[{"text_idx": "#000003", "text": "Mae rhieni sydd wedi\u2019u gwahanu yn llysoedd teulu Cymru yn fwy tebygol o fyw mewn ardaloedd difreintiedig"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae rhieni yng Nghymru sy\u2019n troi at y llysoedd teulu er mwyn datrys anghydfodau preifat ynghylch trefniadau\u2019r plant ar o\u0302l iddynt wahanu yn fwy tebygol o fyw mewn ardaloedd difreintiedig, dengys ymchwil newydd, gyda\u2019r cyfraddau uchaf o geisiadau am orchmynion llys gan bobl sy\u2019n byw yn Abertawe a de-orllewin Cymru."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae\u2019r adroddiad Uncovering private family law: Who\u2019s coming to court in Wales?, a gyhoeddwyd gan Arsyllfa Cyfiawnder Teuluol Nuffield, yn datgelu am y tro cyntaf bod llawer o rieni sy\u2019n gwahanu y mae arnynt angen cymorth gan y system cyfiawnder teuluol yn debygol o fod yn fregus yn economaidd. Yn 2018, bu 29 y cant o dadau a 33 y cant o famau a fu\u2019n cyflwyno cais cyfreithiol preifat yng Nghymru yn byw yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Pan na all rhieni sydd wedi gwahanu gytuno ar le dylai eu plentyn neu blant fyw, neu pwy dylent gael cysylltiad a\u0302 nhw, gallant gyflwyno cais am orchymyn llys er mwyn datrys yr anghydfod drwy lys teulu. Mae degau o filoedd o blant yn rhan o\u2019r anghydfodau hyn bob blwyddyn. Mae mwy na dwywaith nifer y ceisiadau preifat yn cael eu cychwyn yng Nghymru a Lloegr bob blwyddyn na cheisiadau cyfreithiol cyhoeddus \u2013 lle bydd awdurdod lleol yn ymyrryd er mwyn diogelu plentyn sydd mewn perygl o niwed \u2013 (54,930 o geisiadau preifat yn erbyn 18,393 o geisiadau cyhoeddus yn 2019), eto i gyd ychydig iawn rydym ni\u2019n gwybod am y teuluoedd sy\u2019n cyflwyno achosion preifat gerbron y llys."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Datgelodd yr astudiaeth newid yn y mathau o orchmynion y cyflwynwyd ceisiadau amdanynt, sy\u2019n dangos twf o ran achosion mwy anodd neu ddadleuol. Ceisiadau am orchymyn trefnu plentyn (CAO) \u2013 sy\u2019n ymwneud a\u0302 lle mae plant yn byw a phwy maent yn cael cysylltiad a\u0302 nhw, y cyfeirir atynt yn gyffredin fel gwarchodaeth a mynediad \u2013 yw\u2019r rhai mwyaf cyffredin o lawer. Fodd bynnag, gwnaeth ceisiadau ar gyfer gorfodi (er mwyn gorfodi CAO), camau gwaharddedig (er mwyn gwahardd gweithred benodol, megis mynd a\u0302 phlentyn dramor heb ganiata\u0302d) a gorchmynion ynghylch materion penodol (er mwyn pennu materion megis pa ysgol y dylai plentyn ei mynychu, magu\u2019n grefyddol, neu faterion iechyd) gynyddu o 15 y cant o\u2019r holl geisiadau gan rieni yn 2011 i 30 y cant yn 2018."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Gan gynnwys ceisiadau a gyflwynwyd gerbron y llysoedd teulu rhwng 2007 a 2018, defnyddiodd yr astudiaeth ddata ar lefel y boblogaeth mewn cyfraith deuluol breifat wedi\u2019i gysylltu a\u0302 data demograffig er mwyn darparu\u2019r proffil demograffig a chymdeithasol-economaidd cyntaf o\u2019r teuluoedd a oedd yn rhan o achosion preifat yng Nghymru. Y cyntaf mewn cyfres o adroddiadau ynghylch teuluoedd mewn trafodion cyfreithiol preifat, fe\u2019i comisiynwyd gan Arsyllfa Cyfiawnder Teuluol Nuffield ac fe\u2019i cynhaliwyd gan y Bartneriaeth Data Cyfiawnder Teuluol \u2013 cydweithrediad rhwng Prifysgol Caerhirfryn a Phrifysgol Abertawe \u2013 ar y cyd a\u0302 Phrifysgol Caerwysg."}, {"text_idx": "#000010", "text": "\u201cMae cyfran sylweddol o blant y mae eu dyfodol yn cael ei bennu gan y llysoedd teulu yn destun anghydfodau rhwng rhieni ar o\u0302l iddynt wahanu \u2013 eto i gyd, rydym ni\u2019n gwybod hyd yn oed yn llai am y plant a\u2019r teuluoedd sy\u2019n rhan o\u2019r achosion hyn nag yr ydym ni\u2019n gwybod am y rhai sy\u2019n rhan o drafodion cyfreithiol cyhoeddus."