[{"text_idx": "#000000", "text": "Newid Hinsawdd a Threftadaeth yr Arfordir"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Mae'r gwrthglawdd ar dro yn ei gryfhau tua\u2019r tir, yn ymestyn o'r ddringfa gysgodol hon i ochr arall y culdir, lle mae'r clogwyni'n hynod serth, gan amga\u0301u gofod mawr iawn, ac yn y canol mae\u2019r Crochan yn agor ei geg yn y modd mwyaf erchyll..\u2019"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Yn o\u0302l at y gwaith maes"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae epidemig y Coronafeirws wedi gwneud 2020 yn flwyddyn anarferol ac anodd i filiynau o bobl. Ynghyd a\u0302'r rhan fwyaf o sefydliadau eraill, dechreuodd staff y Comisiwn Brenhinol yng Nghymru, sy'n arwain Prosiect CHERISH, weithio gartref ym mis Mawrth 2020. Ailddechreuodd y gwaith maes blaenoriaeth ym mis Awst, gyda phob tasg yn gofyn am achos busnes cadarn ac asesiad risg manwl."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ganol mis Awst cymeradwywyd gwaith maes monitro Ti\u0302m CHERISH o'r Comisiwn Brenhinol ar Safle Tanio Castellmartin. Nod y gwaith maes newydd hwn oedd cynnal yr arolygon ffotogrametrig cyntaf o'r awyr gyda dro\u0302n o'r pedair prif gaer bentir arfordirol, Trwyn Linney, Trefflemin, Crocksydam a Buckspool/Y Castell i ddarparu modelau sylfaen i fonitro newid yn y dyfodol. Roedd angen arolygon tir topograffig newydd hefyd ar gyfer ceyrydd Buckspool a Crocksydam, a arolygwyd ddiwethaf yn y 1970au. Yn ogystal, roedd angen ymchwilio i gaer bentir 'newydd' bosib a nodwyd yn ystod arolwg o'r awyr ar Dwyn Crickmail."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Gwrthglawdd cynhanes yng nghaer bentir Buckspool"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Arolwg archeolegol ar safle tanio byw"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Dim ond pan mae seibiant tanio wedi\u2019i drefnu y gallwn gynnal gwaith maes ar y safle milwrol prysur iawn hwn. Er bod posib cael mynediad i gaer bentir Bae Trefflemin ar rai nosweithiau ac ar benwythnosau, mae caer bentir Trwyn Linney yn yr ardal danio fyw a dim ond pan fydd y safle cyfan ar gau y gellir ymweld a\u0302 hi, yn ystod y Pasg a mis Awst fel rheol."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Er bod Dan a Toby yn y ti\u0302m yn beilotiaid dro\u0302n cymwys, roedd angen caniata\u0302d uwch gan Cadw, y Parc Cenedlaethol, Cyfoeth Naturiol Cymru a'r Sefydliad Seilwaith Amddiffyn ar gyfer ein harolygon dro\u0302n hefyd. Rydym yn ddiolchgar i'r holl staff y buom yn gweithio a\u0302 nhw i gael caniata\u0302d. Roedd amseriad arolwg mis Awst yn osgoi sensitifrwydd adar sy'n nythu ar y clogwyni ond roedd rhaid i ni fod yn ymwybodol o hyd o forloi\u2019n geni eu rhai bach yn gynnar ar y traethau."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Diagram yn esbonio dull \u2018pecyn adnoddau\u2019 Prosiect CHERISH o arolygu a chofnodi archeoleg a newid mewn tirwedd ym mharthau arfordirol Cymru ac Iwerddon"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Cynhaliwyd ymweliad cyntaf Prosiect CHERISH a\u0302'r safle ym mis Mawrth 2018 gyda chydweithwyr o Brifysgol Aberystwyth, ond gwnaed yr arolygon manwl modern cyntaf ar geyrydd Trwyn Linney a Threfflemin ddegawd yn gynharach gan Louise o'r Comisiwn Brenhinol yn 2008. Mae'r arolygon cynharach hyn, ynghyd a\u0302 mapiau canrif oed a ffotograffau hanesyddol o'r awyr, yn darparu llinellau sylfaen ardderchog i farnu patrymau erydu tymor hwy yn wyneb newid yn yr hinsawdd yn eu herbyn."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Gan deithio mewn ceir ar waha\u0302n, a neilltuo setiau o offer ar waha\u0302n, roedd ein stop cyntaf ni yn Swyddfa Safle Castellmartin yn gynnar ar ddiwrnod cyntaf y gwaith maes ar gyfer Briff y Safle. Roedd hyn er mwyn sicrhau y gallem ganfod ac osgoi unrhyw arfau a allai fod yn gorwedd hyd y lle yn yr ardaloedd tanio byw."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Arolygu ar ymyl y clogwyni"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Roeddem yn ffodus o gael wythnos o dywydd poeth a heulog a phrin ddim gwynt i gynnal ein harolygon dro\u0302n. Y dro\u0302n rydym yn ei hedfan yw Phantom IV Advanced, gan ddefnyddio meddalwedd sy'n ein galluogi i rag-raglennu hediad arolygu grid ar gyfer ffotogrametreg, gan gynnwys pennu altitiwd a manylder daear. Cyn dechrau hedfan, mae rhwydwaith o 'groesau' rheoli\u2019n cael eu gosod yn y ddaear a'u harolygu gydag offer GNSS (System Lloeren Llywio Fyd-eang) fel bod y model 3D gorffenedig wedi'i leoli'n fanwl gywir o fewn ychydig gentimetrau neu'n well."