[{"text_idx": "#000004", "text": "Mwy am Ymddiriedolaeth Gwiwerod Coch Clocaenog"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Gofalu nad oes unrhyw Wiwerod llwyd yn y goedwig fel bod modd i Wiwerod coch ffynnu yno\nCydweithio gyda mudiadau partner ac unigolion allweddol i ddatblygu\u2019r gwaith i amddiffyn Gwiwerod coch\nRhannu\u2019r buddion ynghlwm ag amddiffyn natur a threftadaeth gyda thrigolion yr ardal a\u2019r gymuned ehangach. Codi ymwybyddiaeth ynghylch sefyllfa\u2019r Gwiwerod coch\nEnnill cyllid ac adnoddau ynghyd a\u0302 datblygu perthnasau er mwyn gofalu am ddyfodol hirdymor y Gwiwerod coch yn y goedwig.\nCefnogi ymchwil gwyddonol / ecolegol, astudiaethau ac ymchwiliadau a fydd yn help i Wiwerod coch oroesi. At hyn, helpu i gynnal gwaith amddiffyn ehangach yn y goedwig."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae gwirfoddolwyr yn y goedwig pob wythnos yn cynnal ystod o weithgareddau ymarferol sy\u2019n ymwneud a\u0302 chefnogi gwaith amddiffyn Gwiwerod coch. Dyma enghraifft o\u2019r gweithgareddau:"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Gosod / monitro camera\u0302u llwybr o amgylch y goedwig (mae dros 80 o gamera\u0302u yn y goedwig ar hyn o bryd).\nAdeiladu blychau nythu a phorthi ynghyd a\u0302 chorlannau fel rhan o gynllun atgyfnerthu Gwiwerod coch (i hybu\u2019r boblogaeth)\nGwirio iechyd a lles Gwiwerod coch mewn corlannau cyn eu rhyddhau i\u2019r goedwig\nDilyn trywydd Gwiwerod coch, gyda choleri, dros y radio er mwyn monitro eu hiechyd / lles a\u2019u defnydd o\u2019r cynefin\nCydweithio gydag ecolegwyr a gweithwyr proffesiynol cadwraeth er mwyn cefnogi gwaith y grw\u0302p\nRheoli a monitro Gwiwerod llwyd"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Dengys astudiaethau am y Gwiwerod coch dros y blynyddoedd yng Nghoedwig Clocaenog, gan gynnwys astudiaeth Doethuriaeth rhwng 2004 a 2006, bod yna dal nifer helaeth o Wiwerod coch yno. Yn 2012 bu inni gynnal astudiaeth maglu a ni fu inni ddal unrhyw wiwer goch, dim ond gwiwerod llwyd. Fodd bynnag, bu i bobl weld gwiwerod coch a bu damwain ffordd yn sgil wiwer goch felly mae\u2019n debyg eu bod nhw\u2019n dal yn bresennol yn y goedwig. Roedden ni\u2019n ansicr os oedd y goedwig yn parhau i fod yn gartref i boblogaeth gynaliadwy o Wiwerod coch."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Yn 2014 bu inni osod sawl camera\u0302u llwybr a blychau porthi. Bu inni eu gosod ger coed addas neu mewn mannau lle bu inni weld Gwiwerod coch yn y gorffennol."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Bu\u2019r gwirfoddolwyr yn monitro\u2019r camera\u0302u yn rheolaidd. Bu iddyn nhw weld gwiwer goch ymhen amser ym mhen pellaf gorllewinol y goedwig \u2013 tystiolaeth bod poblogaeth o fath, waeth pa mor fach, yn dal yno."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Yn 2016 cafodd prosiect Gwiwerod Coch Unedig tair blynedd o hyd ei lansio. Roedd Ymddiriedolaeth Gwiwerod Coch Clocaenog yn un o bartneriaid y prosiect a gyda diolch iddyn nhw, bu i\u2019r gwaith yng Nghoedwig Clocaenog barhau. Bu i Becky Clews-Roberts gychwyn ar ei swydd fel Ceidwad Gwiwerod Coch yn 2016 a bu iddi ragori ar unwaith gyda grw\u0302p o wirfoddolwyr brwdfrydig ac ymroddgar a oedd yn awyddus i weld lle\u2019r oedd y nifer fach o wiwerod coch oedd yn weddill yn byw."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Bu inni osod 50 o gamera\u0302u ar flychau porthi yn y goedwig. Yn sgil hyn buom yn lwcus dros ben o weld cip ar sawl gwiwer goch yn ymweld a\u0302 phorthwyr yng ngorllewin a dwyrain y goedwig. Bu i Becky gynnal sawl sgwrs gerbron grwpiau lleol ac ysgolion. Yn ogystal bu iddi hwyluso nifer o gyrsiau hyfforddi i wirfoddolwyr a gweithgareddau codi ymwybyddiaeth. Nod Becky oedd hysbysu trigolion yr ardal am amddiffyn y gwiwerod coch a hybu eu hyder i fynd ati i wneud hynny."