[{"text_idx": "#000026", "text": "Professor Roger Scully is an expert on devolution, politics, elections and voting in Wales. Together with his experience of learning Welsh gives him a unique insight into the state of the language in modern Wales. He explores this in this article, which was is adapted and translated from an article in the political and cultural monthly magazine New Statesman."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Yn haf 2017 gwelwyd lansio papur gwyn newydd ynghylch yr iaith Gymraeg gan y Llywodraeth Lafur yng Nghymru. Mae Cymraeg 2050: Strategaeth y Gymraeg yn so\u0302n am gynyddu\u2019r nifer o bobl sy\u2019n siarad Cymraeg i un filiwn erbyn 2050. Roedd y nod hwnnw wastad yn bod, ond mae\u2019r ddogfen yn rhoi rhagor o fanylion ar sut y cynigir ei gyrraedd. Mae llawer o bwyslais ar addysg: ar gynyddu darpariaeth feithrinfa yn y Gymraeg, ar ddysgu mwy o blant mewn ysgolion cynradd gan ddefnyddio\u2019r iaith, ac ar wella safonau dysgu ar gyfer y rhai sy\u2019n dysgu\u2019r Gymraeg."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Mae\u2019r ddogfen yn anelu at dwf sylweddol yn y nifer o siaradwyr Cymraeg, ac at gynyddu defnydd o\u2019r iaith trwy fywyd pob dydd yng Nghymru. Ychydig yn llai trawiadol yw\u2019r realiti heddiw. Dyw\u2019r iaith Gymraeg ddim wedi dioddef y farwolaeth a ddaroganwyd gan Saunders Lewis ym 1962. Ond prin y gallem ddweud ei bod yn mynd o nerth i nerth. Er bod addysgu drwy gyfrwng y Gymraeg yn cynyddu, mae\u2019r nifer o gymunedau lleol lle mae\u2019r Gymraeg yn iaith y mwyafrif yn dal i ostwng. Mewn gwirionedd, dangosodd cyfrifiad 2011 ostyngiad bach yn y nifer o bobl yn honni eu bod yn siarad Cymraeg."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Nid pwnc yw hwn lle gallaf honni fy mod yn amhleidiol; na dyheaf am fod yn niwtral, ychwaith. Cefais fy ngeni a\u2019m magu yn Lloegr, a symudais i Aberystwyth i fyw ac i weithio yn Ionawr 2000. Rwy\u2019n cofio, ar y dechrau, y cawsai rhai o\u2019m cyfeillion Cymraeg eu siomi ar yr ochr orau wrth sylwi ar fy agwedd cadarnhaol tuag at eu hiaith. Cychwynnais ar wersi ffurfiol ychydig yn hwyrach, ac ar o\u0302l cyfnod byr, dywedais wrth gwpl o ffrindiau da yn y gweithle y byddem yn dechrau pob sgwrs yn y Gymraeg o hynny ymlaen. I ddechrau, byddwn i\u2019n cyrraedd y pwynt lle y byddai rhaid i fi droi i\u2019r Saesneg yn eithaf buan. Wedyn, aeth yn hwyrach, ac erbyn hyn ni chyrhaeddai byth."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Fy ail iaith yw\u2019r Gymraeg- er bod hynny, yn rhannol, yn mynegi rhywbeth am safon wael fy Ffrangeg, sy\u2019n nodweddiadol o\u2019r Saeson. Nid yn aml y breuddwydiaf yn y Gymraeg, ac anfynych y byddwn yn cyfrif gan ei defnyddio. Ond defnyddio\u2019r Gymraeg a wnaf bob dydd. Rwy wedi dysgu ac wedi darlledu gan ddefnyddio\u2019r Gymraeg; yn haf 2017 rhoddais ddarlith ynghylch yr etholiad cyffredinol yn y Brifwyl yn Ynys Mo\u0302n. Cynhelir rhan o\u2019m seremoni briodas yn y Gymraeg hefyd. (O gofio etifeddiaeth ddiwylliannol fy mhartner, cynhelir rhan ohoni yn Pwnjabeg hefyd \u2013 er mai hyhi a anwyd yn y Cymoedd). Ni\u2019m ganwyd yn Gymro Cymraeg, na magwyd fi yn y Gymraeg. Ond, yn hwyrach yn fy mywyd, rhoddwyd i fi gipolwg rhannol o leiaf ar ddiwylliant sy\u2019n eithriadol o gyfoethog a hanesyddol. Mae hyn o bwys mawr i fi."