[{"text_idx": "#000000", "text": "Newid Hinsawdd a Threftadaeth yr Arfordir"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Sganio Laser yn yr Awyr"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae sganio laser yn yr awyr (ALS) (sy\u2019n cael ei adnabod hefyd fel LiDAR) yn dechneg synhwyro o bell a ddefnyddir i greu modelau 3D manwl gywir a delweddau o dirweddau. Fel gyda phob technoleg arloesol bron, mae ALS yn ddyfais filwrol ac fe\u2019i datblygwyd i ddechrau i gynnal sganio tanddwr i ganfod llongau tanddwr. Yn y DU, cafodd y dechnoleg ei mabwysiadu\u2019n eang yn ystod y 90au a\u2019i defnyddio i ddechrau gan Asiantaeth yr Amgylchedd i greu mapiau tir i asesu\u2019r risg o lifogydd. Fodd bynnag, ni chafodd potensial ALS ar gyfer arolygu archaeolegol ei gydnabod tan droad y mileniwm."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Yn ymarferol, mae arolwg ALS yn cynnwys trosglwyddo pelydrau laser gweithredol o awyren adain sefydlog at y tir. Mae adlewyrchiad y pelydrau a drosglwyddir yn o\u0302l i\u2019r awyren yn cael eu mesur wedyn i roi gwerthoedd pellter a ddefnyddir i greu Model Gweddlun Digidol (DEM) 3D o\u2019r dirwedd isod. Gall dwysedd y pelydr sy\u2019n dychwelyd roi arwydd hefyd o\u2019r math o ddeunydd yr adlewyrchwyd y pelydr ohono. Gellir defnyddio hyn, ochr yn ochr a\u0302\u2019r data uchder, i adnabod a chael gwared ar lystyfiant o DEM. Yn ei dro mae hyn yn cynnig golygfa o nodweddion cudd a thirweddau sydd wedi\u2019u cuddio gan lystyfiant efallai. Mae Systemau Lloeren Llywio Byd-eang (GNSS), neu Systemau Lleoli Byd-eang (GPS) fel maent yn cael eu hadnabod yn fwy cyffredin, yn cael eu defnyddio hefyd wrth arolygu i sicrhau bod y model 3D yn cael ei geo-leoli ar y ddaear."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Darlun o gofnodi data ALS o blatfform awyren adain sefydlog."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Chwith: Delwedd cysgod bryn aml-gyfeiriad 16 band o Ynys Enlli. Dde: Mapio o\u2019r awyr o archaeoleg weladwy o ALS a ffotograffiaeth o\u2019r awyr."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Cynhaliwyd arolygon ALS cyntaf CHERISH yn 2017 ar chwe ynys yng Nghymru (Ynys Seiriol, y Moelrhoniaid, Ynys Enlli, Sant Tudwal, Ynys Dewi ac Ynys Gwales). Mae\u2019r data manylder 0.25cm wedi cael eu defnyddio i fapio nodweddion archaeolegol yn fanwl gywir i greu mapiau newydd o\u2019r holl archaeoleg ar ei sefyll ar bob ynys. Yn Iwerddon, mae arolwg ALS wedi cael ei gomisiynu ar gyfer yr ardal o amgylch Bae Dulyn. Hefyd mae data ALS wedi cael eu defnyddio ochr yn ochr a\u0302 ffotograffiaeth o\u2019r awyr gan ddarganfod llawer o olion cnydau ar draws yr ynysoedd."}]