[{"text_idx": "#000002", "text": "Claude Shannon, gizona eta seinalea"}, {"text_idx": "#000003", "text": "1948an, Claude Shannon matematikari eta ingeniariak (1916-2001) hasiera eman zion informazioaren teoria izenaz ezagutzen dugun ezagutza-eremuari, \u201cA Mathematical Theory of Communication\u201d (\u201cKomunikazioaren teoria matematikoa\u201d) maisulana argitaratu zuenean. Ez dugu hanka sartuko esaten badugu gure mundua, neurri handi batean, Shannonen ekarpenei esker gauzatu dela egun ezagutzen dugun era honetara."}, {"text_idx": "#000004", "text": "1. irudia: Claude Shannon matematikaria, informazioaren teoriaren aitatzat hartzen da."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Wikipediaren arabera, neurri handi batean Shannoni eskertu behar dizkiogu \u201cVoyager misioek espazio sakonera egindako bidaiak, compact disc-aren asmakizuna, sakelako telefonoak, Interneten garapena\u201d, eta beste hainbat arlo. Informazioaren teoriari esker dauzkagu, oro har, gaur egungo distantzia luzeko komunikazioak."}, {"text_idx": "#000007", "text": "MITen, Vannevar Bushek differential analyzer (aztergailu diferentziala) izeneko aurreneko konputagailu analogikoarekin lan egiteko kontratatu zuen. Makinaria, barraz, poleaz, engranajez eta disko birakariz osatua zen, eta gela oso bat okupatzen zuen. Shannonek, makinaria hartan oinarrituta, zirkuitu digitalen diseinuaren hasiera eragin zuen, George Boole matematikariak XIX. mendean asmatutako aljebra eta logika sinbolikoa zirkuituen \u2018on\u2019 eta \u2018off\u2019 posizioetara aplikatuz. Ekarpen bakar horrengatik ere ospetsua izango litzateke Shannon, baina askoz ere aurrerago joan zen."}, {"text_idx": "#000008", "text": "1941. urtean, II. Mundu Gerra bete-betean zela, Bell Laborategietara joan zen lanaldi osoko ikertzaile gisa. Han, misil alemaniarren aurkako sistemak diseinatzen lagundu zuen, eta kriptografian ere aritu zen, Churchill eta Roosevelten arteko komunikazio seguruak lortzeko Atlantikoan zehar. II. Mundu Gerra amaituta, Shannon telefono bidezko komunikazioak hobetzeko ikerketan hasi zen buru-belarri."}, {"text_idx": "#000009", "text": "1940 hamarkadan, telefono-sistemak nola hobetu izan zen Bell Labsen ardura nagusia. Jack Keil Wolf ikertzaileak (UCSD Jacobs School of Engineering) film labur honetan azaltzen digun bezala, Bell Labsen pentsatzen hasiak ziren beharbada \u201cez zirela telefono-linea geroz eta luzeagoak egin behar\u201d; izan ere, \u201clinea oso luzeetan, seinalea desagertzen hasten da berehala, eta anplifikatu egin behar da. Baina anplifikatzerakoan, seinalean sartzen diren inperfekzio edota interferentziak ere handitzen dira, eta handik gutxira zarata besterik ez dago\u201d."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Shannonek, aldiz, komunikazio guztietan trukagai komun bat zegoela ikusi zuen, honako hau: informazioa; eta informazioa bitetan neurtzea proposatu zuen[1]."}, {"text_idx": "#000012", "text": "\u201cBit\u201d hitza lehenengo aldiz Shannonen 1948eko artikuluan azaldu bazen ere, John Tukey ikertzaileak asmatu zuen \u201cbinary digit\u201d esapidearen laburketa gisa; Shannonentzat, aldiz, bita informazioaren neurri-unitatea zen."