[{"text_idx": "#000000", "text": "Credir mai\u2019r JANVOLD ydy\u2019r llongddrylliad hwn, ond heb gadarnhad ar hyn o bryd."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Adeiladwyd y JANVOLD ar Afon Clud i Edmund Des Fountaines o Archangel. Rhoddwyd yr enw MIAMAXA (enw lle: \u2018Maimaksa\u2019 heddiw) ar y llong ar o\u0302l cangen o Afon Dvina yn Archangel sy\u2019n llifo i\u2019r Mo\u0302r Gwyn drwy ddrysfa o ynysoedd bach yn nelta\u2019r afon. Mae cysylltiadau masnachu\u2019r teulu a\u0302 Rwsia yn dyddio\u2019n o\u0302l i ddechrau\u2019r 1800au drwy bum cenhedlaeth. Mae melinau coed mawr i\u2019w cael ar hyd y Maimaksa hyd heddiw, ac mae\u2019n debyg i lawer o\u2019r llwythi cynnar a gludwyd gan y llong ddod o\u2019r melinau hyn."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ym 1912, ar o\u0302l 8 mlynedd ym mherchnogaeth Edmund Des Fountaines, gwerthwyd y llong i gwmni o\u2019r Iseldiroedd. Am y tair blynedd nesaf, roedd yn eiddo i gwmni J. F. & F. Schellen o Rotterdam o dan yr enw JAN BLOCKX. Enwyd y llong ar o\u0302l cyfansoddwr adnabyddus o Wlad Belg a fu farw yn yr un flwyddyn ag y newidiodd y llong ddwylo."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Roedd yn eiddo i Schellen am flwyddyn yn unig cyn cael ei gwerthu i Magnus Blikstad yn Oslo a\u2019i hailenwi\u2019n GIJONES. Ymddengys fod yr enw newydd hwn yn cadarnhau bod cysylltiadau masnachu cryf rhwng y cwmni a gogledd Sbaen, yn enwedig rhanbarthau cynhyrchu mwyn haearn fel Asturias (mae Gijones yn golygu rhywun sy\u2019n perthyn i ddinas yn y rhanbarth hwn) a\u2019r ardal o gwmpas Bilbao."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Cafwyd perchennog newydd eto ar ddechrau 1916. Prynodd pedwar cwmni llongau sefydledig o Norwy, Jacobsen & Co., Frithjof Hansen & Amund Utne, A Wilhelm Johannessen a Jan O. \u00d8stervold, gyfrannau yn y llong. Cafodd cwmni a oedd yn dwyn enw newydd y llong ei ffurfio i\u2019w rheoli (A/S D/S JANVOLD). Sut bynnag, bedwar mis yn ddiweddarach, daeth Johannes Larsen o Bergen, yn unig berchennog, gan ychwanegu\u2019r llong at ei lynges fach a oedd yn cynnwys y GUSTAF E FALCK, y LIBERTA ac, o fis Ebrill 1918, yr IBIS."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae\u2019r ffotograff hwn o\u2019r JANVOLD yn dangos y camau a gymerwyd gan y perchnogion i atal ymosodiadau ar y llong \u2013 cafodd enw\u2019r llong, o ba wlad roedd yn dod (gwlad niwtral), a baneri Norwy eu paentio\u2019n glir ar ei hochrau. Ffynhonnell: Llun drwy gwrteisi Uboat-Net."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Gadawodd Meyer ei griw yn y badau achub lle roeddynt yn weddol ddiogel a, gyda\u2019r 2il Beiriannydd yn unig ar fwrdd y llong, yn ystafell yr injanau, fe lywiodd y JANVOLD at griw\u2019r POITIERS a oedd yn y dw\u0302r. Aeth torpido heibio i du blaen y JANVOLD wrth iddi droi i\u2019r man lle roedd y POITIERS wedi suddo, a hynny mewn hanner munud. Cafodd ail agerlong, a thrydedd un, eu suddo nid nepell i ffwrdd hefyd yn ystod yr amser yr oedd y JANVOLD wedi achub un llond cwch o forwyr. Yna penderfynodd Meyer fynd a\u0302\u2019r JANVOLD i\u2019r dw\u0302r basach islaw Hartland Point i aros am y badau achub a oedd wrthi\u2019n codi mwy o oroeswyr."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Wrth i fadau achub y JANVOLD gael eu codi\u2019n o\u0302l ar y llong, saethodd torpidos eraill heibio i\u2019w blaen a\u2019i starn gan daro\u2019r lan. Yna gadawyd llonydd i\u2019r JANVOLD a aeth yn ei blaen yn araf gan lynu\u2019n agos at yr arfordir. Darganfuwyd i ddeg o griw\u2019r POITIERS gael eu lladd."