[{"text_idx": "#000003", "text": "Helpwch i warchod y rhywogaeth frodorol eiconig yma yn ardd gefn eich hun!"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Yma yn yr Ardd rydyn ni wedi bod yn gweithio gyda gwirfoddolwyr i geisio cael lluniau o ddraenogod ar y safle a gweld sut orau y gallwn ni helpu\u2019r unigolion bach miniog hyn, gan fod eu niferoedd wedi bod yn lleihau. P\u2019un a ydych chi\u2019n awyddus i warchod y rhywogaeth frodorol eiconaidd hon, neu ddim ond i elwa o\u2019u cymorth i reoli pla\u0302u yn naturiol, gallwn i gyd helpu mewn sawl ffordd, yma yn ein gerddi ein hunain."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae poblogaethau o ddraenogod mewn mannau trefol yn dangos arwyddion bod eu niferoedd yn adfer, gan olygu y gallai eich gardd chi fod yn fan cychwyn i gynyddu eu niferoedd ar lefel genedlaethol! Ond fe fydd angen iddynt fod gam ar y blaen, ac mae hynny\u2019n hawdd ei wneud drwy osod o leiaf un twll 13 x 13cm (5 x 5\u201d) yng ngwaelod wal gref neu ffens (fel rheol, po fwyaf yw\u2019r ardd, mwya\u2019n y byd o fannau mynediad sydd angen). Bydd hyn yn caniatau i\u2019r draenogod fynd a dod yn rhydd heb i\u2019ch anifeiliaid anwes allu gwneud yr un peth. Bydd draenogod yn crwydro rhwng 1 a 2km y nos yn ystod eu tymor prysur, felly mae\u2019n werth ystyried cydweithio a\u0302 chymdogion i ddarparu cadwyn hir o erddi i\u2019r draenogod eu harchwilio. Fel arall, gallwch droi i i gofrestru\u2019ch gardd yn rhan o\u2019r \u2018briffordd draenogod\u2019 a gweld i ble y gall draenogod fod yn cyrraedd yn eich ardal chi."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Un o\u2019r ffyrdd gorau o ddarparu bwyd i ddraenogod yw drwy blannu rhywogaethau brodorol fel gwyddfid , rhosyn gwyllt, draenen wen a draenen ddu, sydd i gyd yn darparu bwyd ar gyfer amrywiaeth eang o lindys. Bydd y mwyafrif o lindys gwyfynnod, ac yna\u2019n dod yn fwyd i ddraenogod wrth fynd heibio. Mae hyn hefyd yn fuddiol i ychwanegu amrywiaeth o blanhigion yn eich gardd. Drwy gydol y flwyddyn, ond yn enwedig yn yr hydref pan fydd draenogod yn paratoi i gysgu dros y gaeaf, ac yn arbennig ar o\u0302l y cyfnod gaeafgysgu ganol mis Mawrth, mae\u2019n ddefnyddiol gadael bwyd ychwanegol allan. Bwyd anifeiliaid anwes heb bysgod ynddo neu fwyd penodol i ddraenogod i\u2019w brynu mewn siop i anifeiliaid anwes sydd orau. Dylech osgoi bara neu laeth oherwydd gallant olygu colli dw\u0302r a lladd draenogod. Gallwch greu man bwydo i ddraenogod neu osod bwyd dan rywbeth isel, neu ei orchuddio a\u0302 blwch plastig gyda thwll bach i fynd i mewn er mwyn osgoi denu cathod. Mae rhoi dw\u0302r allan hefyd yn fuddiol, yn enwedig mewn tywydd cynnes, a dw\u0302r yn unig y dylech ei ddarparu. Dylai\u2019r llestri bwyd a dw\u0302r gael eu glanhau\u2019n rheolaidd, a dylid rhoi dw\u0302r ffres bob nos."