[{"text_idx": "#000000", "text": "Pobl Hy\u0302n dros 50 oed"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Cyflwr corfforol, meddyliol a lles cymdeithasol cyflawn yw iechyd ac nid yn unig yn absenoldeb afiechyd neu lesgedd. (Sefydliad Iechyd y Byd)"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Dengys tystiolaeth fod lle rydych yn byw a pha mor ddifreintiedig yw\u2019r ardal honno yn dylanwadu\u2019n drwm ar ddisgwyliad oes. Mae\u2019r dylanwad hwn yn cynyddu hyd yn oed yn fwy, gan ddibynnu ar rywedd."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Effeithir ar ddisgwyliad oes a disgwyliad oes iach pobl."}, {"text_idx": "#000005", "text": "LIFE EXPECTANCY \u2013 is a measure of the average number of years individuals can be expected to live for. DISGWYLIAD OES \u2013 dyma fesur o nifer y blynyddoedd, ar gyfartaledd, y gall unigolion ddisgwyl byw amdanynt.\nDISGWYLIAD OES IACH \u2013 mae hwn yn mesur, ar gyfartaledd, sawl blwyddyn y gellir disgwyl byw mewn iechyd da."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ym Mae\u2019r Gorllewin, mae 27% o\u2019r ardaloedd cynnyrch ehangach (mae 323 ardal o\u2019r fath, sy\u2019n ardaloedd daearyddol bychain at ddiben casglu ystadegau) ymysg yr ardaloedd mwyaf difreintiedig yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Disgwyliad oes a disgwyliad oes iach adeg genedigaeth, dynion a menywod, Cymru a Bwrdd Iechyd PABM, 2010-2014"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Gall nifer o bethau effeithio ar iechyd pobl:"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Gall cofrestrau afiechyd meddygfeydd meddyg teulu o nifer y bobl sy\u2019n cael eu trin am glefydau cronig adlewyrchu baich afiechyd mewn cymunedau."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae gan oddeutu 6 o bob 100 o fabanod yn y Deyrnas Unedig bwysau geni isel (dan 2,500 gram)*. Dangosydd morbidrwydd (y gyfradd pan fo pobl yn mynd yn sa\u0302l) a marwolaethau (y gyfradd pan fo pobl yn marw) babanod yw pwysau geni isel a gall arwain at glefydau/anableddau cronig fel oedolion."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae smygu\u2019n cyfrannu\u2019n sylweddol at glefydau anadlol, gan gynnwys clefyd rhwystrol cronig yr ysgyfaint, llawer o ganserau a gwaethygu asthma. Mae smygu hefyd yn effeithio\u2019n negyddol ar ddiabetes, clefyd cardiofasgwlaidd, pwysau gwaed a chlefyd y galon."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mae dau draean o smygwyr yn dechrau smygu cyn 18 oed. Mae smygu\u2019n fwyaf cyffredin yn y grw\u0302p oedran 25-34 (24%) ac yn lleiaf cyffredin ymhlith pobl dros 60 oed (11%)."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae deiet iach yn elfen bwysig o fyw\u2019n iach."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mae\u2019n ymddangos bod arferion bwyta\u2019n iach pobl yn PABM yn dirywio. Mae rhagamcanion yn awgrymu y bydd gan oddeutu 84% o oedolion ar draws PABM ddeiet gwael erbyn 2025."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Mae gweithgarwch corfforol cymedrol ar o leiaf 5 niwrnod yr wythnos yn dda iawn i iechyd corfforol a meddyliol. Ym Mae\u2019r Gorllewin, mae 28.1% o oedolion yn actif yn gorfforol, sy\u2019n gyfran lai o oedolion na chyfartaledd Cymru, sef 29.9%."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Yn 2014, roedd 38% o oedolion ym Mae\u2019r Gorllewin yn segur yn gorfforol. Yn ystod y cyfnod hwn, y cyfartaledd ar gyfer segurdod corfforol yng Nghymru oedd 34%."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Yn Arolwg ar Oedolion Egni\u0308ol 2014, nododd 65% o oedolion eu bod wedi cymryd rhan mewn chwaraeon a hamdden gorfforol yn ystod y pedair wythnos flaenorol, a oedd ychydig yn llai na ffigur Cymru, sef 72%."