[{"text_idx": "#000001", "text": "Doedd Caernarfon ddim wastad yn dref heddychlon fel"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Dyma dref farchnad fywiog ar lan y mo\u0302r ag iddi hanes rhyfeddol mewn brics hynafol a doc a choedwig anhygoel heb anghofio gwestai Eryri. Rhaid cofio bod y setliad hynafol hwn yn gaer a adeiladwyd yn unswydd i amddiffyn yn erbyn ymosodwyr. Felly, gyda hynny mewn cof \u2013 gadewch i ni dyrchu i hanes Caernarfon a dysgu am y brwydrau mawr a gynhaliwyd yma."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Roedd y Cymry ers blynyddoedd lawer wedi sefyll yn gadarn yn erbyn ymosodiadau\u2019r Saeson Sacsonaidd gan geisio cadw eu mamwlad gydag egni rhyfeddol, fodd bynnag, ar o\u0302l canrifoedd, dechreuodd y Brenin Edward ei ymgyrch o gipio tiroedd Cymru."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Caernarfon, fel y gwyddoch, oedd yr prif adeilad y brenin Edward o Loegr er mwyn atgyfnerthu ei bw\u0302er ledled Cymru drwy sefydlu \u2018Cylch Haearn\u2019 cryf."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Dyma brifddinas weinyddol Gogledd Cymru \u2013 ac o ganlyniad, cafodd y castell a\u2019r dref gaerog o\u2019i amgylch eu hadeiladu ar raddfa fawr. Roedd hefyd arwyddoca\u0302d symbolaidd gan fod caer Rufeinig Segontium wedi\u2019i lleoli gerllaw."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Cafodd y Castell a\u2019r Dref eu hanrheithio gan Madog ap Llywelyn yn 1294 mewn gwrthryfel yn erbyn pwerau Lloegr, a chafodd hyn ei amseru pan oedd lluoedd Brenin Edward yn canolbwyntio ar yr ymgyrch yn Ffrainc, ond yn anffodus i\u2019r Cymry, roedd y tywydd gwael wedi rhwystro Edward rhag hwylio. Cafodd yr ymosodiad ar y cyfandir ei ohirio\u2019n gyflym a throdd Edward ei sylw at Gymru. Cafodd Caernarfon ei goresgyn gan luoedd Madog a chafodd y castell ei feddiannu. Dim ond blwyddyn wnaeth y gwrthryfel bara, ac ni chafwyd gwrthryfel hirach nes gwrthryfel Owain Glyndwr yn y 15fed ganrif."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Am dros ddwy ganrif ar o\u0302l concwest y Saeson ar Gymru, mae\u2019r trefniadau a sefydlwyd gan Edward I ar gyfer llywodraethu\u2019r wlad yn eu lle \u2013 i raddau helaeth, dyma\u2019r cylchoedd haearn o gestyll a adeiladwyd. Cafwyd gwarchae yn y dref a\u2019r castell gan Owain Glyndwr adeg Gwrthryfel Glyndwr (1400-1415)."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Daeth y frwydr i ben heb enillydd clir, gyda 300 o filwyr o Gymru yn farw \u2013 ond dangosodd fod gan fyddin Glyndwr y gallu i ymosod ar unrhyw annedd Seisnig. Fe ynysodd Caernarfon hefyd o\u2019i rhwydwaith cymorth \u2013 Pwerau Lloegr. Roedd hwn yn gam anhygoel o ddefnyddiol i sefyllfa strategol Owain yn ystod y gwrthryfel hwn."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Er i wrthryfel Owain fethu yn y pen draw, mae Owain yn cael ei alw\u2019n arwr Cymreig mawr yn ymladd i gadw diwylliant ei famwlad \u2013 a chaiff ei adnabod yn aml fel y William Wallace Cymreig. Diflannodd ar o\u0302l y gwrthryfel ac ni chafodd ei ddal byth."}]