[{"text_idx": "#000004", "text": "Nod y digwyddiad heddiw yw helpu ysgrifennu strategaeth Ddementia ar gyfer Gogledd Cymru. Mae\u2019r strategaeth yn cael ei hysgrifennu gan chwe chyngor a\u2019r bwrdd iechyd yng Ngogledd Cymru mewn partneriaeth gyda sefydliadau eraill a phobl sy\u2019n cael eu heffeithio gan ddementia."}, {"text_idx": "#000005", "text": "gwaith yn gynharach eleni. Mae hyn wedi cynnwys edrych ar ddata a gwaith\nymchwil ynghylch beth sydd ei angen ar bobl, ymgynghoriad i ddatgelu beth mae\npobl yn ei feddwl sy\u2019n gweithio\u2019n dda ar hyn o bryd a beth sydd angen ei wella,\nyn ogystal ag edrych ar wasanaethau sydd ar gael i gefnogi pobl."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Bydd y cyflwyniad hwn yn\ntrafod beth rydym wedi ei ganfod hyd yma, ac yna bydd rhan helaeth o\u2019r diwrnod\nyn cael ei dreulio mewn gweithdai lle gallwn wirio os ydym wedi methu rhywbeth\npwysig a chydweithio i gytuno ar beth y dylwn ei wneud nesaf."}, {"text_idx": "#000007", "text": "prosiect oedd casglu gwaith ymchwil a data ar gael am bobl sy\u2019n byw gyda\ndementia yng Ngogledd Cymru. Dyma rhai o\u2019r prif ganfyddiadau."}, {"text_idx": "#000008", "text": "bobl yn byw gyda dementia yng Ngogledd Cymru"}, {"text_idx": "#000009", "text": "fwy tebygol i gael dementia na dynion, efallai oherwydd eu bod yn byw\u2019n hirach"}, {"text_idx": "#000010", "text": "pennaf ar gyfer datblygu dementia yw oedran, er nad yw dementia yn rhan anochel\no heneiddio. Mae gan oddeutu un mewn 14 person dros 65 mlwydd oed ddementia, sy\u2019n\ncynyddu i un mewn 6 person dros 80 mlwydd oed. Mae rhai pobl iau yn datblygu dementia\nhefyd, mae tua 5% o bobl gyda dementia wedi ei ddatblygu dan 65 mlwydd oed. Ac\ner nad yw\u2019r rhain yn niferoedd uchel (tua 500 o bobl sy\u2019n byw yng Ngogledd\nCymru) fe amlygodd yr ymgynghoriad eu bod yn aml yn canfod bod gwasanaethau\nwedi eu sefydlu ar gyfer pobl llawer hy\u0302n na\u2019u hunain."}, {"text_idx": "#000011", "text": "bydd y nifer o bobl gyda dementia yn cynyddu yng Ngogledd Cymru, wrth i\u2019r nifer\no bobl hy\u0302n gynyddu. Gall hyn olygu 7,000 o bobl ychwanegol yn byw gyda dementia yng Ngogledd Cymru\nerbyn 2035. Er, hyd yma, nad yw\u2019r nifer o bobl gyda dementia wedi bod gymaint a\nragwelwyd, oherwydd bod canran y bobl sy\u2019n datblygu dementia ymhob grw\u0302p oedran\nwedi gostwng. Mae ymchwilwyr yn credu bod hyn oherwydd gwelliannau i agweddau eraill\niechyd, megis llai o ddynion yn ysmygu. Nid oes sicrwydd y bydd y patrwm yn\nparhau fodd bynnag, a dyma ein hamcangyfrif gorau ar hyn o bryd."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Dim ond hanner y bobl sydd wedi\u2019u hamcangyfrif i gael dementia yng Ngogledd\nCymru sydd wedi cofrestru i ddweud eu bod wedi cael diagnosis, ac fe elwir hyn\nyn gyfradd diagnosis dementia. Mae\u2019r gyfradd llawer llai na\u2019r gyfradd mewn\ngwledydd eraill yn y DU, er ein bod yn tybio bod hyn yn rhannol oherwydd\nproblemau gyda\u2019r ffordd mae data\u2019n cael ei gasglu."