[{"text_idx": "#000013", "text": "Gerald De Windsor a\u2019r Dywysoges Nest"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Adar sy\u2019n Ymweld dros y Gaeaf"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Codiad yn Lefel y Mo\u0302r"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Planhigyn bythwyrdd yw\u2019r rhododendron ponticum. Pobl oes Fictoria ddaeth a\u0302\u2019r planhigyn i Brydain ddiwedd y ddeunawfed ganrif fel planhigyn addurnol, ac roedd yn boblogaidd iawn ar ystadau gwledig, gan ei fod yn edrych yn dda a hefyd yn rhoi cysgod i adar hela. Mae\u2019n frodorol yng ngwledydd Asia a Tsiena, ac mae hefyd yn tyfu yn Sbaen, Portiwgal a Thwrci."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae rhododendron ponticum yn cael ei ddosbarthu fel math o chwyn estron goresgynnol, ac mae\u2019n gyfrifol am ddinistrio llawer o gynefinoedd brorodol. #"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Ar bridd asid, gan gynnwys rhostiroedd, coetiroedd, sgri\u0308au, llechweddau creigiog, gerddi segur, ac ochrau nentydd (yn y gorllewin yn bennaf), bydd yn drech na\u2019r rhan fwyaf o blanhigion brodorol. Mae\u2019n gallu tyfu yn uchel iawn, ac ychydig iawn o olau sy\u2019n gallu treiddio drwy ei ganopi trwchus o ddail."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Wrth ladd planhigion brodorol, mae anifeiliaid brodorol sy\u2019n gysylltiedig a\u0302\u2019r planhigion hynny hefyd yn diflannu. Gallai hefyd gael goblygiadau ehangach ar gyfer iechyd coed gan ei fod yn llu i phytophthora."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Mae gan rhododendron ponticum ddail bythwyrdd, ar ffurf gwaywffon, tua 7.5\u201d o hyd, ac mae ganddyn nhw ymylon llyfn. Maen nhw\u2019n wyrdd tywyll, gyda sglein ar yr ochr uchaf a dim sglein odanyn nhw. Mae tuswau mawr o flodau ar sia\u0302p clychau yn tyfu arnyn nhw, sy\u2019n amrywio o ran lliw rhwng fioled a phorffor. Mae\u2019r planhigyn yn ei flodau o\u2019r gwanwyn tan ddechrau\u2019r haf."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Mae rhododendron ponticum yn ymledu\u2019n llystyfol a thrwy wasgaru hadau. Mae planhigion sydd wedi ymsefydlu yn gallu ymledu wrth i\u2019r canghennau ymestyn yn llorweddol. Os bydd y rhain yn cyffwrdd a\u0302\u2019r ddaear, byddan nhw\u2019n gwreiddio, gan alluogi i\u2019r planhigyn ymledu\u2019n barhaus."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Gydag amser, gall un planhigyn ymledu dros ardal eang, gan dyfu canghennau trwchus sy\u2019n gwau drwy\u2019i gilydd, ac sy\u2019n anodd torri ffordd drwyddyn nhw."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Mae\u2019r strategaeth hon yn golygu bod y planhigyn yn gallu ymledu i fannau a fyddai fel arall yn anaddas ee gall y canopi dyfu dros dir gwlyb, er bod y prif goesyn a\u2019r gwreiddiau yn dal ar dir sych."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Mae hadau rhododendron yn fach iawn, ac yn cael eu gwasgaru gan y gwynt. Gall pob blodyn gynhyrchu rhwng 3000 a 7000 o hadau, felly gall llwyn mawr gynhyrchu sawl miliwn o hadau bob blwyddyn."}, {"text_idx": "#000045", "text": "O ystyried yr holl hadau y mae\u2019n eu cynhyrchu, does dim ond angen cyfran fach ohonyn nhw i egino\u2019n llwyddiannus. Mewn mannau lle tarfwyd ar y pridd y mae\u2019r eginblanhigion yn llwyddo orau."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Os na chedwir y llwyni dan reolaeth, byddan nhw\u2019n ymledu i fannau eraill gerllaw, gan ladd y rhan fwyaf o\u2019r rhywogaethau brodorol yn gyflym iawn. I gael gwared a\u0302\u2019r planhigyn, rhaid torri, llifio neu docio\u2019r holl dyfiant uwchben y ddaear."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Os yw hynny\u2019n bosibl, gellir torri\u2019r pren yn sglodion, a\u2019i ddefnyddio fel tomwellt, a gellir troi\u2019r deiliach yn gompost i\u2019w ddefnyddio yn nes ymlaen."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Gellir tynnu\u2019r boncyffion oddi yno, neu eu trin a\u0302 chwistrelliad o chwynladdwr. Os dewisir eu trin a\u0302 chwynladdwr, mae angen cynllun rheoli dros dair neu bum mlynedd i drin unrhyw aildyfiant."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Os yw rhododendron ponticum neu rododendron maximum yn eich gardd neu ar eich tir, ystyriwch iechyd ehangach coetiroedd yn eich ardal chi."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Mae clymog Japan (fallopia japonica) yn aelod o\u2019r deulu\u2019r tafol. Mae\u2019n blanhigyn addurnol tal sy\u2019n tyfu\u2019n gyflym. Dechreuodd ymsefydlu\u2019n w..."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Llysieuyn blynyddol yw Jac y neidiwr (impatiens glandulifera) a ddaeth i\u2019r DU yn 1839 o ogledd yr India."}]