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Shannonen ustez, komunikazioak estokastikoak dira. Hona zer esaten duen \u201cA Mathematical Theory of Communication\u201d laneko lehen orriko 2. paragrafoan:"}, {"text_idx": "#000014", "text": "\u201cThe fundamental problem of communication is that of reproducing at one point either exactly or approximately a message selected at another point\u201d"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ikus \u201cselected\u201d hitza nola erabiltzen duen: mezuaren beraren edukia ez da garrantzitsua; aitzitik, izan litezkeen mezu guztien artean mezu jakin bat aukeratzea da ezaugarri nagusia."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Komunikazioak ulertzeko, hortaz, informazioa eta probabilitatea uztartu behar dira. Txanpon bat airera botatzen dugunean, ateratzen dena (kurutx edo pil) aditzera emateko informazio unitate bat beharko dugu (alegia, bit bat: kurutx -1- edo pil -0-). Aitzitik, dado bat airera botatzen badugu, informazio-unitate gehiago beharko ditugu (sei aukera baitira, ez bi).[2]"}, {"text_idx": "#000017", "text": "3. irudia. Zein saiotan dago informazio gehiago? (a) Txanpon bat airera botatzean (emaitza kutx ala pil da, 1 bit)."}, {"text_idx": "#000018", "text": "4. irudia: Zein saiotan dago informazio gehiago? (b) Dado bat airera botatzean (emaitza 1-6 arteko zenbaki bat da)."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Beste adibide bat jartzeko, saia gaitezen posible diren euskarazko elkarrizketa guztiak irudikatzen. Elkarrizketa horietan, oro har, \u201cama\u201d hitza askotan entzungo da; \u201cekaitza\u201d, aldiz, ez da hainbestetan azalduko. Orokorrean, zailagoa da aurresatea \u201cekaitza\u201d hitza azalduko ote den; \u201cama\u201d, aldiz, normalagoa da, eta, zentzu horretan, informazio gutxiago ematen digu."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Informazioa eta informazioaren transmisioaren matematikak prozesu estokastikoak erabiliz garatu zituen Shannonek bere 1948ko lanean. Teoria bi formula nagusitan labur daiteke: lehenengoak mezu baten informazio kopurua nola neurtu (bitetan) adierazten du, eta informazioa (I) probabilitatearekin (p) lotzen du. Bigarrena informazioaren transmisioarekin dago lotua, eta komunikazio-sistema baten kanalak duen kalitatea (Capacity, edo gaitasuna) neurtzeko balio du."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Shannonek Bells Laborategietan jarraitu zuen 1956 arte, eta hainbat asmakizun eta ekarpen bitxi egin zituen, esate baterako, xakean jokatzeko konputagailu bakun bat (eta bai gaur egun oraindik ere erabiltzen diren xakea jokatzeko algoritmoak ere). Izaera bitxia zuen: asmakizun ezagunena Time aldizkarian ere azaldu zen \u201cTheseus\u201d izeneko sagua izan zen (Minotauroari ihes egin zion greziar mitologiako Teseoren ohorez). Kobrezko bibotezko sagu mekaniko honek egurrezko labirinto batean bidea ikasteko gaitasuna zuen (ikus Teseo abian \u201cMouse with a memory\u201d bideoan), eta adimen artifizialeko lehenengo aplikazioetako bat da."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Shannonek bakarreko lanean egin zituen bere ekarpenak. Talde-lanak hainbesteko arrakasta izandako urte haietan (badira hainbat adibide, hala nola Manhattan proiektua, eta radarraren eta transistorean asmakizuna), besteekin bere lanaz gutxitan hitz egiten zuen pertsona zen Shannon. Eta Bell Labsen berrikuntza prozesu kolektibo gisa sustatzen saiatzen baziren ere (telefono-sistema lan kolektiboa zen berez), Shannon bakarka aritu zen lanean. Mervin Kelley Bell Labseko zuzendariak esan bezala \u201cLidergoan, antolatzeko moduetan eta talde-lanean hainbesteko enfasia jarri arren, gizabanakoak du oraindik ere goreneko garrantzia. Ideia eta kontzeptu sortzaileak gizabanakoaren adimenean sortzen dira.