[{"text_idx": "#000002", "text": "Yng nghanol y tristwch, y dicter a\u2019r edifarhau, mae\u2019n naturiol bod y trafod o amgylch hunanladdiad Carl Sargeant yn cael ei nodweddi gan y dyhead i ddeall beth ddigwyddodd a sicrhau ymateb sy\u2019n gwneud cyfiawnder a\u2019i fywyd \u2013 a bod rhyw ddaioni yn dilyn o\u2019r trasiedi. Mae\u2019n naturiol hefyd na fydd y sgyrsiau yma\u2019n rhai hawdd, ac y bydd geiriau dig a safbwyntiau gwrthwynebus yn cael eu hamlygu."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mewn amgylchiadau o\u2019r fath mae\u2019n bwysig, wrth gwrs, ceisio sicrhau nad yw\u2019r dyheadau yma\u2019n cael eu tanseilio gan natur y trafod, ac yn aml mae hyn yn haws i\u2019r sawl nad sydd yn ei chanol hi. Nid syndod, efallai, mai Leanne Wood sydd wedi cynnig y sylwadau mwyaf adeiladol dros yr wythnos ddiwethaf, nid yn unig oherwydd bod ei chwmpawd moesol gyda\u2019r un mwyaf cywir fel arfer, ond oherwydd ei bod hi\u2019n edrych mewn o\u2019r tu allan i raddau."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Erbyn hyn mae llawer o\u2019r trafod \u2013 neu hapdamcaniaethu \u2013 yn ymwneud a\u0302 dyfodol y Prif Weinidog Carwyn Jones. Eto mae hyn yn naturiol o dan yr amgylchiadau ac mae yna gwestiynau i\u2019w hateb."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Un o\u2019r elfennau mwy dyfaliadol sydd ymhlyg yn y trafod yw\u2019r awgrym ei fod rhywsut yn gyfrifol am farwolaeth ei gyfaill; nid yw hyn wedi cael ei ddatgan fel y cyfryw ond mae rhywun yn synhwyro ei fod yn is-destun i\u2019r ffaith ei fod dan y lach. Ac os nad dyna yw\u2019r ensyniad, \u2018does yna ddim rhyw lawer o ymdrech wedi bod i egluro hynny."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Gall trafodaeth o\u2019r hyn rydym yn meddwl wrth \u2018gyfrifoldeb\u2019 fod o help yn y cyswllt yma. Gallwn nodi o leiaf bedwar math gwahanol o \u2018gyfrifoldeb\u2019 all fod yn berthnasol."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Y cyntaf yw cyfrifoldeb \u2018canlyniad\u2019. Mae rhywun yn gyfrifol yn yr ystyr hwn, pan fyddwn yn priodoli canlyniadau\u2019r weithred i\u2019r person hwnnw \u2013 mewn ffordd sy\u2019n golygu y dylent ysgwyddo rhywfaint o\u2019r baich o leiaf. Efallai y bydd gofyn iddynt wneud yn iawn am y niwed mewn rhyw ffordd, er enghraifft."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Oherwydd y goblygiadau posib o ran cost, rydym yn tueddu priodoli cyfrifoldeb o\u2019r fath yng ngoleuni\u2019r hyn y mae\u2019n rhesymol i\u2019w ddisgwyl gan bobl; felly pe bai angen gallu goruwchnaturiol i osgoi canlyniad o\u2019r fath, nid ydym yn ystyried bod cyfrifoldeb \u2018canlyniad\u2019 yn berthnasol."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Fodd bynnag, nid yw cyfrifoldeb o\u2019r fath yn lleihau neu ddiflannu oherwydd gallu cyfyngedig \u2013 dyweder bod rhywun yn anghymwys neu\u2019n anghyson yn ei weithredoedd. Ni fyddai\u2019r amgylchiadau yma\u2019n osgoi cyfrifoldeb canlyniad (os ydych chi\u2019n berson lletchwith sy\u2019n tueddi at ddamweiniau, peidiwch a\u0302 threulio eich diwrnodau mewn siopau tsiena)."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ac eto, yn y pen draw, nid yw cyfrifoldeb canlyniad yn ymwneud ag adnabod bai; yn hytrach mae\u2019n ymwneud a\u0302 chydnabod pan mae gweithredoedd rhywun wedi dod a\u0302 chostau uniongyrchol, neu yn anfwriadol, mewn modd y gellid ei resymol rhagweld."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae cyfrifoldeb moesol yn fwy llym, gan gynnwys barn foesol ar y person dan sylw -gan osod bai arnynt \u2013 ac yn yr ystyr negyddol hwn yn awgrymu bod yna wendid neu ffaeleddau moesol pendant yn perthyn i\u2019r person hwnnw yng nghyswllt ei weithredoedd."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Byddwn hefyd yn siarad weithiau yn nhermau\u2019r hyn a elwir yn gyfrifoldeb \u2018adfer\u2019, lle yr ydym am adnabod pwy all fod mewn sefyllfa i unioni neu adfer cam. Weithiau mae modd adnabod y sawl sy\u2019n foesol gyfrifol, neu sydd a\u0302 chyfrifoldeb canlyniad, ond weithiau bydd y bobl hynny yn analluog i fynd i\u2019r afael a\u0302\u2019r mater. Mewn achos o\u2019r fath byddwn yn ceisio adnabod y sawl sydd yn y sefyllfa gorau i weithredu \u2013 nhw fydd a chyfrifoldeb adfer."}, {"text_idx": "#000013", "text": "O un persbectif, efallai y byddai rhai am awgrymu bod gennym enghraifft o gyfrifoldeb canlyniad neu gyfrifoldeb moesol yn yr achos trist yma: gweithredoedd neu gamgymeriadau y mae\u2019n rhaid i\u2019r Prif Weinidog ysgwyddo\u2019r baich amdanynt. Fodd bynnag, wrth hawlio hynny byddai rhaid rhagdybio y gallai ragweld yn rhesymol ganlyniadau posibl ei weithredoedd."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Dyma le mae angen troi at y pedwerydd syniad o gyfrifoldeb sy\u2019n berthnasol i\u2019r amgylchiadau \u2013 sef cyfrifoldeb \u2018achosol\u2019. Mae cyfrifoldeb o\u2019r math yma yn llawer \u2018ehangach\u2019 na chyfrifoldeb \u2018canlyniad\u2019 neu \u2018foesol\u2019 \u2013 oherwydd mae\u2019n gyfrifoldeb sydd yn berthnasol i ganlyniadau sy\u2019n codi mewn ffyrdd anarferol neu anrhagweladwy."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Os ydym yn taflu carreg fechan dros ochr clogwyn sy\u2019n creu tirlithriad, efallai ein bod ni\u2019n rhannol gyfrifol am y canlyniadau mewn ystyr achosol, ond nid ydym yn \u2018ganlyniad\u2019 neu\u2019n \u2018foesol\u2019 gyfrifol. Nid yw\u2019r canlyniad yn rhagweladwy neu\u2019n awgrymu bai moesol ar ein rhan ni. Yma, efallai y byddwn yn honni bod gweithredoedd rhywun wedi achosi canlyniad penodol yn rhannol, ond ni allwn ddisgwyl iddynt ddwyn unrhyw gostau na chymryd y bai mewn ystyr moesol."