[{"text_idx": "#000001", "text": "Mae pobl wedi bod yn cofio am chwaraewr rygbi Seland Newydd a'r Gleision, Jonah Lomu, fu farw yn 40 oed."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Daeth Jonah Lomu yn seren byd eang ar o\u0302l cynrychioli'r Crysau Duon yn y Cwpan Byd yn 1995. Yn fuan wedi hynny, mi gafodd wybod fod ganddo afiechyd ar yr arennau a bu'n brwydro yn ei erbyn ers hynny."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Fe sgoriodd yr asgellwr 37 o geisiau mewn 63 o gemau rhyngwladol, a chwaraeodd 10 ge\u0302m i'r Gleision yn ogystal rhwng 2005 a 2006."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae'n gadael gwraig a dau o feibion."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae'r newyddion am ei farwolaeth wedi synnu, a thrista\u0301u cyn-faswr a chyn-gapten Cymru, Jonathan Davies:"}, {"text_idx": "#000007", "text": "\"Weles i e yn Dubai yn ddiweddar,\" meddai. \"Ma'n anodd i gredu fe - oedd e'n edrych mewn iechyd da, edrych mor dda a mor hapus."}, {"text_idx": "#000008", "text": "\"Colled mor drist ag ynte mor ifanc. Ma' be' gyflawnodd e ar y cae yn anhygoel - y ffordd oedd e'n chware.\""}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ychwanegodd: \"Ma' fe lawr fel un o'r goreuon. Newidiodd e'r ge\u0302m rygbi. O'dd neb 'di gweld rhywbeth fel e cyn bod e'n dod ymlaen."}, {"text_idx": "#000010", "text": "\"Fel chwaraeodd e, ei seis e, ei gyflymdra fe."}, {"text_idx": "#000011", "text": "\"Aeth e a miloedd a miloedd o bobl i edrych ar y ge\u0302m rygbi achos o'dd neb 'di gweld unrhyw beth fel e o'r blaen.\""}, {"text_idx": "#000013", "text": "Un sy'n dilyn rygbi yn Seland Newydd ac sydd wedi byw yno ers 10 mlynedd ydy Delyth Morgan, ac fe ddywedodd hi ar raglen y Post Cyntaf ar Radio Cymru fore Mercher:"}, {"text_idx": "#000014", "text": "\"Mae'r gymuned gyfan yn teimlo'n arbennig o drist fod Jonah wedi colli ei frwydr yn erbyn ei afiechyd."}, {"text_idx": "#000015", "text": "\"Mae'n adlewyrchiad o'r dyn oedd e oddi ar y cae rygbi, yn ogystal a\u0302'i allu ar y cae, fod e wedi cydio mewn cynifer o bobl yn y gymuned. nid jyst yn Seland Newydd ond mewn cymunedau ar draws y byd. Mae pobl o ledled y byd yn talu teyrnged iddo."}, {"text_idx": "#000016", "text": "\"Roedd e 'di brwydro mor galed i gynnal ei waith a g'neud be' oedd yn bwysig iddo fe."}, {"text_idx": "#000017", "text": "\"Roedd e'n gyflymach ac yn fwy nag unrhyw un oedd yn dod lan yn ei erbyn, ac mi brofodd hynny yn erbyn chwaraewyr gorau'r byd."}, {"text_idx": "#000018", "text": "\"Mae 'na gymaint o atgofion o weld Jonah Lomu yn troedio dros yr amddiffynfa i sgorio ceisiau di-ri'. Does neb 'di gweld unrhyw beth tebyg i Lomu ers hynny."}, {"text_idx": "#000019", "text": "\"Roedd e'n o'r pethe mwya' peryglus alle' chi weld ar gae rybi a'i di\u0302m e'n gwybod hynny. Roedden nhw'n taflu pe\u0302l ato o bob rhan o'r cae er mwyn cael manteisio ar ei gryfder."}, {"text_idx": "#000020", "text": "\"Mae'r holl sylw iddo fe rwan yn dod a\u0302 rygbi a'r holl gymuned yn o\u0302l at ei gilydd - fe fydd e'n cael ei gofio am ei ddawn rygbi a hefyd y math o berson oedd e."