[{"text_idx": "#000003", "text": "Cronfa Prosiectau Bach ar gyfer Materion Trafnidiaeth yn y Gymuned \u2013 y Rhwydwaith Ymchwil Integredig i Drafnidiaeth ac Iechyd\nBws Rhywedd+Cymru: mynd i\u2019r afael ag aflonyddu rhywiol ac ymddygiad treisgar yn erbyn menywod er mwyn sicrhau gwasanaeth bysiau cynhwysol o ran rhywedd yng Nghymru"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Gweithio gyda data mawr a thrwchus ar gyfer cynllunio ac ymchwil trefol cydweithredol"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Yn ddiweddar, cynhaliodd Rhwydwaith Ymchwil Integredig Trafnidiaeth ac Iechyd (THINK) gyfres o weithdai lle bu ymarferwyr trafnidiaeth ac iechyd, ymchwilwyr a llunwyr polisi yn trafod yr heriau a\u2019r posibilrwydd ar gyfer cynnydd o ran gwella iechyd y cyhoedd drwy ymyriadau a pholisi trafnidiaeth, tra\u2019n gweithio tuag at nodau cymdeithasol ac amgylcheddol ehangach ar yr un pryd."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Un o\u2019r thema\u0302u allweddol a ddeilliodd o\u2019r trafodaethau oedd cydweithio. Un o\u2019r awgrymiadau oedd mwy o gydweithio ar draws disgyblaethau i gyflawni pethau \u201car lawr gwlad\u201d, gwerthfawrogi\u2019r mewnbwn gan wahanol ddisgyblaethau, gweithio mewn dull llai ynysig a gwella cyfathrebu rhwng ymarferwyr trafnidiaeth ac iechyd, ac academyddion a rhanddeiliaid eraill. Roedd y rhwystrau a ddaeth i\u2019r amlwg yn cynnwys bylchau rhwng tystiolaeth a gweithredu, diffyg priodoldeb cyd-destunol i ddatrysiadau a gwahaniaethau yn yr hyn sy\u2019n cael ei gyfrif yn dystiolaeth ddilys."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Yn hanesyddol, mae cynllunio trafnidiaeth fel disgyblaeth wedi dibynnu ar fodelu effaith bosibl ymyriadau gwahanol i ddatrys problemau cymhleth neu i ddeall a rhagweld ymddygiadau teithio pobl. Er bod angen deall patrymau, ymddygiadau ac anghenion cyffredinol, mae modelu ar gyfer yr unigolyn cyffredin wedi golygu bod llawer o bobl yn cael eu heithrio o wasanaethau a lleoedd sy\u2019n rhan o hawliau pob un ohonom. Yn draddodiadol, mae ymchwil iechyd y cyhoedd wedi defnyddio dulliau meintiol epidemiolegol i ddeall achos cyflyrau iechyd ar draws poblogaethau neu effeithiolrwydd ymyriadau drwy \u2018dreialon hapsamplu rheolyddedig\u2019. Ac eto, mae senarios yn y byd go iawn yn parhau i gyflwyno heriau yn sgil cymhlethdodau amrywiol. Er enghraifft, mae heriau i newid ymddygiad yn codi oherwydd ffactorau amgylcheddol, diwylliannol ac economaidd. Bellach, mae dulliau ansoddol a chyfranogol yn llywio disgyblaethau cynllunio, peirianneg ac iechyd y cyhoedd, ac yn aml yn eu hategu i archwilio ymddygiadau a normau, ac effaith ymyriadau, polisi\u0308au a thrawsnewidiadau eraill yn eu cyd-destun. Ac eto, mae dulliau ontolegol a methodolegol gwahanol yn perthyn i ddisgyblaethau gwahanol, a hyd yn oed o fewn disgyblaethau, maen nhw\u2019n parhau\u2019n gaeth i setiau o normau technegol a diwylliannol."