text: [{"text_idx": "#000001", "text": "About the Davao Writers Guild"}, {"text_idx": "#000005", "text": "\u201cI said, you stop it, or else I will... pu**ng ina ninyo!\u201d"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mao pay pagkaupos sa sigarilyo ni Jerry, midagkot na pod siya sa ikatulo nga istik. Iyang gisigop ang unang aso sa sigarilyo. Hanoy nga mihulma ang aso og serkulo diha sa hangin ug hinayhinayng nabungkag. Nag-aginod ang dagan sa trapiko karong hapona, apan paspas ang dagan sa iyang hunahuna nga mahuman ang iyang transaksiyon."}, {"text_idx": "#000008", "text": "\u201cDugaya pod nimo, bay, oy! Hapit baynte minutos na ko dinhing nagpaabot nimo ba!\u201d Nagpanglingi siya sa palibot dayon mitunol sa iyang higala og usa ka gamayng pinutos sa newspaper. \u201cWa nimo madawat akong teks?\u201d pahiping sukit niya sa higala."}, {"text_idx": "#000009", "text": "\u201cYawa nis Mercy, bay. Gilabay akong selpon. Tua, pwerteng buakas akong Oppo. Nimal bayhana!\u201d ni Bryan nga mikuha sa iyang labakarang puti nga gisalib-ay sa iyang liog ug namahid sa iyang singot sa agtang."}, {"text_idx": "#000010", "text": "\u201cAysa kog estoryahi anang inyong gugmas hangin, bay. Pagdali diha! Dyes-bulig na!\u201d Nagliraw-liraw ang mga mata ni Jerry sa mga moaging motorista atbang sa Ecoland Terminal."}, {"text_idx": "#000013", "text": "\u201cIdagan sa nako ni, bay. Unsa man na siya nga mora man og karon pa,\u201d ni Bryan nga mitunol sa utso-mil nga gikausag pilo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Naglingo-lingo si Jerry samtang gatangag sa iyang sigarilyo. Moaksiyon og piyong ang iyang mga mata kon sakdapan sa aso. Iyang giihap ang kwarta sulod sa CR sa karenderya. Sa iyang paggawas, mikuot siya og usa ka gatos ug gitunol kang Nang Salome, ang tag-iya sa maong kan-anan ug dayon milakaw."}, {"text_idx": "#000015", "text": "\u201cDoy Jerry, ang imong kambiyo, doy!\u201d singgit sa saysenta anyos nga tiguwang nga milista sa sukli ni Jerry sa iyang gamayng notebook."}, {"text_idx": "#000016", "text": "\u201cDiha ra na, Nang. Mobalik ra ko ugmas buntag,\u201d nagdali-dali siya og kapyot sa dyip- pasaheroan paingon sa Gmall."}, {"text_idx": "#000019", "text": "\u201cGaw, padulong na ko. Didto lang gihapon,\u201d teks ni Jerry sa iyang higala."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Mingminor ang iyang gisakyang pasaheroan duol sa may trapik layt kanto sa Mercury Drug sa may Bonifacio Street. Dihay daghang pundok sa mga pasahero. Klase-klase. Dihay mga estudyante, gikan sa tarbaho, dunay mga tiguwang ug mga batan-on. Diha gihapon ang butang haranista nga miawit sa iyang sonata luyo sa mga nag-atang og sakyanan. Mitagingting ang mga sinsilyong gihalad sa mga nanglabay nga naminaw sa iyang kantang \u201cAnak\u201d ni Freddie Aguilar."}, {"text_idx": "#000021", "text": "\u201cDungagi akong batak, gaw, kay bag-ong dunggo si Randy,\u201d ni Danny nga higala ni Jerry sukad pas hayskol."}, {"text_idx": "#000025", "text": "\u201cPalihog daw, plete. Gmall lang,\u201d matod pas dalaga nga diha maglingkod sa atubangan ni Jerry. Pution ang iyang pamanit. Hamis ang iyang nawong nga dunay pagkapulapula ang iyang aping. Espisong pula ang pintal sa iyang mga ngabil. Gidawat sa tiguwang ang iyang plete ug gitunol ngadtos drayber."}, {"text_idx": "#000026", "text": "\u201cPila ni?\u201d pangutana sa drayber nga miinat-inat sa papel nga baynte pesos. Iyang gibakos ang kwartang papel sa iyang tudlo."}, {"text_idx": "#000027", "text": "\u201cIsa lang, koy, Gmall,\u201d hinayng tubag sa dalaga nga igo ra pod nga madunggan sa drayber."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Wala mawala ang tutok ni Jerry sa dalaga nga naas iyang atubangan nga mihapyod-hapyod sa iyang selpon. Misamot ang iyang kaanyag dihang nasugaan sa iyang selpon ang iyang dagway. Bulagaw and iyang buhok nga mihagbong sa iyang abaga. Milihay ang mga mata ni Jerry sa dihang mikalit og tan-aw niya ang dalaga nga midawat sa iyang kambiyong dose pesos."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Diha sulod sa sakyanan, klase-klase ang pasahero. Dihay iyang katapad nga nagbasa og newspaper. Iyang nasiplatan ang bag-ong headline sa SunStar Davao mahitungod sa sunod-sunod nga patay sa kaulohan sa Manila nga nahilambigit sa War on Drugs. Misukol ang mga biktima, hinungdan sa ilang kamatayon."}, {"text_idx": "#000034", "text": "\u201cKensi-bulig. Ay lang kog patapla, gaw, para tingob akong remitans unya kang Boss Jaguar.\u201d"}, {"text_idx": "#000035", "text": "\u201cWay problema,\u201d pahiping tunol sa sobre ni Danny, ang higalang nagtrabaho sa usa ka dakong call center sa dakbayan sa Davao. Gitunol sab ni Jerry ang laing pinilo sa papel."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Nanggawas ang duha sa ihianan sa mga lalaki nga mora bag walay nahitabo. Didto sila mipadayon og estorya sa parkinganan sa mga van nga mobiyahe paingon sa Mati City, Sigaboy, ug Montevista. Wala madugay, miabot ang babayeng namay-ongan ni Jerry didtos dyip-pasaheroan. Duna siyay gibitbit nga mga pinalit. Paingon kini sa ilang nahimutangan. Sa dihang duol na kanila ang maong babaye, mipahiyom kini. Moaksyon na pod untag balos si Jerry sa iyang tam-is nga pahiyom. Nahilaw siya. Didto diay kini mipahiyom kang Danny."