[{"text_idx": "#000001", "text": "\u2018Gwyliau Gartref\u2019, yn null y 1940au"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Yn ystod y blynyddoedd diwethaf mae mwy a mwy o so\u0302n wedi bod am wyliau gartref, neu \u2018staycation\u2019."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ond mae\u2019r syniad o gael gwyliau gartref yn un hirsefydledig. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd y syniad o dreulio\u2019ch gwyliau gartref yn cael ei annog gan lywodraeth Prydain a chafwyd ymgyrch \u2018Holiday at Home\u2019 swyddogol. Y nod oedd annog pobl i aros gartref a pheidio a\u0302 theithio\u2019n bell, a hynny er mwyn gadael i system drafnidiaeth y wlad i ganolbwyntio ar drafnidiaeth filwrol, yn enwedig wrth baratoi at D-Day ym 1944."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Yn eu plith roedd arddangosiadau gyda merlod (ac ambell afr), pypedau o Fiena, Jingles the Jolly Jester a sioe bale (Donna Roma a Bales o Loegr a Ffrainc). Mae\u2019r cw\u0302n Alsa\u0301s o Penyghent, a gymeradwywyd gan yr RSPCA, yn ymddangos yn hynod o ddifyr. Enw\u2019r hyfforddwr oedd Miss Parry ac roedd y cw\u0302n yn perfformio nifer o gampau, yn cynnwys neidio drwy gylchoedd a rhyddhau person a oedd wedi\u2019i glymu a\u2019i gagio."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Cysylltodd nifer o bobl a\u0302\u2019r fwrdeistref yn cynnig trefnu gornestau reslo, ac mae\u2019r ffeiliau\u2019n cynnwys templedi poster gyda bwlch gwag ar gyfer enw\u2019r dref nesaf ar y daith reslo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Roedd llawer o\u2019r perfformwyr hyn yn ymddangos mewn trefi eraill ar hyd a lled y DU, fel rhan o\u2019r ymgyrch \u2018Gwyliau Gartref\u2019 ac wedi anfon geirdaon oddi yno i geisio argyhoeddi\u2019r Barri o safon aruchel eu gwaith. Mae\u2019r deunydd yn dangos bod sioeau amrywiaeth (variety acts) wedi bod yn boblogaidd erioed ym Mhrydain. Mae tebygrwydd mawr rhwng rhai ohonyn nhw a rhai o\u2019r pethau welwn ni heddiw ar raglenni fel \u2018Britain\u2019s Got Talent\u2019."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Doedd gan Fwrdeistref y Barri ddim cronfa fawr o arian fodd bynnag, a doedd hi ddim yn gallu fforddio ffioedd y perfformwyr proffesiynol hyn. At bobl leol y trodd Cyngor y Barri am y rhan fwyaf o\u2019i adloniant. Ar ddawnsfeydd yr oedd y pwyslais, gyda bandiau lleol yn perfformio\u2019r gerddoriaeth \u2013 bandiau fel Band Trafnidiaeth Corfforaeth Caerdydd (a gafodd ffi o \u00a315) a Band Byddin yr Iachawdwriaeth. Roedd cerddorion lleol hefyd yn cynnal cyngherddau. Yn eu plith roedd disgyblion Miss Mae Richardson Miss Hilda Gill a Pharti Madame Isabel Davies. Cynhaliwyd hefyd ddawnsfeydd Panatrope ar y caeau tennis (chwaraeydd recordiau gramoffon mawr oedd y panatrop). Trefnwyd hefyd ddigwyddiadau chwaraeon, fel gemau criced ar Faes Criced Ynys y Barri, gornest fowlio, cystadlaethau paffio a chafwyd cystadleuaeth farblys fawreddog hyd yn oed yn y Parc Canolog. Cafodd sioeau prynhawn yn y sinema\u0302u, fel y Tivoli a\u2019r Plaza, eu hysbysebu fel rhan o\u2019r ymgyrch, gyda ffilmiau mawr fel \u2018Babes on Broadway\u2019 (gyda Judy Garland) ac \u2018International Squadron (gydag actor a ddaeth yn enwog iawn fel Arlywydd UDA flynyddoedd wedyn, sef Ronald Reagan) yn rhan o\u2019r arlwy."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Daeth \u2018sw syrcas enfawr\u2019 Syr Robert Fossett ar ymweliad i Barc Romilly ym mis Medi 1944. Roedd 20 o berfformiadau\u2019n rhan o\u2019r sioe, yn cynnwys rhai gan lewod, teigrod, eirth, ceffylau ac eliffant. Roedd lle i 3,000 o bobl yn y Pafiliwn mawr."