[{"text_idx": "#000005", "text": "O ganlyniad i haelioni eithriadol Andrew Carnegie, roedd nifer o drefi Cymru erbyn dechrau\u2019r 20fed ganrif yn berchen ar adeiladau trawiadol lle gellid benthyca llyfrau a darllen papurau newydd yn rhad ac am ddim. Fodd bynnag, roedd cynghorau tref yn aml yn pryderu am y gost i\u2019r trethdalwr a byddai ardaloedd gwledig fel rheol yn colli allan. Ym 1919, arweiniodd penderfyniad llywodraeth Lloyd George i greu gwlad addas i\u2019n dewrion yn sgil trawma\u2019r Rhyfel Byd Cyntaf at Ddeddf Llyfrgelloedd Cyhoeddus a roddodd gyfrifoldeb dros lyfrgelloedd cyhoeddus yn nwylo\u2019r cynghorau sir. Am y tro cyntaf, ariannwyd gwasanaethau llyfrgell ledled Cymru a rhoddwyd cynnig ar syniadau newydd megis defnyddio llyfrgelloedd teithiol ac addasu neuaddau pentref mewn cymunedau gwledig."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Dylanwadodd y syniad o \u2018Gymru\u2019 fel cenedl gyda\u2019i sefydliadau ei hun ar y ffordd y bu pobl yn trafod dyfodol llyfrgelloedd. Ym 1930, anogwyd y cynghorau sir gan Syr William Llewelyn Davies, y Llyfrgellydd Cenedlaethol ar y pryd, i gydweithio ar greu catalog cenedlaethol o lyfrau er mwyn gallu eu rhoi ar fenthyg ar draws Cymru. Ym 1931, sefydlwyd cangen Gymreig y Gymdeithas Llyfrgelloedd. Yn ogystal, rhoddodd diwedd yr Ail Ryfel Byd ysgogiad newydd i ddarparu cyfleoedd i bobl elwa ar ddosbarthiadau nos a digwyddiadau diwylliannol mewn llyfrgelloedd."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Y cyfnod o ganol y 1950au hyd at y 1970au oedd oes aur llyfrgelloedd cyhoeddus yng Nghymru. Agorwyd llyfrgelloedd sir a changen ar hyd a lled Cymru, ac roedd llyfrau Cymraeg ar gael mewn llawer ohonynt. Cafodd Llyfrgell Sir Benfro yn Hwlffordd ei hagor ym 1969 \u2013 mae cerflun nodedig gan David Tinker ar du allan yr adeilad yn cynrychioli llyfr agored."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ers 2000, rhoddwyd pwrpas newydd i lyfrgelloedd cyhoeddus fel mannau digidol sy\u2019n darparu mynediad a hyfforddiant am ddim i bobl nad oes ganddynt eu cyfrifiaduron eu hunain. Roedd Cymru yn arloeswr ym maes creu gwasanaethau llyfrgell i bobl ifanc. Yn yr 21ain ganrif, mae llyfrgelloedd cyhoeddus yn parhau i fod yn fannau cymunedol diogel sy\u2019n croesawu pawb."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Llyfrgell Aberystwyth ar ei newydd wedd 2012"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Yn yr 20fed ganrif adeiladwyd llyfrgelloedd newydd hefyd mewn prifysgolion a cholegau. Ym 1927, sefydlwyd Coleg Harlech i ddarparu ail gyfle i bobl a oedd wedi colli allan ar addysg ysgol neu a oedd yn awyddus i newid cyfeiriad. Lleolwyd y coleg ym Mhlas Wernfawr, ty\u0302 Celf a Chrefft a adeiladwyd ym 1907 i George Davison, miliwnydd ecsentrig a oedd yn gefnogol i lawer o achosion sosialaidd. Ychwanegwyd y llyfrgell, a gynlluniwyd gan bensaer lleol, Griffith Morris, ym 1939, a bu cenedlaethau o fyfyrwyr yn elwa ar y profiad o astudio yno nes cau\u2019r coleg ym 2019."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Yn y 1960au a\u2019r 1970au, daeth y llyfrgell yn ganolbwynt campysau prifysgolion, er enghraifft, Llyfrgell Hugh Owen ym Mhrifysgol Aberystwyth a agorwyd ym 1973 gan gymryd lle\u2019r llyfrgell Fictoraidd yn yr Hen Goleg ar y promena\u0302d. Yn y flwyddyn honno hefyd, agorwyd Llyfrgell Glowyr De Cymru ym Mhrifysgol Abertawe i ddiogelu casgliadau Sefydliadau\u2019r Glowyr ar o\u0302l iddynt gau. Mae\u2019n parhau i gefnogi addysg i oedolion fel y gwnaeth Sefydliadau\u2019r Gweithwyr y mae llawer ohonynt bellach wedi\u2019u colli. Roedd Ysgol Pensaerni\u0308aeth Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd yn gyfrifol am gynllunio sawl adeilad llyfrgell, gan gynnwys llyfrgell Coleg y Drindod yng Nghaerfyrddin."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Llyfrgell Coleg y Drindod 1994"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae llyfrgelloedd Cymru, o\u2019r Llyfrgell Genedlaethol i\u2019r llyfrgell gangen fach a\u2019r llyfrgell academaidd ddigidol, yn parhau i ymateb i\u2019r heriau o sicrhau bod pawb yn gallu cyrchu gwybodaeth. Ym 1889, pan godwyd Llyfrgell Pillgwenlly yng Nghasnewydd, cerfiwyd y geiriau \u2018Knowledge is Power\u2019 uwchben y drysau; cafwyd adlais o hyn gan y Manic Street Preachers yn eu ca\u0302n \u2018A Design for Life\u2019 ym 1996, gyda\u2019i llinell agoriadol \u2018rhoddodd llyfrgelloedd rym i ni\u2019!"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Ymunwch a\u0302\u2019r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae\u2019n rhad ac am ddim!"}]