[{"text_idx": "#000002", "text": "Ar fore oer o wanwyn cyrhaeddais ychydig yn gynnar i gyfarfod yn y Cyngor Llyfrau. I arbed gorfod gwneud ma\u0302n siarad arhosais yn y ca\u0302r ryw ychydig i ladd amser wrth sgrolio twitter. Dyma sylwi fod rhywun yn eistedd yn y car o \u2019mlaen i a\u2019r hyn oedd yn rhyfedd oedd ei fod ar ben ei hun ond yn eistedd yn sedd y passenger. Dros y munudau nesaf bum yn dyst i brysurdeb rhyfeddol. Cywiro\u2019r goler wen, gofal arbennig wrth dacluso\u2019r gwallt yng ngolwg drych y car, ac yna\u2019n goron ar y cyfan estyn sawl modrwy fawr a\u2019u gosod yn ddefodol ar ei fysedd; yna naid o\u2019r car a cherdded yn urddasol tuag at fynedfa Castell Brychan."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Yr achlysur oedd pwyllgor blynyddol y cylchgrawn Cristion, y cylchgrawn y bues i, Menna a\u2019n ffrind Gwenno yn ei olygu ers blwyddyn. Wrth i\u2019r cyfarfod weithio trwy\u2019r agenda roedd ganddo ambell sylw pigog am lithriadau iaith ac fe fynegodd ei siom hefyd na roesom unrhyw sylw i ddatblygiadau\u2019r ddeialog rhwng yr eglwysi cyfamodol (deialog na wyddwn i, fel Bedyddiwr, ddim am ei bodolaeth hyd yn oed!). Y cymeriad unigryw hwn oedd awdur y nofel gwbl ysgubol y ces i\u2019r hamdden i\u2019w fwynhau wythnos diwethaf: Sgythia \u2013 Hanes Dr John Davies Rheithor Mallwyd."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Dydw i ddim yn ddarllenwr nofelau fel rheol a dwi \u2018rioed wedi astudio llenyddiaeth felly darllen y nofel oeddwn i o ongl lled bersonol fel math o reithor \u2013 wel, Gweinidog anghydffurfiol \u2013 sydd hefyd yn ymddiddori mewn datblygiadau diwinyddol a chymdeithasol ac yn arbennig effaith y naill ar y llall. Oherwydd fy nile\u0301it roedd cymeriad John Dafis a\u2019i weledigaeth gymedrol Galfinaidd yn apelio. Roedd lle\u2019r nofel ar lwyfan hanes yn dal fy niddordeb hefyd \u2013 rhwng y Dadeni Dysg, y Diwygiad Protestannaidd a\u2019r Rhyfel Cartref \u2013 oes y goleuo, tymor y chwyldro."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Credaf ei fod yn nofel hynod gyfoes hefyd, rydym ni\u2019n byw trwy gyfnod cyfnewidiol o hanes lle mae byd olwg gwledydd cred (Christendom) yn dadelfennu o\u2019n cwmpas ond dim un byd olwg credadwy wedi codi eto i gymryd ei le. Yn yr argyfwng gwacter ystyr hwn gwelwn gymdeithas lle mae pawb yn siarad ar draws ei gilydd wrth frwydro ar reng flaen y culture war diweddaraf sy\u2019n difyrru\u2019r twitterati ac yn ennyn twt twtian panedi Piwritanaidd selogion rhwydwaith menywod Cymru fel eu gilydd."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Roedd rhywun yn teimlo hiraeth yr awdur trwy\u2019r nofel, byddai Gwynn wedi mwynhau cael bod yn Rheithor Ysgolheigaidd mewn canrif pan werthfawrogid y ffasiwn beth. Bu\u2019n rhaid iddo, fodd bynnag, fodloni ar geisio gwasanaethu o\u2019i orau pan roedd Cristnogaeth Cymru ar ei liniau. Nid teyrnged i John Dafis yn unig yw\u2019r nofel ond talu gwrogaeth i gymwynas holl gyfnod gwledydd cred \u2013 y cyfnod hir hwnnw o hanes pan oedd cred mewn Duw a lle\u2019r Eglwys mewn cymdeithas yn ddi-gwestiwn ganolog a hyd yn oed i rheiny oedd ddim yn danysgrifwyr i\u2019r ffydd nid oedd dianc rhagddi oherwydd roedd holl ragdybiaethau\u2019r gorllewin am dda a drwg, trefn a chyfiawnder a phob dim arall yn sylfaenol Gristnogol pin ai a oedd pobl yn ymwybodol o hynny neu beidio."