[{"text_idx": "#000004", "text": "Mae mwy na 8,000 o gofnodion arforol yng Nghofnod Henebion Cenedlaethol Cymru (CHCC). Mae\u2019r rhain yn cwmpasu\u2019r ardal o\u2019r marc penllanw i derfyn sgafell gyfandirol Cymru ym Mo\u0302r Iwerddon a Sianel San Sio\u0302r. Mae elfen arforol CHCC yn cynnwys safleoedd a chofnodion ar gyfer drylliadau (llongau ac awyrennau), coedwigoedd boddedig, harbyrau a maglau pysgod. Fel rhan o\u2019i waith, mae\u2019r Comisiwn Brenhinol yn gyfrifol am wella ein dealltwriaeth o\u2019r cofnodion hyn ac am ychwanegu rhai newydd wrth i ddarganfyddiadau newydd gael eu gwneud."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae gan Gymru hanes morwrol cyfoethog, o\u2019r mordeithiau cynhanesyddol cynharaf ar hyd ac ar draws Mo\u0302r Iwerddon tan heddiw. Mae\u2019r gweithgareddau dynol hyn wedi gadael amrywiaeth eang o ddefnyddiau archaeolegol ar hyd yr arfordir, ym mharth rhynglanw ein traethau a\u2019n morydau, ac o dan y dw\u0302r oddi ar y lan. Mae effeithiau newid hinsawdd, fel mwy o stormydd, yn peri i safleoedd newydd gael eu datgelu neu i safleoedd hysbys ddod i\u2019r golwg eto. Mae\u2019r broses hon yn arbennig o amlwg yn y parth rhynglanw (yr ardal rhwng y marc distyll a\u2019r marc penllanw). Defnyddiwn dechnolegau digidol fel GPS drachywir, laser-sganio, ffotogrametreg ac arolygon UAV (dro\u0302n) i gofnodi\u2019r safleoedd hyn ar fyrder pan ymddangosant, ac i fonitro eu cyflwr yn y tymor hir. Rhan allweddol o\u2019r gwaith hwn yw ein rhaglen Archaeoleg o\u2019r Awyr sy\u2019n cynnwys hediadau dros yr arfordir. Yn y cyfamser, mae\u2019r Comisiwn Brenhinol yn arwain y prosiect CHERISH , wedi\u2019i gyllido gan yr UE, sydd wedi bod yn gwneud gwaith pwysig i wella ein dealltwriaeth o effaith newid hinsawdd ar ein treftadaeth ddiwylliannol."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Boncyff cynhanesyddol, 5.4m o hyd, a haenau cysylltiedig o fawn, a ddaeth i\u2019r golwg ar draeth Niwgwl, Sir Benfro, Hydref 2021."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae\u2019r Comisiwn Brenhinol hefyd yn gorff y mae\u2019n rhaid ymgynghori ag ef pan wneir cais am drwydded forol. Mae hyn yn golygu y byddwn yn adolygu cynigion ar gyfer gwaith datblygu ar raddfa fawr, fel ffermydd gwynt alltraeth neu amddiffynfeydd arfordirol, yn ogystal a\u0302 chynlluniau llai o faint, fel acwafeithrin a gosod angorfeydd. Gall y gwaith hwn fod yn y parth alltraeth (yr ardal y tu hwnt i\u2019r marc distyll) neu yn y parth rhynglanw, neu yn y ddau. Pwrpas ymgynghori a\u0302 ni yw sicrhau bod archaeoleg arforol Cymru, yn ei holl ffurfiau, yn cael ei hystyried yn briodol a\u2019i diogelu yn ystod y camau cynllunio, adeiladu a datgomisiynu.Felly mae ein cylch gwaith yn ymestyn yr holl ffordd hyd at ffin y sgafell gyfandirol, yn hytrach na dim ond y terfyn tiriogaethol 12-milltir."}, {"text_idx": "#000008", "text": "I hybu dealltwriaeth ehangach o\u2019r gwaith hwn, rydyn ni wedi gweithio gyda Chyfoeth Naturiol Cymru i greu \u2018Datganiad Ardal\u2019 i gyflwyno pobl i\u2019r \u2018Amgylchedd Hanesyddol Morol\u2019 a\u2019r gwahanol fathau o \u2018asedau hanesyddol\u2019 sydd ynddi, a fyddai o bosib yn ymddangos yn ystod datblygiad morol. Gallwch lawrlwytho\u2019r Amgylchedd Hanesyddol Morol a Naturiol: Datganiad Ardal Forol yma."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ydych chi wedi darganfod Archaeoleg Arforol?"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae arfordir Cymru yn newid yn barhaus a gall olion archaeolegol, fel y rheiny a ddisgrifiwyd uchod, ddod i\u2019r golwg yn sydyn mewn ardaloedd lle na chawsant eu gweld o\u2019r blaen. Gall yr olion hyn fod o dan y dw\u0302r, ar draethau neu mewn morydau. Mae\u2019r Comisiwn Brenhinol bob amser yn awyddus i glywed am ddarganfyddiadau archaeolegol newydd gan ei bod hi\u2019n amhosibl cadw golwg ar y cyfan o arfordir ac ardal alltraeth Cymru! Os darganfyddwch safle archaeolegol arforol newydd (neu un sydd wedi dod i\u2019r golwg eto) ar arfordir Cymru byddem yn hoffi clywed gennych, felly Cysylltwch a\u0302 Ni! Os gallwch dynnu llun o\u2019r hyn sydd yno, ar o\u0302l galluogi unrhyw osodiadau lleoliad sydd ar eich camera neu ffo\u0302n, byddai\u2019n ein helpu i ddeall yr olion a dod o hyd iddynt eto, a gallwn ychwanegu\u2019r darganfyddiad at ein rhestr o safleoedd arforol yng Nghofnod Henebion Cenedlaethol Cymru."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Gallwch ddysgu mwy am archaeoleg arforol Cymru yn y cyhoeddiadau hyn o eiddo\u2019r Comisiwn Brenhinol, sy\u2019n cynnwys e-lyfrau a chyhoeddiadau di-da\u0302l."}]