[{"text_idx": "#000001", "text": "Mae arloesi yn derm a ddefnyddir yn aml ac sy'n cael ei gamddeall ar brydiau. Yr hyn sydd wrth wraidd arloesi yw creu gwerth. A gallai'r gwerth hwnnw fod yn ddiwylliannol neu'n gymdeithasol yn ogystal ag economaidd. Mae mwy i arloesi na thechnolegau newydd a thorri tir newydd mewn meysydd gwyddonol - mae'n broses gymdeithasol a chydweithredol."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Dengys ymchwil pa mor ganolog yw arloesi i berfformiad economaidd, ond hefyd pa mor hanfodol ydyw i fynd i\u2019r afael a\u0302 heriau mewn cymdeithas a gwella gwasanaethau cyhoeddus. Mae ymchwil a datblygu corfforaethol yn rhan annatod o unrhyw ecosystem arloesi, ond mae entrepreneuriaeth a busnesau bach, y sector cyhoeddus a\u2019r trydydd sector, prifysgolion a llunwyr polisi hefyd yn bwysig. Yr hyn sy\u2019n allweddol yw\u2019r modd y cydlynir y cydrannau hyn, a\u2019r modd y maent yn ategu\u2019r naill a\u2019r llall. Ni all polisi da greu ecosystemau bywiog ond gall gynorthwyo a chefnogi arloesedd."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Yn y cyfarfodydd bord gron hyn, ceisiwyd archwilio syniadau a allai gynorthwyo Cymru i wireddu ei photensial fel cenedl arloesi."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Dros y deunaw mis diwethaf, mae\u2019r Gymdeithas wedi cynnull chwe thrafodaeth bord gron, gan ddod ag arbenigwyr, ymarferwyr ac arweinwyr o\u2019r byd arloesi ynghyd er mwyn helpu i oleuo a gwella polisi\u0308au ac arferion arloesi yng Nghymru, ac ar gyfer Cymru. Roedd y rhaglen weithgarwch hon yn amserol ac ystyried gwaith parhaus Llywodraeth Cymru i ddatblygu Strategaeth Arloesi newydd i Gymru."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Amcan y rhaglen oedd archwilio\u2019r prif faterion gyda\u2019r rhai sy\u2019n gweithredu yn ecosystem arloesi Cymru a dysgu gan eraill y tu hwnt i Gymru er mwyn cyfrannu at y meddylfryd wrth wraidd y Strategaeth Arloesi newydd. Cydnabuwyd cyfraniad y trafodaethau a\u2019r adroddiadau a ddeilliodd ohonynt ym mis Medi 2022, pan gafodd y Gymdeithas wahoddiad i gyd-gynnal a chyd-gynnull trafodaeth bord gron gan Weinidog yr Economi ac Arweinydd Plaid Cymru, i gyfrannu\u2019n uniongyrchol at gamau olaf yr ymgynghoriad ar y Strategaeth Arloesi Ddrafft i Gymru."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ochr yn ochr a\u0302 datblygiadau penodol yng Nghymru, roedd y cyfarfodydd bord gron yn myfyrio ar y datblygiadau hynod arwyddocaol a gafwyd yn ddiweddar ar raddfa\u2019r DU, gan gynnwys Strategaeth Arloesi\u2019r DU; Yr Adolygiad Cynhwysfawr o Wariant 2021 gan Drysorlys EM a wnaeth ymrwymiad cryf i gynyddu cyllid YaD i \u00a320 biliwn erbyn 2024-25; a Phapur Gwyn Codi\u2019r Gwastad Llywodraeth y DU a oedd yn pwysleisio\u2019r uchelgais y byddai cyfran fwy o wariant y llywodraeth ar YaD yn y DU dros y tair blynedd nesaf yn cael ei fuddsoddi y tu allan i Dde-ddwyrain Lloegr Fwyaf. Yn Natganiad Hydref 2022 Trysorlys EM gwelwyd Llywodraeth y DU yn ailymrwymo i\u2019r cynnydd mewn buddsoddiad mewn gweithgarwch Ymchwil a Datblygu, sy\u2019n cynrychioli cynnydd mewn gwariant o 35% o gymharu a\u0302 lefelau 2021-22. Mae creu Adran ar gyfer Gwyddoniaeth, Arloesi a Thechnoleg yn llywodraeth y DU yn yr ychydig wythnosau diwethaf yn gydnabyddiaeth bellach o bwysigrwydd ymchwil a datblygu i\u2019r economi a chymdeithas."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae\u2019r datblygiadau hyn ar raddfa\u2019r DU yn creu cyd-destun cymharol addawol ar gyfer gweithgarwch ymchwil ac arloesi. Fodd bynnag, fel y mynegwyd yn glir mewn adroddiad diweddar, Cwmpasu Dyfodol Polisi Arloesi yng Nghymru, bydd colli mynediad at Gronfeydd Strwythurol yr UE, a\u2019r ffaith na chafwyd unrhyw gynlluniau cyllido cyfwerth i gymryd eu lle hyd yma ar raglen Cronfa Ffyniant Gyffredin Llywodraeth y DU yn her enfawr o ran arloesi yng Nghymru dros yr ychydig flynyddoedd nesaf. Roedd yr arian hwn yn bwysig er mwyn cefnogi datblygiad capasiti Datblygu, Ymchwil ac Arloesi Cymru, a\u2019i photensial i gydweithio. Yn y dyfodol, mae\u2019n debygol y bydd angen i weithredwyr o fewn ecosystem arloesi Cymru fod yn fwy effeithiol wrth sicrhau cyllid cystadleuol a bydd y modd y mae\u2019r prif gyllidwyr, gan gynnwys Llywodraeth y DU ac Ymchwil ac Arloesi yn y DU, yn llunio ac yn darparu cefnogaeth ar gyfer arloesi seiliedig ar le yn allweddol."