[{"text_idx": "#000000", "text": "All PostsBywyd GwylltPoblTirweddHanes a DiwylliantNewyddion"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Pan fydd pobl yn meddwl am ein mamaliaid brodorol, efallai y byddan nhw\u2019n dychmygu llwynog yn troedio\u2019n gyfrwys drwy gae, hydd yn mwynhau haul yr hydref neu efallai ysgyfarnogod yn paffio\u2019n chwareus ar fore braf o wanwyn. Mae\u2019n bosibl bod ein hystlumod yn cael eu hanwybyddu\u2019n aml, ond fel yr unig famal sy\u2019n gallu hedfan go iawn, maen nhw\u2019n grw\u0302p gwych o anifeiliaid sy\u2019n haeddu eu lle ar y rhestr o\u2019n hoff famaliaid brodorol."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae ein hystlumod yn dechrau ymddangos ar ein tirweddau yn y gwanwyn, gan ddod allan o\u2019u gaeafgwsg \u2013 yn aml o ogof, o le gwag cudd mewn coeden neu efallai o adfail hen adeilad fferm. Mae eu hediadau syfrdanol yn llenwi\u2019r awyr, yn enwedig o amgylch gwrychoedd, coetiroedd ac uwch ddyfrffyrdd. Maen nhw\u2019n feistri ar wneud bob math o giamocs yn yr awyr, ac maen nhw\u2019n dal ysglyfaeth o'r awyr neu o arwyneb dail. Mae'r ystlum lleiaf sy\u2019n pwyso tua 5g yn gallu bwyta hyd at 3,000 o bryfed y noson \u2013 newyddion gwych i\u2019r rheini ohonom sydd wedi dioddef o gael ein pigo gan wybed drwy'r nos!"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Y tymor paru yw tymor yr hydref, ond mae\u2019r benywod yn defnyddio ymddygiad a elwir yn \u2018oedi ffrwythloni\u2019. Gallan nhw ddewis pryd i feichiogi a byddan nhw\u2019n aros i gael yr amodau iawn i wneud hynny yn y gwanwyn. Pan fyddan nhw\u2019n teimlo newid yn y tywydd ac yn sylwi ar gynnydd mewn bwyd, mae\u2019r menywod yn gwybod mai dyma\u2019r amser iawn i roi\u2019r cyfle gorau i\u2019w cywion oroesi. Mae\u2019r darpar famau hyn yn ymgynnull mewn \u2018clwydfannau mamolaeth\u2019 \u2013 hafan ddiogel iddyn nhw a\u2019u cywion newydd-anedig sy\u2019n cyrraedd ym mis Mehefin. Fel mamaliaid, mae angen i famau fwydo i gynhyrchu llaeth ar gyfer eu cywion llwglyd fel y byddan nhw\u2019n mentro allan sawl gwaith bob nos gan wybod bod y bychan yn ddiogel yn y man clwydo gyda'r lleill. Mae gan bob ystlum un cyw, ac maen nhw\u2019n eu hadnabod wrth eu harogl wrth ddod no\u0302l i glwydo, ac anaml iawn y byddan nhw\u2019n hedfan gyda nhw. Yn hytrach, mae\u2019r ystlumod ifanc yn cymdeithasu gyda\u2019i gilydd, gan ymarfer eu sgiliau chwifio\u2019u hadenydd, a chyn pen dim byddan nhw'n mentro ar antur fach hedfan eu hunain. Mae astudiaeth ddiweddar hyd yn oed wedi datgelu eu bod yn \u2018parablu\u2019, math o lais cynnar sy\u2019n cyfateb i fabanod dynol yn dysgu siarad \u2013 sgil bwysig i unrhyw anifail sy\u2019n byw mewn grwpiau. Ddiwedd yr haf, bydd ein hystlumod bach yn gadael y man clwydo ac yn dechrau chwilio am fwyd gyda\u2019r oedolion."