[{"text_idx": "#000000", "text": "atzera begira jarrita, izan nintzen umea datorkit gogora. Izan nintzen umea\nizan zen Zarautz galdu batean, orain ez dudan xalotasun batez begira herriari,"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Zarautz txiki hura zuri-beltzean agertzen zen argazkietan, eta ez zen oraingo\nZarautza denaren erdia ere. Hala eta guztiz, oso zabala zen galtza motzetan\ngenbiltzanontzat (esan beharrik ez dago orduan mutikoak galtza motzetan ibili\nohi ginela izterrak bizarrez bete arte)."}, {"text_idx": "#000003", "text": "herri handia eta ikusgarria zen. Pentsa!, bi desertu genituen herriko mugetan: desertu txikia eta desertu handia. Argin\u0303anoren jatetxearen albokoa Desertu Txikia zen, malekoiak hesitzen\nez duen hondartza zatia, gaur egun bi kioski txiki antzeko eraikuntzak mugatzen\nGolfeko parean dagoen hori zen, gaur Biotopoa deitzeko ohitura hartu duguna,"}, {"text_idx": "#000005", "text": "zen orduko Zarautz txikia. Herri-kaskotik berrehun metrotara hasten zen beste\nmundu mota bat; hau da, herritik bertara zen baserri mundua, kalekotik\nbestelakoa zen aparteko mundua. Azken Portu izeneko taberna bat bazen herriaren\nertzean, mugan, eta azken portu zibilizatu hartatik harantz basokoen lurraldeak\nzeuden, baserritarren mundua, bizitza ikusteko eta bizitzeko beste modu bat"}, {"text_idx": "#000006", "text": "mugetan ere, desertu handitik harantzago, \u201ckanala\u201d zegoen; horrela deitzen\ngenion itsasoratzen den lekutik In\u0303urritzarainoko erreka zatiari, neurri handian\nbi murru zuten artean korritzen zuen erreka zatiari."}, {"text_idx": "#000007", "text": "hura kanalizatu zuten garaiko izena izan behar du kanala horrek. Garai hartan, aspaldi samar inola ere, padurari\nlurrak, baratzeak eta soroak lapurtzea zen herri nekazari langile batek egin\nzezakeen onena. Hala uste zen, eta hala egin zen. Noraezean zebiltzan ura,\nhemen putzu eta han errekasto, bideratu; eta taxuzko lur-eremuak sortu;\nerriberak, soroak eta baratzeak egiteko lur emankorrak sortu padura zikin bat\nbesterik ez zen lurralde nahasian."}, {"text_idx": "#000008", "text": "jarri urari, erretenak eta zangak urtero garbitu, urari ez eman pilatzeko\naukeratik, ezta bide galduetan ibiltzeko ere: bere bidetik joan zitezela, gizakiok\njarritako bideetatik, eta kanalera iritsi, azken finean."}, {"text_idx": "#000009", "text": "itsasoaren ertzetara hurbildu ahala, ur gezak eta itsasokoak nahas ez zitezen\nkonportak jarri eta mareen indarrak amatatu. Oraindik ere badira langintza\nhorien aztarnak Zarauzko Biotopoan. Goitik zetozen ur gezak otzandu, itsasotik\ngora zetozenei oztopoak jarri; erribera emankorrak antolatu."}, {"text_idx": "#000011", "text": "gauzak ez ziren, ez, zuzentzen kanal bazterrean, okerrago bihurtu baizik.\nLohikerietan amilduak eta begiluze lizunez gain estraperloan eta kontrabandoan\nibiltzen zirenak ere leku hartara joaten omen ziren gauez. Mallarriko\nhaitzetatik gorantz ezkutuan ekarritakoak herrirako bidean jartzera."}, {"text_idx": "#000014", "text": "jendea anguletara joan ohi zen garai zenean, eta baita karramarro berdeak"}, {"text_idx": "#000015", "text": "debekatuak daude tretzak, baina orduan ohiko kontua zen trezekin arrantza\negitea; legezkoa zen ala ez beste kontu bat da..."}, {"text_idx": "#000016", "text": "metro askotako soka luzeak dira, marea jaisten denean itsasertzean jartzen\ndirenak harriekin edo taket sendoekin hondarretan finkaturik. Tretzaren soka\nnagusi horretan dozenaka eta dozenaka puntera jartzen dira, eta puntera\nbakoitzean bere amua, eta amu bakoitzean bere karnata. Marea igotzen denean\nitsasoak estaltzen du tretza eta itsas zabalean geratzen dira amuetako beitak,\nerdi bizirik, edo erdi hilik, berdintsu dio..."