[{"text_idx": "#000002", "text": "Darganfod Gwybodaeth am y Llongau"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Glanhau\u2019r gynnau ar y MANTUA, 1917, wedi\u2019u sganio o albwm lluniau a ddarparwyd gan Walter Lloyd-Williams."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae llongau masnach cyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf yn hynod o ddiddorol. Cyfnod oedd hwn pan oedd nwyddau\u2019r byd yn cael eu cludo rhwng porthladdoedd prysur a oedd yn llawn sw\u0302n a phobl. Roedd y llongau hwylio yn cael eu disodli gan agerlongau er bod llawer ohonynt yn parhau i gael eu defnyddio. Roedd yr ierdydd a adeiladai\u2019r llongau yn gweithio bob awr o\u2019r dydd i gwrdd a\u0302\u2019r galw amser rhyfel (yn enwedig o ystyried y niferoedd a oedd yn cael eu suddo gan longau-U) ac roedd y llongau a adeiladwyd ganddynt yn gampau peirianegol ysblennydd. Cafodd 2479 o longau masnach eu suddo yn ystod y rhyfel a gellir darganfod llawer o wybodaeth amdanynt drwy ddefnyddio\u2019r ffynonellau a nodir isod."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Y wefan fwyaf defnyddiol i fynd iddi i gael gwybodaeth am bob agwedd ar longau masnach yw gwefan y Crew List Index Project (CLIP). Mae hwn yn brosiect nid-er-elw wedi\u2019i redeg gan wirfoddolwyr a gafodd ei sefydlu i hwyluso gwaith ymchwil i longwyr masnach Prydeinig a oedd yn gwasanaethu ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg a dechrau\u2019r ugeinfed ganrif. Mae\u2019n wefan anhygoel, sy\u2019n cynnig mwy o wybodaeth am longau a llongwyr nag unrhyw ffynhonnell arall. Dyma\u2019r lle cyntaf i fynd i wneud unrhyw chwiliad oherwydd yr holl wybodaeth sydd arni a chan ei fod hefyd yn darparu cysylltau i ffynonellau gwybodaeth eraill. Rhai o\u2019r cronfeydd data y gellir eu chwilio yw:"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Llongau yn o\u0302l rhif swyddogol"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae\u2019r cronfeydd data hyn wedi\u2019u seilio ar gofnodion gwreiddiol sy\u2019n cynnwys y ffynonellau canlynol."}, {"text_idx": "#000009", "text": "O 1855, byddai llongau Prydeinig yn derbyn rhif swyddogol unigryw wrth gael eu cofrestru am y tro cyntaf. Dyma fyddai rhif y llong drwy gydol ei hoes, hyd yn oed pe ca\u0302i ei hailgofrestru neu ei hailenwi. Ca\u0302i ei gerfio neu ei weldio ar ran sylweddol o adeiladwaith y llong yn aml."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ca\u0302i\u2019r rhifau swyddogol eu rhoi gan y Prif Gofrestrydd Llongau (Registrar General of Shipping). Ym mhob Porthladd Cofrestru (Port of Registry) ca\u0302i\u2019r rhifau eu cofnodi yn y Cofrestri Llongau a hefyd yn y Llyfr Pennu (Appropriation Book) ar gyfer y porthladd hwnnw. Ca\u0302i copi\u0308au o\u2019r cofnodion hyn eu hanfon at y Prif Gofrestrydd Llongau a oedd yn cadw\u2019r Llyfrau Pennu canolog, sef y rhestr swyddogol gyflawn o longau cofrestredig Prydeinig a\u2019u rhifau swyddogol."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae gwirfoddolwyr y CLIP wedi tynnu lluniau cynnwys y chwe chyfrol hyn, a defnyddiwyd y data ohonynt yn sylfaen ar gyfer y mynegai o rifau swyddogol ar y wefan."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Cafodd y Rhestr Llynges Fasnachol (Mercantile Navy List (MNL) flynyddol gyntaf ei chyhoeddi ym 1849. O 1857 roedd yn rhestru rhif swyddogol pob llong gofrestredig Brydeinig a oedd ar y mo\u0302r bryd hynny, ac yn rhoi manylion y cofrestru, y perchennog a\u2019r llong. Cafodd ei chyhoeddi hyd 1977, ond nid yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Y cofnod hwn o longau cofrestredig Prydeinig yw\u2019r un mwyaf defnyddiol o lawer gan ei fod yn gynhwysfawr \u2013 mae\u2019n cynnwys pob llong a\u0302 thunelledd o fwy na 15 tunnell."