[{"text_idx": "#000000", "text": "Zegamaren independentzia 1615ean. 400 urte irudietan"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Zegamak orain 400 urte lortu zuen independentzia. Hori dela eta, Zegamako udalak erakusketa bat antolatu du. Argazkiak, grabaduak, mapak, taulak eta idatziak prozesu hori ulertzeko lagungarriak ditugu, orain laburbildurik aurkezten duguna."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Lorpen hau baino lehenago, beste maila juridiko bat izan zuen eta beste Udal erakunde baten gobernuaren menpe egon zen."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Zegamaren independentziaren sustraiak bilatzeko Erdi Aro betera egin behar da atzera. 1320an agertzen da Zegama lehen aldiz dokumentu batean idatzita. 64 urte beranduago, Zegama, eskualdeko beste herrixkekin batera, Segura hiribildura auzotuko da. Honen zergatia? Garai hartako segurtasun eza. Lapurretek, erasoek, erailketek eta banderizoen arteko liskarrek Segura hiribilduko harresiek eskaintzen zuten babesaren beharra sustatu zuten."}, {"text_idx": "#000004", "text": "200 urte baino gehiagoz bizi izan zen Zegama Seguraren menpe. Auzokoak Segurako alkateak epaitzen zituen; honek, gainera, Zegamarren gaineko eskumen fiskal eta militarrak zituen. Denborarekin, Segurak zituen Zegamaren gaineko eskumen hauek liskar ugariren iturri izan ziren, batez ere XVI. mendetik aurrera. Garai hartan, Zegamak eta Seguraren menpeko eskualdeko gainontzeko herrixkek, desadostasun nabariak izan zituzten Segurako erregimenduak ezarritako zerga errepartimendu eta inposaturiko beste zenbait betebeharrengatik. Mende horren bukaeran, ezinegon horiek liskar judizial bihurtu ziren."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Legazpiak 1608an lortu zuen Seguratik bereiztea. Honek independentzia nahi zuten gainontzeko herrixkei bidea zabaldu zien. Bi egoerek lagundu zuten helburua lortzen. Alde batetik, Gaztelako monarkian guda egoerak sortutako gastuek diru-sartze beharra ekarri zuten eta hau lortzeko baliabide bat hiribildu tituluen salmenta izan zen. Bestalde, Donostia eta Tolosa, Ordizia eta Segura aurrez aurre ipini zituen Gipuzkoako Batzar Nagusien kontrol politikoaren borroka. Hiru hiribildu horien garrantzia, hauetara auzotutako herrixkek ematen zituzten boto kopuruan zegoen. Horiek gabe, boto portzentaiak nabarmen egiten zuen behera Donostiaren alde. Beraz, hau izan zen 1615ean probintzian eman zen herrixken banatze mugimenduaren arrazoi nagusiena."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Horrela, 1615eko urtarrilaren 26ko errege eskumenaren idazpenaren bidez Zegamaren desanexioa sinatu zen. Felipe III. Gaztelako erregearen baieztapena eta botere hartzearen mandatua urte bereko otsailaren 4koak dira. Beraz, Zegama hiribildu burujabea zen jadanik. Aurrerantzean, auzotarren artean sorturiko lehen instantziako liskarrak epaitzeko alkatea eta sortu berri zen Udalbatza osatzen zuten zenbait udal kargu izango zituen."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Hiribilduko titulua lortzea, ordea, oso garestia izan zen; ia hiru milioi marai izan ziren Zegamak ordaindu zuena. Gara hartan 310 auzotar zituen hiribilduak eta bakoitzari 25 dukateko ordaina egokitu zitzaion. 3.571.875 maraiko mailegu bat eskatu behar izan zen ordainketari aurre egiteko eta, urte batzuk beranduago, zorrari aurre egin ahal izateko udal lurren salmentari ekin zitzaion."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Lortutako nortasun berriarekin, Zegama, probintziako botere organoetako partaide izango da hiribildu burujabe bezala. Hala ere, 1615eko otsailean estreinatutako izaera berri honek ez zituen auzokoen arazoak desagerrarazi; bai, ordea, hauen kudeaketa beraien esku utzi."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Porturik gabeko Getaria posible ote?"