[{"text_idx": "#000001", "text": "Efallai yr hoffech chi hefyd"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ar o\u0302l iddo ddychwelyd i Gaerdydd fe ddywedodd Fred Conroy, peiriannydd y CAMBANK, wrth ohebydd y Western Mail, \u2018Llofruddiaeth oedd e. Fe wnaethon nhw danio torpido heb eiliad o rybudd. Rhaid bod nhw\u2019n aros amdanon ni. Roeddwn i yn ystafell yr injan ar y pryd ond fe ddywedodd rhai o\u2019r lleill i berisgop ymddangos ar wyneb y dw\u0302r ac i dorpido gael ei danio, ac yna fe suddodd y llong danfor eto ... meddyliwch am y peth! Roedden ni\u2019n hwylio yn ein blaen ar o\u0302l taith ddiflas ac roedd popeth yn mynd yn dda o\u2019r diwedd. Ddeg munud wedyn doedd \u2019na ddim byd ond malurion.\u2019 Cyfieithiad o adroddiad yn y Western Mail, Chwefror 1915. Ffynhonnell y llun: British Merchant Seaman Cards, 1918-1921, TNA/BT350, The National Archives, Kew."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Agerlong 3,111 tunnell fetrig a oedd yn eiddo i Gwmni Llongau Merevale o Gaerdydd oedd y CAMBANK. Roedd hi ar ei ffordd o Huelva yn Sbaen i Garston, Glannau Mersi, gyda chargo gwerthfawr o gopr. Tua 10 milltir i\u2019r dwyrain o Drwyn Eilian, Mo\u0302n, ymddangosodd llong danfor yn sydyn ryw 250 llathen i ffwrdd a thaniodd dorpido\u2019n ddi-rybudd at y CAMBANK. Cafodd ei tharo yn ei chanol a dechreuodd suddo ar unwaith. Ffynhonnell: World War history: daily records and comments as appeared in American and foreign newspapers, -1926. (New York, NY) 19 Chwef. 1915, t. 58. Library of Congress."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ar drothwy\u2019r rhyfel, roedd masnach lo Caerdydd yn ei hanterth, gyda 10.5 miliwn tunnell fetrig o lo yn cael eu hallforio bob blwyddyn; roedd mwy na 100 o fusnesau allforio glo yn y ddinas a rhyw 70 o gwmni\u0308au a oedd yn rheoli 300 a rhagor o longau. Yn ystod y rhyfel cafodd o leiaf 200 o\u2019r llongau hyn eu suddo, y mwyafrif o ganlyniad i ymosodiadau gan longau-U, a chafodd yn agos at 1,000 o fywydau eu colli. Yn ogystal a\u0302 chael eu suddo o amgylch arfordir Ynysoedd Prydain, cafodd nifer eu colli ym Mo\u0302r y Canoldir ac oddi ar Norwy. Roeddynt yn cario llwythi fel gwenith, siwgr, mwyn haearn, dur, olew, cyflenwadau milwrol ac, wrth gwrs, glo. Ar ddechrau ymgyrch llongau-U yr Almaen, byddai rhybudd yn cael ei roi fel rheol i alluogi\u2019r criw i ddianc ar y badau achub ond, ym mis Chwefror 1917, datganodd yr Almaenwyr eu bwriad i gynnal \u2018rhyfel dilyffethair gan longau tanfor\u2019 a dechreuwyd tanio torpidos at longau a saethu arnynt yn ddirybudd. Cafodd 124 o longau wedi\u2019u cofrestru yng Nghaerdydd eu colli ym 1917 yn unig."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Royal Commission on the Ancient"}]