[{"text_idx": "#000001", "text": "Cynllun yng ngofal Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru (CELlC) yw Gwarchod. Noddwyd y cynllun gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri (CDL) yn 2013. Yn ogystal a\u0302 hybu CELlC fel cymdeithas mae ein cynllun o weithgareddau amrywiol wedi sicrhau llwyfan inni ym mhob rhan o Gymru."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Yr un yw prif amcanion CELlC a Gwarchod, sef codi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd enwau lleoedd a gwarchod enwau lleoedd. Pwyllgor CELlC sy\u2019n rheoli, llywio ac yn gwirio\u2019r gyllideb. Daeth y cynllun i ben yn 2018."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae Gwarchod wedi ymrwymo i gynnal nifer penodol o weithdai, ysgolion undydd a chynadleddau rhanbarthol, darlithoedd a theithiau tywys ac i drafod wyneb yn wyneb ag wyth mil o aelodau\u2019r cyhoedd."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Bu cefnogaeth a chyngor swyddfa\u2019r loteri yng Nghaerdydd yn allweddol i hyn i gyd. Gweithredwn ni drwy\u2019r Gymraeg ac mae medru trafod ein cynllun ym mhrif iaith ein gweithredu yn fantais amlwg. Yn ogystal a\u0302 siarad yr un iaith, rydym yn rhannu dealltwriaeth o holl ddiwylliant a chefndir enwau lleoedd."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Un o amcanion y cynllun yw cadarnhau trefniadaeth CELlC a\u2019i sefydlu\u2019n gorff dylanwadol yng Nghymru. Nid darparu adloniant yw amcan ein gweithgareddau, er y bydd pleser a mwynhad i\u2019w gael ar bob taith ac ym mhob cynhadledd. Mae sawl diwrnod da o waith yn aros i\u2019w cwblhau. Gwyddom i sicrwydd, bellach, fod aelodau wedi ymuno a\u0302\u2019r Gymdeithas er mwyn creu llwyfan i godi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd enwau, eu cofnodi a\u2019u gwarchod. Mae llawer, yn ogystal, yn gwerthfawrogi\u2019r cyfle i weithredu\u2019n ymarferol yn eu cymdogaeth nhw eu hunain."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ein dewis ni, o\u2019r cychwyn cyntaf, oedd gweithio law yn llaw a\u0302 chymdeithasau, sefydliadau cyhoeddus a\u2019r cyfryngau. Mae ein perthynas agos a\u0302 Chyfoeth Naturiol Cymru (CNC) wedi cyfoethogi\u2019n rhaglen waith a\u2019n galluogi i estyn at y cyhoedd. Mae gweithio oddi mewn i sefydliad yn wahanol iawn i gydweithio\u2019n gyffredinol. Er enghraifft, fe\u2019n gwahoddwyd ni i ychwanegu at gronfa ddata enwau CNC; dyma\u2019r ma\u0302n enwau lleol roedden nhw am i ni eu hychwanegu at fapiau\u2019r corff. Mae enwau pyllau afonydd, yn un enghraifft. Er mwyn hwyluso hyn, cawsom fynediad at fapiau digidol sy\u2019n ein galluogi ni i gofnodi enwau tiriogaethol, neu doponymau, ym maes enwau lleoedd. Mae gweithio\u2019n glo\u0300s gyda\u2019r sefydliad o fudd i\u2019r naill ochr a\u2019r llall. A thrwy\u2019r gwaith yma, cre\u0308wyd cysylltiad ymarferol a\u0302\u2019r Arolwg Ordnans, corff sy\u2019n hollol allweddol ym maes mapio ac enwau lleoedd ac yn allweddol o ran gwireddu amcanion CELlC. Gobeithiwn gryfhau\u2019r berthynas tua\u2019r dyfodol."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae ein cysylltiadau a\u0302\u2019r Llyfrgell Genedlaethol (LlGC) lawn mor glo\u0300s a buddiol. Mae\u2019r wefan hon yn un enghraifft o\u2019r cydweithio hwn. Rhannwn ddiddordeb, yn ogystal, mewn enwau caeau a ffermydd gyda phrosiect Cynefin; ac rydym wedi rhannu ambell lwyfan a chynhadledd yn hollol gysurus. Edrychwn ymlaen i gydweithredu ymhellach wrth adeiladu cynllun newydd a fydd yn canolbwyntio ar fapiau ystadau Cymru."