}, {"text_idx": "#000010", "text": "hauetan arrantza-ontziak atzera eta aurrera ikusten dira. Portuan sartu\neta itsasora atera, portura bueltatu eta itsasora berriz. Antxoa\narrantzatzeko garaia izaten da urteko sasoi honetan eta buru belarri\ndabiltza arrantzaleak. Getaria Gipuzkoako arrantza portu\nnagusienetarikoa da gaur egun, azken urteotan bere flota gutxitu arren\nzenbait arrantza-ontzi mantentzen jakin izan duena. Atzera begiratzen\nbadugu ordea, Getariako portuaren garrantzia handia izan dela ikusten"}, {"text_idx": "#000011", "text": "orografia eta kokapenak Gipuzkoako itsas babesgune nagusienetarikoa\nbihurtzen dute. Portuko instalakuntzak agertu baino lehenago ere, San\nAnton mendiaren babesean zabaltzen zen Markorbeko badiak gune ezin hobea\neskaintzen zuen ontziak lotzeko. Badia horri esker, Gipuzkoako\nkostaldeko gune aberats eta estrategikoenetariko bat izan da historian\nzehar; arrantza ez ezik merkatal gune oparoa eta kostaldea defentatzeko"}, {"text_idx": "#000015", "text": "egun Getariako portuak duen itxura XX. mendearen bukaerako lanen fruitu\nda, baina baita bilakaera luze baten ondorio. Izan ere, porturik gabeko"}, {"text_idx": "#000016", "text": "San Telmo Kofradiaren sorreraren bila"}, {"text_idx": "#000017", "text": "izanik, ezin ahaztu herriko festa esanguratsuena ospatzen den hilabetea\ndela. Zumaiako zaindaria San Pedro izan arren, San Telmo santuarekin\nloturiko festek esangura berezia dute zumaiarrengan. San Telmo\nitsasoarekin lotura estua duen deitura erlijiosoa da eta izen bereko\nfestak ere itsas kutsu nabaria mantentzen jarraitzen du. Oraingoan,\nordea, ez gara jaien inguruan arituko, San Telmo Kofradiaren sorrerari"}, {"text_idx": "#000018", "text": "artxiboan Kofradia honen sorreraren berri jakin nahian ibili gara.\nMarinel eta arrantzale Kofradiaren inguruko zenbait dokumentu topatu\nditugu gure bilaketan: kontu liburuak, fakturak, diruzain eta diruzain\nlaguntzailea hautatzeko bozkak, kideen zerrendak... Hala ere, bertan\ngordetzen diren agiriek ez dute bere sorrerari buruzko informazio\nargirik ematen; ez dugu sorrerako bileraren aktarik bilatu, ezta"}, {"text_idx": "#000021", "text": "da Kofradiako liburuak galtzeak buruhauste ugari sortu zituela.\nGertaera honek, San Telmo Kofradia inoiz existitu izan ez balitz bezala\nuzten zuen eta bertako kideak berriro ia hutsetik hastera derrigortzen.\nSorrerako araudi edo ordenantzak galduta, iraganean ikertu behar izan\nzuten ordenantza berriak egin eta Kofradia berriro legeztatzeko. Honek,\nordea, ez zien sorrerari buruzko daturik eskaini; horrela antzeman\ndaiteke 1787ko liburuaren hasieran irakurri daitekeen eta ondorengoa"}, {"text_idx": "#000022", "text": "de 1787, libro de la Santa Cofradi\u0301a del sen\u0303or San Thelmo de la Noble y\nLeal Villagrana de Zumaia, erigida en la dicha villa sin que se pueda\nlograr en que tiempo se instituyo\u0301 y fundo\u0301; no se sabe su principio y"}, {"text_idx": "#000024", "text": "egindako bilaketak eskainitako datuekin, San Telmo Kofradia, ziurrenik,\nXVI. mendean sortu zela esan daiteke. Hala ere, kasu honetan, bilaketa\nbeste iturri eta artxibo batzuetara zabaltzea komeniko litzateke. Hau,\nordea, beste baterako utziko dugu..."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Villabonako artxiboak badu zer esanik"}, {"text_idx": "#000026", "text": "artxiboak ere, herritarrek bezala, Guda Zibileko ondorio latzak jasan\nzituen. Herrian bertan enfrentamendu militarrik egon ez zen arren,\ndokumentuak suntsitu ziren, espedienteak desagertarazi, material asko"}, {"text_idx": "#000027", "text": "artxiboak ere, herritarrek bezala, jasan zituzten ondorengo\nerrepresio urte luzeak. Bizitzako gauzarik ohikoenak bezala\negunerokotasun gogorrak irudikatuaz, normaltasun itxura lortuaz"}, {"text_idx": "#000028", "text": "artxiboak ere, herritarrek bezala, egun haiei buruz galdetzen\ndiotenean erantzuten du. Kontatzen digu urte haiek nolakoak izan ziren,\nnola bizi ziren eta nola aldatzen joan ziren..."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Aritza Kultur Elkarteak eta Villabonako Udalak sortu berri duten web orri honetan,\nbesteak beste, Villabonako Udal Artxiboan aurkitutako dokumentu eta\nespedienteen deskribapenak eta irudiak ikusgai daude. Artxiboan,\nurteetan zehar Udalaren kudeaketaren ondorioz sortutako espedienteak\ngordetzen dira. Gure lana da, herritarrena, espediente guzti horien\nazterketa egin eta interpretazio ahalik eta zuzenenak ematea."}, {"text_idx": "#000030", "text": "gure artxibotik eta Aritza Kultur elkarteak bildutako beste artxibo\nbatzuetatik ekarritako materialak deskribatu ditu web orri honetan.\nBenetan lan hunkigarria izan da, herritarrek kontatu digute, artxiboek\nkontatu digute, eta guzti horren deskribapena eta interpretazioak\njaso dira tresna itzel honetan."