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Mae plant gordew\u2019n fwy tebygol o fod yn oedolion dros bwysau neu ordew. Gall effaith hyn ar iechyd oedolion gynnwys diabetes math 2, clefyd y galon, rhai mathau o ganser, clefyd yr afu a phroblemau symudedd."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mae\u2019r cynnydd mewn deietau gwael a segurdod corfforol wedi arwain at gynnydd yn nifer y bobl sydd dros bwysau neu\u2019n ordew. Mae gordewdra\u2019n ffactor risg ar gyfer llawer o anhwylderau cronig megis diabetes."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Gallwn amcangyfrif bod 99,000 o oedolion gordew ar draws Bae\u2019r Gorllewin."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Yn gyffredinol, roedd cwymp bach yn nifer y bobl a aeth i\u2019r ysbyty o ganlyniad i alcohol rhwng 2010-2011 a 2014-2015, ar gyfer cyflyrau a oedd yn ymwneud yn benodol ag alcohol (pob achos a achoswyd gan alcohol) a chyflyrau y gellid eu priodoli i alcohol (lle roedd alcohol yn gyfrifol mewn rhai ond nid yr holl achosion.)"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Rydym yn amcangyfrif bod oddeutu 172,000 o oedolion ar draws Bae\u2019r Gorllewin yn yfed mwy na\u2019r hyn a argymhellir."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Amcangyfrifir mai 11,715 yw\u2019r cyfanswm yn ardal Bae\u2019r Gorllewin, sy\u2019n 20.1% o gyfanswm Cymru, sef 58,000."}, {"text_idx": "#000025", "text": "In contrast to alcohol-related admissions, admissions for named illicit drugs have risen over the period and are higher for Western Bay than for Wales, with some areas of Western Bay having admission rates substantially higher than for Wales and rising."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Ers 2012, mae cynnydd cyffredinol wedi bod yn nifer yr heintiau a drosglwyddir yn rhywiol (STI), yn o\u0302l diagnosis clinigau iechyd rhywiol integredig ar draws Cymru. Cafwyd y rhan fwyaf o\u2019r diagnosisau STI ymhlith pobl rhwng 15 a 24 oed. Ymhlith menywod, roedd yr oedran canolrif rhwng 20 a 24 oed, a 33.5 ar gyfer syffilis. Ymhlith dynion, roedd yr oedrannau canolrif ychydig yn uwch, gan amrywio o 23 i 28 oed, a 34 oed ar gyfer syffilis. O ran HIV, yr oedran canolrif yng Nghymru yn 2014 oedd 39 oed ar gyfer menywod a 38 oed ar gyfer dynion."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Mae afiechyd y geg yn dechrau mewn plentyndod."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Cynhaliwyd arolwg deintyddol o blant 3 oed yn 2013-2014 a dengys data mai canran y plant ym Mae\u2019r Gorllewin ag o leiaf un dant yn pydru yw 19.2%, sy\u2019n uwch na chyfartaledd Cymru, sef 14.5%."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Mae gan Fwrdd Iechyd PABM y gyfradd uchaf o ragnodi gwrthfiotigau mewn gofal sylfaenol yng Nghymru a\u2019r ail uchaf yng Nghymru a Lloegr ar y cyd."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Gall yr ystod lawn o wasanaethau y Bwrdd Iechyd i\u2019w gweld yma:"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Mae amrywiaeth o raglenni imiwneiddio ar gael gydol oes sy\u2019n cyfrannu at atal afiechydon yn sylweddol."}, {"text_idx": "#000033", "text": "\u2013 Pobl dros 65 oed"}, {"text_idx": "#000034", "text": "\u2013 Babanod 6 mis oed a phobl dan 65 oed mewn grwpiau mewn perygl clinigol"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mae tystiolaeth yn awgrymu bod nifer y bobl sy\u2019n cael brechiadau wedi gwella. Mae\u2019n dda mewn plant ifanc, ond yn lleihau wrth iddynt fynd yn hy\u0302n ac yn cyrraedd y glasoed."