[{"text_idx": "#000002", "text": "Roedd tai coffi ar droad y 19eg ganrif yn hoff leoliad ar gyfer cyfarfodydd clybiau a chymdeithasau. A hwythau\u2019n llawn papurau newydd a phamffledi, roeddent yn annog cwsmeriaid i hamddena ac yn aml roedd ganddynt ystafelloedd ychwanegol y gellid eu defnyddio ar gyfer grwpiau. Roedd y Criterion Coffee Tavern ar Heol y Bont-faen yn fan cyfarfod rhesymegol i gricedwyr Alpha a oedd bron i gyd o ardal Treganna. Yma y cyfarfuont, ar o\u0302l gwaith, ddydd Gwener 22 Gorffennaf 1898, i gytuno ar gynlluniau ar gyfer ffurfio ti\u0302m pe\u0302l-droed newydd ar gyfer y tymor nesaf."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Roedd o leiaf 15 yno a mwy na thebyg rhagor. Yr enwau Hill, Gibson, Price, Gallon, Williams, Norie a Frazer oedd rhai yn unig a gofnodwyd yng nghod llawysgrifen y cyfarfod. At ei gilydd, hwy oedd meibion teuluoedd a ddenwyd i Gaerdydd o bob rhan o Brydain gan y cyfleoedd gwaith yn y diwydiannau llongau a glo. Roedd eu tadau\u2019n gymysgedd o seiri coed, gweithwyr metel a gweithwyr ystadau. Roedd rhai fel John Gibson, saer coed o\u2019r Alban, wedi sefydlu eu busnesau eu hunain yng Nghaerdydd. Roedd ei feibion, Jack a Billy, bellach yn gweithio i\u2019w gwmni adeiladu ac yn chwarae i Alpha ar benwythnosau. Roedd eraill yn gwneud eu ffordd eu hunain mewn amrywiaeth o swyddi a phroffesiynau lleol fel athrawon, clercod a gweithwyr swyddfa bost. Yr hynaf yn y cyfarfod oedd Philip Price, 31 oed ac athro yn Ysgol Radnor Road. Mae\u2019n debyg mai\u2019r ieuengaf oedd yn bresennol oedd Jim Norie, clerc llongau 18 oed, yr oedd ei dad hefyd yn hanu o\u2019r Alban. Fodd bynnag, roedd y rhan fwyaf o\u2019r grw\u0302p, gan gynnwys y brodyr Fred a George Hill, meibion garddwr marchnad o Gaerfaddon, yn eu 20au cynnar."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Gyda brawd Philip, Fred Price, yn llywyddu, daeth busnes y dydd i ben yn gyflym. Nid oedd y drafodaeth yn ymwneud a\u0302 sefydlu ti\u0302m newydd ond sut i symud pethau ymlaen ar gyfer tymhorau 1898-99. Efallai\u2019n rhyfedd iawn, cafodd ...nifer fawr o enwau eu cynnig ar gyfer y clwb newydd. Yn y pen draw, roedd y rhain wedi\u2019u lleihau i \u2018Clwb Pe\u0302l-droed Alpha Caerdydd\u2019 neu \u2018Cymdeithas Corinthiaid Caerdydd\u2019. Cytunwyd ar yr olaf yn y pen draw gan ... fwyafrif helaeth. Mae\u2019n aneglur pam dewiswyd peidio a\u0302 pharhau a\u0302\u2019r enw Alpha. Mae\u2019n ddigon posibl iddynt gael eu denu gan yr ymrwymiad i chwaraeon a chwarae teg oedd yn gysylltiedig a\u0302 thi\u0302m Corinthian a ffurfiwyd yn Llundain ym 1882. Ac eto, pan ddaeth i gyfansoddiad y clwb newydd roedd lobi gref dan arweiniad y brawd ieuengaf Price, sef Roger, y dylid cyfyngu\u2019r aelodaeth honno i di\u0302m criced Alpha Caerdydd ynghyd ag eraill a oedd wedi chwarae i di\u0302m pe\u0302l-droed Alpha o\u2019r blaen. Gwrthodwyd hyn gan bleidlais hollt ond ar yr amod bod aelodau newydd yn talu\u2019r tanysgrifiad blynyddol o 4 swllt y flwyddyn ac yn cael eu cymeradwyo gan y pwyllgor."