}, {"text_idx": "#000031", "text": "artxiboak, lan honi esker, asko kontatu digu. Baina oraindik gehiago\nkontatzeko irrikitan dagoela ziur gera. Eta kontatuko digu. Jakin"}, {"text_idx": "#000032", "text": "gordetzen den Udal Ordenantzarik zaharrena 1534 urtekoa da, apirilaren\n14ean Udalak eta Carlos I erregeak onartutakoak hain zuzen. Badira ba\n481 urte ordenantza hau onartu zenetik. Ordenantzak herriaren barne\nfuntzionamendurako eragina zuten gaiei buruzko udal legeak ziren,\nhorregatik herri bakoitzak bere ordenantza propioak egiten zituen."}, {"text_idx": "#000033", "text": "honek badu berezitasun bat, denbora luzez galdua egon zela. Bere kopia\nbat bakarrik gordetzen zen. Baina 1896 urtean, Tomas Egibar Asteasuko\napaizak, bere paperen artean topatu eta Udalari itzuli zion gutun"}, {"text_idx": "#000034", "text": "tapak dituen 35 bat foliotako liburuxka bat da. Bertan 81 lege edo\npuntu desberdin lantzen dira. Denak 3 gai orokorren barruan sartuko"}, {"text_idx": "#000037", "text": "3- Beste herriekin mugak. Mugak noiz eta ze baldintzapean aztertu behar diren."}, {"text_idx": "#000038", "text": "da beraz, XVI mendeko Udal Ordenantzen helburua guztiz praktikoa zela,\nudal karguen eta ondasunen kudeaketaz arduratzen bait zen bereziki.\nAurrerago erakutsiko dizuegu ordenantza hauek nola joan ziren aldatzen,\nXIX mendeko kutsu moralista hartu arte."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Villabonako udal artxiboan berri asko eta interesante dago. Gaur aurkezten duguna, baina, bereziki erakargarria da. Gainera, ez dira Gipuzkoan asko horrelako espedienterik duten herriak. Villabona-Amasako armarriaren ziurtagiriari buruz ari gera. Ziurtagiri hau ez da edonolakoa, 1671 urtean egindakoa bait da. Bertan idatziz jaso ziren bere ezaugarriak (bai armarria, eta baita Gipuzkoa eta Villabonaren hainbat berezitasun ere) eta eskuz marraztu zer armarri koloreduna.Guzti hau pergaminoak eginik dago eta marrazkia babesteko oihal bat josi zioten. Juan Mendoza, Carlos II erregearen kronista zenak egin zuen lan guztia."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Marrazkian ikusten degu ohiko armarria, hau da, zuhaitz bat zelaian eta inguruan bost lore (lis loreak), guzti honen atzean lumaz beteriko kasko bat dago (gudarako erabiltzen ziren Erdi Aroko kasko haundi horietakoa) eta hau lauki batean sartua. Lauki hori inguratuz gudarako erabiltzen diren tresna ugari marrazti zituen: jantziak, ezkutuak, armak, kainoiak, danborrak,...). Ikusgarria benetan."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Armarriaren esanahiari buruz, deskribapenean diotenez: \u201c...manifiesta su antiguedad la qual segun las leyes araldicas espresamente representa el arbol siendo simbolo de ella (antigu\u0308edad) y de duracio\u0301n, como las flores de lis el interes que ensen\u0303a las victorias de franceses tubieron sus arrestos y operaciones valerosas, y el campo de oro en que todo esta colocado el poder, la constacia, el acierto y la nobleza que sucesivamente en ellas se manifesto...\u201d"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Testuan ugariak eta kuriosoak dira Gipuzkoa eta euskararen historiaren inguruan egindako deskribapenak, baina hauek aztertzen gehiegi luzatuko ginateke eta ez da gure helburua espediente honen ikerketa zehatza egitea baizik eta herritarrei artxiboan bertan ikusi daitezkeen bitxiak ezagutaraztea. Honengatik, amaituko dugu azken datu bitxi bat kontatuaz. Zertarako egiten ziren ziurtagiri hauek?\u201d...y para que conste que de las referidas armas puede usar la villa de Villabona provinc\u0327ia de Guipuzcoa poniendolas en sus sellos, anillos, reposteros, tapices, pinturas, casas, portadas, capillas y en todas las demas partes y alhajas que les convenga...\u201d."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Hilabete hauetan Getariako artxiboa antolatu eta eguneratzeko lanetan murgilduta gabiltza. Paper eta kartoizko kaxa artean igerian. Horrelako lanetan aritzen garenean, noizean behin gertatu izan zaiguna gertatu zaigu oraingoan ere. Kaxa batean gordeta zegoen altxor txiki bat berreskuratu dugu. Altxor grafiko bat."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Kristalezko 13 negatibo eta 20 bat fotograbatu agertu dira artxiboan gordeta. Toki desberdinetako argazkiak dira, tartean Getariako eta Pasaiako badiako zenbait argazki zahar eta oraindik identifikatu gabeko beste batzuk. Udaletxean bazuten negatibo hauen berri eta guk orain digitalizatzeko ardura hartu dugu."