[{"text_idx": "#000007", "text": "5. Adolygu\u2019r ddyletswydd Adran 6"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Prif ddiben y Comisiwn, fel yr eglurir yn y Warant ac fel y cytunwyd gan Weinidogion Cymru, yw arolygu, cofnodi a dehongli amgylchedd hanesyddol Cymru a darparu gwybodaeth amdano, gan gynnwys gwely\u2019r mo\u0302r mewn dyfroedd tiriogaethol; cadw a gwella Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru; darparu gwybodaeth archaeolegol i\u2019r Arolwg Ordnans; a chynnal trosolwg o gofnodion rhanbarthol am yr amgylchedd hanesyddol. Yng nghyswllt \u201carolygu, cofnodi a dehongli amgylchedd hanesyddol Cymru a darparu gwybodaeth amdano\u201d y mae ein swyddogaethau\u2019n fwyaf perthnasol i fioamrywiaeth."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Mae\u2019r Comisiwn yn cyflogi 33 aelod o staff arbenigol, gan gynnwys ymchwilwyr sy\u2019n gweithio yn y maes i gofnodi adeiladau, henebion archaeolegol a thirweddau. Mae gennym hefyd di\u0302m pwrpasol o reolwyr cofnodion a staff gwasanaeth cyhoeddus sy\u2019n cynnal Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru, yn rhedeg y llyfrgell a\u2019r ystafell chwilio, yn ateb ymholiadau ac yn helpu ymwelwyr i ddod o hyd i\u2019r deunydd y mae ei angen arnynt o\u2019n casgliad helaeth o ffotograffau, lluniadau, dogfennau a setiau data digidol."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Er nad yw\u2019r Comisiwn ar y rhestr o gyrff cyhoeddus sydd wedi\u2019u cynnwys yn Neddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol (Cymru) 2015, mae\u2019n gryf o blaid cyflawni agenda strategol Llywodraeth Cymru fel y caiff ei mynegi yn ei Rhaglen Lywodraethu. Mae\u2019r Comisiwn yn teimlo cyfrifoldeb tuag at egwyddor graidd y Ddeddf ac wedi ymrwymo i gyflawni\u2019r egwyddor honno, sef \u2018gwella llesiant economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol a diwylliannol Cymru drwy weithredu, yn unol a\u0302\u2019r egwyddor datblygu cynaliadwy, gan anelu at gyrraedd y nodau llesiant\u2019. Rydym yn cyfrannu at saith nod y Ddeddf trwy ein gwaith craidd a thrwy ein prosiectau a\u2019n rhaglenni penodol: "}, {"text_idx": "#000021", "text": "Caiff y Comisiwn ei ystyried yn sefydliad \u2018Grw\u0302p 1\u2019, fel yr eglurir yn nogfen Canllawiau ar Adrodd ar gyfer Adran 6, gan ein bod yn rhentu swyddfa ac nad yw ein swyddogaethau\u2019n gysylltiedig yn uniongyrchol a\u0302 bioamrywiaeth a/neu reoli tir."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Yn 2019, sefydlodd y Comisiwn Weithgor Cenedlaethau\u2019r Dyfodol, gyda chynrychiolwyr o bob rhan o\u2019r sefydliad yn gweithredu fel hyrwyddwyr materion gwyrdd. Yn dilyn hynny, ym mis Ebrill 2020, cyhoeddwyd ein Datganiad Polisi Amgylcheddol. Mae Cynllun Gweithredu Amgylcheddol blynyddol yn egluro sut y mae\u2019r Comisiwn yn gweithio tuag at ei ymrwymiadau fel y ca\u0302nt eu hegluro yn y Datganiad Polisi Amgylcheddol, yn bodloni\u2019r ymrwymiadau hynny neu\u2019n eu monitro. Un o\u2019r ymrwymiadau yn y Datganiad Polisi yw \u201cceisio cynnal a gwella bioamrywiaeth gan hybu cydnerthedd ecosystemau wrth wneud hynny\u201d. Rydym yn cyflwyno adroddiad i Di\u0302m Partneriaeth Llywodraeth Cymru bob chwarter ynghylch ein cynnydd o ran y Cynllun Gweithredu Amgylcheddol.No\u0302l i ben y dudalen"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ein gwaith arolygu ac ymchwilio yng nghyswllt safleoedd ac adeiladau hanesyddol yw\u2019r maes gwaith y mae bioamrywiaeth yn fwyaf perthnasol iddo. Mae\u2019r gwaith hwn yn golygu cynnal ymchwil yn y maes er mwyn casglu gwybodaeth am leoliad, dosbarthiad a threfn unrhyw ddiwylliannau dynol o\u2019r gorffennol. Yn achos unrhyw safle yr ydym yn gwneud gwaith arolygu arno, mae arnom angen caniata\u0302d gan dirfeddianwyr ac asiantaethau (e.e. Cadw a Cyfoeth Naturiol Cymru); bryd hynny y bydd ein hystyriaeth i fioamrywiaeth yn fwyaf blaenllaw."