[{"text_idx": "#000000", "text": "Gruffudd ab OwainApr 17, 20224 min read"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Ve\u0301lodromes; adeiladau wedi eu cysegru ar gyfer seiclo. Adeiladau sy\u2019n ganolfannau datblygu a dathlu ein camp unigryw."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Yn wir, dyma\u2019r unig adeiladau sydd gennym ni o fewn y byd seiclo sydd wedi eu cysegru ar gyfer y gamp. Un o\u2019r pethau cyntaf ddywedwyd wrtha i pan ddechreuais i seiclo oedd nad oes modd i rywun rywun chwarae ar gae Wembley ond mae modd i rywun rywun seiclo ym mhrif leoliadau\u2019r cystadlaethau mwyaf."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae\u2019r ve\u0301lodromes hyn i\u2019w cael ar draws Ewrop a Phrydain ac wedi bodoli ers yr 1870au (y cyntaf un yn Brighton); rhai tu-fewn a thu-allan, ac maent yn parhau i gael eu hadeiladu - mae un ar y ffordd yn Rhuthun."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Rywsut neu\u2019i gilydd dw i wedi llwyddo i amseru\u2019r cofnod hwn yn berffaith i gydfynd a\u0302 ras Paris-Roubaix gafodd ei gynnal heddiw a ddoe. Byddwn i\u2019n dadlau mai\u2019r ve\u0301lodrome tu allan yn Roubaix yw\u2019r mwyaf eiconig ohonyn nhw i gyd; yn goco\u0300ffoni o angerdd i groesawu diweddglo un o\u2019r rasys gorau ar y calendr."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Ond ve\u0301lodrome arall yn Ffrainc sydd gen i dan sylw heddiw - un gafodd ei adeiladu ym 1909 gan Henri Desgrange, seiclwr talentog yn ei hun dorrodd aml i record, ond sy\u2019n fwy adnabyddus am ei waith fel newyddiadurwr a golygydd L\u2019Auto ac fel trefnydd y Tour de France cyntaf ym 1903. Fe adeiladodd \u2018un temple du ve\u0301lo\u2019 er mwyn i seiclwyr allu hyfforddi yn ystod y Gaeaf, a cynhaliwyd nifer o ddigwyddiadau seiclo poblogaidd."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Cafodd y Ve\u0301lodrome d\u2019Hiver, sy\u2019n cael ei dalfyrru i \u2018Vel d\u2019Hiv\u2019, ei ddinistrio ym 1959."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae\u2019n leoliad sy\u2019n gysylltiedig ag un o\u2019r digwyddiadau mwyaf anghyfforddus a chywilyddus yn hanes Ffrainc."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mi ddois i ar draws yr hanes fel rhan o fy astudiaethau Uwch Gyfrannol (AS) Ffrangeg eleni; cwrs sy\u2019n gofyn am astudio ffilm benodol. Y ffilm yr ydw i\u2019n ei astudio yw \u2018La Rafle\u2019 (2010) gyfarwyddwyd gan Roselyne Bosch."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae\u2019r ffilm yn mynd a\u0302 ni\u2019n o\u0302l i\u2019r Ail Ryfel Byd ac i Paris ym 1942. Bryd hynny, roedd Ffrainc wedi ei rannu\u2019n ddwy; roedd y mwyafrif o\u2019r de yn rhydd, tra bo\u2019r gogledd a rhan helaeth o arfordir y gorllewin wedi\u2019i feddiannu gan \u2018re\u0301gime fantoche\u2019 (puppet regime) y Vichy - oedd yn cyd-weithio gyda\u2019r Naziaid."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ar y 16eg a\u2019r 17eg o Orffennaf, gyda chyd-weithrediad hyd at 9,000 o heddweision (onid ydy\u2019r gair Cymraeg yn eironig yn y cyd-destun yma), allgludwyd dros 13,000 - Iddewon o Paris yn bennaf ond nid yn unig. Roedd 4,000 ohonynt yn blant, 6,000 yn fenywod a 3,000 yn ddynion."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ffilmwyd y golygfeydd yn y ve\u0301lodrome mewn un tebyg yn Hw\u0300ngari - oedd mor debyg, yn o\u0302l un o\u2019r rhai wnaeth oroesi, ei fod yn gallu clywed yr arogleuon a\u2019r synau erchyll brofodd bron i saith degawd yn gynharach."