[{"text_idx": "#000001", "text": "Ambell tudalen Wicipedia ag ati"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Dros y flwyddyn ddiwethaf [blwyddyn gyntaf pandemig Covid-19] bu newid mawr yn y modd y mae nifer helaeth ohonom yn ymwneud a\u0302\u2019n cyfeillion. O hyn ymlaen, gobeithio, bydd y cysylltiadau uniongyrchol yn araf ail ddechrau. Meddyliais am hyn yn ddiweddar wrth ddarllen dwy erthygl pur wahanol i\u2019w gilydd am unigrwydd."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Roedd y gyntaf yn ymwneud a\u0302 chacwn, neu wenyn meirch, ond anodd oedd peidio a\u0302 chofio am gymeriad Woody Allen, Z, yn ffilm Antz o 1998 wrth ei darllen. Fel arfer mae cacynen bapur y gogledd (Polistes fuscatus), sy\u2019n byw yng ngogledd America, yn cydfyw mewn heidiau bychain wrth iddynt adeiladu eu nythod cywrain o bapur. Yn hynod o debyg i Hollywood, mae\u2019r anifeiliaid bach yma yn adnabod wynebau\u2019i gilydd ac yn defnyddio\u2019r wybodaeth yma i liwio eu hymddygiad. Beth sydd wrth gefn hyn ? Yn y papur a gyhoeddwyd yn Biology Letters ganol Ebrill, mae Christopher Jernigan o Brifysgol Cornell a\u2019i di\u0302m wedi dadansoddi datblygiad ymennydd y cacwn. Yn gyntaf casglodd gocw\u0302n, yna wrth i\u2019r oedolion deor ohonynt a chyn iddynt weld yr un wyneb, fe\u2019i rhannodd yn ddau grw\u0302p. Gadawyd i un ohonynt ddatblygu yn griw cymdeithasol. Ond ynyswyd pob aelod o\u2019r grw\u0302p arall \u2013 heb fodd iddynt weld yr un gacynen arall. Nid yw hyn yn hollol estron iddynt, gan fod ambell unigolyn yn dewis byw bywyd meudwyaidd felly. Ddau fis yn ddiweddarach cymharodd y biolegwyr ymenyddiau\u2019r ddau grw\u0302p. Ar y cyfan, nid oedd gwahaniaeth rhyngddynt \u2013 ond \u2018roedd un rhan sy\u2019n ymwneud a\u0302 dadansoddi golwg yn sylweddol fwy yn y creaduriaid cymdeithasol. Y darn hwn, mae\u2019n debyg, sydd wrth wraidd y ddawn o fedru adnabod wynebau \u2013 a\u2019r sgiliau cymdeithasol ynghlwm a\u0302 hynny. Colli cyfeillion, colli rhannau o\u2019r ymennydd."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Agosach i gartref oedd pwnc papur yn y cylchgrawn Personality and Individual Differences ym mis Mawrth. Rydym yn byw trwy gyfnod o ddiddordeb mawr mewn ymddygiad \u201ctocsig\u201d ambell wryw \u2013 er enghraifft, mewn sawl achos o drais corfforol a meddyliol yn y cartref. Ond mae agweddau felly at fenywod ac unigolion anneuaidd yn gyffredinol yn peri gofid. O ba le y daw\u2019r patrwm ymddygiad yma ? Yn y papur gofynnodd George van Doorn a\u2019i gydweithwyr o Awstralia ai o berthynas gynnar a\u0302\u2019u tadau o\u2019r un anian yr etifeddwyd yr ymddygiad ? Dysgu\u2019r ymddygiad oddi wrth fodelau tebyg. Holwyd 188 o ddynion rhwng 18 a 62 am eu hagweddau a phrofiadau."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Un ffactor yw ein bod yn byw mewn cymdeithas ryddfrydol \u2013 rhyddid i\u2019r unigolyn. Dyma godi\u2019r cwestiwn o beth yw ymddygiad \u201cnormal\u201d. Mae hyn yn arbennig o berthnasol wrth i\u2019n dibyniaeth ar beiriannau a systemau awtomatig gwybodaeth gynyddu. Fwyfwy nid unigolion cig a gwaed sy\u2019n gwneud lliwio penderfyniadau ond nifer o ystyriaethau unigol wedi\u2019u trosi i hafaliadau mathemategol er mwyn i gyfrifiadur eu datrys. Yn ddamcaniaethol mae hyn yn ffordd hygyrch, wrthrychol a theg o ddatrys cwestiynau sy\u2019n rhy fawr neu gymhleth i bwyllgorau. Canlyniadau cannoedd o filoedd o dystysgrifau cyrhaeddiant ysgol yn absenoldeb arholiadau, er enghraifft. Enw\u2019r prosesau hyn yw algorithmau. Cymorth hawdd eu cael mewn cyfyngder ? Efallai ddim, fel y profodd haf 2020."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae modd tiwnio\u2019r algorithmau i gadarnhau\u2019r ymddygiad neu\u2019r canlyniad \u201cgorau\u201d ymhob rhan o fywyd. Byddai hyn yn iawn pe bai modd cytuno ar beth sydd orau. Ar y ddau begwn mae grymoedd farchnad rydd yr Unol Daleithiau a grymoedd awdurdodol Tsieina. Ac ym mhobman mae\u2019r grymoedd sy\u2019n cyflwyno ffafriaeth a mantais i un rhan o\u2019r boblogaeth dros eraill \u2013 yn fwriadol, neu\u2019n anfwriadol, trwy fwydo data anghytbwys i\u2019r algorithmau."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ar Ebrill 21 cyflwynwyd cynnig gan Gomisiwn yr Undeb Ewropeaidd i ddechrau ymrafael a\u0302 hyn trwy ddirwyon mawr i\u2019r rhai sy\u2019n gweithredu yn erbyn lles unigolion (gweithredu sgo\u0302r gymdeithasol, er enghraifft). Enghreifftiau o\u2019r meysydd diddordeb byddai rhaglenni awtomatig sy\u2019n dewis ymgeiswyr llwyddiannus am swyddi neu lefydd mewn prifysgolion a cholegau, sgo\u0302r credyd neu geisiadau papurau teithio. Ei enw yw\u2019r Ddeddf Deallusrwydd Artiffisial. Dyma oedd un o addewidion Ursula von der Leyen yn ystod ei hymgyrch etholiad. Dros yr wythnosau canlynol bu cryn wrthwynebiad o gyfeiriad y Dyffryn Silicon. [Ym mis Tachwedd bu ymateb llugoer gan wefan Human Rights Watch.] Ni fyddai disgwyl ymateb o Tsieina, mae\u2019n debyg. Yno, mae normalrwydd hefyd yn ystyried bod sgo\u0302r gymdeithasol o bwys. Ond mewn modd pur wahanol. I\u2019r rhai sy\u2019n treulio gormod o amser yn chwarae ar gyfrifiadur, neu groesi\u2019r ffordd heb aros am y dyn bach gwyrdd, neu beidio a chyfrannu at achosion da mae\u2019r drefn awtomatig yn tynnu oddi arnoch eich hawliau teithio ar dre\u0302n \u2013 neu hyd yn oed yn eich gosod ar restr cywilyddio gyhoeddus. (Hyn heb ddechrau ystyried tueddiadau crefyddol neu wleidyddol \u201cabnormal\u201d.)"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Pynciau: Adnabod wyneb, Ymddygiad tocsig, Algorithmau"}]