[{"text_idx": "#000005", "text": "Ar ddechrau\u2019r diwrnod, cawsom ein croesawu gan ein tywysydd Roberta Roberts o gwmni Celtic Tour Guide Wales. Wrth i ni ddringo dros Fryniau Clwyd rhwng Rhuthun a\u2019r Wyddgrug, cawsom ein hannog i ystyried y dirwedd hydrefol odidog yr oedd Roberta mor wybodus amdani, a thaniodd fy nychymyg gyda hanes arlunwyr enwog oedd wedi syrthio mewn cariad a\u0302 thirwedd Gogledd Ddwyrain Cymru. O Richard Wilson y dywedir ei fod wedi paentio arwydd y \u2018We Three Loggerheads\u2019 i dalu ei dab cwrw mawr, i Charles Kingsley, awdur \u2018Waterbabies\u2019 a oedd yn dod i aros yn aml ac yn mynd am dro ar hyd yr afon Li\u0302t. Wrth gyrraedd i\u2019r Wyddgrug, aethom heibio tafarn y Pentan, gydag arwydd yr awdur enwog o\u2019r Wyddgrug, Daniel Owen, a hanes ei gymeriad Enoc Huws a symudodd fysedd y cloc ymlaen i osgoi\u2019r bregeth hir. Eglurodd Roberta am hanes Terfysgoedd yr Wyddgrug yn 1869, pan gafodd 7 glo\u0308wr ddedfryd o ddeng mlynedd o lafur caled yn dilyn anghydfod a\u0302 rheolwr y gwaith glo lleol, dedfryd lem iawn o\u2019i gymharu a\u0302 safonau heddiw."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Yn o\u0302l i\u2019r presennol ac fe arhosom wrth Gofeb Ryfel yr Wyddgrug, sy\u2019n cuddio\u2019r fynedfa i drysor cudd anhygoel. Rydw i wedi byw yn yr ardal hon y rhan fwyaf o\u2019m bywyd a dyma\u2019r tro cyntaf i mi ymweld a\u0302 Bryn y Beili, safle Castell Normanaidd ers 1100. Cawsom daith drylwyr iawn gan staff a gwirfoddolwyr brwdfrydig a eglurodd nad yw\u2019r Wyddgrug yn ymddangos yn y llyfr Domesday oherwydd na ddechreuodd tan ychydig wedi hynny. Yn dilyn Brwydr Hastings, sefydlodd y Normaniaid anheddiad yn 1086 ar dwmpath rhewlifol a ddaeth yn Fryn y Beili oherwydd yr olygfa odidog o\u2019r ardal. Ystyr y gair Beili yw clostir a byddai wedi bod yn fwnt (clwt o dir) i ddechrau, ble\u2019r oedd yr uchelwr yn cadw llygaid ar bethau a byddai ffens bren 15 troedfedd o gwmpas y beili yn bennaf i gadw da byw. Rydw i wedi meddwl yn aml sut cafodd yr Wyddgrug ei enw, a chredir ei fod yn deillio o enw\u2019r uchelwr Normanaidd, Ronald de Mount oedd yn byw ym Mryn y Beili a bod hyn wedi dod yn \u2018Mold\u2019 yn Saesneg dros y blynyddoedd. Yn 1277, dinistriodd Llywelyn ap Gruffydd y castell a bu ymladd brwd am y safle rhwng arglwyddi Gwynedd, Powys a\u2019r Gororau. Bellach, mae Bryn y Beili yn berchen i bobl yr Wyddgrug wedi iddynt ddod at ei gilydd i\u2019w brynu gan y Fonesig Mostyn yn 1920. Mae ganddynt lawer o ddatblygiadau newydd cyffrous gyda chanolfan newydd sbon a man chwarae ar thema castell ar y gweill."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ar o\u0302l dod i lawr i\u2019r dref, fe wnaethom ddringo rhywfaint i Theatr Clwyd. oedd yn fwy cyfarwydd i mi. Ar o\u0302l mwynhau cinio blasus, cawsom wledd go iawn gyda thaith y tu o\u0302l i\u2019r llenni. Roedd y theatr wrthi\u2019n brysur yn adeiladu\u2019r set, cynllunio\u2019r goleuadau a sain ac ymarfer ar gyfer y Panto Nadolig Beauty and The Beast. Roedd yn agoriad llygaid gweld cymaint o waith paratoi oedd ei angen ar gyfer cynhyrchiad mor fawr, ac roedd elfen o gyffro am y gwaith ailwampio oedd yn yr arfaeth i foderneiddio a gwella\u2019r lle sydd bron yn 50 oed."