[{"text_idx": "#000003", "text": "Plaid Cymru mewn llywodraeth am y tro cyntaf, fel rhan o glymblaid"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ar o\u0302l brwydr hir S4C yn dechrau darlledu rhaglenni teledu yn Gymraeg"}, {"text_idx": "#000008", "text": "1945 Gwynfor Evans yn Llywydd"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Lewis Valentine yn ennill 629 o bleidleisiau yn etholiad Seneddol cyntaf y Blaid"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Teyrnged i Drefnydd Allweddol Plaid Cymru"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Talwyd teyrngedau ar faes Eisteddfod Ynys Mo\u0302n 2017 i Elwyn Roberts \u2013 un o hoelion wyth Plaid Cymru a fu\u2019n allweddol i\u2019w datblygiad yn ystod yr 20fed ganrif."}, {"text_idx": "#000019", "text": "\u201cRoedd yn genedlaetholwr cwbl ymarferol a gredai fod buddugoliaeth yn tyfu ar sail trefniadaeth wleidyddol\u201d, meddai."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Brodor o Abergynolwyn, Meirionnydd fu Elwyn Roberts ac yn fab i chwarelwr llechi. Aeth i weithio i\u2019r banc ar o\u0302l gadael yr ysgol a dod yn aelod o Blaid Cymru yn ei ddyddiau cynnar \u2013 gan sefydlu cangen ym Mlaenau Ffestiniog a ddaeth y fwyaf yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Cafodd ei ryddhau o\u2019i waith yn y banc sawl gwaith \u2013 i fod yn drefnydd etholiadol i Gwynfor Evans ym Meirionnydd yn 1945 ac wedyn i wasanaethu\u2019r Eisteddfod Genedlaethol cyn dod yn drefnydd Gwynedd i Blaid Cymru a\u2019i gyfarwyddwr cyllid yn 1951."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Clywyd sut yr oedd gwaith Elwyn Roberts wedi sicrhau na fydd Plaid Cymru\u2019n methdalu nifer o weithiau. A dywedodd Dafydd Wigley sut daeth galw iddo drefnu\u2019r ymgyrch trawsbleidiol dros ddeiseb Senedd i Gymru yn y 1950au."}, {"text_idx": "#000024", "text": "\u201cPan gymerodd Elwyn drosodd y cyfrifoldebau, roedd y ddeiseb wedi rhedeg ers dwy flynedd ac ond ychydig gannoedd o enwau arni. Gafaelodd Elwyn yn yr awenau gyda\u2019i unplygrwydd nodweddiadol, a llwyddodd i gynyddu nifer yr enwau i dros chwarter miliwn.\u201d"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Cyfarfod Teyrnged a Cerdd yn dilyn ei farwolaeth yn 1989"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Amcanion Amcanion y gymdeithas yw i hybu trafodaeth, gwybodaeth ac ymchwil am hanes Plaid Cymru ac agweddau o hanes sy\u2019n ymwneud a\u0302 Phlaid Cymru. I ehangu gwybodaeth am bobl a digwyddiadau a gyfranodd at hanes gyfansoddiadol y wlad cyn 1925."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Amcanion y gymdeithas yw i hybu trafodaeth, gwybodaeth ac ymchwil am hanes Plaid Cymru ac agweddau o hanes sy\u2019n ymwneud a\u0302 Phlaid Cymru. I ehangu gwybodaeth am bobl a digwyddiadau a gyfranodd at hanes gyfansoddiadol y wlad cyn 1925."}]