[{"text_idx": "#000000", "text": "idatzian arrantzarako nasak ekarri genituen txoko honetara. Nasa horiek\nzer eta nolakoak ziren ikusi genuen, baita hiribilduen ekonomian izan\nzuten garrantzia azaleratu ere. Arrantzarako egitura horien kokapenak,\nordea, istilu eta auzi ugari sortu zituzten ibaien erabileraren\ninguruan. Gaiari jarraipen txiki bat egin nahirik, nasa hauekin Zumaian\negon ziren zenbait istilu jorratuko ditugu artikulu honetan."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Les esclaves oublie\u0301s de Tromelin"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Orain dela aste batzuk Garbin\u0303e Ubedak komikia eta historiaren arteko loturaz idatzi zuen "}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ubedari berari esker Les esclaves oublie\u0301s de Tromelin zirarragarria\neskuratu dugu. Komiki honek Garbin\u0303ek egindako galdera askori erantzuten\ndiotelakoan gaude. Istorio txiki bat ekartzen du gogora Savoia\nkomikilariak, Historia handiak ezkutatzen duen zati argigarri"}, {"text_idx": "#000009", "text": "betetzen dugu gure deskubrimenduekin, gure arbasoen grin\u0303arekin, gure\nabenturarako izpiritua, munduan zehar barraietu dugun zibilizazioa, gure"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Gure burua horrela ezaugarritu dugu. Compagnie franc\u0327aise des Indes Orientales elkargoaren 1760ko bidaia honek, baina, horren atzean zegoena uzten du agerian."}, {"text_idx": "#000011", "text": "metro bider 700 metroko uhartea, 8 metroko altuera gehienez, koralez\neta ondarrez osatua, nabigazio bideetatik aldenduta... L\u2019Utile itsasontzia han jo zuen hondoa. Eskifai txuriak han utzi zituen esklabuak, 15 urtez."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Gordinkeria eta lukurreria batetik; bizi irauteko grina eta gaitasuna bestetik."}, {"text_idx": "#000013", "text": "berak uhartean izan zen, indusketa arkeologiaren lekuko. Bere\nkontakizunak are gordinago bihurtzen du gertatutakoa. Izan ere, bere\nbizipena eta orain dela 250 urte han 15 urtez bizirik iraun zutenena\nalderatzea ezinbestekoa egiten da. Autoreak ez du egiten. Irakurleak"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Gizatasuna Europan jaio omen zen garai horretan."}, {"text_idx": "#000018", "text": "aktetako aipamen bakarra 1934ko ekainaren 10ekoa da. Bertan, aipatutako\nelkartearen idatzi bat aipatzen da, non aztergai dugun elkartea\nudaletxeko nekazal komisioan sartzea komenigarria izango litzatekeela\naipatzeaz gain, udaletxeari ondorengo eskariak egin zizkion:"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Egoera txarrean aurkitzen ziren baserrien konponketa egitera behartzea zegokien jabeei.\nNekazal produktu onenak saritzeko lehiaketak antolatzea."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Eskari hauek jendea erakarri ahal zuten? Nekazal botoaren gorakada eman zen? Udal artxiboko lanek ekarriko dute erantzuna."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Gobernu onerako autoak: gizartearen ohituretan murgilduz"}, {"text_idx": "#000023", "text": "aktek populazio gune bateko arduradun edo gobernuaren akordioak\nislatzen dituzte. Askotan, hauek tokian tokiko edo unean uneko kezken\nondorioz sortutako erabaki eta akordioak dira. Baina hauez gain, udal\ngobernuek bazituzten ohikoagoak ziren kezkak edo gaiak, maiztasun\nhandiagoz esku artean zituztenak, hamarkada edo mendeen poderioz\neguneroko bihurtu zirenak edo etengabeko kezka zekartenak."