[{"text_idx": "#000000", "text": "Deall Senedd a Llywodraeth y DU"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Yn y modiwl e-ddysgu hwn byddwch yn datblygu\u2019ch gwybodaeth a dealltwriaeth ynghylch y gwahaniaeth rhwng Senedd y DU a\u2019r llywodraeth drwy erthyglau, fideo a gweithgareddau i gefnogi eich arfer yn yr ystafell ddosbarth."}, {"text_idx": "#000004", "text": "esbonio rhai o rolau Llywodraeth y DU\nesbonio pwy sy\u2019n ffurfio Senedd y DU a\u2019i swyddogaethau\namlinellu rhai o\u2019r dulliau y mae Senedd y DU yn eu defnyddio i graffu ar y llywodraeth."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae Senedd y DU ar waha\u0302n i\u2019r llywodraeth. Yn cael ei adnabod fel y ddeddfwrfa hefyd, mae Senedd y DU yn awdurdod gwneud deddfau yn y DU, ac mae hefyd yn gweithio i wirio a herio gwaith y llywodraeth drwy brosesau gwahanol a adnabyddir fel craffu."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ty\u0302\u2019r Cyffredin yw rhan y Senedd sy\u2019n cael ei ethol yn ddemocrataidd. Mae ei 650 o aelodau\u2019n cael eu hethol i mewn, fel arfer bob pum mlynedd, pan fydd etholiad cyffredinol yn cael ei gynnal."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ty\u0302\u2019r Arglwyddi yw rhan y Senedd sy\u2019n cael ei benodi. Mae\u2019n annibynnol ar ac yn cyfrannu at waith Ty\u0302\u2019r Cyffredin sy\u2019n cael ei ethol \u2013 maent yn rhannu cyfrifoldeb ar gyfer gwneud deddfau a gwirio a herio gwaith y llywodraeth."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Trydedd ran y Senedd yw\u2019r Teyrn. Fel Pennaeth y Wladwriaeth, ro\u0302l seremoni\u0308ol sydd gan y Teyrn yn bennaf. Maent yn niwtral yn wleidyddol, felly nid ydynt yn cefnogi unrhyw blaid wleidyddol neu\u2019n cymryd rhan mewn gwleidyddiaeth ddydd i ddydd. Mae\u2019r Teyrn yn cymeradwyo\u2019r biliau mae\u2019r Senedd yn eu pasio, gan eu galluogi i ddod yn ddeddf. Mae\u2019r Teyrn yn gwahodd arweinydd y blaid sy\u2019n ennill y rhan fwyaf o seddau mewn etholiad cyffredinol i ffurfio Senedd y DU, ac yn agor y sesiwn seneddol newydd bob blwyddyn."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mae Senedd y DU yn system ddwysiambraeth (yn golygu \u2018dwy siambr\u2019 yn llythrennol) oherwydd bod Ty\u0302\u2019r Cyffredin yn ogystal a\u0302 Thy\u0302\u2019r Arglwyddi yn cymryd rhan mewn llunio a chytuno deddfwriaeth newydd (deddfau). Mae angen tair rhan gyfan y Senedd i ddeddfu: i wneud deddfau newydd neu newidiadau i ddeddfau presennol y DU."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae Ty\u0302\u2019r Arglwyddi a Thy\u0302\u2019r Cyffredin yn rhannu\u2019r dasg o graffu ar y llywodraeth. Maent yn gwneud hyn wrth holi aelodau\u2019r llywodraeth, trafod materion allweddol a chynnal ymchwiliadau \u2013 prosesau byddwch yn edrych arnynt yn ystod y modiwl hwn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Prif gyfrifoldebau Senedd y DU yw:"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Beth yw\u2019r llywodraeth? (darllen am 5 mun)"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Mewn gwleidyddiaeth Brydeinig, pan fyddwn yn siarad am \u2018Lywodraeth y DU\u2019 rydym yn cyfeirio\u2019n benodol at y Prif Weinidog, y Cabinet a\u2019u gweinidogion iau a swyddogion. Dyma\u2019r ti\u0302m o bobl sy\u2019n gyfrifol am arwain a rhedeg y DU. Maent yn cael eu dewis o\u2019r blaid wleidyddol a enillodd y nifer mwyaf o seddau yn yr etholiad cyffredinol diwethaf."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Ar o\u0302l etholiad, mae arweinydd y blaid sydd wedi ennill yn cael ei benodi\u2019n Brif Weinidog ac yn dewis aelodau eraill y blaid i weithio yn y llywodraeth gyda nhw am bum mlynedd, tan yr etholiad cyffredinol nesaf. Er y gall AS fod yn aelod o\u2019r blaid sy\u2019n ffurfio\u2019r llywodraeth, os na fyddant yn aelodau o\u2019r ti\u0302m hwnnw sy\u2019n cael ei ddewis, ni fyddant yn rhan o\u2019r llywodraeth."