[{"text_idx": "#000001", "text": "Beth yw Gwyl Daniel Owen?"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Daniel Owen yw nofelydd Cymraeg mwyaf blaenllaw\u2019r bedwaredd ganrif a\u2019r bymtheg. Fe\u2019i ganwyd ym 1836 yn yr Wyddgrug, Sir y Fflint. Y Gwanwyn canlynol, boddwyd ei dad a dau frawd iddo mewn damwain ym mhwll glo\u2019r Argoed a adawodd y teulu mewn \u2018mewn tlodi, os nad angen\u2019 Er iddo dderbyn peth addysg yn Ysgol Brydeinig y dref, mewn gwirionedd, derbyniodd ei addysg gynnar yn y Capel Methodistiaid Calfinaidd y perthynai ei fam weddw iddo sef Capel Bethesda, yr Wyddgrug."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Portread yr awdur (1836-1895) cymerwyd oddiar ffotograff ohono ."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Ei fedd yn y Fynwent Gyhoeddus"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Pan oedd yn ddeuddeg oed cafodd ei brentisio i un o flaenoriaid y capel, teiliwr doeth a diwylliedig o\u2019r enw John Angell Jones. Trwy gwmni\u0308aeth y siop deiliwr ac anogaeth Angell Jones a\u2019i weinidog, y Parch Roger Edwards, trodd y bachgen yn llanc a garai lenyddiaeth. Yn ei ugeiniau ac erbyn hyn yn deiliwr profiadol cyhoeddodd bortreadau o gymeriadau lleol a chyfieithiad o nofel Americanaidd. Yn ogystal, fel cannoedd o\u2019i gyfoedion talentog, dechreuodd bregethu."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ym 1867 cofrestrodd yng Ngholeg y Bala, academi a sefydlwyd gan y Dr Lewis Edwards yn bennaf i addysgu dynion a oedd am fynd i\u2019r weinidogaeth. Roedd gan ei gyd-fyfyrwyr feddwl mawr ohono fel dyn ifanc sylwgar a chraff, a dyna hefyd, heb os, oedd barn y Prifathro. Wedi deunaw mis dychwelodd Daniel Owen i\u2019r Wyddgrug \u2013 yn ymddangosiadol i edrych ar o\u0302l ei fam a\u2019i chwaer. Yn fy marn, i gadawodd y coleg oherwydd yn ei hanfod na allai ddioddef crach-dduwioldeb na gofynion y weinidogaeth. Dychwelodd hefyd i siop deiliwr Angell Jones. Parhaodd i bregethu ar y Sul, roedd yn ddarllenwr eiddgar, ac ysgrifennai a chyhoeddai bortreadau, stori\u0308au a pheth barddoniaeth yn rheolaidd. Gydag amser sefydlodd ei siop deiliwr ei hun."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Pan oedd yn ddeugain oed, torrodd gwythi\u0308en yn un o\u2019i ysgyfaint, ac o hynny allan ni fu ei iechyd yn dda. Ar waetha afiechyd cyson, roedd bywyd ei ddychymyg yn ffynnu. Cyhoeddwyd rhai o\u2019i bregethau a straeon am faterion y capel yn Offrymau Neillduaeth; Sef Cymeriadau Beiblaidd a Methodistaidd (1879), ac wedi hyn y perswadiwyd ef gan Roger Edwards i ysgrifennu nofel. Cyhoeddwyd Y Dreflan (1881) a Rhys Lewis (1885) yn y lle cyntaf yn fisol yng nghylchgrawn Y Drysorfa dan olygyddiaeth Roger Edwards. Yn Rhys Lewis, efallai yr orau o\u2019i nofelau, ceir cofnod bywgraffyddol o fywyd gweinidog, sydd yn ddrych o fywyd ac amserau Daniel Owen ei hun, ac sydd yn ddadansoddiad meistrolgar o gymhlethdodau afiaith, ffydd a mympwyaeth cymdeithas grefyddol ail hanner y bedwaredd ganrif a\u2019r bymtheg. Daeth nofelau eraill i\u2019w chanlyn, Enoc Huws (1891) a Gwen Tomos (1894). Ym 1888 cyhoeddodd gasgliad o ysgrifau, portreadau a barddoniaeth, Y Siswrn. Yn olaf un, yn y flwyddyn y bu farw, 1895, cyhoeddodd Straeon y Pentan."}]