[{"text_idx": "#000000", "text": "Papur Pobl Caerdydd a'r Fro"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Hon oedd blwyddyn gwrth-ddiwylliant \u2018Ha\u0302f Serch\u2019 (y Summer of Love enwog), gyda holl ieuenctid San Fransisco yn gwisgo blodau yn eu gwallt wrth wrando ar \u2018Grateful Dead\u2019, \u2018Big Brother\u2019, a \u2018Timothy Leary\u2019. Pynciau mawr y flwyddyn : rhyw, cyffuriau, heddwch, cariad, roc a ro\u0302l ac wrth gwrs, protestiadau gwrth-rhyfel."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Cenedlaetholwyr yr Alban yn tynnu arwyddion oedd yn dynodi\u2019r ffin rhwng Lloegr a\u2019r Alban a\u2019u symud i\u2019r de o dref Berwig-ar-Tweed gan hawlio taw tref Albanaidd oedd hi........Tra ym myd rygbi, Ffrainc yn bencampwyr y pum gwlad gyda Cymru ar y gwaelod, a\u2019r unig fuddugoliaeth oedd yr un yn erbyn Lloegr o 35 i 21 \u2013 ge\u0302m enwog Keith Jarrett a chyn aelod o di\u0302m Aelwyd Caerdydd \u2013 Billy Raybould \u2013 yn llwyddo gyda chic adlam."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Ac ar benwythnos y Pasg 1967:"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Y confoi cymysg yn gadael Caerdydd ar y 24ain o Fawrth ar ddechrau\u2019r daith fel Clwb Rygbi Aelwyd Caerdydd, ac fe ellir hawlio \u2013 o un safbwynt beth bynnag \u2013 taw Clwb Rygbi Cymry Caerdydd fu\u2019n chwarae yn Nolgellau, gan i broses y trawsnewidiad (gair posh Cymraeg am coup d\u2019etat) gychwyn ym mar y Royal ar y prynhawn Sul y Pasg hwnnw ym 1967."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ond dewch i ni fynd no\u0302l i\u2019r dechre\u2019n deg :"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Cychwynwyd ti\u0302m rygbi Aelwyd Caerdydd ym 1963 drwy frwdfrydedd dyrnaid o unigolion oedd yn ddisgyblion a chyn ddigyblion ysgolion uwchradd yn y ddinas, yn benodol Ysgol Uwchradd Cathays ag ysgol Uwchradd Canton gydag ambell fyfyriwr o\u2019r gorllewin a\u2019r gogledd ac ambell w\u0302r proffesiynol yn y ddinas yn chwyddo\u2019r niferoedd i gyrraedd at bymtheg \u2013 gan amlaf \u2013 ar brynhawniau Sadwrn."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Gwisgodd Martyn Williams fantell ysgrifennydd y ti\u0302m rygbi ar y dechrau, gyda chefnogaeth a brwdfrydedd rhai o ddisgyblion chweched dosbarth yn yr ysgolion hyn, nifer ohonyn nhw wedi chwarae i di\u0302m yr ysgol ar y bore Sadwrn ac yna cytuno i chwarae dros di\u0302m yr Aelwyd yn y prynhawn. Dwl ac ifanc siwr o fod! Neu falle ifanc a dwl! Yn eu plith roedd unigolion megis Martyn Williams, Elgar Evans, Alun Charles, Leighton Hughes a Dai Hall, ac ymhlith y rhai hy\u0302n gellid rhestru Dr Dafydd Huws, Alun Guy, Geraint Evans, John MeurigEdwards, Derek \u2018Doc\u2019 Jones, Mike Gibbard, Rhys Llwyd, John Ifans, Heddwyn Davies, Lynn Davies a Lyn Jones ac eraill. Nifer o\u2019r rhain wedi\u2019n gadael bellach yn anffodus. Bryd hynny byddai sawl un o\u2019r ffyddloniaid Sadyrnol yn dipyn hy\u0302n nag oed aelodau cydnabyddedig yr Urdd. Roedd trefn dewis y ti\u0302m yn dra gwahanol i drefn clybiau cydnabyddedig hefyd! Bob nos Wener roedd Alun Guy yn cynnal ymarfer co\u0302r Aelwyd Caerdydd yn llawr isaf un o gapeli dwyrain y ddinas, ac yno byddai Martyn Williams yn dal darn o bapur i ysgrifennu enwau ar gyfer y ti\u0302m y prynhawn canlynol. Os am chwarae ar y Sadwrn, roedd rhaid troi lan i\u2019r practis co\u0302r. Chwaraewyd ge\u0302m gyntaf Clwb Rygbi Aelwyd Caerdydd ym mis Medi 1963 a hynny yn erbyn Clwb Rygbi Cwm Carn."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Erbyn tymor 1964-5 gadawodd Martyn Williams y brifddinas -a swydd ysgrifenydd y ti\u0302m \u2013 wrth iddo fynd yn ddisgybl i Goleg yr Iwerydd yn Llanilltud Fawr. Elgar Evans gydiodd yn yr awenau y tymor hwnnw \u2013 a threfn unigryw o ddewis y ti\u0302m yn dal i ddibynnu ar bwy oedd yn y practis co\u0302r ar y nos Wener! Wrth i nifer o fyfyrwyr ymuno a\u2019r co\u0302r, roedd cyfartaledd oed y ti\u0302m yn codi fymryn, a felly hefyd arferion ar o\u0302l y gemau brynhawn Sadwrn! Wedi ge\u0302m galed, naturiol oedd troi i dy\u0302 tafarn cyfleus i dorri syched a chynnig porc