[{"text_idx": "#000001", "text": "Mae Cymuned Maentwrog mewn ardal nodedig am ei harddwch o fewn ffiniau Parc Cenedlaethol Eryri yng Ngwynedd. Mae dau bentref o fewn y gymuned, sef Maentwrog a Gellilydan. Mae cyfoeth o hanes a chwedloniaeth ynghlwm a\u0323\u0302\u2019r ardal. Cyfeirir at Maentwrog ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi. Yn o\u0323\u0302l y chwedl, lladdwyd Pryderi gan Gwydion yn ystod brwydr yn yr ardal ac fe\u2019i claddwyd yma. Saif Eglwys Sant Twrog yng nghanol y pentref a\u2019r lan yr afon Dwyryd. Mae hen chwedl am Sant Twrog yn taflu carreg enfawr o ben y Moelwyn i ddinistrio allor baganaidd. Gwelir y maen heddiw wrth gongl yr eglwys. Mae llawer iawn o olion ein cyndadau o\u2019r oes efydd ymlaen wedi eu darganfod yn yr ardal."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Saif pentref Maentwrog ar lan yr afon Dwyryd ar gyffordd yr A470 a\u2019r A496 i Harlech. Mae dwy dafarn yn y pentref, Y Grapes, sy\u2019n dyddio\u2019n o\u0323\u0302l i\u2019r ail ganrif ar bymtheg a\u2019r Oakley Arms. Mae capel yr Annibynwyr, Gilgal ar ochr y ffordd i gyfeiriad Gellilydan .Datblygodd pentref Maentwrog yn y ddeunawfed ganrif gyda thwf y diwydiant llechi. Byddai llechi o\u2019r chwareli cyfagos yn cael eu llwytho a\u2019u cludo ar gychod oddi yma cyn adeiladu\u2019r ffordd."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae gorsaf drydan Maentwrog a agorwyd ym 1928 yn parhau i gynhyrchu trydan gan ddefnyddio dwr o lyn Trawsfynydd."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae pentref Gellilydan o fewn cymuned Maentwrog ar ymyl y ffordd A470 ac mae\u2019r ffordd B4410 yn mynd drwy\u2019r pentref i Faentwrog. Mae ysgol yn y pentref, sef Ysgol Edmwnd Prys. Yn ol y cyfrifiad diwetha, mae 67.3% o\u2019r boblogaeth dros 3 oed y gymuned yn siarad Cymraeg a Chymraeg yn naturiol ydi prif iaith cymdeithasu ac addysgu yn yr ysgol. Mae\u2019r ysgol o fewn dalgylch Ysgol y Moelwyn ym Mlaenau Ffestiniog."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Tyfodd y pentref gryn dipyn pan godwyd Atomfa Trawsfynydd ym 1959 a symudodd nifer o deuluoedd i\u2019r pentref a\u2019r ardal. Mae capel Y Methodistiaid Calfinaidd yn y pentref a\u2019r capel Utica a\u2019r Eglwys Babyddol o bobtu\u2019r pentre ar ochr y ffordd A470. Mae un dafarn yn y pentref, sef Y Bryn Arms (Y Rhaeadr) a maes carafanau Y Llwyn."}]