[{"text_idx": "#000002", "text": "Gyda manteision iechyd meddwl a gyda\u2019i swyn sy\u2019n gallu adfywio unrhyw ystafell llwm, mae planhigion ty\u0302 wedi tyfu mewn poblogrwydd dros y blynyddoedd diwethaf.\nUn o wynebau cyfarwydd cymuned garddio ar-lein Cymru ydi Naomi Saunders, cyflwynydd newydd Garddio a Mwy. Dyma gyfle i\u2019w holi am ei diddordeb a hefyd gofyn am tips i\u2019w rannu gyda darllenwyr Lysh Cymru."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Er i\u2019w diddordeb ddyblu yn ei faint dros y blynyddoedd diwethaf, gafodd Naomi fagwraeth ymysg coed bananas a bambw\u0302 ei nain a thaid.\n\u201cOedd Grandma a Grandad fi yn arddwyr tirwedd,\u201d eglura Naomi. Bu farw ei nain, ond mae ei thaid yn ymgartrefu o hyd yng nghanol byd natur sy\u2019n anarferol i\u2019w cynefin nhw, meddai. \u201cMae Grandad fi yn byw ym Mhenllyn mewn microhinsawdd bach lle maen nhw wedi ty\u0302fu coed bananas, bambw\u0302, llwyth o bethau boncyrs! Mae yna goed sydd tua 60 oed a chafodd y rheini eu plannu o hadau, sy\u2019n anhygoel!\u201d\nPan mae o\u2019n dod i fambw\u0302, mae taid Naomi yn athrylith!\n\u201cMae gan fambw\u0302 cylch bywyd o tua 30 blwyddyn a gan Grandad planhigion bambw\u0302 sy\u2019n dod ar ddiwedd y cylch bywyd yna rw\u0302an. Mae o wedi byw yn ei dy\u0302 ers dechrau\u2019r 70au ac mae o\u2019n anhygoel fod o wedi gallu gweld cylch bywyd rhywbeth sy\u2019n cymryd mor hir i fynd drwy\u2019r cylch cyfan.\u201d"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Yn saith mlwydd oed, rhoddodd ei rhieni ei phlanhigyn cyntaf iddi. \u201cNesh i gal planhigyn bach efo blodyn bach piws arno fo. Doeddwn i ddim yn gwybod be oedd o... a dwi dal ddim yn gwybod be oedd o! O\u2019n i wedi mopio efo fo!\u201d\n\u201cNesh i gal ambell i blanhigyn yn y coleg, o gwmpas yr adeg lle'r oedd planhigion ty\u0302 yn dechrau dod yn boblogaidd eto,\u201d meddai Naomi, cyn datgelu diwedd anffodus ei phlanhigion, cyn iddi wybod sut i ofalu amdanynt yn iawn. \u201cOedd gen i bethau fel Orchid, ond doeddwn i ddim yn gwybod sut i edrych ar o\u0302l nhw ac ar o\u0302l \u2018chydig roeddan nhw\u2019n marw.\u201d\nMae casgliad Naomi o blanhigion yn un eang iawn. O monstera i anthurium, mae Naomi yn egluro fod ei ffefryn yn newid o hyd. \"Dwi\u2019n mynd trwy gyfnodau o ffafrio planhigion gwahanol. Llynedd on i\u2019n ffocysu\u2019n fwy ar blanhigion ty\u0302, blwyddyn cynt on i\u2019n canolbwyntio ar dyfu llysiau a blwyddyn yma dwi\u2019n mynd yn boncyrs efo blodau. Blwyddyn yma dwi\u2019n ty\u0302fu daliahs am y tro cyntaf!\u201d meddai, cyn cyfaddef ei bod wedi mynd dros ben llestri braidd! \u201cDwi wedi mynd yn boncyrs a phrynu llwyth! Dwi\u2019n licio\u2019r siapia a lliwia gwahanol.\u201d"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae garddio ac edrych ar o\u0302l planhigion heb os yn gwneud byd o les i\u2019n hiechyd meddwl, gyda sawl unigolyn yn garddio er mwyn lleddfu ar eu gor-bryder.\n\u201cMae o\u2019n rhyfedd, achos weithia mae gen i gymaint o bethau i\u2019w gwneud ar fy rhestr, ond dwi ddim yn stresio allan o gwbl. Dwi\u2019n meddwl fod o\u2019n rhywbeth i wneud efo chwarae efo pridd, gwneud rhywbeth efo dy ddwylo, gwneud rhywbeth naturiol. Dydw i ddim yn licio defnyddio menig garddio achos dwi\u2019n licio teimlo\u2019r pridd a theimlo\u2019r dail... ac mae amser yn mynd mor gyflym, ond eto mae o\u2019n stopio. Mae gynno chi jest chi a\u2019r planhigyn neu flodyn, y job ti\u2019n neud a does \u2018na ddim byd arall yn bwysig a ti mewn bubble bach. Mae o\u2019n rili neis anghofio bob dim arall a gadael dy ffo\u0302n naill ochr.