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Yn anffodus, yr hyn y gallwn ei ddweud gyda sicrwydd yw bod cyfrifoldeb \u2018adferol\u2019 yn amherthnasol yn yr achos sydd ohoni. Ni allwn unioni neu adfer y sefyllfa. Ni ddaw Carl Sargeant yn o\u0302l. Ni fydd dicter, pwyntio bys nac ymddiswyddiadau yn llwyddo yn yr ystyr yma."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Efallai mai\u2019r gorau y gallwn ni ei wneud yw ymddwyn ac ymateb i hyn i gyd mewn ffordd sy\u2019n parchu ei gof, ac yn ceisio sicrhau na fydd unrhyw drasiedi\u0308au pellach yn digwydd. Gall hyn cynnwys craffu ar y mesurau presennol sydd gan y Cynulliad a\u2019r pleidiau er mwyn delio gydag achwynion."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Myfyrdodau eisteddfodol: yr Ymneilltuaeth newydd a neo-belagiaeth"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Ar ddydd Llun y Steddfod cyfrannais at sesiwn gyda Simon Brooks a Richard Glyn Roberts yn dwyn y teitl \u2018a ydi Cymru\u2019n llithro o\u2019n gafael?\u2019 Roedd yn thema amserol am fwy nac un rheswm, ac wrth edrych yn o\u0302l, roedd amgylchiadau\u2019r bore hwnnw\u2019n rhyw fath o ddameg o\u2019r sefyllfa ehangach dan sylw."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Roeddwn yn hwyr yn cyrraedd oherwydd y trefniadau cludo. Gyda\u2019r drefn osodedig yn anaddas oherwydd glaw trwm a pheryglon parcio, maes Mona oedd y man ymgynnull ar gyfer bysus. O ganlyniad i\u2019r diffyg stiwardiaid, diffyg cerbydau a diffyg sustem draffig addas, roedd y daith yn un aflwyddiannus o safbwynt cyrraedd y maes mewn pryd."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ac eto, o leiaf roedd yr Eisteddfod wedi adnabod y broblem, wedi cynllunio mewn modd amgen, a cheisio trefn arall. A dros y dyddiau a ddilynodd roedd y stiwardiaid a heddlu wedi cynyddu, felly hefyd nifer y bysus, a gydag addasiad i\u2019r sustem draffig sicrhawyd llwyddiant yn y pendraw."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Y diffyg ewyllys a dyhead i geisio gwneud pethau\u2019n wahanol oedd thema ganolog fy nghyfraniad (hwyr) i\u2019r sesiwn dan sylw, a\u2019r goblygiadau o ran sefyllfa Cymru a\u2019n dyfodol."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Mae\u2019r amddiffyniadau o\u2019r CDP gan ei gefnogwyr yn adlewyrchu naill ai tuedd i wadu cyfrifoldeb neu duedd i blygu i\u2019r drefn: clywid rhai yn dadlau eu bod yn analluog i wrthwynebu gan feio\u2019r Llywodraeth, ac eraill yn dadlau rhaid wrth godi tai niferus, er mwyn i\u2019r farchnad gweithredu er lles pobl leol sydd am bris teg \u2013 a thrwy hynny cofleidio\u2019r drefn gyfalafol, neo-ryddfrydol, a rheolau\u2019r farchnad rydd, sydd fel petai\u2019n drech nag unrhyw ystyriaethau eraill."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Mae modd dehongli sefyllfa\u2019r CDP o safbwynt un o destunau gwleidyddol olaf yr athronydd JR Jones (a ysbrydolodd y mudiad cenedlaethol a Chymdeithas yr Iaith yn 60au ac sydd yn destun llyfr a lansiwyd yn yr Eisteddfod). Yr Ewyllys i Barhau yw\u2019r testun hwnnw, sy\u2019n awgrymu mai\u2019r frwydr dros yr iaith yw\u2019r unig frwydr all fod yn ddigon radical ac ingol i gynnal cenedlaetholdeb Cymreig \u2013 oblegid dyma\u2019r ewyllys i barhau yn wyneb difancoll."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Yn o\u0302l JR, nid yw\u2019r ewyllys i ymwahanu er mwyn gwella cyflwr bywyd (dadleuon Plaid i\u2019r Cymry Seisnigedig, neu Wales) yn ddigonol. Mi fydd y sawl a dargedir gan y ddadl honno byth mewn peryg o wynebu ei thranc yn yr un ffordd, oherwydd fe fydd wastad lle iddynt o fewn y gyfundrefn Brydeinig."}, {"text_idx": "#000028", "text": "I JR, felly, mi fyddai\u2019r dadleuon gan Blaid Cymru yn achos y Cynllun Datblygu yn gymesur a gomedd yr ewyllys i barhau, ac yn ergyd drom, os nad marwol, i genedlaetholdeb Cymreig yn ogystal. Dyma ildio troedle olaf y Gymraeg fel iaith gymunedol, a chyda hynny gwahodd tranc y Gymraeg fel priod iaith Cymru. Heb yr ewyllys i amddiffyn yr iaith, ni fydd ewyllys i\u2019r genedl barhau."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Mae yna resymau dros ystyried y ddadl fel un perswadiol. Os nag yw Plaid Cymru yn gallu catrodi eu grymoedd i herio\u2019r drefn gynllunio\u2019n daer, mae\u2019n deg awgrymu bod pethau\u2019n edrych yn ddu iawn ar yr achos cenedlaethol."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Yn wir, mae\u2019n ddigon posib dychmygu estroniaid yn dweud rhywbeth fel hyn: \u201cYou Welsh are a strange breed, for you will happily administer a Welsh rule for a week of the year when you park an array of tents in a field to celebrate your language, history and culture, but in real, everyday life, you seem stubbornly resistant to the idea of creating meaningful rules that might sustain them successfully for the rest of the year.\u201d"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Ond gadewch imi gynnig beirniadaeth, neu o leiaf safbwynt arall ar ddehongliad JR. Un ffactor mae\u2019n bosib na fyddai\u2019r proffwyd mawr wedi rhagweld oedd lladdfa Thatcher, ac ing a cholled y Wales o\u0302l-diwydiannol \u2013 a hyrddiodd datganoli ymlaen. Afraid dweud na fyddai chwaith wedi rhagweld methiant Llafur i wyrdroi\u2019r sgil effeithiau, na chwaith dyfnder a dycnwch y llymder diweddar."