[{"text_idx": "#000002", "text": "Canrifoedd o Ddibynnu ar y Mo\u0302r"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Cafodd tref Caernarfon ei lleoli wrth geg yr afon er mwyn amddiffyn y safle strategol hollbwysig hwn, sy\u2019n llwybr pwysig er mwyn gallu cael mynediad at Arfordir Gogleddol a Gorllewinol Cymru, yn ogystal a\u0302 goruchwylio\u2019r llwybr i Ynys Mo\u0302n."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Byddai cyflenwadau i Gastell Caernarfon a\u2019r dref o\u2019i gwmpas bob amser yn dod dros y mo\u0302r oherwydd bod y lluoedd Cymreig mor fedrus am gudd-ymosod ar finteioedd pan fyddant yn cludo nwyddau ar y tir. Felly, drwy ddefnyddio\u2019r mo\u0302r, ni fyddent yn gallu defnyddio eu technegau cuddymosod troseddol."}, {"text_idx": "#000007", "text": "A wyddech chi fod ysgol i forwyr a llongwyr yng Nghaernarfon erstalwm? Roedd yn cael ei rhedeg gan ddynes o\u2019r enw Ellen Edwards a ddaeth i fyw i Gaernarfon yn ystod y 1830au. Fe ddysgodd gannoedd o ddynion lleol am forwriaeth a sut i lywio llongau, nes y bu farw yn 1889. Roedd yn ferch i\u2019r capten William Francis o Amlwch, Ynys Mo\u0302n, a fu\u2019n athro llywio llongau ei hun. Yn ei blynyddoedd diwethaf bu ei merch, Ellen Evans, yn ei helpu. Does dim rhaid i mi bwysleisio bod cyfleoedd yn brin i ferched yn yr oes honno, felly roedd agor ysgol a gafodd gymaint o lwyddiant yn gamp aruthrol i ddynes bryd hynny. Mae\u2019n siw\u0302r ei bod wedi bod yn y Black Boy ambell waith!"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Heddiw, mae Caernarfon yn gartref i Glwb Iotio Brenhinol Cymru ym Mhorth yr Aur, sef yr adeilad clwb iotio hynaf yn y byd. Oddi yno, ceir golygfeydd godidog o\u2019r Fenai a\u2019r hen dref gaerog. Mae cysylltiadau\u2019r dref hon a\u0302\u2019r mo\u0302r a hwylio, a ddatblygodd yn sgil ei lle arbennig mewn hanes, mor fyw ag erioed."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae\u2019r Clwb yn cynnal Regata flynyddol ar y Fenai ac mae clybiau eraill yn dod i ymuno yn y digwyddiad traddodiadol hwn."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae Caernarfon yn lle gwych i bysgota hefyd, ac mae pysgotwyr yn mentro i\u2019r Fenai i geisio torri\u2019r record am y Merfog Du mwyaf i gael ei ddal erioed. Torrwyd y record hon ger pier y dref nifer o flynyddoedd yn o\u0302l. Canolfan Bysgota Caernarfon ydy\u2019r lle i fynd os oes angen taclau ac offer pysgota arnoch chi er mwyn mynd i fwynhau pysgota yn nyfroedd gleision Bae Caernarfon. Mae Tafarn y Black Boy yn falch iawn o gyflenwi bwyd mo\u0302r lleol gan bysgotwyr lleol. Gallwch ddarllen mwy am hyn yn yr erthygl am einbwyd mo\u0302r."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Cafodd y Cwch Pren ei ddarganfod yng Nghaernarfon yn yr 20fed ganrif. Treuliodd lawer o amser y tu allan i garejis yng Nghaernarfon cyn dod i feddiant amgueddfa forol Lly\u0302n yn y 1970au. Mae\u2019r ymchwil a wnaed wedi cadarnhau bod y cwch wedi\u2019i greu o bren caled sy\u2019n debygol o fod wedi dod o Orllewin Affrica. Mae cymariaethau ethnograffig wedi datgelu ei fod yn debyg i\u2019r cychod a oedd i\u2019w gweld yn Nelta Niger, Gorllewin Affrica, gyda\u2019i flaen pigog a\u2019r sedd yn y rhan o\u0302l."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Un o\u2019r posibiliadau yw bod y cwch wedi dod yn sgil y llongau masnach a oedd yn hwylio o Lerpwl i Orllewin Affrica i fasnachu olew palmwydd; byddai\u2019r \u2018krooboys\u2019 lleol (dynion ifanc o Affrica a oedd yn gweithio yn y \u2018criw\u2019) yn rhwyfo draw yn eu cychod pren i geisio cael gwaith ar y llongau. Bob hyn a hyn, byddai\u2019r krooboys yma yn aros ar y llong ac yn mynd yn o\u0302l i Loegr. Fodd bynnag, yn hytrach na thalu costau dadlwytho yn y porthladdoedd, byddai eu cychod pren yn cael eu taflu i\u2019r dw\u0302r. Gallai Cwch Pren Caernarfon fod yn un o\u2019r enghreifftiau hyn; gallai fod wedi arnofio i ddyfroedd Caernarfon ar o\u0302l cael ei daflu oddi ar y llong."}]