[{"text_idx": "#000006", "text": "Gwybodaeth Gyffredinol am y Daith"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae\u2019r daith gerdded gylchol hon ar y mwyaf ar y gwastad gydag ambell lethr ysgafn. Mae\u2019r daith yn cychwyn ar y pwynt yma ger y gia\u0302t mochyn, ond dylai defnyddwyr fod yn ymwybodol bod tair camfa ar hyd y llwybr."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae ardal Sain Ffagan yn llawn bioamrywiaeth. Y prif gynefinoedd o ddiddordeb yw Afon E\u0301lai, ynghyd a\u0302\u2019r coetiroedd a\u2019r pyllau niferus. Mae\u2019r afon ei hun yn Safle o Bwysigrwydd ar gyfer Gwarchod Natur (SBGN). Mae dyfrgwn, Bronwen y Dw\u0302r, Glas y Dorlan a Gwennol y Glennydd yn enghreifftiau o rai o\u2019r creaduriaid arbennig sy\u2019n defnyddio\u2019r afon. Mae hefyd yn gadarnle i Gwcwll y Mynach, planhigyn mawr gwenwynig a\u0302 blodau glas arno."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Coed ffawydd yw\u2019r coetiroedd yn yr ardal yn bennaf, lle gallwch ddod o hyd i fflora daear coetir hynafol o dan y coed. Yn y gwanwyn bydd hyn yn cynnwys carped o Glychau\u2019r Gog, Craf y Geifr (garlleg gwyllt), Llygad Ebrill a Blodau\u2019r Gwynt. Mae\u2019r coetiroedd hefyd yn gartref i sawl rhywogaeth o ystlumod (ac mae cytref o Ystlumod Pedol Lleiaf yn byw ar dir yr Amgueddfa)."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae\u2019r daith gylchol hon yn amgylchynu\u2019r safle y mae\u2019r rhan fwyaf o bobl yn credu yw safle Rhyfel Cartref Brwydr Sain Ffagan, y cofnodwyd iddo ddigwydd ar 8 Mai 1648."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mae ffynonellau yn cofnodi i\u2019r frwydr ddechrau pan ddatganodd lluoedd anfoddog y Senedd dros y Brenin yn Ebrill 1648 ac yna martsio i\u2019r dwyrain i Forgannwg. Lledodd y newyddion yn gyflym bod Oliver Cromwell wedi ei yrru i Gymru i roi taw ar y gwrthryfel \u2013 ac felly roedd brwydr yn anochel. Gwelodd brwydr fawr olaf y Rhyfel Cartref 8,000 o Frenhinwyr yn ymosod ar luoedd y Senedd oedd ond yn 3,000 o ran nifer. Wedi oddeutu dwy awr o frwydro (ar ffurf ymosodiadau gan feirch filwyr ac ymladd wyneb yn wyneb), amgylchynwyd y \u201cGwrthryfelwyr Brenhinol\u201d."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Dywedir wedyn i\u2019r milwyr troed Brenhinol dorri\u2019n rhydd a ffoi o safle\u2019r frwydr. Y Seneddwyr oedd yn fuddugol. Tra bod pob cenhedlaeth mae\u2019n debyg yn gor-ddweud sut y bu i \u2018afon Ela\u0301i redeg yn goch a\u0302 gwaed\u2019, mae\u2019n deg dweud bod hon yn un o safleoedd nodedig hanes Ail Ryfel Cartref Lloegr yng Nghymru."}]