[{"text_idx": "#000006", "text": "Photo of handlebars of electric bicycle whilst being cycled through a park"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Yn 2021, ariannodd Llywodraeth Cymru gynllun benthyca e-feiciau, E-Move, oedd yn rhoi cyfle i gyfranogwyr o nifer o gymunedau gwledig a lled-wledig yng Nghymru, sef y Drenewydd, Aberystwyth, y Rhyl a\u2019r Barri fenthyca e-feic ac ategolion am ddim am fis. Mae\u2019r darn hwn yn ceisio crynhoi ymchwil a gynhaliwyd y llynedd ar arferion e-feicio cyfranogwyr y cynllun peilot, E-Move."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Roedd yr ymchwil yn edrych ar gymhellion allweddol, rhwystrau i ddefnyddio\u2019r beiciau, a rhyngweithiadau ag arferion dyddiol eraill a brofwyd gan gyfranogwyr E-Move, oedd yn bobl ar wahanol gyfnodau bywyd, o wahanol oedrannau a rhywiau. Ail nod oedd ystyried rhan arferion e-feicio yn y posibilrwydd o sbarduno symudiad i arferion trafnidiaeth mwy cynaliadwy y tu hwnt i gynllun E-Move."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Roedd yr ymchwil yn cynnwys cyfweliadau lled-strwythuredig a gynhaliwyd ar o\u0302l i gyfranogwyr orffen eu cyfnod o fenthyca e-feic ac roedd gofyn iddynt lenwi arolwg cyn ac ar o\u0302l y cynllun E-Move. Cafwyd cyfweliadau gyda 30 o\u2019r cyfranogwyr (15 gwryw, 15 benyw), a llenwodd 24 ohonynt arolygon cyn ac ar o\u0302l benthyca\u2019r beiciau."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae safle damcaniaethol ymarfer cymdeithasol yr ymchwil wedi cyfrannu at ystyried deunyddiau e-feicio a sut mae\u2019r rhain yn cynnig cymwyseddau a chyfyngiadau i wahanol unigolion sy\u2019n hwyluso neu\u2019n cyfyngu ar y beicio/e-feicio. Yn yr ystyr hwn mae\u2019r Awdur yn trafod ro\u0302l yr e-feic a\u2019i ategolion i \u2018ail-saerni\u0308o\u2019 beicio ac arferion eraill cysylltiedig (Shove et al., 2012). Mae\u2019r astudiaeth yn ystyried sut mae perfformiadau unigol a\u2019r arfer o feicio/e-feicio yn ffitio\u2019n ehangach wrth drosglwyddo o system geir i ddewis arall mwy cynaliadwy (Watson, 2012)."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Roedd ail-saerni\u0308o beicio trwy ychwanegu cymorth trydanol yn golygu bod bron bob un o\u2019r cyfranogwr wedi goresgyn rhwystrau blaenorol oedd yn bodoli oherwydd tirwedd, gan ostwng yn sylweddol yr ymdrech gorfforol a\u2019r cymhwysedd sy\u2019n angenrheidiol i oresgyn gelltydd mwy serth a thrwy hyn, newid yr ystyron a briodolir i arferion e-feicio. Yn unol a\u0302\u2019r llenyddiaeth, nododd sawl cyfranogwr eu bod yn gallu teithio\u2019n bellach heb flino, a beicio\u2019n amlach o\u2019r herwydd (Castro et al., 2019; Fyhri a Fearnley, 2015; Popovich et al., 2014), neu ddilyn llwybrau hamdden newydd nad oedd yn bosib o\u2019r blaen ar feic confensiynol (Jones et al., 2022)."