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Pertsonek izenak jartzen ditugu inguratzen gaituena bereizteko. Pertsonak izendatzen ditugu, objetuak, animaliak eta baita kaleak ere. Hiribildua osatzen zuten kaleak aspaldi izendatuko zituzten zumaiarrek eta herria hazten joan den heinean kale eta izendapen berriak sortuz joan dira. Baina noiz hartu zen kaleak errotulatzeko lehen erabakia?"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Herriko kale izenak, kale bakoitzeko etxe kopurua eta baserriak identifikatu eta errotulatzeko erabakia 1856ko abenduaren 19ko errege-aginduaren ondorio izan zen. Artxiboan gordetzen den 1859ko martxoaren 27ko agiri batek garai hartako Zumaiaren berri ematen digu. Alde betetik, kaleak errotulatzeko garaian emandako izenak jasotzen dira; bestetik, kale hauek izendatzen diren lehen aldia den, aurretik berdin izendatzen ziren edota izena aldatu zaien adierazten du. Azkenik, kale bakoitzean zenbat etxe zeuden agertzen da*:"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Izen zaharra (<1859) Etxe kopurua"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Buelta a la Calle de Iglesia"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Feligresi\u0301as y caserios en despoblado"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Barrios de Oiquina y Artadi y caserios de esta villa"}, {"text_idx": "#000052", "text": "*1859ko dokumentuan oinarritutako taula. Kale izenak dokumentuan agertzen diren bezela jaso dira."}, {"text_idx": "#000053", "text": "1856ko Zumaiako isla den zerrenda hau ikusita, garai hartan herrian 210 etxe zeudela jakin daiteke, 143 herrigunean eta 67 Artadi eta Oikia auzoetako etxeak eta herriaren lurretan zeuden baserriak kontutan hartuta."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Aipatutako dokumentuak Zumaiako lehen kale errotulazioaren berri ematen digu, baina ez da gai honen inguruko dokumentu bakarra. 1896ko abenduaren 3ko beste dokumentu batek herriko kaleak euskaraz eta gaztelaniaz errotulatzeko erabakiaren berri ematen du. Bertan, euskara sustatzea helburu zuen \u201cConsistorio de Juegos Florales\u201d delakoak abenduaren 20rako herri bakoitzeko kale izendegiaren euskarazko eta gaztelaniazko bertsioak prestatzeko agindua zabaldu zuen. Zumaiarrek Domingo Agirre jauna izendatu zuten herriko kale izendegia euskaratzeko. Kontsultatutako agirietan ez dugu errotulazio elebidun honi buruzko izen zerrendarik topatu, baina argi dago egitasmoak aurrera jarraitu zuela. 1897ko maiatzaren bukarean kale izen berriak jartzeko aurrekontua onartu zen eta uztailaren hasieran Paulino Elejalderi 206,40 peseta ordaindu zitzaizkion errotulatzeko materialarengatik. Beraz, Zumaiako kaleak urte horretako ekainean errotulatu ziren euskaraz lehen aldiz."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Tarte hau Zumaiako artxiboan aurki daiteken informazio oparoaz aritzeko erabili izan dugu. Zumaiako historia gordetzen duten liburu eta orri horiek eman dezaketen informazioaren erakusleiho bezala. Bertan gordeak dauden dokumentuetan murgildu, igerian egin eta lerro hauek beteko dituzten altxor txikien bila ibiltzen gara horretarako."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Oraingoan, ordea, ez gara gu izan artxiboan murgilduta ibili garenok herriko historiaren sarea josten duten harien korapiloak askatuz. Kalean ibili bazarete, konturatuko zineten herriko zenbait txokoetan informazioz beteriko panel berriak jarri direla. Herriaren iragan industrialaren erakusgarri izan nahi duten 10 panel hain zuzen."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Garena ulertzeko nondik gatozen ezagutzea ezinbestekoa dela esan ohi da sarritan. Ziur behin baino gehiagotan entzun dugula iragana ezagutu behar dela gertatutakoa berriro errepika ez dadin. Talde hau ondarearen balioaren eta herriaren memoria ez galtzearen garrantziaren jakitun da. Han eta hemen informazioa biltzeko ardura izateaz gain, informazio hori ezagutzera emateak duen garrantzia ere ezagutzen dute. ZIIZekoek jarri dituzten panelek Zumaiako iragan industriala ezagutzera eman eta ez ahazten laguntzen dute. Herriak azken urtetan bizi izan duen aldaketa nabarmenena gogora ekartzen dute. Harrigarria da paneletan agertzen diren argazkiak ikusi eta herria nola itxuraldatu den ikustea."