[{"text_idx": "#000000", "text": "Y Frenhines yn mynd adre'n gynnar"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Disgrifiad o\u2019r llun, Tudalen flaen y Western Mail ddiwrnod ar o\u0302l y brotest yn Aberystwyth ar 31 Mai 1996"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Roedd yn ddiwrnod pan daeth myfyrwyr Aberystwyth i sylw'r byd. Ddydd Gwener 31 Mai 1996 daeth y Frenhines i Geredigion i agor estyniad newydd i'r Llyfrgell Genedlaethol. Roedd hi hefyd i fod i agor adran newydd Prifysgol Aberystwyth ond wnaeth hynny ddim digwydd. Ar gyngor Heddlu Dyfed Powys penderfynodd y swyddogion Brenhinol i adael y coleg ger y lli yn gynt na'r disgwyl."}, {"text_idx": "#000004", "text": "\"Dwi'n cofio bod y Frenhines wedi ei gwahodd i agor estyniad newydd y Llyfrgell Genedlaethol a derbyniais gais gan swyddogion Palas Buckingham i weld a fyddai hi'n gallu ymweld a\u0302'r coleg hefyd."}, {"text_idx": "#000005", "text": "\"Do'n i ddim yn awyddus iawn a dweud y gwir am resymau cenedlaethol yn fwy na dim, ond wedi ystyried bod yna nifer o bobl yn ein plith yn arddel y Frenhines wedi'r cwbl fe ddechreuais i feddwl sut i'w chroesawu.\""}, {"text_idx": "#000006", "text": "\"Yn digwydd bod roedd ganddon ni adran rewlifeg newydd wedi ei sefydlu. Roedd honno wedi ei lleoli mewn stafelloedd ar dop tw\u0302r Llandinam, cartre'r Adran Ddaearyddiaeth. Roedd y lifft i'w chyrraedd yn gyfyng a'r 'stafelloedd eu hunain yn fach felly tybiais y byddai'r swyddogion diogelwch yn penderfynu peidio bwrw 'mlaen gyda'r ymweliad."}, {"text_idx": "#000007", "text": "\"Fe ddaethon nhw yma a phenderfynu nad oedd yna broblem felly daeth cadarnhad y byddai'r Frenhines yn ymweld ddiwrnod ola' mis Mai.\""}, {"text_idx": "#000008", "text": "Doedd y cyhoeddiad yma ddim wrth fodd y myfyrwyr ac fe ddaethon nhw at ei gilydd i drafod eu hymateb. Llywydd Undeb Myfyrwyr Cymraeg Aberystwyth y flwyddyn honno oedd Emyr Wyn Francis:"}, {"text_idx": "#000010", "text": "\"Ar y pryd roedd hi'n gyfnod arholiadau ac oherwydd bod y Frenhines yn dod i'r Llyfrgell Genedlaethol doedd yr adnoddau yno ddim ar gael i ni am ddyddiau cyn yr ymweliad. Roedd nifer ohonon ni yn gweld hynny yn annheg iawn, roedd angen y cyfleusterau arnon ni i adolygu."}, {"text_idx": "#000011", "text": "\"Dridiau cyn yr ymweliad fe aeth tua 45-50 ohonon ni i'r Llyfrgell Genedlaethol a gwrthod gadael. Cafodd y myfyriwr olaf ei symud oddi yno 16 awr yn ddiweddarach."}, {"text_idx": "#000012", "text": "\"Roedd criw ohonon ni yn awyddus i brotestio ar y diwrnod ei hun, ond doedd ganddon ni ddim syniad pendant am natur y brotest. Roedd 'na rai wedi crybwyll eistedd ynghanol y ffordd er mwyn rhwystro'r cerbydau rhag mynd heibio. Yn y dyddiau cyn yr ymweliad aethon ni ati i greu posteri gan eu paentio yn hwyr yn y nos yn y garej yn Neuadd Pantycelyn."