text: [{"text_idx": "#000001", "text": "Kalayo sa Gresya: Giunsa ang sekretong hinagiban sa dinaghang paglaglag sa Byzantine nga imperyo?"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Ang Imperyo sa Byzantine nabantog tungod sa halangdong mga simbahan, nindot nga mga mosaiko, ug pagpreserbar sa karaang kahibalo. Bisan pa, kini nga imperyo adunay hinungdanon usab nga papel sa kasaysayan sa pakiggubat. Sa partikular, ang mga Byzantine nakamugna ug bag-o ug abante nga matang sa hinagiban nga nailhang Greek Fire. Bisan tuod ang mga historyano nagdebate gihapon sa eksakto kon sa unsang paagi kini nga teknolohiya nagtrabaho, ang resulta mao ang usa ka nagdilaab nga hinagiban nga nakapausab sa gubat sa walay katapusan."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Sa sayong bahin sa ikaunom nga siglo CE, ang Byzantine Empire naglungtad na ingong gamay apan nagkadakong gahom sa sidlakang rehiyon sa Mediteranyo. Human sa mga dekada nga panagbangi uban sa ilang mga kaatbang nga Sassanid sa silangan ug amihanan, bisan pa niana, ang mga butang hapit nang mograbe alang sa Constantinople ug sa mga lumulupyo niini-sila giatake sa mga gamhanang panon sa kaaway balik-balik."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Niadtong 572 KP, usa ka dakong panon sa mga barko gikan sa dakong kaaway sa Constantinople\u2014ang Imperyo sa Persia\u2014ang milawig paingon sa Bosphorus Strait ug nagsugod sa pagsunog sa matag barko nga modunggo niini. Ang paglikos milungtad ug duha ka bulan hangtod sa kataposan ang usa ka maisog nga lokal nga mangingisda nga ginganlag Niketas nangulo sa iyang mga kaubang mangingisda sa pagpakiggubat batok sa mga barko sa kaaway nga adunay mga kaldero nga puno sa dili masunog nga mga likido nga ilang ilabay sa ilang mga kaatbang sa dihang sila duol na, apan nagpabilin sa luwas nga gilay-on. Kini nga higayon nagtimaan sa usa sa daghang mga pagbag-o sa kasaysayan sa Byzantine."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Usa ka siglo sa ulahi, sa dihang ang unang Arabo nga paglikos sa Constantinople nagsugod niadtong 674-678 KP, gidepensahan sa mga Byzantine ang siyudad gamit ang maalamat nga hinagiban sa kalayo nga nailhang \u201cGreek Fire.\u201d Bisan tuod ang terminong \u201cGreek nga kalayo\u201d kaylap nga gigamit sa Ingles ug sa kadaghanang ubang mga pinulongan sukad sa mga Krusada, ang substansiya nailhan sa lainlaing mga ngalan sa mga tinubdan sa Byzantine, lakip ang \u201csea fire\u201d ug \u201cliquid fire.\u201d"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ang Greek Fire kay gigamit sa pagsunog sa mga barko sa kaaway gikan sa luwas nga gilay-on. Ang abilidad sa hinagiban sa pagsunog sa tubig naghimo niini nga labi ka kusgan ug lahi tungod kay gipugngan niini ang mga manggugubat sa kaaway sa pagpalong sa kalayo sa panahon sa mga gubat sa dagat."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Posible nga ang pag-abot sa tubig nakapasamot sa kabangis sa kalayo. Giingon nga sa dihang nagsugod na sa pagsunog ang misteryosong likido, imposible nga mapalong. Kining makamatay nga hinagiban nakatabang sa pagluwas sa siyudad ug naghatag sa Byzantine Empire ug bintaha sa mga kaaway niini sulod sa laing 500 ka tuig."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ang mga Byzantine, sama sa modernong mga flamethrower, giingon nga naghimo ug mga nozzle o siphn sa atubangan sa pipila sa ilang mga barko aron ipaulanan ug sunog sa Gresya ang mga barko sa kaaway. Ang nakapasamot pa, ang kalayo sa Gresya maoy usa ka likido nga sagol nga mopilit sa bisan unsa nga makontak niini, barko man kini o unod sa tawo."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ang Greek Fire epektibo ug makalilisang. Naghimo kuno kini og kusog nga tingog nga nagngulob ug daghang aso, susama sa gininhawa sa dragon."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Si Kallinikos sa Heliopolis giila nga nag-imbento sa Greek Fire sa ikapitong siglo. Sumala sa leyenda, si Kallinikos nag-eksperimento sa lainlaing mga materyales sa wala pa maghusay sa perpekto nga kombinasyon alang sa usa ka hinagiban nga hinagiban. Ang pormula dayon gihatag ngadto sa Byzantine nga emperador."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Tungod sa makadaot nga potensyal niini, ang pormula sa hinagiban gibantayan pag-ayo nga kahibalo. Nahibal-an lamang kini sa pamilyang Kallinikos ug mga magmamando sa Byzantine ug gipasa gikan sa henerasyon ngadto sa henerasyon."