[{"text_idx": "#000004", "text": "Newyddion diweddaraf am weithgareddau prosiect ECHOES"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Gylfinirod dirgel, grwpiau ffocws a digonedd o faw gwydd \u2013 mae hi wedi bod yn chwe mis cyffrous!Dilyn trywydd y gylfinir yn Ynys Mo\u0302n. Gwyddau talcen-wen yr Ynys Las: Casglu llysdyfiant a gwastraff ysgarthol Llwyfan Gwe ECHOES \u2013 offeryn defnyddiol i unrhyw un sy\u2019n rheoli tir arfordirol Diwrnod y Gylfinir Byd-Eang ECHOES yn cyrraedd cynulleidfa o 1,500 o blant yn nigwyddiad Green Schools Ireland Cloddio am anifeiliaid di-asgwrn-cefn Cwrdd a\u0302\u2019r ti\u0302m"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Y gaeaf hwn, tagiwyd (gyda modrwyau GPS) chwe gylfinir yn gaeafu o amgylch yr Afon Cefni ar Ynys Mo\u0302n gan bartner ECHOES \u2013 yr Ymddiriedolaeth Adareg Brydeinig (BTO) yng Ngymru. Mae\u2019r weithgaredd hon yn allweddol er mwyn deall sut mae\u2019r adar dirgel hyn yn defnyddio\u2019r tir arfordirol o amgylch y Mo\u0302r Gwyddelig."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Mae\u2019r modrwyau yn caniatau i ni adnabod pa ardaloedd a chynefinoedd sy\u2019n bwysig i\u2019r adar, mewn ffordd mwy manwl a chyson nag y gall arsylwadau maes yn unig eu datgelu. Mae\u2019r modrwyau GPS yn gweithio bob awr or dydd, felly gallwn ddarganfod gweithgareddau\u2019r adar yn ystod y llanw, trwy\u2019r ddydd a nos, ac mewn lleoedd anodd eu cyrraedd fel gwastadeddau llaid."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Yn mis Rhagfyr, defnyddwyd modrwyau cylch-goes ar dri aderyn gwryw a thair benyw. Nid ywr modrwyau ynghlwm yn barhaol, ond byddant yn cwympo pan fydd yr adar yn colli eu plu ar o\u0302l tymor bridio 2021."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Cawsom ddata rheolaidd o\u2019r modrwyau GPS nes ir adar gychwyn symud i\u2019w cynefinoedd bridio. Erbyn diwedd mis Mawrth, dim ond un aderyn oedd ar o\u0302l, er bod yr arhoswr hwyr hwn yn dechrau gwneud siwrneiau dyddiol o amgylch arfordir Cymru. Rydym nawr yn canolbwyntio ar ddysgu cymaint ag y gallwn o\u2019r 41,000 o leoliadau GPS a fesuriwyd (tua 3,400 mesuriad o bod aderyn)."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Rydym yn creu mapiau fel y rhai isod, sy\u2019n dangos gwerth wythnos o ddata ar gyfer ddau aderyn. Ar y chwith mae aderyn a arhosodd yn bennaf yn yr aber, tra ar y dde mae gennym ddarganfyddiad newydd mae\u2019r aderyn yn symud tu hwnt i ddyffryn Cefni dros nos."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Yn nesaf, byddwn yn dechrau gweithio ar yr hyn sy\u2019n sbarduno yr adar i symud (golau, llanw, rhywbeth arall?) a pha gynefinoedd a oedd yn eu denu fwyaf."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Bydd ti\u0302m ECHOES yn dechrau datblygu\u2019r modelau cynefin a newid yn yr hinsawdd ac yn edrych ymlaen at ehangu ein gwybodaeth yng Nghymru a Lloegr dros nifer o flynyddoedd. Mae\u2019r adar wedi\u2019u marcio gyda modrwy cylch-goes lliw unigryw, felly bydd unrhyw arsylwad o\u2019r adar hyn yn ychwanegu at ein gwybodaeth o sut mae\u2019r gylfinirod yn defnyddio\u2019r Mo\u0302r Iwerddon."