}, {"text_idx": "#000013", "text": "I\u2019r rhai oedd wedi beicio\u2019n rheolaidd, roedd cymorth trydanol yn cael ei ystyried yn opsiwn wrth gefn pan fyddent wedi blino\u2019n gorfforol, a disgrifiwyd hynny\u2019n \u2018galonogol\u2019 yn aml, ond ni wnaeth fawr ddim i newid eu barn ar eu cymhwysedd eu hunain i feicio, na\u2019r ystyron cadarnhaol sydd eisoes wedi\u2019u priodoli i feicio. Fodd bynnag, i lawer o\u2019r cyfranogwyr nad oeddent wedi bod yn feicwyr rheolaidd cyn hyn ac oedd a\u0302 llai o hyder yn eu gallu eu hunain i feicio ar sail ffitrwydd, neu salwch corfforol neu feddyliol parhaus, roedd ychwanegu cymorth trydanol yn gwneud beicio at ddibenion hamdden ac ymarfer corff yn fwy hylaw, pleserus a chyffrous, ac felly\u2019n newid yn ddramatig yr ystyron a briodolir i\u2019r arfer o feicio. Mewn rhai achosion, roedd llwyddiant a mwynhad wrth ddefnyddio\u2019r e-feic wedi sbarduno newidiadau cyfannol i agwedd ac ymddygiad y cyfranogwyr, gan gynnwys cynyddu hunaneffeithiolrwydd, mwy o annibyniaeth a llai o ddibyniaeth ar eraill i ateb eu hanghenion symudedd, a\u2019r gallu i osgoi unigedd."}, {"text_idx": "#000016", "text": "E-feicio fel dewis amgen cymhellol yn lle\u2019r car ar gyfer teithiau byr"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Canfuwyd llwyddiant arbennig gyda bwndelu e-feicio a theithiau siopa oherwydd y deunyddiau ychwanegol sydd ar gael trwy\u2019r e-feic megis cymorth trydanol, gwydnwch ychwanegol, a panniers sy\u2019n lleihau\u2019r ymdrech gorfforol a chynyddu cymhwysedd a hyder pobl wrth feicio gyda llwythi trymach. Arweiniodd hyn at ddatblygiad yn yr ystyron sy\u2019n gysylltiedig a\u0302 bwndelu beicio a siopa o gael eu hystyried yn anghyraeddadwy i fod yn bosib. Mae hyn yn cyferbynnu a\u0302 chanfyddiadau Ravensbergen et al. (2020) ar fwndelu teithiau siopa gyda beiciau confensiynol oedd yn dangos bod cludo llwythi trymach yn dal i fod yn heriol i lawer, menywod yn enwedig."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Roedd awydd sawl cyfranogwr i ddefnyddio\u2019r beic yn lle\u2019r car ar gyfer teithiau byrrach cyn y cynllun hyd yn oed yn ymwneud ag iechyd, cyfrifoldeb amgylcheddol a chymesuredd, ynghyd a\u0302 chefnlen ehangach y llu o bwysau cymdeithasol-technegol gan gynnwys prisiau tanwydd cynyddol a chwyddiant prisiau. Mae hyn yn tynnu sylw at natur gyd-esblygol deinameg arferion e-feicio a gyrru (Watson, 2012), gydag e-feicio\u2019n cystadlu\u2019n weithredol am yr un cydrannau elfennol a\u0302\u2019r car neu\u2019r beic confensiynol. Mae hyn yn cynnwys y gallu i fodloni\u2019r normau cymdeithasol dymunol ynghylch cyfleustra neu effaith amgylcheddol, a chost teithio a thanwydd (Scheurenbrand et al., 2018)."