[{"text_idx": "#000000", "text": "PIRROLIZIDINA ALKALOIDEAK (PA) toxina naturalak dira, landareen metabolismo sekundarioaren emaitza, intsektuen eta harrapakarien aurrean defendatzeko."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Mundu osoko 6.000 landare\u2010espeziek, gutxi gorabehera, PA eduki dezakete; hau da, loredun landare guztien % 3k. PA horien % 95 landare angiospermoek osatutako bost familiatan daude: Orchidaceae, Asteraceae, Apocynaceae, Boraginaceae, Fabaceae."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Landare horiek aleak eta zerealak kutsa ditzakete, eta honako elikagai hauetan aurkitu daitezke: teak, belar\u2010infusioak orokorrean, belar\u2010osagaiak dituzten elikadura-osagarriak, polena eta polena duten osagarriak, borraja (lehorra, freskoa edo izoztua), belar lehorrak eta kumino\u2010haziak. Gainera, PAk hondakin gisa ager daitezke eztian."}, {"text_idx": "#000003", "text": "EFSAren azken datuen arabera, PA 1,2-asegabeak genotoxiko eta kartzinogeno gisa jardun dezakete gizakiengan eta gibela da horien xede\u2010organo nagusia."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Esposizioak arrisku potentziala dakar, batez ere biztanleria orokorrean eta te eta belar\u2010infusio kopuru handiak maiz kontsumitzen dituztenen kasuan, eta, bereziki, biztanleria\u2010talde gazteenen kasuan."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Nekazaritzako jardunbide egokiak aplikatzea (belar txarrak kentzea) da lehengaien eta pentsuen PA kutsadura murrizteko modu bakarra."}, {"text_idx": "#000006", "text": "5. Prebentzioa eta arriskuaren kontrola"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Pirrolizidina alkaloideak (PA) eta horien N-oxidoak landare jakin batzuek sortutako metabolito sekundarioen multzo handia dira, gibelerako toxikoak izan daitezkeenak."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Espezializatu gabeko intsektu belarjaleengan efektu antinutritiboak dituztenez, horiek sortzen dituzten landare\u2010espezieen defentsa\u2010estrategien parte direla uste da. PAren molekulak heteroziklo pirrolizidiniko, metil talde bat eta hidroxilo ordeztaile bat (nezina) ditu."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Oinarrizko 4 nezina\u2010oinarri daude: platinezina, retronezina, heliotridina eta otonezina. Egitura horien konbinazio kimiko posible guztiak kontuan hartuta, pirrolizidina alkaloideen 600 molekula baino gehiago egon daitezke, eta orain arte 350 baino gehiago identifikatu dira mundu osoko hainbat landaretan."}, {"text_idx": "#000010", "text": "6.000 landare-espezie baino gehiago dira pirrolizidina alkaloideak produzitzen dituztenak, baina gutxi dira, oro har, alkaloide horiek produzitzen dituzten familia botanikoak. Substantzia horiek Boraginaceae (hainbat genero), Asteraceae (Senecioneae eta Eupatorieae tribuak), Orchidaceae (9 genero), Fabaceae (Crotalaria generoa) eta Apocynaceae izenekoetan daude nagusiki. Nonahiko Senecio generoak soilik mundu osoan banatutako 3.000 espezie baino gehiago ordezkatzen ditu."}, {"text_idx": "#000011", "text": "PAen patroia aldakorra da, eta honako faktore hauen mende dago:"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Badirudi oinarrizko alkaloideak hazietan metatzen direla nagusiki, eta N-oxidoak, berriz, landareen zati berdeetan."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Elikagaietan (eta pentsuetan) duten eraginagatik nolabaiteko garrantzia duten PA hauek identifikatu dira:"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Senezionina motako PA: azetileruzifolina, eruzifolina, integerrimina, jakobina, jakolina, jakonina, jakozina, retrorsina, senezionina, senezifillina. PA horiek, batez ere, Senecioneae tribuan daude (Asteraceae familia), baina Crotalaria spp landareetan ere aurki daitezke. (Fabaceae familia).\nLikopsamina motako PA: azetilekimidina eta isomeroak, ekimidina eta isomeroak, ekibulgarina, likopsamina eta isomeroak, bulgarina. PA horiek Boraginaceae familian eta Eupatorieae familian (Asteracea familia) aurki daitezke.\nHeliotrina motako PA: europina, heliotrina, lasiokarpina. PA horiek Heliotropium spp. (Boraginaceae familia) landareetan aurkitzen dira.\nMonokrotalina motako PA: fulbina, monokrotalina, retusamina, trikodesmina. PA horiek Crotalaria spp. (Fabaceae familia) landareetan daude."