}, {"text_idx": "#000024", "text": "mende erdialdetik aurrera hainbat gertakari saihesteko edo halakoei\naurre egiteko neurriek formaltasuna hartu zuten: nolabaiteko bilduma\nantolatu bat osatu zuten, inprimatu eta argitaratu arte. Dokumentu hauek\ngobernu onerako auto izenez ezagunak ziren. Prozesu honetan guztian\nerdibideko fase bat ere egon zen, unean uneko xedapenetatik txukun\nbilduta egon arte. Hau udal aktetan argi dakusagu; izan ere,\nudalbatzaren erabakiak biltzen dituzten liburuetan, horiek jendaurrean"}, {"text_idx": "#000026", "text": "gordetzen diren lehen akta-liburuetatik aurrera ikus daitezke. Honek\ngaraiko gizarteari buruz berebiziko informazioa ematen digu:\naspaldikoenek beren horretan bazirauten, aldaketarik izan zuten, xedapen\nberriak sartu baziren... Errepikatzeak islatzen du debekuek oso eragin\nmugatua zutela. Mendeen poderioz gauza batzuk ez direla aldatu ematen\ndu; gaur egunean pairatzen ditugun arazoen antzekoak edo aurrekari"}, {"text_idx": "#000027", "text": "soinean eramatearen debekuak ia lehenengo akta liburuan azaltzen\nzaizkigu: 1658tik aurrera. Askotan su-armak izaten ziren helburu nagusia\n(eskopetak, karabinak edota pistolak), baina txokolantzak,\npordoi-ziriak, daga luzeak, sastagai edo labanak ere aipatzen ziren."}, {"text_idx": "#000028", "text": "armak zorroetatik ateratzea arras arrunta zen, aitzakia edozein zelarik\nere. Baziren, halakoak jazotzea laguntzen zuten giroak, taberna eta\njokoari lotutakoak kasu. Horregatik, emakume-tabernari zein bentariei\niluntzean kartarik ez ematea agintzen zitzaien; neguan 20:00etatik eta\nudan 21:30etik aurrera. Ez zen momentu bakarra: meza eta ofizio sakratu\ngaraian ere naipe eta pilotan jokatzea debekatua zegoen."}, {"text_idx": "#000029", "text": "eta alkohola konbinazio latza ziren gertakari bortitzak emateko.\nHorregatik, tabernari eta bentariei kera dei edo etxeratzeko aginduaren\nondoren pattarra edo ardoa eman edo saltzea debekatzen zitzaien,\nerosleak bere etxerako bideratua ez bazuen. Era berean, dei horren\nondoren jendea apopilo hartzea debekatua zuten, eta 1688an apopilo\narlote, alfer edota ogibiderik ez zuen inor ez zuten hartuko. Arlote eta\neskaleei lan egitea agintzen zieten aginduak ere bazeuden (1694)."}, {"text_idx": "#000033", "text": "berean, garbitasuna, osasuna eta txukuntasuna bilatzen zituzten\nneurriak zeuden. Besteak beste, edateko ura hartzeko erabiltzen ziren\niturrien garbitasuna bermatu nahi zen, bereziki Elizaldekoa. Horregatik\narropa, liho, pitxar, galdara, suil, arrain, barazki edota haragia\ngarbitzea, edota gauzak botatzea debekatu zen; 1662an, adibidez, arraska"}, {"text_idx": "#000034", "text": "baratzeetan herriko jendeak egiten zituen lapurretak saihesteko sendi\nedo familia bakoitzak bere baratze propioa izatea agindu zen; antza\ndenez, merkeago, azkarrago edo erosoagoa zen besteen kontura jatea,\nlurra erein eta zaintzea baino."}, {"text_idx": "#000040", "text": "baliogarria beraz eskuartean dugun hau ere bai, bai gure arbasoei\nburuzko informazioa jaso ahal izateko, baita gure historiaren zati bat"}, {"text_idx": "#000041", "text": "tradizionalean udalaren ardura zen auzokoen oinarrizko bazka bermatzea.\nHerriko ostatua ondo eta kalitatez hornituz; laboreen prezioa\nmurriztuz; salmentetan erabiltzen neurtzeko gailuak kontrolatuz...\nGorputzaren bazka ez ezik, izpirituarena ere zaintzen zuen udalak. Esate\nbaterako, apaizak hautatzen zituen eta elizaren lanak eta mantenimendua\nbere gain hartzen zituen. Izan ere, gure egungo hizkeran, udal"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Inazio Zubillaga erlojugilearen eskaintza onartu zuten. Ordulariaren\nizaera modernoa beste behin ere uzten dute agerian: Reloj con 8 di\u0301as\nde cuerda, horas con repeticio\u0301n y con cuartos de hora y toda la\nmaquinaria de bronce, cuerdas meta\u0301licas, todo ajustado o arreglado al\nestilo de los u\u0301ltimos adelantos y con dos esferas. En 5000 reales."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Azkenik, lanak amaitu, erlojua elizan paratu eta funtzionamendua konprobatu egin zuen udalak berak, 1897ko urtarrilean: Y\nexaminado dicho reloj despue\u0301s de su instalacio\u0301n por un inteligente\ndeclaro\u0301 que el Ayuntamiento habi\u0301a hecho una excelente adquisicio\u0301n y en"}, {"text_idx": "#000046", "text": "urtean behin laguntza eskatzen duen laguna dugu ordularia. Izan ere,\nberriz ere matxuratuta dago. Hau konpontzeko auzolana da aukerarik\nonena. Denona baita erlojua; ondarea. Etorkizuna eta iragana batzen duen\npieza da, zalantzarik gabe, denboraren tik-tak."