[{"text_idx": "#000007", "text": "Williams Pantycelyn piau sylwedd rhifyn Gorffennaf o\u2019n prif gylchgrawn diwylliannol Cymraeg, Y Traethodydd. Nid y Pantycelyn y gwyddom oll amdano, yr emynydd, y bardd a\u2019r marwnadwr, arweinydd y seiadau, y pregethwr teithiol, \u2018clerwr y nef\u2019 yn unig, ond y Pantycelyn hwnnw oedd a\u0302 diddordeb ysol mewn pynciau gwyddonol \u2013 gogoniant creadigaeth Duw \u2013 yn ogystal a\u0302 lledaenu\u2019r newydd da am Iesu a\u2019i farwol glwy. Mewn ysgrif ysgolheigaidd ac eang ei rhychwant, mae Gruffydd Aled Williams yn so\u0302n am y canu gwyddonol Cymraeg o gyfnod y Dadeni Dysg at gyfnod Pantycelyn ei hun."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ymhlith yr awduron hysbys mae Edmwnd Prys a Sio\u0302n Dafydd Rhys, dyneiddwyr yr unfed ganrif ar bymtheg, ac yna Morgan Llwyd y piwritan o\u2019r ganrif wedyn. Yr un enw anhysbys yw Bassett Jones, cyfoeswr i Llwyd a Chymro Cymraeg o Fro Morgannwg, a luniodd doreth o gerddi Saesneg ar bynciau gwyddonol, rhai ohonynt mewn cynghanedd gyflawn! Digon dyrys oedd y cyfeiriadau at y syniadaeth wyddonol ddiweddaraf. Mwy byth oedd y dryswch o\u2019u cyfleu trwy\u2019r gynghanedd. Dengys ei gynnyrch Cymraeg (prin) nad bardd o athrylith mohono, ond mae\u2019n dda cael gwybod amdano. Amheuthun yw dychwelyd at Williams a\u2019i \u2018Golwg ar Deyrnas Crist\u2019 sy\u2019n dangos pa mor olau oedd y Pe\u0302r Ganiedydd yn y damcaniaethau gwyddonol diweddaraf."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae awduron dwy ysgrif arall yn mynd i\u2019r afael a\u0302 defnydd Williams o\u2019r Beibl. Yn y cyntaf o ddau gyfraniad (bydd y nesaf yn ymddangos yn rhifyn Medi) mae hanesydd y Methodistiaid, Eifion Evans, yn crynhoi agwedd Pantycelyn at awdurdod ac ysbrydoliaeth yr Ysgrythurau ac yn dangos fel y defnyddiodd y Beibl yn ei waith bugeiliol yn y seiadau ac wrth amddiffyn y ffydd Fethodistaidd rhag cyfeiliornadau\u2019r cyfnod. Yna mae\u2019r beirniad llenyddol Robert Rhys yn dangos defnydd y Pe\u0302r Ganiedydd o ddelweddau sy\u2019n tarddu o un o lyfrau rhyfeddaf yr Hen Destament, sef Ca\u0302n y Caniadau neu Ganiad Solomon. I gloi y dathliad mae Dafydd Glyn Jones yn trafod campwaith dadleuol Saunders Lewis, Williams Pantycelyn (1927), cyfrol sydd wedi\u2019i hailgyhoeddi yn ddiweddar gan Wasg Prifysgol Cymru. Fel y byddwch yn ei ddisgwyl gan awdur yr ysgrif, trafodaeth athrylithgar ar lyfr athrylithgar a geir yma."}]