[{"text_idx": "#000005", "text": "Llyfrgell yr Archwiliad: Dogfennau Craidd"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Gerald De Windsor a\u2019r Dywysoges Nest"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Adar sy\u2019n Ymweld dros y Gaeaf"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sir Benfro yn yr Oes Haearn"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Codiad yn Lefel y Mo\u0302r"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae\u2019r Parc Cenedlaethol yn llawn archaeoleg. O amgylch bron pob cornel, fe gewch chi ryw gipolwg ar y gorffennol, ond dyma ambell awgrym ar gyfer llefydd penodol i ymweld a\u0302 nhw."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Cofiwch hefyd, yn ogystal a\u0302\u2019r rhain, fod Awdurdod y Parc Cenedlaethol yn rheoli dau safle treftadaeth pwysig sydd ar agor i\u2019r cyhoedd \u2013 Castell Henllys a Chastell Caeriw."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Mae\u2019n werth nodi hefyd bod arddangosfeydd yn Oriel a Chanolfan Ymwelwyr Oriel y Parc yn aml yn cynnwys arteffactau ac eitemau hynafol o gasgliadau hanes natur Amgueddfa Cymru."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Fwy na thebyg mai siambr gladdu Pentre Ifan yw un o henebion enwocaf Cymru, ac mae wedi dod yn eicon ar gyfer Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro. Mae\u2019r heneb yn dod o\u2019r cyfnod Neolithig, adeg pan yr oedd pobl yn dechrau byw mewn cymunedau sefydlog ac yn dechrau ffermio\u2019r tir."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Nid yw\u2019r hyn a welwn ni heddiw yn adlewyrchu\u2019r ffordd y buasai Pentre Ifan wedi edrych. Fwy na thebyg y buasai\u2019r strwythur a welwn ni heddiw wedi ei guddio\u2019n gyfan gwbl, neu o leiaf yn rhannol, o dan dwmpath enfawr o bridd a cherrig. Fe fuasai\u2019r cerrig a welwn ni heddiw wedi bod yn fynedfa i berfedd y siambr gladdu, ac fe fuasai wedi bod yn gwrt ar gyfer cynnal defodau a seremoni\u0308au."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Heddiw, mae pentref Angle yn teimlo fel ei fod ar ben pellaf y tir \u2013 teithiwch ymhellach ac fe fyddwch chi yn y mo\u0302r! Ond yn ystod y cyfnod Canoloesol, fe fuasai Angle wedi bod yn borthladd ac yn ganolfan fasnachu ffyniannus a phwysig. Fe fuasai Dwyrain a Gorllewin Angle wedi darparu angorfeydd cysgodol i gychod o bob lliw a llun, ac yn ystod y cyfnod Canoloesol roedd yn haws cludo nwyddau a phobl ar y mo\u0302r nag ar y tir."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Mae olion niferus ei orffennol Canoloesol wedi goroesi hwnt ac yma dros benrhyn Angle. Wrth i chi yrru tuag at y pentref, fe welwch chi linellau paralel, cul ffiniau\u2019r caeau; dyma\u2019r llain-gaeau Canoloesol a ymgorfforwyd i arferion ffermio diweddarach. Mae gan yr eglwys goeth darddiad Canoloesol hefyd, ac mae\u2019r Ty\u0302 Tw\u0302r yn adeilad Canoloesol anarferol sy\u2019n agored i\u2019r cyhoedd. Mae\u2019r Ty\u0302 Tw\u0302r yn adeilad sydd a\u0302 statws uchel, ac fe fuasai wedi bod yn annedd amddiffynedig ar gyfer teulu bonedd pwysig."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Mewn cae gerllaw, mae\u2019r colomendy, sydd hefyd yn Ganoloesol, ac, unwaith eto, mae\u2019n arwydd fod rhywun ariannog wedi byw yma. Yn ystod y cyfnod hwn, dim ond Arglwyddi\u2019r Maenorau ac offeiriaid y plwyf oedd yn cael adeiladu colomendai, ac roedden nhw\u2019n arwydd o gyfoeth a statws!"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Ar ben dwyreiniol cadwyn y Preseli yn y Parc Cenedlaethol, mae pen bryn trawiadol Foel Drygarn, golygfa y mae\u2019n rhaid i chi ei gweld. Mae olion rhagfuriau carreg, banciau a ffosydd o\u2019r Oes Efydd yn cylchu\u2019r grib gan ychwanegu at y dirwedd gyfagos o glogwyni a chlegyr naturiol. Peidiwch ag anghofio dod a\u0302 chamera!"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Dominyddir yr ardal gan dri charn enfawr o\u2019r Oes Efydd sydd wedi eu gwarchod yn dda, ac mae hyn yn wir dyst i\u2019r parch yr oedd y Celtiaid yn ei ddangos at eu cyndeidiau marw, oherwydd nid oedd adeiladwyr caerau\u2019r Oes Haearn wedi cyffwrdd a\u0302\u2019r mannau claddu sanctaidd hyn, sy\u2019n dod o gyfnod cyn yr Oes Haearn."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Gellir gweld llawer o lwyfannau o hyd heddiw, os nad yw\u2019r grug yn rhy uchel. Rhennir y gaer yn dri chaeadle wedi eu hamddiffyn, gyda bylchau yn yr amddiffynfeydd sy\u2019n nodi\u2019r mynedfeydd gwreiddiol i\u2019r gaer. Yn y gorffennol, nodwyd dros 220 o lwyfannau tai, ac mae rhai ohonynt wedi cael eu cloddio."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Daethpwyd o hyd i nifer o ddarganfyddiadau diddorol ar y safle, gan gynnwys troellennau cogeiliau, crochenwaith a llestri cerrig, gleiniau gwydr a modrwyon jet o\u2019r Oes Haearn a Rhufeinig. Gellir gweld y rhan fwyaf o\u2019r darganfyddiadau hyn yn Amgueddfa Dinbych-y-pysgod."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Find about more about the Pembrokeshire Coast's culture and heritage"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Mae'r podlediad hwn yn rhoi cyfle i bobl o bob cwr o\u2019r byd ddilyn olion traed pererinion hynafol a phrofi straeon, cyfrinachau a synau Capel Santes ..."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Gwrandewch ar straeon yngly\u0302n a\u0302 sut mae afonydd Cleddau wedi helpu i lunio tirwedd Sir Benfro a bywydau\u2019r bobl sy'n byw gerllaw."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Yma, yn Sir Benfro, rydyn ni wedi cael ein bendithio a\u0302 nifer o saint cynnar fel Dewi Sant, ac, yn eu sgil nhw, mae gennym dipyn go lew o chwedlau lli..."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Cysylltwch a\u0302 ni a chofrestrwch eich manylion i gael y diweddariadau diweddaraf ar yr hyn sy'n digwydd ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro"}]