[{"text_idx": "#000000", "text": "100 mlynedd yn o\u0302l i\u2019r mis hwn \u2013 ymosodiadau gan longau tanfor yn nyfroedd Cymru"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Ar ddechrau Chwefror 1917, teithiodd yr UC-65 i fyny o arfordir Cernyw i fod yn ei lle i ymosod ar longau masnach oddi ar Ynys Enlli yng Ngogledd Cymru. Ar 10 Chwefror am 7am, gwelodd y SALLAGH, agerlong a oedd yn cludo glo o borthladd Lydney ar afon Hafren i Larne yn Belfast. Ar o\u0302l tanio ergyd rybuddio at y SALLAGH, cododd y llong danfor y faner \u2018pawb o\u2019r llong\u2019."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Tra oedd y bad achub yn cael ei ostwng fel bod y criw yn gallu gadael, taniodd y llong danfor eto, gan ladd y prif beiriannydd, William McKay, o Ogledd Iwerddon, ac anafu dau longwr arall. Yna rhoddwyd bomiau ar fwrdd y llong a\u2019u ffrwydro. Gadawyd i\u2019r cwch a oedd yn cludo\u2019r goroeswyr anelu am y lan a chododd y llong danfor hwyl ar ei bwrdd, fel ei bod yn edrych fel cwch pysgota bach, a disgwyl y llong fasnach nesaf. Yr OLIVIA oedd honno, agerlong o Gernyw a oedd yn cludo glo o Lerpwl i Portreath, Cernyw. Cafodd y llong ei suddo yn yr un modd ond y tro hwn ni chafodd neb ei ladd."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Y diwrnod wedyn, teithiodd yr UC-65 i lawr yr arfordir i Sir Benfro lle suddodd y LYCIA, agerlong arfog a oedd yn teithio o Abertawe i Lerpwl, a\u2019r VOLTAIRE a oedd yn hwylio o Lanelli i Lerpwl. Ni chafodd neb ei frifo. Roedd arfau ysgafn yn unig ar fwrdd y LYCIA, sef dryll calibr ysgafn ar ei bwrdd starn a gwn maes Rwsiaidd hen iawn; ni wyddys a gafodd y gynnau eu defnyddio. Y diwrnod nesaf, saethodd yr UC-65 ddau dorpido at y PINNA a oedd yn cludo olew o Texas, ond methodd a\u0302\u2019i suddo. Daethpwyd a\u0302 hi i dir yn Aberdaugleddyf. Ymosodwyd ar yr holl longau hyn ger goleudy South Bishop oddi ar arfordir gorllewinol sir Benfro. Y diwrnod wedyn, (ar y 13eg), suddodd yr UC-65 gwch pysgota bach oddi ar Oleudy\u2019r Smalls. Hwn oedd y FRIENDSHIP, o Aberdaugleddyf. Er iddynt lwyddo i fynd ar fad achub y cwch, fe gollwyd y criw o bedwar. Cafwyd disgrifiadau lliwgar yn y papurau newydd lleol am suddo\u2019r VOLTAIRE a\u2019r OLIVIA, gan gynnwys disgrifiadau\u2019r criw o\u2019u profiadau dychrynllyd, yr Almaenwyr yn cipio bwyd a diod ac, yn arwyddocaol, eu hawch am newyddion o bapurau newydd Prydeinig. Mae adroddiadau diweddarach am suddo\u2019r FRIENDSHIP yn adlewyrchu\u2019n ingol iawn bryder mawr y cymunedau lleol am dynged eu llongwyr."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Once more Milford Haven is the scene of many distressing results of the new piracy campaign and during the past week a number of crews have been landed at the port after harrowing experiences at the hands of the Huns. News came to hand on Friday, that the smack \u201cFriendship\u201d, registered at Brixham, but owned by Mr. Thomas Jenkerson, had been sunk, and there were no tidings for the crew on Monday. They consisted of Skipper Albert Tucker, mate H. Rackley (senior), and two apprentices. This is the second smack Mr. Jenkerson has lost within a few weeks. Much anxiety is felt for the crew.