[{"text_idx": "#000000", "text": "Sir Fynwy: Cymru neu Lloegr?"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Disgrifiad o\u2019r llun, Cymru a Lloegr - ochr yn ochr wrth ymyl afon Gwy"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Disodlwyd yr hen Sir Fynwy, a ddaeth i fod pan unodd Cymru a'r Gororau yn wleidyddol a\u0302 Lloegr, yn dilyn y Deddfau Uno yn yr 16eg ganrif, pan gafodd Gwent ei chreu yn 1974."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Disgrifiad o\u2019r llun, Roedd llew a draig yn ymddangos ar arfbais yr hen Gyngor Sir Mynwy"}, {"text_idx": "#000008", "text": "O'r adeg hynny tan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, pan gafodd sir Gwent ei chreu - sir oedd heb amheuaeth yn un Cymreig - roedd statws genedlaethol Sir Fynwy yn destun dadlau."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Dros y canrifoedd felly, wrth i'r ffin symud a'r system lywodraethu newid, mae amwysedd wedi bod yngly\u0302n a\u0302 pha wlad mae Sir Fynwy yn perthyn iddi."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Pan cafodd arfbais Cyngor Sir Mynwy ei dylunio yn 1948, roedd arni lew o Loegr yn gafael mewn rhosyn, a draig Gymreig yn dal cenhinen, a'r arwyddair arni oedd 'Utrique Fidelis', sef 'yn ffyddlon i'r naill a'r llall'."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Yn yr 1960au bu'r Royal Society of St George yn dadlau a\u0302'r gymdeithas Monmouthshire is Welsh a chafodd arwyddion 'Croeso i Gymru' yn yr ardal eu difrodi."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Tua'r adeg hynny, cafodd cynnig ei wneud i rannu'r sir yn gyfartal rhwng Cymru a Lloegr, neu hyd yn oed rhoi annibyniaeth llwyr iddi!"}, {"text_idx": "#000013", "text": "O'r diwedd cadarnhawyd fod Sir Fynwy yn rhan o Gymru pan basiwyd Deddf Llywodraeth Leol 1972 a ddaeth i rym yn 1974. Cafodd dinasyddion y sir yr hawl i bleidleisio yn refferendwm datganoli 1979, ac maent wedi cael eu llywodraethu gan lywodraeth ddatganoledig ers 1999."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Er dirywiad yr iaith Gymraeg yn yr ardal yn ystod y 19eg ganrif, roedd elfennau eraill yn cryfhau'r ymdeimlad o 'Gymreictod' yn yr ardal."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ar un adeg, roedd rhai o gemau cartref ti\u0302m rygbi Cymru yn cael eu chwarae yn Rodney Parade, Casnewydd. Roedd gan glwb Casnewydd gysylltiadau ag Undeb Rygbi Lloegr ac Undeb Rygbi Cymru - ond coch oedd lliw crysau y rhan fwyaf o chwaraewyr oedd yn chwarae ar lefel ryngwladol."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Pan ddaeth yr Eisteddfod Genedlaethol i'r sir gyntaf yn 1897 yng Nghasnewydd, cafodd ei alw yn 'act of repatriation' gan bapur newydd y South Wales Argus (er fod y bobl leol, gyda'u tafodiaith Gasnewydd gref yn galw'r w\u0302yl yn 'Stedvurd'!)"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ers 1897, mae'r Eisteddfod wedi ymweld a\u0302'r ardal chwe gwaith (Y Fenni, Pontypw\u0302l, Casnewydd ddwywaith a Glyn Ebwy ddwywaith). Ac eleni, wrth i'r Eisteddfod ddychwelyd i'r Fenni am y tro cyntaf ers 1913, mae cyfle i ymhyfrydu yn hunaniaeth Gymreig y sir."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Prif StraeonYsgolion o Gymru yn wynebu trafferthion yn DoverPublished33 munud yn o\u0302l'Rhesymol' i newid arwyddair 'byd gwyn' eisteddfodPublished5 awr yn o\u0302lCyfraith beiciau dw\u0302r 'ddim yn mynd yn ddigon pell'Published4 awr yn o\u0302l"}]