pei a phicls neu wledd tebyg i\u2019n gwrthwynebwyr. Cyn bo hir, fe\u2019i gwnaethpwyd hi\u2019n weddol amlwg nad oedd sanhedrin yr Aelwyd yn or-hapus gydag aelodau\u2019r ti\u0302m \u2013 roedden nhw yn cynrychioli\u2019r mudiad wedi\u2019r cwbwl \u2013 yn mynychu tai tafarn yn dilyn y ge\u0302m i ddisychedu a chymdeithasu. Teimlai\u2019r arweinwyr hyn, yn gwbwl ddiffuant, nad oedd gweithgaredd fel hyn yn gytbwys a\u0302 delfrydau mudiad ieuenctid cenedlaethol oedd yn proffesu bod yn deyrngar i Gymru, cyd-ddyn a Christ. Er gwaetha\u2019r gwrthwynebiad tawel o du rhai o\u2019r arweinwyr, mae\u2019n bwysig talu gwrogaeth iddynt ar yr un pryd am fod yn ddigon blaengar i hybu\u2019r gweithgaredd rygbi, felly hefyd y ddau neu dri unigolyn a wnaeth y gwaith arwrol i berswadio, gorfodi, a themtio unigolion i ddod i Gaeau Llanda\u0302f erbyn hanner awr wedi dau ar y Sadwrn. Onibai amdanyn nhw a\u2019u gwaith di-flino mae\u2019n debygol iawn na fyddai CRCC yn bodoli. Dyma\u2019r dyrnaid o unigolion a osododd y seiliau i sicrhau bod yna gyfrwng i Gymry Cymraeg yn y ddinas fedru dod at ei gilydd i gymdeithasu drwy chwarae rygbi. Fe ddaeth y casgliad bach hynod yma o fois oedd yn siarad iaith ddierth iawn, yn gyfarwydd i di\u0302mau eraill y ddinas a dwyrain Cymru dros y tymhorau cynnar, a diolch i Leighton Hughes yn benodol \u2013 fe oedd ysgrifennydd, trefnydd, a gweithredydd ti\u0302m rygbi\u2019r Aelwyd yn nhymorau 1965/66 a 1966/67 \u2013 fe ddaeth darllenwyr y \u2018pinc\u2019, sef y \u2018Football Echo\u2019, papur chwaraeon y ddinas a ymddangosai yn nhafarndai a gorsafoedd trenau a bysiau\u2019r ddinas tua\u2019r saith o\u2019r gloch bob nos Sadwrn yn gyfarwydd a\u2019i frwdfrydedd. Byddai Leighton yn ddiffael yn cael canlyniad y ge\u0302m i dudalennau\u2019r \u2018pinc\u2019."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Bu boreau Sadwrn yn dipyn o boen i Leighton, gan taw dyma\u2019r oriau prin oedd ganddo i lenwi\u2019r bylchau yn ei di\u0302m ar gyfer y prynhawn, y bylchau na lwyddwyd i\u2019r llenwi yn y practis co\u0302r y noson cynt. Ambell stiwdent yn mwynhau cwsg ar o\u0302l noson hwyr nos Wener, tan i\u2019w gwsg esmwyth gael ei chwalu gan swn cerrig ma\u0302n yn taro ffenest stafell wely i\u2019w ddihuno, a Leighton wedyn yn gwasgu addewid mas ohonyn nhw i droi lan i Gaeau Llandaf mewn cwpwl o oriau!"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Doedd yr Aelwyd ddim yn meddu ar gronfa ddofn i dalu am logi caeau, stafelloedd newid na chrysau rygbi i\u2019r ti\u0302m, heb so\u0302n am dalu am y porc peis i\u2019r ti\u0302m o bant. Doedd y disgyblion o\u2019r ysgolion uwchradd chwaith ddim yn meddu ar arian i gyfrannu at y gofynion hyn. Ond drwy berswa\u0302d ac addewidion fe ddaeth chweugen o gyfraniad gan y chwaraewyr \u2013 hanner y pris i ddisgyblion dosbarth chwech! \u2013 yn ddigon i gynnal y ti\u0302m, fwy neu lai, am y pedair blynedd cynta. O dan yr amgylchiadau cyfyng ariannol hyn \u2013 ynghy\u0302d a\u0302 chwestiynau am fynychu tafarndai \u2013 bu sawl sgwrs a thrafodaeth am gynlluniau i\u2019r dyfodol, a\u2019r hyn allai ddigwydd. O dipyn i beth roedd cnewyllyn o aelodau\u2019r ti\u0302m yn grediniol taw torri\u2019n rhydd o hualau\u2019r Urdd oedd yr unig ateb, ateb a fyddai\u2019n lleddfu cydwybod rhai o arweinwyr yr Aelwyd, ac a fyddai yn rhoi trefniadaeth y dyfodol yn nwylo\u2019r chwaraewyr. Dros y pedwar tymor fe sefydlwyd patrwm o chwarae wedi ei seilio ar chwarae anturus, agored a ymdebygai fwy i saith-bob-ochr ar adegau, a llwyddodd y steil i ddenu rhagor o chwaraewyr i\u2019r gorlan. Tyfodd nifer y chwaraewyr ac erbyn y daith Pasg ym 1967 roedd dros ugain o chwaraewyr yn y garfan i deithio arfordir y gorllewin. Ar y prynhawn Sul hwnnw ym mar y Royal yng Nghaernarfon, o dan gadeiryddiaeth Derec \u2018Doc\u2019 Jones, cafwyd trafodaeth danbaid a orffennodd gyda\u2019r penderfyniad i dorri\u2019n rhydd oddi wrth Aelwyd yr Urdd a sefydlu Clwb Rygbi Cymry Caerdydd."