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Pertsonak animalia sozialak gara. Taldean bizitzeko beharra dugu. Hau horrela, iragan pertsonal bat dugun bezala, ezin dugu ahaztu iragan kolektibo bat dugula. Gure familia eta arbasoen argazki eta dokumentuak maitasunez gordetzen ditugun bezala, artxiboetan gure iragan kolektiboaren dokumentu eta irudiak gordetzen direla konturatu behar gara. Bertako informazioak erakusten digu Zumaia nola iritsi den gaur egun ezagutzen dugun bezala izatera. Horregatik, familiako argazki eta dokumentuak baloratzen ditugun bezala baloratu beharko genituzke artxiboko agiriak ere."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Herrian kokatu diren panel hauek iraganaren zati bat argiztatu dute eta, besteak beste, Udal artxiboko dokumentuek gorde dezaketen informazioaren erakusle dira. Hemendik, Zumaiako artxibora gerturatu eta bertan gordetzen diren altxorrak deskubritzera animatu nahi zaituztegu. Familiako argazki albuma noizean behin berrikusten dugun bezala, noizean behin ere artxiboa bisitatzeko ohitura hartzera. Alzheimer kolektiboan erortzea saihesten duen pauso garrantzitsu bat ematera."}, {"text_idx": "#000062", "text": "A modo de historia: Calcinor"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Grupo Calcinor S.L. ha confiado en Ereiten para poner en tinta su\npasado. Esta empresa minera de capital familiar, li\u0301der en la fabricacio\u0301n\nde cal y sus derivados y presente en 3 continentes, ante el cambio\ngeneracional en su direccio\u0301n ha decidido la salvaguarda de un importante\nactivo en su capital, el pasado."}, {"text_idx": "#000064", "text": "los avatares de la empresa ha supuesto dar voz a sus antiguos\nempleados, bucear en los recuerdos de sus dirigentes, recuperar\ndocumentacio\u0301n y elementos gra\u0301ficos, conocer diferentes culturas\nempresariales, pero sobre todo, ha sido una forma activa de reflexionar\nsobre sus aciertos y fracasos."}, {"text_idx": "#000065", "text": "historia de e\u0301xito empresarial que comienza en la de\u0301cada de los 50 del\nsiglo pasado desde unos modestos inicios, vinculados a la construccio\u0301n y\nla mineri\u0301a de cal, pero que supo ver las oportunidades que alumbraba el"}, {"text_idx": "#000067", "text": "es importante sen\u0303alar la clara vocacio\u0301n de reinversio\u0301n del beneficio en\naras de implementar constantes mejoras en el equipamiento e\ninfraestructura industrial independientemente de los ciclos econo\u0301micos\natendiendo a que los planes industriales obedecen a decisiones\nestrate\u0301gicas a medio y largo plazo."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Grupo Calcinor, S.L. es mucho ma\u0301s que esto. Como sociedad con vocacio\u0301n\nde liderar su segmento industrial atendiendo siempre las necesidades de\nsus clientes ha ido ampliando su actividad calera an\u0303adiendo otras li\u0301neas\nde produccio\u0301n (ladrillos refractarios, hormigo\u0301n, asfalto y\npavimentacio\u0301n, carbonato ca\u0301lcico precipitado...) que ampli\u0301an el abanico de\nproductos disponibles en el mercado."}, {"text_idx": "#000069", "text": "empresa viva determina una historia abierta, sin concluir. Las li\u0301neas\nque vendra\u0301n a continuacio\u0301n nos son desconocidas. Pero si el conocimiento\ndel pasado tiene algu\u0301n valor ma\u0301s alla\u0301 de la mera erudicio\u0301n es el\ntrasladar informacio\u0301n que deviene en instrumento de decisio\u0301n que no por\nintangible signifique que deba ser rechazada. Al contrario. Hoy ma\u0301s que\nnunca es necesario disponer del conocimiento de diferentes modelos sobre\nel que articular las decisiones."}, {"text_idx": "#000070", "text": "da aurtengo martxoaren 8a, emakumeok gure baldintza eta eskubideak\naldarrikatzeko eguna. Iritsiko da ere aldarrikapenerako beharrean, egun\nhori ospakizunerako erabiliko dugun tenorea. Noizbait. Baina bitartean,\negun honetan, emakumeen aurka egiten diren gutxiespen, kalte, eraso eta\nbestelako asko salatzeko erabiltzen jarraitu beharko dugu. Eta Asteasuko\nUdal artxiboan, oraingo honetan, hezkuntzaren arlotik jotzea erabaki"}, {"text_idx": "#000071", "text": "batean, Udal Eskolako irakasleek haurrei erakatsi beharrekoen materien\nnondik norakoak Udalari jakinarazten zien. Garai haietan eskolak bitan\nzatituak zeuden: neskak alde batetik eta mutilak bestetik. Posible\nbazen, eskola bitan zatitzen zen eta bi sarrera desberdin zeuden\nbakoitzarentzat. Bestela bi eraikin erabiltzen ziren. Irakasleak ere\nhorrela banatzen zituzten: emakume bat nesken eskolan eta gizonezko bat"}, {"text_idx": "#000072", "text": "Hau berez larria dela iruditzen zaigu, haurrek txikitatik ikusten baitute beste sexukoa desberdin eta \u201cukiezin\u201d bezala.