[{"text_idx": "#000001", "text": "Mae oedraniaeth yn golygu stereoteipio, rhagfarnu ac/neu wahaniaethu pobl ar sail eu hoed neu\u2019r hyn y tybir yw eu hoed."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae oedraniaeth yn gallu effeithio ar unrhyw grw\u0302p oed. Yn y canllaw hwn, byddwn yn edrych ar oedraniaeth sy\u2019n effeithio ar bobl hy\u0302n, yr effaith negyddol mae hyn yn gallu ei gael, a\u2019r ffyrdd y gallwch herio oedraniaeth."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ffordd o feddwl yw stereoteipio lle mae pobl yn cael eu categoreiddio i grwpiau ac yn cael rhinweddau penodol. Syniadau cyffredinol neu gredoau yngly\u0302n a\u0302 grw\u0302p o bobl yw stereoteipiau."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Gallant fod yn niweidiol pan nad yw\u2019r stereoteip yn berthnasol i lawer o bobl sy\u2019n perthyn i\u2019r grw\u0302p (er enghraifft, y gred nad yw pobl hy\u0302n yn gallu dysgu pethau newydd), neu os yw pobl yn credu mor gryf mewn stereoteip, eu bod yn diystyru unrhyw dystiolaeth sydd yn profi i\u2019r gwrthwyneb."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Nid yw stereoteipiau yn ystyried gwahaniaethau, persbectif, dewisiadau, dyheadau nac anghenion unigol. Maent yn dad-ddyneiddio drwy grwpio pobl gyda\u2019i gilydd o dan label \u2013 label sydd yn aml heb unrhyw gysylltiad a\u0302\u2019r unigolion dan sylw."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae rhagfarn yn cyfeirio at agweddau neu deimladau sydd gan bobl yngly\u0302n ag aelodau grwpiau eraill. Gall y rhain fod yn gyfuniad o agweddau a theimladau cadarnhaol a negyddol, ond maent yn aml yn negyddol (er enghraifft, bod pobl hy\u0302n yn gyfoethog ac yn mwynhau sicrwydd ariannol ar draul pobl ifanc)."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ymddygiad yw gwahaniaethu. Mae\u2019n golygu trin pobl yn annheg am eu bod nhw\u2019n meddu ar rinweddau penodol. Gall hyn olygu trin pobl yn annheg o ganlyniad i\u2019r syniadau sydd ganddynt am y bobl hynny o ganlyniad i stereoteipiau a rhagfarn (er enghraifft, campfa yn gwrthod rhoi aelodaeth i ddyn 76 oed ar y sail bod ei oedran \u2018yn awgrymu\u2019 ei fod yn rhy fregus)."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Gall gwahaniaethu hefyd olygu peidio ag ystyried gwahaniaethau rhwng pobl, a thrin pawb yr un fath (er enghraifft, gwesty yn disgwyl i\u2019r holl staff a gwesteion ddefnyddio grisiau i symud i fyny ac i lawr rhwng y gwahanol loriau). Byddai hyn, ymhlith pethau eraill, yn gwahaniaethu yn erbyn pobl sydd ag anableddau penodol."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae effeithiau oedraniaeth yn niferus, yn amrywiol ac yn niweidiol."}, {"text_idx": "#000010", "text": "I unigolion, gall oedraniaeth arwain at y canlynol:"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Colli rolau pwysig mewn bywyd (e.e. yn y gwaith, neu o fewn y teulu/y gymuned), yn ogystal a\u0302 cholli dylanwad, dewis a hunan-barch.\nRhwydweithiau ac ysgogiad cymdeithasol, gweithgaredd corfforol, sicrwydd ariannol ac iechyd yn dirywio.\nProfi iselder a rhwystredigaeth, a chael eu hallgau, eu gwrthod, eu hynysu a\u2019u bychanu.\nCael eu trin heb urddas, parch na chydraddoldeb."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mae oedraniaeth yn golygu nad yw rolau a chyfraniadau hanfodol y mae pobl hy\u0302n yn eu gwneud mewn cymdeithas yn cael eu gwerthfawrogi ddigon, neu eu bod yn cael eu hanwybyddu."