[{"text_idx": "#000001", "text": "Blog y Comisiynydd: Arolwg Cenedlaethol 2021-22"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Beth mae\u2019r Arolwg Cenedlaethol yn ei ddweud (a ddim yn ei ddweud) wrthym am brofiadau pobl o heneiddio yng Nghymru"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Pan gyhoeddais fy adroddiad cyntaf ar Gyflwr y Genedl yn 2019, fe dynnais sylw at y ffaith bod pobl hy\u0302n mewn perygl o fod yn \u2018anweledig\u2019 i wneuthurwyr polisi a\u2019r rheini sy\u2019n gwneud penderfyniadau oherwydd diffyg data ystyrlon mewn meysydd allweddol am brofiadau pobl o heneiddio yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae deall sut beth yw bod yn berson hy\u0302n sy\u2019n byw yng Nghymru heddiw, y problemau a\u2019r rhwystrau sy\u2019n gwneud bywydau pobl hy\u0302n yn fwy anodd a\u2019r bylchau sydd o bosib yn rhoi pobl hy\u0302n mewn perygl, yn ogystal a\u0302\u2019r pethau a all wneud gwahaniaeth positif i fywydau pobl, i gyd yn hanfodol i sicrhau bod yr adnoddau, y gwasanaethau a\u2019r cymorth cywir ar gael i\u2019n cefnogi ni i gyd i heneiddio\u2019n dda."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Adnodd a sylfaen dystiolaeth allweddol i gefnogi\u2019r ddealltwriaeth hon yw Arolwg Cenedlaethol Cymru, sy\u2019n cynnwys tua 12,000 o bobl o bob oed ar draws y wlad ac sy\u2019n cwmpasu ystod eang o bynciau, gan gynnwys iechyd a lles, cyllid a\u2019n cymunedau."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae\u2019r canlyniadau diweddaraf yn cynnig darlun defnyddiol ar y materion allweddol sy\u2019n effeithio ar bobl hy\u0302n ac yn amlygu meysydd lle mae angen gweithredu i sicrhau nad yw cynnydd yn cael ei golli oherwydd effaith y pandemig a\u2019r argyfwng costau byw."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Er enghraifft, mae\u2019r canlyniadau yn datgelu bod dros draean o bobl 65+ yng Nghymru \u2013 dros 220,000 o bobl \u2013 yn dweud eu bod yn ei chael hi\u2019n anodd cael apwyntiad meddyg teulu a bod 42% o bobl 65-74 a 37% o bobl 75+ heb weld meddyg teulu yn ystod y 12 mis diwethaf."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Gall anawsterau neu oedi wrth gael apwyntiad gael effaith sylweddol ar iechyd a lles pobl hy\u0302n, a gwyddom y gall atal ac ymyrraeth gynnar wneud gwahaniaeth mawr wrth drin a rheoli\u2019r cyflyrau iechyd a allai effeithio arnom wrth i ni heneiddio."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae sicrhau bod pobl hy\u0302n yn gallu cael mynediad at eu meddyg teulu yn hanfodol felly, yn enwedig o gofio ro\u0302l meddygon teulu wrth gefnogi pobl hy\u0302n i gael mynediad at wasanaethau a chymorth ehangach o fewn y GIG."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Ochr yn ochr a\u0302 hynny, mae hefyd yn bwysig nodi bod dwy ran o dair o bobl yn y grw\u0302p oedran hwn (dros 200,000) yn teimlo na allant ddylanwadu ar benderfyniadau sy\u2019n effeithio ar eu hardal. Mae hyn yn awgrymu bod angen nid yn unig ystyried sut gellir gwella gwasanaethau a chyfleusterau i bobl hy\u0302n, ond hefyd y ffyrdd y gall pobl hy\u0302n gael eu galluogi i gymryd rhan a chyfrannu, a chefnogaeth well i ymgysylltu a\u0302 phenderfyniadau lleol. Mae angen clywed lleisiau pobl hy\u0302n, a defnyddio eu gwybodaeth, eu sgiliau a\u2019u profiadau i siapio\u2019r gwasanaethau a\u2019r cyfleusterau yn ein cymunedau a sicrhau eu bod yn gallu diwallu anghenion pawb yn fwy effeithiol."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Yn 2019, er enghraifft, dangosodd canlyniadau\u2019r arolwg nad oedd 60% o bobl 75+ yn gwneud \u2018defnydd personol o\u2019r we\u2019. Ers hynny, mae\u2019r ffigur hwn wedi gwella\u2019n sylweddol: yn o\u0302l y data ar gyfer 2021-22, mae hyn wedi gostwng i ychydig dros 30%. Mae\u2019n bwysig nodi, fodd bynnag, bod hyn yn dal i olygu bod tua 100,000 o bobl 75+ ddim yn gwneud defnydd personol o\u2019r we."