[{"text_idx": "#000000", "text": "Mae Enlli yn nodedig fel cyrchfan pererinion ers dyddiau cynnar Cristnogaeth, ond mae olion aneddiadau ar yr ynys yn dyddio o gyfnod cyn Crist."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Daeth yn fan pwysig i\u2019r Eglwys Gristnogol Geltaidd gan ddenu mynaich defodol, a chredir mai Sant Cadfan a ddechreuodd adeiladu\u2019r mynachdy yn y chweched ganrif."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Gwelir adfeilion Abaty Awstinaidd y Santes Fair, a adeiladwyd ar yr ynys yn y drydedd ganrif ar ddeg, hyd y dydd heddiw. Defnyddid y mynachdy hyd gyfnod Diddymu\u2019r Mynachlogydd ym 1537. Wedi hyn gadawyd Enlli i\u2019r mo\u0302rladron nes sefydlwyd cymuned o amaethwyr a physgotwyr yng nghanol y ddeunawfed ganrif, a\u0302'r ynys yn eiddo i'r Arglwydd Niwbwrch. Mae\u2019r cyfeiriad adnabyddus at yr ynys fel man claddu ugain mil o seintiau yn dyddio o ddyddiau cynnar y canol oesoedd, a dywedid bryd hynny bod tair pererindod i Enlli gyfwerth ag un pererindod i Rufain."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Darllenwch mwy am hanes cynnar Enlli yma."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Cwblhawyd y goleudy 30 metr \u2013 y goleudy talaf yn y DU gyda thw\u0302r sgwa\u0302r \u2013 ym 1821. Rheolir y goleudy gan Trinity House ac yn 2014 newidiwyd y golau o brism gwydr ar sylfaen mercwri i gyfres o oleuadau coch LED. Bellach defnyddir ynni solar i gynnal golau'r goleudy."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Ar ddechrau'r ugeinfed ganrif, roedd poblogaeth yr ynys oddeutu 100. Ym 1925 arweiniwyd y rhan fwyaf o'r trigolion oedd yn dal i fyw ar yr ynys i\u2019r tir mawr gan Frenin Enlli, Love Pritchard (rhoddwyd y teitl i arweinwyr cymunedol gan yr Arglwydd Niwbwrch) i chwilio am ffordd llai llafurus o fyw. Yn fuan wedyn, daeth pobl i'r ynys o'r newydd i wneud bywoliaeth drwy amaethu a physgota yn bennaf."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Arglwydd Niwbwrch ac adeiladau'r 19eg ganrif"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Adeiladwyd y rhan fwyaf o\u2019r tai a saif heddiw gan y tirfeddiannwr, yr Arglwydd Niwbwrch, yn yr 1870au. Yr eithriad yw Carreg Bach sy\u2019n nodweddiadol, mae\u2019n debyg, o\u2019r tai ar yr ynys cyn yr adeiladu yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Adeiladwyd capel anghydffurfiol newydd yr un pryd."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Gwylfa Adar a Maes Ynys Enlli"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Sefydlwyd yr Wylfa Adar a Maes ym 1953 er mwyn monitro bywyd gwyllt yr ynys, gyda chymorth nifer o gefnogwyr o Gymru a Phrydain Fawr. Mae'r Wylfa wedi ei lleoli yng Nghristin ers y cychwyn ac mae'n parhau yn aelod gweithgar o'r Cyngor Gwylfaoedd Adar. Mae llyfryn gwybodaeth am flynyddoedd cynnar yr Wylfa wedi ei gyhoeddi'n ddiweddar ac mae ar werth ar yr ynys."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ym 1978 rhoddwyd ymgyrch ar waith i brynu'r ynys. Y perchennog ar y pryd oedd yr Anrhydeddus Michael Pearson (Arglwydd Cowdray). Arweiniwyd yr ymgyrch gan bobl brwdfrydig ledled Prydain ac fe'i cefnogwyd gan nifer o Gymry amlwg, er enghraifft R S Thomas a William Condry, yn ogystal a\u0302'r Eglwys yng Nghymru. Prynwyd yr ynys ym 1979. Elusen ydy'r Ymddiriedolaeth ac mae modd ymaelodi a\u0302 hi i gefnogi'r ynys."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Llun tudalen flaen gan Myles Jenks"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Home page image by Myles Jenks"}]