[{"text_idx": "#000001", "text": "Ddiwedd Awst 1971, union hanner canrif yn o\u0302l, daeth pedwar bachgen ifanc at ei gilydd yng Ngwersyll yr Urdd Glan-llyn."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Canlyniad yr wythnos oedd dechrau Hergest, un o grwpiau mwyaf poblogaidd y 70au, sydd wedi parhau i rocio trwy'r degawdau."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mewn rhaglen arbennig ar Radio Cymru sy'n ddathliad o'r grw\u0302p, mae Dei Tomos yn holi'r aelodau gwreiddiol am eu hatgofion."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Cyfarfod am y tro cyntaf yng Nglan-llyn"}, {"text_idx": "#000009", "text": "\"O'n i wedi cwrdd ag Elgan unwaith neu ddwy o'r blaen ond do'n i erioed wedi dod ar draws Delwyn a Derec."}, {"text_idx": "#000010", "text": "\"Ro'n i wedi clywed am Delwyn achos roedd e wedi dechre gwneud enw iddo ei hunan fel canwr."}, {"text_idx": "#000012", "text": "\"Felly dyma ni yn cyrraedd a sylweddoli wrth ddechre siarad gyda'n gilydd bod y pedwar ohonon ni gyda'r un math o ddiddordeb cerddorol, yn enwedig cerddoriaeth gorllewinol America; grwpiau fel Crosby, Stills & Nash a hefyd arwyr newydd Cymraeg."}, {"text_idx": "#000013", "text": "\"Roedd y byd canu ysgafn Cymraeg 'mond yn dechre, a'r boi mawr oedd Meic Stevens.\""}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ychwanega Geraint: \"Mi oedd Meic yn ddylanwad ar y pedwar ohonon ni. A dyma ni'n penderfynu; hei, mae gynnon ni gyd gymaint yn gyffredin, 'dan ni am gael hwyl wythnos yma."}, {"text_idx": "#000016", "text": "\"Be' wnaethon ni o ganlyniad oedd diflasu pob un gwersyllwr arall oedd yna wrth fanteisio ar bob cyfle fydden ni'n gael i ganu gyda'n gilydd.\""}, {"text_idx": "#000018", "text": "\"Roedd e jest yn gre\u0302t i gwrdd a\u0302 phobl eraill o wahanol lefydd oedd ar yr un donfedd fi'n credu. Hyd yn oed yn Gaerfyrddin, doedd dim lot o bobl yn lico be' o'n i'n lico."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Gwyliwch Hergest yn perfformio ar raglen bop Twndish yn 1978"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Wrth ffarwelio a\u0302'i gilydd ar ddiwedd yr wythnos roedd rhywbeth mawr ar droed i Derec, Delwyn, Geraint ac Elgan."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Gyda Geraint yn mynd ffwrdd i'r coleg yn Aberystwyth, ac Elgan yn byw yno, roedd Delwyn yn mynd adref i Aberda\u0302r a Derec i Gaerfyrddin."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Ond roedd rhywbeth wedi tanio yng Nglan-llyn oedd yn golygu bod y pedwar yn awyddus i barhau a\u0302'u cyfeillgarwch a'u dealltwriaeth cerddorol dros lythyrau a chardiau post, ac ambell alwad ffo\u0302n."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Y cam nesaf oedd meddwl am enw. Elgan feddyliodd am Hergest, enw sy'n deillio o'r hen lawysgrif hynafol, Llyfr Coch Hergest."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Eglura Elgan: \"Ar y pryd ro'n i'n gweithio yn llyfrgell y brifysgol yn Aberystwyth ac ro'n i'n gyfrifol am y casgliad Cymraeg ac roedd yr enw Hergest yn sefyll allan."}, {"text_idx": "#000029", "text": "\"Ond rheswm arall dros yr enw Hergest oedd enwau'r grwpiau i gyd yn y cyfnod hynny. Roedd gen ti Y Tebot Piws, Y Deniadon Ynfyd, Y Chwyldro a doedden ni ddim isie cael enw gydag 'Y' o'i flaen e."}, {"text_idx": "#000030", "text": "\"Felly roedd Hergest yn enw oedd yn taro i'r dim; roedd yn enw bachog, alli di ddim rhoi 'Y' o'i flaen e.\""}, {"text_idx": "#000031", "text": "Yng ngaeaf 1971, fe ddechreuodd Hergest berfformio yn ddeuoedd neu'n drioedd yn neuaddau Cymru, a chael gigiau o gwmpas sir Aberteifi dan drefniant Jac Jones, un o drefnwyr yr Urdd."