}, {"text_idx": "#000037", "text": "\u201cYawa ka, Danny Boy. Imo na sab kong gilubot!\u201d yubit ni Jerry sa iyang kaugalingon nga nagtan-aw sa iyang higalang adarit kaayog nawong."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mitabok ang babaye paingon nila nga nagdagan-dagan human milabay ang Maligaya Taxi sa iyang atubangan."}, {"text_idx": "#000040", "text": "\u201cAy, nayati nang animal, kuya-ate pay tawagan sa mga kanahan,\u201d hunghong ni Jerry sa kaugalingon nga nagpangagot sa iyang ngipon. Nagduko-duko siya ug nangyugpos. Iyang gi-ekis ang iyang mga bukton nga mora ba siyag gibati og katugnaw. Ang iyang abaga mohalok nas iyang aping. Naglingi-lingi siya sa iyang palibot. Nagpatay-mali."}, {"text_idx": "#000041", "text": "\u201cOy, gaw Jerry! Si Krista diay, akong bayaw,\u201d ni Danny nga mipaila-ila sa dalaga ngadtong Jerry. \u201cKris, si Jerry diay, akong gwapong barkada sa hayskol,\u201d sumpay ni Danny dayon kilo sa iyang mata ngadto sa iyang higala."}, {"text_idx": "#000042", "text": "\u201cEhem! Bentaha na lang, gaw! Taga Davao pod ka, mam?\u201d abtik nga tubag ni Jerry dala sukit-sukit sa dalaga. Miluag ang iyang paminaw."}, {"text_idx": "#000043", "text": "\u201cYou look familiar lagi sa akoa, ay! Morag nagkita na lagi ta,\u201d tubag sa dalaga nga mitutok sa nawong ni Jerry. Wala gihapon mihunong ang iyang pahiyom. Apan ning higayona, didto na misihag ang iyang ngipon sa ulitawo."}, {"text_idx": "#000045", "text": "\u201cLagi! Ikaw gyod to! Ha-ha-ha! Kagamay ra gyod diay sa kalibotan, awp,\u201d ni Krista nga nakapanap-ong sa iyang baba sa wa damhang katawa sa kaugalingon."}, {"text_idx": "#000047", "text": "\u201cAw, nia ra man tas gamayng suok sa kalibotan, mam. Gamay ra gyod kaayo paras duha ka linalang. Way rason nga di sila magkitaay,\u201d labtik nga mga pulong ni Jerry nga wa niya mahibal-i kon diin kini gikan."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Layas si Jerry. Wa na siya mopauli sa ilaha sa probinsiya sa Davao Oriental sukad nakahiagom siyag kulata sa iyang amahang kanhing PC kun Philippine Constabulary. Ang iya rang inahan maoy iyang perming dagananan nga usa ka retiradong magtutudlo sa Nasser National High School. Pito na siya ka tuig sa Davao City, apan wa gyod siya magpahibalo kon diin siya magpuyo."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Sukad nga nakahiagom og stroke ang iyang amahan, nagpait na pod ang ilang pamilya. Dunay gamayng pensiyon nga madawat sa magtiayon, igo ra pod nga imentinans sa klase-klaseng tambal. Ang iyang inahan dunay diabetes ug highblood. Permi ra nga magpacheck-up sa doktor. Dihay kausa nga mipadala si Jerry og singkuwenta-mil aron mapagawas lang ang inahan sa pribadong ospital. Ang kwartang iyang gibayad gikan sa iyang amo nga diha miburot ang tiyan sa pagpadagan og druga. Mao lagi, taas-taas ang iyang apasonon nga bayronon, dala sa dakong utang-kabubut-on na pod ang iyang pagserbisyo kang Jaguar."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Wala mitalikod si Jerry sa iyang responsibilidad sa iyang pamilya hilabi na sa iyang mga manghod. Gani, nakahuman gyod sa kursong nursing si Jimboy ug si Lilibeth sa kursong education. Tulo silang magsuon. Apan sukad nga nakatapos sila sa ilang pagtungha, wa na gyod siya makadawat sa ilang mensahe, bisan pangumusta. Nag-iyahay na sila sa ilang kinabuhi ug nangaminyo. Tungod sa iyang pagpamagdoy sa dakbayan, daghan siyag nakaila. Nahimo siyang runner sa mga dagkong tao sa tanad sa druga."}, {"text_idx": "#000052", "text": "\u201cSalamat, Kris. Imo gyod kong gihatagan og higayon. Kadaghan na kong misuway sa gugma apan wa gyod milahutay.\u201d"}, {"text_idx": "#000054", "text": "\u201cKaron nga nia naka, usbon ko na ang akong kinabuhi nga kauban ka.\u201d"}, {"text_idx": "#000055", "text": "\u201cUnsa ba na siyang kadrama ba ining amaw, ay!\u201d ni Krista nga gitukmod ang nawong sa ulitawo palayo kaniya nga mora bag gihilasan sa mga gipanglitok ni Jerry. \u201cUnsa ba gud nang imong usbon sa imong kinabuhi, Jerry? Ay lang gyod kog binuangi, kay na...\u201d dugang niya samtang duna siyay gitext sa iyang selpon."}, {"text_idx": "#000056", "text": "\u201cAw, oo, oy! Ako pa man gani ang binuangan.\u201d"}, {"text_idx": "#000057", "text": "\u201cAw, kana ba. Tagsa ra baya gyod ko mosalig og tao, Jerry. Ikaw pa.\u201d"}, {"text_idx": "#000058", "text": "\u201cYuna, kinsa man nang imong perming katext diha? Gaina ra ko nakabantay nimo,\u201d sukit ni Jerry nga misuway og kuha sa selpon sa dalaga."}, {"text_idx": "#000059", "text": "\u201cKa-oa ba ana niya, oy. Selos lang ang peg. Si Mama ni, oy\u2014nangumusta,\u201d ni Krista nga mipakita sa iyang selpon ug sa mensahe sa iyang inahan."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Nakita ni Jerry ang bag-ong mensahe sa inahan ni Krista. Nangutana kini kon asa siya karon naglaroy-laroy. Nalipay si Jerry sa iyang nabasa nga gikauban siya sa dalaga ug nia sila sa Sea Side sa Talisay nagsuroy-suroy."}, {"text_idx": "#000073", "text": "\u201cDong Marlon, ali kay dunay mopalit,\u201d sa unang lalaking tindero nga nangamay sa iyang kamot."}, {"text_idx": "#000077", "text": "\u201cNaunsa man diay kuno tong tawhana, nong?\u201d kuryosong pangutana ni Krista samtang midawat sa gitunol ni Marlon."