[{"text_idx": "#000002", "text": "Erthygl arall yn ein cyfres sy\u2019n edrych ar berthnasoedd dynoliaeth a\u0302 natur. Nid yw cynnwys yr erthygl hon yn adlewyrchu barn yr elusen sy\u2019n parhau i fod yn niwtral ar gwestiynau polisi."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mewn neges i arweinwyr byd, erfynia Nemonte Nenquimo, arweinydd y Waorani yn rhanbarth yr Amazon, ar i wareiddiad y Gorllewin ddysgu gan bobl lwythol a newid ei berthynas a\u0302\u2019r blaned. Un o agweddau trawiadol y neges yw\u2019r difaterwch a\u2019r dirmyg tuag at yr economi ddiwydiannol-brynwr y mae\u2019n cyfeirio ati fel gwareiddiad y Gorllewin."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae Nemonte Nenquimo yn nodi\u2019n glir, rwyf wedi dysgu digon (ac rwy\u2019n siarad law yn llaw gyda fy mrodyr a chwiorydd brodorol ledled y byd) i wybod eich bod wedi colli eich ffordd."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Dyma ychydig enghreifftiau sy\u2019n cwestiynu anocheledd a dymunoldeb gwareiddiad a chynnydd. Mae adroddiadau o Ogledd America o\u2019r 18fed a\u2019r 19eg Ganrif yn disgrifio ffordd o fyw pobloedd llwythol Brodorol America ac atyniad hyn i lawer o Ewropeaid."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Fel ffermwr yng nghanol y Chwyldro Americanaidd roedd yn agored i gyrchoedd gan Ewropeaid eraill ar ochr America a Phrydain, ystyriodd Cre\u0300vecoeur yr opsiwn o fynd a\u0302\u2019i deulu i fyw\u2019n ddiogel gyda\u2019r llwyth Americanaidd Brodorol lleol. Oherwydd ei ddiffyg gwybodaeth am eu ffordd o fyw a\u2019i ragfarn o blaid diwylliant Ewropeaidd, bu\u2019n betrusgar yn ei obaith. Ac eto gwyddai ddigon am ei gymdogion llwythol a phrofiadau da Ewropeaid eraill i fod yn optimistig."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Ysgrifenna Cre\u0300vecoeur am filoedd o Ewropeaid a ddewisodd aros gyda\u2019r Americanwyr Brodorol pan gawsant gyfle i ddychwelyd i gymdeithas Ewropeaidd. Ac nid oedd wedi clywed am un \u2018Indiaid\u2019 pan gafodd gyfle i fyw\u2019n gydradd yn nhrefi\u2019r gwladychwyr nad oedd yn well ganddyn nhw ddychwelyd at ei lwyth."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Fel y rhyfedda Cre\u0300vecoeur mor rhugl, Rhaid bod rhywbeth mwy cydnaws a\u0302\u2019n gwarediadau brodorol, na\u2019r gymdeithas ffug yr ydym yn byw ynddi; neu fel arall pam y dylai plant, a hyd yn oed pobl mewn oed, ddod mewn cyfnod byr mor hollol glwm wrtho?"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Enghraifft gyfoes o wneud y dewis i adael gwareiddiad i fyw mewn ffordd lwythol yw Stephanie Fuchs, yn wreiddiol o Hamburg, a briododd i lwyth Masai yn Tanzania. Mae hi\u2019n bositif iawn am bobl y Masai a\u2019u ffordd o fyw y mae hi wedi\u2019i mabwysiadu."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Yn o\u0302l pob so\u0302n, aeth y bardd John Clare yn wallgof gyda galar wrth golli\u2019r tir comin o\u2019i ardal leol. Mae\u2019n disgrifio\u2019r drasiedi yn llawer o\u2019i ysgrifau. Daw\u2019r dyfyniadau canlynol o \u2018The Mores\u2019, cerdd a ysgrifennwyd gan John Clare ym 1820."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Yn disgrifio cefn gwlad cyn ei amga\u0301u:Still meeting plains that stretched them far awayIn uncheckt shadows of green brown, and greyUnbounded freedom ruled the wandering sceneNor fence of ownership crept in between"}, {"text_idx": "#000032", "text": "A chefn gwlad wedi\u2019r amga\u0301u:Fence now meets fence in owners\u2019 little boundsOf field and meadow large as garden groundsIn little parcels little minds to pleaseWith men and flocks imprisoned ill at ease"}, {"text_idx": "#000034", "text": "Colled ffordd o fyw oedd