[{"text_idx": "#000000", "text": "Dewi Sant yw nawddsant Cymru ac rydyn ni'n dathlu ei fywyd ar 1 Mawrth bob blwyddyn. Ond pwy yn union oedd o?"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Ge\u0302m 'Beth fyddai eich enw sanctaidd?'"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Roedd yn fynach Celtaidd a oedd yn byw yng Nghymru yn ystod y chweched ganrif. Yn o\u0302l yr hanes Tywysog Ceredigion oedd ei dad, Sant, ac roedd ei fam, Non, yn ferch pendefig lleol ac yn o\u0302l un chwedl, roedd hi'n nith i'r Brenin Arthur."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Pa lefydd sydd yn gysylltiedig a\u0302 Dewi?"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Cafodd ei eni ger Capel Non, sydd heb fod ymhell o Dyddewi. Derbyniodd ei addysg mewn mynachdy yn Hen Fynyw gan fynach dall o'r enw Pawliniws. Arhosodd yn y mynachdy am nifer o flynyddoedd cyn iddo benderfynu mynd i deithio Cymru, a'r cyfandir, yn pregethu'r Efengyl."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Yn fynach, abad ac esgob, tyfodd Dewi yn un o aelodau mwyaf dylanwadol Eglwys Geltaidd y cyfnod, gan ledu neges Cristnogaeth ymysg llwythau paganaidd Prydain."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Sefydlodd fynachlog yn y porthladd Rhufeinig 'Menevia' yn Sir Benfro - yn ddiweddarach daeth y lle hwn yn ddinas gadeiriol wedi ei henwi ar o\u0302l Dewi - Tyddewi."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Pa wyrthiau wnaeth Dewi gyflawni?"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae'n debyg mai gwyrth gyntaf Dewi oedd adfer golwg ei athro, Pawliniws. Pan agorodd ei lygaid, y peth cyntaf a welodd oedd cennin pedr."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Beth yw'r cysylltiad gyda Llanddewi Brefi?"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Un o'r straeon mwyaf adnabyddus amdano yw pan aeth i'r synod yn Llanddewi Brefi ble roedden nhw'n ceisio penderfynu os oedd o'n addas i fod yn Archesgob Cymru. Roedd tyrfa fawr wedi ymgasglu i'w glywed yn siarad ond gan fod cymaint yno, doedd llawer ohonyn nhw ddim yn ei glywed yn iawn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Gosododd Dewi hances ar y llawr cyn sefyll arni, ac yn sydyn, cododd bryn bach o dan ei draed gan ei godi fel y gallai pawb ei weld. Mae rhai yn dweud hefyd fod colomen wen wedi glanio ar ei ysgwydd, yn arwydd gan Dduw o'i sancteiddrwydd."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Yn o\u0302l yr hanes, roedd dros 100 oed pan fu farw ar 1 Mawrth 589. Cafodd ei bregeth olaf ei chofnodi yn Llyfr Ancr Llanddewi Brefi o'r 14eg ganrif, sydd yn cynnwys ei ddyfyniad enwocaf:"}, {"text_idx": "#000016", "text": "\"Arglwyddi, frodyr a chwiorydd, byddwch lawen a chedwch eich ffydd a'ch cred, a gwnewch y pethau bychain a welsoch ac a glywsoch gennyf i.\""}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae llawer o'r hyn rydym yn ei wybod am Dewi yn dod o waith Rhigyfarch ap Sulien, awdur o'r 11eg ganrif a ysgrifenodd 'Buchedd Dewi'. Gan i waith Rhigyfarch gael ei ysgrifennu dros 500 mlynedd wedi i Dewi farw, mae amheuaeth yngly\u0302n a\u0302 pha mor ddibynadwy yw'r hanes."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Pam dathlu ar y 1af o Fawrth?"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Mae'n debyg i Ddewi ddod yn nawddsant i'r Cymry am fod cynifer o eglwysi hynafol Cymru wedi eu cysegru iddo, ac roedd y dyddiad yn cael ei nodi fel Dydd Gw\u0302yl Dewi mewn llawysgrifau Gwyddelig o'r 9fed ganrif."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Yn ddiddorol, ef yw'r unig nawddsant o wledydd Prydain a gafodd ei eni yn y wlad mae'n gysylltiedig a\u0302 hi."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Mae gan bobl lawer o ffyrdd gwahanol o ddathlu Dydd Gw\u0302yl Dewi, ac yng Nghymru, bydd llawer o blant yn gwisgo gwisg Gymreig. Bydd eraill yn gwisgo cennin pedr neu genhinen, yn bwyta cawl cennin ac yn gorymdeithio."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Prif StraeonDiffygion wedi 'hybu' lledaeniad Covid mewn ysbytaiPublished6 awr yn o\u0302lDeiseb heddwch menywod Cymru ar ei ffordd adrefPublished4 awr yn o\u0302lAdran frys Glan Clwyd: 'Dim gwelliannau sylweddol'Published5 awr yn o\u0302l"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Deiseb heddwch menywod Cymru ar ei ffordd adref"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Gareth Ward: Yr angerdd a'r aberth tu o\u0302l fy nghoginio"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Cofio Tre\u0302n Bach y Mwmbwls"}, {"text_idx": "#000037", "text": "'Mae'r Gymraeg yn iaith wyddonol'"}]