[{"text_idx": "#000001", "text": "Blog y Comisiynydd: Sylwadau dychrynllyd yn dangos pam na ddylid byth eto ddiystyru rhagfarn ar sail oedran fel rhywbeth diniwed"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Sylwadau dychrynllyd yn dangos pam na ddylid byth eto ddiystyru rhagfarn ar sail oedran fel rhywbeth diniwed"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Cafodd athro ym Mhrifysgol Yale ei feirniadu\u2019n ddiweddar \u2013 a hynny\u2019n gwbl haeddiannol \u2013 am yr awgrym ofnadwy mai hunanladdiad torfol neu ewthanasia gorfodol i bobl hy\u0302n oedd yr unig ateb i \u2018faich\u2019 poblogaeth sy\u2019n heneiddio yn Japan."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae\u2019r ffaith ei fod yn cael ei gweld yn dderbyniol i wneud sylwadau o\u2019r fath, a gafodd eu hamddiffyn gan rai sylwedyddion, yn dangos cyn lleied o werth a roddir ar ein bywydau hy\u0302n."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae hyn yn dangos yn glir i ba raddau y mae rhagfarn ar sail oedran yn cael ei weld fel rhywbeth derbyniol a\u2019i fod yn cael ei ddiystyru fel rhywbeth diniwed, er bod corff cynyddol o dystiolaeth ac ymchwil sy\u2019n dangos y niwed y mae rhagfarn a gwahaniaethu ar sail oedran yn ei achosi i unigolion ac i gymdeithas."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Yn o\u0302l yr adroddiad, mae\u2019r cyntaf \u2013 rhagfarn sefydliadol \u2013 yn arwain at ymwreiddio rhagfarn ar sail oedran mewn cyfreithiau, rheolau, normau cymdeithasol, polisi\u0308au ac arferion gweithio. Mae hyn yn rhywbeth rydym yn ei weld mewn gwasanaethau iechyd, gyda phobl hy\u0302n yn llai tebygol o gael cynnig y dewis o driniaethau penodol beth bynnag fo\u2019r canlyniad posibl, er enghraifft, ac mewn arferion cyflogaeth, sy\u2019n golygu bod pobl hy\u0302n yn llai tebygol o gael eu cyflogi ac o gael cynnig cyfleoedd hyfforddi."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae rhagfarn sefydliadol yn cynnwys \u2018rhagfarn ar sail oedran drwy hepgoriad\u2019, lle nad yw anghenion pobl hy\u0302n yn cael ystyriaeth briodol neu nad ydynt yn ddealladwy i lunwyr polisi\u0308au, sy\u2019n arwain at fylchau mewn gwasanaethau, cymorth neu amwynderau, ac mae hyn yn rhywbeth y byddaf fel Comisiynydd yn datgan pryderon am ei gylch ac yn ei herio."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae\u2019r adroddiad hefyd yn tynnu sylw at ragfarn ryngbersonol ar sail oedran, sy\u2019n digwydd yn y rhyngweithio rhwng unigolion. Gall hyn gynnwys agwedd nawddoglyd at bobl hy\u0302n neu eu trin fel plant, neu dybiaethau neu sylwadau difri\u0308ol am rywun yn seiliedig ar eu hoedran."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Y trydydd math o ragfarn ar sail oedran a amlygir yn yr adroddiad yw rhagfarn ar sail oedran hunangyfeiriedig, sy\u2019n digwydd pan fydd unigolyn yn mewnoli rhagfarn ar sail oedran ac yn addasu eu ffordd o feddwl neu eu hymddygiad o ganlyniad i amlygiad cyson i agweddau a negeseuon rhagfarnllyd."