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae twmpath o ddail, brigau neu ddarnau o bren mewn rhan dawel o\u2019r ardd yn gynefin gwych i ddraenogod. Bydd hynny\u2019n rhoi man cynnes, sych a diogel iddynt nythu a chysgu dros y gaeaf, yn ogystal a\u0302 denu eu hysglyfaeth, fel gwlithod, chwilod a chreaduriaid cantroed. Mae creu twmpathau o bren yn hawdd, ac maen nhw\u2019n denu amrywiaeth eang o fywyd gwyllt. Bydd twmpath o gompost hefyd yn gwneud yr un peth, ond bydd angen bod yn fwy gofalus wrth droi\u2019r twmpath oherwydd gall fforch gardd yn hawdd niweidio neu ladd draenog."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Os ydych yn ystyried prosiect, gallech hefyd adeiladu ty\u0302 i ddraenogod (mae cyfarwyddiadau ac arweiniad i\u2019w cael yma). Gallant ddefnyddio\u2019r adeiladau hyn i gysgu dros y gaeaf a magu eu rhai bach. Mae\u2019n well gorchuddio\u2019r lloches a\u0302 siten o blastig a haenau o ddail i fod yn gynnes, i guddio ac i atal glaw. Dylai twnnel 13 x 13cm a 40cm o hyd atal gelynion rhag mynd i mewn, ac os gwelwch hyn bydd ychwanegu wal y tu mewn gyda bwlch ar yr ochr bellaf oddi wrth y fynedfa yn rhwystro anifeiliaid mwy o faint rhag mynd i mewn."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae hyn yn hawdd \u2013 gwneud dim! Gadewch i ran o\u2019ch gardd dyfu\u2019n wyllt, efallai mewn cornel sydd eisoes yn anodd i\u2019r peiriant torri gwair ei gyrraedd, a chewch weld y draenogod yn defnyddio\u2019r rhan hon i chwilio am fwyd a lloches. Yn y gaeaf gallant hyd yn oed nythu yn eich gardd. Gallwch ddefnyddio canghennau i roi ffurf i\u2019r ardal hon, ond bydd denu mwy o bryfed yn unig yn fuddiol iawn i famaliaid sy\u2019n bwyta pryfed."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Os ydych yn barod am waith garddio mwy grymus, bydd plannu clawdd yn lle ffens yn rhoi mynediad haws i fannau gerllaw, yn ogystal a\u0302 chreu twmpathau o ddail lle gall draenogod chwilio am fwyd, treulio\u2019r gaeaf a magu eu rhai bach. Planhigion brodorol fel coed cyll a\u2019r ddraenen wen sy\u2019n cael eu hargymell fwyaf, gan eu bod yn denu gwyfynnod sy\u2019n dodwy wyau gan ddarparu eu hoff fwyd: gwlithod!"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae draenogod yn rhannu gerddi gyda\u2019r anifeiliaid anwes sy\u2019n byw ynddyn nhw. Yn y nos, os bydd eich ci\u2019n cael mynd allan, gallwch rybuddio unrhyw ddraenogod fod perygl drwy gynnau golau allanol funud cyn gadael y ci allan.\nEr bod draenogod yn gallu nofio, mae llynnoedd gydag ymylon serth yn angheuol iddyn nhw. Os na allant ddringo allan o\u2019r dw\u0302r, byddant yn blino ac yn boddi. Gellir osgoi hyn yn hawdd drwy ddefnyddio mannau iddyn nhw fynd allan. Gall hynny fod ar ffurf ymylon llethrog yn y llyn, rhwyd gref o raff dros yr ymyl fel ysgol, darn o bren yn arwain allan o\u2019r llyn, neu dwmpath o gerrig serth yn ymyl y dw\u0302r. Mae hyn yn wir hefyd yn gymwys i nodweddion eraill sydd ag ymylon serth, fel draeniau agored.