\nWest Wales Guardian, Dydd Gwener 2 Mawrth 1917"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Yn y cyfamser fe ddychwelodd yr UC-65 i Ynys Enlli ar 14 Chwefror, lle suddodd y FERGA, y MARGARITA, a\u2019r GREENLAND, agerlongau a oedd yn teithio o Lerpwl i Abertawe gyda llwythi hanfodol o wenith a chyflenwadau cyffredinol. Goroesodd yr holl griwiau; yn wir, cafodd bad achub y GREENLAND ei dynnu i ddiogelwch ger yr arfordir gan yr UC-65. Bedwar diwrnod yn gynharach, roedd y GREENLAND wedi achub criw y SALLAGH \u2013 y rheiny oedd wedi goroesi \u2013 ac wedi mynd a\u0302 nhw i Gaergybi, felly roedd y criw yn gwybod pa mor beryglus oedd dyfroedd Enlli. Lladdwyd John McMaster, llongwr 21 oed, yn y ffrwydrad. Roedd yn hanu o\u2019r un rhan o Ogledd Iwerddon, sef Gransha, Islandmagee, a\u0302\u2019r prif beiriannydd a laddwyd ar fwrdd y SALLAGH."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Y diwrnod wedyn, 15 Chwefror, roedd yr AFTON yn teithio o Fryste i Belfast gyda chargo cyffredinol pan gafodd ei suddo gan yr UC-65 oddi ar Ben Strwmbl. Yna aeth y llong danfor yn o\u0302l i Ynys Enlli unwaith eto lle suddodd y KYANITE a oedd ar ei ffordd i Fryste gyda llwyth o alcali. Achubwyd holl forwyr y llongau hyn."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Yn olaf, ar 26 Chwefror, fe drawodd yr HANNAH CROASDELL, sgwner bren 3-hwylbren o Gei Connah yn Sir y Fflint, ffrwydryn yr oedd y llong danfor wedi\u2019i osod yn y mo\u0302r ar un o\u2019i hymweliadau cynharach, ger Pentir Santes Ann, Sir Benfro. Collwyd pedwar bywyd, gan gynnwys y capten, Frederick Grenfell o Gei Connah. Mae ei enw wedi\u2019i gofnodi ar y gofeb ryfel yno."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Yn ffodus, cafodd pawb a oedd wedi goroesi\u2019r ymosodiadau hyn eu hachub. Cafodd y rhan fwyaf ohonynt eu codi gan longau a oedd yn mynd heibio a\u2019u cludo i borthladdoedd Abergwaun, Aberdaugleddyf neu Gaergybi lle byddent wedi cael cymorth gan elusennau morwyr a\u2019u rhoi ar drenau i fynd adref. Fel rheol byddent wedyn yn mynd yn syth ar long arall ac yn rhoi eu bywydau mewn perygl eto. Roedd y peryglon yn fawr; achosodd y rhan fwyaf o ymosodiadau gan longau tanfor golledion ar fwrdd y llongau a suddwyd, ond hefyd bu farw rhai ar o\u0302l yr ymosodiad o ganlyniad i hypothermia, syched neu newyn pan oeddynt yn eu badau achub yn aros i rywun ddod ar eu traws."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Cliciwch ar enw\u2019r llong i weld ein cofnodion ar Coflein"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Y cefndir i\u2019r ymosodiadau \u2013 \u2018rhyfel heb gyfyngiad gan longau tanfor\u2019"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Roedd America wedi bod yn agos iawn at fynd i ryfel ar o\u0302l i\u2019r llong deithio Lusitania gael ei suddo gan un o longau tanfor yr Almaen ym mis Mai 1915. Lladdwyd nifer fawr o bobl, gan gynnwys 128 o ddinasyddion Americanaidd. Ond cafodd Woodrow Wilson, Arlywydd America, ei sicrhau gan yr Almaen y byddai\u2019n cydymffurfio a\u0302 chyfraith ryngwladol: byddai unrhyw long niwtral nad oedd yn cario contraband yn cael mynd yn ddiogel i\u2019r porthladd yr oedd yn hwylio iddo. Yn ystod dwy flynedd nesaf y rhyfel, nid ymosododd llongau tanfor yr Almaen ar longau niwtral, hynny yw, llongau\u2019n hedfan baneri gwledydd nad oeddynt yn rhyfela \u2013 yn enwedig llongau o America."