\nBaina are larriagoa da kontutan hartzen badugu eskola bietan ematen zen\nmateria oso bestelakoa. Askotan entzun diegu gure amonei josten,\nbrodatzen, barrenak hartzen,... eskolan ikasi zutela. Gure aitonei ez."}, {"text_idx": "#000074", "text": "mota honen ondorioa da, gaur, egun hori aldarrikatu behar dugula.\nBeraz, oraingo haurrek jasotzen duten hezkuntza egokitzea eta zuzentzea\nbeharrezkoa dira etorkizunean ospakizun bihurtu dezagun."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Getaria eta Pasaiaren arteko antzekotasunak Getaria eta Pasaiaren arteko ezberdintasunak bezain nabariak dira."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Gipuzkoako arrantzaleentzat zein arrantza industriarentzat horiek dira bi portu nagusiak."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Hala arrantza mota nola arrantzari lotutako industria, baina, oso bestelakoak izan dira batean eta bestean."}, {"text_idx": "#000078", "text": "1960. hamarkadan Pasaia da Getariak segitu nahi ez duen hirigintza eta garapen eredua, hitzez hitz udal aktetan jasota, esate baterako."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Alabaina, Getariako udal artxiboan Pasaiari buruzko oso bestelako materiala topatu dugu, ustekabean: hainbat argazkiren negatiboak, kristalezkoak! Oraingoz datatu ezin ditugunak."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Arandoko lanak, espigoiarenak, 1904koak dira. Argazkietan haren arrastorik ez dago. Eta kristalezko negatiboen erabilgarritasuna XX. mendearen hasieran bukatzen da. XX. mendearen lehen urteotan eginikoak dira, beraz."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Horrek, baina, ez die ikusgarritasuna kentzen."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Mari\u201d. Zumaiarrei ez zaie arrotza egingo izen hau. Kale eta auzo\nbatek izen hori daramate, baita herriko futbol zelaiak, zinema aretoak\neta arraun elkarteak ere. Eta nork ez du ezagutzen Alondegiko\neraikinaren ertz batean jarrita dagoen eta izen bera daraman gizonaren\neskultura? Izen ezaguna izan arren, gogoratzen al dira Zumaiarrak\nzergatik duen herri honetan hain presentzia handia?"}, {"text_idx": "#000085", "text": "urtarrilaren 9an, ekaitz bortitz batek jo zuen gipuzkoako kostaldea\neta Donostiako badian sartu nahirik zebiltzan Getariako bi ontzi,\nElkano 1 eta Elkano 2, olatu bortitzen artean hil ala biziko borrokan\nikusi ziren. Beti itsasoari adi, \u201cAita Mari\u201dk bere txalupa hartu eta\nhauek sorostera irten zen. Arazoak zituztenak salbatzera joan eta bera\narazotan... egun hartan Jose Mari Zubia ez zen portura itzuli,\nitsasoaren besoetan galdu zuen bizia Getariko bi ontzien"}, {"text_idx": "#000086", "text": "Mari Zubiaren ekintzek gipuzkoako kostaldean eragin handia izan\nzuten, batez ere bere sorterri eta bizitoki izan ziren Zumaia eta\nDonostian. Hiriburuan egin zitzaion lehen omenaldia, baina\njaioterriak ere ez zuen ahaztu bere semea eta honen ausardia.\nAlondegiko eraikinaren ertz batean kokatu zuten honen omenezko bustoa\neta 1956an eskultura hori lagunduko zuen plaka egitea erabaki zen.\nGaur egun ere hor dago, Amaiako plazatik Erribera kalerako sarrera"}, {"text_idx": "#000087", "text": "San Anton egunera atzera eginez"}, {"text_idx": "#000088", "text": "San Anton eguna ospatu izan da Getarian. Tradizio handiko eguna da\nhau bertakoen artean eta baita inguruko herrietako bizilagunen artean\nere. Gaur egun, Urtarrilaren 17a, Txakolin uzta aurkezteko eguna\nbilakatu da, baina udal-akta liburuak hartu eta denboran atzera egin\nnahi izan dugu jai hau nola ospatu izan den jakiteko."