}, {"text_idx": "#000047", "text": "mekanizazioaren pixkanakako aplikazioarekin lan-harremanen kontzeptu\nberri bat sortuz joan zen. Instituzio eta erakunde ezberdinen gai\nsozialekiko kezka edo ardura geroz eta handiagoa bihurtu zen, langile\nmugimenduaren bultzadaren ondorioz hein handi batean."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Istripu Aseguruen legea, ofizialki, 1932an argitara atera zen, eta\nGetariako udalbatzarrean 1933ko apirilaren 6an aipatzen da lehen aldiz.\nBertan Derrigorrezko Aseguru Sozialen ikuskatzailearen komunikazio bat\nirakurri ondoren, aipaturiko aseguruaren aplikazioa beste udaletan nola\negin zuten informatzea adostu zuten. 1933ko ekainaren 1eko\nudalbatzarrean udal langileak aseguratzea adosten da \u201cen las condiciones\nma\u0301s ventajosas, incluso personal de obras como obreros eventuales\u201d."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Udal aktak: Gobernuaren mamiaz gain, garaiko gizartera hurbiltzeko tresna"}, {"text_idx": "#000053", "text": "urtetik, Oiartzungo Udalak bertako artxiboan gordetzen den funtsen\nedukia hedatzeari ekin dio. Horretarako udal mailan sortutako\ndokumenturik esanguratsuenekin hasi da: udal-akta liburuekin hain zuzen\nere. Ez da ekimen berritzailea; hainbat eta hainbat herri dira funts\nhorien inguruan proiektu ezberdinak egin dituztenak, beti ere gure\niraganaren zati garrantzitsu eta uste baino ezezagunagoak jendearengana"}, {"text_idx": "#000055", "text": "burutzeko ardatz kronologikoa aintzat hartu da, liburu zaharrenetik\nhasi eta hurrenkera kronologikoa jarraituz. Izan ere, materialik\nzaharrenak normalean irakurketa aldetik zailtasun handiagoak aurkezten\nditu. Modu honetan, 2013-2016 epean 1658tik hasi eta 1707 urtera arteko\ndokumentazioa hustu da: 33 liburu, ia 7.000 orri eta 4.700 fitxa"}, {"text_idx": "#000056", "text": "zor, ez dira oso akta zaharrak. Hau hala izateko arrazoiak anitzak izan\ndaitezke: bilerak idatziz islatzeko ohitura falta, behar eza, gerrate,\nsute, uholde edo bestelako gertakariek eragindako kalteen ondorioz\ngertatutako dokumentazio galera... Edonola ere, horrek ez du esan nahi\ndokumentazioaren muina antzua dutenik, ezta gutxiago ere."}, {"text_idx": "#000059", "text": "(1) Udaleko web-gunean 2016-I-19an eskegi zen oharra ikusteko: \nBertako, eskualdeko zein Gipuzkoako hainbat hedabideek ere, notiziaren\nberri eman zuten. Besteak beste, Aski Prexko-k, 137. zenbakian (2016ko\nurtarrila) ( Oarsoaldeko Hitza-k, 19an bertan ( eta hiru egun beranduago, El Diario Vasco-k, urtarrilaren 22an: ("}, {"text_idx": "#000060", "text": "\u201c...Sera\u0301 observado durante 40 di\u0301as...\u201d"}, {"text_idx": "#000063", "text": "babes neurriak hartzeko idatzitako 2 gutun ditugu artxiboan, bata 1853\neta bestea 1867 urtekoa. Azken hau da goian aipatutako neurri zorrotzak\nagintzen dituena. Lehenengoan, 1853 urtekoan, behi batek zakur gaixotu\nbaten hozkada jaso zuela eta listua jariatzen zegoenez hil eta sakon\nlurperatzeko agindu zuten, baserriko gainontzeko aziendak ere"}, {"text_idx": "#000066", "text": "Jakina da egungo gizartean zor publikoak edozein politika gidatzeko\nduen pisua erabakigarria dela. Atzera begiratuz gero, bat azkar\nkonturatu daiteke historiako pasarte asko ere baldintzatu dituela."}, {"text_idx": "#000067", "text": "denboran zehar oso presente egon den moduan, hau gutxitzeko era\nezberdin eta ugariak erabili izan ditu estatuak. Horren adibide argia\nizan zen desamortizazioa. Prozesu horren pasarte bat jasota dago udaleko\nartxiboan, azken zatiarena, Madozen desamortizazioarena alegia."