[{"text_idx": "#000000", "text": "Gruffudd ab OwainOct 3, 20218 min read"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Byth ers cwblhau reid can milltir am y tro cyntaf i nodi \u2018mhenblwydd llynedd, mae\u2019r syniad wedi fy nghydio. Y syniad o dreulio oriau ar ddwy olwyn yn ymestyn gorwelion a darganfod lleoliadau o\u2019r newydd. Wrth edrych ar fap o Gymru, bydd reid can milltir yn cyfro cyfran sylweddol o\u2019n cenedl - ac mae hi bron yn anochel y byddwch chi\u2019n croesi\u2019r ffin i sir arall. Dwi\u2019n credu mai Gwynedd fyddai\u2019r unig sir y byddai rhywun yn gallu gwneud reid 100 milltir unffordd heb groesi tu hwnt i\u2019w ffiniau."}, {"text_idx": "#000004", "text": "A byth ers dechrau\u2019r blog, mae awgrymiadau o le i fynd ar feic yn ein gwlad wedi llifo tuag ata\u2019i (gallwch ddod o hyd iddynt yma). Un o\u2019r cyntaf dderbyniais i oedd Dylife ar gyfer cofnod dringfeydd y canolbarth, ac ers hynny mae wedi\u2019i grybwyll ambell waith - fwyaf diweddar yn y gofnod \u2018Anelu\u2019n Uchel: 10 Dringfa Uchaf Cymru\u2019. Bryd hynny, cysylltodd Anti Eirian (chwaer Mamgu a\u2019n harbenigwraig hanes teulu) i ddweud fod Wynford Vaughan-Thomas - y diweddar awdur a newyddiadurwr sydd a\u2019i gofeb ar y copa - yn gefnder i\u2019w thad hi, sef John Emrys; hynny yw, mae o yn yr achau."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Ymysg llawer o weithiau a chyfrolau hybarch, ysgrifennodd ddarn, sy\u2019n hynod gyfredol hyd heddiw, yng nghylchgrawn \u2018Tir Newydd\u2019 ym 1936, y gallwch ei ddarllen yma drwy wefan y Llyfrgell Genedlaethol. Mae\u2019n dechrau: \u201cNid oes yr un genedl wedi so\u0302n mwy am ei mynyddoedd na chenedl y Cymry. Fel cenedl yr ydym yn byw ar odre\u2019r mynyddoedd, ond gwyddom lawer llai nag y dylem amdanynt. Nid ydym yn meddwl cymaint ohonynt ag y mae llawer ymwelydd o\u2019r tu arall i Glawdd Offa. Canodd ein beirdd am eu prydferthwch; a dyfnwyd o\u2019u gweithiau hwy yn wresog gan ein gwleidyddion o dro i dro,-ond ysgwn i pasawl Cymro, ag eithrio ambell fugail neu chwarelwr, sy\u2019n gyfarwydd a\u0302\u2019r rhannau hynny o\u2019i wlad sydd y tu allan i ffiniau ei briod fro, ac felly, yn ei dyb ef, \u2018y tu allan i\u2019w gyrraedd\u2019?\u201d"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Allan o\u2019r giat, y goleuadau\u2019n fflachio, ac am ryw reswm, dwi\u2019n gwisgo fy sbectolau haul seiclo. Does ryfedd bod popeth yn edrych yn dywyllach nag y dylen nhw fod. Mae hi braidd yn llaith ac yn niwlog ar y daith gyflym i Ddolgellau, ac ymhen yr awr rydym ni\u2019n nadreddu drwy system unffordd y dref cyn troi tua\u2019r arfordir. 17 milltir cynta\u2019r dydd wedi\u2019i gwblhau."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Edrych dros Friog o'r ffordd arfordirol. Yr enghraifft agosaf at adref am effeithiau newid hinsawdd pan oedden ni'n dysgu amdano'n yr ysgol; bydd y mo\u0302r wedi amlyncu nifer o'r tai ymhen rhai degawdau."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Dwi\u2019n hen gyfarwydd a\u0302 Phenmaenpool, gan mai dyna oedd dechreufan un o\u2019n hoff reids teuluol pan oeddwn i\u2019n iau - llwybr y Mawddach a llynnoedd Cregennan. Dilyn y ffordd sy\u2019n mynd yn baralel a\u0302\u2019r llwybr a\u2019r aber wnawn cyn cyrraedd yr arfordir. Er i mi gael fy ngeni ambell gan medr i ffwrdd o\u2019r mo\u0302r, mae magwraeth yn y Bala\u2019n golygu fod gweld y mo\u0302r yn dal i fod yn wefr. Rydym ni\u2019n parhau ar y ffordd arfordirol hardd - sy\u2019n gyfarwydd diolch i\u2019r Cambrian Coast Sportive - drwy Llwyngwril, Rhoslefain a Tywyn, cyn troi i\u2019r chwith oddi ar yr arfordir tua Cwm Maethlon."