[{"text_idx": "#000003", "text": "Blynyddoedd yn o\u0302l cefais ymwelydd a\u0302\u2019r labordy o Israel. Bu Dov Koller yn arwain tanc yn ystod Rhyfel Yom Kippur \u2013 ac roedd yn dipyn o gymeriad. Gobeithiai ennill grantiau ymchwil o NASA i ymchwilio i sut yr oedd dail rhai planhigion yn dilyn yr haul ar draws y ffurfafen. Roedd yn gyfarwydd a\u0302\u2019m gwaith ar fiomecaneg ac am gael fy nghymorth. Diddordeb NASA fyddai darganfod dulliau mwy effeithlon o symud darnau o loerennau \u2013 megis paneli solar a dysglau cyfathrebu. Rwyf wedi trafod Biomimeteg \u2013 copi\u0308o cynlluniau natur i\u2019n peirannau ni ein hunain \u2013 o\u2019r blaen yn y golofn hon. Er na chafwyd arian o America, cawsom gryn hwyl ar ddatrys mecaneg dail ffa wrth iddynt ddilyn ein seren agosaf. Bu cyfeillion o Japan yn fwy llwyddiannus, wrth iddynt efelychu agor blagur dail coed hicori wrth gynllunio dadbacio codennau gofod."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Daeth hyn i gyd yn o\u0302l yn fyw imi wrth fwynhau cinio Nadolig blasus eleni. Un fantais bod yng nghwmni pobl ifanc yw eu bod, o bryd i\u2019w gilydd, yn cyfeirio at eu ffonau. Bendithiais frawd \u201cbach\u201d fy merch yng nghyfraith wrth iddo fy ngoleuo ar lansiad hanesyddol telesgop James Webb wrth iddo ddigwydd."}, {"text_idx": "#000005", "text": "I bawb sydd a\u0302 hanner diddordeb mewn gwyddoniaeth dros y deng mlynedd ar hugain diwethaf, bu lluniau anhygoel Telesgop Ofod Hubble o ryfeddodau\u2019r Bydysawd yn bleser os nad yn addysg bur. Heb so\u0302n am angen anthropomorffig bron yr Hubble i wisgo sbectol i gywiro\u2019i olwg ! Mae dyn yn cydymdeimlo wrth fynd yn hy\u0302n. Ond ers dros bymtheng mlynedd bu aros mawr am ei olynydd. Bu cryn oedi, ac yn 2011 pleidleisiodd y pwyllgor cyllid perthnasol i ddileu\u2019r prosiect oherwydd ei gost gynyddol. Ond erbyn diwedd y flwyddyn honno penderfynodd Cyngres yr UD barhau. A bellach, ar gost o ryw $10 biliwn, ni fedrwn ond dychmygu\u2019r straen ar y miloedd oedd ynghlwm a\u0302r gwaith wrth bwyso botwm tanio\u2019r roced (Ewropeaidd) Ariane 5 ar Ddydd Nadolig yn Kourou, Guyane. Ond bu perfformiad y roced mor dda, arbedwyd cryn dipyn ar y tanwydd oedd wrth law i symud Webb ymlaen i\u2019w safle barhaol. Bydd hyn yn ei alluogi i weithio yn sylweddol hirach i\u2019r dyfodol nag a gynlluniwyd. Ond ar o\u0302l y lansiad cynhyrfus, roedd yn rhaid dadbacio\u2019r holl gydrannau heb gymorth yr un gofodwr \u2013 fel y bu yn hanes Hubble. Un rheswm yw y bydd y telesgop yn cylchdroi o amgylch yr haul (yn hytrach na\u2019r ddaear, fel yn achos Hubble) tua miliwn o filltiroedd o\u2019n planed \u2013 bedair gwaith yn bellach na\u2019r lleuad."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Da gennyf ddweud, erbyn imi ysgrifennu hyn daeth y newyddion mai llwyddiannus fu\u2019r 200 o gamau \u201cOrigami\u201d angenrheidiol i nid yn unig agor flat pack y lloeren, ond ei ddrych euraid 6.5 metr ar ei draws a\u2019r darian maint cwrt tenis a fydd yn ei warchod rhag gwres yr haul. Y dadbacio yma oedd un o\u2019r sialensiau technegol mwyaf heriol yn hanes mordwyo\u2019r gofod. [Cyrrhaeddodd y JWT ei safle barhaol ar Ionawr 24 2022.]"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Bellach disgwylir i\u2019r lluniau cyntaf ymddangos dros yr haf. Ac fe ddisgwyliaf innau ddarganfyddiadau hanesyddol rheolaidd i rywun eu cynnwys yn Barn am flynyddoedd i ddod \u2013 ac a fydd yn fy nghynhyrfu a\u2019m difyrru innau am weddill fy oes. Nid yn unig y mae Webb yn ddeng i ganwaith cryfach na Hubble, ond mae ei offer yn cynnwys chwarter canrif o ddatblygu technegau dadansoddi. Mae telesgop o\u2019r fath yn Beiriant Amser gan fod angen amser ar y goleuni i\u2019n cyrraedd o\u2019r pellteroedd. Mae popeth a we\u0302l Webb yn rhywbeth a ddigwyddodd yn y gorffennol \u2013 ac fe fydd y pethau pellaf mor bell fel y byddant yn cynrychioli genedigaeth y se\u0302r a\u2019r galaethau cyntaf a ffurfiodd o dan amgylchiadau pur wahanol i\u2019r presennol, tua tair ar ddeg a hanner biliwn o flynyddoedd yn o\u0302l."