[{"text_idx": "#000002", "text": "Onddoei esker ere eratu zen gaurko atmosfera"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Lehen landareen bilakaeran gaur egungo atmosferaren eraketan onddoek izan zuten rola nabarmendu dute ikertzaileek. Onddoek egindako \u201csukalde lanari\u201d esker garatu ahal izan ziren landareak."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Gainerako bizidunekin alderatuz, zeharo xumeak dira onddoak, baina biosferaren eboluzioan bete duten rola uste baino garrantzitsuagoa izan daiteke. Hori aldarrikatu dute, bederen, Leedseko Unibertsitateko (Erresuma Batua) ikertzaileek Royal Society elkarteko Philosophical Transactions aldizkarian kaleratutako ikerketa batean."}, {"text_idx": "#000005", "text": "1. irudia: Onddoek eboluzioan izan duten rola uste baino garrantzitsuagoa izan daiteke, zenbait ikerlariren ustetan. (Argazkia: Juanma Gallego)"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Paleozoikoko ekosistemetan izan ziren baldintzak errepikatu dituzte hainbat esperimentutan. Horretako, garai horretan zegoen atmosfera mota batean hezi dituzte bai onddoak zein landareak. Ondoren, ordenagailu bidezko ereduak baliatu dituzte datuak prozesatzeko. Azterketa horien bitartez ondorioztatu dute oxigeno ugariko atmosfera sortzeko orduan onddoek funtsezko rola bete izan zutela. Oxigeno maila horiek behar-beharrezkoak izan ziren ugaztunen garapenerako, eta, finean, gaur egun Lurrean den biosferaren eraketarako."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Duela 500-400 milioi urte inguru handitu zen oxigenoaren kopurua Lurrean, batez ere, landareen garapenari esker. Alabaina, oxigeno hori askoz lehenago abiatu zen: duela 2.400 milioi urte inguru, oxidazio handia gisa ezagutzen den fenomenoa izan zen. Orduan, zianobakterioek garaiko atmosfera oxigenoarekin \u201cpozoitu\u201d zuten, ordura arte zeuden joko-arauak betiko aldatuz."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Halere, eta oxigenoa bazegoen arren, paleozoiko garaiko (duela 541-250 milioi urte) lehen landareak garatu zireneko atmosfera oso bestelakoa zen, gaur egungo atmosferarekin alderatuz. Garaiko karbono dioxidoko kontzentrazioa milioiko 1.000 parterena baino gehiagorena zen. Berotegi efektuaren inguruko albisteak direla eta, gaur egun aski ezaguna da atmosferan dagoen karbono dioxidoaren kontzentrazioa milioiko 400 parteren bueltan dagoela."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Garai horretan, lehen landareek egindako fotosintesiak ahalbidetu zuen atmosferan zegoen karbono kopurua jaistea, eta, pixkanaka, oxigeno mailak handitzea. Orain arte egin diren ikerketa gehienek prozesu geologikoetan jarri dute arreta, baina ikerketa honen egileen irudikoz, onddoen eraginean ez da jarri behar bezalako arretarik."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ikerketa berri honetan nabarmendu dutenez, onddoek ere zeregina izan zuten prozesuan. Izan ere, harkaitzetan txertatutako fosforoa erauzi eta landareen esku utzi zuten fotosintesirako ezinbestekoa den elementu hau. Landareek fosforoa behar dute hazteko: zehazki, fotosintesian eta energiaren transferentzian da garrantzitsua. Gaur egun nekazaritzan erabiltzen diren ongarriek, esaterako, fosforoa, potasioa eta nitrogenoa dituzte haien formulazioan."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Sustraiak erabilita, gaur egun landare gehienak gai dira lurretik zuzenean elikagaiak eskuratzeko, baina aztertutako garaian bizi ziren lehen landaren egoera oso bestelakoa zen. Sustrairik ez zuten, eta ez ziren baskularrak; hau da, ez zuten biderik ura gordetzeko, ezta euren organismoaren barruan ura mugiarazteko ere."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Garai horretan zegoen lurzorua minerala baino ez zen, eta materia organikoa falta zitzaion. Horregatik, onddoak funtsezkoak izan ziren landareen garapenerako. Eskoziako Rhynie Chert izeneko aztarnategian aurkitutako fosilek erakusten dutenez, Paleozoikoan garatu ziren hasierako landareek onddoak zituzten, sinbiosian."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Harkaitzetik mineralak erauzten dituzte onddoek, meteorizazio biologikoa deritzon prozesuan. Arrokak txikitzeko gai diren azido organikoak askatzen dituzte, eta azido horiek arrokaren disoluzioa ahalbidetzen dute. Sinbiosi harreman honetan landareei \u201claguntza\u201d ematen dietenean, onddoek bueltan lortzen dute karbono dioxidoan abiatuta landareek ekoizten duten karbonoa."