}, {"text_idx": "#000078", "text": "\u201cAy, mam, namaligya lagi anang ginadili nga druga ba. Unya kay surbi-surbi na man diay kuno na\u2014ay, kanang surbilans, mam, ba,\u201d abtik nga tubag ni Marlon."}, {"text_idx": "#000079", "text": "\u201cMao to nga, mikalit ra man og paka-paka dinhang dapita. Diha, oh!\u201d padayon ni nong Melyo nga namahid sa iyang good morning towel sa iyang agtang. \u201cWa gyod kapanagang, mam, oy. Sarasay diha, oh! Kwits gyod tawhana,\u201d lingo-lingo nga sumpay niya ug nanaguto."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Si Jerry nga naas kilid ni Krista, naghilomhilom samtang naminaw sa estorya. Milingi siya sa dapit diin gitudlo ni Marlon. Mikuot siya sa iyang selpon ug duna siyay giteksan nga higala."}, {"text_idx": "#000082", "text": "\u201cMao gyod kuya. Kalooy pod, no?\u201d ni Krista nga mitubay sa estorya ug mibati siya og kalooy."}, {"text_idx": "#000084", "text": "\u201cNakuha na ba ang lawas didtos morge, dong?\u201d"}, {"text_idx": "#000085", "text": "\u201cUnsay pagkakuha, nga wa may panglukat! Tua pas Liling nagsolisit sa munisipyo ganina nasugatan nako nagkugos sa iyang usa ka tuig nga bata.\u201d"}, {"text_idx": "#000086", "text": "Gihapuhap ni Krista ang iyang bukton. Nanglibawot ang iyang balhibo pagkadungog sa sitwasyon. Nibati siya og kalooy sa usa ka inahan."}, {"text_idx": "#000087", "text": "\u201cTara na, Kris? Bayad namo preng, oh,\u201d ni Jerry nga mitunol sa usa ka gatos pesos ngadto kang Marlon. \u201cPalug-palug lang mo ana, preng. Way laing sensilyo,\u201d dugang niya."}, {"text_idx": "#000089", "text": "\u201cUnya, ser ug mam, salamat kaayo ining inyong pinaskohan, ha? Amping mo, mam-ser,\u201d ni Nong Melyo nga mitalikod kauban si Marlon ug mipadayon sa ilang pagpamaligya."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Midistansiya siya gamay gikan kang Krista aron dili kaayo madunggan ang ilang giistoryahan."}, {"text_idx": "#000093", "text": "\u201cJer, puyde ba nato ni estoryahan kadiyot una ta manguli?\u201d hangyo ni Krista sa unang higayon. Milingkod sila og balik."}, {"text_idx": "#000094", "text": "\u201cLast na lang gyod ni, Kris. Pagkahuman aning akong buhian nga aytem, mangkagiw ta dinhing dakbayana,\u201d ni Jerry nga misaad ngadtong Krista. Hugot niyang gigunitan ang mga kamot sa dalaga bugti sa iyang mga pulong."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Mibati og kabalaka si Krista sa iyang kaugalingon. Wa masayod si Jerry sa iyang tinuod nga kahimtang. Di pa sakto ang panahon; wa pa siya makaandam. Sa ilang panag-uyab, daghang higayon nga sila nagkuyog sa usa ka bungbong."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Dihay bugnawng hangin nga mihapyod sa tangkugo ni Krista. Galibog ang iyang hunahuna kon malipay, mohilak o masuko ba kaha. Apan nagmalig-on ang iyang kaugalingon atubangan sa doktor nga malipayong nakig-estorya kaniya. Wala siya magpakitag kaguol kun kalipay sa iyang dagway, apan klaro niyang madunggan ang dagutob sa iyang dughan."}, {"text_idx": "#000098", "text": "\u201cMalipay gyod ang imong bana ani, mam. Kay ang imong gidala, wala mag-inusara. Gisabak ang usa ka babaye sa usa ka lalaki. Nia man o, tan-awa,\u201d mapahiyomong dugang estorya sa doktor nga mi-explain sa iyang gihawirang resulta."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Wala kasabot si Krista sa iyang gibati. Kalit nga nangatagak ang gagmayng lugas sa iyang luha. Gitabonan niya ang iyang baba samtang mitutok siya sa black and white result nga gihawiran sa doktor."}, {"text_idx": "#000100", "text": "\u201cDuna ba moy kaliwat, mam, nga dunay mga anak nga kaluha?\u201d sukit sa doktor nga miatubang kaniya. \u201cMam, ok ra ka\u2014?\u201d"}, {"text_idx": "#000101", "text": "\u201cDok?\u201d tubag niya nga nakurat. Wa pa siya katuo sa resulta. \u201cAh, dok, yes dok. Ako mismo. Duna koy kambal nga babaye,\u201d mipahiyom siya gamay."}, {"text_idx": "#000103", "text": "\u201cYes, dok. Pero wala siya mabuhi pagpanganak ni Mama. Ako ang miuna og gawas. Misunod ang akong kambal, apan wala na siyay kinabuhi,\u201d saysay ni Krista."}, {"text_idx": "#000104", "text": "\u201cMao ba. Kalooy sab. Sayang nga wala siya mabuhi. Daghang gusto magkaanak og sama niini, mam. Kalaming sud-ungon nga duna kay anak nga pareho og dagway. Magdungan sila og dako, dungan og dula sa ilang kabatan-onan,\u201d tambag sa doktor nga mihulagway kaniya sa yano og malipayong kinabuhi sa mga anghel."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Hilom nga mitulo ang mga luha ni Krista samtang nag-atubang kang Jerry. Hugot niya kining gigakos ug dugay niya nga gibuhian. Gihapuhap ni Jerry ang iyang likod. Milurang ang iyang pagbakho ug namahid siya sa iyang luha."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Dili kaayo hayag ang sulod sa balay ni Jaguar. Gituyo niya kini. Dihay gamayng pinayongan nga bombelya nga iyang gipasiga nga igo-igo rang midan-ag sulod sa lawak. Diha ang mga kabaro ni Jerry sa dula sa dinaganay sa druga. Si Banot, ang drayber sa van nga nagabiyahe gikan Davao paingon Cagayan. Iyang kauban si Tansyong nga maoy iyang kundoktor kun karelyebo sa pagmaneho. Si Richard, ang dispatser, nga maoy perming una sa remitans. Permi siyang maglingo- lingo kon moestorya ug mohiwi-hiwi ang iyang baba. Si Bonny Boy, ang iladong mamulkitay og ligid sa kanto. Gitawag pod siya og \u201csilencer\u201d kay hilomon kaayo. Way makasakop sa iyang mga transaksiyon nga midagan nag kensi ka tuig."