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Archwilio\u2019r posibiliadau ar gyfer cydweithio gyda data mawr a thrwchus"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae\u2019r cynnydd mewn dadansoddi cyfrifiadurol uwch, megis dysgu peirianyddol, yn gofyn am ddata craff sy\u2019n gallu helpu i fireinio, graddnodi, cyd-destunoli neu ddehongli data mawr sy\u2019n cael ei gasglu\u2019n rheolaidd. Ar yr un pryd, mae angen i ni gydnabod gallu dadansoddeg data mawr i raddio, ymestyn, dilysu a chyffredinoli\u2019r ddealltwriaeth sy\u2019n deillio o \u2018ddata trwchus\u2019 ansoddol \u2013 arsylwadau ethnograffig, cyfweliadau a naratifau. Er enghraifft, mae gwaith ymchwil newydd[i] yn cael ei ddefnyddio i gyfuno data emosiwn \u2013 gan gynnwys data synhwyrydd y corff a data GPS \u2013 gyda naratifau a lluniadau cyfranogwyr sy\u2019n cyfoethogi ein gwybodaeth am brofiadau pobl o\u2019u cymdogaethau. Mae hyn yn galluogi pobl i rannu manylion yr hyn roedden nhw\u2019n ei deimlo a pham, gan ymgorffori dealltwriaeth o ddata synwyryddion ar lawr gwlad i gasglu manylion am broblemau symudedd yr oedd pobl yn eu hwynebu. Gall dull o\u2019r fath ein helpu i wella dyluniad a diogelwch lleoliadau a sut rydyn ni\u2019n teimlo wrth ryngweithio mewn gwahanol leoliadau."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Wrth weithio ar PEAK Urban, prosiect a ariannwyd gan Gronfa Ymchwil Heriau Byd-eang UKRI, fe wnaeth fy nghydweithwyr a minnau ganfod diddordeb cyffredin mewn ystyried sut i oresgyn ffiniau hanesyddol, ontolegol, disgyblaethol a methodolegol. Roedden ni\u2019n cydnabod y gall bod yn gaeth i ddisgyblaeth olygu ein bod ni\u2019n ymgyfarwyddo a\u0302 rhai ffyrdd penodol o edrych ar broblemau, eu deall a mynd i\u2019r afael a\u0302 nhw. O allu dysgu derbyn ein gwahaniaethau, roedden ni\u2019n sylweddoli y byddai hynny\u2019n rhoi gwell siawns i ni lwyddo gyda\u2019n hymdrechion cydweithredol. Nodwyd angen i ni fod yn fwy ymwybodol o gyfraniadau pob un ohonom at brosiect neu ddatrysiad. O ganlyniad, cynhaliwyd arbrawf disgyrsiol i weld sut bydden ni\u2019n mynd i\u2019r afael a\u0302 gwrthdrawiadau traffig drwy gyfuniad o\u2019n safbwyntiau dadansoddol. Mae mynediad agored i\u2019r erthygl yn y Journal of Urban Affairs[ii] ac mae\u2019n crynhoi cryfderau a gwendidau dadansoddi data mawr a thrwchus, manteision defnyddio\u2019r ddau gyda\u2019i gilydd, a\u2019r technegau cydweithredol diweddaraf sy\u2019n cael eu defnyddio mewn cynllunio trefol."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Roedd ein harbrawf cydweithredol yn ystyried achos damcaniaethol o ddiogelwch ar y ffyrdd ym Mecsico i daflu syniadau ynghylch sut i ddefnyddio data mawr a thrwchus i ddatblygu gwybodaeth er mwyn llywio polisi ac ymyriadau i leihau gwrthdrawiadau traffig. Mae\u2019r gwahanol ddulliau a drafodwyd, a\u2019u defnydd mewn dull cydweithredol o ymdrin a\u0302 diogelwch ar y ffyrdd, wedi\u2019u nodi yn y tabl isod:"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Yn ein ti\u0302m ni, bu arbenigwyr ym maes dadansoddi data mawr yn amlinellu manteision y technegau a ellid eu defnyddio i nodi patrymau gwrthdrawiadau mewn mannau penodol o\u2019r ddinas ar wahanol adegau o\u2019r dydd a\u2019r wythnos. Roedden nhw\u2019n disgrifio\u2019r mathau o ddata synwyryddion amser real sydd bellach ar waith i archwilio ymddygiad gyrwyr ac efallai i\u2019w newid mewn amser real. Fodd bynnag, roedden nhw o\u2019r farn bod bylchau yn ein dealltwriaeth o agweddau gyrwyr a\u2019r ysgogiad gwleidyddol a chymdeithasol ar gyfer gweithredu o ran diogelwch traffig a newid ymddygiad. Roedd ein harbenigwyr astudiaethau ethnograffig a hanesyddol yn tynnu sylw at natur gyd-destunol problem diogelwch ar y ffyrdd."