[{"text_idx": "#000001", "text": "Dyma fynydd uchaf Cymru. Ystyr yr enw yw claddfa neu feddrod \u2013 a hwnnw, yn o\u0302l traddodiad, i gladdu Rhita Gawr. Mae\u2019r enw Saesneg Snowdon neu Snowden hefyd yn hen iawn ac yn dyddio\u2019n o\u0302l i ddyddiau ymwelwyr llychlynaidd a\u2019r arfordir ac yn ein hatgoffa y byddai gorchudd o eira ar y copa yn nodwedd parahol drwy fisoedd y gaeaf tan yn weddol ddiweddar. Does dim sicrwydd, er hynny, nad enw i Eryri gyfan oedd hwn yn wreiddiol, yn hytrach na\u2019r Wyddfa ei hunan."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Copa urddasol yw, sy\u2019n tra-arglwyddiaethu dros weddill Eryri. Syndod i lawer yw canfod fod creigiau gwaddodfaen y copa wedi bod dan wely\u2019r mo\u0302r ar un cyfnod ac os y chwiliwch yn ofalus efallai y canfyddwch ffosiliau pysgod cregyn mewn un o\u2019r cerrig sy\u2019n gorwedd o gwmpas carnedd y copa."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae\u2019n atyniad mawr i ymwelwyr hefyd. Gellir eich cario i\u2019r copa, yn ystod misoedd yr haf, gan dre\u0302n fechan, Tre\u0302n Bach Yr Wyddfa, sy\u2019n cychwyn o Llanberis. Bydd miloedd yn teithio arni bob blwyddyn. Byth ers pan agorwyd y rheilffordd i\u2019r copa, yn 1896, bu\u2019n rhaid cael cysgod o rhyw fath i\u2019r ymwelwyr. Bu bob math o adeiladau yno, gan gynnwys yr un a gynlluniwyd gan Clough Williams-Ellis yn 1935."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Dymchwelyd yr adeilad hwnnw yn 2006, wedi iddo gael ei ddisgrifio, ym mysg pethau eraill, fel \u2018slym\u2019 uchaf Ewrop! Yn ystod 2007 adeiladwyd canolfan newydd, gan Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri, enw\u2019r adeilad newydd yw Hafod Eryri. Ceir manylion llawn am yr hanes i gyd o dudlaennau hanes Y Parc."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Oherwydd ei sefyllfa, yn wynebu gwyntoedd y gorllewin, mae\u2019r tywydd ar y copa hwn yn medru bod yn arw iawn, unrhyw amser o\u2019r flwyddyn. Gall y gwynt chwythu cyn gryfed a 150 milltir yr awr ar brydiau ac oherwydd hinsawdd yr ardal rhaid paratoi ar gyfer i\u2019r tywydd newid ar unrhyw adeg o\u2019r flwyddyn."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Aeth llawer un i drafferthion ar y mynydd hwn a lladdwyd nifer ohonynt, yn aml am nad oeddynt wedi paratoi\u2019n ddigonol a gwisgo dillad ac esgidiau addas ar gyfer y daith. Ceir adroddiau cyson o\u2019r orsaf dywydd sy\u2019n uchel ar y mynydd."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Bu\u2019r Wyddfa, fel yr ardal o\u2019i chwmpas yn atdyniad i fynyddwyr ers y dyddiau cynnar a bu\u2019r criw a ddringodd Everest yn 1953 yn ymarfer arni a bu ei hesgyn yn rhan bwysig o raglen nifer o aduniadau wedi hynny."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae hafnau Clogwyn y Garnedd (yn union o dan y copa ar yr ochr ogledd ddwyreiniol) yn medru llenwi efo eira yn y gaeaf (nid mor aml ag yn y gorffennol!) ac yn gyrchfan poblogaidd ar gyfer dringo ar eira."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae i fyd natur ei rhan yn stori\u2019r mynydd hwn hefyd. Ynyswyd nifer o rywogaethau planhigion oes yr ia ar ei llethrau, wrth i\u2019r rhewlifoedd gilio dros y 10 mil o flynyddoedd diwethaf. Bellach, gyda arwyddion fod cynhesu byd-eang yn digwydd mae bygythiad go iawn i\u2019r llysdyfiant hwn. Yr ewocaf o\u2019r rhain, efallai, yw Lili\u2019r Wyddfa neu Frwynddail Y Mynydd a enwyd ar o\u0302l Edward Llwyd yn Lloydia serotina."