[{"text_idx": "#000001", "text": "Ymchwil Bwyd, Diet ac IechydCyfleusterau Pwrpasol"}, {"text_idx": "#000003", "text": "A ddylai bawb fod yn cymryd rhan yn yr ymgyrch figan ym mis Ionawr?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Fel arfer, ystyrir mis Ionawr yn un o fisoedd mwyaf digalon y flwyddyn. Mae gorfod delio a\u0302 theimlo\u2019n benisel ar o\u0302l gwyliau'r Nadolig yn ogystal a\u0302'r tywydd oer yn ddigon drwg, heb so\u0302n am y ffaith bod ein cynlluniau ar gyfer bwyta\u2019n iach a chadw\u2019n heini wedi mynd i\u2019r gwellt tan fis Ionawr 2021 hefyd."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Un deiet penodol sy'n amlwg iawn yw Figaniaeth. Mae deiet figan wedi cael mwy a mwy o sylw dros y blynyddoedd diwethaf, gyda llawer o bobl yn dilyn y deiet, am resymau iechyd neu am resymau egwyddorol."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Gyda dros 350,000 o bobl wedi cofrestru ar gyfer yr ymgyrch figan y mis hwn, y prif resymau dros ddilyn y duedd boblogaidd eleni yw iechyd, anifeiliaid a\u2019r amgylchedd."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae'r archfarchnadoedd mawr hefyd am chwarae eu rhan yn hyn, ac Asda yw\u2019r archfarchnad ddiweddaraf i lansio ei chyfres o fwyd figan sy'n cynnwys 48 cynnyrch newydd. Nid yr archfarchnadoedd yw\u2019r unig rai sydd wedi gweld cyfle gan fod cadwyni bwyd cyflym fel KFC, Greggs a Subway hefyd wedi dechrau ymgyrchoedd marchnata mawr sy\u2019n hyrwyddo'u dewisiadau amgen heb gig. Ond a ydym ni\u2019n gwybod am yr holl fanteision a risgiau i\u2019n hiechyd wrth ddewis deiet figan yn hytrach na deiet sy\u2019n cynnwys cig? Nod y blog yma yw edrych yn fanylach ar y manteision a\u2019r anfanteision."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae deietau acidogenig, sy\u2019n cael eu mesur fel rheol gan lwyth asid yr arennau (PRAL), wedi cael eu cysylltu a\u0302 llawer o glefydau metabolig cyffredin sy\u2019n dod yn fwy amlwg gan gynnwys gwrthiant inswlin, anhawster hepatig, a risg gardiometabolig. Gellir osgoi llawer o\u2019r rhain gyda bwyd maethlon a ffordd o fyw egni\u0308ol (Lanier, et al 2016). Mae deiet figan yn gysylltiedig a\u0302 llwythi asid isel, oherwydd bod bwyta llysiau a ffrwythau yn gostwng lefel asidedd y corff ac yn cynyddu\u2019r pH i lefel ddymunol (Cosgrove et al 2017)."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Dangosodd astudiaeth yn 2017 fod lleihau faint o gig a chynnyrch anifeiliaid sy\u2019n cael ei fwyta am 2-6 diwrnod yr wythnos wedi gostwng lefelau asid yr wrin ac wedi codi\u2019r sgo\u0302r PRAL. Felly, gan fod sgorau PRAL deietegol isel wedi bod yn gysylltiedig a\u0302 gwella paramedrau metabolig, gellid defnyddio deiet figan am sawl diwrnod yr wythnos fel strategaeth ddeietegol i leihau\u2019r risg o glefyd nad yw\u2019n heintus (Iwase at al 2015)."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae deiet figan yn y tymor hir yn gysylltiedig a\u0302 rhai mesurau labordy ffafriol ond hefyd a\u0302 chrynodiadau llai o\u2019r prif faethynnau, o'u cymharu a\u0302\u2019r gwerthoedd maeth dyddiol sy\u2019n cael eu cymeradwyo. Tynnodd \u201cArolwg o\u2019r Ffindir\u201d sylw at yr angen am ganllawiau maeth i figaniaid (Elorinne et al 2016). Yn yr astudiaeth, dangoswyd bod figaniaid yn cael llai o fitamin B12, llai o PUFA ac omega-3, ac roedd ganddynt fitamin D isel, a llai o i\u0308odin a seleniwm na phobl nad ydyn nhw\u2019n figaniaid. Mae hyn yn destun pryder gan fod yr holl faethynnau a restrir yn hanfodol ar gyfer iechyd a lles. Ar ben hynny, mae lefelau i\u0308odin a seleniwm yn ddiffygiol yn gyffredinol ym mhoblogaeth y DU cyn mabwysiadu deiet cyfyngol a dileu grwpiau bwyd (Thomson 2014). Felly, mae\u2019n hollbwysig ystyried maeth yn ofalus neu ymgynghori a\u0302 deietegydd cyn mynd ati i ddilyn deiet figan neu ddeiet sy\u2019n seiliedig ar blanhigion."