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Cyn i Fwrdd Cynllunio Ardal Bae\u2019r Gorllewin gael ei sefydlu, roedd pob un o\u2019r tair ardal awdurdod lleol (Pen-y-bont ar Ogwr, Castell-nedd Port Talbot ac Abertawe) yn gyfrifol am gomisiynu eu gwasanaethau camddefnyddio sylweddau eu hunain."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Gwasanaethau i helpu defnyddwyr sylweddau i gael triniaeth heb eu gorfodi i ymrwymo i raglenni strwythuredig:"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Gwasanaethau ar gyfer unigolion a\u0302 lefel uchel o angen:"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Yn gweithio gyda theuluoedd pan fo rhiant yn camddefnyddio sylweddau neu alcohol. Disgwylir i\u2019r gwasanaeth hwn weithio gyda 105 o deuluoedd ym Mae\u2019r Gorllewin bob blwyddyn."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Yn o\u0302l y dystiolaeth, rhaid ystyried bod camddefnyddio cyffuriau ac alcohol ymhlith cleifion ag anhwylderau iechyd meddwl yn gyffredin yn hytrach nag yn eithriadol. Nid yw\u2019r ddarpariaeth i fynd i\u2019r afael a\u0302 hyn yn foddhaol yng Nghymru ar hyn o bryd."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Mae angen canolbwyntio ar gyflwyno gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol sy\u2019n ceisio atal ac oedi\u2019r angen am wasanaethau gofal aci\u0301wt ac atebion gofal a chefnogaeth tymor hir."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Mae angen canolbwyntio ar atal, a helpu pobl i wneud dewisiadau gwybodus am eu ffordd o fyw."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Poblogaeth hy\u0302n sy\u2019n cynyddu, gyda chynnydd cyfatebol yn nifer y bobl sy\u2019n ddibynnol yn economaidd"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Parhau i weithio i leihau anghydraddoldebau iechyd"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Effaith ehangach y defnydd o gyffuriau anghyfreithlon ar y gymdeithas ac iechyd a gofal cymdeithasol yn y dyfodol"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Rhaid i atal ac ymyrryd yn gynnar chwarae ro\u0302l bwysig"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Term hollgynhwysol yw anabledd ar gyfer namau, cyfyngiadau ar weithgarwch a chyfyngiadau ar gyfranogiad. Anabledd yw\u2019r berthynas rhwng unigolion a\u0302 chyflwr iechyd a ffactorau personol ac amgylcheddol, megis: agweddau negyddol, cludiant anhygyrch a chefnogaeth gymdeithasol gyfyngedig (Dosbarthiad Rhyngwladol Gweithredu, Anabledd ac Iechyd)."}, {"text_idx": "#000051", "text": "O dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010, mae\u2019r term anabl yn berthnasol i bobl a\u0302 nam corfforol neu feddyliol sy\u2019n cael effaith negyddol sylweddol a thymor hir ar eu gallu i wneud gweithgareddau dyddiol arferol."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Yn ystod yr asesiad hwn, daeth yn glir fod bwlch yn y data ar bobl ag anableddau corfforol ym Mae\u2019r Gorllewin. Mae awdurdodau lleol yn cadw cofrestrau anableddau, ond mae cael eich cynnwys ar y gofrestr yn wirfoddol. Felly, nid ystyrir yr wybodaeth yn gofnod gwirioneddol o bobl ag anableddau yn y rhanbarth. Mae gofynion newydd yn ymwneud ag anableddau o dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 a rhoddir y rhain ar 1 Ebrill 2017."}, {"text_idx": "#000054", "text": "\u2013 Gall pobl ag anableddau fod yn fwy agored i gyflyrau eilaidd a rhai sy\u2019n gysylltiedig ag oedran, a marwolaeth cyn amser"}, {"text_idx": "#000055", "text": "\u2013 Mae bwlch yn yr wybodaeth a gedwir am bobl ag anableddau corfforol. Mae angen i hyn newid er mwyn helpu pobl i gael mynediad i wasanaethau perthnasol."}]