[{"text_idx": "#000003", "text": "Arddangosfa \u2018Dwlu ar y Geiriau\u2019"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Er bod llyfrau ac erthyglau amrywiol wedi ysgrifennu am Dylan Thomas fel actor,"}, {"text_idx": "#000007", "text": "nid oes dim o\u2019r ymchwil flaenorol wedi cynnwys y deunydd archif sydd ar gael yn YMCA Abertawe. Mae Canolfan Dylan Thomas ac YMCA Abertawe wedi gweithio mewn partneriaeth i archwilio\u2019r archif hynod ddiddorol hon. Mae\u2019r arddangosfa a\u2019i deunydd ategol yn defnyddio\u2019r wybodaeth y daethpwyd o hyd iddi yma i ddatgelu hanes ymddangosiadau Dylan mewn cynyrchiadau ysgol, ei berfformiadau fel aelod o glwb ieuenctid y YMCA ac yna fel aelod o YMCA Abertawe, ac yn olaf mewn drama\u0302u a lwyfannwyd dan nawdd Cwmni \u2018Swansea Little Theatre\u2019."}, {"text_idx": "#000008", "text": "YMCA Abertawe yn y 1920au hwyr"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ym 1928 dathlodd YMCA Abertawe ei ben-blwydd yn 60 oed. Erbyn hynny roedd y YMCA wedi bod yn yr adeilad presennol ar Ffordd y Brenin ers 15 mlynedd."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Roedd nifer o sefydliadau eraill ac asiantaethau allanol hefyd yn cwrdd yn yr adeilad, gan gynnwys cymdeithas theatraidd. Y trefniant yn o\u0302l pob tebyg oedd y byddai\u2019r gymdeithas yn ymarfer ac yn cynnal perfformiadau yn Neuadd Llywelyn, a byddai\u2019r elw o\u2019r sioeau yn cael ei roi i\u2019r YMCA."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mae cofnodion y cyfarfod cyffredinol blynyddol a gynhaliwyd ar 16 Rhagfyr 1931 yn dangos bod 116 o aelodau llawn, 215 o aelodau cyswllt, 90 o aelodau iau a 280 o fechgyn. Roedd YMCA Abertawe\u2019n cynnal clwb ieuenctid a grw\u0302p sgowtiaid yn y ddwy ystafell lle mae\u2019r ganolfan ffitrwydd yn awr."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Does dim rhestr o aelodau\u2019r clwb ieuenctid ar gael ond mae\u2019n glir bod Dylan Thomas wedi mynychu fel un o\u2019r 280 o fechgyn. Roedd yn agos i\u2019w gartref ac roedd e\u2019n gyfarwydd a\u0302\u2019r adeilad gan ei fod eisoes wedi perfformio yn theatr y YMCA fel bachgen ysgol. Nid yw\u2019n hysbys eto a oedd Dylan yn aelod o\u2019r clwb ieuenctid cyn dod yn rhan o\u2019r Actorion Ifanc neu a oedd yn aelod oherwydd y grw\u0302p drama."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Dylan chwaraeodd y brif ro\u0302l yn Oliver Cromwell ym mis Chwefror 1930, ac ym mis Rhagfyr bu\u2019n chwarae ro\u0302l yr arweinydd streic, Roberts, yn Strife. Ysgrifennwyd y ddrama olaf o\u2019r ddwy ym 1909 gan John Galsworthy. Enillodd y Wobr Nobel am Lenyddiaeth ym 1932 ac mae bellach yn fwyaf adnabyddus am ei nofelau fel The Forsyth Saga."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae Ethel Ross, ffrind i Dylan ac awdur Dylan Thomas and the Amateur Theatre, yn crybwyll y ffaith bod y drama\u0302u wedi\u2019u perfformio yn Neuadd Llywelyn ond yn nodi bod yna broblem gyda\u2019r lleoliad,"}, {"text_idx": "#000018", "text": "\u201cCafwyd anfanteision sylweddol oherwydd torrwyd ar draws golygfeydd dirdynol gan gnocio rhythmig y ieuenctid yn y gampfa uwchben wrth iddynt gael gwared ar eu hegni a\u2019u hasbri.\u2019"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mewn gwirionedd, roedd yn llawer mwy na chael gwared ar egni ac asbri. Roedd YMCA Abertawe wedi ennill Pencampwriaeth Gymnasteg Prydain ym 1929 a byddai\u2019n cadw\u2019r teitl hwnnw am y tair blynedd nesaf."