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Yn y dyfodol, mae\u2019n debygol y bydd angen i weithredwyr o fewn ecosystem arloesi Cymru fod yn fwy effeithiol wrth sicrhau cyllid cystadleuol a bydd y modd y mae'r prif gyllidwyr, gan gynnwys Llywodraeth y DU ac Ymchwil ac Arloesi yn y DU, yn llunio ac yn darparu cefnogaeth ar gyfer arloesi seiliedig ar le yn allweddol."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ystyriwyd y thema\u0302u canlynol yn ystod y trafodaethau:"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Gwersi o Wledydd Bach Arloesol"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ro\u0302l Parciau Gwyddoniaeth mewn Strategaethau Arloesi"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Gellir cael adroddiadau llawn o\u2019r trafodaethau drwy glicio ar y teitlau."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Dyma\u2019r prif ystyriaethau i ddatblygu gweithgarwch arloesi ymhellach yng Nghymru a oedd yn deillio o\u2019r trafodaethau:"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Yr angen am naratif newydd ar gyfer arloesi\u2013 a chydnabod grym posibl y naratif hwnCydnabod bod angen capasiti ychwanegol i fywiogi a datblygu gweithgarwch arloesi yng NghymruDatblygu cyfleoedd i gefnogi ac ysgogi seilwaith meddal, a chyfalaf anniriaetholY posibilrwydd o fabwysiadu dull comins arloesi, a allai helpu i ddiwylliant arloesi unigryw a chydweithredol egino yng NghymruMynd i\u2019r afael a\u0302\u2019r bwlch yng Nghymru o ran gweithredu, sef gweithredu\u2019n ymarferol i wireddu potensial y genedl"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Roedd yr angen am naratif arloesi newydd i Gymru yn thema a godai dro ar o\u0302l tro yn y trafodaethau bord gron. Roedd consensws y byddai \u2018stori\u2019 gymhellol a chynhwysol yn rhannu cryfderau a llwyddiannau, yn gatalydd ar gyfer gweithgarwch, yn hyrwyddo\u2019r agenda arloesi, ac yn ysbrydoli\u2019r genedl. Dylai\u2019r naratif fod yn seiliedig ar y gwerthoedd a\u2019r dyheadau wrth wraidd Strategaeth Arloesi Cymru, a chyfrannu at y rheiny."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Gall cenhedloedd bychain fanteisio ar ymdeimlad cryf o hunaniaeth ac arbenigrwydd. Mae ganddynt hefyd botensial sylweddol i fod yn ystwyth \u2013 yn aml gall fod yn haws dod a\u0302 phobl a sefydliadau ynghyd o bob rhan o\u2019r genedl, canfod achos cyffredin a meithrin trefniadau cydweithredol. Nid oes angen i weithgareddau mewn cenhedloedd bychain fod yn gyfyngedig o reidrwydd o ran uchelgais, nac o ran effaith. Mae nodau Deddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol a\u2019r Dangosyddion Llesiant Cenedlaethol yn cynnig fframwaith i greu cysyniad o heriau cenhadol hirdymor wedi\u2019u diffinio\u2019n glir. Gallai hynny gyfrannu at wella bywydau pobl Cymru a chynnig modelau ymyriad y gellid eu mabwysiadu mewn cenhedloedd a rhanbarthau eraill."