[{"text_idx": "#000000", "text": "Seren Jones: Dychwelyd i'r famwlad arall"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Mae Seren Jones wedi dychwelyd i Zimbabwe, y wlad lle cafodd ei mam ei geni a'i thaid ei gladdu, am y tro cyntaf ers i Robert Mugabe gael ei ddisodli fel arlywydd - dyma'i herthygl arbennig i Cymru Fyw."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Doeddwn i ddim yn gwybod beth i ddisgwyl wrth ddychwelyd yn o\u0302l i Zimbabwe. Roedd llawer o newid wedi digwydd ers i mi fynd y tro diwethaf."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Dwy flynedd yn o\u0302l, Robert Mugabe oedd wrth y llyw, a dyna sut oedd hi ers 1980 pan gafodd ei ethol yn arlywydd cyntaf y wlad."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Wna\u0302i byth anghofio fy niwrnod olaf yn Zimbabwe tro diwethaf ym mis Awst 2016. Dwi'n cofio dweud hwyl fawr i fy nheulu a ffrindiau yn y maes awyr."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Roedd criw o tua chwech wedi ymgasglu i wneud yn siw\u0302r fy mod i a mam yn cael mynd trwy'r maes awyr yn iawn."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Disgrifiad o\u2019r llun, Dyma'r tro cyntaf i Seren ddychwelyd i Zimbabwe ers dwy flynedd"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Fy ewythr yn dweud: \"Dewch yn o\u0302l cyn bo hir.\" Modryb yn gofyn: \"Pryd fyddech chi 'nol? Dewch a\u0302'r holl deulu tro nesa'.\" Ac un llais arall yn sibrwd: \"Fydd Bob ddim yma tro nesa', mi fydd o wedi marw!\""}, {"text_idx": "#000010", "text": "Dwi ddim yn cofio pwy yn union fynegodd y frawddeg olaf, ond doedden nhw ddim yn bell o'r gwir."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Dwy flynedd yn ddiweddarach, dwi'n dychwelyd i Zimbabwe gyda mam am y trydydd tro... i wlad newydd, gydag arlywydd newydd."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Er roeddwn yn edrych ymlaen at ddychwelyd, nid dim ond fel person gyda chyswllt teuluol ond fel newyddiadurwr, roeddwn yn poeni. Er bod y Zimbabwe newydd yn agored i'r cyfryngau rhyngwladol, roeddwn dal yn nerfus."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Ers mis Tachwedd, pan ddaeth Emmerson Mnangagwa yn arlywydd y wlad, dwi wedi darllen a dysgu cryn dipyn amdano fe."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Roedd y Crocodeil, fel mae'n cael ei adnabod, yn hen ffrind a chydweithiwr efo Mugabe. Bu'r ddau'n filwyr yn ystod rhyfel annibyniaeth yn erbyn byddin wyn Rhodesia y 70au ar o\u0302l derbyn hyfforddiant gan China a'r Aifft."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Mae nifer hefyd yn dyfalu am ei gyfrifoldeb yn yr ymyrraeth yn erbyn pobl Ndebele yng ngorllewin y wlad yn yr 80au, er mae'n gwadu'r cyhuddiadau."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mae hefyd wedi cael ei gyhuddo o gynllunio ymosodiadau ar gefnogwyr yr wrthblaid, Morgan Tsvangirai a'r MDC (Movement for Democratic Change), yn ystod etholiad cyffredinol 2008."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ond er yr holl amheuon, am y tro cyntaf mewn degawdau, mae gan bobl Zimbabwe lais."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Roeddwn wedi synnu faint o bobl oedd yn fodlon siarad yn agored am wleidyddiaeth; yn rhoi eu barn heb ofn. Doedden nhw ddim yn ymweld yn poeni am beth fasa'n digwydd unwaith iddyn nhw orffen siarad."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Felly, mewn ffordd, gwelais fod pobl Zimbabwe mewn sefyllfa llawer gwell o ganlyniad i'r gyfundrefn newydd."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Er hyn, credaf y byddai Sekuru (y gair Shona am Taid) yn eithaf amheus am yr arlywydd newydd; roedd gan yr hen w\u0302r go' hir fel rwy'n deall."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Disgrifiad o\u2019r llun, Seren (4ydd o'r dde) gyda'i theulu cyfan yn Zimbabwe"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Er na ges y cyfle i'w adnabod mewn ffordd ystyrlon, nes i gwrdd a\u0302 fe unwaith pan roeddwn yn bedair oed. Bu farw Sekuru yn 2013, ac o ganlyniad o fynychu ei angladd, dechreuais ddiddori yn hanes Zimbabwe a theulu mam o ddifri'; i'r wlad oedd ef - a Mam o hyd - yn galw'n adref."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Yn 1972, i ddianc oddi wrth terfysg y rhyfel, penderfynodd Sekuru symud ei deulu i Brydain. Yn Llundain roedd yn aelod ac actifydd i barti ZANU-PF, sef parti Mugabe, a oedd ar y pryd yn ymladd i gael annibyniaeth yr erbyn llywodraeth y lleiafrif gwyn. Dyma'r adeg ddaeth Mugabe yn arwr i boblogaeth ddu Zimbabwe."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Pan ddychwelodd Sekuru yn o\u0302l i'r Zimbabwe newydd ar ddiwedd y rhyfel, er nifer o gynigion, penderfynodd droi ei gefn ar wleidyddiaeth, a dechrau ffermio; ei uchelgais erioed. Roedd ei obeithion fel gwladgarwr wedi eu sylweddoli."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Roedd mam hefyd eisiau mynd adre ar o\u0302l annibyniaeth, i astudio yn y brifysgol. Fodd bynnag, wnaeth Sekuru ei pherswadio i aros ym Mhrydain, a derbyn addysg bellach yno yn lle."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Ei ddadl oedd fod y wlad newydd ddim yn medru rhoi y cyfleoedd oedd ar gael ym Mhrydain ar y pryd. Roedd rhaid i mam aros felly nes bod Zimbabwe yn sefydlog yn economaidd ac yn gymdeithasol."}, {"text_idx": "#000034", "text": "I nifer o bobl Zimbabwe, mae'r adeg yma yn un ansicr. Teimladau o gyffro, gobaith a nerfusrwydd; yn union fel ar ddechrau rheolaeth Mugabe. Yn sicr mae temtasiwn i ddathlu'r dyfodol ond mae ofn yn bodoli y bydd hanes yn ailadrodd ei hun."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Does dim rhyfedd felly pam bod gan Zimbabwe gymaint o broblemau. Problemau i wneud a\u0302'r economi, seilwaith, addysg bellach, tlodi a diweithdra ymysg eraill. Er hyn, mae angen cofio fod Zimbabwe yn wladwriaeth ifanc iawn, gyda llawer o botensial."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Dwi'n gobeithio caiff y bobl beth maen nhw'n haeddu: dyfodol gwell a ffyniannus. Dwi'n gobeithio bydd Emmerson Mnangagwa yn gweinyddu'r bobl - yn lle disgwyl cael ei weinyddu."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Ateb y Galw: Efa Lois"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Bywyd fel 'yr unig Iddew yn y pentref'"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Ras drwy Kenya yn 'ehangu bywyd'"}]