[{"text_idx": "#000005", "text": "Mae dysgu Cymraeg yn rhugl yn dipyn o gamp, ond mae Simon Chandler, sy\u2019n enedigol o Lundain, wedi mynd sawl cam ymhellach. Yn ogystal a\u0302 meistroli\u2019r gynghanedd, mae wedi ysgrifennu ei nofel gyntaf, sy\u2019n rhannol seiliedig ar hanes chwarelyddol ardal Blaenau Ffestiniog."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae\u2019r nofel Llygad Dieithryn yn cael ei hadrodd o safbwynt Katja, Almaenes ifanc sydd wedi dysgu Cymraeg, a\u2019i hen, hen daid, Friedrich, fu\u2019n garcharor yng ngwersyll Rhyfel Fron-goch ger y Bala yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae\u2019r ddau\u2019n dod ar draws y Gymraeg mewn ffyrdd gwahanol iawn, ac yn gweld Cymru a\u2019r Gymraeg o\u2019r tu allan: gyda llygad dieithryn. Mae\u2019r ddau hefyd yn datblygu cysylltiad personol iawn a\u0302 Chymru, ac ardal Blaenau Ffestiniog yn benodol."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Yn 2001, cafodd Simon ei ysbrydoli yn ystod ymweliad a\u0302 cheudyllau llechi Llechwedd. Clywodd recordiad sain yno am fywydau\u2019r chwarelwyr ganrif ynghynt, a chafodd ei swyno gan lais yr adroddwr a\u2019r hanesion, a dechreuodd ddysgu\u2019r iaith Gymraeg."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Aeth i ddysgu mwy am ardal Blaenau a\u2019i chwareli, ac un o\u2019r llyfrau a ddarllenodd oedd Stiniog a\u2019r Rhyfel Mawr gan Vivian Parry Williams, lle dysgodd am wersyll-garchar Fron-goch. Daeth y syniad yn fuan wedyn am nofel yn trafod gwarchodwr o Gymru a charcharor o\u2019r Almaen yn dod yn gyfeillion, ac wedi hynny, yn syrthio mewn cariad. Ochr yn ochr a\u0302 hynny mae stori Katja sydd, fel y gwnaeth Simon ei hun, yn ymweld ag Eisteddfod Genedlaethol Llanrwst yn 2019."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Gan fod Simon wedi cael budd mawr o wrando ar lyfr llafar ar yr un pryd a\u0302 darllen y llyfr print tra oedd yn dysgu Cymraeg, mae fersiwn llafar o Llygad Dieithryn yn cael ei lansio ochr yn ochr a\u0302\u2019r fersiynau print ac e-lyfr \u2013 y nofel lafar gyntaf i oedolion i gael ei gwerthu ar wefan Ffolio y Cyngor Llyfrau. Caiff ei darllen gan Mererid Hopwood."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Bellach, mae\u2019n golofnydd yng nghylchgrawn Barddas, mae wedi rhyddhau dau albwm o ganeuon Cymraeg ac mae ganddo englynion mewn dwy flodeugerdd ddwyieithog. Mae\u2019n gyfreithiwr yn ei waith bob dydd, a lluniodd Diogelwn ar gyfer Cymdeithas yr Iaith: cynllun cyfreithiol sy\u2019n gwarchod enwau Cymraeg ar dai a thir. Mae\u2019n rhedeg Grw\u0302p Sgwrs a Pheint Manceinion yn ei ddinas fabwysiedig. Hon yw ei nofel gyntaf."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Llongyfarchiadau enfawr Simon ar gyhoeddi Llygad Dieithryn, rho ychydig o dy gefndir inni \u2013 magwraeth, addysg..."