[{"text_idx": "#000000", "text": "Mae 18 Rhagfyr yn nodi 150 blynedd ers i America wneud caethwasiaeth yn anghyfreithlon."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Cyn hynny, mae lle i gredu bod amryw o Gymry wedi symud yno fel perchnogion i'r gweision, a'r arferiad oedd i'r bobl hynny gymryd enwau eu meistri."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ond pa mor amlwg oedd ro\u0302l y Cymry yn hanes caethwasiaeth America mewn gwirionedd, ac ydi hi'n broblem sy'n dal yn bodoli hyd heddiw - hyd yn oed yng Nghymru?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ar ddechrau'r Rhyfel Cartref ym mis Ebrill 1861 roedd rhyw bedair miliwn o gaethweision yn y taleithiau deheuol, ond pan ddaeth y rhyfel i ben bedair blynedd yn ddiweddarach roedd y drefn gaeth ar ben."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Arweiniodd hyn at y Trydydd Gwelliant ar Ddeg i Gyfansoddiad yr Unol Daleithiau (13th Amendment to the US Constitution) ar 18 Rhagfyr 1865, gan sicrhau y byddai'r drefn gaeth yn anghyfreithlon yn y wlad am byth."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Meddai: \"Tro rhyfedd yn America oedd rhyddhad diweddar y caethion, a llwyr ddilead y drefn felltigedig o ymddwyn at y Negroaid fel anifeiliaid y maes."}, {"text_idx": "#000009", "text": "\"Mae yn gywilydd mawr i America, yr hon a ymffrostia mor fawr yn ei rhyddid, ei bod wedi cynal yn ei phlith drefn mor felldigedig am dymor mor faith [sic].\""}, {"text_idx": "#000013", "text": "Meddai: \"Bu nifer o Gymry a ymfudodd i ogledd America yn ystod yr 17eg ganrif a'r 18fed ganrif yn gaethfeistri, gan gynnwys y bardd o Fo\u0302n, Goronwy Owen. Ac roedd digon o Americanwyr o dras Gymreig yn parhau i gefnogi'r drefn gaeth yn ystod y Rhyfel Cartref."}, {"text_idx": "#000015", "text": "\"Ond erbyn i'r rhyfel hwnnw ddechrau, roedd arweinwyr cymunedau Cymraeg y wlad wedi bod wrthi ers blynyddoedd yn defnyddio pulpudau'r capeli, cymdeithasau gwrthgaethiwol lleol a gwasg Gymraeg yr Unol Daleithiau i radicaleiddio Cymry America a'u hymrestru yn yr ymgyrch caethwasiaeth."}, {"text_idx": "#000016", "text": "\"Ac felly er nad oedd gan Gymry America lawer o draddodiad milwrol ac er bod rhai o'u gweinidogion wedi coleddu heddychiaeth cyn dechrau'r rhyfel, ymrestrodd niferoedd cymharol uchel o Americanwyr Cymraeg eu hiaith ym myddin yr Undeb yn ystod y Rhyfel Cartref gan weld y rhyfel fel cyfle i achub y wlad a dileu'r drefn gaeth am byth.\""}, {"text_idx": "#000018", "text": "Ond er ei bod hi'n hawdd meddwl am gaethwasiaeth fel staen di-groeso ar hen hanes y gorllewin, mae'n dal i barhau hyd heddiw mewn ffyrdd gwahanol."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Daeth yn bwnc llosg y llynedd ar o\u0302l i David Daniel Doran gael ei garcharu am orfodi dyn bregus i weithio'n ddi-da\u0302l ar fferm ger Casnewydd."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Disgrifiad o\u2019r llun, Mae 'caethwasiaeth fodern' yn cynnwys llafur gorfodol, caethwasanaeth domestig, ecsbloetio plant a phuteindra"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Gareth Hughes: O wleidyddiaeth i arlunio"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Max Boyce yn 80: 'Un o'r bois'"}]