[{"text_idx": "#000003", "text": "Mae llamhidydd yr harbwr yn llawer llai nag unrhyw forfilod eraill a geir yn nyfroedd Cymru ac Iwerddon. Dim ond hyd at 2 fetr o hyd maen nhw\u2019n ei gyrraedd ac fel arfer maen nhw\u2019n dod i\u2019r arwyneb yn gyflym mewn symudiad rowlio, heb stopio fel y mae dolffiniaid eraill yn ei wneud. Mae eu hasgell ddorsal hefyd yn llawer llai amlwg, am ei fod yn fwy trionglog ei sia\u0302p. Weithiau, cyfeirir atyn nhw fel \u2018moch chwythu\u2019, sy\u2019n deillio o sw\u0302n eu chwythiad (anadl). Pan fyddan nhw\u2019n ymddangos, gellir clywed y \u2018chwyth\u2019 hwnnw o\u2019r lan mewn amgylchiadau tawel iawn."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Yn wahanol i\u2019w perthnasau mwy, y dolffiniaid, mae\u2019r llamhidyddion yn byw bywyd mwy unig ac nid yw heidiau mawr ohonyn nhw\u2019n olygfa gyffredin. Mae\u2019n fwy tebygol eu gweld ar eu pen eu hunain, mewn grwpiau bach o rai unigolion, neu fel mam a llo. Dyma\u2019r rhywogaethau mwyaf cyffredin o deulu\u2019r morfil yn nyfroedd Cymru a gellir eu gweld bron yn unrhyw le. Fodd bynnag, mae\u2019n well ganddyn nhw ardaloedd lle mae gwahanol fathau o gerrynt, fel o gwmpas y pentiroedd. Mae\u2019r ardaloedd hyn yn cynnwys llawer o\u2019u hoff ysglyfaeth, fel llymri\u0308od a rhywogaethau pysgod llai eraill. Yn ystod misoedd yr haf, gellir eu gweld yn amlach, gan eu bod yn dueddol o fudo gyda\u2019u ffynhonnell fwyd, sy\u2019n symud i ddw\u0302r mwy agored yn y misoedd oerach. Ar waha\u0302n i ddyfroedd o amgylch Iwerddon a\u2019r DU, mae eu dosbarthiad arfordirol yn ymestyn cyn belled i\u2019r gogledd a\u0302 Gwlad yr Ia\u0302, yr Ynys Las ac Alaska a chyn belled i\u2019r de a\u0302 gogledd UDA, gogledd-orllewin Affrica a Japan. Er eu bod i'w gweld yn eang drwy Ewrop, nid ydyn nhw, fodd bynnag, yn byw ym Mo\u0302r y Canoldir ac maen nhw\u2019n gwbl absennol yn hemisffer y de."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Llamhidyddion yr harbwr ar hyd arfordir Iveragh"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Er mai\u2019r rhain yw\u2019r morfilod mwyaf gweladwy yn nyfroedd Iwerddon, gall llamhidyddion yr harbwr fod yn anodd eu gweld mewn tywydd garw, sydd yn digwydd yn eithaf aml ar arfordir gorllewinol Iwerddon. Felly mae\u2019n nhw\u2019n cael eu gweld yn aml mewn mannau cysgodol, ee Ballinskelligs a Bae Kenmar, ond hefyd o Bolus a Bray Head."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Dolffin trwyn potel - Deilf bholgshro\u0301nach -Tursiops truncatus"}]