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Cefais fy ngeni ac fy magu yn Llundain. Er mawr gywilydd i mi, fe fynychais (oherwydd uchelgais fy nhad) ysgol fonedd yng Ngogledd Llundain sy\u2019n berchen (ymysg asedau tiriog eraill) ar res o fythynnod ger Llanfihangel-y-Pennant ym Meirionnydd (o\u2019r enw Cerrig Pryfaid), ac roedd yn rhaid i mi fynd i aros yno bob haf am flynyddoedd yn fy nglasoed er mwyn ei cherdded hi yn y mynyddoedd. Dwi\u2019n cofio\u2019n glir iawn droedio trwy Feddgelert am 7 o\u2019r gloch y bore ar un daith gerdded benodol. Roedd gan Gymru ryw gyfaredd i mi hyd yn oed bryd hynny, er nad oeddwn i\u2019n gallu\u2019i hamgyffred. Doedd dim arwydd bod gen i lawer o ddawn ieithyddol yn yr ysgol, ond dwi\u2019n cofio mwynhau Lladin. Mae\u2019n rhaid cyfaddef i mi gasa\u0301u fy nyddiau ysgol a\u0302 chas perffaith ar y cyfan. Fawr o syndod y des i\u2019n sosialydd nad yw\u2019n hoff o bobl freintiedig sydd a\u0302 theimlad o hawl i bopeth! Fe fynychais Brifysgol Caerhirfryn wedyn a oedd yn llawer mwy at fy nant i. Dwi wedi gweithio fel cyfreithiwr ym Manceinion ers 35 o flynyddoedd."}, {"text_idx": "#000014", "text": "O ran y Gymraeg, roedd gen i gyfaill da yn yr ysgol gynradd a oedd yn Gymro twymgalon. Rhys oedd ei enw, ac dwi\u2019n cofio eistedd wrth ei ymyl ar fws un diwrnod ar drip ysgol i Gaerfaddon, ac yntau\u2019n ceisio fy addysgu i sut i ynganu\u2019r gair \u201cCymru\u201d. Collon ni gysylltiad yn yr ysgol uwchradd am ryw reswm, ond fe gysylltodd Rhys unwaith eto\u2019n gynharach eleni ar o\u0302l iddo ddarganfod (trwy erthygl mewn papur newydd yn Lloegr yngly\u0302n a\u0302 chynllun DIOGELWN y gwnes i ei lunio i Gymdeithas yr Iaith) fy mod i wedi dysgu Cymraeg. Cawson ni\u2019n sgwrs gyntaf ni ers bron i hanner canrif yn ddiweddar (dros Zoom)... ond yn Gymraeg y tro hwn, wrth gwrs! Roedd yn brofiad gwefreiddiol."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Fel person ifanc, pwy neu beth wnaeth ddylanwadu arnat? Miwsig, enwogion, rhaglenni teledu, llyfrau, cylchgronau, pobl yn dy fywyd bob dydd..."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Fel person ifanc, roedd fy nylanwadau\u2019n gwbl Saesneg (ond wedyn roedd yna ambell un Almaeneg hefyd ar o\u0302l i mi ddysgu\u2019r iaith honno yng nghanol fy ugeiniau). O ran cerddoriaeth (sef fy mhrif ddiddordeb yn fy arddegau a\u2019m hugeiniau cynnar), roeddwn i ag obsesiwn a\u0302 David Sylvian, prif leisydd y grw\u0302p pop, Japan, ond roeddwn i\u2019n hoff o lwyth o gerddoriaeth bop arall hefyd yn hanner cyntaf y 1980au, gan gynnwys Duran Duran, Simple Minds, Imagination, Sting, Level 42, Human League, George Michael, Style Council, Bronski Beat ayyb. O ran llyfrau, fe gafodd y nofel La Peste gan Albert Camus gryn dipyn o effaith arnaf i pan oeddwn i\u2019n 17 oed, ac roedd hi\u2019n brofiad rhyfedd darllen y cyfieithiad campus, Pla, gan Anna Gruffydd eleni, 42 o flynyddoedd yn ddiweddarach. Roeddwn i\u2019n hoff iawn o raglenni teledu fel Blackadder ac Inspector Morse yn ogystal. Cwrddais a\u0302\u2019m gwraig i pan oeddwn dim ond yn 20 oed, ac felly mae\u2019n rhaid crybwyll ei dylanwad hi sydd wedi bod yn un cyson ers dros bron i bedwar degawd. O ran dylanwadau di-Saesneg, mae\u2019r iaith Almaeneg a\u2019i llenyddiaeth wedi bod yn hynod o bwysig i mi ers dros 30 mlynedd, ond dwi hefyd yn hoff iawn o Ffrangeg (yn ogystal a\u0302 Phortiwgaleg Frasilaidd a\u2019r dull cerddorol o Frasil, bossa nova, sy\u2019n cael ei ganu yn yr iaith honno)."