[{"text_idx": "#000013", "text": "Gerald De Windsor a\u2019r Dywysoges Nest"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Diogelwch yn yr awyr agored"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Adar sy\u2019n Ymweld dros y Gaeaf"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sir Benfro yn yr Oes Haearn"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Codiad yn Lefel y Mo\u0302r"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Sir Benfro: Gwlad y Chwedlau"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mwynhewch yr ymdeimlad o ryddid a\u2019r golygfeydd helaeth o uchelfannau\u2019r Preseli, a lwyddodd o drwch blewyn i osgoi dod yn faes ymarfer milwrol parhaol."}, {"text_idx": "#000038", "text": "The story of a brave warrior\u2019s quest for his beautiful bride on the wild and rugged Preseli Hills."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Mae baedd yn rhyw fath o fochyn gwyllt. Ac roedd moch gwyllt yn gyffredin iawn ar un adeg ar draws y tir hwn, yn byw mewn fforestydd a mannau gwyllt eraill. Roedd baedd gwryw yn greadur milain; ffyrnig, anwar a marwol."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Roedd y Twrch Trwyth yn faedd anferth. Roedd yn sefyll mor fawr a\u0302 cheffyl brwydr, ac roedd ei lygaid yn llosgi fel fflamau crynedig ta\u0302n yn y gaeaf. Roedd ei flew yn drwchus a gwydn fel y gwiail helyg a dyfai ger afon Nanhyfer."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Nawr fel y digwyddai roedd yna ryfelwr dewr o\u2019r enw Culhwch. Roedd yn ddyn bonheddig, yn garedig ac yn ddewr fel y\u2019i gilydd, ac roedd wedi syrthio mewn cariad."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Cariad Culhwch oedd merch hardd o\u2019r enw Olwen, merch y cawr Ysbaddaden. Roedd Ysbaddaden yn benderfynol na fyddai\u2019r un dyn yn mynnu llaw ei ferch brydferth heb brofi ei fod yn deilwng ohoni, ac felly fe osododd her i Culhwch."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Ymgrymodd Culhwch i Ysbaddaden, ac addo y byddai\u2019n chwilio am y Twrch Trwyth, ac ennill oddi wrtho\u2019r grib a\u2019r siswrn hudol."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Felly fe aeth Culhwch ar ei ffordd gyda\u2019i farchogion a\u2019i geffylau a\u2019i gw\u0302n. Cleciai\u2019r baneri ar waywffyn y marchogion yn y gwynt, a chariodd cyfarth yr helgwn ar draws y tir."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Cyn hir daeth Culhwch i dref Hwlffordd ger yr afon Cleddau, a chael fod y Twrch Trwyth wedi bod yn agos iawn, yn ymosod ar y ffermydd i lenwi ei fol mawr, a lladd unrhyw ddyn neu greadur a geisiodd ei rwystro."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Arweiniodd Culhwch ei ddynion o\u2019r dref ac ar sw\u0302n ei gorn hela, rhuodd y Twrch Trwyth yn uchel a dianc i Fynyddoedd y Preseli, gan guddio yn y coedwigoedd niwlog a\u2019r cymoedd tawel, lle clywyd sw\u0302n y ffrydiau\u2019n diferu yn unig."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Ond ymlaen y daeth Culhwch, gan flino\u2019r mochyn mawr a\u2019i yrru allan o\u2019i ffau. Trwy Nanhyfer a Chwm Cerwyn y rhuthrodd y baedd ac ar un o fynyddoedd y Preseli nid oedd y mochyn yn gallu rhedeg mwy, a safodd i wynebu Culhwch a\u2019i ddynion."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Roedd y frwydr a ddilynodd yn un ffyrnig. Ffliciodd y Twrch Trwyth ei ben i\u2019r gogledd ac i\u2019r de ac fe ddaliodd ei ysgithrau ddynion a\u2019u hyrddio oddi ar eu cyfrwyau."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Dywedir i fryniau Moel Drygarn a Moel Cwm Cerwyn ysgwyd pan syrthiodd y Twrch Trwyth ac fe deimlodd yr Arglwydd Ysbaddaden gryndod o dan ei draed yn ei gastell. Ac yna fe wyddai fod Culhwch wedi lladd y mochyn mawr a\u2019i fod yn deilwng o\u2019i ferch, Olwen deg."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Eiriau gan \u2013 Craig Stringer"}, {"text_idx": "#000057", "text": "Y Frwydr yn yr Awyr"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Stori am ddigwyddiadau rhyfedd yn yr awyr ar gyrion gorllewinol Mynyddoedd y Preseli."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Un tro roedd ffermdy gwyngalchog ar lethrau noeth a digysgod Mynydd Morfil. Yno trigai ffarmwr, ei wraig a dau fab. Bugeiliaid oedden nhw, yn gofalu am eu praidd ar y gweundiroedd gwyllt o gwmpas."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Roedd yr haul yn machlud uwchben Mynydd Cilciffeth ac i\u2019r dwyrain roedd cymylau mawrion yn ymgasglu dros gopa Foel Eryr."