}, {"text_idx": "#000068", "text": "atera zen argitara Desamortizazioaren Lege Nagusia, Pascual Madoz\nOgasun Ministroaren eskutik. Honen arabera, eliz ondasunak eta udal\nlurrak salgai jarri behar ziren. Hala eta guztiz ere, salbuespenez\nbetetako lege bat izan zen Gipuzkoaren kasuan (baita gainerako euskal\nprobintzien kasuan ere), foru aldundien eta udalen lege honekiko\naurkakotasuna zela eta. Getariako kasuan, udalbatzarretako aktek argi\nerakusten dute aipaturiko aurkakotasun hau."}, {"text_idx": "#000069", "text": "maiatzaren 7ko batzarreko aktan, udalari atentzioa deitzen zaiola\naipatzen da, desamortizazio legeari lotutako ondasun zerrenda aurkeztu\nezaren ondorioz. Ez da ahaztu behar, 1836an Getariako udal artxiboa\nerretzearen ondorioz mota honetako erroldak desagertu egin zirela. Hau\ndela eta, Probintziako Gobernadore Zibilak, ofizio baten bidez, hiru\neguneko epean ondasunen zerrenda egin eta aurkeztea agindu zion udalari."}, {"text_idx": "#000070", "text": "egunak ondo luzatu ziren. Aipaturiko zerrenda hiru urte beranduago egin\nzela islatzen digu 1859ko abuztuaren 1eko udalbatzarreko aktak.\nOndorengo ondasunek osatzen zuten zerrenda:"}, {"text_idx": "#000071", "text": "\u2013 Udaletxea. Hasieratik argi uzten zen besterenezina zela, herriak eraikin honen beharra baitzeukan."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Portuko etxola. Hau ere besterenezina zen, 1875. urterarte baitzegoen\nalokatuta. 8.000 errealeko balioa zeukan, urteko 160 errealeko errenta\nemanaz. Saltzekotan arrantzaleen gremioari akzioak eta etekinak bermatu"}, {"text_idx": "#000073", "text": "\u2013 San Anton mendia. Urteko 400 errealeko etekinak ematen zituen."}, {"text_idx": "#000074", "text": "San Anton mendiko bost etxola, arrantzarako materialen deposito modura\nerabiltzen zirenak. Udal lurretan eraikita egon arren, jabetza\npribatukoak zirenez, hauek ere besterenezinak ziren."}, {"text_idx": "#000075", "text": "San Anton gaztelua. Guda garaietan soldadu-taldeez okupatuta egon ohi\nzena. Funtzioa ikusita, hau ere besterenezina izango litzateke."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Zerrendaren arabera, San Anton mendia zen salgai jarri zitekeen udal ondasun bakarra."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Telmo jaiak direla eta, apirileko artxiboari buruzko idatzia\nitsasoarekin edo arrantzarekin lotutako gai baten ingurukoa egiten\nsaiatzen gara. Oraingo honetan ibai eta itsasadarretan burutu ohi zen\narrantza mota bati buruz idaztea erabaki dugu, nasen inguruan hain\nzuzen. Zenbaitentzat agian ezezaguna izango da arrantza mota hau, baina\nkostako eta ibai inguruetako hiribilduentzat benetan garrantzitsua izan\nzen. Baina zer dira nasak?"}, {"text_idx": "#000083", "text": "*Irudia: \u201cIbai eta itsasadarretako arrantzarako nasa\u201d. Iturria: Dideroten Entziklopedia (e\u0301die.eu/)."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Eraustieta etxeari buruz arituko gera. Etxe hau Kale Nagusian zegoen\nlehenengo etxea zen, Zubimusu zubiaren parean. Etxe hau ere kaltetua\nizan zen egun berean. Francisco Maria Lizarraga bere jabearen hitzetan:\n\u201d...que los franceses redujeron a ceniza en la gerra de la"}, {"text_idx": "#000086", "text": "ba omen zuen aspalditik erabaki bat hartuta (honen data zehatza ez dugu\ntopatu). Horren arabera, etxe bat erretzean, hura berreraikitzeko behar\nzuen materialaren erdia baino ez zuen ordaindu beharko jabeak.. Horrela\ndio Juan Bautista Lizurumek 1817 urteko tasazio horri baten baster\nbatean: \u201cLa Villa determino por las casas que se quemasen se le yciese\nla gracia de la mitad del material que necesitaba y esto se a ouserbado"}, {"text_idx": "#000087", "text": "ordea Lizurume adituak berak sortu zuen. Etxea eraikitzeko beharrezkoa\nden egurraren balioa kalkulatzeko agirian, \u201c...para la casa nueba que\nintenta acer...\u201d idatzi zuen 1817 urtean. Badirudi obrek luze hartu\nzutela eta 1825 urtea arte etxe ez zen amaitu. Horregatik, ziur gaia\nahaztuta zegoela,, nahiz eta Francisco Mariaren zorra oraindik kobratu\ngabe egon. Diruzainak, Lizurumek idatzitako kontzeptua ikusita dena"}, {"text_idx": "#000089", "text": "denborak, beharren arabera azkarrago edo motelago, gure oroitzapenak\naldatzen ditu, moldatzen ditu. Baina idatziz jasota geratzen dena,\noroitzapenak berreskuratu dezake edozein unetan. Idatzitakoak,\nFranciscori bezala, edozeini eragin dakiguke."