[{"text_idx": "#000022", "text": "Prosiectau cymunedol lleolArchaeoleg ymarferol yng Nghaerau a Threla\u0301iPresgripsiynu cymdeithasol gwyrddCyllid ar gyfer prosiectau peilotPorth CymunedolPharmabeesChildren's UniversityEin heffaith"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Gorweddai Svalbard, yr ynysfor Norwyaidd, yn ddwfn o fewn Cylch yr Arctig. Mae rhwng nodweddion rhewlifol ac eangderau lu o dwndra, ac mae ei ychydig oleuadau llachar yn cynrychioli terfyn gogleddol gwareiddiad."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Ar arfordir gorllewinol yr ynysoedd rhewedig gorweddai aneddiad bach Ny-A\u030alesund, cyn tref lofaol sydd bellach yn gartref i un o\u2019r cymunedau gwyddonol fwyaf amrywiol ar y ddaear. Mae ymchwilwyr yno sy\u2019n cynrychioli deg gwlad \u2013 ac ym mis Medi, cafodd y ti\u0302m eu hybu gan Prem Gill (BSc 2017)."}, {"text_idx": "#000029", "text": "\u201cRoeddwn eisiau profiad o gynnal gwaith maes pegynol mewn rhanbarthau anhygyrch ac oeraidd\u201d, meddai Prem. \u201cOnd yn fwy na hynny, es i allan i Begwn y Gogledd i weld sut olwg oedd ar y sefyllfa yno.\u201d"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Mae ei waith yn canolbwyntio ar fonitro morloi ar hyn o bryd. Pam? \u201cWel, mae morloi yr Antarctig yn ddangosydd gwych ar gyfer iechyd yr ecosystem Antarctig,\u201d eglurai Prem. \u201cNhw yw\u2019r defnyddwyr mwyaf o gril Antarctig, sydd heb brinder ysglyfaethwyr. Mae\u2019r cril eu hunain yn dibynnu\u2019n helaeth ar ia\u0302 y mo\u0302r.\u201d"}, {"text_idx": "#000031", "text": "\u201cMae monitro cril yn anodd,\u201d ychwanegodd. \u201cOnd yn ystod y dydd, mae\u2019r Morloi Antarctig yn ymlacio ar y rhew. Os gallwch eu holrhain nhw a\u2019r newid yn eu poblogaeth gallwch i raddau ganfod helaethrwydd y cril, ac yn ei dro asesu newidiadau i\u2019r rhanbarth pegynol.\u201d"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Mae Prem yn arwain prosiect o\u2019r enw Morloi o\u2019r Gofod \u2013 ac fel mae\u2019r enw\u2019n ei awgrymu, roedd ei daith i\u2019r Arctig yn golygu newid sylweddol yn ei amgylchedd gweithio. Mae ei waith yn dibynnu\u2019n helaeth ar ddelweddau lloeren o\u2019i ganolfan yng Nghaergrawnt."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Mae\u2019r broses o gyfrif poblogaethau morloi yn aml yn llafurus \u2013 ac yn rhywbeth mae Prem yn gobeithio ei awtomeiddio drwy ddefnyddio deallusrwydd artiffisial. \u201cOs ydych yn treulio oriau yn mynd drwy lun o ia\u0302 mo\u0302r a darganfod dim morloi o gwbl, mae\u2019n un o\u2019r prosesau mwyaf dirdynnol y gwyddom amdano.\u201d"}, {"text_idx": "#000037", "text": "\u201cPan glywch y geiriau \u2018fforiwr Antarctig\u2019, efallai na fyddwch yn dychmygu person ifanc, brown,\u201d meddai. \u201cEfallai y byddwch yn dychmygu lluniau ffurf sepia o bobl gwyn, Fictoraidd. Roeddwn eisiau newid hynny. Er mwyn gallu dweud bod fforiwr, neu gadwraethwr, yn edrych yn debyg iawn i mi mewn gwirionedd.\u201d"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Ar o\u0302l cwblhau ei radd israddedig ei hun ddim ond dwy flynedd yn o\u0302l, mae Prem yn sefydlu interniaethau a chynlluniau cysgodi er mwyn i eraill gael ennill profiad uniongyrchol o\u2019r maes. Bydd un lleoliad gwaith yn galluogi myfyriwr STEM israddedig o gefndir heb gynrychiolaeth ddigonol i\u2019w ymuno ar y prosiect Morloi o\u2019r Gofod."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Nid rhybudd yn unig yw toddi\u2019r meysydd rhew. Eu rhan yn yr ecosystem fyd-eang yw i reoleiddio tymheredd y moroedd ar draws y byd, yn ogystal a\u0302 chynnwys y dw\u0302r a all arwain at gynnydd trychinebus mewn lefelau mo\u0302r byd-eang."}, {"text_idx": "#000045", "text": "\u201cRoedd fy mhrofiad ym Mhegwn y Gogledd yn agoriad llygaid o ran faint mae\u2019r tirwedd wedi newid.\u201d meddai Prem. \u201cDywedwyd wrthym \u2018chi\u2019n gwybod, roedd rhewlif a oedd yn arfer ymestyn ar draws y fjord yma ddeng mlynedd yn o\u0302l ac erbyn hyn mae\u2019r holl ffordd draw fan yma\u2019.\u201d"}, {"text_idx": "#000047", "text": "\u201cHyd yn oed fel cadwraethwr hinsawdd, rwy\u2019n cael trafferth gweld effaith newid hinsawdd yn y DU,\u201d mae\u2019n cyfaddef. \u201cOnd os ewch i\u2019r Arctig, nid yw\u2019n raddol. Dim ond pan fydd y newidiadau yma yn dechrau cael effaith arnom y byddwn ni\u2019n sylweddoli beth sy\u2019n digwydd.\u201d"}]