\u201d\nNid yn unig y weithred o blannu a garddio sy\u2019n gwneud byd o les i ni, ond ymysg y garddwyr mae cymunedau clos a chefnogol ar y cyfryngau cymdeithasol.\n\u201cO fewn y gymuned garddwyr, yn enwedig efo planhigion ty\u0302, mae \u2018na lot o bobl sydd yn dioddef efo iselder neu gor-bryder ac mae edrych ar o\u0302l planhigion wedi rili helpu nhw i ffocysu ar rywbeth arall. Mae o\u2019n ddiddordeb sy\u2019n helpu lot o bobl. Mae pawb wastad yn helpu ei gilydd ac mae o\u2019n rili neis i weld hynny.\u201d"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Pan fyddwn ni\u2019n meddwl am arddio, mae rhai yn diystyru\u2019r syniad am nad oes ganddyn nhw lawer o le i wneud hynny. Fodd bynnag, mae Naomi yn pwysleisio nad oes angen lot fawr o le i ymddiddori ym myd planhigion ac mae\u2019r ffocws yn hytrach ar gael y lle iawn i\u2019r planhigyn.\n\u201cY peth ydi cael y lle iawn efo\u2019r golau iawn. Yn fy ystafell wely i does gennai ddim planhigyn yna ar y funud achos mae o\u2019n wynebu\u2019r gogledd. Maen nhw\u2019n iawn yna dros yr haf ond yn y gaeaf dwi\u2019n dod a\u0302 nhw i ochr arall y ty\u0302 lle mae\u2019n oleuach.\u201d\nDoes dim angen lot o le i allu tyfu bwyd chwaith, ac mae tomatos yn tyfu\u2019n wych mewn potiau yn o\u0302l Naomi a\u2019r tomatos hynny yn siw\u0302r o fod yn blasu\u2019n well na thomatos o unrhyw siop. \u201cFedri di dyfu letys mewn troth bach, hefyd. Mae yna lot o bethau sy\u2019n gallu cael eu haddasu er mwyn eu tyfu ar raddfa fach.\u201d\nDaw cyfryngau cymdeithasol i\u2019r adwy unwaith eto er mwyn ysbrydoli unigolion sydd a\u0302 diffyg gardd fawr i allu tyfu planhigion mewn mannau bach iawn. \u201cFy hoff Instagrammer yn y byd ydi boi o\u2019r enw The Frenchie Gardener. Dyn o Ffrainc o\u2019r enw Patrick sy\u2019n byw ym Merlin ac mae o\u2019n tyfu pethau ar ei falconi. Mae o efo bob dim mewn tybiau ac mae o\u2019n dysgu pobl i dyfu mewn lle bach iawn. Dwi\u2019n caru hynna achos mae \u2018na gymaint o bobl mewn dinasoedd sydd methu gwneud ar raddfa fawr ac maen nhw\u2019n gallu cymryd rhan.\u201d"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae byd planhigion yn gallu bod reit ofnus i rai sy\u2019n cychwyn am y tro cyntaf. Mae yna gymaint i ddysgu, a bob planhigyn yn gofyn am ofal gwahanol... Ond peidiwch a\u0302 phoeni, dyma Naomi i rannu 3 tip i\u2019n rhoi ni ben ffordd.\n\u2022 \u201cCychwynna efo rhywbeth hawdd fel pothos. Maen nhw\u2019n edrych yn neis, tyfu\u2019n dda a neith o ddim eich gadael chi lawr.\u201d Er bod pobl weithiau yn awgrymmu cactus fel planhigyn cyntaf, mae Naomi yn argymell fel arall! \u201cPan mae rhywun yn cael planhigyn am y tro cyntaf, maen nhw\u2019n lyfio dyfrio trwy\u2019r adeg... a dyna\u2019n union sut i ladd cactus!\u201d\n\u2022 Cyn prynu planhigyn, mae Naomi yn awgrymu eich bod yn gwneud mymryn o waith ymchwil i wneud yn siwr eich bod yn gallu cynnig y cartref perffaith i\u2019r planhigyn yna. \u201cCymerwch dau funud i ddysgu sut i edrych ar ei o\u0302l o, sut olau mae o\u2019n licio a phryd i\u2019w ddyfrio. Mae gwneud y gwaith ymchwil sydyn yna yn gwneud byd o wahaniaeth.\u201d\n\u2022 \u201cPeidiwch a gor-ddyfrio!\u201d rhybuddiai Naomi. \u201cCodwch y pot i fyny a dros amser wnewch chi ddysgu sut mae potyn ysgafn (angen dw\u0302r) a photyn trwm (ddim angen dw\u0302r) yn teimlo.\u201d"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Un tip arall gan Naomi ar sut i ddatgan os mae planhigyn angen ei ddyfrio neu beidio.\n\u201cSticiwch eich bys holl ffordd i mewn i\u2019r pridd, a dim ond os ydach chi\u2019n teimlo\u2019r pridd yn sych gyda\u2019ch bys mae o angen ei ddyfrio.\u201d\nGyda chyngor da Naomi, does dim i\u2019ch dal yn o\u0302l rhag cychwyn eich gardd sil ffenest fach eich hun!"}]