}, {"text_idx": "#000021", "text": "\"Roedd e'n ddyn addfwyn iawn - fydde' chi byth yn ystyried fod y dyn oedd yn gallu gwthio ei ffordd drwy'r holl ddynion ar y cae rygbi yn gallu bod yn berson mor addfwyn. Roedd pobl mo'yn bod yn rhan o'r hyn oedd e, cael ei ysbrydoli ganddo fe.\""}, {"text_idx": "#000023", "text": "Fe gyhoeddodd Gleision Caerdydd ddatganiad wedi'r newyddion am farwolaeth eu cyn chwaraewr."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Dywedon nhw: \"Fe gyrhaeddodd Jonah i chwarae i Gleision Caerdydd yn 2005. Fe wnaeth 10 ymddangosiad, gan sgorio un cais, a daeth miloedd i'w wylio."}, {"text_idx": "#000025", "text": "\"Ar y cae roedd e'n gallu newid y ge\u0302mm, asgellwr dinistriol a hynod dalentog sydd wedi rhoi cymaint o atgofion i gefnogwyr rygbi."}, {"text_idx": "#000026", "text": "\"Oddi ar y cae roedd e'n garedig, diymhongar ac yn ddyn teulu, wnaeth lawer o ffrindiau yn ystod ei gyfnod gyda ni.\""}, {"text_idx": "#000027", "text": "\"Rydym yn cydymdeimlo a\u0302'i deulu a'i ffrindiau.\""}, {"text_idx": "#000028", "text": "Bydd teyrnged iddo cyn y ge\u0302m yng Nghwpan Ewrop yn erbyn yr Harlequins nos 'fory."}, {"text_idx": "#000030", "text": "\"Sioc anferth oedd cael yr alwad ffo\u0302n yn oriau man y bore."}, {"text_idx": "#000031", "text": "\"Oedd e draw yn recordio rhaglen i Max Boyce adeg Cwpan y Byd ac oedd e'n edrych yn dda, edrych yn iach."}, {"text_idx": "#000032", "text": "\"Ar o\u0302l yr holl broblemau iechyd oedd e 'di cael dros y blynyddoedd, bod hyn yn gallu digwydd mor sydyn - mae 'di bod yn sioc enfawr."}, {"text_idx": "#000033", "text": "\"Mae'r gair seren, neu legend yn Saesneg, cael ei gamddefnyddio'n aml yn y byd chwaraeon. Ond roedd Jonah Lomu yn un o'r se\u0302r mwya' yn y byd rygbi."}, {"text_idx": "#000034", "text": "\"Roedd e'n chwe troedfedd pump, yn pwyso 19 sto\u0302n, ac 20 mlynedd yn o\u0302l roedd hynny'n beth hollol unigryw, ag yntau'n gallu rhedeg mor gyflym hefyd."}, {"text_idx": "#000036", "text": "\"Fe sgoriodd e saith cais yng Nghwpan y Byd yn '95, ac wyth yn '99 - 'doedd pobl ddim yn gwbod sut i'w stopio."}, {"text_idx": "#000037", "text": "\"Oddi ar y cae, roedd e'n berson hollol ddiymhongar, llais tawel ganddo ac amser i bob un - gan gynnwys y plant o'dd ishe ei lofnod. Ro'dd e'n berson mor hoffus a mor boblogaidd."}, {"text_idx": "#000038", "text": "\"Pan ddaeth e at y Gleision, odd e'n bell o fod ar ei orau ond yn dal i ddenu'r torfeydd - roedd pobl ishe ei weld e."}, {"text_idx": "#000039", "text": "\"Roedd chwarae i Seland Newydd yn golygu shwt gymaint iddo hefyd. Roedd e'n caru rygbi a charu bywyd - a'r byd rygbi'n ei garu fe'n o\u0302l hefyd.\""}, {"text_idx": "#000040", "text": "Disgrifiad o\u2019r llun, Lomu yng Nghwpan y Byd 1995, pan sefydlodd ei hun yn y byd rygbi rhyngwladol"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Yn siarad ar Radio Cymru fore Mercher, dywedodd y sylwebydd Huw Llywelyn Davies bod Lomu yn \"gawr yn wir ystyr y gair, ym mhob ffordd, chwe throedfedd a phedair modfedd ohono, bron yn 19 sto\u0302n\"."}, {"text_idx": "#000042", "text": "\"Superstar cynta'r ge\u0302m. Dyna fyddai llawer o bobl yn dweud wrth roi teyrngedau iddo fe."