[{"text_idx": "#000002", "text": "Ma\u2019r rhai sy\u2019n fy nabod, yn gwybod mod i\u2019n chydig o nyrd am rai pethau, ond falle\u2019r peth dwi\u2019n fwya o nyrd amdano yw rhywbeth digon plentynaidd, efallai, ym meddwl rhai. Dwi\u2019n un o\u2019r bobol hynny sydd wedi cael eu magu ar gomics ac sydd wedi methu gollwng fynd o\u2019r hud hwnnw wrth fynd heibio fy arddegau i fod yn oedolyn. Tintin ydi\u2019r comic hwnnw i fi."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Cyfieithiad Gwasg y Dref Wen"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae gen i beth cyfiawnhad am fy obsesiwn, roedd gen i eczema gwael pan o\u2019n i\u2019n blentyn bach ac er mwyn stopio fi i grafu fy hun yn amrwd, roedd fy nhad yn darllen llyfrau Tintin i fi cyn mynd i gysgu. Un Saesneg (The Shooting Star), un yn fras iawn o Ffrangeg (Coke en Stock), a\u2019r holl rai Cymraeg a gyhoeddodd Gwasg y Dref Wen ar droad y 70au / 80au, ac a gyfieithwyd gan Roger Boore (hefyd yn enwog am genhedlu Alun Boore, canwr y band Cofion Ralgex, a Rhys Boore, canwr y band pync U-Thant, oedd hefyd yn gyfrifol am ddyfeisio Ayatollah Cardiff City). Mi ges i nhaflu i fyd rhyngwladol, cyffrous y cyw-newyddiadurwr yn 3 oed ac mae\u2019r delweddau\u2019n dal i afael rwan. Ond rwan, wrth ddarllen rhai llyfrau am yr hanner canfed tro, siwr o fod, dwi\u2019n dal i weld haen ar o\u0302l haen ynddyn nhw wrth wneud cysylltiadau a\u2019m gwybodaeth am sinema, hanes gwleidyddol y byd, a\u2019r gwerthfawrogiad o\u2019r dyluniadau sinematig sy\u2019n cyfleu symudiad yn well na llawer iawn o artistiaid eraill."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mi dwi\u0302tiodd Leusa Fflur rhyw wythnos nol yn dweud ei bod wedi dysgu bod ffasiwn beth a\u0302 \u201cTintinologist\u201d. Wel, mi faswn i\u2019n honni fy mod i\u2019n un petawn i ddim wedi darllen gwaith anhygoel pobol fel Michael Farr a Pierre Assouline sydd yn dadansoddi pob llyfr, a fframiau unigol, yn gelfydd gan roi\u2019r cyd-destun cymdeithasol, gwleidyddol, hanesyddol, gwyddoniaethol, celfyddydol a phersonol (cefndir Herge ei hun). Dyna yw Tintinoleg \u2013 tynnu dealltwriaeth o bob math y ddisgyblaethau allan o gyfres o stribedi comic wnaeth redeg dros hanner can mlynedd y gellir eu hystyried ymysg y mwyaf ysgytwol yn y fileniwm ddiwethaf (1930-1983)."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ond ta waeth am y cyfiawnhad, wythnos dwetha mi ges i wireddu dymuniad oedd wedi bod yn deor ers tipyn \u2013 ymweld ag Amgueddfa Tintin yng Ngwlad Belg (wel, Amgueddfa Herge\u0301, a bod yn gwbl gywir, a ddown ni at hynny nes mlaen)."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ro\u2019n i ym Mrwsel ac yn cael cyfle i warchod y plant (1 a 4 oed) tra bod E. yn gweithio yno. Roedd rhaid felly mynd am sgowt i weld yr Amgueddfa. Mae hi wedi ei lleoli yn Louvain-la-Neuve, sydd tua awr ar dre\u0302n uniongyrchol o ganol Brwsel. Roedd yn hawdd ei ffeindio (5 munud o\u2019r orsaf) a cawsom ni bicnic braf yn y parc ar y ffordd, oedd yn llawn myfyrwyr Prifysgol yn sgwrsio a byta brechdanau. Mae Louvain-la-Neuve yn dref newydd lle mae\u2019r Brifysgol yn cymryd drosodd, nid anhebyg i sefyllfa gymdeithasol Aberystwyth."