[{"text_idx": "#000000", "text": "Cerddor Cymreig nodedig oedd Mansel Thomas \u2013 yn gyfansoddwr, pianydd, arweinydd, beirniad, arholwr, Cyfarwyddwr Gwyliau a Phennaeth Cerddoriaeth BBC Cymru. Cafodd fywyd prysur ac amrywiol iawn ym myd cerddoriaeth ond ei brif ddile\u0301it oedd cyfansoddi ac mae\u2019r holl gyfansoddiadau o\u2019i eiddo\u2019n tystio i hyn \u2013 dros 400 o deitlau bellach mewn print."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Yn frodor o\u2019r Rhondda Fach, enillodd Ysgoloriaeth y Rhondda ac yn 16 oed aeth i\u2019r Academi Gerdd Frenhinol yn Llundain i astudio cyfansoddi a\u2019r piano. Yn y fan honno, cafodd gyfnod disglair iawn fel myfyriwr, gan ennill gwobrau arbennig ac yn graddio ym 1930 gyda gradd B.Mus allanol o Durham. Yna, treuliodd pum mlynedd arall yn Llundain fel cyfansoddwr, arweinydd a re\u0301pe\u0301titeur ac ym 1936 ymunodd a\u0302\u2019r BBC yng Nghaerdydd fel cynorthwyydd cerdd a dirprwy arweinydd Cerddorfa Gymreig y BBC oedd newydd ei ffurfio."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Ar o\u0302l gwasanaethu yn y rhyfel, dychwelodd i\u2019r BBC a daeth yn Brif Arweinydd y gerddorfa ac ym 1950 fe\u2019i penodwyd yn Bennaeth Cerdd BBC Cymru. Dyma flynyddoedd ffurfiannol a chynyddodd amlder ac ansawdd darllediadau o gerddoriaeth Gymreig ac artistiaid o Gymru o dan ei wyliadwriaeth graff a phroffesiynol. Fodd bynnag, ym 1965, ymddeolodd o\u2019r BBC er mwyn ymroi i gyfansoddi ac ar o\u0302l hynny cynhyrchodd yr hyn sydd fwy na thebyg ei gorpws pwysicaf o gyfansoddiadau, yn enwedig mewn meysydd corawl a lleisiol, gan gynnwys gweithiau i\u2019r Arwisgo Brenhinol ym 1969. Ceir dros 150 o ganeuon unawd a threfniannau gwreiddiol megis Y Bardd, A Hymn to God the Father a\u2019r setiau o ddeuddeg ca\u0302n gan gynnwys Caneuon Grace a Sia\u0302n. Mae\u2019r gerddoriaeth gorawl yn cynnwys sawl grw\u0302p \u2013 corau meibion, merched, cymysg a phlant \u2013 gan gynnwys motetau, anthemau, rhan-ganeuon, trefniannau a gweithiau corawl mwy megis Salm 135, y cantata In Praise of Wisdom a\u2019r Three Songs of Enchantment. Mae ei weithiau offerynnol niferus yn defnyddio ensemblau amrywiol ac fe\u2019u coronir gan ei Bumawd i\u2019r Piano, Ma\u0302n Amrywiadau (band pres) a Thema ac Amrywiadau (cerddorfa)."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Click image for more pages"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Cyfansoddwyd y rhan-ga\u0302n hon yn ystod blynyddoedd cynnar Mansel Thomas fel myfyriwr yn yr Academi Gerdd Frenhinol yn Llundain lle bu\u2019n astudio cyfansoddi a\u2019r piano o 1925. Fe\u2019i hysbrydolwyd i osod i go\u0302r meibion y gerdd To Daffodils gan y bardd telynegol a chlerigwr Seisnig, Robert Herrick (1591-1674) a dyma a anfonodd i Go\u0302r Meibion Pendyrys a ffurfiwyd ym 1924 ac a glywyd ganddo yn ymarfer mewn ysgol iau ger ei gartref yn Tylorstown yn y Rhondda Fach. Derbyniwyd llawysgrif y rhan-ga\u0302n ym 1927 ac mae tystiolaeth o berfformiad yn y Saesneg gan go\u0302r meibion (Cymdeithas Glee) yr un flwyddyn a hefyd o ddarllediadau radio mynych yng Nghymru ar o\u0302l hynny. Cadwodd le mor gadarn yn repertoire y co\u0302r ac roedd mor boblogaidd gofynnodd W.S. Gwynn Williams (Cyhoeddiadau Gwynn) i\u2019r cyfansoddwr am addasiad i leisiau cymysg (SATB) a gyhoeddwyd (dan y teitl Daffodils) ym 1939. Ar yr adeg honno, ychwanegwyd fersiwn o\u2019r gerdd yn y Gymraeg gan T. Gwynn Jones dan y teitl Cennin Aur."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae\u2019r gerddoriaeth yn adlewyrchu\u2019n dyner edifeirwch y gerdd bod cennin Pedr y gwanwyn yn \u2018... haste away so soon\u2019, einioes, fel i ni feidrolion, sydd ond yn fyr. Mae\u2019r gosodiad cerddorol gan y cyfansoddwr yn ei arddegau\u2019n nodedig am aeddfedrwydd ei fframwaith melodig, gweadol a harmonig ac yn enwedig hefyd am ei sensitifrwydd i rythmau amrywiol y gerdd y mae\u2019n eu dehongli gyda sicrwydd mydryddol disglair."