[{"text_idx": "#000025", "text": "Adar sy\u2019n Ymweld dros y Gaeaf"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Llysieuyn blynyddol yw Jac y neidiwr (impatiens glandulifera) a ddaeth i\u2019r DU yn 1839 o ogledd yr India."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae\u2019n rhywogaeth estron oresgynnol sydd wedi ymledu i bob rhan o\u2019r DU. Gellir ei weld ar lannau afonydd, tir gwastraff a mannau llaith. Gall hefyd ffynnu mewn sawl cynefin arall."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Does dim angen llawer o olau ar Jac y neidiwr, ac mae\u2019n tagu llystyfiant arall gan drechu planhigion brodorol a difrodi cynefinoedd."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Mae\u2019r egin blanhigion yn ymddangos ym mis Mawrth, ac gall dyfu gymaint a\u0302 3 metr o ucher mewn un tymor. Mae\u2019r dail yn wyrdd tywyll gyda gwythien ganol goch. Mae eu hymylon yn ddanheddog, a gallant dyfu hyd at 15 cm o hyd. Mae\u2019r coesynnau yn binc ac yn wag gyda changhennau ochr sy\u2019n tyfu o gymalau yn y prif goesyn. Bydd blodau porffor, pinc neu wyn ar ffurf helmed yn dechrau ymddangos ym mis Mehefin, a byddan nhw\u2019n parhau tan fis Hydref."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Ar o\u0302l y blodau, mae\u2019r planhigyn yn cynhyrchu codau hadau, dau i dri cm o hyd, a gall fod hyd at 16 hedyn ym mhob coden. Gall un planhigyn gynhyrchu tua 800 o hadau. Os caiff y prif goesyn ei dorri uwchben y nod cyntaf, bydd y planhigyn yn tyfu ar ffurf candelabra, gan gynhyrchu nifer o bennau blodau a bydd y rheini wedyn yn cynhyrchu hyd yn oed ragor o hadau."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Mae\u2019r codau hadau aeddfed yn \u2018ffrwydro\u2019 os bydd rhywbeth yn tarfu arnyn nhw ddiwedd mis Gorffennaf neu fis Awst, a bydd yr hadau gwyn, brown a du yn cael eu saethu hyd at saith metr (22 troedfedd) i ffwrdd. Gelwir hyn yn \u2018indehiscence\u2019."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Os bydd yr hadau yn sefydlu o gwmpas afonydd, bydd yr hadau yn cael eu cludo gan y dw\u0302r hyd yn oed ymhellach, gan olygu y gall y planhigyn ymledu i fannau newydd."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Mae pobl wedi dosbarthu\u2019r planhigyn yn eang yn y gorffennol drwy roi hadau i\u2019w ffrindiau, neu drwy gario\u2019r hadau yn ddiarwybod iddynt, ee ar wadnau eu hesgidiau."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Credir bod hadau Jac y neidiwr yn aros yn hyfyw am hyd at ddwy flynedd. Mewn mannau lle mae\u2019r planhigyn yn tyfu\u2019n ddwys, mae modd ei reoli\u2019n effeithiol drwy strimio neu dorri, ond rhaid torri pob coesyn yn llwyr o dan y nod (neu\u2019r cymal) isaf. Os na wneir hynny, bydd y planhigyn yn aildyfu ar ffurf candelabra, gan gynhyrchu hyd yn oed ragor o hadau."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Mae eu tynnu o\u2019r ddaear neu eu diwreiddio hefyd yn effeithiol iawn. Rhaid bod yn ofalus i ddiwreiddio pob planhigyn yn llwyr, oherwydd gall planhigion sydd a\u0302 choesynnau sydd wedi torri, ond sy\u2019n dal yn y ddaear, aildyfu a chynhyrchu hadau. Pan fyddwch wedi torri\u2019r planhigion neu wedi eu tynnu o\u2019r ddaear, gallwch eu gadael i bydru ar y safle, ond rhaid gwneud hynny mewn man agored a sych. Gallwch eu compostio hefyd."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Polisi Awdurdod y Parc Cenedlaethol"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Planhigyn bythwyrdd yw\u2019r rhododendron ponticum. Pobl oes Fictoria ddaeth a\u0302\u2019r planhigyn i Brydain ddiwedd y ddeunawfed ganrif fel planhigyn addurn..."}]