[{"text_idx": "#000006", "text": "Cafodd Cwm Idwal ei ddynodi\u2019n Warchodfa Natur Genedlaethol yn 1954, yn bennaf oherwydd y ddaeareg unigryw a geir yma, ac yn ail oherwydd y planhigion prin hynny sydd wedi ymgartrefu ar hyd y llethrau."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Yng Nghwm Idwal mae creigiau gwaddodol, igneaidd a metamorffig gafodd eu ffurfio yn ystod y cyfnod Ordofigaidd, tua 450 miliwn o flynyddoedd yn o\u0302l."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Cafodd y creigiau hyn eu ffurfio drwy brosesau dyddodi ar waelod y mo\u0302r yn ogystal a\u0302 phrosesau folcanig a oedd yn cynhyrchu haenau o lwch, lludw a llifoedd lafa, ac yna drwy rymoedd cywasgu a chaledu."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Yn ddiweddarach, tua 40 miliwn o flynyddoedd yn o\u0302l, roedd grymoedd tectonig enfawr yn plygu a chywasgu\u2019r haenau hyn ymhellach wrth i gramen y ddaear wrthdaro gan greu ffurf tonnau plygiedig yn y graig."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae\u2019r darlun uchod yn dangos natur y plygu a oedd yn ganlyniad i wrthdaro tectonig. Gellir gweld y darlun gwreiddiol ym Mwthyn Ogwen, sef canolfan Ceidwaid yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ni fuasai\u2019n bosib gweld trawstoriad o synclin Idwal yn y Twll Du oni bai am ddylanwad y rhewlifoedd, yn ystod Oes y Rhew, rhwng 10,000 a 13,000 o flynyddoedd yn o\u0302l."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae Cwm Idwal wedi denu nifer fawr o bobl i\u2019w astudio dros y blynyddoedd. Un o\u2019r rheiny oedd y daearegwr a\u2019r ecolegydd Charles Darwin. Ymwelodd Charles Darwin a\u0302 Chwm Idwal wrth ddysgu technegau archwilio daearegol gyda\u2019i athro Adam Sedgwick ym 1831. Aeth 11 mlynedd heibio cyn i Charles Darwin ymweld a\u0302 Chwm Idwal eto, ond yn ystod y cyfnod hwn, mynychodd ddarlithoedd am ddam-caniaethau rhewlifol, a theithiodd i Dde America i weld rhewlifoedd yn Nhierra del Fuego."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Darllen ymhellach: Hanes Daearegol Eryri"}]