}, {"text_idx": "#000111", "text": "\u201cSaba diha! Naa ba diay iring manuktok?\u201d ni Richard nga miaksiyon og agik-ik."}, {"text_idx": "#000113", "text": "\u201cMao na, kay solo-solohon rang bangka. Papuli pod lagi mog bugsay,\u201d sul-ot nga kantiyaw ni Jerry nga lahi nga bangka ang gipasabot."}, {"text_idx": "#000114", "text": "\u201cKayat nimo! Naas Richard, oh. Pamahin lagi, Chard! Ha-ha!\u201d ni Bonny Boy nga mitabon sa iyang baba nga naglingkod dapit sa may bungbong."}, {"text_idx": "#000117", "text": "\u201cYawa! Yawa gyod ka, Syong! Kalibang ra god didtong animala ka!\u201d hinayng pugongpugong og estorya ni Banot nga midukol na pod sa ulo ni Tansyong."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Sa pagkakita ni Jerry sa pistola nga gihawiran ni Jaguar, misaka ang iyang dugo sa ulo. Nanindog ang gagmayng buhok sa iyang tingkoy. Misugod og dagutob ang iyang dughan."}, {"text_idx": "#000120", "text": "\u201cGaw! Gaw! Bryan ni, gaw!\u201d Sunod-sunod nga pagpanuktok ning higayona."}, {"text_idx": "#000121", "text": "\u201cPesti! Ikaw ra man diay na, Bry. Yawa!\u201d ni Banot nga unang mitubag kang Bryan ug giablihan niya ang pultahan."}, {"text_idx": "#000122", "text": "\u201cKinsa ning aktora, gaw?\u201d ni Bonny Boy nga mipaduol kang Richard dayon mihunghong."}, {"text_idx": "#000123", "text": "\u201cLimpiyo na, gaw. Wala pa man diay mo nagkasabay ani niya, no? Iskor nato na, gaw,\u201d ni Richard nga mitando-tando kang Bryan."}, {"text_idx": "#000124", "text": "\u201cGalasgawa nimo, bay, oy! Gipangkulbaan na baya mi diri. Dali sulod,\u201d ni Jerry nga mipapitik sa iyang puting labakara ngadtos tiyan ni Bryan."}, {"text_idx": "#000126", "text": "\u201cAy, giingnan ka! Kon wa ka nagpaila dayon, kariling gyod!\u201d ni Jaguar nga miisbog sa iyang gilingkoran. Diha gihapon niya gibutang ang iyang pistola ibabaw sa lamesa."}, {"text_idx": "#000127", "text": "\u201cBay, Jer, nia ra ang akong kuwang, bay. Pirme ra gyod kong apas nimo. Kwits na, ha? Pasayloa ko, bay...\u201d ni Bryan nga mitunol sa hagtik kaayong napulo ka libo. Gitingob niya ang iyang tanang kuwang kang Jerry. Iyang gitutokan ang higala nga mora bag duna siyay isulti."}, {"text_idx": "#000129", "text": "\u201cHello, nanawag man ka? Nakaabot na ka?\u201d ni Jerry nga miaksiyon og kusog ang tingog kay kusog kaayo ang hatak sa mga lusok sa ulan sa sin."}, {"text_idx": "#000131", "text": "\u201cHello, unsa?! Naunsa ka?!\u201d ni Jerry nga namahid sa salibo nga mipisik sa iyang nawong."}, {"text_idx": "#000134", "text": "\u201cNganong mihilak man ka, Kris? Naunsa ka? Unsay nahitabo?!\u201d pintok nga tubag ni Jerry samtang milili siya sa iyang mga higala."}, {"text_idx": "#000135", "text": "\u201cBoss, traynta-bulig akoa,\u201d ni Bryan nga miitsa sa usa ka bandol nga traynta-mil sa lamesa. Hapit kini mahulog ug daling gisalo ni Jaguar ang kwarta. Iya kining gipaypay-paypay ug gipapitik ang lastikong gihikot."}, {"text_idx": "#000136", "text": "\u201cLarga!\u201d tubag ni Jaguar dayon mipahiyom."}, {"text_idx": "#000143", "text": "\u201cHunong!\u201d singgit sa lalaki gikan sa iyang likod nga miti-on sa iyang pistola."}, {"text_idx": "#000145", "text": "\u201cIisa ang imong duha ka kamot!\u201d sunod nga singhag sa usa ka lalaki. \u201cAyawg pakita og daotang lihok. Duna kay katungod sa paghilom hangtod nga ikaw mapamatud-an nga sad-an,\u201d dugang niini."}, {"text_idx": "#000146", "text": "Mingkurog na sab ang selpon sa iyang bulsa. Dihay taxi nga hinayng milabay sa iyang tungod. Way laing misantop sa iyang hunahuna. Nahadlok siya. Iyang gihinay-hinay og isa ang iyang duha ka kamot ug gitapion sa iyang ulo. Misugod og alirong ang mga tawo sa palibot. Mihangad siya sa ngitngit nga langit ug gipaundayonan ang matag lugas sa uwan nga nangapusgay sa iyang duha ka kalimutaw."}, {"text_idx": "#000148", "text": "Ganina ra siyang nangukay, morag kapin na usa ka oras. Naglibog siya asa gyod ang iyang kuhaon sa kadaghan sa maanindot nga desinyo sa mga kard nga nadispley. Gusto gyod niya makaseguro nga kanang nindot ug haom og desinyo nga kard ang iyang mapili ug ikahatag."}, {"text_idx": "#000149", "text": "Sa kataposan, nakakita ra gyod siya og kard nga iyang naangayan ug sa iyang pagtuo maoy labing haom ihatag. Duna kini dibuho nga usa ka dako nga pulang kasingkasing nga gipalibotan sa daghan ug lain-laing bulok nga mga bulak. Misanag ang iyang dagway sa tam-is nga pahiyom samtang gisud-ong ang maong kard nga maoy iyang napilian aron ihatag sa iyang hinalaran."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Sa tinuod lang, dugay-dugay ug kadaghan na siya naghunahuna nga buhaton kini. Apan sa matag higayon nga makahunahuna siya sa pagbuhat niini kaniadto, kanunay siyang dag-on sa pagduhaduha, pagpanagana, ug kataha. Busa, kutob ra gyod siya kaniadto sa paghunahuna\u2014sama nga kutob ra sab siya sa paglantaw-lantaw kang Barbara."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Maestra si Barbara, si Mam Barbara o Barbie sa kauban niining mga magtutudlo. Adlaw-adlaw makita kini niya kada mosulod ug mogawas sa eskuylahan kay sekyu man siya didto."