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Ar o\u0302l Etholiad Cyffredinol 2017, enillodd y Blaid Geidwadol y nifer fwyaf o seddau yn Nhy\u0302\u2019r Cyffredin. Fodd bynnag, nid oedd mwyafrif ganddynt (h.y. dros 326 o seddau) a ffurfiwyd llywodraeth leiafrifol gyda 316 o ASau Ceidwadol. O\u2019r rhain, dim ond y Prif Weinidog, 21 o weinidogion y Cabinet a 96 o weinidogion eraill ffurfiodd Llywodraeth y DU."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Cliciwch yma i gael rhestr a bywgraffiadau gweinidogion y Cabinet presennol."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Beth mae\u2019r llywodraeth yn ei wneud?"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Tra bod sawl pw\u0302er llywodraethol wedi\u2019u datganoli i\u2019r sefydliadau datganoledig yn yr Alban, Cymru a Gogledd Iwerddon, Llywodraeth y DU yn unig sy\u2019n siarad ar ran y DU gyfan ac yn ein cynrychioli dramor."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Mae gweinidogion y Llywodraeth yn eistedd yn y Senedd ac maent yn atebol iddi. Mae hyn yn golygu bod yn rhaid i weinidogion ymateb i drafodaethau, ymholiadau a chwestiynau gan ASau ac aelodau Ty\u0302\u2019r Arglwyddi."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Mae ASau ac aelodau Ty\u0302\u2019r Arglwyddi nad ydynt yn weinidogion y llywodraeth neu lefarwyr yr wrthblaid yn cael eu hadnabod fel aelodau o\u2019r meinciau cefn. Mae gan aelodau o\u2019r meinciau cefn o bob plaid ran bwysig mewn gwirio a herio gwaith y llywodraeth drwy gwestiynau a thrafodaethau, a chynnal ymholiadau pwyllgorau dethol."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Gellir dod o hyd i fwy o wybodaeth am fusnes dydd i ddydd y llywodraeth ar wefan Llywodraeth y DU."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Yn y fideo hwn byddwch yn edrych ar sut mae Senedd y DU yn gwirio ac yn herio gwaith y llywodraeth. Gan ddechrau gyda Chwestiynau\u2019r Prif Weinidog rydym yn gyfarwydd ag ef, byddwn yn dysgu am y gwahanol brosesau mae Senedd y DU yn eu defnyddio bob dydd fel rhan o\u2019i swyddogaeth bwysig i graffu ar waith y llywodraeth."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Craffu yn Senedd y DU"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae sesiynau amser cwestiynau bob dydd yn y ddwy siambr. Mae gweinidogion o bob adran y llywodraeth yn mynychu Ty\u0302\u2019r Cyffredin i ateb cwestiynau gan ASau ar drefn rota, fel arfer pob pum wythnos. Mae Aelodau Ty\u0302\u2019r Arglwyddi\u2019n gofyn cwestiynau i\u2019r llywodraeth ar unrhyw bwnc, ac mae\u2019n rhaid i weinidog neu lefarydd ar ran y llywodraeth ymateb. Unwaith yr wythnos, mae ASau yn holi\u2019r Prif Weinidog yn ystod Amser Cwestiynau\u2019r Prif Weinidog. Mae cwestiynau\u2019n cael eu rhoi (\u2018eu cyflwyno\u2019) o flaen llaw, ac mae cyfle fel arfer ar gyfer cwestiynau dilynol (\u2018atodol\u2019)."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mae\u2019n bosibl cyflwyno Cwestiynau Brys yn Nhy\u0302\u2019r Cyffredin, a Chwestiynau Hysbysiad Preifat yn Nhy\u0302\u2019r Arglwyddi i\u2019r Llefarydd i ofyn am ymateb gan y llywodraeth ar fyr rybudd am faterion brys, pwysig lle na fyddent fel arall yn codi yn y siambr."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Gellir cyflwyno cwestiynau ysgrifenedig gan ASau neu Aelodau Ty\u0302\u2019r Arglwyddi ar gyfer ymateb gan y llywodraeth. Gallwch ddod o hyd i gofnod o\u2019r cwestiynau hyn a\u2019u hymatebion yma."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Mae Gweinidogion y Llywodraeth yn gallu gwneud datganiadau llafar neu ysgrifenedig i Senedd y DU. Mae datganiadau llafar fel arfer yn mynd i\u2019r afael a\u0302 phrif ddigwyddiadau, polisi\u0308au neu gamau gweithredu gan y llywodraeth, ac maent yn cael eu cyflwyno yn Nhy\u0302\u2019r Cyffredin yn ogystal a\u0302 Thy\u0302\u2019r Arglwyddi. Mae Aelodau wedyn yn cael y cyfle i holi\u2019r gweinidog ynghylch eu datganiad."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Mae llawer o waith craffu Senedd y DU yn digwydd trwy bwyllgorau dethol, sy\u2019n cynnwys aelodau o bleidiau gwleidyddol gwahanol."