text: [{"text_idx": "#000003", "text": "Sa umpisa pa lang, kontra ang mga tagapangapin sa tawhanong kinamatarung, digital rights, mamahayag kag mga progresibo sa pwersahan nga pagparehistro sang SIM card. Nahibal-an nila nga pagagamiton lamang ini para mas pakitiron ang daan na nga makitid nga demokratikong espasyo. Mangin kabahin ini sang arsenal sa paniktik kag pagpanilag sang estado para makahason nga tapnaon ang mga indibidwal, organisasyon kag kahublagang masa nga nagahimakas para sa ila mga kinamatarung kag kaayuhan kag aktibong nakipagbato para bag-uhon ang subong nga sistema. Dugang diri, dalayon sini nga igadingot sa daku nga bahin sang populasyon ang serbisyo nga telekomunikasyon, labi na sa masang anakbalhas nga daan na nga nabudlayan, kon may ara gid man nga akses, sa serbisyo nga ini."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Sa sini, malahalon para sa pumuluyong Pilipino, labi na ang masang anakbalhas, nga batuan indi lang ang pwersahan nga pagparehistro sang mga SIM card, kundi pati ang iban pang atake sang estado sa pribasiya kag anonimidad. Kinahanglan ibuyagyag ang mga tikang nga ini bilang kabahin sang pagpundar sang isa ka estado nga paniktik o surveillance state. Ang pagbato nga ini kasugpon sa pagbato para sa mga demokratikong kinamatarung nga subong pa lang pilit na nga ginapanas sang estado. Madamo nga kahigayunan ang kinamatarung sa pribasiya kag anonimidad na lang ang nabilin nga proteksyon sang pumuluyo batuk sa makahas nga sabat sang reaksyon."}, {"text_idx": "#000005", "text": "I. Ano ang SIM Card Registration\u2028kag ano ang epekto sini sa mga kinamatarung sang pumuluyo?"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Nangin layi ang SIM Card Registration Act o Republic Act 11934 sadtong Oktubre 10, 2022 sang pirmahan ini ni Ferdinand Marcos Jr. Ipatuman ang layi umpisa sa Disyembre 27, 2022. Sa epektibidad sini, pagaobligahon nga ipakita ang ID o iban pang dokumento sang pakakilala para makabakal sang SIM card. Ang mga SIM card naman nga ginagamit na kinahanglan nga iparehistro sa sulod sang 180 adlaw. Sa pagparehistro, ginakinahanglan nga maghatag sang personal nga impormasyon pareho sang ngalan, kumpleto nga adres, seks kag petsa sang pagkabun-ag. Obligado man nga magpakita sang balido nga ID nga may retrato. Sa esensya, igakabit sa SIM card ang identidad kag kabuhi sang nagagamit sini."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Para ipabaton ang layi kag itago ang tunay nga tuyo sini, ginapagwa nga ang tuyo sini amo nga punggan ang mga kriminal sa likod sang mga text scam, phishing kag pagpangawat sang identidad kag iban pang mga cybercrime."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ang matuod, napamatud-an nga indi epektibo ang pagparehistro sang SIM card para tapnaon ang mga cybercrime. Sa isa ka pagtuon sang Global System for Mobile Communications sadtong Abril 21, 2021, nahibal-an nga wala sang nakita nga bentaha batuk sa cybercrime ang layi sa 157 pungsod nga nagpatuman diri. Ang Global System for Mobile Communications isa ka organisasyon sang 750 mobile operators sa kalibutan."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Sa Indonesia, nabalita sadtong Septyembre lang nga wala napunggan ang mga krimen, kundi nangin makagalanyat nga target ang ginahalungan nga impormasyon nga nakalap sa ila SIM card registration. Nakompromiso ang detalye sang 1.3 bilyong SIM card. Wala man ini napasar sa Canada, Czech Republic, Ireland kag The Netherlands bangud sa seryoso nga halambalanon angut sa pribasiya sang pumuluyo."