[{"text_idx": "#000002", "text": "Pan mae newyddion mawr yn torri, mae\u2019r newyddion yna yn ein cyrraedd mewn munudau, os nad eiliadau weithiau. Ond nid yn unig newyddion go iawn sy\u2019n ein cyrraedd ni mewn da bryd, ond newyddion ffug hefyd.\nMae newyddion ffug yn teithio\u2019n gyflym iawn ac mae 70% yn fwy tebygol o gael eu ail-drydaru ar Twitter yn o\u0302l arolwg gan yr Athrofa Dechnoleg Massachusetts. Mae\u2019n anodd weithiau adnabod os yw stori\u2019n wir ai peidio. Gyda\u2019r rhyngrwyd o fewn cyrraedd ni gyd mae creu newyddion ffug yn hawdd ac o fewn gallu sawl unigolyn."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae gwahanol fathau o newyddion anghywir, yn amrywio o fod yn falais i fod yn ddiniwed. Tra bod rhai yn creu newyddion ffug i fod yn gas, mae rhai yn rhannu newyddion ffug ar ddamwain.\nMae camddehongliad yn ddiniwed ac enghraifft o hynny ydi unigolyn yn rhannu newyddion maen nhw\u2019n meddwl sy\u2019n wir neu rannu llun o ddigwyddiad mawr maen nhw\u2019n feddwl sy\u2019n llun diweddar, ond mewn gwirionedd mae\u2019n hen lun. Camgymeriad syml yw hyn.\nWeithiau mae pobl yn rhannu newyddion sydd ddim yn ffeithiol gywir fel jo\u0302c. Ar wefannau cymdeithasol, mae sawl cyfrif sy\u2019n gwneud hwyl ar y newyddion ac er mai sbri diniwed yw hyn mae\u2019n hawdd cymysgu neu beidio sylweddoli mai comedi ydi\u2019r cynnwys.\nYna daw\u2019r newyddion ffug sy\u2019n cael eu creu o falais a\u2019u pwrpas ydi gwneud i unigolion penodol edrych yn ddrwg neu i\u2019n dychryn ni. Mae'n bwysig ein bod ni\u2019n gallu adnabod yr erthyglau a\u2019r cynnwys yma fel ein bod yn gallu gwneud yn siw\u0302r ein bod ni ddim yn ei rannu a lledaenu newyddion ffug."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Sut i adnabod newyddion ffug\nEr bod erthyglau a chynnwys digidol ffug yn gallu edrych yn wir, mae modd adnabod y newyddion ffug wrth chwilota am gliwiau allweddol. Dyma dri tip i\u2019ch helpu:\nMae\u2019r gair ffynhonnell yn swnio\u2019n ddiflas, rhywbeth o wers hanes... Ond mae o\u2019n bwysig i ni heddiw wrth i ni geisio darganfod y newyddion gwir.\nPan fyddwch chi\u2019n gweld erthygl yn cael ei rannu gan ffrind ar wefan cymdeithasol ac mae\u2019n peri gofid i chi neu mae o\u2019n newyddion annhebygol, ystyriwch os ydi\u2019r ffynhonnell yn un allwch chi drystio.\nMeddyliwch, ydych chi wedi darllen newyddion o\u2019r wefan yma o\u2019r blaen? Ydych chi wedi clywed am y wefan yma o\u2019r blaen? Ystyriwch os ydi\u2019r newyddion yma yn cael ei gyhoeddi yn debyg ar wefannau eraill a chymharwch y cynnwys gyda ffynonellau eraill."}, {"text_idx": "#000005", "text": "2. Peidiwch a\u0302 thrystio\u2019r pennawd yn unig\nWrth edrych ar wefan newyddion ac erthyglau sy\u2019n cael ei rannu ar wefannau cymdeithasol, mae\u2019r penawdau fel arfer yn gwneud mawr o fynydd. Yn naturiol, mae mudiadau newyddion eisiau i chi glicio a darllen yr erthygl, ond mae un prif wahaniaeth rhwng pennawd erthygl ffeithiol gywir ac erthygl newyddion ffug. Tra bod pennawd erthygl go iawn yn tueddu i bigo eich cydwybod, nod pennawd erthygl ffug ydi i beri gofid i chi.\n3. Edrychwch ar y dyddiad\nYn aml, mae pobl yn rhannu erthyglau ar eu cyfrifon ar-lein heb sylwi fod yr erthygl wedi cael ei gyhoeddi gyntaf sawl blwyddyn yn o\u0302l! Er bod newyddion hen fel hyn ddim yn cael ei ystyried yn newyddion ffug (gan fod yr erthygl yn gywir ar y pryd)"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Er i chi ddarllen ac adnabod newyddion ffug, efallai bod y storis ffug dal yn eich poeni. Mae\u2019n bwysig eich bod chi\u2019n trafod eich pryderon, hyd yn oed os dydi\u2019r stori sy\u2019n eich pryderu ddim yn wir. Cofiwch estyn allan i oedolyn cyfrifol ry\u2019ch chi\u2019n ymddiried ynddynt, ac efallai wnewch chi ddysgu rhywbeth iddyn nhw am adnabod newyddion ffug!\nI ddysgu rhagor am newyddion ffug a llawer mwy, beth am droi at lyfr Cwestiynu Popeth, sy\u2019n taflu goleuni ar sut i ddod o hyd i'r gwir y tu o\u0302l i'r stori drwy ddefnyddio'ch sgiliau critigol? O ddeall beth yw newyddion ffug i ddatrys dirgelion ac ymchwilio i drychinebau, byddwch yn gallu meddwl drosoch eich hun, a chwestiynu popeth! Mewn byd lle mae yna ddrysfa o wybodaeth \u2013 dyma\u2019r llyfr perffaith i chi!"}]