text: [{"text_idx": "#000002", "text": "Pagadumdumon sang pumuluyong Pilipino ang ika-50 anibersaryo sang pagpapanaog sang layi militar ni Ferdinand Marcos Sr subong nga lubos nga nakapanumbalik ang pamilya Marcos sa Malacan\u0303ang. Nabutang si Ferdinand Marcos Jr sa poder paagi sa malaparan nga pagdinaya, pagpang-ipit sa oposisyon, paggamit sang kalakasan sa mga pwersa nga pungsodnon-demokratiko kag lapnagon nga pagpangtiko sa kasaysayan."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ginapagwa sang Ang Bayan kag sang Buro sa Impormasyon sang Partido Komunista ng Pilipinas ang ubay sa pagtalakay nga ini bilang kabahin sang mga pagtinguha nga batuan ang amo nga pagpangtiko. Ang mga ini malahalon pero sa pila lang sa ginatos nga kabutigan nga ginapalapnag sang mga Marcos para baliskaron ang kasaysayan. Mahimo ini nga talakayon sang mga sanga sang Partido, mga yunit sang hangaway sang banwa kag mga organisasyong masa."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Kabutigan: Kahimuan sang bag-o nga tukod nga Partido Komunista ng Pilipinas kag sang Bagong Hukbong Bayan (BHB) ang pagpamomba kag masunod pa nga pagpamomba sa Metro Manila. Sa partikular, ginmandu ini ni Jose Maria Sison para \u201cpagsingkion ang kalakasan sang estado\u201d kag \u201ctugahon ang mga kundisyon sa rebolusyon.\u201d"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Tatlo ka \u201cseryoso nga pagpamomba\u201d ang nagtuga sang pagkapatay sang isa ka tawo kag pagkapilas sang 20 pa. May ara man nga mga \u201cnadiskubre\u201d nga mga bomba sa Kongreso kag Department of Foreign Affairs. Sa aktwal, may ara nga mga ebidensya nga kahimuan ini sang armadong pwersa sang militar. Lakip diri ang pagka-aresto sang isa ka sarhento nga nag-ako nga kabahin ang pagpamomba sang isa ka \u201cespesyal nga operasyon\u201d sang iya yunit."}, {"text_idx": "#000018", "text": "2) Angut sa \u201chimbunanay\u201d sang PKP/BHB,\u2028Liberal Party kag mga legal nga organisasyon"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Ginpirmahan ni Marcos ang Proclamation No. 1081 sadtong Septyembre 21 nga naglatag sa mga basehan sang layi militar. Pangunahon diri ang ginasiling niya nga pagluntad sang \u201caktwal nga gera,\u201d kadungan sang may ara kuno nga lapnagon nga \u201crebelyon\u201d kag \u201csubersyon\u201d sa pungsod. Magkadungan nga ginpirmahan niya ang indi magnubo sa pito ka mandu, pito ka Letter of Instruction kag isa ka dikretong presidensyal sadtong Septyembre 22. Isa diri ang General Order #1 nga nagpaidalom sa bilog nga pungsod kag bilog nga gubyerno, sakup ang tanan nga mga ahensya sa ehekutibo kag ang mga sanga sang lehislatibo kag hudikatura sa absoluto nga awtoridad sang diktadurya. Ginpubliko ni Marcos ang mga proklamasyon, mandu, instruksyon kag dikreto sadtong Septyembre 23, 1972, alas 7:15 sang gab-i."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Kabutigan: Para hatagan sang rason ang \u201cactual state of war,\u201d nga basehan sang deklarasyon sang layi militar, gin-imbento sang guban Marcos ang \u201ckonspirasiya\u201d sa tunga sang PKP, Liberal Party, mga mamahayag, myembro sang constitutional convention, mga brodkaster sa radyo kag telebisyon, mga lider kag myembro sang mga pangmasang organisasyon sang mga mamumugon, mangunguma, estudyante, titser, propesyunal, kababainhan kag iban pang sektor kag mga pungsodnon nga minorya, labi na sa Mindanao. Ginsimpon ni Marcos sa mga grupo nga ini ang ginakangil-aran nga mga elemento sang mga sindikatong kriminal, gamay nga warlord kag ang grupo sang rebisyunistang Lava."