[{"text_idx": "#000002", "text": "Yn hwyr ar brynhawn Gwener y 24ain o Ionawr 2020, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru\u2019r trydydd cynllun cyflawni, a\u2019r un olaf, ar gyfer ei strategaeth deng mlynedd ar iechyd meddwl. Yn dilyn ymgynghoriad chwe wythnos yr haf diwethaf, treuliodd y Gweinidogion bum mis yn eistedd ar ymatebion cyn cyhoeddi Law yn Llaw at Iechyd Meddwl 2019-2022."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae\u2019r osgoi craffu hwn yn gynnyrch o\u2019r un hunanfodlonrwydd sydd wedi dod i nodweddu agwedd Llafur Cymru tuag at iechyd meddwl. Mae\u2019n flaenoriaeth mewn enw yn unig. Ffasa\u0302d, lle mae Gweinidogion yn so\u0302n am gydraddoldeb rhwng iechyd corfforol a meddyliol ac yn annog pobl i siarad a gofyn am gymorth, ond yn ein gorfodi ni i ddefnyddio gwasanaethau sydd wedi eu tanariannu ac sydd a\u0302 diffyg adnoddau, os ydyn ni\u2019n ddigon lwcus i gael cymorth o gwbl."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Yn ystod degawd o lymder a ddaeth a\u0302 rhagor o dlodi, diweithdra, banciau bwyd a thrawma\u2019r Credyd Cynhwysol i gymunedau Cymru, mae\u2019r galw am wasanaethau iechyd meddwl wedi parhau i godi. Cynyddodd nifer yr atgyfeiriadau i dimau argyfwng iechyd meddwl gan 17% yn y tair blynedd hyd at 2018. Cynyddodd nifer y bobl a gadwyd yn y ddalfa gan yr heddlu o dan y Ddeddf Iechyd Meddwl gan 30% yn y pum mlynedd hyd at 2019. Ymhlith y 2,256 o bobl a gadwyd yn y ddalfa yn y flwyddyn honno, roedd 117 ohonynt o dan 18 oed."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Yn ystod y deng mlynedd hyd at 2014, dyblodd nifer y presgripsiynau ar gyfer meddyginiaeth gwrth-iselder, ac mae\u2019r ffigwr yn parhau i godi. Yn ardal Cwm Taf, mae 1 o bob 9 o bobl yn cymryd meddyginiaeth ar gyfer eu hiechyd meddwl. Yn Aberpennar, mae\u2019r ffigwr hwn mor uchel ag 1 ym mhob 3. Mae hwn yn batrwm a welir ar bob lefel. Mae\u2019r achosion yn gymhleth ac yn unigryw i\u2019r unigolyn; ychydig a wna\u2019r ystadegau i gyfleu\u2019r emosiynau personol dwfn y tu o\u0302l iddynt. Ond ar y cyfan, mae\u2019n anodd gwadu eu bod yn cyfleu cymdeithas sy\u2019n anniogel yn seicolegol."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ar yr un pryd, mae\u2019r pandemig wedi datgelu\u2019r grym gwirioneddol sydd gan y Llywodraeth. Mae pethau oedd yn \u2018rhy anodd\u2019 ar un adeg, fel rhoi diwedd ar ddigartrefedd ar y stryd, wedi eu cyflawni fwy neu lai dros nos. Yn yr un modd, mae Covid-19 wedi arwain at ymdeimlad newydd o gymuned, o drefnu, gweithredu a chefnogi. Dyma\u2019r pethau yr adeiledir cymdeithas sy\u2019n seicolegol iach arnynt \u2013 pethau a gollwyd o dan lymder."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae iechyd meddwl yn bwnc eang sy\u2019n cwmpasu nifer o faterion. Mae atal, ymyrraeth gynnar a thriniaeth yn y gymuned i gyd yn haeddu sylw manwl ac archwiliad llawer mwy trwyadl nag y mae un cofnod blog yn ei ganiata\u0301u. Yr hyn sy\u2019n dilyn yw trosolwg o un maes \u2013 triniaeth yn yr ysbyty \u2013 a\u2019r hyn sydd angen ei wneud."