[{"text_idx": "#000000", "text": "Cofio'r ciws ar gopa'r Wyddfa... yn 1894"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Gyda nifer yn dewis peidio mynd dramor ar wyliau eleni, mae gwestai, traethau, mynyddoedd ac atyniadau Cymru yn brysurach nag erioed."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ond dydi gweld cannoedd o ymwelwyr yn heidio i rai o fannau prydferth y wlad ddim yn beth newydd o bell ffordd. Yma, mae'r hanesydd Elin Tomos yn edrych ar ddatblygiad cynnar twristiaeth yng Nghymru a'r croeso llugoer a brofodd sawl ymwelydd dros ganrif a mwy yn o\u0302l."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Cyn y ddeunawfed ganrif, anaml iawn y byddai ymwelwyr o Loegr yn canmol Cymru. Ym marn teithwyr y cyfnod nid oedd unrhyw harddwch yn perthyn i'r tirwedd Cymreig, yn bennaf achos ei natur fynyddig."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Yn ysgrifennu'r tua'r flwyddyn 1682 disgrifiodd 'W. R.' (William Richards, Heldom, efallai) Gymru fel gwlad, 'mountainous... and hath Variety of Precipice to break one's neck; which a Man may sooner do than fill his belly, the Soil being barren, and an excellent place to breed a Famine in.'"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Gwyliau ffasiynol y Saeson cefnog"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Dros amser, yn sgil ymdrechion damcaniaethwyr, artistiaid ac awduron, datblygodd Cymru yn gyrchfan gwyliau ffasiynol ymhlith Saeson cefnog. O 1750 ymlaen dechreuodd ymwelwyr deithio i bob cwr o'r wlad er mwyn profi rhai o'i rhyfeddodau."}, {"text_idx": "#000009", "text": "O raeadrau bywiog Pontarfynach yng Ngheredigion i weddillion hynafol Abaty Tyndyrn yn Sir Fynwy, roedd Cymru bellach yn wlad ramantaidd a gyda'r Chwyldro Ffrengig a Rhyfeloedd Napoleon yn rhoi diwedd ar deithio i'r cyfandir, fe ddaeth crwydro Cymru yn weithgaredd hanfodol i unrhyw fonheddwr gwerth ei halen."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Cymaint oedd eu nifer erbyn chwarter cyntaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg fel y datblygodd y teithiwr bonheddig yn darged gwawd. Ym 1812, cre\u0308wyd portread dychanol ohonynt ar ffurf cymeriad gan Thomas Rowlandson, Dr. Syntax, y teithiwr Seisnig, gorfrwdfrydig."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Disgrifiad o\u2019r llun, Dr Syntax druan yn cael anffawd ar ei wyliau"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Erbyn dechrau'r 1850au roedd datblygiadau mewn trafnidiaeth, yn arbennig y rheilffyrdd, yn golygu bod teithio pellter hir nawr yn llawer haws gan droi ardaloedd anghysbell yn hygyrch."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Roedd rheilffordd bellach yn cysylltu Llundain a\u0302 Chaerdydd, Abertawe a thu hwnt, tra bod y llinell o Lundain i Gaergybi yn galluogi ymwelwyr i grwydro arfordir gogledd Cymru ac Eryri yn rhwydd."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Yr Wyddfa: Galw ar gerddwyr i 'barchu'r mynydd'Oes aur newydd i draethau'r gogledd?Gwyliau: Gogledd Cymru'n fwy poblogaidd na ChernywCofio'r trip Ysgol Sul i Bwllheli a drodd yn drychineb"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Datblygiad y trefi glan mo\u0302r"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Gyda dyfodiad y rheilffyrdd trawsnewidiwyd pentrefi arfordirol bychain fel Llandudno a'r Rhyl."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Disgrifiad o\u2019r llun, Llandudno tua 1880; roedd ymwelwyr yn heidio i drefi glan mo\u0302r y gogledd yn y cyfnod yma"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Diolch i fuddsoddiadau mentrwyr cyfoethog tyfodd Y Rhyl, er enghraifft, yn dref lewyrchus, a hynny trwy efelychu'r datblygiad a oedd eisoes ar droed mewn trefi tebyg fel Blackpool a Southport. Adeiladwyd strydoedd, tai, promena\u0302d a gwestai ysblennydd."