[{"text_idx": "#000003", "text": "Nid yw iaith y Basg, \u2018Euskera\u2019, yn gysylltiedig ag ieithoedd eraill Ewrop ac mae\u2019n honni mai hi yw\u2019r iaith fyw hynaf yn Ewrop. Ffaith sy\u2019n cael ei herio gan y Cymry! Mae ymweliad diwylliannol ag arddangosfa ffotograffig newydd yn Berango gan Mauro Sarvavia yn amlygu realiti unbennaeth Franco a gormesol dinistriol ei phobl a\u2019i iaith Basgeg. Daw\u2019r portread symudol hwn o ddelweddau a straeon yn fyw drwy apiau rhyngweithiol sy\u2019n cael eu cynnwys mewn unedau dysgu didactig ar gyfer hanes diwylliannol. Efallai fod agosrwydd diwedd yr unbennaeth yn sicrhau bod symudiad cyhoeddus a pharodrwydd i \u2018gywiro\u2019r camweddau\u2019 ac adfer iaith y Basg fel rhan \u2018fywiog a ffyniannus\u2019 o fywyd a diwylliant Basgeg."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae Llywodraeth Gwlad y Basg wedi buddsoddi\u2019n aruthrol i adeiladu system addysg i ddiogelu ei hiaith ac adeiladu economi hunangynhaliol. Mae\u2019n cydnabod bod cyfres o ddigwyddiadau e.e. tranc ei diwydiant craidd a diswyddo niferoedd uchel o weision sifil yn gyfle \u2018o\u0302l-lenwi\u2019 i ddarparu cyfnodau sabothol 3 blynedd wedi\u2019u hariannu\u2019n llawn i staff dysgu iaith y Basg, 30 mlynedd yn ddiweddarach mae\u2019n drawiadol gweld."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae\u2019r BAC yn gweld y system addysg yn dibynnu ar lwyddiant addysgu fel iaith gyntaf ac ail iaith. Heddiw, mae bron pob ysgol sy\u2019n cael ei rhedeg yn gyhoeddus yn addysgu drwy\u2019r Fasgeg gyda Sbaeneg yn cael ei haddysgu fel pwnc ar waha\u0302n. Yn wahanol i Gymru, gyda\u2019i hysgolion cyfrwng Cymraeg, cyfrwng Saesneg a dwyieithog, ni ddefnyddir iaith yn y BAC i gategoreiddio ysgolion a allai esbonio ei phontio sosieithyddol o\u2019r 1960au o fodel \u2018A\u2019 o Sbaeneg fel iaith addysgu gyda Basgeg fel pwnc. Addysgir Saesneg hefyd sy\u2019n galluogi ei phobl ifanc i fod yn wirioneddol amlieithog. Roedd yn drawiadol clywed cyflwyniadau disgyblion a gwrando ar sgyrsiau gyda phlant yn symud yn ddi-dor rhwng Basgeg, Sbaeneg a Saesneg."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Datgelodd po\u0302l piniwn braidd yn amrwd o \u2018ddwylo i fyny\u2019 yn gofyn dau ddosbarth cyferbyniol o bobl ifanc 16 ac 17 oed fod y rhan fwyaf o blant yn teimlo\u2019n \u2018Basgeg\u2019 ond hefyd yn dangos bod niferoedd uchel o fyfyrwyr yn dewis defnyddio\u2019r Sbaeneg y tu allan i\u2019r ysgol ac o fewn y gymuned. Esboniad gan ddisgyblion oedd y nifer uchel o dafodieithoedd Basgeg a oedd yn wahanol iawn i\u2019r Fasgeg safonol a addysgir mewn ysgolion. Mae hwn yn faes ffocws i\u2019r Adran Addysg."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ymweliadau ag amrywiaeth o ysgolion, uwchradd cyhoeddus, cynradd, Ikastola (mentrau cydweithredol sy\u2019n cael eu hariannu\u2019n rhannol gan rieni gan gyfraniad misol), tref a gwledig sy\u2019n canolbwyntio ar bolisi iaith, gweithredu a hunaniaeth ddiwylliannol. Yma mae\u2019r system ysgolion cyhoeddus yn amrywio\u2019n aruthrol o Gymru: lefelau isel o atebolrwydd, dim dangosyddion perfformiad cyhoeddedig, dim safleoedd cyhoeddus, a phrif benaethiaid ysgolion a etholwyd gan eu cyd-ymarferwyr addysgu. Yn ddiddorol, nid oedd neb am fod yn bennaeth ysgol. Mae\u2019n ymddangos mai\u2019r ro\u0302l 4 blynedd yn bennaf yw delio ag ymddygiad a rhieni; prin yw\u2019r datblygiad arweinyddiaeth cyn ei benodi. Rhannodd staff yr ysgol fod rhieni\u2019n ymddiried yn y system ac anaml y byddant yn herio deilliannau a chyflawniadau eu plant. Roedd ymdeimlad dwfn o onestrwydd personol gan y staff eu bod yn gyfrifol am gyflwyno\u2019r cwricwlwm ond os nad oedd y canlyniadau fel y disgwylid yna nid oeddent yn atebol yn bersonol."