}, {"text_idx": "#000013", "text": "\"Roedd hi'n amlwg bod 'na rywun yn cadw llygaid arnon ni. Ar ganol y paentio mi aethon ni am baned, ond pan ddaethon ni'n o\u0302l roedd y posteri wedi diflannu. Doedd dim amdani ond dechrau eto - slogannau fel 'Go Home' ac ati.\""}, {"text_idx": "#000014", "text": "Roedd yna gyffro mawr ymhlith y myfyrwyr ar ddiwrnod yr ymweliad ei hun yn o\u0302l Emyr Wyn:"}, {"text_idx": "#000015", "text": "\"Roedden ni'n ceisio chwifio'r posteri o ffenestri Neuadd Pantycelyn ond roedd hi'n ddiwrnod gwyntog felly roedden nhw'n codi yn y gwynt fel nad oedd neb yn medru eu gweld. Cafodd rhywun y syniad o glymu trainers i'w gwaelodion nhw fel eu bod nhw yn aros yn eu lle."}, {"text_idx": "#000016", "text": "\"Roedd 'na tua 250 o fyfyrwyr tu fas i'r Llyfrgell Genedlaethol cyn i'r Frenhines gyrraedd. Fel Llywydd yr Undeb, ro'n i'n teimlo ei bod hi'n gyfrifoldeb arna' i roi arweiniad. Felly mi geisiais i neidio i ganol y ffordd ond cefais fy stopio yn syth gan ddau blismon a oedd yn gwisgo crysau-t Cymdeithas yr Iaith."}, {"text_idx": "#000018", "text": "\"Mi wnaethon nhw fy nghymryd i i'r bwthyn sydd rhwng y Llyfrgell Genedlaethol a Neuadd Pantycelyn. Roedd y plismyn yn gefnogol i'r brotest a thrwyddyn nhw y ces i wybod ei bod yn gwisgo peach.\""}, {"text_idx": "#000020", "text": "\"Roedd yr ymweliad a\u0302'r Llyfrgell wedi mynd yn ddi-drafferth. Pan gyrhaeddais i a Jane, fy ngwraig, i'w chroesawu i'r coleg yr hyn sy'n aros yn y cof ydy clywed sgrechiadau'r myfyrwyr a gweld y placardiau - roedd \"Arise Sir Derec\" i'w weld yn glir ar un ohonyn nhw."}, {"text_idx": "#000021", "text": "\"Erbyn hyn roedd mwy o bobl wedi cyrraedd y campws ac roedd yr heddlu yn dechrau poeni am y sefyllfa ddiogelwch. Dywedais i yn glir wrthyn nhw am adael i mi wybod unwaith eu bod nhw wedi penderfynu beth i'w wneud. Roedd hi'n brotest swnllyd ond fyddai'r myfyrwyr ddim yn gwneud niwed i unrhywun."}, {"text_idx": "#000022", "text": "\"Ond wyddwn ni ddim beth oedd yn digwydd tan i mi weld car y Frenhines yn mynd heibio i Pantycelyn. Ro'n i'n gwybod wedyn na fyddai hi'n dod i'r coleg ei hun."}, {"text_idx": "#000023", "text": "\"Roeddwn i'n feirniadol iawn o'r heddlu am beidio dweud wrtha i beth oedd yn digwydd. Pan es i a Jane adre i gartre'r Is-Ganghellor yn nes 'mlaen fe wnaethon ni sylwi bod rhywun wedi taflu carreg trwy'r ffenestr. Felly mi 'naethon ni benderfynu mynd am bryd o fwyd i'r dre' y noson honno."}, {"text_idx": "#000024", "text": "\"Dwi'n cofio clywed merch yn dweud yn Saesneg yn y bwyty \"wasn't the principal brave\"."}, {"text_idx": "#000025", "text": "\"Roedd y stori am y brotest a fy sylwadau am yr heddlu yn drwch ar dudalennau blaen y papurau y diwrnod wedyn."