[{"text_idx": "#000008", "text": "3 Iraultza burgesak eta mugimendu nazionalak\n4 XIX. mendeko gizartearen aldaketak eta Langile Mugimendua"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Diktadura frankistaren finkapena eta krisialdia (1959-1975)"}, {"text_idx": "#000013", "text": "1951ko udan Francok aldaketak egin zituen bere gobernuan eta beste molde bateko politika ekonomikoari ekin zion. Aldaketa haren arabera, aitortu egin zen aurreko neurri autarkikoen porrota.\nAldi berean iritsi zen erregimen frankistaren nazioarteko onespena. AEBk, ekonomia kapitalista mendebaldean zabaldu nahian, ideologia antikomunista garbiko aliatu bezala baloratu zuen eta, GERRA HOTZAren testuinguruan, hau oso kontuan hartzekoa izaten zen.\nHorrela hasi zen ekonomiaren liberalizazio prozesua. Aldaketa xumeak, baina eraginkorrak izan ziren.\nHobetu egin zen industriarako oinarrizko produktuen hornidura eta berregokitzen hasi zen garraioen sistema. Nekazaritza ere suspertu egin zenez, kontsumoaren hazkundea suposatu zuen horrek guztiak.\nPolitika ekonomiko berriak industrializazio bizkorra zuen helburu nagusi. Horrexegatik, nekazaritza produktuen prezioak mugatu ziren arren, gora egin zuten industria produktuen prezioek eta horren ondorioz nekazaritzaren sektoreak nazio errentan 1951n zuen %40.7ko partaidetza %25.25era jaitsi zen 1957ko urtean.\nEmaitza ezin hobe haien lorpenak ez zuen industria sektoreak inflazio indize altuak jasatea galarazi eta gizarte TENTSIOGUNE handia izan zen INDUSTRIA 1951, 1953 eta 1956. urteetan; haien ondoren, soldatak nabarmenkiro igo ziren eta agerian geratu zen erregimenari aurre egiteko prest zegoen hiritarren sektorea gero eta zabalagoa zela.\nBaina kanpo sektorea zen ekonomiaren hazkundearen prozesuan emaitza txarrenak lortzen zituena, emaitza negatibo haiek sendotzen hasia zen TURISMOtik etorritako DIBISEK eta iparramerikarren laguntzek (Marshall Planak) estaltzen zituzten arren (AEBk 1.022 milioi dolarreko laguntza eman zuen 1953 eta 1961 bitartean, diru-laguntza berezi eta kreditu gisa eta beste 437 milioi dolar gastu militarretarako)."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Frankismo garaiko antolaketa politiko espainiarra; 1958ko Principios del Movimiento delakoaren legean zehaztu zen. Falangisten iritzi zahar ugari zituen barnean.\nEdozein kargu publiko zin egin aurretik onartu behar ziren Principios del Movimiento hauek.\nPolitikan aritzeko bide bakarra zen. Altxamenduan parte hartu zuten talde guztiek osatutako alderdi bakar baten antza zuen, estatua eta herriaren arteko bitartekari bakarra."}, {"text_idx": "#000021", "text": "1959tik aurrera ekonomiaren liberalizazioan saiatu zen eta atzerriko inbertsioen laguntza bilatu zuen:"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Hasieran helburua merkataritzaren liberalizazioa izan zen eta ez zen praktikak ekarriko zuen berrikuntza politikorik aurreikusi.\nHirurogeita hamarreko hamarkadan: berriro jarri ziren indarrean liberalizazioak, neurri interbentzionistak eta protekzionistak ezabatuz.\n1973an mundu mailako krisi ekonomikoaren ondorio negatiboak eta diktaduraren krisi politikoaren araberako zailtasunak egoeraz jabetu ziren."}, {"text_idx": "#000035", "text": "10.1.5 Gizartearen aldaketa 1960. urteetan"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Mugimendu anarkista gero eta ahulagoa zen.\nPSOEk bere politikari ekin zion, beste indar politikoekin harreman egonkorrak izan gabe.\nPCEk Berradiskidetze Nazionala bideratzeko politika onartu zuen 1956an eta sozialismora iristeko bide desberdinak zeudela onartu zuen.\nEuskal Herrian eta Katalunian alderdi abertzale berriak sortu ziren.\nTalde kristauek bere jardueran segitu zuten.\nErrepublikazaleek, Errepublikako atzerriko gobernuari gertatuko zitzaion bezala, bere jarduera gelditu zuten penintsulan eta ez zuten egoera berrira egokitzen asmatu."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Antolakuntza berria: 1962 eta 1963ko grebak bereziki garrantzitsuak izan ziren Asturiasen eta Euskal Herrian; izan ere, greba haiek sostengu ugari jasotzeaz gainera, langileek beste antolabide bati ekin zioten, zuzenean hautatu baitzituzten ugazabekin negoziatuko zituzten ordezkariak. Antolakuntza mota honen iraupenak garrantzi handiko mugimendu soziopolitiko bat, sindikatu klasiko handiak baino askoz ere garrantzitsuagoa, ekarriko zuen denborarekin, Langile Komisioak (CCOO)."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Errepresio bortitza bideratu zuten erakunde horren aurka, baina ez zuten desegitea lortu. Aitzitik, 1966ko hauteskunde sindikaletara aurkeztu eta arrakasta handia lortu zuen sindikatu horrek."