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Gaur egun normaltzat hartzen dugu taberna batera joan eta bertan plater konbinatuaren eskaintza topatzea. Behin baino gehiagotan menu oso bat jateko gogo edo beharrik ez eta plater konbinatua hautatzen dugu. Otordu oparo eta ogitartekoaren arteko aukera orekatuena izaten da. Aukera hau, ordea, nahiko berria da gure artean eta, ziurrenik, bat baino gehiago harrituta geratuko da eskaintza honen sorrera ezagutzean."}, {"text_idx": "#000092", "text": "1936ko urriaren 30ean \u201cPlater bakarraren eguna\u201d izeneko neurria ezarri zen Espainian dekretuz. Erabakia Gobernadore Zibilek jakinarazi zieten lurraldeko Udalei eta azaroaren 15ean jarri zen martxan. Zumaian azaroaren 7ko udalbatzarrean jakinarazi eta onartu zen, maitasunez beteko zuten neurria zela adieraziz. Izan ere, egun hau ospatzeari muzin eginez gero Mugimenduaren kontrakotzat hartu eta zerrenda beltzetan sartzeko edo isuna jasotzeko arriskua zegoen. Baina, zer zen \u201cPlater bakarraren eguna\u201d?"}, {"text_idx": "#000093", "text": "Gerra Zibilean altxamendua burutu zuen bandoak ezarri zuen neurria izan zen. \u201cPlater bakarraren eguna\u201d delakoa hilabeteko lehenengo eta hamabosgarren egunean ospatzen zen. Egun horietan taberna, jatetxe, ostatu eta hoteletan plater bakarra jateko eskaintza egiten zen menu oso baten kostuan. Hau da, bezeroek lehenengo eta bigarren platera eta postrea jango balute bezala ordaintzen zuten, baina praktikan plater bakarra jaten zuten. Eskaintzen zen platera zopa, haragia, arraina edo edozein eltzekari izan zitekeen eta postrearekin laguntzen zen. Apurka, plater bakar hori egungo plater konbinatuaren antzerako zerbait bihurtzen joan zen. Menu baten lehen eta bigarren platera izan zitezkeen jakiak plater bakar batean eskaintzen hasi ziren."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Zumaiako lehen \u201cPlater bakarraren eguneko\u201d diru-bilketa 1936ko azaroaren 16ean egin zen eta 547,85 pezetakoa izan zen. Zerrendan ikusten denez, diru-bilketa kalez kale antolatzen zen. Kale bakoitzeko taberna, jatetxe, ostatu, hotel eta bizilagunek emandako dirua agertzen da bertan zehaztuta."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Denborarekin, \u201cPlater bakarraren eguna\u201d delakoari \u201cPostrerik gabeko eguna\u201d gehitu zitzaion. 1937ko uztailaren 30eko Gipuzkoako Aldizkari Ofizialean jakinarazten denez, bi egun horiek astero bete behar ziren. Hortik aurrera, lehena ostiraletan ospatuko zen eta bigarrena astelehenetan. Egun horiei zegokien diru bilketa, berriz, berdin egiten jarraitu zuten, hilabete bakoitzeko 2. eta 16. egunean. Dirua Espainiako Bankuan sartu behar izaten zen hilabete bakoitzeko 25. egunean. Gainera, otorduak ematen zituztenek, egun bakoitzeko bezeroen zerrenda osatzeko agindua zuten, inolako iruzurrik egon ez zedin."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Hasiera batean, diru-bilketa egiteko ardura herriko Seccio\u0301n Femenina delakoak zuen. Horren adibide dugu artxiboan topatutako 1939ko urtarrilaren 16ko agiri bat. Bertan, bi egun hauetako diru-bilketa egiteaz arduratzen ziren anderen\u0303oen izenak agertzen dira, zerbitzu horregatik domina eman zitzaiela zehaztuz. Egun horietan lortzen zen etekina ongintzara bideratzen zen. Herri bakoitzean \u201cPlater bakarreko egunarekin\u201d bildutakoaren erdia Fondo de Proteccio\u0301n Bene\u0301fico Social delakora joaten zen eta beste erdia, \u201cPostrerik gabeko eguneko\u201d bilketarekin batera, Subsidio pro-combatientes delakoaren alde."