[{"text_idx": "#000002", "text": "Ond sut a pham daeth y ddraig i fod yn symbol i Gymru? Aeth Cymru Fyw i ymchwilio:"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Yn 1959 y daeth y Ddraig Goch yn faner swyddogol ar Gymru, er ei bod wedi cael ei defnyddio fel symbol ers blynyddoedd lawer cyn hynny."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Yn yr oesoedd cynnar roedd y ddraig yn un o symbolau milwrol y Rhufeiniaid a daeth yn symbol cyffredin i frenhinoedd a thywysogion."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Cafodd ei defnyddio ym Mrwydr Hastings yn 1066 gan fyddin Harold, brenin Lloegr, wrth ymladd yn erbyn y Normaniaid."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Yn y nawfed ganrif fe wnaeth y mynach o Gymru, Nennius, ddisgrifio brwydr rhwng draig goch y Brythoniaid a draig wen y Sacsoniaid yn Ninas Emrys, ger Beddgelert mewn llyfr o'r enw Historia Brittonum (Hanes Prydain). Y ddraig goch sy'n ennill."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ar o\u0302l hyn mae'r stori'n cael ei hadrodd mewn chwedlau am y dewin Myrddin gafodd eu rhoi ar gof a chadw gan glerigwr o'r enw Sieffre o Fynwy yn y ddeuddegfed ganrif. Mae so\u0302n amdani hefyd yn chwedl Lludd a Llefelys yn y Mabinogi."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Roedd beirdd yn defnyddio'r ddraig yn aml i ddisgrifio'r tywysogion Cymreig fel ffordd o ddangos pa mor arwrol oedden nhw ac roedd gan Owain Glyndw\u0302r faner wen a\u0302 draig aur arni."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ond yn o\u0302l yr hanes baner Cadwaladr ap Cadwallon, Brenin Gwynedd a'r olaf o frenhinoedd y Brythoniaid, oedd y ddraig goch yn wreiddiol a Harri Tudur ddaeth a\u0302 hi i amlygrwydd pan ddaeth yn frenin Lloegr."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Roedd Harri eisiau dangos ei fod yn ddisgynnydd i Cadwaladr, ac felly'n dod o deuluoedd brenhinol y Cymry a'r Brythoniaid, felly fe fabwysiadodd ei faner fel arfbais."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Yn ystod teyrnasiad ei fab, Harri VIII, roedd y ddraig goch ar gefndir gwyn a gwyrdd yn aml i'w gweld ar longau'r Llynges Frenhinol."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ond diflannodd y ddraig goch fel yr arwyddlun brenhinol pan ddaeth oes y Tuduriaid i ben."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Yna, yn 1807, fe gafodd y ddraig goch ar dwmpath gwyrdd ei mabwysiadu fel arwydd lun ar gyfer Cymru."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Yn 1953 ychwanegwyd 'Y ddraig goch ddyry cychwyn' fel arwyddair i'r faner. Daw'r lllinell o gywydd gan Deio ab Ieuan Ddu, bardd o'r bymthegfed ganrif oedd yn dod o Langynfelyn, Ceredigion."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ar o\u0302l cais gan Orsedd y Beirdd ac eraill fe gyhoeddwyd ar 22 Chwefror 1959 mai'r ddraig goch ar gefndir gwyn a gwyrdd - heb arwyddair - oedd baner genedlaethol swyddogol Cymru"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae gan rai gwledydd eraill anifeiliad ar eu baner hefyd, fel yr eryr ar faneri Albania a Mecisco, a'r condor yn Ecwador a Bolifia."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Ond o holl wledydd y byd, dim ond Cymru a Bhutan sydd a\u0302 llun draig ar eu baneri."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Eisteddfod Llangollen wedi 'diraddio' y Gymraeg"}, {"text_idx": "#000031", "text": "'Mae'r Gymraeg yn iaith wyddonol'"}]