[{"text_idx": "#000000", "text": "Datrys yr argyfwng tai yng Nghymru"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Cyhyd a\u0302 bod cyfalafiaeth yn parhau, bydd tai bob tro yn nwydd neu\u2019n fuddsoddiad i rai, tra bo eraill yn byw mewn trallod"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae\u2019r argyfwng coronafeirws wedi\u2019i ddiffinio gan ddosbarth. Mae\u2019r misoedd diwethaf wedi gweld pobl dosbarth gweithiol yn cael eu gorfodi i fynd i weithio o dan amodau peryglus, i\u2019n cadw ni\u2019n ddiogel, tra bo gweddill cymdeithas yn edrych o bell."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Un o\u2019r prif feysydd lle mae\u2019r argyfwng wedi amlygu\u2019r bwlch dosbarth yw tai. Roedd tai yn bwnc dwys yng Nghymru cyn yr argyfwng, ac mae\u2019r pandemig wedi amlygu\u2019r graddau y mae ansicrwydd tai yn effeithio\u2019n fileinig ar bobl dosbarth gweithiol ar draws Cymru gyfan."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Gwreiddyn yr argyfwng tai yw bod lloches, anghenraid dynol sylfaenol, o dan gyfalafiaeth wedi dod yn nwydd, yn fuddsoddiad. Tra bod eli\u0302t byd eang wedi troi eiddo i mewn i ased ariannol er mwyn ei brynu a\u2019i werthu fel y mynnont, mae\u2019r rheiny heb fynediad at eiddo, nawr yn gorfod nid yn unig gwerthu eu llafur er mwyn goroesi, ond hefyd yn gorfod trosglwyddo darn enfawr o\u2019u cyflog i landlordiaid \u2013 dosbarth o bobl sy\u2019n elwa o wneud dim byd ar waha\u0302n i fod yn berchen ar sawl ty\u0302 \u2013 er mwyn cadw to uwch eu pennau. O ganlyniad i nwyddoli lloches, mae miloedd o bobl yn troi mewn trobwll o ansicrwydd tai, ac yn cael eu gorfodi i symud yn rheolaidd, i fyw mewn tai rhent o safon isel, neu i orfod dewis rhwng lloches ag anghenion eraill megis gwres neu fwyd. Mae tai bregus o safon isel hefyd yn cael effaith andwyol ar iechyd corfforol a meddyliol pobl, sy\u2019n esbonio ymgyrch presennol y grw\u0302p tenantiaid o\u2019r enw Acorn o dan y teitl #housingishealth."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Ymgorfforiad mwyaf dystopaidd yr argyfwng tai yw\u2019r cynifer o aelwydydd yng Nghymru sy\u2019n cael eu bygwth neu\u2019n cael eu gwneud yn ddigartref oherwydd diffyg tai cymdeithasol dibynadwy. Mae cyfradd yr aelwydydd sydd mewn perygl o ddigartrefedd yn cynyddu\u2019n gyflym blwyddyn ar o\u0302l blwyddyn, gyda bron i 12,000 o aelwydydd yn cael eu gwneud yn ddigartref yn 2018/19, y gyfradd uchaf ers cyflwyno\u2019r Ddeddf Tai (Cymru) yn 2014. Mae nifer sylweddol o\u2019r aelwydydd hyn yn cynnwys plant, a fydd yn dioddef trawma enbyd o ganlyniad i\u2019r ansicrwydd hwn. Yn groes i\u2019r naratif o fethiant personol sy\u2019n amgylchynu digartrefedd (sy\u2019n canolbwyntio ar bethau megis dibyniaeth, problemau iechyd meddwl, ayyb), mae\u2019r mwyafrif o aelwydydd yn dod yn ddigartref o ganlyniad i broblemau tai, megis o\u0302l-ddyledion rhent, dyled neu broblemau a\u0302 landlordiaid, h.y., o ganlyniad i\u2019r ffaith syml nad yw tai yn fforddiadwy neu\u2019n ddibynadwy i bobl gyffredin yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Nid yw Llywodraeth Cymru wedi dangos uchelgais nac ewyllys gwleidyddol i ddatrys yr argyfwng tai dros yr ugain mlynedd ddiwethaf. Yn 2016, addawodd Llywodraeth Cymru i adeiladu 20,000 o dai \u2018fforddiadwy\u2019 erbyn 2021 er bod angen i Gymru adeiladu 14 mil y flwyddyn er mwyn ateb y galw. Er i nifer enfawr o aelwydydd gael eu gwneud yn ddigartref y llynedd, dim ond 2592 o dai \u2018fforddiadwy\u2019 a adeiladwyd gan Lywodraeth Cymru. Wrth ysgrifennu\u2019r darn hwn, mae Llywodraeth Cymru yn chwe mil o dai yn brin o\u2019u targed ceidwadol hwythau, ac yn dangos ychydig iawn o frys ynghylch y diffyg enbyd o dai fforddiadwy."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ar ben hynny, fel y byddem yn ei ddangos, dim ond canran fach iawn o\u2019r tai \u2018fforddiadwy\u2019 sy\u2019n cael eu hadeiladu ar hyn o bryd sydd go iawn yn \u2018dai cyngor traddodiadol\u2019 ac yn eiddo i\u2019r awdurdodaeth leol. Nid yw\u2019r hyn sy\u2019n cael ei adeiladu yn eiddo i\u2019r wladwriaeth, nid yw\u2019n ddemocrataidd ac nid yw\u2019n fforddiadwy: yn sicr nid yw\u2019n \u2018gymdeithasol\u2019 mewn unrhyw fodd. Mae strategaeth Llywodraeth Cymru yn erchyll o annigonol ac yn parhau a\u0302 thrallod pobl. Mae\u2019n ddyletswydd foesol ar bob sosialydd i fynnu gweithredu radical ym maes tai yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae\u2019r blog hwn yn dadansoddi\u2019r rhesymau strwythurol tu o\u0302l i\u2019r argyfwng tai yng Nghymru cyn gosod gofynion polisi ger bron Llywodraeth Cymru ac rydym yn galw ar bob sosialydd i uno y tu o\u0302l iddynt ac i ymgyrchu drostynt ar frys. Er bod digartrefedd yn elfen ganolog i dai, nid ydym yn ei drafod yma gan ei fod wedi derbyn sylw yn barod. Mae perchnogaeth tir hefyd yn ganolog i dai, ond rydym yn trafod hyn ar waha\u0302n mewn darn i\u2019w gyhoeddi yn y dyfodol."