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Er enghraifft, mae pobl hy\u0302n yn gwneud cyfraniad sylweddol i gymdeithas trwy wirfoddoli, darparu gofal a chefnogaeth, a thalu trethi. Ar o\u0302l ystyried costau sy\u2019n ymwneud a\u0302 phensiynau, lles ac iechyd, mae pobl hy\u0302n yn cyfrannu dros \u00a32.19 biliwn y flwyddyn i economi Cymru."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Y cam cyntaf wrth fynd i\u2019r afael ag oedraniaeth yw bod yn effro iddo, yn ei holl ffurfiau: stereoteipiau, rhagfarnau a gwahaniaethu."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Pan fo oedraniaeth wedi cael ei nodi, gellir ei herio\u2019n ffurfiol neu\u2019n anffurfiol. Gall ei herio anffurfiol olygu tynnu sylw at oedraniaeth, datgelu rhagdybiaethau anghywir sy\u2019n cael eu gwneud, a thynnu sylw at effeithiau niweidiol oedraniaeth trwy gynnal trafodaeth."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Bydd dull ffurfiol hefyd yn golygu tynnu sylw at oedraniaeth, ond gall hefyd olygu defnyddio deddfwriaeth sydd wedi\u2019i llunio i ddileu a mynd i\u2019r afael a\u0302 gwahaniaethu. Deddf Cydraddoldeb 2010 yw\u2019r ddeddfwriaeth hon."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Pan fo gwahaniaethu\u2019n digwydd sy\u2019n gysylltiedig ag un neu fwy o\u2019r nodweddion gwarchodedig hyn, gellir defnyddio\u2019r Ddeddf Cydraddoldeb i herio\u2019r gwahaniaethu hwn. Gan fod \u2018oed\u2019 yn nodwedd warchodedig, gellir defnyddio\u2019r Ddeddf Cydraddoldeb i herio gwahaniaethu ar sail oed."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Mae\u2019r Ddeddf Cydraddoldeb yn cynnig amddiffyniad rhag gwahaniaethu uniongyrchol ac anuniongyrchol, yn ogystal ag aflonyddwch ac erledigaeth. Mae\u2019r termau hyn yn cael eu hegluro isod."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mae gwahaniaethu uniongyrchol yn golygu trin unigolyn yn waeth nag unigolyn arall yn uniongyrchol ar sail nodwedd warchodedig. Enghraifft, gwrthod rhoi contract ffo\u0302n symudol i unigolyn oherwydd eu bod nhw\u2019n \u2018rhy hen\u2019."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Mae gwahaniaethu anuniongyrchol yn golygu gweithredu rheol, polisi neu ffordd o wneud pethau sy\u2019n effeithio\u2019n waeth ar rywun sydd a\u0302 nodwedd warchodedig nag ar rywun sydd heb nodwedd warchodedig. Er enghraifft, meddygon teulu yn gweithredu rheol bod rhaid ffonio am 8 o\u2019r gloch y bore er mwyn gallu gweld meddyg ar y diwrnod hwnnw. Mae hyn yn aml yn effeithio\u2019n waeth ar bobl sydd a\u0302 rhai anableddau."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Aflonyddu yw ymddygiad sy\u2019n torri urddas unigolyn neu sy\u2019n creu amgylchedd cas, diraddiol, bychanol neu sarhaus i rywun sydd a\u0302 nodwedd warchodedig. Er enghraifft, cydweithwyr yn y gwaith yn gwneud hwyl am ben oed rhywun dro ar o\u0302l tro, a\u2019r unigolyn hwnnw\u2019n teimlo bod hyn yn sarhaus. Gallai hefyd fod yn aflonyddwch pe byddai\u2019r unigolyn yn teimlo sarhad gan sylwadau yn ymwneud ag oedran rhywun maent yn gysylltiedig a\u0302 nhw, fel partner."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ystyr erlid yw trin rhywun yn anffafriol am ei fod wedi cymryd (neu, o bosib, am gymryd) camau dan y Ddeddf Cydraddoldeb, neu\u2019n cefnogi rhywun sy\u2019n cymryd camau."}, {"text_idx": "#000025", "text": "A yw hi byth yn gyfreithiol i drin pobl yn wahanol oherwydd eu hoed?"