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Yn eironig, gwnaed y penderfyniad pan oedd Leighton Hughes, yr ysgrifenydd a\u2019r perswadiwr cyson wythnosol \u2013 ac asgellwr y ti\u0302m \u2013 yn gorwedd ar ei gefn mewn ysbyty ym Mae Colwyn ar o\u0302l torri ei goes yn y ge\u0302m y diwrnod cynt. Y bore canlynol, bore Llun y Pasg, aeth un o\u2019r aelodau i\u2019w gasglu i\u2019w yrru no\u0302l i Gaerdydd \u2013 ond drwy Ddolgellau wrth gwrs gan fod yna ornest rygbi i\u2019w chwblhau, sef ge\u0302m ola\u2019r daith. Roedd rhaid cwblhau\u2019r penwythnos fel y bwriadwyd, onid oedd!"}, {"text_idx": "#000015", "text": "A rhywdro, yn ystod y daith honno rhwng Dolgellau a Chaerdydd y sylweddolodd Leighton taw fe fyddai\u2019n gorfod wynebu pwyllgor yr Aelwyd i dorri\u2019r newydd am y rhwyg oedd ar fin digwydd. Dyma hefyd pryd y sylweddolodd yntau a rhai o aelodau\u2019r ti\u0302m, taw dim ond ychydig fisoedd yn unig oedd ar gael i sefydlu\u2019r ti\u0302m, creu pwyllgor, trefnu ge\u0302mau bob penwythnos drwy\u2019r tymor, cysylltu ag Undeb Rygbi Cymru ag Undeb Rygbi Caerdydd a\u2019r Ardal i ofyn am ganiatad i fod yn aelod o\u2019u cyfundrefn nhw, ac wrth gwrs roedd rheidrwydd i ddod o hyd i ffyrdd o godi arian i gynnal y Clwb newydd anedig. Nid rhyw hap a damwain fyddai dewis y ti\u0302m a gwneud trefniadau ar gyfer y penwythnosau bellach."}, {"text_idx": "#000016", "text": "O fewn diwrnodau bu\u2019n rhaid wynebu problem ymarferol arall \u2013 bob haf roedd y myfyrwyr ac athrawon hefyd, yn codi\u2019u pac a throi am adre, a bron pawb arall wedi trefnu gwyliau personol a theuluol \u2013 felly dim ond dyrnaid fechan oedd ar gael i gynnal breichiau Leighton. Roedd un aelod yn adnabod Robert Jones, athro a thipyn o dalent fel artist, ac fe wnaeth yntau gytuno i ddylunio arfbais gwreiddiol y clwb. Roedd John Charles \u2013 ie yr enwog gawr tyner hwnnw o Abertawe, Leeds ag Juventus \u2013 ynghy\u0302d ag Alun Priday \u2013 a fu\u2018n gefnwr Clwb Rygbi Caerdydd a Chymru \u2013 wedi agor siop dillad ac offer chwaraeon yn Rhiwbeina, ac fe aeth Lyn Jones a fu\u2019n gapten ti\u0302m yr Aelwyd dros y ddau dymor blaenorol, at y ddau berchen, egluro\u2019r amgylchiadau, a dod i gytundeb i gael set o grysau am bris gostyngol eithriadol, ond yn fwy na hynny fe wnaeth y ddau gytuno i aros am eu harian am nifer o fisoedd. Y bwriad oedd cynnal dawns yn un o glybiau\u2019r ddinas ar nos Wener cyn ge\u0302m rhyngwladol \u2013 Clwb Estonia ar Stryd Charles yg nghanol y dre oedd y lleoliad, gan fod Doc -ein Cadeirydd \u2013 yn adnabod rheolwr y Clwb \u2013 ac am nifer o dymhorau, y nosweithiau poblogaidd a gwyllt hyn fu\u2019n cynnal y clwb yn ariannol. Roedd ape\u0302l"}, {"text_idx": "#000017", "text": "cael bar ar agor tan un o\u2019r gloch y bore yn ddigonol i ddenu tyrfaoedd i\u2019r achlysuron, yn fyfyrwyr colegau\u2019r ddinas, yn ogystal a\u0302\u2019r llu o gefnogwyr o bob cwr o Gymru a deithiai i weld y ge\u0302m ar y prynhawn Sadwrn."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Yn ychwanegol at godi arian i gynnal y Clwb, bu\u2019r nosweithiau \u2018cymdeithasol\u2019 hyn yn fodd i ledaenu enw\u2019r clwb ar hyd a lled Cymru, a bu hynny yn fodd i gynyddu aelodaeth chwaraewyr y clwb yn ystod y blynyddoedd cyntaf."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Ac ie, o dderbyniadau\u2019r noson gyntaf hon fe dalwyd am y crysau, ynghy\u0302d a tha\u0302l aelodaeth i\u2019r Cardiff and District Union. Drwy weithio\u2019n ddiflino bob awr dan haul, llwyddodd Leighton i lunio rhestr ge\u0302mau lawn i\u2019r Clwb, galwyd cyfarfod o\u2019r aelodau yn wythnos gynta Medi ac fe ffurfiwyd pwyllgor a dewiswyd Lyn Jones yn gapten am dymor cynta Clwb Rygbi Cymry Caerdydd ym 1967/68. Cadeirydd Clwb Rygbi Cymry Caerdydd oedd D. W. \u2018Doc\u2019 Jones, Leighton Hughes (pwy arall!) yn ysgrifennydd, a llywydd cyntaf y Clwb oedd ail rheng gorau y cyfnod i\u2019r ti\u0302m cenedlaethol, y Sgarlets, Y Llewod a\u2019r Barbariaid \u2013 y gwron o Gwmllynfell, R.H. Rhys Williams. Gydol Awst a Medi bu dau neu dri o\u2019r pwyllgor yn troi i gyfeiriad tafarn y Claude ar Heol Albany yn nwyrain y ddinas, gan i ni glywed bod criw o fyfyrwyr ifanc ac athrawon yn mynychu\u2019r lle, gan fod yr ymgyrch i ddod o hyd i chwaraewyr newydd yn dal i fynd yn ei blaen."