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Etholwyd Fred Price a Billy Gibson, prif ffigyrau ti\u0302m criced Alpha, yn gapten ac yn is-gapten y ti\u0302m gyda George Gallon, athro 22 oed ac Albanwr arall, yn derbyn ro\u0302l yr Ysgrifennydd a\u2019r Trysorydd Anrhydeddus. Wedi cytuno ar wyrdd ac aur ar gyfer lliwiau\u2019r ti\u0302m i\u2019r tymor cyntaf, dirprwywyd y dasg annymunol o ddelio a\u0302 thasgau ymarferol megis caffael y cit ac offer a dod o hyd i gae i bwyllgor a oedd yn cynnwys Jim Norie, Jack Gibson, Philip Price a Fred Hill."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Gyda ge\u0302m gyntaf wedi\u2019i chynnig ar gyfer canol mis Medi, ysgogodd y cyfarfod fwrlwm o weithgarwch. Mae cofnodion y clwb yn dangos bod set newydd o grysau wedi\u2019u prynu am \u00a32.4s.6d ynghyd a\u0302 physt go\u0302l, baneri cyffwrdd a dwy be\u0302l-droed newydd. Ychwanegwyd chwiban newydd at hyn am gost o un swllt a chwe cheiniog. Cynhaliwyd cyfarfod pellach ddydd Iau 25 Awst yn y Criterion Coffee Tavern. O dan gadeiryddiaeth Philip Price y tro hwn, y prif fusnes oedd cytuno ar drefniadau manwl ar gyfer aelodaeth clybiau ac ethol swyddogion y clwb. Yn ogystal, cytunwyd y byddai Corinthiaid Caerdydd yn darparu ail di\u0302m yn y tymor cyntaf. Roedd hyn i fod yn fater dadleuol. Fodd bynnag, roedd y penderfyniad yn pwysleisio uchelgais y clwb a\u2019r hyder y gallai\u2019r ti\u0302m newydd ddenu a recriwtio digon o chwaraewyr."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Gyda ffi o bum swllt yn cael ei thalu i Gymdeithas Be\u0302l-droed De Cymru a Sir Fynwy, aeth George Gallon ati i osod cyfres o hysbysebion mewn papurau newydd lleol ar gyfer gemau gyda ... chlybiau cryf yng Nghaerdydd a\u2019r cylch. Yn gwbl nodweddiadol o arfer y Corinthiaid, nid oedd gan y ti\u0302m unrhyw gynlluniau ar y dechrau i ymuno a\u0302 chynghrair na chymryd rhan mewn cystadlaethau cwpan ond yn hytrach gofynnodd am gyfres o gemau \u201ccyfeillgar\u201d. Fodd bynnag, o gofio bod y rhai oedd yn ymwneud a\u0302\u2019r clwb yn cymryd rhan yn rheolaidd yn y cynghreiriau criced lleol, mae\u2019n anodd gweld bod gan Corinthiaid Caerdydd unrhyw wrthwynebiad sylweddol i ymuno a\u0302\u2019r cynghreiriau pe\u0302l-droed cymdeithasau lleol ar ryw adeg."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Daeth y gwaith paratoi i\u2019w uchafbwynt gyda ge\u0302m ymarfer ddydd Sadwrn 10 Medi ym Mharc Thompson. Daeth hwn yn hoff leoliad y clwb yn y tymor cyntaf, er i gemau cartref gael eu chwarae hefyd ar Gaeau Llandaf. Ar gyfer y ge\u0302m ymarfer, aeth \u2018ti\u0302m y Capten\u2019, dan arweiniad Fred Price, i\u2019r afael ag \u2018ochr yr Is-gapten\u2019 o dan Billy Gibson. Adroddwyd am y ge\u0302m yn y wasg fel eu ge\u0302m ymarfer gychwynnol. Dim ond wythnos yn ddiweddarach trefnwyd iddynt chwarae eu ge\u0302m gyntaf a ge\u0302m anodd yn erbyn ochr o un o\u2019r prif gynghreiriau lleol, Cynghrair De Cymru."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Yn yr erthygl nesaf byddwn yn edrych ar y ge\u0302m gyntaf honno a\u2019r hyn a fyddai\u2019n dymor cyntaf llawn digwyddiadau ar gyfer Clwb Pe\u0302l-droed Corinthiaid Caerdydd newydd ei ffurfio."