[{"text_idx": "#000007", "text": "Ond byddai pawb o\u2019r oes honno\u2019n synnu a rhyfeddu i weld sut y mae\u2019r \u2018rhyw deg\u2019 (i ddyfynnu ymadrodd poblogaidd iawn ym 1913) yn gwisgo ac yn ymddwyn ar faes yr Eisteddfod. Byddai unrhywun yn meddwl eu bod yn ystyried eu hun yn gyfartal a\u0302 dynion!"}, {"text_idx": "#000008", "text": "A beth am y lluniau oedd yn y wasg yr wythnos ddiwethaf? Prif Weinidog Prydain a Phrif Weinidog yr Almaen yn eistedd yn gyfeillgar gyda\u2019i gilydd, ac yn cwrdd i drafod dyfodol eu gwledydd yn heddychlon. Dwy fenyw\u2019n llywio llywodraeth, a hynny trwy drafodaeth! Ym 1913, cofiwch, roedd Prydain a\u2019r Almaen yn paratoi am ryfel, a hynny am resymau digon gwan o safbwynt 2016."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ydy, mae\u2019r byd \u2013 a statws menywod \u2013 wedi newid yn fawr yn ystod y ganrif ddiwethaf, am 11.30am ar Awst 5ed, fe fydd darlith flynyddol Archif Menywod Cymru ym Mhabell y Cymdeithasau 2 yn datgelu mwy am y Swffragetiaid a\u2019r Eisteddfod, ac yn olrhain hanes un fenyw adnabyddus iawn yn ei dydd, ond sydd wedi llithro i gysgodion hanes. Serch hynny, dyma fenyw a heriodd bob ystrydeb a rhagfarn yn erbyn menwyod a gymerai ran mewn bywyd cyhoeddus, ac a baratodd y ffordd i fenywod gamu ymlaen tuag at gydraddoldeb."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Yr Ynys Las yw cychwyn y daith, lle mae\u2019r llen ia\u0302 yn toddi ar raddfa frawychus o gyflym. Dim ond 56,000 o bobl sy\u2019n byw yn y wlad hon a hynny ar hyd ymlyon yr ia\u0302. Siaradais a\u0302 nifer o ffermwyr oedd yn gweld hi\u2019n anodd i dyfu digon o wair i\u2019w defaid oherwydd prinder glaw, a nifer yn newid i dyfu llysiau. Ond mae\u2019r ia\u0302 yn crebachu yn golygu bod yna bosibiliadau newydd o ran mwyngloddio a masnachu a nifer yn edrych yn obeithiol i\u2019r dyfodol. Er hynny, mae rhai yn sylweddoli bod y symptomau yn cychwyn yn yr Ynys Las a bod yr ia\u0302 yn toddi yn beryg i weddill y byd. Ac wrth i lefel y mo\u0302r godi, mae ynysoedd isel y Maldives, miloedd o filltiroedd i ffwrdd, yn debygol o ddiflannu o dan y don. Dyma i chi ynysoedd a chymunedau sydd wir mewn perygl. Er bod yna weithredu ar lefel llywodraethol, ymateb y cymunedau llai wnaeth yr argraff fwyaf arna i. Cefais fraint o aros ymysg pobl Ynys Kudafari \u2013 cymuned fechan sydd wedi dod at ei gilydd yn wirfoddol i amddiffyn a diogelu eu hynys. Y bobl ifanc yn bennaf oedd yn arwain y gwaith o blannu coed ac adeiladu basgedi cwrel; dyfodol eu plant nhw sydd yn y fantol."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Yn rhy aml mae newid hinsawdd yn boddi mewn jargon arbenigol a thechnegol ond mae\u2019r gyfres yma yn portreadu storiau\u2019r bobl sydd eisoes yn teimlo effeithiau difrifol newid hinsawdd. Dwi wedi cael profiadau bythgofiadwy ar y daith hon. Dwi wedi fy synnu ac wedi cael braw ond dwi hefyd wedi \u2018mhlesio\u2019n fawr gan agweddau positif ac ysbrydoledig pobl yr Ynys Las a\u2019r Maldives. Ond wrth i wyddonwyr ragweld mai 2016 fydd y flwyddyn gynhesa i\u2019w chofnodi, dwi\u2019n poeni\u2019n fawr am ddyfodol bregus y ddwy wlad yma. Mae\u2019n eiriong bod y ddwy wlad, hollol wahanol yma, yn cyfrannu cyn lleied tuag at y broblem o newid hinsawdd ond mae\u2019r effeithiau i\u2019w teimlo yn fawr."