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae\u2019r rheiny sy\u2019n rhentu eu tai ymysg y tlotaf yng Nghymru. Mae 41% o rentwyr preifat a 49% o rentwyr cymdeithasol yn byw mewn tlodi o\u2019u cymharu a\u0302 13% o bobl sy\u2019n berchen ar eu tai. Mae rhentwyr preifat yn gwario 29% o\u2019u hincwm ar rent, tra bod pobl sydd berchen eu tai ond yn gwario 9% ar gyfartaledd. Mewn sawl man, yn enwedig mewn dinasoedd ac o fewn cymunedau BAME, mae rhentwyr yn gwario mwy na 50% o\u2019u hincwm ar rent, gydag ystadegau ONS yn awgrymu fod yr aelwydydd tlotaf yng Nghymru yn gwario hyd at 68% o\u2019u hincwm ar lety, tra bod y cyfoethocaf ond yn gwario 14%. Mae cyfartaledd rent ar eiddo 2 ystafell wely, boed yn gymdeithasol neu\u2019n breifat, yn anfforddiadwy i\u2019r rhai ymysg y chwarter isaf o ran enillion ym mhob awdurdod lleol yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Tra bod perchnogion tai a landlordiaid wedi derbyn gwyliau morgais yn ystod argyfwng COVID-19, nid yw rhentwyr (gan gofio bod nifer ohonynt yn weithwyr allweddol y mae cymdeithas yn dibynnu arnynt) wedi derbyn ataliad rhent. Golyga hyn fod y nifer o bobl a gollodd eu swyddi yn ystod yr argyfwng yn gorfod parhau i dalu rhent gydag arian nad oedd ganddynt, i landlordiaid a oedd yn barod wedi derbyn gwyliau morgais ar yr eiddo yr oeddent yn ei osod. I nifer o denantiaid, byddai talu rhent wedi bod yn gwbl amhosibl neu\u2019n benderfyniad rhwng bwyta a chadw lloches. Cafodd nifer o weithwyr GIG eu troi allan gan landlordiaid SRP a oedd ofn dal COVID-19."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Yn groes i\u2019r camau pendant a gymerwyd ynghylch cysgu tu allan, cyhoeddodd y gweinidog tai Julie James ataliad ar droi allan yn y SRP, a hynny yn ystod cyfnod yr argyfwng yn unig, ac yn hytrach nac atal rhent dywedodd y dylai tenantiaid negodi gwyliau rhent gyda\u2019u landlordiaid ar sail unigol ac anffurfiol yn lle. Bradychodd hyn anwybodaeth pur ynghylch gwir natur y berthynas rym sy\u2019n bodoli rhwng landlordiaid a thenantiaid, gan ddewis ei phortreadu megis perthynas tadol lle mae pawb yn elwa lle mae\u2019r landlord caredig yn darparu llety i\u2019r tenant lwcus a gwerthfawrogol; yn hytrach nac un o ddibyniaeth arswydus a dominyddol."}, {"text_idx": "#000012", "text": "O ganlyniad i\u2019r methiant hwn i weithredu, cafodd nifer o denantiaid yng Nghymru eu herlid am rent nad oes ganddynt, drwy gydol yr argyfwng. Erbyn hyn, mae nifer mewn dyled ddifrifol i\u2019w landlordiaid, a bydd nifer o\u2019r rheiny bellach wedi tyfu\u2019n fenthycwyr arian didrwydded o ganlyniad i\u2019r anogaeth o gytundebau \u2018anffurfiol\u2019. Bydd nifer o denantiaid yn derbyn gorchymyn troi allan a fydd yn distrywio eu hiechyd meddwl. Rydym yn wynebu\u2019r posibilrwydd y bydd miloedd o denantiaid yn cael eu troi allan yn syth wedi i\u2019r gwaharddiad dros dro ar droi allan gael ei godi. Gall y rhai \u2018lwcus\u2019 na fydd yn wynebu cael eu troi allan fod a\u0302 dyled o filoedd o bunnoedd a fydd yn gwneud eu bywydau yn llawer iawn caletach, yn enwedig wrth i ddiweithdra gynyddu. Darganfyddodd ymchwil gan Sefydliad Joseph Rowntree yn ystod yr argyfwng fod 50% o deuluoedd sy\u2019n derbyn credyd treth plant mewn o\u0302l-ddyled, tra bo 70% wedi torri yn o\u0302l ar hanfodion megis bwyd."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae esgeuluso ar ran tenantiaid yn cynrychioli\u2019r hollt \u2013 un sy\u2019n cael ei gyfleu fel un sy\u2019n ymwneud a\u0302 chenhedlaeth, gyda mileniaid yn cael eu disgrifio\u2019n aml fel y \u2018genhedlaeth rhentu\u2018. Mae cynnydd enfawr mewn prisiau tai, diffyg tai cymdeithasol a fforddiadwy o ganlyniad i hawl i brynu, ynghyd a\u0302 chyflogau disymud yn golygu taw mileniaid yw\u2019r genhedlaeth gyntaf ers yr ail ryfel byd i wynebu heriau enfawr i fod yn berchen ar dy\u0302, a hynny yn \u2018nemocratiaeth perchnogi eiddo\u2018 mytholegol y DG. Bydd 40% o fileniaid yn dal i rentu pan maent yn 30, dwywaith gymaint a\u0302 \u2018chenhedlaeth X\u2019 (y rheiny sydd erbyn hyn yn eu 40au a\u2019u 50au) a disgwylir y bydd o leiaf traean o fileniaid yn rhentu mewn i\u2019w hymddeoliad, o gymharu a\u0302\u2019r 9% o bobl ymddeoledig sydd yn dibynnu ar y sector ar hyn o bryd."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Tra bod yna elfen amlwg o wahaniaeth rhwng y cenedlaethau o safbwynt y bwlch eiddo, mae\u2019r naratif hwn yn aml yn cuddio\u2019r ffaith fod niferoedd enfawr o bobl oedrannus a theuluoedd yn barod gynyddol yn cael eu gorfodi i rentu hefyd. Mae\u2019r sector rhentu preifat wedi tyfu\u2019n gyflym ar draws bob oedran gan fod y nifer o bobl sy\u2019n prynu tai a morgeisi a\u2019r nifer o rentwyr cymdeithasol yn cwympo\u2019n sylweddol. Mewn geiriau eraill, nid yn unig mae hyn yn fater o\u2019r ifanc yn erbyn yr hen, ond yn fater o ddosbarth cynyddol o bobl heb dai sefydlog ac heb obaith o sicrhau un."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Byddai esboniad ar sail dosbarth o\u2019r diffyg gweithgarwch gwleidyddol mewn hawliau tenantiaid yn y DG yn nodi sut y mae nifer ymysg y dosbarth gwleidyddol \u2013 gan gynnwys yr elfennau blaengar cynt \u2013 yn landlordiaid eu hunain. Er y naratif fod Cymru yn llai, yn fwy cyfeillgar a bod ein dosbarth gwleidyddol yn agosach i\u2019n poblogaeth, mae landlordiaeth yn amlwg ar draws bob plaid yn y Senedd. Mae hyd yn oed y gwleidyddion nad ydynt yn landlordiaid eu hunain wedi ymrwymo\u2019n llwyr yn ideolegol i\u2019r setliad tai neoryddfrydol, ac nid ydynt yn gallu hyd yn oed dychmygu byd lle mae tai yn hawl yn hytrach nag yn nwydd, neu fyd lle nad yw cynnydd mewn prisiau tai yn ddaioni hanfodol."