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae natur y dirwedd a\u2019r tywydd a geir ar lwybrau\u2019r Wyddfa yn medru arwain i sefyllfaoedd peryglus iawn. Ni ddylid ystyried dilyn unrhyw un o\u2019r llwybrau hyn heb ddillad ag offer addas a\u2019r gallu i\u2019w defnyddio yn gywir. Os mewn unrhyw amheuaeth dylech geisio cymorth gan fynyddwr/wraig profiadol neu ymuno a\u0302 chlwb fel Clwb Mynydda Cymru."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae maes parcio ym Mhen y Pas \u2013 a chaffi i dorri syched ar o\u0302l gorffen eich taith. Rhaid cyrraedd yn gynnar i sicrhau lle ar y penwythnos, ond gellir parcio yn Nant Peris a dal bws Y Sherpa i Ben y Pas, os nad oes lle yno."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Dechreua\u2019r llwybr hwn, yr hawddaf (llai o waith esgyn) o\u2019r holl lwybrau efallai, ar ben deheuol maes parcio Pen y Pas. Mae\u2019r rhan fwya ohonno yn ddigon amlwg ac yn hawdd i\u2019w ddilyn. Mae hefyd yn eitha cysgodol, ar dywydd garw, hyd nes cyrraedd uwchben Llyn Glaslyn. Dyna ble mae\u2019n ymuno a\u0302\u2019r llwybr PYG."}, {"text_idx": "#000013", "text": "I ddechrau rhaid dilyn y ffordd garregog i fyny heibio i Lyn Teyrn ac yna i lannau Llyn Llydaw. Mae\u2019r ffordd wedyn yn croesi\u2019r Llyn ar hd cob a adeiladwyd, yn wreiddiol, gan y mwynwyr yn 1856. Pan ostyngwyd lefel y llyn hwn ar gyfer adeiladu\u2019r argae bychan, ble y cysyllta\u2019r pibau dw\u0302r i orsaf Cwm Dyli, canfyddwyd canw derw o\u2019r oes neolithig yn y mwd ar waelod y llyn (mae hwn yng ngofal Amgueddfa Cymru bellach)."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ar o\u0302l croesi\u2019r cob, dilyna\u2019r llwybr ochr orllewinol y llyn, heibio i adfeilion adeiladau mwyngloddio, cyn dringo i fyny at lannau Llyn Glaslyn. Oddi yno rhaid dringo\u2019r llwybr serth i fyny i ymuno a\u0302\u2019r llwybr PYG, a\u2019i ddilyn i ddringo Llwybr y Mul (mae\u2019r Saeson yn alw\u2019n \u2018Zig-Zags\u2019) i Fwlch Glas (ble mae carreg anferth wedi ei gosod ar ei thalcen i nodi\u2019r fan ble mae Llwybr y Mul yn cyrraedd y bwlch \u2013 reit handi ar y ffordd i lawr ar gyfer canfod dechrau\u2019r llwybr)."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Yma, ar y bwlch, mae angen troi i\u2019r chwith ac ymuno a\u0302 Llwybr Llanberis a\u2019r llwybr o Grib y Ddysgl a Charnedd Ugain. Gellir dilyn y llwybr, ar y chwith i\u2019r rheilffordd, yr holl ffordd i\u2019r copa."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Cred rhai mai ffurf cywir enw\u2019r llwybr yma ydi \u2018PYG\u2019, sef \u2018Llwybr Pen Y Gwryd\u2019. Nid yw pawb yn cytuno ar hyn ac yn dal mai \u2018Pig\u2019 ddylai fod y sillafad \u2013 sef \u2018Mochyn\u2019. Hyn, yn deillio o\u2019r ffaith mai dyma\u2019r llwybr sy\u2019n mynd drwy \u2018Fwlch y Moch\u2019. Cred rhai fod yr enw am y bwlch yn deillio o gysylltiad a\u0302\u2019r arfer o hela\u2019r baedd gwyllt yn yr ardal, ers talwm. Am y tro, fe ddefnyddiwn y ffurf \u2018PYG\u2019."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Mae\u2019r llwybr hwn, efallai yr un mwyaf poblogaidd, yn dechrau o ben draw ucha\u2019r maes parcio y tu o\u0302l i\u2019r caffi ym Mhen y Pas. Mae wedi ei arwyddo\u2019n glir gan arwyddion a ddarparwyd gan Barc Cenedlaethol Eryri. Mae\u2019n hawdd i\u2019w ddilyn hyd Fwlch y Moch \u2013 lle y ceir golygfa dda o Llyn Llydaw a Lliwedd. Yma mae\u2019r llwybr yn fforchio, gyda Llwybr y Grib Goch yn taro i fyny i\u2019r dde ar y Bwlch (rhagor am y llwyr hen yn y man)."