[{"text_idx": "#000009", "text": "Datganiad ar Gaethwasiaeth a Masnachu Pobl"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Gwaith ymchwil Prifysgol Bangor o gymorth wrth warchod rhywogaeth newydd i\u2019r rhestr gwarchod"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Mae\u2019r rhestr y rhai a geir eu gwarchod yn ymestyn y tu hwnt i\u2019r anifeiliaid mwyaf adnabyddus yr ydym mor hoff ohonynt."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Y corff sy\u2019n gyfrifol am reoleiddio a monitro\u2019r fasnach mewn cynnyrch bywyd gwyllt yw CITES (neu Convention on the International Trade in Endangered Species), ac mae 183 gwlad yn ardystion iddo."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Mae grw\u0302p rhywogaeth arall bellach wedi ymuno a\u0302\u2019r rhestr yn dilyn cyfarfod CITES diweddar, sef cath fo\u0302r y diafol, ac o heddiw ( 4 Ebrill) ymlaen, bydd y rheoliadau newydd yn cael eu gweithredu."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mae un fyfyrwraig o Brifysgol Bangor yn chwarae rhan mewn gwarchod cath fo\u0302r y diafol (devil ray) a\u2019r gath fo\u0302r manta, sydd eisoes yn cael ei gwarchod."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Mae Jane Hosegood yn astudio PhD yn y Brifysgol ac yn datblygu teclyn genynnol i adnabod cathod fo\u0302r y diafol gan ddefnyddio rhannau ohonynt, ac i wneud yr un peth dros gathod fo\u0302r manta. Mae\u2019r ti\u0302m yn gweithio tuag at greu teclynnau a fydd yn medru adnabod cath fo\u0302r y diafol, neu manta i lefel rhywogaeth gan ddefnyddio sampl bach iawn, gan adnabod hyd yn oed o ba grw\u0302p poblogaeth, ac o\u2019r herwydd, o ble y daeth y gath fo\u0302r."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mae Jane yn gweithio gyda thi\u0302m yr Athro Gary Carvalho o fewn Labordai Ecoleg Moleciwlaidd a Geneteg Pysgod yn Ysgol Gwyddorau Biolegol y Brifysgol. Mae\u2019r Ti\u0302m yn arwain y byd mewn defnyddio marcwyr genynnol i adnabod rhwng rhywogaethau pysgod, ac mae eu teclynnau sy\u2019n adnabod amrediad eang o bysgod yn cael eu defnyddio\u2019n eang er mwyn gwarchod stoc pysgod y byd."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Bu Jane yn mynychu\u2019r cyfarfod CITES diweddar yn Johannesburg ynghyd a\u0302 chydweithwyr o\u2019r Ymddiriedolaeth Manta a rhwydwaith fforensig bywyd gwyllt TRACE. Gwelodd yn uniongyrchol sut datblygodd digwyddiadau. Ymysg y pynciau trafod oedd cynnig i warchod holl rywogaethau cathod mo\u0302r y diafol, (Mobula sp.) a roddwyd gerbron gan lywodraeth Fiji."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Mae\u2019r llwyddiant diweddar y cynnig yn dangos pa mor bwysig yw\u2019r gwaith a wneir ym Mhrifysgol Bangor. Bydd y datblygiad cyfredol o declynnau a all adnabod cathod mo\u0302r manta neu\u2019r diafol- ac unrhyw rannau ohonynt, yn o\u0302l rhywogaeth a rhanbarth eu tarddiad, yn gymorth i\u2019r rhai sydd yn gyfrifol am orfodi a monitro rheoliadau CITES."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Mae\u2019r ffaith eu bod i\u2019w reoli o dan CITES yn newyddion gwych. Mae hyn yn fuddiol nid yn unig i\u2019r cathod mo\u0302r y diafol ond i\u2019r manta hefyd. Rhestrwyd y manta yn 2013, ac felly mae\u2019r fasnach mewn rhannau wedi ei reoleiddio yn ystod y blynyddoedd diweddar. Fodd bynnag, oherwydd yr anawsterau wrth adnabod y gwahaniaeth rhwng platiau tagell ymysg y rhywogaethau, roedd angen hyfforddiant arbenigol i wahaniaethu rhwng rhannau manta a rhannau cathod mo\u0302r y diafol, nad oeddynt wedi eu rhestru. Yn dilyn y penderfyniad diweddar, bydd yr holl blatiau tagell yn cael eu rheoleiddio, ac felly ni fydd yn bosib gorchuddio platiau tagell manta o fewn cyflenwad o blatiau tagell cathod mo\u0302r y diafol.\u201d"}]