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Efallai bod Wales yn parhau, ond rhaid gofyn a yw\u2019r parhad yna unrhyw rymusach ac iach \u2013 o ran cynnig ystyr a hunan-barch i\u2019w bobl \u2013 na\u2019r Gymru Gymraeg sydd bellach ar daen, hyd a lled y Fro Gymraeg?"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Ac mae dehongli Brexit a chanlyniadau\u2019r etholiad o safbwynt y thesis hwn \u2013 sef bod Wales yn wynebu\u2019r un posibiliad o dranc a\u2019r Gymru Gymraeg \u2013 yn gofyn sylwadau pellach."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Ar yr un llaw, gellid ystyried y bleidlais Brexit yn ymwadiad o\u2019n hysbryd a diwylliant \u2013 mynegiant o\u2019r gwrthchwyldro ffasgaidd a Phrydeindod little-England yn boddi\u2019r ymwybod Cymreig. Mae\u2019r tuedd yma\u2019n sicr o fod wedi nodweddi\u2019r bleidlais UKIP a aeth i\u2019r Toriaid yn yr etholiad cyffredinol."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Ond dehongliad o\u2019r bleidlais ar ran rhai byddai awgrymu mai \u201cGwaedd yn Wales\u201d oedd y weithred o bleidleisio dros Brexit i nifer yn y cymunedau yma \u2013 ymgais i atgoffa\u2019r drefn eu bod yma ac yn fodlon gwneud unrhyw beth i fynegi\u2019r ewyllys i barhau \u2013 hyd yn oed gweithred hunanddinistriol."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mae modd dehongli\u2019r etholiad o\u2019r un safbwynt yn ogystal \u2013 sef gwrthsefyll yr ymdeimlad diymadferth, ac osgoi bygythiad einioes i Wales. Hynny yw, os ystyrir yr ymgyrch gan Lafur Cymru yr hyn a nodweddwyd ganddo, i raddau helaeth, oedd yr \u2018ewyllys i barhau\u2019 yn wyneb bygythiad difa\u0308ol y Tori\u0308aid. Yn achos ape\u0302l Jeremy Corbyn, a ychwanegodd yn sylweddol at lwyddiant Llafur yng Nghymru, y dyhead i wrthwynebu\u2019r drefn oedd wrth wraidd ei boblogrwydd."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Wrth ddarllen holl bamffledi Llafur Cymru ac wrth wrando ar Carwyn Jones, y bygythiad einioes, y syniad y byddai\u2019r Tori\u0308aid yn gorffen gwaith Thatcher, oedd yn adleisio yn ei ble i\u2019r etholaeth. Roedd addewid Corbyn \u2018o blaid y nifer yn erbyn yr ychydig\u2019 yn ape\u0302l o boblyddiaeth bur i\u2019r sawl oedd wedi\u2019i amddifadu gan y sustem neo-ryddfrydol"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Beth yw goblygiadau\u2019r dehongliad yma bod \u2018Wales\u2018 JR bellach yn wynebu tranc yn yr un modd a \u2018Chymru\u2019? O dderbyn y dehongliad gallwn ddweud y bydd dinistr economaidd a mewnlifiad pobl i\u2019r Gymru Gymraeg yn cael ei efelychu gan ddinistr economaidd a mewnlifiad diwylliannol yn Wales \u2013 na fydd o reidrwydd yn disodli\u2019r boblogaeth ond yn hytrach yn lladd yr hynny o ysbryd sydd ar o\u0302l."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Er bod hyn yn sefyllfa o wendid ar un olwg, ar olwg arall mae\u2019r argyfwng yma yn ei gwahanol ffurfiau yn rheswm dros obaith, cyhyd y bod pobl o wahanol gymunedau Cymreig yn fodlon cydnabod brwydrau ei gilydd, a derbyn bod y drefn neoryddfrydol yn gofyn tranc pob un ohonynt, ac eithrio\u2019r elit."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Mae hynny\u2019n gofyn dealltwriaeth gan Wales o wendid a natur arbennig iaith a diwylliant Cymru ar y naill law, ac ar y llaw arall mae\u2019n gofyn cydnabyddiaeth gan Gymru fod gan gymunedau Wales rhywbeth neilltuol sydd yn wahanol i Brydeindod sydd werth parhau \u2013 hyd yn oed os nad yw\u2019n adlewyrchu eu delfryd nhw o Gymru."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Rhaid derbyn, er enghraifft, bod cydymdreiddio hanesyddol y Saesneg gyda thalpau daearyddol megis Blaenau Gwent yn rhan o hunaniaeth y genedl ddichonadwy o Gymru/Wales \u2013 gan gofio hefyd bod yna ewyllys ym mhob un o\u2019r talpiau yma i weld Cymru\u2019n sicrhau troedle o\u2019r newydd trwy addysg ddwyieithog."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Yn fwy na dim, mae\u2019n gofyn bod y sawl sydd a\u2019r ewyllys i barhau yn adnabod eu ffrindiau a\u2019r sawl sydd yn mynd i frwydro gyda nhw i drawsnewid y genedl. Mewn amrant o argyfwng, roedd Carwyn Jones yn angerddol ei gri bod angen sefyll yn gadarn a gwthio yn o\u0302l, ond digon buan y bydd yr ysbryd yma\u2019n diflannu dan law farwaidd gwleidyddiaeth ein hoes: \u2018celfyddyd y posibl\u2019 yn unig."}, {"text_idx": "#000043", "text": "O safbwynt hanesyddol a diwylliannol, gellid mynegi\u2019r frwydr rhwng y sawl sydd a\u2019r ewyllys i barhau, ar sawl sydd yn plygu i\u2019r drefn neu wadu cyfrifoldeb, trwy amlygu dau feddylfryd hanesyddol o bwys."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Awgrymaf yn y casgliad eu bod oll yn mynegi elfen ar feddylfryd y Cymro cyntaf rwy\u2019n trafod (Brython, a bod yn fanwl gywir), sef Pelagius. Dyma un sy\u2019n enwog yn hanes Cristnogaeth am herio Awstin Sant, ac yn arbennig y syniad o\u2019r pechod gwreiddiol a natur ddiymadferth y bersonoliaeth ddynol. Yn hytrach, dywed Pelagius bod gennym yr ewyllys rydd, a\u2019r gallu fel bodau dynol, i sicrhau ein hiachawdwriaeth trwy law ein hunan."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Mae\u2019r tueddiad yma i weld ein ffawd yn ein dwylo, gan arddel iwtopiaeth a gweledigaethau mawrion yn un sydd wedi parhau tan yn ddiweddar, ond mae neo-belagiaeth fel petai ar drai, yn yr union foment hanesyddol pan mae gennym y sefyllfa wleidyddol i wireddu ein hunain."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Ers ysgrifennu\u2019r gyfrol, fodd bynnag, yn gynyddol fe\u2019m orfodwyd innau i gydnabod meddylfryd sydd yr un mor Gymreig, ond sydd wedi ymledu llawer pellach. Yn nhermau Marx, estronyddu byddai hynny. Yn nhermau Dan Evans dyma natur wan ac ol-drefedigaethol y Cymry."