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mae\u2019r Llwybr PYG yn mynd yn syth ymlaen ac yn dilyn godrau\u2019r Grib Goch (i fyny ar y dde). Yn y diwedd mae\u2019n dod i fan ymhell uwchben Llyn Glaslyn, lle y ceir golygfa dda o Fwlch y Saethau a Chlogwyn y Garnedd, gyferbyn. Mae wedi ei farcio\u2019n glir yr holl ffordd. Mae\u2019n ymuno a\u0302 Llwybr y Mwynwyr uwchben Llyn Glaslyn (ble mae olion cloddio an fwynau), ac yna\u2019n dilyn y llwybr mul i Fwlch Glas a\u2019r copa (gweler Llwybr y Mwynwyr)."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Amrywiad: Os ydych am ddiwrnod mwy diddorol yna gallwch droi i\u2019r dde ar Fwlch y Moch ac anelu am Y Grib Goch, ac oddi yno dros Fwlch Coch a Chrib y Ddysgl i Garnedd Ugain, Bwlch Glas ac ail ymuno a\u2019r Llwybr PYG i\u2019r copa. Ond, bydd rhaid bod yn hynod o ofalus ac nid yw\u2019n syniad da ar ddiwrnod gwyntog neu os oes argoel fod perygl o fellt a tharannau."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mae llawer wedi cael eu lladd yn dilyn y llwybr hwn ac nid yw\u2019n syniad da ei ddewis os nad oes gennych ben da am fod mewn llefydd uchel. Wedi dweud hynny, mae\u2019n llwybr difyr i\u2019r mynyddwr profiadol ei ddilyn. Os ydych am ei ddilyn am y tro cynta yna gwell gwneud hynny yng nghwmni rhywun profiadol sy\u2019n adnabod y llwybr (nid yw\u2019r llwybr bob amser yn glir, yn enwedig os yw hi\u2019n niwliog). Ar ddiwrnod o rew ac eira mae gofyn llawer o brofiad ac offer addas i\u2019w ddilyn yn ddiogel."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Dyma\u2019r llwybr hawddaf (ddim mor serth), ond hiraf (tua 8km a 1000m o esgyn), o\u2019r cyfan. Mae\u2019n boblogaidd iawn ar noson lleuad llawn ym Medi i fynyd i\u2019r copa ar y bererindod draddodiadol i weld y wawr yn torri."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Dilyna, fwy neu lai, lwybr y tre\u0302n bach. Yn yr haf mae rhai twristiaid yn cymryd y tren i\u2019r copa ac yna yn cerdded i lawr y llwybr hwn yn o\u0302l i Lanberis. Mae\u2019n cychwyn wrth i chi droi i\u2019r dde yn union ar o\u0302l pasio gorsaf y tre\u0302n bach wrth deithio o bentref Llanberis."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Dilynwch y ffordd drwy Stryd Victoria ac fe welwch y ffordd \u2013 darmac o hyd \u2013 yn mynd yn dyth ymlaen dros grid anifeiliaid. Wedi dilyn y ffordd yma am rhyw 400m, gan ddringo\u2019n serth, mae\u2019r llwybr yn gadael y tarmac ac yn troi i\u2019r chwith. Mae\u2019r llwybr yn hawdd i\u2019w ddilyn yr holl ffordd i\u2019r copa. Ar y ffordd cewch olygfa dda o Glogwyn Du\u2019r Arddu a\u2019r llyn oddi tano, ar y dde, tra ar y chwith ceir golygfa dda o Gwm Glas Bach a Bwlch Llanberis."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Wedi pasio gorsaf Clogwyn mae\u2019n gogwyddo i\u2019r dde, gan croesi llethr serth uwchben Clogwyn Coch \u2013 sy\u2019n gallu fod yn le peryglus os oes eira wedi rhewi o gwmpas! Cyn hir mae\u2019r llwybr yn cyrraedd Bwlch Glas, lle mae\u2019n ymuno a\u0302\u2019r llwybr o Garnedd Ugain (a Chrib y Ddysgl) yn ogystal a llwybrau\u2019r PYG a Mwynwyr o Ben y Pas. Oddi yma mae\u2019n rhwydd dilyn y llwybr ar hyd y grib derfynnol i gopa\u2019r Wyddfa ei hunan."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Llwybr hollol wahanol i\u2019r copa, sy\u2019n ymuno a\u2019r hen Lwybr Beddgelert yn isel ar y mynydd ac felly ystyriwn y llwybrau hyn fel yr un. Mae hwn hefyd yn llwybr poblogaidd, gan fynyddwyr profiadol, ar gyfer mynd i\u2019r copa yng ngolau lleuad llawn i weld y wawr yn torri."