[{"text_idx": "#000027", "text": "Sir Benfro yn yr Oes Haearn"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Codiad yn Lefel y Mo\u0302r"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Cw\u0302n ar y Llwybr Arfordir"}, {"text_idx": "#000037", "text": "ar hyd Llwybr Cenedlaethol Arfordir Penfro"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Ar hyn o bryd, mae angen croesi 24 o gamfeydd ar Lwybr Cenedlaethol Arfordir Sir Benfro (wedi gostwng o 530 ym 1993). Fel arfer, Awdurdod y Parc Cenedlaethol sy\u2019n eu gosod ac yn gofalu amdanyn nhw. Mae clwyd ar gyfer cw\u0302n yn 20 o\u2019r camfeydd hyn."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Pwrpas y math traddodiadol o gamfa neu glwyd yw caniata\u0301u i\u2019r cyhoedd fynd ar y tir. Ond, ar yr un pryd, rhaid eu bod nhw\u2019n cadw ffensys a gwrychoedd y ffermwr yn ddigon cadarn i gadw ei anifeiliaid ar ei dir. Rhaid i gamfeydd a chlwydi ar ffermydd defaid fod yn ddigon cadarn i gadw w\u0302yn i mewn."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Bydd hyn yn digwydd dim ond os yw perchennog y tir yn mynnu cael camfa arall. Yn o\u0302l y gyfraith, mae camfeydd ar lwybr yn \u2018cyfyngu\u2019 ar fynediad."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Mae hyn yn golygu mai un o amodau cofrestru neu gwneud llwybr yn llwybr cyhoeddus oedd bod camfeydd yn cael eu cynnal a\u2019u cadw mewn rhai mannau arbennig."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Weithiau mae\u2019r cyhoedd yn galw am gael gosod camfeydd ar gyfer cw\u0302n. Yn yr achosion hyn, bydd Awdurdod y Parc Cenedlaethol yn ystyried addasu camfa \u2013 os oes arian ar gael ac os yw perchennog y tir yn fodlon."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Weithiau mae perchennog tir yn gofyn am glwyd ar gyfer cw\u0302n fel ffordd o atal perchnogion y cw\u0302n rhag difrodi ei ffensys."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Ar hyn o bryd, rydyn ni\u2019n ffitio tua 1 o gamfeydd newydd yn lle hen rai bob blwyddyn, ond mae angen tipyn o amser arnon ni i addasu holl o Lwybr yr Arfordir ar gyfer cw\u0302n."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Yn y mannau lle nad yw camfa\u2019n dal i gael ei defnyddio i bwrpasau amaethyddol, byddwn ni\u2019n cael gwared a\u0302 hi."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Ond nid yw mynd ati i roi clwyd yn lle pob camfa\u2019n boblogaidd iawn am fod clwydi weithiau\u2019n cael eu gadael neu eu dal ar agor."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Mae Awdurdod y Parc Cenedlaethol yn ymateb yn gadarnhaol i\u2019r galw am glwydi ar gyfer cw\u0302n. Pan mae arian ar gael, bydd yn dal i fynd ati i addasu camfeydd."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Er bod hawl gan gw\u0302n sy\u2019n cael eu rheoli\u2019n ofalus i grwydro Llwybr yr Arfordir gyda cherddwyr, nid oes pw\u0302er gan Awdurdod y Parc Cenedlaethol i ddarparu ar eu cyfer ac nid yw hynny\u2019n ddyletswydd arno chwaith."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Nid yw\u2019r deddfau priffyrdd yn so\u0302n am hyn chwaith. Mae\u2019n rhesymol tybio y bydd pobl sy\u2019n cerdded ar hyd llwybrau gwledig yn hyderus yng ngallu eu ci i fynd dros gamfeydd neu\u2019n gallu codi\u2019r ci drostyn nhw eu hunain."