}, {"text_idx": "#000092", "text": "aurrera ez dira bertsolarien hitz, ahots eta tonuak festa girotuko\nduten doinu bakarrak; bertsolariez gain, dantza solteko txapelketak eta\njazban edo musika bandekin dantzaldiak antolatuko dira. Izan ere, zer da"}, {"text_idx": "#000093", "text": "Zegamak hiribildu titulua eskuratu zuenekoa: 400. urteurrenaren inguruko ospakizunak"}, {"text_idx": "#000094", "text": "Seguratik banandu zela lau mende egiten dituen 2015 urte honetan,\nUdalak hainbat ekimen antolatu ditu. Horien artean, otsailak 6 dituela,\narratsaldeko 18\u201900tan Zegaman bertan burutuko den hitzaldia dago. Iago\nIrixoak \u201cZegama: auzotik hiribildura (1384-1615)\u201d lelopean, herri honek urte horien artean izan zuen bilakaera aztertuko du."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Gure nagusiek hitz horiek ez zituzten erabiliko, baina herri bakoitzean oinarrizko zerbitzuak ematen zituzten azpiegiturak egon, bazeuden. Auzokoen sozializaziorako ere ezinbesteko bilguneak ziren haiek. Gainera, teknikak hobetu eta herritarren beharrak ugaritu ahala, garaiko azpiegiturak berritzen zituzten gure aurrekoek. Hori zen, hain zuzen ere, udalaren lanetariko bat."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Azpiegitura edo bilgune horietako batzuk ezagunak ditugu Asteasun, erabilera asko aldatu arren. Adibidez, Mataderoa. Hiltegia ere esango diogu, baina Asteasun mataderoa da hiltegi bezala erabili izan duguna, ezta?"}, {"text_idx": "#000099", "text": "Gure artxiboan ikusi dugunez, 1880 urtean oso zaharkitua zegoela eta bertan behera bota zuten berria eraikitzeko Garai hartako espedientean aurrekontuak eta planoak gorde dira. Plano ederrak benetan eta esan beharrik ez dago artxiboan dauden zaharrenetakoak izango direla."}, {"text_idx": "#000100", "text": "100 urte beranduago, 1993 urtean, Mataderoa erabilerarik gabe eta erortzear zegoen. Udalak eraikuntza berriro bota eta bertan zaharren egoitza bat egiteko berreraiki zuten. Julian Lizardi izena jarri zioten, Asteasuko martiriarena (honi buruz ere beste egunen batean hitz egingo degu). Bigarren funtzio honek ordea ez du denbora luzean iraun. Bertako biztanleak Betanira eraman dituzte eta Mataderoa hutsik geratu da."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Honela, Udalak eraikuntzari beste erabilera bat eman nahi dio eta horretarako herria bildu nahi du, han bertan, Mataderoan, eta entzun nahi ditu bertan ikusitako gertakizun, ohitura eta kontu guztiak. Ondoren, horien arabera, berriak zein ildotik joango diren irudikatzen saiatzeko."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Amagoia Pia\u0301 eta David Zapirain"}, {"text_idx": "#000103", "text": "azken eta urtarrileko lehen egunetan gabon garaia izaten da. Gabon\nGauarekin hasi eta Errege Egunarekin bukatzen diren jai hauek\naspaldidanik errotutako tradizio dira, erlijio katolikoa iritsi baino\nlehenagoko erritoetan sustraitzen direnak. Neguko solstizioan\noinarritutako jaiak izaki, urteko egunik motzena eta egunak luzatzen\nhasten direla ospatzeko intentzioarekin sortutako zenbait errituk sortu"}, {"text_idx": "#000104", "text": "erlijioak, berau gailentzeko asmoarekin, herrialde desberdinetan zeuden\nerritu paganoak aztertu, birmoldatu eta erabili zituen. Gainera,\ndenborarekin sustraitze sakona izan duten ohitura eta pertsonai\ndesberdinak sortu zituzten, tartean Errege Magoak."}, {"text_idx": "#000105", "text": "azken ospakizuna Errege Magoen etorrera izaten da. Ekialdetik datozen\nhiru pertsonai hauek opariz gainezka iristen dira gure etxe eta\nherrietara. Etorrera hori zamalkada baten bidez antzeztu izan da."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Gabonak etxean, familia giroan, igarotzeko egunak izan ohi dira, baina azkenaldian gero eta gehiago dira etxetik kanpo edo festagiroan lagunartean gozatzeko aukeratzen dituztenak. Izan ere, badago gure herrian ospakizunak gertukoekin gozatzeko nolabaiteko tradizioa. Sarritan elkarte gastronomikoak eta tabernak aukeratzen ditugu topaleku. Gustura egon eta erraza izaten da festagiro hori kalean luzatzea eta horrek zenbait arazo sortu izan ditu kaleko ordena mantentzen. Zarata izan ohi da horrelakoetan kexarik arruntena. Hau dela eta, tabernak zabalik izateko ordutegiak zehaztu eta mugatu izan dituzte Udalek. Baina hau ez da kontu berria."}, {"text_idx": "#000109", "text": "XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran taberna ugari zabaltzeko eskaerak jaso ziren Getarian. Hazkunde honekin batera, taberna hauen ordutegia arautzeko beharra sortu zela dirudi. 