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Erbyn wythnosau cyntaf y tymor roedd enwau Alun \u2018Brechfa\u2019 Davies, Buckley Wyn Jones, Gareth Jones, Peter Morgan, Ron a Randall Isaac, Wyn Williams, Now Eames, Glyn Davies, Geraint Evans, Edryd Lloyd, Garffild Jones, Mike Arrowsmith, Adrian Davies, Peter \u2018Epis\u2019 Evans,John Richards, Paul Kyte, Ashley Williams, D. Bryan James, Gareth Wallace-Evans, Gwyn Griffiths ac eraill yn llyfr ffo\u0302n Leighton. Llwyddwyd i drefnu i\u2019r ti\u0302m gael caniatad i ddefnyddio tafarn y Clive Arms ar Heol y Bontfaen, diolch i waith ymchwil trylwyr y Cadeirydd. Roedd \u2018Doc\u2019 yn adnabod Phineas John a\u2019i wraig pan yn rhedeg tafarn yng nghanol y ddinas, ag yntau yn un o\u2019r selocaf gwsmeriaid, pan glywodd bod y cyn-focsiwr a\u2019i fryd ar symud i\u2018r Clive yng Nghanton. O\u2019r dechrau\u2019n deg cafodd y Clwb gartre answyddogol ond croesawgar yn ystafell \u2018lan llofft\u2019 y Clive, ac yno bob nos Sadwrn yn ystod y tymor byddai\u2019r lle dan ei sang gyda chwaraewyr, gwragedd a chariadon a chefnogwyr yn cymdeithasu i\u2019r oriau ma\u0302n. Bellach roedd yn bosib gwahodd gwrthwynebwyr yn o\u0302l i\u2019r Clive ar o\u0302l ge\u0302m, a bu\u2019r stafell lan sta\u0302r yn lleoliad i ganu ysbrydoledig, \u2013 wel, brwdfrydig falle \u2013 i nosweithiau o gwisiau, \u2018steddfod dwp\u2019 ac ambell i noson ddigon diwylliedig."}, {"text_idx": "#000022", "text": "yna ym mar cefn y Clive byddai\u2019r pwyllgor yn cwrdd, ac o fewn ychydig wythnosau roedd digon o chwaraewyr yn ymarfer i ddewis ail di\u0302m yn achlysurol, a dyna ychwanegu at lwyth gwaith yr ysgrifennydd eto!"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Ond am y tro cyntaf roedd seiliau gweinyddiad a threfniadaeth yn cael eu gosod a fyddai yn rhoi sicrwydd i ddyfodol y clwb. Ddiwedd Awst gyda golwg ar ddechrau tymor newydd, fe aed ati i drefnu sesiwn ymarfer ar y twyni tywod ym Merthyr Mawr, tipyn gwahanol i\u2019r sesiwn yn nhwyni tywod Llangennydd ar benrhyn Gwyr, gyda hanner dwsin o bebyll a \u2018Doc\u2019 ar o\u0302l i bawb grwydro no\u0302l o\u2019r King\u2019s Head yn y pentre, yn rhoi serena\u0302d i\u2019r lleuad a phawb arall o fewn clyw gyda pherfformiad unigryw \u2013 arferol \u2013 o Santa Lucia, ac os na fyddai rhywun yn ei berswadio yn wahanol, byddai Myfanwy gyda\u2019i lais tenor hyfryd, yn treiddio ar draws y twyni a\u2019r tonnau."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Roedd sawl athro ymarfer corff yn aelodau bellach ac fe gyfrannodd sawl un at y broses o hyfforddiant ffurfiol ac anffurfiol yn ystod y tymor neu ddau cyntaf"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Yn ystod misoedd haf 1969, a chyn cychwyn tymor 1969/70 bu Lyn Jones mewn cysylltiad a chyfaill coleg iddo, Dewi Morris Jones, a oedd erbyn hynny yn darlithio ym Mhrifysgol Brest, yn Llydaw, Bwriad y cysylltu oedd ceisio trefnu taith ddiwedd tymor i\u2019r Clwb \u2013 y cynta i wlad dramor, a\u2019r daith gynta gan glwb rygbi o Gymru i Lydaw. Llogwyd awyren Dakota (DAK33) oddi wrth gwmni South West Aviation, ac wrth yr enw ar yr awyren, lle i 33 fyddai arni. Fesul cam, a llawer o lythyru, daeth y cyfan i fwcwl ar gyfer Pasg 1970. Yna cafodd y ge\u0302mau eu trefnu, a sicrhawyd llety gydol y daith yn un o neuaddau\u2019r Brifysgol yn ninas Brest. Byddem yn teithio o Brest i chwarae\u2019r gemau mewn bws, gyda ail dim Brest yn herio ail di\u0302m y clwb i gychwyn y daith, wedyn teithio i Quimper i chwarae tim cyfun o Lorient a Quimper ar y Sadwrn, ti\u0302m cynta Brest ar y Sul, cyn gorffen y daith yn erbyn St Brieuc ar y Llun. Y bwriad oedd teithio gyda 30 o chwaraewyr gan fod tair ge\u0302m i\u2019r ti\u0302m cynta a dwy i\u2019r ail di\u0302m wedi eu trefnu. Yn y diwedd roedd 33 eisiau mynd ar y daith, 32 chwaraewr ac un teithiwr wedi ei anafu. Torrodd Randall Isaac, mewnwr y clwb, ei ysgwydd ychydig wythnosau cyn y daith \u2013 ond doedd dim yn debyg o\u2019i rwystro rhag mwynhau\u2019r cyfan! Ac fe wnaeth!"