[{"text_idx": "#000004", "text": "Canolfan Owain Glyndwr a'i arwyddoca\u0302d diwylliannol"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae ymchwiliadau archeolegol diweddar yn dangos bod y Senedd-dy\u0302 yn dyddio o\u2019r Oesoedd Canol diweddar. Ychydig a gwyddon am yr adeilad dros y canrifoedd nesaf. Ond erbyn diwedd y Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg roedd ei gyflwr yn dirywio. Gwaredwr yr adeilad oedd yr AS lleol, David Davies. Roedd ei dad-cu yn cael ei adnabod fel \u201cDavies the Ocean\u201d oherwydd roedd wedi gwneud ei ffortiwn yn niwydiannau glo a llongau De Cymru. Treuliodd ei w\u0302yr ran o\u2019r ffortiwn hon ar adfer y Senedd-dy\u0302 ac adeiladu adeilad deniadol arall drws nesaf, yr enw ar yr adeilad hwn oedd 'Yr Athrofa'. Prynodd David Davies yr adeilad ym 1906 ac agorwyd y ddau adeilad ym 1912. Roedd llyfrgell y dref wedi'i lleoli yn y Senedd-dy\u0302, ond yn ddiweddarach symudodd i safle gyferbyn."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Defnyddiwyd yr adeiladau\u2019n helaeth gan y gymuned leol yn y degawdau wedi\u2019r Rhyfel Mawr. Cyn dyfodiad ceir, roedd ffermwyr yn clymu eu ceffylau yn y cefn ar ddiwrnod marchnad. Mae cynghorau lleol wedi defnyddio \u2018Yr Athrofa\u2019 dros y blynyddoedd. Yn 1976 daeth Pwyllgor Rheoli newydd i\u2019r adwy pan oedd perygl y byddai\u2019n rhaid gwerthu\u2019r adeilad."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Yn 2011 cafodd yr adeiladau eu hadfer a'u hailddatblygu i gartrefu arddangosfa Owain Glyndw\u0302r a chynnal Gw\u0302yl Glyndw\u0302r yn flynyddol. Yn 2017 sicrhaodd y pwyllgor grantiau i ddatblygu\u2019r adeiladau ymhellach."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Bwriad y pwyllgor presenol yw i parhau gyda'r waith pwysig o cynnal a ddatblygu'r Ganolfan fel hwb gymunedol, hanesyddol a threftdadaeth sydd yn addas ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Roedd bwriadau David Davies wrth adnewyddu\u2019r adeilad yn glir. Ei fwriad oedd creu cofadail cenedlaethol i Glyndw\u0302r, yn ogystal a\u0302 chynnig manteision i drigolion lleol megis ystafelloedd pwyllgora a lawnt bowlio yn y cefn. Tanlinellir ymrwymiad David Davies i goffau Glyndw\u0302r yn y murlun pwysig sydd yn y Senedd-dy\u0302. Fel mae Jan Morris yn nodi yn ei llyfr yn 1993, oherwydd brwdfrydedd yr Aelod Seneddol penderfynodd yr arlunydd, Murray Urquhart, roi wyneb David Davies ar gorff Glyndw\u0302r wrth lunio ei furlun o frwydr Hyddgen. Mae\u2019r murlun yn y Senedd-dy\u0302 hyd heddiw. Ym marn yr hanesydd celf Peter Lord y murlun hwn yw\u2019r unig enghraifft o furlun mawr yng Nghymru cyn 1914."}]