[{"text_idx": "#000000", "text": "Lle oeddwn i: Cadeirio '76"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Roedd o'n ddigwyddiad wnaeth ysgwyd yr Eisteddfod. Ddeugain mlynedd yn o\u0302l, ym Mhrifwyl Aberteifi 1976, cafodd awdl y Prifardd Dic Jones 'Y Gwanwyn' ei dyfarnu yn fuddugol am y Gadair. Ond, fe ddaeth hi i'r amlwg ei fod o wedi torri rheolau'r gystadleuaeth."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Roedd y bardd lleol o Flaenannerch yn aelod o bwyllgor lle\u0302n yr Eisteddfod, felly doedd dim hawl ganddo i gystadlu. Yn digwydd bod, roedd bardd arall yn deilwng o'r wobr, Y Prifardd Alan Llwyd. Mae'n disgrifio wrth Cymru Fyw sut y cafodd ei gadeirio mewn amgylchiadau mor chwithig ac unigryw:"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Roeddwn i wedi ennill y Gadair a'r Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Rhuthun yn 1973, ac nid oeddwn wedi cystadlu yn yr Eisteddfod Genedlaethol ers hynny. Yn wir, 'doeddwn i ddim ar frys i gystadlu ar o\u0302l ennill yn Rhuthun, ond fe apeliodd testun y Gadair ataf, a phenderfynais gystadlu."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Yn ogystal a\u0302 thestun da, roedd rheswm arall pam yr oedd cystadlu yn Eisteddfod 1976 wedi apelio ataf. Gan mai yn Aberteifi yn 1176 y cynhaliwyd yr eisteddfod gyntaf oll yng Nghymru, dan nawdd yr Arglwydd Rhys, Arglwydd Deheubarth Cymru, byddai Eisteddfod Aberteifi yn dathlu sefydlu'r eisteddfod wyth ganrif yn union yn o\u0302l."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Fel roedd yn digwydd roeddwn i'n symud o Ben Lly\u0302n i Abertawe i fyw oddeutu'r un adeg a\u0302 dyddiad cau'r Eisteddfod, i weithio fel golygydd i un o brif weisg Cymru ar y pryd."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Cefais wybod, ryw bythefnos cyn yr Eisteddfod, fy mod wedi ennill y Goron, ond dim gair am y Gadair. Roedd hynny yn fymryn bach o siom i mi, gan mai ar yr awdl y gweithiais fwyaf."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Brynhawn dydd Llun aeth Janice a minnau i grwydro'r maes. Daeth Berwyn Williams, Cadeirydd y Pwyllgor Gwaith, atom ar y maes, a dywedodd fod swyddogion yr Orsedd am fy ngweld. Ac meddai, mewn daeargryn o frawddeg: 'Wy'n meddwl 'u bod nhw am gynnig y gader i chi!' Roedd yr holl beth yn ddirgelwch."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Aeth Berwyn Williams a\u0302 ni i gwrdd a\u0302 swyddogion yr Orsedd. Roedd golwg ofidus iawn arnyn nhw, yn wir, roedd Gwyndaf [y cyn Archdderwydd a Chofiadur] bron yn ei ddagrau. Ac fe ddatgelwyd y cyfan imi."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Roedd dwy awdl deilwng yn y gystadleuaeth, ond roedd awdur un o'r ddwy awdl wedi torri un o reolau mwyaf sylfaenol yr Eisteddfod. Pan agorwyd yr amlen a gynhwysai enw a chyfeiriad y bardd buddugol, cafwyd mai R Lewis Jones oedd y bardd buddugol, a'i fod yn byw yn Hwlffordd. Codwyd amheuon prif swyddogion yr Orsedd yn syth."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ni chlywsant erioed so\u0302n am R Lewis Jones, ac aeth Gwyndaf yr holl ffordd i Hwlffordd i chwilio amdano."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Perthynas i Dic Jones a oedd yn byw yn y cyfeiriad hwnnw yn Hwlffordd. Yn awr, roedd Dic Jones yn aelod o'r pwyllgor a fu'n dewis y testun a'r beirniaid."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Felly, os nad oeddwn i yn barod i dderbyn y Gadair, byddai'n rhaid ei hatal, a difetha'r Eisteddfod yn llwyr, a honno'n Eisteddfod mor allweddol bwysig, yn Eisteddfod hanesyddol yn wir."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Ond aeth yn Eisteddfod hanesyddol am resymau gwahanol i'r hyn a ddisgwylid. Ceisiodd Gwyndaf ddarbwyllo Janice y byddai Cadair urddasol Eisteddfod Aberteifi yn edrych yn wych yn ein cartref!"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Cymerais ddeuddydd i feddwl am y sefyllfa. Roeddwn wedi trefnu i gyfarfod a\u0302 swyddogion yr Orsedd fore dydd Iau'r Eisteddfod. Daeth Janice a Gareth Maelor, fy nghyfaill a'm gweinidog, gyda ni, i sicrhau tegwch."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Ond derbyn y Gadair a wnes, er gwell neu er gwaeth, er gwell o safbwynt yr Eisteddfod, efallai, ond er gwaeth o'm safbwynt i fy hun."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Mewn cyfweliad teledu ar o\u0302l y seremoni mi wnaeth Dic Jones gydnabod ei fod e \"yn dechnegol\" wedi torri'r rheolau ond mynnodd nad oedd e wedi cael mantais annheg. Dywedodd nad oedd yn difaru yr hyn a wnaeth e."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Dywedodd nad oedd e wedi dechrau ysgrifennu'r gerdd tan fis Mawrth 1976 a'i fod wedi sylweddoli ei bod hi'n awdl dda ac yn deyrnged i Alun Cilie, y bardd a'r amaethwr ddysgodd y gynghanedd iddo."}, {"text_idx": "#000028", "text": "\"Pa le gwell na'r Eisteddfod i anrhydeddu cyfraniad Alun?\" meddai."}]