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Nid mater o unigolion yn unig yw hyn serch hynny, ond mater strwythurol. Oherwydd diffyg tai cymdeithasol a\u2019r modd y gwelir costau adeiladu tai cymdeithasol fel un gwaharddol, mae Cymru wedi tyfu\u2019n ddibynnol yn gyflym ac yn llechwraidd ar y sector rhentu breifat er mwyn datrys yr argyfwng tai, gan gynnwys, yn anghredadwy, datrys digartrefedd trwy adael cyfrifoldebau digartrefedd i\u2019r SRP (gyda\u2019r sector erbyn hyn yn cael ei ddefnyddio yn fwy na\u2019r sector tai cymdeithasol i helpu aelwydydd o dan fygythiad digartrefedd), trefniant a fyddai\u2019n cael ei weld fel un amhosibl ynghynt [2]."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae\u2019r SRP wedi tyfu\u2019n gyflym yng Nghymru, ac mae bellach yn cynrychioli rhan gynyddol o\u2019r farchnad dai, ac wedi mwy na dyblu mewn maint ers 1997 (15% o\u2019r stoc dai cyfan yn 2018) wrth i niferoedd y tai sy\u2019n eiddo i awdurdodau lleol a pherchenogion meddiannaeth ostwng, mae\u2019i gynnydd yn cynrychioli\u2019r \u201cnewid strwythurol mwyaf i\u2019w weld ym marchnad dai Cymru ers o leiaf dwy genhedlaeth\u201d. Yn anghredadwy, mae\u2019r SRP bellach yn darparu llety i tua\u2019r un canran o bobl a\u0302\u2019r sector dai cymdeithasol. Wrth i fwy o bobl cael eu gorfodi i rentu, mae rhent wedi cynyddu wrth i\u2019r gofyn am dai olygu fod landlordiaid yn rheoli\u2019r farchnad ac i bob pwrpas yn cael mynnu unrhyw bris."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mae \u2018tai cymdeithasol\u2019 yng Nghymru yn cyfeirio at dai cyngor \u2018traddodiadol\u2019, hynny yw tai sydd yn eiddo i ac wedi eu rheoli gan awdurdodau lleol; a thai wedi eu gosod a\u2019u rheoli gan gymdeithasau tai \u2013 sefydliadau preifat, annibynnol sy\u2019n cael rhedeg yn ymddangosiadol ar sail \u2018ddim er elw\u2019, a bellach cyfeirir atynt fel \u2018landlordiaid cymdeithasol\u2019. O ganlyniad i bolisi \u2018hawl i brynu\u2018 Thatcher yn yr 80au, cafodd nifer anferthol o dai cymdeithasol o safon uchel eu gwerthu ar draws Cymru a gweddill y DG heb eu hailgyflenwi, sy\u2019n golygu ein bod a\u0302 llawer llai o dai cymdeithasol ar gael bellach."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Ynghyd a\u0302 bod llai o dai ar gael, mae natur a rheolaeth tai cymdeithasol hefyd wedi newid yn hanfodol. Dau ddegawd yn o\u0302l, roedd y rhan fwyaf o dai cymdeithasol yn dai cyngor. Yn 1981, dim ond 1% o dai cymdeithasol yng Nghymru a oedd yn cael eu rhedeg gan sefydliadau tai. Yn 2001, roedd 15% o bobl yng Nghymru yn byw mewn tai a oedd yn eiddo i awdurdodau lleol, tra ddim ond 4% a oedd yn byw mewn tai yn eiddo i\u2019r cymdeithasau tai. Erbyn 2019, mae\u2019r darlun bron wedi ei wyrdroi yn llwyr, gyda 6% o bobl nawr yn byw mewn tai cyngor a 10% yn byw mewn tai sy\u2019n eiddo i gymdeithasau tai. Mae\u2019r mwyafrif o dai cymdeithasol bellach yn cael eu rhedeg gan gymdeithasau tai yn hytrach nag awdurdodau lleol."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Y prif reswm dros y newid hwn mewn perchnogaeth o stoc tai cymdeithasol oedd nid \u2018Hawl i Brynu\u2019 Thatcher ond yn hytrach y polisi \u2018trosglwyddo stoc\u2019 a ddilynwyd gan Lywodraeth Cymru ar ddiwedd y ddegawd gyntaf o ddatganoli. Yn 2002, cyflwynodd Llywodraeth Cymru Safonau Ansawdd Tai Cymru, cyfres o safonau gwaelodol yr oedd disgwyl i bob ty\u0302 cymdeithasol eu dilyn. Yn dilyn degawd o danfuddsoddi mewn tai cymdeithasol a oedd yn bodoli\u2019n barod, roedd nifer o gartrefi mewn cyflwr gwael ac roedd y safonau yn ymgais i wella hyn. Er hynny, roedd yn amlwg y byddai hyn yn gost sylweddol i\u2019r coffrau cyhoeddus, ac felly mewn ymgais i geisio gwthio\u2019r benthyca oddi ar y fantolen gyhoeddus, rhoddodd Llywodraeth Cymru\u2019r hawl i Gynghorau drosglwyddo eu holl dai cymdeithasol i\u2019r cymdeithasau tai newydd, a byddent yn rhydd i fenthyg o\u2019r sector breifat er mwyn ariannu\u2019r gwaith hyn. Trosglwyddodd hanner o bob awdurdod lleol yng Nghymru eu stoc gyfan, sy\u2019n golygu nad ydynt bellach yn eiddo ar unrhyw dai cyngor. Mae hyn yn cynrychioli preifateiddio crynswm o dai cymdeithasol \u2013 ond dan enw gwahanol \u2013 bron dros nos."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Hefyd, roedd cyfyngiadau (a wnaeth ond cael eu codi yn ddiweddar) ar faint o arian yr oedd awdurdodau lleol yn cael ei fenthyg i adeiladu tai cyngor newydd yn golygu fod hyd yn oed yr awdurdodau lleol rheiny na wnaeth drosglwyddo eu hasedion i\u2019r sector breifat yn tyfu\u2019n gynyddol ddibynnol ar gymdeithasau tai i adeiladu tai cymdeithasol newydd yn eu cymunedau. Rhwng 2006-07 a 2016-17 dim ond 26 ty\u0302 cyngor a adeiladwyd yng Nghymru gyfan. Tra bo\u2019r darlun wedi gwella ychydig yn y blynyddoedd diwethaf, dim ond 81 a adeiladwyd yn 2017-18 a 57 yn 2018-19. Yn 2017-18, dim ond 15 ty\u0302 cyngor \u2018gwirioneddol\u2019 a adeiladwyd yng Nghaerdydd, yr ardal a\u0302\u2019r gofyn uchaf, gyda phob \u2018ty\u0302 cymdeithasol\u2019 arall yn cael eu hadeiladu gan gymdeithasau tai."