[{"text_idx": "#000000", "text": "O\u2019r afon i\u2019r mo\u0302r / Llygredd afonydd: bygythiad i ddyfrffyrdd Cymru"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Llygredd afonydd: bygythiad i ddyfrffyrdd Cymru"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae Cymru yng nghrafangau argyfwng natur ddifrifol, yn syfrdanol mae 17% o\u2019i rhywogaethau yn wynebu bygythiad o ddifodiant. Mae\u2019r sefyllfa druenus hon yn deillio\u2019n bennaf o golli cynefinoedd, llygredd ac effeithiau dirdynnol newid hinsawdd. Ynghyd a\u2019r gofidion ehangach ynghylch llygredd, mae llygredd afonydd yn peri bygythiad mawr i harddwch naturiol a chydbwysedd ecolegol Cymru. Mae\u2019r ffaith bod afonydd yn cael eu llygru yn sgil amrywiaeth o ddeunyddiau yn cael eu gollwng ynddynt yn cael effaith enfawr nid yn unig ar y dw\u0302r ei hun ond y bywyd gwyllt amrywiol sy\u2019n dibynnu arno."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Un o achosion llygredd afon yng Nghymru yw arllwyso gwastraff diwydiannol. Mae diwydiannau yn aml yn gollwng cemegolion niweidiol, metelau trwm a dw\u0302r gwastraff heb ei drin i\u2019r afonydd, sy\u2019n cael effaith andwyol ar ansawdd y dw\u0302r ac yn creu amgylchedd tocsig i organebau dyfrol. Mae\u2019r llygredd hwn nid yn unig yn bygwth pysgod a rhywogaethau dyfrol eraill ond hefyd yn ymyrryd ar gadwyni bwyd bregus ac ecosystemau sy\u2019n ddibynnol ar yr afonydd. Mae gweithgareddau amaethyddol hefyd yn gallu cyfrannu at lygredd afonydd. Mae defnydd gormodol o wrteithiau a phlaladdwyr yn gallu arwain at sylweddau niweidiol yn llifo i afonydd. Gall hyn achosi blw\u0302m algaidd, lleihau lefelau ocsigen a pheri niwed i fywyd dyfrol. Hefyd mae trin gwastraff mewn modd diffygiol wrth ffermio da byw yn gallu arwain at lygru ffynonellau dwr oherwydd dom a gwastraff o fathau gwahanol."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Gofid mawr arall yw gollwng carffosiaeth heb ei drin i afonydd. Mae systemau trin dw\u0302r gwastraff annigonol neu ddiffygiol yn gallu arwain at garffosiaeth yn cael ei ryddhau yn uniongyrchol i afonydd, sy\u2019n cyflwyno bacteria a phathogenau i\u2019r dw\u0302r. Mae\u2019r llygredd hwn yn peri risg i iechyd pobl ac yn cyflwyno her ddifrifol i barhad ecosystemau dyfrol. Mae effaith llygredd afon yn ymestyn tu hwnt i\u2019r amgylchedd agos. Mae nifer o afonydd yng Nghymru yn gweithredu fel ffynonellau dwr hanfodol i gymunedau, ac mae llygredd yn cael effaith ar argaeledd ac ansawdd y dw\u0302r hwn. Mae dw\u0302r wedi ei lygru hefyd yn gallu cael effaith negyddol ar y diwydiant twristiaeth ac mae ymwelwyr yn llai tebygol o gymryd rhan mewn gweithgareddau megis pysgota, hwylio, nofio gwyllt neu i fwynhau prydferthwch naturiol y dyfrffyrdd hyn."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Gan gydnabod yr angen i weithredu ar fyrder, mae Llywodraeth Cymru wedi gosod y targed i leihau llygredd afonydd 50% erbyn 2030. Mae\u2019r ymrwymiad hwn yn tanlinellu pa mor bwysig yw gwarchod iechyd dwr Cymru ac i warchod y rhywogaethau niferus ac amrywiol sy\u2019n ddibynnol arno. I gyflawni\u2019r uchelgais hwn, mae sawl sefydliad yn gweithio i ddatrys llygredd afon yng Nghymru. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru, Dwr Cymru a sefydliadau trydydd sector megis Ymddiriedolaeth Natur Cymru ymysg y nifer o sefydliadau sy\u2019n ymdrechu i amddiffyn ac adnewyddu hygrededd ein hafonydd. Maent yn chwarae ro\u0302l allweddol yn monitro ansawdd, gorfodi rheoliadau, a gweithredu mesurau i liniaru llygredd. I fynd i\u2019r afael a llygredd mewn afonydd yng Nghymru, mae angen ymdrech ar y cyd i sicrhau:"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Cryfhau rheoliadau a gorfodi: mae angen cyflwyno rheoliadau mwy llym i gyfyngu faint o ollyngiadau o wastraff diwydiannol sy\u2019n cael eu rhyddhau ac i sicrhau bod carthffrydiau yn cael eu trin yn iawn cyn cael eu rhyddhau i afonydd. Mae monitro cyson a gorfodaeth gadarn yn angenrheidiol er mwyn dwyn y rheini sy\u2019n llygru yn atebol am eu gweithredoedd.\nHyrwyddo dulliau ffermio cynaliadwy: mae angen annog ffermwyr i fabwysiadau dulliau ffermio cynaliadwy er mwyn lleihau defnydd o gemegolion niweidiol a lliniaru\u2019r posibilrwydd eu bod yn rhedeg i mewn i afonydd. Mae gweithredu technegau effeithiol o drin y tir, megis lleiniau clustogi a chnydau gorchudd yn gallu helpu i leihau llygredd sy\u2019n dyfod o ganlyniad i amaeth.\nGwella isadeiledd trin dw\u0302r gwastraff: mae buddsoddi mewn gwella a chynnal gorsafoedd trin dw\u0302r gwastraff yn angenrheidiol i sicrhau fod carffosiaeth yn cael ei drin yn effeithiol cyn cael ei ryddhau i afonydd. Mae moderneiddio isadeiledd a hyrwyddo defnydd o dechnolegau trin dw\u0302r blaengar yn gallu lleihau effaith carffosiaeth yn sylweddol.\nAnnog ymwybyddiaeth a gweithgarwch cymunedol: mae addysgu\u2019r cyhoedd ynghylch cadwraeth afonydd a\u2019r effaith wael y gall llygred achosi yn gallu annog ymdeimlad o gyfrifoldeb. Mae gweithgareddau cymunedol megis mentrau glanhau afonydd ac annog rhaglenni gwyddoniaeth lawr gwlad yn gallu helpu i arsylwi a datrys problemau llygredd afon mewn modd effeithlon."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Wrth fynd i\u2019r afael a llygredd mewn afonydd yng Nghymru, gallwn warchod iechyd ein dyfrffyrdd, gynnal ecosystemau hanfodol a sicrhau lles bywyd gwyllt a chymunedau lleol. Drwy weithredu ar y cyd ac ymrwymiad i ddulliau cynaliadwy, gallwn adfywio iechyd ein hafonydd i genedlaethau\u2019r dyfodol gael eu trysori."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Adroddiad RSPB Cymru yn galw am weithredu brys i atal difodiant pellach byd natur Cymru\nHybu Cig Cymru yn darogan dyfodol cadarnhaol i\u2019r sector bi\u0302ff yng Nghymru\nAdroddiad newydd y Comisiwn Bwyd, Ffermio a Cefn gwlad yn dweud fod pobl eisiau gweld newid yn y system fwyd\nLesley Griffiths yn cyhoeddi bydd ceisiadau ar gyfer Cynllun Cynefin Cymru yn agor yn fuan\nPrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn cyhoeddi prentisiaeth newydd mewn gwydr lliw"}]