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Yn aros oddi fewn i Feirionnydd, ond yn mentro i fan newydd. Does dim gwybodaeth am darddiad enw Cwm Maethlon yn y Geiriadur Enwau Lleoedd, ond wedi peth chwilota ar y we ymddengys ei fod yn gymuned amaethyddol Gymreig draddodiadol - y pum prif fferm oll ag enwau Cymraeg gloyw; ystadau\u2019n wreiddiol a ffermydd annibynnol yn datblygu dros y canrifoedd diwethaf. Mae\u2019r ffordd yr ydym ni\u2019n ei ddilyn yn un atmosfferig iawn a\u0302 thirwedd creigiog dramatig o\u2019n cwmpas, ac mi\u2019r oedd yn brif ffordd rhwng Tywyn a Machynlleth o adeg y Rhufeiniaid tan flynyddoedd cynnar y bedwaredd ganrif ar bymtheg. O gyfeiriad yr arfordir, mae\u2019r ddringfa\u2019n un ddigon anghyfforddus - ar ei serthaf at y copa - ond pe baech yn dringo o\u2019r cyfeiriad cyferbynniol, mae arwydd 20%."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Y ddringfa yng Nghwm Maethlon"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Oddi yno, mae sbel ar yr A489 drwy Pennal, cyn cyrraedd Pont ar Ddyfi. Lwc yn ein taro ddwywaith; ffordd glir i droi i\u2019r dde a goleuadau\u2019r gwaith ffordd yn troi\u2019n wyrdd wrth i ni gyrraedd. Toc wedi deg o\u2019r gloch; amser brunch, a hanner y pellter eisoes wedi\u2019i gyflawni. Os y byddwch chi byth yn stopio ym Machynlleth, boed ar feic neu beidio, gallaf argymell caffi\u2019r Gegin Fach ar Heol Maengwyn. Daeth Mamgu, Mam a\u2019m chwaer Sara i gwrdd a\u0302 ni am brunch a chawsom orig ddymunol iawn. Brecwast swmpus ac ambell baned yn ddiweddarach, ac mae\u2019n bryd ail-gychwyn wrth i\u2019r cloc daro un ar ddeg."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Dwi\u2019n mynd ar \u2018y mhen yn hun oddi yma ar fy route gan milltir, tra bo Dad yn osgoi fy nghylchdaith ychwanegol i ddyfnderoedd y canolbarth (o\u2019m safbwynt i beth bynnag) a dilyn y ffordd unionsyth drwy Lanwrin."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Troi i\u2019r dde i fyny am y Dylife, a phwy feddyliai - mae\u2019r tywydd yn troi rywfaint. Un o\u2019r deg ffordd tarmac uwch 500m yng Nghymru ydyw, felly does dim syndod fod y niwl yn gostwng arnaf ynghyd ag ambell smotyn o law oeraidd. Mae\u2019n dipyn o ddringfa o\u2019r cyfeiriad yma - yn dechrau\u2019n ddigon diffwdan cyn gwyro tua\u2019r entrychion wrth i\u2019r tirwedd agor ac amlygu."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Mae \u2018na rai llefydd sy\u2019n dal i fod yn wych mewn niwl a lleithder, ac mae\u2019r Dylife\u2019n un ohonyn nhw. Er nad ydw i\u2019n gallu gweld chwarter mor bell ag y byddwn i ar ddiwrnod braf, ceir ymdeimlad atmosfferig eto a dwi\u2019n gwybod fod fy \u2018mhriod fro\u2019 yn cuddio rywle yn y pellter. Teg edrych tuag adref, hyd yn oed os nad yw\u2019n bosib ei weld. O wybod bod digon o bellter eisoes yn y coesau - yn dynesu at 60 milltir - a bod tipyn eto i\u2019w wneud, dwi\u2019n hen ddigon bodlon clicio \u2018lawr i\u2019r ge\u0302r gwaelod a\u2019i chymryd hi dow dow fyny\u2019r graddiannau serthion, sy\u2019n gyson yn y ffigyrau dwbl."