mewn cytgord gyda natur:While the glad shepherd traced their tracks alongFree as the lark and happy as her song"}, {"text_idx": "#000035", "text": "A:Mulberry-bushes where the boy would runTo fill his hands with fruit are grubbed and done"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Bu gwrthwynebiad cyson a chwyrn i\u2019r llociau, gyda llawer o wrthryfeloedd a phrotestiadau dros y canrifoedd. Yn anorfod, ar bob darn o dir lle digwyddodd, byddai\u2019r bobl leol a oedd wedi mwynhau hawliau arferol i\u2019r tir, y cominwyr, yn ymyrryd a\u0302 gwaith y tirfesurwyr, yn rhwygo\u2019r ffensys newydd ac yn lefelu\u2019r ffosydd a\u2019r banciau a oedd yn amga\u0301u\u2019r caeau newydd. Yn aml, deua\u2019r fyddin i mewn i atal y gwrsafiad. Mae\u2019n werth nodi bod y tirfeddianwyr a\u2019r llywodraeth wedi datblygu\u2019r strategaeth o newid yn aml didoliad milwyr i le penodol, wrth i\u2019r milwyr gydymdeimlo\u2019n gyflym ag achos y cominwyr. Yn y senedd, yn y cyfryngau, a thrwy bamffledi, parhaodd y ddadl trwy\u2019r 17eg, 18fed a\u2019r 19eg ganrif."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Gyda\u2019r Aelodau Seneddol hefyd yn dirfeddianwyr, prin oedd gan bobl unrhyw fodd gwleidyddol na chyfreithiol i ymgyrchu yn erbyn y llociau. Wrth golli eu hawliau i\u2019r tir, collodd y bobl gyffredin eu bywoliaeth a\u2019u ffordd o fyw. Roedd y dadleuon a gyflwynwyd o blaid cau tir yn tynnu ar y cysyniad o gynnydd ar ffurf \u2018gwella\u2019 amaethyddol, tra\u2019n arbed y bobl gyffredin rhag difaterwch, a rhoi cyfle iddynt ennill cyflog. Y gwir reswm yn syml oedd trachwant y bobl mewn grym."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Fel y disgrifia Simon Fairlie yn ei adolygiad \u2018A Short History of Enclosure in Britain\u2019 nid oedd diboblogi cefn gwlad yn cael ei adlewyrchu mewn gwledydd Ewropeaidd eraill. Ac fe gafodd effeithiau parhaol yn fyd-eang. Ymfudodd rhai o\u2019r bobl a gollodd eu tir i\u2019r Byd Newydd a chyfrannu at ddwyn tir oddi wrth y bobl yno. Yn bennaf, trodd y clostiroedd tyddynwyr gwledig yn drigolion slymiau\u2019r ddinas. Roedd syrffed llafurwyr di-dir yn cadw cyflogau yn isel yn y ffatri\u0308oedd ac roedd diwydiant cotwm Prydain yn gallu tandorri a dinistrio miloedd o ddiwydiannau lleol ledled y byd. Ni wnaeth colli eu mynediad i\u2019r tir wella bywydau\u2019r bobl gyffredin, ac ni wnaeth y byd yn lle gwell. O fewn un genhedlaeth, daeth y cysylltiad a\u0302 natur a\u2019r sgiliau i fyw o\u2019r tir yn atgofion gwerin."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Mae hanes Mandobo o Papua yn adroddiad ingol, diweddar o bobl yn sylweddoli\u2019n rhy hwyr iddynt gael eu twyllo i werthu eu coedwig, a gyda hynny eu ffordd o fyw, i gorfforaeth olew palmwydd enfawr."}, {"text_idx": "#000045", "text": "I bobl llwythol yng Ngogledd America mae eu diwylliant, economeg, ysbrydolrwydd, moeseg, addysg a llywodraethu yn darparu fframwaith cydlynol ar gyfer byw gyda pharch at bob rhywogaeth ac fel presenoldeb cadarnhaol yn yr amgylchedd. Mae Braiding Sweetgrass: Indigenous Wisdom, Scientific Knowledge, a Teachings of Plants gan Robin Wall Kimmerer yn gyfrifon cyfoes o gymdeithas lwythol yng Ngogledd America sy\u2019n dangos sut mae\u2019r holl agweddau hyn yn gweithio gyda\u2019i gilydd i greu cymdeithas gynaliadwy."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Thema ffilm Bruce Parry, Tawai, yw\u2019r dewisiadau bwriadol a rhesymegol y mae pobl lwythol mewn gwahanol rannau o\u2019r byd yn eu gwneud yngly\u0302n a\u0302 sut maen nhw\u2019n byw. Maent yn gwybod sut orau mai byw yn eu hamgylchedd trwy ddoethineb a chysylltiad a\u0302\u2019r hyn sy\u2019n werthfawr."}]