[{"text_idx": "#000000", "text": "I ddarganfod mwy am long unigol a gafodd ei suddo yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, dilynwch y camau a gymerwyd i gasglu gwybodaeth am y CAMBANK, llong o Gaerdydd a suddwyd gan long-U ym 1915."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Y lle cyntaf i chwilio am long yw adran Rhyfel Byd Cyntaf gwefan sy\u2019n ymdrin yn benodol a\u0302 rhyfeloedd llongau-U y Rhyfel Byd Cyntaf a\u2019r Ail Ryfel Byd, sef Uboat.Net. Mae ymchwil helaeth i filoedd o longau wedi\u2019i gofnodi ar y wefan hon. Os gwyddoch enw\u2019r llong rydych chi\u2019n dymuno ymchwilio iddi, teipiwch ef yn y bar chwilio. Bydd hyn yn agor tudalen sy\u2019n dangos lleoliad y suddo a chysylltau i fwy o wybodaeth. Cliciwch ar enw\u2019r llong i fynd i\u2019r dudalen ar y wefan sy\u2019n ymdrin a\u0302 hi. Yn achos y CAMBANK, cawn wybod ei bod hi\u2019n agerlong a oedd yn pwyso 3112 tunnell ac iddi gael ei hadeiladu yn South Shields i\u2019r Merevale Shipping Company Ltd o Gaerdydd. Mae hefyd yn nodi pryd a ble y cafodd ei suddo, gan ba long-U, y porthladdoedd yr oedd hi\u2019n teithio ohonynt ac iddynt, y cargo ar ei bwrdd, a nifer y bywydau a gollwyd."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mwy am y Llong a\u2019r Llongddrylliad"}, {"text_idx": "#000003", "text": "O\u2019r fan hyn gallwch chwilio am y CAMBANK ar wrecksite.eu i gael mwy o wybodaeth ddiddorol, megis rhif swyddogol y llong (IMO/Off). Yn achos y CAMBANK, rydym wedi darganfod mai 110097 oedd ei rhif, a bydd y wybodaeth hon yn ddefnyddiol wrth wneud chwiliadau pellach."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ar y dudalen llongddrylliad ar gyfer y CAMBANK fe welwch ffotograffau perthnasol, adroddiad ar y suddo, a gwybodaeth a gasglwyd gan ddeifwyr. Mae yma wybodaeth hefyd am y rheiny a fu farw, wedi\u2019i darparu gan Gomisiwn Beddau Rhyfel y Gymanwlad. Mae\u2019n nodi mai enw gwreiddiol y CAMBANK oedd y RAITHMOOR. Byddai llongau\u2019n newid enwau\u2019n aml ond yn cadw\u2019r un rhif swyddogol. Mae\u2019n ymddangos bod y RAITHMOOR yn eiddo i Walter Runciman & Company ac iddi gael ei gwerthu i\u2019r Merevale Shipping Company yng Nghaerdydd ym 1913 pan gafodd ei hailenwi. Gallwch chwilio am y CAMBANK yng nghatalog ar-lein y Comisiwn Brenhinol, Coflein, hefyd. Mae cofnod yno ar gyfer y llong fel safle llongddrylliad. Cewch fwy o wybodaeth yma am y llong, gan gynnwys pryd a ble y cafodd ei hadeiladu, ei dimensiynau, a\u2019i manyleb dechnegol. Rhoddir rhestr o ffynonellau ychwanegol yn ogystal."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Oddi yma gallwch fynd i\u2019r cronfeydd data CLIP a theipio rhif y llong. Bydd hyn yn rhoi cyswllt i chi i\u2019r rhestr lawn o gytundebau criw ar gyfer y CAMBANK \u2013 bob blwyddyn o 1899 hyd 1915. Mae rhestr griw 1915 ar gael ar wefan Yr Archifau Cenedlaethol. O ran y blynyddoedd eraill, bydd yn rhaid i chi eu harchebu o\u2019r wefan CLIP lle gallwch lawrlwytho sganiau o\u2019r rhestri gwreiddiol am da\u0302l bach."