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Fel y gwelwch chi o\u2019r llun uchod, roedd yr amodau braidd yn annymunol wrth gyrraedd y pwynt uchaf - ac er cydnabod presenoldeb y gofeb, dwi\u2019n penderfynu y byddai\u2019n ddoeth i beidio ag aros a rhewi ar y top, ac yn hytrach barhau ar fy siwrne. Ymhen ychydig, dwi allan o\u2019r niwl, ac mae\u2019n ymddangos fel diwrnod braf eto. Profiad newydd sy\u2019n fy aros wrth basio drwy bentref Dylife; rhes hir o ffermwyr a\u0302\u2019u gynau mawrion, bygythiol yn anelu i lawr tua\u2019r dyffryn - fwy na heb yn cymryd drosodd yr holl ffordd. Fel y gallwch chi ddychmygu, dwi\u2019n ei heglu hi\u2019n reit handi."}, {"text_idx": "#000019", "text": "\"I can see clearly now...\""}, {"text_idx": "#000020", "text": "Yn wreiddiol, y cynllun oedd i barhau ar y ffordd B dwi\u2019n droi arno fo hyd Llanbrynmair, ond wedi peth ymchwil, dwi\u2019n penderfynu troi i\u2019r chwith i fyny i Bwlch Glynmynydd. Mae\u2019n dechrau ym Mhennant, ac o ystyried cyn lleied o wybodaeth sydd amdano, dwi\u2019n credu ei fod yn haeddu cael ei alw\u2019n \u2018berl gudd\u2019. Dringfa dawel gydag arwyneb y ffordd mewn cyflwr da, ac iddi naws ddymunol, wledig. Dydy hi ddim yn ddringfa hir, ac ymhen dim dwi\u2019n dechrau ar y goriwaered hir gan ddilyn trywydd yr afon Cegir hyd nes cyrraedd prysurdeb yr A489."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Dydw i ddim yn aros yn hir arno, diolch byth, ond yn hytrach yn troi i\u2019r chwith ar ffordd Llanwrin, cyn troi i\u2019r dde fwy neu lai\u2019n syth ar y ffordd sy\u2019n mynd drwy Aberangell ac yn parhau hyd Ddinas Mawddwy. Ai\u2019r ffordd gul yn baralel a\u0302\u2019r afon Ddyfi a\u2019r ffordd fawr, a does dim modd dod o hyd i rhythm. Afreolaidd ar y naw yw\u2019r graddiant; fyny a lawr, fyny a lawr - ac mewn mannau mae arwyneb y ffordd yn wael. Digon o fwd a gwlybaniaeth ar y ffordd oddi tano hefyd, ac er falle nad oes modd cymharu\u2019i fudredd a\u0302\u2019r beics o Paris-Roubaix y penwythnos hwn, ond mae\u2019n dal i fod yn frwnt iawn. Parwch hynny a\u0302 dringfa serth drwy bentref Aberangell a degau ar ddegau o ffesantod di-lun a thwp; mae\u2019n deg dweud mod i\u2019n falch o weld Dinas Mawddwy\u2019n cyrraedd."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Mae holl ddrama\u2019r saethwyr a\u2019r ffesantod ynghyd a\u2019r dringo anghyson a\u2019r pellter digon sylweddol sydd eisoes yn y tanc wedi dechrau achosi blinder. Dwi\u2019n falch o\u2019r can o Cola a\u2019r cyfle i ail lenwi potel ddw\u0302r yng Nghaffi\u2019r Hen Siop yn Dinas, ond yn gyndyn iawn o stopio\u2019n hirach na sydd rhaid. Wedi\u2019r cyfan, dwi wedi cael ail wynt o\u2019r Cola ac yn barod am yr ugain milltir olaf. Yr hyn, wrth gwrs, sy\u2019n rhaid ei gofio, yw fod dringfa anoddaf Cymru, Bwlch y Groes, eto i ddod."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Mi ddaeth y penderfyniad i daclo\u2019r reid o\u2019r cyfeiriad yma wedi i mi wneud reid ddigon heriol yn gynharach yn yr haf - Bwlch y Groes o Lanuwchllyn, Bwlch yr Oerddrws a\u2019r ddringfa serth i lynnoedd Cregennan o Arthog - pan sylweddolais i gymaint o slog ydy o adref o Ddolgellau. Mae\u2019n gyson 3 neu 4% ar ffordd sy\u2019n gallu bod yn brysur, ac mae hynny\u2019n gallu bod yn lladdfa. Felly dwi\u2019n penderfynu ei bod hi\u2019n llawer gwell gen i gael dringfa serth (iawn) a disgyniad yn yr ugain milltir olaf na slog."