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae\u2019r nofel wedi ei lleoli yn ystod cyfnod ffurfiannol o hanes modern Cymru pan ddaeth i\u2019r tir syniad newydd a pheryglus. Cenadwri John Dafis oedd y syniad diwygiedig y gall pobl ddod yn uniongyrchol at Dduw heb fod ag Esgob neu Frenin yn gyfryngwr \u2013 \u2018cyfiawnhad trwy ffydd\u2019 \u2013 ffydd yn Iesu Grist. Ei alwad i rannu\u2019r neges hon oedd yn gyrru prysurdeb llenyddol ac ysgolheigaidd John Dafis a\u2019i brif gymwynas oedd golygu a llywio ail gyhoeddi Beibl William Morgan sef y fersiwn o\u2019r Beibl Cymraeg a ddefnyddiwyd gan yr eglwys hyd 1988. Am ganrifoedd nid oedd gan y Cymry ddim byd swyddogol yn eu hiaith eu hunain, ond roedd gennym ni ein Beibl. Nid oedd modd cyfathrebu a gweision y Goron yn Gymraeg ond roedd modd siarad a\u0302 Duw a dyna, gellid dadlau, gadwodd y Gymraeg cystal cyhyd."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae\u2019n feirniadaeth deg ar adegau fod ni blant y diwygiad Protestannaidd a\u2019n pwyslais ar \u2018gyfiawnhad trwy ffydd\u2019 yn gallu bod mor nefol ein gwelediad nes ein bod o ddim defnydd daearol. Ond nid felly John Dafis, a dyma i fi oedd yn fwyaf cyffrous am ei bortread yn y nofel. Roedd gan John Dafis weledigaeth Galfinaidd grwn oedd yn golygu nad oedd ei weithgarwch wedi ei gyfyngu i bregethu a gweinyddu\u2019r sacrament yn unig. Roedd yn fugail, yn wleidydd, yn beiriannydd sifil (cododd dair pont yn ardal Mallwyd!), yn Ustus Heddwch, yn addysgwr ac yn broto-sosialydd sefydlodd ryw fath o wladwriaeth les leol o fewn ei blwyf i ddarparu ar gyfer y tlawd. Yr hyn a geir yw stori am efengyl Duw \u2013 a\u2019i was John Dafis \u2013 yn chwyldroi ardal wyllt afreolus ac ofergoelus braidd (dyma yw\u2019r \u201csgythia\u201d) yn lle ychydig yn fwy gwaraidd a gobeithiol. I fi fel Gweinidog yr efengyl mewn oes mor gyfnewidiol ac ansicr roedd yn fy atgoffa i o\u2019r hyn y gall gweinidogaeth ffyddlon a diwyd ei chyflawni beth bynnag fo cyd-destun yr oes."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Wrth i\u2019r nofel brysuro tua\u2019i therfyn mae\u2019r Rhyfel Cartref wedi cychwyn ac er bod cydymdeimlad naturiol John Dafis gyda\u2019r Seneddwyr nid yw\u2019r John Dafis sy\u2019n hynafgwr cyfforddus ei fyd erbyn hyn yn llwyr gyfforddus ac eithafiaeth y Piwritaniaid. Tybed a oedd Gwynn ap Gwilym yn trio dweud rhywbeth wrthym am sefyllfa\u2019r eglwys heddiw? Gwynn yntau yn gwbl uniongred ei gredo, yn eangfrydig \u201cefengylaidd\u201d hyd yn oed; ond eto yn gofidio am ymchwydd ffwndamentaliaeth o fewn rhengoedd yr eglwys gyfoes. Tybed?"