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae\u2019r adeilad ei hun, gan y pensaer Christian de Pontzamparc, yn newydd sbon ac yn drawiadol o fodern ac onglog fel ma\u2019r ffasiwn. Roedd yn fy atgoffa ychydig o adeilad y Cine\u0301mathe\u0300que Francaise gan Frank Gehry, neu du mewn Canolfan y Mileniwm efallai. Wrth gerdded mewn mae gofod enfawr at y to gyda waliau\u2019n llawn o luniau abstract, cymylau, tonnau mo\u0302r neu greigiau efallai, sydd yn adnabyddus yn syth fel arddull \u2018ligne claire\u2018 Georges Re\u0301mi, neu Herge\u0301 i bawb yn y byd (mae\u2019r enw Herge\u0301 yn chwarae ar briflythrennau ei enw go iawn G.R. wedi ei troi am yn o\u0302l R.G.)."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Roedd yno hefyd dw\u0302r Tibetaidd oedd yn dynodi bod yr arddangosfa arbennig am ddiwylliant Tibet yn seiliedig ar lyfr Tintin a\u2019r Dyn-eira Dychrynllyd (Tintin au Tibet). Gan taw hon yw fy ail hoff lyfr (Y Cranc a\u2019r Crafangau Aur yw Rhif.1), roedd yn argoeli\u2019n dda. Yn o\u0302l y pensaer roedd yr adeilad i fod i ymdebygu i long Fitzcarraldo, yn torri trwy jyngl yr Amazon. Mi alla i weld y synnwyr na o antur tu mewn hefyd gyda sawl \u2018gangplank\u2019 uchel yn cysylltu ardaloedd arddangos sy\u2019n rhoi teimlad chwareus i\u2019r adeilad."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Roedd yr arddangosfa am y Tibetiaid ar y llawr gwaelod yn arbennig. Cafodd Ll. a P. eistedd a gwylio cartwn y llyfr Tintin au Tibet a chefais innau flas ar ddiwylliant y wlad a\u2019u hanes torcalonnus, wrth iddynt geisio ymwrthod trefedigaethu\u2019r Tsieniaid a dal mlaen i\u2019w diwylliant a\u2019u hiaith. Doedd y dehongli ddim yn osgoi\u2019r gwleidyddol, gan roi achos y Tibetiaid yn ddigon eglur. Da iawn felly, mlaen at y brif arddangosfa."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Y peth cynta darodd fi oedd y ffurfioldeb gan y staff \u2013 dim camerau, dim rycsac, a bod P. fod i aros yn y goetsh. Ro\u2019n i\u2019n meddwl mod i wedi dod mewn i amgueddfa cartwnydd, nid mawsolewm. Gan obeithio na fyddai\u2019r un gor-barchusrwydd nes mlaen, dyma ddechrau arni. Wrth fynd mewn roedd tua cant o sgriniau bychain crwn mewn coridor tywyll yn newid bob yn hyn a hyn yn dangos ffram neu wyneb rhyw gymeriad a cafodd Ll. a fi dipyn o hwyl yn adnabod y rhai oedden ni wedi eu gweld."}, {"text_idx": "#000013", "text": "\u2018Chydig yn sych oedd y rhan nesaf oedd yn gosod hanes Herge\u0301 mewn llinell amser \u2013 efallai pe bawn i heb blant byddwn i wedi cael amser ond roedd rhaid symud symud at y cartwn nesa er mwyn cadw ei diddordeb. Roedden nhw hefyd yn trafod dipyn ar gymeriadau eraill Herge, fel Quick et Flupke a Totor, ond y cwestiwn ar bob un oedd: \u201coedd hwn yn Tintin Dad?