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Mewn rhai amgylchiadau, gall gwahaniaeth mewn gwasanaethau neu driniaeth rhwng pobl fod yn gyfreithlon mae yna reswm da dros wneud rhywbeth ar gael i rai pobl\nac nid i eraill, ac mae yna dystiolaeth yn cefnogi hyn. Er enghraifft:"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Rhaglen sgrinio iechyd sydd wedi\u2019i thargedu at grw\u0302p oedran penodol \u2013 byddai angen tystiolaeth fod y bobl sydd yn y grw\u0302p sydd wedi cael cynnig y sgrinio a\u0302 risg uwch o gael yr afiechyd sy\u2019n cael ei sgrinio, neu na fyddai\u2019r sgrinio\u2019n effeithiol i\u2019r grwpiau oedran eraill.\nY sector gwasanaethau ariannol (e.e. banciau, cymdeithasau adeiladu a chwmni\u0308au yswiriant) yn defnyddio oedran i asesu risg ac i gyfrifo cost gwasanaethau fel yswiriant car/teithio \u2013 pan fo\u2019r rhain yn ddrytach i bobl hy\u0302n, mae angen seilio\u2019r gost ychwanegol ar dystiolaeth, gan ddangos bod pobl dros oed penodol mewn mwy o berygl wrth yrru neu deithio."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Mae\u2019r amgylchiadau\u2019n dod o dan un o\u2019r eithriadau sy\u2019n caniata\u0301u i sefydliadau ddarparu triniaeth neu wasanaethau gwahanol ar sail oedran. Er enghraifft:"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Gwyliau\u2019n ymwneud ag oed a gynigir i bobl dros 50 oed.\nGostyngiadau mewn siopau i bobl dros 65 oed.\nClybiau cymdeithasol neu hamdden sydd ar gyfer oedrannau penodol yn unig."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Os oes rhywun wedi gwahaniaethu yn eich erbyn, gallwch ddefnyddio\u2019r Ddeddf Cydraddoldeb i unioni pethau. Fel canllaw cyffredinol, dylech gadw cofnod o unrhyw dystiolaeth sydd gennych yngly\u0302n a\u0302\u2019r gwahaniaethu rydych wedi\u2019u profi."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Cam 1: Rhannwch eich pryder a\u0302\u2019r darparwyr nwyddau/gwasanaeth neu\u2019r cyflogwr (neu gynrychiolydd cyflogwr megis cynrychiolydd undeb llafur) rydych chi am wneud y gw\u0302yn amdano. Gwnewch hyn drwy ddefnyddio eu gweithdrefn gwyno."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Dylai\u2019r weithdrefn gwyno roi manylion i chi yngly\u0302n a\u0302 phwy ddylech chi gysylltu a\u0302 nhw, ac am faint ddylech chi orfod disgwyl am ateb. Gwnewch eich cwyn mor glir a\u0302 phosibl, ac esboniwch fod eich cwyn yn ymwneud a\u0302 gwahaniaethu, gan nodi\u2019r nodwedd warchodedig sy\u2019n berthnasol i chi. Efallai y byddwch chi\u2019n teimlo bod rhywun\nwedi gwahaniaethu yn eich erbyn oherwydd mwy nag un nodwedd warchodedig, ac felly gallwch chi egluro hyn hefyd."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Gall fod yn ddefnyddiol i chi awgrymu pa newidiadau yr hoffech eu gweld o ganlyniad i\u2019ch cwyn. Efallai yr hoffech dderbyn ymddiheuriad ffurfiol, er enghraifft, neu efallai y byddwch yn teimlo bod angen i staff fynychu hyfforddiant ar fater penodol, neu efallai yr hoffech weld newidiadau i\u2019r ffordd y mae gwasanaethau yn cael eu rhedeg. Cadwch gopi o\u2019ch cwyn, yn ogystal a\u0302 chopi o unrhyw dystiolaeth sydd gennych i gefnogi eich cwyn."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Cam 2: Os byddwch yn teimlo bod unrhyw ymateb a gewch yn anfoddhaol neu\u2019n afresymol, gallwch fynd a\u0302\u2019r gw\u0302yn ymhellach trwy fynd a\u0302 hi at berson uwch yn y sefydliad os oes un, at brif swyddfa neu at yr Ombwdsmon perthnasol. Os ydych yn uwchgyfeirio cwyn fel hyn, mae\u2019n bwysig eich bod yn mynd trwy\u2019r holl gamau priodol, neu mae\u2019n bosib y bydd gofyn i chi fynd un cam yn o\u0302l."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Gall y llinell gymorth hon roi cyngor a gwybodaeth yngly\u0302n a\u0302 gwahaniaethu yn y byd gwaith, tai, addysg, trafnidiaeth, ac achosion lle mae rhywun wedi gwahaniaethu yn eich erbyn wrth i chi ddefnyddio neu brynu nwyddau a gwasanaethau."