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Roedd nifer o gyfyngiadau ar waith yn ystod y Rhyfel wrth gwrs, a chafodd Cyngor y Barri rybuddion gan yr adran Rheoli Papur am ddefnyddio gormod o bapur i brintio posteri."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Roedd yr ymgyrch yn llwyddiannus iawn, ond daeth hyn a\u0302 phroblemau yn ei sgil. Gorfu i heddlu Morgannwg anfon swyddog heddlu i gyngherddau rhai o\u2019r bandiau i \u2018sicrhau trefn\u2019 ar o\u0302l i bobl gwyno fod plant yn rhedeg o amgylch ac yn gweiddi yn ystod cyngherddau. Roedd llawer iawn o bobl yn mynd i rai o\u2019r digwyddiadau hyn, gydag un sylwebydd yn nodi fod 400 o blant dan 12 oed wedi talu am docyn i ddawns, ond y bu\u2019n rhaid ei chanslo am fod gormod yno!"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Byddai\u2019n wych clywed eich atgofion chi am \u2018Gwyliau Gartref\u2019 neu weld eich lluniau o gyngherddau neu ddigwyddiadau."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Un o\u2019r agweddau mwyaf difyr ar hen ffotograffau o\u2019n cymdogaethau yw eu bod nhw\u2019n dangos yn glir gymaint y mae pethau wedi newid. Mae chwilio am adeiladau newydd, neu rai sydd wedi diflannu, yn hwyl a gall arwain at drafod mawr a rhannu atgofion."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ond nid ffotograffau\u2019n unig all brocio\u2019r cof fel hyn. Mae catalogau a ddefnyddiwyd mewn arwerthiannau a\u2019r manylion y maen nhw\u2019n eu cynnwys am y gwrthrychau oedd ar werth hefyd yn ffynhonnell hanesyddol dda, yn enwedig pan fo ynddynt luniau a chynlluniau. Mae cofnodion Stephenson and Alexander, a gedwir yma, yn un o\u2019r mwyaf sydd gennym. Cwmni o Arwerthwyr a Syrfewyr siartredig lleol oedd ydoedd."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Mae\u2019r catalog a baratowyd ganddynt ar gyfer gwerthu\u2019r Theatre Royal a\u2019r Silver Cinema yn y Barri yn ddifyr dros ben, a\u0302\u2019i glawr nodedig yn dangos y Theatre Royal tua\u2019r flwyddyn 1922 (cyf. DSA/6/575)."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae\u2019r ffaith bod y Theatr erbyn hyn wedi ei dymchwel yn rhoi arwyddoca\u0302d arbennig i\u2019r catalog. Roedd y Theatre Royal a\u2019r Silver Cinema ar werth gyda\u2019i gilydd yn yr arwerthiant, a gynhaliwyd yn y Grand Hotel yn Birmingham. Roedd Silver Cinema yng Nghaerwrangon hefyd ar werth gyda nhw. Mae\u2019r honno hefyd wedi ei dymchwel erbyn hyn."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Dywed y catalog fod y Theatr a\u2019r Sinema yn cael eu rhedeg fel un busnes yn y Barri, gyda\u2019r ddau adeilad yn dangos \u2018pictiwrs\u2019. Dywed hefyd, fodd bynnag, fod y Theatre Royal hefyd yn cynnal gweithgareddau \u2018aruchel\u2019 fel opera am 15 i 16 wythnos y flwyddyn."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Ym 1909 y cafodd y Theatre Royal ei hadeiladu yn y Barri, ac roedd yn cael ei defnyddio fel sinema tan 2008. Mae\u2019r catalog yn llawn manylion am yr adeilad pan oedd yn anterth ei boblogrwydd. Mae yno fanylion am y celfi a\u2019r addurniadau mewnol, yn cynnwys cadeiriau wedi eu clustogi ac y gellid eu codi yn y blaen a\u2019r rhesi o gadeiriau pren, ar gyfer 550, yn \u2018Y Pit\u2019. Roedd yr addurniadau yn chwaethus iawn, gyda waliau glas a chornis a ffri\u0302s gwyn, a phapur wal a\u0302 phatrwm Tsieineaidd. Roedd gan y Theatr yr offer technegol diweddaraf i gyd \u2013 roedd \u2018offeryn teleffonio\u2019 yn y blwch talu!"