[{"text_idx": "#000004", "text": "Mae\u2019n 620 mlynedd i\u2019r mis ers brwydr Hyddgen (pryd y trechodd mintai Owain Glyndw\u0302r fyddin lawer iawn mwy brenin Lloegr)."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Yn y llun rwyf yn sefyll ar y llwybr caled sy\u2019n cychwyn o ffordd Nant-y-moch i gyfeiriad Maesnant (trac go wael mewn mannau \u2013 peidiwch a\u0302 meddwl gyrru ar ei hyd). Llwybr i\u2019r Bwrdd Dw\u0302r fynd a dod i Lyn Llygad Rheidol, islaw Pumlumon Fach a Phumlumon Fawr yw\u2019r trac, fe dybiaf."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae\u2019n haws o lawer dilyn hwn at y llyn na dringo\u2019r bryniau serth, corslyd, gan ei fod yn codi\u2019n weddol araf, ar sia\u0302p hanner cylch tuag at y llyn mynyddig \u2013 tarddle afon Rheidol, afon sydd yn ei thro\u2019n bwydo cronfa Nant-y-moch, ac yna orsaf drydan Cwmrheidol."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Y tu hwnt i\u2019r llun, i lawr i\u2019r chwith a thu o\u0302l i mi, y mae Bryn y Beddau \u2013 lle maen nhw\u2019n tybio bod cyrff byddin Lloegr wedi\u2019u claddu. Y bryn mawr o\u2019m blaen sy\u2019n ymestyn i ffwrdd i\u2019r dde, yw Banc Lluestnewydd. Mae nifer o olion hen luestai i\u2019w canfod ar draws ardal eang o\u2019r ucheldir yma."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Yn y dyffryn sy\u2019n arwain i ffwrdd i\u2019r dde y mae afon Hengwm, a\u2019r afon sydd yn arwain i ffwrdd i\u2019r dyffryn llydan ar y chwith yw afon Hyddgen (gyda Banc Llechwedd Mawr yn codi i\u2019r chwith o\u2019r afon). O dan y llechwedd ac i\u2019r chwith o\u2019r afon, y mae Cerrig Cyfamod Glyndw\u0302r, ac ymhellach i ffwrdd y mae Hyddgen ei hun."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Gyferbyn, i\u2019r dde o Hyddgen, ar ben un o\u2019r bryniau, y mae Carn Hyddgen (Carn Gwilym). Os oes ganddoch chi sgrin fawr, efallai y byddwch yn gallu ei gweld yn sefyll fel rhyw gorn bach ar gopa\u2019r bryn."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Tu hwnt i\u2019r llun, i lawr dros lethr serth lle mae\u2019r ffordd yn dechrau troi i\u2019r dde, a lle mae afon Hengwm yn troi i gyfeiriad Nant-y-moch, yn o\u0302l y map, y mae maen hir \u2013 Pen Cor-maen \u2013 er na welais i\u2019r maen, rhaid cyfaddef. Ar ddarn gwastad, cul o dir gerllaw\u2019r ffordd i\u2019r chwith, y mae tri llyn bach prydferth \u2013 y pella ohonynt yn adleisio enw\u2019r maen hynafol, sef Llyn Pen Cor-maen. Ys gwn i beth yn union yr oedd y maen yn ei arwyddo?"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Felly, er nad oes neb yn gwybod i sicrwydd union leoliad Brwydr Hyddgen, mae\u2019n debygol iawn mai yn y dyffryn llydan, corsiog, ar hyd llwybr afon Hyddgen, a welwch yn y llun, y bu\u2019r ymladd."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Plu\u2019r gweunydd a Hyddgen yn y pellter"}, {"text_idx": "#000014", "text": "A beth sydd ar ddiwedd y daith (wel, hanner ffordd, gan bod angen cerdded yr holl ffordd yn o\u0302l!)?"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Dyna fwynhau llwybr drwy dirwedd hanesyddol yn gymaint a\u0302 thaith i fyny at lyn bach mynyddig \u2013 llwybrau neolithig, brwydrau mawr i geisio achub ein hunaniaeth, mwyngloddiau, chwareli, dulliau amaethu o\u2019r oes o\u2019r blaen, ymlaen at greu ynni adnewyddol o ddw\u0302r croyw a nentydd y mynydd \u2013 a gorau oll, fod atgof o\u2019r hanes hwnnw wedi\u2019i gloriannu yn enwau hyfryd, cynhenid, y lle."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Marian yn mwynhau\u2019r tawelwch a\u2019r bywyd gwyllt"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Teulu o wyddau Canada wedi ymgartrefu am y tro yng Nghymru fach"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Pa le sydd i fwyd mewn diwylliant a lle\u0302n Gymraeg?"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Mae angen cyfeiriad ebost dilys."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Dwi wedi anghofio fy nghyfrinair"}]