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Ond mae modd hefyd ei ddisgrifio yn nhermau\u2019r Ymneilltuaeth newydd. Beth yw ystyr hynny? Ceir dadansoddiad a beirniadaeth lem gan Iorwerth Peate yn yr Efrydiau Athronyddol o\u2019r modd y roedd Methodistiaeth wedi meiddiannu hen Ymneilltuaeth y Bedyddwyr ac Annibynnwyr."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Iddo ef, llygredigaeth o draddodiad oedd hwn; y dyhead Methodistaidd i ymwneud a\u2019r byd, ei ddiwygio a\u2019i wyrdroi. Gwir ysbryd Ymneilltuaeth Gymreig oedd ymbellhau o\u2019r byd, chwilio am iachawdwriaeth yn y bywyd nesaf, ac ysgwyddo baich bywyd gydag urddas ac amynedd."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Wrth wynebu\u2019r argyfwng sydd ohoni awgrymaf fod modd cymeriadu ein hymateb cyfoes fel ffurf ar Ymneilltuaeth newydd: tueddiad i dderbyn y drefn, gweithio o fewn cyfyngiadau\u2019r sustem, a gwneud yr hyn sydd angen er mwyn i\u2019r unigolyn bodloni a\u2019i fywyd. Gwelwn dim ond ambell i eithriad neo-belagiaeth, sef yr ewyllys i frwydro, i dderbyn cyfrifoldeb, a cheisio plygu\u2019r byd i\u2019r ewyllys honno."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Awgrymaf, felly, yn hytrach na gweld y sefyllfa gyfoes fel un sydd yn rhannu\u2019r blaengar a\u2019r ceidwadol, neu sydd yn rhannu ar hyd llinellau pleidiol, y dylem yn hytrach cynghreirio ar sail y sawl sydd yn fodlon ymgymryd a\u0302\u2019r agwedd neo-belagaidd yn erbyn anobaith yr Ymneilltuaeth newydd."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Pwy yw\u2019r bobl hynny sydd a\u2019r ewyllys i barhau, pa grwpiau sydd hyd a lled Cymru nad sydd yn fodlon derbyn y drefn ac sydd am wrthsefyll er mwyn creu rhywbeth gwell, a phwy yw\u2019r arweinwyr sydd yn fodlon derbyn cyfrifoldeb a chynnig gweledigaeth gadarn i\u2019r dyfodol?"}, {"text_idx": "#000053", "text": "Mae\u2019r glaw yn prysur fwrw, a\u2019r pydew yn dyfnhau. Rydym mewn peryg o ffeindio ein hunain yn sownd yn y llaca. Rhaid wrth geisio llwybrau newydd, na fydd o reidrwydd yn llwyddiant yn y lle cyntaf, ond fydd o leiaf yn cynnig gobaith o ffordd ymlaen."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Yn dilyn ei drafodaeth o wrthwynebiad Cymdeithas yr Iaith i UKIP yn y Senedd, dyma Huw Williams yn trafod y bygythiad mai\u2019r blaid hon yn cynrychioli, a phaham mae\u2019n gymwys eu gosod o fewn traddodiad eithafol yr asgell dde."}, {"text_idx": "#000055", "text": ".@LeanneWood: \u201cThe far right are [here] too... @UKIP are in the Assembly now; I class them in the same group as the rest of the far right.\u201d /PRfsZhL8vh"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Mae rhai gwleidyddion yn barod i herio UKIP, ond mae angen i fwy gydnabod yr hyn maen nhw\u2019n cynrychioli."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Gwireddwyd yr hunllef, felly, ochr draw\u2019r mo\u0302r Iwerydd. Mae Donald Trump, a\u2019i gyfaill Steve Bannon, wedi dangos mai cwbl ddilys oedd yr ofn a phryder amdanynt, wedi\u2019r dyddiau gorffwyll cyntaf wrth y llyw yn yr Unol Daleithiau. I fod yn deg gyda\u2019r Americanwyr, maen nhw wedi bod yn rhybuddio ei gilydd ers amser maith am yr eithafiaeth yn yr arfaeth. Cofiaf wylio gyda pharch a syndod ychydig fisoedd cyn yr etholiad wrth i Weriniaethwraig \u2013 ac un o gyn cynghorwyr George W Bush \u2013 wfftio Trump ar Newsnight gan ddatgan, er gwaethaf ei hymlyniad i\u2019w phlaid, na fyddai byth am weld ei gwlad yn cwympo mewn i ddwylo ffasgydd."}, {"text_idx": "#000058", "text": "A dyma ni, \u201cffasgiaeth\u201d, y gair tyngedfennol \u2013 fan yna a hefyd yma yn Ewrop (os caf fod mor hy ag awgrymu ein bod ni\u2019n parhau yn rhan o\u2019r cyfandir hwnnw). Oblegid y mae\u2019r gair yn un sydd yn atgoffa ni o\u2019r math eithaf o wleidyddiaeth asgell dde, a welodd un o\u2019r penodau mwyaf dinistriol yn hanes dynoliaeth. Ers sawl blwyddyn nawr mae yna drafodaeth wedi bod ymhlith y sawl sydd wedi ceisio gwrthwynebu UKIP ynghylch defnydd y gair. Ai priodol yw dwyn i gof Mussolini a Hitler? Onid camddefnydd o iaith yw hyn? Onid yw\u2019n bychanu erchylltra eu gweithredoedd? Oni fydd UKIP yn dwyn grym o\u2019i ddefnydd, trwy honni mai dyma\u2019r sefydliad hysteraidd yn ceisio cadw\u2019r bobl dan draed?"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Fel un sydd yn addysgu athroniaeth a damcaniaeth wleidyddol rwyf wedi meddwl tipyn am y peth. Yr wythnos hon, fel mae\u2019n digwydd, roeddwn yn trafod \u2018ideolegau\u2019 yn fy narlith ar fodiwl athroniaeth wleidyddol. Un o\u2019r ffyrdd hawsaf o geisio cyfleu natur ideolegau mewn ffordd syml yw troi at lyfrau tesun (yn yr achos hwn Hoffman & Graham ) sydd yn trafod prif nodweddion y gwahanol setiau yma o gredoau. Wrth drin a thrafod ffasgiaeth yr oes a fu, daw\u2019n gwbl amlwg bod yna ormod o debygrwydd yng ngweithredoedd ac agweddau Trump, Farage, a\u2019u tebyg i wadu\u2019r cysylltiad \u2013 ac er nad ydym wedi gweld ffasgiaeth fodern yn ei llawn dwf, camgymeriad mawr byddai caniata\u0301u iddo gryfhau ymhellach."