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae cofnodion cynnar clwb pe\u0302l-droed cymdeithas Corinthiaid Caerdydd, a adwaenir yn well efallai\u2019r dyddiau hyn fel Corries Caerdydd, wedi eu cadw yn Archifau Morgannwg. Mae\u2019r cofnodion yn cwmpasu 7 mlynedd cyntaf hanes hir y clwb, gyda\u2019r ti\u0302m yn cael ei gyfansoddi\u2019n ffurfiol mewn cyfarfod a gynhaliwyd ar 22 Gorffennaf 1898."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Y llynedd, fe gyhoeddom ni yr hyn a dybiwn yw\u2019r ffotograff cyntaf o di\u0302m y Corinthiaid, a gymerwyd tua\u2019r adeg honno, a gofynnom am wybodaeth ynghylch a allai unrhyw gemau fod wedi\u2019u chwarae cyn mis Gorffennaf 1898. Diolch i\u2019r rhai a atebodd gan helpu i ychwanegu at ein gwybodaeth am Gorinthiaid Caerdydd. Dyma\u2019r erthygl ddilynol sydd, gobeithio, yn ateb ychydig mwy o gwestiynau ynghylch ffurfio, a blynyddoedd cynnar y Corinthiaid."}, {"text_idx": "#000016", "text": "O ran y ge\u0302m ei hun, Corinthiaid Caerdydd oedd y buddugwyr cyfforddus gan ennill o 10 go\u0302l i 1. Mae adroddiad byr iawn yn cadarnhau ei bod yn ... bleserus iawn ac nid yn ge\u0302m un ochrog o bell ffordd. Sgoriwr y ti\u0302m cartref mae\u2019n debyg oedd Parsloe, mab 16 oed yr Is-bostfeistr lleol. Er na roddir manylion byddai wedi bod yn syndod pe na bai enwau\u2019r heolion wyth lleol, Deere, Holley, Watts a Vaughan wedi ymddangos ar daflen ti\u0302m Tresimwn."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Felly pwy sgoriodd y go\u0302l gyntaf i\u2019r Corinthiaid? Ni fyddwn fyth yn siw\u0302r ond mae\u2019n debyg i\u2019r anrhydedd fynd i un o\u2019r brodyr Price, gyda Philip a Roger yn sgorio 7 o\u2019r goliau a sgoriwyd gan y ti\u0302m y diwrnod hwnnw. Yn eu dyddiau cynnar, mae\u2019n debyg fod y Corinthiaid yn fwyaf adnabyddus am yr arweinyddiaeth a ddangoswyd, ar y cae ac oddi arno, gan y brodyr Gibson, sef Jack a Billy. Fodd bynnag, yn y blynyddoedd cychwynnol, y pum brawd Price oedd asgwrn cefn y ti\u0302m, gyda Fred Price yn gapten ac yn ddylanwad mawr o ran yr amddiffyn."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Felly beth fu\u2019r ysgogiad i ffurfio\u2019r Corinthiaid? Roedd y cricedwyr Alpha yn grw\u0302p clos o ardal Treganna yng Nghaerdydd. Roedd llawer wedi dod at ei gilydd am y tro cyntaf fel disgyblion yn Ysgol Fwrdd Radnor Road ac wedi hynny fe fyddent yn aml yn dychwelyd i chwarae pe\u0302l-droed i di\u0302m hen fechgyn Radnor Road yn erbyn yr athrawon. Daeth tri ohonynt maes o law yn athrawon eu hunain, George Gallon, Bill Merrett a Philip Price, gyda Price yn addysgu yn Radnor Road."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Fel mabolgampwyr ifanc talentog, nid oedd yn syndod iddynt ffurfio ti\u0302m pe\u0302l-droed Alpha Caerdydd a chwaraeai gemau achlysurol yn ystod misoedd y gaeaf. O ystyried eu cysylltiadau, darparwyd ti\u0302m i\u2019w gwrthwynebu ar sawl achlysur, gan di\u0302m Athrawon Caerdydd. Hyd yn oed ar y pwynt cynnar hwn, roedd ti\u0302m Alpha yn amlwg o safon gweddol. Er mai\u2019r gwrthwynebwyr oedd ail di\u0302m Athrawon Caerdydd, yn y cyfnod hwn roedd yr Athrawon yn di\u0302m aruthrol gyda\u2019u ti\u0302m cyntaf yn chwarae yng Nghynghrair Cymdeithas De Cymru."