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Yna, yn o\u0302l a\u0302 ni am y bws i ymweld a\u0302 safle llawer tawelach, sef Ffynnon Santes Winefride yn Nhreffynnon. Mae hwn yn safle hudolus i unrhyw un sydd erioed wedi bod yno. Mae\u2019n rhan o hanes cyfoethog y Pererinion Brenhinol ac mae\u2019r dw\u0302r yn enwog am ei allu iachusol hudolus. Y peth mwyaf teimladwy oedd gweld y pentwr o hen faglau yn yr amgueddfa a adawyd gan rai oedd wedi ymolchi yn nw\u0302r y ffynnon ac wedi cael iacha\u0302d gwyrthiol fel nad oedd arnynt eu hangen mwyach. Roedd gwawr las i\u2019r dw\u0302r yn y Cysegr ac mae bedyddfaen ble gallwch yfed neu lenwi cwpan a gallwch hefyd ymolchi am awr a hanner bob dydd yn y pwll allanol os ydych yn ddigon dewr yn ystod misoedd y gaeaf. Tynnodd Roberta sylw at y graffiti hynafol gan ymwelwyr amrywiol a\u0302\u2019r gladdgell, rhai ohonynt yn dyddio\u2019n o\u0302l 600 o flynyddoedd."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Yn olaf, fe aethom i le oedd yr un mor hudolus, Castell y Fflint. Nid ydych yn cysylltu\u2019r Fflint a\u2019i rhesi tai uchel a\u0302 chyrchfan gwyliau, ond mae\u2019r castell wir yn arbennig ac roeddem yn ddigon lwcus i ymweld tua diwedd y prynhawn pan oedd gwawr binc i\u2019r awyr. Castell y Fflint oedd y cyntaf o\u2019r hyn a elwid wedyn yn \u201cGadwyn Haearn\u201d Edward y Cyntaf. Cadwyn o gaerau a gynlluniwyd i amgylchynu Gogledd Cymru a gormesu\u2019r Cymry. Dechreuwyd ei adeiladu bron yn syth wedi i Edward y Cyntaf ddechrau\u2019r Rhyfel Cymru cyntaf yn 1277. Mae\u2019n enwog hefyd oherwydd mai dyma leoliad y cyfarfyddiad tyngedfennol yn 1399 rhwng Richard II a gelyn i\u2019r goron Henry Bolingbroke (ddaeth yn Henry IV yn ddiweddarach) \u2013 digwyddiad sydd wedi ei anfarwoli yn Richard II gan Shakespeare. Mae grisiau newydd sbon wedi cael eu gosod yn un tw\u0302r. Mae\u2019n uwch na\u2019r disgwyl ond mae\u2019n werth ei ddringo i weld yr olygfa o aber Afon Dyfrdwy. Os edrychwch yn ofalus, gallwch weld ffurfiau\u2019n eistedd ar y meinciau, ond maen nhw\u2019n llonydd iawn oherwydd ffigurau ydynt i nodi\u2019r rhai a fu\u2019n gwasanaethu yn y rhyfel byd cyntaf ac a fu\u2019n hyfforddi yma. Maent i\u2019w gweld yn syllu allan i\u2019r mo\u0302r yn myfyrio ar eu tynged. Mae\u2019r tw\u0302r gyferbyn wedi cael ei alw\u2019n addas iawn gan bobl leol yn Dw\u0302r yr Eliffant gan ei fod wir yn debyg i eliffant. I gyd-fynd ag elfen artistig y daith, dangoswyd delweddau o ddarlun Turner o\u2019r castell i ni, ac nid oes llawer wedi newid ers iddo ei ddarlunio mor dda."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Gyda'i gilydd, mae Wrecsam, Sir y Fflint a Sir Ddinbych yn cynnig profiad gwych i ymwelwyr yng Ngogledd Ddwyrain Cymru, gyda mo\u0302r a mynyddoedd, hanes a chelf gyfoes, ac amrywiaeth o ddigwyddiadau arbennig i'r teulu cyfan i mwynhau."}]