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Er bod cymdeithasau tai \u2018ddim er elw\u2019, maent yn cael eu rhedeg ar hyd llinellau masnachol, ac yn gweithredu fel busnesau mawr sy\u2019n ceisio canfod \u2018gwerth am arian\u2019. Mae pob cymdeithas tai ag asedion a throsiant enfawr, pob un a\u0302 Phrif Swyddog Gweithredol a nifer uchel o staff cyfathrebu a marchnata, a hefyd yn gynyddol, bwrdd llywodraethu sy\u2019n derbyn ta\u0302l. Mae landlordiaid cymdeithasol hefyd a\u0302 changhennau masnachol sydd a\u0302\u2019r nod o berchnogi mwy o dai, gwneud arian wrth rentu, a hyd yn oed gwerthu tai. Er bod nifer rhyfeddol o gymdeithasau tai, mae ambell i gymdeithas fawr yn gynyddol yn sefydlu monopoliau rhanbarthol."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Gan adlewyrchu dylanwad gwleidyddol cynyddol landlordiaid preifat gyda dominyddiaeth y SRP, mae landlordiaid cymdeithasol bellach yn \u2018bartneriaid gwerthfawr\u2019 i Lywodraeth Cymru ac yn meddu ar ddylanwad eang yng ngwleidyddiaeth Cymru, gyda grw\u0302p lobi\u0308o pwerus, Cartrefi Cymunedol Cymru. Oherwydd eu delwedd flaengar fel \u2018mentrau cymdeithasol\u2019 (yn hytrach na chwmniau preifat, sef yr hyn ydynt mewn gwirionedd) mae\u2019r rhaniad rhwng cymdeithasau tai a Llywodraeth Cymru wedi tyfu\u2019n anneglur."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Rhent yn cynyddu mewn tai cymdeithasol"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Un esboniad ar gyfer y rhent cynyddol o fewn y sector dai cymdeithasol yw\u2019r cynnydd mewn masnacheiddio ariannu tai cymdeithasol. Yn hanesyddol, roedd tai cymdeithasol newydd yn cael eu hariannu gan fwyaf gan y wladwriaeth naill ai drwy awdurdodau lleol yn codi tai yn uniongyrchol, neu ar ffurf y grant tai cymdeithasol a oedd yn cael ei dalu i gymdeithasau tai i adeiladu tai newydd ar ran Llywodraeth Cymru. Ers 1999, mae cymdeithasau tai wedi derbyn 1.5 biliwn o bunnoedd gan Lywodraeth Cymru i adeiladu a rhedeg tai cymdeithasol. Yn ddiweddar, mae Llywodraeth Cymru a chymdeithasau tai wedi ceisio canfod ffyrdd newydd \u2018arloesol\u2019 (h.y. preifat) o ariannu adeiladu tai cymdeithasol tra hefyd yn lleihau\u2019r cyfraniad uniongyrchol sy\u2019n cael ei wneud gan y wladwriaeth. Canlyniad hyn yw bod cymdeithasau tai yn benthyg mwy a mwy o arian o sawl sefydliad sector preifat, megis banciau, buddsoddwyr sefydliadol ac (yn enwedig yn Lloegr) y marchnadoedd bondiau. Mae\u2019r newid hwn wedi cynyddu\u2019r angen i landlordiaid cymdeithasol wthio incwm i wasanaethu\u2019r ddyled hon, sydd yn y pen draw yn arwain at bwysau i gynyddu rhent tai cymdeithasol. Canlyniad y broses hon mewn gwirionedd yw gosod cost adeiladu cenhedlaeth newydd o dai cymdeithasol ar ysgwyddau tenantiaid tai cymdeithasol presennol. Gyda 49% o denantiaid tai cymdeithasol yng Nghymru yn byw mewn tlodi, golyga hyn fod y tlotaf mewn cymdeithas nawr yn talu pris anghymesur ar gyfer tai newydd tra nad yw\u2019n effeithio o gwbl ar bobl gyfoethocach sy\u2019n eiddo ar dai a landlordiaid preifat."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Ffactor arall sy\u2019n cyfrannu at y pwysau i gynyddu rhent o fewn y sector tai cyhoeddus yw\u2019r holl wasanaethau ychwanegol a ddarperir gan gymdeithasau tai tu hwnt i adeiladu tai newydd, cynnal a chadw tai a rheoli tenantiaeth. Wrth i ddegawd o lymder chwalu cronfeydd llywodraeth leol, mae cymdeithasau tai wedi llenwi\u2019r bwlch i gyflenwi nifer y gwasanaethau yr oeddent yn arfer eu darparu, gan gynnwys rheoli gofodau cymunedol, cynnal gweithgareddau i blant lleol, gweithdai cyflogadwyedd a sesiynau cyngor ar fuddion. Mae\u2019r preifateiddio hwn o wasanaethau cyhoeddus yn cael ei adlewyrchu hefyd yn y sector digartrefedd gyda thwf enfawr mewn elusennau digartrefedd yn rhedeg hosteli, gwasanaethau allgymorth a llety a chymorth yn hytrach na\u2019r wladwriaeth. Darperir nifer o\u2019r gwasanaethau hyn yn effeithlon ac maent er lles rhai tenantiaid. Fodd bynnag, nid yw gwasanaethau ychwanegol yn rhad, ac yn cael eu hariannu drwy gymysgedd o nawdd grant gan y wladwriaeth a chyrff elusennol, ac incwm sefydledig, megis rhent. Mae hyn yn ffordd arall anghymesur y mae rhai o\u2019n cymunedau tlotaf yn cael eu gorfodi i gario\u2019r baich o dalu i gynnal eu gwasanaethau lleol."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Hefyd wedi ei gynnwys yng nghynllun Llywodraeth Cymru ar gyfer tai fforddiadwy mae eu cynllun \u2018help i brynu\u2019, a gynlluniwyd i bob pwrpas i helpu pobl i brynu eu cartref cyntaf drwy gynllun ecwiti ar y cyd lle mae Llywodraeth Cymru yn helpu i ariannu blaendal. Rhaid i ddarpar brynwyr ariannu 5% o\u2019r morgais eu hunain ac yna mae Llywodraeth Cymru yn pocedu rhan o\u2019r arian gwerthiant. Mae\u2019r cynllun wedi\u2019i gyfyngu i dai newydd. Ers 2014, mae 8,731 o bobl wedi prynu tai trwy\u2019r cynllun hwn. Ers 2018/19 mae Llywodraeth Cymru wedi gwario tua \u00a3220m ar Gynlluniau Help i Brynu. Cafodd \u00a3210 miliwn ei wneud ar gael ym mis Mawrth 2020 ar gyfer cronfa adeiladu, rhywbeth a groesawyd gan gylchgrawn Grand Designs."