[{"text_idx": "#000037", "text": "Rydym bob amser yn ceisio dod o hyd i wahanol ffyrdd o weithio er mwyn i ni ddefnyddio llai o adnoddau\u200b. Mae yna derfyn ar adnoddau\u2019r byd, ac os na feddyliwn ni\u2019n ofalus ynghylch sut yr ydyn ni\u2019n eu defnyddio, mae yna berygl y gallen nhw ddod i ben. Yn yr un ffordd, mae angen i ni feddwl am yr ynni yr ydyn ni\u2019n ei ddefnyddio."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Mae rhai syniadau\u2019n syml, fel annog staff i adael eu ceir gartref a defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus, cerdded neu seiclo. Mae eraill yn golygu gweithio gyda phobl eraill fel gwasanaeth bysiau\u2019r arfordir."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Yn 2004, symudodd Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro o Hwlffordd i Bencadlys newydd, sef adeilad wedi ei thrawsnewid, yn Llanion yn Noc Penfro. Mae\u2019r adeilad dros 100 mlwydd oed ac mae o friciau coch. Fe\u2019i adeiladwyd yn wreiddiol fel lle bwyta ar gyfer Swyddogion bataliynau\u2019r fyddin a oedd wedi eu lleoli yma am 60 mlynedd neu fwy. Er bod yr adeilad wedi\u2019i adeiladu\u2019n gryf ac yn gadarn, fel y gwelwch chi o\u2019r llun, fe\u2019i adeiladwyd 100 mlynedd yn o\u0302l pan nad oedd datblygu cynaliadwy yn air cyffredin ar wefusau pobl!"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Mae staff a gwirfoddolwyr y Parc Cenedlaethol yn gweithio\u2019n galed i gadw tirwedd Sir Benfro\u2019n la\u0302n ac yn rhydd o sbwriel. Maen nhw\u2019n gweithio\u2019n agos gyda grwpiau partner, fel y Cyngor Sir a grwpiau cymunedol, i gadw\u2019r Parc Cenedlaethol yn la\u0302n, a hefyd i hyrwyddo negeseuon sy\u2019n annog pobl i feddwl am y llanast y maen nhw\u2019n ei adael ar eu ho\u0302l. Yn bennaf, mae yna dri math o sbwriel sy\u2019n effeithio ar y Parc Cenedlaethol."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Sbwriel gan y cyhoedd. Mae\u2019n hawdd meddwl nad yw gadael un darn bach o bapur bwyd yn broblem fawr. Ond buan iawn y bydd un darn bach o sbwriel yn cael cwmni. Mae ymwelwyr yn gadael pob math o wastraff, pecynnau bwyd, hen ddillad, teganau traeth, poteli ayb. ar eu ho\u0302l, weithiau\u2019n ddamweiniol ond weithiau\u2019n fwriadol.\nSbwriel morol. Dyma ffynhonnell sylweddol iawn ar gyfer sbwriel ar draethau, a\u2019r enghraifft orau i ddangos y broblem hon yw Traeth Frainslake. Mae\u2019r traeth hwn yn ardal y Weinyddiaeth Amddiffyn yn Ne Sir Benfro, ac nid oes mynediad i\u2019r cyhoedd. Eto, petaech yn sefyll ar dop y traeth gallech fod i fyny at eich pengliniau mewn poteli plastig, poteli llaeth, poteli glanhau ayb. sydd wedi cael eu taflu dros fwrdd llong. Mae\u2019n ffynhonnell sbwriel anodd iawn ei rheoli a\u2019i phlismona gan fod cychod o bedwar ban byd yn pasio heibio arfordir Sir Benfro.\nSbwriel gan anifeiliaid. Y gwastraff anifeiliaid sy\u2019n denu\u2019r mwyaf o gwynion yw baw cw\u0302n. Er bod yna lawer o berchnogion cw\u0302n cyfrifol, mae yna lawer mwy sydd ddim yn glanhau ar o\u0302l eu hanifeiliaid anwes, hyd yn oed pan fydd bagiau a biniau ar gael."