}, {"text_idx": "#000017", "text": "ezin hobeak omen ziren amarra berdeak. Lupiak eta gaztaikak, bastangak eta\nzabalerak, muxarrak eta erlak, urraburuak eta zarboak... harrapatzeko beitarik\nonena. Hala esaten zidan, behintzat, nire osaba arrantzaleak kanaleko ur\nusaintsuen ertzetan amarra iheskor haiek harrapatzeaz aspertuta ikusten"}, {"text_idx": "#000018", "text": "ur garbi samarreko erreka zen kanala ur zikinez basitu baitzen azkenerako. Gero\neta zarauztar eta udatiar gehiago ginen herrian eta errekako urak mokordoz\nbetetzen joan ziren. Ordukoa da Peste izendapena: Riopeste edota Erriopest.\nKiratsak uxatu zituen hainbat eta hainbat bizidun kanaleko ur eta ertzetatik."}, {"text_idx": "#000019", "text": "eta guztiz, arrantzaleek arrantza kontuetarako eta nekazariok hondarra"}, {"text_idx": "#000020", "text": "eta karroa hartuta herritik abiatzen ginen San Pelaioraino. Zubiaurreberritik\nbehera, ezkerraldean, bazen baserritxo bat eta atarian Matusalenek berak baino\nurte gehiago izan behar zituen kateko zakur iletsu bat. Ahots lakarrarekin\nzaunka egiten zigun karro gaineko oholean eserita gindoazenoi:"}, {"text_idx": "#000021", "text": "zenak errepikatu ohi zuen handik pasatzen ginen aldi oro:"}, {"text_idx": "#000024", "text": "bezala, kanalera hondar bila joaten ginen. Udalak baimena emana zuen nekazariok\nudaberrian behar adina hondar handik jasotzeko. Hori baino lehen frantziskotarren\nkomentuaren parean zen jaitsiera batean jasotzen zen baratzetarako hondarra.\nPaper zaharretan irakurria dut jaitsiera horretatik bertatik eramaten zirela\ntxerriak itsasoan garbitzera. Bidaiari batek baino gehiagok aipatu izan du gure"}, {"text_idx": "#000025", "text": "goazen harira. Udaberrian azenarioak ereiten dira, beste hainbat barazki\nbezala, eta azenarioak landare delikatuak dira, mizkinak, litxarreroak. Lur gozo-gozoa\neskatzen duten horietakoak. Lurra goldatu, aretu, eta hazia erein ondoren,\nnarra eta harrizko alperra pasatzen zitzaion gainetik zokor guztiak txiki-txiki\negin eta soroa ume baten ipurdia baino leunago jartzeko. Baina hori dena ez\nzen, itxuraz, nahikoa azenarioentzat, eta hondarrarekin lur gaina goxatu behar"}, {"text_idx": "#000026", "text": "behar izaten zen kanaleko hondarra."}, {"text_idx": "#000027", "text": "dut hondarretara joandako horietako batean martin arrantzale bat erakutsi"}, {"text_idx": "#000028", "text": "al duk hango sastraka hartan dagoen txoria? Zain egoten bahaiz, arrantzan nola"}, {"text_idx": "#000029", "text": "halaxe izan zen, hain kolore ederretako txori hura gezi bat bezala murgildu zen\nerrekako uretan eta arraintxo bat mokoan zuela irten zen."}, {"text_idx": "#000030", "text": "egungo oroimenetik, galtza motzeko garaietako begiekin ikusten saiatzen naiz\norduko itsasertza eta erreka ondoa, eta bakardadea da etortzen zaidan\noroitzapena. Han ez zen jenderik ibiltzen. Bakardadea"}, {"text_idx": "#000031", "text": "eta txilipotak ikusten ziren ur ertzean, eta alkarabanak eta maiatzeko kuliskak\naipatzen zituzten auzokoek. Eta, isilpean, istingorrak eta hegaberak. Perretxikozale\nbatek esaten ez duen bezala non aurkitu dituen udaberriko zizak, onddoak edo\nkuletoak, ehiztariak ez ditu aipatzen istingorrak eta hegaberak... ehizatu ez"}, {"text_idx": "#000032", "text": "nahiz zelai eta erriberetara (orduan zabalak eta ugariak ziren) jaisten zen\nehiza udazkeneko pasean edo udaberriko kontrapasean. Gogoan dut halako batean\nhegabera bat izan genuela etxean. Ehiztariren batek tiro ustela bota eta\nzauritua zegoen (hanka hautsia zeukan, oker ez banago), eta hala ere ihes egin\nzion ehiztariari, edo ezkutuan gorde. Ez zen gustura izango ehiztari gizajoa!"}, {"text_idx": "#000033", "text": "aurkitu zuen ganadu-jatena egitera joan zenean erriberetara, eta etxera ekarri\nzuen. Etxeko komunean sartuta eduki genuen, eta ogi-papurrak eta garagar-aleak\nematen genizkion jateko. Ez dut uste oso gustura egon zenik gure komunean, buru\ngaineko mototsa ere azkar baino lehen okertu zitzaion, izuaren izuz, nik uste..."