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Sa Pilipinas, kabaliskaran nga ginagamit sang estado ang rason nga \u201cpagbato sa cybercrime\u201d nga sa kamatuoran lakip sa mismo mga pwersa sini ang nagahimo sang mga krimen sa cyberspace. Sadtong 2021, ginreport sang Qurium Media kag ginkumpirma sang CERT-PH nga imbolbado ang Armed Forces of the Philippines kag Department of Science and Technology sa mga atake nga DDoS sa mga website sang alternatibong midya. Paliwat-liwat nga ginaatake sang mga ini ang website sang PKP, kag lakip ang mga website sang tradisyunal nga midya."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Subong man, ang pinakamakahas nga \u201ctroll\u201d sa social media nga nagapadihut sang mga pagpamahug kag pagpangbastos amo ang ginapondohan sang gubyerno. Pinakamabaskog nga tagapalapta sang disimpormasyon, misimpormasyon, pagpang-terror-tag kag pag-red-tag ang AFP kag PNP, katuwang ang NTF-Elcac kag mga bayaran sini."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Mas malala pa, direkta nga ginapahug sang pulis kag AFP ang mga aktibista kag progresibo paagi sa teks gamit ang iligal nga natipon sini nga mga numero sa selpon. Sang nagligad nga eleksyon, gingamit sang nagdaug nga kampo ang mga numero nga ini para magpalapta sang kabutigan batuk sa oposisyon."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Sa baylo nga hugton ang mga layi kag pagsulundan para hatagan-proteksyon ang kinamatarung sa pribasiya kag anonimidad sang mga tawo, bilang pagpangapin sa cybercrime, labi pa ini nga ginabungkag sang estado sa tuyo nga pabaskugon ang kapasidad sini sa malaparan nga pagpanilag sa pumuluyo."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Diskriminasyon kag pabudlay sa masang anakbalhas"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Minilyon nga Pilipino ang madulaan sang akses sa madali kag madasig nga komunikasyon kon ipatuman ang pwersahan nga pagparehistro sang SIM card. Sadtong 2018, ginatantya nga ara sa 71 milyong subscriber sang Globe kag 58 milyong subscriber Smart prepaid user o nagagamit sang mga SIM card nga indi rehistrado. Daku nga mayorya sila sa kabilugan nga subscriber sang Globe nga 74 milyon kag sang Smart nga 60 milyon. Sa tion nga i-deactivate ang mga di rehistrado nila nga SIM, indi mangin madali sa ila nga ipa-reactivate ang serbisyo. Luwas sa perwisyo kag dugang gasto, kumplikado ang proseso sang pagparehistro."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Sa pagtuon sa inagihan sa Africa, napamatud-an nga ginpasingki sang SIM card registration ang diskriminasyon kag \u201cpagdingot\u201d sa daku nga bahin sang populasyon nga kulang ang pondo kag malayo sa mga sentrong syudad para makaparehistro. Ginreport sang Privacy International, isa ka grupo nga nagatum-ok sa kinamatarung sa pribasiya, isa ka milyong pumuluyo sa South Africa ang nautdan sang komunikasyon bangud nabudlayan sila nga irehistro ang ginagamit na nila nga prepaid SIM. Sa Zimbabwe, naglab-ot sa 2 milyon kag sa Kenya, 1.2 milyon, ang nadulaan sang akses sa serbisyong telekomunikasyon, kag katuwang sini nga angtanay kag impormasyon."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Paluntaron sang SIM card cybercrime ang kultura sang kahadlok kag paghipos. Pagapadalion sini ang paglarga sang korapsyon sa gubyerno, krimen sang mga pulis kag militar, paglapas sa tawhanong kinamatarung kag internasyunal nga makatawong layi, pagpang-abuso sa kumpanya, pagpangguba sa kapalibutan kag iban pang sayup nga buluhaton kag krimen sang mga abusado nga may gahum. Ini bangud mangibabaw ang pagduha-duha sang mga tawo nga magreport sang kalainan, lakip ang mga biktima sang pag-abuso, nga nahibal-an nila nga mahimo sila nga matultulan nga ginhalinan sang impormasyon kag sa sini pwede nga balusan."