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Dechreuodd yr wythnos yng nghaer bentir Trwyn Linney, yn yr ardal tanio byw o'r safle, gydag archwiliad cyflwr ar Wersyll Bulliber gerllaw hefyd. Wedyn aethom tua'r dwyrain i gynnal arolwg dro\u0302n arfordirol cysylltiedig ar geyrydd pentir Trefflemin a Crocksydam cyn adleoli yn y diwedd i safle ger Trwyn Sain Gofan ar gyfer mynediad i gaer Buckspool a'r safle sydd wedi\u2019i nodi o\u2019r newydd yn Nhwyn Crickmail."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Ffotograff polyn 6m gyda GoPro o dwll y \u2018Crochan\u2019 yng nghaer bentir Trefflemin"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Caer bentir Twyn Crickmail o ddro\u0302n"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Roedd pentir diddorol yn Nhwyn Crickmail wedi edrych fel caer bentir bosib o arolwg o'r awyr yn 2018 ond roedd angen ymweliad ar y tir i fod yn siw\u0302r. Canfuwyd bod sarn bendant yn mynd i mewn i'r gaer rhwng gweddillion dwy ffos sydd wedi'u herydu. Y tu mewn mae olion waliau cerrig isel, o un neu ddau o dai crynion bach o bosib. Mae cymeriad y gwrthgloddiau isel sydd wedi goroesi a\u2019r ffosydd wedi'u llenwi yn awgrymu y gallai Twyn Crickmail fod o gyfnod cynharach na'r ceyrydd pentir eraill, mwy sylweddol, gerllaw, yn dyddio o'r Oes Efydd Ddiweddarach o bosib."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Cawsom ein synnu hefyd o ddarganfod wal gerrig uchel yn y gyli arfordirol o dan y gaer, wedi'i gosod rhwng clogwyni mo\u0302r uchel. Mae'n ymddangos bod hwn yn llwyfan llwytho ar gyfer y fasnach galchfaen hanesyddol a ffynnai tan flynyddoedd cynnar yr ugeinfed ganrif. Er nad yw'r wal wedi'i marcio ar fapiau hanesyddol, ac er nad yw wedi'i chofnodi ar hyn o bryd, mae'n awgrymu safle lle\u2019r oedd cerrig wedi\u2019u chwarelu\u2019n cael eu llwytho i longau\u2019n aros, yn debyg i gei llwytho yn nhrwyn caer bentir Trefflemin."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Y wal hanesyddol gyda gyli arfordirol o dan Dwyn Crickmail"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Golygfa yn dangos llwybr hedfan y dro\u0302n uwch ben caer bentir Trefflemin, yn cofnodi miloedd o ffotograffau fertigol mewn grid arolygu"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Dyma'r arolygon dro\u0302n archeolegol cyntaf ar y clogwyni sy\u2019n erydu yng Nghastellmartin, gan arwain at gofnod 3D eithriadol fanwl o ymyl y clogwyn a'r ceyrydd, ac yn rhagori ar yr hen arolwg sganio laser yn yr awyr gyda manylder 2 fetr (LiDAR) yn 2004, y gellir ei weld ar Borthol Lle y llywodraeth."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Yn ystod yr wythnos, fe wnaethom arolygu 2.8km o arfordir i fanylder 2cm gyda'r dro\u0302n, gan hedfan 87.5 hectar o ffotogrametreg fertigol a chasglu tua 3200 o ddelweddau fertigol ynghyd a\u0302 llawer o rai lletraws, yn ogystal a\u0302 sawl munud o fideo o'r awyr. Mae prosesu'r holl ddata hyn gan weithio gartref yn heriol, ond rydym yn dechrau cynhyrchu modelau gorffenedig o'r safleoedd arfordirol."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Y model 3D newydd o geyrydd pentir Bae Trefflemin (chwith) a Crocksydam (dde) a\u2019r arfordir calchfaen yn y canol"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Mae'r modelau 3D newydd ar gyfer ceyrydd pentir Bae Trefflemin a Crocksydam yn dangos y ddau safle mewn manylder eithriadol. Mae dyluniad Crocksydam yn wahanol iawn i'r gwrthgloddiau tal ar dro yn Nhrefflemin ac efallai bod dibenion eithaf gwahanol wedi bod i\u2019r ddau safle yma sy\u2019n agos at ei gilydd. Mae'r modelau 3D newydd hyn yn darparu'r sail ar gyfer dadansoddiad newydd o'r ceyrydd arfordirol cynhanes diddorol hyn."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Reencaheragh: caer gyda golygfeydd mynachaidd"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Tirweddau coll \u2013 Cipolwg ar y gorffennol a rhybudd ar gyfer y dyfodol!"}, {"text_idx": "#000035", "text": "Caer Rosslare: yn nannedd y storm ac ymchwydd y tonnau"}, {"text_idx": "#000036", "text": "Ar drugaredd duwiau'r tywydd: arolygu morol yng Nghymru"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Ymchwilio i'r Cofnod o Stormydd Hanesyddol"}]