[{"text_idx": "#000002", "text": "Twf cenedlaetholdeb Seisnig \u2013 cyfaill ta gelyn?"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae\u2019n flwyddyn beryglus yng Nghymru. Fis nesaf, mae\u2019r Albanwyr am fentro i\u2019r bythau pleidleisio er mwyn penderfynu a ydynt am i\u2019r Alban fod yn wlad annibynnol ai peidio. Os ydynt yn dweud Ie, mae rhai\u2019n credu y bydd Cymru hithau\u2019n wlad annibynnol cyn pen dim. Mae hynny\u2019n bosib, mae popeth mewn bywyd yn bosib. Ond llawer mwy tebygol yw bod Cymru a Lloegr yn cael eu huno\u2019n un wladwriaeth am ddegawdau lawer, efallai am byth. Enw\u2019r wladwriaeth honno ar lafar gwlad fydd Lloegr. Yr un fydd ei thiriogaeth yn y bo\u0302n a\u0302\u2019r deyrnas honno, Teyrnas Lloegr, yr oedd Cymru wedi ei choncro ganddi, ac yn rhan ohoni rhwng 1282 a 1707. Er gwaetha ei holl ffaeleddau, o leiaf yr oedd olynydd pwysicaf honno, Teyrnas Gyfunol Prydain Fawr ac Iwerddon, yn wladwriaeth amlgenedl, ac yr oedd yno, mewn theori o leiaf, falans lled gydradd rhwng Sacson a Chelt. Yn 1841, nid oedd y Saeson yn ffurfio ond oddeutu 60% o boblogaeth y Deyrnas Gyfunol. Ond os yw\u2019r Alban yn pleidleisio dros annibyniaeth, bydd y Saeson yn cyfrif am 93% o\u2019r boblogaeth, 95% pe baem yn eithrio gogledd Iwerddon, o\u2019r wladwriaeth y bydd Cymru\u2019n aelod ohoni. Gwladwriaeth Seisnig fydd Prydain heb yr Alban er cynnwys o\u2019i mewn y Cymry yn lleiafrif cenedlaethol, lleiafrif a gaiff gadw ei sefydliadau datganoledig cyhyd ag y bo\u2019r Saeson yn goddef hynny."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae\u2019n ddegawd beryglus yng Nghymru. Wedi\u2019r etholiad cyffredinol y flwyddyn nesaf, rwy\u2019n rhagdybio y cawn lywodraeth Geidwadol arall yn San Steffan ar sail ffydd y Saeson y bydd y Tori\u0308aid yn gofalu\u2019n well am yr economi na\u2019r Blaid Lafur. Cynhelir yn fuan wedi hynny, efallai yn 2017, refferendwm ar aelodaeth Prydain o\u2019r Undeb Ewropeaidd. Fyddwn i ddim yn rhyw obeithiol iawn ynglyn a\u0302\u2019r canlyniad. Mae yna ben draw i amynedd Berlin efo ubain cwynfannus Llundain ynghylch pob dim Ewropeaidd, ac ni fydd pob Ewropead yn barod i blygu glin gerbron Prydain Fawr, ynteu ai Prydain Fach fydd hi erbyn hynny, er mwyn ei chadw yn yr Undeb Ewropeaidd. Os yw\u2019r Alban yn gadael Prydain, a Phrydain yn gadael Ewrop, bydd Prydain Fach yn gweld ei hun fwyfwy fel caer y Saeson. Mae\u2019n mynd i fod yn Little Britain go-iawn hefyd, a\u2019r Cymro druan fydd \u2018the only Celt in the village\u2019."}, {"text_idx": "#000007", "text": "At hynny gall fod yn ganrif o fewnfudo sylweddol i Gymru, yn bennaf o Loegr ond hefyd o rannau eraill o\u2019r byd. Yn o\u0302l y Cyfrifiad, nid yw ond 72% o boblogaeth Cymru wedi\u2019u geni yng Nghymru. Dydi hynny o angenrheidrwydd ddim yn broblem. Wedi\u2019r cwbl dim ond 63% o boblogaeth Llundain sydd wedi\u2019u geni ym Mhrydain. Ond nid Llundain mo Cymru. Gwlad dlawd, ymylol yw Cymru, mewn perthynas ddibynnol a\u0302\u2019i chymydog drws nesaf, ac yn meddu ar hunaniaeth leiafrifol. Mae gwlad felly yn llawer mwy agored i fygythiadau i\u2019w hunaniaeth yn sgil newidiadau o ran demograffeg na diwylliannau mwyafrifol."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Wrth gwrs, does yna ddim cysylltiad uniongyrchol rhwng cael eich geni yng Nghymru ac ymdeimlo neu gydymdeimlo a\u0302 chenedligrwydd Cymreig. Mae yna ddegau o filoedd o bobl yng Nghymru a aned yn Lloegr sy\u2019n siarad Cymraeg, a degau o filoedd yn fwy sy\u2019n eu hystyried eu hunain yn Gymry. Dywedaf hyn yn ddiffuant fel hogyn o Lundain y mae ei chwaer ymhlith ffans pennaf ti\u0302m rygbi Lloegr! Serch hynny bydd Seisnigo pellach ar Gymru o ran y ganran a aned y tu allan i\u2019r wlad efo goblygiadau gwleidyddol o safbwynt hunaniaeth Gymreig. Nid mewnfudo ar ei ben ei hun sy\u2019n broblematig i genedl ddiwladwriaeth fel Cymru, ond yr anawsterau mae diwylliant lleiafrifol yn ei wynebu wrth geisio integreiddio newydd-ddyfodiaid."