\nGall cael eu dal mewn gwastraff plastig neu netin garddio fod yn beryglus iawn i ddraenogod. Os yw\u2019n bosibl, defnyddiwch rywbeth mwy cadarn, neu dylid defnyddio cortyn mwy trwchus a\u2019i gadw\u2019n dynn bob amser. Dylai unrhyw netin, gwifrau neu gortyn o leiaf droedfedd oddi ar y ddaear fod yn iawn, ond mae\u2019n well bod yn barod.\nMae ysbytai a chanolfannau draenogod yn llawn draenogod ag anafiaidau difrifol wedi eu hachosi gan strimwyr. Y rheswm yw na all draenog redeg i ffwrdd o sw\u0302n peiriant torri gwair neu strimiwr (yn enwedig os yw\u2019n cysgu). Cofiwch wneud yn siwr i weld a oes yna ddraenogod cyn dechrau strimio. Os gwelwch ddraenog ar ei ben ei hun, gwisgwch fenig i\u2019w symud yn ofalus i le diogel ac ar waha\u0302n. Yn ddelfrydol dylid gadael teuluoedd o ddraenogod heb darfu arnynt, ond gallwch gysylltu a\u0302 British Hedgehog Preservation Society i gael cyngor.\nBydd draenogod yn aml yn llyfu arogleuon a defnyddiau newydd, felly mae\u2019n bwysig defnyddio paent i warchod dodrefn gardd sy\u2019n garedig i\u2019r amgylchedd, a dylech osgoi nifer o gemegolion gardd eraill pan fydd yn bosibl. Bydd unrhyw gemegolion sy\u2019n effeithio ar greaduriaid di-sgwrn-cefn yn lleihau\u2019r bwyd sydd ar gael i ddraenogod, gan gynnwys triniaethau\u2019r lawnt, plaladdwyr a phryfladdwyr. Gall pelenni lladd gwlithod fod yn angheuol i ddraenogod oherwydd bod metaldehyde ynddynt, ac mae hyd yn oed pelenni organaidd sy\u2019n garedig i fywyd gwyllt yn tynnu gwlithod a malwod allan o\u2019r gadwyn fwyd gan leihau\u2019r ffynonellau bwyd i ddraenogod. Mae yna rai pethau y gallwch eu gwneud er mwyn diogelwch, fel sicrhau na all draenogod gyrraedd y pelenni drwy eu rhoi mewn tiwbyn cul. Er mai rhan fechan o ddeiet draenogod yw gwlithod a malwod, drwy gynyddu nifer y draenogod yn eich ardal byddant yn helpu rheoli nifer y gwlithod drwy eu bwyta.\nGall draenog gamgymryd coelcerthi o ganghennau, brigau a gwastraff gardd arall am le i dreulio\u2019r gaeaf neu i nythu. I osgoi trychineb, mae\u2019n well naill ai adeiladu eich coelcerth a\u2019i llosgi ar yr un diwrnod, gan chwilio drwy\u2019r twmpath yn ofalus a\u0302 rhaca neu raw i annog bywyd gwyllt i ddianc, neu ddim ond symud y goelcerth i le gwahanol ychydig cyn ei llosgi."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Gwnewch eich Lawnt yn Fwy Caredig i Fywyd Gwyllt\nMae Swyddog Gwyddoniaeth i brosiect Tyfu\u2019r Dyfodol, Dr Kevin McGinn, yn esbonio sut y gallwch ddefnyddio\u2019ch lawnt i helpu natur\nSut i greu Gwestai Gwenyn!\nA wyddoch chi fod y rhan fwyaf o wenynod yn ddi-frenhines, ddim yn creu mel ac yn byw ar ben ei hun?\nHwyl a sbri gyda\u2019n gilydd!"}, {"text_idx": "#000021", "text": "A wyddoch chi fod y rhan fwyaf o wenynod yn ddi-frenhines, ddim yn creu mel ac yn byw ar ben ei hun?"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Hwyl a sbri gyda\u2019n gilydd!"}]