[{"text_idx": "#000000", "text": "Diwrnod Cymdeithasol yr Orsedd 2019"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Daethom ynghyd ar gyfer coffi am 10.30 o\u2019r gloch yng Ngwesty\u2019r Seren, Llan Ffestiniog \u2013 canolfan ddelfrydol os ydych am deithio o gwmpas yr ardal. Wedi gair o groeso gan y Cofiadur, y Cyn-Archdderwydd Christine, cawsom ddarlith gynhwysfawr a difyr am hanes chwareli\u2019r ardal gan yr hanesydd lleol Steffan ab Owain. Bu Steffan yn gweithio yn y chwarel am gyfnod cyn iddo ganolbwyntio ar yrfa fel hanesydd, archifydd ac awdur nifer o lyfrau ar hanes lleol. Clywsom am y cynnydd mawr yn nifer y chwareli yn yr ardal yn ystod 19eg ganrif. Yn eu hanterth yn y 1880au roedd chwareli \u2019Stiniog yn cyflogi rhyw 4,000 o weithwyr, gyda gweithlu o ryw 1,400 yn Chwarel Oakeley, ac oddeutu 600 o ddynion yn Chwarel Llechwedd. Cawsom wybod sut yr oedd y gwahanol chwareli yn cloddio am y llechi, e.e. tyllu\u2019n ddwfn yn Nyffryn Nantlle a gyrru \u2018lefelau\u2019 yn Chwareli \u2019Stiniog. Amlinellodd Steffan y broses gyda chymorth ei luniau arbennig, gan ddangos sut roedd y graig a gloddiwyd o\u2019r mynydd yn cael ei pharatoi i fod yn gynnyrch derbyniol, e.e. llechi to. Yn ystod ei sgwrs clywsom sawl hanes doniol am y gweithwyr ."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Cawsom ginio ardderchog yng Ngwesty\u2019r Seren cyn mynd ymlaen i Geudyllau Llechwedd yn y prynhawn. Aeth 35 ohonom i lawr i\u2019r seithfed o\u2019r 16 o lefelau sydd yn y chwarel. Er ei bod yn gynnes tu allan (20\u00b0C / 68\u00b0F) roedd yr awyrgylch yn nyfnderoedd y mynydd yn llaith ac oer (10\u00b0C / 50\u00b0F), ac felly y mae hi yno drwy\u2019r flwyddyn. Aethom o siambr i siambr gan synnu at amodau gwaith y gweithwyr. Roedd pawb yn rhyfeddu fod y chwarelwyr yn gorfod gweithio am 12 awr y diwrnod, mewn tywyllwch dudew heb gymaint a\u0302 golau cannwyll \u2013 a hynny am gyflog pitw iawn."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Tra oedd y rhan fwyaf ohonom yng nghrombil y mynydd, aeth pedair arall ar daith \u2018ysgytwol\u2019 yn lori\u2019r Quarry Explorer i ben uchaf y chwarel. Ond er yr holl ysgwyd yr oedd yr olygfa o\u2019r topiau\u2019n werth ei gweld."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Diolch i Dyfrig am drefnu diwrnod mor ddiddorol ac addysgiadol unwaith eto. A da gen i fedru adrodd na chollwyd yr un aelod o\u2019r Orsedd yng nghrombil y mynydd!"}]