}, {"text_idx": "#000026", "text": "\"Mi gefais i fy ngalw i gyfarfod gyda'r Prif Gwnstabl yng Nghaerfyrddin yn ddiweddarach ac mae'n rhaid dweud i ni gael cyfarfod digon heddychlon er gwaetha' beth oedd wedi digwydd."}, {"text_idx": "#000027", "text": "\"Mi aeth Jane a finnau ar wyliau yn fuan wedi'r brotest. Roedd yna domen o lythyrau yn fy nisgwyl pan ddes i yn o\u0302l. Roedd fy ysgrifenyddes Nan Thomas wedi eu gosod mewn tri phentwr - y rhai neis, y rhai niwtral a'r rhai cas. Rhai gan disgusted of Tunbridge Wells oedd lot o'r rheiny!\""}, {"text_idx": "#000029", "text": "Ar o\u0302l iddo gael ei atal gan y ddau blismon cafodd Emyr Wyn Francis ei gludo i'r ddalfa:"}, {"text_idx": "#000030", "text": "\"Roedd 'na wyth myfyriwr wedi eu harestio a phump ohonon ni wedi cael ein charjio. Tra roedden ni yn y ddalfa buon ni'n bwyta fish and chips a chanu rhai o ganeuon Dafydd Iwan 'da'r plismyn."}, {"text_idx": "#000031", "text": "\"Ar o\u0302l i ni gael ein rhyddhau roedd yn rhaid i ni deithio i Wrecsam i gystadlu yn Eisteddfod yr Urdd. Doedd dim sia\u0302p arnon ni yn y prelims, ond gan bod y newyddion am y brotest dros y lle ym mhobman, dwi'n meddwl bod y beirniaid wedi dangos tipyn bach o dosturi."}, {"text_idx": "#000032", "text": "\"Pan gawson ni'n cyflwyno ar y llwyfan mi gyfeiriodd yr arweinydd Dei Tomos at y brotest - \"Rhowch groeso brenhinol i Aelwyd Pantycelyn\"."}, {"text_idx": "#000033", "text": "\"Rwy'n credu yn gryf mai yma y dechreuodd adfywiad Aelwyd Pantycelyn a hyder y myfyrwyr yng ngrym protestio. Roedd e'n hwb hefyd i Ffederasiwn Plaid Cymru."}, {"text_idx": "#000035", "text": "\"Dwi'n cofio ar ddiwedd yr achos daeth yr erlynydd ata i a chanmol y brotest. Gofynnodd a fyddai'n bosib iddo brynu'r crys-t 'Twll Tin i'r Cwi\u0302n' gen i. Fe roies i iddo fe yn anrheg."}, {"text_idx": "#000036", "text": "\"Rwy'n prowd iawn o'r diwrnod. Roedd e'n drobwynt ac fe newidiodd pethe yn gyflym wedyn ym mherthynas Cymru a\u0302'r 'Sefydliad'. Y flwyddyn ganlynol daeth y refferendwm a sefydlu'r Cynulliad yn 1999. Erbyn hyn mae ganddon ni Geidwadwyr sy'n arddel syniadaeth genedlaethol.\""}, {"text_idx": "#000038", "text": "Prif StraeonAmhariad i deithwyr Trafnidiaeth Cymru i barhauPublished3 awr yn o\u0302lAil berson wedi marw ar o\u0302l gwrthdrawiad CaerffiliPublished4 awr yn o\u0302lCynghorwyr wedi teimlo'n 'anniogel' mewn cyfarfodPublished9 awr yn o\u0302l"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Ail berson wedi marw ar o\u0302l gwrthdrawiad Caerffili"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Cwis: Cysylltiadau Cymru a Ffrainc"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Fideo: Rhyddhau hanner miliwn o glipiau archif"}, {"text_idx": "#000050", "text": "'Dwi eisiau ysbrydoli pobl i beidio colli calon'"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Emyr Lewis a'r 'wyrth' wnaeth newid ei fyd"}]