[{"text_idx": "#000002", "text": "Ar ddydd Llun y Steddfod cyfrannais at sesiwn gyda Simon Brooks a Richard Glyn Roberts yn dwyn y teitl \u2018a ydi Cymru\u2019n llithro o\u2019n gafael?\u2019 Roedd yn thema amserol am fwy nac un rheswm, ac wrth edrych yn o\u0302l, roedd amgylchiadau\u2019r bore hwnnw\u2019n rhyw fath o ddameg o\u2019r sefyllfa ehangach dan sylw."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ac eto, o leiaf roedd yr Eisteddfod wedi adnabod y broblem, wedi cynllunio mewn modd amgen, a cheisio trefn arall. A dros y dyddiau a ddilynodd roedd y stiwardiaid a heddlu wedi cynyddu, felly hefyd nifer y bysus, a gydag addasiad i\u2019r sustem draffig sicrhawyd llwyddiant yn y pendraw."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae\u2019r amddiffyniadau o\u2019r CDP gan ei gefnogwyr yn adlewyrchu naill ai tuedd i wadu cyfrifoldeb neu duedd i blygu i\u2019r drefn: clywid rhai yn dadlau eu bod yn analluog i wrthwynebu gan feio\u2019r Llywodraeth, ac eraill yn dadlau rhaid wrth godi tai niferus, er mwyn i\u2019r farchnad gweithredu er lles pobl leol sydd am bris teg \u2013 a thrwy hynny cofleidio\u2019r drefn gyfalafol, neo-ryddfrydol, a rheolau\u2019r farchnad rydd, sydd fel petai\u2019n drech nag unrhyw ystyriaethau eraill."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae modd dehongli sefyllfa\u2019r CDP o safbwynt un o destunau gwleidyddol olaf yr athronydd JR Jones (a ysbrydolodd y mudiad cenedlaethol a Chymdeithas yr Iaith yn 60au ac sydd yn destun llyfr a lansiwyd yn yr Eisteddfod). Yr Ewyllys i Barhau yw\u2019r testun hwnnw, sy\u2019n awgrymu mai\u2019r frwydr dros yr iaith yw\u2019r unig frwydr all fod yn ddigon radical ac ingol i gynnal cenedlaetholdeb Cymreig \u2013 oblegid dyma\u2019r ewyllys i barhau yn wyneb difancoll."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Yn o\u0302l JR, nid yw\u2019r ewyllys i ymwahanu er mwyn gwella cyflwr bywyd (dadleuon Plaid i\u2019r Cymry Seisnigedig, neu Wales) yn ddigonol. Mi fydd y sawl a dargedir gan y ddadl honno byth mewn peryg o wynebu ei thranc yn yr un ffordd, oherwydd fe fydd wastad lle iddynt o fewn y gyfundrefn Brydeinig."}, {"text_idx": "#000010", "text": "I JR, felly, mi fyddai\u2019r dadleuon gan Blaid Cymru yn achos y Cynllun Datblygu yn gymesur a gomedd yr ewyllys i barhau, ac yn ergyd drom, os nad marwol, i genedlaetholdeb Cymreig yn ogystal. Dyma ildio troedle olaf y Gymraeg fel iaith gymunedol, a chyda hynny gwahodd tranc y Gymraeg fel priod iaith Cymru. Heb yr ewyllys i amddiffyn yr iaith, ni fydd ewyllys i\u2019r genedl barhau."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae yna resymau dros ystyried y ddadl fel un perswadiol. Os nag yw Plaid Cymru yn gallu catrodi eu grymoedd i herio\u2019r drefn gynllunio\u2019n daer, mae\u2019n deg awgrymu bod pethau\u2019n edrych yn ddu iawn ar yr achos cenedlaethol."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ond gadewch imi gynnig beirniadaeth, neu o leiaf safbwynt arall ar ddehongliad JR. Un ffactor mae\u2019n bosib na fyddai\u2019r proffwyd mawr wedi rhagweld oedd lladdfa Thatcher, ac ing a cholled y Wales o\u0302l-diwydiannol \u2013 a hyrddiodd datganoli ymlaen. Afraid dweud na fyddai chwaith wedi rhagweld methiant Llafur i wyrdroi\u2019r sgil effeithiau, na chwaith dyfnder a dycnwch y llymder diweddar."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Efallai bod Wales yn parhau, ond rhaid gofyn a yw\u2019r parhad yna unrhyw rymusach ac iach \u2013 o ran cynnig ystyr a hunan-barch i\u2019w bobl \u2013 na\u2019r Gymru Gymraeg sydd bellach ar daen, hyd a lled y Fro Gymraeg?"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ac mae dehongli Brexit a chanlyniadau\u2019r etholiad o safbwynt y thesis hwn \u2013 sef bod Wales yn wynebu\u2019r un posibiliad o dranc a\u2019r Gymru Gymraeg \u2013 yn gofyn sylwadau pellach."