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Bisan kung nakuha sa mga kaatbang ang Greek Fire, wala nila masundog ang teknolohiya, nga nagpakita sa pagkaepektibo sa kini nga taktika. Bisan pa, kini usab ang hinungdan ngano nga ang pamaagi sa pagpatunghag kalayo sa Gresya sa kadugayan nakalimtan sa kasaysayan."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Gibahinbahin sa mga Byzantine ang proseso sa paghimo sa Greek Fire aron ang matag tawo nga nalambigit nahibal-an lamang kung unsaon paghimo ang piho nga bahin sa resipe diin sila ang responsable. Gidisenyo ang sistema aron mapugngan ang bisan kinsa nga makahibalo sa tibuuk nga resipe."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ang Byzantine nga prinsesa ug historyador nga si Anna Komnene (1083-1153 CE), base sa mga reperensiya sa Byzantine nga mga manwal sa militar, naghatag ug partial nga paghulagway sa resipe sa Greek Fire sa iyang librong The Alexiad:"}, {"text_idx": "#000015", "text": "\u201cKini nga kalayo gihimo pinaagi sa mosunod nga mga arte: Gikan sa pino ug sa pipila ka evergreen nga mga kahoy, ang makasunog nga salong makolekta. Kini gihaplasan sa asupre ug gibutang sa mga tubo nga tangbo, ug gihuyop sa mga tawo nga naggamit niini sa mapintas ug padayon nga gininhawa. Unya sa ingon niini nga paagi nasugatan niini ang kalayo diha sa tumoy ug nakakuha ug kahayag ug nahulog sama sa nagdilaab nga alimpulos sa mga nawong sa mga kaaway.\u201d"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Bisan tuod kini daw usa ka importante nga bahin sa resipe, kini nga makasaysayanon nga resipe dili kompleto. Ang mga modernong siyentista dali ra makamugna og butang nga morag Greek Fire ug adunay parehas nga mga kabtangan, apan wala kami mahibal-an kung gigamit ba sa mga Byzantine ang parehas nga pormula."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Sama sa kadaghanan sa mga aspeto sa teknolohiya sa militar sa Byzantine, ang tukma nga mga detalye sa pag-deploy sa Greek Fire sa panahon sa pag-atake sa Constantinople dili maayo nga natala, ug gipailalom sa nagkasumpaki nga mga interpretasyon sa modernong mga historyano."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Ang eksakto nga kinaiya sa Greek Fire gilalisan, nga adunay mga sugyot nga naglakip kini nga usa ka porma sa sulfur-based incendiary compound, usa ka masunog nga substansiya nga nakabase sa petrolyo / naptha, o usa ka aerosolized nga likido nga masunog nga substansiya. Bisan unsa pa ang kahimtang, ang Greek Fire gigamit sa panguna ingon usa ka kusgan nga hinagiban sa dagat, ug epektibo kaayo sa panahon niini."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mga sibilisasyonNgitngit nga KasaysayanNawala nga Kasaysayan"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Agartha: Tinuod ba kini nga sibilisasyon sa ilalom sa yuta nga gihulagway sa karaang mga teksto?"}, {"text_idx": "#000022", "text": "4 bilyon ka tuig nga bato gikan sa Yuta nadiskobrehan sa Bulan: Unsa ang giingon sa mga teorista?"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Liboan ka mummified nga mga laking karnero ang nadiskubrehan sa templo ni Rameses II sa Ehipto!"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Aqrabuamelu \u2013 ang misteryosong tanga nga mga tawo sa Babilonia"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Ang misteryosong lubnganan sa Senenmut ug ang labing karaan nga nailhan nga mapa sa bituon sa Karaang Ehipto\nAng enigmatic nga Judaculla Rock ug ang Cherokee legend sa Slant-Eyed Giant\nAng bronse nga mga espada gikan sa sibilisasyon sa Mycenaean nga nakit-an sa lubnganan sa Gresya"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Ang misteryosong lubnganan sa Senenmut ug ang labing karaan nga nailhan nga mapa sa bituon sa Karaang Ehipto"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Ang bronse nga mga espada gikan sa sibilisasyon sa Mycenaean nga nakit-an sa lubnganan sa Gresya"}, {"text_idx": "#000033", "text": "4 bilyon ka tuig nga bato gikan sa Yuta nadiskobrehan sa Bulan: Unsa ang giingon sa mga teorista?\nAng Suba sa Euprates namala aron ibutyag ang mga sekreto sa karaan ug dili malikayan nga katalagman\nNadiskobrehan ba sa Britanikong eksplorador nga si Alfred Isaac Middleton ang usa ka misteryosong nawala nga siyudad?"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Ang Suba sa Euprates namala aron ibutyag ang mga sekreto sa karaan ug dili malikayan nga katalagman"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Nadiskobrehan ba sa Britanikong eksplorador nga si Alfred Isaac Middleton ang usa ka misteryosong nawala nga siyudad?"}]