[{"text_idx": "#000013", "text": "Rhywogaethau ymledol ar arfordiroedd Mo\u0302r y Gogledd, sy'n arwain at effeithiau sylweddol, ond nad ydynt wedi cyrraedd arfordiroedd domestig eto. Mae'n bosib y byddent yn dadleoli rhywogaeth leol, y Carcinus maenas.: (Llun: Alfred-Wegener-Institut / Karsten Reise)Mae ymchwil gan di\u0302m o arbenigwyr o Brifysgol Bangor, a'r Alfred Wegener Institute yn yr Almaen, yr Helmholtz Centre for Polar and Marine Research (AWI) a Zoological Institute and Museum Prifysgol Greifswald wedi datgelu sut gall newid yn yr hinsawdd gynorthwyo i ledaenu rhywogaethau ymledol."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mae canlyniadau eu hastudiaeth, sydd newydd gael eu rhyddhau yn y cyfnodolyn \u201cEcography\u201d, yn dangos cryn botensial i'r cranc glas Asiaidd ledu ymhellach i'r gogledd, ar hyd arfordiroedd gogledd Lloegr a Norwy."}, {"text_idx": "#000016", "text": "\u201cMae ein hastudiaeth yn cadarnhau, o ran rhagweld lledaeniad anifeiliaid morol sy\u2019n gysylltiedig a\u0302\u2019r hinsawdd, bod rhaid i ni ganolbwyntio\u2019n arbennig ar gyfnod cynnar eu datblygiad, gan fod y cyfnod hwn yn hanfodol i sefydlu cynefinoedd newydd a sefydlu poblogaethau parhaol newydd.\u201d"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae cramenogion yn goruchafu ar weoedd bwyd llawer o gynefinoedd arfordirol yn ein cefnforoedd. Yn ogystal, mae llawer o rywogaethau crancod wedi lledu ymhell y tu hwnt i'w cartrefi naturiol ar fwrdd llongau rhyngwladol."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Gan ddefnyddio crancod glas Asiaidd fel rhywogaeth enghreifftiol, canolbwyntiodd yr ymchwilwyr ar y camau datblygu cynnar ac archwilio eu larfa, sy'n tyfu wrth iddynt arnofio yn y golofn ddw\u0302r. Mae larfa llawer o organebau morol yn fwy sensitif i amrywiadau amgylcheddol na'r oedolion, ac felly maent yn aml yn achosi 'tagfa' wrth sefydlu poblogaethau newydd."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Oedolyn Hemigrapsus sanguineus. : (Llun: Alfred-Wegener-Institut / Uwe Nettelmann)Datblygodd y ti\u0302m hefyd fodelau i ragweld pa mor gyflym y gallai'r cranc glas Asiaidd ledu tua'r gogledd, gan ystyried effeithiau cynhesu'r hinsawdd. Nododd y gwaith modelu hwn botensial sylweddol i'r cranc glas Asiaidd ymledu ymhellach i'r gogledd, ar hyd arfordiroedd gogledd Lloegr a Norwy."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Gwnaethant hyn trwy fesur y gyfradd oroesi a'r amser sydd ei angen i'r larfa ddatblygu mewn gwahanol dymheredd dw\u0302r. Yna gwnaethant nodi'r cyfnod yn ystod y tymor paru pan mae'n rhaid i dymheredd y dw\u0302r fod yn uwch na throthwy penodol er mwyn i'r larfa allu datblygu'n grancod ifanc."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Mae'r cranc glas Asiaidd Hemigrapsus sanguineus yn enghraifft dda o un o'r rhywogaethau ymledol hyn: mewn ychydig ddegawdau mae'r rhywogaeth hon, sy'n rhywogaeth frodorol yn y Mo\u0302r Tawel, wedi lledu i sawl cornel o'r byd. Erbyn y 1980au, roedd wedi cyrraedd arfordir yr Iwerydd yng Ngogledd America, ac erbyn y 1990au, roedd wedi ymsefydlu yn nyfroedd arfordirol Ewrop. Yng Ngogledd America ac yng Ngogledd Ewrop, mae'r rhywogaeth hon yn ymledu ymhellach i'r gogledd, tuag at y dyfroedd pegynol sydd wrthi'n cynhesu ar raddfa gyflym. Yn yr ecosystemau maent yn ymledu iddynt, gall nifer y crancod hyn dyfu mor fawr, mor sydyn fel bod rhywogaethau brodorol fel y cranc glas Ewropeaidd Maenas Carcinus yn cael eu heffeithio neu eu dadleoli. Ar ben hynny, maent yn rhoi pwysau ysglyfaethu sylweddol ar eu cartrefi newydd, yn aml yn lladd nifer fawr o infertebratau morol fel cregyn gleision neu grancod glas cyffredin ifanc, ac yn mynd a\u0302'r ffynonellau bwyd hyn Y cranc glas Ewropeaidd, Carcinus maenas. : (Llun: Alfred-Wegener-Institut / Tina Wagner)oddi ar rywogaethau eraill yn y broses. Gall hyn arwain at newidiadau parhaol yn yr ecosystemau hyn."}, {"text_idx": "#000027", "text": "\u2018Blasu\u2019r Gwahaniaeth\u2019: Cyfle i flasu cacennau newydd, iachach yng ngwneuthurwyr seidr Jaspels, Ynys Mo\u0302n ac M-SParc wythnos nesaf!\nGellid sylwi ar yr epidemig nesaf yn gynnar mewn dw\u0302r gwastraff, meddai gwyddonwyr\nCyn aelod o staff yn derbyn anrhydedd gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol am waith ehangu mynediad\nMae'n amser deud y gwir am fewnfudwyr"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Gellid sylwi ar yr epidemig nesaf yn gynnar mewn dw\u0302r gwastraff, meddai gwyddonwyr"}]