}, {"text_idx": "#000015", "text": "PAk landare-jatorria baino ez dute. Oro har, elikagaien eta PA eduki dezaketen landareen arteko erlazioa zenbat eta hurbilagoa izan, orduan eta handiagoa izango da PA maila azken produktuan. PAei buruzko eta horien presentziari dagokionez legezko mugak ezartzen diren azterlanetan aipatzen diren elikagaien artean, honako hauek daude:"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Polena eta polena duten osagarriak barne. PAk hondakin gisa ager daitezke eztian."}, {"text_idx": "#000018", "text": "EFSAren azken datuen arabera, AP 1,2-asegabeak genotoxiko eta kartzinogeno gisa jardun dezakete gizakiengan."}, {"text_idx": "#000019", "text": "PAk ez dira toxikoak berez, produktu metabolikoen bidez baizik; izan ere, gibeleko zitokromo entzimek pirrol bihurtzen dituzte, eta horiek eragiten dute kaltea mikrosometan."}, {"text_idx": "#000020", "text": "PA 1,2-asegabeen toxikotasuna esperimentazio-animalietan honako ezaugarri hauek ditu: gibeleko toxikotasuna, garapenaren toxikotasuna, genotoxikotasuna eta kartzinogenizitatea. Batzuek biriketako toxikotasuna ere badute. Gibela da 1,2-AP asegabeen genotoxikotasunaren gune nagusia."}, {"text_idx": "#000021", "text": "PAek profil toxiko komuna dute, eta gibela da xede-organo nagusia. Animalia\u2010espezie guztien toxikotasun\u2010seinale nagusietan gibeleko kalte progresiboaren maila desberdinak antzematen dira."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Behatutako beste efektu batzuk dira behazun-hodiak ugaritzea, gibeleko megalozitosia eta fibrosia. Beste organo batzuetan ere hauteman dira ondorioak: biriketan (biriketako hipertentsioa), sistema kardiobaskularrean (eskuineko bentrikuluaren hipertrofia) eta giltzurrunetan endekapenezko kaltea. Gizakiarengan gibeleko zainen gaixotasun oklusiboa da kalte nagusia."}, {"text_idx": "#000023", "text": "PArako balio toxikologikoei dagokienez, EFSAren CONTAM panelean ezin izan da erreferentziazko dosi akuturik (ARfD) ezarri. Giza intoxikazioen kasuei buruz dagoen informazio mugatuari esker, epe laburreko efektu akutuei lotutako dosi txikiena identifikatu ahal izan zen: gutxi gorabehera 2 mg/gorputz-pisuaren kilo/egun (1 eta 3 mg artean gorputz-pisuaren kiloko eta eguneko) (EFSA, 2017)."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Alkaloide horiekiko esposizioak giza osasunerako arrisku potentziala dakar, batez ere biztanleria orokorrean te eta belar\u2010infusio kopuru handiak maiz kontsumitzen dituztenen kasuan, eta, bereziki, biztanleria\u2010talde gazteenen kasuan."}, {"text_idx": "#000026", "text": "AESANeko batzorde zientifikoak ondorioztatu zuenez, gaur egun eskuragarri dauden datuen arabera eta arriskuak ebaluatzeko prozesuan identifikatutako ziurgabetasun guztiak kontuan hartuta egindako estimazioaren arabera, polen\u2010kontsumoaren bidezko PA ingestioak arrisku kronikoak eragin ditzake Espainiako populazioan, kontsumo oso txikitzat hartzen ez badira behintzat. Hala ere, ez da probabletzat jotzen arrisku akuturik agertzea."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Gainera, batzorde zientifiko horrek berak kalkulatu zuen arriskuaren ebaluazio errealistagoa egiteko beharrezkoa izango zela banakako PAen ezaugarri toxikologikoei buruzko datu gehigarriak izatea, bai eta Espainiako biztanleriaren polen\u2010kontsumoari buruzko azterlanak egitea ere. Era berean, komenigarritzat jotzen da PAren edukiari dagokionez legezko mugak ezartzea esposizioa mugatzeko."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Nahiz eta txostenak ez duen jasotzen EIZ ondorioztatzeko erabilitako polen kontsumoari buruzko datua, aintzat hartuta 70 gorputz\u2010pisuaren kiloko heldu bat, honako hau litzateke datu hori: 0,2 eta 3 g polen artean eguneko. Ingestio-datu horiek erabili beharrean, Komosinska-Vassevek eta beste batzuek adierazitakoak (2015) erabiltzen badira, lortutako emaitzak handiagoak izango dira helduen kasuan (ikus taula)."}, {"text_idx": "#000030", "text": "1. taula: PA ingestio zenbaetsiak."}, {"text_idx": "#000032", "text": "EFSAk adierazi zuen (2017) beharrezkoa dela datu toxikologiko gehiago izatea elikagaietan maizenik aurkitzen den PAei buruz. Zehazki, PAen toxikozinetikari, aktibazio metabolikoari eta ahalmen kartzinogenoari buruzko informazioa."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Ez da eman erabilitako teknikaren (LC-MS/MS) detekzio-muga (LOD), kuantifikazio-mugak (LOQ) baino ez, eta horiek aldatu egiten dira PA bakoitzerako azterketa egiten den urtearen arabera."