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae dau foment yn y ffilm sy\u2019n dod i\u2019r cof yn ymwneud a\u2019r prif gymeriadau; un sy\u2019n dilyn llygaid y nyrs Annette Monod sydd wir yn dangos gwir raddfa\u2019r erchylltra, a\u2019r ferch fach Nono yn gofyn pryd y bydd y seiclwyr yn cyrraedd. Dw i\u2019n credu, yn groes i ambell i adolygwr ffilm, fod y ffilm yn portreadu\u2019r trasiedi mewn modd effeithiol iawn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Roedd yr amodau byw yn erchyll yno. Dim bwyd, diferyn o ddw\u0302r, gwres annioddefol, arogl ofnadwy a swn uffernol. Bu i gant ohonynt ladd eu hunain."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Man carchar dros dro yn unig oedd y Vel d\u2019Hiv; buan iawn y cafon nhw eu symud i wersylloedd tramwy - y rhan fwyaf i Drancy ond i Beaune La Rolande yr aent yn y ffilm - ac yn y pen draw ymlaen i Auschwitz."}, {"text_idx": "#000016", "text": "O\u2019r plant aeth i mewn i\u2019r Vel d\u2019Hiv ar yr 16eg o fis Gorffennaf 1942, dim ond llond dwrn lwyddodd i ddianc cyn cyrraedd Auschwitz."}, {"text_idx": "#000018", "text": "O\u2019r 42,000 o Iddewon gafodd eu hanfon i Auschwitz o Ffrainc yn y rhyfel, roedd dros chwarter ohonyn nhw yn y Vel d\u2019Hiv. 811 wnaeth oroesi."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Yr hyn sy\u2019n rhyfeddol yw ei bod hi wedi cymryd tan 1995 i\u2019r wladwriaeth Ffrengig o\u0302l-ryfel gydnabod unrhyw gyfrifoldeb neu fai am yr hyn ddigwyddodd i\u2019r Iddewon. Gwadodd yr arlywyddion Charles de Gaulle a Francois Miterrand unrhyw gysylltiad, gan honni na ddylir cymysgu\u2019r weriniaeth gyda\u2019r re\u0301gime Vichy."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Parhaodd gystadlaethau bocsio a sglefrio ia gael eu cynnal yno wedi\u2019r rhyfel."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Ym 1995, gwyrdrodd yr arlywydd Jacques Chirac safiad ei ragflaenwyr gan ddweud mewn araith nodedig; \u201cCyflawnodd Ffrainc, gwlad y Goleuedigaeth a hawliau dynol, tir croeso a lloches, y diwrnod hwnnw, rywbeth na ellir mo\u2019i gyweirio.\u201d"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Er mai l\u2019E\u0301tat oedd yn gyfrifol ac nid la Re\u0301publique, o flaen y gofeb godwyd bryd hynny er cof am y miloedd a gollwyd, cydnabyddwyd y drychineb yn hanes Ffrainc."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Mae\u2019r ffilm yn hynod bwerus, ac mae\u2019r diweddglo\u2019n hynod emosiynol. Yn ogystal a\u0302 rhoi digwyddiad hanesyddol trychinebus ar gof a chadw, mae\u2019n ymdri\u0302n a\u0302 themau megis dynoliaeth, diniweidrwydd a phw\u0302er."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Yn anffodus, nid yw\u2019n hawdd ei wylio - dydy o ddim ar gael ar Netflix a Prime yn y lDG - ond os medrwch chi gael gafael arno rywsut, byddwn i yn ei argymell."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Y penwythnos hwn, roedd y seiclwyr yn Paris-Roubaix ar daith un cymal sy\u2019n cael ei alw\u2019n Uffern y Gogledd, gyda\u2019r llinell derfyn mewn ve\u0301lodrome."}, {"text_idx": "#000026", "text": "I\u2019r Iddewon, un cymal ar daith hirach oedd yn gorffen mewn ve\u0301lodrome, roedd eu taith nhw i Uffern i barhau."}, {"text_idx": "#000027", "text": "La Vuelta yn y Gymraeg am y tro cyntaf: yr holl fanylion"}]