[{"text_idx": "#000026", "text": "Sir Benfro yn yr Oes Haearn"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Gwaith partneriaeth yn rhoi bywyd newydd i hen gastell"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mae castell hynafol yng ngogledd y sir yn mwynhau dadeni o ganlyniad i gydweithrediad rhwng cyngor cymuned leol, Prifysgol Durham ac Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Mae Castell Nanhyfer yn eistedd ar fryn ychydig y tu hwnt i lwybr enwog y pererinion sy\u2019n arwain i Dyddewi. Daeth y Castell i fodolaeth ar ddechrau\u2019r 12fed ganrif, pan adeiladwyd castell tomen a beili a thref fach ar y safle gan yr Arglwydd Normanaidd, Robert FitzMartin."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Dechreuodd y gwaith o ailadeiladu\u2019r safle gyda llechi yng nghanol y 12fed ganrif. Yn o\u0302l pob tebyg arweinydd Cymru, yr Arglwydd Rhys, oedd yn gyfrifol am y gwaith ac mae\u2019n bosib ei fod wedi sefydlu llys neu gwrt yma hefyd. Ond roedd y degawdau nesaf yn eithriadol o gythryblus. Yn 1195, cafodd y castell ei losgi a\u2019i ddymchwel, gan gladdu tystiolaeth o fywyd yn y 12fed ganrif a gadael castell Nanhyfer yn enghraifft barhaol brin o ddechrau proses lle gwelwyd castell pridd a phren yn esblygu i fod yn un wedi\u2019i wneud o garreg."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Mae\u2019r Castell yn Heneb Restredig erbyn hyn a chafodd ei brynu gan Gyngor Cymuned Nanhyfer yn 1980 er budd y gymuned leol ac ymwelwyr. Yn ystod blynyddoedd diweddar, mae gwaith cloddio helaeth wedi datgelu tystiolaeth brin o fywydau pobl yn y 12fed ganrif; esgid ledr, lamp glai, blaenau saethau haearn a sawl bwrdd Chwarae Nawtwll (Nine Men\u2019s Morris)."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Dangoswyd rhai o\u2019r eitemau hyn i\u2019r Tywysog Charles yn ystod yr ymweliad Brenhinol diweddar a\u0302 Nanhyfer, ynghyd a\u0302 phanel dehongli yn dangos y gwaith a\u2019r canfyddiadau sydd wedi\u2019u gwneud ar y safle hyd yma."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Mae safle Castell Nanhyfer ar agor i\u2019r cyhoedd drwy gydol y flwyddyn gyda rhywfaint o le parcio ar gael ger y safle. Ni chodir ta\u0302l mynediad, ond gwahoddir ymwelwyr i gyfrannu i Ape\u0302l Tw\u0302r a Chlychau Sant Brynach, sydd wedi adfer set gyfan o glychau i\u2019r eglwys ac sy\u2019n parhau i gyflwyno gwelliannau. Ewch i wefan Eglwys Nanhyfer i gael rhagor o wybodaeth am hyn."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Ewch i wefan Castell Nanhyfer i gael rhagor o wybodaeth am hanes a chwedlau Castell Nanhyfer,"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Gellir diffinio archeoleg fel y broses o 'astudio pobl yn y gorffennol, trwy'r olion y maen nhw'n gadael ar eu ho\u0302l."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Yma yn Sir Benfro mae yna ddiwylliant amrywiol a chyfoethog a luniwyd dros y canrifoedd gan don ar o\u0302l ton o oresgynwyr ac anheddwyr."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Erbyn hyn, mae Nanhyfer yn bentref tawel sy'n swatio ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro, ond mae ei orffennol canoloesol yn fyw o hyd drwy\u2019r chwe..."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Mae prosiect Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro sy'n ceisio gwaredu a rheoli lledaeniad rhywogaethau estron goresgynnol ar dir o amgylch afony..."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Bydd ymwelwyr a\u0302 Chastell Caeriw yn cael gwledd dros yr W\u0302yl Banc wrth i\u2019r cadarnle eiconig gael ei gludo\u2019n o\u0302l i\u2019r Oesoedd Canol ar gyfer Penwy..."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Mae cwcis angenrheidiol yn gwbl hanfodol er mwyn i\u2019r wefan weithio\u2019n iawn. Mae\u2019r cwcis hyn yn sicrhau gweithrediad sylfaenol a nodweddion diogelwch y wefan, yn ddienw."}]