[{"text_idx": "#000001", "text": "Mewn llawer ffordd, gellir ystyried cyfnod y Diwygiad Efengylaidd fel yr amser pan welwyd yr had a heuwyd gan y Piwritaniaid yn egino, yn tyfu ac yn aeddfedu i\u2019r cynhaeaf. Blaenffrwyth y Diwygiad Efengylaidd oedd Howel Harris (1714-73). Ym 1735, rhwng y Pasg a\u2019r Sulgwyn, aeth trwy argyfwng ysbrydol mawr a gyrhaeddodd ei uchafbwynt yn ei dro\u0308edigaeth. Meddiannwyd ef gan awydd angerddol i rannu ei fywyd newydd ag eraill a dechreuodd fynd o dy\u0302 i dy\u0302 yng nghymdogaeth ei gartref i \u201cgynghori\u201d, hynny yw, i\u2019w goleuo am eu cyflwr a\u2019u hangen am iachawdwriaeth. O\u2019r gweithgarwch hwn y tyfodd ei seiadau. Lledodd ei ddylanwad a lluosogodd y seiadau."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Digwyddodd rhywbeth tebyg yn sir Aberteifi. 1735 oedd y flwyddyn pan gafodd Daniel Rowland (1713-90) dro\u0308edigaeth hefyd wrth wrando ar Griffith Jones, Llanddowror, yn pregethu. O ganlyniad i\u2019w dro\u0308edigaeth, trawsnewidiwyd ei bregethu. Parodd gryn gyffro trwy ei lymder yn lachio pechodau ei wrandawyr. Cafodd gyngor gan Phylip Pugh (1679\u20131760), gweinidog Annibynwyr Cilgwyn a\u2019r cylch, i bwysleisio gras yn ogystal a\u0302\u2019r ddeddf. Dilynodd y cyngor a dechreuodd ei yrfa fel un o bregethwyr mwyaf grymus ac atyniadol ei genhedlaeth. Er mwyn cynorthwyo ei blwyfolion yn eu tyfiant ysbrydol, dechreuodd gynnal cyfarfodydd defosiynol yn Llangeitho a dyma ail wreiddyn y seiadau. Buan y daeth Llangeitho\u2019n ganolfan i bererinion o bob rhan o Gymru, pobl a\u2019i cyfrifai hi\u2019n fraint cael clywed Rowland yn pregethu ac yn gweinyddu\u2019r Cymun."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Y trydydd ffigwr pwysig yn y cyfnod oedd William Williams (1717-91), Pantycelyn. Pan oedd yn fyfyriwr clywodd Harris yn pregethu ym mynwent eglwys Talgarth ac yn y fynwent honno y cafodd dro\u0308edigaeth \u2013 \u201cgwy\u0302s oddi uchod\u201d, chwedl yntau. Cafodd ei ordeinio yn ddiacon ym 1740, ond oherwydd ei Fethodistiaeth, gwrthododd yr esgob ei ordeinio\u2019n offeiriad ac ni ddaliodd Williams swydd eglwysig wedyn. Ymfwriodd i\u2019r mudiad Methodistaidd a dod gyda Rowland a Harris yn un o\u2019i brif arweinyddion. Ond yn fwy na dim yn ei lyfrau a\u2019i emynau ef, yn anad unman arall, y gallwn ni ymglywed heddiw a\u0302 naws ac ysbryd y Diwygiad Efengylaidd."}, {"text_idx": "#000004", "text": "I Harris a Rowland, mudiad Anglicanaidd oedd Methodistiaeth. Ond ni fynnai\u2019r esgobion roi se\u0302l eu bendith arno a thrwy hynny collasant y cyfle i roi eu ffurf gymeradwy eu hunain arno. O ganlyniad datblygodd yn o\u0302l dymuniad ei arweinwyr."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Pwyslais mwyaf nodweddiadol y cyfnod oedd fod yn rhaid profi\u2019n bersonol waith yr Ysbryd Gla\u0302n yn y galon. Yr Ysbryd, fe gredai\u2019r Diwygwyr, sy\u2019n cymhwyso gwaith achubol Crist at bersonoliaeth dyn. Felly, fe gawn Williams yn mynnu (fel Morgan Llwyd o\u2019i flaen) nad digon crefydd pen neu grefydd weddus. Williams oedd y diwethaf i ddirmygu\u2019r athrawiaeth ond Crist yn y galon sy\u2019n goleuo\u2019r deall ac yn trawsnewid bywyd dyn a\u2019i wneud yn etifedd iachawdwriaeth. A diben y seiadau, fel yr esboniodd Williams yn Drws y Society Profiad, oedd diogelu, amddiffyn, grymuso a chyfoethogi ysbrydoledd y dychweledigion. Ac o\u2019r profiad hwn, o\u2019r uno ysbrydol a\u0302 Christ, yr oedd gorfoledd ac egni\u2019n tarddu. Yma yr oedd cyfrinach gwefr y Diwygiad."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ael y Bryn, Chwilog, Pwllheli, Gwynedd"}]