[{"text_idx": "#000002", "text": "Dozena erdi datu interesgarri (1): Karraka, arriskuen mezularia"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Hona hemen gure lehen datu interesgarria: Karraka, arriskuen mezularia."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Matrakak hotsarekin harreman zuzena du eta berriz baieztatu nuen Atienza herrian dagoen musika-tresnen museo pribatu batean. Gaztelaniaz \u201cmatraca edo tablillas\u201d izena duen instrumentuak karraka, kalaka edo matraka izena hartzen du gurean. Instrumentu idiofonoa da. Hau da, hari, mintz eta aire-zutaberik gabeko instrumentua da eta soinua haren materialaren bibrazioz sortzen du."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Karrakak egun Portugalen, Europako iparraldean, Asian eta Hego Amerikan erabiltzen dira kantuei eta dantzei lagun eginez. Aner Arregi musikologoak, esaterako, kalaka berrasmatu eta Irlandan musika egiteko erabiltzen diren koilaren soinuaren eta kriskitinekin doinuaren antza duen musika-tresna sortu zuen duela urte batzuk."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Irudia: Aner Arregi musikologoaren kalaka."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Izutzeaz gain, karrakak izan du beste zeregin bat, abisuan jartzea. Duela 101 urte, 1914ko uztailaren 28an Lehen Mundu Gerra hasi zen. Josu Lopez-Gazpio kimikariak azaldu zigun ordura arte ezagutu zen gerrarik suntsitzaileena izan zela berori."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Uztailaren 28tik kontatzen hasita 1.567 egun pasa zituen munduak gerran eta 10-12 milioi zibil eta 8-9 milioi militar hil ziren. Horietatik asko arma berri baten eraginez, gas toxikoak. Gas toxikoek izugarrizko triskantzak egin zituzten populazioan eta gas-maskarak ez ziren nahikoak ondorioak saihesteko, batez ere fosgenoa eta ziape-gasaren aurrean. Beraz, bizilagunak eta soldaduak gas toxikoen jaurtiketatik ohartarazteko, mezulari zaratatsu bat erabili zuten Lehen Mundu Gerran, karraka. Karrakari eraginez, gas toxikoen jaurtiketa iragartzen zuten."}, {"text_idx": "#000020", "text": "\u201cZientzia Forgesen arabera\u201d erakusketa irailean"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Bakterio magnetikoak: diagnostiko zehatzagoetarako giltzarria\nCe\u0301cile Bie\u0301ler-Butticaz, invarra aztertu zuen ingeniari elektrikoa\nTutik ere ez dakigu. Unibertso ezezagunerako gida bat"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Uztailaren 28an, duela 100 urte, gasaren gerra hasi zen"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Itziar Laka: \u201cZientzia ez da emaitza bat bakarrik: Zientzia prozesua bera da\u201d"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Gure herrian (Arizkun, Baztan) karrakak ibili izan dira berriki arte \u2013esan nahi dut nik ere ezagutu dudala hori\u2013 hiru gauzatarako gutxienez: \u2013 Aste Sainduan, elizako ofizio eta zeremonietan txilinaren ordez erabiltzen zuten eskolauek. Urte osoan ez bezala, apaizak sagaran kaliza goititzen zuenean, adibidez, eskolauek karrakarakin ateratzen zuten zarata, ez zute txilina jotzen. \u2013 Aste horretan, egun batez (baina ez naiz oritzen zein egun zen, ostegun edo ostiral sainduan) herriko karriketan ibiltzen ziren eskolauak karraka handi batekin joan-etorrika, sekulako zarata egiten zutela. \u2013 Etxeetan kanpoko animaliak zaintzeko ere erabiltzen zen. Barride baten behorra etxe ondora hurbiltzen bazen, adibidez, eta izutu nahi bazenuen, karraka aski lanabes egokia zen horretarako. Piztiak baserritik urruntzeko ere. Arriskuen mezularia bai, baina beste zentzu batean: arriskua urruntzeko balio zuen.\nEskerrik asko Pello, oso datu interesgarriak dira. Laster arte!"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko.Beharrezko eremuak * markatuta daude."}]