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Ang pribasiya isa ka kinamatarung sang tawo nga nahanungod sa kinamatarung sang isa ka indibidwal o grupo nga pilion kon kay sin-o lang ipabutyag o isugid ang ila personal kag pang-indibidwal nga impormasyon. Malahalon ini sa pag-amlig sa dignidad sang tawo kag nagaserbi nga pundasyon sang iban pang mga kinamatarung."}, {"text_idx": "#000027", "text": "\u201cWala sang sin-o man ang mahimo ipaidalom sa arbitraryo nga pagpasilabot sa iya pribasiya, pamilya, puluy-an o pakighinun-anon, o bisan pag-atake sa iya dungog kag reputasyon. Ang tanan may kinamatarung nga mapangapinan sang layi batuk sa amo nga pagpasilabot o atake.\u201d"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Sakup sang kinamatarung sa pribasiya ang pag-amlig sa personal nga mga datos nahanungod sa istatus sang ikaayong lawas, pinansya, seks, ligal nga kahimtangan, panindugan pangpulitika kag iban pa. Ginaamligan sini ang mga indibidwal batuk sa diskriminasyon, posibilidad sang mga hate crime kag pangpulitika nga pagpang-ipit."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Krusyal ang anonimidad labi na sa mga mapiguson nga katilingban pareho sa Pilipinas bangud ini lang halos ang nagahatag-proteksyon sa mga whistleblower o mga tawo nga nagabuyagyag sang mga sikreto sang mga gubyerno kag mga ahensya sini, subong man sang higante nga mga kumpanya, nga nakapanghalit sa publiko. Aplikable ini sa bisan sin-o nga ginhalinan sang balita o panindugan nga handa magbuyagyag sang kamatuoran pero indi handa nga magpakilala sa publiko. Protektado man sang anonimidad ang angtanay nila sa mga mamahayag, tagapangapin sang tawhanong kinamatarung, kag mga ara sa oposisyon."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Antes pa ang SIM Registration Act, ginapatuman na sang estado ang nagkalainlain nga polisiya kag layi nga may katuyuan sa lapnagon nga pagpaniktik kag pagpanilag batuk sa pumuluyo."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Ginhimo nga layi ang Cybercrime Prevention Act sang Septyembre 2012. Gintago sa likod sang ngalan sini ang hayagan nga paglapas sa kinamatarung sa pribasiya kag lakip sa kahilwayan sa pamamahayag. Isa ini ka notoryus nga layi nga nagakriminalisa sa cyberlibel kag iban pang krimen sa internet."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Ang mala-sapat nga layi nga Anti-Terrorism Law, nga ginhimo nga layi sadtong Hulyo 2020, may ara nga partikular nga probisyon (Section 16) nga nagapatungod kag nagapahanugot sa pagpaniktik sa pumuluyo. Sa pagpasugot sang Court of Appeals, mahimo nga mag-wiretap, maniktik, mag-abang, o magrekord sang pribadong komunikasyon sang isa ka ginabansagan nga terorista o ginkasuhan sang terorismo. Mahimo man nga piliton ang mga kumpanya sa telekomunikasyon kag internet nga magbuyagyag sang impormasyon kag pagkakilala kag ila mga rekord."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Sadtong 2012, ginpasar nga layi sang gubyerno ang Data Privacy Act para kuno \u201cprotektahan ang pundamental nga tawhanong kinamatarung sa pribasiya.\u201d Ugaling, wala ini sang ngipon kag nagapabilin nga wala sang pulos halin nga ginpagwa ang IRR sini sadtong Septyembre 9, 2016. Tubtob subong, wala sang kasiguruhan kon ano ang ikasarang sini nga amligan ang kinamatarung sa pribasiya sang pumuluyo."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Sa pihak sang pagluntad sini, natabo ang mga malala nga kaso kon sa diin wala naamligan ang pribado nga mga detalye sang pumuluyo. Isa diri ang ComeLeaks (Comelec Leaks) sadtong 2016, kon sa diin gin-atake ang sistema sa pagrehistro sa pagboto kag nakompromiso ang minilyon nga rekord kag digital nga seguridad sang indi magnubo sa 55 milyong botante. May ara man nga pagbuyagyag sang mga detalye sang masobra 870,000 nga akawnt sa Facebook sang mga Pilipino sadtong Abril 2021. Nakuha sa mga akawnt nga ini ang ila numero, bilog nga ngalan, lokasyon, adlaw sang pagkabun-ag kag iban pang personal nga impormasyon."