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Beth bynnag, mae\u2019r ffordd drwy Gwm Cywarch gan barhau i ddilyn y Ddyfi yn hynod bleserus, ond yn cynnwys digon o ddringfeydd byrion i ddeffro\u2019r coesau cyn yr her i ddod. Ond buan iawn mae realiti\u2019r hyn sydd i ddod yn eich taro, wrth ichi allu gweld y ffordd uwchlaw yn nadreddu tua\u2019r entrychion, ac ymhen dim mae\u2019r tro pin gwallt yn ymrithio."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Dros y flwyddyn ddiwethaf, dwi wedi concro\u2019r peth ofn oedd gen i am y ddringfa hon. Mae\u2019n bosib fod dyfyniadau fel \u2018y ffordd sydd serthaf yn barhaus ym Mhrydain\u2019 wedi cyfrannu at fy nheimlad tuag ato. Ond, dwi wedi llwyddo i\u2019w ddringo ambell waith, ac yn ddigon cyfarwydd ag o erbyn hyn. Os y gallwch chi oroesi\u2019r bachdro cyntaf \u2018na, dydy\u2019r hanner cyntaf, sef y filltir gyntaf, tan y grid gwartheg \u201cddim yn rhy ddrwg\u201d - hynny yw, mae o dan y cyfartaledd graddiant sef 13%. Ar o\u0302l y grid, fodd bynnag, a tan gyffordd Llyn Efyrnwy - mae\u2019r graddiant uwchben y cyfartaledd yn barhaus. Dyma\u2019r gyfran sy\u2019n destun ofn. Os allwch chi wedyn ddringo \u2018no\u0302l ar eich beic wedi hynny, mae\u2019r rhan olaf o\u2019r gyffordd i\u2019r copa fymryn yn fwy goddefgar; fymryn yn fwy posibl."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Felly o gofio bod bron i 90 milltir yn barod wedi\u2019i gyflawni heddiw, dwi\u2019n penderfynu y bydda i\u2019n seiclo\u2019r hanner cyntaf a\u2019r rhan olaf o\u2019r gyffordd i\u2019r top, ond nad oes gen i gywilydd o gerdded y gyfran ganol. Dwi\u2019n gwybod pa mor serth ydy o, ac o ystyried cyflwr y coesau, dwi\u2019m yn meddwl byddwn i\u2019n ei seiclo lawer cyflymach nag y byddwn i\u2019n ei gerdded. Dwi\u2019n llwyddo i seiclo\u2019r ddwy ran nes i benderfynu ei seiclo, ac yn ddiolchgar na basiodd mo\u2019r un car na seiclwr pan oeddwn i\u2019n cerdded! Teimlad braf iawn yw cyrraedd y brig, a\u2019r olygfa sydd mor gyfarwydd, ac mae Dad yno\u2019n aros amdana\u2019i. Amseru gwych, os ga\u2019i ddweud."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Cyfle da\u2019n fa\u2019ma i longyfarch Mam ar ddringo\u2019r Bwlch o Lanuwchllyn 50 o weithiau eleni tra\u2019n 50 oed - her fu\u2019n anodd ar brydiau ond un y gwnaeth ei oresgyn gyda bron i wythnos i sbario. Felly wedi gwneud ambell un gydag hi, ac wedi\u2019i wneud ddegau o weithiau o\u2019r blaen beth bynnag, mae\u2019r ffordd adref o\u2019r copa\u2019n hen gyfarwydd. I lawr y graddiannau serthion nes at y copa, ac ar hyd ochr y llyn drwy Langywer ar y ffordd byddwn i fwy na thebyg yn gallu\u2019i wneud a\u0302\u2019m llygaid ar gau, cyn cyrraedd adref tua hanner awr wedi tri gyda chan milltir arall yn y banc."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Mae\u2019n rhaid i mi ddweud bod cyrraedd adref ganol y prynhawn yn fantais bendant o ddechrau\u2019n gynnar; hen ddigon o amser i ymlacio ac i sawru\u2019r wefr ddi-guro \u2018na ar o\u0302l reid hir. Diwrnod gwych arall o seiclo wedi\u2019i gwblhau, ac yn benderfynol o ail-ymweld a\u0302 rhai o\u2019r lleoliadau newydd y darganfyddais."}]