[{"text_idx": "#000001", "text": "Disgrifiad o\u2019r llun, Protestio ar ddiwrnod agor yr argae yn swyddogol ar 21 Hydref, 1965"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Hanner canrif union yn o\u0302l fe gafodd argae Tryweryn ei agor, wedi i bentref Capel Celyn a rhan o Gwm Tryweryn gael eu boddi i gyflenwi dw\u0302r i ddinas Lerpwl, er gwaethaf gwrthwynebiad chwyrn i'r cynllun."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Cafodd 70 o bobl a phlant eu gorfodi i adael eu cartrefi, a bu'n rhaid ffarwelio gyda'r ysgol, y capel a'r ffermydd. Cafodd 12 o deuluoedd eu symud o'u tai er mwyn adeiladu'r argae newydd."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae'r dadleuon am yr hyn a ddigwyddodd i Gwm Celyn yn cael eu gweld gan lawer heddiw fel y gwreichion a daniodd yr ymgyrchoedd iaith yn ystod y 1960au a'r 70au, ac yn ganolbwynt i genedlaetholdeb ar y pryd ac ers hynny."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Dywedodd y prif weinidog Carwyn Jones wrth raglen y Post Cynta ar BBC Radio Cymru ddydd Mercher: \"Mae sarhad Tryweryn yn dal yn fyw yn ein cof fel cenedl. Yn sgil datganoli, mae gan Gymru ei llais cryf a phendant ei hun, yn wahanol i'r hyn oedd yn bodoli hanner canrif yn o\u0302l. Fe fyddwn ni'n parhau i sefyll yn gadarn dros Gymru ar y materion sy'n bwysig i ni fel cenedl.\""}, {"text_idx": "#000006", "text": "Disgrifiad, Lluniau dro\u0302n o'r llyn 50 mlynedd wedi'r boddi"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Lluniau dro\u0302n o'r llyn 50 mlynedd wedi'r boddi"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Un sydd yn cofio bywyd yng Nghwm Celyn cyn i'r pentref gael ei foddi ydi Eurgain Prysor Jones. Dim ond dwy oed oedd hi'n 1955 pan gyhoeddwyd y newyddion fod y pentref dan fygythiad."}, {"text_idx": "#000009", "text": "\"Roedd yn gymdeithas hapus iawn,\" meddai. \"Roedd pawb yn adnabod ei gilydd ac roedden ni'n arfer cerdded i dai plant eraill i chwarae.\""}, {"text_idx": "#000011", "text": "\"I ni fel plant roedd yn gyfnod anesmwyth iawn. Doedden ni ddim yn sylweddoli'n llawn beth oedd yn digwydd ond roedden ni'n gwybod y bydde'n cartref ni'n cael ei golli, y bydde'n ysgol yn cael ei cholli, y bydde'n capel yn cael ei golli, ac fe fydde'n ffrindiau ni'n cael eu symud i ardaloedd gwahanol.\""}, {"text_idx": "#000012", "text": "Am naw mlynedd fe frwydrodd y pentrefwyr i achub eu cartrefi."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ym mis Tachwedd 1956, Eurgain oedd yr aelod ieuengaf o'r protestwyr aeth ar orymdaith i Neuadd y Ddinas, Lerpwl."}, {"text_idx": "#000014", "text": "\"Roeddwn i'n dair oed ac roedd y ddynes hynaf dros 80 oed. Roedd gen i boster anferth i'w gario oedd yn fwy na fi, a dweud y gwir."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Yn o\u0302l cyn brif weinidog Cymru, Rhodri Morgan, mae'r hyn ddigwyddodd ar y pryd wedi tyfu'n rhan o chwedloniaeth genedlaetholgar ei naws."}, {"text_idx": "#000019", "text": "\"Rwy'n credu fod na ychydig o greu chwedloniaeth genedlaetholgar yma,\" meddai. \"Mae'r gofod amser rhwng Tryweryn a sefydlu'r Cynulliad yn rhy hir i wneud y cysylltiad yna. Nid ydw i'n cofio'r peth yn cael ei drafod unwaith yn ystod refferendwm '97."}, {"text_idx": "#000024", "text": "I'r plant oedd yn gorfod byw trwy'r profiad ar y pryd, fel Eurgain Prysor Jones, roedd yn amser \"trist a dychrynllyd iawn iawn\"."}, {"text_idx": "#000025", "text": "\"Dwi'n meddwl petai'n digwydd heddiw fe fydde ni'n derbyn cwnsela am effaith trauma,\" meddai."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Er gwaethaf yr holl brotestio ffyrnig yn lleol a thrwy Gymru, dros gyfnod o 10 mlynedd fe wagwyd y cwm, fe adeiladwyd yr argae, fe adawodd y trigolion eu tai, ac ar 21 Hydref 1965 fe agorwyd yr argae yn swyddogol."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Fel rhan o dymor o raglenni ar BBC Radio Cymru i nodi 50 mlynedd ers boddi Capel Celyn, yn Darlun Tryweryn, fe aeth Dei Tomos a'i di\u0302m cynhyrchu ati i ail-greu y llun isod a hel atgofion y disgyblion am eu dyddiau olaf yn yr ysgol gyda'r diweddar Mrs Roberts."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Deiseb heddwch menywod Cymru ar ei ffordd adref"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Gareth Ward: Yr angerdd a'r aberth tu o\u0302l fy nghoginio"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Cofio Tre\u0302n Bach y Mwmbwls"}]