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Safleoedd a warchodir Mae rhai o\u2019r safleoedd yr ydym yn ymchwilio iddynt yn cael eu gwarchod yn benodol oherwydd eu bywyd gwyllt a\u2019u cynefinoedd naturiol arbennig. Am y rheswm hwnnw, mae ein gwaith yno \u2013 er enghraifft ym mharth arfordirol Cymru ac ar ynysoedd megis Ynys Skomer, Ynys Enlli, Ynys Seiriol ac Ynys Gwales \u2013 yn digwydd y tu allan i\u2019r prif dymhorau bridio ar gyfer adar a morloi."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Mae gwaith maes ar Ynys Gwales wedi datgelu tystiolaeth o anheddiad cynnar sydd bellach wedi\u2019i orchuddio a\u2019i amgylchynu gan nythod huganod. Rydym wedi gwneud gwaith arolygu a chloddio ar yr ynys, a oedd yn golygu cael caniata\u0302d gan y Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar a chydweithio\u2019n agos a\u0302 hi. Mae ein gwaith yn digwydd wedi i\u2019r huganod fudo ym mis Hydref."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Mae\u2019r ynysoedd hyn yn cynnig gwarchodfa bwysig i sawl rhywogaeth adar y mo\u0302r, megis palod, huganod, adar drycin Manaw, mulfrain, gwylogod, llursod, mulfrain gwyrdd a gwylanod coesddu. Rydym yn gweithio\u2019n agos gyda sefydliadau megis y Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar ac Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru er mwyn sicrhau bod unrhyw waith yr ydym yn ei wneud yn cael yr effaith leiaf posibl."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Gwelliannau o ran technolegDiolch i dechnoleg arolygu newydd ( rydym yn cael llai o effaith ar fioamrywiaeth a\u2019r amgylchedd naturiol. Er enghraifft, mae sganio a\u0302 laser o\u2019r awyr neu arolygu LiDAR (Light Detection and Ranging), fel y caiff ei alw hefyd, yn ddull sy\u2019n lleihau\u2019r angen am waith arolygu mwy ymwthiol lle mae arolygwyr yn cerdded ar hyd safleoedd, ac mae\u2019r uchder hedfan yn golygu nad yw\u2019n effeithio ar goed na llystyfiant yn ystod y cyfnod casglu data."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Rhannu gwybodaeth Yn olaf, rydym bob amser yn rhannu a\u0302 thirfeddianwyr y wybodaeth yr ydym yn ei chasglu a chanlyniadau ein gwaith. Yn aml, mae\u2019r manylion hynny\u2019n cynnwys gwybodaeth ddefnyddiol ynghylch rheoli safleoedd a bioamrywiaeth. Er enghraifft, cafodd ein ffotograffau o\u2019r awyr eu defnyddio i gyfrif nythod huganod er mwyn asesu\u2019r boblogaeth ar Ynys Gwales, ac mae ein data arolygu wedi helpu i fapio\u2019r modd y mae\u2019r nythfa wedi ymledu."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Er bod y Comisiwn wedi bod yn astudio archaeoleg Ynys Skomer ac Ynys Gwales ers sawl blwyddyn, mae\u2019r gwaith arfordirol yr ydym yn ei wneud ar hyn o bryd yn cael ei gyflawni yn rhan o\u2019n prosiect CHERISH (Climate, Heritage and Environments of Reefs, Islands and Headlands), sef prosiect 6 blynedd am y newid yn yr hinsawdd, a gaiff ei ariannu gan gyllid Ewropeaidd. Caiff y prosiect hwn ei arwain gan y Comisiwn Brenhinol mewn partneriaeth a\u0302 Rhaglen Ddarganfod Canolfan Archaeoleg ac Arloesi Iwerddon, Adran Ddaearyddiaeth a Gwyddorau Daear Prifysgol Aberystwyth a Geological Survey, Iwerddon."