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Ar yr un llaw, gellid ystyried y bleidlais Brexit yn ymwadiad o\u2019n hysbryd a diwylliant \u2013 mynegiant o\u2019r gwrthchwyldro ffasgaidd a Phrydeindod little-England yn boddi\u2019r ymwybod Cymreig. Mae\u2019r tuedd yma\u2019n sicr o fod wedi nodweddi\u2019r bleidlais UKIP a aeth i\u2019r Toriaid yn yr etholiad cyffredinol."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ond dehongliad o\u2019r bleidlais ar ran rhai byddai awgrymu mai \u201cGwaedd yn Wales\u201d oedd y weithred o bleidleisio dros Brexit i nifer yn y cymunedau yma \u2013 ymgais i atgoffa\u2019r drefn eu bod yma ac yn fodlon gwneud unrhyw beth i fynegi\u2019r ewyllys i barhau \u2013 hyd yn oed gweithred hunanddinistriol."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Mae modd dehongli\u2019r etholiad o\u2019r un safbwynt yn ogystal \u2013 sef gwrthsefyll yr ymdeimlad diymadferth, ac osgoi bygythiad einioes i Wales. Hynny yw, os ystyrir yr ymgyrch gan Lafur Cymru yr hyn a nodweddwyd ganddo, i raddau helaeth, oedd yr \u2018ewyllys i barhau\u2019 yn wyneb bygythiad difa\u0308ol y Tori\u0308aid. Yn achos ape\u0302l Jeremy Corbyn, a ychwanegodd yn sylweddol at lwyddiant Llafur yng Nghymru, y dyhead i wrthwynebu\u2019r drefn oedd wrth wraidd ei boblogrwydd."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Wrth ddarllen holl bamffledi Llafur Cymru ac wrth wrando ar Carwyn Jones, y bygythiad einioes, y syniad y byddai\u2019r Tori\u0308aid yn gorffen gwaith Thatcher, oedd yn adleisio yn ei ble i\u2019r etholaeth. Roedd addewid Corbyn \u2018o blaid y nifer yn erbyn yr ychydig\u2019 yn ape\u0302l o boblyddiaeth bur i\u2019r sawl oedd wedi\u2019i amddifadu gan y sustem neo-ryddfrydol"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Beth yw goblygiadau\u2019r dehongliad yma bod \u2018Wales\u2018 JR bellach yn wynebu tranc yn yr un modd a \u2018Chymru\u2019? O dderbyn y dehongliad gallwn ddweud y bydd dinistr economaidd a mewnlifiad pobl i\u2019r Gymru Gymraeg yn cael ei efelychu gan ddinistr economaidd a mewnlifiad diwylliannol yn Wales \u2013 na fydd o reidrwydd yn disodli\u2019r boblogaeth ond yn hytrach yn lladd yr hynny o ysbryd sydd ar o\u0302l."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Er bod hyn yn sefyllfa o wendid ar un olwg, ar olwg arall mae\u2019r argyfwng yma yn ei gwahanol ffurfiau yn rheswm dros obaith, cyhyd y bod pobl o wahanol gymunedau Cymreig yn fodlon cydnabod brwydrau ei gilydd, a derbyn bod y drefn neoryddfrydol yn gofyn tranc pob un ohonynt, ac eithrio\u2019r elit."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Yn fwy na dim, mae\u2019n gofyn bod y sawl sydd a\u2019r ewyllys i barhau yn adnabod eu ffrindiau a\u2019r sawl sydd yn mynd i frwydro gyda nhw i drawsnewid y genedl. Mewn amrant o argyfwng, roedd Carwyn Jones yn angerddol ei gri bod angen sefyll yn gadarn a gwthio yn o\u0302l, ond digon buan y bydd yr ysbryd yma\u2019n diflannu dan law farwaidd gwleidyddiaeth ein hoes: \u2018celfyddyd y posibl\u2019 yn unig."}, {"text_idx": "#000025", "text": "O safbwynt hanesyddol a diwylliannol, gellid mynegi\u2019r frwydr rhwng y sawl sydd a\u2019r ewyllys i barhau, ar sawl sydd yn plygu i\u2019r drefn neu wadu cyfrifoldeb, trwy amlygu dau feddylfryd hanesyddol o bwys."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Awgrymaf yn y casgliad eu bod oll yn mynegi elfen ar feddylfryd y Cymro cyntaf rwy\u2019n trafod (Brython, a bod yn fanwl gywir), sef Pelagius. Dyma un sy\u2019n enwog yn hanes Cristnogaeth am herio Awstin Sant, ac yn arbennig y syniad o\u2019r pechod gwreiddiol a natur ddiymadferth y bersonoliaeth ddynol. Yn hytrach, dywed Pelagius bod gennym yr ewyllys rydd, a\u2019r gallu fel bodau dynol, i sicrhau ein hiachawdwriaeth trwy law ein hunan."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Mae\u2019r tueddiad yma i weld ein ffawd yn ein dwylo, gan arddel iwtopiaeth a gweledigaethau mawrion yn un sydd wedi parhau tan yn ddiweddar, ond mae neo-belagiaeth fel petai ar drai, yn yr union foment hanesyddol pan mae gennym y sefyllfa wleidyddol i wireddu ein hunain."