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Er enghraifft, mae tystiolaeth yn dangos bod pobl sy\u2019n credu bod dirywiad corfforol a meddyliol wrth heneiddio\u2019n anorfod yn fwy tebygol o ymwneud ag ymddygiadau afiach \u2013 fel yfed alcohol, ysmygu a bod yn segur \u2013 a hefyd yn llai tebygol o fod mewn cysylltiad a\u0302 gwasanaethau gofal iechyd ac ataliol. Gall rhagfarn ar sail oedran hunangyfeiriedig wneud i bobl gredu eu bod yn \u2018rhy hen\u2019 i wneud cynnydd mewn gwaith neu i ddysgu sgiliau newydd, a all wedyn gyfyngu ar eu huchelgeisiau a\u2019r cyfleoedd y gallant fanteisio arnynt."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae hyn yn dangos pam mae angen cymryd mwy o gamau i roi diwedd ar ragfarnu a gwahaniaethu ar sail oedran \u2013 prif flaenoriaeth fy ngwaith fel Comisiynydd \u2013 o gofio\u2019r niwed sylweddol y gall hyn ei achosi."}, {"text_idx": "#000014", "text": "I unigolion, mae\u2019r niwed hwn yn cynnwys effeithiau andwyol ar iechyd corfforol a meddyliol, fel y nodwyd uchod, yn ogystal a\u0302 rhwystrau ehangach sylweddol sy\u2019n gysylltiedig a\u0302 phethau fel cyflogaeth a llesiant ariannol."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ac mae rhagfarnu a gwahaniaethu ar sail oedran hefyd yn niweidio cymdeithas yn fwy cyffredinol, gan effeithio ar gydlyniant cymdeithasol a chreu rhaniadau rhwng cenedlaethau, gan atgyfnerthu anghydraddoldeb, a chyfyngu ar ein cynhyrchiant. Pan fydd pobl hy\u0302n yn cael eu hallgau, rydym yn colli eu gwybodaeth, eu sgiliau a\u2019u profiadau, sy\u2019n ein gadael yn dlotach, yn economaidd ac yn ddiwylliannol."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Rhaid sicrhau bod mynd i\u2019r afael a\u0302\u2019r materion hyn yn flaenoriaeth ac er bod cydnabyddiaeth gynyddol i raddfa ac effaith rhagfarn a gwahaniaethu ar sail oedran, mae angen mwy o ymwybyddiaeth o\u2019r mater yn ein gwasanaethau cyhoeddus a chymdeithas yn gyffredinol. Ni ddylid byth ddiystyru rhagfarn ar sail oedran fel rhywbeth diniwed, a dylid ei drin yr un mor ddifrifol a\u0302 phob math arall o wahaniaethu."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Hefyd, mae angen gwella llawer ar y dystiolaeth a\u2019r data sy\u2019n ymdrin a\u0302 phobl hy\u0302n a\u2019u profiadau. Fel rwyf wedi\u2019i ddatgan eisoes, mi all bylchau mewn data a gesglir sy\u2019n ymwneud a\u0302 phobl hy\u0302n a\u2019u profiadau arwain at dybiaethau nad yw pobl hy\u0302n yn cael eu heffeithio gan fater, er bod y gwrthwyneb yn wir."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Mi all hyn achosi i bobl hy\u0302n fod yn anweledig i bob pwrpas i lunwyr polisi\u0308au a phenderfynwyr gan nad ydynt yn deall yn iawn beth yw anghenion pobl wrth iddynt benderfynu sut y dylai adnoddau a gwasanaethau gael eu targedu."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Ochr yn ochr a\u0302 hyn, rhaid i bobl hy\u0302n gael cyfrannu at ddyluniad a datblygiad polisi\u0308au a gwasanaethau, a hynny mewn ffordd ystyrlon. Mae llawer o bobl hy\u0302n yn \u2018arbenigwyr drwy brofiad\u2019 a bydd sicrhau bod eu lleisiau\u2019n cael eu clywed yn helpu i wella polisi\u0308au ac arferion gweithio ac i wneud ein polisi\u0308au\u2019n fwy oed gyfeillgar."}]