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Amcan allweddol CHERISH yw cynyddu gwybodaeth a dealltwriaeth ynghylch effeithiau\u2019r newid yn yr hinsawdd, y cynnydd mewn tywydd stormus a thywydd eithafol (yn y gorffennol, y presennol a\u2019r dyfodol agos) ar dreftadaeth ddiwylliannol riffiau, ynysoedd a phentiroedd ym moroedd rhanbarthol Cymru ac Iwerddon."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Mae\u2019r prosiect yn targedu bylchau mewn data a gwybodaeth reoli, gan ddefnyddio technegau arloesol i ddarganfod, asesu, mapio a monitro asedau treftadaeth ar y tir ac o dan y mo\u0302r, gan rannu\u2019r canlyniadau yn eang a datblygu arfer gorau ar gyfer addasu i\u2019r newid yn yr hinsawdd yn y dyfodol."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Yn yr amgylchedd morol, mae pwysau allweddol yn cynnwys gweithgarwch anghynaliadwy gan bobl, y newid yn yr hinsawdd sy\u2019n arwain at gynhesu ac asideiddio moroedd a chefnforoedd y byd, a chyflwyno rhywogaethau estron goresgynnol."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae gan y Comisiwn ro\u0302l allweddol i\u2019w chwarae fel un o ymgyngoreion statudol Cyfoeth Naturiol Cymru ar gyfer ceisiadau am drwyddedau morol. Mae hynny\u2019n ein galluogi i gyfrannu ein dealltwriaeth hirdymor o dreftadaeth ddiwylliannol Cymru i\u2019r gwaith o gynllunio prosiectau morol, megis adeiladu amddiffynfeydd arfordirol a chyflwyno cynlluniau ynni adnewyddadwy ar y mo\u0302r neu ddyframaethu cynaliadwy."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Wrth wneud hynny, gallwn sicrhau nad yw prosiectau o\u2019r fath \u2013 a gaiff eu comisiynu\u2019n aml yn rhan o\u2019n proses o addasu i\u2019r newid yn yr hinsawdd a lliniaru\u2019r newid hwnnw \u2013 yn cael effaith niweidiol yn eu tro ar dreftadaeth ddiwylliannol Cymru sy\u2019n adnodd cyfyngedig a bregus.No\u0302l i ben y dudalen"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Rydym wedi sicrhau bod ein hymateb yn cyd-fynd ag amcanion 1, 4 a 6 Cynllun Gweithredu Adfer Natur Cymru, fel sy\u2019n ofynnol ar gyfer sefydliad \u2018Grw\u0302p 1\u2019."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Yn ystod y tair blynedd nesaf (2022\u201324), bydd y Comisiwn yn bodloni ei ddyletswydd bioamrywiaeth trwy chwe maes gweithredu:"}, {"text_idx": "#000044", "text": "\u25aa Sicrhau bod staff arolygu ac ymchwilio yn parhau i ymgorffori bioamrywiaeth yn eu gwaith arolygu.\u25aa Hybu manteision gwirfoddoli i\u2019r holl staff, yn enwedig yng nghyd-destun byd natur/mannau gwyrdd, a\u2019u hannog i fanteisio ar eu pum diwrnod y flwyddyn (pro rata) o Absenoldeb Arbennig i ymgymryd a\u0302 gweithgareddau gwirfoddol.\u25aa Annog staff i gymryd rhan yn y digwyddiad blynyddol i Gyfrif Ieir Bach yr Haf ac yn yr Arolwg Gwylio Adar yr Ardd."}, {"text_idx": "#000052", "text": "\u25aa Gweithio gyda\u2019r Ymddiriedolaeth Natur i gynnwys llinyn bioamrywiaeth yng nghais prosiect Bryngaer Pendinas er mwyn deall beth sy\u2019n gwneud Pendinas yn gynefin cystal ar gyfer bywyd gwyllt a sut y gellir gwella hynny. No\u0302l i ben y dudalen"}, {"text_idx": "#000053", "text": "Byddwn yn adolygu\u2019r ddyletswydd Adran 6 bob blwyddyn, a bydd Gweithgor Cenedlaethau\u2019r Dyfodol yn monitro cynnydd ar sail y meysydd gweithredu bob chwarter.No\u0302l i ben y dudalen"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Mwy o staff yn cymryd Absenoldeb Arbennig er mwyn ymgymryd a\u0302 gweithgareddau gwirfoddol."}, {"text_idx": "#000067", "text": "6. Gwneud bioamrywiaeth yn rhan o gais prosiect Bryngaer Pendinas"}]