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Tra bod Llywodraeth Cymru yn glafoerio dros y cynllun hwn, mae yna wallau amlwg iddo. Yn gyntaf, mae\u2019r ffaith fod y cynllun wedi\u2019i gyfyngu i dai newydd yn awgrymu mai\u2019r gwir pwrpas y cynllun oedd ysgogi\u2019r economi drwy adeiladu tai. Yn wir roedd maniffesto Llafur Cymru yn 2019 yn datgan fod y cynllun: wedi \u201chelpu i ysgogi tyfiant yn y diwydiant adeiladu tai a\u2019r cadwyni cyflenwi cysylltiedig\u201d. Mae hefyd yn debygol fod Llywodraeth Cymru yn gweld y cynllun fel modd o wneud arian, gan gymryd eu bod am wneud elw pan werthir y tai y maent wedi eu helpu i\u2019w sicrhau am elw o gofio\u2019r cynnydd parhaol mewn prisiau tai yng Nghymru. Mae hyn yn golygu fod Llywodraeth Cymru yn annorfod yn gweld prisiau tai cynyddol fel rhywbeth hanfodol dda."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Mae\u2019r rhethreg ynghylch \u2018help i brynu\u2019 yn awgrymu\u2019n gryf mai ei bwrpas oedd helpu pobl a oedd yn prynu am y tro cyntaf ac i bobl incwm isel cael troed \u2018ar yr ysgol eiddo\u2019. Er hynny, ni roddwyd cap ar incwm y prynwr, ac nid oedd y cynllun wedi\u2019i gyfyngu i bobl a oedd yn prynu am y tro cyntaf chwaith. Roedd diffiniad Llywodraeth Cymru o \u2018fforddiadwy\u2019 yn cynnwys tai a oedd yn costio hyd at 300,000 o bunnoedd, gyda\u2019r pris cyfartalog ar gyfer ty\u0302 wedi\u2019i brynu drwy\u2019r cynllun hwn yn costio 200 mil, wrth i brisiau help i brynu (fel prisiau pob ty\u0302) godi\u2019n aruthrol ar draws Cymru ers 2014 tra bod cyflogau wedi aros yn llonydd. Mae\u2019r tai sydd wedi\u2019u cynnwys yn y cynllun help i brynu yn gwbl anfforddiadwy i bobl dosbarth gweithiol yng Nghymru, gan mai cyfartaledd cyflog cenedlaethol yw 25 mil ac yn llawer is mewn sawl achos."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Ac yn wir, wrth astudio\u2019r ffigurau, mae yna gynnydd cyson wedi bod yn y nifer o bobl sy\u2019n ennill cyflogau uchel yn defnyddio\u2019r cynllun. Yn anhygoel, nid oedd tua 24% o\u2019r bobl a oedd yn defnyddio\u2019r cynllun yn prynu am y tro cyntaf hyd yn oed. Yn yr un modd, dim ond 4.2% o\u2019r bobl a ddefnyddiodd y cynllun llynedd a oedd yn ennill llai na 20,000 o bunnoedd, nad yw\u2019n syndod o gofio pris cyfartalog ar gyfer tai sy\u2019n rhan o\u2019r cynllun: mae 5% o flaendal ar gyfer ty\u0302 200,000 dal yn 10,000 \u2013 swm enfawr ac afrealistig i\u2019r mwyafrif o bobl dosbarth gweithiol."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Aneurin Bevan yn 1949, yn cymryd cipolowg ar dai cyngor. Fel gweinidog llywodraeth roedd e\u2019n gyfrifol am adeiladu 1 miliwn o dai cyngor."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Un ffordd arall y mae tai \u2018fforddiadwy\u2019 yn cael eu darparu yw drwy rwymedigaethau cynllunio, sy\u2019n cael eu hadnabod fel trefniadau \u2018adran 106\u2019. Yn o\u0302l rhain, pan mae datblygiadau tai newydd yn cael eu hadeiladu (fel arfer fflatiau moethus neu ddrudfawr neu ystadau tai newydd), caiff cytundeb ei wneud ac er mwyn derbyn caniatad adeiladu, rhaid i 10% o bob datblygiad newydd gael ei drosglwyddo at bwrpas tai cyhoeddus (ynghyd a\u0302 buddiannau cymdeithasol eraill megis, parciau a ffyrdd ayyb). Felly os oes gan ddatblygiad 500 o dai, bydd rhaid i 50 gael eu gwneud yn rhai \u2018fforddiadwy\u2019."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Y broblem yw bod datblygwyr mewn gwirionedd yn osgoi\u2019r cytundebau hyn yn gyson ac yn rheolaidd (gan nad oes ganddynt ddim diddordeb mewn adeiladu tai fforddiadwy) ac nid ydynt yn wynebu unrhyw gosb am beidio a\u0302 dal eu hochr nhw o\u2019r fargen. Mae hyn yn wybodaeth gyffredin yng nghylchoedd cartrefedd yng Nghymru, ond nid yw\u2019n cael ei drafod yn aml y tu allan iddynt. Er enghraifft, tra bod dros 1800 o unedau tai fforddiadwy wedi ennill caniatad cynllunio yng Nghymru\u2019r llynedd, dim ond 604- llai na hanner- gafodd eu hadeiladu. Mae\u2019r llwybr hwn felly yn un hynod annibynadwy ar gyfer creu tai cymdeithasol neu fforddiadwy newydd ac mewn gwirionedd yn rhoi carte blanche i ddatblygwyr: caiff caniatad cynllunio ei ennill heb gyfrifoldebau, heb ddisgwyliadau. Dyma strategaeth sydd er lles datblygwyr a phrin neb arall."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae\u2019r argyfwng hefyd wedi gweld ail danio\u2019r ddadl segur am ail gartrefi yng Nghymru. Yn nyddiau cynnar y panig, heidiodd miloedd o berchnogion ail gartrefi (ynghyd a\u0302 thwristiaid dosbarth gweithiol ar eu ffordd i barciau carafanio) i Gymru."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mae\u2019r mater o berchnogaeth tai haf yn ei hanfod yn un dosbarth. Mewn gwledydd eraill ym Mhrydain ac Ewrop, lle mae\u2019r broblem yn un tebyg, mae\u2019r mater o berchnogaeth tai haf yn cael ei ddeall yn nhermau dosbarth a pherthynas grym anghyfartal, ond yng Nghymru mae\u2019r mater wedi\u2019i droi fel ei fod ond wedi\u2019i fframio yn nhermau cenedl, iaith a diwylliant. Tra bo\u2019r materion hyn wrth gwrs yn bwysig, maent wedi eu gosod ar warthaf dosbarth, sydd yn y pen draw yn penderfynu ar fynediad rhywun i\u2019r farchnad dai. Mae ardaloedd \u2018gwledig\u2019 golygfaol Cymru (mewn gwirionedd, y mannau cyntaf i\u2019w diwydiannu yng Nghymru) yn rhai o\u2019r mwyaf difreintiedig yn Ewrop. Mae\u2019r ardaloedd hyn wedi wynebu tanfuddsoddi systematig gan y DG a Llywodraeth Cymru ac wedi\u2019u gadael ag isadeiledd gwamal ac ychydig swyddi, fel y mae cyfleoedd yn cael ei ganoli yng Nghaerdydd."