[{"text_idx": "#000000", "text": "Llong ager a adeiladwyd gan Atel. & Ch. De France, Dunkirk, ym 1909 oedd y SAINT JACQUES. Adeg ei cholli roedd yn eiddo i Socie\u0301te\u0301 Navale de l\u2019Ouest ac wedi\u2019i chofrestru yn Le Havre. Roedd yn cludo llwyth o lo o\u2019r Barri i Bizerte (Tunisia) dan reolaeth y capten Jules Simon pan gafodd ei suddo ar 15 Medi 1917 gan dorpido wedi\u2019i danio gan yr UC 51. Suddodd y llong tua phum milltir oddi ar Bentir St Ann."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Mae\u2019r darlun hwn o gylchgrawn Socie\u0301te\u0301 Navale de l'Ouest (SNO) ym 1972 yn dangos yr eiliad y cafodd y SAINT JACQUES ei tharo gan dorpido. Ffynhonnell: Muse\u0301e Portuaire Dunkerque."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Y SAINT JACQUES oedd y drydedd long o\u2019r enw hwnnw y bu Socie\u0301te\u0301 Navale de l\u2019Ouest yn berchen arni ac yn ei gweithredu (adeiladwyd y SAINT JACQUES gyntaf yn Dundee ym 1871 a\u2019r ail yn West Hartlepool ym 1889). Ffurfiwyd y cwmni ym 1880 gan George Leroy ac roedd yn arferiad ganddo i enwi ei longau ar o\u0302l seintiau hyd at 1972. Er enghraifft, ei agerlong gyntaf, a\u0302 thunelledd o 1500 tunnell fetrig, oedd y SAINT PIERRE, ac yn fuan wedyn prynwyd y SAINT JEAN a\u2019r SAINT PAUL."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Prynwyd mwy o longau ar o\u0302l 1887, a daeth yn brif gwmni masnachu rhwng Normandy ac Antwerp, Sbaen a Phortiwgal, Gogledd Affrica a dwyrain Mo\u0302r y Canoldir. Hefyd fe brynodd longau a allai gael eu defnyddio yn y fasnach ffrwythau a gwin gydag Algeria, Bordeaux a La Rochelle. Drwy ychwanegu llongau mwy o faint at ei lynges, fel y SAINT MATHIEU, SAINT BARTHELEMY a SAINT PHILIPPE, gallai fentro ymhellach fyth oddi cartref i gyrchfannau fel Dakar yng Ngorllewin Affrica."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Roedd y llong yn cludo 2700 tunnell o lo ma\u0302n i\u2019r Compagnie des chemins de fer Bo\u0302ne-Guelma (Cwmni Rheilffordd Bo\u0302ne-Guelma) a oedd yn gweithredu rheilffyrdd yn Algeria a Tunisia (a oedd yn rhan o Ogledd Affrica Ffrengig bryd hynny). Roedd y llong dan gyfarwyddyd peilot o\u2019r Barri ac nid oedd yn igam-ogamu gan fod y capten, Jules Simon, yn teimlo ei bod yn ddigon agos at y lan i fod yn ddiogel rhag ymosodiad gan long-U. Roedd Simon wedi gofalu bod y gynwyr wrth eu gynnau ar y tu blaen a\u2019r tu o\u0302l ac ar y bont. Dywedodd Simon hefyd fod nifer o longau eraill o fewn golwg \u2013 agerlongau o Norwy a Ffrainc a oedd yn anelu am Aberdaugleddau, sawl llong tua\u2019r gorllewin, gan gynnwys distrywlongau oddi ar Bentir St Ann, yn ogystal a\u0302\u2019r treill-longau arfog SIDMOUTH ac ALBATROSS. Ond ni sylwodd yr un ohonynt fod yr UC 51, dan reolaeth yr Oberleutnant zur See Hans Galster, yn y cyffiniau hyd nes i\u2019r torpido daro\u2019r SAINT JACQUES am 15:50. Chwythodd y ffrwydrad dwll mawr, 36 droedfedd o hyd a 13 troedfedd o led, yng nghorff y llong o dan y llinell ddw\u0302r. Cafodd ystafell yr injan ei dinistrio\u2019n llwyr a llenwodd a\u0302 dw\u0302r, gan ladd y pum aelod o\u2019r criw a oedd yn gweithio yno."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Dihangodd y capten, y peilot a 28 o\u2019r criw yn y badau achub, ond arosasant wrth ymyl y llong rhag ofn y byddai\u2019n bosibl ei hachub drwy ei thynnu i\u2019r porthladd. Daeth y SIDMOUTH ochr yn ochr a\u0302\u2019r SAINT JACQUES ac anfonodd neges i Aberdaugleddau yn gofyn am gymorth am 16.10. Cyrhaeddodd y dreill-long ALBATROSS ddeng munud yn ddiweddarach, ac yna\u2019r tynfad achub HM FRANCES BATEY."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Roedd y SAINT JACQUES yn gogwyddo\u2019n ddrwg i\u2019r starbord, ond serch hynny fe lwyddodd rhai o griw\u2019r FRANCES BATEY i fynd ar ei bwrdd a chlymu rhaff dynnu. Parhaodd y SAINT JACQUES ar wyneb y dw\u0302r am 10 munud yn unig o\u2019r daith i ddiogelwch Aberdaugleddau. Trodd drosodd ar ei hochr dde gan ddangos y difrod ar yr ochr chwith a suddodd a\u0302\u2019i gwaelod at i fyny."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Royal Commission on the Ancient"}]