1902koa da establezimendu mota hauen itxiera ordutegia zehazten duen lehen agindua. Hala ere, badirudi neurri hau ez zela betetzen eta Udalak lehen neurri zorrotzak hartzeko beharra ikusi zuen orain ehun urte. 1914ko dokumentu batean garbi agertzen da bizilagunen arten zegoen ondoeza ordu txikitako kale zaratak zirela eta. Etengabeko kaleko algara horien errua tabernen itxiera berantiarrari leporatzen zioten Getariako bizilagunek eta horren aurrean, Udalak, zenbait neurri hartzea erabaki zuen."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Alde batetik, udaberri eta uda garaian tabernak gaueko hamaiketan eta neguan gaueko hamarretan ixteko agindua eman zuen, beti ere, herriko jai egunen salbuespenarekin. Kasu horietan, itxiera ordutegia aurretik adostearen egokitasuna ikusi zen. Bestalde, behin tabernen itxiera ordua jota, debekatuta geratzen zen kalean kantuan eta algara sortzen ibiltzea. Bi neurri hauek ez betetzeak bost eta hogeita bost peseta bitarteko isuna jasotzea supatu zuen aurrerantzean."}, {"text_idx": "#000111", "text": "\u2018Sudor de sol\u2019: egileekin elkarrizketa"}, {"text_idx": "#000112", "text": "abenduaren 20an, 12:00etan, Komikigunean izango den \u2018Sudor de sol\u2019\nkomikiaren aurkezpena probestuz, Gregorio Muro \u2018Harriet\u2019 eta Jose\u0301 Manuel"}, {"text_idx": "#000113", "text": "Harriet y Mata. Fue una firma de mucho renombre en el co\u0301mic vasco. \u00bfHabe\u0301is seguido ligados al co\u0301mic directamente?"}, {"text_idx": "#000114", "text": "unos an\u0303os dejamos el co\u0301mic de forma profesional porque se dieron un\ncu\u0301mulo de circustancias que nos empujaron a tomar esa decisio\u0301n. No\nobstante, sentimentalmente o como simples lectores, no hemos dejado de\nestar ligados al co\u0301mic. y en el caso concreto de Mata que volvio\u0301 a su\ntrabajo como docente, no dejo de trabajar en el co\u0301mic pues fue haciendo\nen ratos libres su obra Oporto, que tambie\u0301n se ha publicado"}, {"text_idx": "#000115", "text": "En mi caso, yo he seguido siendo guionista, pero de cine y televisio\u0301n. Es decir, narracio\u0301n con ima\u0301genes, igual que el co\u0301mic."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Sudor de Sol fue un referente importanti\u0301simo para quienes estudiabamos\neuskara y disfruta\u0301bamos con los co\u0301mics. Que 25 an\u0303os despue\u0301s se edite en\ncastellano habla de la importancia de la obra y su calidad?"}, {"text_idx": "#000117", "text": "no sabemos valorar la importancia de la obra en si. Para nosotros fue\nmuy importante, pues forma es parte de un fragmento de nuestra vida muy"}, {"text_idx": "#000119", "text": "mi el que se publique en espan\u0303ol 25 an\u0303os despue\u0301s significa que en la\nactualidad hay nuevas editoriales como Ponent Mon exentas de prejuicios.\nEn su momento nosotros nos sentimos ma\u0301s de una vez excluidos del co\u0301mic\nespan\u0303ol pues nos teni\u0301an encasillados como co\u0301mic france\u0301s, o como mucho"}, {"text_idx": "#000120", "text": "\u00bfQue\u0301 caracteri\u0301sticas tendra\u0301 esta edicio\u0301n integral? \u00bfSera\u0301 como la francesa o ma\u0301s parecida a los albu\u0301mes de Habeko Mik?"}, {"text_idx": "#000121", "text": "caracteri\u0301sticas de la edicio\u0301n en espan\u0303ol de \u2018Sudor de Sol\u2019 son\npra\u0301cticamente las de una edicio\u0301n de lujo, mucho mejor que la edicio\u0301n\nfrancesa que la sacaron en un taman\u0303o pequen\u0303o. La edicio\u0301n espan\u0303ola es al\ntaman\u0303o natural publicado por Habe y encuadernada con tapas duras en\ncartone\u0301. Realmente como autores estamos muy contentos, es una pequen\u0303a\njoya y pensamos que casi ha merecido la pena el haber esperado tanto\ntiempo para tener una edicio\u0301n asi\u0301."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Evidentemente la u\u0301ltima pregunta tiene que ser... \u00bfpor que\u0301 cree\u0301is que no se ha reeditado en euskara?"}, {"text_idx": "#000123", "text": "que\u0301 no se ha reeditado en euskera? No lo sabemos pero lo intuimos. Los\nderechos en principio los teni\u0301a Habe, y Habe dejo de publicar. No\nobstante, consultando la ley de propiedad intelectual, y al no haberse\npublicado en todo este tiempo, los derechos vuelven a ser nuestros, de\nlos autores, y desde luego viendo el resultado de la edicio\u0301n en espan\u0303ol,\n(en justamente un mes, la edicio\u0301n esta\u0301 casi agotada) vamos a hacer lo\nposible para que se reedite en euskera."}]