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Fodd bynnag, ar 1 Chwefror 1917 ailgydiodd yr Almaen mewn \u2018rhyfel heb gyfyngiad gan longau tanfor\u2019 mewn ymgyrch fawr i drechu Prydain mewn 6 mis drwy darfu ar y cyflenwadau bwyd a rhyfel a oedd yn cael eu cludo gan longau masnach yn y gobaith o orffen y rhyfel cyn i America gael cyfle i ymuno. Roedd y strategaeth hon yn llawn risg ond roedd llawer yn y fantol. Erbyn 1917 nid oedd y rhyfel yn mynd yn dda i\u2019r Almaen ar y Ffrynt Gorllewinol, ac roedd gwarchae llynges Prydain ym Mo\u0302r y Gogledd yn atal bwyd rhag cyrraedd yr Almaen gyda\u2019r canlyniad bod pobl yn dechrau newynu."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Roedd gan yr Almaen 105 o longau tanfor yn barod i ymosod erbyn 1 February 1917. Roedd yr ymgyrch yn llwyddiant ysgubol i ddechrau: cawsai bron 25% o\u2019r holl gargo a oedd ar ei ffordd i Brydain, bron 500,000 o dunelli, ei suddo erbyn mis Mawrth 1917. Roedd cyflenwadau Prydain o wenith yn isel iawn \u2013 digon am 6 wythnos yn unig. Hefyd, erbyn mis Mawrth, roedd 7 llong fasnach Americanaidd wedi\u2019u suddo gan y llongau tanfor. Yn y diwedd, ar 6 Ebrill 1917, ymunodd America a\u0302\u2019r rhyfel."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Roedd dyfroedd Cymru yn hanfodol bwysig i ymdrech ryfel Prydain. Byddai llawer o\u2019r llongau o ac i Lerpwl yn teithio ar hyd arfordir Cymru, a dibynnai\u2019r Llynges Frenhinol yn drwm ar lwythi o lo o Gaerdydd a phorthladdoedd eraill Cymru. Roedd hyn, ynghyd a\u0302\u2019r ffaith nad oedd dyfroedd Cymru yn cael eu hamddiffyn mor gryf a\u0302 rhai o ddyfroedd eraill Prydain, megis Mo\u0302r Udd, yn golygu bod llongau masnach yn parhau i gael eu suddo gan longau tanfor ar hyd arfordir Cymru hyd ddiwedd y rhyfel."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae\u2019r llongau hyn bellach yn ddrylliadau ar wely\u2019r mo\u0302r. Fel rhan o\u2019r prosiect Coffa\u0301u\u2019r Rhyfel Anghofiedig yn erbyn Llongau Tanfor yr Almaen ar hyd Arfordir Cymru bydd arolygon tanddwr newydd o rai o\u2019r drylliadau hyn yn cael eu cyfuno i greu modelau rhyngweithiol 3D i\u2019w harddangos ar wefan bwrpasol. Hefyd, ar o\u0302l 100 mlynedd o dan y dw\u0302r, mae\u2019r drylliadau bellach yn gartrefi i boblogaethau hynod o lewyrchus o blanhigion ac anifeiliaid morol. Gobeithir y bydd y prosiect yn darparu cyfleoedd i wirfoddolwyr helpu i adnabod y gwahanol rywogaethau."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Galwad am gyfraniadau: os oes gennych unrhyw wybodaeth, dogfennau neu ffotograffau\u2019n ymwneud ag unrhyw agwedd ar y prosiect hwn, neu os hoffech gymryd rhan, mae croeso i chi gysylltu a\u0302 ni."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Llongddrylliad llong danfor a suddwyd ar Ddiwrnod Nadolig 1917 \u2013 wedi\u2019i warchod bellach\nAnimeiddiad : Carcharorion Almaenig mewn ymgais feiddgar i ddianc o\u2019r Gogarth, Llandudno"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Llongddrylliad llong danfor a suddwyd ar Ddiwrnod Nadolig 1917 \u2013 wedi\u2019i warchod bellach"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Royal Commission on the Ancient"}]