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Nid oes cofnod pendant o\u2019r hyn a ysgogodd y penderfyniad i ffurfio\u2019r Corinthiaid ond mae\u2019n ddigon posibl bod y cynllun wedi\u2019i drafod yng nghinio blynyddol clwb criced Alpha a gynhaliwyd ym Mwyty\u2019r Philharmonig ar Ddydd Mercher 1 Rhagfyr 1887. Fel dynion ifanc, sengl yn bennaf, mae\u2019n siw\u0302r eu bod yn awyddus i drefnu ge\u0302m ar W\u0302yl Steffan. Yn hytrach na\u2019u trefn arferol o gynnal gemau lleol ym Mharc Thompson a Gerddi Sophia, mae\u2019n ddigon posibl bod ge\u0302m oddi cartref wedi ymddangos yn ddeniadol. Nid yw\u2019n glir pam y dewisasant Dresimwn, ar waha\u0302n i\u2019r ffaith ei fod o fewn pellter teithio hawdd o Gaerdydd ar y rheilffordd."}, {"text_idx": "#000021", "text": "O ran enw\u2019r ti\u0302m, mae\u2019n ddigon posibl eu bod wedi cael eu hysbrydoli gan di\u0302m enwog y Corinthiaid a ffurfiwyd yn Llundain ym 1882. Wedi ymrwymo i gynnal egwyddorion chwarae\u2019n deg, ystyriwyd bod y Corinthiaid yn di\u0302m hudolus a ddaeth a\u0302\u2019r chwaraewyr amatur gorau at ei gilydd. Gan wrthod mynd am gystadlaethau cynghrair neu gwpan, chwaraeai\u2019r Corinthiaid gyfresi o gemau cyfeillgar a mynd ar deithiau helaeth. O bosibl i adlewyrchu delwedd Corinthiaid Llundain, ffurfiodd Corinthiaid Caerdydd \u2018di\u0302m teithiol\u2019 ar yr un patrwm."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Yn ystod y misoedd canlynol ymddangosodd ti\u0302m pe\u0302l-droed Alpha Caerdydd ar o leiaf ddau achlysur arall mewn gemau lleol yng Nghaerdydd. Fodd bynnag, chwaraeodd yr un grw\u0302p o chwaraewyr hefyd ge\u0302m arall fel Corinthiaid Caerdydd ar 29 Ionawr 1898 ac eto yn Nhresimwn. Y diwrnod hwnnw ti\u0302m criced Alpha Caerdydd, oedd asgwrn cefn y ti\u0302m gyda\u2019r teuluoedd Gibson, Hill a Price yn darparu 9 o\u2019r chwaraewyr."}, {"text_idx": "#000023", "text": "A dynnwyd y ffotograff o Gorinthiaid Caerdydd ar 29 Ionawr? Mae deg o\u2019r un ar ddeg o chwaraewyr a drodd allan i\u2019r cae dros y Corinthiaid yn Nhresimwn yn y ffotograff. Mae gwisg y ti\u0302m hefyd yn edrych yn debyg iawn i\u2019r aur a\u2019r gwyrdd a ddefnyddiodd y Corinthiaid yn eu tymor cyntaf. Fodd bynnag, mae\u2019r cofnodion yn awgrymu mai\u2019r unfed chwaraewr ar ddeg yn Nhresimwn oedd E T Williams, ond yr unfed dyn ar ddeg yn y ffotograff yw Bill Wynes. Heb os, mae\u2019n ffotograff cynnar iawn o\u2019r Corinthiaid. Fodd bynnag, o ystyried na ellir gosod y lleoliad ac na ddewiswyd Bill Wynes ar gyfer ge\u0302m Tresimwn, nid yw\u2019r dystiolaeth yn bendant bod y llun wedi\u2019i gymryd ar 29 Ionawr 1898."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Wrth i\u2019r tymor ddirwyn i ben bu\u2019n rhaid gwneud penderfyniad. A ddylai cricedwyr Alpha hefyd sefydlu ti\u0302m pe\u0302l-droed yn fwy ffurfiol ac, os felly, beth oedd y ffordd orau o fynd ati i wneud hyn?"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Yn yr erthygl nesaf byddwn yn edrych ar gofnodion y cyfarfod yn y Criterion Coffee Tavern yn Nhreganna ar 22 Gorffennaf 1898 a arweiniodd at sefydlu Clwb Pe\u0302l-droed Corinthiaid Caerdydd a\u2019r tymor cyntaf a oedd yn llawn digwyddiad."