[{"text_idx": "#000000", "text": "Cadarnhawyd gan arolygon diweddarach mai\u2019r CARTAGENA ydy\u2019r llongddrylliad hwn."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Y tasgau milwrol a roddwyd fel rheol i\u2019r Treill-longau Morlys hyn oedd patrolio, hebrwng confois ac ysgubo ffrwydron. Cafodd mwy na 200 o\u2019r llongau hyn eu suddo, gan ffrwydron gan amlaf, wrth gyflawni\u2019r dyletswyddau hyn."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ar o\u0302l y rhyfel, cafodd y dreill-long ei defnyddio yn y diwydiant pysgota o dan berchenogaeth y Boston Deep Sea Fishing & Ice Co. Ltd. Cafodd ei gwerthu i Weinyddiaeth Forol Brasil ym 1928 a gadawodd Fleetwood gyda chriw danfon ar 15 Ionawr 1928, gan anelu am Rio de Janeiro. Golchwyd bad achub i\u2019r lan yn Llandudno ar 16 Ionawr a gwregys achub yn Carnforth ar 4 Chwefror. Daeth Ymchwiliad gan y Bwrdd Masnach i\u2019r casgliad i\u2019r llong gael ei cholli ar 15 Ionawr 1928, ac i\u2019r criw cyfan foddi. Ar y dyddiad hwn roedd tymestl Grym 8 ym Mo\u0302r Iwerddon."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Yn sgil y golled gyntaf ar y mo\u0302r yn ystod y Rhyfel Mawr, pan gafodd yr AMPHION, sgowtgriwser a adeiladwyd yn Noc Penfro, ei suddo gan ffrwydron mo\u0302r, daeth yn amlwg i\u2019r Morlys nad oedd y llynges o longau ysgubo ffrwydron yn ddigon mawr i amddiffyn porthladdoedd Prydain a\u2019r llwybrau mo\u0302r o amgylch yr arfordir. Cafodd rhaglen i hawlio treill-longau a driffterau o lynges bysgota\u2019r DU ei sefydlu ar fyrder a ffurfiwyd adran dreill-longau y Llynges Frenhinol Wrth Gefn. Hon oedd rhagflaenydd y llynges newydd o longau ysgubo ffrwydron pwrpasol a ga\u0302i ei datblygu wedyn. Erbyn diwedd 1916, nid oedd llawer o longau pysgota addas ar o\u0302l, ac roedd yn hollbwysig sicrhau bod digon o longau pysgota ar gael i ddal pysgod i fwydo\u2019r bobl."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Gofynnodd y Morlys i Smith\u2019s Dock & Co. Ltd. o Middlesbrough, a thri adeiladydd llongau arall (Cook, Welton & Gemmel o Beverley, Cochrane o Selby, a Hall Russell o Aberdeen) i gyflwyno cynlluniau ar gyfer llongau a fyddai\u2019n cyfuno rhinweddau gorau llongau pysgota Mo\u0302r y Gogledd a\u0302 rhai o rolau \u2018llong ryfel fach\u2019, gan gynnwys ysgubo ffrwydron, chwilio am longau-U a gweithredu rhwystrau amddiffynnol ar draws harbwrs. Gwnaeth y Morlys ychydig o newidiadau i\u2019r cynlluniau ac yna rhoddodd archebion mawr i\u2019r ierdydd hyn (ac eraill) ar gyfer llongau a ga\u0302i eu dynodi\u2019n ddosbarth \u2018Strath\u2019, \u2018Mersey\u2019 neu \u2018Castle\u2019."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae\u2019r llongddrylliad ar wely\u2019r mo\u0302r yn weddol gyfan ac yn dangos mor addas oedd treill-longau ar gyfer eu rolau milwrol. Er enghraifft, roedd y winsh fawr ar y dec a ddefnyddid gan dreill-longau pysgota i halio rhwydi yr un mor addas ar gyfer gollwng gwifrau ysgubo ffrwydron. Ffynhonnell: Martin Davies, Y Gymdeithas Archaeoleg Forwrol."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Penodwyd yr Anderson Company o Efrog Newydd i geisio gwerthu\u2019r llongau. Gwerthwyd chwech ohonynt i Lynges Mecsico, ond nid oedd modd eu gwerthu i brynwyr yn yr Unol Daleithiau oherwydd cyfreithiau llongau\u2019r wlad."