[{"text_idx": "#000002", "text": "Croeso i Eglwys y Groes Sanctaidd, eglwys mewn pentref bychan ger Pwllheli a adferwyd yn oes Fictoria ac y mae ei sylfaeni hynafol yn adrodd cyfrolau."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae peth anghydfod ynghylch tarddiad yr enw \u2018Llannor\u2019. Mewn un ddogfen o\u2019r 13eg ganrif sydd a\u0302 rhestr o blwyfi cyfnod Llywelyn ab Gruffydd (bu farw 1282) gelwir Llannor yn \u2018Llan-Vair-yn Lly\u0302n\u2019. Mae\u2019n debyg fod yr eglwys wreiddiol wedi\u2019i chysegru i\u2019r Forwyn Fair a bod \u2018Llan-Fair\u2019 \u2013 yn dangos nawdd a chysegriad. Mae\u2019n bosibl hefyd y daeth Llan Fair yn Llan For dros y blynyddoedd ac yna\u2019n \u2018Llannor\u2019. Does dim llawer ar o\u0302l o adeiladwaith yr eglwys o\u2019r 13eg ganrif, ond mae sylfaeni corff yr eglwys bron yn bendant o\u2019r cyfnod hwnnw a\u2019r tw\u0302r o ddiwedd y 14eg ganrif. Un darganfyddiad diddorol yn Llannor oedd tair carreg fedd, pob un ag ysgrifen, o\u2019r cyfnod Cristnogol cynnar. Mae\u2019r fwyaf a\u2019r mwyaf ysblennydd yng nghyntedd yr eglwys a\u2019r ddwy arall yn Oriel Plas Glyn y Weddw, Llanbedrog. Mae\u2019r ddwy sydd yn yr Oriel yn coffau cenhadon o\u2019r chweched ganrif, Vendesteli\u2019 (Gwynhoedl) a \u2018Jovenali, mab Eternus\u2019 (Edern) a\u2019r un yn Llannor yn cofnodi \u2018FIGVLINI FILI LOCVLITIHIC IACIT\u2019 (carreg Figlini, yma y gorwedd). Mae\u2019r rhan fwyaf o\u2019r eglwys sydd i\u2019w gweld heddiw\u2019n dyddio\u2019n o\u0302l i 1855, pan gafodd ei hadfer. Cyn y gwaith adfer hwnnw, mae\u2019n debyg bod ganddi ddau dransept, yn ffurfio croes, o ble y daeth ei henw Eglwys y Groes Sanctaidd."}, {"text_idx": "#000006", "text": "\"Mae addoliad y Sul yn eglwys Llannor wedi\u2019i lapio yn harddwch y Gymraeg.\""}, {"text_idx": "#000009", "text": "Crewyd gan: m:art & do it simply"}]