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Maanyag si Mam Barbara. Kasarangan lang ang katas-on. Hamis ang tabonon nga kutis. Nindot ang pahiyom, ilabi na kay dunay kandiis sa masigkaaping. Daw nagpangidlap ang maagnihon nga medyo insekon nga mga mata. Tambokon (\u201cchubby,\u201d matod pa) apan nindot ang porma sa lawas. Pero mora lang og may pagkaestriktahon usahay, labi na tingali kanang sapoton siya sa mga estudyante nga labihang magpabadlong o tungod ba hinuon sa kadaghan sa report ug unsa pa diha nga kinahanglang agpason sa pagbuhat ug pagpasa. Nakadugang sa pagkamatahaan ang pagka-inglesera niini, pina-eslang pa ra ba gyod molitok."}, {"text_idx": "#000153", "text": "Ambot og kapila na ka higayon nga buot niyang moduol ug makig-estorya bisan kadiyot lang kang Mam Barbara. Apan sa tanan sa maong mga higayon kanunay siyang dag-on sa iyang kataha sa maanyag nga maestra. Kanang moaksiyon na siya og tikang padulong sa maanyag nga maestra, ingon sa mokupos siya ug maluya ang iyang mga tuhod, mao nga daw mahiugsok lang siya sa iyang gitindogan samtang mouga ang iyang tutonlan ug ingon sa mokulo ang iyang dila."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Usahay, kanang makahigayon siya, iyang sundan sakay sa iyang motorsiklo ang maestra sa pagpauli niini gikan sa eskuylahan. Sakay sa traysikol, didto kini sagad moagi sa may merkado. Apan naay mga higayon nga dili kini molahos dayon sa balay niini kon dili mohapit pa sa merkado aron mamalit og isda, karne o kaha mga utanon nga tingali maoy isud-an sa panihapon. Sa ingon niining mga higayon, nabatasan ni Mam Barbara nga mobaklay na lang gikan sa merkado pauli sa balay niini nga may igo-igo pod nga kalay-on. Namatikdan niya nga dunay mga bahin sa agianan ni Mam Barbara nga medyo awaaw kay naay mga bakanteng lote nga kasagbotan ra ug walay kabalayan. Medyo ngiob pod kining mga dapita kay daot ang mga suga sa poste daplin sa karsada. Dili pod kaayo daghan ang mga nagaagi sa maong mga dapit."}, {"text_idx": "#000155", "text": "Sa kadugayan niya nga sigeng pupaniid ug pagpanuop sa maanyag nga maestra, misamot paglipang ang iyang pagbati alang niini. Apan bisan giunsa niya og paningkamot, wala gayod niya mabuntog ang iyang kataha ug kamanggiulawon. Sa ngadto-ngadto, nisulay siya pag-inom og alak aron makabaton og kaisog. Apan igo ra siyang mahubog hangtod mawad-an og panimuot, ug inigbalik sa iyang panimuot halos dili na siya kahinumdom unsay iyang gibuhat panahon sa iyang kahubog. Taliwala niining tanan, nagpabilin nga gitapin-an ang nag-uros-uros niya nga pagbati alang kang Mam Barbara, pagbati nga sama sa usa ka toro nga nagpanglugnot sa higot niini."}, {"text_idx": "#000156", "text": "Usa niana ka buntag, nakamata siya uban sa tumang kakapoy nga daw hilabihan ang kahago nga natagamtaman nianang milabayng gabii, bunga tingali sa kadaghan sa iyang nainom nga alak. Sa gingi-gingi sa iyang panumduman, dinhay nasangit nga mga salin sa usa ka mangil-ad nga damgo nga naglibog siya kon damgo lang ba o tinuod gyod nga panghitabo; wala niya kini panumbalinga ug gipugos ang kaugalingon nga kalimtan kini."}, {"text_idx": "#000157", "text": "Pag-abot niya sa eskuylahan, maoy misugat kaniya ang mikatap ang balita nga dunay babaye nga nakit-ang patay sa usa ka bakanteng lote unahan sa merkado. Sumala sa mga estorya, miingon kuno ang nag-imbestigar nga kapolisan nga lagmit kuno nga gilugos usab kini. Sa maong adlaw, wala motunga sa eskuylahan si Mam Barbara."}, {"text_idx": "#000158", "text": "Daw gikumot ang iyang kasingkasing dihang nasayran nga ang babayeng napalgan nga patay ug giingon nga gilugos didto sa bakanteng lote walay lain kon dili\u0300 ang maanyag ug gikaibgan niya nga si Mam Barbara. Nagbangotan ang mga magtutudlo, empleyado ug estudyante sa eskuylahan. Apan walay makalabaw kabug- at sa kasub-anan, kahinugon ug pagmahay nga iyang gibati. Bisan pa man, wala siya makaako pagduaw sa haya sa maestra ug dihang nikuyog siya sa paglubong niini, nagpabilin siya sa layo kay wala siyay igong kaisog nga mosud-ong niini nga wala nay kinabuhi."}, {"text_idx": "#000160", "text": "Apan alang kaniya nagpabilin nga lab-as kanunay sa panumdoman ang mangilngig nga nahiagoman ni Mam Barbara. Padayon niyang gihambin ang kahinugon ug pagmahay sa kaalaotan nga gidangatan niini. Bisan pa kon lumsan niya ang kaugalingon sa alak, dili gyod malaksi sa iyang alimpatakan ug kasingkasing ang makataha apan maagnihong kaanyag ni Mam Barbara ug ang bangis ug linuog nga binuhatang mikutlo sa kinabuhi niini. Matag higayon nga iyang mahanduraw ang nahitabo, ingon sa magpangurog ang iyang kaunoran. Mangtas gayod ang nagbuhat niini! Mangtas! Mangtas!"}, {"text_idx": "#000161", "text": "Gipaliwas usa niya og pipila ka adlaw ang Pebrero 14 ayha siya milakaw aron ihatod ang kard nga iyang gipalit. Hapit na mokilom-kilom dihang mipahawa siya sa ilang balay. Wala niya dalha ang iyang motorsiklo kay dili niya buot nga dunay makamatikod kaniya tungod sa kabanha sa andar niini. Sa eskina unahan sa ilang balay, mipara siya og traysikol. Didto niya kini gipahunong pipila ka metros gikan sa ganghaan sa memorial park. Daw bug-at sa pag-ukon-ukon ang iyang mga lakang samtang misulod sa ganghaan sa memorial park ug mipadulong sa nahilunaan sa lubong ni Mam Barbara bitbit ang iyang pinili nga kard."