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Un camsyniad cyffredin yw bod ystlumod yn ddall, ond mewn gwirionedd mae ganddyn nhw olwg eithaf da. Mae ein ystlumod yn newid yn rheolaidd rhwng hela gweledol ac ecoleoliad wrth chwilio am fwyd, gan ddibynnu ar gynefin a lefelau golau. Mae llawer o ystlumod yn samplu lefelau\u2019r golau mewn hediadau byr o gwmpas mynedfa eu clwydfan \u2013 mae hyn yn dweud wrthyn nhw a yw\u2019n ddiogel dod i\u2019r golwg ac yn ddigon tywyll i osgoi llawer o ysglyfaethwyr yn ystod y dydd. Gall golau artiffisial ddrysu ystlumod yn ystod eu hediadau samplu ysgafn ac achosi iddyn nhw oedi cyn dod allan. Mae hyn yn golygu eu bod yn colli\u2019r holl fwyd sydd o\u2019u cwmpas yn ystod y cyfnos, cyfnod pan fydd newid rhwng y pryfed sy\u2019n hedfan yn ystod y dydd a\u2019r nos. Mae\u2019r bwyd hwn yn arbennig o bwysig i\u2019r mamau nyrsio hynny sydd a\u0302 rhai bach i\u2019w bwydo. Mae golau artiffisial hefyd yn rhwystr i rai rhywogaethau ystlumod gan ei fod yn gwneud iddyn nhw deimlo\u2019n agored i niwed gan ysglyfaethwyr. Mae hefyd yn cael effeithiau negyddol ar y rhywogaethau sy\u2019n cael eu hela gan ystlumod fel gwyfynod a lindys, gan newid y gadwyn fwyd y mae ystlumod yn dibynnu arni."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae Cymru yn gartref i 15 o\u2019r 18 rhywogaeth o ystlumod yn y DU, ac mae 14 ohonyn nhw wedi\u2019u cofnodi yng Ngogledd Cymru. Mae naw o\u2019r rhywogaethau\u2019n byw yng Ngwynedd, ardal cyngor penrhyn Lly\u0302n, ac mae rhai rhywogaethau wedi\u2019u cofnodi\u2019n mudo rhwng Cymru ac Iwerddon yn y gwanwyn a\u2019r hydref. Gogledd Cymru yw un o\u2019r ychydig fannau yn y DU lle ceir yr ystlum pedol lleiaf prin. Mae\u2019r llu o hen adeiladau, ogofa\u0302u, twneli a chloddfeydd yn y rhan hon o\u2019r DU yn safleoedd clwydo delfrydol i ystlumod. Yn Lly\u0302n, mae Oriel Plas Glyn-y-weddw, un o safleoedd yr ecoamgueddfa yn Llanbedrog, yn fan da i weld neu \u2018eco-leoli\u2019 y rhywogaeth brin hon. Mae\u2019r ystlum Natterer, ystlum barfog, ystlum Brandt a\u2019r ystlum Daubenton hefyd yn cael eu cofnodi\u2019n fwy aml yng Nghymru nag yn unman arall yn y DU. Yr ystlum lleiaf cyffredin, sef y \u201csoprano\u201d, a\u2019r ystlum hirglust brown yw\u2019r rhywogaethau mwyaf cyffredin yn y DU ac Iwerddon. Mae\u2019r rhywogaethau eraill mewn niferoedd bach neu dim ond mewn mannau penodol o amgylch Gwynedd y gellir eu gweld. Er enghraifft, dim ond un man clwydo o\u2019r ystlum adain-lydan sydd wedi\u2019i ddarganfod yng Ngogledd Cymru. Does dim un o glwyddfannau\u2019r ystlum du wedi\u2019u darganfod eto, ond maen nhw wedi\u2019u cofnodi yn yr ardal, felly mae\u2019n debyg nad ydym yn gwybod amdanyn nhw."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Yn Iwerddon, mae gennym 9 o rywogaethau ystlumod preswyl ac mae 8 o\u2019r rhain wedi\u2019u cofnodi ar Iveragh: sef yr ystlum Pedol Lleiaf, y Leisler, y Daubenton, Hirglust brown, y Natterer, a 3 rhywogaeth o\u2019r ystlum lleiaf \u2013 ystlum cyffredin, y Soprano a'r Nathusius. Y 9fed yw\u2019r ystlum barfog sydd wedi\u2019i gofnodi ym Mharc Cenedlaethol Killarney, felly efallai eu bod eisoes ar Iveragh, ond dydyn ni ddim wedi\u2019u cofnodi...eto! Mae niferoedd yr Ystlum Pedol Lleiaf yn gostwng yn ddifrifol mewn sawl rhan o dir mawr Ewrop. Mae gan y rhywogaeth hon gadarnle yng ngorllewin Iwerddon (gan gynnwys Iveragh) a Chymru (gan gynnwys Lly\u0302n). Felly, mae ein cynefinoedd lleol yn bwysig yn rhyngwladol er mwyn i\u2019r rhywogaeth oroesi."