[{"text_idx": "#000000", "text": "Internetek nola funtzionatzen duen ikasi eta pribatutasun handiagorekin nabigatzen hasi zaitez"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Interneta eta bertan dauden zerbitzuak erabiltzerakoan, diru asko balio duten eta enpresa askok nahi duten informazio eta datu kopuru handia sortzen ditugu. Informazio hori askotan publizidadea saltzeko erabiltzen da, orokorren publizitatea egokituta erakusteko. Interneta ez da pribatua eta bertan ikusten edo egiten dugun guztia enpresa desberdinek erregistratzen dute."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Enpresa desberdinei, erabiltzaile guztien oline jarduerak zeintzuk diren jakitea komeni zaie, eta teknika desberdinak erabiltzen dituzte interneten ematen diren jarduera guztien datuak jasotzeko, ez bakarrik beraien orrialdeetan ematen direnak. Hori modu desberdinetan egin daiteke:"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Enpresa askok, gure cookie-etan dagoen informazioa lortu nahi dute teknika desberdinak erabiliz (malwarea), gure interneteko jarduera osoa jakiteko."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Figerprinting (Identifikazioa gailu baten aztarna erabiliz): Gailu baten aztarna, gailu batek duen software eta hardwarearen ezarpenen batura da. Gailu bakoitzak erlojuaren, letra-tipoen, softwarearen eta beste ezaugarrien ezarpen desberdinak ditu. Internetera konektatzen garenean, gure gailuak datu horiek transmititzen ditu, eta datu horiek gure gailuaren aztarna sortzeko bildu daitezke. Aztarna horri zenbaki identifikagarri bat ematen zaio eta cookie-a bezala erabili daiteke. Interneten erabiltzaileak jarraitzeko aztarnaren bidez egiten den identifikazioak cookie-ak ordezkatzen hasi dira, cookie-ak blokeatzea baino askoz ere zailagoa delako indetifikazio mota hau blokeatzea, eta gailuetan ez duelako aztarnarik uzten. Modu honetan jarraituak garela jakitea ezinezkoa da."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Cross-device tracking (Gailuen gurutzapena erabiliz): Jarraipen mota hau ematen da, enpresa bat, erabiltzaile batek gailu desberdinak erabiliz, online dituen jarduerak eta jarrerak lotzen saiatzen denean. Honekin, erabiltzailearen jardueraren ikuspuntu globala lortu nahi da. Hau lortzeko teknika \u201cdeterministak\u201d eta \u201cprobabilistikoak\u201d nahastu egiten dira. Lehengoek ezaugarri identifikagarriak erabiliz jarraitzen digute (sesio hasiera bat, adibidez) eta azkenekoek gerturapen probableak erabiltzen dituzte, zein erabiltzaile zein gailu erabiltzen ari den ondorioztateko, nahiz eta sesio hasiera bat ez duen erabili."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Internet kontratatzerakoan, router eta wifi sare gehienak pasahitzekin datoz. Pasahitz horiek aldatzea eta wifi sarearen segurtasuna WPA2 ezartzea gomendatzen da."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Etxetik kanpo dauden wifi sareekin kontuz ibili behar dugu, wifi sare bat ikusterakoan nork sortu duen jakitea ezinezkoa delako. Gaizkile asko horretaz baliatzen dira eta haien ordenagailuak erabiliz wifi sare publikoak sortzen dituzte, konektatzeko pasahitzik behar ez dituzten horiek. Gehienetan jende asko pasatzen den lekuetan jartzen dira, hala nola tren edo autobus geltokietan, aireportuetan, hiri handietako parkeetan, jaialdietan... Gure gailuak haiek sortzen dituzten sareetara konektatzen baditugu, konektatuak gauden bitartean egiten dugun guztia ikusi dezakete, zer bisitatzen ari garen, zer idazten dugun, bidaltzen ditugun argazkiak edo mezuak..."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Wifi sare normal batean jende asko konektatuta badago, egiten dugun guztia jarraitu daiteke Sniffer deituriko software edo hardwarearekin. Sniffer-ek, wifi sare batetik pasatzen diren datu guztiak irakurtzeko gaitasuna dute."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mundu digitalean ez dago ezer dohainik. Dirua balio ez duenak informazioa balio du, eta egunero erabiltzen ditugun zerbitzu guztiek erabiltzaileek egiten dugun guztia jasotzen dute."