[{"text_idx": "#000003", "text": "Camu no\u0302l i\u2019r gorffennol yn Rhuthun"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Yr wythnos ddiwethaf aethom i\u2019r bedwaredd daith Ymgyfarwyddo a drefnwyd gan Di\u0302m Twristiaeth Cyngor Sir Ddinbych, a luniwyd i dynnu sylw at rannau gorau\u2019r ardal gyda busnesau twristiaeth lleol fel y gallant rannu\u2019r wybodaeth ac annog ymwelwyr i ymchwilio\u2019n ddyfnach i\u2019n hanes, atyniadau, caffis a\u2019n siopau lleol."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Y tro hwn, tref hanesyddol Rhuthun oedd hi i gael sylw. Mae Rhuthun yn cynnig llawer o fewn tref farchnad fechan. Mae Ruthin hefo gyfoeth arbennig o hanes ac wrth i ni ymweld a\u0302 phob atyniad, daeth haenau o hanes i\u2019r amlwg."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ein stop cyntaf oedd Castell Rhuthun bellach yn westy moethus. Ein tywysydd oedd Heather sy\u2019n wybodus iawn ag yn byw ac yn anadlu Rhuthun ac yn cynnig taith dywys Royalty a Rogues yn rheolaidd. Mae\u2019r castell wedi cael nifer o wahanol geidwaidau dros y blynyddoedd, ac yn chwarae rhan enfawr yn hanes Cymru. Adeiladwyd y castell gwreiddiol gan Dafydd ap Gruffydd brawd Llywelyn ein Llyw olaf fel rhan o reolaeth gyntaf Edward dros y Cymry. Fodd bynnag pan laddwyd Llywelyn mewn brwydr tu allan i Lanfair-ym-Muallt, newidiodd ei frawd ochr a throi yn erbyn y brenin. Yn anffodus cafodd ei ddal wedyn a\u2019i grogi a\u2019i chwarteru. Yna daeth yn ganolfan i deulu De Grey, Reginald de Grey yn fwyaf nodedig am sbarduno gwrthryfel Cymreig Owain Glyndwr ar o\u0302l iddo ddwyn peth o\u2019i dir yng Ngharrog. Yn ystod rhyfel Cartref Lloegr fe wnaeth wedyn wrthsefyll gwarchae 12 wythnos fel cadarnle brenhinolwyr."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Yn fwy diweddar cafodd y castell hanes mwy gwamal gyda theulu Cornwallis West, William oedd ac AS ac roedd ei wraig Patsy yn hoff iawn o ddifyr ac yn gyfaill da i Bertie Tywysog Cymru (felly enw\u2019r bwyty) ei thric parti oedd llithro i lawr y grisiau i mewn i\u2019r parti ar hambwrdd arian. Nhw oedd y teulu olaf i fyw yn y castell cyn iddo ddod yn Glinig Ty\u0302 Duff yn ysbyty preifat i\u2019r cyfoethog ac enwog. Yna, daeth yn westy moethus fel y mae heddiw a\u2019i agor i bawb fwynhau\u2019r saerni\u0308aeth a\u2019r gerddi hardd a\u2019r peunod."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ein stop nesaf oedd Nant Clwyd Y Dre yn ffefryn mawr gennym ni yn nhi\u0302m Gogledd Ddwyrain Cymru. Fe\u2019i hadeiladwyd yn wreiddiol yn yr Oesoedd Canol o tua 1435, pan oedd Rhuthun yn dref amlwg a thref yn y diwydiant gwehyddu a\u2019r stryd fe\u2019i hadeiladwyd arni ond yn cael cartrefu Saesneg cefnog, tra bod Stryd y Ffynnon gerllaw lle\u2019r oedd y Cymry\u2019n byw. Hwn yw\u2019r ty\u0302 ffra\u0302m bren cynharaf yng Nghymru a\u2019r hyn sy\u2019n ei wneud yn arbennig o ddiddorol yw datblygiad y ty\u0302 dros y blynyddoedd gyda\u2019i berchnogion wedi hynny. Darlunnir pob un o\u2019r pum canrif o ddefnydd yn y gwahanol ystafelloedd ac mae\u2019n gwneud am brofiad teithiol amser hudolus."