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Pryd ddest ti\u2019n ymwybodol dy fod eisiau sgwennu, oedd unrhyw ffactorau arbennig wedi cael effaith?"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Dwi\u2019n cofio darllen nofelau hanesyddol, rhamantus Jean Plaidy (sef ffugenw Eleanor Alice Burford) pan oeddwn i tua deg oed, ac yn breuddwydio am ysgrifennu nofelau tebyg. Mae gan bob un o\u2019r nofelau rydw i wedi\u2019u hysgrifennu neu\u2019u plotio hyd yn hyn elfen o ramant ynddi, rhaid cyfaddef. Wedi dweud hynny, y tro cyntaf i fi gael syniad da ar gyfer plot nofel oedd ar o\u0302l i mi ymweld a\u0302 cheudyllau llechi Llechwedd yn 2001 pan oeddwn i\u2019n 37 oed. Roeddwn i\u2019n awyddus i briodi Cymru (ac yn enwedig Blaenau Ffestiniog) a\u2019r Almaen (ac yn enwedig Berlin) mewn nofel, ac (wrth gwrs) dyna\u2019r hyn a wnes i yn achos Llygad Dieithryn yn y pen draw hefyd. Treuliais ddwy flynedd (rhwng 2001 a 2003) yn datblygu plot enfawr ar gyfer nofel Saesneg \u201cepig\u201d, ond mae\u2019n amlwg i mi bellach i mi fod yn mynd ar o\u0302l sgwarnog ar y pryd. Nid oedd gen i\u2019r wybodaeth na\u2019r sgiliau roedd eu hangen i ysgrifennu nofel gwerth ei darllen, ac yn enwedig un wedi\u2019i gosod yn rhannol yng Nghymru. Roedd fy arddull ysgrifennu (yn Saesneg) yn orflodeuog hefyd. Fodd bynnag, es i ati y llynedd (ar o\u0302l i mi gwblhau Llygad Dieithryn) i ysgrifennu nofel Gymraeg yn seiliedig ar y plot gwreiddiol hwnnw ac fe wnes i gwblhau\u2019r nofel (sef Hiraeth Neifion, fy ail nofel Gymraeg ac, yn wir, fy ail nofel mewn unrhyw iaith) cyn diwedd y flwyddyn."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Dywed ychydig am Llygad Dieithrin, o ble ddaeth yr ysbrydoliaeth, a beth wyt ti\u2019n gobeithio bydd darllenwyr yn gael o\u2019r stori hon..."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Oherwydd bod Llygad Dieithryn yn nofel ddirgelwch, dylwn beidio a\u0302 datgelu gormod amdani, ond (yn y bo\u0302n) mae Katja, Almaenes ifanc (sydd wedi dysgu Cymraeg ar o\u0302l cael ei hysbrydoli gan straeon chwedlonol am ei hen, hen daid), yn dod i Gymru ar drywydd cyfrinach deuluol sy\u2019n ymestyn dros ganrif i\u2019r gorffennol. Mae yna stori garu ymysg y dirgelwch hefyd. Ysbrydolwyd plot y nofel gan un paragraff bach yn llyfr ffeithiol Vivian Parry Williams, \u2019Stiniog a\u2019r Rhyfel Mawr, sy\u2019n so\u0302n am hen waith wisgi o\u2019r enw Frongoch (ger Y Bala) a gafodd ei addasu\u2019n wersyll-garcharor ym 1915 ar gyfer swyddogion ym Myddin yr Almaen. Dwi\u2019n gobeithio y bydd siaradwyr newydd yn gallu uniaethu a\u0302 Katja, y prif gymeriad, ac y bydd siaradwyr iaith gyntaf yn cael blas ar weld eu byd nhw trwy eu llygaid hi."