[{"text_idx": "#000001", "text": "martxoak 8 emakumeez hitz egitea. Alta, topikoa izanagatik, data honen\nhistoriak, emakumeen historia osoak legez, aski ezezaguna izaten dirau.\nZergatik ospatzen da gaurko egunez?"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Sarri xamar entzuten den bertsio batek dio, AEBko oihalgintza fabrika batean jazo zenak eragin zuela martxoaren 8ko eguna. Izan ere, egun hartan, bertako emakume beharginak greban zeuden pairatzen zuten esplotazio laborala salatzeko, enpresan itxita, eta ugazabek su eman zioten eraikinari ehunka emakume bertan errez."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Iturriek diotenez gertaera izugarri haiek egiazkoak izan ziren, baina\nez ziren zehazki martxoaren 8an gertatu, ezta 1857 urtean ere (zenbait\ntokitan aipatzen denez), baizik 1911ko martxoaren 25ean, New Yorkeko Triangle Shirtwaist fabrikan."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ez omen dago guztiz argi ere ugazabek sua eman ote zioten fabrikari ala sutea istripua izan zen. Maiz gaizkile absolutuak bilatzen ditugu ohartu gabe zapalkuntza, bortxa eta krimena, gertaera monstruoso bakanetan bainoago eguneroko lan baldintza \u201carruntetan\u201d egon litekeela. Hola, sutea piztu zein ez, zalantzarik gabe baiezta daiteke enpresako buruak erantzule zuzenak izan zirela:"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Oihal fabrikako emakume langileak, gehienak italiar eta judu immigrante gazteak, asko nerabeak, astean 1,5 dolarren truke 60 ordutik gorako lan jarduna zuten. Lan baldintza inhumano haiengatik protestatzeko lau hilabeteko greba egin zuten 1910ean, baina ugazabek ez zituzten emakumeen sindikatuaren eskariak onartu. Fabrikan material inflamableak (oihalak, paperak, gasezko iluminazioa, zigarretak...) inolako segurtasun neurririk gabe zeuden, eta extintorerik ez egoteaz gain, hainbat solairutan atzeko ateak giltzatuak zeuden emakume langileek atsedenik har ez zezaten eta sindikatuak handik ibil ez zitezen. Hola, 1911an sutea hasi zenean, beheko solairuetako emakumeek ihes egin ahal izan zuten, baina bederatzigarren solairuko ate nagusia garrek blokeatu zutenean, ez zen atzeko aterik irekita egon. Su artean harrapatuta, emakume batzuk, leihoko kristalak apurtu eta jauzi egin zuten, gutxi batzuk bizirik irtenez. Gehienak su artean hil ziren, 146."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Emakume langileen nazioarteko eguna ez zen gertaera haien haritik sortu. New York-en jazotakoak lan legedia (eskubide eta segurtasun arloetan) hobetzeko balio izan zuen. Baina, horrez gain, suteak oihartzun handia izan zuen, eta emakumeen borrokan mugarri izan zen. Izatez, Estatu Batuetan, sufragismo eta emakume langileen errebindikazio eta greba mugimenduen haritik, jada 1909an, AEBko Alderdi Sozialistak, Emakumeen Egun Nazionala ospatzea erabaki zuen, hurrengo urteetan otsaileko azken igandeetan errepikatuko zuena. Langile mugimenduaren giro horretan joango zen munduan zehar emakumeen eguna finkatzen."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Emakumeen Eguna langile mugimenduari lotuta (1910-1916)"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Hamazazpi herrialdetatik heldutako ehun emakumek baino gehiagok\nberretsi zuten proposamena, eta Emakume Langileen Eguna,\naurrenekoz, hurrengo urtean ospatu zen, 1911ko martxoaren 19an.\nEkimenak Austria, Alemania, Suedia eta Danimarkan izan zuen\njarraipena, orotara milioi bat pertsona mobilizatuz (mitinetara,"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ospakizuna hurrengo urteetan ere errepikatu zen, baina ez beti egun berberean, ezta herrialde guztietan berdin ere. AEBn, esan bezala, otsailaren azken igandeetan izaten zen. Errusian ere hilabete amaiera hori hartu zuten 1913an Emakume Langileen Eguna lehenengoz ospatzeko, baina beren egutegia ez zetorrenez bat mendebaldekoarekin, ez zen Amerikako data bera. Europan, aldiz, martxoan egiteko ohitura zegoen, hilaren 8 inguruan, nahiz ez beti egun horretan. 1914az geroztik, Emakume Langileen Eguna gerla hasi berriaren aurkako protestak egiteko ere baliatu zen."