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Felly ar y prynhawn Iau, 26ain o Fawrth 1970 gwelwyd rhes hir o geir yn anelu am y maes awyr yn y Rhw\u0302s, gyda gwragedd, cyfeillion neu gariadon yn gyrru y 33 er mwyn dal yr awyren. Aethpwyd drwy\u2019r broses o tsiecio i mewn yn hwylus, a phawb yn eiddgar eistedd yn y lolfa ymadael, pan ddaeth peilot yr awyren i mewn a gofyn am gael gair gyda\u2019r trefnydd. Dyma Lyn Jones ato a phawb o\u2019r chwaraewyr ynym wybodol bod rhywbeth o\u2019i le, ac yn ceisio deall beth oedd y rheswm am y sgwrs."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Mae pob hediad awyren yn cael ei seilio ar y dybiaeth taw cymysgedd o deithwyr fydd yn ffurfio \u2018llwyth\u2019 yr awyren. (sef dynion gwragedd a phlant!) Doedd y cwmni ddim wedi ystyried taw dynion yn unig oedd y teithwyr y tro hwn, a\u2019r rhelyw yn ddynion cydnerth a thrwm er ei bod yn amlwg ddigon taw clwb rygbi oedd wedi llogi\u2019r awyren! A byrdwn y sgwrs rhwng y peilot a Lyn Jones? \u201cNi all yr awyren godi oddiar y llain lanio gyda\u2019r llwyth hyn a llond y tanc o danwydd.\u201d"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Wel jawl ario\u0302d ! \u2018Ma bicil !"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Fe aeth y drafodaeth \u2018mla\u2019n am dipyn, ac wedi\u2019r trafod roedd gan y peilot dri dewis i\u2019w cynnig :"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Gadael cit rygbi pawb ar o\u0302l \u2013 nawr, \u2018doedd hyn ddim yn ddewis rhesymol i di\u0302m oedd yn bwriadu chwarae nifer o gemau rygbi ar o\u0302l cyrraedd yn Llydaw."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Yr ail ddewis oedd :"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Tynnu\u2019r bar a\u2019r holl ddiodydd oddi ar yr awyren \u2013 ac fe gymerai hynny ddwyawr neu fwy, ond fyddai\u2019r opsiwn yma ddim yn debyg o blesio\u2019r teithwyr sychedig chwaith."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Danfon awyren fechan pum sedd o faes awyr Caerwysg (Exeter) i gario pum chwaraewr arni, gydag ymddiheuriadau dwysaf yn dod o du\u2019r cwmni awyrennau."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Cytunwyd ar y trydydd dewis i oresgyn y broblem, ac ar o\u0302l egluro\u2019r sefyllfa i\u2019r aelodau disgwylgar, gofynodd Lyn am wirfoddolwyr i deithio gydag ef yn yr awyren fach, a gwnaeth Lynn Davies, Bryan James, John Richards ag Ashley Williams ymuno ag ef. Ffarweliwyd a\u0302\u2019r wyth ar hugain arall wrth i\u2019r Dakota godi i\u2019r awyr ac anelu am Llydaw, gan adael y pump yn y bar i ddioddef aros dwy awr am yr awyren fechan i gyrraedd. Ar o\u0302l dwy awr syber dros ben, a dringo\u2019n sigledig i mewn i\u2019r Cessna i ymuno a\u2019r peilot, fe ddechreuodd rhai ganu \u2018I Mewn I\u2019r Arch a Nhw\u2019 a ro\u2019n nhw\u2019n ..."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Y Pumed Drws gan Sion Hughes"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Yn y ty\u0302, saif y perchennog: gwraig urddasol a thal yn ei chwedegau. O\u2019i blaen mae merch ifanc. Mae\u2019r ddwy ar fin taro bargen. Ar y landin, lle saif y ddwy, mae pump o ddrysau. Mae tri ohonynt yn arwain at y llofftydd, y pedwerydd at yr ystafell ymolchi, ond saif y pumed drws ar glo."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Hunanladdiad yw\u2019r rheithfarn swyddogol yn dilyn darganfyddiad corff mewn ardal anghysbell ar arfordir Ynys Mo\u0302n. Mae D.I. John yn sgeptig ac yn credu bod grymoedd cudd y seiri rhyddion ar waith."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Mae perchennog un o\u2019r cartrefi bonedd lleol wedi cloi\u2019r pumed drws ond beth yw cysylltiad yr ystafell ddirgel hon gyda\u2019r hunanladdiad amheus?"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Twyll yr heddlu, cam-drin domestig, anghyfiawnder i ferched a marwolaethau drwgdybus \u2013 Mae tai crand yn llefydd gwych i guddio cyfrinachau, ond beth ydy\u2019r gwir a beth ydy\u2019r ffuglen? Yn Y Pumed Drws mae Sion Hughes yn mynd a\u0302\u2019r darllenydd yn o\u0302l i Ynys Mo\u0302n yn ystod hanner cyntaf yr 20fed canrif i adrodd stori newydd y maferic o heddwas, D.I. John."