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Beth yw dy hoff genres darllen, a pha lyfrau wyt yn darllen ar hyn o bryd?"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Fy hoff genre yw nofelau ditectif hanesyddol, ond dwi\u2019n hoff iawn o straeon ysbi\u0308o hefyd, a phob math o nofelau eraill. Dwi\u2019n mwynhau darllen nofelau Cymraeg ac Almaeneg (ond nid Saesneg, er fy mod i wedi darllen ambell i nofel Ffrangeg yn y gorffennol hefyd). Yn ddiweddar, dwi wedi darllen Cwlwm gan Ffion Enlli, Ffoi Rhag y Ffasgwyr gan Myrddin ap Dafydd ac Adra gan Simon Brooks, ac dwi newydd ddechrau darllen Adar Mud gan Sian Rees, y bydd fy nghlwb darllen i (sef Clwb Darllen Ar-lein Manceinion (a thu hwnt!) yn ei thrafod yng nghwmni\u2019r awdures ei hun ym mis Medi."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Pa brofiadau o lyfrgelloedd sydd wedi dylanwadu arnot yn ystod dy fywyd?"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Y gwir yw nad ydw i wedi gwneud defnydd mawr o lyfrgelloedd ers amser maith (ar waha\u0302n i lyfrgelloedd y gyfraith, a minnau\u2019n gyfreithiwr). Y prif reswm dros hynny yw\u2019r ffaith i mi fod yn awyddus ers degawdau (cyn i mi ddysgu Cymraeg) i ddarllen llyfrau Almaeneg yn bennaf nad ydynt ar gael mewn llyfrgelloedd ym Mhrydain. Ar y llaw arall, fe gefais flas mawr ar fy ymweliad ag Archifdy Meirionnydd yn Nolgellau pan oeddwn i\u2019n gwneud gwaith ymchwil ar gyfer Llygad Dieithryn, ac dwi\u2019n edrych ymlaen at dreulio amser yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth fel rhan o\u2019m gwaith ymchwil ar gyfer fy nhrydedd nofel (rydw i wedi\u2019i phlotio\u2019n barod, ac sydd wedi\u2019i gosod yn rhannol yn y dref honno). Er bod cynifer o adnoddau digidol ar gael ar y rhyngrwyd y dyddiau hyn, dim ond mewn archifdai a llyfrgelloedd eraill y mae modd dod o hyd i rai o\u2019r darnau aur mwyaf gwerthfawr o wybodaeth."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Pa awgrymiadau sydd gyda ti i annog plant a phobl ifanc i ddarllen mwy er pleser?"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Hyd yn oed pan oeddwn i\u2019n blentyn yn y 1970au, roeddwn i wrth fy modd gyda llyfrau llafar. Mae gwrando ar lyfr llafar fel cael rhiant yn darllen stori amser gwely i chi, ac dwi\u2019n dal i deimlo rhywbeth tebyg hyd heddiw. Yn fy marn i, dyna ffordd wych o ysgogi plant i ddarllen. Fe gytunodd Cyngor Llyfrau Cymru i ariannu llyfr llafar Llygad Dieithryn (wedi\u2019i leisio gan Mererid Hopwood), sy\u2019n cyd-fynd a\u0302 nofel, er mwyn annog rhagor o bobl (gan gynnwys pobl ifanc) i ddarllen er pleser, ac dwi\u2019n croesawu hynny\u2019n fawr."}, {"text_idx": "#000030", "text": "\u201cDyfal donc a dyr y garreg\u201d: dyma\u2019m hethos i, yn ogystal a\u0302\u2019r frawddeg gyntaf a ddysgais yn Gymraeg. Yn fy marn i, mae dyfalbarhad yn llawer pwysicach na thalent neu ddawn."}]