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Os oedd John Dafis yn cloffi rhwng dau feddwl roedd cydymdeimlad seneddol ei blwyfolion yn ddigon clir gydag ysbryd gwrthryfel yn y gwaed yn dilyn helynt Gwylltiaid Cochion Mawddwy genhedlaeth yn gynt. Mae un darn o ddeialog yn arbennig o bwerus i\u2019m tyb i wrth iddo ddangos sut y plannodd diwinyddiaeth Brotestannaidd John Dafis ym meddwl y werin yr hyn daethai i fod cenedlaethau wedyn yn radicaliaeth Gristnogol gwleidyddol. Dyma un o\u2019r rhesymau pam mai anghydffurfwyr nid eglwyswyr oedd y rhelyw o werin Meirion o fewn rhai cenedlaethau:"}, {"text_idx": "#000012", "text": "\u201cFy hun, mi fyddwn in ddigon parod ar sawl cyfrif i fod dan awdurdod y Senedd. Y drwg ydi bod y Senedd yn nwylo Piwritaniaid eithafol. Pe baen nhw\u2019n cael eu ffordd, cha\u0302i\u2019r un offeriad dderbyn degwm mwy nag un plwy. A be ddo\u0302i ohono i wedyn?\u201d\u201cDydi o ddim yn iawn bod personiaid yn byw\u2019n fras ar gefn y werin,\u201d mentrodd Ffowc.\u201cOnd mae\u2019r werin yn elwa hefyd,\u201d atebodd John. \u201cMi wyddost dy hun, Ffowc, cymaint o gymorth yr ydw i wedi ei roi i dlodion y plwyf yma.\u201d\u201cMi fyddai\u2019n well gan y tlodion fod ag arian dan eu rheolaeth nhw\u2019u hunain,\u201d meddai Hywel, \u201cna gorfod derbyn elusen gan eraill. Dull o reoli ydi rhoi elusen.\u201d"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ie, dyma werin oedd dan sawdl y drefn a\u2019r eglwys Brotestannaidd, efallai yn anfwriadol, yn rhoi iddynt yr hawl i gwestiynu Brenin ac Esgob a maes o law cwestiynu pob dim."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Tua diwedd y nofel clywn fod John yn teimlo \u2018ei fod yn mynd yn rhy hen i fedru dod i ben a therfysgoedd yr oes.\u2019 Tybed a\u2019i dyna sut roedd Gwynn ap Gwilym yn teimlo wrth iddo baratoi teipysgrif y nofel ychydig cyn ei farwolaeth ef ei hun? Tybed a oedd Gwynn, fel John, yn teimlo ychydig allan o le mewn byd ac eglwys oedd yn newid yn gynt nag y gallai ddygymod a hi? Neu, fel holodd genhedlaeth yr alltud wrth afonydd Babilon: \u201cSut y medrwn ganu ca\u0302n yr ARGLWYDD mewn tir estron?\u201d (Salm 137.4) Yn sicr mae\u2019n deimlad cyffredin i nifer fawr ohonom. Sut y gallwn ddod a gair o dosturi i mewn i fyd sy\u2019n mynnu perffeithrwydd ond yn cynnig dim maddeuant? Sut y gallwn ddod a gwirionedd i fyd o wirioneddau? Sut y gallwn ddod a goleuni i ganol tywyllwch? A sut y gallwn wareiddio sgythia heddiw?"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Wel, efallai mai neges amlwg bywyd John Dafis a chymwynas Gwynn i ni yw ein hatgoffa mai wrth ein traed mae dechrau\u2019r gwaith. Er ei ragoriaethau fel ysgolhaig a proto was sifil, cymwynas fwyaf John Dafis oedd dangos mae ei alwad bwysicaf oedd bod yn Weinidog y Gair yn ei Blwyf. Ac er iddo godi pontydd (yn llythrennol!) gwaith ysbryd Duw yw cymell pobl i\u2019w croesi a dod ar lwybr ffydd. Daeth y nofel hon a mwynhad dwfn i mi, ac fe ddaeth hefyd a math o iacha\u0302d."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Your email address will not be published. Required fields are marked *"}]