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Roedden ni i gyd yn derbyn bod dadansoddiadau data mawr yn gallu anwybyddu\u2019r llwybrau hanesyddol sy\u2019n arwain at agweddau gyrwyr; llwybrau sydd wedi\u2019u gwreiddio mewn cyd-destunau penodol sydd, dros amser, yn arwain at ymddangosiad normau cymdeithasol sefydledig o fewn gwahanol garfanau demograffig neu leoliadau. Er enghraifft, mae sgyrsiau gyda gyrwyr yn gallu datgelu ffyrdd o normaleiddio gyrru\u2019n gyflym yn o\u0302l rhyw, a sut mae\u2019r normau hyn, yn eu tro, yn ymgorffori ac yn mynegi hunaniaethau sy\u2019n cael eu dwysa\u0301u o dan ddylanwad alcohol neu sefyllfaoedd cymdeithasol penodol. Mae agweddau\u2019n gallu newid yn dibynnu ar oedran gyrrwr, gan adlewyrchu nid yn unig lefel eu profiad ond hefyd y gwahanol ffyrdd y mae hunaniaethau\u2019n cael eu hymgorffori drwy arferion gyrru."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Fel yn y gweithdai THINK, roedd y mecanweithiau gwleidyddol sy\u2019n gallu pennu\u2019r defnydd o ymyriad yn cael eu crybwyll fel rhwystr i wneud y ddinas yn fwy diogel. Yn ystod etholiadau Dinas Mecsico 2018, roedd nifer o ymgeiswyr gwleidyddol yn sefyll ar faniffesto yn canolbwyntio ar gerbydau er mwyn denu cefnogaeth etholwyr drwy addo dileu system awtomataidd y ddinas a oedd yn dirwyo gyrwyr a oedd yn torri terfynau cyflymder. Penderfynodd llywodraeth newydd 2018 ddileu\u2019r system ddirwyo, a gyflwynwyd yn 2015, gan ddadlau ei bod yn cael effaith economaidd niweidiol ar deuluoedd, ei bod yn gostus i\u2019w gweithredu ac wedi\u2019i chynllunio\u2019n wael. Fodd bynnag, datgelodd y dadansoddiad bod y tebygolrwydd o oryrru a derbyn dirwy yn cynyddu gyda lefel incwm, a oedd yn golygu bod o leiaf un o\u2019r rhesymau hynny yn annhebygol. Mae datblygu dealltwriaeth wedi\u2019i mireinio o gyd-destun gwleidyddol ac economaidd dinas \u2013 gan gynnwys tarddiad hanesyddol rhwydweithiau gwleidyddol a grwpiau buddiant, a\u2019u perthynas ag ymyriadau \u2013 yn rhan angenrheidiol o ymgorffori dulliau sy\u2019n cael eu gyrru gan ddata mawr yn y gwaith o lywodraethu dinasoedd."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Cydweithio ar wahanol gamau prosiectau ymchwil ac ymyriadau"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Un o gyfraniadau mwyaf arwyddocaol mabwysiadu dull mwy integredig yw\u2019r gallu i gynhyrchu dealltwriaeth a dulliau newydd sy\u2019n ymestyn ar draws pob cam o\u2019r broses ymchwil. Mae dealltwriaeth o ddadansoddiadau data mawr a thrwchus yn gallu ategu a chyd-gyfrannu fel rhan o broses ailadroddol a chylchol ehangach o ddylunio ymchwil. Er enghraifft, mae data mawr yn ddefnyddiol o