[{"text_idx": "#000004", "text": "Gwelwyd mwy o drafodaeth ar bwysigrwydd hanes Cymru yn\nddiweddar, pa un ai wrth ystyried rhinweddau\u2019r cwricwlwm newydd neu wrth dynnu\nsylw at stori\u0308au grwpiau nad ydynt wedi\u2019u cynrychioli\u2019n ddigonol. Yn y drafodaeth\nhon, mae amgylchedd hanesyddol cyfoethog Cymru yn bwnc sy\u2019n ennyn cryn\nddiddordeb \u2013 pa un a yw\u2019n ymwneud a\u0302 mudiad \u2018Cofiwch Dryweryn\u2019, y newidiadau\nmawr yn ninas Caerdydd, neu leoedd llai hysbys a\u2019u hanesion \u2013 ac mae llawer o\nbobl yn awyddus i ddysgu mwy."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Yn ffodus i bawb sydd eisiau gwybod mwy am hanes,\npensaerni\u0308aeth ac archaeoleg Cymru, mae gennym amrywiaeth eang o adnoddau\nmynediad agored. Mae\u2019r holl adnoddau hyn yn cyflawni swyddogaethau gwahanol ond\ncydategol sy\u2019n adlewyrchu cyfrifoldebau gwahanol ond cydategol eu rhiant\nsefydliadau. Felly, gallant gael eu defnyddio ar waha\u0302n neu gyda\u2019i gilydd er\nmwyn darganfod mwy am hanes Cymru."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Cofnodi, astudio a hyrwyddo dealltwriaeth o dreftadaeth archeolegol, adeiledig ac arforol Cymru yw cyfrifoldeb Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (CBHC). Cafodd ei sefydlu ym 1908, a\u2019i dasg greiddiol gyntaf (sy\u2019n parhau hyd heddiw) oedd creu rhestr o\u2019r holl safleoedd pwysig yng Nghymru \u2013 Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru (CHCC). Aethom i\u2019r afael a\u0302\u2019r dasg hon drwy greu rhestri o\u2019r safleoedd yn siroedd hanesyddol Cymru, y gellir cyrchu llawer ohonynt am ddim yma. Rydym bellach yn cynhyrchu\u2019r gronfa ddata ar-lein, Coflein."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae Coflein yn cynnwys cofnodion ar gyfer mwy na 120,000 o safleoedd drwy Gymru. Mae llawer o\u2019r rhain, ond nid y rhan fwyaf, wedi\u2019u rhestru neu\u2019u cofrestru, ac nid yw cynnwys safle yn CHCC yn golygu bod ganddo unrhyw amddiffyniad statudol. Nod Coflein yw sicrhau bod gwybodaeth am amgylchedd adeiledig hanesyddol Cymru yn hygyrch i bobl Cymru (a\u2019r byd ehangach). Gellir chwilio\u2019r gronfa ddata yn o\u0302l safle unigol, math o safle, ardal ddaearyddol neu gyfnod amser, a hefyd drwy chwiliadau testun rhydd neu yn ddaearyddol drwy ddefnyddio ein system fapio (mae canllaw i ddefnyddio\u2019r map ar gael yma). Ar hyn o bryd, mae rhai cofnodion ar Coflein yn llawnach nag eraill, ac rydym yn gweithio\u2019n barhaus i wella\u2019r wefan, gyda chymorth adborth y cyhoedd yn aml."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Yn fwyaf arbennig, o dan y ddarpariaeth yn Neddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2016 ar gyfer llunio rhestr statudol o enwau lleoedd hanesyddol, rydym wedi creu cronfa ddata ar-lein o gannoedd ar filoedd o enwau lleoedd hanesyddol Cymru, ac mae\u2019r rhestr yn tyfu bob dydd. Yn ogystal a\u0302\u2019i phwysigrwydd o ran deall hanes Cymru, mae swyddogion lleol, datblygwyr eiddo a pherchenogion eiddo yn gallu ei defnyddio i ddysgu mwy am enwau lleoedd hanesyddol eu milltir sgwa\u0302r."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Gellir gweld cofnodion Cadw, gan gynnwys gwybodaeth am longddrylliadau a warchodir, safleoedd treftadaeth y byd, adeiladau rhestredig, tirweddau hanesyddol cofrestredig a henebion cofrestredig ar wefan Cof-Cymru. Mae\u2019r cofnodion hyn yn ddefnyddiol iawn i ymchwilwyr proffesiynol a phreifat y mae ganddynt ddiddordeb mewn safleoedd sy\u2019n cael eu hamddiffyn yn statudol, ond dylid cofio eu bod wedi\u2019u hysgrifennu mewn modd technegol, fel sy\u2019n angenrheidiol gan eu bod yn gofnodion statudol o safleoedd."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Bydd yr holl sefydliadau hyn yn gweithio\u2019n agos a\u0302\u2019i gilydd, gan rannu gwybodaeth a chofnodion er mwyn deall amgylchedd hanesyddol Cymru yn well, a sicrhau bod y wybodaeth ar gael i bobl Cymru. Mae gwybodaeth o bob un o\u2019r sefydliadau hyn \u2013 cofnodion CHCC, adeiladau rhestredig, henebion cofrestredig a chofnodion amgylchedd hanesyddol, yn ogystal a\u0302 chasgliad archaeolegol Amgueddfa Cymru \u2013 ar gael ac yn chwiliadwy ar un wefan, sef Cymru Hanesyddol. Er hynny, mae\u2019n dal yn syniad da defnyddio Coflein, Cof-Cymru ac Archwilio i gael y canlyniadau gorau."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Nid yw\u2019r adnoddau mynediad agored hyn yn darparu ond cyfran fach o\u2019r wybodaeth sydd ar gael am hanes Cymru. Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru\u2019n cynnal sawl cronfa ddata amhrisiadwy, gan gynnwys Papurau Newydd Cymru Ar-lein, Cylchgronau Cymru, a\u2019r Bywgraffiadur Cymreig (mewn partneriaeth a\u0302 Chanolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru ac Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion), ac yn darparu nifer o gofnodion digidol trwy ei chatalog. Gwefan bwysig arall i bawb sydd a\u0302 diddordeb yn nhirwedd hanesyddol Cymru yw Lleoedd Cymru, lle mae copi\u0308au wedi\u2019u digido o fapiau degwm Cymru\u2019r 19eg ganrif ar gael. A so\u0302n am fapiau, gellir defnyddio mapiau a ddarparwyd gan Lyfrgell Genedlaethol yr Alban i archwilio adeiladau a thirweddau hanesyddol Cymru."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae\u2019r holl adnoddau hyn, ochr yn ochr a\u0302 llyfrgelloedd ac archifdai Cymru, yn gallu helpu pobl i ddarganfod hanes Cymru, ac i werthfawrogi\u2019r amgylchedd hanesyddol lle maent yn byw, gweithio a chwarae. Wedi\u2019r cyfan, Blwyddyn Darganfod Cymru yw 2019!"}]