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Bwriada\u2019r awdur ddatblygu cyfres o nofelau D.I. John i ddilyn.\u201d"}, {"text_idx": "#000044", "text": "Byw Ffwl Pelt gan Alun Lenny"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Mae\u2019r newyddiadurwr Alun Lenny yn hel atgofion am rai o straeon mawr \u2018oes aur\u2019 newyddiaduriaeth, sef yr oes ar drothwy symud o ffilm i\u2019r oes ddigidol, yn ei hunangofiant newydd Byw Ffwl Pelt (Y Lolfa). Mae\u2019r gyfrol ddifyr yn so\u0302n am y rhuthr dyddiol byd casglu newyddion: y peryglon a\u2019r sbri, y dwys a\u2019r digri, a\u2019r effaith niweidiol gafodd blynyddoedd o brysurdeb wrth gyflawni \u2018y wyrth fach ddyddiol\u2019 o fachu stori i\u2019w darlledu i\u2019r genedl ar y gohebydd talentog hwn."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Am 33 mlynedd bu Alun Lenny\u2019n dyst i ddigwyddiadau mawr a ma\u0302n yn ein cornel ni o\u2019r byd, ac yn y byd mawr tu hwnt. Meddai:"}, {"text_idx": "#000047", "text": "\u201cRhaid mai\u2019r 1980au oedd Oes Aur casglu newyddion yng Nghymru. Roedd bron bob dydd yn rhuthr gwyllt o fyw ar yr hewl ac ar adrenalin.\u201d"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Yn ystod ei yrfa, fe wnaeth Alun Lenny ddarlledu\u2019n fyw o burfa olew oedd ar da\u0302n ac mewn perygl o ffrwydro eto unrhyw funud, mynd gyda milwyr o Gymru i hela tyfwyr cyffuriau trwy\u2019r jyngl yng nghanolbarth America a sgwrsio gyda Jimmy Carter, cyn-arlywydd America mewn capel yng Nghymru, ynghyd a\u0302 ffeindio ei hun yng nghanol y stori pan ddechreuodd dderbyn galwadau ffo\u0302n ganol nos gan Feibion Glyndw\u0302r a bron a\u0302 chael damwain car gyda\u2019r Tywysog Siarl."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Erbyn canol y 1990au, roedd effaith y prysurdeb yn dechrau dangos, ac yn cael effaith ddifrifol ar ei iechyd. Fe aeth yn gaeth i alcohol a thabledi\u2019r meddyg ac yng ngeiriau Alun: \u201cbu\u2019r cyfan bron a\u0302\u2019m lladd.\u201d"}, {"text_idx": "#000053", "text": "Dathlu 200 mlwyddiant Casgliad Salisbury"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Bydd yn noson fywiog gydag amrywiaeth o siaradwyr \u2013 rydym ni\u2019n awyddus i annog pobl i fynychu. Dyma\u2019r dudalen wybodaeth."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Ymunwch a\u0302 ni am noson i ddathlu un o gasglwyr mwyaf craff Cymru a\u2019i lyfrgell hynod, mewn digwyddiad bywiog yn Archifau\u2019r Brifysgol."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Ganed y casglwr llyfrau, aelod seneddol, dyn busnes a chyfreithiwr, Enoch Salisbury, ar y 7ed o Dachwedd, 1819. Ar o\u0302l derbyn llyfr Cymraeg yn anrheg pen blwydd pan yn blentyn bach, fe dreuliodd weddill ei oes yn casglu, a darllen, pob math o lyfrau am Gymru."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Wedi blynyddoedd o geisio creu \u2018llyfrgell genedlaethol\u2019 ar ei ben ei hun, gwerthodd Enoch Salisbury\u2019r cwbwl lot i\u2019r Brifysgol newydd yng Nghaerdydd ym 1886. A dyna \u2018ble mae\u2019r casgliad yn dal i fod heddiw \u2013 yn parhau i ysbrydoli ymchwilwyr, artistiaid, beirdd a llawer mwy."}, {"text_idx": "#000059", "text": "I ddathlu cyfraniad Enoch Salisbury i hanes ein cenedl, ac i ddysgu mwy am ei gasgliad hynod \u2013 dewch draw i\u2019r archifau, am ddigwyddiad yng ngwmni Damian Walford Davies, Siwan Rosser, Ifor Davies a mwy."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Mae aelodau Cymdeithas Edward Llwyd newydd gael eu taith gyntaf ar o\u0302l cael mis o egwyl dros yr haf. Wel ia, mae hyd yn oed ein haelodau brwd yn cael sbel o ymlacio dros yr haf! Ond mae\u2019n braf cael ein sgidiau cerdded yn o\u0302l ar ein traed unwaith eto."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Roedd taith rhanbarth y De a\u2019r Canolbarth yn ardal Gellinudd ger Pontardawe yma yn y De. Roedd hi\u2019n ddiwrnod sych a braf, yn gynnes ond nid yn grasboeth ac ar o\u0302l y dringo serth o\u2019r pentref roedd golygfeydd godidog i ni eu mwynhau, a chael ein gwynt yn o\u0302l ar yr un pryd. Roedd ein harweinydd Liz Jones wedi byw yn yr ardal trwy gydol ei hoes ac yn falch iawn i rannu ei gwybodaeth efo ni. Gwaith glo oedd fan hyn wrth gwrs ac fel bob hen ardal ddiwydiannol mae\u2019n baradwys i gerddwyr a seiclwyr efo llawer o lwybrau yn dilyn rheilffyrdd a thramffyrdd ddoe."