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Yn ystod ei amser yn yr ysgol, ysgrifennodd Dylan ddau bortread llenyddol \u2013 \u2018Desert Idyll\u2019 a \u2018Mussolini at Breakfast.\u2019 Cyhoeddwyd y cyntaf yn Ysgol Ramadeg Abertawe ym mis Rhagfyr 1929, ac nid yw\u2019n hysbys eto a gafodd y darn ei berfformio yn y YMCA. Rhoddwyd \u2018Mussolini at Breakfast\u2019 i Ethel Ross er mwyn i gwmni Swansea Little Theatre ei berfformio, ond mae wedi cadarnhau na chafodd e\u2019 erioed ei lwyfannu:"}, {"text_idx": "#000021", "text": "\u2018O edrych yn o\u0302l mae ganddo wirionedd sylfaenol a byddai\u2019n dal i fod yn eitha\u2019 da mewn rifi\u0301w pe na bai ffasgiaeth wedi peidio a\u0302 bod yn destun hiwmor.\u2019"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Mae\u2019n anodd nodi\u2019r union ddyddiad pan gychwynnodd Actorion Ifanc y YMCA. Mae cylchlythyr y YMCA ar gyfer mis Ebrill 1929 yn datgan:"}, {"text_idx": "#000023", "text": "\u2018Yn dilyn ffug-dreialon ym mis Rhagfyr (1928), dewiswyd dwy ddrama sef `The Ghost of Jerry Bundler\u2019 a `The Elusive Lydia\u2019.\u2019"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Dywedodd yr Ysgrifennydd Cyffredinol wrth y Pwyllgor Rheoli fod clwb drama wedi\u2019i sefydlu ar 6 Ionawr 1930 a bod cyllideb o \u00a330 wedi\u2019i chlustnodi ar gyfer llwyfannu a\u2019r set. Fodd bynnag, nid yw\u2019n glir a oedd yr uchod ar gyfer Actorion Ifanc y YMCA neu glwb drama mewnol arall."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Mae\u2019r cynhyrchiad cyntaf yr oedd Dylan yn bendant yn rhan ohono wedi\u2019i gofnodi yn y cylchlythyr ar gyfer mis Hydref 1930 ac yn y cofnodion ar 31 Ionawr 1931, nodwyd bod cynhyrchiad o The Man at Six yn mynd rhagddo ac y byddai\u2019n cael ei berfformio ym mis Chwefror. Gwyddwn mai perfformiad Actorion Ifanc y YMCA oedd hwn a bod Dylan Thomas yn rhan ohono."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Mae cofnodion 23 Chwefror yn cofnodi y cafwyd perfformiad llwyddiannus o Man at Six ac mae cofnodion 23 Mawrth yn so\u0302n bod Captain X wrthi\u2019n cael ei gynhyrchu gan yr Actorion Ifanc ar gyfer mis Ebrill. Mae cofnodion 23 Chwefror hefyd yn cofnodi nad oedd llawer o bosibilrwydd o\u2019r gymdeithas theatraidd yn llwyfannu cynhyrchiad."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Yn ystod y cyfnod hwn, yn dilyn cynhyrchiad llwyddiannus o The Man at Six gan yr Actorion Ifanc a methiant ymddangosiadol y gymdeithas theatraidd, mae\u2019n bosib y cynhaliwyd trafodaethau ynghylch ffurfio cymdeithas theatraidd fewnol yn y YMCA, drwy gael gwared ar yr \u2018ifanc\u2019 yn Actorion Ifanc er mwyn ffurfio Actorion y YMCA. Fel asiantaeth y YMCA, er mwyn cymryd rhan byddai angen bod yn aelod. Mae tystiolaeth bellach o hyn i\u2019w gweld yng nghylchlythyr mis Mai sy\u2019n dyfynnu adolygiad The Daily Post o Captain X."}, {"text_idx": "#000032", "text": "\u2018Fel yr ysgrifennodd un o adolygwyr The Daily Post, nid yw Captain X yn ddrama hawdd i\u2019w chynnal. Tybed a oedd yr awdur yn gwerthfawrogi rhai o\u2019r anawsterau yr oedd wedi\u2019u creu yn ei waith, yn enwedig i\u2019r cyrff amatur.... Roedd lwc dda a phwyll yn ffactorau amlwg yn llwyddiant Captain X yn yr act gyntaf. Perfformiwyd y ddrama gystal ganddynt, ni sylwodd y gynulleidfa ar y trychinebau y bu bron iddynt ddigwydd.