[{"text_idx": "#000025", "text": "Adar sy\u2019n Ymweld dros y Gaeaf"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sir Benfro yn yr Oes Haearn"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Codiad yn Lefel y Mo\u0302r"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Yn aml, fe glywch chi bobl yn dweud bod bryniau clegyrog ynysig fel Carn Llidi a Phenberi, ger y Porth Mawr, neu Garn Fawr ar Ben-caer, yn olion hen losgfynyddoedd wedi eu herydu."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Er bod yna beth gwirionedd yn y datganiadau hyn \u2013 fe ymffurfiodd y creigiau pan oerodd y graig dawdd a chrisialu \u2013 nid oes unrhyw berthynas rhwng ffurf y bryniau hyn, a\u2019r math o graig, a llosgfynyddoedd."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Yn wreiddiol, magma wedi oeri a chrisialu ar ddyfnderoedd amrywiol, o fewn trwch sylweddol o fwd a lludw a oedd yn ymgasglu mewn basn dwfn ar lawr y mo\u0302r, oedd y creigiau mawr hyn a welir yn y Parc Cenedlaethol."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Yn wir, mae\u2019r bryn uchaf ar Ynys Dewi, Carn Llundain, yn edrych fel llosgfynydd, ond fe fyddwch chi\u2019n siomedig iawn os ydych chi\u2019n disgwyl dod o hyd i grater yn mygu ar y copa (peidiwch a\u0302 phoeni, mae\u2019n bosib mai\u2019r olygfa o\u2019r fan hon yw\u2019r olygfa orau yn Sir Benfro!)."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Gan fwyaf, mae\u2019r haenau goleddol o greigiau sy\u2019n gorwedd o dan y bryn hwn yn groniadau trwchus o ludw a darnau mwy sydd wedi crynhoi ar wely\u2019r mo\u0302r yn ystod ffrwydradau ffyrnig iawn o dan y dw\u0302r. Felly, nid yw\u2019n llosgfynydd o gwbl!"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Felly, nid ydynt yn olion hen losgfynyddoedd. Maen nhw\u2019n fewnwthiadau igneaidd \u2013 yn bennaf, siliau a ffurfiwyd wrth i graig dawdd wthio a thoddi ei ffordd rhwng haenau eraill \u2013 sydd wedi cael eu dinoethi ers hynny gan y tywydd ac erydiad."}, {"text_idx": "#000044", "text": "eth pwysig arall i\u2019w ystyried yw\u2019r ffaith fod y creigiau hyn wedi cael eu ffurfio tua 470 miliwn o flynyddoedd yn o\u0302l, ac mewn lleoliad y gellir ei gymharu at safle presennol Penrhyn yr Antarctig. Bryd hynny, nid oedd cyfluniad cyfandiroedd yn debyg o gwbl i\u2019r hyn a welwn ni heddiw."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Mae\u2019r creigiau hyn wedi cyrraedd eu safle presennol (tua 9,000 milltir o\u2019r man lle y dechreuwyd eu taith) trwy broses a elwir yn drifft cyfandirol (symudiad y \u2018platiau\u2019 sy\u2019n ffurfio cramen y Ddaear). Yr hyn a welwn ni heddiw yw darn bach o lawr cyfandir hynafol sydd wedi ffitio i mewn i\u2019r brithwaith o greigiau a adwaenir heddiw fel Sir Benfro."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Yn ystod yr amser hwn, mae yna ddigon o dystiolaeth o weithgarwch folcanig hefyd, ond fe ddigwyddodd fel ffrwydradau tanfor, gan fwyaf, er, bob hyn a hyn, efallai y crynhodd digon o ddefnydd i ffurfio ynys folcanig."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Mae llawer o\u2019r ardal o amgylch Pen Caer wedi ei wneud o lafa\u0302u clustog. Ffrwydrai\u2019r basaltau hyn yn weddol oddefgar mewn dw\u0302r dwfn."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Felly, er bod tirwedd drawiadol Sir Benfro yn ganlyniad i weithgarwch folcanig, ni allwn ni ddweud am eiliad fod gennym losgfynyddoedd a chraterau o\u2019r math a welir ar ynys Tracey."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Ond, diolch i\u2019r gweithgarwch folcanig, mae gennym dirwedd ddaearegol gyfoethog sydd yr un mor gyffrous a dramatig ag unrhyw bennod o Thunderbirds!"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Cysylltwch a\u0302 ni a chofrestrwch eich manylion i gael y diweddariadau diweddaraf ar yr hyn sy'n digwydd ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro"}]