[{"text_idx": "#000002", "text": "Cytunodd Gylfinir Cymru fod angen asesu\u2019r dystiolaeth sydd ar gael o bwysau ysglyfaethu ar ylfinirod Numenius arquata sy\u2019n magu (gweler Cyfarfodydd 11: 4 Gorffennaf 2022 a 12: 22 Medi 2022). I fynd i\u2019r afael a\u0302\u2019r angen hwn, cynhaliwyd gweithdy ar 15 Rhagfyr 2022 gyda gwahoddiad agored i holl bartneriaid Gylfinir Cymru. Prif ddiben y gweithdy oedd datblygu syniadau i gefnogi datganiad safbwynt Gylfinir Cymru ar ro\u0302l rheoli ysglyfaethwyr fel mecanwaith ar gyfer adfer y gylfinir, ond hefyd ystyried anghenion tystiolaeth tymor hwy i alluogi camau cadarnhaol ond cynaliadwy ar gyfer adfer y gylfinir yng Nghymru.\nGwnaeth grw\u0302p gorchwyl a gorffen bach[1] ymgynnull i bennu agenda a nodyn briffio ar gyfer y gweithdy hwn. Agorwyd y gweithdy gan Ian Danby (Cymdeithas Saethu a Chadwraeth Prydain), sef cadeirydd dros dro Gylfinir Cymru, a daeth Patrick Lindley (CNC) i\u2019r gadair ar gyfer y sesiwn gweithdy. Dechreuodd y gweithdy drwy osod y cefndir ar y dystiolaeth bod pwysau ysglyfaethu yn ffactor sy\u2019n cyfyngu ar lwyddiant magu'r gylfinir: cyflwyniad gan Andrew Hoodless (Ymddiriedolaeth Anifeiliaid Hela a Bywyd Gwyllt) \u2013 Ymateb gylfinirod sy'n magu i reoli ysglyfaethu a chyflwyniad gan David Douglas (Y Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar) \u2013 Ysglyfaethu ar nythod a chywion y gylfinir. Trafodwyd set o egwyddorion drafft, a daeth y sesiwn i ben gyda\u2019r angen i gyflwyno nodyn tystiolaeth o\u2019r egwyddorion i Gylfinir Cymru ei fabwysiadu. Rhoddir yr agenda yn Atodiad 1.\nUn o'r cwestiynau ecolegol clasurol yw sut mae ysglyfaethwyr yn effeithio ar faint poblogaethau ysglyfaeth. Mae ysglyfaethu yn broses naturiol, ac eto mae pryderon cynyddol ynghylch y ro\u0302l y mae ysglyfaethu yn ei chwarae fel sbardun i newid yn y boblogaeth mewn poblogaethau sydd eisoes yn dirywio. Mae sut i reoli ysglyfaethu yn ennyn emosiynau cryf ac amrywiol a gall achosi ymatebion pegynedig a gwrthwynebol. Mae'r rhan fwyaf o rywogaethau adar sy'n magu yn y DU yn profi ysglyfaethu, o leiaf yn ystod amser neu gyfnod hanes bywyd arbennig o agored i niwed (e.e. cyfnodau wy a chyw)."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Dangoswyd y gall cynhyrchiant nythu adar sy\u2019n nythu ar y ddaear, gan gynnwys rhydwyr, gael ei gyfyngu gan ysglyfaethu wyau a chywion (Roos ac eraill, 2018) ac y gall hyn atal adferiad poblogaethau llai. Mae mesurau i fynd i\u2019r afael ag ysglyfaethu yn cael eu llywodraethu gan fframweithiau cyfreithiol sydd wedi\u2019u hen sefydlu, ac mae\u2019r rhain, mewn perthynas ag ysglyfaethu adar o leiaf, yn gofyn am ystyried atebion nad ydynt yn farwol. Mae consensws eang hefyd na fydd rheoli ysglyfaethwyr yn unig yn arwain at adferiad cynaliadwy i'r gylfinir."