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Ond yn Eisteddfod Genedlaethol Hwlffordd 1972 y dechreuodd pethau fynd o ddifrif i Hergest, fel mae Derec yn ei gofio:"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Disgrifiad o\u2019r llun, Roedd Y Tebot Piws yn perfformio yn un o gigiau cyntaf Hergest. Roedd hi'n ddyddiau iach iawn i'r si\u0302n gyda nifer o fandiau newydd, cyffrous"}, {"text_idx": "#000035", "text": "\"Ar gyfer un ga\u0302n oedd fi, Geraint ac Elgan ar y llwyfan gydag un microffon rhyngon ni a Delwyn ar y llawr, wrth y piano, a dim microffon. Ac un o ganeuon Delwyn oedd hi!\""}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mae diffyg adnoddau yn neuaddau Cymru yn fyw yng nghof Delwyn hefyd:"}, {"text_idx": "#000037", "text": "\"Doedd hynna ddim yn anghyffredin. Dwi'n cofio sawl noson wnaethon ni; doedd neuaddau Cymru ddim yn cynnwys pianos, yn enwedig y neuaddau cefn gwlad. A phan o'n i'n mynd i ganu oedd safon rhan fwya' o'r pianos yn erchyll."}, {"text_idx": "#000038", "text": "\"So yn slow fach stopes i whare'r piano a dechrau dysgu'r gita\u0302r!\""}, {"text_idx": "#000039", "text": "Sw\u0302n acwstig oedd i'r Hergest cynnar, pedwar llais a phedair gita\u0302r (gyda Delwyn yn symud i'r piano yn achlysurol)."}, {"text_idx": "#000041", "text": "\"Oedd e'n cymryd saith awr o Aberda\u0302r i Aberystwyth felly wnaeth Delwyn ddim dod."}, {"text_idx": "#000042", "text": "\"Wnaeth y tri ohonon ni gwrdd yn fy nghartre i a recordio wyth ca\u0302n fi'n credu. Cyfuniad o'r pethe oedd y tri ohonon ni wedi cyfansoddi ac anfon hwnnw wedyn at Sain; Huw Jones a Dafydd Iwan."}, {"text_idx": "#000043", "text": "\"Mis Gorffennaf '72 gawson ni lythyr oddi wrth Sain yn dweud bo' nhw wedi derbyn y ta\u0302p, wedi cael blas, so\u0302n am y wahanol safon oedd i'r caneuon, a dylen ni benderfynu pwy fydden canu a dewis yn ddoeth; i beidio bod yn rhy ddemocrataidd a chael un ca\u0302n yr un ar yr EP, ond mynd am y caneuon gorau."}, {"text_idx": "#000044", "text": "\"Ac wrth gwrs fel pedwar darpar superstar, wnaethon ni anwybyddu'r holl gyngor a dilyn ein trywydd ein hunain!\""}, {"text_idx": "#000048", "text": "\"I ddangos ymhellach pa mor benderfynol o'n ni i dorri cwys ein hunen, mi oedd Sain ar y pryd yn defnyddio offerynwyr proffesiynol i lenwi'r sw\u0302n; a'r drymiwr oedd gyda nhw ar nifer o recordiau'r cyfnod oedd bachan o'r enw Pick Withers, oedd yn recordio yn stiwdio Rockfield, ac a ddaeth yn enwog iawn."}, {"text_idx": "#000049", "text": "\"Wedon ni; 'Annwyl Huw a Dafydd, mae gyda ni ffrindie sydd 'run mor alluog o'r enw Charli Britton a John Griffiths, nhw 'y ni isie i chwarae gyda ni.'"}, {"text_idx": "#000051", "text": "\"Mae e'n dangos pa mor haerlllug o benderfynol o'n ni ond dwi'n credu bo' ni wedi profi pwynt achos ar y record gynta' 'na; dyna'r tro cynta i John recordio o gwbl, ac i John a Charli chwarae gyda'i gilydd."}, {"text_idx": "#000052", "text": "\"Fe wnaeth John a Charli ddipyn o farc fel deuawd offerynnol am flynyddoedd lawer ar o\u0302l hynny.\""}, {"text_idx": "#000056", "text": "Prif StraeonGwasanaeth ambiwlans 'dan bwysau' er gohirio un streicPublished28 munud yn o\u0302lY Glyderau: Dyn wedi marw ar o\u0302l syrthio o fynyddPublished3 awr yn o\u0302l'Mor bwysig cael diffibriliwr i glwb pe\u0302l-droed mab'Published7 awr yn o\u0302l"}, {"text_idx": "#000057", "text": "Gwasanaeth ambiwlans 'dan bwysau' er gohirio un streicPublished28 munud yn o\u0302lY Glyderau: Dyn wedi marw ar o\u0302l syrthio o fynyddPublished3 awr yn o\u0302l'Mor bwysig cael diffibriliwr i glwb pe\u0302l-droed mab'Published7 awr yn o\u0302l"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Y Glyderau: Dyn wedi marw ar o\u0302l syrthio o fynydd"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Ateb y Galw: Helena O Sullivan"}, {"text_idx": "#000064", "text": "O ble daw rhai o eiriau bob dydd y Gymraeg?"}, {"text_idx": "#000065", "text": "Colofn Shane: Sut mae atal Iwerddon?"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Cysylltwch a\u0302 niTabledi a ffonau symudolHefyd yn Gymraeg"}]