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Roedd yr aelodau criw hyn ar fwrdd y JANVOLD ar ei thaith dyngedfennol olaf. Ar 25 Mai, roedd y llong wedi cyrraedd Aberdaugleddau ac wedi angori, gan ddisgwyl cyfarwyddiadau newydd cyn parhau a\u0302\u2019i mordaith i Glasgow. Cafodd orchmynion newydd, a neilltuwyd llong hebrwng iddi \u2013 y dreill-long HM LORD ALLENDALE. Roedd y ddwy long yn hwylio heibio i Ynys Enlli am tua 4 o\u2019r gloch y bore ar 26 Mai pan drawyd tu o\u0302l y JANVOLD gan dorpido. Yn ei adroddiad i\u2019r ymchwiliad swyddogol i\u2019r suddo, dywedodd Meyer i gefn cyfan y llong hedfan i\u2019r awyr."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Pan redodd y dynion i\u2019r ddau fad achub, darganfuwyd y byddai\u2019n amhosibl lansio\u2019r bad achub ar yr ochr dde gan fod pla\u0302t metel mawr o\u2019r dec o\u0302l yn gorwedd arno. Aeth pawb wedyn i\u2019r bad achub ar yr ochr chwith, gan lwyddo i\u2019w ostwng i\u2019r dw\u0302r. Gan fod y JANVOLD erbyn hyn ar ogwydd o 30 gradd, roedd yn amlwg y byddai\u2019r llong yn suddo\u2019n gyflym iawn a rhoddodd Meyer orchymyn i bawb neidio i\u2019r mo\u0302r. Cafodd rhai o\u2019r criw eu llusgo i lawr gan y sugn wrth i\u2019r llong ddiflannu. Daeth rhai ohonynt yn o\u0302l i\u2019r wyneb eto a llwyddasant, gyda gweddill y criw a oedd wedi goroesi, i nofio i\u2019r bad achub a oedd wedi\u2019i ddinistrio. Nofiodd eraill i gwch modur a oedd gryn bellter i ffwrdd. Pan sylweddolodd criw\u2019r LORD ALLENDALE fod y JANVOLD yn suddo, prysurodd draw i gymryd pawb ar ei bwrdd. Yna bu\u2019n chwilio am ddwy awr arall am y pedwar dyn a oedd yn dal ar goll cyn dychwelyd i Aberdaugleddau."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae rhestr griw olaf y JANVOLD yn cofnodi enwau a dyletswyddau aelodau\u2019r criw \u2013 er enghraifft, \u2018maskinist\u2019, sy\u2019n golygu peiriannydd a \u2018styrmand\u2019 sy\u2019n golygu llywiwr. Ffynhonnell: Amgueddfa Fo\u0302r Norwy / Norsk Maritimt Museum."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Heb yn wybod i griw\u2019r LORD ALLENDALE, roedd yr U 98 wedi parhau i anelu am Ynys Enlli. Byddai\u2019r llong-U wedi bod mewn cryn drafferth pe bai\u2019r dreill-long wedi gwrthymosod. Mae log swyddogol y llong danfor yn nodi bod y hydroplan blaen wedi peidio a\u0302 gweithio ar ddiwrnod cyntaf y patro\u0302l (oherwydd difrod i\u2019r berynnau). Roedd y Kapita\u0308nleutnant Rudolf Andler wedi penderfynu rhoi ei long danfor ar wely\u2019r mo\u0302r ger Ynys Enlli er mwyn ei hatgyweirio. Wrth osgoi agerlong arfog fach y diwrnod cynt, dim ond yn araf iawn yr oedd wedi gallu plymio i 50m fel na allai gwn o\u0302l yr agerlong danio arno. Ysgrifennodd Andler, \u2018Dydw i ddim eisiau gorwedd ar wely\u2019r mo\u0302r yn ystod y dydd gan nad yw\u2019r llong yn wrth-olew bellach yn sgil tywydd drwg 23 Mai. Bydd yn rhaid i mi beidio ag ymosod pan fydd ymchwydd y mo\u0302r mor uchel a\u0302 hyn nes bod y broblem gyda\u2019r hydroplan blaen wedi\u2019i datrys. Mae plymio mewn argyfwng, plymio\u2019n gyflym ac ailgodi i ddyfnder y perisgop i gyd yn symudiadau na ellir ymgymryd a\u0302 hwy\u2019n ddiogel heb yr hydroplan blaen.\u2019"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Nid oedd Andler yn siw\u0302r a ddylai ymosod ar y JANVOLD ac ysgrifennodd, \u2018Rydw i\u2019n cloffi rhwng dau feddwl, rhwng archwilio\u2019r hydroplan neu fynd i\u2019r afael a\u0302\u2019r agerlong. Penderfynu ar yr ail.\u2019"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Seliodd y penderfyniad hwnnw dynged y JANVOLD. Am 0:08 y bore, gwelwyd yr agerlong a\u2019i threill-long hebrwng yng ngolau\u2019r lleuad. Taniodd y llong-U o 1200m a throdd i ffwrdd yn gyflym. Ar o\u0302l 3 munud 5 eiliad fe glywyd y ffrwydrad. Yna, drwy\u2019r perisgop, gwelwyd cwmwl o fwg du yn codi uwchben yr agerlong. Yna dim ond y llong warchod (y LORD ALLENDALE) oedd i\u2019w gweld lle bu\u2019r JANVOLD."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Royal Commission on the Ancient"}]