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Nid oes angen i weithgareddau mewn cenhedloedd bychain fod yn gyfyngedig o reidrwydd o ran uchelgais, nac o ran effaith"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Un o gryfderau cenhedloedd bach yw\u2019r gallu i ddatblygu camau gweithredu cydlynol ar draws rhanddeiliaid allweddol, a all gryfhau a hyrwyddo naratif clir ynghylch arloesi ymhellach. Mae angen i Strategaeth Arloesi Cymru esbonio sut y gallai gweithredwyr y tu hwnt i Lywodraeth Cymru gyfrannu at yr agenda genedlaethol hon. Er enghraifft, mae\u2019r dull fframio helics triphlyg neu\u2019r MIT REAP, y naill a\u2019r llall yn nodi\u2019r prif rolau a gyflawnir gan amrywiaeth o weithredwyr mewn ecosystemau arloesi. Gallai Cymru ei chyflwyno\u2019i hun fel pair arloesi yn ei ystyr ehangaf, er mwyn sicrhau buddsoddiad ac annog a chefnogi gweithgarwch arloesi yn well. Byddai angen i\u2019r naratif felly gydnabod yr ystod eang o weithredwyr \u2013 a\u2019r gweithredwyr posibl \u2013 a dangos effaith arloesi, gan edrych ymlaen gyda lefel briodol o uchelgais ynghylch y dyfodol. Byddai hyn yn cyfrannu at ymwybyddiaeth gynyddol o botensial arloesi, ac yn creu ymdeimlad o berthyn a chynhwysiant."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Mae angen ymyrryd yn barhaus i greu sylfaen gryfach o ran:"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Pobl a sgiliau,Cyfleusterau a seilwaith ffisegolCynyddu\u2019r gallu i ehangu er mwyn derbyn twf yn y grantiau a enillir yn y dyfodol."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Byddai Cymru\u2019n elwa ar strategaeth talent integredig, er mwyn ymdrin a\u0302 phroblemau\u2019n gysylltiedig a\u0302 sgiliau, y cyflenwad o dalent ar gyfer dilyniant, cadw talent ac annog busnesau a sefydliadau i arloesi. Mae\u2019n rhaid cyfuno sgiliau a gallu a\u0302 chapasiti ac arferion effeithiol er mwyn cyflawni. Mae rhaglen datblygu rhanbarthol Arbenigo Clyfar yr Undeb Ewropeaidd yn cynnig ystod eang o fodelau, arfer da a gwersi a ddysgwyd. Gallai Cymru ddefnyddio hynny\u2019n sail i ddatblygu ei hymagwedd ei hun at gyflawni a gweithredu strategaethau a chynlluniau arloesi."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Byddai Cymru\u2019n elwa ar strategaeth talent integredig, er mwyn ymdrin a\u0302 phroblemau'n gysylltiedig a\u0302 sgiliau, y cyflenwad o dalent ar gyfer dilyniant, cadw talent ac annog busnesau a sefydliadau i arloesi"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Mae seilwaith caled wedi\u2019i ddatblygu\u2019n dda yn elfen allweddol er mwyn ysgogi a chyflawni arloesi yn llwyddiannus, ac ystyrir yn eang mai ardaloedd arloesi, parthau gwybodaeth a pharciau gwybodaeth sydd a\u0302\u2019r mwyaf o botensial. Ond rhaid osgoi\u2019r hen goel \u2018drwy adeiladu gallwn ddenu\u2019 (efallai eich bod yn cofio Techniums?) a dylunio a churadu gofodau fel eu bod yn cyflawni\u2019n unol a\u0302\u2019r anghenion a\u2019r cyfleoedd penodol yn rhanbarthau Cymru."}, {"text_idx": "#000033", "text": "21 o denantiaid ac aelodau, 6 canolfan arbenigol"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Parc gwyddoniaeth gymdeithasol cyntaf y byd"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Mae parciau gwyddoniaeth yn fecanwaith i greu cysylltiadau. Roedd pwysigrwydd datblygu a meithrin sgiliau meddal fel cyd-ymddiriedaeth, creu cysylltiadau a saerni\u0308o prosiectau cydweithredol yn thema a godai dro ar o\u0302l tro yn nhrafodaethau\u2019r ford gron. Mae\u2019r sgiliau hyn wedi\u2019u cydblethu\u2019n ddwfn a\u0302\u2019i gilydd; gan hynny mae\u2019n well eu hystyried yn eu cyfanrwydd, yn hytrach nag elfennau ar waha\u0302n. Er enghraifft, pwysleisiwyd bod cymryd rhan mewn prosiectau ffurfiol neu anffurfiol sy\u2019n ymwneud ag arloesi, lle mae angen cydweithio a rhannu gwybodaeth, yn rhoi\u2019r cyfle i rannu cysylltiadau a nodi cysylltiadau a phartneriaid newydd posibl, oddi mewn a thu hwnt i ffiniau eu sector eu hunain, a bod cydweithio fel hyn yn fodd i gynyddu ymddiriedaeth ymhlith partneriaid, gan greu cynnydd pellach i\u2019r cyfleoedd i arloesi. Gan fod y sgiliau meddal hyn yn llai diriaethol, fe\u2019u hystyrir yn fwy fel \u2018ochr ddiwylliannol arloesi\u2019, lle mae buddsoddi i greu cyfleoedd, yn hytrach na chynnyrch, yn rhan annatod a chanolog o\u2019r ymgyrch i greu\u2019r \u2018feddylfryd arloesi\u2019. Yn rhan o\u2019r drafodaeth ystyriwyd hefyd Ardal Arloesi Manceinion fel enghraifft."