}, {"text_idx": "#000011", "text": "A yw \u2018darnau cyw ia\u0302r heb gyw ia\u0302r go iawn\u2019 yn ddewis iach ar gyfer deiet figan?"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Fel y crybwyllwyd yn flaenorol, mae archfarchnadoedd y DU wedi dechrau\u2019r flwyddyn 2020 gyda llu o ddewisiadau heb gig ar gyfer eu cwsmeriaid figan. O bethau fel \u2018rholiau crempog llysiau heb gig hwyaden\u2019 i \u2018dameidiau cyw ia\u0302r heb gig\u2019, mae'r silffoedd yn llawn cynnyrch newydd i\u2019n twyllo ni i feddwl ein bod yn bwyta gwledd llawn cig. Ond oherwydd bod y cynhyrchion hyn yn figan, a bod y rhan fwyaf ohonom yn tybio bod deiet o lysiau\u2019n iach, ydyn ni\u2019n gwneud unrhyw ddaioni i ni ein hunain drwy gyfnewid cig eidion o Gymru am ddewis arall sydd heb gig?"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Roedd astudiaeth o Sweden yn 2002 wedi ymchwilio i ddeiet figaniaid gan ddod i'r casgliad eu bod yn bwyta llawer mwy o lysiau ac atchwanegiadau deietegol na hollysyddion. (Larsson a Johansson 2002). Er ei bod yn ymddangos yn amlwg bod deiet sy'n seiliedig ar blanhigion yn cynnwys mwy o lysiau, mae\u2019r cynnydd diweddar mewn byrbrydau figan, prydau parod a bwyd sy\u2019n debyg i gig yn lleihau hyn ac yn hyrwyddo mwy o halen, brasterau dirlawn a melysyddion artiffisial. Gallai hyn achosi peryglon iechyd hirdymor yn yr un modd a\u0302 dibyniaeth ar unrhyw \u2018fwyd sothach\u2019 (Chat 2018)."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Roedd 68% o\u2019r rheini a gymerodd ran yn ymgyrch figan mis Ionawr 2019 yn ferched, ond mae merched figan yn fwy tebygol o ddioddef anaemia"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Yn gyffredinol, mae merched mewn mwy o berygl o ddioddef anemia ar unrhyw ddeiet. Felly mae\u2019n bosibl y bydd y rheini sy\u2019n bwyta deiet sy'n isel mewn haearn haem mewn perygl o ragor o ddiffyg maethynnau. (Mae gan haearn haem y bio - argaeledd uchaf yn y corff dynol). Er enghraifft, gallai defnyddio biotechnoleg yn y gwaith o greu fersiynau synthetig o haearn-haem, fod yn faes o ddatblygiad mawr i ddiogelu iechyd figaniaid."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Yn gyffredinol, mae canfyddiadau\u2019r llenyddiaeth wyddonol yn awgrymu y gall deiet figan gyfrannu at ffordd o fyw iach cyn belled a\u0302 bod y deiet wedi\u2019i gynllunio\u2019n dda, ac yn gytbwys, a\u2019i fod yn cynnwys amrywiaeth o fwydydd, yn enwedig cynnyrch wedi\u2019u cyfoethogi. Mae\u2019r gymdeithas figaniaid yn mynnu bod angen atchwanegiadau mewn deiet figan. Mae hyn yn hollbwysig er mwyn cynnal iechyd (Kolasa 2017). Er bod diffyg fitaminau a mwynau penodol yn peri pryder i figaniaid, cymysg yw'r dystiolaeth sy\u2019n awgrymu bod figaniaid mewn mwy o risg o ddiffygion o ran maeth, oherwydd diffyg astudiaethau clinigol tymor hir ynghylch statws maethol figaniaid i ddod i benderfyniad. Fodd bynnag, mae dadansoddiadau tymor hir o ddeiet figaniaid wedi dangos cynnydd mewn diffygion yn y tymor hir os nad yw strategaeth ddeietegol wedi\u2019i chynllunio\u2019n effeithiol a gyda gofal."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Felly, i gloi, ni ellir dweud yn sicr pa ddeiet sydd orau i chi. Mae manteision ac anfanteision i\u2019r ddau, fodd bynnag, mae cyfuniad o\u2019r ddau ddeiet yn cael ei argymell gan arbenigwyr fel arfer. Argymhellir lleihau faint o gig sy\u2019n cael ei fwyta a bwyta mwy o lysiau, gan ystyried yn ofalus a yw\u2019r holl faethynnau angenrheidiol yn cael eu cynnwys."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Cyfleoedd ar gyfer defnyddio sgil-gynhyrchion"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Gweminar nawr ar gael: Y tueddiadau bwyd a diod iechyd mwyaf dylanwadol ar gyfer 2021"}]