[{"text_idx": "#000002", "text": "Yn awr mae technegau delweddu newydd wedi lleoli\u2019r llong danfor ac mae\u2019r lluniau\u2019n drawiadol o glir. Mae staff y Ganolfan Gwyddorau Mo\u0302r Cymhwysol ym Mhrifysgol Bangor wedi ymgymryd a\u0302 nifer o arolygon \u2018amlbaladr\u2019 ar hyd arfordir Cymru yn ddiweddar fel rhan o\u2019r prosiect egni adnewyddadwy morol SEACAMS 2. Mae\u2019r data a gasglwyd wedi cael eu defnyddio i gynhyrchu modelau a delweddau o ansawdd uchel iawn o wely\u2019r mo\u0302r a safleoedd llongddrylliadau sydd o ddiddordeb, megis yr U-87. Rhagwelir y bydd canlyniadau\u2019r gwaith hwn yn cyfrannu at nodau ac amcanion cyffredinol y prosiect Coffa\u0301u\u2019r rhyfel anghofiedig yn erbyn llongau tanfor yr Almaen ar hyd arfordir Cymru 1914-18: Archwilio, Mynediad ac Estyn-allan, y gwnaed cais i Gronfa Dreftadaeth y Loteri am arian ar ei gyfer. Arweinydd y prosiect yw Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru sydd a\u0302\u2019i swyddfeydd yn Aberystwyth."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Meddai llefarydd ar ran y Comisiwn Brenhinol, \u201cMae\u2019r arolygon mae Prifysgol Bangor yn eu gwneud yn gyffrous iawn. Am y tro cyntaf mewn 100 mlynedd efallai, maen nhw\u2019n rhoi cyfle i ni weld olion o\u2019r rhan honno o\u2019r Rhyfel Mawr a ymladdwyd ar hyd arfordir Cymru. Dyma\u2019r cofebau tanddwr, cuddiedig , sy\u2019n aml yn coffa\u0301u brwydrau unigol rhwng llongau masnach a llongau tanfor y gelyn. Mae hanes ingol yn perthyn i bob un a ddylai gael ei ailadrodd yn ystod y cyfnod Coffa\u0301u. Cafodd tua 170 o longau eu colli i ymosodiadau\u2019r gelyn yn nyfroedd Cymru, ac mae yna lawer mwy o safleoedd ledled y byd lle suddwyd llongau yr oedd dynion a merched o Gymru ar eu bwrdd. Beddau rhyfel heb eu marcio ydy\u2019r rhain. Ein nod ni yw talu teyrnged i\u2019r rheiny a aberthodd eu bywydau adeg rhyfel.\u201d"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Er gwaethaf yr adroddiadau llygad-dyst, mae\u2019r delweddau newydd o\u2019r U-87 yn ei dangos yn gorwedd yn gyfan ar waelod y mo\u0302r. Er i\u2019r llong danfor gael ei thyllu, fe suddodd heb dorri\u2019n ddarnau. Yn y ddelwedd isaf ar y dde, gellir gweld yr hollt mawr yng nghorff y llong danfor a wnaed gan y P56, yn gogwyddo\u2019n o\u0302l at y tw\u0302r llywio. Ni ddihangodd y criw, felly mae\u2019n bwysig cofio ein bod ni\u2019n gweld bedd rhyfel yma a hynny am y tro cyntaf mewn canrif."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Drwy ei waith ymchwil mae\u2019r Comisiwn Brenhinol wedi darganfod bod yr U-87 yn llong ymosod gefnforol a adeiladwyd gan Kaiserliche Werft, Danzig. Cafodd ei chomisiynu ar 26 Chwefror 1917 o dan gapteniaeth KapLt Rudolf Schneider. Ar o\u0302l cyfnod hyfforddi aeth ar batro\u0302l bum gwaith, gan suddo tair llong ar hugain a difrodi dwy arall."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ar ei phumed patro\u0302l, a\u2019r un olaf, gadawodd yr U-87 Wilhelmshaven ar 8 Rhagfyr 1917 gan anelu am ben gorllewinol Mo\u0302r Udd drwy Gulfor Dofr. Suddodd dwy long hwylio fach ar y ffordd, ac yna ar Noswyl Nadolig fe suddodd y DAYBREAK, agerlong Brydeinig 3238 tunnell, oddi ar arfordir Gogledd Iwerddon. Ar Ddydd Nadolig 1917 fe ymosododd yr U-87 ar gonfoi yn Sianel San Sio\u0302r (yn fwyaf arbennig ar yr AGBERI, agerlong Brydeinig 4812 o dunelli, gweler NPRN 274777). Roedd un o\u2019r llongau hebrwng yn y confoi gwta 150 llath i ffwrdd o\u2019r AGBERI pan gafodd ei tharo, a throdd i hwylio i mewn i\u2019r llong danfor a\u2019i suddo."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae llyfr log HMS BUTTERCUP, slw\u0302p dosbarth Arabis, yn rhoi disgrifiad byr iawn o\u2019r hyn a ddigwyddodd:"}, {"text_idx": "#000009", "text": "03:30 Gwelwyd y llong danfor ar yr wyneb yn igam ogamu o amgylch yr AGBERI. Aeth HMS P56 amdani a\u2019i bwrw hi. Taniodd BUTTERCUP gan daro\u2019r tw\u0302r llywio."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae mwy o wybodaeth yn yr adroddiad a gyflwynwyd gan y P56, fel y gellir gweld yn y ddelwedd isod (ADM137/4144, The National Archives Kew):"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Delwedd o arolwg sonar amlbaladr o ardal tua deng milltir i\u2019r gogledd-orllewin o Ynys Enlli sy\u2019n datgelu llongddrylliad yr U-87 a gollwyd gyda\u2019i holl griw ar Ddydd Nadolig 1917. Cafodd ei bwrw yn ei hochr gan un o longau Llynges Prydain yn fuan ar o\u0302l iddi suddo llong nwyddau gerllaw."}, {"text_idx": "#000016", "text": "I gael mwy o wybodaeth cysylltwch a\u0302:"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Llongddrylliad llong danfor a suddwyd ar Ddiwrnod Nadolig 1917 \u2013 wedi\u2019i warchod bellach\nAnimeiddiad : Carcharorion Almaenig mewn ymgais feiddgar i ddianc o\u2019r Gogarth, Llandudno"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Llongddrylliad llong danfor a suddwyd ar Ddiwrnod Nadolig 1917 \u2013 wedi\u2019i warchod bellach"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Royal Commission on the Ancient"}]