[{"text_idx": "#000000", "text": "IDS \u2013 datu eremuak sortzeko tresna"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Aurreko artikuluetan, industria-datuen balioa atzemateko estrategia baten beharrari (GAIA -X [URL GAIA-X, Europa eta hodeia \u2013 Sarean .eus]) eta datu eremuen [URL Datu Eremuak, aukerak eta erronkak \u2013 Sarean .eus] kontzeptuari buruz hitz egin dugu. Dena oso teorikoa dirudienez, gaur alde teknikoari helduko diogu: Datu eremuak nola eraiki eskura ditugun arkitekturak eta teknologiak erabiliz. Horretarako, gaur IDS deritzon teknologia aurkeztuko dut. Ez da nolanahiko teknologia, Euskadin sortutako BAIDATA [URL ] bezalako ekimenen oinarria baita, eta GAIA-X dakarren teknologia-pilako partaide da (adreilu bat bezala)."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Oroigarri moduan, zer da \u201cData Eremu\u201d bat? Hainbat eragilek datuak modu homogeneoan partekatzeko konfiantza eta segurtasuna ematen duten egiturak dira Datu Eremuak, gobernantza, antolamendu, lege eta teknika mekanismo konbinatuen bidez."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Konfiantza eta segurtasuna bermatzeko erreferentzia-ereduak sortzen dira, hala nola nazioarteko datu-espazioen erreferentziazko arkitektura-eredua, International Data Space Association-ek (IDS Elkartea) garatu eta Europar Batasunak babestutako ekimena."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Erreferentziazko arkitektura-ereduak arkitektura irekia du ezaugarri (kode irekiko software gisa argitaratzen dute kodea), fidagarria eta federatua sektoreen arteko datu-trukerako, subiranotasuna eta elkarreragingarritasuna erraztuz."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Horretarako IDS-RAM ereduak zenbait funtzio eta elkarrekintza estandarizatu ezartzen ditu, bost geruzako egitura baten bidez (negozioa, funtzionala, prozesua, informazioa eta sistema), segurtasunaren, ziurtagiriaren eta gobernantzaren ikuspegitik."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Negozio-geruzak rolak eta haien arteko elkarrekintza-ereduak definitzen ditu, kontratuak eta datuak erabiltzeko politikak barne. Zehazki, lau funtzio daude:"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Funtsezko parte-hartzailea: datuak eskaintzen edo kontsumitzen dituen edozein erakunde.Bitartekaria: konfiantzazko erakundeak eta bitartekariak, hala nola, artekariak, konpentsazio-zentroak, nortasun-hornitzaileak eta beste batzuk.Zerbitzuen/softwarearen hornitzailea: parte-hartzaileei zerbitzuak eta/edo softwarea eskaintzen dizkieten enpresak.Gobernantza-erakundea: ziurtagiri-erakundeak bezala; horiek funtsezkoak dira erakundeen gaitasunak bermatzeko eta konfiantza-ingurunea sortzeko. IDS elkartea bera ere atal honetan sartuko litzateke."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Eginkizun horiek sei betebehar-kategoriaz markatutako ekosistema batean daude erlazionatuta, geruza funtzionalean definituta. Betebehar kategoriak hauek dira:"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Konfiantza, erabiltzaileen identitatea eta ziurtagiria kudeatuz lortzen dena.Datuen segurtasuna eta subiranotasuna: autentifikazioa eta baimena, erabilera-politikak, konfiantza-komunikazioa eta ziurtagiri teknikoa.Datuen ekosistema, datu iturrien deskribapena, datuen jarraipena eta metadatuetarako erabiltzen diren hiztegiak biltzen dituena.Normalizazioa eta elkarreragingarritasuna, datu-trukeak arrakasta izan dezan beharrezko eraginkortasuna bermatzen duena.Balio erantsiko aplikazioak, datuak eraldatu edo prozesatzeko aukera ematen dutenak.Datuen komertzializazioa: fakturazioa, erabilera-murrizketak, gobernantza eta abar sartzen dira, datu-trukea monetizazio eta ordainketa-ereduekin egiten denean."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Prozesu-geruzak datu-espazioaren barruan gertatzen diren interakzioak jasotzen ditu, erabiltzailearen bizitza-zikloa barne. Horretarako, ziurtapen-erakunde batek emandako identitatea eskuratu eta datu-konektorea (instalatuko den osagai teknikoa) eskatu behar diote software-hornitzaile bati. Datuak trukatzeko eta datu-aplikazioak argitaratu eta erabiltzeko behar diren prozesuak ere definitzen ditu geruza horrek."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Informazio-geruzak informazio-eredua eta bateragarritasuna eta elkarreragingarritasuna errazteko erabili beharreko hiztegia azaltzen ditu, datu-trukea automatizatu ahal izateko. Hori definitzeko, RDF eskema batean oinarritutako ontologia bat erabiltzen da."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Azkenik, sistemaren geruzak datu eta zerbitzu arkitektura jakin bat esleitzen dio funtzio bakoitzari, betekizun funtzionalak bermatzeko."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Geruzen eta perspektiben abstrakzio horiei guztiei esker, datu-hornitzaileen eta datu-kontsumitzaileen artean datuak truka daitezke, software-konektore egokiak erabiliz, datu-katalogoak eta horien erabilera-baldintzak zehazten dituen metadatuen \u201cbroker\u201d bat medio. Datuen tratamendurako aplikazioak zabaldu eta egindako transakzioen erregistroa (konpentsazio-gunea) egin daiteke, eta hori guztia parte-hartzaileen nortasuna bermatuz."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Gehiago jakin nahi? IDS-RAM 4.0 laster agertzear dago, eta lanak aurrera doaz elkartearen Github tokian:"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Utzi erantzun bat Utzi erantzuna"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Aurreko artikuluaBideojokozaleak, bideojokoak sortzen (II): komunitatea saga ezagunak hobetzenHurrengo artikuluaKurtso berri honetako erronka; ezetz izan ziberbizikidetzaren eredurik onena!"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Bideojokozaleak, bideojokoak sortzen (II): komunitatea saga ezagunak hobetzen"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Kurtso berri honetako erronka; ezetz izan ziberbizikidetzaren eredurik onena!"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Kolaboratzaile honen beste artikulu batzuk Gizarte digitalaHardwareaI+G+BEtorkizuneko langile digitalak. FinantzakInternetZibersegurtasunaDatu Eremuak, aukerak eta erronkak Gizarte digitalaInternetZibersegurtasunaGAIA-X, Europa eta hodeia"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Datu Eremuak, aukerak eta erronkak"}, {"text_idx": "#000026", "text": "sarean.eus ingurune digitala musutruk beraien ezagutzak partekatu nahi dituzten 47 kolaboratzaileei esker da posible"}]