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Ar ddechrau mis Ebrill, ymfudodd Gwyddau Talcen-wen yr Ynys Las o Ynys-Hir i Wlad yr Ia\u0302 mewn dau grw\u0302p; y grw\u0302p cyntaf yn cynnwys pymtheg o adar, a\u2019r ail yn cynnwys naw aderyn. Ymhlith y grw\u0302p cyntaf roedd hefyd tri Gwydd Talcen-wen Ewropeaidd. Rydym yn ansicr a wnaethant barhau ymlaen i Wlad yr Ia\u0302 neu mynd i\u2019r dwyrain i\u2019w lleoedd bridio yn Rwsia a Siberia."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Bydd hi\u2019n ddiddorol iawn gweld os yw gwerth maethol planhigion bwyd Gwyddau Talcen-wen yr Ynys Las yn newid yn sylweddol trwy gydol eu harhosiad. Mae arsylwadau maes diweddar a wnaed gan y ti\u0302m casglu sampl llysdyfiant yn dangos bod y tywydd yn effeithio ar ansawdd eu bwyd y gwanwyn oer eleni a arweiniodd at y llif o dwf newydd ar o\u0302l i\u2019r gwyddau fudo."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Yr gwaith nesaf yw arolwg manwl o blanhigion sy\u2019n targedu\u2019r ardaloedd y mae\u2019r gwyddau yn eu mynychu. Bydd canfyddiadau\u2019r arolwg yma yn cael eu darparu i\u2019n ti\u0302m yng Ngholeg Prifysgol Corc er mwyn graddnodi delweddau lloeren o Aber Dyfi a\u2019r caeau cyfagos. Mae hwn yn brosiect diddorol ynddo\u2019i hun; bydd yn galluogi defnyddio delweddau lloeren i arolygu a monitro safleoedd heb yr angen am waith maes sy\u2019n cymeryd llawer mwy o amser. Bydd DNA hefyd yn cael ei dynnu o\u2019r samplau ysgarthol gyda\u2019r bwriad o ddarganfod yn union pa blanhigion y mae\u2019r gwyddau yn bwyta."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Yn ystod prosiect ECHOES, bydd partner ECHOES, Compass Informatics, yn datblygu offer gwe hawdd eu defnyddio i ragweld sut y bydd cynefinoedd adar o amgylch Mo\u0302r Iwerddon yn newid dros amser, yn seiliedig ar senarios newid hinsawdd tebygol. Bydd yr offer hyn yn cyflwyno ein data, ynghyd a\u0302 data ffynhonnell agored a rhagamcanion newid yn yr hinsawdd."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Manteisio ar wybodaeth ECHOES Mae partner ECHOES, Compass Informatics, yn datblygu\u2019r platfform we wrth i wybodaeth newydd ymddangos o dimau ymchwil Ymddiriedolaeth Adareg Prydain (BTO), Prifysgol Aberystwyth (PA) a Choleg Prifysgol Corc (UCC). Yn bresennol, maent yn gweithio gyda data sy\u2019n dangos dosbarthiad gylfinirod a gw\u0302yddau talcen-wen yr Ynys Las mewn ardaloedd o amgylch Mo\u0302r Iwerddon, a gynhyrchwyd gan ein ti\u0302m Modelu Dosbarthiad Rhywogaethau yn PA. Mae map gorchudd tir Corine (Asiantaeth yr Amgylchedd Ewropeaidd) eisoes wedi\u2019i ddarparu ac mae mapiau rhagfynegol o ddosbarthiad rhywogaethau hefyd yn cael eu datblygu. Draw yn UCC, mae ein ti\u0302m Mapio Cynefinoedd a Gorchudd Tir ar hyn o bryd yn dadansoddi data modelau hinsawdd a fydd yn cael ei ychwanegu at yr llwyfan we. Mae yna gynlluniau hefyd i gynnwys data cyffrous, a gynhyrchwyd gan ein ti\u0302m BTO, i olrhain rhywogaethau gan ddefnyddio lloerennau."