}, {"text_idx": "#000034", "text": "garai hartako bi irudi ahaztezinak ditut, biak ere inguruaren naturarekin zer\nikusirik ez dutenak. Bata, guardia zibilak tiro-saioak egin eta biharamunean\nmutiko-kuadrilla bat harritan sartuta geratutako balak jasotzera joan\nginenekoa, eta, bestea, ekaitz izugarri eta itsaso gogor baten ondoren Gustav\nitsasontziaren ohol zaharrak hondarretatik saihets-hezurrak balira bezala nola"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Zarautz hiri urbanoa da, zarauztarrak kale txukun eta garbiak nahi ditugu, etxe dotoreak, kale bazterretako zuhaitzak ondo kimatuak, belarguneak ia astero ebakiak, paseoak itsasbazterrean, espaloi zabal eta baldosa dotorez hornituak, ..."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Hirigunetik at zer gertatzen den ez zaigu asko inporta. Etxegintza saltzen digute agintariek eta guk onartu egiten dugu. Behin baino gehiagotan esan dut \u201cImajina ezazu Azken Portun etxez beteko den Salberdin eremu guzti hori parke\u201d. Imajinatzekoa da. Pentsatzekoa da egingo diren etxe guzti horiek zer onura dakarkien Azken Portuko biztanleei?"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Ni ere In\u0303urritza imajinatzen hasi naiz, hirigunearen ertzean dagoen eremu babestu hori. Orain landare eta animalien babesleku beharko lukeena jendez inguratua eta zapaldua ikusten dut. Begiak itxi eta nik nola nahiko nukeen imajinatzen hasi naiz. Eremu horretan landare eta animaliak lasai bizi direla pentsatzeak asebete behar gintuzke, baina ez, guk ere han egon nahi dugu, dena ikusteko, azkenean jendea ez beste ezer ez ikusteko."}, {"text_idx": "#000039", "text": "1.-Lehenik ibaiaren bi aldeak batzen dituen zubirik gabe imajinatzen dut. Zubi horrek eragiten du jendetza ibiltzea biotopoan zehar."}, {"text_idx": "#000040", "text": "2.-In\u0303urritzaren eskuinaldean ez dut ikusten goiko kanpinetik behera datorren eskailerako jendearen joan-etorria, ezta araztegia ere, ezta beheko kanpina eta sarrerako jatetxea ere."}, {"text_idx": "#000041", "text": "3.-In\u0303urritzaren ezkerraldean ez dut ikusten golf-zelairik. Golfa egiteko kanpotik sartu diren ehunka tona lurrik gabe nabari dut eta dunetara itsaso aldetik harea sartzen eta bertako landareak hazten."}, {"text_idx": "#000042", "text": "4.-Pasarela desagertu da nire imajinazioan, ez dago inolako oztoporik itsaso aldetik letorkeen haize, harea eta hegaztientzat."}, {"text_idx": "#000043", "text": "5.-Pare bat tokitan, biotopoaren ertzetan eraikiko nituzke behaketa-dorreak, handik herritarrek disfruta dezaten dugun altxorraz, baina barnera sartu gabe."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Imajinaziotik errealitatera eman dut saltoa. Zer gertatzen da biotopoan? Errepaso bat: jendea etengabe harat honat; araztegia, kanpina eta jatetxea; golfari, katu eta txakurrak hegaztiak uxatzen; udan musika eta zarata da egunez eta gauez; jendea padurako hondartzara eta duna aurrera sartzen; golfistak nahi dutena egiten (ehun urte ondoren oraindik jarduera-baimenik gabe, golfeko ibilgailuak eguna zabaldu baino lehen hegaztiak uxatzen, pisten kontserbaziorako pestizidak erabiltzen, akuiferoko milioika litro ur gastatzen), ..."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Eta bihar? Imajinatzen jarraitu dut : herriko biztanleak gehituko direnez, jende gehiago ikusten dut bertan; eskuin aldeko bidean eta pasarelan farolak jarriko dituzte, golfari beste 20/30 urterako baimenak emango dizkiote, itsas mailak gora egin ahala bertako azpiegiturak sendotuko dituzte, araztegia handituko dute eta, agian, beheko kanpina ere bai. Hitz batean, azukre-koxkorra uretan urtzen den bezala ikusten dut biotopoaren geroa."}, {"text_idx": "#000048", "text": "In\u0303urritzako biotopoan eta inguruko lezkadietan onddoak bai?"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Hona hemen katalogo honetako onddo batzuk:"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Dunetako azpibeltza (Agaricus devoniensis) Zumaiako eta Zarauzko hareatza eta dunetan"}, {"text_idx": "#000053", "text": "Onddoen garapenerako ezinbestekoa litzateke Golf barruko nahiz kanpoko duna eta\nhareatzako guneak naturalki mantentzea eta egoki kudeatzea."