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Beste GREBA mugimendu bat zabaldu zen udazkenean eta udaberrian zehar, baina 1967ko errepresioak zuzeneko eragina izan zuen langileen mugimenduan 1969 arte; soldatak izoztu zituzten eta baliogabetu ziren hitzarmen kolektibo guztiak."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Unibertsitatea: Urte haietan unibertsitate ugari sortu zen eta ikasle mugimenduak unibertsitate frankistaren egitura zaharrekin egin zuen topo."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Francok erregimenari jarraipena emateko bidea pentsatuta zeukan. Monarkiaren Errestaurazioa garbi zegoen eta, 1969an, Gorte frankistek Juan Carlos erregegai ezagutu zutenean, berretsi egin zuten jarraipen hori."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Hala eta guztiz ere, erregimenak immobilismo politikoaren eta errepresio azkarraren aukera egin zuen; protestak sendotzen ari ziren esparru guztietan eta salbuespen egoerak ezarri ziren maiz, Euskal Herrian bereziki. Edozein gatazka ordena publikoaren esparruko kontutzat hartzen zen."}, {"text_idx": "#000062", "text": "1969ko greba garrantzitsuen ondoren, mobilizazio handiak egin ziren 1970ean Burgosen ETAko kide batzuen aurka egin zen epaiketa zela-eta. Euskal Herrian izugarrizko oihartzuna izan zuen auzi honek: etengabeak izan ziren protesta ekintzak eta greba orokorra ere egin zen, mundu guztian barrena mobilizazioak eta elkartasun ekitaldiak burutzen ziren bitartean.\nElizaren esparruan aldaketa garrantzitsu batzuk izan ziren Espainiako Apezpikuen Batzarrak (1968an berritua zen) Vicente Enrique Taranco\u0301n, sektore berritzailekoa, aukeratu zuenean. Gainera, euskal apaizek torturen eta polizien hilketen aurkako protestetan segitu zuten eta apaiz haietako batzuk, hori zela-eta, atxilotu, epaitu eta zigortu egin zituzten.\nBestalde erakunde politiko eta sindikalak diktadorea hilko zen egunerako prestatzen hasiak ziren:"}, {"text_idx": "#000065", "text": "1973ko abenduan, atentatu batean hil zuen ETAk Carrero Blanco almirante eta gobernuko burua, eta gauzak asko okertu zitzaizkion Espainiako gobernuari. Carrero Blancoren heriotzarekin, Erregimenaren iraupenaren bermea eten egin zen.\nSahara deskolonizaturik eta Franco hiltzear zenean, armadaren jarrera zein izan zitekeen zen denen buruan zegoen galdera. Diktadorea hilko zen unerako prestatzen ari ziren denek.\n1975ean Francok heriotza zigorra ezarri zien bost lagun antifrankistei eta fusilatu egin zituzten ETAko bi militante eta FRAP-eko hiru. Aste batzuk geroago eta denbora askoz gaixo egon ondoren, 1975eko azaroaren 20an hil zen Franco. Azaroaren 22an izendatu zuten Juan Carlos Espainiako errege."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Langile erakunde espainiarra. 1963ko Asturiasko meategietako greba garaian sortu ziren. PCEk bultzatuta (garai hartan klandestinitatean zegoen alderdi hau) zabaldu ziren.\nMarcelino Camacho, bere liderrak, aldarrikapen ekonomikoen atzetik gidatu zuen bere ekintza eta sindikatu bertikaletan ez zeuden langileen eskubide faltaren aurka.\nMonarkia berrezarri zenean, UGT-ekin batera, langile sindikatu garrantzitsuenetako bat izan zen."}, {"text_idx": "#000081", "text": "38 urte zituela gotzain kontsakratu zuten (Espainian zegoen gazteena).\nOviedo eta Toledon artzapezpiku izan zen (1969-1983)\nErregimen frankistatik urruntzen joan zen eta ez zen bunkerzaleen gustuko izan.\nCarrero Blancoren hiletan \u201cTaranco\u0301n al paredon\u201d oihuak entzun ziren.\nBilboko gotzaina zen An\u0303overos, bere diozesiko parrokietan Euskal Herriaren askatasuna bermatuko zuen antolakuntza sozio-politikoa eskatzen zuen homilia irakurrarazi zuelako \u201carresto domiciliario\u201d egoeran jarri zutenean, Tarancon gogor mantendu zen Arias Navarroren aurrean."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Gerra Zibilean parte hartu zuen 1937tik aurrera eta erregimen frankistaren politikan aktiboki aritu zen: ministro izan zen (1951) eta lehendakariordea ere bai (1967).\nLege Organikoaren arabera, 1973an Francok gobernuko lehendakari izendatu zuen (1938tik aurrera, bai Estatuko agintea eta bai gobernukoa Francok berak izan zituen) eta diktadoreak frankismoari jarraipena emateko aukeratu zuen.\nUrte horretan asasinatu zuten Madrilen (1973-XII-20). Handik aurrera, kontinuidadea emateko pentsatuta zuena faltatuko zitzaion Francori eta frankisten etorkizuna kili-kolo geratu zen."}, {"text_idx": "#000083", "text": "PC inguruko erakundea (Marxista Leninista... maoista).\n70.eko hamarkadan jaio zen, Francoren diktaduraren aurka aritzeko xedean.\nErakunde ugarik osatu zuten: ikasle, nekazari, emakume, langile... baina, hala ere, ez zen oso eraginkorra izan. Hainbat polizia asasinatu ondoren, atxiloketa ugari izan zen eta 70.eko hamarkada bukaeran desagertu egin zen."}]