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mae Prifysgol Manceinion yn ailddatblygu hen safle UMIST yng nghanol y ddinas er mwyn creu cymdogaeth defnydd cymysg canol dinas ac ardal arloesi. Mae datblygu\u2019r gofod hwn mewn ardal a gydnabyddir fel un o ecosystemau arloesi mwyaf blaenllaw Ewrop yn cynnig llawer o gyfleoedd i dyfu rhyngweithiadau, partneriaethau a gweithgareddau ymhellach. Gall y mathau hyn o leoliadau greu anfanteision,, oherwydd gall creu ymdeimlad ehangach o berthyn a chynhwysiant fod yn her. Mae ro\u0302l y brifysgol fel cynullydd a \u2018rheolwr digwyddiadau\u2019 yn bwysig, gan fod ganddi\u2019r potensial i greu cyfleoedd ac i ddod ag ystod amrywiol o weithredwyr ynghyd. Ceir rhagor o fanylion am Gynllun Arloesi Manceinion Fwyaf yma."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Roedd hi\u2019n ymddangos bod cysylltiadau a chydgysylltu yn thema\u0302u arbennig o amlwg a pherthnasol yng nghyd-destun Cymru, gan mai un o\u2019r prif heriau yng Nghymru a nodwyd yn y trafodaethau oedd diffyg cysylltedd rhwng gweithgareddau arloesi, a\u2019r ffaith nad oedd y gweithgareddau hynny\u2019n weladwy, yn enwedig y tu hwnt i Gymru."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mae\u2019r cyfathrebu a\u2019r cysylltiadau rhwng sectorau yng Nghymru yn dameidiog, a chymharol ychydig o gyfleoedd sydd i greu cysylltiadau newydd, meithrin perthnasoedd, ennyn ymddiriedaeth a chyfnewid gwybodaeth. Gall fod yn anodd i sectorau a sefydliadau y tu hwnt i\u2019r byd addysg uwch ganfod cyfleoedd a chydweithrediadau posibl. Mae Rhwydwaith Arloesi Cymru (WIN) a lansiwyd yn ddiweddar yn cynnig sylfeini i brifysgolion Cymru gryfhau a datblygu prosiectau cydweithredol ledled Cymru."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Yn yr Alban, lle ceir mwy o brifysgolion ymchwil-ddwys, cafwyd ymdrech fawr dros bron i ddau ddegawd i ddatblygu rhwydweithiau ffurfiol er mwyn hyrwyddo cydweithio o fewn AU, a hefyd ar draws sectorau, fel Research Innovation Scotland (RIS) a gre\u0308wyd yn ddiweddar. Mae gan system ymchwil ac arloesi\u2019r Alban grid dwys o rwydweithiau rhyng-gysylltiedig sy\u2019n creu cysylltiadau rhwng prifysgolion, diwydiant, y llywodraeth a\u2019r sector cyhoeddus. Mae Research Innovation Scotland yn gweithredu fel corff cysylltu o fewn y rhwydwaith hwn, sy\u2019n creu cysylltiadau rhwng y rhwydweithiau a\u2019r cronfeydd ymchwil, ac yn gatalydd ar gyfer croestoriadedd. O fewn y system hon ceir cyfleoedd lluosog i ddatblygu cysylltiadau. Gall rhwydweithiau unigol esbonio eu cylchoedd gwaith yn glir, ac mae hynny yn ei dro\u2019n cyfleu neges gadarnhaol wrth ddarpar randdeiliaid ynghylch eu natur agored a\u2019u parodrwydd i gydweithio."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Un wers bosibl i Gymru yw ystyried pwysigrwydd symleiddio a rhwyddhau mynediad i ecosystem Ymchwil ac Arloesi Cymru. Byddai rhwydwaith o rwydweithiau yng Nghymru\u2019n cyfrannu at wireddu\u2019r potensial i gyfnewid gwybodaeth a chydweithio ar draws sectorau, a bydd gan y Comisiwn Addysg Drydyddol ac Ymchwil ran bwysig i\u2019w chwarae er mwyn hwyluso gwelliant yn hyn o beth."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Cydnabuwyd bod angen newid diwylliant a meddylfryd wahanol er mwyn cael dealltwriaeth well o ro\u0302l sgiliau meddal anniriaethol wrth feithrin arloesedd, yn enwedig ymhlith llunwyr polisi, fel bo modd defnyddio offer a pholisi\u0308au mwy priodol. Sylwyd hefyd fod newid o\u2019r fath eisoes ar droed wrth arfer ymagwedd a ysgogir gan her mewn polisi arloesi."