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Dydw i ddim eisiau mynd o flaen gofid ond mae yna bosibilrwydd cryf y bydd Prydain y dyfodol yn lle llawer mwy Seisnig nag y bu hyd yma, ac mae\u2019n ddigon bosib y bydd Cymru yn lle llawer mwy Seisnig hefyd. Mae\u2019r peryglon sydd ynghlwm wrth hyn yn cael eu dwysa\u0301u gan natur gynyddol adweithiol a gwrth-amlddiwylliannol diffiniadau diweddar o Seisnigrwydd, o leiaf fel y\u2019i gwelir ar ffurf twf pleidiau gwleidyddol fel Ukip."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Felly cwestiwn poenus i ninnau fel lleiafrif cenedlaethol yw a ydy senoffobia diweddar cenedlaetholdeb Seisnig megis yn rhoi cychwyn ar drywydd newydd yn hanes diwylliannol Lloegr ble bydd lleiafrifoedd yn clywed y gwynt yn llawer meinach, ynteu ai drycin dros dro ydyw"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae natur anoddefgar presennol cenedlaetholdeb Seisnig a\u2019i agwedd cyffredinol tuag at leiafrifoedd yn peri pryder. Yn sicr, nid yw\u2019n ddiarwyddoca\u0302d. Mewn gwladwriaethau mawrion, yn hanesyddol o leiaf, mae yna duedd i agweddau gwrthnysig tuag at leiafrifoedd ethnig mewnfudol gyd-rodio efo amheuaeth ddofn o fodolaeth lleiafrifoedd cynhenid. Tybed a fydd cenedlaetholdeb Seisnig yn morffio ymhen deng neu ugain mlynedd i dargedu lleiafrif cenedlaethol y Cymry? Cawn weld ond byddem yn anghyfrifol i anwybyddu\u2019r posibiliad y gallai hyn ddigwydd."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Cyfaill ydyw i\u2019r raddau y bydd yn creu cyfleoedd inni hogi ein hunaniaeth ein hunain yn ei erbyn. Mae gwladwriaethau amlgenedl yn aml yn dechrau ymddatod pan fo cenedlaetholdebau cryfion yn datblygu ymhlith ei chenhedloedd pwysicaf, fel y digwyddai yn yr Ymerodraeth Awstro-Hwngaraidd yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac fel sy\u2019n digwydd yn Lloegr a\u2019r Alban heddiw. Efallai mai\u2019r gobaith y bydd bygythiad twf cenedlaetholdeb Seisnig yn esgor megis yn ddilechdidol ar ragor o genedlaetholdeb Cymreig sy\u2019n peri i gynifer o genedlaetholwyr fod o blaid annibyniaeth i\u2019r Alban. Hynny yw, bod annibyniaeth i\u2019r Alban yn datgelu natur hanfodol Seisnig y wladwriaeth Brydeinig ac yn cymell felly y Cymry mewn gwrthsafiad yn ei erbyn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ond gelyn yw cenedlaetholdeb Seisnig hefyd am fod y fath beth yn bodoli a\u0302 grym cymdeithasol. Yn wir, dengys methiant Cymru a\u2019r Alban i ennill ymreolaeth ar yr un adeg ag Iwerddon, sef ar ddiwedd y rhyfel byd cyntaf, nad yw\u2019n anorfod y bydd ymerodraeth o golli un drefedigaeth am ildio\u2019r lleill hefyd. Yn wir, fe all ddal ei gafael yn fileinach nag o\u2019r blaen yn yr hyn sy\u2019n weddill: siawns nad ydi hanes diweddar Rwsia yn tystio i hyn. Ac yn y dyfodol gallai cenedlaetholdeb Seisnig fod yn rymus iawn. Yn wir, pe bai cenedligrwydd Seisnig yn dechrau mynd ar drywydd gwrth-Gymreig ni fyddai gennym obaith caneri o\u2019i wrthsefyll. Byddai\u2019r Gymraeg yn barot marw, chwedl John Cleese. Yr un mor farw a\u0302 pharot Cernyweg Ifor ap Glyn, os ydi rhai ohonoch chi\u2019n cofio\u2019r sgets anfarwol honno."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Oherwydd hyn oll, ni allwn anwybyddu\u2019r drafodaeth am genedligrwydd a dinasyddiaeth sy\u2019n mynd rhagddi yn Lloegr ar hyn o bryd."