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Dwy wiwer goch ar flwch porthi"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Caiff camera\u0302u llwybr eu gosod gyferbyn a\u0302\u2019r porthwyr"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Yn 2017 bu i Gyfoeth Naturiol Cymru a gwirfoddolwyr fynd rhagddi gyda chynllun prawf i atgyfnerthu er mwyn hybu poblogaeth y gwiwerod coch. Bu iddyn nhw feddu ar wiwerod coch wedi\u2019u bridio\u2019n gaeth o gasgliadau ledled Prydain a\u2019u cadw mewn corlannau yn y goedwig wedi\u2019u creu gan y gwirfoddolwyr a Chyfoeth Naturiol Cymru. Yn ystod eu cyfnod yn y corlannau, bu\u2019r gwirfoddolwyr yn cynnal gwiriadau iechyd a lles yn ddyddiol nes eu rhyddhau. Roedden nhw hyd yn oed wrthi\u2019n cynnal gwiriadau ar ddiwrnod y Nadolig!"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Adeiladu corlan yn y goedwig"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Bu i orchwylion y Fforwm newid yn ddiweddar. Yn dilyn Ymgynghoriad gan Lywodraeth Cymru ar eu Cynllun Gweithredu i Reoli Gwiwerod Llwyd yn 2018, erbyn hyn mae\u2019r fforwm yn cydlynu, cefnogi, monitro a chynorthwyo i weithredu cynlluniau\u2019r gwiwerod llwyd a gwiwerod coch."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Defnyddio Technoleg i Gasglu Data"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Mae gan Ymddiriedolaeth Gwiwerod Coch Clocaenog dros 80 o gamera\u0302u wedi\u2019u gosod ledled y goedwig. Byddwn yn pennu pa mor aml y dylen ni wirio\u2019r camera\u0302u yn o\u0302l faint o anifeiliaid y byddwn ni\u2019n eu gweld yn y lluniau. Er enghraifft, byddwn yn gwirio rhai camera\u0302u pob wythnos oherwydd bod yr anifeiliaid i\u2019w gweld yn aml. Fodd bynnag, byddwn ond yn gwirio rhai camera\u0302u bob chwech i wyth wythnos oherwydd nid ydym yn gweld y gwiwerod yn aml neu ddim yn eu gweld o gwbl."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Dengys tystiolaeth bu inni ei gasglu bod gwiwerod coch sydd wedi\u2019u hailgyflwyno ac wedi goroesi wedi ymgartrefu yn y goedwig. Bu i ddwy o\u2019r gwiwerod benywaidd bu inni eu rhyddhau fynd ati i fridio gan i\u2019r camera\u0302u dilyn trywydd weld lluniau o wiwerod ifanc ger y porthwyr. Yn sgil hyn, cafodd y cynllun prawf atgyfnerthu ei ystyried yn llwyddiant. Fodd bynnag, mae\u2019n rhaid inni gofio yr oedd poblogaeth y gwiwerod coch yn isel iawn cyn cychwyn y gwaith."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Oedolyn gyda dwy wiwer ifanc ym mis Mehefin 2019. Rydym wedi torri rhicyn yng nghynffon yr oedolyn er mwyn inni allu ei adnabod"}, {"text_idx": "#000031", "text": "Bu inni osod microsglodyn yn yr holl anifeiliaid bu inni eu rhyddhau a bu inni osod coleri radio dros dro ar rai (o dan drwydded). Roedd cymysgedd o weithwyr proffesiynol cadwraeth / ecolegwyr a gwirfoddolwyr (wedi derbyn hyfforddiant) yn gallu olrhain lle\u2019r oedd nifer o\u2019r anifeiliaid bu inni eu rhyddhau. Roedd dau ddiben i\u2019r gweithgaredd hwn: monitro iechyd a lles y gwiwerod ynghyd a\u0302 phennu cynefin y gwiwerod newydd a dysgu pa rannau o\u2019r goedwig oedd yn well ganddyn nhw ei ddefnyddio. Bu i People\u2019s Trust for Endangered Species gefnogi peth o\u2019r gwaith hwn."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Bu i ein gwirfoddolwyr a cheidwaid a oedd yn awyddus fel arfer, wedi mynychu un o sawl gweithdy dilyn trywydd gyda radio, olrhain ein hanifeiliaid gwerthfawr. Byddai\u2019r data yn help i Gyfoeth Naturiol Cymru barhau i addasu cynllun rheoli\u2019r goedwig er mwyn gofalu bod y gwiwerod coch yn parhau i oroesi. Dydy batris y coleri ddim yn para am byth a bu inni ail-ddal y gwiwerod coch wedi cyfnod penodol i dynnu\u2019r holl goleri."