[{"text_idx": "#000012", "text": "Mae gwres cefnforol yn drech na gwres yr atmosffe\u0302r o ran toddi rhew'r mo\u0302r yn nwyrain Cefnfor yr Arctig"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae ymchwil newydd yn dangos bod Cefnfor dwyrain yr Arctig wedi gweld lleihad deublyg a mwy yn nhwf rhew'r mo\u0302r yn y gaeaf dros y degawd diwethaf a hynny oherwydd dylanwad cynyddol gwres o'r tu mewn i'r cefnfor."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mae fflotiau melyn mawr sy'n gysylltiedig a\u0302 nifer o synwyryddion gwyddonol yn cael eu gostwng dros ymyl llong yng Nghefnfor yr Arctig. : Llun o System Arsylwi Basnau Nansen ac AmundsenDaeth hynny i'r amlwg mewn astudiaeth ryngwladol, o dan arweiniad Prifysgol Alaska Fairbanks a Sefydliad Meteorolegol y Ffindir ynghyd a\u0302 Phrifysgol Bangor ac eraill, a ddefnyddiai ddata a gasglwyd gan angorfeydd cefnforol ym Masn Ewrasiaidd Cefnfor yr Arctig o 2003-2018."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Bu'r angorfeydd yn mesur y gwres a ryddhawyd o'r tu mewn i'r cefnfor i ben uchaf y cefnfor a rhew'r mo\u0302r yn ystod y gaeaf. Yn 2016-2018 amcangyfrifwyd bod fflwcs y gwres yn 10 watt i bob metr sgwa\u0302r, sy'n ddigon i doddi 80-90 centimetr o rew'r mo\u0302r bob blwyddyn. Mae hynny'n fwy na dwbl yr hyn a amcangyfrifid dros y gaeafau blaenorol."}, {"text_idx": "#000016", "text": "\u201cYn y gorffennol, wrth bwyso a mesur cyfraniad yr atmosffe\u0302r a'r cefnfor i doddiad rhew'r mo\u0302r ym Masn Ewrasia, yr atmosffe\u0302r oedd yn ben,\u201d meddai\u2019r prif awdur Igor Polyakov, eigionegydd yng Nghanolfan Ymchwil Arctig Ryngwladol UAF ac FMI. \u201cYn awr am y tro cyntaf mae'r cefnfor ar y blaen. Mae'n newid mawr.\u201d"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ychwanegodd yr Athro Tom Rippeth o Ysgol Gwyddorau Eigion Prifysgol Bangor, cyd-awdur, sylw pellach, \u201cMae'r canlyniadau newydd yma'n dangos dylanwad cynyddol ac ymledol gwres o ddw\u0302r yr Iwerydd sy'n mynd i mewn i Gefnfor yr Arctig. Maent hefyd yn awgrymu bod mecanwaith adborth newydd yn cyfrannu at gyflymu colli rhew'r mo\u0302r.\u201d"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Fel rheol, dros ran helaeth o'r Arctig mae haen drwchus o ddw\u0302r oer ffres (haloclin) yn ynysu'r gwres sy'n dod o ddw\u0302r yr Iwerydd oddi wrth wyneb y mo\u0302r, ac oddi wrth rew'r mo\u0302r."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mae'r astudiaeth newydd yma'n dangos bod mewnlifiad annormal o ddw\u0302r heli cynnes o Gefnfor yr Iwerydd yn gwanhau ac yn teneuo\u2019r haloclin gan beri mwy o gymysgu. Yn o\u0302l yr astudiaeth newydd, mae dw\u0302r cynnes o'r Iwerydd bellach yn dod yn llawer agosach at yr wyneb."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Mae gwyddonwyr yn paratoi i ddefnyddio angorfeydd cefnforol a ddefnyddir i ddeall dirywiad rhew'r mo\u0302r yng Nghefnfor dwyrain yr Arctig. : Llun o System Arsylwi Basnau Nansen ac Amundsen.Mae proses aeafol naturiol yn cynyddu'r cymysgu hwnnw. Wrth i ddw\u0302r y mo\u0302r rewi, caiff yr halen ei fwrw allan o'r rhew i'r dw\u0302r. Mae dw\u0302r heli'n drymach ac mae'n suddo. Heb haloclin cryf, mae'r dw\u0302r heli oer yn cymysgu'n llawer mwy effeithlon a\u0302 dw\u0302r cynnes, yr Iwerydd a hwnnw'n beisio. Yna caiff y gwres ei hel am i fyny, at waelod rhew'r mo\u0302r, ac mae hynny'n cyfyngu ar faint o rew a all ffurfio yn ystod y gaeaf."}, {"text_idx": "#000022", "text": "\u201cMae'r cymysgu sy'n digwydd yn y gaeaf sy\u2019n gysylltiedig a\u0302 ffurfio rhew'r mo\u0302r yn lleihau cyfradd twf rhew'r mo\u0302r yn ddirfawr,\u201d pwysleisiai Polyakov."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Damcaniaeth Polyakov a'i di\u0302m yw bod gallu'r cefnforoedd i reoli cynnydd y rhew yn y gaeaf yn fecanwaith adborth newydd sy'n ymwneud a\u0302 cholli rhew'r mo\u0302r yn yr Arctig. Yn yr adborth hwn, mae dirywiad rhew'r mo\u0302r a'r gwanhau ar atalfa'r haloclin yn achosi i'r tu mewn i'r cefnfor ryddhau gwres i'r wyneb gan arwain at golli mwy o rew'r mo\u0302r. Mae'r mecanwaith yn ychwanegu at adborth adnabyddus rhew-albedo - sy'n digwydd pan fydd yr atmosffe\u0302r yn toddi rhew'r mo\u0302r gan greu dw\u0302r agored, sydd yn ei dro'n amsugno mwy o wres, ac yn toddi mwy o rew'r mo\u0302r."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Pan fydd y ddau fecanwaith adborth yn cyfuno, maent yn cyflymu dirywiad rhew'r mo\u0302r. Mae adborth gwres y cefnfor yn cyfyngu ar dwf rhew'r mo\u0302r yn y gaeaf, ac mae'r adborth rhew-albedo'n toddi'r rhew (teneuach) yn rhwydd yn yr haf."}, {"text_idx": "#000025", "text": "\u201cWrth iddyn nhw ddechrau gweithio gyda\u2019i gilydd mae\u2019r cyplu rhwng yr atmosffe\u0302r, y rhew a'r cefnfor yn mynd yn gryf iawn, yn gryfach o lawer nag y bu,\u201d meddai Polyakov. \u201cGyda\u2019i gilydd gallant gynnal cyfradd gyflym iawn o doddiad y rhew yn yr Arctig.\u201d"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Gellid sylwi ar yr epidemig nesaf yn gynnar mewn dw\u0302r gwastraff, meddai gwyddonwyr"}]