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Ar hyd fy nhaith gyda\u2019r iaith Gymraeg, pan wyf wedi baglu ar adegau, dim ond anogaeth a chefnogaeth rwy wedi\u2019u derbyn. Yn aml rwy wedi bod yn falch iawn o hyn \u2013 ond hefyd, rwy ambell waith wedi cael fy nigalonni\u2019n ddwfn. Ar ormod o achlysuron, mae gormod o bobl wedi ymddangos bron yn druenus o ddiolchgar fy mod wedi dangos rhyw barch at eu diwylliant. Dylent fod a\u0302 hawl i ddisgwyl hwnnw yn o\u0302l yr arfer. Ond hollol groes i hyn yw profiad gormod o lawer o siaradwyr Cymraeg yn ystod eu bywyd beunyddiol. Yn ddiamheuol, mae parch at yr iaith Gymraeg ac at ddiwylliant Cymreig, yn ychwanegiad dewisol yng Nghymru, heb so\u0302n am y Deyrnas Unedig fel cyfanwaith."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Os bydd y targed o filiwn o siaradwyr i\u2019w gyflawni, bydd rhaid i ddatblygiad fod yn llawer myw cyflym nag a welwyd yn y blynyddoedd diweddar. Bydd hynny yn golygu newid ymddygiad dros lawer o gymunedau ac mewn llawer o adrannau bywyd, yng Nghymru. Mae rhai awdurdodau lleol wedi gwrthsefyll yn aml gynyddu addysg cyfrwng Cymraeg, er enghraifft. Ac ar adegau, gall hybu\u2019r iaith Gymraeg dynnu yn erbyn egwyddorion a nodau eraill sy\u2019n ganmoladwy. Bydd cynyddu addysg cyfrwng Cymraeg yn golygu recriwtio rhagor o bobl sy\u2019n medru dysgu drwy gyfrwng y Gymraeg, neu sy\u2019n gallu dysgu\u2019r Gymraeg. Ond y rhan amlaf o lawer o\u2019r rhai a all wneud hynny sydd \u2013 ar hyn o bryd o leiaf \u2013 yn groenwyn. Mae Cymru\u2019n dioddef hefyd o ddiffyg o athrawon sy\u2019n groenddu neu sy\u2019n dod o leiafrifoedd ethnig. Bydd yr awydd am weithlu sy\u2019n fwy amrywiol yn tueddu i wrthdaro a\u0302 blaenoriaethu rhagor o athrawon sy\u2019n medru\u2019r Gymraeg."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Ond bydd rhaid newid agweddau\u2019n sylfaenol er mwyn ategu newidiadau ymarferol. Mae hynny\u2019n dal i fod yn frwydr go galed. Yng Nghymru, mae arolygon yn cyson ddangos bod agwedd cadarnhaol at yr iaith gan y rhan fwyaf o bobl. Ond mae Cymru\u2019n bodoli fel rhan o\u2019r Dalaith Brydeinig. Ac, i\u2019r graddau y maent yn meddwl am y fath bethau o gwbl, mae llawer o\u2019r rhai sydd a hunaniaeth Brydeinig gref ganddynt, yn ddirmygus ofnadwy o ieithoedd brodorol yr ynysoedd hyn nad ydynt yn Saesneg. Prin y trysorir Cymraeg, na Gaeleg, na Gwyddeleg, fel rhan o\u2019r etifeddiaeth ddiwylliannol rydym ni i gyd yn ei rhannu yn yr ynysoedd hyn. Fe ddylai hon yn perthyn i ni i gyd."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Os bydd y targed o filiwn o siaradwyr i\u2019w gyflawni, bydd rhaid i ddatblygiad fod yn llawer myw cyflym nag a welwyd yn y blynyddoedd diweddar."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mae\u2019r erthygl wreiddiol ar gael ar-lein: / The original article is available online:"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Pam rydyn ni'n dweud 'Cymru'? O ble mae geiriau'n dod? Ydy'r iaith"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Ledled Cymru, mae pob cymuned Gymraeg, boed yn dre\u2019 neu\u2019n gwm, yn"}, {"text_idx": "#000044", "text": "Heddiw mae llawer o drigolion Prydain yn ystyried eu hunain yn Albanwyr,"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Beth allwn ni ei ddysgu o un map? Eithaf tipyn! Yma, mae\u2019r"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Mae Jeremy Wood wedi bod yn darparu teithiau yn yr iaith (Welsh"}]