[{"text_idx": "#000000", "text": "Kontzertua biolin eta orkestrarako \u201caingeru baten oroimenez\u201d"}, {"text_idx": "#000001", "text": "6 sinfonia si minorrean Op. 74 \u201cPatetikoa\u201dEros eta Thanatos"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Horrela, Alemaniako musikaren aldeko ageriko zaletasuna berretsi zen (azken batean, klasizismotik arlo sinfonikoan agertu zen tradiziorik indartsuena), eta Batxilergoa amaitu bezain laster Berlinera joan zen bost urtez, Engelbert Humperdinck bezalako maisu garrantzitsuarekin ikastera. Lehen Mundu Gerra hasie zenean Bilbora etorri zen, eta, geroago, Getxora. Han, bizitza osorako lekua aurkitu zuen, baina goizegi amaitu zen haren bizitzaren bidaia, 50 urterekin, bihotzeko arazo kronikoak zituen-eta."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Alemanian jaso zuen prestakuntza bere lanen tituluetan ere nabaritzen da; izan ere, maizetan, haren obren tituluak alemanez zeuden; hori, batik bat, Wagner maisu duen eta Straussen postromantizismoa irakasle duen bere estiloan islatzen da,. Hau oso ondo ikusi ahal izango dugu Erotische Dichtung (Poesia erotikoa) olerki sinfonikoan, germaniar genero tipikoan eta, zehazkiago, Straussek XIX. mendearen amaieran bikain garatutakoan."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Poema sinfoniko bat historia, paisaia, gai literario edo filosofiko baten errepresentazio musikala da, narratiboa, deskribatzailea edo kontzeptuala izan, hau da, arteen arteko erabateko artelanarekiko harremanerako wagneriar joeraren adierazpen bat (Gesamtkunstwerk). Kasu honetan, Isasik maitasun sentsualeko eszena erotiko indartsu bat transmititu nahi digu bere musikaren bidez. Hori azpimarratze aldera, Alemanian izan zuen egonaldiak ematen zizkion bitartekoez baliatzen da (gogora dezagun Berlinen bizi zen bitartean idatzi zuela, eta 22 urte besterik ez zituela): batez ere, bere idazkeraren kromatismo indartsua, maitasun grinak eta ikarak irudikatzeko hain egokia, Wagnerrek Tristan obran argi utzi zuen bezala. Hortaz, orkestrazioa aberatsa eta atsegingarria da; besarkada koloretsuetan biltzen baikaitu. Kromatismoa eta kolorea, azken finean, hitz bera dira eta."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Obra hau 1935ean idatzia izan zen, aste gutxitan, Alpeetako lakuen inguruan; kontzertu ospetsu baten egilea. den Brahms jaio zen lekutik oso gertu idatzi zen. Obra hau Louis Krasner biolin-joleak egindako enkargu batetik dator, Bergen musikak txundituta. Konpositorearen hasierako susmoen aurrean, Krasnerrek argudiorik sinesgarriena erabili zuen eta esan zion: \u201cMusika dodekafonikoaren aurkako kritikaren eraso orokorra da musika hau burmuinekoa baino ez dela eta sentimendurik edo emoziorik gabea dela. ... Pentsatu zer esan nahiko lukeen Schoenbergen mugimendu guztiarentzat Alban Bergen biolinerako kontzertu berri batek burmuinaren aurreiritziaren eta edukiaren arteko antagonismoa suntsitzea erdiertsiko balu\u201d."}, {"text_idx": "#000018", "text": "(Parentesi txiki bat besterik ez: Hitz horiek Johann Sebastian Bachi esan ahal izango zizkioten bere kontrapuntu landuei buruz, eta berak, adibidez, bere ahozko ariaren batekin erantzun ahal izango zuen. Hain zuzen ere, emozioaren eta formaren oreka musikaren gai nagusietako bat da)."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Erronka horrek bultzatuta, Izan ere, Berg-ek enkargua onartzera jo zuen, baina horretarako Luluren konposizioa eten egin behar zuen, hots, bere opera ezagunena, azkenean amaitu gabe geratuko zena. Izan ere, Vienako bigarren Eskolako hiru kideen artean, gure musikaria da malguena hamabi soinuen artearen printzipioen aplikazioan (urregintzaren pareko Anton Webernen doitasun minimalista izugarriaren aurrean); bere lanetan, askotan, musika tonala egiteko moduak berreskuratzen dira, modu diatonikoan eraikitako akordeak entzuten dira, sentiberatasun erromantiko eta posterromantikotik hurbilago dauden pasarteak, betiere komunikazio emozional biziagoa eta adierazpen liriko eta grinatsurako berezko joera lortze aldera."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Gainera, seriearen amaierak (lau goranzko nota), aipatutako Bachen melodia koralaren hasiera aurreikusten du, eta hau, une batzuetan, maisuaren jatorrizko harmonia berarekin agertzen da. Partituran, batzuetan, Bergek parentesi artean idatzi zuen azpiko harmonia tonala (mi bemol maiorreko tonalitatearen armadura). Eta azken akorde distiratsuak, seriearen lau nota nagusietan oroitzapenarekin nahasirik, obra modu ikaragarrian amaitzeko erabiltzen den itxuraldatze giro mistiko horretara garamatza."