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Roedd dwsin ohonom yn cerdded ac mewn hanner awr roedden ni wedi cwblhau\u2019r her gyntaf, sef plodio fyny llwybr igam-ogam er mwyn cyrraedd tir uchel. Dilyn llwybr tu cefn i dai efo gerddi mawr a diolch yn dawel nad ni oedd yn gorfod eu cadw nhw\u2019n daclus. Cyrraedd Eglwys Cilybebyll ac roedd hi\u2019n amser i ni gael ein picnic a dyna ni yn eistedd yn gyfforddus a pharchus ar wal y fynwent. Lle braidd yn ddiarffordd a dim ond sw\u0302n yr adar yn canu oedd yn torri ar draws ein clebran. Roedd yr haul yn tywynnu a\u2019r byd yn braf. Ond roedden i\u2019n bell o\u2019n ceir, felly ymlaen a\u0302 ni ar lwybrau llawn mwyar duon. Dim amser i\u2019w hel nhw ond mi wnaeth \u2019na ddigon gael eu bwyta i roi lliw ar ein tafodau. I lawr ar hyd lwybrau serth i ddyfnderoedd y coed ac ambell wyriad i ni weld olion gwaith a chwt ble roedd y powdr a\u2019r tanwyr yn cael eu cadw. Roedd y cwt wedi cael ei adeiladu fel os oedd ffrwydrad yn digwydd bydddai popeth yn mynd trwy\u2019r to ac nid trwy\u2019r waliau."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Roedd inclein hir a serth yn mynd a\u0302 ni allan o\u2019r coed felly pennau i lawr ac un coes o flaen y llall tan i ni gyrraedd beth oedden ni\u2019n ei feddwl oedd y pen. Ond wrth gwrs roedd pen arall. Dilyn lo\u0302n heibio hen dai teras a phob un efo hen greiriau o bell, bell yn o\u0302l. Roedd fel bod y trigolion mewn cystadleuaeth."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Cyn bo hir roedden ni\u2019n cerdded i lawr yr un llwybrau yr roedden ni wedi eu dringo yn y bore a dyna ni yn o\u0302l wrth y ceir ac yn rhoi diolch i Liz am drefnu\u2019r daith a\u2019n tywys ni. A dyna beth sydd yn braf am y Gymdeithas, dyn ni\u2019n dod i adnabod ardaloedd o Gymru bydden ni ddim wedi eu gweld a chael hanes newydd i\u2019n haddysgu ni. Pishyn wrth bishyn mae\u2019r darnau o\u2019r jig-so yn dod at ei gilydd a dyn ni\u2019n dysgu mwy ond fyddwn ni byth yn dysgu\u2019r cwbl lot."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Dewch efo ni, mae ein rhaglen o deithiau ar ein gwefan ac edrychwch o dan \u2018Gweithgareddau\u2019"}, {"text_idx": "#000068", "text": "Cael derbyn galwad ffo\u0302n oddi wrth di\u0302m marchnata John Lewis fyddai breuddwyd unrhyw siop fach annibynol. Dyna\u2018n union ddigwyddodd i Sara, sy\u2019n byw\u2019n lleol yng Nghaerdydd, ac sy\u2019n berchen ar gwmni shnwcs."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Mae Sara yn fam llawn amser, ac yn rhedeg busnes bach ar o\u0302l oriau amser gwely\u2019r plant gyda\u2019r nos yn cynhyrchu anrhegion chwaethus Cymraeg i famau newydd. Cardiau Camau Cyntaf (cardiau milestones), prints Cymraeg, cardiau cwpwrdd babi, a nwyddau Cymraeg ar gyfer parti\u0308on baby shower (neu Parti Bwmp!)."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Cysylltodd John Lewis a\u0302 shnwcs yn uniongyrchol yn gofyn iddynt i addurno eu hardal bwydo/newid babi yn eu siop yng Nghaerdydd, sydd ynghanol cael trawsnewidiad. Mae\u2019r siop hefyd wedi rhoi cyfle i shnwcs arddangos eu gwaith mewn stondin pop up ar lawr y siop ar ddechrau mis Mawrth, yn ystod adeg prynu a gwerthu anrhegion Sul y Mamau."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Tro nesa byddwch chi yn John Lewis, ewch lan i\u2019r llawr top i weld gwaith Sara. Neu os oes diddordeb mewn prynu unrhyw un o\u2019r nwyddau bydd y stondin pop up yn y siop o\u2019r 9fed o Fawrth am wythnos gyfan."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Mae\u2019r Dinesydd yn estyn llongyfarchiadau calonnog a\u2019n dymuniadau gorau i Sara a shnwcs!"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Dyma rai enghreifftiau o gynnyrch shnwcs."