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Bu cyfle yn ddiweddar i gydweithio gydag Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd gan gofnodi nifer helaeth o enwau lleoedd ar Ynys Enlli. Sylwodd un o\u2019n haelodau craff nad oedd so\u0302n am enwau lleoedd yn yr adroddiad drafft o reolaeth amgylcheddol a baratowyd ar gyfer ymddiriedolwyr yr ynys. Dyma gyfle i ni gynnig cymorth. Gwnaed y gwaith mewn cwta benwythnos gan drosglwyddo enwau o\u2019r map digidol i\u2019w map hwythau. Yn ffodus i ni, roedd ein haelod gweithgar, Elfed Gruffydd, eisoes wedi cyfrannu enwau arfordirol yr ynys i\u2019n map ni o\u2019i lyfr Ar Hyd Ben \u2019Rallt. Roedd Christine Evans a\u2019r teulu o Uwchmynydd ac Enlli, wedi cofnodi enwau caeau\u2019r ynys ar fap teuluol a chawsom y rhain i chwyddo\u2019r casgliad. Bellach mae\u2019r ddau fap yn rhan o\u2019r adroddiad. Cawsom, yn sgil hynny, drwydded gan yr Arolwg Ordnans a chaniata\u0302d gan y llywodraeth i ddangos y map ar y wefan hon, ar bosteri ac mewn cylchgronau. Dyma enghraifft fechan ond enghraifft bwysig o warchod enwau ac ar yr un pryd godi ymwybyddiaeth o\u2019u pwysigrwydd wrth ddehongli hanes. Ac mae pawb wedi elwa. Gobeithiwn y bydd rhagor o sefydliadau yn troi atom am waith fel hyn."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ar hyn o bryd, rydym yn gweithio gyda\u2019r sefydliadau sy\u2019n rhannu tir cyffredin a\u0302 ni er mwyn gosod ein cronfa ddata o enwau ar fap ar y wefan. Dyw hyn ddim yn fater hawdd. Rhaid cael trwyddedau a chaniata\u0302d i osod mapiau ar wefan ac mae\u2019n gost aruthrol i storio data (enwau) ar fapiau o\u2019r fath. Wrth i ni ychwanegu at ein casgliad, mae\u2019r gost yn cynyddu\u2019n sylweddol bob cynnig."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Rydym wrthi\u2019n ddygn, yn ogystal, yn rhoi sgyrsiau i gymdeithasau ar draws Cymru a thu hwnt. Does dim byd gwell na gwaith wyneb yn wyneb i godi ymwybyddiaeth ac i annog pobl i ymddiddori. Mae\u2019r croeso cyson a gawn yn ein calonogi a dysgwn lawer gan unigolion am yr enwau hynafol sydd yn dal ar gof gwlad."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Gwerthfawr iawn o ran estyn at galon y gymuned fu\u2019r gweithdai casglu a chofnodi enwau gwlad Lly\u0302n. Cawsom drysorau lawer yn Llanbedrog eleni, yn enwau ar greigiau, ogofau a hen fythynnod, ac enwau caeau plwyf Aberdaron. O ystyried methiant rhestrau\u2019r degwm i gofnodi enwau caeau mewn amryw blwyfi, anelwn at lenwi\u2019r bylchau drwy gofnodi tystiolaeth sydd ar gof gwlad ac yn wybodaeth deuluol. Cafwyd cyfle i wneud hyn ym Methesda Fis Bach 2018 pan drefnwyd gweithdy undydd i gasglu a chofnodi enwau creigiau, caeau, ponciau chwarel a phyllau afon Ogwen. Mae grw\u0302p Age Well yn Amlwch a chriw bach yn Llaneilian, Mo\u0302n, yn ddiwyd yn casglu ar hyd y flwyddyn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Yn achlysurol, daw ceisiadau gan gwmni\u0308au masnachol am gymorth i ddehongli enwau a gallwn bwyso ar ewyllys da ein harbenigwyr am gyngor safonol."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ers rhai blynyddoedd, rydym wedi cydweithio a\u0302 History Points i ddarparu disgrifiadau o enwau hanesyddol. Gallwch ddilyn taith yn nhref Porthaethwy a baratowyd gan yr Athro Hywel Wyn Owen a Rhodri Clark drwy chwilio am yr arwyddion isod a throsglwyddo\u2019r wybodaeth i\u2019ch ffo\u0302n clyfar."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Rydym yn dal ati i gofnodi enwau mewn gweithdai lleol a chroesawu ceisiadau gan aelodau ac eraill i ymweld a\u0302 phentref neu dref. Byddwn ni yn talu am neuadd neu ystafell hwylus ag ynddi fynediad i\u2019r we. At hyn byddwn ni\u2019n gofalu am hysbysebu\u2019r digwyddiad yn lleol. Felly, cysylltwch a\u0302 ni, da chi, os gwyddoch am gymdeithas a fyddai\u2019n gefnogol neu am unigolion sydd a\u0302 chyfoeth o wybodaeth am enwau lleol."}]