[{"text_idx": "#000001", "text": "Syfrdanol yw\u2019r unig air i ddisgrifio\u2019r olygfa a welir o gopa Castell Harlech. Mae posib gweld Yr Wyddfa a llu o fynyddoedd eraill Eryri o furiau\u2019r gaer ganoloesol hon."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Dyma un o nifer o gestyll a adeiladodd Edward I yn ystod ei wrthryfel yn erbyn tywysogion Cymru."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Fe gomisiynwyd y pensaer milwrol, Meistr James o St George, i adeiladu\u2019r castell ac mae dyluniad \u2018waliau o fewn waliau\u2019 y pensaer yn un o\u2019r rhai symlaf o gestyll Edward yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae\u2019n debygol fod symlrwydd y dyluniad yn deillio o\u2019r ffaith fod y llethrau serth a chreigiog sy\u2019n amgylchynu\u2019r castell yn cynnig amddiffynfa naturiol rhagorol."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Adeiladwyd y castell rhwng 1282 a 1289 a dros ganrifoedd ei bodolaeth bu\u2019n dyst i sawl ymosodiad gan dywysogion Cymru gan gynnwys gwarchae aflwyddiannus Madog ap Llywelyn rhwng 1294-95 a gwarchae lwyddiannus gan Owain Glyndwr ym 1401. Llwyddodd byddinoedd Edward i gipio\u2019r castell yn o\u0302l flwyddyn yn ddiweddarach."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Roedd y castell yn dyst hefyd i warchae saith mlynedd o hyd yn ystod rhyfeloedd y rhosynnau. Dyma\u2019r gwarchae hiraf yn hanes Prydain. Mae so\u0302n mai yn ystod y gwarchae hyn y cyfansoddwyd yr alaw odidog \u2018Ymdaith Gw\u0302yr Harlech\u2019."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae Castell Harlech yn parhau i sefyll uwch dref Harlech. Ym 1986 grwpiwyd y cestyll a adeiladodd Edward yng Nghymru a\u2019i gilydd i greu Safle Treftadaeth y Byd UNESCO ac mae Harlech un o\u2019r rhai sy\u2019n parhau i swyno hyd heddiw."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae rhagor o wybodaeth yngly\u0302n ag ymweld a\u0302 Chastell Harlech ar wefan Cadw."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ymweld a\u0302 Chastell Harlech (Cadw)"}]