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Rydym ni wedi arfer meddwl am genedlaetholdeb Seisnig fel creadur anoddefgar ac anghynnes. Yn anffodus, mae hynny\u2019n wir ond mae hefyd yn wir mai\u2019r hyn sy\u2019n digwydd yn Lloegr yw trafodaeth sifig ddigon synhwyrol am natur dinasyddiaeth. Pwy sy\u2019n cael bod yn ddinesydd Seisnig, a beth yw dyletswyddau a chyfrifoldebau\u2019r cyfryw ddinasyddion? O dan ba amodau y dylid caniata\u0301u mewnfudiad, gan bwy ac i ba raddau? A ddylid cymathu mewnfudwyr yn ieithyddol, ynteu ai gwell yw gadael i fewnfudwyr ddefnyddio eu hiaith eu hunain os mai dyna yw eu dymuniad?"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Yn ddigon amlwg, gallai\u2019r rhain fod yn thema\u0302u Cymreig hefyd. Yn wir, tan yn ddiweddar, dim ond yng Nghymru yr oedd y cwestiynau yma yn cael eu codi. Mae\u2019n beth od ar y naw felly nad ydy hyn yn rhan o\u2019r drafodaeth wleidyddol Gymreig heddiw. Mae\u2019n bizarre fod y diwylliant Cymraeg wedi treulio hanner canrif yn trin y pynciau yma, ond wrth i\u2019r drafodaeth gael ei dilysu yn Lloegr, rydym ni yng Nghymru yn rhoi\u2019r gorau i\u2019r drafodaeth! Mae hynny\u2019n hynod annoeth oherwydd os na wnawn ni ddiffinio dinasyddiaeth Gymreig ein hunain, cawn ein diffinio gan yr hyn sy\u2019n digwydd yn Lloegr. Ac yn wir dyna sy\u2019n digwydd ar hyn o bryd."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Neges Ukip yw y dylai mewnfudwyr yng Nghymru fod yn Brydeinwyr da, a dylen nhw siarad Saesneg. Ond beth yw ein neges ni?"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Am ddegawdau bu ymgyrchwyr iaith yn ceisio trin rhai o\u2019r thema\u0302u hyn ynghylch mewnfudo, dinasyddiaeth ac iaith. Ystyrier er enghraifft drafodaethau aeddfed Cynog Dafis ar bwysigrwydd cymhathu\u2019r di-Gymraeg yn Mewnlifiad, Iaith a Chymdeithas (1971) a Cymdeithaseg Iaith a\u2019r Gymraeg (1979). Mae gennym ni draddodiad deallusol o drafod y pethau yma yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Ac at hynny mae yna draddodiad rhyngwladol rhyddfrydol a fyddai\u2019n gallu dilysu trafodaeth o\u2019r fath. Yng ngwaith rhai athronwyr rhyddfrydol cyfoes, ceisir cysoni rhyddfrydiaeth fel athroniaeth wleidyddol a\u0302\u2019r awydd sydd gan leiafrifoedd i ddiogelu eu diwylliannau. Efallai mai\u2019r ysgolhaig mwyaf adnabyddus yn y maes yw\u2019r theori\u0308wr gwleidyddol rhyddfrydol o Ganada, Will Kymlicka. Gan fod gan bob gwladwriaeth ei rheolau mewnfudo, a fydd at ei gilydd yn gwarchod buddiannau mwyafrifaf ethnig y Wladwriaeth, dywed Kymlicka y gall fod yn dderbyniol i leiafrifoedd diwladwriaeth gael rheolaeth ar natur mewnfudiad i\u2019w tiriogaethau hwythau, a bod hyn yn \u2018consistent with liberal principles of equality\u2019. Meddai ymhellach: \u2018what distinguishes a liberal theory of minority rights is precisely that it accepts some external protections for ethnic groups and national minorities\u2019."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Mae hyn yn andwyol i ddiwylliannau lleiafrifol, ac nid mewn gwirionedd am fod mewnfudwyr o gefndir lleiafrifol ethnig sy\u2019n ochri a\u0302\u2019r diwylliant mwyafrifol yn ychwanegu at niferoedd absoliwt y gymuned fwyafrifol \u2013 ymhob rhan o\u2019r ardaloedd Cymraeg, mae\u2019r niferoedd hynny yn rhy isel i beri shifft iaith. Y niwed sy\u2019n cael ei wneud yw fod y broses o sefydlu\u2019r Saesneg yn iaith integreiddiad sifig ar gyfer mewnfudwyr o\u2019r tu allan i\u2019r Undeb Ewropeaidd mewn ardaloedd Cymraeg yn dynodi\u2019r Saesneg fel iaith sifig ar gyfer y gymuned gyfan. Y Saesneg felly yw\u2019r iaith i\u2019w defnyddio mewn cyfathrebu rhwng grwpiau ethnig neu grwpiau iaith sydd yn ei dro yn symud oddi ar fewnfudwyr o Loegr unrhyw ddyletswydd foesol i ddysgu\u2019r Gymraeg."