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Sa madamo nga bahin sang kaumhan kag kasyudaran, madugay na nga ginkakas sang estado, gamit ang AFP kag PNP, ang kinamatarung sa pribasiya kag anonimidad sang pumuluyo kag ginpigos ang ila nga mga demokratiko nga kinamatarung."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Lakip sa mga tikang nga hayagan nga lapas sa mga kinamatarung nga ini ang profiling sang mga komunidad sa tabon sang sensus nga ginahimo sang mga suldado, pagkuha sang PNP sang pribado nga mga impormasyon sang mga residente halin sa mga lokal nga gubyerno kag ahensya nga wala sang ligal nga rason o mandu sang korte, pagpalista o logbook sa mga tsekpoynt, pagkuha sang laragway sang mga residente kag ila nga mga gamit, pagsulod sa balay sang mga sibilyan nga wala sang mandamyento, pagmonitor sa ginabakal kag ginakonsumo sang mga residente, pilit nga pagpareport sa ila nga adlaw-adlaw nga aktibidad kag madamo nga iban pa. Lapas man ang mga ini sa kinamatarung sang pumuluyo sa hilway nga paghulag, kag iban pang basehan nga mga kinamatarung sibil."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Sa Bukidnon, nagpamalay-balay ang mga armadong suldado sang 8th IB sa Sityo Tubigon, Barangay Busdi, City of Malaybalay sang ulihi nga semana sang Septyembre 2022. Nahadlok ang mga residente bangud ginpangayo sang mga suldado ang ila personal nga impormasyon pareho sang ngalan, pila ang bata, trabaho kag iban pa. Makaligad ang tatlo ka adlaw, gintipon sa isa ka asembleya ang mga sibilyan kag ginpahog nga patyon kon makita sila nga nagapakig-angut sa hangaway sang banwa. Nagpadayon ang operasyon sang mga suldado sa sityo kag nagkuha sang laragway sang mga residente kag lakip ang mga motor nila."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Sa iban nga kaparehong kaso, naglab-ot ang amo nga aksyon sa paggamit sang mga suldado sa mga impormasyon nga nasagap batuk sa komunidad. Ginahibalo sang mga suldado kon pila ang anak nga lalaki para pilit nga irekrut sa CAFGU. Ginahibalo man nila kon sin-o ang may mga anak nga babaye nga masami nangin biktima sang sekswal nga kalakasan kag pagpang-abuso sang mga suldado. Sa pila ka kahigayunan, ang mga laragway nga makuha sang mga suldado ginapaskil sa mga tarpolin kag ginaakusar nga katapu sang hangaway sang banwa."}, {"text_idx": "#000060", "text": "V. Ibuyagyag kag batuan ang pagtukod sang estado nga paniktik"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Dapat mahangpan sang tagsa-tagsa ang kakinahanglanon nga pangapinan ang ila nga kinamatarung batuk sa mga polisiya kag tikang sang estado pareho sang SIM Card Registration, National ID kag iban pa. Sa iban nga pungsod, may mga ligal nga tikang ang mga organisasyon nga nagapangapin sa pribasiya para kwestyunon sa mga korte ang mga basehan sang pwersahan nga pagpabuyagyag sang mga pribado nga impormasyon sang pumuluyo. May napasaka man nga mga kwestyon sa paggamit sang mga pribado nga kumpanya kag sang estado sa mga datos nga natipon halin sa amo nga pagparehistro."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Sa subong, nagaluntad ang mga alyansa sang mga eksperto, mamahayag kag tagapangapin sang tawhanong kinamatarung nga ginapangayo nga ibasura ang SIM Card Registration Act. Kasugpon ini sang pagkontra sa kontra-pribasiya nga layi pareho sang National ID kag Cybercrime Law. Mangin kabahin ini sang kabilugan nga pagbato sa pasista nga rehimeng US-Marcos II."}]