[{"text_idx": "#000000", "text": "Energia baliabide gisa ura probextea ez zen Erdi Aro arte hedatu. Hala ere, badira testigantza arkeologikoak eta idazkiak ura indar eragile gisa Antzinarotik erabiltzen zela erakusten dutenak. Jadanik K.a 25. urtean, Vitrubiok gurpil bertikaldun errota bat deskribatzen zuen sistematikoki."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Ur-errota hedatzea Behe Inperio Erromatarraren eskulan eskasiarengatik izan zitekeen, eta VIII-IX mendeen inguruan errotu zen, bereziki Penintsula Iberiarrean; musulmanek egokitu eta hobetu zituzten emaitza ezin hobeekin. Nafarroako errota hidraulikoei buruzko lehenbiziko idatzizko erreferentzia 841-842. urteetakoa da; izan ere, orduan gaur egungo Erribera aldeko zenbait errota borroka musulman batean suntsitu zituztela erraten baita."}, {"text_idx": "#000003", "text": "1970 eta 1971 artean Caro Baroja anaien eskutik grabatutako dokumentala."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Gurpil horizontalduna (\u201crodete\u201d edo \u201crodezno\u201d), errota hidrauliko gehienak bezala, izan ibairako izan marearako, agorraldi handietarako nahiz emari gutxikoetarako aproposak:"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Kanalduna o anteparaduna (urtegia) [eredu hedatuena da].Kuboduna (urarentzako depositoa).\u201cDe regolfo\u201d (gurpila presiozko kamara batean dago [turbina modernoaren aitzinekoa]."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Grabitaziozkoak (ura bere indarrez erortzen da eta gurpilaren goitiko aldea kolpatzen du).Ur gainekoak edo korrontearen indarraz mugitzen direnak. Ur fluxuaren aurkako zentzuan ematen dute buelta (ontzietako errotetan nahiz zubikoetan bezala)."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Zubietako irin-errotaren garapen historikoaren mugarriak"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Zubietako \u201cErrota\u201d toponimoaren lehenbiziko erreferentzia."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Ayoroatar Joseph obra-maisua Zubietakoa zen, eta aipatutako herriaren eskariz errota berria eraikitzeko moduari zein kostuari buruz deklaratu zuen, baita une horretan hondatuta omen zeuden zimenduei buruz ere. Aitzineko errotarria probextu zen, eta aurrekontu osoa 13.393 erreal eta maraveditakoa izan zen. Ikazkin eta \u201cmendi-aztertzaile\u201d batek Tichillu Erroiz mendiko estrepadi bateko haritz zahar eta idor zenbaiten beharrezko zura hartzeko iradoki zuen."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Zubietako Ayoroatar Joseph obra-maisuak herriak eskaturik errotako urtegian egin beharreko konponketei buruz mintzatu zen, baita horren kostuaz ere; kostu hori 3.474 erreal eta 18 maraveditakoa zen."}, {"text_idx": "#000014", "text": "1800eko azaroaren 17an uholde batek errotako urtegia \u201caitzinean\u201d eraman zuen. Obra-maisu eta arkitekto Jose Poudezek 12.412 erreal eta 20 marabeditako konponketa-gastua kalkulatu zuen. 1801eko maiatzaren 2an Errege Kontseiluak baimena eman zuen herriko ondasunen gaineko obrak finantzatzeko."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Zubietan 80 etxetan 536 pertsona bizi ziren, eta errota bat erregistratu zen."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Errotako zentral elektrikoa itxi zen."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Egungo 50 bizilagun portzionistek Zubietako udalari 15 bat urterako utzi zioten errota. Errota berriztatu zen, eta une horretan bakarrik gelditu zuen jarduera arrazoi naturalengatik, ekomuseo gisa bere ateak irekitzeko. Birgaitzeagatik EHAEO/COAVN saria jaso zuen."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Leitza errepidea 31746 Zubieta (Nafarroa)"}]