}, {"text_idx": "#000018", "text": "\u201cCatching up with Mamwlad on S4C. It\u2019s more insightful and purposeful than much of recent history on tv \u201c"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Bellach yn 2016 ry\u2019n ni wedi cyfleu ein trydedd cyfres o Mamwlad ac fe fydd S4C yn dechrau ei darlledu ar Fawrth y 6ed, Sul y Mamau a deuddydd cyn Diwrnod Rhyngwladol Menywod. Ac ydy \u2013 ar waethaf toriadau cyllidol i ddarlledu Cymraeg a ffilmio yn ystod haf erchyll o wlyb 2015 \u2013 mae\u2019r angerdd a\u2019r brwdfrydedd cychwynnol yn dal yno. Ry\u2019n ni fel ti\u0302m yn dal i gredu\u2018n gryf fod angen rhoi llwyfan teilwng i gyfraniad gwerthfawr menywod i hanes Cymru. Mae archif teledu Cymreig yn gyforiog o dystiolaeth am orchestion dynion yn hanes ein gwlad ond os ewch i chwilio am raglenni am y menywod hynny a wnaeth gyfraniad hanesyddol \u2013 prin yw\u2019r deunydd. Ond fel ry\u2019n ni wedi profi, drwy waith ymchwil trwyadl a chyfraniadau gan arbenigwyr ledled y wlad, mae\u2019r straeon am ferched Cymreig a adawodd eu marc ar ein gwlad a thu hwnt yn wythien gyfoethog o hanes pwysig a difyr."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Hyd yn hyn mae Mamwlad (gan gynnwys y gyfres ddiweddara) wedi cloriannu bywyd a gyrfa 19 o fenywod ac, yn driw i egwyddorion sylfaenol y gyfres, mae\u2019n gasgliad amrywiol o gymeriadau, meysydd, cyfnodau ac ardaloedd. Mae \u2019na enwau adnabyddus fel y gwleidydd Megan Lloyd George, y llenor Kate Roberts a\u2019r gyfansoddwraig Grace Williams ond mae bywydau menywod eraill wedi cael eu dathlu go iawn am y tro cyntaf ar raglen deledu \u2013 rhai fel Amy Dillwyn, y fenyw fusnes o Abertawe; Frances Hoggan o Aberhonddu, y fenyw gyntaf ym Mhrydain i raddio\u2019n feddyg a Cranogwen, golygydd \u201cY Frythones\u201ca oedd hefyd yn gapten llong, yn bregethwraig ac yn ymgyrchydd dros ddirwest."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Wrth edrych yn o\u0302l ar destunau\u2019r tair cyfres, mae menywod Mamwlad yn rhannu sawl nodwedd. Mae sawl un wedi dod i\u2019r brig mewn mwy nag un maes; mae \u2018na brofiadau personol cymhleth yma yn ymwneud er enghraifft a\u0302 moeseg, rhywioldeb, iselder ysbryd; ac mae ambell un ohonyn nhw jest yn gwbwl ecsentrig! Ond yr hyn sy\u2019n eu clymu i gyd, ac sydd yn ennyn fy edmygedd parhaus yw eu dycnwch a\u2019u dyfal-barhad wrth frwydro yn erbyn ffactorau eu hoes,i wrthod cydymffurfio a\u0302\u2019r drefn arferol ac yn syml,i fynd amdani."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Mae gen i ferch bedair ar ddeg oed sy\u2019 ar fin dechrau ar bennod addysgol newydd gyda dewisiadau cwrs TGAU. Mae pob math o bynciau yn agored iddi a chefnogaeth yn yr ysgol a gartref. Ond mae\u2019n syndod o hyd pa mor rymus yw dylanwadau allanol a hunan-ddelwedd a\u2019r rheiny\u2019n parhau i lywio merched heddiw ar hyd trywydd disgwyliedig sydd wedi\u2019i seilio yn rhy aml ar eu rhyw. O\u2019r unfed ganrif ar ddeg i\u2019r ugeinfed ganrif dewis y llwybr amgen, anghonfensiynol wnaeth y menywod fu\u2019n destunau i Mamwlad gan fynnu torri cwys newydd ac arloesi. Mae stori Cymru yn gyfoethocach oherwydd eu hymdrechion a mae nhw\u2019n ysbrydoliaeth i ni yn yr unfed ganrif ar hugain. Dwi\u2019n gobeithio\u2019n fawr y bydd fy merch (a phawb arall) yn gwylio\u2019r gyfres newydd o Mamwlad gyda Ffion Hague. Mae \u2018na wersi pwysig am hanes ein gwlad, am hualau cymdeithas, am emosiynau ac am y wefr o wireddu breuddwyd. Ond i fi, y neges bwysicaf iddi hi a\u2019i chyfoedion yw fod popeth yn bosib."}]