[{"text_idx": "#000000", "text": "Mae 3 rhywogaeth o lwyfen yn tyfu ym Mhrydain: Llydanddail, Lloegr a Maes. Llwyfen llydanddail yw\u2019r unig lwyfen wirioneddol frodorol, tra cyflwynwyd y ddau arall gan ein cyndeidiau. Ar un adeg roedd llwyfen yn goeden gyffredin, yn sefyll yn dal (hyd at 120 troedfedd) yn y dirwedd. Mae ganddo risgl llwyd llyfn, sydd dros amser yn troi\u2019n llwyd-frown gyda holltau. Ymddangosa flodau bach coch yn y gwanwyn, sy\u2019n ffurfio hadau asgellog o\u2019r enw \u2018samaras\u2019 wedi peillio gan y gwynt. Lladdwyd 90% o lwyfenod Prydain gan clefyd llwyfen yr Iseldiroedd, a achoswyd gan straen o ffyngau sac a wasgarwyd gan chwilen rhisgl llwyfen. Mae gloy\u0308nnod byw brithribin wen wedi dioddef ynghyd a\u0302 dirywiad y llwyfen, dail llwyfen yw\u2019r prif gyflenwad bwyd ar gyfer eu lindys. Nid yw clefyd llwyfen yr Iseldiroedd yn newydd, ac er mai\u2019r achosion diweddaraf yw\u2019r gwaethaf a gofnodwyd, mae\u2019r llwyfen wedi llwyddo i wella. Dangosa cofnodion paill bod coed llwyfen yn hanesyddol wedi dirywio\u2019n sydyn ac yna wedi dychwelyd.\nMae pren llwyfen yn gryf ac yn hyblyg. Mae\u2019n gallu gwrthsefyll hollti a phydru ac mae\u2019n para\u2019n dda mewn amodau gwlyb. Gwnaed pibellau dw\u0302r cynnar o bren llwyfen, ac ym 1930 dadorchuddiwyd pibellau dw\u0302r llwyfen yn Llundain a oedd wedi bod yn cael eu defnyddio ers 1613. Ym mytholeg Geltaidd, mae\u2019r goeden llwyfen yn gysylltiedig a\u0302\u2019r Isfyd, dywedir ei bod yn tyfu\u2019n agos at dramwyfeydd sy\u2019n arwain allan o\u2019n teyrnas Ddaearol, ac i\u2019r Isfyd."}]