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Dywedodd y cyfranogwyr fod eu profiadau o ddefnyddio\u2019r e-feic ar gyfer teithiau siopa wedi arwain at addasu eu hamserlen wythnosol nodweddiadol. Yma, roedd deunyddiau\u2019r e-feic, cymorth trydanol yn enwedig, wedi golygu bod modd i\u2019r cyfranogwyr roi\u2019r gorau i ddibynnu ar y car ar gyfer teithiau siopa, a\u2019u bod wedi datblygu patrymau byw mwy cynaliadwy yn y tymor byr. Mae\u2019r canlyniadau\u2019n awgrymu adliniad posib rhwng arferion gyrru ac e-feicio o ran y syniad o gyfleustra ar gyfer teithiau byrrach, gan dynnu sylw at y ffaith bod y cynllun peilot wedi rhoi cyfle i ailnegodi\u2019r arferion blaenaf ac eilradd o yrru a beicio/e-feicio (Scheurenbrand et al., 2018; Watson, 2012). Fel y dadleuwyd drwy ddull systemau ymarfer, mae\u2019r ddeinameg newidiol hon rhwng arferion cystadleuol yn cyflwyno pwyntiau lle gallai ffiniau recriwtio ac encilio rhwng y ddau ddull trafnidiaeth newid. Mae hyn yn rhoi cyfle amserol i waith dylunio trefol neu ymyriadau polisi roi momentwm pellach i sefydlogi neu ymestyn arferion e-feicio."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Daeth yn amlwg bod cyfaddawd rhwng gwahanol gydrannau\u2019r e-feic, gyda gwahanol fodelau yn taro cydbwysedd gwahanol rhwng milltiredd y batri, pwysau a gwydnwch, gyda phob cyfranogwr yn rhoi gwerth gwahanol ar y cydrannau. Dywedodd un cyfranogwr ei bod yn gweld y Tern HSD a fenthycodd yn drwm. Roedd yn cydnabod bod hyn oherwydd y batri mwy, ac y byddai model gyda batri llai wedi bod yn ddigon ar gyfer ei hanghenion teithio ac wedi lleihau baich y pwysau. Mae gan y model hwn hefyd resel pannier gref, ffra\u0302m gref ar gyfer cludo llwyth a physt y gellir eu haddasu ar gyfer yr handlen a\u2019r se\u0302t, sy\u2019n ychwanegu at ei bwysau. Mae nodweddion materol ei gynllun y bwriedir iddo fod yn ddewis uwchraddol compact yn lle car, a fyddai\u2019n addas ar gyfer amrywiaeth o deithiau gwahanol aelodau o\u2019r teulu, yn cyfyngu ar ei ddefnydd gan bobl sy\u2019n gorfod mynd i fyny un neu fwy o risiau, a chan y rhai nad ydynt mor gryf a\u0302\u2019r dyn abl cyffredin. Eglurodd eraill eu bod, ar deithiau hamdden hirach, bron a defnyddio batri cyfan yr e-feic, ac o ystyried y tir y mae angen iddynt ei lywio, byddai wedi bod yn well ganddynt gael model gyda batri sy\u2019n eu galluogi i fynd yn bellach. Mae pwysau rhai e-feiciau yn cymhlethu\u2019r broblem o reidio ar dir bryniog pan fydd y batri\u2019n darfod."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Parhad ymyleiddiad beicio ar y ffordd"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Mae\u2019n bwysig cydnabod bod rhwystrau yn y system drafnidiaeth ehangach o hyd sy\u2019n cyfyngu ar sefydlogi ac ymestyn yr arfer o e-feicio ar hyn o bryd. Y tu hwnt i\u2019r gost gychwynnol uchel o brynu e-feic, nododd nifer o gyfranogwyr bod diffyg llwybrau beicio wedi\u2019u gwahanu oddi wrth draffig yn rhwystr mawr i feicio cyn cymryd rhan yng nghynllun E-Move. Roedd eu cyflymder arafach yn gwneud iddynt deimlo eu bod yn agored i niwed, ac yn niwsans i draffig oedd yn symud yn gyflymach."