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Ymddangosai fod yna lwybr euraidd ar draws yr awyr wedi\u2019i osod yno gan belydr yr haul yn machlud. Yn sydyn tywyllodd y cymylau a tharfwyd ar y tawelwch gan hwrdd o wynt."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Yna o bell daeth sw\u0302n megis taran dros y bryniau. Credai\u2019r bugail mai taranau ydoedd y sw\u0302n, ond yna fe sylweddolodd ei fod yn clywed sw\u0302n ceffylau yn carlamu- miloedd ohonyn nhw, yn taranu ar draws yr awyr ac yn atseinio trwy\u2019r dyffrynnoedd a\u2019r bryniau tywyll."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Doedd e ddim yn gallu credu ei lygaid pan edrychodd i\u2019r gogledd ddwyrain a gweld bataliwn o filwyr ar droed yn gorymdeithio\ndros y gorwel, fel petaent yn dod allan o waelod y cymylau oedd bellach yn cuddio copa Foel Eryr."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Gallai weld eu tariannau, eu harfau a\u2019u gwawyffyn yn fflachio a llewyrchu ym mhelydrau\u2019r haul oedd yn machlud."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Gallai glywed sw\u0302n drwm wrth i\u2019r milwyr orymdeithio ymlaen gan bwyll, ac yna fe welodd y milwyr marchog hefyd, yn dal eu ceffylau yn o\u0302l wrth i\u2019r fyddin symud ymlaen."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Dyma nhw\u2019n gweiddi, \u201cEdrych nhad! Edrych ar Fynydd Cilciffeth!\u201d Trodd y bugail ac fe welodd e hefyd fod byddin arall yn dod dros gopa\u2019r gweundir digysgod hwnnw, yn rhuthro i gyfeiriad y gelyn."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Eto roedd milwyr ar droed a rhai yn marchogaeth, ac eto roedd eu harfau yn fflachio wrth iddyn nhw ddod allan o\u2019r haul oedd yn machlud."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Wrth i\u2019r cymylau arian rasio uwchben fe welodd y ffarmwr a\u2019i feibion ffustiau, cleddyfau a chadfwyeill yn cael eu defnyddio mewn ffyrdd erchyll."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Codai\u2019r ceffylau a syrthio, wedi\u2019u niweidio\u2019n farwol. Roedd dynion yn ymladd a\u0302\u2019i gilydd mewn brwydr waedlyd."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Yna fe holltwyd yr awyr gan fellten wrth i gymylau duon orchuddio\u2019r mynyddoedd, a lledodd glaw trwm ar draws y dirwedd, ynghyd a\u0302 mellt a sw\u0302n taranau byddarol yn syth uwchben."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Doedd y bugail a\u2019i feibion ddim wedi profi\u2019r fath storm; fe gawson nhw gysgod o dan graig, ac yno yr arhoson nhw am fwy nag awr o amser."}, {"text_idx": "#000077", "text": "O\u2019r diwedd stopiodd y glaw a chliriodd y cymylau, ac fe aeth y tri no\u0302l adref yng ngolau\u2019r lleuad a\u2019r awyr felfed."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Cofiwyd am y storm am flynyddoedd gan eraill yn yr ardal, ond y bugail a\u2019i feibion oedd yr unig rai i weld y frwydr rith."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Wnaethon nhw byth ei anghofio ac fe drosglwyddwyd yr atgof o genhedlaeth i genhedlaeth."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Dwy ganrif yn ddiweddarach gadawyd y ffermdy bychan gwyngalchog yn wag ac dirywiodd yn bentwr o gerrig ar goll ymhlith y grug a\u2019r eithin."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Eiriau gan \u2013 Brian John"}, {"text_idx": "#000084", "text": "Cof ac arwydd, medel ar lethr eu cymydog.\nPedair gwanaf o\u2019r ceirch yn cwympo i\u2019w cais,\nAc un cwrs cyflym, ac wrth laesu eu cefnau\nChwarddiad cawraidd i\u2019r cwmwl, un llef pedwar llais."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Hon oedd fy ffenestr, y cynaeafu a\u2019r cneifio.\nMi welais drefn yn fy mhalas draw.\nMae rhu, mae rhaib drwy\u2019r fforest ddiffenestr.\nCadwn y mur rhag y bwystfil, cadwn y ffynnon rhag y baw."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Ar un adeg, bu'n gartref i arglwyddi a boneddigesau, tywysogesau a rhyfelwyr - mae bellach yn gartref i ystlumod prin."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Mae gan Dyddewi, dinas leiaf Prydain a man geni Nawddsant Cymru, y cymysgedd perffaith o hanes, diwylliant, arfordir a chefn gwlad."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Mae gan Gastell Roch (Castell y Garn), a adeiladwyd gan farchog Normanaidd o\u2019r enw Adam de Rupe gysylltiadau hanesyddol a\u0302\u2019r teulu brenhinol."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Cysylltwch a\u0302 ni a chofrestrwch eich manylion i gael y diweddariadau diweddaraf ar yr hyn sy'n digwydd ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro"}]