[{"text_idx": "#000001", "text": "Dewi Sant yw nawddsant Cymru ac yr ydym yn dathlu ei fywyd ar Fawrth 1af \u2013 Dydd Gw\u0302yl Dewi \u2013 bob blwyddyn."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Baner croes aur ar gefndir du Baner Dewi Sant.\nGanwyd Dewi, yn o\u0302l y so\u0302n, yn ne Ceredigion neu yng ngogledd Sir Benfro, ac yn wahanol i nawddseintiau eraill gwledydd Prydain \u2013 mae cryn dipyn o wybodaeth ar gael am ei fywyd, ac mae\u2019n frodor o\u2019r wlad y mae\u2019n nawddsant arni."}, {"text_idx": "#000009", "text": "The symbol of St David."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Dywed y chwedl i Dewi osod hances ar y llawr cyn sefyll arni, ac yn sydyn, cododd bryn bach o dan ei draed gan ei godi fel y gallai pawb ei weld. Mae rhai yn dweud hefyd fod colomen wen wedi glanio ar ei ysgwydd, yn arwydd gan Dduw o\u2019i sancteiddrwydd."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Darganfuwyd esgyrn dynol yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi yn 1996, a honnwyd y gallai\u2019r esgyrn fod yn rhai neb llai na Dewi Sant. Fodd bynnag, yn dilyn profion, cadarnhawyd mai olion canoloesol llawer diweddarach oedd wedi eu canfod."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Roedd Dewi yn ffigwr canolog yn natblygiad Cristnogaeth yng ngwledydd Prydain Baganaidd ac roedd ganddo gysylltiadau cryf ag Iwerddon."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Daeth ei fynachlog yn ganolfan ysbrydol pwysig ac erbyn y 12fed Ganrif roedd Tyddewi yn ganolfan i esgobaeth oedd yn ymestyn dros hanner Cymru. Cafodd Dewi ei hun ei gydnabod yn arweinydd y Brythoniaid ac mae\u2019r gerdd Armes Prydein o\u2019r 10fed ganrif yn so\u0302n am \u2018faner\u2019 Dewi fel baner y cynghreiriad yn erbyn y Saeson."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Mae\u2019n debyg iddo ddod yn nawddsant i\u2019r Cymry am fod cynifer o eglwysi hynafol Cymru wedi eu cysegru iddo a\u2019i W\u0302yl Mabsant yn cael ei dathlu mewn mwy o eglwysi nag unrhyw un o\u2019r seintiau eraill."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Planhigyn lluosflwydd o\u2019r genws Narcissus yw\u2019r genhinen Bedr (lluosog: cennin Pedr). Mae gan y rhan fwyaf o\u2019r math hwn flodau melyn, mawr. Allan o fylbiau y maent yn egino a\u2019u tyfu a hynny fel arfer yn y gwanwyn cynnar."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Creadigaeth gymharol fodern yw\u2019r Eisteddfod Genedlaethol sy\u2019n esiampl o sut mae gwladgarwch a\u2019r dymuniad i ail-greu traddodiad yn cydorwedd yn daclus yn aml. Efelychiad ohoni yw gw\u0302yl yr Urdd a sefydlwyd yn 1929 ac Eisteddfod Ryngwladol Llangollen a sefydlwyd yn 1947."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Daeth Eisteddfod y Glowyr i ben yn 2001 (sefydlwyd 1948) wrth i\u2019r diwydiant glo hefyd farw. Bu\u2019r eisteddfod hefyd yn nodwedd bwysig ar ddiwylliant cymunedau o Gymry alltud yn Lloegr, Awstralia, Gogledd America, Patagonia, a De Affrica."}]