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Parhaodd y teimladau o ansicrwydd ynghylch perthyn ar y ffyrdd i lawer er gwaethaf y gwahaniaethau materol o\u2019u cymharu a\u0302 beiciau safonol, gan awgrymu bod yr arfer o (e-) feicio yn parhau i fod yn ymylol i raddau helaeth ac yn eilradd i arferion gyrru ar brif ffyrdd. Mae hyn yn ymwneud ag arferion cyd-ddibynnol megis cynllunio trafnidiaeth, datblygu seilwaith, a chynllunio ffyrdd a\u2019r ffaith bod yr elfennau hyn yn aml yn cyflyru ac yn cyd-fynd a\u0302 hunan-ehangiad ac uchafiaeth arferion gyrru, ac ar yr un pryd yn rhoi grymoedd ymyleiddio ar waith yn gyfochrol ar arferion trafnidiaeth eilradd gan gynnwys e-feicio (Urry, 2004; Shove et al., 2012; Watson, 2012)."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Yn yr un modd a\u0302 beicio confensiynol, mewn cyd-destunau lle nad oes llawer o feicio\u2019n digwydd, roedd angen i ddarpar feicwyr wneud mwy o waith er mwyn caffael y wybodaeth, y cymwyseddau a\u2019r deunyddiau gofynnol i e-feicio at wahanol ddibenion teithio, o\u2019u cymharu a\u0302 mannau lle\u2019r oedd diwylliant beicio mwy sefydledig lle\u2019r oedd sgiliau a gwybodaeth yn fwy hygyrch, ac yn aml yn cael eu rhannu\u2019n gyffredin, neu\u2019n ddealledig (Aldred a Jungknickel, 2014). Mae mwy o arwyddoca\u0302d i hyn yn achos e-feiciau, lle mae ei ddeunyddiau\u2019n fwy cymhleth, ac mae llai yn hysbys amdanynt, o ystyried ymddangosiad cymharol ddiweddar yr e-feic fel technoleg ac arfer."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Y prif bryder i lawer oedd fforddiadwyedd, gydag awgrymiadau am ostyngiadau wedi eu hariannu gan y llywodraeth, cynlluniau i roi benthyciadau di-log fel y cynigir ar gyfer ceir ar hyn o bryd. Awgrymwyd hefyd barhad ac estyniad y cynllun E-Move mewn ardaloedd gwledig ac ardaloedd sydd a\u0302 chysylltiadau trafnidiaeth gwael yng Nghymru, a rhanbarthau eraill y Deyrnas Unedig. Mae\u2019n werth nodi bod Sustrans a Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau\u2019n ddiweddar y bydd cynllun E-Move yn cael ei ymestyn hyd at 2024.\nAwgrymodd y cyfranogwyr fod angen cyflwyno seilwaith ar y ffyrdd i gefnogi beicwyr/e-feicwyr, gyda rhai yn awgrymu y byddai darparu lonydd beicio pwrpasol yn addasu agweddau gyrwyr tuag at (e-)feicwyr. Fodd bynnag, er bod ailbennu lle ar y ffyrdd i arferion eilradd yn debygol o fod yn angenrheidiol, mae\u2019n bosib na fydd hyn ar ei ben ei hun yn annog beicio. Byddai ymchwil ansoddol pellach ar seilwaith beicio/e-feicio yn ddefnyddiol a dylai ganolbwyntio ar gasglu safbwyntiau grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol a\u2019r rhai nad ydynt yn beicio ar hyn o bryd.\nMae gwahanol brofiadau cyfranogwyr E-Move wrth iddynt geisio cyfaddawdau rhwng deunyddiau\u2019r e-feic, gan gynnwys pwysau, maint, gwydnwch ac ystod batri yn tynnu sylw at y ffaith bod angen i ddetholiad amrywiol o fodelau o e-feiciau fod ar gael yn ystod gweddill cynllun E-Move ac ar y farchnad i\u2019w prynu. Nodir bod cynnig modelau ysgafnach yn arbennig o bwysig er mwyn annog amrywiaeth o bobl o bob rhyw i feicio, o ystyried bod pwysau mwy\u2019r beic wedi cynyddu\u2019r heriau a\u2019r cyfyngiadau ar arferion e-feicio cyfranogwyr benywaidd E-Move. Mae hyn yn gymhleth, fodd bynnag, yn