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Gwreiddiau\u2019r ymchwydd diweddar yma o wleidyddiaeth eithafol yw\u2019r amgylchiadau economaidd sydd wedi gweld mwy o anghyfartaledd mewn cymdeithas, mwy o deimlad felly o\u2019r amddifadedd cymharol (relative deprivation) sydd mor ddinistriol i gymdeithas, a\u2019r tlodi ac ofn sydd yn codi yn sgil y fath amgylchiadau. Nid oes modd cymharu\u2019r tlodi, wrth gwrs, gyda\u2019r hyn a welwyd yn Ewrop rhwng y rhyfeloedd, ond yr un yw\u2019r ymdeimlad o ansicrwydd a chwerwder. Yn yr union fodd yr oedd Mussolini a Hitler wedi gallu bod yn fanteisgar trwy wleidyddiaeth boblyddol, rydym wedi gweld Farage a Trump yn dilyn yr un hen ga\u0302n. Craidd poblyddiaeth yw\u2019r honiad bod cymdeithas yn rhanedig: yr \u201celit llwgr\u201d a\u2019r \u201cbobl bur\u201d. Rhaid yn hynny o beth cydnabod mai symptom mwyaf eithafol y gymdeithas gyfalafol yw ffasgiaeth \u2013 penllanw\u2019r anghyfiawnderau ac estronyddu sy\u2019n eu nodweddi."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Yn naturiol, felly, yn cyd-fynd gyda\u2019r feirniadaeth ddiflino o\u2019r elit ymysg ffasgwyr, yw\u2019r feirniadaeth o gyfalafiaeth, ac wrth gwrs gwelwn y fersiwn fodern o hynny yn yr achwynion aml ynghylch bancwyr Wall Street a Dinas Llundain. Wrth gwrs, mae\u2019r hyn oedd yn wir am y Natsi\u0308aid, sef eu parodrwydd yn y pen draw i gydweithio gyda busnes, yn eironig digon yn fwy amlwg o boenus gyda ffigyrau fel Farage a Trump. Wedi\u2019r cwbl, dyma ddynion sydd wedi gwneud eu ffortiwn ar sail y sustem gyfalafol, ac sydd yn ddigon hapus gyda\u2019r syniad o ddefnyddio\u2019r farchnad i reoli hyd yn oed ein sector cyhoeddus mwyaf cysegredig, sef maes iechyd."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Dyna amlygu felly\u2019r elfennau cefndirol a gweithredol sydd yn cysylltu ffasgiaeth y gorffennol gyda\u2019r ffenomenon cyfredol. Ond mae\u2019r tebygrwydd yn ymestyn y tu hwnt, wrth gwrs, tuag at yr agweddau rheiny sydd yn achosi\u2019r pryder mwyaf, sef rhai o\u2019r daliadau gwleidyddol asgell dde eithafol. Roedd y credoau oedd yn gyrru ffasgiaeth Hitler a Mussolini yn aml-weddog ac mewn rhai ystyron yn unigryw i\u2019w brand personol o wleidyddiaeth atgas, ond roedd yna gysondeb yng nghyswllt eu hagweddau arch-cenedlaetholgar, statws dyrchafedig y wladwriaeth fel conglfaen hunaniaeth a chymuned, eu safbwyntiau estrongasol (xenophobic) a hiliol, a\u2019u syniadaeth wrth-ryddfrydol a gwrth-ymoleuad."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Nid oes angen dadansoddiad hir a thrwyadl i adnabod y nodau yma yn nhonau bygythiol a chras gwleidyddion ein hoes. \u2018America First\u2019, meddai Trump (yn adleisio \u2018Germany First\u2019 y Natsi\u0308aid) wrth fygwth codi wal ar ffin Mecsico, ac wrth gwrs raison d\u2019etre UKIP oedd camu yn o\u0302l o wleidyddiaeth gydweithredol, Ewropeaidd mewn i ryw neverneverland o ynysiad ysblennydd. Nid oes lle, yn ogystal, o fewn eu safbwyntiau ar gyfer hunaniaethau a chymunedau amrywiol a phobloedd gymysg yn byw tu hwnt i afael a normau gosodedig y wladwriaeth \u2013 amddiffyn y sefydliad hwnnw a ddaw cyn pob dim arall, a gwelir y bobl a\u2019r wladwriaeth yn asio\u2019n un ffurf hegemonaidd, sydd yn lladd ar \u2018elynion y bobl\u2019 sydd yn wahanol ac yn bygwth ei \u2018phurdeb\u2019."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Yr un elfen a ddiffiniodd ffasgiaeth Hitler a Mussolini sy\u2019n absennol \u2013 neu\u2019n guddiedig \u2013 ac sy\u2019n achosi\u2019r anesmwythdod mwyaf ymhlith y sawl sydd am wadu\u2019r ffasgiaeth gyfoes, yw\u2019r defnydd a dathlu o drais milwrol. Roedd yr elfen filitaraidd yn hysbys o\u2019r cychwyn cyntaf ac yn arf o safbwynt ennill grym a dylanwad i\u2019r ffasgwyr gwreiddiol. Fodd bynnag, trwy berswa\u0302d, propaganda ac ymddangosiad o normalrwydd y mae\u2019r ffasgwyr cyfoes wedi ennill eu plwyf. Fodd bynnag, nid yw\u2019r bygythiad o drais ymhell o\u2019r wyneb, fel y gwelir yn ieithwedd Trump, ac yn fwy amlwg ym mygythiad Farage, y byddai terfysg yn dilyn o benderfyniad yr Uchel Lys i orfodi penderfyniad Brexit trwy\u2019r Ty\u0302\u2019r Cyffredin."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Mae\u2019n wir, fodd bynnag, nad yw\u2019r elfen dreisgar yma yn agos at fod mor amlwg yng ngwleidyddiaeth UKIP cyn belled, yn yr ystyr nad oes yna luoedd yn martsio ar y strydoedd nac yn bygwth pobl yn y stryd. Ond y pwynt i\u2019w gydnabod fan hyn yw na fyddai tactegau o\u2019u math yn llwyddo oherwydd y byddai\u2019r gymdeithas yn adnabod y tactegau ac yn lladd arnynt o\u2019r cychwyn, fel sydd wedi digwydd gyda grwpiau megis y BNP. Y cwestiwn felly, yw a ydym ni am ganiata\u0301u iddynt ddatblygu\u2019n rym prif-ffrwd gyda\u2019r potensial o gael eu dwylo ar liferi grym a\u2019r lluoedd arfog? Does dim ond angen darllen arwyddion yr amserau o\u2019r UDA ac ystyried gweledigaeth wallgof a dinistriol Bannon i wybod yr ateb."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Yn wir, mae\u2019n ddiamheuol bod y grymoedd newydd yma\u2019n gofyn cael eu hadnabod fel rhai ffasgaidd, a dylem fod yn ddidrugaredd wrth rybuddio eu cefnogwyr mai dyma\u2019r hyn maent yn cefnogi, ac yn yr ystyr hynny eu bod yn bell tu hwnt i ffiniau derbyniol democrataidd ac yn fygythiad i\u2019n gyfundrefn. Mae\u2019n hen bryd i\u2019r cyfryngau a grwpiau cymdeithas sifil i sefyll lan a gwneud yr hyn maen nhw fod, sef gwarchod ein democratiaeth trwy ledaenu\u2019r negeseuon priodol. Os ydych chi\u2019n cefnogi UKIP a Trump, neu yn eu trin nhw fel \u201cunrhyw blaid arall\u201d, rydych yn cefnogi casineb, chwalfa, a\u2019r trais anochel fydd yn dilyn. Does dim ond angen edrych ar ymateb UKIP i benderfyniadau\u2019r Uchel Lys, a gorchmynion gwallgof gweinyddiaeth Trump, i weld beth yw eu gwir safiad ar ein sefydliadau democrataidd. Digon bodlon maent i guddio tu o\u0302l y cysyniad yma er mwyn dilysu eu bodolaeth (\u201cmae pobl wedi ein hethol\u201d) ond digon buan maent yn eu cwestiynu pan mae\u2019r penderfyniadau yn mynd yn eu herbyn."