[{"text_idx": "#000025", "text": "Adar sy\u2019n Ymweld dros y Gaeaf"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sir Benfro yn yr Oes Haearn"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Codiad yn Lefel y Mo\u0302r"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae clymog Japan (fallopia japonica) yn aelod o\u2019r deulu\u2019r tafol. Mae\u2019n blanhigyn addurnol tal sy\u2019n tyfu\u2019n gyflym. Dechreuodd ymsefydlu\u2019n wyllt tua diwedd y 1800au."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mae gan glymog Japan system egni\u0308ol o wreiddiau, a elwir yn rhisomau (rhizomes). Mae\u2019r system o risomau yn eang iawn, a gallan nhw dyfu hyd at dri fetr i\u2019r ddaear a hyd at 7 metr ar draws. Mae\u2019r rhisomau\u2019n drwchus a phrennaidd ac mae\u2019r canol yn oren llachar. Mae\u2019r coesynnau\u2019n wag (fel bambw\u0302), ac maen nhw\u2019n frith o smotiau porffor. Gallan nhw dyfu dau neu dri metr o uchder. Mae sia\u0302p hirgrwn i\u2019r dail, ac mae eu bo\u0302n yn fflat a\u2019u blaen yn bigfain. Gall y dail dyfu i oddeutu 12 cm o hyd. Yn ystod mis Awst a mis Medi mae\u2019n cynhyrchu clystyrau o flodau bach gwyn."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Yn ystod y gaeaf, bydd y dail yn gwywo, gan adael hen goesynnau prennaidd a all sefyll am flynyddoedd lawer. Bydd egin newydd coch neu borffor yn ymddangos yn y gwanwyn, gyda dail mewn rholyn. Mae\u2019r egin hyn yn tyfu\u2019n gyflym iawn am fod y rhisomau yn gallu storio llawer iawn o faeth. Mewn ambell fan, cofnodwyd y planhigyn yn tyfu 4 cm y dydd!"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Mae clymog Japan yn ymledu\u2019n bennaf drwy dameidiau o risomau, neu ddarnau o goesynnau sydd wedi torri. Mae darn bychan o wraidd maint ewin yn gallu creu planhigyn newydd. Gall y rhisomau aros yn y pridd am hyd at ugain mlynedd. Os caiff pridd sy\u2019n cynnwys y planhigyn ei symud, bydd yn creu planhigion newydd. Os bydd coesynnau sydd wedi torri yn cael eu rhoi mewn pridd neu\u2019n dod i gysylltiad a\u0302 dw\u0302r, gallan nhw adfywio. Fodd bynnag, os caiff y coesyn ei sychu\u2019n drwyadl, nid yw\u2019n adfywio."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Hyd yma, dim ond planhigion benywaidd sydd wedi\u2019u cofnodi yn y DU, felly mae\u2019r holl blanhigion yn union yr un peth o ran eu geneteg, hynny yw, mae\u2019n nhw\u2019n glonau o\u2019i gilydd. Mae dwy rywogaeth arall sy\u2019n perthyn yn agos i glymog Japan hefyd yn y DU, ond anaml y bydd y rheini yn cynhyrchu hadau hyfyw."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Gan amlaf mae clymog Japan yn lledu ar hyd afonydd wrth i dameidiau o risomau, neu ddarnau o goesynnau sydd wedi torri, gael eu golchi i lawr yr afon, gan ffurfio planhigion newydd. Yn anffodus, mae\u2019n cael ei ledaenu\u2019n aml iawn gan bobl sy\u2019n tipio gwastraff gardd sy\u2019n cynnwys tameidiau o risomau, neu\u2019n defnyddio pridd heintiedig o safleoedd adeiladu."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Argymhellir fod pob achos o glymog Japan yn cael ei drin yn y fan a\u2019r lle gan chwynladdwr addas, dros gyfnod o flynyddoedd. Dim ond person cymwys ddylai ei drin a\u0302\u2019r chwynladdwr, ac os yw\u2019n cael ei ddefnyddio mewn dw\u0302r, neu\u2019n agos i ddw\u0302r, rhaid cael cymeradwyaeth Cyfoeth Naturiol Cymru (neu Asiantaeth yr Amgylchedd yn Lloegr). Peidiwch a\u0302 chymryd yn ganiataol fod y planhigyn wedi darfod os nad yw\u2019n aildyfu. Gall y rhisomau gysgu am gyfnodau hir, ac mae tarfu ar y pridd yn debygol o annog y planhigyn i dyfu eto."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Pecyn cymorth Jac y neidiwr"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Mae effeithiau\u2019r planhigyn estron goresgynnol, Jac y neidiwr (Impatiens glandulifera) wedi\u2019u cofnodi\u2019n helaeth o ran eu heffaith niweidiol ar dd..."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Polisi Awdurdod y Parc Cenedlaethol"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Planhigyn bythwyrdd yw\u2019r rhododendron ponticum. Pobl oes Fictoria ddaeth a\u0302\u2019r planhigyn i Brydain ddiwedd y ddeunawfed ganrif fel planhigyn addurn..."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Llysieuyn blynyddol yw Jac y neidiwr (impatiens glandulifera) a ddaeth i\u2019r DU yn 1839 o ogledd yr India."}]