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Mae\u2019r arian mae Cyngor Cefn Gwlad Cymru\u2019n ei roi\u2019n mynd i reoli Llwybr yr Arfordir er lles cerddwyr. Mae dyletswyddau a phwerau Awdurdod y Parc Cenedlaethol yn cynnwys hwyluso pethau i gerddwyr yn unig."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Nid yw o raid yn cynnwys eu cw\u0302n. Felly gwario er mwyn gwneud camfeydd yn ddiogel ac yn hwylus i\u2019r cyhoedd eu defnyddio sy\u2019n cael blaenoriaeth."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Bod yn gyfrifol wrth fynd a\u0302\u2019ch ci ar hyd Llwybr yr Arfordir"}, {"text_idx": "#000060", "text": "Gall perchnogion cw\u0302n helpu trwy:"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Lanhau ar o\u0302l eu ci.\nCadw rheolaeth dynn ar gw\u0302n \u2013 cadw\u2019r ci ar dennyn yw\u2019r drefn orau. (Bob blwyddyn mae nifer o ddefaid yn cwympo oddi ar y clogwyni am fod cw\u0302n rhydd yn rhedeg ar eu holau. Mae hyn yn amharu ar y berthynas gyda pherchnogion tir ac yn ei gwneud hi\u2019n fwy anodd trafod cyfleoedd newydd ar gyfer mynediad. Mae hawl gan ffermwyr i saethu cw\u0302n sy\u2019n poenydio neu\u2019n rhedeg ar o\u0302l defaid.)\nCadw cw\u0302n draw oddi wrth gerddwyr eraill, yn arbennig lle mae\u2019r llwybr yn gul. (Mae llawer o gerddwyr yn drwgdybio cw\u0302n, ac mae cw\u0302n rhydd yn arbennig o annifyr.)"}, {"text_idx": "#000062", "text": "Mae arfordir Penfro yn bwysig iawn i fywyd gwyllt. Pan fydd cw\u0302n yn tarfu, mae\u2019n gwanychu adar sy\u2019n nythu/bwydo ar y tir."}, {"text_idx": "#000063", "text": "A wnewch chi beidio a\u0302 gadael i\u2019ch ci hela/erlid creaduriaid gwyllt. Mae\u2019r is-ddeddfau ar gyfer tir mynediad yn dweud \u2018dylai unrhyw gw\u0302n fod dan reolaeth iawn, a pharhau i fod dan reolaeth iawn, a chael eu rhwystro\u2019n effeithiol rhag trallodi unrhyw berson a rhag poeni unrhyw anifail neu aderyn neu darfu arnynt\u2019."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Mae nifer o fentrau cadwraeth ar y gweill i gynyddu\u2019r pori ar lethrau\u2019r arfordiroedd. Oherwydd hyn:"}, {"text_idx": "#000065", "text": "Efallai fod preiddiau o ddefaid neu reoedd o anifeiliaid eraill fel merlod mewn llefydd nad ydyn nhw wedi bod o\u2019r blaen.\nMae gofyn i berchnogion cw\u0302n sylweddoli fod mynd a\u0302\u2019u cw\u0302n i gefn gwlad yn gallu creu peryglon nad yw cerddwyr eraill sydd heb gw\u0302n yn eu hwynebu.\nGallai cw\u0302n eraill ymladd gyda\u2019ch ci chi. Mae achosion wedi bod lle mae perchnogion wedi cael eu brathu wrth geisio rhwystro cw\u0302n rhag ymladd. Mae mwy o berygl i hyn ddigwydd lle mae\u2019r cw\u0302n yn byw wrth y llwybr (cw\u0302n fferm, er enghraifft)."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Defnyddio synnwyr yn ymyl gwartheg"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Mae llawer o lwybrau cyhoeddus yn croesi tir ffermio lle mae gwartheg yn pori. Yn wahanol i rai bridiau o deirw, nid yw gwartheg yn cael eu gwahardd rhag bod mewn caeau sydd a\u0302 llwybrau cyhoeddus yn eu croesi."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Er y gall rhywun deimlo\u2019n ofnus yn ymyl gyrr o wartheg, dim ond chwilfrydedd fel arfer sy\u2019n gwneud iddyn nhw ddod at gerddwyr. Mae achosion wedi bod lle mae gwartheg wedi mynd i banig ac wedi niweidio cerddwyr, yn arbennig rhai oedd a\u0302\u2019u cw\u0302n gyda nhw."