\u201d. Wedi laru chydig ar ddweud \u201cna\u201d, mlaen a ni reit sydyn. (Gyda llaw: roedd P. yn cysgu yn y goetsh erbyn hyn, a mi gysgodd nes i ni gyrraedd darn olaf yr amgueddfa)."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ond yna cawsom ni fynd drwy stafell am brif gymeriadau Tintin a chael esboniad o\u2019u datblygiad a nifer o stribedi eiconig ohonynt. Digon diddorol a\u2019n ffordd dda o ddod a\u0302 rhywun no\u0302l mewn i\u2019r fyd Tintin, ond y darn nesaf oedd yn plesio ni\u2019n dau sef dehongliad o ddylanwad byd sinema ar Herge\u0301, a rhaio\u2019i lyfrau yn benodol. Roedd yno glipiau o ffilmiau fel King Kong a The 39 Steps \u2013 a ddylanwadodd ar Yr Ynys Ddu, A Night at the Opera \u2013 a ddylanwadodd ar Y Cranc a\u2019r Crafangau Aur, Captain Blood \u2013 a ddylanwadodd ar Trysor Rackham Goch / Cyfrinach yr Uncorn ac eraill oedd wedi dylanwadu\u2019n uniongyrchol ar stribedi a chymeriadau. Roedd yn hawdd wedyn i Ll. weld y cysylltiad rhwng y filmiau a\u2019r comic wrth wylio clipiau fideo o\u2019r ffilmiau. Roedd y clip o animeiddiad Willis O\u2019Brien o King Kong yn dinistrio tre\u0302n yn Efrog Newydd yn syrpreis hit, ac roedd yn dda gallu cael rhywbeth cwbwl weledol i ni drafod."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Roedd yna sinema yno yn dangos rhai ffilmiau dogfennau am Herge, ac am y Dalai Lama, ond ma Lleucu ofn sinemas ar hyn o bryd felly dyna ddiwedd ar hynny. Un elfen wych oedd sgrin werdd lle roedd modd rhoi eich hunain mewn ffra\u0302m o un o\u2019r comics, a\u2019i ebostio\u2019n syth at rywun. Wrth gwrs, o flaen llong y Karaboudjan roddais i fy hun, a\u2019i anfon at fy mrawd sydd yn aficionado Tintin cystal a\u0302 fi ac oedd yn deud \u201cKaraboudjan\u201d cyn droiodd o 4."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Rascar Capac \u2013 y mymi Perwaidd"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Lawr staer wedyn at lefel oedd a\u0302 thema daearyddol/hanesyddol gyda digon ar gyfer llygaid chwilfrydig plant: lluniau 3D o mummies Perwaidd arswydus a\u2019r cerfluniau pren a ysbrydolodd y cerflun sy\u2019n MacGuffin y llyfr Tintin and the Broken Ear; rhyw fath o beiriannau stereoscope lle gallech chi edrych ar gyfres o hen luniau sepia o\u2019r Aifft, China, India a\u2019r Himalayas mewn tri dimensiwn, oedd yn arbennig o dda; dau ddrych gwirion oedd yn gneud chi\u2019n dal ac yn fyr: wastad yn laff efo plant; a llwyth o arteffactau pobloedd brodorol America\u2019r Gogledd a\u2019r De oedd yn cynnau\u2019r dychymyg ac yn dychryn chydig yr un pryd."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Yma hefyd roedd cornel fach yn chwarae cerddoriaeth dan chandelier anferth oedd wedi ei greu o blatiau bach gyda gwyneb pob cymeriad posib o lyfrau Tintin arnynt. Roedd y gerddoriaeth o gasgliad Herge\u0301, ac roedd ei vinyls ar y wal mewn cas gwydr: Keith Jarrett (iei am jazz!), Pink Floyd (iei am odrwydd!), Shirley Bassey (iei am Gymraes!), Louis Armstrong (iei eto am jazz!), The Police (iei am, ym...Sting?). Roedd ganddyn nhw hyd yn oed hen decks Herge\u0301 yno. Roedd y chief yn dweud os nad oedd yn gwrando ar gerddoriaeth tyra\u2019n dylunio yna byddai\u2019n chwibanu ca\u0302n. Chydig yn weird cael rhywbeth mor bersonol yno falle, ond eto nes i joio."