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae\u2019n werth chwilio yn archifau lleol y man lle cafodd y llong ei chofrestru. Yn achos y CAMBANK, gwyddom iddi gael ei chofrestru yng Nghaerdydd, felly\u2019r lle i edrych yw Archifau Morgannwg. Os chwiliwch eu catalog ar-lein, dewch o hyd i dair rhestr griw ar gyfer y flwyddyn 1913."}, {"text_idx": "#000008", "text": "I ddarganfod mwy am y cwmni a oedd yn berchen ar y CAMBANK, y Merevale Shipping Company o Gaerdydd, chwiliwch gatalog yr archifdy lleol, sef Archifau Morgannwg yn yr achos hwn. Bydd y chwiliad yn dod o hyd i gytundebau criw a llyfrau log ar gyfer tair llong arall a oedd yn eiddo i\u2019r cwmni, pob un ohonynt yn dechrau gyda\u2019r rhagddodiad \u2018Cam\u2019 \u2013 y CAMROSE, y CAMWELL a\u2019r CAMDALE \u2013 sy\u2019n mynd yn o\u0302l i\u2019r cyfnod cyn y rhyfel. Os chwiliwch am Merevale Shipping yng nghatalog ar-lein The National Archives, fe welwch i\u2019r cwmni gael ei gorffori ym 1904 a\u2019i ddiddymu cyn 1916. Mewn erthygl yn y Barry Dock News, dyddiedig Gorffennaf 1915, nodir mai \u2018well-known pitwood importer\u2019 yw un o\u2019r cyfarwyddwyr, Mr T P Thomas. Mae hyn yn rhoi mwy o wybodaeth i ni am fusnes y cwmni, cyn y rhyfel o bosibl."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ffotograffau o\u2019r Llong yn ei Hanterth"}, {"text_idx": "#000010", "text": "I ddod o hyd i ffotograff o\u2019r llong cyn iddi gael ei suddo gallwch chwilio delweddau Google \u2013 nid oedd dim yno ar gyfer y CAMBANK, felly\u2019r cam nesaf oedd chwilio casgliadau ar-lein Amgueddfa Cymru, sy\u2019n cynnwys delweddau o fwy na 5000 o agerlongau. Nid yw ei ffotograff o\u2019r CAMBANK wedi\u2019i ddigido, felly roedd angen cysylltu a\u0302\u2019r gwasanaeth ymholiadau i ofyn am gopi wedi\u2019i ddigido o\u2019r llun."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Gallwch yn awr chwilio am unrhyw adroddiadau ym mhapurau newydd Cymru am y CAMBANK."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Gan fod y CAMBANK yn un o\u2019r llongddrylliadau y gwnaethom arolwg ohono fel rhan o\u2019r prosiect llongau-U, mae ffrwyth yr ymchwil i\u2019w gael ar wefan Casgliad y Werin Cymru, gan gynnwys y rhestr griw sy\u2019n rhoi manylion y rheiny a oedd ar ei bwrdd pan gafodd ei suddo. Fel rhan o\u2019r prosiect, mae grw\u0302p cymunedol yng Nghaerdydd, Tiger Bay and the World, wedi casglu gwybodaeth am longau Caerdydd o amrywiol ffynonellau, gan gynnwys Archifau Morgannwg, ac wedi\u2019i rhoi ar eu gwefan."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae\u2019r delweddau o longddrylliad y CAMBANK sy\u2019n deillio o\u2019n harolwg i\u2019w gweld ar wefan y prosiect hefyd. Mae\u2019r wefan yn gartref i animeiddiadau ailgreu a lluniau o 17 o\u2019r 168 llongddrylliad o\u2019r Rhyfel Byd Cyntaf sydd yn nyfroedd Cymru."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Royal Commission on the Ancient"}]