}, {"text_idx": "#000162", "text": "Gipatong niya sa lapida sa lubnganan ang kard. \u201cPasayloa ko, Mam Barbara, nga naulahi sa Valentine\u2019s Day ning akong kard. Ug pasensya na gyod nga karon lang ko makahatag niining kard para nimo. Unsaon nga mataha man god ko moduol nimo.\u201d"}, {"text_idx": "#000163", "text": "Nangurog ang iyang kaunoran, ug dinhay ingon sa liso sa santol nga misambol sa iyang tutonlan samtang milugmaw ang mga luha sa iyang mga mata. Naluya ang iyang tuhod busa nakaluhod siya atubangan sa lubong ni Mam Barbara. Gitay-og ang iyang lawas sa dili mapugngan ug subsob nga pagbakho."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Sa kabug-at sa iyang gibati, nahapla siya ibabaw sa lubong ni Mam Barbara. Padayon siya sa pagbakho. \u201cPasayloa ko, Mam Barbara, pasayloa intawon ko!\u201d mituwaw siya samtang nagkurog nga gikapkap ang rebolber nga gisuksok sa iyang hawak."}, {"text_idx": "#000167", "text": "Ode to the Uterus (and those who own them)"}, {"text_idx": "#000170", "text": "nor will I surrender. I am persevering and\nresisting like the uterus in anger."}, {"text_idx": "#000173", "text": "I am afraid of the baby waking up. I am afraid that the baby won\u2019t wake up. I have been afraid of a lot of things since I gave birth to my son."}, {"text_idx": "#000174", "text": "I spend the whole day with my baby and my second child, D, alone. Day after day, I spend it dreaming of having some help around the house. I wish someone would spend the day with me, not to do the household chores, but to take care of my children, so that I can focus on my work. The mere thought of it makes me feel guilty. Am I a bad mother for secretly wishing I could spend a little less time with my kids?"}, {"text_idx": "#000175", "text": "I want to call my mother and ask her to come to our house. I want to tell her that I need her help, but I know I can\u2019t. My 64-year-old mother has a limp and moving around with the baby is just impossible. I need my mother, but I don\u2019t want a smoker around my kids. That\u2019s the real reason why I don\u2019t call her for help."}, {"text_idx": "#000176", "text": "Maybe today wouldn\u2019t be so bad. Maybe it wouldn\u2019t feel so arduous having to take care of two kids while working a full-time job and doing household chores in between. At least, I get to it. I get through it and tomorrow is a different story."}, {"text_idx": "#000177", "text": "I was in the middle of speaking to a client when I heard my daughter shouting. She was calling for me saying that the baby was awake and was crying because he wanted some milk. I had to apologize to my client for I needed to cut the call. I told him I\u2019d call again as soon as I calm the baby down."}, {"text_idx": "#000178", "text": "I get to the baby and lay down beside it for a good thirty minutes or so. Then we both got out of bed and walked to the playroom where we would spend the rest of our day playing, cuddling, working, and all of it all at once."}, {"text_idx": "#000179", "text": "\u201cWhat\u2019s for lunch today, Mama?\u201d D asked kindly."}, {"text_idx": "#000180", "text": "\u201cI don\u2019t know,\u201d I quietly replied. I have always been honest with D. Since she was young, I have always been open to her about a lot of things, something I taught myself to do. I wasn\u2019t like that with my first child. This is me trying to unlearn things to be a better mother."}, {"text_idx": "#000181", "text": "I honestly didn\u2019t know what to feed my kids for lunch. My morning was spent juggling work and motherhood."}, {"text_idx": "#000182", "text": "\u201cWhat about breakfast for lunch?\u201d D suggested."}, {"text_idx": "#000184", "text": "Nighttime came and my eldest daughter L and my husband were home. I was excited to welcome them, thinking I can finally get my hands free from the baby, but they both looked exhausted. I don\u2019t want to add to their burden. A part of me wants to say that I was burdened by the fact that I have to take care of the kids and earn a living. But I am the mother. Everyone expects me to take it all in."}, {"text_idx": "#000185", "text": "And so, I get to the crying baby. I comforted him like the good mother that I am. Today, I chose my baby over the urge to let him cry until he gets tired. I am tired, so I cried while my baby was sleeping soundly in my arms."}, {"text_idx": "#000186", "text": "We took the kids out last weekend. I bumped into an old classmate of mine and we exchanged smiles. She asked me where I was connected and I told her I was working from home. She told me she was still working with the same bank. She wished she could stay at home with her kids like I do. I just smiled."}, {"text_idx": "#000187", "text": "It was the only thing acceptable at that time. I didn\u2019t have the courage to tell her that I thought she was lucky to be away from home for a few of hours every day. I wouldn\u2019t dare tell her how tiring it was to be with my kids the whole day everyday 24/7. So I smiled. Anyway, she didn\u2019t ask me how I was doing. Nobody does."}, {"text_idx": "#000188", "text": "I clean our floors more than three times a day. As my son crawls and D plays on the floor, I feel like I need to clean our floors as often as I could. The hair on the floor didn\u2019t bother me before, but now, I can\u2019t go on three hours without giving in to the compulsion to clean the floors."