[{"text_idx": "#000001", "text": "Y gangen Gymreig o\u2019r Eglwys Anglicanaidd yw\u2019r Eglwys Yng Nghymru. Datgysylltwyd Yr Eglwys yng Nghymru oddi wrth Eglwys Loegr ar 31 Mawrth 1920, dan Ddeddf yr Eglwys Gymreig (1914). Mae\u2019r corff yn berchen ar bron i 1,400 o eglwysi yng Nghymru mewn dros 900 o blwyfi. Diffinia ei hun fel, \u201ceglwys hynafol y tir hwn... sy\u2019n gafael yn dynn yn yr athrawiaeth a\u2019r weinidogaeth o un Eglwys gatholig ac efengylaidd.\u201d."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae talaith yr Eglwys wedi\u2019i rhannu\u2019n chwe esgobaeth."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Esgobaeth Bangor yw\u2019r hynaf o chwech esgobaeth Anglicanaidd Cymru. Gorwedd tiriogaeth yr esgobaeth yng ngogledd-orllewin y wlad, gan ymestyn o Ynys Mo\u0302n i ran o ogledd Powys ; mae\u2019n cyfateb yn fras i diriogaeth teyrnas Gwynedd yn yr Oesoedd Canol. Canolfan yr esgobaeth yw cadeirlan Bangor, sedd esgob Bangor, lle ceir Eglwys Gadeiriol Bangor."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Yn yr 11g roedd yr esgobion Sulien a\u2019i fab Rhygyfarch ap Sulien yn ysgolheigion nodedig. I Rhygyfarch y priodolir y Vita Davidiis (\u201cBuchedd Dewi\u201d), a gyfansoddwyd i amddiffyn annibyniaeth yr esgobaeth oddi wrth Archesgob Caergaint. Yn 1176, enwebwyd Gerallt Gymro yn esgob, ond gwrthododd y brenin Harri II o Loegr ei dderbyn, yn o\u0302l pob tebyg oherwydd ei ymgyrch dros annibyniaeth yr esgobaeth, ymgyrch a gafodd gefnogaeth Llywelyn Fawr."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Creadigaeth gymharol ddiweddar oedd yr esgobaeth fel uned weinyddol yn yr Eglwys. Cyn cyfnod y Normaniaid roedd yna esgobaeth gynnar a sefydlwyd gan y seintiau Dyfrig a Teilo yn y 6g. Apwyntiwyd Esgob cyntaf Llandaf yn 1108, yn fuan wedi i\u2019r Normaniaid ymsefydlu ym Morgannwg. Dechreuwyd adeiladu\u2019r gadeirlan o 1190 ymlaen, ac fe\u2019i cwblhawyd ym 1290. Bu William de Braose yn Esgob Llandaf o 1266 hyd 1287, ac efe a adeiladodd Capel y Forwyn Fair yno. Dinistriwyd plasdy\u2019r esgob a gwnaed llawer o niwed i\u2019r gadeirlan yng ngwrthryfel Owain Glyndw\u0302r yn y 1400au."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Esgobaeth fechan o ran ei thiriogaeth yw Esgobaeth Llandaf. Mae\u2019n gorwedd yn ne-ddwyrain Cymru ac yn cyfateb yn fras i hen deyrnasoedd Morgannwg a Gwent."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Rhennir yr Eglwys yng Nghymru yn chwe esgobaeth, a gofelir am bob un gan Esgob. Ym mhob un o\u2019r esgobaethau y mae dwy neu dair o archddiaconiaethau; mae pymtheng archddiaconiaeth yn Yr Eglwys yng Nghymru. Penodir Archddiacon i bob un, ac y mae\u2019r Archddiacon yn atebol i\u2019r Esgob am eu gweinyddu. Rhennir yr Archddiaconiaethau ymhellach yn Ddeoniaethau."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae gan bob un o\u2019r chwe esgobaeth yn Yr Eglwys yng Nghymru Gadeirlan. Hi yw mam-eglwys yr esgobaeth. Yma hefyd y mae \u2018cadair\u2019 yr Esgob. Yn y Gadeirlan y cynhelir digwyddiadau pwysig, megis Sefydlu Esgob newydd. Mae i bob Cadeirlan ei Deon. Fe\u2019i penodwyd i redeg y Gadeirlan, gyda chymorth y Siapter. Ynghyd a\u0302\u2019r Archddiaconiaid, y mae Deon y Gadeirlan yn un o glerigion mwyaf blaenllaw\u2019r esgobaeth ar o\u0302l yr Esgob."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Rheolir pob Cadeirlan yng Nghymru gan Siapter, sy\u2019n cynnwys y Deon a nifer o Ganoniaid, a ddewisir o blith clerigion yr esgobaeth."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Gwefan Yr Eglwys yng Nghymru: /"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Ael y Bryn, Chwilog, Pwllheli, Gwynedd"}]