}, {"text_idx": "#000013", "text": "sy\u2019n fwy tebygol o ddatblygu dementia. Mae mwy o risg i bobl ag anableddau dysgu,\npobl a\u0302 Syndrom Down yn enwedig. Hefyd, pobl gyda nam ar eu clyw nad ydynt wedi ei\ndrin, drwy wisgo cymhorthion clyw er enghraifft. Mae tystiolaeth i brofi bod gwahaniaethau\nrhwng grwpiau ethnig gwahanol hefyd, felly mae angen i ni sicrhau bod ein\nnegeseuon a\u2019n gwasanaethau yn cyrraedd pawb."}, {"text_idx": "#000014", "text": "effeithio gwahanol grwpiau o bobl sydd angen gwahanol fathau o gefnogaeth\nefallai. Rydym eisoes wedi crybwyll rhai o\u2019r rhain, megis pobl iau, ond mae grwpiau\neraill megis pobl LGBT sy\u2019n wynebu heriau penodol, megis profiad o wahaniaethu\ngan wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yn y gorffennol."}, {"text_idx": "#000015", "text": "dementia fod ag anghenion iechyd corfforol eraill sydd angen yr un mynediad at\nddiagnosis, triniaeth a gofal a\u0302 phobl heb ddementia. Felly mae angen i ni sicrhau bod pawb wedi\neu cynnwys yn llawn yn y gwasanaethau rydym yn eu darparu."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Beth ddywedodd pobl wrthym ni"}, {"text_idx": "#000017", "text": "o bobl ar draws Gogledd Cymru i\u2019r ymgynghoriad. Daeth llawer o\u2019r ymatebion i\u2019r arolwg\nar-lein, ond daeth eraill o drafodaethau gydag Emma o\u2019r Panel Dinasyddion yn\nunigol neu mewn digwyddiadau. Edrychom ar ganfyddiadau a anfonodd bobl atom ni o\nymgynghoriadau eraill maent eisoes wedi eu cynnal."}, {"text_idx": "#000018", "text": "wahanol straeon, rhai yn galonogol, a rhai yn dorcalonnus.\nEr enghraifft, mae rhai pobl\nwedi cael profiadau da o gefnogaeth. Siaradodd un person am sut y daeth i wybod am\nnifer o ddiddordebau newydd ers ei diagnosis, oherwydd roedd ei gweithwyr gofal\nwedi cydweithio gyda hi i ganfod beth mae hi\u2019n hoffi ei wneud a\u2019i helpu i\ngeisio gweithgareddau newydd. Felly nawr, mae hi yma ac acw llawer mwy, wedi\ndechrau chwarae dominos, ac yn mwynhau cwrdd a\u0302 phobl newydd."}, {"text_idx": "#000019", "text": "dywedodd un arall am ba mor anodd oedd dod o hyd i weithgareddau i\u2019w gw\u0302r gymryd\nrhan ynddynt, a oedd wrth ei fodd allan yn yr awyr agored, a beicio. Daeth o hyd i sesiwn\ngweithgaredd oedd yn ei fwynhau, gyda phaned a sgwrs i ddilyn, ond ar o\u0302l\nychydig, fe ddaeth y baned i ben, ac nid oedd yn dymuno dychwelyd ar o\u0302l hynny,\nfelly roedd hi\u2019n ei gweld yn anodd dod o hyd i syniadau."}, {"text_idx": "#000020", "text": "mor bwysig oedd deall ar gyfer pwy oedd y grwpiau yn eu targedu, oherwydd nad\noedd rhai gyda dementia cynnar eisiau mynd i ddigwyddiadau gyda phobl oedd yn"}, {"text_idx": "#000021", "text": "bod pethau wedi gwella. Yn enwedig mentrau cyfeillgar i ddementia, sydd\nwedi gwneud llawer i godi ymwybyddiaeth."}, {"text_idx": "#000022", "text": "wahanol weithgareddau ar gael i bobl mewn cymunedau, er amlygodd rhai bod pawb\nyn wahanol. Roedd un person yn rhwystredig am y dybiaeth bod pawb yn hoffi canu!"