}, {"text_idx": "#000097", "text": "1940an \u201cPlater bakarraren egunaren\u201d zerbitzua jatetxe eta hoteletara mugatu zen. 1941eko otsailetik aurrera berriz, diru-bilketaren kontabilitatea kontu-liburu zehatz batean eramateko agindua eman zen. Zumaian, kontu-liburu horren ardura bertako sorospen batzordeko lehendakariak izan zuen. Zumaiako artxiboan 1936-1941 urte bitarteko \u201cPlater bakarraren eguneko\u201d eta \u201cPostre gabeko eguneko\u201d zerrenda guztiak daude gordeta."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Irudia: \u201cPlater bakarraren eguneko\u201d ordainagiri bat da."}, {"text_idx": "#000099", "text": "ditugun azken bi idatziak herriko erlojuaren ingurukoak izan dira. Bi\nkasuetan erlojuaren makineriarekin lotura izan dute. Herriko erlojuaren\ninguruko trilogia osatuko duen idatzia izango da hau, baina oraingoan,\nerlojuaren esferarekin izandako gorabeheren berri eman nahi dizuegu."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Irudia: Zumaiako esfera eta erlojua izan zitekeenaren antzerakoa "}, {"text_idx": "#000105", "text": "honetan, orain pare bat urte, Getariako artxiboaren galerari buruz\naritu ginen. Hau Lehen Karlistaldiaren ondorioetako bat izan zen, baina\nez bakarra. XIX. mende hasierako gatazka horrek herria guztiz suntsitu"}, {"text_idx": "#000106", "text": "gotorleku garrantzitsua izan da historian zehar. Bere orografiaren\nberezitasunek eta kostan duen kokaguneak gune estrategiko bihurtzen\ndute. Hori dela eta, gune militar izan da historian behin baino\ngehiagotan. XIX. mendearen hasieran bi aldiz militarizatutako plaza izan\nzen. Lehena Napoleondar Gerretan eta bigarrena Lehen Karlistaldian. Bi\nkasuetan portuak berebiziko garrantzia izan zuen."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Gerretan frantsesek okupatu zuten Getaria 1808ko martxoaren 5etik\n1813ko uztailaren 1era. Egun horretan bertan portuko minak eztanda egin\nzuten, Getariako defentsetan kalte handiak eraginez. Gainera, 1814an\ntropa ingelesek San Anton mendiko gotorlekua suntsitu zuten."}, {"text_idx": "#000109", "text": "irailaren 11ean Udalbatzak batzorde bat sortu zuen Lehen Karlistaldiak\nherrian utzitako kalteak zenbatzeko. Hilabete berdineko 20. eguneko\nudalbatzarrean herriaren egoeraren berri eman zuen batzordeak. Karlisten\nerasoak udal artxiboa, eskribautza, harresiaren barruko 104 etxe eta\nlanda eremuko 51 baserri suntsitu zituen. Hiribilduan 15 eraikin\nbakarrik salbatu ziren eta horiek ez zuten bertan bizi ahal izateko"}, {"text_idx": "#000111", "text": "hitzak toki edo gauza batetik zikinkeria kentzea esan nahi du.\nZikinkeriak berriz, toki edo gauza horretan berezkoa ez den eta kutsu\nnegatiboa duen zerbait ematen du aditzera. Beraz, zerbait garbitzea toki\nedo gauza horrek berezkoa ez duen eta negatiboa den hori\ndesagerraraztea litzateke. Baina zer gertatzen da pertsonak garbitu edo\nbaztertzen direnean? Pertsonak zikinkeria izan daitezke? Eta nork\nerabakitzen du nor den zikinkeria eta nor ez?"}, {"text_idx": "#000112", "text": "Zibilaren eta Frankismoaren garaian pertsona ugari izan ziren\nzikinkeria bezala tratatuak. Boterean zeudenen ideiak ziren balio zuten\nbakarrak eta desberdin pentsatzen zuen oro jendartearentzat arrikutsu\nbihurtu zen. Pertsona horiek defendatzen zituzten ideia politikoak gaitz\nkutsakor kontsideratu ziren. Hori izan zen marxista de euskal\nabertzaleen kasua. Memoria historiko hori berreskuratu nahian\nudal-langileen garbiketa-espedienteen bila ibili gara artxiboan."