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Rydyn ni\u2019n ffodus iawn o gael ystlumod yn ein hamgylchedd, a bydd sefydlu'r Kerry International Dark Sky Reserve a Gwarchodfa Awyr Dywyll Gogledd Cymru yn siw\u0302r o helpu ein cyfeillion blewog yn yr awyr. Mae ystlumod yn gysylltiadau hollbwysig yn ein byd naturiol, gan gymryd rhan allweddol yn y gwaith o ddarparu gwasanaeth rheoli pla\u0302u hanfodol i\u2019n diwydiant amaethyddol. Maen nhw hefyd yn codi\u2019n aml yn ein hen chwedlau \u2013 arwydd clir bod ein hynafiaid wedi cael eu cyfareddu cymaint gan y mamaliaid cyfrinachol hyn ag ydyn ni heddiw. Does ond rhaid meddwl am straeon am ystlumod yn mynd yn sownd yn ein gwallt (hen goel yn o\u0302l pob tebyg i gadw merched yn y ty\u0302 gyda\u2019r nos), am ystlumod yn newid ffurf a\u2019u cysylltiad a\u0302 fampiriaid yn golygu bod eu statws fel creaduriaid y nos wedi eu gwneud yn gymeriadau amheus yn ein lle\u0302n gwerin. Ond maen nhw\u2019n greaduriaid hyfryd ac nid ydyn nhw\u2019n faleisus o gwbl. Mae ganddyn nhw natur famol ofalgar a nhw yw\u2019r unig famal sy\u2019n hedfan. Yn sicr, mae ystlumod yn haeddu lle amlwg yn ein rhestr o fywyd gwyllt brodorol."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Oeddech chi\u2019n gwybod bod gwahanol rywogaethau o ystlumod yn creu synau ecoleoliad ar wahanol amleddau? Gall hyn hefyd eich helpu i ganfod pa rywogaethau sydd gennych yn eich ardal. Gellir defnyddio teclynnau fel blwch ystlumod neu Fesurydd Eco i wrando ar yr amleddau hyn a synau\u2019ch ystlumod lleol. Efallai y cewch eich synnu bod gennych chi fwy nag un rhywogaeth yn eich ardal!"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Yr enw Gwyddeleg ar gyfer ystlum yw \u2018Ialto\u0301g\u2019 ond fe\u2019u gelwir hefyd yn \u2018Sciatha\u0301n leathair\u2019 sy\u2019n golygu \u2018adain lledr\u2019. Yn Lladin maen nhw\u2019n cael eu galw\u2019n \u2018Chiroptera\u2019 sy\u2019n golygu \u2018llaw adeiniog\u2019. Maen nhw\u2019n ffurfio eu grw\u0302p eu hunain o famaliaid oherwydd eu gallu i hedfan o dan reolaeth."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae adenydd ystlum yn cynnwys haenau tenau o groen a elwir yn adein-bilen. Mae\u2019r bilen hon yn cael ei hymestyn dros esgyrn bysedd hir llaw yr ystlum sy\u2019n creu\u2019r adenydd maen nhw\u2019n eu defnyddio i hedfan."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mae Bats and Bugs yn gydweithrediad rhwng Bat Conservation Ireland a\u2019r Gwasanaeth Parciau Cenedlaethol a Bywyd Gwyllt. Eu nod yw cael gwybod beth mae ein hystlumod yn ei fwyta a gallwch chi helpu hefyd. Edrychwch ar y wefan i gael rhagor o wybodaeth."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Subcribe to our mailing list"}]