}, {"text_idx": "#000024", "text": "eisiau siarad am yr heriau o adnabod arwyddion o ddementia a diddymu\u2019r stigma o\nofyn am gymorth. Siaradodd un person am ffrind sydd wedi bod yn ceisio cuddio symptomau am\nflynyddoedd, oherwydd fod ganddi hanes deuluol o ddementia, ac roedd ofn arni\nei bod am gael ei charcharu. Siaradodd bobl am sut y gall gymryd amser hir i\ngael diagnosis a pha mor gymhleth all hyn fod. Roedd hyn yn cynnwys gorfod adrodd eu\nhanes dro ar o\u0302l tro i lawer o weithwyr proffesiynol gwahanol."}, {"text_idx": "#000025", "text": "gefnogaeth ar o\u0302l diagnosis, roedd y bobl a gymerodd rhan yn yr arolwg wedi cael\ngwahanol brofiadau. Bu adborth cadarnhaol iawn am brofiadau pobl o wasanaethau. Er enghraifft,\ndywedodd un person eu bod wedi cael eu \u2018hannog i wneud y mwyaf o bob diwrnod,\ncyn hired a\u0302 phosib gan yr ymgynghorydd arbennig\u2019. Er hynny, roedd pobl eraill wedi siarad am\neu profiad o gael ffeil llawn gwybodaeth a drysu ynghylch y gwasanaethau\ngwahanol, nad oeddent yn ymddangos i gyfathrebu gyda\u2019i gilydd o gwbl."}, {"text_idx": "#000026", "text": "o bobl am bwysigrwydd gwerthfawrogi\u2019r gweithlu gofal a gymaint oedd hyn wedi\nhelpu\u2019r un staff a oedd yn gweithio gyda nhw i ddod i\u2019w hadnabod, gyda amser i\nsgwrsio. Achoswyd llawer o broblemau o gael gwahanol bobl o gwmpas y hyd. Roedd problemau\ntebyg mewn ysbytai lle gallai wardiau fod yn swnllyd ac yn ddryslyd, ac mae\nllawer mwy y gellir ei newid i\u2019w wneud yn gyfeillgar i ddementia."}, {"text_idx": "#000027", "text": "yn yr arolwg am ganolbwyntio ar y flaenoriaeth \u2018byw\u2019n dda, cyn hired ag y bo\nmodd\u2019 a llawer o syniadau am sut i wneud hyn gan gynnwys gweithio gyda grwpiau\ncymunedol. Roedd trafnidiaeth a chael mynediad i grwpiau yn broblem i rhai, yn enwedig\nmewn ardaloedd gwledig. Roedd pobl gyda rhywun y gallai eu gyrru nhw yn ei\ngweld hi llawer haws i gael mynediad at weithgareddau nag eraill. Roedd pobl yn\ncrybwyll sut y galli\u2019r amgylchedd adeiledig, tai a thechnoleg i gyd gefnogi"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Thema gyson drwy gydol yr\nymgynghoriad oedd pwysigrwydd cael gweithwyr proffesiynol sy\u2019n gwrando ar bobl\nsy\u2019n byw gyda dementia a\u2019u gofalwyr, a rhannu syniadau am eu gofal."}, {"text_idx": "#000029", "text": "mi ac nid fy nheulu\u2019n unig \u2013 Rydw i am ddewis a lleisio barn ar beth sy\u2019n"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Dyna oedd rhai o bwyntiau allweddol yr ymgynghoriad. Ceir adroddiad llawn, 70 tudalen o hyd, sy\u2019n cynnwys llawer mwy ac rydym wedi ceisio defnyddio dyfyniadau pobl gymaint a\u0302 phosib."}, {"text_idx": "#000031", "text": "gwaith oedd mapio\u2019r gwasanaeth. Rhannom ni restr o\u2019r gwasanaethau roeddem yn\nymwybodol ohonynt a gofyn i bobl ychwanegu unrhyw beth oedd ar goll. Mae\u2019r rhestr yn\ncynnwys gwasanaethau sy\u2019n helpu pobl ddod o hyd i wybodaeth, clinigau cof,\neiriolaeth, gwasanaethau cymunedol, gofal dydd, cartrefi gofal a gofal yn y\ncartref, yn ogystal a\u0302 chefnogaeth i ofalwyr."