[{"text_idx": "#000001", "text": "Mae Enlli yn nodedig fel cyrchfan pererinion ers dyddiau cynnar Cristnogaeth, ond mae olion aneddiadau ar yr ynys yn dyddio o gyfnod cyn Crist."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Yr olion cyntaf o bresenoldeb dyn ar Ynys Enlli yw darnau o gallestr wedi\u2019u trin a darganfyddwyd yma ac acw ar yr arfordir gorllewinol ar lethrau gorllewinol y mynydd, yn o\u0302l pob tebyg o\u2019r ail fileniwm (2,000 \u2013 1,000) C.C. Mae hyn felly\u2019n brawf fod yr ynys wedi ei phoblogi am o leiaf bedair mil o flynyddoedd."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae olion aneddau ar y Tir Mawr (gair pobl Enlli am Ben Lly\u0302n) y gellir eu dyddio yn bendant i\u2019r Oes Haearn. Ceir tystiolaeth fod pobl wedi byw ar Ynys Enlli yn ystod yr Oes Haearn (700C.C. \u00ad 43 O.C) gan fod safleoedd cyffelyb gydag olion adeliadau crynion a phetryal ar ochr y mynydd (uwchben Cristin) i\u2019w gweld ar y Tir Mawr. Ceir nifer o gloddiau a fyddai\u2019n waelodion i waliau\u2019r cytiau a chredir y byddent wedi\u2019u toi\u2019n bigyrnaidd. Dewiswyd mannau cysgodol i godi\u2019r cytiau gyda\u2019u mynedfeydd yn wynebu\u2019r de\u00adddwyrain. Gwnaed peth cloddio yn 1982 ar olion adeiladau petryal wedi\u2019u grwpio yng ngogledd yr ynys ond ni chynigiwyd dyddiadau pendant iddynt."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Gall rhain ddyddio\u2019n o\u0302l i gyfnod y dystiolaeth gallestr. Ceir tystiolaeth yn yr un fan fod adeiladau canoloesol a diweddarach yma."}]