[{"text_idx": "#000000", "text": "Detholiad o: Pam ydw i\u2019n nofio mewn moroedd oer"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae nofio yn fy ngwaed. Mae\u2019r dw\u0302r sydd yn fy ngwythiennau yr un mor bwysig a\u0302\u2019r celloedd sy\u2019n goch. Mae fy Mam, sy\u2019n ddeg a thrigain bellach, yn nofio bob diwrnod o\u2019r flwyddyn gron \u2013 glaw neu hindda, cenllysg neu ia\u0302. Does ganddi\u2019r un siwt wlyb gynnes \u2013 dim ond dillad nofio cyffredin."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Yr wythdegau oedd hi. Oes cyn bod \u2018nofio gwyllt\u2019 neu \u2018nofio oer\u2019 yn hashnodau ar Instagram, yn bwnc trafod ar deledu\u2019r bore, neu\u2019n destun ymchwil gwyddonol i ffyrdd o osgoi dementia. Bryd hynny, dim ond nofio fydden ni. Nofio, dim mwy a dim llai."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Yn blant, cawson ni\u2019n magu ar dyddyn a safai ar hen stad goedwig fawr yn y canolbarth. Roedd nofio yn yr afon fan draw yn rhan o\u2019n magwraeth. Roedd y nant fwyn, fyrlymog, dafliad carreg o\u2019n drws cefn, yn troelli o\u2019r bryn at afon Ystwyth. Afon dipyn lletach oedd honno, i bobl mewn oed."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Pwll araf, diog oedd hwn, a agorai fel ceg ym mhen gwddf hir o nant. Fe\u2019i cysgodid gan goed helaeth, a\u2019u canghennau cydnerth yn ymestyn dros y dw\u0302r. Roedd y canghennau hyn yn fyrddau plymio rhagorol, a\u2019r pwll yn yr ystum hwn yn yr afon yn ddigon dwfn inni daflu ein hunain dro ar o\u0302l tro i\u2019r lli. Ar brynhawniau o haf hirfelyn y digwyddai hyn, neu yn ystod ambell orig ar o\u0302l ysgol a\u2019n bagiau wedi\u2019u lluchio ar hast i\u2019r gwellt."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Yn fy arddegau, fe ddysgais hefyd fod y Byngalos yn lle ardderchog i snorclo. Anghofia\u2019 i fyth y teimlad hudol a ges \u2013 sef sylweddoli y gallwn, gyda chymorth syml masg a \u2018thiwb\u2019 neu \u2018dwndish\u2019 anadlu, aros o dan y dw\u0302r am oriau heb deimlo\u2019r oerfel o gwbl."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Roedd cymaint i\u2019w weld o dan y dw\u0302r hefyd \u2013 y cyfan yn anweledig, i raddau helaeth, o\u2019r wyneb. Creigiau, ogofa\u0302u, craciau, holltau. Cerrig prydferth, darnau suddedig o afon, a broc mo\u0302r \u2013 neu beth bynnag sy\u2019n cyfateb i froc mewn afon. Ambell bysgodyn hefyd \u2013 yn saethu heibio fel seren wib, fyth i\u2019w nabod eto. Wastad yn olygfa syfrdanol, ond yn un a roddai hwb i\u2019r galon hefyd. Bywyd yn ffynnu, ochr yn ochr a\u0302 mi yn yr afon."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Byddai ffurf a chymeriad ein llecynnau nofio yn newid dros y tymhorau a\u2019r blynyddoedd. Y cerigos ar waelod yr Argae, er enghraifft \u2013 byddai\u2019r rheini\u2019n newid eu sia\u0302p yn llwyr yn ystod storm neu pan fyddai\u2019n bwrw hen wragedd a ffyn."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Byddai \u2018twyni\u2019 anferth o gerrig yn drifftio o dan y dw\u0302r ac yn crynhoi mewn twmpathau newydd, gan olygu bod yr holl ardaloedd dwfn a bas yr oedden ni\u2019n eu nabod fel cefn ein llaw wedi newid sia\u0302p a dyfnder dros nos. Roedd nofio ar o\u0302l storm wastad yn drysu rhywun, gan y byddai\u2019n rhaid teimlo ein ffordd yn ofalus i mewn i\u2019r dw\u0302r, a mapio\u2019r \u2018tir\u2019 ar ei newydd wedd. Dod o hyd eilwaith i\u2019r pyllau dwfn a\u2019r dyfroedd basach."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mewn siorts a chrys-t, neu weithiau mewn sgert neu ffrog \u2013 beth bynnag y byddwn i\u2019n digwydd ei wisgo ar y pryd \u2013 byddwn i\u2019n dod o hyd i le bach ar lan yr afon lle gallwn lithro i mewn. Yna\u2019n araf ac yn betrus, dechrau cerdded yn erbyn y lli. Byddwn i\u2019n aml yn oedi i gael hoe yn y rhaeadrau bychain ar hyd y ffordd \u2013 yn eistedd i fwynhau\u2019r swigod, i grafu fy nghefn, neu i wynebu\u2019r her fawr o beidio a\u0302 chael fy ngwthio yn o\u0302l gyda\u2019r lli neu oddi ar fy ngharreg. Byddai hyn yn aml yn gwneud imi wichian mewn gorfoledd; mae hyd yn oed y rhaeadrau sy\u2019n ymddangos yn fychain mewn afon yn chwareus o rymus."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Wrth edrych yn o\u0302l, rwy\u2019n sylweddoli mai ffordd plentyn o ddod o hyd i\u2019r canol llonydd distaw oedd cerdded yr afon fel hyn, ffordd o geisio heddwch a thawelwch. Ffordd o fyfyrio, bron \u2013 ac ymgais ddiniwed i fod yn annibynnol hefyd. Byddwn yn dweud wrth Mam i ble roeddwn i\u2019n mynd \u2013 a fyddai hi byth yn fy rhwystro. Felly i ffwrdd a\u0302 fi\u2019n dawel, ar fy mhen fy hun bach. Roedd yn rhywbeth hynod o gysurlon i\u2019w wneud \u2013 y math o beth sy\u2019n annog rhywun i fwmian dan ei anadl \u2013 ac yn amlach na heb byddwn wedi diflannu am oriau."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Efallai fod rhywfaint o\u2019m dyhead dwfn i fod yn y dw\u0302r, neu\u2019n agos at ddw\u0302r, yn deillio o\u2019r cyfnod hwn. Mewn dw\u0302r y bues i hapusa\u2019 erioed. Yn teimlo cysur a llonyddwch, ac wedi fy adfer yn syth. Boed yn hwylio ar gychod, yn nofio mewn afonydd a chefnforoedd, neu\u2019n byw wrth ymyl y rhain, gan wybod eu bod nhw yno. Efallai fod gan bobl ryw angen cyffredinol, cynhenid yn hyn o beth, hefyd. Os edrychwch chi ar y map, mae\u2019r rhan fwyaf o aneddiadau pobl wedi\u2019u lleoli ar lan dw\u0302r, neu\u2019n agos at ddw\u0302r."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Yn wir, rydw i wastad wedi\u2019i chael hi\u2019n anodd dychmygu byw yn unman ymhell o ddw\u0302r. Bydda\u2019 i\u2019n mygu ac yn arswydo\u2019n syth wrth feddwl am hynny \u2013 gan deimlo na alla\u2019 i anadlu go iawn. Mae\u2019n beth od, a dweud y gwir, wrth feddwl sut y bydd eich anadl yn dychlamu wrth gamu i ddw\u0302r oer fel ia\u0302 yng nghanol gaeaf!"}]