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Mae bargeinion twf dinesig yn fecanwaith a all ddod ag uchelgeisiau a chenadaethau lefel uchel a syniadau radical 'i lawr i'r ddaear', i greu gweithgareddau sy'n cefnogi arloesi ar raddfa ac mewn lleoliad a ddeellir gan ystod eang o weithredwyr, a all weld cyfleoedd iddynt hwy eu hunain a manteisio ar y cyfleoedd hynny"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Mae gan bedair bargen twf dinesig Cymru, gyda\u2019u hagenda\u0302u sy\u2019n canolbwyntio ar yr ardal leol ac sy\u2019n dod ag ystod o weithredwyr ynghyd, gan gynnwys prifysgolion, awdurdodau lleol, y bwrdd iechyd, llywodraethau Cymru a\u2019r DU, ran allweddol i\u2019w chwarae er mwyn datblygu cysylltiadau a chydweithrediad. Yn rhan o\u2019r drafodaeth ystyriwyd astudiaeth achos o Brifddinas-Ranbarth Caerdydd, cynllun a chanddo ddealltwriaeth glir o\u2019i ro\u0302l fel cyfrwng i gysylltu pobl, eu huchelgeisiau a\u2019u cyfleoedd, ac fel catalydd i fuddsoddi mewn dilyniant, wedi\u2019i danategu gan ffocws i greu\u2019r amgylchiadau lle mae busnesau a phobl yn fwyaf parod i goleddu\u2019r dyfodol. Mae ei grwpiau clwstwr yn gweithredu o dan arweinyddiaeth rwydweithiol ac, ynghyd a\u0302 chryfderau mewnol, mae meysydd lle ceir potensial yn dod i\u2019r amlwg lle mae\u2019r clystyrau\u2019n croestorri a\u0302\u2019i gilydd. Mae bargeinion twf dinesig yn fecanwaith a all ddod ag uchelgeisiau a chenadaethau lefel uchel a syniadau radical \u2018i lawr i\u2019r ddaear\u2019, i greu gweithgareddau sy\u2019n cefnogi arloesi ar raddfa ac mewn lleoliad a ddeellir gan ystod eang o weithredwyr, a all weld cyfleoedd iddynt hwy eu hunain a manteisio ar y cyfleoedd hynny."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Cafodd y Gronfa Her ei dylunio a\u2019i cyflawni drwy bartneriaeth rhwng y CCR a Phrifysgol Caerdydd. Cynlluniwyd y gronfa i hyrwyddo cyfleoedd busnes a all ehangu\u2019n gyflym drwy ddatblygu dulliau arloesol o oresgyn heriau wrth ddarparu gwasanaethau cyhoeddus, gan gaffael arloesedd i greu posibiliadau newydd o fewn y farchnad."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Er enghraifft, cynllun gweithredu ar y cyd rhwng pum prifysgol rhanbarthol a swyddfa maer Awdurdod Cyfun Manceinion Fwyaf yw Cytundeb Prifysgolion Dinesig Awdurdod Cyfun Manceinion Fwyaf. Uchelgais y cytundeb yw chwalu rhwystrau a gwella bywydau trigolion yr ardal. Cyflawnwyd gwaith ymchwil helaeth i bennu\u2019r blaenoriaethau, gan gynnwys arolwg a geisiai ddeall pryderon economaidd-gymdeithasol y preswylwyr, gan holi hefyd a oeddent yn rhoi gwerth ar brifysgolion y rhanbarth, a beth oedd y gwerth hwnnw. Mae\u2019r cytundeb yn cydnabod y ddaearyddiaeth economaidd anwastad a\u2019r gwahaniaethau mewn disgwyliad oes yn rhanbarth Manceinion Fwyaf, gan gydnabod bod iechyd gwael yn arwain at gynhyrchiant gwael. Mae\u2019r cytundeb yn cynnig cyfleoedd i gydweithio a chydgysylltu ar draws y prifysgolion, a hefyd a\u0302 phartneriaid allanol. Er enghraifft, mae gan bob un o\u2019r prifysgolion bwynt ymholi i fusnesau bach, a gwasanaeth i helpu mentrau i ddeall eu hanghenion, gan roi cefnogaeth uniongyrchol i sefydliadau gysylltu a\u0302 gwaith ymchwil ac arbenigedd."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Mae gan sector AU Cymru hefyd gryn botensial i gefnogi arloesi a datblygiad economaidd, ac arloesi yn y sector cyhoeddus, ledled Cymru. Mae Strategaeth Partneriaeth Cenhadaeth Ddinesig Prifysgol Glyndw\u0302r Wrecsam yn enghraifft lle mae prifysgol yn defnyddio ei statws i alluogi cydweithredu yn ei hardal leol."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Mae prifysgolion yn gynhyrchwyr ymchwil, a hefyd yn alluogwyr, yn gynullwyr a chatalyddion; gall eu gweithgareddau\u2019n gysylltiedig a\u0302\u2019u cenhadaeth ddinesig helpu i gefnogi ecosystemau arloesi cryfach. Ond er mwyn manteisio i\u2019r eithaf ar y gallu hwn, gallai fod angen i brifysgolion newid eu hymagwedd ac, o bosib, gweithredu\u2019n groes i\u2019r arfer.Er enghraifft, yng nghyd-destun cyllido presennol y DU, lle mae Innovate UK n chwarae rhan llawer pwysicach nag o\u2019r blaen, efallai y bydd angen ailystyried y flaenoriaeth a roddir gan brifysgolion i arloesi a ysgogir gan ymchwil. Yn wir, codwyd cwestiynau ynghylch gallu prifysgolion Cymru i gyflawni ymchwil a ysgogir gan arloesi. Os bydd gweithgarwch yn cael ei lywio gan heriau o fewn cymdeithas, fel y newid hinsawdd a\u2019r galw cynyddol am wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol, gall hynny sbarduno ffyrdd newydd o gyflawni ymchwil ac arloesi."