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Sa aktwal, gingamit ni Marcos ang gindihun-dihon nga \u201ckriminal nga konspirasiya\u201d para himuon ang malaparan kag koordinado nga pag-aresto sa tanan nga iya mga kaaway sa pulitika. Sa tunga sang alas-9 sang gab-i sang Septyembre 22 tubtob alas-6 sang aga sang Septyembre 23, linibo nga mga nagapanguna nga personalidad halin sa nagkalainlain nga ligal nga hilikuton kag mga ordinaryong pumuluyo ang gin-aresto kag ginhunong sa mga kampo militar. Madamo sa ila ang gintortyur kag ginpatay. Sa report sang Amnesty International, ginsiling sini nga naglab-ot sa 50,000 ang ginpakulong ni Marcos sa una nga tatlo ka tuig pa lang sang layi militar."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Gintapalan ni Marcos ang gindihun-dihon nga \u201caktwal nga gera\u201d para ipasara ang tanan nga pahayagan, istasyon sang radyo kag telebisyon, agawon ang mga daku nga kumpanya sang pangontra nga burgesya kag mga pangpubliko nga yutilidad kag kontrolon ang hulag sang kada pumuluyo."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Hungod nga ginpalapnag sang rehimeng Duterte, sang pamilya Marcos kag mga propagandista sini ang kabutigan nga \u201cmauswagon kag malinong\u201d kag sa sini \u201cbulawanon\u201d ang mga tuig sa idalom sang layi militar. Isa ini sa una nga mga rebisyon nga ginhimo ni Rodrigo Duterte sang makapungko siya sa poder sang pahanugutan ang pagpalubong sa bangkay sang diktador sa Libingan ng mga Bayani sadtong 2016. Ginpaarangkada pa sang mga Marcos ang pagpalapnag sa kabutigan nga ini gamit ang social media antes kag sa panahon sang kampanya para sa eleksyong presidensyal subong nga tuig. Antes pa man ang mga ini, paktor sa pagpalapnag sang madulom nga paghangup sa mga katuyuan ni Marcos Sr ang limitado, maluya, kag sa madamo nga kahigayunan mga sayup nga impormasyon sa pagtudlo sa kasaysayan sa mga eskwelahan. Labi ini nga naglala sang lubos nga kakason ang asignatura nga kasaysayan sa elementarya, kag ginbutang sa kurikulum sa kolehiyo kon sa diin limitado na lang ang nakakuha."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Ang matuod: Wala sang panahon sa kasaysayan sang layi militar nga nangin mauswagon ang pungsod. Wala man sang tuig nga nangin \u201cpangaduha\u201d ang Pilipinas sa Japan. Sa aktwal, nag-ikog ini sa anum pa ka pungsod sa Southeast Asia halin 1975 tubtob 1985."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Sa mga tuig 1979-1981, madasig ang pagbagsak sang ekonomya. Sa panahon nga ini, ginbayo ang pungsod sang tuman kataas nga implasyon (30%), mabug-at nga mga buhis, manubo nga panweldo kag malala nga gutom. Pinakamadalom ang pagtibusok sang ekonomya sadtong 1981 sang indi masarangan sang mga internal nga kahinaan sini ang krisis sa ekonomya nga sadto nagahagunos sa US kag iban pang kapitalistang sentro."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Sa kalala sang krisis nga ginbilin sang layi militar, nakilala ang Pilipinas bilang \u201csick man of Asia\u201d sa masunod nga duha ka dekada."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Kabutigan: Isa sa pinakamaayo nga hitabo ang pagpapanaog sang layi militar sa Pilipinas bangud nagdulot ini sang kalinungan sa pungsod."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Ang matuod: Wala pa natupungan ang brutalidad kag kadamo sang mga kaso sa paglapas sa mga tawhanon nga kinamatarung kag pagpanghalit sang guban Marcos sa kabuhi kag pangabuhian sang pumuluyo kag pungsod. Ang mga pagpang-aresto kag masaker, malaparan nga pagpamatay, pagdukot, malawigan nga detensyon, tortyur, pagpanglugos kag sekswal nga pagpang-abuso kag militarisasyon sa kaumhan nga ginhimo para \u201ctapnaon ang komunismo\u201d nagbiktima sang linibo nga aktibista, oposisyunista, kaaway sa pulitika kag negosyo kag mga ordinaryong pumuluyo."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Isa sa pinakatalalupangdon nga krimen sang guban ang asasinasyon kay anay Sen. Benigno Aquino Jr sa erport sang Agosto 21, 1983. Halin 1983 tubtob 1986, naglista pa ang TFD sang dugang nga 191 indibidwal nga pagpamatay, 126 nga ginpatay sa mga masaker kag 74 kaso sang pagdukot sa Mindanao pa lang."}]