[{"text_idx": "#000000", "text": "Cymru \u2013 gwlad fach, tirweddau mawr, pobl hynod, byd natur hudol"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Anadl o\u2019r Arctig ar greigiau Cymru..."}, {"text_idx": "#000002", "text": "\u2018Maen nhw\u2019n dal i fod yn eu blodau\u2019 meddai\u2019n hyderus brynhawn ddoe wrth edrych o bellter mawr drwy ei sbeinglas ar y talpiau o graig tywyll ar ochr ogleddol Cader Idris."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Hwn oedd yr wythfed tro eleni i Rhys Gwynn, un o wardeiniaid lleol y Parc Cenedlaethol, droedio\u2019r llethrau hyn i chwilio am y tormaen porffor (Saxifraga oppostifolia) \u2013 un o flodau arctig alpaidd harddaf Eryri. Erbyn ddoe roedd yn gwybod yn union ble roedd bob clustog bron ond roedd siawns go dda, a hithau\u2019n Ebrill 15eg, y byddai\u2019r tymor blodeuo wedi dod i ben."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Dringo\u2019n serth o lannau Llyn Gafr, gyda\u2019i draethell gwyn o gerrig rhyolit, i fyny drwy\u2019r grug ac ar hyd llwybrau defaid nes cyrraedd y clogwyni serth, lle mae\u2019r tormaen porffor wedi dal ei afael ers yr Oes Ia ddiwethaf, ac yn llwyddo tyfu o hyd allan o gyrraedd y defaid a\u0302\u2019u dannedd barus. Wrth nesa\u0301u roedd y blodau i\u2019w gweld yn lliw magenta llachar yn erbyn y dail tywyll a\u2019r creigiau o\u2019u cwmpas. Mae\u2019r enw Lladin \u2018Saxifraga\u2019 yn golygu \u2018torrwr meini\u2019 (...... ac felly \u2018tormaen\u2019 yn Gymraeg\u2019) \u2013 enw gwych i ddisgrifio teulu o blanhigion sy\u2019n tyfu mewn pocedi bychain o bridd mewn agennau creigiog ac yn cripian yn dynn dros wyneb y graig neu\u2019n ffurfio clustogau i\u2019w gwarchod rhag tywydd a gwyntoedd garw."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Gall y tormaen proffor ddechrau blodeuo mor gynnar a\u0302 Chwefror mewn rhai mannau. Mae\u2019n debyg ei fod yn tyfu\u2019n bellach i\u2019r gogledd nag unrhyw blanhigyn blodeuol arall drwy\u2019r byd gyda chofnodion o arfordir gogleddol yr Ynys Werdd. Ar greigiau Cwm Idwal ddoe roedd nifer fawr o\u2019r blodau wedi dechrau troi\u2019n biws-las wrth iddyn nhw wywo. O fewn wythnos mae\u2019n ddigon tebyg y byddai\u2019r sioe drosodd am flwyddyn arall."}, {"text_idx": "#000006", "text": "O dan chwyddwydr roedd twll bychan fel twll pin ar flaen bob un o\u2019r dail pitw."}, {"text_idx": "#000007", "text": "\u2018Hydrothode\u2019 yw\u2019r enw ar y twll\u2019 esboniodd Rhys, \u2018 Mae calch yn cael ei chwysu allan drwy\u2019r twll hwn, gydag anwedd dw\u0302r, pan fydd yr awyr yn sych a chynnes ac mae hwnnw wedyn yn crisialu fel bod y planhigyn yn edrych fel tase tamaid o lwydrew drosto. Mae\u2019r crisialau\u2019n llenwi\u2019r twll fel plwg, sy\u2019n golygu na fydd y planhigion yn gor-sychu \u2013 ac maen nhw\u2019n toddi wedyn eto pan fydd yr awyr yn oerach ac yn fwy llaith. Mae \u2018na gannoedd o chwarennau bach eraill ar y dail sy\u2019n gollwng calch yn yr un ffordd nes bod y planhigion cyfan weithiau yn grwstog a gwyn. Mae\u2019r blew arian ar hyd ymylon y dail hefyd yn helpu cadw\u2019r lleithder yn yr awyr o gwmpas y planhigion, rhag iddyn nhw sychu .\u2019"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae\u2019r dail bychain yn barau cyferbyniol ar hyd y coesynnau. \u2018Dim ond un pa\u0302r sy\u2019n tyfu bob blwyddyn ar y planhigion hyn\u2019, dywedodd, \u2018felly mae\u2019n weddol hawdd gweithio allan pa mor hen ydyn nhw\u2019. Fe fuon ni\u2019n cyfri\u2019r dail ar y twmpathau o\u2019n cwmpas a sylweddoli bod y planhigion mor hen, ac mewn rhai mannau yn llawer hy\u0302n na ni\u2019n dau. O\u2019n cwmpas ym mhob man roedd tyllau bychain yn arwain yn ddwfn i ganol y glaswellt meddal. Tyllau drywod, yn o\u0302l Rhys, ac roedd galwadau main yr adar wedi bod yn tasgu ar hyd y llethrau drwy\u2019r prynhawn. Troglodytes troglodytes yw\u2019r enw Lladin arnyn nhw \u2013 sy\u2019n golygu \u2018y rhai sy\u2019n byw mewn ogofau\u2019. Disgrifiad perffaith."}, {"text_idx": "#000009", "text": "No\u0302l a\u0302 ni, o grafangau\u2019r gwynt oer a\u2019r manlaw ar y llethrau uchel. Ar lawr gwlad, ar y ffordd adre, roedd gwanwyn wedi cydio\u2019n dynn yn y tir. Blodau\u2019r gwynt wedi ymddangos yn sydyn o berfeddion y gaeaf hir a blodau\u2019r\ndrain duon wedi dechrau ffrwydro\u2019n ewyn gwyn ar hyd y cloddiau."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Flowering Plants and Ferns of Cardiganshire"}]