}, {"text_idx": "#000043", "text": "\"Bachgen o'r maint yma, mor gryf, mor ddidrugaredd ar y cae, ond un o'r bobl mwyaf addfwyn allwch chi gwrdd a\u0302 nhw erioed."}, {"text_idx": "#000044", "text": "\"Yn siarad yn dawel, oddi ar y cae o'dd ei bersona fe yn gwbl wahanol i'r bachgen yma bydde' chi'n gweld ar y cae.\""}, {"text_idx": "#000045", "text": "Soniodd am un atgof yr oedd wedi ei glywed am di\u0302m rygbi Lloegr: \"O'dd Clive Woodward wedi deud pan oedd e'n hyfforddi Lloegr, o'dd e wedi deud wrth di\u0302m Lloegr yn y stafell newid neu mewn cyfarfod cyn y ge\u0302m, bydde fe ddim yn cyfnewid unrhyw un o'i chwaraewyr e am neb oedd yn nhi\u0302m Seland Newydd, i geisio ysbrydoli ei di\u0302m."}, {"text_idx": "#000046", "text": "\"A dyma Will Greenwood y canolwr yn deud 'ar ran y ti\u0302m i gyd dwi'n credu ein bod ni'n fodlon derbyn Jonah Lomu yn lle Austin Healy'."}, {"text_idx": "#000047", "text": "\"A dyna'r math o barch sydd wedi bod yn y byd rygbi'n gyffredinol i Jonah Lomu dros y blynyddoedd."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Mae Alan Owen, o Fangor, yn cofio chwarae yn erbyn Jonah Lomu fel rhan o di\u0302m lleol gogledd Cymru, ac mi ddywedodd ar Raglen Dylan Jones fore Mercher ei bod yn \"fraint cael chwarae yn ei erbyn\"."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Meddai: \"Dwi'n cofio taclo Jonah Lomu...Ac mi o'n i'n hynod o bles efo hynny, yn neidio fyny ac i lawr fel 'mod i wedi ennill y loteri...Ond be nes i ddim sylweddoli oedd fod Jonah Lomu wedi codi fynu ac wedi rhedeg 30 llath eto a sgorio trei."}, {"text_idx": "#000050", "text": "\"Mi oedd yn enfawr, dwi 'rioed wedi gweld person mor fawr yn sefyll drws nesa i mi, mi oedd yn gwneud i mi edrych fel hogyn bach ysgol, ac mi o'n i'n 15 sto\u0302n ac yn chwe troedfedd.\""}, {"text_idx": "#000051", "text": "Prif Straeon\u00a3300m o iawndal i gyn-chwaraewyr rygbi yn bosibPublished4 awr yn o\u0302lStrategaeth cerbydau trydan yn 'embaras' - adroddiadPublished49 munud yn o\u0302l'Y gofal am ein mam yn ddiffygiol,' medd teuluPublished13 awr yn o\u0302l"}, {"text_idx": "#000052", "text": "\u00a3300m o iawndal i gyn-chwaraewyr rygbi yn bosib"}, {"text_idx": "#000054", "text": "'Y gofal am ein mam yn ddiffygiol,' medd teulu"}, {"text_idx": "#000055", "text": "CylchgrawnGareth Ward: Yr angerdd a'r aberth tu o\u0302l fy nghoginioAteb y Galw: Yr Athro Emyr LewisEisteddfodau Arwyn Herald: 40 mlynedd a miloedd o luniauCofio Tre\u0302n Bach y MwmbwlsCwis: Goleudai Cymru'Mae'r Gymraeg yn iaith wyddonol'Goleuadau'r Gogledd yn goleuo'r awyr dros nosLuka Modric\u0301, a'r rhwystrau eraill ar y llwybr i Euro 2024Pafiliwn 20,000 o seddi 1893... a'r ddyled ddaeth wedyn"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Gareth Ward: Yr angerdd a'r aberth tu o\u0302l fy nghoginio"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Cofio Tre\u0302n Bach y Mwmbwls"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Goleuadau'r Gogledd yn goleuo'r awyr dros nos"}, {"text_idx": "#000062", "text": "Luka Modric\u0301, a'r rhwystrau eraill ar y llwybr i Euro 2024"}]