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Yn Nhy\u0302\u2019r Cyffredin, mae pwyllgor dethol i graffu ar bob adran o\u2019r llywodraeth. Yn Nhy\u0302\u2019r Arglwyddi maent yn ymwneud a\u0302 materion ehangach sy\u2019n croesi ar draws adrannau. Maent yn cynnwys 8-15 o aelodau\u2019r fainc gefn i edrych ar faterion polisi, gwario cyhoeddus a\u2019r modd y mae adrannau\u2019n cael eu rhedeg. Mae\u2019r rhan fwyaf o bwyllgorau dethol yn cwrdd yn rheolaidd i dderbyn tystiolaeth lafar gan weinidogion, swyddogion, sefydliadau, ac unigolion. Cadeiryddion pwyllgorau dethol eraill sy\u2019n ffurfio\u2019r Pwyllgor Cyswllt ac mae\u2019n cwrdd tua tair gwaith y flwyddyn i holi\u2019r Prif Weinidog."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Mae rhai pwyllgorau\u2019n cael eu ffurfio ar y cyd ag aelodau Ty\u0302\u2019r Arglwyddi."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Dewch o hyd i restr o bwyllgorau yma."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Mae trafodaethau\u2019n rhoi cyfle i drafod materion o bwys amserol, cenedlaethol a lleol, ac yn rhoi cyfleoedd ychwanegol i drafod deddfau newydd sy\u2019n cael eu cynnig. Maent hefyd yn fodd i godi ymwybyddiaeth gyhoeddus neu dynnu sylw\u2019r llywodraeth at fater o bryder. Mae ASau yn gallu defnyddio\u2019r cyfleoedd hyn i godi materion mae eu hetholwyr yn eu hwynebu. Yn Nhy\u0302\u2019r Arglwyddi, mae trafodaethau\u2019n rhoi cyfle i aelodau gydag amrywiaeth o arbenigedd ystyried pwnc."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Mae\u2019r rhan fwyaf o drafodaethau\u2019n cael eu cynnal ar gynnig gan y Llywodraeth, ond mae cyfleoedd hefyd yn y ddwy siambr i\u2019r prif wrthbleidiau ac aelodau o\u2019r meinciau cefn gynnal trafodaethau ar bynciau o\u2019u dewis, gyda gweinidog neu lefarydd sy\u2019n bresennol yn ymateb i\u2019r pwyntiau sy\u2019n cael eu codi."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Mae pleidleisiau\u2019n cael eu cymryd yn aml yn dilyn trafodaeth i weld a yw mwyafrif o Aelodau naill ai\u2019n cefnogi neu\u2019n gwrthod deddfau neu gynigion a gafodd eu trafod."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Mae gan lawer o bobl adnabyddus rolau pwysig yn y llywodraeth yn ogystal a\u0302 Senedd y DU."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Defnyddiwch y PDFs rhyngweithiol hyn i edrych ar rolau a chyfrifoldebau gwahanol bobl a grwpiau yn Nhy\u0302\u2019r Cyffredin a Thy\u0302\u2019r Arglwyddi. Mae\u2019n bosibl defnyddio\u2019r adnoddau hyn yn yr ystafell ddosbarth hefyd."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Y Tu Mewn i Dy\u0302\u2019r Cyffredin"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Mae'r Prif Weinidog a llawer o bobl allweddol eraill yn y llywodraeth yn cael eu tynnu o Dy\u0302\u2019r Cyffredin."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Y Tu Mewn i Dy\u0302\u2019r Arglwyddi\nTy\u0302\u2019r Arglwyddi yw'r siambr benodedig yn Senedd y DU.\nMae arbenigedd aelodau yn ei galluogi i fod a\u0302 ro\u0302l allweddol mewn craffu, a bod a\u0302 pheth cyfrifoldeb yn y llywodraeth.\nEdrychwch ar y PDF rhyngweithiol"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Y Tu Mewn i Dy\u0302\u2019r Arglwyddi"}, {"text_idx": "#000060", "text": "Mae arbenigedd aelodau yn ei galluogi i fod a\u0302 ro\u0302l allweddol mewn craffu, a bod a\u0302 pheth cyfrifoldeb yn y llywodraeth."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Dewch o hyd i syniadau ac adnoddau addysgu ar gyfer yr ystafell ddosbarth yma."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Dewch o hyd i ddeunydd darllen ychwanegol ar ro\u0302l senedd y DU a\u2019r llywodraeth yma."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Byddem wrth ein bodd i gael eich barn am y modiwl hwn."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Cofrestrwch ar gyfer cylchlythyr addysg Senedd y DU i gael y wybodaeth ddiweddaraf am ein holl gyfleoedd dysgu."}]