[{"text_idx": "#000000", "text": "EtxeaElkarrizketakKazetari beteranoen begirada: Nikolas Aldai"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Kazetari beteranoen begirada: Nikolas Aldai"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Atzo hil zen Nikolas Aldai kazetari eta bertsozalea. Azken ale honetan Antxoka Agirrek egin zion elkarrizketa dakargu hona. Aldizkaritik gure doluminak bidali nahi dizkiegu senide eta lagunei. Mila esker denagatik, Nikolas."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Azken hamarkadetan irratian erreferentziala den Euskadi Irratiko Eta Hitza Jolas bihurtu zen (Hitza jolas 2006tik) programaren sortzaile eta lehen gidaria. Euskadi Irratiak daukan bertsoen grabazio zaharren artxiboa, gisa honetako garrantzitsuena, berak antolatu zuen, lan ikusgarria eginez. Aurretik Loiolako Herri Irratian ere bertsoaren inguruan hainbat kazetaritza lan egindakoa."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Hondarribia asko ezagutzen ez eta aireportuko tabernan egin dugu hitzordua. Normalean nahikoa toki hotzak izaten dira aireportuak, presaka batean uzteko diseinatuak, baina Nikolasen hizketa gozoa entzunda etxean bezala sentitzen da bat. Irrati esatariaren patxada eta ahots ederrarekin aletzen ditu bere oroitzapenak, eta tipo zintzoaren patxada nahiz ahotsaz haratago bizi oso bat hartu duen bertsozaletasuna nabari da oroitzapen hauetan."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Nola sartu zinen irrati munduan?"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Donostiako Herri Irratian sartu nintzen soldaduskan nengoela. Orduan aukera izan nuen eta euskarazko programazioan hasi nintzen 1970/71 urteetan."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Deitu eta esan zidaten musika aurkezten hasi behar nuela. Arratsalde on zen programaren izena eta musika aurkeztea besterik ez zen. Era guztietako musika aurkezten egin nuen debuta. Geroago, goizetan, euskal kantuen aurkezpentxo bat ere egiten nuen; 15 minutuko tartetxoa izaten zen. Horretaz gain, Musika Sareetan arrantzaleei eskainitako programa bat ere egin nuen, euskaraz, galegoz eta gazteleraz egiten genuena. Euskarazko zatia nik egiten nuen. Itsasgizonei beren senitartekoek kanturen bat eskaini nahi bazieten edo zoriondu nahi bazituzten, hala egiten genuen. Hor testua egiten nuen."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Asteburuetan Euskal Jai programa egiten hasi nintzen aurrerago... Onartuak zeuden kantuak oso gutxi ziren; ez dakit 100era iristen ziren. Indizean zeudenak, debekaturikoak, 700 inguru ziren. Nik beti adibide esanguratsua jartzen dut: Nere aitak amari gona gorria ekarri ezin zen emititu. Zergatik? Bigarren bueltan gona gorri-gorria zazpi jostunek josia esaten zelako, eta ezin zen emititu, zazpi jostun horiek zazpi probintziak zirela esaten zutelako. Gaur gabon, gabon gaiari buruzkoa ere ezin zen emititu."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Zertara behartzen ninduen horrek? Jaialdi asko antolatzen zen garai hartan, ikastolen sorrera garaia zen-eta. Jaialdi haietara joan eta grabazio txarrak egiten nituen; txarrak, izan ere. Zuzeneko grabazioak egitea mikrofono bakarrarekin ia ezinezkoa zen. Bertsolariak ere izaten ziren jaialdi haietan, eta horrela hasi nintzen bertsolariak grabatu eta emititzen. Eta elkarrizketak ere egin nizkien. Hortik pasatu ziren, gogoan ditut Imanol Lazkano, Lizaso, Joxe Aierbe... garai hartan plazan zebiltzan bertsolari gehienak."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Urte haietan dezenteko bilduma egin nuen, baina nik alde egin eta programazio buruak denak botatzeko agindua eman zuen, Uztapideri egindako elkarrizketa bat salbu. Elkarrizketa oso laburra zen eta ez zen beste mundukoa, baina tira..."