[{"text_idx": "#000000", "text": "Yn aml yn fach a thebyg i lwyni, gall celyn dyfu i 20m o daldra a byw hyd at 300 mlynedd. Mae celyn yn deuoecaidd, sy\u2019n golygu bod yr organau gwrywaidd a benywaidd ar goed ar waha\u0302n. Mae blodau\u2019r goeden wrywaidd yn bersawrus ond dim ond y coed benywaidd sy\u2019n cynhyrchu aeron. Darpara\u2019r aeron coch llachar fwyd gaeaf ar gyfer y fwyalchen, y sogiar, coch yr adain a bronfreithod. Mae brych y coed yn adnabyddus am ei warchodaeth gadarn o aeron celyn yn y gaeaf sy\u2019n atal adar eraill rhag eu bwyta. Mae gwasarn dail celyn yn amddiffyniad da i ddraenogod sy\u2019n gaeafgysgu, llyffantod a nadroedd defaid. Yn y misoedd cynhesach, mae adar yn nythu yn ei changhennau ac mae ei blodau gwyn bach yn darparu neithdar a phaill i wenyn a lindys glesyn yr eiddew.\nYn draddodiadol, defnyddiwyd pren celyn ar gyfer dolenni cyllyll, siliau drws, gwaith saer ac asiedydd, offerynnau mathemategol, ysgythru ac argaenu. Mae\u2019r pren yn derbyn llifynnau yn rhwydd ac wedi\u2019i ddefnyddio yn lle eboni. Mae ei raen yn ei gwneud yn addas ar gyfer troi gwrthrychau cain ac fe\u2019i defnyddiwyd i wneud darnau gwyddbwyll, gan ddefnyddio llathrydd esgidiau i\u2019w tywyllu. Mae celyn yn llosgi\u2019n boeth a defnyddiwyd ei siarcol ar gyfer gwneud cleddyfau a phennau bwyell.\nRoedd pobl yn arfer credu bod cario aeron neu ddeilen celyn yn y boced yn eich gwneud yn atyniadol. Ystyriwyd hi\u2019n lwc dda i gadw cangen fach yn hongian y tu allan i\u2019r ty\u0302 i warchod rhag mellt."}]