\u2019"}, {"text_idx": "#000034", "text": "\u201cEfallai y bydd \u2018ifanc\u2019 yn cael ei ddileu o\u2019r teitl, ond mae\u2019r \u201cActorion Ifanc\u201d yn gobeithio perfformio o hyd.\u2019"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Yn yr un mis ag y llwyfannwyd Captain X, gwnaeth Dylan Thomas gais am aelodaeth gyswllt. Mae cofnodion y Pwyllgor Aelodaeth a Gwaith Crefyddol yn cofnodi\u2019i enw a\u2019i gyfeiriad a chadarnhad o\u2019i aelodaeth ar 27 Ebrill 1931."}, {"text_idx": "#000037", "text": "\u2018Cyflwyniad llwyddiannus o Captain X gan yr \u2018Actorion Ifanc\u2019 ar 28 Ebrill, yr aeth 200 i\u2019w weld.\u2019"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mae\u2019r un cofnodion yn dweud dan \u2018gymdeithas theatraidd\u2019 nad oedd \u2018dim byd pellach wedi\u2019i glywed mewn perthynas a\u0302\u2019r gymdeithas. Cytunwyd y byddai\u2019r ysgrifennydd yn ysgrifennu at yr holl aelodau i dynnu sylw at eu rhwymedigaethau yn y mater hwn.\u2019"}, {"text_idx": "#000040", "text": "\u2018Derbyniwyd cais gan gorff o aelodau am ganiata\u0302d i ymarfer ar gyfer cynyrchiadau dramatig a\u2019u perfformio dan arddull Actorion y YMCA, ac am ganiata\u0302d i gynnal digwyddiad cymdeithasol tan 12.\u2019"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Un o\u2019r aelodau a grybwyllwyd uchod oedd Henry Dickens. Ymddangosodd gyda Dylan Thomas mewn ambell gynhyrchiad. Mae nifer o ffynonellau wedi dweud bod Henry Dickens yn w\u0302yr i Charles Dickens. Mae ein hymchwil yn dangos ei fod mewn gwirionedd yn gyfyrder i Charles Dickens."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Mae toriad o bapur newydd sydd heb ei ddyddio hefyd yn cadarnhau mai Dylan oedd y cynhyrchydd ar gyfer y perfformiad."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Mae\u2019n amlwg bod Dylan hefyd yn rhan o drefnu\u2019r digwyddiadau cymdeithasol a chodi arian ar gyfer Actorion y YMCA. Mae\u2019n aelod o\u2019r cast sy\u2019n chwarae rhan Sergeant Brewster yn Waterloo, sy\u2019n cael ei llwyfannu cyn dawns i godi arian. Nid yw\u2019n glir ai cynhyrchiad llawn yw hwn. Nid yw\u2019r toriad papur newydd heb ei ddyddio\u2019n rhoi unrhyw wybodaeth am hyn ond does dim byd yn y cofnodion i awgrymu ei fod yn gynhyrchiad llawn."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Mae deunydd diddorol ar gael mewn llyfr lloffion a gedwir ym Mhrifysgol Birmingham, Archif Cadbury a Chasgliad Arbennig y Llyfrgell, cyfeirnod ffeil YMCA ACC 70/1. Mae\u2019n cynnwys amrywiaeth o docynnau, posteri, toriadau o\u2019r wasg a lluniau dros y cyfnod 1931 i 1936."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Mae\u2019r llyfr lloffion yn dechrau gyda ffotograffau a thoriadau o\u2019r wasg sy\u2019n ymwneud a\u0302 chynhyrchiad o The Fourth Wall. Mae llun o\u2019r cast yn cynnwys Dylan Thomas ynghyd a\u0302 thoriad o\u2019r wasg ohono ar y llwyfan yn Neuadd Llywelyn. Cynhaliwyd y cynhyrchiad yn y YMCA ar 9 a 10 Rhagfyr 1931."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Mae cynyrchiadau eraill wedi\u2019u cynnwys yn o\u0302l trefn dyddiad. Nid yw\u2019r llyfr lloffion yn cynnwys unrhyw gynyrchiadau eraill gyda Dylan Thomas ac felly mae\u2019n debyg mai The Fourth Wall oedd yr unig gynhyrchiad llawn yr ymddangosodd Dylan Thomas ynddo gydag Actorion y YMCA."