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mae\u2019r llinell gymorth hon yn gallu rhoi cyngor ac mae\u2019n derbyn cwynion am wasanaethau ffonau neu\u2019r rhyngrwyd, neu am raglenni teledu neu radio."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Mae ACAS yn rhoi gwybodaeth a chyngor diduedd ac am ddim i gyflogwyr a gweithwyr am yr holl bethau sy\u2019n ymwneud a\u0302\u2019r gweithle a chyfraith cyflogaeth. Bydd y llinell gymorth hon helpu i ddatrys dadl neu broblem sydd yn eich gweithle."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Mae Cyngor ar Bopeth yn rhwydwaith o elusennau annibynnol sy\u2019n rhoi cyngor cyfrinachol am ddim dros y ffo\u0302n, ar-lein ac wyneb yn wyneb."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Diffinio oedraniaeth: beth i gadw llygad amdanynt"}, {"text_idx": "#000044", "text": "Gwahaniaethu ar sail oed yn y cyfryngau"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Mae gan y cyfryngau lawer o bw\u0302er a dylanwad ar y ffordd yr ydym yn meddwl am oed. Felly mae\u2019n bwysig bod y ffordd y mae pobl hy\u0302n yn cael eu cynrychioli yn deg ac yn gywir."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Mae hyn yn cynnwys defnyddio delweddau ac iaith sy\u2019n adlewyrchu ystod amrywiol o brofiadau, diddordebau a dyheadau pobl hy\u0302n. Wrth ddarllen neu wrando ar adroddiadau yn y cyfryngau (gan gynnwys print, teledu, radio, y rhyngrwyd a chyfryngau cymdeithasol), gallai\u2019r cwestiynau canlynol fod yn ddefnyddiol wrth benderfynu a oes oedraniaeth yn bresennol:"}, {"text_idx": "#000047", "text": "A yw cynnwys oed rhywun yn ychwanegu unrhyw beth at y stori?\nA yw\u2019r darlun hwn neu\u2019r stori hon yn cadarnhau neu\u2019n herio stereoteipiau negyddol?\nA yw\u2019r cyhoeddiad hwn neu\u2019r sianel hon yn adrodd yn rheolaidd ynghylch straeon negyddol am bobl hy\u0302n neu am bobl sy\u2019n heneiddio?\nA yw\u2019r cyhoeddiad hwn neu\u2019r sianel hon wedi adrodd straeon cadarnhaol am bobl hy\u0302n neu am bobl sy\u2019n heneiddio?\nOs oes straeon cadarnhaol, ydyn nhw o natur nawddoglyd?"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Os ydych yn teimlo fod oedraniaeth yn bresennol, gallwch gysylltu a\u0302\u2019r golygydd (papurau newydd neu gylchgronau), darlledwr (radio neu deledu), neu berson sy\u2019n rhannu\u2019r stori (cyfryngau cymdeithasol) i dynnu sylw at yr oedraniaeth a gofyn am gynnwys mwy cytbwys sy\u2019n adlewyrchiad mwy cywir o werth a chyfraniad pobl hy\u0302n at y gymdeithas."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Os nad yw hyn yn arwain at ymateb boddhaol, yna cysylltwch a\u0302\u2019r corff rheoleiddio perthnasol i dynnu eu sylw at y gw\u0302yn (sef Ofcom ar gyfer y rhan fwyaf o gynnwys y cyfryngau, neu\u2019r Awdurdod Safonau Hysbysebu ar gyfer hysbysebion)."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Mae gwaith ystyrlon yn gallu helpu pobl i aros yn egni\u0308ol, teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi ac mae\u2019n gwella iechyd a lles."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Fodd bynnag, mae rhagfarn ar sail oedran a gwahaniaethu o fewn y gweithle, sy\u2019n seiliedig ar fythau y mae angen eu chwalu yngly\u0302n a\u0302 diffyg cynhyrchiant, iechyd salach ac amharodrwydd i addasu i newid, yn rhwystr i bobl hy\u0302n aros mewn gwaith a\u0302 tha\u0302\u2019 neu ddychwelyd iddo."