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Caneuon Grace a Sia\u0302n (1945)"}, {"text_idx": "#000010", "text": "\u201cYsgrifennwyd Caneuon Grace a Sia\u0302n tra oeddwn wedi fy lleoli ym Mrwsel fel aelod o Luoedd E.F. ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd. Twts bach oedd Grace a Sia\u0302n ar y pryd ac ysgrifennais y caneuon fel y gallent gael eu canu iddynt. Nid yw hyn yn golygu bod y caneuon eu hunain yn rhy anodd i blant eu canu a gobeithiaf y bydd llawer o blantos yn cael pleser o\u2019u dysgu.\u201d"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Roedd Grace a Sia\u0302n wedi ymgyffroi\u2019n la\u0302n pan gyrhaeddodd yr amlen gyda\u2019r llawysgrifau (dyddiedig \u2018Medi 1945\u2019) o Frwsel! Yn fuan iawn synhwyrodd y merched fod i\u2019r caneuon alawon hynod ddeniadol a chofiadwy, boed yn sionc neu\u2019n fyfyriol, ac mae rhan y piano\u2019n ychwanegu\u2019n fawr at gymeriad a naws pob un. Mae\u2019r rhan fwyaf o\u2019r caneuon yn para llai na munud ac ar recordiad LP Cwaliton (QMP 2000) gan Esme Lewis (Soprano) gyda\u2019r cyfansoddwr yn cyfeilio iddi, mae\u2019r holl ganeuon yn para llai na deuddeg munud. Ceir dau recordiad masnachol arall o\u2019r caneuon sydd hefyd yn haeddu cael eu hailgyhoeddi ar CD. Mae\u2019r caneuon hyn yn addas iawn i\u2019w perfformio gan gantorion ifainc ac ifainc iawn, boed fel unigolion neu mewn grwpiau unsain."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Yn aml, cyfeirir at \u201cY Bardd\u201d fel un o\u2019r gorau o\u2019r holl ganeuon unawd gan gyfansoddwr o Gymru \u2013 yn bendant dyma farn y cyfansoddwr William Mathias yn ei deyrnged goffa i Mansel Thomas ym 1986 \u2013 \u201c.....os oes gosodiad mwy hiraethus i eiriau Cymraeg na\u2019r Bardd ni wn amdano.\u201d Bu Aneirin Talfan Davies, Pennaeth Rhaglenni BBC Cymru a chydweithiwr i Mansel Thomas, yn talu teyrnged i\u2019r bardd a chyfansoddwr mewn nodyn ar glawr LP fel hyn:"}, {"text_idx": "#000013", "text": "\u201cMae englynion R. Williams Parry, in memoriam Hedd Wyn, wedi mynegi\u2019r galar hwnnw mewn geiriau aruchel, ac mae eu dwysdeimlad wedi\u2019i amlygu\u2019n dda yn y trefniant gogoneddus hwn gan Mansel Thomas.\u201d"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Cyfansoddwyd y gerddoriaeth ar gyfer y ga\u0302n hon ym mlynyddoedd cynnar yr Ail Ryfel Byd ac fe\u2019i cyhoeddwyd ym 1945 fel can i bob cwmpasran leisiol ac eithrio\u2019r bas. Ar o\u0302l dychwelyd ym 1946 o wasanaethu yn y rhyfel (dramor yn bennaf), ymgymerodd Mansel Thomas a\u0302 swydd uwch yn y BBC fel Prif Arweinydd Cerddorfa Gymreig y BBC ar ei newydd wedd, a chododd y cyfle wedyn i berfformio\u2019r ga\u0302n hon gyda cherddorfa. Roedd ei offeryniaeth yn cymryd i ystyriaeth yr adnoddau cymharol fach oedd ar gael a chymeriad cynnil ei drefniant o\u2019r geiriau \u2013 llinynnau a\u0302 ffliwt, clarine\u0301t, corn a thelyn. Roedd y llinynnau\u2019n cadw ymhell o fewn cwmpas rhan y piano, gyda\u2019r nodweddion a roddwyd i\u2019r offerynnau chwyth yn tueddu at ddeunydd unawd ac ychwanegiad at yr alaw. Fodd bynnag, wrth i adnoddau\u2019r gerddorfa gynyddu ar ddechrau\u2019r 1950au, galluogwyd Mansel Thomas i greu gweadau cerddorfaol cyfoethocach drwy ddyblu\u2019r adran chwyth a chyflwyno aml i sgo\u0302r \u2018divisi\u2019 ar gyfer y llinynnau \u2013 gan ddwysa\u0301u ac ehangu cwmpasrannau\u2019r llinynnau, nid yn unig ar y dechrau, ond hefyd yn yr adran ganolog fwy angerddol ac ar gyfer y codeta cordiol olaf."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Felly, roedd yr \u2018Offeryniaeth Newydd\u2019 (chwedl yntau) hefyd yn barod ar gyfer recordiad LP Cwaliton o\u2019r ga\u0302n ym 1957 gan yr unawdydd Helen Watts (contralto) gyda Cherddorfa Symffoni Llundain dan arweiniad Mansel Thomas \u2013 recordiad o gryn werth ac mae\u2019n hen bryd iddo gael ei ailgyhoeddi ar CD!"}]