[{"text_idx": "#000001", "text": "Ffeithiau Difyr am Gastell Caernarfon"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Heb os, mae Castell Caernarfon yn un o brif atyniadau Gogledd Cymru, yn enwedig gan ei fod yn un o\u2019r cestyll mwyaf trawiadol yn y DU. Mae holl dref bysgota Caernarfon oddi mewn i furiau\u2019r castell, a chafodd ei nodi\u2019n Safle Treftadaeth y Byd UNESCO, sy\u2019n ei gwneud yn gyrchfan o fri ar gyfer ymweliad diwrnod gyda\u2019r teulu. Dyma rai ffeithiau diddorol am y castell, fel eich bod yn gallu creu argraff ar ffrindiau a theulu yn ystod eich ymweliad."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Y mwyaf nerthol o\u2019r Cylch Haearn"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Roedd Edward I o Loegr yn frenin ffyrnig a di-ildio, ac roedd yn benderfynol o orchfygu Cymru. Fe wnaeth hyn yn y diwedd yn 1282 pan orchfygodd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog olaf Cymru. Yna diffiniodd ei rym dros y gwrthryfelwyr Cymreig drwy adeiladu nifer o gaerau \u2013 a Chaernarfon oedd y mwyaf uchelgeisiol a\u2019r mwyaf nerthol o\u2019r cestyll newydd hyn, y Cylch o Haearn fel y\u2019u gelwir. Disgrifiwyd y gyfres hon o gaerau yng Ngogledd Cymru fel un o brosiectau adeiladau gorau a mwyaf y canol oesoedd."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae dyluniad Castell Caernarfon ychydig yn anarferol o\u2019i gymharu a\u0302 chestyll eraill yn y rhanbarth, megis Biwmares a Chonwy. Y ffordd orau o feddwl am y strwythur yw fel sia\u0302p y rhif wyth; yng nghanol y castell mae\u2019r muriau\u2019n agos at ei gilydd gan greu dwy iard fawr gymesur. Mae muriau trwchus o amgylch yr iard ganolog. Mae\u2019r muriau\u2019n ymestyn yn o\u0302l o\u2019r bae, ac yna\u2019n lapio o amgylch hen dref Caernarfon, sy\u2019n golygu bod yr holl le\u2019n ddiogel o fewn waliau cerrig y castell."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Roedd yr arian a wariwyd gan Edward i adeiladu\u2019r castell yn amlygu mai hwn oedd y prosiect mwyaf yn yr ardal. Gwariwyd tua \u00a322,000 ar adeiladu Castell Caernarfon, a oedd yn fwy o arian nag a fyddai wedi eu casglu mewn trethi am flwyddyn. Gweithiodd cannoedd o grefftwr a masnachwyr ar y castell, gyda choed yn dod ar longau o Ynys Mo\u0302n a Lerpwl, a llafurwyr yn dod o Lundain! Nid y pris anferthol yn unig sy\u2019n gwneud Caernarfon yn drawiadol, cwblhawyd y gwaith adeiladu mewn pum mlynedd, a oedd yn hynod o gyflym yn y 1200au."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Un o nodweddion mwyaf deniadol Castell Caernarfon yw\u2019r 12 tw\u0302r wythonglog gwych. Mae arddull y tyrau\u2019n wahanol i\u2019r cestyll eraill yn yr ardal, roeddent yn anoddach o lawer i\u2019w hadeiladu. Credir bod dyluniad y tyrau wythonglog wedi ei ddewis i efelychu Caergystennin, sef Istanbul, Twrci heddiw. Defnyddiwyd cerrig amryliw er mwyn edrych fel ddinas Fysantaidd. Mae\u2019r tyrau\u2019n fawr, mae Tw\u0302r yr Eryr yn 10 metr ar ei draws."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Dim ond trwy un o ddau borth y mae modd cael mynediad i Gastell Caernarfon, Porth Y Brenin sy\u2019n wynebu\u2019r dref a Phorth Y Frenhines sy\u2019n wynebu\u2019r mo\u0302r. Defnyddiwyd Porth Y Frenhines bron yn unswydd ar gyfer llwytho cyflenwadau oddi ar longau. Roedd Porth Y Brenin yn gyfan gwbl wahanol; wedi ei adeiladu a\u0302 thyllau a thyllau saethu er mwyn amddiffyn y castell. Gellid tywallt dw\u0302r ac olew berwedig ar bobl drwy\u2019r tyllau a saethwyd saethau drwy\u2019r tyllau saethu."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Heddiw, mae\u2019r castell yn atyniad i dwristiaid gaiff ei gydnabod yn fyd-eang a gall ymwelwyr archwilio\u2019r ystafelloedd a\u2019r tyrau. Mae\u2019r castell hefyd yn gartref i Amgueddfa\u2019r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig yn Nhw\u0302r Y Frenhines \u2013 mae\u2019r arddangosfa\u2019n archwilio hanes hir catrawd y Ffiwsilwyr Cymreig ac mae lifrai, gynnau, medalau a phob math o eitemau eraill i\u2019w gweld yno."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae gan y DU Dywysog Cymru o hyd, sef y Tywysog Charles ac fe ddigwydodd yr arwisgiad, sef y seremoni sy\u2019n rhoi\u2019r teitl sywddogol i\u2019r Tywysog, yng nGhastell Carnarfon yn 1969. Eleni oedd hanner can-mlwyddiant arwisgiad y Tywysog Charles."}]