[{"text_idx": "#000000", "text": "Mae Enlli yn enwog am ei bywyd gwyllt ac yn lle perffaith i weld brain coesgoch, morloi llwyd, palod ac adar drycin Manaw. Mae 310 o rywogaethau o adar wedi eu cofnodi ar yr ynys."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Mae Enlli yn Warchodfa Natur Genedlaethol ac yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig. Mae'n safle o bwysigrwydd cenedlaethol a rhyngwladol oherwydd ei fywyd gwyllt. Mae\u2019r amrywiaeth eang o ddiddordeb arbennig yn cynnwys adar, planhigion blodeuol prin, cennau, llysiau\u2019r afu a mwsoglau, glaswelltir arfordirol a rhostir, silffoedd clogwyni\u2019r mo\u0302r a bywyd gwyllt y mo\u0302r."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae hyn yn peri bod cyfrifoldeb ar Ymddiriedolaeth Ynys Enlli, fel perchnogion, a Chyfoeth Naturiol Cymru (CNC) fel corff cynghori\u2019r llywodraeth ar gadwraeth bywyd gwyllt, i sicrhau bod bywyd gwyllt yr ynys yn cael ei warchod ar gyfer y dyfodol. Mae nodweddion pwysig naturiol yr ynys yn cael eu rheoli trwy waith y fferm."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Gwelir hyd at 200 o forloi llwyd yr Iwerydd ym mannau arfordirol creigiol yr ynys. Mae nifer fach ohonynt yn magu ar Enlli bob blwyddyn."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae\u2019r moroedd o amgylch yr ynys, gyda\u2019u fforestydd o fo\u0302r-wiail, yn llawn o fywyd gwyllt. Yn y pyllau creigiog gwelir buchod coch, crancod a physgod bychan ac yn y dyfroedd dyfnach mae bwydwyr hidlo megis sbyngau a chwistrelli mo\u0302r yn gorchuddio'r creigiau. Mae un rhywogaeth oddi ar y lan, yr anemoni mo\u0302r melyn, yn fwy cyffredin ym Mo\u0302r y Canoldir. Yn aml gwelir dolffiniaid Risso a llamidyddion yn y dyfroedd oddi ar yr ynys."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ar hyd y cyrion arfordirol, mae blodau seren y gwanwyn yn ffurfio gorchudd glas yn y gwanwyn. Wedi iddyn nhw flodeuo daw twmpathau trwchus o glustog Fair a chlystyrau o deim ac, ymhellach ymlaen, clychau\u2019r grug a grug y me\u0302l. Ymysg y planhigion mwyaf prin mae meillionen y gorllewin a thafod y neidr bach. Y planhigion mwyaf nodedig yw\u2019r cennau, gydag amrywiaeth o fwy na 350 rhywogaeth yn tyfu ar Enlli."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Gwylfa Adar a Maes Enlli"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Sefydlwyd Gwylfa Adar a Maes Ynys Enlli ym 1953. Saif yr ynys ar lwybrau mudo adar yn y gwanwyn a'r hydref ac mae hi'n gartref i frain goesgoch trawiadol a phiod mo\u0302r; gellir hefyd gweld cre\u0308yr glas, hebog tramor, tinwen y garn, telorion a'r dylluan fach, yn ogystal ag adar mo\u0302r megis yr hugan, y llurs a'r fulfran werdd. Yn y blynyddoedd diweddar mae palod wedi do i nythu ar yr ynys hefyd. Mae'r ynys yn gysylltiedig yn bennaf, fodd bynnag, gyda'r aderyn drycin Manaw - mae nythfa o 16,000 i 20,000 o barau ar yr ynys."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ar o\u0302l sawl blwyddyn o absenoldeb, cafodd gwartheg eu hailgyflwyno ar yr ynys yn 2008 i helpu i bori\u2019r cynefinoedd rhostir a gwlyptir. Mae\u2019r system bori hon yn rhan o system ffermio holistaidd sy\u2019n gweithio\u2019n sensitif o fewn ecosystem fregus yr ynys ac sy\u2019n ychwanegu at ei bioamrywiaeth. Mantais arall o gael gwartheg yw bod y chwilod arbennig yn eu tail yn ffynhonnell fwyd bwysig gwbl angenrheidiol i frain coesgoch ifanc pan fyddant yn magu nerth ar gyfer y daith i\u2019w mannau gaeafu ar y tir mawr."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae\u2019r ffermwr Gareth Roberts a Steve a Jo Porter sy\u2019n byw ar yr ynys yn gweithio\u2019n agos a\u0302 Cyfoeth Naturiol Cymru, RSPB ac Ymddiriedolaeth Ynys Enlli i reoli\u2019r fferm ar gyfer bywyd gwyllt sy\u2019n gwneud yr ynys yn un mor arbennig. Mae Arsyllfa Adar a Maes Ynys Enlli hefyd yn helpu drwy fonitro effaith y system ffermio ar yr adar sy\u2019n byw ar yr ynys."}]