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Mae\u2019r croestoriad rhwng cenhadaeth ddinesig ac arloesi yn ofod lle gelir canfod problemau a gweithio ddatblygu atebion. Mae Fframwaith Cenhadaeth Ddinesig Cymru yn gam cyntaf pwysig, ac wedi cefnogi datblygiad nifer o fentrau ar draws y sector. Mae sefydlu\u2019r Comisiwn Addysg Drydyddol ac Ymchwil yn cynnig cyfle i alinio agweddau ar genhadaeth ddinesig AU a\u0302 gweithgarwch arloesi, ac fe geir enghreifftiau lle cafodd yr ymagwedd hon ei gweithredu\u2019n llwyddiannus."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Nod cenhadaeth ddinesig Prifysgol Glyndw\u0302r a\u2019i phartneriaid yw helpu i roi terfyn ar anghydraddoldeb cymdeithasol yng Ngogledd Cymru erbyn 2030. Cafodd y nod uchelgeisiol hwn ei lywio gan ymgyngoriadau a\u0302 deg arweinydd ar hugain o\u2019r sector cyhoeddus, y sector preifat a\u2019r trydydd sector ar draws rhanbarth Gogledd Cymru.Mae\u2019r Brifysgol yn defnyddio ei statws i greu a chynnal cysylltiadau rhwng partneriaid i ymchwilio, datblygu a chynnig atebion."}, {"text_idx": "#000054", "text": "arweinyddiaeth a llywodraethu,meithrin cydnerthedd cymunedol, achadw\u2019n iach."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Sefydlodd y brifysgol Labordy Gwasanaeth Cyhoeddus Gogledd Cymru sy\u2019n cynnig arbenigedd mewn meddwl system gyfan, ac yn cynnig gofod i gynnal sgyrsiau, i gefnogi cymheiriaid ac i arweinwyr annog y naill a\u2019r llall."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Yn rhy aml, fodd bynnag, mae\u2019r rhai sydd a\u0302 diddordeb mewn mynd ar drywydd arloesedd yn ansicr ynghylch sut i ymgysylltu a\u0302\u2019r ecosystem arloesi. Cyfyngir yn aml ar y gallu i arloesi o fewn BBaChau, y sector cyhoeddus a sefydliadau\u2019r trydydd sector yng Nghymru, ac er bod awydd i arloesi ceir cyfyngiadau\u2019n aml ar adnoddau. Dyma reswm arall pam bod angen i\u2019r strategaeth arloesi ymgysylltu a\u0302\u2019r gyfres ehangach o weithredwyr sy\u2019n ffurfio\u2019r ecosystem arloesi genedlaethol.Roedd y drafodaeth a oedd yn ystyried arloesi yn y trydydd sector hefyd yn tynnu sylw at yr angen i gyfeirio adnoddau a chyfleoedd yn well, gan ei gwneud yn haws gwybod pa sefydliadau neu unigolion allweddol sy\u2019n barod i ymgysylltu. Awgrymwyd prifysgolion fel partneriaid pwysig i\u2019r trydydd sector wrth ddylunio, gweithredu ac, o bosib, gwerthuso rhaglenni ac atebion newydd, y gellid eu hefelychu ar raddfa ehangach pe baent yn llwyddiannus. Cydnabuwyd y gall y sefydliadau fod yn anhreiddiadwy i rai sydd ar y tu allan, ac mae angen mynd i\u2019r afael a\u0302 hynny."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Gallai cynllun sy\u2019n cyfateb i Interface yn yr Alban hwyluso\u2019r broses o ddatblygu cysylltiadau rhwng diwydiant, y trydydd sector a sectorau AU, AB ac ymchwil Cymru. Gallai gefnogi budd economaidd a chymdeithasol, gan ysgogi busnesau a sefydliadau trydydd sector sydd am fanteisio ar ymchwil ac arbenigedd o fewn y prifysgolion, ac annog y gymuned ymchwil i fod yn barod i ymateb i\u2019r gofynion hyn."