[{"text_idx": "#000002", "text": "Gall y menopos amharu ar lawer o agweddau ar fywydau menywod. Er mwyn helpu i godi ymwybyddiaeth ar Ddiwrnod Ymwybyddiaeth Menopos y Byd, sydd ddydd Sul Hydref 18, mae Robin Andrews \u2013 myfyriwr PhD yn y Grw\u0302p Ymchwil Iechyd a Lles Oes sy\u2019n gwerthuso traciwr symptomau ar-lein i ferched a\u0302 symptomau menopos \u2013 wedi llunio 10 ffaith am y menopos."}, {"text_idx": "#000003", "text": "1. Gall symptomau menopos bara llawer hirach na\u2019r disgwyl"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae llaciau poeth, chwysau nos, hwyliau isel, a phryder, i gyd yn nodweddion cydnabyddedig o\u2019r menopos. Mae\u2019r rhan fwyaf o ganllawiau\u2019n awgrymu y bydd y symptomau\u2019n para tua phedair blynedd. Fodd bynnag, mae astudiaethau diweddar wedi gwyrdroi\u2019r syniad hirsefydlog bod symptomau menopos yn fyrhoedlog. Canfu astudiaeth yn yr Unol Daleithiau y gall symptomau menopos bara saith, a hyd at 14 blwyddyn. Yn yr un modd, awgrymodd astudiaeth yn Awstralia fod 7% o ferched 60-65 oed yn dal i brofi symptomau menopos."}, {"text_idx": "#000005", "text": "2. Gall iselder fod yn broblem fawr yn ystod y menopos"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Adroddodd y Swyddfa Ystadegau Gwladol (SYG) yn 2017 fod menywod 50-54 oed yn fwy tebygol nag unrhyw grw\u0302p oedran benywaidd arall i gyflawni hunanladdiad. Yr oedran cyfartalog i fenyw o Brydain fynd i mewn i\u2019r menopos yw 51, ac mae tystiolaeth yn awgrymu y gall iselder yn ystod menopos gyflwyno\u2019n wahanol o\u2019i gymharu ag anhwylderau iselder eraill. Dadleua rhai, oherwydd bod triniaethau meddygol ar gyfer iselder wedi cael eu treialu a\u0302 chynrychioliadau \u201cnodweddiadol\u201d o\u2019r salwch mewn golwg, efallai na fydd therapi\u0308au arferol mor effeithiol ar gyfer iselder sy\u2019n gysylltiedig a\u0302 menopos."}, {"text_idx": "#000007", "text": "3. Gellir cymysgu\u2019r menopos a\u0302 chyflyrau iechyd eraill"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae mwy na 30 o wahanol symptomau wedi bod yn gysylltiedig a\u0302 menopos, a bydd menywod y DU yn profi wyth symptom cydamserol ar gyfartaledd. Felly, nid yw\u2019n syndod bod camddiagnosis yn gyffredin yn ystod y menopos, gan fod llawer o symptomau yn nodweddiadol o gyflwr cyffredin arall, gan gynnwys anhwylderau thyroid ac iselder clinigol. Mewn arolwg a gomisiynwyd gan Health & Her o 1,000 o ferched rhwng 45-60 oed, cyfaddefodd 70% eu bod yn profi symptomau perimenopausal yn eu 30au a\u2019u 40au, ond methodd 90% a\u0302 chydnabod y cysylltiad uniongyrchol a\u0302\u2019u hormonau cyfnewidiol, ac yn hytrach priodoli symptomau i heneiddio, straen, pryder ac iselder."}, {"text_idx": "#000009", "text": "4. Mae\u2019r menopos yn wahanol rhwng ethnigrwydd"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Gall y menopos gyflwyno\u2019n wahanol yn dibynnu ar eich cefndir ethnig: oedran cyfartalog y menopos ar gyfer menywod Indiaidd yw 46.2 mlynedd, tra bod cyfartaledd y DU yn 51 oed. Mae\u2019r symptomau\u2019n amrywio ledled y byd hefyd, mae menywod o wledydd Dwyrain Asia, fel China a Japan, yn llai tebygol o gael llaciau poeth na menywod o dras Ewropeaidd."}, {"text_idx": "#000011", "text": "5. Gall trin symptomau menopos fod yn anodd"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Y brif feddyginiaeth ar gyfer menopos yw Therapi Amnewid Hormon (HRT). Mae gan HRT hanes dadleuol, wrth i\u2019r ddwy astudiaeth a gafodd gyhoeddusrwydd uchel ddod i\u2019r casgliad y gallai gynyddu\u2019r risg o ddatblygu canser a phroblemau iechyd eraill. Mae\u2019r astudiaethau hyn wedi cael eu beirniadu ers nifer o gyfyngiadau, ond mae llawer o weithwyr iechyd proffesiynol a chleifion yn dal i ystyried HRT yn ofalus, a bu gostyngiad sylweddol yn nifer y presgripsiynau wedi\u2019u llenwi."