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Y rhestr flynyddol o longau sydd wedi\u2019u hyswirio gyda \u2018Lloyd\u2019s of London\u2019 yw hon. Mae\u2019n cynnwys rhifau swyddogol o 1872 hyd heddiw. Nid yw Cofrestr Lloyds yn gynhwysfawr: dim ond llongau sydd wedi\u2019u cofrestru gyda Lloyds sydd arni, felly nid yw llawer o longau llai o faint wedi\u2019u rhestru."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Y tudalennau ar gyfer llongau unigol ar wefan y CLIP"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ar o\u0302l i chi ddod o hyd i\u2019r dudalen ar gyfer y llong y mae gennych ddiddordeb ynddi ar wefan y CLIP, fe welwch gysylltau yn y golofn \u2018Source\u2019 i\u2019r holl wybodaeth sydd ar gael am y llong honno. Cliciwch ar y cysylltau hyn i weld y wybodaeth. Er enghraifft, os ewch i\u2019r dudalen ar gyfer y DERBENT, fe welwch restr o ffynonellau ynghyd a\u0302 chysylltau iddynt. Os cliciwch ar y cyswllt \u2018Appropriation Book\u2019 fe fydd tudalen wedi\u2019i sganio o\u2019r llyfr yn agor sy\u2019n dangos y cofnod ar gyfer y DERBENT. Os cliciwch ar y cyswllt \u2018MNL\u2019 fe fydd tudalen wedi\u2019i sganio o Restr Llynges Fasnachol wreiddiol 1915 yn agor sy\u2019n dangos y cofnod ar gyfer y DERBENT."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Gallwch ddefnyddio\u2019r bar chwilio ar y dudalen gartref i ddod o hyd i\u2019r holl wybodaeth am long benodol ac mae\u2019r dudalen ar gyfer y Rhyfel Byd Cyntaf 1914-18 yn cynnwys cysylltau i\u2019r wybodaeth am y cyfnod hwnnw."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Gallwch ddarllen y pum cyfrol o Weithrediadau\u2019r Llynges am ddim ar-lein ar wefan Naval-History.Net. Mae\u2019r rhain yn rhoi manylion gweithrediadau ac ymgyrchoedd y Llynges Frenhinol yn ystod y rhyfel a gallwch olrhain gweithrediadau llongau penodol. Gallwch weld yr atodiadau sy\u2019n rhestru colledion ac yn disgrifio ymgyrchoedd hefyd. Yn anffodus, nid yw\u2019r mapiau wedi\u2019u cynnwys, a byddai\u2019n rhaid i chi weld y llyfrau eu hunain i astudio\u2019r rhain."}, {"text_idx": "#000021", "text": "\u201cindispensable to any researcher or scholar of World War 1 who wants to start to understand the vastness of the war at sea and the role of the Royal Navy and its Allies\u201d."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Y storfa swyddogol ar gyfer cofnodion y Llynges Frenhinol yw\u2019r Archifau Cenedlaethol (The National Archives (TNA) yn Kew, Llundain. Mae ganddynt gyfres o ganllawiau ymchwil i\u2019ch helpu i chwilota ymhellach yn eu casgliadau helaeth o gofnodion am y Llynges Frenhinol."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Mae gan y wefan Uboat.Net y wybodaeth fwyaf cynhwysfawr am longau a llongau-U a gollwyd yn ystod y ddau ryfel byd. Ar y dudalen chwilio \u2018Ships hit by U-boats during WW1\u2018 gallwch deipio enw\u2019r llong i mewn a bydd map yn agor sy\u2019n dangos ble cafodd ei suddo, y dyddiad, y llong-U a\u2019i suddodd, y math o long a maint y llong. Bydd clicio eto ar enw\u2019r llong ar y dudalen hon yn mynd a\u0302 chi i dudalen arall lle mae mwy o wybodaeth, er enghraifft, gweithredwr y llong, nifer y rhai a laddwyd, y llwybr, a\u2019r cargo."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Mae ffotograffau ar lawer o\u2019r tudalennau, gan gynnwys ffotograffau o gapteiniaid y llongau-U."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Mae yna wybodaeth helaeth hefyd am y llongau-U a\u2019u tynged yn ystod y rhyfel ac wedyn."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Royal Commission on the Ancient"}]