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Penllanw degawdau o waith ymchwil i hanes unigryw Cymry Lerpwl a glannau Merswy yw Hanes Rhyfeddol Cymry Lerpwl (Y Lolfa) gan D. Ben Rees. Dyma gyfrol swmpus, yn cynnwys lluniau, sy\u2019n gofnod pwysig gan un o awduron amlycaf y ddinas ac sy\u2019n adnabyddus drwy Gymru gyfan."}, {"text_idx": "#000076", "text": "\u201cDyma rhoi sylw dyledus i Gymry Lerpwl o\u2019r cyfnod pan oedd yn bentref pysgota hyd at y ddinas yw hi heddiw.\u201d"}, {"text_idx": "#000077", "text": "Mae\u2019r trysorfa o wybodaeth am bobl a digwyddiadau un o\u2019r dinasoedd mwyaf diddorol ym Mhrydain. Ceir hanes y miloedd ar filoedd o Gymry Cymraeg a heidiodd i Lerpwl a\u2019r cyffiniau i chwilio am waith ac i wella amodau byw, gan gynnwys adeiladwyr, gweinidogion, meddygon a siopwyr."}, {"text_idx": "#000080", "text": "\u201cY mae gwybodaeth Dr D. Ben Rees ynghylch Cymry Lerpwl yn gwbl ddigymar. Yn y gyfrol yma gall blethu ynghyd ei ddawn fel ymchwilydd hanesyddol a\u0302\u2019i brofiad o fod wedi arwain y Gymdeithas Gymraeg yn Lerpwl ers degawdau. Mae\u2019n waith sy\u2019n dysteb deilwng i gyfraniad y Cymry ar Lannau Merswy gan ymfalchi\u0308o yn eu cyfraniad, ond heb ei oreuro.\u201d"}, {"text_idx": "#000084", "text": "Aeth 10 mlynedd heibio ers i Sally Humble-Jackson lunio drama o stori\u2019r geni gyda\u2019r carcharorion yng Ngharchar Caerdydd. Yn dilyn hyn cafodd hi\u2019r syniad o lunio fersiwn galw-heibio o stori\u2019r Nadolig. Arweiniodd hyn at lwyfannu \u2018Nadolig \u2013 y Stori\u2019."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Eleni eto, yn eglwys y Tabernacl ar yr Aes bydd cyfle i weld y perfformperfformiadau, 20 munud yr un, ac mae modd dilyn y stori yn Gymraeg neu Saesneg. Mae mynediad am ddim i bawb."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Mae cynnal tua 100 o berfformiadau yn gofyn am lawer o wirfoddolwyr."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Beth am gynnig help am fore/pnawn neu ddiwrnod naill ai fel stiwardiaid, actorion(dim angen dysgu llinellau!) neu i edrych ar o\u0302l y ddau asyn y tu allan i\u2019r Tabernacl. Ar fore neu bnawn Sadwrn byddai cyfle i rieni a phlant actio pobl Nasareth a Bethlehem."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Bydd Co\u0302r Meibion byd-enwog Treorci yn perfformio clasuron yn ogystal a\u0302 chaneuon poblogaidd diweddar yn y cyngerdd mawreddog yng Nghadeirlan Llandaf ar ddydd Iau, Tachwedd 7fed i ddathlu canmlwyddiant elusen Achub y Plant."}, {"text_idx": "#000094", "text": "Wedi ei chythruddo gan y lluniau a welodd o blant yn newynu yn Yr Almaen ac Awstria yn dilyn y Rhyfel Byd Cyntaf fe aeth Eglantyne Jebb ati i amddiffyn hawliau pob plentyn \u2013 pwy bynnag y bo\u0302nt, ble bynnag y bo\u0302nt \u2013 gan ysgrifennu\u2019r Datganiad ar Hawliau\u2019r Plentyn yn 1924 a arweiniodd at greu Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau\u2019r Plentyn yn 1989."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Dechreuodd Achub y Plant weithio yng Nghymru yn yr 1930au yn helpu teuluoedd yng nghymoedd y de yn ystod y Dirwasgiad gan agor meithrinfeydd awyr agored yng nghymunedau Brynmawr a Dowlais ym Merthyr. Yr elusen hefyd oedd y cyntaf i gynnig llefrith am ddim mewn ysgolion cyn i hynny ddod yn bolisi gan Lywodraeth Prydain yn yr 1940au."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Erbyn hyn mae Achub y Plant yn gweithio mewn 120 o wledydd yn fyd-eang gan gynnwys yma yng Nghymru yn helpu teuluoedd a phlant i ffynnu yn eu blynyddoedd cynnar allweddol."}, {"text_idx": "#000098", "text": "\u201cGyda\u2019r oll sydd yn digwydd yn y byd heddiw byddai\u2019n hawdd edrych yn besimistaidd at y dyfodol. Ond mae\u2019r holl waith y mae\u2019r elusen yn ei wireddu\u2019n llwyddiannus yma yng Nghymru ac ar draws y byd yn amddiffyn hawliau plant yn galonogol. Ein cefnogwyr yw ein harwyr, a nhw sydd yn galluogi\u2019r gwaith yma i ddigwydd, gan newid y dyfodol i blant ymhob man.\u201d"}, {"text_idx": "#000100", "text": "Bydd holl elw\u2019r gyngerdd yn mynd tuag at ariannu prosiectau Achub y Plant tramor ac yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Cost tocynnau yw \u00a320 a \u00a35 i blant (\u00a315 i rieni plant sy\u2019n cymryd rhan) a gellir eu prynu yn:"}]