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Mae unrhyw sbwriel yn salw, ac yn aml mae pobl sy\u2019n cael eu holi am eu profiadau yn y Parc Cenedlaethol yn so\u0302n eu bod wedi gweld sbwriel neu faw cw\u0302n, bron fel pe na baent yn disgwyl gweld unrhyw lanast mewn Parc Cenedlaethol. Mae sbwriel yn niweidio bywyd gwyllt. Mae\u2019r ffyn cotwm syml yr ydyn ni\u2019n eu defnyddio i lanhau ein clustiau yn un o\u2019r eitemau gwastraff mwyaf cyffredin ar draethau lleol. Maen nhw\u2019n cael eu golchi i lawr y toiled ac, yn y pendraw, yn cyrraedd yr arfordir, ac yn edrych yn flasus iawn i anifeiliaid ac adar y mo\u0302r. Ond unwaith fydd y creadur yn eu llyncu, maen nhw\u2019n eu hatal rhag bwydo ac, yn y pendraw, yn eu lladd."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Nid oes un ateb unigol i\u2019r broblem sbwriel. Mae\u2019r Parc Cenedlaethol, a\u2019r grwpiau y mae\u2019n gweithio gyda nhw, yn defnyddio sawl strategaeth. Nid yw\u2019n ddigon i ddarparu biniau, a thimau glanhau. Ac nid yw arwyddion cwrtais a dirwyon yn gweithio ar eu pennau eu hunain. Mae\u2019n rhaid cael neges addysgiadol barhaus, sy\u2019n cael ei hybu ymhlith ymwelwyr, defnyddwyr llongau ac ysgolion lleol, i gefnogi\u2019r pethau hyn. Er, mae\u2019n ymddangos nad yw hyn yn ddigon chwaith."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Cafwyd un digwyddiad o\u2019r fath ar 15 Chwefror 1996, pan ddrylliwyd tancer olew\u2019r Sea Empress, ar greigiau oddi ar Benrhyn y Santes Ann, wrth fynedfa Dyfrffordd Aberdaugleddau. Gollyngwyd tua 72,000 tunnell o Olew Crai o Fo\u0302r y Gogledd o\u2019r cwch, ar hyd morlin hyfryd Sir Benfro. Eto, cymaint oedd yr ymdrech gan bawb a oedd yn gysylltiedig a\u0302\u2019r ymgyrch lanhau, erbyn Pasg 1999 roedd yn anodd i ymwelwyr weld pa ardaloedd yr oedd wedi effeithio arnynt. Serch hynny, mae\u2019r trychineb wedi taflu cysgod hir, ac mae\u2019n bodoli o hyd mewn atgofion yn ddiweddarach. Mae\u2019n atgof fod unrhyw lygredd yn gallu cael effaith ddifrifol ar y Parc Cenedlaethol."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Ers hynny, cydnabuwyd traethau ac arfordir Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro unwaith eto fel rhai o\u2019r gorau yn y Deyrnas Unedig o ran eu harddwch naturiol, eu hamgylchedd gla\u0302n ac ansawdd eu dyfroedd ymdrochi, gan adeiladu ar y gydnabyddiaeth a gafwyd mewn blynyddoedd blaenorol. Mae gan nifer o draethau Sir Benfro Baner Las, sef y lefel gydnabyddiaeth uchaf. Mae Traethau Baner Las yn cynnig dw\u0302r ymdrochi o ansawdd uchel, ond hefyd cyfleusterau i bobl ag anableddau, mynediad at ffo\u0302n, presenoldeb swyddog/gweithiwr/achubwyr bywyd ar y traeth a hysbysfwrdd cyhoeddus. Mae\u2019r Wobr Arfordir Glas hefyd wedi cydnabod nifer o draethau Sir Benfro am eu harddwch, eu glendid ac ansawdd eu dw\u0302r ymdrochi. Mae\u2019r traethau hyn yn cynnwys llefydd y teimlir eu bod yn fwy anghysbell, ac maen nhw\u2019n cynnwys Bae Barafundle, a argymhellwyd gan bapur newydd cenedlaethol fel un o\u2019r deg lle gorau yn y byd i fwynhau picnic. Yn aml mae Sir Benfro yn rhagori ar bob rhan arall o Gymru o ran y nifer o draethau a gydnabuwyd."