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Gure hurrengo protagonista den Piotr Ilich Txaikovskirentzat, seigarren sinfonia izan zuen azken obra. Eta, hura entzutean, berak bazekiela susmatzen dugu. 1893an izan zen; munduak musika harrigarri hau lehen aldiz entzun eta handik bederatzi egunetara bakarrik eraman zuen kolerak partitura bakoitzean bere emozioak eta bere urradurak utzi zituen musikari baten bizitza grinatsu eta, batzuetan, krudela; eta azken lan honetan joera horren gailurrera iristen da, kritikak Txaikovskiri hainbeste erdeinu eragin dion joeraren betera (esan behar dut nire aburuz zeharo bidegabeak direla erdeinuok). Ez dut uste Txaikovskiri gehiegikeria hunkigarriak eta soinu-neurosia aurpegiratu dizkiotenetako inor gai izango zenik sortzaile handi horren zintzotasunarekin eta intentsitatearekin paperaren gainean odolusteko. Saia zaitezte zuon buruak eroaten uzten; entzun ezazue gaur gauean musika bihotza zabalik, eta ikus ezazue ea gai zareten lehen mugimendua malkorik isuri gabe amaitzeko; ez arduratu: Auditoriuma ilun dago, eta, gainera, zure besaulkiaren alboko lagunak, ziur aski, emozio horiek partekatzen ari dira, neurri horretako artelan batek bakarrik eragin dezakeen giza komunioarekin."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Egileak berak aipatu zuen programa autobiografiko bat zegoela sinfonia horretan: \"Baina programa hori sentimendu subjektiboz beteta dago, eta sarritan, konposatzen nuen bitartean, nire begiak malkoz betetzen ziren\". Entseatu ezazue zuen interpretazioa; zalantzarik gabe, intentsitate handieneko emozioak eta maitasunari, pasioari, sufrimenduari eta heriotzari buruzko erreferentzia argiak aurkituko ditugu, arnasarik gabe eta orkestrazio distiratsu, koloretsu eta indardun batean bilduta uzten gaituen alternantzia batean; horrek guztiak lotura berriak markatzen ditu Bergen kontzertuarekin, ezaugarri horiek guztiak partekatzen baititu."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Izan ere, obra fagotaren erregistroaren sakonetik sortzen da, astiro arrastaka doan gai goibel batekin, aurrera egiten ausartu gabe bezala. Sarrera ilun horren ondoren, gai bat barik keinu bat dena agertzen da, kezkaren eta itxaropenaren artean musika hara eta hona ibilarazten duen dardara eta isiltasunez jositako asaldura. Eta, azkenik, dena gelditzen da sinfonia hori berehala identifikatzen duen melodia uhindu gogoangarri hori sor dadin zale guztientzat; melodia erabat lirikoa da, muturreraino, eta melodia hori nagusi izango da lehen mugimendu osoan. Ez izu-ikararik gabe, zeren, ibilbidearen erdian, akorde bortitz batek bat-batean ametsetik atera eta pasarte oldarkor, ia basati batera botatzen baikaitu, zeinak errukirik gabe astintzen baikaitu denbora-tarte luze batez. Lehen zati honen amaiera modu gogoetatsuagoan tratatutako hasierako materialekin hedatzen da, gazteen emoziorik errugabeenak heldutasunera garamatzaten minen indarkeriaz tindatu balira bezala (Txaikovskik gonbidatu gintuen programa subjektibo horren interpretazio posible bat besterik ez da)."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Bigarren mugimenduak atsedenaldia ematen digu; autoreak bere ohiko ohiturari jarraitzen dio, scherzoaren lekuan bals bat jarriz, nahiz eta leku hori XIX. mendeko sinfonien egituran hirugarrena izan ohi den eta hemen bigarrena den. Baina, nola gehitu, hasierako mugimenduaren tentsio emotiboaren ondoren, kontzentrazio liriko bereizgarria tempo motel batean? Hobe dugu dantza egin. Eta gainera bals dotore eta argitsua da, ezuste sotilez josia. Erdialdean emozionalki biziagoak diren une batzuk eskaintzen ditu, baina, oro har, dantzaren berezko arintasunari lotzen zaio, \u2018Intxaur-hauskailua\u2019 edo \u2018Zisneen lakua\u2019 bezalako harribitxi ederron sortzaileak oso ondo ezagutzen duen eremua baita hori."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Eta hirugarren mugimenduan apoteosia dator: oso martxa distiratsua, non metalek asko emango duten: garaipen une bat eta bizitzearen gozamen bat. zaude geldi-geldi mugimentu hau amaitzen denean eta ez txalorik jo. Entzun nuenez, zuzendari ospetsu batek (haren izena gogoratu nahi dut, baina ahaztu egin zait, barkatu) hemen amaitzen zuen sinfonia, laugarren mugimendua interpretatu gabe, publikoaren berotasuna bereganatze aldera. Musika honek argi uzten digu Txaikovskik bere pozez bere atsekabeak jasan zituen bezain gogotik gozatzen jakin zuela. Baina, tamalez, haren bizitzako azken hilabete haietan ez zen honako hau bere sinfoniarako gordeta zegoen amaiera."