[{"text_idx": "#000004", "text": "Mae yna gofgolofn ryfel mewn cwm yn Ne Cymru y mae arni bron 150 o enwau pobl a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae\u2019r colledion hyn yn eithriadol o uchel ar gyfer cymuned lofaol fach."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Yna, 21 mlynedd yn ddiweddarach, mewn rhyfel byd-eang arall, collodd 50 yn rhagor o aelodau\u2019r lluoedd arfog eu bywydau."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Trwy gyd-ddigwyddiad enbyd, ar o\u0302l bwlch arall o 21 mlynedd, collwyd 144 yn rhagor o fywydau mewn trychineb erchyll \u2013 gan beri trallod a dioddefaint i genhedlaeth arall. Y pentref hwnnw yw Aberfan."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Am 9:15 y bore ar Ddydd Gwener yr 21ain o Hydref 1966, cafodd rhan fawr o domen lo glofa Rhif 7 ei hansefydlogi ar o\u0302l cyfnod o law trwm cyson. Wrth ddisgyn fe lyncodd y tirlithriad fferm fach, ugain o dai, ac ysgol y pentref. Mae awyrlun fertigol y Llu Awyr Brenhinol, a dynnwyd yn fuan ar o\u0302l y trychineb, yn dangos yn glir faint y tirlithriad a\u2019i daith ddinistriol."}]