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Ers ysgrifennu\u2019r gyfrol, fodd bynnag, yn gynyddol fe\u2019m orfodwyd innau i gydnabod meddylfryd sydd yr un mor Gymreig, ond sydd wedi ymledu llawer pellach. Yn nhermau Marx, estronyddu byddai hynny. Yn nhermau Dan Evans dyma natur wan ac ol-drefedigaethol y Cymry."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Ond mae modd hefyd ei ddisgrifio yn nhermau\u2019r Ymneilltuaeth newydd. Beth yw ystyr hynny? Ceir dadansoddiad a beirniadaeth lem gan Iorwerth Peate yn yr Efrydiau Athronyddol o\u2019r modd y roedd Methodistiaeth wedi meiddiannu hen Ymneilltuaeth y Bedyddwyr ac Annibynnwyr."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Wrth wynebu\u2019r argyfwng sydd ohoni awgrymaf fod modd cymeriadu ein hymateb cyfoes fel ffurf ar Ymneilltuaeth newydd: tueddiad i dderbyn y drefn, gweithio o fewn cyfyngiadau\u2019r sustem, a gwneud yr hyn sydd angen er mwyn i\u2019r unigolyn bodloni a\u2019i fywyd. Gwelwn dim ond ambell i eithriad neo-belagiaeth, sef yr ewyllys i frwydro, i dderbyn cyfrifoldeb, a cheisio plygu\u2019r byd i\u2019r ewyllys honno."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Awgrymaf, felly, yn hytrach na gweld y sefyllfa gyfoes fel un sydd yn rhannu\u2019r blaengar a\u2019r ceidwadol, neu sydd yn rhannu ar hyd llinellau pleidiol, y dylem yn hytrach cynghreirio ar sail y sawl sydd yn fodlon ymgymryd a\u0302\u2019r agwedd neo-belagaidd yn erbyn anobaith yr Ymneilltuaeth newydd."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae\u2019r term \u2018narrow nationalist\u2019 wedi cael ei ddefnyddio hyd at syrffed yn y gorffennol i ddisgrifio cenedlaetholwyr Cymreig, yn enwedig gan ein cyfeillion goleuedig yn y Blaid Lafur."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mudiad pwyso ceidwadol ydy Plaid Cymru wedi bod erioed i \u2018internationalists\u2019 y Blaid Lafur, ac mae\u2019n amlwg bod y term wedi cael ei adfywio yn ddiweddar gan ein hannwyl Brif Weinidog."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Roedd y Western Mail yn ystyried y datganiad yn ddigon pwysig i\u2019w brintio y diwrnod wedi\u2019r etholiad, ac erbyn diwedd yr wythnos roedd hyd yn oed Andrew RT Davies wedi defnyddio\u2019r term i ddisgrifio Leanne Wood unwaith eto."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Mae Cymru\u2019n un o wledydd tlotaf Ewrop, gyda\u2019r gorllewin a chymoedd y de ymhlith yr ychydig rhanbarthau yng ngorllewin Ewrop sy\u2019n derbyn cymorthdaliadau Ewropeaidd i ardaloedd tlawd. Mae\u2019n hiaith o dan warchae parhaol gyda rhyw sylwadau ymfflamychol yn dod i olwg y cyhoedd bron bob yn ail wythnos. Bydd yn rhaid brwydro hyd at syrffed i gyrraedd sefyllfa lle y cawn ein parchu i\u2019r un raddau a\u0302\u2019r Alban neu hyd yn oed Gogledd Iwerddon."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Mae cymaint o resymau pam rwy\u2019n galw fy hun yn genedlaetholwr, ond y rheswm pennaf yw fy mod am i Gymru gael ein trin fel cenedl normal, lle nad oes rhaid brwydro bob dydd am yr hawl i gael ein cydnabod."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Rwy\u2019n gallu deall bod Carwyn, sydd heb ronyn o uchelgais dros Gymru, ac sy\u2019n elwa\u2019n etholiadol o gadw Cymru\u2019n dlawd, yn gallu difri\u0308o\u2019r term \u2018nationalist\u2019 i ddisgrifio pobl sydd am newid radical i\u2019r status quo."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Fodd bynnag, fedra i ddim derbyn cael fy ngalw yn berson \u2018cul\u2019 am eisiau\u2019r gorau i \u2018nghenedl. Rwy\u2019n siarad chwe iaith, wedi byw mewn tair gwlad wahanol ac mae gen i ffrindiau ar bedwar cyfandir."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Y person cul, yn yr achos hwn, yw\u2019r Prif Weinidog ei hun \u2013 yn rhy gul i weld heibio i\u2019w fyd bach cysurus ei hun ar yr argyfwng economaidd, cymdeithasol a gwleidyddol sy\u2019n taro ein cenedl."}]