ran nodi lle mae problemau ar eu mwyaf arwyddocaol, ac i bwy. Mae ymchwil ethnograffig yn gallu helpu i nodi rhanddeiliaid perthnasol ac i benderfynu sut dylen nhw fod yn rhan o\u2019r broses ymchwil. Mae modd defnyddio data mawr i nodi is-grwpiau i\u2019w targedu ar gyfer ymchwiliad ethnograffig pellach, lle gellir archwilio ymddygiadau ac anghenion penodol yn fanwl. At hynny, mae cydweithio\u2019n creu cyfleoedd i rannu tystiolaeth a chyfathrebu a\u0302 gwahanol gynulleidfaoedd i sicrhau bod rhanddeiliaid perthnasol yn cymryd rhan mewn prosesau gwneud penderfyniadau, a allai fod yn ddefnyddiol wrth sefydlu proses ddemocrataidd a chynhwysol hirdymor o wneud penderfyniadau."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Ac eto, mae diffyg cydweithio o hyd, efallai am ei fod yn heriol a bod diffyg dealltwriaeth ohono. Er enghraifft, cododd un rhwystr i ni fel ymchwilwyr wrth gyhoeddi ein gwaith. Cyflwynwyd y gwaith gyntaf i gyfnodolyn rhyngddisgyblaethol, gyda phob un o\u2019r pedwar adolygydd yn gofyn am astudiaeth ymchwil a allai ddangos y dull hybrid mewn senario byd go iawn. Roedd adolygiad yr ail gyfnodolyn o\u2019r farn bod ein trafodaethau archwiliadol yn ddata dilys. Amlygodd hwnnw sut mae normau sy\u2019n ymwneud a\u0302 dilysrwydd gwybodaeth yn rhan annatod o gyhoeddi ymchwil ac adolygu gan gymheiriaid. Mae angen i ni allu cyhoeddi canfyddiadau ymchwil gydweithredol heb rwystrau ychwanegol. Er enghraifft, mae cyfnodolion rhyngddisgyblaethol yn gallu defnyddio golygyddion sy\u2019n ymwneud a\u0302 gwahanol ddulliau a defnyddio adolygwyr o wahanol ddisgyblaethau methodolegol i adolygu pob papur. Byddai hyn yn cydbwyso normau a safbwyntiau ynghylch dulliau sy\u2019n cael eu defnyddio mewn ymchwil. Fodd bynnag, mae\u2019r broblem o ddod o hyd i ddigon o adolygwyr yn cyfyngu ar y posibilrwydd o brosesau adolygu niwtral a chydweithredol."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Argymhelliad arall, nad yw bob amser yn bosibl, yw amser. Roedd angen amynedd i wrando, dysgu a llunio ein dull gweithredu hyd yn oed yn ddamcaniaethol heb heriau ymchwil y byd go iawn i\u2019w goresgyn. Mae\u2019n bosibl nad yw llawer o brosiectau cydweithredol yn cael digon o amser o ran cyllid i ymgysylltu\u2019n llawn a\u0302\u2019r prosesau ailadroddol a ddisgrifiwyd gennym, i ddysgu\u2019n gydgynhyrchiol, neu i ddatblygu cyd-ddealltwriaeth a chydweithio llawn. Yn ogystal, mae\u2019n cymryd mwy o amser i ysgrifennu cynigion cydweithredol ac allbynnau ymchwil. Mae angen mwy o waith ymchwil ac adnoddau hefyd i gydweithio\u2019n llwyddiannus. Efallai nad dyma\u2019r allbwn effaith mwyaf tebygol i ymddangos ar gynigion prosiect, ac anaml y bydd yn hawlio\u2019r prif sylw mewn cyhoeddiadau, ond os gallwn ni sicrhau cydweithio cadarn, mae hynny ynddo\u2019i hun yn effaith."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mae prosiect PEAK Urban wedi dwyn ynghyd ymchwilwyr trefol gyrfa-gynnar o bum gwlad (y Deyrnas Unedig, India, Tsieina, Colombia a De Affrica) i ddatblygu ffyrdd arloesol a rhyngddisgyblaethol o ddelio a\u0302 phroblemau trefol cymhleth. [iii]"}]