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Mae\u2019n cychwyn wrth y faes parcio Parc Cenedlaethol Eryri ar ochr dde-ddwyreiniol y pentref. Yma hefyd mae gorsaf Rheilffordd Ucheldir Cymru. Mae arwyddion yn dangos y ffordd i fynd, ar hyn ar hen llwybr drwy\u2019r chwareli am rhyw 2km cyn troi i\u2019r chwith, drwy lidiart bychan, i ymuno a\u0302 hen Lwybr Beddgelert. Mae\u2019r llwybr wedi ei farcio\u2019n glir ac yn anelu am lethrau Llechog."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Rhyw hanner ffordd ar hyd Llechog mae llecyn o\u2019r enw Mur Murianau. Dyma le gwastad a di-gerrig (dipyn yn anarferol yn y parthau yma!). Mae cre\u0302d mai addolfan i\u2019r Derwyddon oedd yma. Dilynwn y grib, gyda Cwm Clogwyn ar y chwith, i ymuno a\u0302 chrib ddeheuol Yr Wyddfa (Bwlch Main). Wrth esgyn Bwlch Main i\u2019r copa mae Cwm Tregalan ar y dde."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Llwybr Watkin o Nant Gwynant"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Dyma\u2019r llwybr sydd a\u0302\u2019r gwahaniaeth mwyaf rhwng uchder y man cychwyn a\u2019r copa. Mae\u2019n llwybr difyr ond rhaid bod yn ofalus ar y rhan uchaf ohonno, yn enwedig yn y niwl. Agorwyd hwn (yn 1892) yn swyddogol gan y Prif Weinidog Gladstone. Mae\u2019n cychwyn ger Pont Bethania yn Nant Gwynant. Mae maes parcio helaeth yma. Mae wedi ei arwyddo yn glir ac yn dilyn y ffordd garregog lydan drwy\u2019r coed, gan basio Rhaeadr Cwm llan ar y dde \u2013 golygfa arbennig os oes glaw trwm wedi bod."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Yn y llecyn hwn, gyda\u2019r afon yn isel ar y dde \u2013 lle mae\u2019r llwybr yn dilyn ochr chwith y dyffryn \u2013 y ffilmiwyd Carry on Up The Khyber. Ychydig yn uwch i fyny mae\u2019r llwybr yn cyrraedd Carreg Gladstone \u2013 lle\u2019r annerchodd y dorf ar agoriad y llwybr (plac ar y graig). ychydig bach pellach ac fe welwch adfail Plas Cwm Llan \u2013 a ddinistriwyd gan fwledi ymarferion milwyr y fyddin yn ystod yr ail ryfel byd."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Ar o\u0302l pasio olion gwaith cloddio mae\u2019r llwybr yn esgyn ar hyd ochr dde Cwm Tregalan, yr holl ffordd y Fwlch Y Saethau. Mae\u2019n werth gadael y llwybr a dringo i\u2019r bwlch ei hunan am olygfa o Lynnoedd Llydaw a Glaslyn, cyn dychwelyd i\u2019r llwybr i fynd am Yr Wyddfa (Mae bosib hefyd dilyn y grib o\u2019r bwlch i lawr at Lyn Glaslyn, ac ymuno a\u0302 Llwybr y Mwynwyr, os am newid! \u2013 ond rhaid bod yn ofalus wrth ganfod y llwybr). Mae\u2019r Llwybr Watkin yn awr yn esgyn ar draws wyneb deheuol Yr Wyddfa, hyd at Fwlch Main, ac yna i fyny\u2019r Bwlch i\u2019r copa. Mae angen gofal ar y darn yma o\u2019r mynydd \u2013 yn arbennig yn y gaeaf."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Llwybr Snowdon Ranger o Lyn Cwellyn"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mae pob math o straeon a chwedlau diddorol am ardal Yr Wyddfa. Mae hanes am rhyw fath o greadur blewog (math o Yeti?) a oedd yn byw yng Nghwm Tregalan. Cysylltir Cwm Tregalan a Bwlch y Saethau efo chwedlau Arthuraidd hefyd. Mae hanes diddorol i fwyngloddio am Fanganese uwchben Llyn Glaslyn hefyd. Neu beth am ddirgelion naturiol Cwm Glas? Os gwyddoch am stori dda danfonwch hi atom, fel y medrir ei chynnwys."}]