[{"text_idx": "#000000", "text": "Ayuntamiento de Mendigorria / Mendigorriko Udala"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Non jan eta non lo egin"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Nafarroako erregea Antso VII.a Indartsuak murriztu zituen Mendigorriko zerga guztiak 1194. urtean eta Novenerako foruaren indar eremuan sartu zen:"}, {"text_idx": "#000009", "text": "\u201c a 520 maravedi\u0301s al an\u0303o, contribuyendo cada vecino segu\u0301n sus bienes; que no pechasen a sen\u0303or, ni otro ninguno, novena, cena, carnaje ni otra cosa, excepto los homicidios y calonias; que los habitantes de otros pueblos que tuviesen heredades en los te\u0301rminos de Mendigorri\u0301a, pagasen a proporcio\u0301n con sus vecinos; que no tuviesen otro sen\u0303or, ni prestamero, sino el que poseyese la villa por el rey; que al eje\u0301rcito fuese uno de cada casa y al apellido todos los que pudiesen tomar armas; que no hiciesen facendera (labor); y que los que tuviesen caballo, escudo y capillo de hierro, fuesen exentos de posadas (alojamiento)\u201d."}, {"text_idx": "#000010", "text": "1208. urtean errege berak Mendigorriko zerga beheratu zuen:"}, {"text_idx": "#000011", "text": "\u201c3.640 sueldos, los 3.000 para el ricohombre que tuviese el honor por mano del rey, a razo\u0301n de 10 caberi\u0301as, y las 640 restantes para el rey\u201d. AGN Co\u0301dice 6 pp 35"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Gainera, aurreko ematea berretsi zuen eta Teobaldo I.ak konfirmatu zuen 1234. urtean. AGN Co\u0301dice 6 pp 37-38"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Udal pergaminoa eta argizarizko zigilua"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Orain dela gutxi Nafarroako Errege Artxibo Orokorrak berritu du gorde den 1266. urteko lehen udal pergaminoa. Dokumentu hori ABC erara moztutako eskutitza da eta bertan Artaxoa, Larraga eta Mendigorriko mugarriak ezartzen dira."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Mendigorriko Kontzejuaren argizarizko zigiluan NAO, IUA eta AHNko artxibotan gorde dena 1276 -1383 gaztelu bat agertzen da."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ez dago gazteluren oroimenik, baina bai trantze eta areriotasunak, batzuetan muga jurisdikzionalak zirela-eta, besteetan atzerritarren inbasioak eta, askotan, Agaramontarren eta Beaumontarren bandoen artean sortutako gerra zibilen ondorioz."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mendigorriak bere harresiak izan zituen, eta haien atzetik bizilagunak, adore osoz, beraien lasaitasuna asaldatzen zuten erasoetatik defendatu ziren. Mendigorriko kontzejuak (1276. Maiatzak 5) leialtasunaren eta zintzotasunaren zina egin zizkien Nafarroako Juana erreginari eta Eustaquio de Beaumarcheri, erresumaren gobernadorea. Baita erreginaren eta Frantziako erregearen semearen arteko ezkontzarekin pozik zegoela adierazi zuen ere. Alkateak, nagusiak eta zinpekoak (1277. martxoak 7) Juana erreginari omenaldia egin zioten bere ordezkoa zen Eustaquio de Beaumarche, erresumako gobernadorearen aurrean, eta, hala eskatuz gero, Mendigorriko hiribildua eta harresia beraien eskuetan uztea hitz ematen."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Julio Altadill historialariak esaten du harresien silarriak erabili zirela, agortu arte erabili ere, herri modernoa egiterakoan eta, horren ondorioz, ez da gelditu harresiaren ezta murru bat ere jakiteko nolakoak ziren forma, antolamendua edota almenak."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Harresien atzean, herritarrak adorez defenditu ziren haien lasaitasuna erasotzen zuten erasoaldietatik. 1366.an Mendigorriak, Kontuen Ganberako artxiboak dionez, 79 biztanle zituen."}, {"text_idx": "#000023", "text": "1374. urtean Artaxoako herritar batek konpondu zuen Mendigorriko errota."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Gaztelakoek menderatu zuten herria 1378ko gerran. Nafarroako Karlos II.ak urteko 50 librako errenta ezarri zuen eta zergen askatasuna Per Iba\u0301n\u0303ez Mendigorriko Bikarioari eta bere seme-alabei zein ondorengoei:"}, {"text_idx": "#000025", "text": "\u201d porque eill fue en tractar con las gentes del dicto logar al tiempo que Nos fuesemos sobre aqueill, el cual habiaseido tomado por los castellanos nuestros enemigos, et fizo et tracto\u0301 por tal manera por do\u0301 el dicto logar fue rendido a\u0301 Nos\u201d."