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Wrth wneud cais am swyddi neu tra ydych mewn gwaith, gallai\u2019r cwestiynau canlynol fod yn ddefnyddiol i benderfynu a oes unrhyw ragfarn ar sail oedran:"}, {"text_idx": "#000054", "text": "A yw hysbysebion swyddi yn rhoi\u2019r argraff ei bod hi\u2019n bosibl nad oes gan y cyflogwr ddiddordeb mewn pobl hy\u0302n (e.e. y cyflogwr yn gofyn am gymwysterau fel TGAU, neu\u2019n targedu\u2019r recriwtio at ffeiriau graddedigion)?\nYn y gweithle, a yw cyfleoedd i gael dyrchafiad a hyfforddiant yn agored i bob oed, ac yn gyfartal ac yn deg?\nYn y gweithle, a yw arfarniadau gwaith yn rhydd rhag unrhyw ragdybiaethau am oed, ac yn seiliedig ar wir berfformiad?\nOs bydd sefyllfaoedd yn codi sy\u2019n golygu bod angen colli swyddi, ydyn nhw\u2019n cael eu gwneud heb dybiaethau yngly\u0302n ag oed (e.e. yn rhydd rhag tybiaethau y bydd pobl hy\u0302n yn ymddeol cyn bo hir)?"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Yng nghyd destun cyflogaeth, mae\u2019n bwysig nodi y gallai fod \u2018cyfiawnhad gwrthrychol\u2019 dros drin rhywun yn wahanol oherwydd eu hoed. Gallai hyn gynnwys enghreifftiau fel terfyniadau oed i wneud swyddi penodol neu i dalu\u2019r Isafswm Cyflog Cenedlaethol."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Os ydych yn cael profiad o wahaniaethu ar sail oed wrth chwilio am waith neu yn y gweithle, gallwch:"}, {"text_idx": "#000057", "text": "Siaradwch a\u0302 chynrychiolydd Undeb Llafur neu gynrychiolydd cyflogwr yn eich gweithle.\nSiarad a\u0302\u2019r cyflogwr i geisio dod o hyd i ateb anffurfiol a derbyniol.\nGwneud cwyn ffurfiol i\u2019r cyflogwr drwy eu gweithdrefn gwyno.\nMynd ag achos i dribiwnlys cyflogaeth (mae terfyniadau amser ar gyfer gwneud hawliad \u2013 3 mis o ddyddiad yr achos diwethaf o wahaniaethu, dylech gysylltu a\u0302 gwasanaeth cymodi buan ACAS i geisio datrys y mater yn gyntaf).\nYn unrhyw un o\u2019r camau, mynnwch gyngor a chymorth am ddim gan asiantaeth arbenigol sy\u2019n gallu rhoi cyngor ar sail eich profiad a\u2019ch amgylchiadau unigol (ee gan ACAS)."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Yn unrhyw un o\u2019r camau, gallwch gael cyngor a chymorth am ddim gan asiantaeth arbenigol sy\u2019n gallu rhoi cyngor ar sail eich profiad a\u2019ch amgylchiadau unigol (ee gan ACAS). Yn unrhyw un o\u2019r camau, gallwch gael cyngor a chymorth am ddim gan asiantaeth arbenigol sy\u2019n gallu rhoi cyngor ar sail eich profiad a\u2019ch amgylchiadau unigol (ee gan ACAS)."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Gwahaniaethu ar sail oed mewn gwasanaethau iechyd a gofal"}, {"text_idx": "#000060", "text": "Pan rydym yn sa\u0302l, rydym eisiau cael y driniaeth orau sydd ar gael. Fodd bynnag, weithiau mae problemau\u2019n cael eu priodoli i \u2018henaint\u2019, yn cael eu hanwybyddu, ni ymchwilir yn llawn iddynt na\u2019u trin yn llawn."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Mae gan unrhyw un sy\u2019n gweithio i\u2019r GIG, neu i\u2019r sector gofal iechyd preifat (gan gynnwys staff meddygol proffesiynol megis ymgynghorwyr, meddygon a nyrsys, derbynwyr, rheolwyr, staff diogelwch, glanhawyr, gyrwyr ambiwlans) neu unrhyw un sy\u2019n gweithio i awdurdod lleol (gan gynnwys gweithwyr cymdeithasol), ddyletswydd i beidio a\u0302 gwahaniaethu yn erbyn pobl hy\u0302n."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Wrth ddefnyddio gwasanaethau iechyd neu ofal, gallai\u2019r cwestiynau canlynol fod yn ddefnyddiol wrth benderfynu a oes unrhyw oedraniaeth neu ragfarn yn bresennol:"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Oes yna wasanaeth yn cael ei wrthod i chi oherwydd eich oed (mae\u2019n bwysig nodi bod rhai triniaethau lle mae sylfaen tystiolaeth yn awgrymu nad ydynt yn effeithiol y tu hwnt i oedran penodol)?