[{"text_idx": "#000000", "text": "Yn ystod y can mlynedd diwethaf, diflannodd 95% o\u2019n llygod pengrwn y dw\u0302r. Gellir dod o hyd i lygod pengrwn y dw\u0302r yn agos at afonydd, gwelyau cyrs, nentydd, llynnoedd a phyllau, rhostiroedd a ffosydd hyd yn oed. Er eu bod yn debyg o ran maint ac ymddangosiad, nid llygod ffyrnig ydynt, ond rhywogaeth fawr o lygod pengrwn. Adnabyddir nhw ar lafar fel llygod ffyrnig y dw\u0302r neu gw\u0302n y dw\u0302r, ac maen nhw\u2019n nofio yn yr un modd a\u0302 chw\u0302n, gyda\u2019u cefnau a\u2019u pennau i\u2019w gweld uwchben y dw\u0302r. Mae llygod pengrwn y dw\u0302r yn rhywogaeth gymdeithasol, sy\u2019n byw mewn cytrefi mawr mewn tyllau tanddaearol gyda mynedfeydd tanddwr i ddianc rhag perygl, weithiau byddant yn rannu nythod yn ystod y gaeaf. Arwyddion cyffredin o weithgaredd llygod pengrwn y dw\u0302r yw pentwr o faw, neu doiledau, y mae\u2019r benywod yn eu defnyddio fel marcwyr ffiniau, yn ogystal a\u0302\u2019u ffyrdd mynediad sy\u2019n frith ar hyd glannau afonydd."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Maent yn bridio rhwng mis Mawrth a mis Hydref, ca\u0302nt 2-5 torllwyth o 2-8 ci bach bob blwyddyn, wedi\u2019u geni mewn nythod tanddaearol wedi\u2019u gwehyddu o weiriau a chyrs. Nid yw\u2019r mwyafrif o lygod pengrwn y dw\u0302r yn goroesi am fwy na dau aeaf, ac mae angen iddynt fwyta 80% o bwysau eu corff bob dydd, gan gynnwys dros y gaeaf gan nad ydyn nhw\u2019n gaeafgysgu. Mae eu diet yn cynnwys gweiriau, hesg a brwyn, ynghyd a\u0302 rhisgl coed a ffrwythau yn y misoedd oerach, ac, yn anaml iawn, pryfed."}, {"text_idx": "#000002", "text": "I lawer o bobl, bydd llygod pengrwn y dw\u0302r yn gysylltiedig a\u0302 Ratty doeth a charedig o lyfr plant Kenneth Grahame, The Wind in the Willows."}]