}, {"text_idx": "#000027", "text": "\u201c o Don Juan su hijo a nombre de aque\u0301l, por algunas malas et falsas personas de nuestro regno que engain\u0303aron et enducieron a\u0301 los del dicto logar como aqueil fuese rendido al dicto D. Juan; et empues, acabo de tiempo, Nos seamos ido al dicto logar por cobrar aqueil et las gentes del dicto logar, como aqueillos que habian et han buena voluntad enta Nos, et querian et han querido ser nuestros buenos su\u0301bditos et naturales, venir a\u0301 su naturaleza, como antes lo eran, rindiendo el dicto logar\u201d."}, {"text_idx": "#000028", "text": "1379. urtean Karlos II.ak herriko hainbat biztanle saritzen ditu."}, {"text_idx": "#000029", "text": "\u2013 Boterearen gertu ziren familiak eta leinuak etsai amorratuak izango ziren bi bandotan banatzen dira: Agaramontarrak eta Beaumontarrak."}, {"text_idx": "#000033", "text": "\u2013 XV. mendearen bukaeran, Gaztelakoak Beaumontarrekin batera, jarraitzen dute Nafarroa ezegonkortzen saiakerarekin eta Nafarroako erregeek erbestera bidaltzen dute fakzio horren burua zena Leringo kondea."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Mendigorriak Agaramontarren alde egiten du."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Honakoa esaten zuen erregeak: Castilla habi\u0301a cercado y combatido la villa, y que sus vecinos la defendieron esforzadamente, por lo cual no so\u0301lo les liberto\u0301 de dicha pecha sino que hizo a Mendigorri\u0301a buena villa y a sus vecinos francos, ruanos, ingenuos, infanzones e hijosdalgo, afora\u0301ndolos al Fuero general, y que tuviese el pueblo asiento en Cortes despue\u0301s de la villa de Huarte-Araquil. Alabaina, Mendigorriari zegokion katedralaren aldeko zerga, 80 libra, erregeen arimen omenez urteurrenak ospatzeko, eta zerga hori kendu ezin zuenez, horren konpentsazioaz, behin betiko ardoaren gaineko zerga, 50 libra urteko, kendu zien."}, {"text_idx": "#000039", "text": "1468. Aita Santuak brebe bat idazten die Mendigorriko biztanleei elizako zergei buruz."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Hori izanda ere, ageri zen 1472. Juan Ezpeleta, erregearen txanbelana, bazuela Mendigorriko zerga betiko Irun\u0303eako katedralari zegozkion 80 librak izan ezik."}, {"text_idx": "#000041", "text": "1474. Joanes II eskaini zion Mendigorriari kuartel bakoitzeko soilik 20 florin ordaintzea betiko."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Leonorren kalte-ordainketak [4] y [5]"}, {"text_idx": "#000043", "text": "1474. urtean Mendigorriak 2 hilabeteko setio luze bat jasan zuen. Luis Beaumont, Leringo Konteak, Gares, Larraga, Artaxoa, Man\u0303eru, Obanos, Anitz eta Ziraukiko bizilagunen laguntzarekin soroak erre eta moztu zituen basakeri handiz \u201ca\u0301 moros non se podria peor facer\u201d. Errota, presa, zubiko bi arku eta 90 edo 100 etxe baino gehiago suntsitu zituzten. Guztien kalte ordainak 13.000 florin izan ziren. Leonor printzesa bera bertaratu zen Azkoiengo Pierres Agaramontarrarekin Mendigorriaren setioa altzarazteko. Hori kontutan hartuz, eta Mendigorriak erakutsitako laeialtasuna eskertzeko, jasandako kalteak ordaintzeko hainbat onibar eman zizkion, haietako batzuk herri erasotzaileenak zirelarik."}, {"text_idx": "#000044", "text": "AGN \u2013 Co\u0301dice_docs caja 162 no52"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Leonor Mendigorrian gelditu zen egun batzuk 5 egun beranduxeago bertatik hainbat dokumentu idatzi baitzituen."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Juan II.a erregeak konfirmatu zuen erregalia hori 1476. urtean Lizarran"}, {"text_idx": "#000047", "text": "1487. Juan III.ak eta Katalinak, emandako zerbitzu onak eskertzeko asmoz, ematen diote hiriari, urtean behin Santa Magdalenaren bezperan eta hilabeteroko astelehenetako feria eta merkatuak betiko libreak izateko erregalia. Emate hau 1488 izan zen baieztatua."}, {"text_idx": "#000048", "text": "1494 Mendigorriak ordaintzen zuen kuarteletako zergan 27 libra kuarteleko baina alegatzen zuen dispentsaz jasotakoak ez ordaintzako pribilegioa"}, {"text_idx": "#000049", "text": "1495. eta 1511. artean hainbat hitzarmen sinatzen dira Irun\u0303eako katedraleko eta Iratxeko monastegiko kanonigoekin."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Archivo General y Real de Navarra"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Subasta para el aprovechamiento de chopos"}]