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Gwiwer goch yn gwisgo coler radio"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Wedi inni ddilyn trywydd y gwiwerod coch gyda radio, bu inni eu hail-drapio a thynnu eu coleri (o dan drywydd). Yna bu inni fynd ati i bennu sut i gasglu data gan feicrosglodion roedd yr anifeiliaid y bu inni eu rhyddhau yn eu cludo. Bu inni adnabod darllenwyr adnabod amledd-radio (RFID) wedi\u2019u dylunio\u2019n benodol ac wedi\u2019u haddasu a bu inni eu gosod yn y blychau porthi. Dros gyfnod o 6 mis, bu inni brynu naw RFID a\u2019u gosod ledled y goedwig lle bu i ddata camera\u0302u dilyn trywydd ddangos lluniau o wiwerod coch. Heb gefnogaeth ariannol hael gan Cofnod, Cyngor Dinbych a Chyfoeth Naturiol Cymru i brynu\u2019r cyfarpar buasai wedi bod yn amhosib i Ymddiriedolaeth Gwiwerod Coch Clocaenog gyflawni\u2019r gwaith. Cawsom ein siomi ar yr ochr orau gyda\u2019r canlyniadau gan y bu i nifer o\u2019r teclynnau RFID gychwyn recordio gwybodaeth darllen sglodyn gan amrywiaeth o anifeiliaid. Gyda lluniau\u2019r camera\u0302u llwybr bu modd inni olrhain a monitro anifeiliaid newydd i weld sut oedden nhw\u2019n ymdopi."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Os ydy gwiwer yn rhoi ei phen o dan y caead, bydd y darllenydd yn darllen data\u2019r sglodyn."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mae porthwr RFID yn recordio pob tro y caiff y caead ei godi. Os bydd anifail gyda meicrosglodyn yn codi\u2019r caead, caiff Rhif Adnabod y sglodyn ei gofnodi ar gerdyn SD. Yna fe fydd gwirfoddolwyr yn copi\u0308o\u2019r ffeiliau testun gyda data o\u2019r cerdyn a chofnodi unrhyw anifeiliaid gyda meicro sglodion."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Doedd y darllenwyr RFID ddim yn gwbl ddidrafferth."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mae Coedwig Clocaenog yn wlyb iawn ac mae\u2019n anodd gwarchod y darllenwyr sglodion rhag dw\u0302r!\nDydy echdynnu data crai o\u2019r darllenwyr ddim yn rhwydd ychwaith\nDydy hi hefyd ddim yn hawdd dehongli\u2019r data"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Wrth inni barhau i ddefnyddio\u2019r darllenwyr hyn, bu inni wneud addasiadau a newidiadau wrth i wybodaeth a phrofiad gwirfoddolwyr Ymddiriedolaeth Gwiwerod Coch Clocaenog gynyddu. Rydym yn cynnig adborth i\u2019r gwneuthurwyr i\u2019w helpu i wella\u2019r porthwyr."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Ar hyn o bryd, mae Ymddiriedolaeth Gwiwerod Coch Clocaenog yn rhoi\u2019r darllenwyr RFID diweddaraf ar brawf yn dilyn ma\u0302n newidiadau. Mae\u2019r darllenydd newydd yn dal dw\u0302r yn well ac mae\u2019n gallu pwyso unrhyw anifail sy\u2019n eistedd ar lwyfan y blwch porthi. Bydd hyn yn wybodaeth werthfawr wrth inni barhau i gasglu data hanfodol am iechyd a lles y gwiwerod coch."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Bydd gwybodaeth o\u2019r gwiriadau camera\u0302u\u2019n pennu sut y byddwn yn manteisio ar adnoddau gwirfoddolwyr gwerthfawr (a chyfyngedig) er mwyn rheoli gwiwerod llwyd. I gefnogi\u2019r gwaith hwn, bu i Gyfoeth Naturiol Cymru gomisiynu arolwg proffesiynol o\u2019r goedwig gyfan yn 2020 (gan gynnwys rheoli gwiwerod llwyd). Mae\u2019n waith pwysig gan ei fod yn ymwneud a\u0302 rhannau arwyddocaol y goedwig lle mae fferm wynt newydd erbyn hyn. Ni fu gweithgareddau cadwraeth yn y rhan hwn o\u2019r goedwig am beth amser. Bydd canlyniadau\u2019r arolwg yn help i Ymddiriedolaeth Gwiwerod Coch Clocaenog adnabod rhannau eraill o\u2019r goedwig lle mae angen eu monitro\u2019n barhaol unwaith y caiff mynediad cyflawn ac arferol ei ganiata\u0301u."}]