[{"text_idx": "#000002", "text": "Stori ysbrydoledig am bererindod ledled Prydain i gasglu straeon am goed ywen a chodi arian ar gyfer Coetir Anian. Mae triniaeth canser yn defnyddio meddyginiaeth sy\u2019n deillio o\u2019r ywen, a dyna ysgogodd y siwrnai hon o ddiolchgarwch a darganfyddiad. Archwilir y berthynas rhwng ein hiechyd a iechyd y tir."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ym mis Gorffennaf 2021, cychwynnodd Lindsay Alderton ar bererindod i ymweld a\u0302 rhai o goed yw hynafol Prydain. Gan ddechrau yn Llandre, nepell o Fwlch Corog, cerddodd dros 150 milltir yn ystod ei 6 wythnos gyntaf. Mae Lindsay yn codi arian ar gyfer Coetir Anian, wedi\u2019i hysbrydoli gan ein gwaith yn cysylltu pobl a natur.\u201cRoeddwn yn ddigon ffodus i aros ym Machynlleth yn ystod cyfnod clo\u2019r Hydref / Gaeaf yn 2020, ac yn ystod yr amser hwn dysgais am waith anhygoel Coetir Anian,\u201d meddai, \u201cI gwrdd a\u0302 heriau\u2019r amseroedd hyn, ac i ddeall y cydgysylltiad rhwng argyfwng yr hinsawdd a\u2019r argyfwng iechyd meddwl, mae angen mwy o brosiectau fel hwn sy\u2019n canoli iechyd pobl a chynefinoedd.\u201dMae Lindsay yn rhannu stori ei phererindod ar ei chyfryngau cymdeithasol. Gyda\u2019i chaniata\u0302d, rydym wedi cymryd rhai o\u2019i geiriau a\u2019i lluniau i gyfleu\u2019r stori ryfeddol hon."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Yn ystod fy nhriniaeth ar gyfer canser y fron yn 2019, dysgais fod y cemotherapi yr oeddwn yn ei dderbyn yn deillio o\u2019r ywen. Penderfynais, pan oeddwn yn iach, y buaswn yn gwneud pererindod i gwrdd a diolch i goed ywen y wlad hon. O\u2019r pwynt hwnnw ymlaen, trawsnewidiwyd stori o ofn yn un o chwilfrydedd a rhyfeddod, yn enwedig wrth ddysgu mwy am allu rhyfeddol yr ywen i adfywio ac adnewyddu."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Dyma rai o\u2019r cwestiynau y byddaf yn eu harchwilio yn ystod pererindod cerdded ledled Prydain. Bydd yn daith i ddiolch i\u2019r goeden hynod hon, ac i ddathlu ei lle yn y dirwedd ddiwylliannol \u2013 hanesyddol, ecolegol a chwedlonol."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Gosodais rai bwriadau a gwnes rhai gweddi\u0308au wrth yr ywen 2,000 mlwydd oed yn Llandre, ywen sy\u2019n ymddangos fel tair coeden wahanol ond mewn gwirionedd maen nhw i gyd yn tarddu o un boncyff sengl o dan y ddaear, canlyniad cael eu taro gan fellt yn yr Oesoedd Canol."}, {"text_idx": "#000009", "text": "I gyrraedd yr ywen yn Llanrhystud mae\u2019n rhaid i chi ddringo trwy fynwent o weiriau dolydd hyd eich gwasg, wedi\u2019u plethu a\u0302 llygad y dydd, minfel a chribell felen. Roedd hi\u2019n nosi, lleuad lawn, doedd neb arall o gwmpas. Er gwaethaf hyn, roeddwn i\u2019n teimlo ymdeimlad drwgargoelus, fel pe bawn i\u2019n gwneud rhywbeth o\u2019i le."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Yn ystod camau olaf cemotherapi roedd ail-fframio tebyg \u2013 un o gael fy nad-ddofi \u2013 wedi bod yn ddefnyddiol i gefnogi\u2019r dryswch gwybyddol cynyddol sy\u2019n deillio o 18 wythnos o driniaeth. Ar y cam hwn roedd iaith ei hun wedi dod yn rhydd o\u2019r ymylon, a meddyliau fel morwyr meddw yn llithrig ar y mo\u0302r."