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Gallwn ddyfynnu nifer o Weinidogion y Llywodraeth ar hyn, o Vaughan Gething yn dweud y \u201cdylai\u2019r GIG barhau yn yn nwylo cyhoeddus yn gadarnhaol\u201d neu Julie James yn datgan bod y blaid yn \u201cllwyr ffieiddio preifateiddio\u2019r GIG.\u201d Neu gallwn fynd yn o\u0302l at y Prif Weinidog a ddywedodd yn gadarn bod \u201crhaid i\u2019r gwasanaeth iechyd yng Nghymru barhau i fod yn wasanaeth cyhoeddus, wedi\u2019i ariannu\u2019n gyhoeddus ac wedi\u2019i ddarparu\u2019n gyhoeddus. Nid oes lle i breifateiddio yn y GIG yng Nghymru.\u201d"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ond nid oes dim o hynny\u2019n wir. Er gwaetha\u2019r holl eiriau cynnes ar gydraddoldeb rhwng iechyd corfforol ac iechyd meddwll, mae GIG Cymru yn talu dros \u00a375 miliwn y flwyddyn i ddarparwyr preifat. Mae hynny tua 8-10% o\u2019r gyllideb gyfan ar gyfer gwasanaethau iechyd meddwl ac anableddau dysgu wedi\u2019u cyfuno. Mae\u2019r union ffigwr yn anhysbys. Ni chaiff ei gyhoeddi na\u2019i drafod."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mae UHS yn gwmni enfawr sy\u2019n cyflogi tua\u2019r un faint o bobl a\u0302 GIG Cymru ac mae ganddo refeniw sy\u2019n fwy na chyllideb gyfan GIG Cymru. Mae eu gweithrediadau yn America wedi profi cyfres o sgandalau, a arweiniodd at ddirwy o $127 miliwn y llynedd. Cyhuddir y cwmni o gadw cleifion yn erbyn eu hewyllys a gorliwio eu problemau iechyd meddwl er mwyn gwneud hawliadau yswiriant twyllodrus."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Mae gan Cygnet ddau safle yng Nghymru, ond anfonir cleifion o Gymru hefyd i ysbytai Cygnet yn Lloegr \u2013 sydd yn aml gannoedd o filltiroedd o\u2019u cartrefi, eu teuluoedd a\u2019u ffrindiau, sydd ynddo\u2019i hun yn gallu bod yn niweidiol i\u2019r broses o wella."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Yn waeth fyth, mae rhai darparwyr preifat wedi darparu lefel echrydus o ofal, gan gynnwys Cygnet Health Care."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ym mis Mai 2017, trosglwyddwyd Claire Greaves, menyw ifanc o Bontypridd, o Ysbyty GIG Nevill Hall yn y Fenni i ysbyty Cygnet yn Coventry. Ar y pryd, trydarodd \u201cHoffwn pe bawn i\u2019n gallu mynd adref, dydw i ddim eisiau bod dros 100 milltir i ffwrdd o adref am amser mor hir.\u201d"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Yn Coventry, cafodd Claire Greaves a chadw ar waha\u0302n am gyfnod hir a chafodd ei hatal droeon. Bu farw drwy hunanladdiad yn yr ysbyty ym mis Chwefror 2018."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Mae cleifion GIG Cymru yn dal i gael eu lleoli yn ysbytai Cygnet."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Darparwr preifat arall sy\u2019n derbyn arian gan y GIG yw Regis Healthcare, cwmni o Gymru sydd wedi\u2019i leoli yng Nglynebwy. Yn gynnar yn 2018, cododd Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru bryderon ynghylch diogelwch y gwasanaeth. Mewn un achos, ataliwyd claf ifanc am fwy nag awr a hanner. Ataliwyd person arall 109 gwaith mewn chwe mis. Dywedodd pobl ifanc a oedd yn cael eu cadw\u2019n gaeth yn yr uned wrth yr arolygwyr fod y defnydd o atal yn \u201cfychanol ac yn anghyfforddus i\u2019w wylio.