[{"text_idx": "#000014", "text": "Gerald De Windsor a\u2019r Dywysoges Nest"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Sir Benfro yn yr Oes Haearn"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Yn o\u0302l pob tebyg byddai caer Gerald wedi\u2019i hadeiladu o bridd a physt pren. Codwyd Castell cerrig yn lle\u2019r gaer honno\u2019n ddiweddarach. Gwaith Syr Nicholas de Carew (a fu farw ym 1311) oedd llawer o\u2019r hyn sy\u2019n weddill o Gastell Caeriw heddiw. Ef oedd yn gyfrifol yn arbennig am y rhesi dwyreiniol a gorllewinol."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Tua diwedd y bymthegfed ganrif, cafodd y Castell ei wella a\u2019i ehangu\u2019n sylweddol gan gymeriad hynod liwgar, sef Syr Rhys ap Thomas (1449-1525). Addasodd y rhesi dwyreiniol a gorllewinol, a bu\u2019n gyfrifol am lawer o\u2019r ffenestri carreg Bath a nodweddion eraill. Roedd wedi ennill ymddiriedaeth lwyr Harri VII a Harri VIII a dywedid ei fod yn \u2018rheoli\u2019r gornel hon o Gymru fel Brenin\u2019."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Gyda\u2019r datblygiad olaf aeth Caeriw o fod yn gaer Ganoloesol i fod yn blasty Elisabethaidd. Adeiladodd Syr John Perrot (1530-1592) y rhes ogleddol fawreddog, a\u0302\u2019i ffenestri anferth yn rhoi golygfa dros Lyn y Felin. Ond ni chafodd fyw i fwynhau ei gartref newydd gwych, gan iddo farw yn Nhw\u0302r Llundain cyn y gellid cwblhau\u2019r gwaith."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Yn ystod y Rhyfel Cartref, roedd y Castell ym meddiant Syr George Carew a oedd wedi datgan o blaid y Brenin, ond bu garsiwn yn y Castell gan y brenhinwyr a\u2019r seneddwyr ar wahanol adegau. Yn wir, bu iddo newid dwylo bedair gwaith, a hynny yn dilyn ymosodiad ffyrnig ar un achlysur o leiaf. Cafodd adeiladau ar yr ochr ddeheuol, gan gynnwys y gegin, eu difrodi i rwystro\u2019r gelyn rhag gwneud defnydd pellach o\u2019r safle. Ar o\u0302l y Rhyfel Cartref bu\u2019r Castell mewn defnydd am rai blynyddoedd, ond fe\u2019i gadawyd yn wag yn y diwedd ym 1686."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Ym 1983, cymerodd Awdurdod y Parc Cenedlaethol brydles ar y Castell a\u2019r tir o\u2019i amgylch am 99 mlynedd. Dechreuwyd rhaglen helaeth o waith adfer a rheoli er mwyn gofalu am yr adeiladau, gwella\u2019u hamgylchedd a hwyluso mynediad a mwynhad y cyhoedd. Rhaglen adfer hirdymor oedd hon, gan gynnwys ti\u0302m o seiri meini, diolch i gymhorthdal gan Cadw, corff Henebion Cymru."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Mae\u2019r Castell erbyn hyn wedi\u2019i ddynodi\u2019n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA) oherwydd yr ystlumod sy\u2019n cartrefu yma ynghyd a\u0302 nifer o wahanol fathau o blanhigion sy\u2019n brin yn lleol neu\u2019n rhanbarthol. Disgrifir y rhain ar ein tudalen Bywyd Gwyllt."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Gweler ein tudalen digwyddiadau i ddarganfod sut y gallwch ddysgu mwy am hanes y Castell gyda thaith dywysedig neu weithgaredd."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Darganfyddwch fwy am Hanes Castell Caeriw"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Mae cred fod sawl ysbryd yn cerdded drwy Gastell Caeriw."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Princess Nest was the daughter of Rhys ap Tewdwr, a Welsh prince and was born around 1080."}]