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Gall hyn arwain wedyn at y lleiafrif brodorol yn ymgymhathu i\u2019r diwylliant mwyafrifol yn ei diriogaeth ei hun; hynny yw, gall diwylliant brodorol ymgymhathu i ddiwylliant mewnfudol, os mai\u2019r diwylliant mewnfudol yw diwylliant y wladwriaeth."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ni welir goblygiadau hyn yn gliriach nag yn y drafodaeth Brydeinig ddiweddar am fewnfudo, dinasyddiaeth ac iaith."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Ceir consensws trawsbleidiol yn Lloegr y dylai mewnfudwyr i Brydain ddysgu Saesneg ac y dylai\u2019r wladwriaeth hyrwyddo hyn. Mae pob un o\u2019r pedair prif blaid Brydeinig o blaid cyswllt diamwys rhwng dysgu\u2019r iaith Saesneg a dinasyddiaeth Brydeinig. Mae agwedd y llywodraeth Con-Dem yn Llundain ar hyn yn ddigon clir, megis wrth gynnig yn ddiweddar na ddylai\u2019r di-Saesneg gael pres do\u0302l oni bai eu bod yn barod i ddysgu Saesneg. Tebyg yw agwedd y Blaid Lafur hefyd, ac yn wir daeth Ed Milliband i ogledd Cymru yn ystod ymgyrch yr etholiadau Ewropeaidd er mwyn ein hatgoffa drachefn, fel pe na baem eisoes yn gwybod, o ddyletswydd mewnfudwyr i Brydain i ddysgu Saesneg. Bu\u2019r Blaid Lafur yn canu\u2019r ga\u0302n hon ers tua deng mlynedd bellach. Cyflwynodd David Blunkett, pan oedd yn Ysgrifennydd Cartref rhwng 2001 a 2004 yn llywodraeth Lafur Newydd Tony Blair, nifer o fesurau a olygai na fyddai\u2019n bosib derbyn dinasyddiaeth Brydeinig heb basio prawf iaith. Ac fel y gwyddom dyfodol yr iaith Saesneg yw un o gonyrns mawr Ukip. Pwy na theimlodd drueni dros Nigel Farage nad oedd yr iaith fain i\u2019w chlywed ar dre\u0302n y bu\u2019n teithio arno rhwng Llundain a Swydd Gaint yn ddiweddar?"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Mae negeseuon o\u2019r fath yn dod atom dros y ffin o Loegr, yn effeithio arnom ac yn dylanwadu arnom. Go brin fod hyn yn syndod; wedi\u2019r cwbl, y wasg Lundeinig yw prif ffynhonnell newyddion y Cymry. O ganlyniad, ceir gwrthwynebiad mewn rhannau o Gymru i elyn dychmygol nad yw mewn gwirionedd yn bodoli, sef mewnfudiad poblogaeth ddi-Saesneg. Yn y dyfodol mewn cymunedau Cymraeg eu hiaith gall fod gornest rhwng rhethreg uniaith Saesneg y wladwriaeth Brydeinig a rhethreg ddwyieithog yr egin-wladwriaeth Gymreig ac ni allwn ni fod yn sicr y bydd y wladwriaeth Gymreig yn ennill y frwydr hon. Dwy ddimai, smarties sydd gan y Comisiynydd Iaith, Meri Huws, i wario ar y frwydr; mae\u2019r Daily Mail yn cael ei chyhoeddi bob dydd. Yn ddios, bydd rhethreg Ukip a chenedlaetholdeb Seisnig yn hyn o beth yn tanseilio hyder y gymuned Gymraeg i fynnu fod y Gymraeg yn aros yn iaith gymunedol, ac yn rhoi hyder newydd i bobl sy\u2019n dymuno gwrthwynebu hynny."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Ac eto, beth fu ymateb y sefydliad Cymreig i hyn oll? Rhoi pen yn y tywod! Bu cyndynrwydd i afael yn y drafodaeth o gwbl!"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Mae\u2019r cyndynrwydd yn deillio o broblem mewn syniadaeth Gymreig. Ceir consensws gwleidyddol yng Nghymru y dylid arddel cenedlaetholdeb sifig sy\u2019n cael ei ddiffinio yn erbyn yr hyn a elwir, yn anghywir yn fy marn i, yn genedlaetholdeb ethnig. Mae\u2019r sefydliad gwleidyddol Cymreig wedi rhoi\u2019r Gymraeg mewn bocs ethnig, er y gellid yn ddigon rhwydd ei rhoi mewn bocs sifig wrth greu dinasyddiaeth Gymreig. Am eu bod yn credu fod iaith yn perthyn i\u2019r bocs ethnig, dyw gwleidyddion ddim yn barod i ddweud wrth fewnfudwyr fod unrhyw ddisgwyliadau ar eu cyfer, o safbwynt y Gymraeg beth bynnag, pan maen nhw\u2019n symud i Gymru."