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Hareatza eta dunetako espezie batzuk ikus ditzakegu jarraian:"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Gipuzkoan oso espezie urria da, urteetan Inurritzako biotopoan soilik azaltzen zen eta azken\nurteotan, Zumaiako Santio hondartzan eta dunetan egindako babes eta kudeaketari esker\nonddo hau garatzen hasi da."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Lepiota brunneoincarnata pozoitsu eta hilgarria, eta udazken euritsuetan hanka sakon\nhondoratua duen Leucoagaricus barssii espezieak Golf eremuaren barruan aipatuak izan dira."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Hanka putz leuna (Tulostoma brumale) espezie ugarienetako bat izan arren, azken urteotan bere presentzia nabarmen gutxitzen ari da."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Golf barruan, mantentzen diren duna\nacutoconica espeziea azaltzen da udazken"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Golf barruan, mantentzen diren duna gunetako goroldioen artean Galera leuna (Galerina\ngraminea) espeziea azaltzen da udazken bukaeran eta negu hasieran."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Dunetako goroldioen artean eta negua aldean Arrhenia spathulata onddoa nahikoarrunta"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Hygrocybe conicoides Euskadiko behin behineko zerrenda gorrian azaltzen den espeziea da.\nEgun, zerrenda horiek osatzeko erabiltzen ari diren irizpideak kontutan harturik, Euskal Herriko\ndunetako eta hareatzetako berezko espezie gehienak horretan jasoak beharko liratekeela uste"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Aipatu behar da ere, onddoek orain arte nazioarteko zerrenda hauetan oso presentzia txikia\nizan dutela, baina 2019. urtean IUCN erakundeak onddoen egoera errebisatu zuen eta\nzorionez zerrenda berri bat proposatu zuela esan behar dugu."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Established in 1964, the International Union for Conservation of Nature\u2019s Red List of\nThreatened Species has evolved to become the world\u2019s most comprehensive information source\non the global extinction risk status of animal, fungus and plant species."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Konkretuki, espezie honi buruz egiten duen proposamenaren laburpen bat jasotzen dugu"}, {"text_idx": "#000071", "text": "The main conservation action required for this species is the preservation of undisturbed,\ndynamic, sandy coasts. Monitoring of known sites may be useful to obtain a more detailed\nunderstanding of habitat requirements and population dynamics."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Onddo hau Carex arenaria landarearen obulutegian hasten da, landare gehienak parasitzen"}, {"text_idx": "#000075", "text": "Clitocybe leucodiatreta ondo kontserbatutako zonetan azaltzen da."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Biotopoko duna eta hareatzetan azaldu arren, Zarauzko herriko hainbat lorategitan ikusi ahal\nizan dugu onddo hau. Argazkian, biotopoko pasarela zaharreko egur hesiaren kontra,\nudaberrian urtero ateratzen ziren aleak ikusten dira."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Egun, Biotopo babestua mugatuta dagoen eremuan, lezkadi txikiak daude, baina zonarekin\nharreman ekologiko zuzenean dauden multzo interesgarriak (Ihidieta eta Asti) azaltzen dira.\nHorregatik, lezkadi horietan azaltzen diren onddoak katalogo berean integratzea erabaki dugu."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Estuarioko bokalean lezkadi multzo txikiak"}, {"text_idx": "#000079", "text": "Berez, lezkadiak ur lamina bat dagoen inguruetan agertzen dira baina denboraz, sendimentoen\nmetaketen ondorioz, ura gutxitzen dute eta lur maila igotzen da horrela beste espezien"}, {"text_idx": "#000080", "text": "Habitat hauetan azterketa mikologi gutxi egin arren, oso espezie interesgarriak azaldu dira, eta\nIhidietako lezkadian egindako ikerketen arabera Iberiar Penintsulan ezagutzen ez ziren bi\nespezien ekarpena egin da, besteak beste, Didymosphaeria massarioides eta Rosellinia\nfranciscae. Euskal Herrian aurrenengo aldiz aipatu diren espezieak ere azaldu dira: Ihidieta.