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Mae ffermwyr yn gwybod yn iawn am y llwybrau cyhoeddus sy\u2019n croesi eu tir ac am yr angen i ofalu nad yw anifeiliaid fferm yn peryglu cerddwyr. Ond mater o synnwyr cyffredin yw bod yn bwyllog yn ymyl unrhyw wartheg y byddwch chi\u2019n dod ar eu traws. Felly mae Cymdeithas y Cerddwyr wedi cyhoeddi\u2019r cyngor sy\u2019n dilyn i helpu cerddwyr sy\u2019n dod ar draws gwartheg:"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Gan symud yn ofalus ac yn dawel, cerddwch o gwmpas y gwartheg.\nByddwch yn arbennig o ofalus mewn sefyllfaoedd lle y gallai\u2019r gwartheg deimlo eich bod chi\u2019n eu \u2018gyrru\u2019 i le cyfyng a dim ond trwy ddod yn o\u0302l heibio i chi y gallan nhw ddianc.\nPeidiwch byth a\u0302 cherdded rhwng buwch a\u2019i llo.\nGadewch bob clwyd fel y cawsoch chi hi.\nByddwch yn barod i\u2019r gwartheg ymateb i\u2019ch presenoldeb, yn arbennig os oes ci gyda chi.\nCadwch reolaeth ofalus a thynn ar eich ci, ac mae\u2019n well ei gadw ar dennyn.\nPeidiwch a\u0302 dal eich gafael ar eich ci os ydych chi\u2019n teimlo bod gwartheg yn eich bygwth \u2013 gadewch i\u2019r ci fynd."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Rydyn ni\u2019n gwybod bod 11 ci wedi neidio oddi ar y clogwyni yn 2008, ac y bu farw pedwar. Mae Gwylwyr y Glannau\u2019n awgrymu y dylai unrhyw berchnogion gadw eu cw\u0302n ar dennyn; unwaith fydd ci yn codi trywydd arogl, nid yw\u2019n meddwl am ei ddiogelwch!"}, {"text_idx": "#000072", "text": "Mae croeso ichi ddod a\u0302\u2019ch ci i fwy na 50 o draethau Sir Benfro, ond mae yna ardaloedd ar rai ohonyn nhw lle na chaniateir cw\u0302n neu mae rhai yn gwahardd cw\u0302n rhwng 1 Mai a diwedd mis Medi."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Fel arfer, mae croeso i gw\u0302n sy\u2019n cael eu rheoli\u2019n dda ar unrhyw daith i Sir Benfro."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Darganfyddwch fwy am Lwybr yr Arfordir"}, {"text_idx": "#000077", "text": "Y gogledd i'r de neu'r de i'r gogledd?"}, {"text_idx": "#000078", "text": "Ysgrifennir y rhan fwyaf o'r canllawiau fel petaech yn cerdded o Llandudoch i Lanrhath, ac mae yna rifau ar y sticlau a'r giatiau gyda rhif 1 ger Pen ..."}, {"text_idx": "#000079", "text": "The highest tides cover parts of the Coast Path for an hour or so. It is a long extra walk to go around these. It is best to just wait until the water..."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Cynnal a chadw Llwybr yr Arfordir"}, {"text_idx": "#000082", "text": "Bywyd Gwyllt ar hyd y llwybr"}, {"text_idx": "#000084", "text": "Hanes ar hyd y llwybr"}, {"text_idx": "#000085", "text": "Wrth gerdded ar hyd Llwybr Cenedlaethol Parc Arfrodirol Sir Benfro rydych chi\u2019n cerdded, nid yn unig drwy tirlun daearyddol, ond rydych chi hefyd yn..."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Dangosir y 250 milltir o arfordir Sir Benfro, mwy o amrywiaeth o greigiau a golygfeydd, na unrhyw ardal arall o\u2019r un maint, ym Mhrydain."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Mae\u2019r Llwybr Cenedlaethol yn ein harwain drwy amrywiaeth eang o dirweddau, o dir uchel ar ben y creigiau caregog lawr i\u2019r draethau bychain a\u2019r b..."}]