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Maen nhw\u2019n rhyw deimlo y byddai \u2019na elfen o ddiffyg croeso ynghlwm wrth hynny, a rhyw annhegwch hefyd, a\u2019n bod ni yng Nghymru yn sefyll ar waha\u0302n i hyn oll. Wrth gwrs, dadl ffug yw\u2019r un fod dysgu iaith yn orfodaeth ethnig oherwydd yn Lloegr caiff y Saesneg ei dysgu am resymau sifig, sef er mwyn i\u2019r dinesydd fedru iaith y wlad a mwynhau breiniau sifig heb anfantais. Ond y safbwynt yng Nghymru yw na fedr y wladwriaeth Gymreig osod rhwymedigaethau neilltuol ar neb."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Er y gall hyn ymddangos ar un wedd yn ddigon goddefgar, mae hefyd yn bolisi sy\u2019n anwybyddu realiti grym cymdeithasol. Mae hwnnw bob tro ym Mhrydain ac yng Nghymru yn pwyso\u2019n gryf o blaid y Saesneg a\u2019r Prydeinig, ac yn debyg o bwyso mwy felly yn y dyfodol. Polisi laissez-faire ydi\u2019r polisi hwn o beidio a\u0302 diffinio dinasyddiaeth Gymreig. Y drafferth gyda pholisi\u0308au laissez-faire mewn maes fel iaith neu genedligrwydd, fel ym maes economeg, yw fod y cryf bob tro\u2019n debyg o gario\u2019r dydd. Ceir eironi anferth ynghanol hyn. Canlyniad ymarferol mabwysiadu polisi o beidio a\u0302 diffinio dinasyddiaeth Gymreig yw gwneud gwaith Ukip drostyn nhw wrth i fewnfudwyr gael eu cymell i arddel gwerthoedd dinesig Prydeinig yn unig."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Mae cyfrifoldeb arnom i ymateb i\u2019r sefyllfa wleidyddol ym Mhrydain fel y mae\u2019n datblygu ar hyn o bryd. Y ffordd i\u2019w wneud yw inni ddatblygu cysyniad o ddinasyddiaeth Gymreig gynhwysol."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Rwyf am ddangos yn awr sut y ceisid creu dinasyddiaeth gynhwysol ar un adeg yn ein hanes, a hynny wrth gymharu agweddau cenedlaetholwyr a rhyddfrydwyr at genedligrwydd ar ddechrau\u2019r ugeinfed ganrif. Nid oedd dinasyddiaeth yn broblem ddeallusol i Ryddfrydwyr Prydeinig ac anghydffurfiol ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, a dechrau\u2019r ugeinfed. Tueddai Rhyddfrydwyr Cymru i ddiffinio\u2019r genedl ar sail crefydd gan weld y Cymry fel capelwyr Cymraeg, a phawb arall, pobl ddi-Gymraeg ynghyd ag Anglicaniaid, Catholigion, Iddewon ac eraill fel estroniaid. Doedd ganddyn nhw ddim diddordeb o safbwynt cymathu\u2019r bobl yma neu eu troi nhw\u2019n Gymry. A\u2019r rheswm am hynny yw nad oedden nhw am weld sefydlu gwladwriaeth Gymreig. Gan nad oedden nhw\u2019n chwennych gwladwriaeth Gymreig, doedd y cwestiwn o ddinasyddiaeth Gymreig, a phwy oedd yn perthyn i\u2019r genedl, ddim yn bwysig iddynt."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Fodd bynnag, roedd cenedlaetholwyr Cymreig yn gorfod diffinio dinasyddion Cymru am eu bod yn dymuno sefydlu gwladwriaeth Gymreig ac ni ellid hynny heb drafod lle holl drigolion Cymru ynddi. Nid oedd modd cael gwladwriaeth Gymreig heb gael dinasyddion Cymreig."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Ateb Saunders Lewis i hyn oedd seilio dinasyddiaeth ar sail iaith. Gwnaeth hyn yn rhannol am fod Cymru yn wlad efo cyfansoddiad ieithyddol gwahanol i un Gymru heddiw. Ond roedd cenedlaetholwyr hefyd am wneud hyn am fod modd dysgu iaith, tra y byddai newid man geni yn amhosibl, a ffeirio crefydd nid yn unig yn amhosib ond hefyd yn annheg. Wrth newid crefydd, rydych yn ildio hen hunaniaeth ond wrth ddysgu iaith rydych yn ychwanegu hunaniaeth newydd heb orfod ildio\u2019r hen un. Wrth ddysgu Cymraeg, dydi rhywun ddim yn gorfod gollwng eu gafael ar y Saesneg."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Nid ymdrech i gau pobl allan o\u2019r genedl, fel y tybir yn gyffredinol, oedd penderfyniad Plaid Genedlaethol Cymru i roi pwyslais ar y Gymraeg, ond ymdrech i\u2019w cynnwys."