[{"text_idx": "#000001", "text": "Aurrekoan, Varela jenerala Zestoan izan zeneko garaiak aipatu genituenean, Zestoako bainuetxea ospitale militar izan zela argitu genuen. Ez dugu, ordea, aztarna garbiegitik ateratzeko modurik, artxiboetako dokumenturik ez dugu-eta eskuartean. Baditugu, hala ere, aipamen solteak. Esate baterako, 1937ko otsailaren 14ko Eguna-k argitaratutakoa: \u201cCristina jatetxea erreketeak artu zuten eta gudaletxe biurtu; Arozenarena, Falange\u2019tarren gudaletxe; Balnearioa Gudaletxe Nagusi. 400-500 gudari egon oi dira Zestona\u2019n, aldaketa ondoren. Arrate ta Kalamua\u2019tik aldatzen diranak etortzen oi dira Gudaletxe ontara\u201d. Horrez gain, aurrekoan aipatu genuen bezala, Badiola Ariztimun\u0303oren ikerlanak garbi esaten du soldadu errepublikanoak espetxeratzeko kontzentrazio esparrua ere izan zela gure bainuetxe famatua."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Aipatu genuen, baita, lehen fase hartan, batez ere 1937an, alegia, fronteko soldadu frankisten ospitale izan zen garai haietan, ospitalearen lekuko izan zen pertsona bat: Fe\u0301lix Gonza\u0301lez Olmedo jesuita (Aldeada\u0301vila de la Ribera, 1880 \u2013 Salamanca, 1968). \u201cGonza\u0301lez\u201d hori arrunt samarra irudituta edo, Fe\u0301lix G. Olmedo bezala aurkezten du bere burua gure jesuitak. Izan ere, Olmedo abizenak Lope de Vega handiaren \u201cEl Caballero de Olmedo\u201d, edo auskalo zer, ekarriko zion burura, eta Gonza\u0301lezek berriz ezer gutxi."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Behin frankistek herria mendean hartuta, Olmedo Lasaon geratzen da bizitzen bertako andre Basilia Mari\u0301a de la Blanca Porcelek gonbidatuta. Ondo etorriko zaio Lasaoko andreari, handik lau urtera hilko denari, jesuita baten laguntasuna, xuabe-xuabe Zerurako bidea prestatzen joateko. Denbora gehien, ordea, Zestoako Bainuetxeko ospitalean pasatzen du jesuitak, hango zaurituekin hizketan, adorea ematen eta kontsolatzen. Lasaora ogi-partitzera joan ohi den okinarekin etortzen da bainuetxera batzuetan:"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Bainuetxeko bizipenak aitzakia hartuta idazten du El sentido de la guerra espan\u0303ola liburua, erdi asmatua erdi egiazkoa: \u201cKontsiderazio hau edo bestea, esaten dudan bezala Donostiako ospitalean eta Zestoako honetan izan ditugun solasaldietan soldaduek beraiek iradoki dizkidatenak, izango dira liburu honen mamia; horregatik idazten dut elkarrizketa balitz bezala, beren jatorria nondik datorren ikus dadin.\u201d (10. orr.)."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ez da erraza asmatzea zehazki bainuetxeko zein eraikuntzatan dauden. Aretoak edo salak aipatzen ditu Olmedok, bakoitza bere izenarekin: Milagrosa aretoa, Santiago aretoa, San Jose aretoa... \u201cZestoako ospitale Militarreko Milagrosa aretoaren izkina bat. Bertan sei ohe daude, hirunaka parez pare, bakoitzean zauritu banarekin. Corun\u0303ako falangista bat (Amador Rodriguez), Montejurra tertzioko errekete bat (Angel Lasa), Arapiles-eko sarjentu bat (Pedro Cerro), berdin (Andre\u0301s Sa\u0301nchez)...\u201d (15. orr.)."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Frankistek Bilbo menperatu zutenean (1937ko ekainak 19) \u201cfesta\u201d izan zen ospitale militarrean: \u201cUne honetan entzuten ditugu ibai aldean hiru eztanda harrigarri. \u2013Eskuzko bonbak dira, dio batek. Une berean, soldadu talde bat sartzen da aretora pozez eta oihuka: \u00a1Ya cayo\u0301!; \u00a1Ya cayo\u0301!; \u00a1Ya cayo\u0301! [Erori da!, Erori da! Erori da!]. Iritsi berria da albiste ofiziala Zestoatik, Bilbo hartua dutela, eta kanpaiek, pozik zoratzen, lau haizetara zabaltzen dute albistea, errepikatuz haiek ere beren modura \u00a1Ya cayo\u0301!; \u00a1Ya cayo\u0301!; \u00a1Ya cayo\u0301! Soldadu galiziar batek, feriatan-eta saltzen diren txilibitu horietako batekin, zorrotzailearen antzeko soinuarekin, Himno Nazionala jotzeari ekiten dio.\u201d (34. orr.)."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Argazkia: Bainuetxeko eraikinak, 1920ko udan. Urte batzuk beranduago, ospitale militar eta kartzela bihurtuko ziren."}]