[{"text_idx": "#000013", "text": "Gerald De Windsor a\u2019r Dywysoges Nest"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sir Benfro yn yr Oes Haearn"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Codiad yn Lefel y Mo\u0302r"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae\u2019n debyg fod Sant Stinian wedi cael ei lofruddio ar Ynys Dewi. Torrwyd ei ben. Ond, cododd ei ben i fyny a cherdded ar draws y tw\u0302r i\u2019r prif dir.\nTra bod Sant Gofan yn dianc rhag y morladron (arfer gyffredin yn y dyddiau hynny!), agorodd hollt yn y graig i\u2019w guddio, ger y capel sy\u2019n dwyn ei enw o hyd.\nRoedd Brynach yn arfer \u2018cyfathrebu a\u0302\u2019r angylion\u2019 ar \u2018Mons Angelorum\u2019 neu Garningli, Trefdraeth. Dywedir hefyd ei fod wedi dysgu siarad a\u0302\u2019r anifeiliaid, gan berswadio dau hydd i dynnu ei gert a blaidd i ofalu am ei fuwch.\nOherwydd llifeiriant o law, fe fu\u2019n rhaid gadael cynhebrwng angladd Caradog ar y ffordd i Dyddewi. Wedi i\u2019r glaw ballu, roedd yr elor a\u2019i helorlen o sidan yn hollol sych, medde nhw. Hyd yn oed pan gafodd ei gladdu yn Nhyddewi, gwrthododd Caradog adael i Gwilym o Malmesbury gymryd bys o\u2019i gorff anllygredig."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Roedd dwy bererindod i Dyddewi gyfwerth ag un i Rufain"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Cyflwynwyd Cristnogaeth i Gymru yn ystod y cyfnod Rhufeinig hwyr, ond ni chafodd ei harfer yn helaeth hyd nes y 5ed a\u2019r 6ed ganrif. Daethpwyd i alw\u2019r cyfnod hwn yn \u2018Oes y Saint\u2019 a dyma\u2019r cyfnod pan ddaeth mynachod cenhadol o Iwerddon a\u2019r Cyfandir i efengylu\u2019r wlad."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Mae hanes y cyfnod hwn yn ddarniog, ond y ganolfan Gristnogol gynnar bwysig oedd Tyddewi. Ganed Dewi tua 530 OC yn St Nons yn ystod storom, a tharddodd ffynnon o\u2019r creigiau \u2013 y ffynnon sanctaidd sydd wedi goroesi hyd heddiw. Roedd teulu Dewi o dras fonheddig ac ar o\u0302l iddo dderbyn ei addysg, fe sefydlodd ei fynachlog yn Nhyddewi tua 550 OC."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Mae llawer o\u2019r eglwysi ar draws y Parc Cenedlaethol wedi eu cysegru i saint a oedd yn gysylltiedig a\u0302 mynachlog Dewi. Roedd Elfis, Gofan, Brynach a Madog oll yn saint o\u2019r chweched ganrif, o dras Wyddelig, tra bod Stinian ac Isan o dras Lydewig fonheddig, ac wedi troi at Gristnogaeth. Mae\u2019n ymddangos fod Isel, a\u2019i dad, Teilo, yn frodorion a drodd at Gristnogaeth. Yr olaf o\u2019r saint Celtaidd oedd Caradog (tua1124), a chredir mai ei esgyrn yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Mwy am ddiwylliant a threftadaeth y Parc"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Gwrandewch ar straeon yngly\u0302n a\u0302 sut mae afonydd Cleddau wedi helpu i lunio tirwedd Sir Benfro a bywydau\u2019r bobl sy'n byw gerllaw."}]