}, {"text_idx": "#000011", "text": "\u201cMae\u2019r penderfyniadau a wnaed yn y system cyfiawnder teuluol yn gallu effeithio ar blant am weddill eu hoes. Mae angen brys inni ddarganfod mwy am natur fregus ac amgylchiadau teuluoedd sy\u2019n rhan o drafodion cyfreithiol preifat, er mwyn inni allu sicrhau y caiff eu hanghydfodau eu datrys yn gyflym ac yn deg, neu er mwyn ein galluogi i archwilio ffyrdd o leihau\u2019r tebygrwydd o ddechrau neu waethygu anghydfodau yn y lle cyntaf.\u201d"}, {"text_idx": "#000013", "text": "\u201cMae\u2019r astudiaeth hon yn creu darlun o angen yng Nghymru, yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig, ac mae\u2019n dangos bod natur fregus economaidd rhieni sy\u2019n rhan o drafodion cyfreithiol preifat wedi cael ei hesgeuluso ynghynt. Mae effaith amddifadedd wedi\u2019i chydnabod yn helaeth mewn achosion cyfreithiol cyhoeddus sy\u2019n cynnwys plant \u2013 ond mae lefel y ddealltwriaeth mewn trafodion cyfreithiol preifat yn dra wahanol, gydag ychydig iawn o ffocws ar statws economaidd-gymdeithasol fel ffactor perthnasol a sbardun posibl."}, {"text_idx": "#000014", "text": "\u201cFelly mae\u2019n hanfodol bod llunwyr polisi\u2019n dechrau ystyried ro\u0302l amddifadedd \u2013 a\u2019i ryngweithiad a\u0302 ffactorau eraill, megis gwrthdaro, cam-drin domestig a diogelu plant \u2013 fel ffactor mewn achosion cyfreithiol preifat, a sut y gellir mynd i\u2019r afael a\u0302 hynny. Hefyd, mae\u2019n bwysig archwilio ymhellach effaith y diwygiadau i gymorth cyfreithiol yn 2013.\u201d"}, {"text_idx": "#000016", "text": "\u201cMae\u2019r adroddiad hwn yn darparu cipolwg ar nodweddion ac amgylchiadau teuluoedd mewn trafodion cyfreithiol preifat ac mae\u2019n enghraifft wych o sut gellir defnyddio data gweinyddol gan asiantaeth gyhoeddus a ddefnyddir go brin, er mwyn taflu goleuni ar feysydd pwysig o wasanaeth cyhoeddus. Mae Banc Data SAIL, sy\u2019n gweithio mewn partneriaeth a\u0302 Phrifysgol Caerhirfryn ac sydd wedi\u2019i gefnogi gan Sefydliad Nuffield, yn ymrwymedig i ddefnyddio data yn ddiogel er mwyn galluogi ymchwil nad yw wedi bod yn bosibl erioed o\u2019r blaen. Gobeithiwn y bydd yr adroddiad hwn ac adroddiadau eraill a fydd yn dilyn, yn cyfrannu\u2019n sylweddol at bolisi ac ymarfer yn y dyfodol.\u201d"}, {"text_idx": "#000018", "text": "\u201cRydym ni\u2019n croesawu\u2019r adroddiad hwn, sy\u2019n darparu cipolwg gwerthfawr ar amgylchiadau a phrofiadau plant a\u2019u teuluoedd sydd wedi gwahanu, sy\u2019n troi at y llys teulu yng Nghymru. Dyma blant sy\u2019n hynod fregus ac mae\u2019n hanfodol bod teuluoedd sy\u2019n gwahanu yn gallu cael mynediad at gymorth yn gynnar er mwyn eu galluogi i wneud trefniadau gofal priodol ar gyfer eu plant. Rydym ni\u2019n edrych ymlaen at barhau i weithio gydag Arsyllfa Cyfiawnder Teuluol Nuffield a dysgu gan gyhoeddi rhagor o adroddiadau a fydd yn ein helpu i ddeall yn well yr hyn fydd yn gwneud gwahaniaeth wrth wella canlyniadau i blant a theuluoedd.\u201d"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Hefyd, dangosodd yr astudiaeth y bu cynnydd cymedrol o ran ceisiadau cyfreithiol preifat i\u2019r llysoedd teulu yng Nghymru yn ystod y degawd diwethaf \u2013 sy\u2019n dangos angen parhaus am gefnogaeth a chymorth. Yn 2007, bu 2,440 o geisiadau cyfreithiol preifat, gan godi i 3,800 yn 2013. Ar o\u0302l cael gwared a\u0302\u2019r hawl i gymorth cyfreithiol yn 2013 (ac eithrio ar gyfer achosion penodol sy\u2019n cynnwys cam-drin domestig), bu gostyngiad sylweddol o ran ceisiadau, ond ar hyn o bryd mae\u2019r nifer bron wedi cyrraedd ei lefelau blaenorol, gyda 3,390 o geisiadau\u2019n cael eu cyflwyno yn 2018. Fodd bynnag, o 2013 ymlaen, bu gostyngiad o ran ceisiadau gan dadau, pobl iau, a thadau sy\u2019n byw yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig \u2013 sy\u2019n gyson a\u0302 \u2018bwlch cyfiawnder\u2019 yn ymddangos ar o\u0302l cael gwared a\u0302 chymorth cyfreithiol."}]