[{"text_idx": "#000000", "text": "Uda aurreko nire azken artikuluan itsasoko ura ohi baino beroago zegoela aipatu nuen. Eta ez da kasualitatea, badakigu. Bai, tamalez klima aldaketaz hitz egin beharko dizuet oraingoan."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Aurtengo uda gurean nabarmen leuna izan bada ere, bero olatu gutxi eta laburrak izan ditugulako, ez da horrelakoa izan gainontzeko Europan, Asian eta Ipar Amerikan. Atlantikoko korronte hotz eta hezeez profitatu gara hemen, \u201cnegazionista\u201d batzuk larri eta kexu ibili diren arren. Badira \u201cudan beti egon dela beroa\u201d esaten dutenak, eta muturreko tenperaturen errealitatearen aurrean klima aldaketa ukatuko dutenak."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Egia da arazoa ez dela berria. Azken 40 urteetan izan dugu problemaren berri, baina ez dugu ezer egin, are gehiago, kutsadura maila handituz joan da. Gai hau egunotan behin eta berriro politikarien ahotan egoten da eta, antza, hiritar batzuk matraka horretaz nazkatu dira, zenbaiten diskurtso politikoan badirudielako norbanakoen jokaerari egozten zaiola errua."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Baina kinka larrian gaude benetan. Tenperatura globala 1,2 gradu igo egin da, eta dagoeneko ditugun behin-betiko ondorioak kudeatzen ikasi beharko dugu. Gatazka honi aurre egin beharko diogu nahitaez, zenbat eta lasterrago hobeto, bakoitzaren sufrikario pertsonaletik haratago. Eta hala ere, berekoiak izan beharko ginateke, gutako bakoitzak jasango baititugu ondorioak. Munduko tenperaturak urtean-urtean igotzen ari dira, eta dagoeneko ez dago atzera bueltarik, baina igoera hori geldiarazi ahalko genuke. Ezer ez egitekotan, herrialde guztien gizarteek pairatuko duten kolapsoa saihestezina izango da: irtenbide globalak behar ditugu."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Soluzioa ez da erraza izango. Adituek diotenez, Europan, eta gehienbat iberiar penintsulan, beste inon baino goizago hasiko gara klima aldaketaren ondoriorik larrienak ikusten; Europakoa orain arte munduko klima egokienetakoa izan da, ez beroa eta ez hotza, ez lehorra, ezta oso hezea ere. Gure bizimodua mantendu nahi izanez gero, inoiz ez bezalako erronka honen aurka egin beharra dago."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Urte hasieratik lehorteak ikusi ditugu Uruguain (hego hemisferioko neguan!), sute erraldoiak Kanadan, uholdeak Pakistanen (ia herrialde erdia urpean) eta Hego Korean, eta uda heldu bezain laster, tenperatura globalik altuena uztailean, inoiz egon den altuena, eta abuztuan 50 gradu inguruko bero olatuak Europan, inoiz egon diren gogorrenak kontinente honetan, eta aldi berean udan zehar uholdeak egon dira Europako hainbat tokitan. Muturreko gertakariak gero eta ohikoago bilakatu dira. Beroari dagokionez, aurreko errekorrak 2022koak eta 2021ekoak ziren... urte batetik bestera goia jotzen du tenperaturak."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Euskal Herrian ere antzekoak behatu ditugu. Uztailean sekula ez bezalako abazuza-ekaitzak eta uholdeak egon ziren, eta suteak Nafarroan. Abuztuko bero olatuak 30 gradutik gorako tenperaturak gauez utzi dizkigu (\u201cgau ekuatorialak\u201d), eta 45 gradutik gorakoak egunez. Izan ere, Nafarroan mende honetako zereal uztarik txarrena izan dute; ardogintzan ere gorriak ikusi dituzte eta oliba olioaren prezioak gorantz joko du ur eskasiagatik."