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ychydig yn ddiweddarach na dechrau amser, a thua\u2019r un amser ag ymweliad Dov Koller a\u0302\u2019m labordy, derbyniodd biolegydd planhigion disglair ei ddoethuriaeth o Brifysgol Bangor. Bellach Julian Hibbard yw un o fotanegwyr mwyaf blaenllaw Prifysgol Caergrawnt. Ychydig cyn y Nadolig cyhoeddodd ef a\u2019i gydweithwyr ganlyniad arbrawf nad oedd neb yn disgwyl iddo weithio. Fe lwyddodd i impio bonyn wrth wraidd math arbennig iawn o blanhigyn."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Nid yw impio llwyddiannus yn rhywbeth newydd mewn amaeth. Mae\u2019n bosib bod ambell ddarllenydd Barn yn feistr ar impio rhosynnau \u2013 neu goed afalau. Yn wir, heb impio ni fyddai modd tyfu\u2019r math o afalau sy\u2019n ein bodloni heddiw o gwbl. Mae\u2019r broses hefyd yn bosibl mewn anifeiliaid \u2013 er ar raddfa llai cyffredin. Fe fydd y newyddion cynhyrfus am drawsblannu calon mochyn er mwyn ceisio ymestyn bywyd David Bennett ym Maltimore ar ddechrau Ionawr yn sicr o godi proffil impiadau o\u2019r fath."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Yn ffodus i Julian Hibbard, nid yw ei impiad ef yn debygol o dynnu sylw\u2019r wasg yn yr un modd. Ond fe all fod o ddylanwad llawer mwy sylweddol i\u2019n dyfodol. Beth, felly, sydd mor arbennig am ei waith a llwyddiant syniad ei fyfyriwr PhD, Gregory Reeves ? Yr hyn a lwyddwyd i\u2019w wneud oedd impio bo\u0302n a gwreiddyn math o blanhigion sy\u2019n cynrychioli canran fawr o\u2019r bwyd yr ydym yn ei fwyta \u2013 sef y monocotyledonau. Enw anghyfarwydd, efallai, ond cynrychiolant tua 20% o holl blanhigion tir sych. Yn bwysicach, nid yn unig y maent yn cynnwys yr holl ydoedd (gwenith, reis, india-corn, haidd ac ati) ond hefyd gnydau o bwys masnachol megis datys a phalmwydd eraill, bananas, pinafalau a nionod."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Gellir disgwyl i labordai ymchwil a masnachol ledled y byd fanteisio ar y dechneg. Mae ti\u0302m Caergrawnt eisioes wedi dangos bod modd cyfleu gwrthiant i ymosodiad mathau o ffwng o\u2019r pridd ar wenith trwy ddefnyddio gwreiddyn ceirch priodol. Gellir disgwyl manteision mawr i dyfwyr bananas. Nid yw\u2019r fanana math Cavendish \u2013 sy\u2019n sail i ran fwyaf o fasnachu\u2019r ffrwyth yn fyd eang \u2013 yn tyfu o had. Mae\u2019n rhaid ei dyfu o doriadau \u2013 yn glo\u0302n unffurf sy\u2019n agored i bob math o glefydau. O\u2019r herwydd y fanana yw un o\u2019r bwydydd sydd angen y mwyaf o driniaethau cemegol i\u2019w hamddiffyn. Byddai impio bonyn Cavendish i wreiddyn \u201cgwyllt\u201d yn dilyn y patrwm cyffredin gydag afalau."}, {"text_idx": "#000012", "text": "I lwyddo bu rhaid i\u2019r ti\u0302m ddefnyddio math o fo\u0302n gelloedd o hadau newydd eu hegino fel cyfrwng i gyflwyno dwy ochr yr impiad i\u2019w gilydd. Maent nid yn unig wedi cyflwyno ymarferiadau newydd, ond trwy ddadansoddi\u2019r cydweithio rhwng genynnau\u2019r tri phartner maent wedi dadlennu llawer am y prosesau a ddatblygodd yn y monocotyledonau yn ystod y 130 miliwn o flynyddoedd ers iddynt dorri ffwrdd o\u2019u gefeilliaid, y dicotyledonau yng Nghyfnod y dinosoriaid. Yn ystod yr ysbaid yma mi fydd goleuni\u2019r se\u0302r pellaf a hynaf wedi teithio\u2019r 1% olaf ei daith ar y ffordd i ddrych telesgop Webb ac i\u2019n canfyddiad ni."}]