[{"text_idx": "#000000", "text": "Wales Coast Path day by day"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae\u2019r llyfr Cymru mewn 100 gwrthrych yn adrodd sawl hanes am Gymru."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Man cychwyn pob hanes yw gwrthrych sydd i\u2019w weld rywle yng Nghymru ac sydd ar agor i\u2019r cyhoedd \u2013 mewn amgueddfa, archifdy, llyfrgell neu yn yr awyr agored. Gall edrych ar wrthrychau, a meddwl amdanynt, fod yn ffordd fywiocach o fynd i afael a\u0302 hanes na gwrando ar ddarlithydd neu ddarllen llyfr hanes arferol."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Dewiswyd y gwrthrychau oherwydd eu hamrywiaeth. Bydd rhai\u2019n gyfarwydd, eraill yn anhysbys. Do\u0302nt o bob cyfnod o hanes a chynhanes Cymru. Fe\u2019u cre\u0308wyd ym mhob cwr o\u2019r wlad. Tynnir llawer ohonynt o\u2019r casgliadau cenedlaethol, Amgueddfa Cymru a Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ond daw eraill o sefydliadau lleol ar draws Cymru. Mae pob math o ddeunydd yma, gan gynnwys offer ac arfau, paentiadau a cherfluniau, tlysau a dillad, tecstilau a chelfi, darnau arian a phapurau punnoedd, cofebion a delweddau, mapiau a phlaniau, llawysgrifau a llyfrau, recordiau ac offerynnau cerdd, crochenwaith a llestri, lluniau a phosteri, teganau a doliau, baneri a bathodynnau."}, {"text_idx": "#000005", "text": "pen byrllysg seremoni\u0308ol o\u2019r oes Neolithig o Faesmor\ncwpan pren Nanteos, yn gysylltiedig ag Abaty Ystrad Fflur\nmurlun canoloesol o Angau a\u2019r Dyn Ifanc o Eglwys Llancarfan\npamffled Cymraeg gwrthgaethwasiaeth o 1792\ntri phistol yn eiddo i\u2019r arweinydd Siartaidd John Frost\ncap rhyngwladol a enillwyd gan y seren be\u0302l-droed gynnar Billy Meredith\nbathodynnau o streic y glowyr yn 1984-85"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Rolant Dafis a dynnodd y lluniau trawiadol yn y llyfr, ac Andrew Green fu\u2019n gyfrifol am y testunau a\u2019r cyflwyniad. Ar gefn y gyfrol mae map a rhestr o\u2019r sefydliadau, a mynegai llawn."}, {"text_idx": "#000007", "text": "\u2018Mae\u2019r gyfrol eithriadol o ddeniadol ac apelgar hon yn wledd arbennig iawn i\u2019r llygad a\u2019r meddwl. Mae\u2019n glod enfawr i argraffwyr ymroddedig dawnus Gwasg Gomer, a bydd yn sicr yn dal ei hape\u0302l am flynyddoedd lawer i ddod ... Mater o fympwy personol yw dewis ffefrynnau o blith y fath drysorfa gyfoethog o eitemau wrth gwrs. Ond cefais i fy swyno\u2019n arbennig iawn gan y llun o arfbais Owain Glyndw\u0302r, siarter bwrdeistref Dinbych sydd yn dyddio o\u2019r flwyddyn 1506, tudalen deitl Yny lhyvyr hwnn ..., 1546, sef y llyfr printiedig cyntaf erioed a argraffwyd yn yr iaith Gymraeg, a map Humphrey Llwyd o Gymru o\u2019r flwyddyn 1573.\u2019"}, {"text_idx": "#000008", "text": "\u2018Wrth gyflwyno\u2019i ddetholiad o wrthrychau i ddarlunio hanes Cymru, o\u2019r cyfnod Neanderthal hyd heddiw, pwysleisia Andrew Green mai ei ddewisiadau personol ydynt. Ac er y byddai dewisiadau detholwyr eraill yn wahanol, hawdd yw edrych y tu hwnt I fympwyon yr awdur am iddo ymgymryd a\u0302 gwaith mor aruthrol ... mae hon yn gyfrol hardd, ac mae ffotograffau atynnol Rolant Dafis yn rhoi\u2019r un parch a phwysigrwydd i fwg craciog ag i gorbel cain o Briordy Hwlffordd.\u2019"}, {"text_idx": "#000009", "text": "\u2018Dyma lyfr eithriadol o hardd ... Pobl ddewr sy\u2019n mentro ar brosiect o\u2019r math hwn. Pwy fydd yn cytuno cant y cant a\u0302\u2019r dewisiadau? Pa egwyddorion ddylai fod yn eu meddwl? A oes rhaid dewis gwrthrychau sydd ar gael heddiw yng Nghymru, neu a oes modd croesi Clawdd Offa? A ddylent ddewis gwrthrychau mwyaf adnabyddus ein hanes? Mae Andrew Green yn dewis dilyn prif egwyddor Neil MacGregor: rhaid i bob gwrthrych ddweud stori. Ceir pethau o fyd diwylliant a diwydiant o bob math, bron \u2013 llyfrau, lluniau, llestri, mapiau, delwau, dodrefn, posteri, teganau plant \u2013 mae\u2019r amrywiaeth yn ardderchog, a\u2019r straeon yn dda."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Wrth gwrs mae pethau cyfarwydd ymhlith y cant, megis arfbais Owain Glyndw\u0302r neu Feibl William Morgan. Ond mae lliaws o bethau anghyfarwydd \u2013 annisgwyl yn wir, megis y model car Corgi o Fforest-fach. Mae hanes y tegan bach yn gysylltiedig a\u0311 ffoadur Iddewig o\u2019r Almaen, a\u0311\u2019r Ail Ryfel Byd a gwaith merched, a chyda\u2019r diwydiant ceir yng Nghymru. Difyr yw gweld ambell wrthrych yn cynrychioli arian: arian o fathdy Aberystwyth (yn cynrychioli pwysigrwydd mwynfeydd plwm ac arian) a thocynnau metel o Fynydd Parys (y diwydiant copr a\u2019i berthynas a\u0311\u2019r fasnach gaethion)."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae gwrthrychau diddorol eraill yma am eu bod wedi eu darganfod yn ddiweddar, megis tancard Langstone, a ddarganfuwyd yn 2007 i\u2019r dwyrain o Gasnewydd, neu\u2019r darn brethyn o\u2019r ynys artiffisial yn Llyn Syfaddan (Glan-y-gors), a ddaeth i\u2019r golwg yn 1990, fwy na mil o flynyddoedd wedi iddo fynd ar goll. Adroddir hanes rygbi gyferbyn a\u0311 \u2018Groggs\u2019 o reng flaen enwog Pont-y-pw\u0302l yn hytrach na lluniau mwy cyfarwydd o Cliff Morgan neu Barry John. Cynrychiolir oes y cyfrifiadur yng Nghymru gan lun o Raspberry Pi, oherwydd fe\u2019u gwneir yn awr ym Mhencoed ger Pen-y-bont ar Ogwr, er bod y llun o fodel cynnar a wnaethpwyd yn Tseina."}, {"text_idx": "#000013", "text": "\u2018Mae\u2019n bleser cael pori drwy\u2019r llyfr, a gadael i luniau\u2019r gwrthrychau arbennig gyfathrebu yn eu ffyrdd amrywiol a phwerus ... Cawn ein tywys ar wibdaith ddeallusol ac esthetic, o gynhanes y Cymry i\u2019n hoes gyfoes ...\u2019"}]