[{"text_idx": "#000000", "text": "\u00abaiuntados en el campo de Estibaus segun que lo havemos de uso de costumbre de nos juntar...\u00bb (Altza, 1390)"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Barberotegi, edo Barbotegi, udal jabetzako etxe txiki bat da, San Martzial elizaren iparraldeko hormaren ondoan dagoena. Izenak berak dioen bezala, XIX. mendearen erdialdean eraiki zuten barbero/zirujau/medikuaren etxebizitza izateko; 1861ekoa da etxearen lehen aipamen dokumentatua. Horren harira, Altzan kontzejuak kontratatutako zirujau baten jarduera profesionalari buruz dugun berririk zaharrena bilatzeko, berrogei bat urte jo behar dugu atzera, orain dela berrehun urte pasatxo. (gehiago...) \u00bb"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Madril-Irun trenbidearen trazadura 1864an inauguratu zen, eta altzatar terminoa alderik alde zeharkatzen du, lurraldea bitan zatitzen duen lubaki bat irekiz."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Linearen ustiapena Compan\u0303i\u0301a de los Caminos de Hierro del Norte de Espan\u0303a enpresak egin zuen. Trenbidea eraikitzeko 35 partzela desjabetu ziren 1859. eta 1862. urteen artean, eta beste sei 1863tik 1869ra bitartean aurrekoen eremua zabaltzeko. Patxi Lazcano Sorzabal aspalditik dabil Gipuzkoako Protokoloen Artxibo Historikoan Altzako baserriei buruz jasotako dokumentuak bilatzen eta transkribatzen, eta horien artean daude trenbidea eraikitzeko egin ziren desjabetzeen eskriturak. Altzako Tokiko Bilduman kontsulta daitezke transkripzioak zein dokumentuak."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Cuarta Viako etxeak eta Antxoko kaia"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Dokumentu historikoak transkribatzeak kaligrafia bakoitzaren berezitasunen atzean ezkutatuta diruditen datuen irakurketa eta prozesamendua errazten du. Ezinbesteko lana da azterketari eta ezagutzari ateak irekitzeko. Altzako baserrien azterketa historikoaren kasu zehatzari dagokionez, Patxi Lazcano Sorzabal dokumentuak bilatzen eta transkribatzen egiten ari den lanarekin kontatzen dugu gure artean. Orain arte laurogei dokumentu baino gehiago transkribatu ditu, eta dagoeneko eskuragarri daude Altzako Tokiko Bilduman, originalekin batera. (gehiago...) \u00bb"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Gerra eta izurri garaietako gertakari baten inguruan"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Bidaiatzeko asmoa genuen eta konfinamenduari amore eman behar izan diogu oporraldi hauetan. Horregatik, segidan aipatuko dugun bezalako liburuak irakurtzeak aspaldiko garaietako eszenetara bidaiatzen laguntzen digu, eta bidaiarien jakin-minarekin etxetik gertuko lekuetan barne ibil gaitezke. Liburua duela bostehun urte pasatxo gure bideetatik ibili zen bidaiari alemaniar gazte baten egunerokoa da, gaur egungoekin nolabaiteko antzekotasunak izan ditzaketen zirkunstantzietan. Gainera, gure arreta erakarri duen gertakaria, non bidaiariak alkatea eta apaiza buru duten herritar talde batek bidaiariak geldiaraziko dituzten ingeles espioiak izatearen susmopean, Altzako lurretan gertatu izanaren susmoak are erakargarriagoa egiten du. (gehiago...) \u00bb"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Hezkuntza eta erlijioa Altzan 1935. urte inguruan"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Jose Migel Barandiaranen artxibo pertsonalak herrika ordenatutako ohar etnografikoz osaturiko fitxa bilduma du, eta horien artean Altzari dagozkion 32. fitxa daude. Fitxetan herri bakoitzeko informatzaile bakoitzak Barandiaranek planteatutako galdetegiari emandako erantzunak jasotzen dira. Galdetegia Anuario de Eusko-Floklore aldizkariaren 14. zenbakian (1934), 164-167 orrialdetan, argitaratu zuen \u201cCuestionario para una investigacio\u0301n etnogra\u0301fica de la vida popular\u201d izenburupean, eta Altzako informatzaileak, Angel de Echarri apaizak bakarrik 6. atalari erantzun zion, \u201cInstruccio\u0301n y educacio\u0301n.- Religio\u0301n \u201d atalari."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Angel de Echarri apaizari buruz Francisco Lasa Echarrik emandako erreferentzia fotografikoa baino ez dugu. Bertan, Echarri apaiz ordenatu berria bere familiarekin ikusten da. Galdetegia bere esperientzia eta behaketa pertsonaletatik abiatuta erantzuten du, datu eta iritzi subjektibo interesgarriak emanez. Oharretako batean, Etxarrik dio zortzi urte zirela Herrerako eliza inauguratu zutela, eta, beraz, oharrak 1935. urte aldera idatzi zituela ondoriozta daiteke."