text: [{"text_idx": "#000004", "text": "Bulig sa Pagtuon sa Biblia"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Gindrama nga Pagbasa sa Biblia"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Parte sa mga Saksi ni Jehova"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Sang tungatunga sang ika-14 kag ika-16 nga siglo, ang paghangop sang mga sientipiko kag mga pilosopo nga taga-Europa sa pagpanghikot sang uniberso nagasumpakil sa mga panudlo sang Iglesia Katolika. Ang isa ka tawo nga naghimo sing bag-o nga pagtuon sa kalangitan amo si Galileo Galilei."}, {"text_idx": "#000010", "text": "ANTES sang panahon ni Galileo, madamo nga tawo ang nagapati nga ang adlaw, mga planeta, kag mga bituon nagalibot sa duta. Ina nga pagpati bahin sang doktrina sang Iglesia Katolika."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Pero paagi sa teleskopyo ni Galileo nakita niya ang mga ebidensia nga sumpakil sa mga panudlo sang siensia nga ginapatihan sang kalabanan. Halimbawa, sang nakita niya nga ang mga pintokpintok sa adlaw nagabag-o ang posisyon, nakasiling sia nga ang adlaw nagatiyog sa isa ka axis. Ang mga obserbasyon kaangay sini nagadugang sa ihibalo sang tawo sa uniberso, apang magaresulta man ini sa pagsumpakil ni Galileo sa Iglesia Katolika."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Pila ka dekada antes sini, ang taga-Poland nga astronomo nga si Nicolaus Copernicus naghimo sing teoriya nga ang duta nagalibot sa adlaw. Gintun-an ni Galileo ang teoriya ni Copernicus parte sa paghulag sang mga butang sa kalangitan kag nagtipon sia sing mga ebidensia nahisanto sa sini nga teoriya. Sang primero, nagapangalag-ag si Galileo nga ipahibalo sa iban ang iya mga obserbasyon bangod nahadlok sia nga yagutaon kag pakalainon. Pero ang iya mga nadiskobrehan paagi sa teleskopyo indi na niya mapunggan nga ipahibalo, gani madamo nga tawo ang nakahibalo sini. Nagpaakig gid sa pila ka sientipiko ang iya mga argumento, kag sang ulihi ginpakalain si Galileo sang mga pari sa ila mga pulpito."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Sang 1616, si Kardinal Bellarmine, \u201cisa ka panguna nga teologo sadto nga tion,\u201d nagpahibalo kay Galileo sang bag-o lang ginpagua nga mando sang Iglesia Katolika batok sa mga ideya ni Copernicus. Ginkumbinse gid niya si Galileo nga sundon ini nga mando, kag sa sulod sang pila ka tuig naghipos na lang si Galileo tuhoy sa iya teoriya nga ang duta nagalibot sa adlaw."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Sang 1623, ang abyan ni Galileo nga si Pope Urban VIII amo ang naggahom. Gani sang 1624, ginpangabay sia ni Galileo nga indi na pag-ipatuman ang 1616 nga mando. Pero ginsilingan ni Urban si Galileo nga ipaathag ang nagasumpakilay nga teoriya ni Copernicus kag Aristotle nga wala sing may ginadampigan."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Dayon nagsulat si Galileo sing libro nga natig-uluhan Dialogue on the Great World Systems. Bisan pa ginmanduan sang papa si Galileo nga mangin neutral, ang libro nagadampig sa teoriya ni Copernicus. Sang ulihi ang mga kaaway ni Galileo nagsiling nga ang iya libro nagapakalain sa papa. Bangod ginsumbong sia nga erehes kag ginpahog nga paantuson, napilitan si Galileo sa pagsiling nga indi matuod ang mga panudlo ni Copernicus. Sang 1633 ginsentensiahan sia sang Romano nga Inkisisyon sing tubtob buhi nga pagbilanggo sa balay kag gindumili ang iya mga sinulatan. Napatay si Galileo sa isa ka balay sa Arcetri, nga malapit sa Florence, sang Enero 8, 1642."