\u201d [2] Ez dago Shannonena baino adibide hoberik."}, {"text_idx": "#000024", "text": "[1] Berez, 1928an egin zuen Bell Labseko Ralph Hartley ikertzaileak informazioa modu kuantitatibo batez neurtzeko lehenengo proposamena."}, {"text_idx": "#000025", "text": "[2] Ordea, kasu bakoitzaren probabilitateak desberdinak badira (esate baterako, txanpon unfair baten kasuan, kurutxa pila baino gehiagotan ateratzen dena), batez beste, beste kasuetan baino informazio gutxiago jasoko dugu, aldez aurretik emaitzari buruz \u201czertxobait\u201d aurresan dezakegulako."}, {"text_idx": "#000029", "text": "\u201cSarrera honek #KulturaZientifikoa 3. Jaialdian parte hartzen du.\u201d"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Harpidetu zaitez gure eguneroko albisteen buletinera artikuluak eta bestelako berriak jasotzeko.\nOndo batu zara harpidedun zerrendara."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Harpidetu zaitez gure eguneroko albisteen buletinera artikuluak eta bestelako berriak jasotzeko."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Ondo batu zara harpidedun zerrendara."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Zientziaren Ertzetik hitzaldi zientifikoen zikloa urriaren 6an bueltatuko da Durangora"}, {"text_idx": "#000037", "text": "#KZJaia(78)Animalien aferak(119)Argitalpenak(275)Berri laburrak(11)COVID19(28)Dibulgazioa(2923)Dozena erdi ariketa eta datu interesgarri(85)EHUko ikerketa(347)Ekitaldiak(47)Elkarrizketak(21)Emakumeak zientzian(250)Ezjakintasunaren kartografia(449)Gaztezulotik(6)Gogo Elebiduna(6)Ikasleen begietatik(12)KimikArte(6)Kin\u0303uren begirada(12)Kolaborazioak(1087)Kultura zientifikoa(26)Maiz egiten diren galderak(13)Mugaldea(96)Oinarrizko kontzeptuez(57)Quanta Magazine(3)Tokian tokiko(20)Zientzia begi-bistan(455)Zientzia eta Teknologiak 50 urte(23)Zientzia Kaiera(4)Zientzialari(179)Zientziaren historia(25)"}, {"text_idx": "#000038", "text": "animaliak antropologia argitalpenak arkeologia artikuluen bilduma astrofisika astronomia bideoak biokimika biologia eboluzioa Ekaia aldizkaria ekologia ekonomia elikagaiak emakumeak filosofia fisika genetika geologia historia hizkuntzalaritza ikerketa informatika ingeniaritza ingurumena itsasoa kimika klima-aldaketa laburpena mapping_ignorance matematika medikuntza mikrobiologia neurologia neurozientzia osasuna paleontologia psikologia soziologia teknologia zientzia zientzialariak zientziaren_historia zoologia"}, {"text_idx": "#000040", "text": "In\u0303igo Bengoa: \u201cHackerrek enpresen segurtasun informatikoa probatzen dute\u201d"}, {"text_idx": "#000042", "text": "[...] Matematikaria eta ingeniaria zen Claude Shannon eta haren lana egungo teknologiaren oinarria da. Aurreneko konputagailu analogikoarekin lan egin zuen, misil alemaniarren aurkako sistemak diseinatzen lagundu zuen, eta kriptografian ere aritu zen. Baina horrez gain, Shannonek distantzia luzeko komunikazioak hobetu [...]"}, {"text_idx": "#000043", "text": "[...] e ingeniero especial, Claude Shannon. La matema\u0301tica Ine\u0301s Garmendia nos ha explicado el largo recorrido que hizo Shannon hasta desarrollar la teori\u0301a de la informacio\u0301n o teori\u0301a matema\u0301tica de la comunicacio\u0301n. Comenzo\u0301 tras la Segunda Guerra Mundial con el [...]"}, {"text_idx": "#000044", "text": "Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko.Beharrezko eremuak * markatuta daude."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Las 13 astronautas a las que cortaron las alas"}]