[{"text_idx": "#000002", "text": "Ganed y Parchg Harding Rees ar Fawrth 15ed 1889 yn un o chwech o blant mewn bwthyn o\u2019r enw Caesadler yn yr Allt uwchlaw pentre\u2019 Llangennech, Llanelli. Yn y llun is-law, gwelwn Harding yn blentyn ifanc yn sefyll ar yr ochr chwith."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Cawn flas pellach ar ei brofiadau cynnar drwy\u2019r hyn ddywed am y capel, Salem yr Allt a agorwyd ym 1840; man a fu\u2019n ganolog yn ei fywyd e\u2019 a\u2019i deulu. Dyma ddywed amdano -\u201cCapel bychan iawn oedd gyda\u2019i seddau dwfn a\u2019i bulpud cul fel mai braidd y gellid gweld pen y pregethwr oni fyddai yn weddol dal. Yr oedd ynddo oriel fechan, a grisiau cerrig o\u2019r tu allan i ddringo iddo. Canhwyllau brwyn oedd y cyfryngau golau am flynyddoedd yn yr hen gapel, ac ni welai\u2019r hen lowyr a a\u0302i yno ar noswaith waith ond gwyn llygaid ei gilydd. Aent yno wedi gweithio deuddeg awr y dydd (yn y pyllau glo) heb amser ond digon i gymryd eu bwyd cyn mynd.... Cyn adeiladu\u2019r Capel yr Allt, byddai nifer o fedyddwyr y pentref yn cerdded i Felinfoel i ymuno a\u0302\u2019r gynulleidfa yno.\u201d (allan o \u2018Canmlwyddiant Salem Llangennech 1879-1979\u2019 gan Leonard Richards)."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Cadwai tad Harding siop gig yn Llangennech a dyna lle bu\u2019r mab yn gweithio wedi gadael ysgol. Yn ystod y cyfnod yma teimlodd Harding yr alwad i wasanaethu\u2019i Arglwydd ac aeth am gyfnod o baratoi i Ysgol y Gwynfryn yn Rhydaman lle roedd Gwili\u2019n brifathro. Cafodd ei dderbyn i Goleg Bangor ym 1916 ond oherwydd ei safiad ar dir cydwybod yn erbyn rhyfel fe\u2019i rhwystrwyd am y tro rhag dilyn y cwrs."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Y cam mawr nesaf yn ei flwyddyn olaf ym Mangor oedd iddo dderbyn galwad i weinidogaethu ar ddwy eglwys yn Sir Gaerfyrddin, sef Bethany, Llansteffan ac Ebeneser, Llangynog. Fe\u2019i ordeiniwyd ar Fedi\u2019r 13eg a\u2019r 14eg 1922. Ar fore\u2019r 14eg traddodwyd Pregeth Siars gan y Parch Alfred Morris, Llangennech, ac yn y cyfarfod ordeinio yn y prynhawn pregethwyd gan y Parch JT Evans. Y noson honno pregethwyd gan y Parchedigion B. James, y Tymbl a T.R. Williams, Dafen. Yr hynaf o\u2019r ddwy eglwys yw Ebeneser, Llangynog \u2013 bu iddynt ddathlu daucanlwyddiant yr achos yno ym mis Mai 2011. Dyma\u2019i unig ofalaeth, lle treuliodd ymron i chwarter canrif hapus iawn (tan 1946) pan orfodwyd ef, oherwydd afiechyd, i ymddeol o\u2019r weinidogaeth. Symudodd y teulu oddi yno i\u2019r Bryn, Llangennech ym 1948 yna i Lwynhendy ym 1951 ac i Lundain i ymgartrefu gyda\u2019i ferch Pegi am weddill ei fywyd (tan Ionawr 1966)."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Dau bentref cwbwl wahanol oedd, ac yw, Llangynog a Llansteffan; Llangynog yn bentre\u2019 prydferth, Cymraeg ym mherfedd gwlad, a Llansteffan yn bentre\u2019 glan mo\u0302r, Seisnigaidd ac yn gyrchfan i bobol o bell ac agos i fwynhau llonyddwch a chyfaredd y pentre\u2019, y castell a\u2019r traeth. Fedrwch chi ddim peidio a\u0302 chael rhyw ymdeimlad o dangnefedd yno \u2013 does dim brys na phrysurdeb yn agos iddo. Rhedai hen ffordd y pererinion o\u2019r cyfandir ar eu ffordd i Dyddewi drwy Lansteffan. Fe fu Llansteffan unwaith yn rhan o Sir Benfro ac, mewn ffordd, mae\u2019n perthyn yn agosach, yn ieithyddol, i waelod y sir honno nag i weddill Sir Ga\u0302r. Ond er Seisnigrwydd yr ardal, Cymraeg graenus oedd iaith aelwyd Harding Rees \u2013 yn wir, dim ond yn ei gartre\u2019, ar aelwydydd pobol y wlad oedd yn aelodau yn Bethany ac Ebeneser y clywid y Gymraeg ! Roedd y ddau bentre\u2019 hudolus yma yn siwtio\u2019i anian greadigol a\u2019i gariad at natur i\u2019r dim \u2013 dyma oedd y lle delfrydol i\u2019w ysbrydoli i farddoni ac i lunio pregethau."