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Trwy gydol y gwanwyn a\u2019r haf, cymerir samplau dw\u0302r o draethau o amgylch y sir, i sicrhau bod dyfroedd ymdrochi yn cwrdd a\u0302\u2019r safonau bacteriolegol mandadol, neu\u2019n rhagori arnynt. Ac fe fyddai\u2019n ymddangos bod Sir Benfro, heb unrhyw ddamweiniau pellach gydag olew, yn mynd i barhau i adeiladu ar ei llwyddiant."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Yr her nawr, i bob asiantaeth sy\u2019n gweithio yng Nghymru, yn genedlaethol ac yn lleol, yw sut i gwrdd, i addasu ar gyfer y dyfodol ac i gynnal amgylchedd arbennig."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Ar draws Cymru a\u2019r Deyrnas Unedig, mae pobl yn dod yn fwy a mwy ymwybodol o\u2019r gwahanol ffyrdd o gynhyrchu pw\u0302er. Mae Sir Benfro\u2019n gartref i nifer o burfa olew, gorsaf bw\u0302er nwy, a\u2019r cyfleusterau storio LNG (nwy naturiol hylifol) newydd, tu allan i ffiniau\u2019r Parc Cenedlaethol. Ond, mae\u2019r sir hefyd ar flaen y broses o ddatblygu cyflenwadau ynni adnewyddadwy newydd, cyflenwadau sy\u2019n cael llai o effaith ar yr amgylchedd. Mae rhai o\u2019r rhain wedi elwa o gyllid gan Gronfa Datblygu Cynaliadwy\u2019r Awdurdod (SDF).\u200b"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Ffynonellau ynni adnewyddadwy yw\u2019r ffynonellau hynny sy\u2019n cael effaith finimal ar hinsawdd ac ar yr amgylchedd, ac maen nhw\u2019n cael eu galw\u2019n ffynonellau ynni gwyrdd. Maen nhw\u2019n defnyddio grymoedd naturiol fel yr haul, y tywydd a\u2019r Ddaear i gynhyrchu ynni. Mae Ffynonellau Adnewyddadwy\u2019n cynnwys:"}, {"text_idx": "#000062", "text": "Biomas. Mae hyn yn golygu tyfu llysiau, planhigion neu goed, sydd yna\u2019n cael eu llosgi i gynhyrchu ynni. Mae\u2019r math yma o ynni adnewyddadwy bron yn garbon niwtral, oherwydd mae\u2019r carbon sy\u2019n cael ei amsugno gan y planhigyn pan fydd yn tyfu\u2019n gwneud iawn am y carbon sy\u2019n cael ei ollwng wrth ei losgi. Mae biomas yn gallu cynnwys tanwydd solid \u2013 boncyffion, sglodion neu belenni pren \u2013 neu\u2019n gallu cael ei wneud o gnydau sy\u2019n cael eu prosesu\u2019n hylif neu\u2019n nwy. Mae\u2019r cnydau olaf hyn yn dueddol o fod yn rhai sy\u2019n uchel mewn siwgr, fel betys siwgr, neu\u2019n uchel mewn olew, fel olew palmwydd neu soia.\nGeothermol. Ystyr hyn yw defnyddio gwres sy\u2019n ddwfn yn y Ddaear, ac mae\u2019n cael ei echdynnu gan ddefnyddio pympiau a ffynhonnau dwfn.\nPympiau Gwres. Mae pympiau gwres yn echdynnu gwres naill ai o\u2019r tir, yr aer neu ddw\u0302r. Mae\u2019r pympiau hyn yn gweithio mewn ffordd debyg i oergell yn yr ystyr eu bod yn defnyddio oerydd i symud gwres o un man \u2013 y tir, yr aer neu ddw\u0302r \u2013 i fan arall, fel cartref neu swyddfa.\nYnni Dw\u0302r. Dyma un o\u2019r mathau hynaf o ynni adnewyddadwy, ac mae wedi cael ei ddefnyddio ers meitin i yrru systemau dyfrhau a melinau dw\u0302r o amgylch y byd. Yn amlwg, mae pw\u0302er dw\u0302r angen ffynhonnell dw\u0302r fel nant neu afon i\u2019w yrru.