[{"text_idx": "#000007", "text": "Dathlu camp William Salesbury, un o awduron mwyaf Cymru\u2019r Dadeni Dysg, a wnawn yn rhifyn Hydref o\u2019r Traethodydd. Ffrwyth y gynhadledd \u2018Gair i\u2019r Cymry: Archwilio Testament Newydd 1567\u2019 a gynhaliwyd yn Theatr Halliwell, Caerfyrddin, o dan nawdd Esgobaeth Tyddewi ym mis Mai eleni yw sylwedd y rhifyn, a theflir goleuni newydd ar fywyd a gwaith Salesbury a\u2019i gyfraniad i\u2019n diwylliant beiblaidd. Mewn papur cynhwysfawr agoriadol gan Dr Robert Pope, disgrifir cefndir hanesyddol cyfieithu\u2019r ysgrythurau, sef awydd llywodraeth Elizabeth I i sicrhau undod oddi mewn i\u2019w theyrnas ar y nall law, a dymuniad diffuant y frenhines, gweinidogion y goron a\u2019i hesgobion, i hyrwyddo\u2019r Diwygiad Protestannaidd yn y wlad ar y llaw arall. Un o argyhoeddiadau craidd y Diwygiad oedd sola scriptura, sef \u2018yr Ysgrythur yn Unig\u2019, a golygai hynny i\u2019r Cymry Feibl yn eu hiaith eu hunain. Pa mor bwysig oedd cyfraniad William Morgan wrth gyflawni\u2019r nod hwn gyda Beibl 1588, yr arloeswr oedd Salesbury gyda\u2019i weithiau yntau, sef Kynniver Llith a Ban, y Llyfr Gweddi Cyffredin a Thestament Newydd 1567, cyn hynny. Heb wybod y cefndir gwleidyddol a chrefyddol, anodd dirnad arwyddoca\u0302d llafur Salesbury yng nghanol yr ail ganrif ar bymtheg."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Pe na sylweddolwyd athrylith Salesbury ac eangder ei ddysg cyn hyn, amhosibl fyddai ei wadu wedi darllen ysgrif yr Athro Ceri Davies, \u2018William Salesbury: Dyneiddiwr Cristnogol\u2019. Dyneiddiaeth oedd y symudiad Ewropeaidd i adfer gogoniant yr hen ieithoedd clasurol, Lladin a Groeg, a\u2019r diwylliant oedd ynghlwm a\u0302 hwy, ac er gwaethaf tlodi Cymru a\u2019r ffaith ei bod yn amddifad o\u2019i sefydliadau cenedlaethol, ei senedd, ei phrifysgolion a\u2019i llys ei hun, eto cyrhaeddodd y Dadeni Gymru trwy gyfrwng unigolion fel Salesbury ac eraill. Mynd yn o\u0302l ad fontes, \u2018at y ffynonellau\u2019, oedd yr egwyddor, sef yr ieithoedd gwreiddiol, a dyna bwysigrwydd Groeg a Hebraeg o ran testun y Beibl. Braint Cymru oedd cael rhywun fel Salesbury a oedd nid yn unig yn hyddysg yn yr egwyddor, ond bod ganddo\u2019r gallu i drosi\u2019r ieithoedd beiblaidd i Gymraeg er mwyn ei bobl ei hun. O ddarllen gweithiau Salesbury, ychydig iawn mae\u2019n ei ddatgelu amdano\u2019i hun. Un peth hynod am ei gyfrol Baterie of the Popes Botereulx (\u2019Ymosodiad at Geyrydd y Pab\u2019) yw\u2019r dystiolaeth bersonol sydd ynddi am ei droedigaeth o Gatholigiaeth ei fagwraeth yn Nyffryn Clwyd i\u2019r Brotestaniaeth newydd. Dyna thema ysgrif D. Densil Morgan."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Dwy ysgrif sy\u2019n canoli ar egwyddorion cyfiethu sydd gan Geraint Lloyd a Dr Christine Jones, y ddau yn aelodau staff Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant yng Nghaerfyrddin, sy\u2019n cloi\u2019r gyfres. Hynod ddifyr yw\u2019r ymdriniaeth Geraint Lloyd, sy\u2019n dangos fel y byddai Salesbury yn cyfiethu \u2018air am air\u2019, a hynny er mwyn cyfleu orau ystyr y testun. Dilyn ei arwr, yr ysgolhaig Desiderus Erasmus, prif ddyneiddiwr Ewrop, a wna\u0302i wrth ddilyn y llwybr hwn, a gwelwn eto ehangder ei ddysg ac aruthredd ei gamp. Yr un mor ddifyr yw ysgrif Christine Jones, nid ar Salesbury fel y cyfryw ond ei gydlafurwr, Thomas Huet, a gyfiethodd Lyfr y Daguddiad \u2018yn iaith ei wlad\u2019, sef tafodiaeth y De. Un o gantref Buellt yn Sir Frycheiniog oedd Huet yn o\u0302l pob tebyg, ble byddai\u2019r Wenhwyseg yn cael ei siarad yn yr ail ganrif ar bymtheg, ond a dreuliodd ei yrfa yn Nhyddewi, ac o\u0302l iaith Dyfed sydd ar ei gyfeithiad yn ogystal a\u0302 iaith Brycheiniog a\u2019r Deddwyrain. Dyma wledd, felly, i\u2019r sawl sy\u2019n ymddiddori mewn tafodiaetheg yn ogystal ag egwyddorion cyfiethu\u2019r Beibl."}]