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Mae pobl ifanc yn gadael y cymunedau hyn yn eu lluoedd oherwydd diffyg cyfleoedd, a hefyd oherwydd nad ydynt yn gallu fforddio byw yn eu cymunedau, yn rhannol oherwydd bod y tai haf sy\u2019n aros yn wag am y mwyafrif o\u2019r flwyddyn wedi gwthio prisiau tai yn uwch. O ganlyniad, mae\u2019r iaith Gymraeg fwyfwy o dan fygythiad yn ei chadarnleoedd cynt, llefydd sydd wedi tyfu\u2019n dlotach ynghyd a\u0302 thyfu\u2019n anghyfartal o ran demograffeg, gyda llai o bobl ifanc yn aros yno."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Eto yn wahanol i ardaloedd dinesig Cymru, nid yw tlodi tai yng nghefn gwlad Cymru o reidrwydd oherwydd diffyg stoc tai. Mewn sawl awdurdod lleol mae\u2019r tai sydd eu hangen i ateb y galw lleol yno, ond eu bod yn sefyll yn wag fel cofebion i\u2019r anghyfiawnderau dosbarth a grym o fewn ein cymdeithas, lle y gall rhai pobl fod yn eiddo ar sawl ty\u0302 tra bod pobl dosbarth gweithiol methu fforddio un. Mae yno bellach 24,423 o dai haf yng Nghymru, gyda\u2019r mwyafrif wedi eu lleoli o fewn ardaloedd gwledig Cymru, gyda 4,900 yng Ngwynedd a 4,072 yn Sir Benfro."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Yn fwy na unrhyw fater arall, mae tai yn datgelu gwacter honiadau Llywodraeth Cymru i fod yn gymdeithasol ddemocrataidd neu\u2019n \u2018radical\u2019. Er eu rhethreg radical, mae eu hymateb i\u2019r argyfwng tai cyn ac yn ystod COVID-19 yn dangos y graddau y mae Llywodraeth Cymru wedi ei ddominyddu gan ystyriaethau cyfalafol a\u2019r graddau y mae pobl \u2018blaengar\u2019 yng Nghymru wedi eu rhwymo\u2019n ideolegol a\u0302 neoryddfrydiaeth."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Mae strategaeth dai Llywodraeth Cymru yn cynrychioli yn y pendraw ymgais i ffurfio cynghrair gyda busnesau mawrion (landlordiaid preifat, adeiladwyr tai mawr, landlordiaid cymdeithasol) er mwyn datrys yr argyfwng tai heb wario arian cyhoeddus. Eu bwriad yw cynyddu tai \u2018fforddiadwy\u2019 gan ddefnyddio\u2019r sector breifat (datblygwyr mawr) i ymestyn y cyflenwad ac yna cynnwys canran bach o dai fforddiadwy ym mhob datblygiad, fel bod y nifer o dai fforddiadwy yn cynyddu\u2019n araf wrth i ddatblygiadau newydd gael eu hadeiladu. Mae datblygwyr yn tyfu\u2019n gyfoethog ac mae awdurdodau lleol yn cael ambell i dy\u0302 fforddiadwy. Mae pawb yn ennill, mewn theori."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Er hynny, fel yr ydym wedi\u2019i weld, nid yn unig y mae\u2019r tai \u2018fforddiadwy\u2019 hyn mewn gwirionedd yn hurt o anfforddiadwy a\u2019r cynllun \u2018help i brynu\u2019 heb gael ei dargedu at bobl a chyflogau isel, nid ydynt chwaith wedi cael eu hadeiladu ar raddfa a fydd yn cael unrhyw effaith ar yr argyfwng cyflenwad hyd yn oed pe baent yn fforddiadwy."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Yn ychwanegol i ddiffygion strategaeth \u2018tai fforddiadwy\u2019, mae\u2019r \u2018tai cymdeithasol\u2019 yng Nghymru sy\u2019n cael eu hadeiladu wedi, i bob pwrpas, eu preifateiddio a\u2019u his-gontractio\u2019n llwyr, o barthau\u2019r sector \u2018nid-er-elw\u2019 sydd mewn gwirionedd yn cael ei fasnacheiddio fwyfwy. Mae cyfrifoldeb cartrefi y tlotaf yn y gymdeithas wedi\u2019i drosglwyddo o\u2019r wladwriaeth i\u2019r cyrff hyn nad ydynt wedi eu hethol nac ychwaith wedi eu rheoleiddio\u2019n ddigonol, sy\u2019n gweithredu fel busnesau mawrion, sy\u2019n ddibynnol ar nawdd preifat er mwyn adeiladu a chynnal eu tai, ac yn gwbl warthus wedi cynyddu rhent i rai o\u2019r rhai mwyaf bregus yn ein cymdeithas ac sydd hefyd yn troi tenantiaid allan heb unrhyw ganlyniad i hynny. Mae\u2019r sector tai cymdeithasol fel y mae\u2019n bodoli ar hyn o bryd yng Nghymru yn anemocrataidd."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Gan fod tai cymdeithasol wedi\u2019u preifateiddio gan Lywodraeth Cymru, a bod tai \u2018fforddiadwy\u2019 yn anfforddiadwy oherwydd nad oes neb yn gallu cael morgais, mae nifer enfawr o bobl dosbarth gweithiol yng Nghymru yn gorfod dibynnu ar fyd digyfaddeuant y sector rhentu preifat. Oherwydd diffyg tai cymdeithasol, mae\u2019r sector hefyd yn \u2018bartner\u2019 allweddol yng nghynllun gwrth-digartrefedd Llywodraeth Cymru, er ei fod yn amlwg yn amhriodol i\u2019r diben hwn."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Mae strategaeth Llywodraeth Cymru o ffurfio cynghrair a chyfalaf er mwyn ateb galw tai Cymru wedi bod yn fethiant trychinebus. Nid oes hanner digon o dai wedi\u2019u hadeiladu, ac mae\u2019r hyn sydd wedi\u2019u hadeiladu yn anfforddiadwy neu wedi\u2019u hynysu o reolaeth ddemocrataidd a hynny yn nwylo cymdeithasau tai. Mae\u2019r argyfwng tai yn parhau\u2019n un aciwt."