}, {"text_idx": "#000016", "text": "En el archivo de protocolos notariales de On\u0303ati encontramos una escrituras autorizada por el escribano Joaqui\u0301n Elo\u0301segui, fechada en San Sebastia\u0301n el 6 de septiembre de 1854, cuyo resumen dice asi\u0301: \u201cPoder con clausula de sustitucio\u0301n por Eli\u0301as Cayetano Osinalde, vecino de San Sebastia\u0301n, a favor de Jose\u0301 Manuel Legarda, procurador de San Sebastia\u0301n, para que solicite a Ramo\u0301n Berasategui como administrador de Juan Ignacio Osa\u0301car, que le pague lo que le adeuda por obras realizadas en la caseri\u0301a Siustegui por Juan Jose\u0301 Aduriz, de quien era cesionario el otorgante.\u201d (Co\u0301digo de referencia AHPG-GPAH 3/2849, A: 289. Ver documento y transcripcio\u0301n)"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Contrato de arrendamiento del caseri\u0301o Sagastieder (1814)"}, {"text_idx": "#000019", "text": "El arrendamiento ha sido durante siglos la fo\u0301rmula ma\u0301s comu\u0301n y rentable utilizada por los propietarios para la explotacio\u0301n de los caseri\u0301os y sus tierras. En Altza, si en 1818 habi\u0301a 147 casas y caseri\u0301os, no llegaban a veinte los que eran habitados y explotados directamente por sus propietarios. Esa desproporcio\u0301n tan grande entre el nu\u0301mero de propietarios y de inquilinos veni\u0301a creciendo progresivamente desde de\u0301cadas anteriores como consecuencia de la crisis del comercio y de la industria ferrona. La tierra volvi\u0301a a ser refugio de los inversores que en ella la forma de aumentar su rentabilidad a costa de empeorar las condiciones de vida de los baserritarras. La gran demanda de una poblacio\u0301n creciente, necesitada de vivienda y trabajo, y que vivi\u0301a en los li\u0301mites de la miseria, obligaba a los inquilinos a aceptar contratos de arrendamiento en unas condiciones muy desfavorables para ellos."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Como boto\u0301n de muestra, recuperamos del archivo de On\u0303ati el contrato de arrendamiento del caseri\u0301o Sagastieder, firmado en Donostia el 18 de diciembre de 1814, otorgado por Jose\u0301 Eli\u0301as de Legarda, en representacio\u0301n de Ildefonso Mari\u0301a de Castejo\u0301n, en favor de Pedro de Salaberria, quien tiene a Jose\u0301 Bernardo Arzac Parada como su fiador. (gehiago...) \u00bb"}, {"text_idx": "#000021", "text": "On\u0303atiko Protokoloen Artxiboan gordetako dokumentu batek gure arreta biziki erakarri du. Dokumentua 1650. urtekoa da eta Mercader oinetxearen berreraikuntzaren xehetasunak eskaintzen ditu, baita plano bat ere."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Mercader oinetxea, -gaur egun Merkear aldaera moztuarekin ere ezaguna-, Lau Haizeta aldean zegoen, gaur egungo Larratxoko parkearen goiko sarreraren aurrean. Tamaina handiko zuhaitz multzo bat, desagertutako baserriari bere garaian itzala eta babesa eman ziotenak, baserriaren jatorrizko kokapenaren lekukoak dira.(1)"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Etxearen izena Altzaren historiari lotua dago altzatar komunitatearen hasiera-hasieratik, baina Arzak, Aduriz, Berra eta antzeko beste etxeak bezain nabarmena izatera heldu gabe. Abizenak bide laburra egin zuen zeren XVI. mende hasieran, arazo ekonomikoak izan zirela medio, jabetzak saldu behar izan zituzten eta horrela abizena eta oinetxearen arteko lotura hautsi egin ziren.(2) (gehiago...) \u00bb"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Otxoki baserriaren jabeak eta jabetzak 1854. urtean"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Baserrien inguruan bi mundu kontrajarriek bat egiten dute, eta Otxoki da horren adibide bat. Alde batetik, baserrian bizi direnak, eta bestetik baserriaren jabeak. Lehenengoan baserritarrak eta bere familiak aurkituko ditugu, lurrari baldintza gogorretan lotuak, baratza, sagastia..., eta herri kulturan errotuak, bertsolaritzan eta bola jokoan besteak beste, otxokitarren kasuan bezalaxe. Baserriaren egunerokotasunetik urrun jabeen mundua daukagu, aristokraziaren partaideak gehienetan. Haientzat, errentak eta ohorea biltzeko bitarteko bat baino ez da lurra. On\u0303atiko Protokoloen Agiritegian dokumentu batekin egin dugu topo, Otxoki baserriaren salerosketari buruzkoa, 1854. urtekoa, eta bere lerroetan jabeei eta jabetzari buruzko datu zehatzak aurkituko ditugu, mugaketa, adibidez, zeinek 1972. urtean Ministerio de la Vivienda delakoak egin zuen desjabetzearekin bat egiten duen. (gehiago...) \u00bb"}]