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae disgyblion yn cynnal asesiadau allanol bob dwy flynedd. Defnyddir y canlyniadau i gefnogi cynllunio\u2019r ysgol ar gyfer gwella. Mae 3 cynllun gorfodol, ond dylid integreiddio\u2019r rhain er mwyn osgoi dyblygu. Mae\u2019n ofynnol i bob ysgol lunio cynllun iaith. Caiff y cynlluniau hyn eu monitro gan arolygydd sy\u2019n gysylltiedig a\u0302\u2019r ysgol ac sy\u2019n gweithio\u2019n agos i gefnogi\u2019r meysydd datblygiad a nodwyd. Mae\u2019r Adran Addysg yn helpu ysgolion i greu\u2019r cynlluniau. Pan dipio canlyniadau PISA 2017, daeth darllen yn ffocws gan y llywodraeth ac roedd angen cynllun darllen i eistedd y tu mewn i\u2019r cynllun iaith."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae adeiladau ysgolion yn weddol safonol o ran strwythur, gydag ychydig o arddangosfeydd neu waliau gwaith. Ymwelwyd ag amrywiaeth o ysgolion o amddifadedd diwydiannol gydag 80% o ddisgyblion yn cael grantiau i ysgolion gwledig bach. Yr hyn sy\u2019n amlwg yw\u2019r buddsoddiad mewn pobl. Roedd gan ymweliad ag ysgol gynradd fach yn Zeberio 100 o ddisgyblion ac 17 o staff addysgu. Siaradodd athrawon yn gadarnhaol am ddefnyddio llwyfannau Google i rwydweithio ar draws ardaloedd gwledig ac roedd cydweithio wrth gymryd rhan mewn prosiectau diwylliannol yn amlwg mewn arddangosfeydd ac adnoddau cyhoeddedig."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae\u2019r cwricwlwm diwylliannol yn cael ei yrru gan brosiectau cenedlaethol sydd a\u0302 chymwyseddau craidd, yn debyg iawn i\u2019n dibenion craidd yng Nghwricwlwm newydd Cymru. Gall ysgolion ddewis cymryd rhan mewn prosiectau o STEAM, prosiectau iaith drwy gynigion Senedd Ieuenctid Ewrop a phrosiectau\u2019r Llywodraeth. Mae gan bob ardal Neuadd y Dref sy\u2019n cefnogi prosiectau diwylliannol yn ariannol gyda thema\u0302u sy\u2019n newid. Cawsom ein cyflwyno I grwpiau o ddysgwyr a oedd yn rhannu\u2019r Fasgeg yn fyrfyfyr trwy \u2018Bertsolaritza\u2019 ac ymwelwyd a\u0302\u2019r ysgol goginio leol sy\u2019n eiddo i\u2019r cyhoedd a gynhyrchodd ginio y byddai unrhyw gogydd Michelin yn falch ohono. Drwy\u2019r holl ymweliadau roedd balchder pendant o ran diwylliant ac iaith ac ymrwymiad i sicrhau ei lle canolog yn ei system addysg."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Fel Pennaeth ysgolion Catholig, ni fyddai fy mhrofiad diwylliannol wedi\u2019i gwblhau heb ymweliad a\u0302\u2019r Eglwys Gadeiriol de Santiago. Roedd yr adeilad Gothig trawiadol hwn o\u2019r 14eg ganrif yn darparu lle heddychlon, tawel i fyfyrio a oedd wedi cyfrannu at fy #FfyddBorocco."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Roedd ein hymweliad a\u0302 Chymuned Ymreolaethol y Basg yn rhoi cipolwg cyfoethog ac amrywiol ar sut yr oedd yn gwrthdroi ffawd ei hiaith leiafrifol a\u2019r dreftadaeth ddiwylliannol gref a deimlir gan ei phobl. Mae\u2019n parhau i ymdrechu i wreiddio ei threftadaeth a\u2019i hiaith drwy bolisi, unedau dysgu didau a chyfleoedd diwylliannol. Nid yw heb ei heriau, ond darparodd lwyfan ar gyfer trafod a dadl yng Nghymru i fynd i\u2019r afael a\u0302\u2019r \u2018tensiynau\u2019 yn y system."}]