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Rhaid inni beidio a\u0302 chamarwain ein hunan ynghylch natur derfynol y llwybr yma rydym yn rhodio. Daeth Trump i rym gyda chefnogaeth wreiddiol o ddim ond canran o\u2019i blaid- efallai llai na 15% o boblogaeth ei wlad; daeth Hitler i rym gyda 33% o gefnogaeth yr Almaenwyr; mae\u2019n ddigon posib y daw UKIP yn rhan o lywodraeth clymblaid yn Senedd nesaf San Steffan, ac mewn amgylchiadau erchyll Cymru o\u0302l-Brexit, lle nad ydym wedi gadael yn derfynol, pwy fyddai\u2019n diystyru\u2019r posibiliad o UKIP yn chwarae ar gasineb a rhwystredigaeth pawb i ddyblu ei bleidlais a ffurfio clymblaid gyda\u2019r Tori\u0308aid \u2013 gan adael troseddwr, cefnogwr apartheid a dyn sy\u2019n cynrychioli Prydeindod Seisnig ar ei fwyaf atgas yn Brif Weinidog ar Gymru."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Efallai y bydd yna wrthwynebiad yn parhau i ddefnydd y term, oherwydd yn arfaethedig neu\u2019n guddiedig \u2013 yn hytrach na\u2019n echblyg \u2013 y mae militariaeth y ffasgwyr modern. Os felly, a\u2019n bod yn anghyfforddus yn galw Neil Hamilton yn ffasgydd, yna awgrymaf y term neoffasgydd fel un parod i\u2019w defnyddio yn ei lle (meddyliwch am le sefydledig neoryddfrydiaeth yn ein terminoleg wleidyddol fel term ar gyfer y rhyddfrydiaeth asgell dde a ddatblygodd yn yr 80au dan Reagan a Thatcher). Yn wir mae yna rinweddau i\u2019r term o feddwl bod yn cydnabod natur newydd y wleidyddiaeth sydd ohoni, ond yn ein hatgoffa o\u2019i rhagflaenydd a\u2019i photensial dinistriol. Yr un yw\u2019r rhybudd: ond dyma un o\u2019r brid newydd, cyfeillgar, dan din o ffasgwyr ein hoes."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Mae\u2019n werth gorffen myfyrio ar y mater yma gyda geiriau\u2019r athronydd JR Jones, oedd wedi byw trwy ffasgaeth, a\u2019i eiriau syfrdanol, mor bell nol ag 1963:"}, {"text_idx": "#000071", "text": "\u201cAc y mae yma inni rybudd ofnadwy. Canys pan ddyfnha clwyf marwol y gyfundrefn elw hyd bwynt na ellir mo\u2019i doctora hi mwyach, fe eill yn hawdd ein bod ni\u2019n wynebu cyfnod newydd o wrthchwyldro ffasgaidd \u2013 ie hyd yn oed ym Mhrydain. Dan enwau a theitlau newydd wrth gwrs. Nid ffasgaeth Jordan na Oswald Mosley, canys adwaenom nodau hwnnw a ni\u2019n twyllir ganddi, ond rhyw fudiad newydd y bydd digon o gamouflage sosialaidd gwerin-ddyrchafol yn cuddio ei fileindra nes dallu\u2019r gwerinoedd unwaith eto.\u201d"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Does neb yn hollol siw\u0302r faint o brofion sydd wedi digwydd \u2013 ond yn o\u0302l y so\u0302n ers 2000 mae cyfanswm o bum prawf o\u2019r system arfau niwclear Trident wedi bod."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Yn anffodus roedd un yn aflwyddiannus ym mis Mehefin 2016 ac mae hynny newydd ddod i\u2019r amlwg yn y wasg er does dim cyfaddefiad wedi bod yn Nhy\u0302\u2019r Cyffredin."}, {"text_idx": "#000076", "text": "O un safbwynt mae 80% llwyddiant yn swnio\u2019n eithaf taclus... Ond pe tasech chi\u2019n gyrru car fach ac yn cael damwain unwaith bob pum gwaith, byddai\u2019r heddlu a llysoedd yn cymryd eich trwydded yrru yn weddol toc. Dyw\u2019r cymhariaeth ddim efallai yn hollol addas wrth ystyried taw Trident yw system sydd fod lladd pobl yn ei filoedd."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Ta waeth, ar hyn o bryd Theresa May sy\u2019n weddol gyfrifol am y cerbyd cymhleth hwn yn ogystal a\u0302 gweinidogion ei llywodraeth hi."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Dyma hi yn osgoi un cwestiwn syml pedair gwaith wrth Andrew Marr am y digwyddiad pan oedd methiant yn y system niwclear \u2018ataliol\u2019."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Bob hyn a hyn mae eisiau troi at rywun arall i ddatgelu gwir natur y sefyllfa."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Mae\u2019r cyfryngau prif ffrwd wedi dewis canolbwyntio ar ei ymateb digon ysgafn am daflegryn Seaslug \u2018surface-to-air\u2019 a ddaeth i gyfeiriad Cymru yn ddamweiniol ym 1958 \u2013 o\u2019r llong HMS Girdle Ness i fryniau Bae Ceredigion i fod yn fwy cywir. Y tro yna fe wnaeth cadlywyddion lwyddo i gael darn o\u2019r taflegryn i ffrwydro."}, {"text_idx": "#000082", "text": "Mae hyn yn digon anhygoel ar ei ben ei hun (\u201cThose sort of things happen but you don\u2019t go and talk to the prime minister about that, unless their constituency happens to be there...\u201d, meddai.)."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Fel o\u2019n i\u2019n dweud, mae hyn yn digon anhygoel ar ei ben ei hun. Ond mae\u2019n werth gwrando ar y cyfweliad llawn hwn o\u2019r Bwyllgor Dethol ar Amddiffyn, San Steffan am daflegrau a Trident."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Dyma rai o\u2019r sylwadau trawiadol eraill a glywir yn y cyfweliad 51-munud. Mae rhai yn fy atgoffa o hiwmor tywyll mewn rhywbeth fel Catch-22 neu Dr Strangelove."}, {"text_idx": "#000087", "text": "West: \u201cnormally they\u2019re unsung heroes out there, you know, 24 hours a day 7 days a week \u2013 often for 100 days some of the [submarine] patrols lasted...\u201d (11:33:20)"}, {"text_idx": "#000088", "text": "(Mae 100 diwrnod yn swnio fel eithaf tipyn o amser i fod \u2018ar shifft\u2019 gyda chyfrifoldebau fel hyn, yn dydy?)"