yr ystyr bod symudedd i ddiben gofal, sy\u2019n aml yn gysylltiedig ag arferion rhyweddol rolau atgenhedlu cymdeithasol menywod, yn gofyn cludo deunyddiau trwm. Er enghraifft, cario plant a neges, yn aml gyda\u2019i gilydd. Mae lle\u2019n cael ei neilltuo ar gyfer parcio ceir ar strydoedd, ond ychydig iawn o le sydd ar gael i storio e-feiciau\u2019n ddiogel. Mae hyn yn cymhlethu problemau pwysau a maint beiciau ar gyfer y rhai sy\u2019n rhoi gofal, yn enwedig os oes rhaid defnyddio stepiau neu risiau wrth gadw e-feic gartref.\nYn olaf, roedd sawl cyfranogwr yn dadlau y dylai Sustrans gynnal ymgyrch ddwys yn hysbysebu a rhannu gwybodaeth er mwyn codi ymwybyddiaeth o ddeunyddiau penodol yr e-feic. Fodd bynnag, er mwyn osgoi magl y strategaethau newid ymddygiad blaenorol, mae\u2019r Awdur yn awgrymu y byddai ymgyrchoedd sy\u2019n seiliedig ar weithredu a gwelededd yn fwy effeithiol wrth ddatblygu ffurfiau dealledig o wybodaeth a sgiliau, gan gynnwys diwrnodau arddangos, teithiau beic wedi eu tywys trwy aneddiadau gwledig mawr, yn ogystal ag ymestyn cynllun E-Move ei hun."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mae e-feiciau yn galluogi mwy o bobl ac amrywiaeth o bobl ac yn darparu cyfleoedd i gynnal a lledaenu arferion beicio/e-feicio mewn amgylcheddau gwledig ac ardaloedd sydd a\u0302 thirwedd heriol."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae\u2019n bosib bwndelu e-feicio a thripiau i siopa oherwydd yr amrywiaeth o panniers a bagiau cludo sydd ar gael yn ogystal a\u0302 chymorth trydanol yr e-feic. Mae hyn yn gostwng yr ymdrech gorfforol sy\u2019n angenrheidiol ac yn cynyddu cymhwysedd a hyder pobl sy\u2019n beicio gyda phwysau llwyth trymach."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mae e-feiciau\u2019n galluogi menywod i feicio gyda\u2019r buddion uchod, fodd bynnag, cyfaddawdir ar bwysau\u2019r e-feiciau oherwydd y buddion hynny. Oherwydd pwysau\u2019r beic mae\u2019n anos i bobl hy\u0302n, menywod a phobl anabl yn enwedig, eu trin. Gall pwysau\u2019r beic ddod yn broblem os caiff y beiciwr ei ddal heb ddigon o bw\u0302er batri i gwblhau ei drip, yn enwedig ar deithiau bryniog."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Mewn gwledydd lle nad oes llawer o feicio, mae\u2019n dal yn arfer ymylol ac mae pobl yn dal i deimlo\u2019n agored i niwed wrth ddefnyddio\u2019r seilwaith presennol y mae gofyn ei rannu gyda cherbydau. I\u2019r perwyl hwn, nid yw\u2019r wybodaeth a\u2019r hyder y mae eu hangen i ddechrau e-feicio heb gefnogaeth ychwanegol gan lawer o bobl (yn enwedig menywod). Gweler argymhellion uchod ar sut i gefnogi beicio/e-feicio."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Castro, A., et al. (2019) Physical activity of electric bicycle users compared to conventional bicycle users and non-cyclists: Insights based on health and transport data from an online survey in seven European cities. Transportation Research Rnterdisciplinary Perspectives, 1, p.100017."}]