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Loiolako Herri Irratiak lehenagotik martxan jarria zuen bertso sariketa bi irratietatik eman zen, eta, uste dut, zuzenekoa behin edo bitan emango zela. Gotzaiarena zen Donostiako Herri Irratia, eta, uste dut, 71-72 inguru hartan jesuitek erosi zutela, eta tira, biak elkartu ziren. Bakoitzak bere programazioa egiten zuen, eta, beste batzuetan, biek elkarrekin."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Nire Herri Irratiko ibilbidea 73-74ra arte luzatu zen. Bertsolaritza lantzen nuen, baina ez programa batean, Euskal Jai barruan izen berezirik gabe emitzen zen atal batean baizik."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Zein dira irrati entzule gisa bertsolaritzaz dituzun lehen oroitzapenak?"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Oroitzen naiz, nik hamaika edo hamabi urte nituela, 60ko bueltan 1960, 61, 62... Baionatik -ez galdetu zein irrati- igande goizetan 08:30-09:00ak inguruan bazegoela labur-laburra zen tarte bat, bost-hamar minutukoa. Nire etxean beti izan gara oso bertsozaleak eta, behin txiripaz harrapatu zutelarik, igandero aitak, arrebak edo amak jartzen zuen. Mattin han entzun nuen lehen aldiz."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Nire etxean jarraitzen zen Basarriren saioa ere, La Voz de Guipu\u0301zcoan. Basarri saiatzen zen, bere emanaldietan, berak jarritako bertsoak edo besteren batenak kantatzen. Xenpelar eta Txirritarenak entzun nizkiola gogoan daukat... Bertso zaharrak eta berriak sartzen zituen, izandako berriaren harira: aizkolari apustua bazen, antzinako apustu bati jarri izan zitzaizkion bertsoak, adibidez. Informazioaren amaierako broche modura erabiltzen zuen bertsoa."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Eta irratian lanean aritu zarenean esku artera iritsi zaizkizun grabazio zaharrenak?"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Segura irratiko sortzaile eta buru zen apaiza Don Cesareo zeritzan. Berak 1959an egindako grabazio bat iritsi zitzaidan Jesus Lete Ibai-Ertzen bitartez. Ordizian 1959an jokatu zen Gipuzkoako Bertsolari Berrien Lehen Txapelketako bertsoak jasotzen ziren bertan. Lehen saria Txomin Garmendiak eraman zuen; bigarren, Lazkao Txiki gelditu zen. Hogei bat bertsolarik edo, hartu zuten parte... Oso egoera txarrean aurkitzen zen jatorrizkoa, eta egin genuena izan zen ahalik eta kopia txukunena atera eta Ibai-Ertzi itzuli."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Zubimendik gerra aurretik egin zuen euskarazko lehen irratsaioaren arrastorik?"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Entzuna daukat Basarrik bertsoak abesten zituela, Kalongek ere bai, eta Uztapidek, Donostia inguruan ibiltzen zelako... Esango nuke garai hartan ez zela grabaziorik egiten, dena zuzenean emititzea izaten zela."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Ohikoagoa izango da 1960-1970 hamarkadetako materiala."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Garai hartan iritsi zen magnetofoia Euskal Herrira, Telefunken handia, maleta moduko bat. Zavalak kontatzen duenez, Pello Errotaren alabari honen bizitzaz egin zion elkarrizketa luzea horrelako batekin grabatu zuen. Handik gutxira magnetofoi txikiak hasi ziren, UER alemanak, estereoan grabatzen zutenak, baina luxu bat ziren, irrati estatalek bakarrik erabiltzen zituzten. Besteok sistema zaharrarekin moldatzen ginen."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Hainbat grabatzaile ibili zen urte haietan bertsoaren inguruan. Ibarrako Beltza esaten zioten bat, uste dut taxista zela Ibarran, hark bilduma bat zeukan. Bertsolaritza soziala esaten zaiona, Azpillagak eta Lopategik herriz herri egindakoa... grabatuta zeukan. Ni ahalegindu nintzen ekar zitzan, gestioren bat egin nuen kopiatzeko, itzuliko niola, baina ez zuen nahi izan."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Amezketan eta Alkizan erretore egondako Jose Agirre apaiz bertsolariak ere bazituen grabazio batzuk. Grabaketa horietan apaiza bera entzun daiteke Kaxiano itsuarekin, Txomin Garmendiarekin edo Patxi Etxeberriarekin bertsotan, herriko jaietako otordu ondorenetan."