}, {"text_idx": "#000013", "text": "6. Nid yw menywod bob amser yn ceisio cael cymorth ar gyfer eu symptomau menopos"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Bydd hyd at 90% o ferched y DU yn profi symptomau menopos difrifol, ond dim ond hanner fydd yn ceisio am gymorth meddygol. Mae yna lawer o resymau pam nad yw menywod yn ceisio triniaeth ar gyfer y menopos. Canfu adroddiad a gynhaliwyd gan Gymdeithas Menopos Prydain yn 2016 fod mwyafrif o fenywod yn teimlo gormod o gywilydd i drafod symptomau menopos gyda\u2019u meddyg, roedd eraill yn credu bod y menopos yn \u201cddim ond rhywbeth yr oedd yn rhaid iddynt ei ddioddef\u201d."}, {"text_idx": "#000015", "text": "7. Mae bron i 8/10 o ferched menopos yn gweithio"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Yn 2017, nododd yr SYG mai menywod menopos yw\u2019r demograffig gweithlu yn y DU sy\u2019n tyfu gyflymaf. Ers hynny, bu cefnogaeth gynyddol i weithwyr menopos, gan gynnwys ymdrechion i leihau\u2019r tabw\u0302 sy\u2019n gysylltiedig a\u0302 menopos, a sicrhau bod cwmni\u0308au\u2019n darparu cefnogaeth effeithiol."}, {"text_idx": "#000017", "text": "8. Nid yw\u2019r menopos yn ddrwg i gyd"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Nid yw pob dynes yn dioddef yn ystod y menopos, ac mae rhai yn nodi gwelliannau mawr. Mae\u2019r menopos yn nodi diwedd mislif, sydd hefyd yn golygu diwedd ar PMS a phoeni am feichiogi. Gall cyflyrau poenus fel endometriosis a ffibroidau hefyd wella a datrys yn aml ar o\u0302l menopos. Mae llawer o fenywod hefyd yn nodi teimladau o rymuso a hyder ar o\u0302l y menopos, gan fod y digwyddiad hwn yn aml yn cyd-fynd a\u0302 mwy o sefydlogrwydd ariannol, a bod ar anterth eu gyrfaoedd"}, {"text_idx": "#000019", "text": "9. Gall datblygiadau mewn technoleg wella canlyniadau iechyd menopos"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Mae busnesau technoleg newydd yn datblygu offer iechyd ar-lein ar gyfer menywod menopos, sy\u2019n cynnwys cyngor arbenigol gan weithwyr proffesiynol hyfforddedig ac atchwanegiadau i gynorthwyo i leddfu symptomau. Mae apiau\u2019n cael eu datblygu a fydd yn cynnig cefnogaeth menopos yn o\u0302l y galw. Mae tystiolaeth yn awgrymu y gall monitro symptomau fod yn fuddiol iawn, felly gall technoleg newydd fynd yn bell tuag at wella iechyd menywod menopos."}, {"text_idx": "#000021", "text": "10. Dim ond pum anifail ar y blaned y gwyddys eu bod yn profi menopos"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Mae\u2019r rhestr hon yn cynnwys bodau dynol, orca, morfilod peilot, morfilod beluga a narwhals. Mae\u2019n dal yn aneglur pa bwrpas y mae\u2019r menopos yn ei wasanaethu, fodd bynnag mae rhai gwyddonwyr yn credu bod menywod aeddfed o rai rhywogaethau wedi esblygu i fforffedu eu gallu i atgynhyrchu fel y gallant feithrin epil eu merched, tra bod eu merched yn parhau i gystadlu am adnoddau hanfodol. Gelwir hyn yn \u201cddamcaniaeth nain\u201d."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Fel rhan o\u2019i hymchwil KESS PhD a ariennir gan ESF, mae Robin Andrews yn gweithio gydag Health & Her, cwmni yn y DU sy\u2019n darparu cyngor a chefnogaeth i fenywod a\u0302 symptomau menopos."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Mae PhD Robin yn cael ei oruchwylio gan Dr Deborah Lancastle, arbenigwr mewn iechyd atgenhedlu menywod gan gynnwys anffrwythlondeb, ffibroidau croth, a sgrinio canser yr ofari; a\u2019r Athro Bev John sydd wedi gweithio ym maes iechyd seicolegol ers blynyddoedd lawer, ym maes ymchwil, addysgu a darparu triniaeth, gan ddatblygu a gwerthuso ymyriadau sy\u2019n gysylltiedig ag iechyd. Mae hi hefyd wedi darparu therapi\u0308au seicolegol."}]