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Trwy ddibynnu ar landlordiaid preifat a datblygwyr tai enfawr i ddatrys yr argyfwng tai, mae Llywodraeth Cymru wedi ffurfio cytundeb dieflig: nid oes gan ddiddordebau cyfalafol ddim diddordeb mewn datrys yr argyfwng tai oherwydd nid yw tai fforddiadwy naill ai\u2019n broffidiol neu\u2019n ddymunol iddynt. Pan fo\u2019r gofyn am dai yn uchel fel y mae yn awr, yna mae datblygwyr a landlordiaid mewn rheolaeth lwyr. Mae modd iddynt godi\u2019r hyn a fynnent am dai sy\u2019n aml o safon isel iawn oherwydd nad oes gan bobl unrhyw ddewis arall, achos y dewis arall yw bod yn ddigartref. Pe bai\u2019r cyflenwad yn cynyddu ochr yn ochr a\u0302\u2019r galw, a phe bai gan bawb fodd o gael lloches, byddai\u2019n anodd iddynt wneud elw. Mae felly o fantais iddynt gadw\u2019r cyflenwad yn isel ac i fod yn weithgar wrth atal cynnydd yn y nifer o dai sy\u2019n cael eu hadeiladu- dyma pam y maent yn osgoi\u2019n gyson gytundebau s106 neu\u2019n gwrthod adeiladu tai fforddiadwy ac yn cwyno am reoliadau iechyd a diogelwch yn cael eu hychwanegu i dai newydd. Mae\u2019r sector hwn yn gyson yn lobio\u2019r Llywodraeth i \u2018dorri biwrocratiaeth\u2019 (hynny yw, gofynion iechyd a diogelwch) ac i gyfyngu ar ofynion mwyaf llipa\u2019r Llywodraeth i gynnwys tai fforddiadwy mewn datblygiadau, oherwydd bod y gofynion syml hyn yn effeithio ar elw."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Mae\u2019r wladwriaeth bellach yn bartner israddol o ran tai ac mae\u2019n llwyr ddibynnol ar y sector preifat er mwyn datrys yr argyfwng tai, ond fel yr ydym wedi\u2019i weld, nid oes gan y sector hwn ddim diddordeb mewn datrys yr argyfwng hwn. Gan fod Llywodraeth Cymru yn ddibynnol ar landlordiaid a datblygwyr, nawr mae wrth raid yn annalluog neu\u2019n amharod i wrthsefyll landlordiaid a datblygwyr pan ddaw at bethau megis hawliau tenantiaid neu dai fforddiadwy. Drwy ganolbwyntio ar ddatrysiadau tymor byr maent wedi dod yn wystl i ddiddordebau cyfalafol. Gyda\u2019u cyfran o\u2019r farchnad dai\u2019n cynyddu\u2019n gyflym, mae landlordiaid wedi tyfu\u2019n fwy pwerus a dylanwadol ym mywyd cyhoeddus Cymru. Hyd yn oed pe bai rhywun yn derbyn bod SRP yn gorfod cael ei ddefnyddio fel ateb tymor byr ar gyfer yr argyfwng tai (rhywbeth na ddylai unrhyw sosialydd ei wneud), ymateb pragmataidd, teg a thymor byr fyddai wedi bod i gyflwyno rheolaeth ar rent i helpu tenantiaid, gan fod y sector nawr yn cael ei ddefnyddio i gyflenwi pwrpas \u2018tai cymdeithasol\u2019. Fodd bynnag, o ganlyniad i\u2019w dibyniaeth strwythurol ar SRP, mae gweinidogion tai Llywodraeth Cymru wedi yn hytrach dewis rhoi sylw i \u2018ofidion landlordiaid\u2018 wrth lunio polisi wrth drafod materion megis troi allan a rheoli rhent. Maent wedi amddifadu tenantiaid a dewis rhoi rhwydd hynt i landlordiaid, gyda\u2019r unig ymgais at reoleiddio\u2019r sector hyd yn hyn yn dod yn ffurf y cynllun dibwys o ysgafn, \u2018rhentu\u2019n ddoeth\u2019. Roedd agwedd Llywodraeth Cymru at hawliau tenantiaid yn ystod yr argyfwng hefyd wedi ei lywodraethu gan eu hawydd i beidio a\u0302 chynddeiriogi landlordiaid SRP (byddai ataliad ar rent wedi gwneud hyn)."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Mae\u2019r mater o dai wedi dangos sut mae materion sy\u2019n wynebu\u2019r dosbarth gweithiol yng Nghymru, dim ots lle y maent, pa iaith maent yn ei siarad na lliw eu croen, yn dod o\u2019r un gwreiddyn: cyfalafiaeth neoryddfrydol. Mewn dinasoedd gallwn alw\u2019r mater o ddadfreiniad tai yn \u2018foneddigeiddio\u2019, ond yr hyn mae\u2019r broses hon yn cyfeirio ati yn syml yw pobl dosbarth gweithiol ymhobman heb y gallu i sicrhau llety saff a sicr y mae pawb yn ei haeddu, gan fod tir a thai wedi\u2019u troi\u2019n nwyddau er mwyn eu gwerthu ar gyfer elw. Yng Nghaerdydd mae hyn yn ymgorffori ei hun wrth i ddatblygwyr tai a\u2019r cyngor brisio nifer anghymesur o bobl dosbarth gweithiol BAME allan o\u2019u cymunedau sydd wedi eu hesgeuluso\u2019n systematig, fel y gall boneddigeiddio barhau a\u2019i ddisgrifio fel \u2018gwelliant\u2019. Yng nghefn gwlad Cymru mae hyn yn ymgorffori\u2019i hun wrth i bobl leol dosbarth gweithiol orfod gadael eu cymunedau oherwydd diffyg swyddi a thai, gyda\u2019u cymunedau\u2019n cael eu trawsnewid i barciau chwarae ysbeidiol i\u2019r cyfoethog. Yr un yw\u2019r rheswm gwaelodol hyd yn oed os yw\u2019n cymryd ffurfiau gwahanol mewn mannau gwahanol."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Yn y DG, tra bod y rhan fwyaf o bobl eisiau i\u2019r gwasanaeth iechyd aros yn eiddo cyhoeddus ac yn cydnabod bod gofal iechyd yn hawl dynol, nid ydym yn ymestyn yr un rhesymeg i faes tai, er ei fod yr un mor bwysig i\u2019n hiechyd a\u2019n cymdeithas. Mae lloches yn iawnder dynol, ac ni ddylai pobl fyw mewn trallod er mwyn cadw to uwch eu pennau wrth i eraill elwa ar eu tristwch. Mae pawb yn haeddu sefydlogrwydd a sicrwydd. Yn union fel y dylai gofal iechyd fod yn rhad ac am ddim ac yn rhydd o ddylanwad marchnad, dylai tai hefyd gael eu heithrio o resymeg cyfalafiaeth a chymelliant elw."