}, {"text_idx": "#000089", "text": "Yngly\u0302n a\u0302 phrofion daflegrau sy\u2019n mynd i\u2019r lle \u2018iawn\u2019"}, {"text_idx": "#000092", "text": "West: \u201cOn this occasion, it would appear \u2013 I don\u2019t know \u2013 that there was some issue with the actual missile... The missile is an American missile. It is exactly the same as the ones the Americans use. We select them from a store [esgus bod e\u2019n prynu arfau mewn siop] \u2018we\u2019ll have that one and we\u2019ll have that one\u2019... Something went wrong with that telemetry missile. That is primarily an American issue. I\u2019m sure it was a minor thing and that it was resolved.\u201d (11:37:20)"}, {"text_idx": "#000093", "text": "Ar union ddyddiad y ddamwain Trident y llynedd"}, {"text_idx": "#000095", "text": "West: \u201c... I absolutely don\u2019t know. I don\u2019t know the date of it. I could probably phone up Mr Putin. I did a favour for him once rescuing his submariners when they were drowning. I\u2019d ask him when it is and I\u2019m sure he\u2019ll tell me.\u201d"}, {"text_idx": "#000096", "text": "Lewis: \u201cHe\u2019d probably give us a film of the launch as well\u201d"}, {"text_idx": "#000097", "text": "Gyda llaw os taw\u2019r 20fed o fis Mehefin 2016 oedd gwir ddyddiad y ddamwain, o dan amodau llai ffodus gallai hyn wedi effeithio ar fuddugoliaeth Cymru, 3-0 yn erbyn Rwsia ar y diwrnod hwnnw."}, {"text_idx": "#000099", "text": "West: \u201cI never went and briefed the Prime Minister one-to-one... there was one when I was there, I thought it quite amusing to show the accuracy of the system by overlaying where each warhead would have gone on Downing Street. And I think Tony Blair was very pleased that a couple of them had hit the Chancellor\u2019s house...\u201d (11:42:45)"}, {"text_idx": "#000100", "text": "Cwestiwn arall wrth y cadeirydd"}, {"text_idx": "#000101", "text": "Lewis: \u201c... when this whole discussion \u2013 I hate to use the word \u2013 blew up...\u201d 11:44:30"}, {"text_idx": "#000103", "text": "Er nad yw cynnydd yr asgell dde eithafol yn unigryw i Gymru, mae\u2019r ffaith bod yna bresenoldeb sylweddol o aelodau UKIP yn y Cynulliad yn ei gwneud hi\u2019n eithriad yn y DU. Wedi digwyddiadau dydd Mawrth yn y Senedd, daw\u2019n fwyfwy amlwg bod y tirwedd gwleidyddol newydd yma yn dir anodd i lawer ohonom."}, {"text_idx": "#000104", "text": "Ar sail trafodaeth fewnol ddyrys penderfynodd Cymdeithas yr Iaith, fel mater o egwyddor, na allent gymeradwyo UKIP gydag atebion uniongyrchol mewn achos o gynnig tystiolaeth ym mhwyllgorau\u2019r Cynulliad. Mae eu rhesymu yn glir ac yn rhesymegol: \u201cMae UKIP wedi hybu a goddef agweddau rhagfarnllyd yn erbyn nifer o grwpiau yn ein cymdeithas \u2013 pobl lesbiaidd, hoyw, deurywiol, a thraws, lleiafrifoedd ethnig, mewnfudwyr, pobl sydd a\u0302 HIV \u2013 a\u2019r Gymraeg. Allwn ni ddim eu trin fel unrhyw blaid arall.\u201d Gyda\u2019r penderfyniad wedi\u2019i gymryd cyn y Pwyllgor Diwylliant (lle\u2019r oedd posibiliad o gael eu holi gan arweinydd UKIP, Neil Hamilton) cysylltodd y Gymdeithas a\u0302\u2019r cadeirydd, AC Plaid Cymru Bethan Jenkins, i roi gwybod iddi fel mater o gwrteisi am eu bwriad, ond pwysleisiwyd \u2018Dydy ni ddim am iti newid unrhyw beth o ran trefn y cyfarfod fory.\u2019"}, {"text_idx": "#000105", "text": "Pe byddai\u2019r Gymdeithas wedi gwneud cais i beidio caniatau Neil Hamilton i ofyn cwestiwn, byddai hynny wedi bod yn broblematig iawn. I bob pwrpas, mi fyddai hynny nid yn unig yn datgan cyfarwyddyd i\u2019r Pwyllgor ynghylch sut i gynnal eu busnes; byddai goblygiadau o ran cwestiynu hawl Hamilton i ofyn cwestiynau, gan danseilio hefyd ei ddilysrwydd fel cynrychiolydd etholedig. Ond ni ofynnwyd y fath beth, ond yn hytrach nododd y Gymdeithas y byddent yn dewis i ymateb i unrhyw gwestiwn ohono yn unol a\u0302\u2019u hegwyddorion. Yn hytrach nag ateb y cwestiwn yn uniongyrchol, byddent yn amlinellu\u2019n fras eu safiad yn erbyn UKIP."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Mae\u2019r ymatebion gan lefarydd y Cynulliad a\u2019r Cadeirydd yn dangos yn amlwg eu bod o\u2019r farn bod y Gymdeithas wedi gwneud cais uniongyrchol i dawelu Hamilton. \u201cNid lle tystion yw dweud wrth un o bwyllgorau\u2019r Cynulliad pwy sy\u2019n cael gofyn cwestiynau\u201d dywedodd y llefarydd. Mae\u2019n amlwg felly eu bod yn camgymryd yr hyn roedd Cymdeithas yn gofyn. Ni chwestiynwyd hawliau Hamilton, fel AC ac aelod o\u2019r Pwyllgor; ond nododd Cymdeithas eu bwriad i arfer eu hawl i ymateb yn o\u0302l eu daliadau (a heb, dylid ychwanegu, droi at rethreg afresymol neu atgas)."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Cawn obeithio y bydd y Cynulliad yn cydnabod ei gamgymeriad, a bydd y Gymdeithas yn cael ei gwahodd yn o\u0302l, a bod modd cynnal y drafodaeth mae\u2019n amlwg roedd ei chyfraniad yn haeddu yn y lle cyntaf. Ond am y tro, fodd bynnag, mae\u2019n ymddangos yn bosibl y gall y Cynulliad ddewis newid telerau y pwyllgorau, gan hawlio nad yw\u2019n dderbyniol i unrhyw grw\u0302p neu unigolyn i gymryd ymagwedd debyg (naill ai o flaen llaw, neu yn y pwyllgor), a\u2019u bod nhw yn eu tro yn cael eu gwahardd rhag rhoi tystiolaeth lafar."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Byddai hyn yn creu cryn ansicrwydd am natur ddemocrataidd y Cynulliad. Mewn gwirionedd byddai pwyllgorau\u2019r Cynulliad yn fforymau lle byddai\u2019n cyfreithiau a normau moesol yngly\u0302n a\u0302 rhyddid mynegiant yn cael eu neilltuo (ar yr un pegwn, gall tyst yn y llys peidio ag ateb, tra ar y pegwn arall mae\u2019n annhebyg iawn y byddai rhywun yn cwestiynu hawl unigolyn i beidio ag ateb cwestiwn mewn sefyllfa gymdeithasol, pe byddent yn anghyfforddus gyda\u2019r cwestiwn, neu\u2019r holwr). Byddai\u2019r sawl sy\u2019n rhoi tystiolaeth lafar, mae\u2019n ymddangos, yn cael ei orfodi i ateb y cwestiwn a ofynnir yn uniongyrchol, yn erbyn eu hewyllys, neu\u2019n cael ei wahardd."