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Casglu adborth gan ddefnyddwyr Yn bresennol, rydym yn cynnal grwpiau ffocws gyda hapddalwyr yng Nghymru a Iwerddon i gasglu gofynion defnyddwyr. Mae\u2019r hapddalwyr yn cynnwys pobl sy\u2019n berchen neu\u2019n rheoli tir arfordirol o gwmpas Mo\u0302r Iwerddon \u2013 megis rheolwyr gwarchodfeydd natur, ffermwyr a llunwyr polisi. Amcan y grwpiau ffocws yw sicrhau bod y gwaith a wnaed hyd yma yn dilyn anghenion y defnyddwyr, a nodi\u2019r set nesaf o nodweddion dymunol i\u2019w datblygu\u2019n ymhellach. Hyd yma, mae\u2019r ymateb wedi bod yn gadarnhaol iawn ac mae llawer o adborth gwerthfawr wedi ei gasglu. Mae nifer o\u2019r nodweddion a awgrymir yn ymwneud ag Arsylwi\u2019r Ddaear, er enghraifft, olrhain llifogydd neu ymyrraeth dw\u0302r hallt mewn i ardaloedd penodol. Mae\u2019r nodweddion hyn yn cael eu datblygu ar hyn o bryd."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mae Diwrnod y Gylfinir Byd-Eang yn canolbwyntio ar yr aderyn hardd hwn a oedd ar un adeg yn olygfa gyffredin o amgylch Mo\u0302r Iwerddon."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Ar gyfer Diwrnod y Gylfinir Byd-Eang 2021, cynhaliodd ECHOES weminar boblogaidd, gyda\u2019n hymchwilwyr yn trafod digwyddiadau diweddar, gan gynnwys sesiwn fyw holi-ac-ateb. Fe wnaethom hefyd gynnal cystadleuaeth arlunio gyda phlant o amgylch Mo\u0302r Iwerddon a fu\u2019n lwyddiant mawr."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Yn mis Mehefin, roedd ti\u0302m Ymgysylltu a\u0302 Hapddalwyr ECHOES yn ymweld a ysgol yn Machynlleth, Cymru (mae Covid-19 wedi atal hyn rhag digwydd o\u2019r blaen). Yn ystod yr ymweliad, roedd yr plant yn cloddio am anifeiliaid di-asgwrn-cefn ac adrodd yr hyn a ddarganfyddwn i Ymddiriedolaeth Adareg Prydain (BTO) fel rhan o brosiect gwyddoniaeth dinasyddion. Roedd ecolegwyr maes ECHOES hefyd yn darparu fideos i egluro i\u2019r plant am ein hymchwil ar dir yr ysgol ac yn yr aber gerllaw."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Fy mhrif swydd yw dadansoddi data sy\u2019n dod i mewn o brosiectau Cymreig a phrosiectau gwlyptir ar draws y BTO, gyda\u2019r nod o ddeall mwy am boblogaethau adar trwy eu hymddygiad a\u2019u defnydd o gynefin."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Ar prosiect ECHOES, rydw i\u2019n defnyddio fy sgiliau mewn dadansoddi symudiadau i dynnu gwybodaeth o\u2019r data a gasglwn o\u2019r modrwyau GPS a ddefnyddir ar y Gylfinir Ewrasiaidd a Gwyddau Talcen-wen yr Ynys Las sydd yn nythu ar Ynys Mo\u0302n. Bydd canlyniadau\u2019r gwaith hwn, megis ardaloedd gweithgaredd adar ac ystodau cartref, yn cael eu defnyddio ynghyd ag ymchwil ECHOES eraill i ddeall pa gynefinoedd y mae\u2019r adar yn eu defnyddio ac i ddod o hyd i ardaloedd addas eraill."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Dechreuais ymddiddori mewn adar ar ol gwaith ymarferol yn ystod y graddau hyn, cyn i mi dreulio nifer o flynyddoedd yn gweithio yn y maes fel chynorthwyydd ymchwil adaregol. Aeth y swyddi hyn a\u0302 mi o amgylch Ewrop (a thu hwnt) gan astudio nifer o rywogaethau adar, megis adar y to, sglefrod mo\u0302r Siberia, mo\u0302r-wenoliaid, guillemots, rhostogion cynffon-ddu a pibyddion torchog."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Y llynedd, ymunais a\u0302 thi\u0302m ECHOES i weithredu dull dysgu peiriant i gynhyrchu mapiau cynefin ar gyfer ardaloedd allweddol ar draws Mo\u0302r Iwerddon. Rwyf hefyd yn rhan o\u2019r ti\u0302m amcanestyniadau hinsawdd, yn dadansoddi effaith newid yn yr hinsawdd ar ddosbarthiad cynefinoedd a rhywogaethau allweddol."}]