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mae coed bob amser wedi mynnu lle arbennig ar draws amrywiol ddiwylliannau dynol ac mae gan yr ywen, gyda\u2019i allu rhyfeddol i fyw am filoedd o flynyddoedd, lawer i\u2019w ddysgu i fodau dynol am iacha\u0302d ac adfywio. Mae ganddyn nhw ddygnwch a gallu anhygoel i adnewyddu, gan allu dychwelyd yn fyw o bydredd ymddangosiadol, ac maen nhw wedi bod yn dyst trwy\u2019r oesoedd i batrymau cyfnewidiol a siapiau hanes a gwareiddiad."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Mae llawer o yw mor hen fel eu bod yn rhagddyddio\u2019r eglwysi cysylltiedig. Mae rhai yn dweud bod diwylliannau cynhenid cynnar a anrhydeddodd y Ddaear wedi parchu\u2019r llwyni hyn, a\u2019r perthnasoedd rhwng popeth byw, fel rhai cysegredig. Cyfeiriodd yr ywen at bw\u0302er adnewyddol natur, cylch y tymhorau, genedigaeth a marwolaeth a genedigaeth newydd."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Felly a blannwyd yr ywen, neu a oeddent eisoes yn tyfu ar y safleoedd hyn ymhell cyn ymyrraeth ddynol? Nid yw peidio a\u0302 gwybod eu union darddiad yn beth mor ddrwg. Mae\u2019n gwneud lle y tu hwnt i ormes hanfodaeth ar gyfer lluosogrwydd o wahanol straeon. Mae\u2019n diganoli y profiad dynol fel rhywbeth sylfaenol ac yn gwneud lle i fath gwahanol o ymwneud a\u0302\u2019r peth gwyllt a diaros hwnnw \u2013 dirgelwch."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Wedi pythefnos o gerdded ar hyd yr arfordir, rhwng cyrff helaeth o\u2019r mo\u0302r a\u2019r awyr, datblygais gwerthfawrogiad hollol newydd o\u2019r coetiroedd bywiog. Wrth inni gerdded Llwybr Pererinion hynafol, soniodd Sonia am straeon a sut maen nhw\u2019n byw cymaint yn y distawrwydd ag yn y geiriau a siaredir. Nid oes unrhyw ddau berson yn clywed stori yr un peth. Mae pob person yn llunio gwahanol ddelweddau yn dibynnu ar eu bydoedd mewnol."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Daw pob un o\u2019r pererinion sy\u2019n ymweld a\u0302\u2019r ywen yn Nanhyfer a\u0302 gwahanol straeon gyda nhw, ynghyd a\u0302 dehongliadau gwahanol o\u2019r hyn y gallai resin coch gwaedlyd y goeden ei olygu \u2013 y clwyf, yr wylo, y croeshoeliad.Wrth i mi edrych i fyny ar y goeden, teimlais don o hyfrydwch, a chofiais eiriau Robin Wall Kimmerer o \u2018Braiding Sweetgrass\u2019:"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Adduned ganolog y bererindod hon yw dweud diolch. Oherwydd wrth ddweud diolch mae yna ailgyfeirio\u2019r golwg fyd-eang sy\u2019n dweud na all coed, na all unrhyw beth y tu hwnt i\u2019r dynol, deimlo na phrofi cariad. Ac eto mae\u2019r holl dystiolaeth yn pwyntio i\u2019r gwrthwyneb.."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Mae coed yn dangos haelioni trwy roi sy\u2019n ganolog i\u2019m bodolaeth, i bob bodolaeth. Nid oes unrhyw ffordd i wahanu bywyd planhigion oddi wrth fywyd dynol \u2013 mae coed yn ein hanadlu i fodolaeth."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Efallai mai\u2019r ywen yn Nefynnog, ar gyrion Bannau Brycheiniog, yw\u2019r goeden fyw hynaf ym Mhrydain. Yn 60 troedfedd o led ac wedi\u2019i rannu\u2019n ddau foncyff anferth, dywed rhai arbenigwyr ei fod yn fwy na 5,000 mlwydd oed. Ond mae pennu oed ywen hynafol yn anodd dros ben. Maent yn cafnu yn eu canol wrth iddynt heneiddio, gan dyfu ar wahanol gyfraddau dros wahanol gyfnodau eu bywydau."