\u201d Erbyn mis Medi, cafodd pob claf a ariannwyd gan GIG Cymru eu symud o wasanaethau Regis Healthcare."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Ond ni ddi-rymwyd trwydded Regis Healthcare ac arhosodd cleifion eraill yno \u2013 gan gynnwys y rhai a ariannwyd gan GIG Lloegr. Cafodd gwasanaethau y barnwyd eu bod yn anniogel i gleifion GIG Cymru aros ar agor. Dim ond y cleifion roedden nhw\u2019n uniongyrchol gyfrifol amdanynt y ceisiodd Llywodraeth Cymru eu diogelu, gan beidio a\u0302 gwneud hynny ar ran pobl ifanc a oedd yn cael triniaeth yn breifat na\u2019r rhai a ariannwyd gan GIG Lloegr."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Yn y cyfamser, mae Regis Healthcare yn brysur yn gwneud cynlluniau i agor rhagor o unedau i gleifion mewnol dros y blynyddoedd nesaf a nodwyd yn ddiweddar mai dyma un o\u2019r cwmni\u0308au sy\u2019n tyfu gyflymaf yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000029", "text": "O dan y rhethreg, mae defnyddio darparwyr er elw yn rhan allweddol o ddull Llafur Cymru o ymdrin a\u0302 thriniaeth cleifion mewnol. Dim ond y mis hwn, gwrth-drowyd penderfyniad cynllunio i ganiata\u0301u ysbyty iechyd meddwl preifat gyda 61 o welyau yn y Rhyl."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Mae angen mwy na geiriau ar gydraddoldeb rhwng iechyd corfforol ac iechyd meddwl. Rhaid iddo fod yn egwyddor, wedi\u2019i chyflawni gan y Llywodraeth ond wedi\u2019i hategu gan bawb. Pan geisiodd Llywodraeth Cymru breifateiddio gwasanaethau dialysis yng ngogledd Cymru, gorfodwyd iddynt wneud tro pedol yn dilyn yr dicter gwleidyddol priodol a ddilynodd. Mae ffordd bell i fynd cyn i\u2019r fath ddicter adeiladol ymestyn i iechyd meddwl."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Mae\u2019r un peth yn wir am wasanaethau cleifion mewnol. Mae\u2019r profiad o ddyblu gwelyau\u2019r GIG mewn ychydig wythnosau\u2019n profi\u2019r hyn sy\u2019n bosibl. Gyda blaenoriaeth, arweiniad a chyfeiriad, gallai Llafur Cymru yn hawdd roi terfyn ar breifateiddio yn y GIG."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Yn gyntaf, mae angen mynd i\u2019r afael a\u0302 materion o fewn gwasanaethau cleifion iechyd meddwl mewnol y GIG ei hun. Bydd hyn yn gofyn am gynnydd cyflym yng nghapasiti a gweithlu\u2019r gwasanaethau cleifion mewnol, yn ogystal a\u0302 chreu gwasanaethau newydd, gan gynnwys gwelyau ychwanegol a gwasanaethau arbenigol fel Uned Mamau a Babanod a gwasanaethau i blant a phobl ifanc. Gall arweinyddiaeth, cyllid digonol a diystyru strwythurau biwrocrataidd gyflawni hyn yn gyflym."}, {"text_idx": "#000039", "text": "There\u2019s also the quality of care when it is provided. Look at this report on something as care planning within Cardiff and Vale Health Board \u2013 \nWales has per capita far fewer trained therapists than the other UK nations. The answer increasingly to palm out psychological care to untrained unsupervised and underpaid third sector organisations and staff. The Welsh government rushed this out in the first week of a summer holiday so no one would notice none of this is remotely delivered anywhere in Wales."}]