[{"text_idx": "#000006", "text": "Artzibar eta bertako legezko eta ez legezko diru-lantegiak (Nagore)"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Erdi Aroan Nagoren izaniko moneta lantegi baten zantzuak badira eta, ustez, hondar arkeologikoren bat edo beste ere bai. Egun arkeologia erabiltzerik ez dugula izanen ematen du. Izan ere, lantegi horren ustezko kokalekua Itoizko urtegiaren azpian baitago; beraz, ikerlariren batek susmo horiek baieztatuko dituen agiriren bat ateratzea espero dugu. XX. mendearen hasieran izan zela da dakiguna eta garaiko epaiketarik entzutetsuenetako batean burutu zena ez legezko diru lantegi bat izan zen. Nagoreko kazetari eta ikerlari Gerardo Huartek ikertu zituen prozedura hartako sumarioak eta auziaren gaineko liburu hagitz interesgarria argitaratu zuen 2011n. Berak laburtu du liburua lerro bakar batzuetan eta orain dela ia-ia 100 urte gertatutakoa irudikatzen lagunduko digu."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Agoitz 1917. (Nafarroako ondarearen txostenetik hartua)"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Aipaturiko Faustino Lizasoainek eta Nagoreko bizilagun Policarpo Sagastik sortu zuten auzi hau. Sagasti -51 urtekoa 1917an eta herriko alkate garai hartan- ez zuten epaitu, urte hartan Argentinara joan baitzen ihesi eta 1919aren amaieran bertan hil. Ostatu baten jabe zen eta kontrabandoan ere aritzen zen. Nabarmenak ziren haren buru azkarra eta bidaiatzeko erraztasuna. Izan ere, oraindik alkate ere izan gabe, Nagorera argia ekartzea \u201c PapeleraEspan\u0303ola\u201drekin negoziatzeko mandataria izan zen, Nicomedes Minondo idazkariarekin batera. Eta haiei agindutako zeregina ezin hobeki bete zuten, Nagorera argia iritsi egin baitzen, 1913ko abuztuaren 9ko gauean. Policarpo billeteak Nagoren faltsutzen saiatu zen, nahiz eta liburuaren egilearen iritziz, han ez zegoen behar adina baliabide, ez material aldetik eta ez giza baliabideen aldetik asmo hura arrakastaz gauzatzeko."}, {"text_idx": "#000012", "text": "(Huarte, 2011) liburutik hartutako irudia."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Hau guztia 1917aren amaiera aldera hasi zen. Jakin zen, Agoitzen, 100 pezetako billete faltsuen trafikoa zegoela, Espainiako Bankuak 1906ko ekainaren 30ean jaulkitakoen irudira egindakoak, hain zuzen. Gertaera haren ondorioz, Agoizko Lehen Auzialdiko epaileak sumarioa jarri zuen abian berehalakoan, eta hura izugarri handia izan zen, ikerketa ez baitzen Agoitzera mugatu, beste leku askotara ere iritsi baitzen, hala nola, Nagorera, Arizkurena eta Azparrena (Artzeibarreko herriak), Irun\u0303era, Urrotza, Urotza (Lizoainibar), Zangozara, Napala (Erromantzatua), Nardozera (Urraulbeiti), Aezkoara, Bartzelonara, Madrila, Donostiara, Santanderra, Gasteiza..."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Aipaturiko toki batean baino gehiagotan ez zen inolako zantzurik agertu. Horrela, instrukzio- epaileak Aezkoa Ibarreko udal epaileei erregua helarazi zien, \u201ciazko (1917. urtea) urtarrilaren 28a baino geroago (Untzitibarren) norbaiti buruzko informazioa jasotzeko, 2.000 pezetako ahari kontua jaso zuen, 1906ko ekaineko jaulkipeneko 100 pezetako zazpi billete faltsu eman omen zizkioten eta. Eta Aezkoako udalerrietako udal- epaileek ez zekitela deus erantzun omen zioten. Ez ditugu aipatuko Agoizko dendetan barna ibilitako billete faltsuak. Adibide ugari dago. Nabarmenduko dugu bai, Nagoren, 100 pezetako bi billete faltsu agertu zirela, bata kontzejuan, tabernako maizterrak emandakoa. Dena dela,billetearen ezaugarrien berririk ez zuen jabeak, eta bestea, zorroztaile galego baten eskuetan, eta Sagastiren ostatuan jaso zuela adierazi zuen.\nLehenago azaldu dugun bezala, auzi judizial honek adar ugari izan zituen eta aipatzekoak dira honakoak: Agoizko gazte batek Irun\u0303eko Bearan etxean ordainketa bat egin zuen eta ohartarazi zuen billete bat faltsua izan zitekeela (eta hala izan zen). Antzeko zerbait gertatu zen Zangozako bizilagun batekin, Irun\u0303eko Quintana hotelean, Gazteluko plazan, Txoko eta Casino Eslava tabernen artean zegoenean, eta behin baino gehiagotan, Ernest Hemingway Literatura Nobel Sariaren ostatu izandakoan; antza denez, ordaintzean, hark ere billete faltsu bat erabili zuen. Eta bukatzeko, Arizkungo bizilagun Apolinario Zazpe gogoratu behar dugu, honakoa adierazi baitzuen, Urrozko ferian bi bildots saldu zituela 46 pezetan eta erosleak 100 pezetako billetea eman ziola (1917 urtea); baina diru xeherik ezean, Agoizko ganaduzale Salvador Machicot-en harategira jo behar izan zuela diru eske eta hark hartu egin ziola billetea; eta faltsua zela jakitean erre egin zuela. Eta azken aipamen bat Azparrengo bizilagun Fermin Iturrirena: hark, 1917ko otsailean, pegar bat pattar erosi zuen Agoitzen billete faltsua erabilita, hala esan zuen behintzat Agoizko bizilagun Luis Orbaizek. Azparrengo biztanleak, inon den borondaterik onenaz, billetearen jatorriaren inguruko uste batzuk azaldu zituen, baina ezin izan ziren probatu, ordea."}, {"text_idx": "#000015", "text": "1906ko legezko billetea, eta beste bat faltsua. Bigarrena erabilezin bihurtu dute eta kolorea histu egin zaio, zeren berdin-berdinak baitziren, eta diferentzia bakarra atzealdea zen, ilunxeagoa omen zen berau. (Bigarren billetea Huarte, 2011 liburutik hartua da)."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Artozkiko San Miguel ermitako zaindaria\nArtzibar eta bertako legezko eta ez legezko diru-lantegiak (Nagore)"}]