[{"text_idx": "#000000", "text": "O\u2019r afon i\u2019r mo\u0302r / Ffosffadau mewn llygredd afon: chwilio am ddatrysiad"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Ffosffadau mewn llygredd afon: chwilio am ddatrysiad"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae ffosfforws, maetholyn hanfodol ar gyfer cynhyrchu bwyd, wedi dyfod yn destun gofid mawr yng nghyd-destun llygredd afon. Mae ffosffadau sy\u2019n cael eu rhyddhau mewn ardaloedd dyfrol yn gallu arwain at ganlyniadau amgylcheddol niweidiol, megis ewtroffigedd sy\u2019n bygwth bywyd dyfrol ac iechyd cyffredinol afonydd. Mae\u2019r erthygl hon yn edrych ar ffynonellau ac effaith llygredd ffosfforws mewn ardaloedd dyfrol, yn trafod ymdrechion cydweithredol i fynd i\u2019r afael a\u2019r broblem ac yn archwilio strategaethau\u2019r dyfodol ar gyfer lleihau dibyniaeth ar ffosfforws a hyrwyddo gweithdrefnau cynaliadwy."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ffynonellau ac effaith llygredd ffosfforws"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Daw ffosfforws i ardaloedd dyfrol o amryw o ffynonellau, gan gynnwys o ganlyniad i ddulliau amaethu, carthffosiaeth a dulliau coedwigaeth. Mae systemau amaethyddol dwys, megis ffermydd llaeth, tatws a gwenith yn cyfrannu\u2019n helaeth i ddw\u0302r ffo. Mae\u2019n rhaid i garthffosiaeth, sy\u2019n cynnwys lefelau uchel o ffosfforws yn naturiol, gael ei drin yn effeithiol cyn cael ei ryddhau i afonydd. Yn hanesyddol, roedd ffosfforws yn bresennol mewn glanedyddion ond mae\u2019r arfer hwn wedi ei leihau ac wedi ei waredu\u2019n llwyr mewn llawer o wledydd. Mae coedwigaeth, er iddo gael ei ystyried yn ddiwydiant sy\u2019n gyfrannwr isel i lefelau ffosfforws, yn gallu achosi rhyddhad o lefelau uchel o ffosfforws ar adegau pan mae newid yn nefnydd y tir. Wrth i ffosfforws redeg i\u2019r dw\u0302r, mae\u2019n achosi ewtroffigedd, sy\u2019n arwain at ormodedd o alga\u0302u, lleihad yn lefelau ocsigen a niwed i ecosystemau dyfrol."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Wrth gydnabod cymhlethdod a chydgysylltiad y broblem ffosffadau, mae ymdrechion cydweithredol yn hanfodol i ymladd y broblem o lygredd ffosfforws mewn afonydd. Mae Cyfarfod Ffosffadau Llywodraeth Cymru yn gweithredu fel platfform i drafod mesurau cyfunol a cydweithredol ar draws gwahanol sectorau. Drwy feithrin trafodaeth ac ymagwedd gyfannol, gall rhanddeiliaid weithio gyda\u2019i gilydd i ddadwneud y niwed a achosir gan ffosffadau mewn afonydd Ardaloedd Cadwraeth Arbennig (Special Areas of Conservation neu SAC) yng Nghymru. Mae\u2019r dull hwn yn mynnu llywodraethu effeithiol, arweinyddiaeth a chydlynu effeithlon er mwyn mynd i\u2019r afael a\u2019r broblem amgylcheddol cymhleth a parhaus hyn."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae afonydd SAC yng Nghymru megis y Cleddau, Eden, Gwyrfai, Teifi, Tywi, Glaslyn, Dyfrdwy, y Wysg a\u2019r Gwy yn cynnal bywyd gwyllt ac ecosystemau unigryw. Eto, mae tystiolaeth o Gyfoeth Naturiol Cymru yn dangos fod llygredd ffosfforws yn eang yn afonydd SAC Cymru, gyda dros 60% o ardaloedd dyfrol yn methu i gyrraedd targedau llymach yr ardaloedd hyn. Mae\u2019n hanfodol i sefydlu mesurau monitro, lliniaru ac adfywio i amddiffyn iechyd yr afonydd hyn. Drwy fynd i\u2019r afael ag achosion gwaelodol llygredd ffosfforws a mabwysiadau arferion cynaliadwy, gall hygrededd afonydd SAC gael ei warchod ar gyfer cenedlaethau\u2019r dyfodol."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae ffosffadau mewn llygredd adon yn peri bygythiad mawr i iechyd a bioamrywiaeth ardaloedd dyfrol. Mae ymdrechion cydweithredol, megis y cyfarfod ffosffadau yng Nghymru yn dangos yr awch i fynd i\u2019r afael a\u2019r broblem. Drwy ddeall y ffynonellau, yr effeithiau ac opsiynau\u2019r dyfodol ar gyfer lleihau defnydd ffosfforws ynghyd a\u2019i ailgylchu, gallwn weithio tuag at ddyfodol cynaliadwy. Drwy ddulliau cynhwysfawr, gan gynnwys monitro wedi\u2019i dargedu, mesurau lliniaru ac arferion cynaliadwy, gallwn amddiffyn ac adnewyddu iechyd ein hafonydd, gwarchod ecosystemau gwerthfawr, a sicrhau dyfodol gwell i genedlaethau\u2019r dyfodol."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Adroddiad RSPB Cymru yn galw am weithredu brys i atal difodiant pellach byd natur Cymru\nHybu Cig Cymru yn darogan dyfodol cadarnhaol i\u2019r sector bi\u0302ff yng Nghymru\nAdroddiad newydd y Comisiwn Bwyd, Ffermio a Cefn gwlad yn dweud fod pobl eisiau gweld newid yn y system fwyd\nLesley Griffiths yn cyhoeddi bydd ceisiadau ar gyfer Cynllun Cynefin Cymru yn agor yn fuan\nPrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn cyhoeddi prentisiaeth newydd mewn gwydr lliw"}]