[{"text_idx": "#000000", "text": "Mae treftadaeth ddiwydiannol Eryri yn perthyn i\u2019r tir, yn union yr un fath a\u0302\u2019r golygfeydd godidog a\u2019r bywyd gwyllt byrlymus."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Does ond angen edrych ar dirwedd Eryri i sylwi ar bob mathau o olion diwydiannol\u2014o bonciau\u2019r chwareli enfawr sy\u2019n brathu\u2019r mynydd i\u2019r tafarndai a gwestai fictorianaidd sydd yn parhau i groesawu ymwelwyr hyd heddiw."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae pob math o fwynau yn cuddio ym mynyddoedd Eryri, yn cynnwys copr, plwm, sinc, haearn, aur a mangani\u0302s \u2013 pob un wedi ei fwyngloddio ar ryw adeg neu\u2019i gilydd."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae treftadaeth ddiwydiannol yn fwy na newidiadau i\u2019r tirwedd. Mae\u2019n siapio cymdeithasau, yn effeithio\u2019r economi, wedi cadw pobl yn eu milltir sgwa\u0302r ac wedi gyrru\u2019r Cymry a\u2019u cynnyrch i bedwar ban byd."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae olion chwareli llechi hefyd i\u2019w gweld o fewn ffiniau\u2019r Parc Cenedlaethol. Chwarel fechan yng Nghwmystradllyn oedd Chwarel Gorseddau gydag oddeutu 200 o weithwyr yno ym 1859. Caewyd y chwarel ym 1867 gan nad digon o lechi yn cael eu cynhyrchu yno. Mae olion melin lechi\u2019r chwarel, melin Ynys y Pandy, yn parhau i sefyll hyd heddiw."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Un o\u2019r cloddfeydd aur mwyaf oedd Gwynfynydd yn ardal Ganllwyd, Dolgellau. Cloddiwyd gwerth dros \u00a344miliwn o aur o Wynfynydd rhwng 1884 a 1998, blwyddyn y bu i\u2019r gloddfa gau."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Darganfuwyd aur yn ardal Dolgellau yn y 1850au gan arwain at ruthr am aur yn y blynyddoedd i ddilyn."}, {"text_idx": "#000010", "text": "William Pritchard-Morgan oedd perchennog cloddfa Gwynfynydd ac roedd yn cael ei adnabod fel \u2018brenin aur Cymru\u2019. Roedd 200 o weithwyr yn cael eu cyflogi yng Ngwynfynydd gan gloddio dan olau cannwyll mewn twneli cul oedd wedi cael eu tyllu mewn i\u2019r graig."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae ymwelwyr wedi bod yn ymweld ag Eryri ers y 19eg ganrif. Ar o\u0302l i Thomas Telford gwblhau ei waith ar yr A5, ffordd sy\u2019n cysylltu Llundain a\u0302 Chaergybi, gwelodd yr ardal gynnydd mawr mewn twristiaeth."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Pentref Betws-y-coed oedd un o\u2019r lleoedd a brofodd y twf yma mewn ymwelwyr. Oherwydd yr A5, roedd lleoedd anghysbell yn Eryri bellach yn lleoedd llawn haws i\u2019w cyrraedd."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Manteisiodd trigolion pentrefi a threfi Eryri ar y cynnydd yma drwy agor busnesau oedd yn darparu i\u2019r ymwelwyr. Mae rhai o\u2019r busnesau yma\u2019n dal i fodoli hyd heddiw fel Gwesty\u2019r Royal Oak ym Metws-y-coed."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Dechreuodd gwaith cloddio am gopr yn ardal Nant Gwynant yn yr Oes Rufeinig ond ni fanteisiwyd ar y gwaith nes y Chwyldro Diwydiannol."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ym 1836, roedd Cloddfa Sygun, ger Beddgelert, yn cael ei gloddio ar raddfa ddiwydiannol ac erbyn 1862 roedd dwy i dair mil tunnell o gopr wedi ei gloddio o\u2019r graig."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Caewyd y gloddfa ym 1903 gan fod rhan helaeth o\u2019r copr wedi ei alldynnu o\u2019r safle."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Yn ystod y 18fed a\u2019r 19eg ganrif, roedd galw mawr am gynnyrch bwyd yn ninasoedd a threfi Lloegr. Roedd y lleoedd hyn wedi profi twf mewn poblogaeth ac nid oedd digon o dirwedd amaeth yn yr ardaloedd i gynhyrchu digon o fwyd. Felly dyma droi at ogledd Cymru."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Roedd y Porthmyn yn gyfrifol am fugeilio heidiau mawr o dda byw ar draws cannoedd o filltiroedd o draciau mynyddig. Cerddwyd yr heidiau hyn i farchnadoedd gogledd Lloegr i\u2019w gwerthu. Roedd y daith yn rhy hir i gigyddio\u2019r da byw ymlaen llaw."}]