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Gero, Zavalaz beste, kontuan hartzekoa da Martin Ibargurenek egindako bildumatxoa ere. Soraluzekoa zen Larraga bat ere bazen grabatzen ibiltzen zena..."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Euskadi Irratian nola sartu zinen?"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Lehen bi urteak informatibo lokalak lantzen egin nituen, eta, gero, Goiz Giroan magazina egitera pasatu nintzen, Beloki eta Arantxa Irastorzarekin batera."}, {"text_idx": "#000038", "text": "86an jende berritze bat eman zen, Otamendi, Arantxa Iturbe... haiek goizeko magazina hartu zuten. Orduan eman zidaten bertsolaritzaren ardura."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Nik jarraipena eman nion saio honi. 10:00etatik 11:00etara emititzen zen igande eta jai egunetan. Eta programa berri bat ere jarri nuen martxan Iturri Onetik Bertsotan izenekoa. Zaldubi hasita zegoen ordurako bertsoak grabatzen eta, hark jasotakoei nik jasotakoak batuta, azken asteko bertso-saioen berri ematen nuen. Uste dut asteazkenetan gaueko bederatzietan hasi nintzela, baina hurrengo urtean ostiraletara pasatu zuten..."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Geroxeago, beste tartetxo bat ere jarri nuen martxan: Lehengoak Gogoratuz. Hamar minutuko tarte bat zen, bertso zaharrei buruzkoa. Hemen, grabazioak beharrean, liburuak hartzen nituen oinarritzat, herri memorian geldituriko bertsoak jasotzen zituzten liburuak. Eta norbait ezberdina eraman ohi nuen saioko haiek kantatzera; askotan, bertsolari gazteak. Hor dezente atzera joaten nintzen, eta XVIII. nahiz XIX. mendeko bertsolaritza dezente arakatu nuen. Oso luze iraun zuen azken honek."}, {"text_idx": "#000042", "text": "1980ko bigarren erdi horretan, zureez gain zer gehiago eskaintzen zuen Euskadi Irratiak bertsolaritzaren inguruan?"}, {"text_idx": "#000045", "text": "1989koan, finala eskaini genuen zuzenean, goiz eta arratsalde, eta hor bai ibili nintzen gidari. Pello Esnal eta Abel Muniategi izan nituen aditu gisa, eta bazkalondoko tertulian Mixel Lekuonak, Juan Mari Lekuonak, Pello Esnalek eta Jon Sarasuak ere hartu zuten parte. Santi jatetxean bazkaldu genuen, eta bertatik egin genuen tertulia hori."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Hasi zenean, nire helburua zen erabateko tratamendu integrala egitea bertsolaritzari. Zer esan nahi dut horrekin? Alde batetik, ikuspegi historikoa lantzea; bestetik, egunerokotasun garaikideari garrantzia ematea; eta, azkenik, entzuleei partaidetza eskaintzea."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Agenda azaltzen zen, elkarrizketatuak ekartzen ziren estudiora, eta entzuleen parte hartzeko tartea zetorren ondoren. Horrela, bertsotarako ariketa bat jar zitekeen. Adibidez, bertsolari elkarrizketatuari galdetuz puntua emanda edo lau oinak nahiago zuen. \u201cBa nik nahiago lau oinak emanda\u201d, eta jarri hark oinak eta telefonoa ireki, jendeak bere bertsoa bota zezan. Edo lehiaketa bat egin zitekeen bertsolaritzaren historiari buruzko galderekin..."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Ba al duzu gogoan zuzeneko beste saio bereziren bat?"}, {"text_idx": "#000057", "text": "Artxibatze lana ere erruz egin beharko zenuen, Euskaldi Irratiak bilduta zeukan guztia gero modu eroso batean maneiatu ahal izateko."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Dena entzun eta datu-base bat osatzen hasi nintzen, gauzak aurkitu nahiz emititzeko erraztasunak emango zituen sistema bat antolatu nahian. Eta digitala etorri zenean, dena digitalera pasatu nuen, sistema dezente hobetuz. Horrela, erretiratu nintzenerako, datu-baseak aukera ematen zuen bilaketa kronologikoki egiteko tokiaren arabera, bertsolariaren arabera, aurkezlearen arabera eta abar."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Tags: bertsolaritza bertsolaritzaren historia eta hitza jolas bihurtu zen hitza jolas irrati irratigintza kazetariak kazetaritza NIKOLAS ALDAI"}]