}, {"text_idx": "#000036", "text": "EFSAk gomendatu zuen (2017) metodo analitiko sentikorragoak eta selektiboagoak garatzeko, elikagaietan eta pentsuetan PAen presentzia baloratzeko eta zalantza murrizteko esposizioaren ebaluazioan."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Polenaren kontsumoari dagokionez (EIZaren zenbatespena):"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Nahiz eta EFSAk (2016) EIZ ondorioztatzeko erabilitako laginetan PAren kontzentrazio-datua ezagutzen den, ez da zehazten zein izan den erabilitako kontsumo-datua. Kalkulua eginda, fabrikatzaileen eta zientzia-bibliografiaren gomendioetan oinarrituta, lortzen den ingestio-datua ez da oso errealista."}, {"text_idx": "#000039", "text": "PA zehatz baten (riddellina, toxikoenetako bat) BMDL10an oinarrituta kalkulatzen da, eta riddellinak ez du zertan egon polen-laginetan; hortaz, arriskua gehiegi balioesten da."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Izan ere, EFSAren arabera (2017), elikadura-osagarrietarako (landare-aterakinak eta polena duten osagarriak), oro har, PA osoari egiten zaion ekarpen handiena likopsamina, intermedina eta haren N-oxidoetatik dator."}, {"text_idx": "#000041", "text": "MOEren kalkuluak aintzat hartzen du elikagai horren (polena) eguneroko kontsumoa bizitza osoan zehar, eta horrek arriskua gehiegi balioets dezake, baldin eta ez bada hori jarraitzen den kontsumo-eredua."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Gaur egun ez dago inolako metodorik PA duten produktu edo lehengaiak deskontaminatzeko."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Nekazaritza arloko jardunbide egokiak (belar txarrak kentzea) aplikatzea da lehengaietan eta pentsuetan PAen kutsadura murrizteko modu bakarra."}, {"text_idx": "#000044", "text": "2014an, Codex Alimentariusek nazioarteko arau bat argitaratu zuen PAen arriskua prebenitzeko. Sasiak kontrolatzeko jardunbideen kodea, elikagai eta pentsuetan pirrolizidina alkaloideen kutsadura prebenitzeko eta murrizteko. CAC-RCP 74-2014."}, {"text_idx": "#000046", "text": "2020 urtearen amaieran argitaratu zen BATZORDEAREN 2020/2040 (EB) ERREGELAMENDUA, 2020ko abenduaren 11koa, 1881/2006 (EE) Erregelamendua aldatzen duena elikagai jakin batzuetako pirrolizidina alkaloideen gehieneko edukiari dagokionez."}, {"text_idx": "#000048", "text": "2. taula: PA gehienezko mugak elikagaietan."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Aceptas las cookies esenciales ma\u0301s las estadi\u0301sticas (ano\u0301nimas)"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Cookieak gure webgunearen erabilgarritasuna eta prozesuak hobetzeko edo gaitzeko erabiltzen dira. Cookieak desgaitu edo ezabatzen badira, gerta daiteke erabiltzaileek webgunearen aukerak ezin erabiltzea, edo webgunean diseinatu ez den moduan funtzionatu dezake arakatzaileak."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Behar-beharrezkoak diren cookieak beti aktibatu behar dira, cookie-en ezarpenen zure lehentasunak gorde ahal izateko."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Las cookies estrictamente necesarias tiene que activarse siempre para que podamos guardar tus preferencias de ajustes de cookies."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Cookie hau desaktibatzen baduzu, ezin izango ditugu zure lehentasunak gorde. Horrek esan nahi du webgune hau bisitatzen duzun bakoitzean cookieak gaitu edo desgaitu beharko dituzula berriro."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Si desactiva esta cookie, no podremos guardar sus preferencias. Esto significa que cada vez que visite este sitio web debera\u0301 habilitar o deshabilitar las cookies nuevamente."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Webgune honek Google Analytics ezarritako cookiak erabiltzen du, bisitari kopurua eta weborriaren erabilerari buruzko informazio anonimoa biltzeko."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Cookie hauek mantenduz gero, gure weborria hobetzen laguntzen gaituzu."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Este sitio web utiliza Google Analytics para recopilar informacio\u0301n ano\u0301nima sobre el nu\u0301mero de visitantes y el uso de la web."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Please enable Strictly Necessary Cookies first so that we can save your preferences!"}]