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Er bod y pandemig yn debygol o fod wedi cael rhywfaint o effaith, gyda mwy o bobl hy\u0302n yn mynd ar-lein i gadw mewn cysylltiad ag anwyliaid ac yn defnyddio gwasanaethau ar-lein tra bod cyfyngiadau yn eu lle, mae\u2019r gwelliant hwn hefyd yn debygol o adlewyrchu\u2019r gwaith positif iawn sy\u2019n cael ei wneud ledled Cymru i annog a chefnogi pobl hy\u0302n i fynd ar-lein ac i ddefnyddio\u2019r we yn ddiogel."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Mewn byd sy\u2019n fwyfwy digidol, mae\u2019n hanfodol ein bod yn parhau i gefnogi pobl hy\u0302n sydd eisiau mynd ar-lein (tra\u2019n cefnogi hefyd y rheini sydd ddim eisiau mynd ar-lein i gael mynediad at wybodaeth a gwasanaethau), ac elfen allweddol o hynny fydd sicrhau ein bod yn adeiladu ar y mentrau llwyddiannus, y gwaith partneriaeth a\u2019r arferion da sy\u2019n cael eu cyflwyno ledled Cymru gan ein gwasanaethau cyhoeddus a\u2019r trydydd sector."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Er enghraifft, dangosodd data arolygon blaenorol os oedd pobl hy\u0302n yn teimlo bod ganddyn nhw reolaeth dros eu bywydau ac y gallent wneud y pethau sy\u2019n bwysig iddyn nhw, pethau sy\u2019n perthyn yn agos i\u2019n hiechyd a\u2019n lles ac ansawdd ein bywyd. Ni ofynnwyd y cwestiwn hwn yn arolwg 2021-22, sy\u2019n ei gwneud yn anodd cymharu sut gallai\u2019r ychydig flynyddoedd diwethaf fod wedi effeithio ar bobl hy\u0302n a\u2019r ffordd y maen nhw\u2019n teimlo am eu bywydau."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Yn yr un modd, nid yw\u2019r data sy\u2019n ymwneud a\u0302 chyflyrau iechyd hirdymor, salwch ac anabledd, a\u2019r cyfyngiadau y gall y rhain eu rhoi ar unigolion, ar gael eleni. Ar adeg lle bo adnoddau ychwanegol yn cael eu dyrannu i gefnogi gwasanaethau iechyd i leihau rhestrau aros ac ymdrin a\u0302\u2019r o\u0302l-groniad Covid, byddai\u2019r data hwn wedi bod yn ddefnyddiol i nodi sut a ble y gellid dyrannu adnoddau yn fwyaf effeithiol yn y byr dymor a\u2019r tymor hwy."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Nid yw\u2019r data allweddol sy\u2019n ymwneud a\u0302 phobl hy\u0302n yn goroesi ar yr incymau lleiaf, problem sy\u2019n effeithio ar fenywod hy\u0302n yn benodol, ar gael eleni chwaith. Gyda phrisiau\u2019n parhau i godi\u2019n gyflym, tuedd y disgwylir iddi barhau drwy gydol y flwyddyn, a gyda nifer o bobl hy\u0302n ar draws Cymru yn ei chael hi\u2019n anodd yn ariannol, gallai\u2019r data hwn fod wedi helpu i sicrhau bod cymorth ariannol, yn ogystal a\u0302 gwaith ehangach fel codi ymwybyddiaeth o hawliau fel Credyd Pensiwn, yn cael ei dargedu at y rhai sydd ei angen fwyaf."}, {"text_idx": "#000020", "text": "O gofio ei fod yn debygol y byddwn yn byw ac yn delio ag effaith y pandemig a\u2019r argyfwng costau byw am beth amser eto, bydd yn bwysig bod y data hwn yn cael ei gasglu fel rhan o\u2019r arolwg y flwyddyn nesaf er mwyn sicrhau ein bod yn y sefyllfa gryfaf bosib i ddeall profiadau pobl hy\u0302n a thargedu cymorth a gwasanaethau\u2019n effeithiol."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Fel Comisiynydd, byddaf yn parhau i ddefnyddio a chraffu ar y data sydd ar gael am brofiadau pobl hy\u0302n, fel yr Arolwg Cenedlaethol a data\u2019r cyfrifiad, a gyhoeddwyd yn ddiweddar, i gefnogi fy ngwaith a galwadau am newid. At hynny, byddaf yn parhau i ymgysylltu a\u0302 phobl hy\u0302n ledled Cymru, i gasglu a chryfhau eu lleisiau a\u2019u profiadau, yn ogystal a\u0302 chomisiynu ymchwil i lenwi\u2019r bylchau data sy\u2019n ymwneud a\u0302 materion allweddol sy\u2019n effeithio ar bobl hy\u0302n."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Y Comisiynydd yn gofyn i bobl hy\u0302n rannu eu profiadau o wasanaethau meddygfeydd yng Nghymru"}]