[{"text_idx": "#000004", "text": "Does dim gwadu\u2019r ffaith bod tref Caernarfon yn agos iawn at galon y cogydd, Chris \u2018Flamebaster\u2019 Roberts, ac mae golygfeydd godidog o ben Twthill a\u2019r Foryd, cynhyrchwyr lleol fel Wil Bwtch a thrigolion lliwgar y dre wedi ennill sylw amlwg yn ei gyfres boblogaidd \u2018Bwyd Epic Chris.\u2019"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Ym mhennod gyntaf y drydedd gyfres ryseitau tir a mo\u0302r sy\u2019n mynd a bryd Chris; cyfuniad epic o fwyd mo\u0302r Y Fenai a chigoedd gora\u2019 Eryri, a hynny, er mwyn ail-greu ryseit \u2018Surf \u2018n\u2019 Turf\u2019 Fictoriadd: Pei Cig Eidion a Wystrys. Ond cyn mynd ati i greu\u2019r pei hanesyddol yma \u2013 a gan gofio\u2019r \u2018big love\u2019 sydd gan Chris tuag at Dre \u2013 mi ges i\u2019r her o fwrw golwg dros hanes wystrys yng ngogledd Cymru er mwyn gwneud yn siwr bod y Cofis hefyd (fel y Sgowsars a\u2019r Cockneys) wedi mwynhau bwyta wystrys cant a mwy o flynyddoedd yn o\u0302l."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Yn ystod Oes Fictoria mi roedd pobl o bob cefndir a dosbarth wrth eu bodd yn bwyta wystrys a gan bod digonedd ohonynt ym magu yn nyfroedd Cymru roeddent yn rhad i\u2019w prynu. Mae\u2019r Illustrated London News yn nodi yn 1851 bod modd prynu 4 wystrys am geiniog ar strydoedd Llundain ac o edrych ar hysbysebion ym mhapurau newydd Cymru mae\u2019n debyg fod modd prynu 120 wystrys am 5 swllt (tua \u00a320 yn ein harian ni heddiw) erbyn 1904. Gan eu bod mor rhad, ychwanegwyd wystrys at brydau drutach fel pastai cig \u2013 gan greu\u2019r Surf \u2018n\u2019 Turf gwreiddiol! Mi fyddai pobl yn bwyta wystrys i frecwast, i ginio ac i swper: y cyfoethog a\u2019r tlawd fel ei gilydd. Mi roedd pobl hyd yn oed yn berchen ar blatiau arbennig ar gyfer gweini a\u2019u bwyta, wedi\u2019u siapio a\u2019u paentio fel cregyn wystrys."}, {"text_idx": "#000009", "text": "\u2018All this coast abounds with Oysters: Those of Penmon are fat and large, and famous for Pickling... Oysters were also exported \u2018in plenty\u2019 from Holyhead, Aberffraw and Caernarfon. At \u2018Porthdinlleyn and Nefyn, Herrings and Oysters are the chief commodities of these places\u2019; Pwllheli \u2018In this bay there are large Beds of Oysters.\u2019"}, {"text_idx": "#000011", "text": "\u2018About a century and a half ago, some beneficent person is said to have thrown about a hundred Oysters into the Menai, where they increased wonderfully, as they also do in different places by the storm driving their seeds in various directions.\u2019"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Bwyd stryd oedd wystrys ond mi roeddent hefyd yn bryd poblogaidd yn y tafarndai: ar gael yn rhad hefo peint o stowt fel rheol. I\u2019r gweithiwr cyffredin roedd stowt yn ddewis poblogaidd oherwydd y blas cryf, y canran uwch o alcohol, a\u2019r pris. Aethpwyd ati i farchnata stowt fel diod \u2018maethlon\u2019 gan awgrymu y dylid ei baru gydag wystrys \u2013 y pryd rhad delfrydol ar gyfer unrhyw weithiwr hefo cyflog yn llosgi yn ei boced! Roedd parlyrau wystrys, salw\u0302ns wystrys, a seleri wystrys yn frith ar strydoedd dinasoedd a threfi yn Ewrop a\u2019r Unol Daleithiau. A daeth y trend i Gaernarfon hefyd, diolch i Wyddel o\u2019r enw Martin Conlan."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Yn naturiol, mi roedd 17 Mawrth yn ddiwrnod pwysig yng nghalender y teulu yma, hefo\u2019r Conlans yn trefnu gwleddau arbennig yn y Saloon i ddathlu Dydd Sant Padrig hefo Gwyddelod a Chymry Dre. Ym 1906, mi wnaeth Martin Conlan gais i\u2019r Ynadon Lleol am gael aros ar agor tan hanner nos er mwyn cael dathlu\u2019n iawn! Er gwaetha\u2019r cais swyddogol, mae\u2019r papurau newydd yn awgymru bod Martin ac Elizabeth wedi ymddangos yn y Llysoedd yn rheolaidd, a hynny, am werthu tu allan i oriau ac am werthu alcohol i unigolion oedd wedi meddwi\u2019n barod."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Erbyn 1914, yn sgil dirywiad yn y fasnach wystrys mae Martin Conlan yn fethdalwr, ac mewn dyled o \u00a31,833 1s 3c (sydd o gwmpas \u00a3110,000 yn ein harian ni heddiw!) Ar 8 Rhagfyr 1914, mewn erthygl yn Yr Herald Cymraeg mae Conlan yn nodi \u2018iddo fyned yn fethdalwr oherwydd masnach wael, a benthyca arian, a gofynwyr yn pwyso arno.\u2019"}]