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Horrelakoak dira etorkizun hurbilean pairatuko ditugun ondorioak. Nekazaritzan ikaragarrizko eragina izango du klima aldaketak, elikagaien salneurrian islatuko da, eta horren eskutik etorriko zaigu populazioaren pobretzea eta gosetea. Hasteko, aurten Indiak debekatu du arrozaren esportazioa (arroz esportatzailerik handiena munduan) izan duten eguraldi lehorragatik. Hori guztia gutxi balitz bezala, klimak osasun arazoak ere eragingo ditu, adibidez, bihotzean eta arnasketan, eta bakterio eta birus berri gehiagoren sorrera."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Horrez gain, datozen 5 urteetan tenperatura are altuagoak jasango ditugu, Ozeano Bareko \u201cEl Nin\u0303o\u201d gertakaria aktibatu delako, eta horrek inpaktua dauka mundu osoko kliman. Negurik leunenak eta laburrenak izan ditugu azken hamarkadan, eta udarik gordinenak eta luzeenak, udaberria eta udazkena desagertzeko zorian dauden bitartean. Gatibuk euren azken singlean dioen bezala, Euskal Herrian klima tropikalerantz abiatzen gara: hezea eta beroa, bi urtarorekin, euriteen aroa eta lehorteen aroa, besterik ez. Halere, ez gara \u201coasia\u201d izango, eta muturreko eguraldiaren menpe aurkituko gara."}, {"text_idx": "#000011", "text": "1) Kotxeak, kamioiak eta autobusak ezin dira garraiobideen etorkizuna izan, hiri barruan zein hiri artean mugitzeko. Arazoa dugu Euskal Herrian auto industriak ekonomia bultzatzen baitu, eta gorakada bat izaten duen bakoitzean berri ontzat hartzen da albistegietan. Ibilgailu elektrikoak ez dira erantzun zuzena, euren ekoizpenak ere kutsatzen duelako; garraio publikoari eman behar zaio lehentasuna ibilgailu pribatuen aurka."}, {"text_idx": "#000012", "text": "2) Hiri eredua jomugan dago bete-betean. \u201c15 minutuko hiria\u201d deritzona da azken helburua, oinez ibili daitekeen hiri bat, denetariko zerbitzuak biztanleengandik hurbil daudelako. Zuhaitzak nonahi behar ditugu, CO2 xurgatu eta gerizpea sortzen dutelako, tenperatura altuen aurkako errezeta. Asfalto eta porlan gutxiago eta berdegune gehiago, eta nola ez, ibilgailuentzako oztopoak, mugitzeko aukera bideragarriak izateari utzi diezaioten. Etxe eta eraikin bakoitzean eguzki-plakak egon beharko lirateke, etxebizitzen eta bulegoen energia eskaria asetzeko adina."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Edonola ere, beroketaren kontrako irtenbide globalak eta gizarte mailakoak sortu beharko genituzke, eta ez norbanakoaren erabaki pertsonalak, esaterako, etxean aire girotua instalatzea edo auto elektrikoa erostea, horiek azken buruan arazoa handitu baino ez baitute egiten. Klima aldaketak \u201citoginak\u201d egin dituen sistema kapitalista kutsatzaile honetan petatxuek ere ez dute balio: Bilboko udalak bere buruari ematen dizkio txaloak gune batzuk \u201cbabesleku klimatikoak\u201d etiketatu dituelako, zuhaitz zaharrak moztu, berdegunez josita egon ohi ziren plazetan parkingak eraiki, eta mendi bideak porlanez betetzen dituen bitartean."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Kalera irten beharko ginateke berehalako neurriak indarrean ezarri daitezen, larrialdi klimatikoa oraintxe bertan gertatzen ari dela aldarrikatzeko. Mundua geldi dadila! Gizadi osoaren geroa gure esku dago, iratzar gaitezen! Hau gelditzen ez badugu, euskal herririk ez, independentziarik ez, euskararik ez. Gure lehentasuna izan behar da. Ez da txantxetako kontua."}]