[{"text_idx": "#000000", "text": "Eglwys Sant Mihangel a\u2019r Holl Angylion"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Cafodd yr eglwys bresennol, a gynlluniwyd gan James Wyatt yn 1803, ei difrodi\u2019n ddifrifol gan da\u0302n ym 1932. Mae\u2019r tu mewn i\u2019r eglwys, a adferwyd gan gwmni Caroe, yn cael ei nodweddu gan rai cerfiadau pren hardd sy\u2019n addurno\u2019r corau a\u2019r allor. Yma hefyd ceir gweddillion toredig cerflun gan yr enwog Syr Francis Chantrey (1781\u2013 1825) sy\u2019n coffa\u0301u Mariamne Johnes o\u2019r Hafod."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae ceinder yr eglwys a\u2019i thu mewn gosgeiddig yn cuddio gwir natur bywydau caled y rhan fwyaf o\u2019r bobl a addolai yma dros y canrifoedd. Mae\u2019r arolwg o\u2019r fynwent yn dangos i ni fod o leiaf 150 o fwynwyr plwm a gweithwyr cysylltiedig wedi\u2019u claddu yma. Perthyn i deuluoedd ffermwyr-denantiaid y mae llawer mwy o\u2019r beddau ac mae pum o berchenogion y stad hefyd wedi\u2019u claddu yma. Buasai bron pob un o\u2019r bobl hyn yn siaradwr Cymraeg yn ystod y 18fed a\u2019r 19eg ganrif a byddai llawer ohonynt wedi\u2019u denu at yr achosion Anghydffurfiol. Er i\u2019r boneddigion gadw llaw gadarn ar y rhai a ddibynnai arnynt gan ddisgwyl iddynt addoli yn Saesneg, yn ddwyieithog y mae\u2019r gwasanaethau erbyn hyn."}]