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Y potensial am ddull comins arloesi - diwylliant arloesi unigryw i Gymru"}, {"text_idx": "#000060", "text": "Damcaniaeth arloesi newydd yw\u2019r comins arloesi sy\u2019n ystyried y gwaith cychwynnol i ddatblygu gweithgarwch arloesol newydd. Mae comins arloesi yn pwysleisio prosesau cydweithredu a chyfuno adnoddau fel rhagamodau er mwyn i arloesi diwydiannol ddechrau digwydd, yn o\u0302l y ddealltwriaeth glasurol. Felly diffinnir y cysyniad o gomins arloesi fel lle a chyfrwng i rannu data, dealltwriaeth a gwybodaeth. Mae hyn yn cynnwys sefyllfaoedd lle nad ydym eto\u2019n gwybod beth yw gwerth y data a\u2019r wybodaeth, er mwyn hwyluso dysgu a darganfod. Mae gofod y comins arloesi hefyd yn cynnig cyfleoedd i gyfalaf menter ymuno a\u0302 chydweithredfeydd yn gynnar yn y broses."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Wrth wraidd damcaniaeth y comins arloesi y mae\u2019r gydnabyddiaeth bod angen rhannu adnoddau mewn gofod (neu drwy rwydwaith neu sefydliad) sy\u2019n galluogi pobl i feithrin cysylltiadau ac ennyn ymddiriedaeth, ac i chwarae a\u0302\u2019r syniadau mewn ffordd fwy rhydd er mwyn i arloesi ddigwydd. Un o brif gynhwysion cyfalaf anniriaethol o fewn y comins arloesi yw\u2019r perthnasoedd hirdymor lle ceir lefel uchel o ymddiriedaeth rhwng unigolion, sy\u2019n allweddol er mwyn cydweithredu. Er enghraifft, mae\u2019r gwersi a ddysgwyd o Raglen Arbenigo Clyfar yr UE (datblygiad tiriogaethol wedi\u2019i arwain gan arloesedd) yn dangos y gwahaniaeth yn lefel yr ymddiriedaeth rhwng gwahanol ranbarthau o fewn yr UE. Roedd hyn yn amharu ar allu rhanbarthau lle\u2019r oedd lefel yr ymddiriedaeth yn isel i fwrw ymlaen i ddatblygu a gweithredu gweithgareddau arloesol."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Mae\u2019r dull tir comin yn creu gofod ar gyfer croestoriad rhwng gwybodaeth parth-benodol (\u2018gwybodaeth fertigol\u2019) a\u0302 gwybodaeth leol a seiliedig ar le (\u2018gwybodaeth lorweddol\u2019), gan ddarparu mecanwaith ar gyfer ymgysylltu a\u0302 gwasanaethau\u2019r sector cyhoeddus a sefydliadau trydydd sector mewn gweithgareddau arloesi. Gan fod y sector cyhoeddus yn aml yn gweld problemau mawr yn gynnar, gall dod a\u0302\u2019u gwybodaeth i ofod comin arloesi lywio a hwyluso\u2019r gwaith o chwilio am atebion sy\u2019n cael effaith. Cytunwyd hefyd fod agosrwydd llawer o sefydliadau trydydd sector at eu hardal a\u2019u cymunedau yn cynnig potensial aruthrol a chyfleoedd i\u2019r trydydd sector nid yn unig hyrwyddo\u2019r broses arloesi, ond hefyd gynnwys cymunedau yn y broses honno. Fodd bynnag, mae sefydliadau trydydd sector ar hyn o bryd yn gweithredu mewn amgylchedd lle mae\u2019r adnoddau\u2019n gymharol brin a\u2019r galw am eu gwasanaethau\u2019n fawr, a gall hyn yn aml effeithio ar eu gallu i ystyried cyfleoedd i arloesi. Mae angen mecanweithiau i gefnogi eu cyfranogiad, a allai fod yn fodd iddynt rannu eu gwybodaeth benodol a lleol, a allai fod a\u0302\u2019r potensial i fwrw goleuni ar atebion i broblemau a heriau, gan helpu drwy hynny i ysgogi atebion posibl sy\u2019n cael mwy o effaith. Nodwyd hefyd bod llawer o syniadau arloesol yn deillio o \u2018amser segur\u2019 yn hytrach na chyfrifoldebau cyflogedig, ac roedd creu\u2019r gofod cywir i bobl arloesi a chydweithio yn cael ei ystyried yn her enfawr. Cytunwyd hefyd bod hygyrchedd a chynhwysedd y gofod comin hwn yn ystyriaeth bwysig er mwyn helpu i sbarduno datblygiadau arloesol a\u0302\u2019r potensial am fuddion cymdeithasol eang."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Mae\u2019r dull tir comin yn creu gofod ar gyfer croestoriad rhwng gwybodaeth parth-benodol a\u0302 gwybodaeth leol a seiliedig ar le , gan ddarparu mecanwaith ar gyfer ymgysylltu a\u0302 gwasanaethau\u2019r sector cyhoeddus a sefydliadau trydydd sector mewn gweithgareddau arloesi[...] a hwyluso\u2019r gwaith o chwilio am atebion sy\u2019n cael effaith"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Mae data ffynhonnell agored yn adnodd pwysig arall er mwyn datgloi potensial y comins arloesi, a gallai\u2019r sector cyhoeddus, fel storfa ddata, weithio i wella mynediad at yr adnodd gwerthfawr hwn. Mewn ymchwil academaidd gwerthfawr yn ddiweddar, trafodwyd y dadleuon o blaid rhyddhau data i danategu a \u2018phorthi\u2019 gweithgarwch arloesol. Gallai buddsoddi yn sgiliau, data a chysylltedd comins arloesi fod yn ddefnyddiol i ategu ac ymestyn effaith bosibl buddsoddiad wedi\u2019i deilwra a\u2019i dargedu mewn clystyrau arloesi penodol. Mae gofod y comins arloesi hefyd yn rhoi ro\u0302l gryfach ymchwilwyr y gwyddorau cymdeithasol a\u2019r dyniaethau o fewn gweithgarwch arloesi, er mwyn helpu i fynd i\u2019r afael a\u0302 heriau mewn cymdeithas."