[{"text_idx": "#000008", "text": "Lun gan yr artist ei hun, sef Gwenllian Spink, sydd ar glawr rhifyn diweddaraf Y Traethodydd, cylchgrawn chwarterol y diwylliant Cymraeg. Llun o gerflun ydyw, wedi\u2019i leoli ar rosydd unig gogledd Ceredigion. Beth ydyw? Llongdrylliad ar Bumlumon? Darllenwch y gerdd \u2018Cerflun wedi\u2019i leoli dros dro\u2019, sef un o ddwy gerdd gan y bardd Mary Burdett-Jones, i wybod mwy. Er bod pwyslais Y Traethodydd wedi bod ar gyhoeddi erthyglau ffeithiol, dadansoddol a syniadaethol erioed, mae\u2019n dal i gynnal yr arfer anrhydeddus o gynnwys ar ei dudalennau lenyddiaeth greadigol. Bydd rhai yn ein plith yn cofio mai dyma\u2019r cylchgrawn a gyhoeddodd gyntaf gerddi gan Euros Bowen a Saunders Lewis a straeon byrion gan Kate Roberts, ac mae\u2019n dda bod Mary Burdett-Jones yn cynnal y traddodiad o hyd gyda\u2019i dwy gerdd hithau, a\u2019r llenor amryddawn John Emyr gyda\u2019i stori fer newydd o dan y teitl \u2018Ymweliad\u2019. Byddai\u2019n werth prynu\u2019r rhifyn hwn petai ond ar gyfer y cyfraniadau cyfoethog hyn."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Yn ogystal a\u0302\u2019r lle\u0302n greadigol, cawn ein tywys yn o\u0302l i ddau gyfnod pwysig mewn hanes, sef y cyfnod modern cynnar ac yna\u2019r ugeinfed ganrif, a hynny gan gyfranwyr sy\u2019n arbenigwyr cydnabyddedig yn eu meuysydd. Yn yr erthygl sylweddol ond tra darllenadwy, \u2018Achos rhyfedd William Parry, ysbi\u0308wr dwbwl (1571-85)\u2019, sef y gyntaf mewn astudiaeth o ddwy, mae John Gwynfor Jones, yr hanesydd o Gaerdydd, yn dangos nad peth newydd o bell fordd mo\u2019r celfyddyd tywyll o dwyll gwleidyddol. Wedyn, mewn ymdriniaeth olau iawn gan yr ysgolhaig ifanc o Aberystwyth James January-McCann, down i wybod mwy am gyfraniad Robert Gwyn, y reciwsant o Sir Gaernarfon, ac un o ladmeryddion mwyaf abl y Gwrthddiwygiad yng Nghymru\u2019r ail ganrif ar bymtheg. Ac i droi at hanes mwy diweddar, a hithau\u2019n dri-chwarter canrif wedi\u2019r cyrch ar Arnhem, \u2018a bridge too far\u2019, yn ystod yr Ail Rhyfel Byd, mae Gethin Matthews o Brifysgol Abertawe yn rhannu sgwrs a\u0302 Gwynfor Hughes, peilot o Gymro a fu\u2019n rhan o\u2019r ymladd ac sy\u2019n cyfleu yn fyw iawn yr erchylltra a brofodd yno. \u2018Sobor o beth\u2019 yw pennawd y sgwrs, sef cyfeiriad at oferedd y lladd a fu\u2019n rhan o\u2019r frwydr. Ym myd rhyfelgar yr unfed ganrif ar hugain, sobreiddiol yw darllen atgofion y swyddog meddylgar hwn o\u2019r llu awyr."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Nodyn tebyg sy\u2019n cael ei daro yn adolygiad Ieuan Elfryn Jones, yntau\u2019n gyn swyddog milwrol, ar y gyfrol Dyhead am Hedwch: Dyddiaduron Milwr 1918 a 1919, yn seiliedig ar ddyddiaduron y caplan milwrol Stephen Owen Tudor, ac un o\u2019r llu gyfrolau a gyhoeddwyrd eleni a\u2019r llynedd i nodi diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf. Ac yntau\u2019n swyddog yn Rhyfel y Gwlff yn nawdegau\u2019r ganrif o\u2019r blaen, ond ers blynyddoedd yn weinidog yr efengyl ar Ynys Mo\u0302n, diddorol iawn yw darllen sylwadau\u2019r adolygydd ar brofiadau gw\u0302r ystyrgar a hydeiml mewn rhyfel cynharach. Dau sylwebydd iau sy\u2019n cwblhau\u2019r adolygu, sef Rhys Llwyd yn so\u0302n am Adra: Byw yn y Gorllewin gan Simon Brookes, a Gareth Evans-Jones yn trafod astudiaeth ddisglair Llion Wigley ar ddylanwad syniadaeth Freud ar feddylwr Cymraeg yr ugeinfed ganrif yn y gyfrol Yr Anymwybod Cymreig: Freud, Dirfodaeth a\u2019r Seice Cenedlaethol. Da gweld awduron o\u2019r to iau yn cyfrannu mor gyfoethog at y drafodaeth ddeallusol yn y Gymru gyfoes."}]