\nYnni\u2019r Haul. Mae systemau ffotofolta\u0308ig yn gallu trawsnewid golau\u2019r haul yn bw\u0302er trydanol. Gellir eu gosod mewn adeiladau ac maen nhw\u2019n dawel ac yn ddibynadwy.\nYnni\u2019r Gwynt. Mae gan y Deyrnas Unedig 40% o adnoddau gwynt Ewrop, ac felly mae mewn sefyllfa ddelfrydol i ffrwyno pw\u0302er y gwynt. Mae\u2019r dechnoleg yn defnyddio tyrbinau i gynhyrchu trydan.\nYnni\u2019r Llanw. Fel ynni dw\u0302r, mae\u2019r ffynhonnell ynni yma wedi cael ei defnyddio ers cannoedd o flynyddoedd, ac, yn Sir Benfro, mae Melin Lanw Cairew yn atgof o\u2019r ffaith fod pobl y sir wedi defnyddio grym y llanw ers hydoedd. Mae technoleg newydd yn edrych ar osod tyrbinau oddi ar yr arfordir, mewn ardaloedd ble mae llif cynyddol gan y llanw, er enghraifft oddi ar y pentiroedd."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Mae Sir Benfro mewn lle delfrydol i elwa a gwneud defnydd o\u2019r ffynonellau ynni adnewyddadwy hyn. Oherwydd ei safle daearyddol, yn ymwthio allan i Fo\u0302r Iwerddon, gyda nifer o bentiroedd, mae\u2019n golygu y gall ffrwyno ffynonellau fel ynni\u2019r gwynt a\u2019r llanw. Mae unigolion a chwmni\u0308au\u2019n defnyddio ynni\u2019r haul, ynni\u2019r gwynt, pympiau gwres ac ynni dw\u0302r. Mae\u2019r Parc Cenedlaethol hefyd wedi gwneud defnydd o ffynonellau ynni adnewyddadwy yn ei swyddfeydd yn Llanion, ac yn y cerbydau a ddefnyddir gan staff yr Awdurdod."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Ond, rhaid cydnabod, tra gallai\u2019r ffynonellau ynni adnewyddadwy hyn fod o fudd i\u2019r amgylchedd ac i bobl, nid ydynt yn boblogaidd gyda phawb. Mae pobl yn poeni fod rhai ffynonellau ynni yn salw, neu y gallant fod yn swnllyd, tra gallai eraill effeithio ar ecoleg dyner Sir Benfro, yn enwedig y bywyd sy\u2019n ffynnu ar yr ynysoedd oddi ar yr arfordir ac o\u2019u cwmpas."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Rhaid pwyso\u2019r gefnogaeth ar gyfer cynhyrchu ynni o adnoddau adnewyddadwy yn ofalus yn erbyn yr angen i warchod yr amgylchedd adeiledig, hanesyddol a naturiol, gan gynnwys yr arfordir, cefn gwlad, y dirwedd ac aneddiadau hanesyddol, amwynder trigolion lleol, amaethyddiaeth a choedwigaeth."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Mae newid mewn hinsawdd yn y newyddion heddiw am fod cyflymder y newid wedi cynyddu, ac mae gwyddonwyr yn credu mai pobl sy\u2019n gyfrifol amdano."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Rydym yn gwneud ein gorau glas i sicrhau mae tua 1,000 km o\u2019r rhwydwaith o hawliau tramwy cyhoeddus y Parc Cenedlaethol ar gael i chi ei archwilio."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Dewch i archwilio\u2019r bywyd gwyllt bendigedig sydd wedi ymgartrefu yma ar Arfordir Penfro."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Mae yna lawer o gynefinoedd ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro sy'n cynnal amrywiaeth eang o fywyd gwyllt."}]