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Nid yw'n glir p'un a yw ysglyfaethwyr yn gweithredu'n gyfartal trwy boblogaeth ysglyfaeth. Gallant grynhoi mewn lleoliadau penodol, er enghraifft, lle mae ysglyfaethau yn anarferol o doreithiog neu'n agored i niwed. Mae angen gwell gwybodaeth i ddeall sut mae nodweddion tirwedd, megis cynefinoedd llinol a darnio cynefinoedd, yn dylanwadu ar helaethrwydd meso-ysglyfaethwyr ac ymddygiad chwilota am fwyd, a sut y gall ro\u0302l addasu cynefinoedd ddylanwadu ar chwilota ysglyfaethus."}, {"text_idx": "#000008", "text": "2. Pam mae dwysedd anghymesur o uchel o feso-ysglyfaethwyr yng Nghymru a'r DU o gymharu a\u0302 gwledydd Ewropeaidd?"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae\u2019r rhesymau dros y dwyseddau mor uchel yn aneglur ond mae nifer o ffactorau a allai achosi niferoedd ysglyfaethwyr wedi\u2019u hawgrymu, megis mwy o gymorth bwyd yn sgil rhyddhau adar hela estron ar raddfa fawr (Pringle ac eraill, 2019; Baines, 2023), ychwanegiadau bwyd anthropogenig eraill, a ro\u0302l coetir o ran cynnal a gweithredu fel lloches i ysglyfaethwyr cyffredinol. Ni chanfu adolygiad cyflym o dystiolaeth o ryddhau adar hela ar dir isel yn Lloegr unrhyw dystiolaeth i brofi neu wrthbrofi\u2019r ddamcaniaeth cymorth bwyd (Madden a Sage, 2020). Dangosodd Douglas ac eraill (2014) y gall coetir gael ei gysylltu\u2019n negyddol a\u0302 llwyddiant magu'r gylfinir."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Dangosodd Roos ac eraill (2018) y gall ysglyfaethu, yn bennaf gan lwynogod a mamaliaid estron, gyfyngu ar nifer y rhywogaethau sy\u2019n nythu ar y ddaear fel rhydwyr, adar hela ac adar mo\u0302r. Roeddent yn awgrymu bod rheoli ysglyfaethwyr sydd wedi\u2019i hanelu at lwynogod a brain ar yr un pryd yn fwy tebygol o arwain at boblogaethau ysglyfaethau sefydlog neu gynyddol, ond nid yw\u2019n glir p'un a yw llwyddiant magu\u2019r gylfinir yn cynyddu mewn ymateb i gael gwared ar un ysglyfaethwr, fel llwynogod, neu rywogaethau lluosog (e.e. llwynogod a brain tyddyn)."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae tystiolaeth o effeithiolrwydd rheoli llwynogod a brain mewn tirweddau ffermio yng Nghymru yn anodd ei chanfod ac ymhell o fod yn bendant. Mae yna nifer o resymau a all esbonio dim effaith rheoli ysglyfaethwyr ar lwyddiant nythod rhydwyr sy'n magu mewn arbrofion ar dir fferm, megis: amrywiad blynyddol mewn mathau eraill o ysglyfaethau (e.e. amrywiadau mewn llygod y gwair), y cyd-destun safle-benodol (e.e. maint y coetir neu nifer yr adar hela \u2013 Douglas ac eraill, 2023), rheolaeth heb ei chyflawni ar ddwysedd digon uchel, effeithiau dibynnol ar ddwysedd, ac amrywiad unigol yn ymddygiad chwilota ysglyfaethwyr.\nYn o\u0302l yr hyn a adroddir gan Douglas ac eraill (2023), hyd yn hyn nid oes astudiaeth wyddonol gyhoeddedig wedi\u2019i chynnal y tu allan i ardaloedd a reolir ar gyfer y rugiar goch sydd wedi gallu ailadrodd lefel ymateb rhydwyr sy'n magu, naill ai o ran llwyddiant magu a/neu niferoedd oedolion. Mae'n parhau i fod yn aneglur beth yw'r raddfa ofodol ac ymdrech leiaf i reoli ysglyfaethwyr i ddangos llwyddiant magu gylfinirod sydd o leiaf yn 0.5 cyw fesul pa\u0302r sy'n magu."}]