}, {"text_idx": "#000113", "text": "urtarrilaren 14ko udal-aktak jasotzen du lehenengo aldiz\ngarbiketa-espedienteen berri Getarian. Izan ere, hilabete horretan,\nGobernadore Zibil Orokorrak udal langileen garbiketa aurrerantzean\nudalari egokitzen zitzaizkiola jakinarazi zuen. Momentu horretatik\naurrera Getariako udalbatzaren ardura izan zen bertako langileen gaineko\nazterketa politikoa burutzea eta, hala iritziz gero, langile hori bere"}, {"text_idx": "#000117", "text": "Ondarea eta historiaren inguruan lan egiteak denboraren zehar bidaitzeko aukerarekin parekatu dute. Fisikoki hori egiteak dituen arriskuak hartu gabe. gainera. Izan ere, denboran zehar desplazatzea ez da debalde ("}, {"text_idx": "#000118", "text": "Iraganak beti harrapatzen gaitu etorkizunean. Eta, bai noski, iragana eta etorkizuna gugan gorpuzten dira, orainaldian ("}, {"text_idx": "#000119", "text": "Horregatik da horren garratzitsua gure buruari nahi eta opa diogun etorkizuna orain, haren iraganean, prestatzen hastea. Ekin diogu horri. Formakuntzaren bidez. Etorkizunak harrapatzen gaituenerako, hala administrazioa elektronikoa nola agirien gestio elektronikoaren ingurukoak, hala Ica-Atom nola RDA, hala liderazgoa nola liburutegiaren gamificationea... horretan trebatzen ari gara orain. Geroko."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Alderantziz gertatu zaigu eta. Gure iraganak ere orain harrapatu gaitu. Onerako (uste dugu). Adibidez, Apirilaren 5ean Victor Hugoren etxean (Donibanen) arratsaldeko 19.00etan Zabaldiya 4 aurkeztuko dugu: Pasaia argazki zaharretan. Eta horrekin batera, erakusketa. ("}, {"text_idx": "#000121", "text": "Era berean, Oreretarako bisita gidatuaren katalogoa osatzen hasi eta Pasaiako egiten hasiko gara. Bai eta Oiartzungo artxiborako hileko berria idazten ere. Etorkizunerako adibideak emateko gai izango al gara?"}, {"text_idx": "#000122", "text": "Hori gutxi ez, eta 2016rako egindako HormekDioteren ondorengoak ere ezin positiboagoak izan. Batetik, Haatik-ek HormekDioteOnStage abiatu du (ez galdu!) ( Gure Hormek laburmetraiak sariz sari segitzen du, orain Malagan."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Hortaz, segi dezagun lanean gogor!"}, {"text_idx": "#000124", "text": "PD: Ah! Gure iraganak zuek harrapatzea nahi baduzu, gogoratu Komikigunean paratu Olariagari buruzko erakusketa ibiltari bihurtu daitekeela."}, {"text_idx": "#000125", "text": "egunetan balea agertu zen Getariako portuan. Gaur egun gutxitan izaten\nda aukera itsasertzetik bale bat ikusteko eta asko izan ziren gabonetako\noporrak bertara gerturatzeko baliatu zituztenak. Baleak euskal\nkostaldetik urrundu dira, animalia hauen populazioaren beherakadak\nbultzatuta. Baina baleek ere memoria historikoa balute, borondatez\nurrunduko lirateke euskal arrantzaleen bale ehiztari ospea gogoan."}, {"text_idx": "#000126", "text": "kostaldeko herrietan ohikoa izan da bale ehiza eta Getarian ezin\nbestela izan. Herriko armarria begiratzea nahikoa da Getaria eta bale\nehizaren arteko harreman estuaz ohartzeko. Besteak beste, Zarautz\nJauregian 2006an egin zen indusketa arkeologikoak ere harreman honen\naztarnak atera zituen argitara. Bertan XI. mendeari dagokion bale hezur\nmultzoa topatu zuten arkeologoek. Aztarna hauek Europako bale ehizaren\naztarnarik zaharrenak izan daitezkela uste da."}, {"text_idx": "#000127", "text": "bale ehizak izan duen garrantziaz jakitun, udal artxiboan gai honen\ninguruko bilaketa egin dugu oraingoan. Agiri bakarra topatu dugu, baina\nnahiko esanguratsua. 1879ko irailaren 24an sinatutako udal-aktak\nGetaria, Zarautz eta Orioko arrantzaleen arteko auzia aipatzen du.\nDokumentu honetan, auzian izandako gastuak ordaintzen laguntzeko,\nGetariako arrantzaleei 2.800 erreal kuartoko diru-laguntza ematea\nadosten da. Baina ze auzi izan zen hau?"}, {"text_idx": "#000130", "text": "Irudia: 1878ko otsailaren 11ean ehizatutako balearen hezurdura. Iturria: "}, {"text_idx": "#000131", "text": "urtea bukatzeko herriko erlojuaren lehen datuei buruzko idatzia osatu\ngenuen. Urte berria hasi dugun honetan, erloju horren historiarekin\njarraitzea erabaki dugu. Izan ere, Zumaiak erlojuaren tiki-taka"}, {"text_idx": "#000133", "text": "mendearen bukaeran aldaketa nabarmen bat gertatzen da. Ordura arte,\nZumaiako Udalak, Azpeitira jo izan zuen maisu erlojugile bila. 1895ean,\nordea, Benito Yeregui Usurbilgo maisu erlojugilearengana jotzea\nerabakitzen du. Honako hau Udalaren eta Yereguitar erlojugile familiaren\narteko harreman luzearen lehen kontaktua izango da."