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Y cynhyrchiad nesaf oedd Lord Babs. Does dim tystiolaeth bod Dylan Thomas yn rhan o\u2019r cynhyrchiad. Fodd bynnag, efallai fod cofnod o\u2019r Is-bwyllgor Adloniant a Rhaglenni ar 29 Chwefror 1932 yn rhoi cliw ynghylch ei absenoldeb o\u2019r cynhyrchiad. Mae\u2019n dweud,"}, {"text_idx": "#000052", "text": "\u2018Rhoddwyd caniata\u0302d i gynhyrchu Lord Babs a hefyd mewn perthynas a\u0302 llunio adolygiad \u2018micawber\u2019. Gan fod gwahaniaeth barn ymhlith yr actorion ynghylch yr olaf, cytunwyd i adael y mater gyda\u2019r ysgrifennydd. Rhoddwyd caniata\u0302d i gynhyrchu Lord Babs.\u2019 Mae\u2019r gair \u2018micawber\u2019 uchod wedi\u2019i gywiro a\u0302 phensil sydd, o\u2019i archwilio\u2019n agos, wedi\u2019i newid i adolygiad \u2018Macabre\u2019."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Parhaodd Actorion y YMCA i berfformio am gyfnod hir, gyda chryn lwyddiant. Mae\u2019n bosib mai dim ond mewn un cynhyrchiad llawn yr ymddangosodd Dylan ond roedd yn un nodedig, sef y cyntaf dan enw Actorion y YMCA a drama yr oedd hefyd wedi\u2019i chynhyrchu."}, {"text_idx": "#000057", "text": "\u2018Nid oedd ei waith fel newyddiadurwr yn addas iddo mewn gwirionedd. Roedd ei ymweliadau rheolaidd a\u0302\u2019r orsaf heddlu a\u2019r ysbyty ac ysgrifennu am ddigwyddiadau lleol dibwys yn ei ddiflasu. Mewn gwirionedd, treuliodd lawer o\u2019i amser yn chwarae billiards yn y YMCA.\u2019"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Mae gan Dylan gysylltiad diddorol a\u0302\u2019r peli biliards sy\u2019n cael eu harddangos yn ein harddangosfa. Maent yn perthyn i Llew T Price o 5, Brynymor Road, ac mae un o gofnodion Clwb y Triongl Coch ym 1933 yn nodi bod Price wedi cyflwyno iddynt y peli biliards a ddefnyddiwyd mewn ge\u0302m arddangos fawreddog a gynhaliwyd yn yr YMCA yn gynnar ym 1932."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Y prif gyfranogwr yn y ge\u0302m arddangos oedd y gw\u0302r o Awstralia, Walter Lindrum, chwaraewr biliards gorau ei oes. Mae cofnod o lyfr cofnodion yr YMCA ar 29 Chwefror 1932 yn nodi bod y pwyllgor rhaglen a hamdden am longyfarch pawb a oedd yn gyfrifol am sicrhau bod ymweliad Lindrum yn llwyddiannus."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Mae\u2019r hen ystafell filiards bellach yn stiwdios dawns ar y llawr cyntaf yn nhu blaen yr adeilad."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Roedd profiadau actio ffurfiannol Dylan yn allweddol i lywio\u2019i ddoniau enwog ar gyfer perfformio\u2019i waith ar lwyfan yn y DU a thramor, a darllen ei sgriptiau ei hun a rhai eraill ar gyfer y radio. Cynhaliwyd y perfformiad llwyfan llawn cyntaf o Under Milk Wood, gyda Dylan yn serennu ynddo, yn y Gymdeithas Hebraeg i Ddynion a Menywod Ifanc yn Efrog Newydd, dros 20 mlynedd ar o\u0302l iddo ymddangos ar lwyfan am y tro cyntaf yn y YMCA."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Gwrthrychau a benthyciadau wedi\u2019u harddangos gyda chaniata\u0302d caredig:"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Mae rhagor o wybodaeth am hanes YMCA Abertawe ar gael i\u2019w gweld yn:"}, {"text_idx": "#000066", "text": "Croeso i Ganolfan Dylan Thomas!\nRydym ar agor ar hyn o bryd rhwng 10am a 4.30pm, o ddydd Mercher i ddydd Sul. Mynediad am ddim.\ni sicrhau mai chi yw\u2019r cyntaf i gael y diweddaraf am yr arddangosfeydd, hwyl i\u2019r teulu dros hanner tymor a mwy!"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Croeso i Ganolfan Dylan Thomas!"}]