}, {"text_idx": "#000189", "text": "A friend I haven\u2019t spoken to in months asked me about my routine. She sent me a message telling me how incredibly amazing I was for being such a hands-on Mom. I told her how I get to things everyday. That started it all. I told her how frustrating it can be to teach D a simple math problem and she still ends up getting the wrong answer when asked to do it alone. I told her how angry I was that my husband can get to hang out with his friends while I am at home with the kids."}, {"text_idx": "#000190", "text": "I went on telling her how no one in the house can get things done in ways that I consider right. And that no matter how seemingly important my concerns are, there is this baby whose needs will always be my priority. It is oppressive."}, {"text_idx": "#000191", "text": "I realized I must have said too much because our chat fell quiet. She didn\u2019t send any reply to anything that I said. It must have overwhelmed her."}, {"text_idx": "#000192", "text": "I wished she has something, anything. I wanted to tell her about my good days as a stay-at-home mom too. I wanted to tell her how proud I was when L came home with a perfect score in her Elective Math quiz. When I congratulated her, she simply replied, \u201cThank you Mama for helping me.\u201d"}, {"text_idx": "#000193", "text": "One of my proudest moments as a mom was when D was picked for the special dance. She was one of the few students in her ballet class that was in the Director\u2019s List this year. Her teacher said she is showing a lot of promise. I came home smiling."}, {"text_idx": "#000194", "text": "I was already 37 when I gave birth to my son, so I took special interest in his development. I read books about baby milestones and became nearly obsessed about whether my son was hitting it or not."}, {"text_idx": "#000195", "text": "Imagine my happiness when he rolled to his tummy for the first time. Oh, I couldn\u2019t stop talking about it that I actually annoyed the people around me. But I didn\u2019t care. That was one of my proud mama moments."}, {"text_idx": "#000196", "text": "I feel like I am capable of doing so little, but I am asked to do so much. Yet again, I have to remind myself of the mantra that has got me going all this time. I get to the crying baby, teach D how to read CVCs, assist L as she learns how to balance equations in Chemistry, and give my husband a massage after a day\u2019s work."}, {"text_idx": "#000197", "text": "I get to witness my children grow up and get to be there when they need me. I get to teach my daughters with what I think they need to know to survive the world while I teach myself how to survive my days. I get to mother this baby boy and show him how it is to love and be loved."}, {"text_idx": "#000198", "text": "The next day, I do it all over again, only it\u2019s not like I\u2019m at war. It\u2019s not as awful. It entails a lot of work, but days are no longer impossible. I get to experience all of motherhood and its quirks."}, {"text_idx": "#000199", "text": "Little by little, I get to live."}, {"text_idx": "#000200", "text": "Lysette lives in Davao City with her husband and 3 children. She is passionate about homeschooling."}, {"text_idx": "#000203", "text": "In that moment, I just listened."}, {"text_idx": "#000205", "text": "It was a much bigger tree. But the fascination felt familiar."}, {"text_idx": "#000206", "text": "As a child, I have always been fond of flowers and gardens. I spent many hours playing and picking apart the flowers in my grandmother\u2019s yard in Davao."}, {"text_idx": "#000208", "text": "I would climb up the sprawling gumamela shrub that seemed like a tree to the tiny five-year-old me. I nimbly made my way through the branches to pick blossoms."}, {"text_idx": "#000211", "text": "I made the gumamela my toys, pretending they were flower folk with the petals as skirts and the stems as bodies. I imagined them to be like whimsical characters from the cartoons I watched. I built dialogues. I narrated. Perhaps the grownups never understood the narrative they overheard. Perhaps they never will. But it never really bothered me."}, {"text_idx": "#000212", "text": "Exploring the garden was a pastime I enjoyed in solitude. It was a pastime buried under the other pastimes I discovered over the next years of my childhood, only to be unearthed when I moved to Japan. I would head out to gardens, get lost in thought, then snap away with my camera phone. I followed the plum blossoms and camellias of early March, the cherry blossoms and baby blue eyes of April, and even the irises and hydrangeas of June. I didn\u2019t mind the alone time. I guess my only problem was if there was a very scenic backdrop and I wished I could get a full-body picture with it."}, {"text_idx": "#000213", "text": "\u201cSumimasen! (Excuse me)\u201d called a woman from behind, her voice laced with a Vietnamese accent. \u201cSasshin, torimashouka? (Shall I take your picture?)\u201d"}, {"text_idx": "#000214", "text": "I came out of my meditation. I turned to see a group of travelers, some of whom were dressed to the nines. The offer came from the woman with a smile on her face and a camera on hand. \u201cHai, onegaishimasu (Yes, please),\u201d I stuttered in surprise and handed my phone. She toggled with it a little, took some photos, and gave it back. I took it as my sign to move on."