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Gerra tarteko, 1917 urterako, Errusiak bi milioi soldadu galdu zituen (gehienak borrokara joatera behartutako nekazari eta langileak) eta gosetea hedatzen ari zen. Egoera izugarri horren aurrean, 1917ko otsaileko azken igandean, Petrogradeko emakumeen artean greba egiteko deia zabaldu zen, \u201cogia eta bakea\u201d eskatuz. Langile mugimenduko buruei greba desegokia iruditu zitzaien, baina ezustean emakumeek hasitako protestak arrakasta handia izan zuen eta iraultza giroa Errusia osora zabaldu zen, lau egun geroago Tsar-aren abdikazioa ekarriz."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Errusiar egutegiko otsaileko azken igande hura, mendebaldeko egutegian martxoak 8 egunari zegokion, eta laster errusiar beraiek hartu zuten egutegi hau. Hola, Emakume Langileen Eguna martxoaren 8ari lotuta geratu zen definitiboki, eta hala ospatu zen aurrerantzean, Errusian zein mendebaldeko herrialdeetan."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Data finkatu arren, aurkitu ditudan iturriek iradokitzen dutenez (kontua ez baitago guztiz argi), badirudi ospakizuna gainbehera joan zela hurrengo urteetan, nahiz ez desagertu. Sobietar Batasunean bertan, Alexandra Kollontai boltxebike feministak Lenin konbentzitu bazuen ere eguna ofizial bihurtzeko, martxoaren 8ak lan egun izaten segitu zuen 1965 arte (maiatzaren 1a, adibidez, opor egun zen bitartean). Mendebaldean, 1960ko hamarkadatik aurrera, mugimendu feministaren jalgitzeari lotuta, Emakume Langileen Egunak indar berria hartu zuen."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Interesgarria litzateke Euskal Herriko kasuan egun honen historia ezagutzea. Ospatu ote zen gerra aurretik? Zein bilakaera izan zuen 1960-1970etan? Ze diferentzia antzematen da euskal herrialde desberdinetan? Zein harrera sozial izan zuen garai bakoitzean? Nortzuk sustatu zuten egun hau Euskal Herrian?"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Gaur egun, herrialde askotan martxoaren 8ak izaera errebindikatiboa gordetzen badu ere, beste askotan esanahi ideologikorik gabeko emakumeen omenezko ospakizun tribial bihurtu da, San Valentin eta Amaren Egunaren arteko zerbait. Adierazgarria da oso, egunari berari Emakume Langileen Nazioarteko Eguna izena barik, Emakumeen Eguna deitzea soilik (edo Emakumeen Nazioarteko Eguna erdibidekoa). Gure erakundeek ere azken aukera erdibideko hau (ez oso konfliktiboa) hobetsi dute NBEren bidetik. Egun honek, ordea, jatorrian eta helburuetan, esanahi argi bat zuen. Ez emakumeei omenaldi neutro bat egitea, emazte, alaba, ama edo maitale izateagatik, baizik beren langile izaera aintzat hartzea (emakumeei, etxean zein kanpoan lan egin arren, izate hori maiz ukatu baitzaie), emakume izateagatik pairatzen duten diskriminazioa salatzea eta beren eskubideak defenditzea."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Emakume eta gizonen arteko eskubide\nberdintasunetik harago ere, hainbat egiteko dago, emakumeak gure jendartearen"}, {"text_idx": "#000022", "text": "OHARRA: Beno, hau guztia orokorrean diot, ze nire herrian formak ere ez dira\ngordetzen. Esate baterako, 2006ko martxoaren 6ko datarekin, gure herriko alkate\nandreak eskutitz bat bidali zuen etxera,\n\u201cemakumeentzako babes etxeetan sartzeko baldintzak\u201d eta diru-laguntzak zeintzuk\nziren adieraziz. Gehien bat genero-indarkeria jasan edo baliabiderik gabe,\netxetik alde egin nahi, edo familia osoaren kargu dauden emakumei bideratutako\nkarta zen. Horra arte, dena zuzen. Kontua da, eskutitza gure etxera, gizonaren"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Itxaro Bordari irakurria: Pitxuk (jaraunzpenean) uzten du Korrika 15aren antolatzaileei Karabana Handia euskal\nemakumea omentzeko proposamena, ohartu baita hil aitzineko egunetan,\nemakumeria ma(g)ma dentsoa eta bana ezina bailitzan, emazteak globalki\nohoratuko direla, gizonek aldiz izen deitura zehatzak merezi\ndituztelarik, eta entzutearren Maite Idirinen Ahizpatasunaren haizea samurraAnnette Schavan, aldiz, bere meritu pertsonal eta transferiezinen bidez ailegatu dela Alemaniako ministro izatera, hori da nire nahia."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Nik uste dot idatzi dozuna oso interesgarrixe dala (bai emakumiontzako ta bai gizonantzako). Ospatzen dogun, edo aldarrikatzeko erabiltzen dogun egune, hobeto esanda, nondik nora datorren jakitxie biher izenezkoa da.\nBesterik barik, zorixonak ta segidu idazten!"}]