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Ar waha\u0302n i\u2019r problemau moesol amlwg gyda\u2019r fath \u2018ynysoedd o anoddefgarwch\u2019 yn ein Senedd, byddai\u2019r goblygiadau yn sylweddol o ran cymdeithas sifil yng Nghymru, a grwpiau ac unigolion a allai cael eu gwahodd i roi tystiolaeth ym mhwyllgorau\u2019r Cynulliad. Nid oes unrhyw amheuaeth bod grwpiau o\u2019r fath ac unigolion sydd ag amheuon dwfn am UKIP yn yr un modd a\u0302\u2019r Gymdeithas, a hoffai gymryd safiad tebyg. Yn o\u0302l pob tebyg byddai pob un yn cael eu gwahardd rhag trafod mewn unrhyw un o\u2019r gwahanol bwyllgorau. A phe byddent yn penderfynu ildio i\u2019r rheolau yma, yr un fyddai\u2019r canlyniad: sef bod y Cynulliad i bob pwrpas yn cau lawr gallu\u2019r Gymdeithas Sifil yng Nghymru i ymateb i her yr asgell dde eithafol."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Honnodd Bethan Jenkins yn ei datganiad bod ymateb Cymdeithas wedi tanseilio dilysrwydd tystiolaeth ysgrifenedig; ond wrth gwrs, oni bai bod dadl a thrafodaeth wyneb-yn-wyneb yn cynnig gwerth ychwanegol, ni fyddai\u2019r pwyllgorau yn gwahodd parti\u0308on i roi tystiolaeth lafar, gan ofyn am gyflwyniadau ysgrifenedig yn unig. Mae\u2019n amlwg mai creu system dwy lefel byddai sgil effaith gwahardd y sawl byddai\u2019n dewis ymwrthod a\u0302 gwleidyddiaeth UKIP rhag ymddangos yn y pwyllgorau."}, {"text_idx": "#000111", "text": "Mae ymateb y Cadeirydd yn ddadlenol, ac yn codi cwestiynau am y modd mae wedi ymdrin a\u0302\u2019r mater. Mae hi\u2019n dweud ei bod wedi ymgynghori a\u0302\u2019r Aelodau Pwyllgor a\u2019u barn unfrydol oedd mai\u2019r \u201cpwyllgor ac nid tystion ddylai benderfynu pwy ddylai ofyn cwestiynau\u201d. Mae hyn yn dangos ei bod hithau hefyd wedi camgymryd natur gais Cymdeithas, gan awgrymu eu bod wedi mynnu na ddylai Hamilton cael y cyfle i ofyn gwestiynau."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Aeth ar y cyfryngau cymdeithasol yn ogystal i ddatgan \u2018fedrai ddim derbyn sefyllfa lle mae un mudiad yn gwrthod ateb cwestiwn gan aelod etholedig ar pwyllgor\u2019, ac ymateb yn ddisymwth i neges arall gyda \u2018felly Cymdeithas sy\u2019n cael penderfynu pa gwestiynau i ateb a sut\u2019: dau ymateb sy\u2019n ymddangos fel petaent yn cwestiynu y normau cyfreithiol a moesol o ran rhyddid mynegiant a gyfeiriwyd atynt gynt. Holodd hefyd pam fod Cymdeithas am ddymuno gwneud gelyn ohoni a chyfeiriodd dro ar o\u0302l tro at ei record wrth frwydro yn erbyn UKIP."}, {"text_idx": "#000113", "text": "A dyma ni\u2019n cyrraedd asgwrn y gynnen o ran materion gwleidyddol. Mae yna farc cwestiwn enfawr ynghylch nid yn unig yn ei hymddygiad hi (mae\u2019n bwysig peidio a\u0302 chanolbwyntio arni hi yn unig, gan fod hyn yn ymwneud a phob AC nad ydynt yn aelodau o UKIP). Mae\u2019r duedd gyffredinol i ymddwyn yn oddefgar a goddefol yn achos UKIP \u2013 a gynrychiolir yn fwyaf amlwg gan y lluniau cyhoeddusrwydd o aelodau\u2019r pleidiau oll yn gwenu bant gydag ACau UKIP\u2013 yn danfon y neges amlwg i\u2019r cyhoedd y dylid eu trin \u2018fel unrhyw barti arall\u2019, er gwaethaf eu gwleidyddiaeth."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Mae\u2019n rhaid bod Jenkins a\u2019i chyd-aelodau yn sylweddoli bod ymddygiad o\u2019r fath yn dilysu UKIP mewn modd sy\u2019n golygu mai dim ond gweithio\u2019n galetach y bydd gofyn gwneud wrth guro ar ddrysau yn y dyfodol, wrth i\u2019w gelynion gwleidyddol ffeindio eu traed a safle derbyniol o fewn y tirlun gwleidyddol. Yn y pen draw, bydd Plaid a Llafur yn cyfri\u2019r gost etholiadol, fel sydd wedi digwydd yn barod."}, {"text_idx": "#000115", "text": "Nid honni ydw i bod yr atebion yn hawdd, ac yn wir mae angen i\u2019r pleidiau gwleidyddol hyn meddwl am ffyrdd cynnil ac effeithlon o danseilio UKIP heb cael eu gweld yn bardduo nhw i\u2019r graddau eu bod yn bwydo\u2019r anghenfil (cam yn y cyfeiriad cywir byddai ymosodiadau parhaus ar eu record yn y Cynulliad ar draws yr holl gyfryngau, gyda llawer mwy o gyhoeddusrwydd am eu hagweddau chwerthinllyd a gwenwynig, ac ymgais gyffredinol i danseilio nhw trwy ddatgelu eu gwendidau a dihidrwydd). Nhw sy\u2019n gweld UKIP yn gweithredu o ddydd i ddydd ac felly arnyn nhw mae\u2019r dyletswydd i sicrhau bod y cyhoedd yn ymwybodol o\u2019r modd maent yn tanseilio democratiaeth Gymreig."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Mae yna angen yn ogystal am ymatebion radical a gobeithiol i\u2019r problemau sydd wedi achosi twf UKIP a negeseuon cadarnhaol am amrywiaeth yn ein bywyd cyfunol. Yn ddios, nid yw gwenu ochr yn ochr a\u0302 hwy mewn lluniau yn helpu dim; yn fwy sylfaenol, mae gweithredu mewn modd sy\u2019n tawelu lleisiau o brotest yn y gymdeithas sifil nid yn unig yn anfoesol, mae\u2019n cynorthwyo achos yr asgell dde eithafol."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Mae hyn yn rhan o frwydr byd-eang. Mae gan wleidyddion a chymdeithas sifil yng Nghymru y cyfle i fod ar flaen y gad ac i osod esiampl. A ydym yn barod i wynebu\u2019r her?"}, {"text_idx": "#000119", "text": "Chwoant yn cyhoeddi amserlen llawn ar gyfer gw\u0302yl Cymru-Llydaw yng Nghaerdydd"}, {"text_idx": "#000129", "text": "Dinas y digwyddiadau - dinas di enaid"}, {"text_idx": "#000130", "text": "Cynlluniau gwenwynig canol Caerdydd: mae dinas well yn bosibl"}]