}, {"text_idx": "#000224", "text": "Mama and Papa now sleep in different\nbeds. \u201cYour father snores,\u201d Mama said."}, {"text_idx": "#000225", "text": "Papa has been drinking a lot of sour juice\nlately, his breath stinks when he tries to talk"}, {"text_idx": "#000226", "text": "to me. \u201cIf Mama and Papa have to live in\ndifferent houses, who would you live with?\u201d"}, {"text_idx": "#000227", "text": "Papa asked before he fell asleep on the couch,\nwaiting for Mama to come home. As soon as"}, {"text_idx": "#000228", "text": "Mama got home, she told me to go to my room\nand play with Chippy, the stuffed toy that they got me"}, {"text_idx": "#000230", "text": "on my door. \u201cPapa snores louder now,\nanak,\u201d she said. Then she went outside the house"}, {"text_idx": "#000232", "text": "the one that he used to drink sour juice with.\nI have never heard of Mama since then."}, {"text_idx": "#000234", "text": "\u201cCome join me in the regrets for the passing spring\nAnd wisteria aglow in the evening light\u201d\n-Murasaki Shikibu, Tales of Genji"}, {"text_idx": "#000235", "text": "The sky was overcast from the afternoon rain. Gray but thankfully not too dreary. All that was left was a slight drizzle. Some of these raindrops have settled on my glasses, but I didn\u2019t bother to brush them away. I maneuvered my phone through the clusters of wisteria before me. My goal was to achieve a \u201cpeering through the vines\u201d self-portrait."}, {"text_idx": "#000236", "text": "Little by little I found my groove and my angle. I was pleased."}, {"text_idx": "#000237", "text": "I was doing yet another hitori tabi\u2014or solo traveling in Japanese\u2014this time in Tochigi, a prefecture north of Tokyo. Since I moved to the Land of the anime and kawaii things in October 2017, I\u2019ve slowly cultivated a tradition of chasing and documenting perennials. It began on my first spring here, when I chanced upon cherry blossom sightseeing maps at the train station. I sought to check out the accessible spots, and from there I was hooked. The following month, I was in the company of friends and roses. The next year I added hydrangeas and irises to this list. Yes, I travel for flowers."}, {"text_idx": "#000238", "text": "Over the next years, I made it a goal to visit a wisteria garden\u2014the ones that lead you through winding pink tunnels or expansive trellises. I finally ticked it off in April 2022."}, {"text_idx": "#000240", "text": "The one before me wasn\u2019t as majestic. Neither were the other ones in the grove I was in. These looked young but approachable. They allowed me to study the flowers up close."}, {"text_idx": "#000242", "text": "After all, the wisteria is also admired for its form, with its arched trunks and its blossoms facing downwards. It was as if the whole plant was deep in prayer. Fittingly, the flower is used in the crest of a branch of Buddhism in Japan, using it as a symbol of humility and reflection."}, {"text_idx": "#000243", "text": "I pulled away from this grove and navigated my way to the center of the park. The afternoon light was waning. The night illuminations would begin soon. I stopped to take photos of yellow and orange poppies. Even the azaleas. A tall pergola of baby pink wisterias snaked around the courtyard. The cherry blossoms were long gone, but spring was still in full swing."}, {"text_idx": "#000244", "text": "While cherry blossoms or the sakura is the first flower that come to mind whenever one speaks of Japan, wisteria have earned a place in the country\u2019s history and art."}, {"text_idx": "#000245", "text": "We can see these viny blossoms as a common motif in kimonos and ceramics. Fuji Musume or Wisteria Maiden has been a favorite theme in paintings. Much like the goddess Venus, this woman has been reinterpreted many times. It has also inspired a traditional dance which tells the sad tale of Fuji Musume that came to life, longing for man who viewed her painting. She walked around with a stalk of wisteria as she waited a reply to her love letters."}, {"text_idx": "#000246", "text": "True enough, wisteria has a character that evokes longing and nostalgia. Perhaps it\u2019s in the tranquil purples and blues mixed with whites and pinks. Perhaps it\u2019s in the manner the flowers dangle and seemingly float midair. Or perhaps it\u2019s in the melancholic way the vines droop, as if longing for a past that may either be happy or sad. In this light, wisteria has frequently been tied to nostalgia in Japanese literature."}, {"text_idx": "#000247", "text": "The 11th century masterpiece Tale of Genji describes fuji as a companion to the sadness that comes in the passing of springtime. Author Murasaki Shikibu compares it to the snowlike sakura which, while beautiful, is fleeting in nature. The wisteria comes out at an opportune time, much later in April, sitting with observers to lament time gone by."}, {"text_idx": "#000248", "text": "Taking my sweet time around the park, I followed another path of young wisteria shrubs. A mix of excitement and longing bubbled up in my chest. Then through a clearing, I finally saw it: a trellis more than a thousand meters wide."}]