[{"text_idx": "#000019", "text": "Mae cyfrol Thomas Pennant (\u2018A Tour in Wales\u2019 1781), a chyfrol Hugh Derfel Hughes (Hynafiaethau Llandygai a Llanllechid 1866) yn gyfrolau sydd wedi nodi llawer o rinweddau lleol. Mae awduron y cyfrolau hyn wedi ymchwilio\u2019n drylwyr i ystyr enwau lleoedd, arferion pobl, hanesion a phlanhigion, yn ogystal a\u0302 mapio rhai o\u2019r llwybrau sydd i\u2019w cael ar y mynyddoedd cyfagos."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Un o gymeriadau enwocaf y byd dringo, lleol a chenedlaethol, ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg oedd Owen Glynne Jones."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Roedd O.G. Jones yn ddringwr o fri, ac yn ogystal a\u0302 dyfeisio\u2019r ffordd gyfoes o werthuso dringfeydd yn o\u0302l yr her a oedd yn gwynebu\u2019r dringwr, mae hefyd yn cael ei gydnabod fel un o\u2019r dringwyr cyntaf i ddringo dringfeydd mwyaf poblogaidd ar Graig Idwal a Thryfan yn y dull gyfoes gyda rhaffau."}]