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Llong danfor gwrth-siarcod Dr. Penchwiban"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Yn y stafell nesa, roedd y pwyslais ar beirianneg a gwyddoniaeth gyda nifer o ddyfeisiau Dr. Penchwiban (fydd yr enw newydd Cymraeg Effraim Efflwfia byth yn sticio i fi sori!), a hanes anturiaethau fel Destination Lune ac On a Marche sur la Lune. Yn arbennig o gyffrous i\u2019r ddau ohonon ni oedd model maint llawn o long danfor siap siarc oedd yn greadigaeth Dr. Penchwiban o lyfr Trysor Rackham Goch. Oedd y thing yna yn badass, ac o\u2019n i jest isio mynd ynddo fo dan y mo\u0302r ar reef trofannol."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Un o ddyluniadau Art Deco Herge"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Yn o\u0302l wedyn at stafell arall oedd eto\u2019n canolbwyntio ar grefft Herge\u0301 a\u2019i stiwdio ddylunio, Ate\u0301lier Herge\u0301. Gwnaeth lawer iawn o waith dylunio llyfrau / posteri ac yn y blaen yn ei ddyddiau cynnat oedd yn art deco o\u2019r radd flaenaf. Aeth mlaen hefyd i fod yn baentiwr o fri ond er y gwyddai bod ganddo\u2019r gallu i baentio fel proffesiwn, credai ei fod ond yn gallu gwneud cyfiawnder ag un celf, ac roedd eisoes wedi rhoi sawl degawd mewn i un sef comics."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Yn anffodus chafodd ei hoffter o gelf gyfoes ac arbrofol ddim ei wyntyllu ei drwy ei lyfrau gan i Herge\u0301 farw tra\u2019n ysgrifennu ei lyfr olaf \u2013 Tintin et Alph-Art \u2013 oedd yn union am y byd celf hwnnw ac a gyhoeddwyd ar ffurf anghyflawn ym 1986. Doedd desg Herge\u0301 (desg blaen fawr Sgandinafaidd yr olwg mewn chrome a phren) ddim o lot o ddiddordeb i Ll. yn amlwg (\u201cPam bod y ddesg mewn cas gwydr Dad? Ma gennai ddesg Hello Kitty adre does Dad...\u201d), na\u2019r prototypes ar gyfer cloriau llyfrau (\u201cPam bod y geiriau ddim yna?\u201d), ond peth braf i fi oedd gweld y dw\u0302dls swreal a proto-gymeriadau yn datblygu ar ochrau\u2019r tudalennau hynny. Gwers: dw\u0302dlwch. Mae dw\u0302dlo yn holl bwysig."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Roedd Ll. yn dechrau fflagio a P. yn dadebru wrth gyrraedd y pen, ac yna roedd campwaith weledol yr arddangosfa i fi. Stafell gron fechan gyda tho uchel, gyda llyfrau Tintin mewn degau o ieithoedd yn ymestyn at y to a\u2019r holl ffordd rownd. Reit rownd y llawr ar ochr y stafell roedd drych, felly wrth edrych i lawr, fe welwch chi lyfrau Tintin yn disgyn fel clogwyn oddi tanoch chi hyd inffiniti. Roedd yr hud a lledrith yn ddigon i neud i Ll neidio ac ro\u2019n i\u2019n falch iawn, ar o\u0302l gosod y dasg i Lleucu o ffeindio un Cymraeg, o weld bod na un yno. Roedd un bach ger y llawr: sef argraffiad 2008 o Mwg Drwg y Ffaro gan Dalen Cyf (cyfieithad gan Dafydd Jones)."