[{"text_idx": "#000000", "text": "Arfor / Perthynas amaeth a\u2019r iaith"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Dyma un o dair erthygl yn craffu ar y cyswllt rhwng tair sector benodol o\u2019r economi a\u2019r Gymraeg. Yma, fe fyddwn yn edrych ar y berthynas rhwng y sector amaeth. Yn ddiddorol, fe fu sylw yn y cyfryngau yn ddiweddar i\u2019r fferm deuluol, a\u2019i ro\u0302l yn cefnogi\u2019r Gymraeg. Bu rhaglen Ffermio\u2019n cyflwyno\u2019r fferm deuluol fel \u2018front line\u2019 yn y frwydr i achub yr iaith, tra fod y BBC yn ffocysu ar sylwadau Comisiynydd y Gymraeg ynghylch yr angen i gynorthwyo ffermydd bach teuluol. Gosodwyd y galwad yng nghyd-destun ymdrechion y llywodraeth i gyrraedd ei nod o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae\u2019r cyfrifiad yn cynnig fod 43% o weithwyr amaethyddol yn siarad Cymraeg, canran dipyn yn uwch na\u2019r cyfartaledd o fewn y boblogaeth yn gyffredinol. Dylid disgwyl tipyn o orgyffwrdd rhwng ffermwyr a siaradwyr Cymraeg am fod ardaloedd lle mae canran siaradwyr Cymraeg yn uchel yn dueddol o fod yn ardaloedd gwledig hefyd. Rhaid cofio hefyd mai canran a niferoedd cymharol fach sy\u2019n gweithio yn y diwydiant amaeth yn genedlaethol. Mae\u2019r sector yn cyfrannu at greu 3.62% o gyflogaeth y wlad a 0.59% o\u2019n GVA, ac oddeutu 53,500 sydd yn gweithio yn y sector amaeth yng Nghymru[1] \u2013 felly tua 23,000 yn siaradwyr Cymraeg."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ond pa berthynas sydd rhwng y sector a\u2019r Gymraeg? Ydy cefnogi a thyfu\u2019r sector yn mynd i gael effaith gadarnhaol ar y niferoedd o siaradwyr Cymraeg?"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Yn ddiweddar, craffodd Wavehill a\u2019i bartner JP Consulting ar hyn yn Gwynedd. I gychwyn, rhaid nodi fod y data sydd ar gael ar gyfer ffigurau cyflogaeth yn y sector amaeth yn newidiol iawn, yn arbennig yr amcangyfrifon mwyaf diweddar a geir gan y SYG. Ond mae modd tynnu ar ddata yn o\u0302l i\u2019r 1960au er mwyn craffu ar y berthynas rhwng y sector a\u2019r Gymraeg."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Cyflwynir y data yn y tabl isod, ac mae dadansoddiad atchweliad (regression) yn cynnig nad oes perthynas rhwng y ddau h.y. nid yw cyflogaeth yn y sector yn effeithio niferoedd siaradwyr Cymraeg."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Pan drown at oblygiadau hyn i bolisi iaith, mae\u2019n cynnig na ddylwn ddisgwyl i gynnydd mewn cyflogaeth a thwf yn y sector amaeth i effeithio\u2019r iaith.[2] O ystyried maint y sector a\u2019r diffyg perthynas rhyngddi a\u2019r iaith, ni ddylwn ystyried y sector fel \u2018front line\u2019 yr iaith a dylwn beidio ystyried tyfu\u2019r sector fel un or ffyrdd mwyaf effeithiol o greu miliwn o siaradwyr."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ond dydy hynny ddim yn cynnig nad oes gwerth i\u2019r sector, ac yn sicr ddim yn ddadl yn erbyn cefnogi\u2019r sector."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Er nad yw\u2019r sector yn cefnogi niferoedd siaradwyr Cymraeg yn uniongyrchol, mae\u2019r diwydiant yn rhan o isadeiledd a sylfeini cymunedau gwledig Cymreig. Mae\u2019r cyswllt diwylliannol rhwng y tir, y bobl a\u2019r iaith yn un pwysig, ac mae\u2019n gyswllt y mae\u2019r diwydiant yn helpu creu a chadw. Mae\u2019r cyswllt yma\u2019n anfesuradwy mewn cyfrifiad."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Yn benodol, mae\u2019r clybiau a\u2019r gweithgareddau cymdeithasol a diwylliannol megis y Ffermwyr Ifanc, y sioeau a\u2019r marchnadoedd amaethyddol yn creu rhesymau a chyfleodd i bobl ddefnyddio\u2019r iaith yn eu bywydau a\u2019u gwaith. Mae ro\u0302l y diwydiant yn y dychymyg yn bwysig hefyd, a\u2019r syniad fod cymunedau gwledig, amaethyddol yn parhau i oroesi yn rhan o\u2019r \u2018stori\u2019 rydym ni\u2019n hoffi adrodd i\u2019n hunain ynghylch hanes a natur yr iaith a\u2019r wlad."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae\u2019r data\u2019n cynnig na ddylwn godi gobeithion am botensial y sector fel modd o gynyddu niferoedd siaradwyr Cymraeg. Ond mae\u2019n chwarae ro\u0302l eilradd bwysig yn yr ardaloedd gwledig y mae nifer yn eu gweld fel \u2018cadarnleoedd\u2019 neu\u2019r \u2018Fro\u2019."}, {"text_idx": "#000013", "text": "[2] Heb so\u0302n am yr her o dyfu\u2019r sector ymysg ansicrwydd Brexit."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Cronfa Treftadaeth y Loteri Cenedlaethol yn lansio cronfa \u00a39.8 miliwn i ariannu prosiectau adfer natur\nCyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru yn lansio grantiau ar gyfer prosiectau amgylcheddol\nGrw\u0302p Riverford yn lansio deiseb yn galw am degwch gan archfarchnadoedd\nParc Cenedlaethol Eryri yn cyhoeddi cynllun twristiaeth newydd"}]