[{"text_idx": "#000000", "text": "Cymru \u2013 gwlad fach, tirweddau mawr, pobl hynod, byd natur hudol"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Amser da i edrych drwy hen luniau a chofio am y misoedd cynnes, lliwgar, sy\u2019n dechre teimlo\u2019n bell no\u0302l nawr."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Roedd sioe wych eleni o goed tresi aur ar hyd perthi Sir Aberteifi. Maen nhw\u2019n tyfu ar draws y sir (ond yn brin mewn ardaloedd eraill o Gymru), yn gymysg yn aml gyda llwyni eraill ar ben cloddiau pridd. Ond mae\u2019r perthi pur o goed tresi aur yn yr ardal o gwmpas Synod Inn, Plwmp, Blaenporth a Ffostrasol yn rhyfeddol."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ond mae eu tarddiad yn ddirgelwch. Pam, wedech chi, bod ffermwyr wedi mynd ati i blannu coeden sydd a\u0302 hadau mor wenwynig no\u0302l ar ddechrau ac yn nghanol y 19egG?"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Coeden o fynydd-dir canol a de Ewrop yw\u2019r tresi aur. Fe gafodd ei gyflwyno i Brydain yn 1597 ac yn o\u0302l un cofnod ar y we roedd Gerard, y llysieuydd enwog, yn ei dyfu yn ei ardd. Fe ddarganfuwyd yr alcaloid gwenwynig \u2018Cytisine\u2019 yn yr hadau yn 1863."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ar un adeg ro\u2019dd tipyn o fri ar y pren \u2013 mae\u2019r pen craidd yn dywyll ac roedd yn cael ei ddefnyddio yn lle mahogani ac eboni, yn o\u0302l y son. Mae\u2019r pren ifanc yn felyn llachar a roedd yn boblogaidd ar un adeg ar gyfer turnio handlenni offer llaw."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Gall bonion y coed dyfu i 80-100cm o led ar eu traws. Mae ffermwyr yn rheoli\u2019r tyfiant drwy fo\u0302ndorri a gall hyd at 10 coesyn dyfu o\u2019r prif sto\u0302l. Os na chan nhw eu torri no\u0302l fel hyn mae\u2019r coed yn dueddol o farw ar o\u0302l cyrraedd y lled hwn yn o\u0302l Arthur Chater, un o fotanegwyr enwocaf Ceredigion."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Maen nhw\u2019n tyfu\u2019n rhwydd o doriadau ac fel hyn maen nhw\u2019n cael eu lledu fel rheol, yn o\u0302l Chater, er bod awdur farmlifeinwales.blogspot.co.uk mae\u2019r llwyni ry\u2019n ni\u2019n eu gweld heddiw wedi tyfu o byst ffensio a blannwyd flynyddoedd yn o\u0302l."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ond no\u0302l i\u2019r cwestiwn \u2013 pam plannu llwyni gyda hadau mor wenwynig?"}, {"text_idx": "#000011", "text": "\u2018Falle bod awgrym o\u2019r ateb yn y llyfr \u2018Agricultural Surveys pts 1-2 South Wales 1815\u2019."}, {"text_idx": "#000013", "text": "\u201c.....easily raised from seed, will succeed in various soils, even in the poor and hungry: though where there is a considerable depth, its progress is amazing.Its wood is by some preferred to mahogany, being close-grained and beautifully coloured. Hares will not browse any other tree, as long as any of the laburnum remains in a plantation; and though eat the ground every winter it will spring with additional vigour the succeeding summer. The produce of a few shillings worth of seed will furnish plants enough to protect half a million of other trees.\u201d"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Hmm. Tybed ai natur gybyddlyd (honedig) y Cardis arweiniodd at y plannu helaeth yn y 19egG ? Mae\u2019n goeden sy\u2019n swnio\u2019n werth da am arian\u2013 yn tyfu\u2019n rhwydd a chyflym o hadau, yn aildyfu hyd yn oed ar o\u0302l pori, y pren yn werthfawr a sgwarnogod yn gadael llonydd i bob coeden arall o\u2019i chwmpas."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae rhai\u2019n dadlau ar ambell wefan mai oherwydd eu harddwch mae ffermwyr wedi plannu llwyni tresi aur. Go brin bod hyn yn gymhelliad i ffermwyr Cymru. Dynion busnes yw ffermwyr a diwydiant yw amaethyddiaeth, wedi\u2019r cyfan \u2013 mae\u2019n rhaid bod rhyw ddefnydd ymarferol a budd ariannol wedi bod wrth wraidd y plannu cynnar."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Gwell peidio oedi ar y pwynt yna\u2019n rhy hir. Ymlaen at lwyn arall atyniadol, blodau pinc, sydd i\u2019w weld ar hyd a lled sir Aberteifi, sef yr erwain dail helyg Spirea salicifolia."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Yn o\u0302l y Cardiganshire Antiquarian Society Vol 10, 1935, Flowering Plants and Ferns of Cardiganshire, mae hwn yn blanhigyn estron sydd wedi sefydlu ym Mhrydain ers amser maith (y term Saesneg yw \u2018denizen\u2019). Mae\u2019n fwyaf cyffredin mewn gwrychoedd yn ymyl bythynnod ond hefyd i\u2019w weld ymhell o dai, yn o\u0302l y gyfrol hon. Mi synnodd y botanegydd Edwin Lees (argraffwr 19egG o Gaerwrangon a roddodd y gorau i\u2019w broffesiwn er mwyn astudio a hybu byd natur) o weld y Spirea yn tyfu \u2018midway between Aberystwyth and Cardigan, there being no garden or habitation near\u2019 (Phytologist 1 1842)."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Dyma chi glawdd erwain dail helyg hyfryd, ar y ffordd fawr rhwng Lanrhystud a Llanbed, ger y troad i Silian \u2013 ac ydy, mae\u2019r un hwn yn agos at hen fwthyn bach carreg."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Heddiw gallwch weld y llwyni hyn, sy\u2019n ddigon dinod am y rhan fwyaf o\u2019r flwyddyn ond sy\u2019n cario pyngau o flodau pinc niwlog yn yr haf, \u2013 mewn sawl man yng Ngheredigion, ac mae\u2019n tyfu drwy\u2019r rhan fwyaf o Brydain. Mae\u2019n lledu drwy fwrw impiau drwy\u2019r pridd."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Tybed a yw\u2019r \u2018salicifolia\u2019 yn yr enw yn awgrymu efallai bod pobl wedi ei dyfu\u2019n agos at dai oherwydd bod ynddo rhyw rinwedd meddyginiethol \u2013 oherwydd o\u2019r asid salicilaidd mewn dail helyg y mae asprin wedi tarddu. Ond dim ond tybiaeth yw hon. Efallai eto mai oherwydd parodrwydd y llwyni hyn i ledu heb fawr o ymdrech na chost y cafodd Spirea ei blannu mor healeth."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Mae rhywfaint o ddirgelwch yn dal i fod am darddiad a phoblogrwydd y perthi hyn yng Ngheredigion. Ond ta waeth am hynny \u2013 mae\u2019n braf i\u2019w gweld nhw\u2019n llonni\u2019r siwrneau drwy Gymru yn ystod misoedd yr haf bob blwyddyn."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Flowering Plants and Ferns of Cardiganshire"}]