[{"text_idx": "#000001", "text": "Mae gan bob plentyn hawl i addysg, iawn?"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae gan bob plentyn fynediad i addysg o ansawdd uchel waeth beth fo lliw\u2019r croen, ond ydyn nhw?"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ond ar daith ddiweddar i\u2019r Weriniaeth Tsiec, i ddysgu mwy am brofiad cymunedau Roma, roedd fel petai\u2019n awgrymu\u2019r gwrthwyneb. Pwrpas y daith oedd archwilio sut mae cymunedau Roma yn byw yn un o wledydd cartref disgyblion sy\u2019n mynychu fy ysgol. Mae\u2019r hyn a brofodd cydweithiwr a minnau yn ystod y daith dridiau yn awgrymu gwahaniaethu hiliol eang a gwahanu cymunedau Roma. Roedd yn ymddangos bod y gwahaniaethu hwn wedi\u2019i dderbyn yn agored gan y cyhoedd a\u2019r gweithwyr proffesiynol y gwnaethom gyfarfod a\u0302 nhw yn ystod y daith."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Roedd ein tywyswyr ar gyfer y daith yn Roma, pob un yn wreiddiol o\u2019r Weriniaeth Tsiec, gan adnabod eu hunain fel Roma Tsiec. Ni nododd dau o\u2019n tywyswyr y Weriniaeth Tsiec fel \u2018cartref\u2019 ac roedd y tri yn awyddus i ddychwelyd i\u2019r DU. Roedd yr hyn a welsom drwy gydol y daith yn anodd ei weld, sef profiadau\u2019r rhai a rannodd y daith a hefyd y rhai y gwnaethom gyfarfod a\u0302 nhw fel rhan o\u2019r ymweliadau."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Yr hyn sy\u2019n amlwg yw bod rhai actifyddion Roma dylanwadol iawn yn gweithio i sicrhau newid yn y Weriniaeth Tsiec ac yn y Deyrnas Unedig, fodd bynnag, fel arweinwyr addysgol mae\u2019n bwysig ystyried sut y gallwn rymuso ein plant i sicrhau newid ar gyfer eu dyfodol."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Un dylanwadwr o\u2019r fath oedd Magdale\u0301na Karavova\u0301. Disgrifiodd Magdale\u0301na y system ysgolion trwy esbonio sut mae gweithwyr meddygol proffesiynol yn gwneud diagnosis meddygol o anabledd meddwl ysgafn i bob disgybl o gefndiroedd Roma ac felly maent yn mynychu ysgolion addysg arbennig ar draws y Weriniaeth Tsiec. Nid ydynt yn cael y cyfle i gael addysg brif ffrwd oherwydd hyn. Siawns na allai hyn fod yn iawn? Yn 2022? Dim ffordd!"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Clywsom am heriau i\u2019r Llywodraeth drwy brosesau cyfreithiol a bod teuluoedd / cymunedau Roma wedi ennill eu hachosion, felly roedd yn bryd gweld drosom ein hunain."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Roedd yr ymweliadau ysgol yn union yr hyn a ddywedwyd wrthym y byddent. Mae ysgolion addysg arbennig yn llawn o blant Roma, yn union fel y plant sy\u2019n eistedd yn yr ystafelloedd dosbarth yn fy ysgol i."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Gwelsom wers. Roedd yn swnio\u2019n debyg i\u2019r ffordd mae\u2019r cwricwlwm wedi datblygu yng Nghymru \u2013 roedd y wers hon yn un Ddaearyddiaeth a Chelf wedi\u2019i chyfuno. Gwych roeddwn i\u2019n meddwl, cyfuniad o\u2019r Celfyddydau Mynegiannol a\u2019r Dyniaethau yn sicr gyda rhai cysylltiadau trawsgwricwlaidd a\u0302 Llythrennedd, Rhifedd, Digidol... ond na, ni allai\u2019r wers fod wedi bod ymhellach i ffwrdd o ddatblygiad Dysgwyr Galluog Uchelgeisiol yr ydym yn anelu at eu creu yng Nghymru. Nid oedd disgwyl i unrhyw ddisgybl yn yr ystafell ddatblygu unrhyw ddysgu newydd nac unrhyw sgil fel rhan o\u2019r sesiwn."