[{"text_idx": "#000003", "text": "Ffotograffydd yn cyflwyno lluniau o\u2019r 1960\u2019au"}, {"text_idx": "#000007", "text": "\u201cDifyr yw gweld wyneb Winnie Ewing a mintai o\u2019n ffrindiau o\u2019r SNP yn y lluniau, a hynny mewn sawl frwydr gofiadwy \u2013 arwydd o\u2019r cyfeillgarwch rhwng ein dwy blaid ar hyd y blynyddoedd."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Hanesion am yr Alban 2014?"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Aeth ugeiniau os nad cannoedd o aelodau o Blaid Cymru i\u2019r Alban i helpu\u2019r frwydr dros annibyniaeth. Fuoch chi yn un ohonyn nhw? Os felly oes gyda chi hanesyn bach i ni ei roi ar gof a chadw ar wefan Hanes Plaid Cymru ()? Byddai croeso i nodyn byr i ddweud lle aethoch chi, rhyw anecdote a llun os oes un i\u2019w cael. Danfoner at Dafydd Williams ()."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Bydd cyfle i ddathlu bywyd un o awduron Cymraeg mwyaf nodedig yr ugeinfed ganrif yn ystod yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Yn un ar bymtheg oed aeth i chwilio am waith ym maes glo de Cymru, gan weithio dan ddaear cyn troi at y byd addysg a mynd ymlaen at yrfa lenyddol ddisglair."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Roedd yn genedlaetholwr brwd ac yn un o\u2019r bobl a sefydlodd Blaid Cymru yn 1925. Ynghyd a\u0302 Saunders Lewis a Lewis Valentine, fe losgodd yr ysgol fomio ym Mhenyberth a dioddef cyfnod dan glo yn Wormwood Scrubs."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Roedd cyflwr ariannol Plaid Cymru yng nghanol y 1960au yn echrydus, ac mae\u2019n amheus a fyddai wedi gallu ymladd yr etholiad cyffredinol yn 1966 oni bai i D.J. werthu Penrhiw sef yr Hen Dy\u0302 Ffarm yn ei gyfrol adnabyddus, a rhoi\u2019r arian i Blaid Cymru."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Amcanion y Gymdeithas yw hybu trafodaeth, gwybodaeth ac ymchwil am hanes sy\u2019n ymwneud a\u0302 Phlaid Cymru ac i ehangu gwybodaeth am bobl a digwyddiadau a gyfranodd at hanes gyfansoddiadol y wlad cyn 1925."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Bu\u2019n aelod ffyddlon o\u2019r Blaid ers sawl blwyddyn, ac yn aelod o Gyngor Bwrdeistref Sir Merthyr Tydfil yn ystod y cyfnod pan oedd grw\u0302p y Blaid yn llywodraethu dan arweinyddiaeth Emrys Roberts."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Yn ei deyrnged iddi ar ran Cangen Merthyr a Rhymni dywedodd Brian Thomas: \u201cDes i fel sawl aelodau eraill i adnabod Marian gyntaf yn y 1970au pan ddaeth y Blaid yn rym gwleidyddol o bwys yny dref. Gydag aelodau eraill, fel Emrys, Dafydd Wigley, Gareth a Linda Foster, Gwyn Griffiths (fu er tristwch farw\u2019n ddiweddar) a fy mrawd Geoff, llwyddodd i dorri gafael haearnaidd y Blaid Lafur yn etholiadau\u2019r cyngor ym muddugoliaeth enwog 1979."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Roedd Marian yn ffrind annwyl i ni gyd a chawsom aml i bwyllgor cangen yn ei hystafell flaen gyda sawl cwpanaid o de, coffi a bisgedi. Gweithiodd yn ddiflino i\u2019w Heglwys leol sef Eglwys Quar yn agos i\u2019w chartref. Bu hefyd yn aelod o CND am flynyddoedd lawer."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Dylem oll fod yn ddiolchgar i Marian am ei chyfeillgarwch, haelioni ac am ei chariad at Gymru a\u2019r iaith Gymraeg.\u201d"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Mae gan Margret a minnau atgofion cynnes iawn am Marian o\u2019n hamser ym Merthyr yn y saithdegau. Roedd hi\u2019n fenyw dawel a diymhongar a chanddi gariad mawr at Gymru. Doedd hi byth yn chwilio am na sylw na chlod, ond yn hytrach yn chwilio am waith. Roedd hi\u2019n weithwraig ymarferol benigamp ac yn benderfynol o wthio\u2019r maen i\u2019r wal. Roedd hi\u2019n f\u2019atgoffa yn aml am stori\u2019r crwban chwedlonol a enillodd y ras yn erbyn yr ysgyfarnog."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Pan ddaeth Margret a minnau i Ferthyr, cawsom groeso mawr gan bawb (wel, nid pawb o\u2019r cynghorwyr Llafur efallai!) a phawb yn addo pob math o gymorth inni. Ac fe gafodd y Blaid gymorth mawr gan nifer sylweddol o bobl. Ond, ysywaeth, yn y byd sydd ohoni nid pawb sy\u2019n ei chael hi\u2019n hawdd cadw eu haddewidion. Nid felly Marian. Os oedd Marian yn rhoi ei gair, roedd Marian yn gwireddu ei gair, ac yn cyflawni llawer mwy nag a addawyd."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Er yn dawel, roedd gan Marian haearn yn ei gwythiennau \u2013 yn ffyddlon, yn weithgar ac yn llawn dyfalbarhad. Diolch Marian am y rhinweddau hynny."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Daeth cant o bobl i gyfarfod arbennig i gofio 90ain pen-blwydd o\u2019r cyfarfod cyntaf o\u2019r Mudiad Cymreig, grw\u0302p a arweiniodd at ffurfio Plaid Cymru \u2013 gan synnu\u2019r gw\u0302r gwadd, yr Athro Richard Wyn Jones, un o brif ysgolheigion ym maes gwleidyddiaeth."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Fe gynhaliwyd y cyfarfod hanesyddol, cudd yn Bedwas Place, Penarthar Ionawr 7, 1924, ac ymhlith y rhai fu yno bryd hynny oedd y darlithydd a dramodydd, Saunders Lewis, a drigai ym Mhenarth dros flynyddoedd lawer."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Yn ystod y digwyddiad y mis yma, siaradodd yr Athro Richard Wyn Jones am bwysigrwydd cyfarfodydd y grw\u0302p a\u2019u dylanwad wrth ddatblygu cysylltiadau gyda chenedlaetholwyr yng ngogledd Cymru a sefydliad swyddogol Plaid Cymru\u2019r flwyddyn ddilynol."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Eglurodd sut y daeth y polisi\u0308au a luniwyd gan y grw\u0302p yn bolisi\u0308au i Blaid Cymru ei hun yn ei blynyddoedd cyntaf."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Clywodd ystafell dan ei sang yn y Windsor Arms groeso i\u2019r Athro Jones, aelodau a chefnogwyr y Blaid a thrigolion lleol a\u0302 diddordeb yn hanes gwleidyddiaeth ym Mhenarth gan Gadeirydd y Gangen leol Adrian Roper."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Llyfryn yn olrhain ffurfio\u2019r genedl"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Amcanion Amcanion y gymdeithas yw i hybu trafodaeth, gwybodaeth ac ymchwil am hanes Plaid Cymru ac agweddau o hanes sy\u2019n ymwneud a\u0302 Phlaid Cymru. I ehangu gwybodaeth am bobl a digwyddiadau a gyfranodd at hanes gyfansoddiadol y wlad cyn 1925."}]