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Yn rhan o\u2019r trafodaethau ystyriwyd y gorgyffwrdd rhwng y dull comins ac arloesi a ysgogir gan her/genhadaeth. Mae\u2019r dull hwn yn rhannu sawl agwedd ag egwyddorion datblygu cynaliadwy \u2018Pum Ffordd o Weithio\u2019 cyrff cyhoeddus yn Neddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol (Cymru) 2015:"}, {"text_idx": "#000066", "text": "ac felly mae ganddo\u2019r potensial i alinio\u2019n dda ag amcanion a nodau llesiant yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Cododd y cyfranogwyr yr egwyddor a allai neu a ddylai arloesi fod yn rhywbeth sy\u2019n cael ei ddylunio neu ei gyfarwyddo, a chytuno ei bod hi\u2019n bwysig taro cydbwysedd rhwng cyfleoedd dan gyfarwyddyd a chyfleoedd agored. Yn rhan o\u2019r drafodaeth myfyriwyd hefyd ar y ffaith y gall systemau cyfredol cyrff cyllido a ysgogir gan fetrigau fod yn rhwystr i\u2019r dull comins, ac y byddai newid y diwylliant cyllido i gynnig mwy o le i fethu \u2013 a chyfleoedd i ddysgu a gwella \u2013 yn cael ei groesawu mewn gweithgarwch arloesi."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Cytunwyd y byddai datblygu portffolio ehangach o weithgarwch arloesi yn lledaenu\u2019r risg \u2013 cynnwys mentrau a fyddai\u2019n debygol o gynhyrchu enillion ar fuddsoddiad yn ogystal a\u0302\u2019r rhai a allai fod yn fuddsoddiadau mwy mentrus a fyddai\u2019n creu cydbwysedd a gofod ar gyfer cyfleoedd."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Wrth feddwl yn gyfannol am ecosystem arloesi, mae angen ystyried gallu\u2019r ecosystem honno i amsugno a chreu gwybodaeth, a chyfoeth ei thir comin ochr yn ochr a\u0302 chatalyddion arloesi wedi\u2019u datblygu\u2019n lleol a chlystyrau a\u0302 blaenoriaeth."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Yr hyn sy\u2019n hollbwysig yw\u2019r modd y daw\u2019r rhain ynghyd i greu system fywiog ac effeithiol, wedi\u2019i thanategu gan sefydliadau a pholisi\u0308au effeithiol a phriodol, a\u2019i chyflwyno drwy naratif darbwyllol. Gan ddefnyddio\u2019r ffra\u0302m hon gallwn nodi nifer o ystyriaethau allweddol ar gyfer strategaeth arloesi Cymru i\u2019r dyfodol."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Mae angen gwell naratif ynghylch, ac ar gyfer, arloesi, sy\u2019n crisialu diwylliant arloesi unigryw, ac yn cyfrannu at y diwylliant hwnnw. Dylai naratif arloesi Cymru fod wedi\u2019i gwreiddio mewn realiti ac adlewyrchu gwerthoedd a lefel yr uchelgais sydd ei hangen i weddnewid diwylliant arloesi a gweithgarwch arloesi Cymru."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Mae angen buddsoddiad i fynd i\u2019r afael a\u0302 materion capasiti a gallu, ynghyd a\u0302 strategaethau i ddatblygu, denu a chadw talent. Mae rhaglen datblygu rhanbarthol Arbenigo Clyfar yr Undeb Ewropeaidd yn cynnig ystod eang o fodelau, arfer da a gwersi a ddysgwyd y gallai Cymru ddefnyddio i ddatblygu hymagwedd ei hun"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Gallai cydgysylltu cyfleoedd yn well, hwyluso cysylltiadau a chydnabod pwysigrwydd asedau anniriaethol, gan gynnwys clystyrau a\u2019u heffaith ehangach, helpu i sbarduno gweithgarwch. Mae angen deall yr ecosystem arloesi fel cyfres heterogenaidd o weithredwyr, ac mae angen i\u2019r strategaeth adlewyrchu\u2019r modd y bydd y gweithredwyr hynny\u2019n rhyngweithio a\u0302\u2019i gilydd."}]