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Cafodd y pier ym Mhenarth ei godi gan gwmni preifat a\u2019i agor ym 1895. I ddechrau, gwnaeth y cyfarwyddwyr osgoi\u2019r arfer, a fabwysiadwyd gan lawer o bierau eraill, o ddarparu adloniant a difyrrwch, gan gredu na fyddai hyn yn cyd-fynd a\u0302 delwedd Penarth. Yn hytrach, defnyddiwyd y pier ar gyfer mynd am dro, eistedd yn yr haul, neu fynd ar long ste\u0302m am daith ar draws Mo\u0302r Hafren."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Newidiodd hyn yn raddol ac, ym 1907, codwyd pafiliwn pren ym mhen mo\u0302r y pier. Fe\u2019i gelwir yn Bafiliwn Bijou, ac fe\u2019i prydleswyd i gyfres o reolwyr a drefnodd amrywiaeth o gyngherddau a pherfformiadau eraill. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, cafodd y pier ei ddefnyddio at ddibenion milwrol ac, erbyn diwedd yr ymladd, roedd angen gwario llawer o arian er mwyn ei atgyweirio. Nid oedd y perchnogion yn teimlo y gallent gyflawni hyn ac, ar o\u0302l trafodaethau hirfaith, gwerthwyd y pier, ym 1924, i Gyngor Dosbarth Dinesig Penarth."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Yn ogystal ag atgyweirio\u2019r pier, dechreuodd y Cyngor lunio cynlluniau ar gyfer y pafiliwn newydd, ar ochr y tir, y gellir ei weld ym mraslun Mary Traynor. Roedd yr adeilad concrid Art Deco a agorwyd ym mis Mai 1929 yn ymestyn dros 4,000 troedfedd sgwa\u0302r (370 o fetrau sgwa\u0302r). Roedd ganddo lwyfan mawr, balconi a seddau ar gyfer 600 o bobl. Ar o\u0302l gwaith adnewyddu cyfyngedig, ail-agorodd yr hen bafiliwn fel neuadd ddawns, ond fe\u2019i dinistriwyd gan da\u0302n ar 3 Awst 1931. Gwnaeth y ta\u0302n hefyd ddifrodi llawer o\u2019r pier, ond ni ledaenodd cyn belled a\u0302\u2019r pafiliwn newydd."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Wrth ymateb i chwaeth newidiol y cyhoedd, newidiwyd y pafiliwn, ym 1932, i ddangos ffilmiau. Fodd bynnag, nid oedd y fenter honno\u2019n llwyddiannus a chaeodd y sinema ym mis Mehefin 1933. Ar o\u0302l cynnal gwaith pellach arno, ail-agorwyd y pafiliwn ym 1934 fel Ystafell Ddawns y Marina gan aros felly, drwy gyfnodau da a drwg, am flynyddoedd lawer. O\u2019r 1960au, dechreuodd y pafiliwn ddirywio\u2019n raddol, tra\u2019n gwasanaethu\u2019n amrywiol fel bwyty, clwb snwcer a champfa. Ond gan nad oedd ganddo ddigon o wres, ni ddefnyddiwyd yr adeilad yn fawr yn ystod y gaeaf."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Yn 2008, ffurfiwyd Penarth Arts & Crafts Ltd (PACL) fel elusen i adfer y pafiliwn. Gyda chymorth Cronfa Dreftadaeth y Loteri, cwblhawyd eu rhaglen adnewyddu gwerth \u00a33.9 miliwn yn 2013. Yn allanol, mae ymddangosiad yr adeilad wedi\u2019i wella drwy osod teils sinc ar draws y to yn lle paent gwyrdd oedd wedi pylu. Mae Pafiliwn y Pier bellach yn gweithredu fel oriel, sinema, caffi a gofod y gellir ei ddefnyddio ar gyfer cyfarfodydd neu ddigwyddiadau preifat eraill."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Oes gennych chi gyfrif yn barod? Mewngofnodwch nawr."}]