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Sa sulod sang ginatos ka tuig, ang pila sang mga hinimuan ni Galileo nalakip sa listahan sang mga libro nga indi puede basahon sang mga Katoliko. Apang sang 1979, ginbinagbinag liwat sang simbahan ang desisyon sang Romano nga Inkisisyon sang nagligad nga 300 ka tuig. Sang ulihi, sang 1992, ginbaton ni Pope John Paul II nga nagsala ang Iglesia Katolika sa pamatbat nila kay Galileo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Natawo si Galileo Galilei sang 1564 sa Pisa, Italya, ang siudad nga bantog sa nagahilay nga torre sini. Nagtudlo sia sa University of Padua kag sang ulihi nagpuyo kag nag-obra sa Florence.\nBisan pa indi si Galileo ang nag-imbento sang teleskopyo, ginpauswag gid niya ang pagkaepektibo kag pagkamapuslanon sini.\nBangod sa iya mga pagpati sa uniberso, duha ka beses nga ginpatawag si Galileo sang Inkisisyon\u2014ang korte sang mga Katoliko nga nagasilot sa mga nagasipak sa doktrina sang simbahan."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Natawo si Galileo Galilei sang 1564 sa Pisa, Italya, ang siudad nga bantog sa nagahilay nga torre sini. Nagtudlo sia sa University of Padua kag sang ulihi nagpuyo kag nag-obra sa Florence."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Bangod sa iya mga pagpati sa uniberso, duha ka beses nga ginpatawag si Galileo sang Inkisisyon\u2014ang korte sang mga Katoliko nga nagasilot sa mga nagasipak sa doktrina sang simbahan."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ginpaantos Bala si Galileo sang Inkisisyon?\nAng pila ka historian nagasiling nga ginpaantos si Galileo sang Romano nga Inkisisyon. Ang pamatbat nga ginpapanaug batok sa iya nagsiling nga agod mahibaluan ang matuod nga motibo ni Galileo, kinahanglan maagyan niya ang \u201cmaid-id nga interogasyon.\u201d Kon ginagamit sang Inkisisyon ini nga termino, sa masami nagakahulugan ini sang \u201cpagpaantos,\u201d posible nga nagapahangop sing \u201cpamahog nga paantuson.\u201d\nSuno sa mga eksperto, may mga hut-ong kag kasakiton sa pagpaantos. Mahimo nalakip sa sini ang pagpakita sa biktima sang mga gamit sa pagpaantos asta sa pag-uba ukon paggapos sa iya ukon ayhan amat-amat nga pagdugang sing kasakit nga iya mabatyagan. Wala gihapon mahibaluan kon ano nga sahi sang \u201cmaid-id nga interogasyon\u201d ang ginhimo kay Galileo."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Ginpaantos Bala si Galileo sang Inkisisyon?"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ang pila ka historian nagasiling nga ginpaantos si Galileo sang Romano nga Inkisisyon. Ang pamatbat nga ginpapanaug batok sa iya nagsiling nga agod mahibaluan ang matuod nga motibo ni Galileo, kinahanglan maagyan niya ang \u201cmaid-id nga interogasyon.\u201d Kon ginagamit sang Inkisisyon ini nga termino, sa masami nagakahulugan ini sang \u201cpagpaantos,\u201d posible nga nagapahangop sing \u201cpamahog nga paantuson.\u201d"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Ang pagpati sining maalam nga tawo may daku gid nga epekto sa mga panudlo sang nagapangangkon nga mga Cristiano."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Gintawag nga Amay sang Kasaysayan, gingamit niya ang iya kabuhi sa paghimo sing isa ka sinulatan."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Ining ikawalo nga siglo nga Arabo amo ang ginhalinan sang \u201cnagaisahanon kag labing importante nga metodo sa matematika nga nahimo.\u201d"}]