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Pan basiwyd y Ddeddf Gwyliau Banc ym 1871 - deddf a oedd yn sicrhau pedwar diwrnod o wyliau swyddogol i weithwyr - gwelwyd cynnydd pellach yn y nifer o ymwelwyr i drefi glan mo\u0302r y gogledd."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Yn ystod penwythnos Gw\u0302yl y Banc Awst 1889 roedd dros 20,000 o ymwelwyr wedi cyrraedd gorsaf dre\u0302n Y Rhyl a bu'n rhaid i nifer ohonynt gysgu yng ngherbydau'r rheilffordd gan bod y gwestai yn orlawn!"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Fel heddiw, roedd llawer o ymwelwyr yn anelu am Eryri gyda'r bwriad o gyrraedd copa'r Wyddfa. Yn o\u0302l gohebydd Y Cymro, 'ni fu'r fath dyrfa o ymwelwyr yn dringo i ben y Wyddfa'r un haf yng nghof neb sydd yn fyw' a welwyd yn ystod Haf 1894."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Yn eu plith roedd ymwelwyr o Loegr, India, Ffrainc, Swistir ac America - oll yn awyddus i ddatgan eu bod yn 'doing Snowdon.'"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Disgrifiad o\u2019r llun, Dyma sut fath o wisg oedd dringwyr Yr Wyddfa yn ei wisgo no\u0302l yn 1890... o leia nad oedden nhw'n gwisgo fflip-fflops fel rhai o ymwelwyr eleni"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Gwelwyd niferoedd tebyg ym Mhen-Lly\u0302n hefyd."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Erbyn terfyn Oes Fictoria, roedd pentref Abersoch yn denu'r 'ymwelwyr o'r dosparth goreu o Saeson.' Honnwyd nad oedd 'ffermdy yn ardal Llanengan a Chilan heb ymwelwyr yno', a bod gofyn adeiladu mwy o dai i dderbyn rhagor o ymwelwyr."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Llond bol ar y Saeson"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Nid oedd y croeso yn un cynnes ar adegau a digon hawdd oedd pechu Cymry Oes Fictoria."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Yn 1895, mewn llythyr di-enw a anfonwyd at olygydd papur newydd radical Y Werin esboniodd yr awdur ei fod wedi cael llond bol ar Saeson yn 'treulio ychydig ddyddiau yn un o'r ymdrochleoedd [ac] yn ystyried eu hunain yn gymwys i draethu barn ar genedl y Cymry... a nodi pob gwall a wna y Cymro a'r Gymraes wrth geisio siarad Saesneg.'"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Disgrifiad o\u2019r llun, Llythyr di-enw ym mhapur Y Werin yn 1895 yn cwyno am ymwelwyr"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Roedd dymuniad ymwelwyr i nofio, hamddena neu yfed ar y Sul hefyd yn da\u0302n ar groen y Cymry crefyddol. Digiwyd trigolion Llangollen yn ystod Haf 1907 pan gynhaliwyd gweithgareddau chwaraeon yn y parc ar ddydd Sul, roedd nifer o'r ymwelwyr 'afreolus' yn feddw 'ac nid oedd y gweddill... fawr gwell.'"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Ag ymwelwyr yn parhau i ymweld a\u0302 Chymru yn eu miloedd, gadewch i ni obeithio y bydd ymwelwyr a phobl leol yn mwynhau seibiant dymunol eleni..."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Prif StraeonUndebau i benderfynu ar gynnig gwellPublished9 munud yn o\u0302lPrisiau llyfrau Cymraeg yn 'artiffisial o isel'Published12 awr yn o\u0302l'Dylai plant a\u0302 nam golwg gael yr un cyfleoedd'Published2 awr yn o\u0302l"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Undebau i benderfynu ar gynnig gwellPublished9 munud yn o\u0302lPrisiau llyfrau Cymraeg yn 'artiffisial o isel'Published12 awr yn o\u0302l'Dylai plant a\u0302 nam golwg gael yr un cyfleoedd'Published2 awr yn o\u0302l"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Prisiau llyfrau Cymraeg yn 'artiffisial o isel'"}, {"text_idx": "#000037", "text": "'Dylai plant a\u0302 nam golwg gael yr un cyfleoedd'"}, {"text_idx": "#000040", "text": "O sefydlu siop lyfrau Cymraeg cyntaf Caerdydd i grwydro'r byd"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Ateb y Galw: Helena O Sullivan"}, {"text_idx": "#000043", "text": "O ble daw rhai o eiriau bob dydd y Gymraeg?"}, {"text_idx": "#000044", "text": "Colofn Shane: Sut mae atal Iwerddon?"}]