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Yng nghyhoeddiad cyntaf, seminal y Blaid, Egwyddorion Cenedlaetholdeb (1926), pwysleisiodd Saunders Lewis y gellid troi mewnfudwyr yn Gymry. Dadl oedd hon yn y bo\u0302n o blaid rhyddhau\u2019r Gymraeg o fod yn iaith ethnig a siaredid gan y Cymry ethnig yn unig, sef \u2018ar aelwydydd y Cymry Cymreig\u2019, a\u2019i throi\u2019n iaith sifig yn eiddo i bobl o bob math o wahanol gefndiroedd:"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Os cedwir y Gymraeg a diwylliant Cymreig yn unig ar aelwydydd y Cymry Cymreig, yna fe fydd yr iaith a\u2019r diwylliant farw yn hir cyn diwedd y ganrif hon. Canys fe ddaw estroniaid fwyfwy i Gymru, i\u2019r wlad yn y Gogledd ac i\u2019r trefi a\u2019r pentrefi poblog yn y De; a thrwy eu hymwthio hwy a\u2019u lluosogrwydd yr ydys yn gyflym yn troi llif bywyd Cymru yn Seisnig. Mudiad politicaidd yn unig a\u2019n hachub ni. Rhaid troi\u2019r estroniaid \u2013 petawn Roegwr fe ddywedwn, y barbariaid, \u2013 rhaid eu troi\u2019n Gymry, a rhoi iddynt y meddwl Cymreig, y diwylliant Cymreig, a\u2019r iaith Gymraeg. Hynny a wna\u2019n ddiogel y gwareiddiad sy\u2019n unig yn draddodiadol yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Er gwaetha\u2019r defnydd anghynnes o\u2019r gair \u2018barbariaid\u2019, gweler fod y ddadl hon yn nodi dyletswyddau a chyfrifoldebau\u2019r mewnfudwr: yn fyr, theori ynghylch dinasyddiaeth Gymreig ydyw. Mae\u2019n arwyddocaol nad oedd Saunders Lewis yn disgwyl i fewnfudwyr i Gymru roi heibio eu hethnigrwydd eu hunain. Fe allai\u2019r Ffrancwr aros yn Ffrancwr ond iddo ddod yn \u2018Gymro\u2019 hefyd, sef wrth ddysgu Cymraeg. Mewn erthygl, \u2018Cymreigio Cymru\u2019, a gyhoeddwyd yn Y Faner yn 1925, fe ymhelaethodd Lewis ar hyn gan nodi:"}, {"text_idx": "#000039", "text": "gall y Sais, yr Albanwr, y Ffrancwr, bob un yn ol y deffiniad hwn fyw a ffynnu yng Nghymru, dal swyddau cyfrifol a phwysig, a bod yn athro ac yn brif-athro, yn faer neu\u2019n henadur neu\u2019n glerc tref, a chymryd rhan gyflawn ym mywyd cymdeithasol a gwleidyddol y wlad, \u2013 ar un amod syml, teg, priodol, cyfiawn, sef ei fod yn ei waith swyddogol \u2013 hynny\u2019n unig ond hynny\u2019n llwyr a diwyro \u2013 yn defnyddio\u2019r iaith Gymraeg, yr iaith a fu\u2019n gyfrwng gwareiddiad erioed yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Mae \u2019na ymgais yn hyn oll i greu dinasyddiaeth sifig, gydradd ar sail iaith. Nawr, gadewch inni fod yn gwbl glir. Allwn ni ddim seilio dinasyddiaeth Gymreig ar sail iaith heddiw. Roedd Plaid Genedlaethol Cymru yn deisyfu Cymru uniaith Gymraeg, a gan hynny yr oedd gosod cymathu ieithyddol yn gonglfaen dinasyddiaeth Gymreg yn gwneud synnwyr hollol. Nid dyna\u2019r nod heddiw, ac os nad ydi cyfundrefn wleidyddol yn mynnu fod brodorion yn dysgu Cymraeg, sut yn y byd mawr gall hi fynnu fod mewnfudwyr yn gwneud hynny? Ar ba sail y gellid mynnu fod dyn o Wlad Pwyl sy\u2019n symud i fyw i Lanelli yn dysgu Cymraeg, a ninnau\u2019n gwybod mai Saesneg yw dewis iaith mwyafrif llethol y boblogaeth leol? Ond mae\u2019r agwedd na ddylid disgwyl i fewnfudwyr ddysgu Cymraeg yn llai teg, ac yn fwy problemus, mewn rhannau eraill o Gymru ble mae\u2019r Gymraeg wedi dal ei thir yn well."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Beth felly a olygwn wrth ddinasyddiaeth Gymreig yn y Gymru sydd ohoni? Byddai dinasyddiaeth Gymreig yn cynnwys wrth reswm ddinasyddiaeth yn yr ystyr gyfreithiol, ond byddai\u2019n hyrwyddo hefyd polisi\u0308au yn ymwneud ag integreiddiad mewnfudwyr mewn cymunedau lleol."