[{"text_idx": "#000006", "text": "Llinell neu ddwy o ga\u0302n draddodiadol o Sir y Fflint a genir gan y dawnswyr wrth i\u2019r gwy\u0308r orymdeithio drwy strydoedd tref marchnad Treffynnon ar y Sadwrn cyntaf o Fis Mai."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae\u2019n draddodiad byw sy wedi parhau yn ddi-dor ac esblygu efo pob cenhedlaeth newydd. Yn o\u0302l y so\u0302n arferai\u2019r ti\u0302m gwreiddiol o Fagillt gychwyn o\u2019r pentre yn gynnar yn y bore gan ddawnsio ar hyd y ffordd i ddawnsio yn Nhreffynnon am dri o\u2019r gloch y prynhawn."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae dros ddwy ganrif o gofnodion o ddynion o gymunedau glofa\u0308ol gorllewin Sir y Fflint (yn arbennig felly o\u2019r Fflint, Bagillt, Treffynnon, Mostyn a Llanasa) yn gorymdeithio a dawnsio ar ddydd cyntaf Mai. Weithiau buasai\u2019r gweithgareddau yn parhau am hyd at bythefnos wrth i\u2019r dynion [gyda chymorth y rheilffordd] fynd a\u2019u dawns i gymunedau eraill, gan deithio cyn belled a Bangor i gasglu ychydig o geiniogau."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Roedd y ddawns yn cynnwys parau o ddynion mewn dwy linell, gyda\u2019u hwynebau wedi eu duo gan lwch y glo, neu gorcyn wedi ei losgi. Gorymdeithient mewn dillad gwynion, gyda\u2019r naill linell yn cario rhubannau cochion a\u2019r llall a\u0302 rhubannau gleision, gan aros yma ac acw i ganu."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Gyda\u2019r dawnswyr yr oedd dau gymeriad; Bili, mewn gwisg ddu a Cadi mewn dillad merch. Buasai\u2019r ddau gymeriad yn rhyngweithio a chasglu arian mewn lletwad gan ymateb i eiriau\u2019r caneuon."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Roedd eu dawns yn gystadleuol o ran natur gan gyfeirio at \u201cneidio am yr ucha\u201d, \u201cneidio dros dy ben di\u201d neu \u201cneidio dros y gamfa\u201d (sticill). Roedd llinellau eraill yn cyfeirio at y \u201cladal\u201d neu\u2019r lletwad ac at gasglu arian."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Yn y ddeunawfed ganrif fe nododd Lady Herbert Lewis o Gaerwys y ga\u0302n a\u2019r ddawns ar o\u0302l sgwrsio gyda meistr Tloty Treffynnon (ysbyty Lluesty yn ddiweddarach) ac mae\u2019r fersiwn hwnnw yn parhau i gael ei ddefnyddio. Er i\u2019r arfer golli ei fri ar o\u0302l y Rhyfel Byd Cyntaf, mae llawer o drigolion y cylch yn cofio gweld perfformio\u2019r Cadi Ha, neu, hyd yn oed yn meddu ar atgof plant neu bobl ifanc o wisgo a pherfformio rhyw ddawns neu gilydd un unol a\u0302\u2019r traddodiad. Trefnodd Lois Blake, un o\u2019r sefydlwyr Cymdeithas Ddawns Werin Cymru ,perfformiad o\u2019r Cadi Ha ym 1936 yn Yr Wyddgrug i ddathlu canmlwyddiant genedigaeth Daniel Owen."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Diolch i Ieuan ap Sio\u0302n, canwr lleol, bu adfywiad yn yr 1970 a\u2019r 80au. Gan seilio\u2019r ddawns ar atgofion ei dad a\u2019i daid casglodd criw ynghyd i deithio bob dechrau fis Mai. Arferent ddawnsio \u201crhywsut, rhywsut\u201d yn hytrach na chadw at sgript ac fe gafwyd sawl ymddangosiad ar y teledu. Bymtheng mlynedd yn ddiweddarach, o ganlyniad i sgwrs rhwng y diweddar Chris Bailey a rheolwr Canolfan Treffynnon, lansiwyd yr Wyl Cadi Ha presennol. Gweithiodd Chris Bailey efo\u2019r diweddar Geoff Jenkins, arweinydd Dawnswyr Delyn yn Yr Wyddgrug i sefydlu gw\u0302yl flynyddol. Dathlwyd yr ail w\u0302yl ar hugain yn 2019 ond oherwydd Covid19 ni lwyddwyd cynnal yr w\u0302yl yn 2020 na 2021."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Dechreuwyd gyda phump ysgol leol, dawnswyr stepio lleol ac aelodau o griw dawnsio gwerin o\u2019r Wyddgrug, sef Dawnswyr Delyn. Bu\u2019n llwyddiant mawr, ac o adeiladu ar y profiadau, tyfodd yn w\u0302yl boblogaidd. Ymunodd rhagor o ysgolion yn ystod y blynyddoedd canlynol efo Ysgol Gwenffrwd o Dreffynnon yn mynychu pob Gw\u0302yl Cadi Ha. Derbyniwyd cefnogaeth gan gyfeillion o ddawnswyr Ynys Mo\u0302n, Caernarfon, Llangadfan (Powys), Caerdydd, Caerfyrddin, Aberystwyth a Phenybont ar Ogwr ar adegau gwahanol dros y blynyddoedd. Bu hefyd ymweliadau gan dimoedd o ddawnswyr traddodiadol o Fflandrys yng ngorllewin Gwlad Belg, Llydaw ac Ynys Manaw. Rhaid peidio ag anghofio\u2019r ti\u0302m ffyddlon \u2013 yn gerddorion, stiwardiaid, technegwyr sain cefnogwyr, athrawon a rhieni sy wedi bod mor hanfodol i lwyddiant y Cadi Ha."}]