[{"text_idx": "#000005", "text": "Tours in Wales gan Thomas Pennant (a gyhoeddwyd yn wreiddiol ym 1778\u20131781) yw un o\u2019r gweithiau pwysicaf a mwyaf dylanwadol am Gymru a gyhoeddwyd erioed. Mae dylanwad y gwaith hwn ar deithiau yn y cyfnod Rhamantaidd wedi bod yn destun prosiect ymchwil o\u2019r enw Teithwyr Chwilfrydig yr ymgymerwyd ag ef gan ein cymdogion drws nesaf yn y Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd mewn partneriaeth a\u0302 Phrifysgol Glasgow. Sut bynnag, roedd dylanwad Pennant ar ysgolheictod hynafiaethol Cymru yn fawr iawn hefyd, ac mae tudalennau cyhoeddiadau hynafiaethol ac archaeolegol, cylchgronau fel Archaeologia Cambrensis, a Rhestri\u2019r Comisiwn Brenhinol yn cynnwys cyfeiriadau di-rif at hynafiaethau a ddisgrifiwyd gan Pennant. Nid yw\u2019n syndod felly fod sawl copi ac argraffiad o\u2019i lyfrau yn llyfrgell y Comisiwn Brenhinol. Mae\u2019r rhain yn cynnwys argraffiad dwy-gyfrol 1783 ac argraffiad tair-cyfrol 1883, a gedwir yn y casgliad llyfrau prin yn archif y Comisiwn. Hefyd mae sawl argraffiad o\u2019r gwaith ar gael ar-lein, yn fwyaf arbennig argraffiad wyth-cyfrol darluniedig, wedi\u2019i gynhyrchu ar gyfer llyfrgell Pennant ei hun yn Downing Hall (NPRN 35791), sydd wedi cael ei ddigido gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru. Ffacsimili o argraffiad 1883 yw\u2019r copi sydd ar silffoedd Llyfrgell ac Ystafell Ymchwil y Comisiwn. Cafodd yr argraffiad hwn ei olygu gan Syr John Rhy\u0302s, Cadeirydd cyntaf y Comisiwn Brenhinol. Mae\u2019r ffaith bod Rhy\u0302s wedi golygu gwaith Pennant yn dangos ac yn atgyfnerthu ei bwysigrwydd o hyd i ysgolheigion amgylchedd adeiledig Cymru, ac i hanes cymdeithasol a diwylliannol Cymru\u2019n gyffredinol. Mae\u2019n amhrisiadwy ar gyfer deall tirwedd adeiledig a hynafiaethau Cymru ar ddiwedd y ddeunawfed ganrif. Ond mae hefyd yn ffynhonnell werthfawr mewn perthynas a\u0302 hanes gwerthfawrogi ac astudio hynafiaethau Cymru, a hanes y syniadaeth sydd wrth wraidd ein hastudiaeth ein hunain o henebion ac adeiladau hanesyddol. Drwy ddefnyddio ffynonellau o\u2019r fath gallwn ddysgu mwy am amgylchedd adeiledig hanesyddol Cymru a mwy hefyd am ddatblygiad ein dealltwriaeth ein hunain o\u2019r amgylchedd hwnnw."}]