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Yna, cawsom ymweld a\u0302\u2019r Hen Lys , sydd bellach yn ofod cymunedol ond hefyd yr adeilad trefol cyhoeddus hynaf yng Nghymru gyda chylch coed diweddar yn dyddio\u2019r coed yn o\u0302l i 1421. Mae wedi\u2019i adfer yn hyfryd gydag offer uwch-dechnoleg ac mae bellach ar agor gyda chymorth gwirfoddolwyr ar gyfer y gymuned."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Cawsom ginio blasus yn Cafe R ac yna cafwyd anerchiad a thaith o gwmpas yr arddangosfa ddiweddaraf gan Helen Yardley Darluniau Lloriau cyn darganfod Llwybr Celf Rhuthun a stori am Mael Huail, yn o\u0302l y chwedl, roedd efengyl o dras uchelwrol o\u2019r enw Huail o\u2019r enw Huail yn cael ei benarglwyddiaethu ar y garreg gan y Brenin Arthur. Nid yw\u2019r modd y daeth i fod yma yn hysbys mewn gwirionedd, ond mae\u2019n siw\u0302r ei fod wedi sefyll yma am gryn amser, mae\u2019n ymddangos yn debygol mai fel \u2018carreg farchnad\u2019 neu \u2018garreg ddinesig\u2019 y cafodd materion busnes eu didoli arno, neu \u2018garreg bregethu\u2019 oedd hi, oherwydd ar ddiwedd yr 17eg ganrif safai yng nghanol sgwa\u0302r y farchnad."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Daeth y diwrnod i ben gyda thaith o amgylch Carchar Rhuthun, sef yr unig garchar ar ffurf Pentonville pwrpasol sydd ar agor i\u2019r cyhoedd fel atyniad treftadaeth. Gall pobl dreulio amser yn archwilio ei nooks a\u2019i chuddfeydd a dysgu am fywyd yn system garchardai Oes Fictoria. Gwelwch sut roedd y carcharorion yn byw eu bywydau bob dydd: beth roedden nhw\u2019n ei fwyta, sut roedden nhw\u2019n gweithio, a\u2019r cosbau roedden nhw\u2019n dioddef. Archwiliwch y celloedd gan gynnwys y gosb, y \u2018tywyllwch\u2019 a\u2019r gell wedi\u2019i chondemnio. Dysgwch am yr Houdini Cymreig a William Hughes sef y dyn olaf i gael ei grogi yno. Oherwydd ailagor eto i\u2019r cyhoedd ym mis Ebrill 2023."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Os hoffech chi wybod mwy am yr ardal beth am ystyried cymryd rhan yn ein cwrs llysgennad cwbl rhad ac am ddim. Sir Ddinbych oedd y cyntaf i lansio cwrs ar-lein o\u2019r math yma yng Nghymru. Mae cyfres o fodiwlau ar-lein ar amrywiaeth o thema\u0302u sy\u2019n berthnasol i bob ardal gan gynnwys y Gymraeg, cymunedau, diwylliant, hanes, twristiaeth gynaliadwy, beicio a cherdded. Mae 3 lefel o wobrau \u2013 efydd, arian ac aur. Mae trigolion, gwirfoddolwyr a grwpiau cymunedol lleol yn cael eu hannog yn arbennig i fod yn Llysgenhadon i ddysgu mwy am nodweddion unigryw pob ardal. Os hoffech chi ddod i wybod mwy am y cynllun neu os oes gennych ddiddordeb mewn derbyn ein newyddlen cysylltwch a\u0302 ni."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Gyda'i gilydd, mae Wrecsam, Sir y Fflint a Sir Ddinbych yn cynnig profiad gwych i ymwelwyr yng Ngogledd Ddwyrain Cymru, gyda mo\u0302r a mynyddoedd, hanes a chelf gyfoes, ac amrywiaeth o ddigwyddiadau arbennig i'r teulu cyfan i mwynhau."}]