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Yr hyn y cytunwyd arno serch hynny yw bod yr ywen hon wedi tyfu trwy\u2019r Oes Efydd, yr Oes Haearn, trwy ddatblygiad Cristnogaeth, goresgyniadau\u2019r Rhufeiniaid, yr Oesoedd Tywyll, y llociau, y bobl greulon a aeth ymlaen i greulonoli a gwladychu eraill. Ac wrth i effeithiau trawma ar drawma o un genhedlaeth i\u2019r llall barhau a\u0302 chyrraedd ei anterth nawr mewn cwlt o brynwriaeth sy\u2019n brwydro a\u0302\u2019r ecoleg eiddil y mae bodolaeth yn dibynnu arni, mae\u2019r ywen hon yn parhau i siarad ag iaith lawer hy\u0302n na geiriau. Llawer hy\u0302n nag amser."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Roedd dysgu bod y cyffur chemo Docetaxyl yn deillio o\u2019r ywen yn rhyddhad enfawr. Fe wnaeth leihau\u2019n sylweddol y braw roeddwn i\u2019n teimlo wrth gael triniaeth. Cyn pob sesiwn chemo, buaswn yn gweddi\u0308o mewn ywen leol ac yna\u2019n dychmygu ei feddyginiaeth yn mynd i mewn i\u2019m gwythiennau pan oeddwn yn eistedd yn ward yr ysbyty. Fe helpodd i leddfu\u2019r system nerfol ganolog, oedd eisoes yn wyliadwrus iawn, dal yn ceisio adfer o lawdriniaeth newidiodd y corff. Rhoddodd naratif ehangach i\u2019r meddwl pryderus ymgartrefu ynddo, un y tu hwnt i frwydr, ymladd neu gilio."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Yn gynnar yn fy nhriniaeth chemo, dysgais nad yw\u2019r ywen yn goeden rydych chi\u2019n ei chofleidio. Mae\u2019n gnotiog ac yn oriog ac mae ganddo ganghennau sy\u2019n pwyntio tuag allan ar onglau pigog a lletchwith. Os ewch yn rhy gyfeillgar efallai y cewch eich rhwystro."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Yn aml yn wag wrth graidd mae\u2019r ywen yn gwybod nad yw gwacter yn cyfateb i absenoldeb. A bod cynhaeaf yn dal i dyfu trwy\u2019r nosweithiau tywyllaf. Wedi miloedd o flynyddoedd, mae\u2019n dangos teyrngarwch i gyfreithiau\u2019r trawsnewidol."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Hyd yn hyn, cerddais dros 140 milltir ers cychwyn yr haf hwn gyda\u2019r llwybrau troellog, y pentrefi a\u2019r coed ywen wedi\u2019u gwasgaru ar hyd arfordir Ceredigion, yna ymlaen i\u2019r mewndir, i\u2019r ywen waedlyd enwog yn Nanhyfer. Croesi Bannau Brycheiniog a syfrdannu ar harddwch y Mynydd Du tra\u2019n gwersylla\u2019n wyllt a nofio mewn llynnoedd rhewlifol cyn dod ar draws yr ywen yn Nefynog. Ymlaen i\u2019r cylch brawychus o yw anferth ym Mhencilli, gan aros ar hyd y ffordd mewn cyfres o safleoedd yw hynafol, syfrdanol y mae Cymru yn enwog amdanynt."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Nesaf i fyny Ffordd y Samariaid gan ddechrau yng Ngheunant Avon, yna cerdded ar draws Cwm Chew, Ceunant y Mendips a Cheddar. Teimlo pob math o gariad tuag at yr yw crebachlyd sydd wedi\u2019u gwasgaru ar draws Lefelau Gwlad yr Haf, proffwydi gwyllt wedi\u2019u hindreulio gydag amser \u2013 yna cyrraedd yr ywen 1,700 mlwydd oed yn Compton Dundon a\u2019r efeilliaid o yw sydd wedi ymglymu wrth ffynhonnau sanctaidd Glastonbury Chalice."}]