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ym 1920, derbyniwyd cynnig gan y Rose Street Foundry & Engineering Co. Ltd., Inverness, i ddod a\u0302 rhai o\u2019r treill-longau a driffterau i\u2019r DU i\u2019w gwerthu. Hwyliasant mewn confoi ar draws yr Iwerydd, ac roedd y TR4 yn un o\u2019r rheiny a roddwyd i\u2019w cadw yn Muirtown Basin, Camlas y Caledonian, yn Inverness, yn barod i\u2019w gwerthu ac, o bosibl, eu hailffitio i\u2019w defnyddio\u2019n dreill-longau ager."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Bum mlynedd yn ddiweddarach, roedd y TR4 yn parhau yn Inverness, er bod llwyfan y gwn wedi\u2019i dynnu a howld bysgod wedi\u2019i chreu o flaen y byncer. Yn y diwedd fe gafodd ei phrynu gan y Boston Deep Sea Fishing & Ice Co. Ltd., Grimsby. Cafodd Fred Parkes o Blackpool ei benodi\u2019r rheolwr. Newidiwyd enw\u2019r TR4 i CARTAGENA a rhoddwyd rhif pysgota Fleetwood iddi (FD139)."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Yna cafodd y CARTAGENA ei throsglwyddo i Grimsby i\u2019w harchwilio gan y Bwrdd Masnach cyn hwylio ymlaen i Boulogne lle cafodd ei harolygu eto er mwyn derbyn dosbarthiad llong rhyngwladol gan gymdeithas dosbarthu llongau Ffrainc, y Bureau Veritas. Dychwelodd y CARTAGENA i Fleetwood i gwblhau\u2019r archwiliadau angenrheidiol cyn gallu ei gwerthu i Weinyddiaeth Forol Brasil ym mis Rhagfyr 1927."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Unig olion y dreill-long a ddarganfuwyd wedyn oedd drwm o dar a oedd ar ei dec a\u2019i bad achub, a godwyd o\u2019r mo\u0302r ger Llandudno ar 16 Ionawr. Dair wythnos yn ddiweddarach, codwyd un o wregysau achub y llong ger Carnforth yn Mae Morecambe."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Roedd peth gwaith atgyweirio wedi\u2019i wneud yn Fleetwood i bla\u0302t yng nghorff y llong cyn iddi ymadael, ond daeth yr Ymchwiliad ffurfiol gan y Bwrdd Masnach a gynhaliwyd yn Lerpwl i\u2019r casgliad nad oedd yn bosibl priodoli\u2019r golled i hyn ac na ellid ond dyfalu beth oedd wedi digwydd."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Ym 1989, aeth deifwyr i lawr i longddrylliad a oedd wedi\u2019i nodi ar y siartiau ers 1929 a darganfuwyd ei fod yn dreill-long gyfan. Yr enw ar y gloch a achubwyd o\u2019r llong oedd \u2018TR4\u2019. Ers hynny mae aelodau Clwb Deifio Caer (BSAC) wedi bod yn ymchwilio i hanes y CARTAGENA a\u2019i thaith drasig olaf."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ar ddechrau\u2019r rhyfel mawr, credai\u2019r Morlys nad oedd angen ond 150 treill-long neu ddriffter i ffurfio gwasanaeth patrolio ac ysgubo ffrwydron. Ond erbyn diwedd y rhyfel roedd y Llynges Frenhinol wedi defnyddio 627 o Dreill-longau Morlys a oedd wedi cael eu hadeiladu\u2019n bwrpasol, eu prynu gan wledydd tramor, neu eu cipio fel gwobrau. Cafodd 1,456 o dreill-longau eraill eu llogi a\u2019u gweithredu, ynghyd a\u0302 llawer math arall o long fach, fel Llongau Patrolio Atodol. O blith y treill-longau a logwyd, cafodd 266 eu colli wrth wasanaethu\u2019r Llynges."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Y CARTAGENA yw un yn unig o\u2019r \u2018llongau rhyfel\u2019 bach hyn a gyflawnodd gymaint mewn llawer o wahanol rolau. Mae\u2019r criw a gollwyd pan suddodd y CARTAGENA yn cynrychioli\u2019r miloedd o bysgotwyr a oedd mor aml yn ffurfio craidd eu criwiau adeg rhyfel."}]