[{"text_idx": "#000005", "text": "Nid yw Subodh Chandra Mahalanobis yn enw cyfarwydd i lawer, ond roedd y cyn-academydd o Brifysgol Caerdydd yn arloeswr yn ei gyfnod. Yng Ngholeg Prifysgol De Cymru a Sir Fynwy (a ddaeth yn ddiweddarach yn Brifysgol Caerdydd), fe dorrodd dir newydd nid yn unig yn y byd gwyddonol ond hefyd drwy ei waith yn hyrwyddo annibyniaeth India."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ganwyd Mahalanobis yn Kolkata ym 1868. Datblygodd frwdfrydedd dros ymchwiliad gwyddonol yn ifanc ac ymrestrodd yn Ysgol Meddygaeth Calcutta yn 1883. O fanno, fe wnaeth ei ffordd i Brydain, yn astudio ym Mhrifysgol Caeredin, cyn teithio i\u2019r de yn 1897 i Gaerdydd, a dod yn ddarlithydd cynorthwyol ac yn arddangoswr mewn ffisioleg. Yn o\u0302l The Cardiff Times yn 1897, hwn oedd y tro cyntaf i Indiad gael ei benodi\u2019n arholwr ar gyfer gradd wyddonol mewn prifysgol Brydeinig."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Yn wir, roedd hwn yn gyfnod arloesol yn hanes Prifysgol Caerdydd. Ychydig dros ddegawd ar o\u0302l i Mahalanobis weithio yng Nghaerdydd, ymunodd Millicent Mackenzie, un o benseiri mudiad y swffragetiaid a\u0302\u2019r Brifysgol gan ddod yn athro benywaidd cyntaf mewn prifysgol siartredig lawn yn y DU ."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Roedd Mahalanobis ei hun hefyd wedi bod yn weithgar yn wleidyddol ym maes hawliau a chenedlaetholdeb Indiaidd. Roedd yn aelod o Gyngres Genedlaethol India ac yn llywydd cymdeithas Indiaidd Caeredin. Roedd hefyd yn aelod sefydlol o Gymdeithas Foesegol Caeredin yn trafod pynciau megis hawliau Indiaid a\u2019u haddysg."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Credai ymchwilydd modern ym Mhrifysgol Caeredin ei fod yn bosibl y cafodd Mahalanobis drafferth datblygu ei yrfa ym Mhrydain. Gall hyn fod wedi ei ysgogi i ddychwelyd i India, lle daeth yn athro yn Kolkata yn 1900. Yno, fe sefydlodd ffisioleg fel pwnc academaidd annibynnol yn y wlad: cafodd ei waith effaith ddwys ar addysg Indiaidd. Yn 1934, daeth yn llywydd sefydlol Cymdeithas Ffisiolegol India \u2013 sefydliad sy\u2019n parhau heddiw. Er cyflawniadau a gallu diamheuol Mahalanobis, ychydig iawn a ysgrifennwyd amdano, a dim ond ychydig o gydnabyddiaethau sydd o\u2019i gyfraniadau arloesol i fywyd Prifysgol yng Nghaeredin a Chaerdydd."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Wedi\u2019ch ysbrydoli gan hanes Subodh Chandra Mahalanobis? Dywedwch wrthym am enwau nodedig eraill sydd a\u0302 chysylltiadau a\u0302 Chaerdydd a Phrifysgol Caerdydd: rydym eisiau eich awgrymiadau am ffigurau hanesyddol sy\u2019n haeddu cael eu dathlu mewn enwau adeiladau, gwaith celf a phortreadau ar y campws."}]