[{"text_idx": "#000001", "text": "Mewn darlith a draddodwyd ym mhentref Rhoscrowdder, ger Penfro, gan yr Athro M. Wynn Thomas, ar nos Iau 26 Mai, 2016, ymdriniwyd, am y tro cyntaf erioed yn gyhoeddus, ag effaith yr arswyd a deimlai\u2019r bardd Waldo Williams o ganlyniad i amhwylledd ei brifathro o dad."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Dywedodd y darlithydd fod y blynyddoedd cynnar cythryblus hynny wedi gadael eu ho\u0302l ar Waldo i\u2019r fath raddau nes i seiciatrydd nodi nad oedd erioed wedi dod ar draws cyflwr mor eithafol nes iddo ef ei hun ollwng dagrau."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Gan ddefnyddio canllawiau seicdreiddiol esboniodd yr academydd sut oedd hyn wedi ei amlygu ei hun mewn nifer o gerddi Waldo megis \u2018Cwmwl Haf\u2019, \u2018Oherwydd ein Dyfod\u2019 a \u2018Caniad Ehedydd\u2019. Soniodd fod \u2018Ca\u0302n Bom\u2019 i\u2019w chymharu a\u0302 rhai o gerddi nihilistaidd Ted Hughes yn ei gyfres \u2018Crow\u2019 oherwydd ei hanobaith."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Traddodwyd y ddarlith yn Saesneg o dan y teitl \u2018Waldo Williams \u2013 the nobility of poetry\u2019 gan gyfiawnhau hynny trwy gyfeirio at ddiffiniadau Wallace Stevens a Seamus Heaney o bwrpas barddoniaeth. Ond pe bai\u2019n darlithio yn Gymraeg dywedodd y byddai wedi dewis cymal o\u2019r gerdd \u2018Caniad Ehedydd\u2019 yn deitl \u2018Waldo Williams \u2013 cennad angen\u2019."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Roedd y ddau o\u2019r farn fod Waldo yn athrylith ac na ellid cyfarfod a\u0302 neb llai hunan bwysig. Tystient i weithred ddirgel eu tad, yr Athro T. J. Morgan, gyda chymorth yr hanesydd David Williams, yn anfon nodyn at y barnwr pan oedd Waldo\u2019n wynebu tribiwnlys yn gofyn am gael ei ryddhau o orfodaeth filwrol ar dir cydwybod."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Roedd wedi paratoi datganiad yn so\u0302n am frawdoliaeth ac ymyrraeth ddwyfol chwedl William Blake. Hysbysodd y byddai\u2019n barod i wasanaethu yn y Corfflu Meddygol ond y byddai hyd yn oed wedyn yn rheidrwydd arno i geisio perswadio\u2019r milwyr i beidio a\u0302 defnyddio arfau. Nid dyna\u2019r datganiadau arferol a glywid yn y tribiwnlysoedd. Esboniwyd ychydig o gefndir Waldo i\u2019r barnwr a chafodd ei ryddhau\u2019n gwbl ddiamod. A\u2019r eironi oedd ei fod eisoes yn rhy hen i gael ei alw i\u2019r fyddin beth bynnag. Ond roedd am wneud safiad."}]