[{"text_idx": "#000005", "text": "Mae fy hoff luniau\u2019n ymwneud a\u0302 safle sydd o ddiddordeb mawr i mi\u2019n bersonol \u2013 sef y ty\u0302 y bu\u0302m yn byw ynddo yn fy arddegau wrth dyfu i fyny yng ngogledd Cymru yn y 1970au a\u2019r 1980au: Hendre Uchaf, Abergele."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Tynnwyd y llun hwn o Hendre Uchaf ym 1953 gan G. B. Mason, ond roedd yr ardd yr un fath fwy neu lai yn y 1970au a\u2019r 1980au"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Er llawenydd i mi, ni fu\u0302m fawr o dro yn dod o hyd i gyfres o ffotograffau a dynnwyd gan y ffotograffydd pensaerni\u0308ol gwych a thoreithiog, G B Mason, a fu\u2019n gweithio i\u2019r Cofnod Adeiladau Cenedlaethol (a ddaeth yn sylfaen i\u2019n Cofnod Henebion Cenedlaethol yn ddiweddarach). O gyfnod yr Ail Ryfel Byd hyd y 1960au fe dynnodd tua 11,000 o luniau o safleoedd ar hyd a lled Prydain, yn aml cyn iddynt gael eu dymchwel neu eu hadnewyddu. Tynnwyd y ddau lun hyn o Hendre Uchaf ym 1953, ymhell cyn i mi fynd yno i fyw (!) a chyn i\u2019r ty\u0302 gael ei adnewyddu. Ond rydw i\u2019n cofio bod yr ardd fwy neu lai fel y mae yn y llun, gyda\u2019r rhosod dringo yn cyrraedd ffenestr yr ystafell wely. Ac rydw i\u2019n cofio\u2019r drws ffrynt mawr o dderw a dyddiad adeiladu\u2019r ty\u0302, 1591, wedi\u2019i gerfio ar garreg uwch ei ben. Fe fyddaf i\u2019n edrych ar y drws heddiw, gyda Mr Black, ci defaid y perchennog blaenorol, yn cysgu\u2019n ddiog yn heulwen y prynhawn o\u2019i flaen, ac yn meddwl faint o weithiau y rhedais i mewn ac allan bryd hynny, heb boeni am y dyfodol nac am hanes y ty\u0302 \u2013 dim ond cartref oedd ef i mi ac i\u2019m brodyr a\u2019m chwiorydd sydd bellach wedi\u2019u gwasgaru i bedwar ban byd!"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Prif ddrws y ty\u0302 a\u2019r dyddiad 1591 wedi\u2019i gerfio ar y garreg uwch ei ben. Cwblhawyd y ty\u0302 tua diwedd teyrnasiad y Frenhines Elizabeth, dair blynedd ar o\u0302l methiant Armada Sbaen"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Wrth ymchwilio i hanes Hendre Uchaf, fe ddarganfu\u0302m fod Peter Smith wedi gwneud cynllun o\u2019r ty\u0302 ac i hwn gael ei gynnwys yn ei gyfrol fawr Houses of the Welsh Countryside (ffig. 95c). Dangosodd fod y ty\u0302 yn perthyn i ddosbarth o dai lloriog cynnar a\u0302 lle ta\u0302n yn y wal hir. Cafodd ei gynnwys ar bedwar map dosbarthiad (Mapiau 28, 37, 28 a 48a) sy\u2019n crynhoi hanes pensaerni\u0308ol y ty\u0302. Rydw i\u2019n gwybod erbyn hyn fod yna gannoedd, os nad miloedd, o dai hanesyddol yng Nghymru, ond i mi fe fydd Hendre Uchaf bob amser yn arbennig."}]