[{"text_idx": "#000005", "text": "Llyfrgell yr Archwiliad: Dogfennau Craidd"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Gerald De Windsor a\u2019r Dywysoges Nest"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sir Benfro yn yr Oes Haearn"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Codiad yn Lefel y Mo\u0302r"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Edrychwch ar Gaer Abergwaun yn 1797 a darllenwch ymlaen i ddarganfod mwy am pam y cafodd ei hadeiladu."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Adluniad 3D o Gaer Abergwaun fel y gallai fod wedi edrych yn 1797, adeg y Goresgyniad Olaf."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Cliciwch ar yr olygfa 360\u00b0 isod i weld y gaer o safbwynt gynnwr."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Heddiw, mae tref borthladd Abergwaun yn teimlo\u2019n bell i unrhyw un sy\u2019n cyrraedd yno dros y tir. Ond mae\u2019r mo\u0302r wastad wedi bod yn borth i\u2019r byd ehangach. Mae stori liwgar Caer Abergwaun yn cysylltu ein glannau lleol a\u0302 hanes byd-eang."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Roedd Abergwaun yn brysur yn ystod y ddeunawfed ganrif. Daeth cychod pennog a\u0302\u2019u dalfa i gael ei sychu, ei halltu, ei mygu a\u2019i hallforio. Cyrhaeddodd pren, glo a chalchfaen ar longau. Cafodd eog ei bysgota ar afon Gwaun, ac roedd ffatri bychan yn cynhyrchu brethyn. Daeth smyglwyr a\u0302 gwin a gwirodydd drwy gilfachau ynysig."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Yn ystod Rhyfel Annibyniaeth America daeth Americanwyr a herwlongwyr o Ffrainc i browlan ar hyd yr arfordir. Yn 1779, fe wrthododd gynnau smyglwr ymosodiad gan y Tywysog Du. Roedd capten y llong wedi ceisio dal y porthladd ffyniannus yn wystl."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Ar o\u0302l eu profiad gyda\u2019r Tywysog Du, ysgrifennodd pobl tref Abergwaun at y Cyfrin Gyngor yn gofyn am ganonau. Cytunodd y Cyfrin Gyngor, ar yr amod bod pobl y dref yn adeiladu\u2019r gaer eu hunain."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Yn ddiweddarach, daeth Ffrainc chwyldroadol yn fygythiad. Fodd bynnag, roedd y bwledi a chetris yn aml yn brin. Pan ddaeth fflyd o Ffrainc i mewn i\u2019r harbwr ar 22 Chwefror 1797, yr unig beth y gallai\u2019r gynwyr ei wneud oedd saethu taniadau gwag. Roedd yn ddigon i atal y fflyd oedd yn ymwthio, a laniodd yng Ngharreg Wastad yn lle hynny. Gelwyd hyn yn Oresgyniad Olaf Prydain."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Daeth Abergwaun yn fan pwysig yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Daeth y goleuadau chwilio o hyd i awyrennau mo\u0302r yr Almaen a oedd yn ceisio gosod mwyngloddiau yn yr harbwr. Roedd gynnau peiriant Lewis hefyd yn rhan o\u2019r amddiffynfeydd yma. Os byddwch yn ymweld a\u0302\u2019r gaer, gallwch weld sylfeini concrid dau gwt Nissen o hyd."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Fel heddiw, roedd menywod hefyd yn cymryd yr awenau yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Mae\u2019n bosibl bod menywod yn defnyddio\u2019r magnelfa chwilolau hefyd."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Mae\u2019n bosibl bod rhannau o gaer Abergwaun wedi cael eu colli oherwydd erydiad arfordirol. Mae erydiad arfordirol, sy\u2019n gysylltiedig a\u0302 newid hinsawdd, yn bygwth llawer o safleoedd hanesyddol ar hyd ein harfordir. Er mwyn helpu i ddiogelu ein treftadaeth arfordirol, ymunwch a\u0302\u2019r prosiect ffotograffiaeth Arfordir ar Daith."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Mae traeth Porth Mawr ger Tyddewi wedi hen arfer denu ymwelwyr ers cenedlaethau. Mae\u2019n lleoliad perffaith ar gyfer teithiau diwrnod a gwyliau. Ond y..."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Yn 2014 rhwygodd stormydd enfawr y tywod i ffwrdd o draeth y Porth Mawr. Dros nos, dadorchuddiwyd bonion coetir hynafol. Roedd y goedwig honno'n llawn..."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Fedrwch helpu ni diogelu ein tirwedd hanesyddol trwy reportio trosedd treftadaeth i Heddlu Dyfed-Powys."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Cysylltwch a\u0302 ni a chofrestrwch eich manylion i gael y diweddariadau diweddaraf ar yr hyn sy'n digwydd ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro"}]