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Cysylltwn ddinasyddiaeth gyfreithiol gan amlaf a\u0302\u2019r genedl-wladwriaeth, ac fe\u2019i cynrychiolir yn y meddwl poblogaidd gan y pasbortau sy\u2019n dynodi, yn achos y rhan fwyaf ohonom, ein bod yn ddinasyddion y Deyrnas Gyfunol. Mae\u2019n werth nodi y gall dinasyddiaeth gyfreithiol fodoli ar fwy nag un lefel; yn wir sonnir mewn cylchoedd academaidd am ddinasyddiaeth aml-lefel. Rydym oll sy\u2019n ddinasyddion y Deyrnas Gyfunol yn ddinasyddion Ewropeaidd, er enghraifft. Mae dinasyddiaeth aml-lefel hefyd yn codi\u2019r posibiliad o ddinasyddiaeth Gymreig heb ein bod yn ymwadu a\u0302\u2019r cysyniad o ddinasyddiaeth Brydeinig o angenrheidrwydd. Felly byddai\u2019n gwbl briodol inni geisio datblygu cysyniad ystyrlon o ddinasyddiaeth Gymreig cyn, neu yn absenoldeb, annibyniaeth."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Mae dinasyddiaeth iswladwriaethol o\u2019r fath wedi\u2019i datblygu mewn rhai cenhedloedd diwladwriaeth eraill, yn benodol yn Quebec ac i ryw raddau hefyd yn Catalwnia. Gan ddilyn eu hesiampl, dylai sefydlu dinasyddiaeth ar lefel Gymreig fod yn rhan o\u2019r prosiect datganoli yng Nghymru. A hynny am sawl rheswm, ond nid y lleiaf yw ei bod yn ateb cwestiwn ethnig mewn dull sifig."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Sut mae mynd ati? Yn lle\u2019r \u2018gwerthoedd Prydeinig\u2019 sy\u2019n dod o Loegr, cyfeirbwynt dinasyddiaeth o\u2019r fath fyddai \u2018gwerthoedd Cymreig\u2019. Gellid diffinio\u2019r rhain wrth gael trafodaeth genedlaethol yn eu cylch."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Mae rhai o nodweddion tebygol y ddinasyddiaeth Gymreig hon eisoes yn lled amlwg. Mewn materion yn ymwneud a\u0302 hil, crefydd, cefndir ethnig, man genedigaeth ac ati, byddai Cymru yn mabwysiadu math sifig iawn o ddinasyddiaeth. Yn wir, y pwyslais hwn ar y sifig yw un o nodweddion pennaf pymtheng mlynedd cyntaf datganoli, ac mae\u2019n dra gwahanol i bwyslais y drafodaeth gyfoes yn Lloegr."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Ond byddai dinasyddiaeth hefyd yn cynnig ateb synhwyrol inni yng nghyd-destun y broblem iaith, gan gofio y gellid meddwl am iaith fel nodwedd sifig yn hytrach nag ethnig. Gall osod canllawiau ynghylch sut i integreiddio mewnfudwyr mewn cymunedau Cymraeg eu hiaith. Mae Cymru\u2019n wlad ddwyieithog ac mae ganddi ddwy iaith gydradd, a dwy gymuned ieithyddol gydradd hefyd. Byddai modd defnyddio cysyniadau o ddinasyddaeth er mwyn rhoi rhywfaint o gig ar esgyrn y cydraddoldeb damcaniaethol hwn. Ni ddylid dehongli dwyieithrwydd i olygu hawl ddilyffethair pobl ddi-Gymraeg sy\u2019n symud i fyw i gymunedau Cymraeg i beidio dysgu Cymraeg, gan orfodi\u2019r gymuned leol i newid iaith ar eu cyfer. Ni ddylai\u2019r cyfrifoldeb am integreiddio cymdeithasol gael ei ysgwyddo mewn cymunedau Cymraeg gan y boblogaeth frodorol yn unig. Cyfrifoldeb ar y cyd yw\u2019r cyfrifoldeb i feithrin cydlyniant cymdeithasol mewn cymunedau Cymraeg, a byddai creu syniadau dinesig ar gyfer sut i wneud hynny yn ffordd graff o fynd i\u2019r afael a\u0302 hyn."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Yn ddamcaniaethol o leiaf, byddai\u2019n deg disgwyl i fewnfudwyr integreiddio i\u2019r gymuned Gymraeg yn ogystal ag i\u2019r gymuned Saesneg, a dylid anelu at roi i fewnfudwyr rai sgiliau dwyieithog fel bo modd iddynt fedru ymgymryd a\u0302 rhai tasgau dwyieithog elfennol o leiaf. Byddai\u2019n braf cael datganiad syml gan Lywodraeth Cymru y byddai\u2019n ddymunol i bobl sy\u2019n symud i gymunedau Cymraeg eu hiaith ddysgu Cymraeg. Ni fyddwn yn rhagweld y byddai unrhyw gamau gorfodi yn deillio o hyn, ac yn achos mewnfudwyr o Loegr ni allwn gyflwyno camau gorfodi hyd yn oed pe baem yn dymuno gwneud hynny. Ac eto, byddai datganiad o\u2019r fath yn help garw o ran hyrwyddo parhad y Gymraeg yn iaith gymunedol yn yr ardaloedd Cymraeg gan mai dysgu Cymraeg fyddai\u2019r disgwyliad cymdeithasol, a byddai\u2019r pwysau seicolegol ar y gymdeithas frodorol i droi popeth Cymraeg yn ddwyieithog, a phopeth dwyieithog yn Saesneg, gymaint a\u0302 hynny\u2019n llai."