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Gwnaeth trafodaeth gyda phennaeth ysgol yn ddiweddarach yn y daith sefyllfa arweinwyr ysgol yn yr ardal yn glir. Disgrifiodd un pennaeth mai ei ro\u0302l oedd sicrhau bod y plant yn hapus. Roedd gan yr arddangosfa liwgar y cyfarfuwyd a\u0302 ni yn ardal y staff y slogan \u2013 dewch i\u2019r ysgol gyda gwe\u0302n. Dyma\u2019r cyfan a ddisgwylid gan eu disgyblion. Roma oedd mwyafrif y dysgwyr ac roedd y presenoldeb disgwyliedig rhwng 40-50%. Nid oedd unrhyw ddisgwyliadau i ddisgyblion Roma gyflawni unrhyw beth trwy gydol eu hamser yn yr ysgol."}, {"text_idx": "#000011", "text": "\u2018Dewch i\u2019r ysgol gyda gwe\u0302n\u2019"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Gofynnwyd am blant yn dychwelyd o\u2019r DU, roedd rhai staff yn cofio un plentyn a oedd yn gwneud yn dda ac eisiau mynd ymlaen i Ysgol Uwchradd (15 \u2013 19/20 oed) ond ar o\u0302l iddynt orffen yn yr ysgol elfennol (6 \u2013 15 oed) collasant eu cymhelliant dros amser."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Gofynnais gwestiwn, a oedd cerddoriaeth a dawns yn cael eu defnyddio fel cyfrwng i ysgogi disgyblion. Cefais ateb clir iawn yn gyflym gan aelod o staff gwrywaidd \u2013 dywedodd yn glir wrthyf yn Saesneg fod yna broblem oherwydd \u2018nid yw\u2019r plant eisiau cymryd rhan mewn cerddoriaeth a diwylliant gwyn\u2019. Nid oedd yn ymddangos bod parodrwydd na hyd yn oed ddealltwriaeth y gallai defnyddio\u2019r diwylliant Roma cyfoethog i ennyn diddordeb disgyblion mewn dysgu a darparu profiad ystyrlon cyfoethog i\u2019r plant."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Parhaodd ein hymweliad, gwrthodwyd gwasanaeth i\u2019n tywyswyr mewn bwytai oherwydd y ffaith eu bod yn adnabyddadwy fel Roma, roedd lliw eu croen a\u2019u gallu i siarad yr iaith Tsieceg yn rhugl yn eu hadnabod fel Roma. Profwyd y gwahaniaethu nid yn unig gan ein cydweithwyr Roma ond hefyd gan gydweithwyr eraill a fynychodd y daith, fe brofodd pob un ohonom bobl yn symud i ffwrdd o\u2019r man lle\u2019r oeddem yn sefyll / eistedd ar y bws a\u2019r tram a hefyd yn y gwasanaeth a dderbyniwyd yn y siopau a\u2019r bwytai. Nid oedd unrhyw beth cudd am y gwahaniaethu hwn \u2013 roedd yn agored, fe\u2019i derbyniwyd, ac roedd yn rhan o fywyd bob dydd. Daeth yn amlwg pam fod ein tywyswyr a\u2019n teuluoedd wedi dewis galw\u2019r Deyrnas Unedig yn gartref. Man lle maent yn cael eu derbyn oherwydd pwy ydyn nhw, lle maen nhw\u2019n perthyn."