\nYdych chi\u2019n derbyn gwasanaeth o ansawdd gwaeth, neu ar delerau gwaeth nag a fyddai\u2019n cael ei gynnig fel arfer, oherwydd eich oed?\nA yw\u2019r darparwr yn ymddwyn mewn ffordd sy\u2019n gysylltiedig a\u0302\u2019ch oed sy\u2019n achosi trallod i chi, yn eich tramgwyddo neu\u2019n codi ofn arnoch?\nA yw\u2019r darparwr yn eich cosbi oherwydd eich bod yn cwyno am wahaniaethu neu\u2019n helpu rhywun arall gwyno oherwydd mater sy\u2019n gysylltiedig ag oed?"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Os ydych yn cael profiad o wahaniaethu ar sail oed mewn gwasanaethau iechyd neu ofal, yna gallwch wneud y canlynol:"}, {"text_idx": "#000065", "text": "Gwneud cwyn i\u2019r ward, ysbyty, cartref gofal neu darparwr gofal."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Os nad ydych yn fodlon a\u0302 chanlyniad eich cwyn, yna gallwch fynd ag ef ymhellach drwy wneud cwyn i\u2019r bwrdd iechyd perthnasol (ar gyfer gwasanaethau iechyd), neu at yr awdurdod lleol (ar gyfer gwasanaethau gofal). Os nad yw hyn yn arwain at ymateb boddhaol, yna gallwch wneud cwyn i gorff rheoleiddio neu gorff gwarchod:"}, {"text_idx": "#000068", "text": "Yn unrhyw un o\u2019r camau, gallwch hefyd gael cyngor a chymorth am ddim gan asiantaeth arbenigol sy\u2019n gallu rhoi cyngor ar sail eich profiad a\u2019ch amgylchiadau unigol (ee gan y Gwasanaeth Cynghori a Chefnogi Cydraddoldeb)."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Gwahaniaethu ar sail oed mewn gwasanaethau defnyddwyr"}, {"text_idx": "#000071", "text": "Yn y rhan fwyaf o achosion, mae\u2019n golygu na ellir gwahaniaethu yn eich erbyn ar sail eich oed. Fodd bynnag, mae nifer o eithriadau penodol yn ymwneud a\u0302 rhai gwasanaethau defnyddwyr ac ariannol, gan gynnwys:"}, {"text_idx": "#000072", "text": "Gwyliau\u2019n ymwneud ag oed a gynigir i bobl dros 50 oed\nClybiau cymdeithasol neu hamdden sydd ar gyfer oedrannau penodol yn unig\nYswirwyr yn gallu ystyried oed wrth gyfrifo premiwm, a banc yn gallu gwrthod cynnyrch ariannol i gwsmer ar sail ei oed (ond, mae\u2019n rhaid iddynt sicrhau eu bod yn seilio\u2019r penderfyniad ar wybodaeth ddibynadwy a pherthnasol, yn hytrach na gwneud rhagdybiaeth gyffredinol ar sail oed)"}, {"text_idx": "#000073", "text": "Os ydych yn teimlo eich bod wedi cael eich trin yn wael fel cwsmer ar sail eich oed, gallwch:"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Gwneud cwyn drwy weithdrefn gwyno\u2019r cwmni, gan ddatgan eich bod yn credu eich bod wedi profi gwahaniaethu yn eich erbyn ar sail eich oed.\nRhoi gwybod i safonau masnach (timau mewn awdurdodau lleol sy\u2019n rhoi deddfwriaethau mewn grym i ddiogelu cwsmeriaid) am fusnes lleol."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Gan ddibynnu am bwy ydych chi\u2019n cwyno, gallech fynd a\u0302\u2019ch cwyn ymhellach at gorff rheoleiddio:"}, {"text_idx": "#000077", "text": "Yn ystod unrhyw un o\u2019r camau uchod, gallwch hefyd gysylltu a\u0302\u2019r Gwasanaeth Cynghori a Chefnogi Cydraddoldeb i gael cyngor."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Mae\u2019n bosib yr hoffech fynd a\u0302\u2019ch busnes i rywle arall, a dywedwch wrth eich ffrindiau a\u2019ch teulu i wneud yr un fath. Ysgrifennwch at y cwmni i ddweud wrthynt mai oedraniaeth yw\u2019r rheswm pam eu bod wedi colli busnes."}]