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Pobol fwyn a di-ymffrost yw pobol y ddwy ardal lle bugeiliai. Roedd un teulu arbennig yn aelodau yn Bethany, gyda 12 o blant, a rheiny i gyd yn gantorion da. Mae hanes am un ohonyn nhw yno yn troi at un o\u2019r gynulleidfa pan oedd y pregethwr gwadd braidd yn hirfaith, gan sibrwd, \u201cWel, o leia\u2019 mae e\u2019n byrhau\u2019r gaea\u2019 !\u201d Cai Harding a\u2019i deulu cyfan fendith fawr yn y cyrddau gweddi wythnosol, gydag ambell i gymeriad hoffus yn plygu ar ei liniau gan offrymu ymron i\u2019r un weddi ar ei gof o wythnos i wythnos \u2013 byddai un diacon ffyddlon bob amser yn dechrau gyda\u2019r geiriau, \u201cDiolch i ti o Dduw \u2018i bod arnon ni a chyda ni fel ag y mae !\u201d"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Uchafwyntiau eraill yng ngweinidogaeth Harding oedd y troeon y galwai ei gyd-weinidogion heibio i\u2019r ty\u0302 gan gynnal cyfeillach fywiog ar destunau crefyddol a llenyddol. Byddai\u2019r sto\u0302r o straeon digri\u2019 a adroddid bryd hynny yn sicr o deilyngu\u2019r wobr gynta\u2019 mewn unrhyw gystadleuaeth ! Hoffai\u2019r Parch Tudno Jones ddynwared y gweinidog hwnnw a chanddo go\u2019s gorc ac yntau\u2019n ceisio bedyddio aelod newydd, ond mynnai ei go\u2019s gorc godi i wyneb y dw\u0302r ! Profai lawer o ddyddiau trist hefyd, fel yn hanes pob gweinidog, bid siwr. Ond un digwyddiad tra heriol iddo a\u2019i gyd-weinidogion yn y Sir Ga\u0302r oedd adeg yr ymgyrch i foddi pentre\u2019 Llangyndeyrn \u2013 bu Harding yn gefn ffyddlon i arweinydd y gwrthsefyll llwyddiannus, Parch W M Rees, Llangyndeyrn, yn ystod y cyfnod anodd yma. Cyfarfodydd y byddai byth yn eu colli oedd Ysgol Haf y Gweinidogion a gynhelid yn flynyddol, yn amal yn Llanwrtyd."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Ni bu\u2019r daith heb ei chreithiau \u2013 na\u2019ch aelwyd"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Yn ei cho\u0302l heb saethau;"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Wnaeth o\u2019i haelwyd i\u2019w theulu."}, {"text_idx": "#000028", "text": "A\u2019i rin Ef ei choron hi."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Yn hir dan ein bronnau;"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Hyd ei erw oer oedwn dro"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Yn ir ei gwedd ym mro\u2019r ga\u0302n."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Ond tair hen ffyddlon chwaer,"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Ar ddweud ei neges daer."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Ar o\u0302l y ga\u0302n a\u2019r weddi,"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Ond mlaen yr a\u0302i\u2019r pregethwr"}, {"text_idx": "#000062", "text": "Ar o\u0302l yr oedfa ryfedd"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Yn drwm a llesg ei lun."}, {"text_idx": "#000066", "text": "\u201cRwy\u2019n flin, Syr,\u201d meddai hithau"}, {"text_idx": "#000069", "text": "Ond hwyrach bod y cwpled isod o\u2019i eiddo, a gerfiwyd ar ei garreg fedd yng Nghapel Salem Llangennech, ym 1966, ac yntau\u2019n 76 oed, yn dweud y cyfan amdano:"}]