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Garaipen martxaren azken akorde dardartiak oraindik din-dinean direlarik, hasperen latz bat bi aldiz jaisten da soketara. Askotan entzungo dugu lanaren azken zati honetan zehar, etsi-etsian igotzen saiatuz, baina berriz ere sinfonia hasten zen hondo latzetara joz eta berriz fagotaren kolorerik ilunenarekin jokatuz, protagonista bezala. Itxaropena berpizten ari dela dirudien pasarteak grinatsu txandakatzen dira, harizko instrumentistei bibrato-intentsitate izugarria eskatuz, eta haizezko instrumentistei arnasketa oso luzeetan ahitzeko galdeginez, ia arnasarik gabe gidatzeko, inoiz amaituko ez direla diruditen eta Txaikovskiren estiloaren marka diren goranzko progresio horietako batzuen bidez. Baina, azkenean, mingarriro jotzen ute metalen akorde harrigarrien kontra, eta berriro erortzen dira. Kontrabaxuek amaierara arte eroan duten nota larri batek adierazten duen arte ezin dela ezer gehiago itxaron. Eta musika poliki-poliki eta erremediorik gabe hondoratzen da, harik eta iraungi arte. Ezinezkoa da kontrabaxuen pizzicatoetan azkentzen diren azken taupada horiek ez sentitzea, egilearen bihotzarekin sinfonia estreinatu eta berehala gertatu zenaren premonizio beldurgarri gisa."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Horrela azaltzen da giza izaera, Eros eta Thanatosen bikoiztasun bizi eta grinatsua programa bikain honetan. Apartekoa, bere baitan hartzen duen musikaren kalitateagatik, bakarlari, orkestra eta zuzendariarentzat ohikoa ez den exijentziagatik eta, azken finean, bere emozio-intentsitateagatik. Intentsitate berarekin, goza ezazue, sufri ezazue..."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Frank Peter Zimmermann bere belaunaldiko biolinista garrantzitsuenetako bat da. Bere musikaltasun desinteresatuagatik, bere bikaintasunagatik eta adimen zorrotzagatik goraipatua, munduko orkestra nagusiekin aritu da hiru hamarkada baino gehiagoz, munduko zuzendari ezagunenekin elkarlanean."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Zimmermannek hainbat sari eta sari berezi jaso ditu, besteak beste, \"Accademia Musicale Chigiana, Siena\" saria (1990), \"Rheinischer Kulturpreis\" saria (1994), Duisburg hiriko \"Musikpreis\" saria (2002) eta \"Bundesverdienstkreuz 1. Klasse der Bundesrepublik Deutschland (2008) eta Paul Hindemith-Preis der Stadt Hanau (2010)."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Erik Nielsen zuzendariak trebetasunez lan egiten du operaren eta sinfoniaren alorretan. 2015az geroztik Bilbao Orkestra Sinfonikoaren zuzendari titularra da; halaber, 2016tik 2018ra bitartean Theater Baseleko musika zuzendaria izan zen, eta oraindik ere sarri gonbidatzen dute Sinfonieorchester Basel zuzentzeko. 2002an 10 urteko lankidetza hasi zuen Frankfurteko Operarekin, Korrepetitor (pianista) gisa lehenik eta Kapellmeister gisa gero, 2008tik 2012ra. Bertan, oso errepertorio zabaleko tituluak zuzendu ditu, Monteverdirekin hasi eta Lachenmanneraino. Frankfurten bizitzen hasi aurretik, Erik Nielsen harpa-jotzailea izan zen Berlineko Filarmonikoaren Orchester-Akademien."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Olesya Golovneva bikainak txekieraz, italieraz eta errusieraz abesten du, sopranoen errepertorioan funtsezkoak diren hiru aria biltzen dituen programa batean: Rusalkaren ilargiari egindako abesti delikatua, Don Carian Elisabettak abestutako aria dramatikoa eta Eugene Oneginen gutunaren eszena, Erik Nielsenen hitzetan, Txaikovskik konposatutako maitasun-jariorik handiena dena. Eta hiru arien preludio gisa, operetako ballet-musika aparta izango dugu entzungai. Musikak, zorionez, ez dauka mugarik."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Bigarren geldialdia egingo dugu Ligetiren musikan eta musika hori berezi egiten duten berezitasunetan, hala nola mikropolifoniaren erabilera pertsonalean, zeinak soinu-magma bat gogorarazten duen musika-dentsitatea eragiten baitu: estatikoa dirudi, baina ezinbestean mugitzen da. Barto\u0301kek, azkenean, arrakasta lortu zuen XX. mendeko musikaren mugarri izan zen Orkestrarako Kontzertuarekin, eta Mozartek bere jakinduria eta xarma guztia baliatu zituen haize-instrumentuak jorratzeko. Plazer hutsa izango da gure bakarlari-laukotearen eskuetatik entzutea."}]