}, {"text_idx": "#000137", "text": "horretatik aurrera topatu ditugun datuak erlojuaren esferarekin\nizandako gorabeheren ingurukoak dira. Baina hauek luzerako ematen\ndutenez hurrengo idatzirako utziko ditugu. Yereguitarrek ere badute"}, {"text_idx": "#000138", "text": "buruzko datu zuzenak 2001ean agertzen dira berriro. Urte horretan,\nparrokiko kanpandorreko erlojuari modernitatea iritsi zaiola deritzon\ndokumentuak aditzera ematen duenez, erlojuaren automatizazioa burutu\nzen. Atzean geratu ziren erlojua behin eta berriz konpondu beharra, are\neta urrunago erloju horiek muntatu eta desmuntatzeko gai ziren maisu\nerlojugileen garaia. Denbora kontrolpean izateko gai ziren mago haien"}, {"text_idx": "#000140", "text": "Ankerkeria begi bistakoa da. Hildakoak 68 urte beteak zituen, lotan\nomen zegoen, defentsa gutxi egingo zuen. Sastakadetako bat\nhezurretaraino iritsi eta bertan iltzatua geratu zen aiztoa. Dela hil\neta gero lepoa moztu zioten, dela hil eta gero sastakadaz josi\nzuten... Hura hiltzeko aukeratu zuten modua amorrua eta gorrotoa"}, {"text_idx": "#000142", "text": "Zeintzuk ziren ba \u201chauek\u201d? Zein sartu zen Tolosako plaza berriko\netxe horretan gaueko ordu txikitan? Eta nola?"}, {"text_idx": "#000143", "text": "El Constitucional-aren korrespontsalak hamabost egunen buruan ustezko\nhiltzaileak atxilotu zituztela argitzen du. Dozena bat lagun. Izan\nere, utzitako arrastoak oso adierazgarria dira. Batetik, labana eta\nlabana maisuki erabiltzeko gaitasuna; bestetik, etxeko ateak inork\nbortxatu gabe barrutik ireki dituzte. Atxilotutakoen artean 4\nharakin; eta honen senide hildakoaren neskamerik kuttunena."}, {"text_idx": "#000144", "text": "Tamalez, epaiketa biltzen duen auzia ez dugu topatu, soilik\nhan-hemenkako aipuak, udal aktetan, ezer gehiago argitzen ez dutenak."}, {"text_idx": "#000145", "text": "Eta hildakoa? Zein zen hildakoa? Esan bezala, gertatutakoa ez zen\nohikoa. Hildakoa ere etzen nornahi. Izan ere, bikote hau Gipuzkoan\nbizi zirenen artean ondasun handienetako jabe omen zen. Are, 1801.\nurtean beste asalto baten biktimak izan ziren; hura, baina,\n\u201cnormalagotzat\u201djo dezakegu. Halere, 1801etik 1820 bitartean,\ngizarte zein politika giroa asko aldatu dira Probintzian.\nOzaeta-Berroeta \u2013 Lekanda aldaketa horren baitan izan genituen."}, {"text_idx": "#000148", "text": "Otaeguik berak emandako datuean, Ozaeta-Berroetaren izenean egindako\nerosketen balioa 532.154 errealetakoa izan zen (Granadako Dukearen\nbikoitza baino gehiago eta bigarren eroslerik handiena, Martin\nIbarzabal, baino 200.000 erreal gehiago. Probintziako %1,85 zuen"}, {"text_idx": "#000149", "text": "Modu horretan, gainera, berdintasunaren aurkako mugimendua erabatekoa\nda. Hau da, gerra ondoko gastuak ez ezik, gerra hornitzeko mailegua\negin zutenak dira orain herrien ondasunak pribatizatu eta\nmerkaturizatu egiten dutenak. Tartean, noski, kargu publikoak izan\nziren hautako gehienak (Ozaeta, esate baterako, Ahaldun Nagusiaren\nondokoa 1788. urtean, besteak beste)."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Egiari zor, erosketak ez zituzten soilik handikiek egin; aukera zuen\nguztiak gauzatu zituzten. Dena den, ezin ukatu Ozaeta-Berroeta \u2013\nLekanda senar-emazteek tratu onak egiteko zuten abilizia. Otaeguik\nberak jasotzen du Ezkion gertatutakoa. Han, 1812. urtean, 227.768\nerrealetan tasatu bi baserri 100.000tan eskuratu zituzten, adibidez.\nArgitu ezin izan dugun beste auzitan, Tolosako haragi-horniketan eta\nhonen inguruko zorrak eta ordainketetan agertzen da gure bikotea..."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Bada, 1766ko matxinadan patrizioak horrenbeste azaldatu zituen\nmonstro basatia otzan xamar izan zen; gerra ondoko bidelapurrak\nbortitzak eta beldugarriak izan ziren. Hiru-urte liberalean horrelako\nankerkeriaren atzean ez ote zegoen pobreziak, ondorioz, bortizkeriak,\nsortutako miseria. Lehen gerra karlista ate joka dago."}]