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Posta elektronikoa: Jende gehienak erabiltzen dituen posta serbidore gehienak (Gmail, Yahoo!, Outlook...) doakoak dira gutxienez teorian, emailak jaso eta bidaltzeagatik ez dugu ezer ordaintzen. Baina zerbitzua erabiltzeko, eta pribatutasun politikan argi uzten dute, posta elektronikoaren edukia monitorizatu dezakete iragarki egokituak bidaltzeko. Baina lortzen duten informazioa iragarki egokituak bidaltzeko bakarrik erabiltzen dute? Nola jakin dezakegu beste helbururik ez dutela? Gure ideia edo proiektuen garapena... Posta elektronikoa erabiltzeko serbidore pribatuak erabiltzen baditugu, haien pribatutasun politikak irakurtzea komeni da."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Hodeia: Hodeiean dauden zerbitzuekin (Google Drive, Google Documents, Dropbox, iCloud...) arazo berdina daukagu. Doako zerbitzu hauek erabiltzerakoan, enpresa hauek dituzten segurtasun neurriak ez jakiteaz gain, askotan guk sortzen ditugun dokumentuak irakurtzeko baimena ematen diegu. Gu gara jabeak, baina gure sormenek pribatutasuna galtzen dute. Ikastetxe batean edo unibertsidadean lan egingo banu, kazetaria, ikertzailea... banitz nire dokumentuak gorde baino lehen non gorde ditzakedan asko pentsatuko nuke."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Bilatzaileak: Interneten guazak aurkitzeko erabiltzen ditugun bilatzaileek (Google, Yahoo!, Bing...) bilatzen dugun guztia erregistratzen dute, nondik biltzen dugun, zein gailuekin, zei ordutan..."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Enpresa batek guri buruz duen informazio kopurua mugatzeko ere, bi nabigatzaile desberdin erabili ditzakegu, bat bilaketak egiteko eta bestea interneten nabigatzeko."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Edozein web orrialde edo aplikaziok gure kokapena jakin dezake teknika desberdinak erabiliz. Ordenagailu bat erabiltzen badugu, gure IP-ak gure kokapena azaldu dezake. IP gehienek hiriak eta herriak kokatu ditzakete mapa batean, eta batzuk zehatzagoak dira."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Gure IP-a, informazio hori blokeatzen duten Tor bezelako zerbitzuak erabiliz blokeatu dezakegu. Hori egiteko beste aukera bat VPN-ak dira. Huek gure IP-a VPN-ak eskeintzen duen empresak duen beste IP batengatik ordezkatzen dute."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Link maltzur batean klik egiteko engainatuak izatea oso erraza da. Hori egiten badugu web orrialde batera joango gara eta bertan, gure dirua edo identitatea lapurtzeko helburuarekin, gure informazio pribatua emateko teknika desberdinak erabiliko dira."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Link maltzur batean klik egiteak gure gailuan malwarea ere instalatu dezake. Link hauek lagun batzuek bidaliak izan daitezke, edo gure lagunak ordezkatu nahi dituztenek bidalita, zeozer saldu nahi duen enpresa batek bidalita, jada erlazio komertziala dugun enpresa batek bidalita edo enpresa hori ordezkatu nahi duen norbaitek bidalita. Link hauek emailez, mezuz edo sare sozialetan jaso ditzakegu."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Interneten modu pribatu batean, guztiz pribatuan, ibiltzea oso zaila da, beti ere gure jardueraren arrastroak uzten ditugulako, baina gure jarduera pixka bat pribatuagoa izateko, gure esku dauden baliabide batzuk erabili ditzakegu."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Nabigazio segurua: Interneten transakzio garrantzitsu bat egin baino lehen, web orrialdearen helbidean \u201chttp\u201d ondoren \u201cs\u201d bat dagoela (\u201chttps\u201d) edo kandadu bat dagoela baieztatu behar dugu. (Web orrialdeetan, gaizkileek erabiltzen duten tekniketako bat, kandadua helbidearen azpian edo orrialdearen beste zati batean jartzea da.) Honek ziurtatuko du web orrialdearekin konexio seguru bat daukagula, gailuarekin sartzen dugun informazioa web orrialdea kokatua dagoen serbidorera modu seguru batean iritsiko dela."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Segurtasun eguneraketak: Gailu guztien sistema eragilea eta aplikazio guztiak eguneratzea komeni da. Eguneraketek segurtasun akatsak konpontzen dituzte eta eraso berrien aurkako defentsa berriak eskeintzen dizkigute."}]