[{"text_idx": "#000001", "text": "Ydy anaf i\u2019r ymennydd yn ymwneud ag iechyd y meddwl?"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae\u2019n anodd gwahaniaethu rhwng iechyd y meddwl ac anafiadau i\u2019r ymennydd yn aml."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Pe bai iechyd eich corff yn wael o ganlyniad i dorri coes, er enghraifft."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ydy\u2019n berthnasol i iechyd y meddwl ac anaf i\u2019r ymennydd, fodd bynnag?\nYdy\u2019r naill yr un fath a\u0302\u2019r llall?"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae\u2019n ddisgrifiad eang o gyflyrau seicolegol megis iselder, gorbryder, sgitsoffrenia, anhwylder straen ar o\u0302l trawma ac anhwylderau bwyta."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Set o nodweddion gwybyddol, teimladol ac ymddygiadol sy\u2019n diffinio\u2019r cyflyrau hynny i gyd."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Rydyn ni\u2019n tueddu i feddwl am y rhai teimladol ac ymddygiadol gan amlaf, fodd bynnag."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Edrychwn ar iselder clinigol, er enghraifft:"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Yn o\u0302l pob tebyg, nodweddion teimladol iselder a ddaw i\u2019r cof fel arfer."}, {"text_idx": "#000013", "text": "At hynny, efallai eich bod yn gwybod y gall ymddygiad pobl sy\u2019n dioddef ag iselder newid mewn amryw ffyrdd megis bod yn fwy tawedog, cysgu\u2019n fwy neu osgoi bwyta."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Nodweddion gwybyddol yw\u2019r rhai lleiaf amlwg i leygwyr, yn o\u0302l pob tebyg."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Yn ystod pwl o iselder, gallai fod yn anodd canolbwyntio, rhoi sylw neu gofio."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Gall iselder effeithio ar rywun am nifer o resymau."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Gall problem fiolegol megis anghydbwysedd cemegol yn yr ymennydd achosi iselder weithiau."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Ar adegau eraill, fodd bynnag, gall digwyddiad neu brofiad erchyll megis cam-drin ei achosi."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mae anaf i\u2019r ymennydd yn anaf corfforol i\u2019r ymennydd."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Gall fod amryw achosion allanol megis damwain mewn car neu daro\u2019ch pen yn ystod chwaraeon."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Ar y llaw arall, gall achos mewnol megis trawiad, haint neu ddiffyg ocsigen niweidio\u2019r ymennydd."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Gall rhywun mae\u2019i ymennydd wedi\u2019i anafu amlygu amryw newidiadau gwybyddol, teimladol ac ymddygiadol, hefyd."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Mewn achosion o\u2019r fath, fodd bynnag, anawsterau gwybyddol ddaw i\u2019r amlwg gyntaf, yn aml."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Gan gynnwys problemau yngly\u0302n a\u0302\u2019r cof, iaith, datrys problemau a chanolbwyntio."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Er y bydd newidiadau teimladol ac ymddygiadol yn aml hefyd, fyddwn ni ddim yn ystyried eu bod yn ymwneud ag iechyd y meddwl oni bai bod y sumptomau\u2019n gweddu i ddiagnosis."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Felly, gall rhywun mae\u2019i ymennydd wedi\u2019i anafu ddioddef ag anawsterau gwybyddol, teimladol ac ymddygiadol heb afiechyd y meddwl."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Ar y llaw arall, gall rhywun mae\u2019i ymennydd wedi\u2019i anafu ddioddef ag afiechyd y meddwl, hefyd."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Mae amcangyfrif y bydd hanner y bobl mae\u2019u hymennydd wedi\u2019i anafu yn dioddef ag iselder cyn pen blwyddyn ar o\u0302l yr anaf."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Gallwn ni ystyried hynny mewn dwy ffordd:"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Mae\u2019n ymddangos weithiau fod yr anaf wedi niweidio yn yr ymennydd strwythur neu swyddogaeth fydd yn ein diogelu rhag iselder.\nFelly, gall anaf i\u2019r ymennydd fod yn achos biolegol neu beri inni fod yn agored i iselder yn fiolegol."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Ar y llaw arall, gall anaf arwain at anawsterau gwybyddol a fydd yn newid bywyd rhywun yn fawr megis colli\u2019r gallu i weithio neu wneud pethau roedd yn eu mwynhau cynt.\nYn sgi\u0302l hynny, gall fod yn anodd ymaddasu a gall newid o\u2019r fath yn ei ffordd o fyw arwain at iselder neu beri i rywun fod yn agored iddo."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Wrth gwrs, efallai y bydd pobl sydd wedi dioddef o achos anaf i\u2019r ymennydd ddatblygu problemau iechyd y meddwl sy\u2019n hollol anghysylltiedig a\u0302\u2019r anaf honno rywbryd wedyn."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Dyw afiechyd y meddwl ddim yr un fath ag anaf i\u2019r ymennydd ond gall anaf o\u2019r fath arwain at gyflwr iechyd y meddwl mewn rhai achosion, nid pob un."}, {"text_idx": "#000036", "text": "I rywun sy\u2019n ceisio ymdopi ag anaf i\u2019r ymennydd, boed gyda phroblem iechyd y meddwl neu beidio, mae Headway yn elusen ragorol sy\u2019n gallu rhoi cymorth a helpu i wella\u2019ch bywyd ar o\u0302l anaf i\u2019r ymennydd."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Cefnogaeth a chyngor i bobl sy\u2019n byw gyda chyflwr niwrolegol a\u2019u teuluoedd."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mae Claudia yn Gynorthwyydd Seicoleg NCMH."}]