[{"text_idx": "#000002", "text": "Cychwynnodd y Stuart a\u2019i chriw o 19 o forwyr ifanc o borthladd Lerpwl ar fore dydd Gwener y Groglith. Pwrpas y fordaith oedd cludo nwyddau; llestri, cotwm, pianos, canhwyllau a llond hold o wisgi i Wellington yn Seland Newydd."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Yn o\u0302l y so\u0302n, doedd y tywydd ddim yn rhy ddrwg, dim ond glaw ma\u0302n, ychydig o niwl a gwynt gorllewinol. Fe dowyd Y Stuart i Gaergybi yna\u2019i gollwng yn rhydd i hwylio i gyfeiriad Ynys Enlli. Aeth yn ei blaen ar gyflymdra aruthrol, yn gyntaf i gyfeiriad Iwerddon ac yna\u2019n troi am arfordir gogleddol Lly\u0302n. Fe ddrylliwyd ym Mhorth Ty\u0302 Mawr yn ystod oriau cynnar Sul y Pasg. Llwyddodd pob aelod o\u2019r criw ddod oddi arni\u2019n saff."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Roedd adroddiadau ar y pryd yn awgrymu mai diffyg profiad y morwyr ifanc achosodd iddi ddryllio, ond mai rhai eraill yn credu ei bod wedi taro yn erbyn gweddillion y Sorrento, llong a ddrylliwyd ar yr union safle 31 o flynyddoedd ynghynt yn 1870."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae\u2019n debyg y bu cryn ysbeilio ym Mhorth Ty\u0302 Mawr dros y dyddiau wedi\u2019r dryllio, gyda thrigolion lleol yn heidio yno i \u2018achub\u2019 y cargo gwerthfawr a oedd bellach wedi ei wasgaru ar hyd y lan. Anfonwyd swyddog tollau o Gaernarfon, Mr Mason Cumberland a\u2019i griw i\u2019r safle i geisio adfer y nwyddau, ond erbyn iddo gyrraedd roeddent wedi hen fynd. Claddwyd rhai o\u2019r nwyddau gwerthfawr mewn tyllau cwningod tra bod dynion y Tollau yn chwilio\u2019r ardal."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae so\u0302n am athro ysgol Sul a\u2019i ddosbarth cyfan yn dod yno i gynorthwyo i gasglu poteli wisgi a llestri. Golygfa gyffredin iawn oedd gweld dynion a merched wedi meddwi ar hyd y traeth, roedd rhai hyd yn oed yn agor poteli drwy eu torri ar graig ac yn yfed o\u2019r poteli miniog."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Bu yna gryn bryder gan bobl grefyddol yr ardal am rai blynyddoedd wedyn am yr effaith yr oedd y ddiod yn cael ar bobl yr ardal. Mae yna lawer o straeon difyr am hogiau yn mynd adref wedi meddwi a merched yn cuddio'r poteli fyny eu peisiau!"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Dyma bennill o gerdd John Owen Brychdir, Rhoshirwaun am effaith drwg y wisgi ar drigolion yr ardal."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Fe erys yr hanes fel cwmwl i hofran"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Yn awyr atgofion trigolion Pen Lleyn,"}, {"text_idx": "#000012", "text": "I lawer \u2018roedd pleser yn llanw y cyfan"}, {"text_idx": "#000013", "text": "A mantais dwyllodrus\u2019n cyd-drigo\u2019n gytu\u0302n."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ond yno gonestrwydd a gollodd ei goron"}, {"text_idx": "#000015", "text": "A sobrwyd anghofiwyd yn llwyr gan y llu"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ac a rei fedd wyla rhinweddau mewn du."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Mae rhai o\u2019r llestri oddi ar y Stuart ar ddreselydd yr ardal hyd heddiw, a hyd yn oed ambell botel wisgi heb ei hagor! Gellir gweld rhai o\u2019r eitemau hyn yn Amgueddfa Forwrol Lly\u0302n yn Nefyn, mae\u2019n werth mynd yno i\u2019w gweld pan fydd yr amgueddfa yn ail agor."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Potel wisgi, a jwg oddi ar y Stuart - lluniau gan "}, {"text_idx": "#000020", "text": "Mae gweddillion y Stuart i\u2019w gweld ym Mhorth Ty\u0302 Mawr, neu Borth Wisgi fel mae\u2019n cael ei alw\u2019n lleol hyd heddiw. Ar drai, mae\u2019n bosib gweld darnau o diwbiau metel ar y creigiau sydd bellach yn goch o rwd. Ar drai mawr mae sgerbwd y Stuart i\u2019w weld yn glir."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Beth am fynd yno am dro? Mae posib ymweld yno drwy ddilyn y llwybr arfordir am ryw filltir o Borth Colmon, Llangwnnadl. O bosib, gyda lwc y dowch o hyd i botel o wisgi!"}]