[{"text_idx": "#000002", "text": "Yn niwedd yr unfed ganrif ar ddeg cyrhaeddodd y Normaniaid gyda\u2019u creulondeb, eu rhaib a\u2019u duwioldeb. Nid oeddent yn deall y traddodiad eglwysig Cymreig ac felly rhaid oedd diwygio\u2019r Eglwys er mwyn iddi gydymffurfio a\u0302 phatrymau\u2019r Cyfandir. Ac wrth ddiwygio yr oeddent yn distrywio."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mynegai\u2019r Normaniaid eu duwioldeb trwy godi mynachdai newydd. Nid oedd yr hen fynachaeth Gymreig wedi llwyr ddarfod amdani, ond buan y disodlwyd hi gan urddau newydd. Roedd yn hoff gan y Normaniaid noddi\u2019r urddau yr oeddent yn gyfarwydd a\u0302 hwy ar y Cyfandir, ac yr oedd mwyafrif y tai newydd yn gelloedd neu ganghennau o dai Ffrengig. Felly sefydlwyd 19 o dai Benedictaidd yn ne Cymru a dau yn y Gogledd."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Gyda dyfodiad y Sistersiaid y dechreuodd y Cymry gynhesu at y fynachaeth Normanaidd. Gwir mai Normanaidd hollol oedd y ty\u0302 cyntaf i\u2019w sefydlu, sef Tyndyrn (Tintern) a godwyd gan Walter fitz Richard, Arglwydd Cas-Gwent, ym 1131. Ond bu newid gyda sefydlu cangen o abaty enwog Clairvaux yn Trefgarn Fach ym Mhenfro gan Bernard, Esgob Tyddewi, ym 1140. Mudodd y mynachod hyn i Hendy-gwyn ym 1151 ac oddi yno lledodd canghennau i\u2019r ardaloedd a oedd o dan nawdd y tywysogion. Sefydlwyd Ystrad Fflur ym 1164 a daeth yr abaty hwnnw a Hendy-gwyn o dan nawdd Rhys ap Gruffydd (Yr Arglwydd Rhys, 1132\u201397). Dyma\u2019n awr ddechrau denu Cymry i gofleidio\u2019r bywyd mynachaidd."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Archddiacon enwog o\u2019r cyfnod oedd Gerallt Gymro (1146?\u20131223). Trwy ei waith llenyddol, down i wybod llawer am ei bersonoliaeth, ei ddiddordebau a bywyd crefyddol Cymru ar y pryd. Uchelgais mawr Gerallt Gymro oedd cael bod yn esgob Tyddewi. Er ei enwebu i\u2019r swydd ym 1176 a 1198, ni chafodd ei ethol. Safodd y Goron a Chaer-gaint yn gadarn yn ei erbyn. Nid rhyfedd hynny. Yr oedd rhywbeth mwy nag uchelgais bersonol yn ei gorddi. Bu\u2019n feirniadol o\u2019r esgobion Seisnig a etholwyd i esgobaethau Cymru. Breuddwyd Gerallt oedd gweld yr Eglwys Gatholig yng Nghymru\u2019n cael ei harchesgob ei hun ac felly\u2019n cael rhyddid oddi wrth iau Caer-gaint."}]