[{"text_idx": "#000001", "text": "Codi ste\u0302m mae ymgyrch Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru i godi ymwybyddiaeth am yr aflwydd yma, a chynllun \u2018Diolgelwn\u2019 Cymdeithas yr Iaith yn caniatau i berchennog ty\u0302 gyfamodi i warchod yr enw am byth. Diolch amdanynt."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Enw\u2019r ty\u0302 oedd Brookland, ac roedd Leisa a finna\u2019n gytu\u0302n fod angen rhoi enw newydd Cymraeg ar y ty\u0302, cyn i ni symud i mewn efo\u2019n teulu bach. Roedd gan un ohonom syniadau mawreddog fel Sycharth, neu Llys Glyndw\u0302r, neu rywbeth dwys, difrifol felly. Ar y llaw arall, ffafrio enw hwyliog, ysgafn, fel Ty\u0302 Ni, neu Caban Cariad oedd y llall. Methwyd yn glir a chytuno! Nes inni eistedd efo\u2019r twrna i gwblhau\u2019r pryniant, a gweld hen weithredoedd oedd yn dangos mae ym 1934 y rhoddwyd yr enw Brookland ar y ty\u0302."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Dwi'n deall gan gyfeillion nad Jones ydi enw perchnogion Neigwl Plas, Lly\u0302n erbyn hyn, ac ni wn i ble yr aeth teulu Evans, Stiniog, ond roedd ambell berson lleol, pan brynson ni\u2019r ty\u0302 -fel (y diweddar erbyn hyn) Catherine Jones neu Cit Coparet- yn cofio\u2019r ty\u0302 fel Neigwl, ac yn cymeradwyo mabwysiadu\u2019r hen enw eto."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Ar gael yn lleol am \u00a34, neu drwy'r post am \u00a36 gan Gareth; "}, {"text_idx": "#000012", "text": "'Mond 'chydig o hwyl ydi o; cystadleuaeth arddio flynyddol y teulu estynedig."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ond mae rhai yn cymryd y gystadleuaeth yn fwy difrifol nac eraill!"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Er na soniais am y cystadlu ers pum mlynedd, cafwyd brwydro bob haf dros ffa hir, y moron hyllaf, a'r blodau haul talaf, a mwy."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Och, mi ges i gam!"}, {"text_idx": "#000020", "text": "A thriawd yr o'n i'n sicr oedd yn mynd i ddod a'r wobr acw eto, ond och a gwae; dyna gam!"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ta waeth, does yna ddim byd gwaeth na chollwr sa\u0302l nag'oes! O leia does dim raid i ni roi'r wobr 'hyfryd' ar y silff be ta\u0302n eleni!"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Fel rheolwr Gwarchodfa Natur Genedlaethol\nCadair Idris, mae gen i gyfrifoldeb dros warchod rhywogaethau a chynefinoedd y\nmynydd arbennig hwnnw, ond yn fy ll\u2019gada i, mae gwarchod treftadaeth yn\nestyniad cwbl naturiol o hynny. Gall gyfrannu at nod fy nghyflogwr, Cyfoeth\nNaturiol Cymru o reolaeth cynaliadwy ym mhob agwedd o\u2019n gwaith."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Un elfen o hynny sydd o ddiddordeb i mi erioed\nydi enwau llefydd, felly pan ddechreuais i yn y swydd, ugain mlynedd yn o\u0302l,\nroedd Wood\u2019s Corner; Cascades; Pencoed Pillar yn boenus\ni\u2019w clywed a\u2019u gweld. O \u2018mhrofiad i ar y safle, rhai o\u2019r canolfannau gweithgareddau\nagored ac ambell unigolyn oedd yn defnyddio\u2019r cyntaf o\u2019r enwau newydd yma, a\nchredaf mae dringwyr oedd wedi bathu\u2019r olaf -ac mae hwnnw\u2019n ymddangos ers tro"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Yr Arolwg Ordnans sy\u2019n (anuniongyrchol)\ngyfrifol am y canol o be\u2019 wela\u2019 i. Label oedd y gair cascades ar y map,\ndwi\u2019n tybio, i ddangos bod ffrydiau a ma\u0302n-raeadrau ar y llethr hwnnw. Yn\nanffodus, mae rhai wedi mabwysiadu\u2019r label fel enw ar y fangre."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Mae\u2019n wir bod mynyddoedd de Eryri wedi denu\nllai o sylw ar y cyfan na\u2019r cyrchfannau mwy poblogaidd yn y gogledd, o ran bathu\nenwau newydd, ond roeddwn yn sicr fod hen enwau Cymraeg wedi bod ar y tri lleoliad\nuchod ar Gadair Idris. Felly, yn gynnar ar o\u0302l i mi gychwyn gweithio yno, mi\nholais gymydog - y diweddar Mr Tom Nutting, Cwmrhwyddfor- a fyddai o\u2019n fodlon\neistedd i lawr ac edrych ar fap a lluniau efo mi."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Dros banad yn fuan wedyn, mi fuon ni\u2019n trafod\ny traddodiad o hel defaid o\u2019r mynydd, a\u2019r llwybrau oedd bugeiliaid a gweision y\ngwahanol ffermydd yn ddilyn; bu\u2019n adrodd rhai o chwedlau\u2019r mynydd wrth reswm; ac\nmi ges i hanesion difyr a gwybodaeth werthfawr am bob math o destunau ganddo."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Mae gosod enwau ar ffotograff o\u2019r tirlun yn\nddull mor hawdd ac effeithiol o\u2019u harddangos. Dwi\u2019n mawr obeithio cael cyfle i\nwneud mwy o enghreifftiau, ac yn eich annog chithau i fynd ati i holi aelodau\u2019r\nteulu neu gymdogion a chwilota hen fapiau a dogfennau er mwyn gwneud yr un"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Lewys Glyn Cothi sydd pia\u2019r pennawd gyda llaw.\nUn o\u2019r cofnodion cynharaf o enw\u2019r mynydd am wn i. Mi fyddai\u2019n braf dilyn y\nsgwarnog hwnnw rywbryd hefyd... yn sicr mae digon o ddyddiau gwlyb addas yma yn"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Mab y mynydd ydwyf inna..."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Pethau eraill sy'n werth eu darllen (cofnodion diweddaraf sydd uchaf):"}, {"text_idx": "#000038", "text": "\"Ar brynhawn noeth yn y gaeafFe welwch freichled o dref ar asgwrn y graig\".-Gwyn Thomas, 'Blaenau'. Cyfrol Ysgyrion Gwaed, Gwasg Gee, 1967"}, {"text_idx": "#000039", "text": "\"Mab y mynydd ydwyf innauOddi cartref yn gwneud ca\u0302n,Ond mae nghalon yn y mynyddEfo'r grug a'r adar ma\u0302n\"."}]