[{"text_idx": "#000003", "text": "\u2018Adfer prosesau naturiol a chysylltedd afonydd a nentydd i wella cynefin ar gyfer pob rhywogaeth\u2019"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae afonydd a nentydd yn amgylcheddau sy\u2019n newid yn gyson ac yn cael eu gyrru gan nifer o brosesau naturiol gwahanol. Mae\u2019r newid cyson hwn yn creu amrywiaeth enfawr o gynefinoedd a llawer o\u2019r cilfachau sydd eu hangen ar fywyd gwyllt i oroesi. Yn anffodus, mae llawer o gyrsiau dw\u0302r yr Afon Ddyfrdwy wedi dod yn fwy unffurf ar o\u0302l blynyddoedd o reolaeth megis carthu, lledu\u2019r sianel, gosod waliau cynnal caled ar y glannau, cael gwared ar goed sydd wedi cwympo, a phori dwys ar y glannau, ac o ganlyniad yn effeithio ar fywyd gwyllt yr afon."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Nod y rhaglen hon yw adfer y prosesau naturiol sy\u2019n creu cynefinoedd lle gall bywyd gwyllt ffynnu. Mae hyn yn cynnwys ymyriadau fel ffensio i alluogi coed i aildyfu, atal erydiad gormodol, ychwanegu deunydd coediog i mewn i\u2019r afonydd, cael gwared ar strwythurau o waith dyn, ac ail-greu nodweddion gorlifdir."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae rhywogaethau sy\u2019n mudo i fyny ac i lawr afonydd, fel eogiaid neu lysywod, yn aml yn cael eu hunain yn sownd y tu o\u0302l, neu o flaen, rhwystrau. Gall hyn arwain at oedolion yn blino\u2019n la\u0302n cyn iddynt gyrraedd y mannau silio, neu wyniaid (eogiaid ifanc yn teithio\u2019n o\u0302l i\u2019r mo\u0302r) yn cael eu gwasgu yn erbyn creigiau neu\u2019n cael eu dal ac yn agored i ysglyfaethu wrth iddynt nofio\u2019n o\u0302l i\u2019r mo\u0302r."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Roedd y groesfan hon ar un o lednentydd y Ddyfrdwy yn achosi problemau i eogiaid llawn dwf yn symud i fyny\u2019r afon i silio, ac o bosibl yn achosi difrod i\u2019r gwyniad oedd yn symud i lawr yr afon wrth iddynt gael eu gwasgu yn erbyn creigiau o dan y cwymp fertigol. Symudwyd clogfeini i\u2019r sianel i\u2019w chulhau a chreu cyfres o byllau dyfnach, gan gynnig llwybr dw\u0302r dyfnach ar draws y strwythur concrit. Unwaith yr oedd y clogfeini yn eu lle, defnyddiwyd graean i lenwi\u2019r bylchau rhyngddynt a chodi lefel y dw\u0302r yn y pyllau. Nid yn unig y mae hyn yn golygu y gall pysgod llawn dwf fynd i fyny\u2019r afon i\u2019w safleoedd silio yn haws, ac felly gyda mwy o egni i silio, mae hefyd yn darparu dw\u0302r dyfnach ar gyfer y gwyniad wrth iddynt ddod dros y strwythur yn y gwanwyn a dechrau\u2019r haf, gan hwyluso eu taith i\u2019r mo\u0302r."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Roedd 2022 yn flwyddyn o newid i\u2019r rhaglen Adfer Cynefinoedd Afon wrth i rai prosiectau ddod i ben a rhai newydd yn ddechrau."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae gwaith a ariannwyd gan Gyfoeth Naturiol Cymru ar gyfer gwella cynefinoedd pysgod wedi arwain at gyfres o ymyriadau ar draws llednentydd y Ddyfrdwy yng Nghymru, gan ganolbwyntio ar greu cynefinoedd da ar gyfer eogiaid a brithyllod ifanc. Hefyd, dechreuodd prosiect newydd yn nalgylch Aldford Brook mewn partneriaeth a\u0302 Severn Trent Water ac Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Swydd Gaer. Mae llifoedd isel a achosir gan dynnu dw\u0302r yfed yn niweidio ecosystem y nant. Er mwyn helpu i liniaru\u2019r effaith, mae Severn Trent Water yn ariannu gwelliannau i gynefinoedd er budd bywyd gwyllt dw\u0302r croyw\u2019r dalgylch."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Roedd 2022 hefyd yn flwyddyn o adnabod a llunio prosiectau ar draws dalgylch y Ddyfrdwy a bydd 2023 yn gweld cynnydd sylweddol yn nifer y prosiectau adfer cynefinoedd a gyflawnir."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Astudiaeth Achos Llednant yr Afon Alwen"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae cynefin afon yn ymdrin a\u0302 mwy na\u2019r sianel wlyb yn unig. Mae\u2019n ymestyn o\u2019r gorlifdir, ar draws glannau\u2019r afon ac i mewn i\u2019r sianel. Lle bo modd, ceisiwn sicrhau ein bod yn cymryd camau i wella cynefinoedd ar draws yr holl sefyllfaoedd hyn. Cymerodd y prosiect hwn, ar un o lednentydd yr Afon Alwen, gamau i wella cynefin y sianel, glannau\u2019r afon a\u2019r gorlifdir. Cafodd deunydd coediog mawr ei dorri a\u2019i leoli\u2019n ofalus yn yr afon i greu amrywiaeth o lifoedd gan ddarparu riffiau silio a gorchudd i bysgod."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Cafodd glannau\u2019r afon ei ffensio i atal yr holl dda byw rhag mynd at y dw\u0302r, gan ganiata\u0301u i goed a llystyfiant tal ffynnu ar hyd ymyl y dw\u0302r. Gosodwyd ffens eilaidd hefyd ymhellach i ffwrdd o\u2019r afon sy\u2019n caniata\u0301u i\u2019r ffermwr reoli mynediad da byw i\u2019r gorlifdir gwlyb cyfagos, gan sicrhau\u2019r maint cywir o bori er mwyn caniata\u0301u i\u2019r amrywiaeth fwyaf o blanhigion ffynnu, a chreu lle i infertebratau ac adar."}]