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Gaur egun, zenbait onddo bereziki trebeak dira horretan. Adibidez, Talaromyces flavos espeziea harkaitzetako burdinaz elikatzen da. Gainera, hifa izeneko harizpien bitartez (onddoen \u201csustraiak\u201d dira hifak) arroka apurtzen du, burdin gehiago eskuratu aldera. Modu horretan ere, lurzoruaren meteorizazioa handiagotzen dute."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Laburbilduz, eta ordenagailu bidezko simulazioen ostean zientzialariek ondorioztatu dutenez, Paleozoikoko atmosferan onddoek fosforoaren eta karbonoaren zikloetan izan zuten eragina \u201cpotentzialki dramatikoa\u201d izan zitekeen, Katie Field ikertzailearen hitzetan."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Benjamin Mills egile nagusiak azalpen horretan sakondu du: \u201cFotosintesiaren bidez, Lurreko landareek planetan dagoen oxigenoaren erdia ekoizten dute; prozesu horrek fosforoaren beharra du; baina, momentuz, ez dugu ondo ulertzen landareetara doan elikagaia honen hornidurak nola funtzionatzen duen\u201d. Gaineratu duenez, aurkeztutako zientzia artikuluak \u201cargi eta garbi erakusten du atmosferaren sorreran onddoek izaten duten garrantzia\u201d."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Funtsean, artikuluan babestu dutenez, landareak karbonoaren, fosforoaren eta oxigenoaren ziklo geokimikoetan giltzarri dira, baina onddoekin izandako sinbiosiaren bitartez landaretako eragin hau are handiagoa izan da. Izan ere, mundu txikienetan arreta jartzen atera daitezke halako ondorioak. Sarah Batterman ikertzaileak laburbildu duenez, \u201conddoak bezalako organismo n\u0303imin\u0303oek eragin handiak izan ditzakete mundu mailako ingurumenean\u201d."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Ondo batu zara harpidedun zerrendara."}, {"text_idx": "#000025", "text": "\u201cZientzia Forgesen arabera\u201d erakusketa irailean"}, {"text_idx": "#000027", "text": "\u201cZientzia eta umorea, a ze parea!\u201d zikloa irailean"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Bakterio magnetikoak: diagnostiko zehatzagoetarako giltzarria"}, {"text_idx": "#000029", "text": "#KZJaia(78)Animalien aferak(119)Argitalpenak(274)Berri laburrak(11)COVID19(28)Dibulgazioa(2921)Dozena erdi ariketa eta datu interesgarri(85)EHUko ikerketa(347)Ekitaldiak(47)Elkarrizketak(21)Emakumeak zientzian(250)Ezjakintasunaren kartografia(448)Gaztezulotik(6)Gogo Elebiduna(6)Ikasleen begietatik(12)KimikArte(6)Kin\u0303uren begirada(11)Kolaborazioak(1086)Kultura zientifikoa(26)Maiz egiten diren galderak(13)Mugaldea(96)Oinarrizko kontzeptuez(57)Quanta Magazine(2)Tokian tokiko(20)Zientzia begi-bistan(454)Zientzia eta Teknologiak 50 urte(23)Zientzia Kaiera(4)Zientzialari(179)Zientziaren historia(25)"}, {"text_idx": "#000030", "text": "animaliak antropologia argitalpenak arkeologia artikuluen bilduma astrofisika astronomia bideoak biokimika biologia eboluzioa Ekaia aldizkaria ekologia ekonomia elikagaiak emakumeak filosofia fisika genetika geologia historia hizkuntzalaritza ikerketa informatika ingeniaritza ingurumena itsasoa kimika klima-aldaketa laburpena mapping_ignorance matematika medikuntza mikrobiologia neurologia neurozientzia osasuna paleontologia psikologia soziologia teknologia zientzia zientzialariak zientziaren_historia zoologia"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Bizia itsaspeko sehasketan kulunkatu zen"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Landareek ezin dituzte gizakiaren akatsak zuzendu"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Asteon zientzia begi-bistan #184 \u2013 Zientzia Kaiera\n[...] bitxia Juanma Gallegok asteon Zientzia Kaiera blogean landu duen gaia. Kazetariak azaldu du onddoek egindako \u201csukalde lanari\u201d esker garatu ahal izan zirela landareak. Hau da, oxigeno ugariko atmosfera sortzeko orduan onddoek funtsezko rola bete izan zutela. Izan [...]"}, {"text_idx": "#000035", "text": "[...] bitxia Juanma Gallegok asteon Zientzia Kaiera blogean landu duen gaia. Kazetariak azaldu du onddoek egindako \u201csukalde lanari\u201d esker garatu ahal izan zirela landareak. Hau da, oxigeno ugariko atmosfera sortzeko orduan onddoek funtsezko rola bete izan zutela. Izan [...]"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko.Beharrezko eremuak * markatuta daude."}, {"text_idx": "#000041", "text": "The quiet life of galaxies in cosmic voids"}]