[{"text_idx": "#000003", "text": "Ychydig dros dair milltir i\u2019r dwyrain o Bontrhydfendigaid, ar y ffordd i Flaenglasffrwd, Penbwlch, Moelprysgau a Towyfechan roedd yna, ar un adeg, hen anedd o\u2019r enw Pant-y-carnau. Dyma gartref Mary Williams, neu Pali Pant-y-carnau fel y gelwyd hi yn yr ardal. Yn o\u0302l hanes, roedd Mary Williams yn ddynes hynod, pan oedd ieuanc, am ei nerth a\u2019i gwroldeb. Roedd yn fam i 23 o blant a bu byw nes yn 103 (104?) oed ; claddwyd hi ym mynwent Ystrad Fflur ar y pumed dydd o Ionawr 1876."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Rhan o fynyddoedd yr Elenydd"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Yr olygfa o\u2019r fan lle safai hen anedd o\u2019r enw Pant-y-carnau ar ddechrau\u2019r bedwaredd ganrif ar bymtheg."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Bu hi a\u2019i gw\u0302r yn gwasanaethu am flynyddoedd lawer ym Mhantyfedwen, un o gartefi bonedd yr ardal sydd o fewn hanner milltir i Ystrad Fflur. Roedd Mary Williams yn fawr ei pharch ym Mhantyfedwen ac, yn wir, un o ddisgynyddion teulu Pantyfedwen (gwraig Mr J Maurice Davies, Plas Antaron, Aberystwyth) a wnaeth drefnu gofal i Mary Williams yn ei blynyddoedd olaf."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae\u2019r llun isod wedi ei dynnu yn agos i\u2019r fan lle safai Pant-y-carnau pan oedd Mary Williams yn byw yno. Yn syth o dan y ty\u0302 roedd yr hen \u2018hewl\u2019 i fyny i Benbwlch ac ymlaen i Towyfechan a Moelprysgau. Heddiw mae\u2019r \u2018hewl\u2019 hon wedi ei sarnu i raddau helaeth gan gerbydau mawr pedair olwyn ; yn anffodus mae\u2019r cerbydau hyn yn torri\u2019r hen arwyneb gan greu tyllau dw\u0302r dwfn mewn mannau. Yn y llun mae afon Glasffrwd i\u2019w gweld yn y pellter yn dechrau ar ei siwrnau i lawr y cwm i Ystrad Fflur ac yna ymlaen i ymuno ac afon Teifi."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ysgrifennwyd mwy nag un cofiant i Mary Williams yn rhai o bapurau\u2019r cyfnod. Mae dau gopi i\u2019w cael yn LLGC (MS 6974) ond does dim nodyn yn dweud lle yn hollol y cyhoeddwyd hwy. Dyma grynodeb o\u2019r ddau gofiant. Mae ychydig bach o anghysondeb yn y cofiannau, ond yr un darlun a geir gan y ddau ohebydd."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mrs Williams had lived for many years past at Pantyfedwen (mwy na thebyg mai yn un o\u2019r adeiladau oedd yn gysylltiedig a\u2019r prif adeilad), the property of Mr J.Maurice Davies, of Antaron, Aberystwyth, having been attached to Mrs Davies\u2019 family since her childhood."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Marwolaeth hen wraig 104 OED"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Cefais alwad i bregethu i ardal Pontrhydfendigaid yn y flwyddyn 1834. Dechreuais ar y mynydd : llawer yn dod i wrando a sw\u0302n y gwynt i\u2019w glywed a\u2019i deimlo. Dechreuais fedyddio yno, ac roedd yn boeth ar Satan i glywed y canu. [Allan o lyfr ar hanes can-mlwyddiant Carmel gan y Parch T.R. Morgan]"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ar o\u0302l y bedyddio cynnar ac yna corffori\u2019r Eglwys, aeth yr aelodau ati i adeuladu \u2018ty cymmwys i wasanaethu\u2019r Arglwydd ynddo\u2019. Cynhaliwyd y cyfarfodydd agoriadol yn yr addoldy cyntaf yn mis Rhagfyr 1837."}]