}, {"text_idx": "#000052", "text": "Nid yw dosbarth gwleidyddol Cymru, o ba bynnag blaid, yn wynebu ansicrwydd tai. Nid oes raid iddynt rentu eu tai. Oherwydd eu dosbarth a\u2019u cyfoeth materol, maent wedi eu hynysu\u2019n llwyr o frwydrau mae\u2019n rhaid i\u2019w hetholwyr eu hwynebu. Dyma\u2019r rheswm pam nad yw tai yn flaenoriaeth wleidyddol yng Nghymru. Ein dyletswydd ni yw gorfodi pobl i gymryd sylw, ac i newid y synnwyr cyffredin ynghylch tai \u2013 i wneud i bobl ei ystyried fel hawl ac nid fel rhywbeth moethus neu ased i\u2019w ffetisheiddio."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Gall yr argyfwng tai fod wedi ei ddatrys yn gyflym ac yn hawdd gan lywodraeth sosialaidd, gan ei fod yn fater syml o gyflenwad. Mae gennym y dechnoleg a\u2019r arbenigedd i adeiladu tai cynaliadwy i bawb. Y cam cyntaf tuag at wneud hyn yw drwy ymgyrch eang gan y wladwriaeth i adeiladu tai cymdeithasol ynghyd ag ailberchnogi pob ty\u0302 gwag ac ail gartrefi. Drwy wneud hyn, bydd Cymru yn gallu torri ei ddibyniaeth ar gyfalaf i gyflenwi\u2019r angen hanfodol dynol hwn. Dyma\u2019r cam cyntaf angenrheidiol mewn gwaredu\u2019r cymhelliant elw o faes tai. Mae\u2019n hanfodol fod tai cymdeithasol yn cael eu hadeiladu a\u2019u perchnogi gan y wladwriaeth, nid gan ddatblygwyr mawr neu landlordiaid cymdeithasol, ac nid drwy gyfaddawdu megis cytundebau 106. Bydd adeiladu tai cymdeithasol ar raddfa eang yn creu cylch rhinweddol a fydd yn cael effaith ymhell tu hwnt i\u2019r sector tai cyhoeddus drwy leihau\u2019r gofyn bydd yn cael yr effaith o ostwng rhent yn y SRP a phrisiau tai yn y tymor byr a chanolig. Mae hefyd yn angenrheidiol os ydym am roi terfyn ar ddigartrefedd."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Yn y tymor canolig a hir dylai sosialwyr fod yn anelu at dorri sylweddol yn y nifer o bobl sy\u2019n ddibynnol ar y sector rhentu preifat ar gyfer llety, yn enwedig teuluoedd a\u2019r henoed. Ni ddylai\u2019r SRP fod yn fan i leoli pobl ddigartref, gan ei fod yn anaddas. Yn y tymor byr rhaid i\u2019r sector hwn gael ei reoleiddio yn llym. Ni ddylai mwy o arian cyhoeddus gael ei roi ym mhocedi landlordiaid preifat ac fe ddylid cyflwyno capiau ar rent yn syth. Mae tir hefyd yn hanfodol i\u2019r frwydr hon \u2013 os yw tir cyhoeddus am barhau i gael ei werthu i ddatblygwyr gan awdurdodau lleol bydd yn llawer iawn anoddach i ddinasyddion wrthod cynlluniau adeiladwyr i adeiladu tai anfforddiadwy ar dir gwyrdd cyhoeddus. Rhaid i ni ymwrthod a\u0302\u2019r naratif ei fod yn ddewis rhwng caeau gwyrdd neu dai fforddiadwy, yn enwedig pan mae\u2019r tai sy\u2019n cael eu hadeiladu yn anfforddiadwy a chynifer o dai yn sefyll yn wag. Rhaid i dir fod yn eiddo\u2019r gymuned, a\u2019r gymuned \u2013 nid cyfalafwyr \u2013 ddylai ddewis yn ddemocrataidd sut i\u2019w ddefnyddio."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Mae\u2019r sefyllfa hurt hwn yn dangos faint o angen sydd ar gyfer stoc dai sydd ar Lywodraeth Cymru, a pha mor annoeth mae\u2019i phartneriaeth a\u0302 datblygwyr wedi bod. Mae\u2019r bartneriaeth hon wedi bod yn economi ffug wedi\u2019i dylunio i gwrso penawdau sydd wedi eu gadael yn ddibynnol ar ddatblygwyr a landlordiaid ac yn y pen draw heb helpu gyda\u2019r argyfwng tai mewn unrhyw fodd ystyrlon."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Mae\u2019r argyfwng COVID-19 yn cyflwyno cyfle unigryw i gynyddu\u2019n sylweddol y gwaith o adeiladu tai cymdeithasol newydd drwy fuddsoddiad uniongyrchol gan y wladwriaeth. Bydd adeiladu tai cymdeithasol ar raddfa eang yn torri gafael datblygwyr mawr ar y farchnad dai ac mae\u2019r nifer o\u2019r datblygwyr tai preifat sy\u2019n debygol o fod yn adeiladu ar raddfa eang yn y dyfodol agos yn isel wrth iddynt aros i\u2019r farchnad dai \u2018wella\u2019 wedi sioc economaidd y pandemig. Mae cydweithio a\u0302 datblygwyr preifat yn annhebygol o greu unrhywbeth yn agos at y nifer o dai y mae Cymru ei hangen ac mae\u2019i diffyg gweithgarwch yn golygu bod nifer o weithwyr yn y diwydiant tai yn gallu ei ffeindio\u2019n anodd canfod gwaith yn y tymor byr neu ganolig. Bydd felly yn atgyfnerthu economi Cymru. Er mwyn galluogi meddiannu adeiladau newydd, mae\u2019n rhaid i ni wrthod cynllun PFI Llywodraeth Cymru yn llwyr, y \u2018model buddsoddi cydfuddiannol\u2018, a sefydlu sefydliadau llafur uniongyrchol yn lle, (cwmniau adeiladu o dan berchnogaeth y wladwriaeth) i wneud y gwaith o adeiladu ac adnewyddu (gan gynnwys gwaith isadeiledd) ar raddfa eang, yn hytrach nac allanoli gwaith i\u2019r sector preifat, fel y mae\u2019n rhaid i ni ar hyn o bryd. Byddai\u2019r sefydliadau hyn yn darparu prentisiaethau o safon uchel a swyddi i filoedd o weithwyr. Ymhellach, bydd cyfleoedd gwaith enfawr yn gysylltiedig ag o\u0302l-osod tai cymdeithasol presennol, i\u2019w gwneud yn garbon niwtral a\u2019u cynnwys yng nghadwyn gyflenwi weithgynhyrchu y tai modern sydd eu hangen arnom, gydag adeiladu pethau fel paneli solar a deunyddiau inswleiddio. Nawr yw\u2019r amser i fod yn feiddgar."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Mae peth so\u0302n wedi bod yn barod y gall Llywodraeth Cymru edrych i gynyddu ei phwerau deddfu wrth iddi geisio delio a\u0302\u2019r argyfwng. Heblaw isadeiledd gwyrdd a digidol, mae\u2019n annhebygol fod yna nifer o gyfleoedd buddsoddi i Lywodraeth Cymru allu darparu\u2019r budd economaidd a chymdeithasol o adeiladu cenhedlaeth newydd o dai cymdeithasol fforddiadwy go iawn."}]