[{"text_idx": "#000002", "text": "Mae astudiaethau diweddar, gan gynnwys ymchwil ym Mhrifysgol Bryste ac Imperial College yn awgrymu bod ein gorddibyniaeth ar y cyffuriau hyn yn beryg, gan fod bacteriau yn dechrau eu gwrthsefyll."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae gwrthfiotigau yn gyffuriau rhyfeddol, sy'n ein helpu i wella yn dilyn heintiau gan facteria. Gallwn ddiolch i Alexander Fleming am hyn, gan ei fod wedi darganfod y gwrthfiotig cyntaf, Penicillin, yn 1928."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Cyn hynny, roedd heintiau bacteriol yn beryglus iawn i fywyd, gyda niwmonia, twbercwlosis a dolur rhydd yn brif achosion marwolaeth. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, cafodd y cyffur ei ddosbarthu yn eang i filwyr gan leihau nifer y marwolaethau. Heddiw nid yw heintiau bacteriol mor beryglus oherwydd y cyfoeth o wrthfiotigau sydd ar gael."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Am bron i ganrif rydyn ni wedi elwa o wrthfiotigau, ond mae trin heintiau bacteriol yn dod yn fwyfwy o broblem. Erbyn heddiw gall bacteria wrthsefyll sawl gwrthfiotig, sy'n golygu bod llawer o'n cyffuriau yn ddiwerth."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Trwy addasu, mae bacteria yn medru gwrthsefyll cyffuriau a oedd unwaith yn bwerus, ac mae'n dod yn anoddach i glirio'r haint. Yn yr achosion hyn mae angen gwrthfiotigau gwahanol, ond yn y pen draw efallai fydd 'na ddim opsiynau eraill ar o\u0302l."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Proses hir a chostus yw dod a\u0302 chyffur newydd i'r farchnad a sicrhau ei fod yn ddiogel ac effeithiol. I waethygu'r broblem, mae cyflymdra darganfod gwrthfiotigau wedi arafu."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Yn dilyn darganfod Penicillin, rhwng 1928 ac 1964, cafodd dros ugain dosbarth gwahanol o wrthfiotigau eu darganfod. Wedi hynny, dim ond dau dosbarth newydd sydd wedi'u darganfod ac mae sawl cwmni fferyllol wedi cwtogi ymdrechion yn y maes hyn."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Er mwyn ceisio osgoi'r broblem, mae angen defnyddio unrhyw wrthfiotig newydd yn gynnil, er mwyn cadw eu pw\u0302er. Byddai hyn yn golygu y byddai gwerthiant y cyffur newydd yn weddol isel, o'i gymharu a\u0302 meddyginiaeth sy'n cael ei gymryd sawl gwaith y dydd gan filoedd o bobl, fel tabledi i drin pwysedd gwaed."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Fe fyddai hi'n anodd iawn felly i adennill costau datblygu'r gwrthfiotig, heb so\u0302n am wneud elw - felly nid oes ysgogiad ariannol i gwmni\u0308oedd fferyllol wneud yr ymchwil angenrheidiol. Mae angen newidiadau mewn ariannu er mwyn hwyluso'r broses, ac mae cwmni\u0308oedd fferyllol wedi lobi\u0308o llywodraethau am gefnogaeth."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mae prifysgolion yn parhau i gynnal ymchwil ym maes darganfod gwrthfiotigau. Yma ym Mhrifysgol Caerdydd, rydyn ni'n astudio grw\u0302p o facteria o'r enw Burkholderia sydd yn cynhyrchu gwrthfiotigau - gwaith sydd wedi ei ariannu gan BBSRC (Biotechnology and Biological Sciences Research Council)."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Rydyn ni'n cyfuno dulliau traddodiadol gyda thechnoleg geneteg modern i ddod o hyd i wrthfiotigau newydd a gwahanol. Mae'n bwysig hefyd i ddeall sut mae bacteria yn achosi heintiau, a thrwy hyn, bydd ein dibyniaeth ar wrthfiotigau yn lleihau. Gall ymchwil sylfaenol arwain at ddatblygu brechlyn sy'n atal heintiau."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mae'n cymryd ychydig o ddyddiau i wneud diagnosis o heintiau gan y labordy, ond fyddai adnabod bacteria yn fwy cyflym yn galluogi doctoriaid i drin heintiau yn fwy llwyddiannus. Y gobaith yw datblygu prawf rhad gall doctoriaid ei ddefnyddio yn y feddygfa i osgoi'r labordy."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Mae'r llywodraeth, gwyddonwyr, meddygon a diwydiant yn gweithio gyda'i gilydd gyda'r gobaith o sicrhau na fyddwn yn dychwelyd i'r cyfnod cyn-gwrthfiotigau."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Max Boyce yn 80: 'Un o'r bois'"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Cysylltwch a\u0302 niTabledi a ffonau symudolHefyd yn Gymraeg"}]