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Mewn erthygl dreiddgar ddiweddar ynghylch dinasyddiaeth a\u2019r Gymraeg i\u2019r Cyngor Prydeinig, mae Gwennan Higham yn nodi i\u2019r drafodaeth am iaith yng Nghymru ddwyn i\u2019r Saesneg yr holl fanteision sy\u2019n deillio o fod yn iaith cynhwysiant cymdeithasol. Mae hyn yn ei dro yn naca\u0301u i\u2019r Gymraeg ei hawl i fod yn iaith sifig, ac yn ei israddoli fel iaith grw\u0302p ethnig, gan ei dynodi o\u2019r herwydd fel iaith nad oes disgwyl i fewnfudwyr ei dysgu. Adlewyrchir yr annhegwch gan bolisi cyhoeddus ym maes mewnfudo. Felly er bod gwersi dysgu Saesneg fel ail iaith, English for Speakers of Other Languages, yn cael eu darparu gan Lywodraeth Cymru yn rhad ac am ddim i bob mewnfudwr di-Saesneg yng Nghymru sy\u2019n dymuno eu dilyn, nid oes unrhyw ddosbarthiadau yn bodoli wedi\u2019u teilwra ar gyfer mewnfudwyr sy\u2019n dymuno dysgu\u2019r Gymraeg wrth ymgymhwyso ar gyfer dinasyddiaeth. Mae\u2019n rhaid i\u2019r sefyllfa hon newid. Ni ddylai dinasyddiaeth Brydeinig yng Nghymru fod yn fersiwn o ddinasyddiaeth Seisnig. Mae\u2019n wir fod dosbarthiadau dysgu Cymraeg i Oedolion yn bodoli. Ond mae\u2019n rhaid talu am y rheini, sy\u2019n amlygu\u2019r anghydraddoldeb eto fyth."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Ac i wneud pethau\u2019n waeth, mae\u2019n ymddangos fel pe bai Llywodraeth Cymru yn gosod hyd yn oed llai o bwyslais ar y maes heddiw nag o\u2019r blaen. Pa ffordd arall sydd o ddehongli datganiad diweddar y llywodraeth ei bod am gwtogi 15% ar wariant ym maes dysgu Cymraeg i Oedolion? Arian yw hwn yn rhannol ar gyfer cymathu mewnfudwyr sy\u2019n symud i ardaloedd Cymraeg eu hiaith. Pa neges sy\u2019n cael ei chyfleu gan y ffaith ein bod yn lleihau\u2019r gwariant yma ar yr un pryd ag y mae\u2019r Wladwriaeth Brydeinig yn gorfodi pob un mewnfudwr i ddysgu Saesneg?"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Mae\u2019r agwedd mewn gwlad fel Quebec yn wahanol. Yno dilynir polisi penodol er mwyn galluogi a chymell mewnfudwyr i ddysgu Ffrangeg. Yng Nghatalwnia hefyd, cais llywodraeth Barcelona sicrhau fod mewnfudwyr sy\u2019n symud i fyw i Gatalwnia yn cael eu hintegreiddio trwy gyfrwng y Gatalaneg yn hytrach na\u2019r Gastileg. Wrth gwrs mae cyfansoddiad ieithyddol Cymru\u2019n wahanol i\u2019r ddwy wlad hyn. Byddai\u2019n well inni feddwl am gymathu mewnfudwyr i\u2019r ddwy gymuned ieithyddol yn ein gwlad, yn hytrach nag i\u2019r gymuned Gymraeg neu\u2019r gymuned Saesneg yn unig."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Felly ar bob lefel \u2013 amddiffyn y diwylliant Cymreig a Chymraeg, rhoi sgiliau i fewnfudwyr, hyrwyddo cynhwysiant cymdeithasol, llunio cymdeithas amlethnig ffyniannus, datblygu modelau sifig o berthyn i politi Cymreig, datblygu disgwrs gwahanol i un mwy senoffobaidd cenedlaetholdeb Seisnig, ac hefyd sicrhau y gall Cymru aros yn lle Cymreig mewn Prydain a all fod yn llawer mwy Seisnig yn y dyfodol \u2013 byddai sefydlu dinasyddiaeth Gymreig yn beth buddiol iawn."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Dinasyddiaeth fyddai hon sy\u2019n gynhwysol o bawb yng Nghymru ond sydd hefyd yn Gymreig."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Also within Politics and Policy"}, {"text_idx": "#000060", "text": "The IWA gratefully acknowledges the financial support of the Books Council of Wales for the welsh agenda."}]