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Roedd ein hymweliad yn cynnwys taith i amgueddfa Roma a oedd yn hynod ddiddorol. Cymaint o bositifrwydd am gyfoeth diwylliant Roma roeddwn i eisiau ei ddal i\u2019w ddefnyddio yn o\u0302l yn yr ysgol. Byrhoedlog oedd y positifrwydd. Tua diwedd y daith amgueddfa daethom i adran lle\u2019r oedd clipiau fideo o un o\u2019n tywyswyr yn chwarae. Disgrifiodd ein cydweithiwr a ffrind newydd ei hun fel actifydd hawliau dynol sydd wedi gorfod rhoi\u2019r gorau i\u2019r frwydr am dderbyniad er ei ddiogelwch. Soniodd am hyn eto yn ddiweddarach yn y daith pan ganmolodd rai ffrindiau ysbrydoledig yn eu hymgyrchoedd parhaus i wella\u2019r sefyllfa ar gyfer y Roma yn y Weriniaeth Tsiec. Soniodd am droi ei gefn a gadael ei ffrindiau i \u2018frwydro\u2019r frwydr\u2019. Mae pob un o\u2019n tri thywysydd yn ysbrydoliaeth lwyr ac roedd ymgysylltu a\u0302 nhw a\u2019r gwaith y mae Compas Charity yn ymwneud ag ef yn helpu i wella bywydau plant / cymunedau Roma yng Nghymru, yn y DU a ledled y byd."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Dealltwriaeth fod y gwahaniaethu hiliol y mae cymunedau Roma yn ei wynebu yn y gwledydd y maent wedi\u2019u galw\u2019n gartref yn allweddol i gael y ddarpariaeth yn gywir yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mae dealltwriaeth o sut mae arferion mewn gwledydd Ewropeaidd wedi\u2019u cynllunio i wahanu Roma oddi wrth ddinasyddion Tsiec yn bwysig. Pan fydd plant yn cael eu gwahanu mewn ysgolion prif ffrwd pa neges mae hyn yn ei anfon i\u2019r plant a\u2019u rhieni? Gall unrhyw wahanu gwneud mwy o ddrwg nag o les a dylid ei ystyried yn ofalus."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Nid yw ein teuluoedd Roma wedi tyfu i fyny yn credu y gallant fod yn rhan o bob rhan o gymdeithas. Mae gan ysgolion ran allweddol i\u2019w chwarae wrth godi dyheadau ar gyfer disgyblion Roma drwy sicrhau cynrychiolaeth ar draws pob maes addysg ac mae angen iddynt weithio gyda theuluoedd i sicrhau eu bod yn deall pwysigrwydd addysg."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mae bod yn glir ynghylch profiadau Roma gyda gweithwyr proffesiynol \u2013 athrawon, meddygon, yr heddlu a gweithwyr cymdeithasol a sut y gwahaniaethir mor agored yn eu herbyn yn hiliol yn y gwledydd y maent yn eu galw\u2019n gartref yn allweddol i feithrin perthnasoedd effeithiol yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Bydd bod yn agored i ddysgu am yr heriau y mae ein teuluoedd Roma yn eu profi yn ein helpu i ddeall yn well sut maent yn rhyngweithio a\u0302 gweithwyr proffesiynol yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Bydd deall pam yn ein galluogi i sicrhau bod gweledigaeth y cwricwlwm yn cael ei gwireddu i bawb sy\u2019n dewis galw Cymru yn \u2018gartref\u2019 ac i\u2019r rhai sydd am gael y cyfle i ddysgu a ffynnu nid yn unig yn yr ysgol ond yng nghymunedau ehangach Cymru."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Roedd yr ymgyrchwyr Roma a\u2019r ymladdwyr hawliau dynol yn y Weriniaeth Tsiec y buom yn siarad a\u0302 nhw i gyd yn glir am un peth, roedd eu teuluoedd i gyd yn gwerthfawrogi addysg ac roedden nhw i gyd yn cael eu gwthio i wneud yn dda yn yr ysgol ac wrth astudio. Mae effaith ymgysylltiad rhieni mewn ysgolion yn aml yn faes a amlygwyd yng Nghymru fel maes i\u2019w ddatblygu. Mae gan ysgolion a gwasanaethau ehangach waith i\u2019w wneud i godi dyheadau teuluoedd yn ogystal a\u0302 disgyblion yn yr ysgol achos mae gan bob plentyn hawl i addysg o ansawdd uchel."}]