[{"text_idx": "#000025", "text": "Adar sy\u2019n Ymweld dros y Gaeaf"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sir Benfro yn yr Oes Haearn"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Codiad yn Lefel y Mo\u0302r"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Sgomer yw\u2019r mwyaf o ynysoedd Sir Benfro. Mae\u2019n warchodfa natur genedlaethol sydd o bwysigrwydd rhyngwladol am ei adar mo\u0302r."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae Sgomer yn hafan i adar mo\u0302r a morloi. Mae adar y pa\u0302l yn cerdded gyda balchder ochr yn ochr a\u0302\u2019r llwybrau cerdded. Mae heligogod a gweilch y penwaig yn llenwi\u2019r awyr gyda\u2019i thrydar, wrth i forloi cwyno yn ddioglyd o\u2019r draethlin."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mae hefyd yn lle da i weld morloi, ac yn y gwanwyn ac yn gynnar yn yr haf gellir gweld rhai o\u2019r arddangosfeydd gorau o fywyd gwyllt yng ngorllewin Prydain."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Ar Ynys Sgomer, ceir y cytrefu mwyaf, a mwyaf hygyrch, o adar mo\u0302r yn ne Prydain. Mae\u2019r clogwyni wedi eu gorchuddio ag adar y mo\u0302r \u2013 gwylanod y graig, llursod, heligogod a gwylanod coesddu. Mae\u2019r palod yn nythu mewn tyrchfeydd yn y tywarch ar gopa\u2019r clogwyni, gwylanod y penwaig a\u2019r gwylanod cefnddu ar frigiadau caregog a gwylanod cefnddu bach ar y llwyfandir. Mae\u2019r sw\u0302n, yr arogl a\u2019r gweithgarwch bridio yn parhau ddydd a nos."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Mae dros 100,000 pa\u0302r o balod Manaw ar yr ynys, y gytref fwyaf o\u2019r adar hyn yn y byd. Maen nhw\u2019n bwydo allan yn y mo\u0302r yn y dydd, ac yn dychwelyd at eu tyrchfeydd yn y nos, gyda\u2019u cri iasol i\u2019w chlywed ar yr awel \u2013 oherwydd y gri hon, roedden nhw\u2019n arfer cyfeirio at Sgomer fel \u201cynys yr eneidiau coll\u201d. Mae aros dros nos ar Sgomer yn brofiad bythgofiadwy."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Ond, daw\u2019r olion archeolegol pwysicaf o Oes yr Haearn (650 CC \u2013 100 OC) a chredwyd bod dros 200 o bobl yn byw yma bryd hynny."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Mae yna olion pedwar anheddiad, caer benrhyn fechan a rhai o\u2019r systemau cae gorau ym Mhrydain i oroesi o\u2019r Oes Haearn. Yn y gwanwyn, cyn i\u2019r llystyfiant dyfu, mae modd gweld y ffiniau cae hynafol hyn yn glir, fel llinellau carreg neu fanciau o gerrig a phridd."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Mae llystyfiant yr ynys yn cael ei docio gan y gwynt a\u2019r heli, ac mae\u2019n cael ei wrteithio a\u2019i sathru dan draed gan adar y mo\u0302r, a\u2019i bori gan filoedd o gwningod."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Mae clychau\u2019r gog a\u2019r gludlys coch yn blodeuo mewn ardaloedd cysgodol, gyda chlustog Fair a\u2019r gludlys arfor ar gopa\u2019r clogwyni."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Nid oes unrhyw goed, er bod prysg helyg, mieri a\u2019r ddraenen ddu yn goroesi yn y dyffrynnoedd, ac mae rhywogaethau nodweddiadol coetir, fel clychau\u2019r gog, yn awgrymu y bu ardaloedd coediog helaeth yma ar un adeg."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Mae adar y mo\u0302r yn fwyd i\u2019r gigfran, y boncath a\u2019r hebog tramor, sydd hefyd yn bridio ac yn bwydo ar yr ynys. Mae yna sawl pa\u0302r o frain coesgoch a nifer amrywiol o dylluanod clustiog yn bridio yma hefyd."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Nid oes unrhyw famaliaid ysglyfaethus fel cadnoid neu lygod mawr, a dyma pam mae cymaint o adar yn nythu ar y tir. Mae llygoden Sgomer yn unigryw i\u2019r ynys. Mae yma filoedd o lyffantod, ynghyd a\u0302 rhai brogaod, madfallod palmaidd y mo\u0302r, madfallod a dallnadroedd."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Gellir gweld morloi llwyd ar y creigiau pan fydd y llanw\u2019n isel, trwy gydol y flwyddyn, yn enwedig ger Carreg Garlant. O ddiwedd mis Awst hyd nes mis Hydref, mae\u2019r morloi benywaidd yn dod i\u2019r lan i eni eu rhai bach."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Yma, rydych chi\u2019n debygol o weld llamhidyddion cyffredin, yn bwydo ar bysgod yn y dyfroedd byrlymog."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Yn hwyr yn yr haf, efallai y gwelwch chi\u2019r dolffiniaid cyffredin, yn ogystal a\u0302 dolffiniaid trwynbwl a dolffiniaid llwyd, a hefyd yr heulbysgodyn rhyfedd."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Dod o hyd i Ynys Sgomer"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Mwy am ynysoedd Sir Benfro"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Mae\u2019r ynys hyfryd hon, sy\u2019n warchodfa natur, yn enwog am ei hadar mo\u0302r a\u2019i blodau gwyllt bendigedig."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Mae\u2019r ynys hon, sy\u2019n olygfa ogoneddus, yn wynebu penrhyn Tyddewi, ar draws dyfroedd byrlymog Swnt Dewi."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Mae Middleholm yn ynysig greigiog sydd a\u0302 chopa gwyrdd, rhwng Sgomer a\u2019r prif dir."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Ar Ynys Gwales, sydd 6 milltir oddi ar arfordir Penfro, mae\u2019r gytref fwyaf trawiadol o fulfrain gwynion yn ne Prydain."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Mae\u2019r ynys hudolus hon yn enwog am ei habaty Sistersaidd ac mae\u2019n daith 20 munud hwylus ar y cwch o Ddinbych-y-pysgod."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Cysylltwch a\u0302 ni a chofrestrwch eich manylion i gael y diweddariadau diweddaraf ar yr hyn sy'n digwydd ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro"}]