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Er ei fod wedi newid yn aruthrol ers 1922, mae\u2019r Silver Cinema yn y Barri o hyd. Mae neuadd snwcer yno erbyn hyn. Dywed y catalog fod digon o le i 1,003 o bobl eistedd yn y neuadd, y balconi ac yn y Bocsys pan roddwyd hi ar werth. Roedd wedi cael ei hailadeiladu\u2019n gyfan gwbl flwyddyn ynghynt, ac roedd yn \u2018un o sinema\u0302u brafiaf y Dywysogaeth\u2019. Roedd yn sicr yn foethus, ac roedd ynddi ddwy banel gyda golygfeydd o Borth Ceri y Barri arnynt."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Gallwch ddarganfod mwy am y manylion gwerthiant o fewn casgliad Stephenson & Alexander ar ein catalog "}, {"text_idx": "#000025", "text": "Roedd gorfodi\u2019r \u2018blacowt\u2019 yn un o ddyletswyddau\u2019r wardeiniaid RhCA. Cafodd rhai ohonyn nhw enw gwael am ymyrryd a busnesu yn sgil hyn. Pwy sy\u2019n cofio\u2019r Warden RhCA Hodges yn gweiddi \u2018Put that light out!\u2019 yn Dad\u2019s Army?"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Mae\u2019r cofnod hwn o Ganolfan Reoli\u2019r Barri [DARP/2/2] yn cofnodi cwyn am olau\u2019n dangos:"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Roedd dyletswyddau eraill y Warden RhCA yn cynnwys seinio\u2019r seiren cyrch awyr, helpu pobl i\u2019r lloches cyrch awyr agosaf, dosbarthu masgiau nwy a gwylio am fomiau\u2019n disgyn yn eu hardal. Roedd cryn ddefnydd ar y llyfryn 250 ARP Questions Answered [DARP/3/24]."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Roedd disgwyl i wardeiniaid rhan amser fod ar ddyletswydd dair noson yr wythnos, ond roedd hyn yn cynyddu\u2019n fawr pan oedd y bomio ddwysaf. Fel y gwelir o\u2019r cofnod isod [DARP/1/10], roedd wardeiniaid ar ddyletswydd weithiau\u2019n cwyno am amodau\u2019r ystafell reoli. Roedd cyflwr y cwpanau\u2019n peri gofid fe ymddengys, gydag un warden yn ymateb:"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Mae\u2019r cofnod canlynol o lyfr log Canolfan Reoli Pontypridd ar 25 Ebrill 1943 [DARP/13/9] yn adrodd am grater 5 troedfedd wrth 2 droedfedd a hanner o ddyfnder ger Fferm Fforest Uchaf ar Fynydd y Graig. Bu\u2019r warden RhCA mewn cysylltiad a\u0302 heddlu Pontypridd a Llantrisant, yn ogystal a\u0302\u2019r Ganolfan Reoli, i sicrhau bod y bom wedi ffrwydro."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Byddai wardeiniaid RhCA yn cael y newyddion diweddaraf am newidiadau yn nhactegau\u2019r gelyn ac roedd disgwyl iddyn nhw hefyd adrodd gwybodaeth yn o\u0302l o lawr gwlad. Mae\u2019r neges ganlynol o 15 Mehefin 1943 [DARP/13/9] yn disgrifio sut mae\u2019r gelyn wedi dechrau gollwng bomiau gwrth-bersone\u0301l ar o\u0302l gollwng bomiau ta\u0302n er mwyn amharu ar ymdrechion i ymladd tanau."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Roedd wardeiniaid RhCA hefyd yn cymryd rhan mewn driliau ac ymarferion rheolaidd. Cynhaliwyd ymarferiad o\u2019r fath ar 19 Hydref 1941 [DARP/1/7]:"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Pan oedd y Blitz yn ei anterth, roedd tua 27,000 o bobl yn gwasanaethu\u2019n llawn amser i\u2019r gwasanaeth Amddiffyn Sifil, ond erbyn diwedd 1943 roedd y nifer wedi gostwng i ryw 70,000. Yn ystod y rhyfel, gwasanaethodd 1.5 miliwn o bobl gyda\u2019r RhCA/Gwasanaeth Amddiffyn Sifil. Cafodd y Gwasanaeth Amddiffyn Sifil ei ddileu yn y pen draw tuag at ddiwedd y rhyfel, ar o\u0302l Diwrnod VE."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Oes gennych chi gyfrif yn barod? Mewngofnodwch nawr."}]