}, {"text_idx": "#000032", "text": "edrych ar ba mor dda mae\u2019r gwasanaethau hyn yn cyd-fynd a\u0302 beth rydym ni o\u2019r\nfarn sydd ei angen. Fe luniom ni grynodeb, fel hyn, i ddangos y gwahanol fathau o wasanaethau, ac os oeddent ar gael ymhob sir. Roedd hyn yn anoddach na\u2019r disgwyl, mae ystod dda o wasanaethau ond mewn gwirionedd mae rhestr aros enfawr ar gyfer rhai ohonynt. Neu mae\u2019n ymddangos petai llawer o wasanaethau yn dyblygu ei gilydd, ond pan rydym yn dechrau siarad a\u0302 gwahanol bobl amdanynt, mae gwahanol bobl wir yn gwerthfawrogi un gwasanaeth dros y llall."}, {"text_idx": "#000033", "text": "heddiw yn rhan ddefnyddiol o\u2019r broses mapio gwasanaethau, gan fod llawer o bobl\nyma gyda phob math o wahanol brofiadau."}, {"text_idx": "#000034", "text": "O beth rydym wedi ei gasglu hyd yma, mae\u2019n ymddangos bod gwaith gwych yn cael ei gynnal ar draws Gogledd Cymru. Roedd y mapio wedi nodi oddeutu 160 o wahanol wasanaethau ar gael i gefnogi pobl sy\u2019n byw gyda dementia. Mae cymunedau cyfeillgar i ddementia yn lledaenu\u2019n gyflym, ac mae llawer o wahanol weithgareddau\u2019n cael eu cynnal."}, {"text_idx": "#000035", "text": "problemau rydym wedi eu nodi:"}, {"text_idx": "#000037", "text": "anghytuno gyda hyn, neu o\u2019r farn ein bod wedi methu rhywbeth, bydd cyfle i\nddychwelyd at hyn yn ystod y gweithdai."}, {"text_idx": "#000039", "text": "casglu\u2019r holl wybodaeth mae angen i ni ei chyfuno i strategaeth a chytuno ar\nbeth rydym angen ei wneud i\u2019w rhoi ar waith."}, {"text_idx": "#000040", "text": "fwyaf o bobl yn yr ymgynghoriad i ddefnyddio Cynllun Gweithredu Dementia\nLlywodraeth Cymru yn y strategaeth gydag ychwanegiad thema penodol ar ofalwyr.\nFe wnaeth sawl un grybwyll problemau sydd angen i ni sicrhau eu bod yn cael eu\ncynnwys dan bob un o\u2019r thema\u0302u yn ogystal a\u0302 chynnwys gofal diwedd bywyd a\u2019r\nthema ar yr angen am ragor o gymorth."}, {"text_idx": "#000041", "text": "hired ag y bo modd Rhagor"}, {"text_idx": "#000042", "text": "wedi casglu llawer o wybodaeth am ddementia yng Ngogledd Cymru gan gynnwys data\nac ystadegau, canfyddiadau o\u2019r ymgynghoriad a gwybodaeth ynghylch y\ngwasanaethau sydd ar gael ar hyn o bryd. Rydym wedi edrych ar sut y mae\u2019r wybodaeth\nhonno\u2019n berthnasol a\u0302 Chynllun Gweithredu Llywodraeth Cymru a chrynodeb\nysgrifenedig o beth rydym wedi ei ganfod ar bob thema."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Beth yr hoffem ei wneud\nnawr yw gwirio\u2019r canfyddiadau gyda chi yn y gweithdai a dechrau datblygu\u2019r\nargymhellion a\u2019r camau angenrheidiol i roi\u2019r strategaeth ar waith, gan wella\ncefnogaeth i bobl sy\u2019n byw a\u0302 dementia, a\u2019u gofalwyr yng Ngogledd Cymru."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Dewch o hyd i Gartrefi Gofal yng Nghymru sy\u2019n diwallu\u2019ch anghenionchi.Canolbwynt ar anabledd a salwchYN EISIAU: Cynrychiolwyr GofalwyrGofalwyr ifanc sy\u2019n gofalu am oedolion a\u0302 phroblemau iechyd meddwlPlant nad ydyn nhw\u2019n mynd i\u2019r ysgolCynhwysiant Digidol"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Canolbwynt ar anabledd a salwch"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Gofalwyr ifanc sy\u2019n gofalu am oedolion a\u0302 phroblemau iechyd meddwlPlant nad ydyn nhw\u2019n mynd i\u2019r ysgolCynhwysiant Digidol"}]