[{"text_idx": "#000004", "text": "Llong ysbyty gyda chysylltiadau cryf a\u0302 Chaergybi yn cael ei diogelu dan y gyfraith"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Cafodd y llong ysbyty HMHS Anglia o\u2019r Rhyfel Byd Cyntaf ei dynodi\u2019n fedd rhyfel yn ddiweddar o dan Ddeddf Diogelu Olion Milwrol 1986. Mae hyn yn rhoi amddiffyniad cyfreithiol i\u2019r llongddrylliad. Mae deuddeg llong arall a suddwyd adeg rhyfel wedi\u2019u hychwanegu eleni at y rhestri o longau milwrol sydd wedi\u2019u diogelu. Mae hyn yn golygu bod 79 o longau a llongau tanfor wedi\u2019u diogelu fel beddau rhyfel erbyn hyn. Mae\u2019r dynodiad, a ddaeth i rym ar 3 Mawrth, yn golygu bod deifwyr yn gallu archwilio\u2019r safle o hyd ond na chaniateir iddynt gyffwrdd ag unrhyw beth a ddarganfyddant na mynd ag ef i ffwrdd."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Agerlong oedd yr \u2018Anglia\u2019 a gawsai ei hadeiladu i Gwmni Rheilffordd Llundain a\u2019r Gogledd-Orllewin, a bu\u2019n gwasanaethu fel llong deithwyr rhwng Caergybi a Dulyn o 1900 hyd 1914. Pan dorrodd y Rhyfel Byd Cyntaf allan, cafodd ei meddiannu gan y Morlys, ei throi\u2019n llong ysbyty gynorthwyol a\u2019i hailenwi\u2019n HMHS (His Majesty\u2019s Hospital Ship) Anglia."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Collwyd yr HMHS Anglia wyth diwrnod yn unig wedi i\u2019w chwaer long, yr HMS Tara, gael ei suddo gan dorpido o long danfor Almaenig. Roedd pobl Caergybi yn dal i ddisgwyl newyddion am y criw o longwyr lleol a oedd ar fwrdd y Tara pan gyrhaeddodd y newyddion am suddo\u2019r Anglia. Ar o\u0302l i\u2019r colledion o\u2019r ddwy long gael eu cadarnhau, daeth yn hysbys bod 40 o ddynion y dref wedi\u2019u lladd."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Fel rhan o\u2019r prosiect \u2018Coffa\u0301u\u2019r Rhyfel Anghofiedig yn erbyn Llongau Tanfor yr Almaen ar hyd Arfordir Cymru: 1914-18\u2019, gobeithiwn gynnig cipolwg manwl am y tro cyntaf mewn 100 mlynedd ar weddillion llongau\u2019r llynges fasnachol a\u2019r llynges frenhinol a suddwyd gan longau tanfor yr Almaen ac sy\u2019n dal i orwedd ar wely\u2019r mo\u0302r yn nyfroedd Cymru. Y bwriad yw ymgymryd ag arolygon geoffisegol morol a fydd yn cynnwys gwneud ffilmiau fideo tanddwr. Cyfunir y data hyn i greu modelau rhyngweithiol 3D ac animeiddiadau fel y bydd y cyhoedd yn gallu profi\u2019r dreftadaeth gudd hon. Mae\u2019r map uchod yn dangos yr 16 llongddrylliad o\u2019r Rhyfel Byd Cyntaf a gaiff eu harolygu fel rhan o\u2019r prosiect. Gallwn gadarnhau bellach y bydd 259 o fywydau\u2019n cael eu coffa\u0301u\u2019n uniongyrchol o ganlyniad i\u2019r gwaith hwn."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae\u2019r llongau hyn wedi bod o dan y dw\u0302r ac yn dirywio am tua 100 mlynedd. Mae tystiolaeth o ddyfroedd yr Alban a Lloegr yn awgrymu bod adeiladwaith llawer ohonynt ar fin dymchwel. Efallai mai\u2019r prosiect hwn fydd y cyfle olaf i gofnodi\u2019r llongau coll hyn mewn cyflwr gweddol gyflawn. Yn achos yr HMHS Anglia, gwnaed arolwg gan English Heritage ym mis Hydref 2014 i ddarganfod ei hunion leoliad a chyflwr. Roedd yn hanfodol i\u2019r wybodaeth hon gael ei chasglu er mwyn iddi gael ei hystyried ar gyfer dynodiad o dan y Ddeddf."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Bydd yr arolygon a wnawn o longddrylliadau o\u2019r Rhyfel Byd Cyntaf yn nyfroedd Cymru yn ein galluogi i gynhyrchu setiau data ac adroddiad i Lywodraeth Cymru yn cynnwys argymhellion ar gyfer rheoli a monitro llongddrylliadau yn y dyfodol. Hefyd bydd modd awgrymu i\u2019r Weinyddiaeth Amddiffyn ddetholiad o longau y gellid ystyried eu hychwanegu at y Gofrestr o Olion Milwrol a Ddiogelir."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Cafodd angor y llong ei achub o wely\u2019r mo\u0302r ac fe\u2019i harddangosir ar Draeth Newry, Caergybi. Cynhaliwyd gwasanaeth coffa yno yn 2015. Mae gan Amgueddfa Arforol Caergybi gofnod o\u2019r gwasanaeth hwn: "}]