[{"text_idx": "#000000", "text": "Cadarnhawyd gan arolygon diweddarach mai\u2019r H5 ydy\u2019r llongddrylliad hwn."}, {"text_idx": "#000001", "text": "\u2018I regret to report that Submarine H.5, having failed to return from patrol, is considered to have been lost with all hands. It is further considered that she was the Submarine referred to in the following message from Vice Admiral, Milford Haven: observing that her line of patrol was in Lat 53 6N between Long 4 30\u2019 and 4 50\u2019 W.\nMessage begins: \u201cMaster of S. S. RUTHERGLEN reports that his Vessel rammed Submarine 2030, 2 nd. March within position Lat. 53 4\u2019 N, Long. 4 40\u2019 W. Submarine was crossing bow at considerable speed. After collision cries were heard and men seen in the water, also there was a strong smell of petrol vapour. Forepeak of \u201cRutherglen\u201d is flooded\u201d. Ends.\u2019"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Erbyn diwedd 1917, roedd lluoedd America a Phrydain yn cydweithredu yn eu hymdrechion i ddinistrio llongau-U ym Mo\u0302r Iwerddon. Yn gynnar ym 1918, rhoddwyd \u2018Ymgyrch GF\u2019 ar waith: byddai wyth llong danfor Brydeinig yn gweithio gyda\u2019r USS BUSHNELL a saith llong danfor dosbarth AL o amgylch arfordir Iwerddon ac ym Mo\u0302r Iwerddon. Fel rhan o\u2019r bartneriaeth, byddai swyddogion o Lynges yr Unol Daleithiau yn ymgymryd a\u0302 theithiau ymgyfarwyddo ar fwrdd llongau tanfor Prydeinig. Roedd yr ymgyrch mor gyfrinachol fel na roddwyd gwybod i longau masnach a llongau a oedd yn hebrwng confois bod llongau tanfor Prydeinig yn gweithredu yn yr ardal."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Yng ngoleuni adroddiad capten y RUTHERGLEN a diflaniad yr H5, argymhellodd Capten Nasmith y dylid rhoi\u2019r argraff i griw\u2019r RUTHERGLEN eu bod wedi suddo llong danfor Almaenig ac y dylid talu\u2019r wobr safonol iddynt am y fath gamp."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Llong danfor Dosbarth \u2018H\u2019 a oedd yn seiliedig ar y cynllun 602 Americanaidd oedd yr HMS H5. Byddai rhannau\u2019n cael eu harchebu o\u2019r UD i\u2019w cydosod yng Nghanada. Ar o\u0302l cael eu cwblhau, byddai\u2019r llongau tanfor yn croesi Mo\u0302r Iwerydd ac roeddynt ymhlith y cyntaf i wneud y daith. Roedd gan yr H5 bedwar tiwb torpido 18 modfedd (45.72 cm) a chariai wyth torpido. Byddai ganddi griw safonol o 22 o ddynion fel rheol, ond ym 1918 roedd ganddi griw o 26."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Roedd y Lefftenant Cromwell Hanford Varley yn un o gapteiniaid cyntaf yr H5. Bu\u2019r llong danfor yn gweithredu am gyfnod o Harwich a suddodd hi\u2019r U 51 ar 14 Gorffennaf 1916. Treuliodd amser wedyn ym Mo\u0302r Iwerddon yn Queenstown a Rathmullen, ac ym mis Medi 1917 ymunodd a\u0302\u2019r llynges o longau tanfor a oedd yn gweithredu o Berehaven ym Mae Bantry ac yn Killybegs, Iwerddon. Gan weithio o\u2019r llongau depo HMS VULCAN ac HMS AMBROSE, ei gwaith hi oedd dal a dinistrio llongau-U a oedd yn gweithredu o amgylch arfordir Iwerddon, ac yn y Dynesfeydd Gorllewinol a Mo\u0302r Iwerddon. Ar o\u0302l i Varley adael yr H5 fe gymerodd Forbes drosodd. Roedd yn swyddog profiadol ac roedd gan ei benaethiaid, gan gynnwys Nasmith, feddwl mawr ohono. Erbyn 1918 roedd gan yr H5 griw o 26. Roedd gan bump ohonynt Fedal Gwasanaeth Nodedig (D.S.M.) ac roedd gan y comander fedal Urdd Gwasanaeth Nodedig. Mae\u2019n bosibl bod un o\u2019r criw yn perthyn i\u2019r teulu Anson enwog."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Collodd criw yr H5 eu bywydau o ganlyniad i bum ffactor anffodus. Yn gyntaf oll, roedd llongau-U yn gweithredu ym Mo\u0302r Iwerddon, felly roedd codi goroeswyr yn beth peryglus i unrhyw long ei wneud. Roedd dau o griwserau\u2019r Llynges Frenhinol wedi cael eu taro gan dorpidos ar o\u0302l stopio i helpu llongwyr o un o\u2019u llongau eu hunain ym 1914, ac felly roedd y Morlys wedi cynghori llongau y dylent adael goroeswyr i\u2019w tynged er mwyn eu hachub eu hunain. Yn ail, roedd llongau tanfor Prydeinig, fel y rhai Almaenig, yn amrywio\u2019n fawr o ran eu sia\u0302p a\u2019u maint. Heb wybodaeth arbenigol am amlinellau llongau tanfor Prydeinig, byddai gwylwyr ar longau nad oeddynt yn gyfarwydd ag arfau newydd o\u2019r fath yn dibynnu\u2019n aml ar farciau adnabod i wahaniaethu rhwng cyfaill a gelyn. Mae nifer y llongau tanfor a suddwyd gan eu hochr eu hun yn y Rhyfel Mawr yn isel o\u2019i gymharu a\u0302\u2019r holl longau tanfor a gollwyd. Cafodd o leiaf 56 eu colli a dim ond pedair o\u2019r rheiny a suddwyd gan eu hochr eu hun. Serch hynny, digwyddodd bron pob un o\u2019r colledion hyn o ganlyniad i fethiant unedau cyfeillgar i adnabod signalau neu farciau. Yn achos yr H5, ychwanegwyd at y dryswch gan ddau ffactor arall \u2013 roedd yn dywyll ac yn anodd gweld dim, ac nid oedd y llongau masnach yn gwybod bod yr H5 yn y cyffiniau."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Yn olaf, gan nad oedd arfau ar y RUTHERGLEN i\u2019w hamddiffyn ei hun, yr unig ffordd y gallasai\u2019r llong fasnach oroesi pe bai\u2019r H5 wedi bod yn llong-U fyddai drwy ymladd neu ffoi. Yn wir, dim ond pedwar mis ar o\u0302l i\u2019r RUTHERGLEN daro a suddo\u2019r H5, fe gafodd ei suddo ei hun gan long-U ym Mo\u0302r y Canoldir."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ers mis Rhagfyr 2001 mae HMSM H5 yn cael ei diogelu fel Safle Rheoledig o dan Ddeddf Gwarchod Gweddillion Milwrol 1968. Mae\u2019r offeryn statudol presennol yn diffinio ardal gyfyngedig a\u0302 radiws o 300m wedi\u2019i chanoli ar 53 05.483G, 04 41.975Gn (offeryn statudol 2008/950). O dan Ddeddf Gwarchod Gweddillion Milwrol 1968 mae\u2019n anghyfreithlon i gynnal unrhyw weithrediadau (gan gynnwys deifio) o fewn parth rheoledig a allai darfu ar y gweddillion oni cheir trwydded i wneud hynny gan y Weinyddiaeth Amddiffyn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Royal Commission on the Ancient"}]