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Mae\u2019r llyfr hwnnw yn un rhan fach o jigso byd eang ymerodraeth hawlfraint a chyhoeddi Moulinsart, sef cwmni cyhoeddi Tintin, a\u2019r cwmni sydd wedi masnacheiddio Tintin i\u2019r eithaf a gyda mileindra teriar ar adegau. Does dim angen edrych ymhell iawn nes gweld Tintin yn cael ei Disney-eiddio. Ond am y tro, roedd cael y Gymraeg yn rhan fechan o\u2019r darlun yn beth da, ac roedd gallu dangos i Ll. ein bod ni\u2019n ffitio mewn i\u2019r byd rhyfedd globlaeiddiedig ma mewn ffyrdd mor amryfal a\u0302 chomics yn dda hefyd. Mae Tintin a Hadog yn siarad Cymraeg i Lleucu, mae\u2019n foi o Wlad Belg sy\u2019n siarad Cymraeg i fi, dal i fod. A deud y gwir alla i ddim gweld Hadog fel dim byd ond Cymro. Felly roedd y stafell ma oedd yn dangos ieithoedd gwych y byd a\u2019n lle ni\u2019n y plethwaith hwnnw yn rhoi arwyddocad tu hwnt i symlder arwynebol ffandom comics. Ydw i\u2019n gorddeud? Falle. Ond mae\u2019r llyfrau ma i raddau wedi lliwio fy mywyd drwy gyniwair llygad am ddelweddau sinematig a blys am antur (a chydig ddrygioni \u2013 Hadog ydi seren y sioe i fi wrth gwrs) felly pa ryfedd mod i\u2019n gweld y byd drwy sbectolau Tintinaidd bob yn hyn a hyn?"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Roedd un dyfyniad yn arbennig yn yr arddangosfa wnaeth fy nharo. Roedd y dyfyniad gan rhyw fo\u0302rdeithiwr enwog Ffrengig oedd yn dweud ei fod wedi cael ei fagu yng nghefn gwlad ond bod comics Tintin wedi magu cymaint o flas y mo\u0302r arno ei fod wedi gorfod mynd i forio, a\u2019i fod ar ei holl deithiau i\u2019r llefydd oedd wedi eu cynnwys yn straeon Tintin, erioed wedi cael ei siomi, am bod lluniau Herge mor real, mor driw i realiti, yn eu ffordd eu hunain. Dyna ddweud mawr de."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Yr unig bryder oedd gen i wrth feddwl no\u0302l efallai oedd bod na beryg bod yr amgueddfa ma\u2019n cwlt of Herge, ac nid yn canolbwyntio ddigon ar y pethau sydd yn gwneud Tintin yn ddiddorol sef y byd sy\u2019n cael ei greu o fewn y tudalennau. Wrth gwrs, mae deall Herge yn cyfoethogi darllen ac mae angen parch at ei waith, ond o weld profiad Lleucu, nid Herge mae plant yn caru, ond cymeriadau Tintin. Efallai bod angen i\u2019r Tintinolegwyr feddwl chydig mwy am hynny."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Ond, ma\u0302n beth yw hynny \u2013 os mae llyfrau Tintin erioed wedi gafael ynddoch chi, ac os ewch i Frwsel, mae wir yn werth cymryd pnawn allan o\u2019r ddinas i fynd i\u2019r amgueddfa hon. Dwi\u2019n gobeithio ga\u2019i fynd nol eto cyn i\u2019r plant dyfu fyny. Efallai ambell dro eto ar o\u0302l iddyn nhw dyfu fyny \u2018fyd."}, {"text_idx": "#000034", "text": "BTS yn dod a'u themau tywyll i bop De Corea"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Ani Glass i rif 1"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Pang! Antur cerddoriaeth Gruff Rhys"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Cynlluniau gwenwynig canol Caerdydd: mae dinas well yn bosibl"}]