[{"text_idx": "#000000", "text": "Yn mesur 50-60cm o hyd a gyda rhychwant adenydd o 80-100cm, y gylfinir yw aderyn hirgoes mwyaf Prydain. Mae eu cri yn amrywio rhwng curlee-curlee iasol, a \u2018yap\u2019 byrlymus. Yn ogystal a\u0302\u2019u sain nodedig, mae ganddynt big crwm mawr a phlu brith trawiadol o frown a bwff. Yn y gwanwyn a\u2019r haf maent yn gadael eu tiroedd gaeafu arfordirol ac yn mudo i ardaloedd ucheldirol, fel rhostir grug, gwlyptiroedd a phorfa arw, i fridio. Mae brithwaith cymysg o gynefinoedd ar raddfa fawr yn hanfodol i lwyddiant y gylfinir, fel y gallant fwydo, nythu, bridio a chael eu gwarchod gan y gwahanol fathau o lystyfiant a gynigir mewn tirwedd o\u2019r fath. Maent yn bwydo ar borfa, gan ddefnyddio eu pigau main hir i ddarganfod mwydod ac infertebratau eraill, ac yn nythu mewn ardaloedd a\u0302 gweiriau hirach sy\u2019n cynnig amddiffyniad i\u2019r rhai ifanc."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Yng Nghymru, mae poblogaeth y gylfinir wedi gostwng oddeutu 81% ers 1993. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae eu tiroedd bridio yn cael eu colli oherwydd datblygiad a rheolaeth wael ar dir, mae ysglyfaethu gan lwynogod hefyd yn ffactor o bwys yn eu dirywiad. Oherwydd eu dirywiad cyflym a cholli cynefin gosodwyd y gylfinir ar y Rhestr Goch o Rywogaethau dan Fygythiad yn 2015. Gwelwyd llawer o sylw yn y wasg yn ystod y blynyddoedd diwethaf, ac ym mis Ionawr 2018 cynhaliodd Adnoddau Naturiol Cymru a grwpiau cadwraeth gynhadledd i drafod sut i achub yr aderyn carismatig hwn."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae\u2019r bygythiad sy\u2019n wynebu\u2019r gylfinir yn eironig o ystyried ei fod unwaith yn gysylltiedig a\u0302 marwolaeth ac fel drwgargoel i forwyr o foroedd stormus. Er gwaethaf eu cysylltiadau a\u0302 thranc, bendithiodd abad Cymru, Beuno Sant, gylfinir ar o\u0302l i un achub ei lyfr gweddi ar o\u0302l iddo ei ollwng mewn dw\u0302r. Roedd mor ddiolchgar o\u2019i gael yn o\u0302l nes iddo sicrhau y byddai\u2019r gylfinir bob amser yn cael eu gwarchod \u2013 dyma\u2019r esboniad ar gyfer pam mae eu nythod mor anodd dod o hyd iddynt!"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Statws yng Nghoetir Anian: Presennol"}]