\nLezkadia. Arthrinium arundinis, Lachnum controversum, Massarina arundinacea, Farysia\nthuemenii, Gibberella pulicaris, Hydropisphaeria arenula, Lasiobelonium lanceolatum,\nLophiostoma arundinaceum, Mollisia retincola, Puccinia phragmitis, Stenocybe pullatula, Stictis"}, {"text_idx": "#000081", "text": "Ihidietako lezkadiak onddo espezie kopurua altuak eman zuen, bertako lezkadietan beste\nhainbat landare baskular (Iris pseudacorus, Lysimachia vulgaris, Aster tripolium, Angelica\nvulgaris, etab.) eta haltza (Alnus glutinosa) hosto, infruteszentzia eta adar txikiak azaltzen\ndirelako. Adibide modura, haltzatik eroritako hostoetan Thyphula gyrans onddoa aurkitu zen."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Talaimendiko belardietan ezko horia nahiko arrunta zen. Egun, nekez ikus daiteke."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Belardi-ezkoa kostaldeko belardietan espezie oso arrunta zen. Egun, han hemenka ikus\ndaiteke. Besteak beste, egorea fisiko-kimikoa egoki eta egonkorra mantentzen dituzten\nbelardiak, dreinatze sistema onekoak eta goroldioen presentzia dutenak onddoentzat\nEgun, belardien egoera ekologikoa ebaluatzeko onddoen kopurua adierazle eta irizpidetzat\nhartzen dira. Ba, ebaluatzen hasi beharko dugu!..."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Tira, belardietatik, labarretara joko dugu, oraindik sorpresa batzuk badira ere. Izango ote dira"}, {"text_idx": "#000087", "text": "Flyscheko arrokei begira jarri eta horietan onddo likenizatu (liken) ugari ikusiko dituzue."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Likenak onddo baten eta alga edota zianobakteria baten arteko elkarte sinbiotikoaren bidez\neratzen diren organismoak dira. Onddo mutualistak direla esaten da, beste izaki bizidun\nbatzuekin bizi direlako. 2016. urtean Science aldizkarian argitaratu zutenaren arabera,\nikertzaileek aurkitu dute basidiomizetea den legami batek ere parte hartzen duela liken\naskotan, eta uste dute likenaren egituran duela garrantzia."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Ochrolechia parella, Lecanora praepostera eta Blastenia crenula onddo likenizatuak Mollarri\ngaineko flyscheko arroka silizioetan nahiko arruntak izaten dira."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Hydropunctaria maura, itsasoak gehiago edo gutxiago astintzen dituen arroketan azaltzen da."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Caloplaca flavescens Talaimendi inguruan dauden arroka eta harri landuetan azaltzen da."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Erriberetako urak itsasoratu arte onddoak irudikatzen jarraituko dugu. Oraingo honetaz, han\nhemenka eta likenizatu ez diren espeziei erreparatuko diegu. Horien artean, hildako egur mota\ndeberdinetan hasten den ardagaitxoa aipatuko dugu"}, {"text_idx": "#000095", "text": "Ardagaitxo honek hildako eta usteltzen ari den edozein egur mota errez kolonizatzen ditu"}, {"text_idx": "#000096", "text": "Peroneutypa scoparia askomizetoak zuhaitza eta landare desberdinetako (arkazia,\nplatanonodoa, lizarra, otea...) hildako enbor eta adarretan nahiko arrunta izaten da"}, {"text_idx": "#000097", "text": "Agrocybe cylindracea, makal-zizak makaletako motzondoak begikoak ditu."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Orain bai, itsasora iritsi gara eta hasieran esan bezala In\u0303urritza-Ihidieta-Astiko onddoen\nkatalogo irekia aipatuz amaiera emango diogu kapitulu honi."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Biotopo babestuan eta bere inguruan azaltzen diren lezkadietan onddoen behin-behineko\nzerrenda azaltzen dugu. Erregistro eta bilketa guztiak, Aranzadi Zientzia Elkarteko web orriko\nMikologia Sailak duen aplikazioan ikus daitezke. Material gehiena Aran-fungi herbarioan jasoa\ndago. Zalantzarik ez dago ikerketa sakonagoak eginda askoz espezie gehiago aurkituko\nliratekeela. Beraz, ikerlari eta erakunde desberdinak lanean jarri behar."}, {"text_idx": "#000110", "text": "censo de acua\u0301ticas invernantes de Gipuzkoa"}]