[{"text_idx": "#000002", "text": "Wythnos yma, dwi\u2019n cael y fraint aruthrol o fod yn awdur preswyl gyda phwyllgor o bobl Inuit sy\u2019n ymweld a\u0302 Chymru er mwyn archwilio ffyrdd o hybu a meithrin eu hiaith. Heddiw mi deithiais i o Fethesda i Lundain er mwyn cael cyfarfod y grw\u0302p, a mynychu derbynfa arbennig ar eu cyfer yn Canada House yn Llundain."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae\u2019n gywilydd arna i i orfod cyfaddef nad oeddwn i\u2019n gwybod nesa i ddim am ddiwylliant na thafodieithoedd amryw\u2019r Inuit, ac wedi fy nhrwytho fel pawb arall mewn rhyw ddelwedd gyntefig iawn o\u2019r bobl hyn, yn hela morfilod gyda\u2019u bwya mawrion a\u2019u kayaks o groen ar dirweddau oer, oer yr Arctig. Felly mae darganfod fy hun yn cael gwahoddiad i ymuno gyda SnapChat am y tro gyntaf gan fy ffrind newydd i Maatalii yn chwalu pob rhagfarn."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae\u2019r grw\u0302p yn dod o bob rhan o diriogaethau\u2019r gogledd o Ganada, ac yn siarad yr holl dafodieithoedd o Inuktitut sydd yno, sef deuddeg, ac yn medru naw gwahanol ffurf o iaith ysgrifenedig, rhai yn sillafu mewn \u2018syllabics\u2019 a rhai yn yr wyddor Rufeinig (fel ni). Trafferthion felly wrth ddeall ei gilydd ar bapur, er bod y criw yma yn deall ei gilydd ar lafar i gyd yn reit dda, a dwi wrth fy modd gyda rhythm arbennig eu hiaith wrth i ni gerdded o gwmpas Llundain yn y glaw man yma."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae\u2019r daith wedi ei gefnogi gan y Princes Charities a\u2019r British Council, ac yn cychwyn felly gyda naws tu hwnt o frenhinol, ac ymweliad a\u2019r \u2018Chapel Royal\u2019, lle mae\u2019r criw yn cael cyflwyniad chwim iawn i hanes y DU, brenin fesul brenin. Mae\u2019n hanes sy\u2019n teimlo\u2019n estron iawn i mi fel Cymraes, a dwi\u2019n pendroni sut mae\u2019n teimlo i\u2019r Inuit, ond, diolch byth, maen nhw wedi mopio\u2019n lan ar bopeth."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Fy nghyfle i i fopio sydd wedyn, wrth ddod i nabod rhai o\u2019r grw\u0302p, gyda hanesion am fywydau mor brin ac mor arbennig, yn y gaeaf cyson, lle mae hi mor oer does modd cyffwrdd dim tu allan rhag cael llosg ia ar unwaith. \u2018Mae\u2019n broblem,\u2019 meddai Harry \u2018pan ti angen trwsio dy Snowmobile\u2019. Mae o\u2019n cerdded trwy Lundain heb got heddiw. Mae\u2019r criw\u2019n gwisgo cyfuniad o ddillad gorllewinol (os dyna yw\u2019r gair iawn, awydd dweud deheuol!) ac ambell i ddilledyn neu fwclis traddodiadol. Wedi dweud hynny dwi\u2019n cael ysgytwad go dda i fy syniadau i o beth yw traddodiad pan, yn Canada House mae arddangosfa o gelf Inuit yn cynnwys bicini a sgidiau stilletoe o groen moelrhon. \u2018O ia,\u2019 medda Maatalii, \u2018mae gen i rai o\u2019r rheina.\u2019"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae\u2019r noson yn Canada House yn dderbynfa go llewyrchus llawn pobl bwysig gyda chanape\u0301s, gwin, a sgwrs gan Uwch Gomisiynydd Canada, ond mae hefyd yn cynnwys perfformiad gan rai o\u2019r grwp, o ganu gwddf Inuit. Dau ohonynt yn sefyll law yn llaw canu yn erbyn ei gilydd ynghyd a drwm arbennig, mewn math o frwydr anhygoel, ffyrnig ac urddasol. A dyna\u2019r argraff dwi wedi ei gael hyd hyn. Penderfynol, addfwyn ac urddasol. Dwi\u2019n cofio clywed yr awdur o wlad yr ia \u2018Sj\u00d8n\u2019 yn dweud na ddylem ni gyfri maint iaith yn o\u0302l faint o bobl sy\u2019n ei siarad ond yn o\u0302l faint mae\u2019n medru ei ddweud. Dwi\u2019n amau\u2019n wir fod yr iaith Inuktitut yn dal llond byd, na, llond bydysawd."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ac eto, argraff o bobl mor unedig dwi\u2019n ei gael, sy\u2019n chwerthin gyda\u2019i gilydd, yn rhannu jo\u0302c a llawer iawn o gariad."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Yng Nghanolfan Bedwyr heddiw, yn fy nhre enedigol i, y stop cyntaf ar fy nhaith trwy Gymru gyda Phwyllgor Iaith yr Inuit, meddwl am botensial technoleg i gefnogi\u2019n diwylliannau a\u2019n ieithoedd ydan ni."}, {"text_idx": "#000018", "text": "\u2018Mewn rhannau o Nunivut,\u2019 medda Robbie, un o\u2019r pwyllgor, \u2018mae saithdeg y cant o\u2019r boblogaeth o dan 30 mlwydd oed, ac maen nhw\u2019n defnyddio\u2019r cyfryngau cymdeithasol drwy\u2019r adeg. Ma\u2019n rhaid i ni gadw fyny efo nhw!\u2019"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mae Maatalii, un arall o\u2019r pwyllgor, yn bennaeth ar \u2018Inuit Nunangat\u2019 sef mudiad ieuenctid yr Inuit yng Nghanada, a dwi\u2019n gweld bod cyfrif twitter y mudiad hwnnw\u2019n brysur iawn. Mae\u2019r bobl ifanc hyn, hyd yn oed yn yr ardaloedd lle mae\u2019r tafodieithoedd yn cael eu cyfleu trwy syllabics, yn barod wedi mabwysiadu\u2019r wyddor Rufeinig gan mai dyna yw\u2019r ffordd rwyddaf o deipio ar gyfrifiadur o Ganada. Os na allent deipio\u2019r Inuktitut yn rhwydd, maen nhw\u2019n troi i\u2019r Saesneg. A dyma yw\u2019r tanwydd sydd wedi sbarduno, fwy na dim efallai, y brys newydd i gytuno gwyddor Inuktiut unedig, a system sillafu sy\u2019n defnyddio\u2019r wyddor Rufeinig, wedi ei gytuno gan bob un o\u2019r cymunedau hyn."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Er bod aelodau\u2019r grw\u0302p yn gyfforddus iawn wrth ddefnyddio Smartphone a ballu, mae nifer o\u2019r grw\u0302p mewn oed, a phan, yng Nghanolfan Bedwyr ddaw\u2019r cwestiwn anodd \u2018Oes unrhyw un ohonoch chi\u2019n arbenigwyr gyda thechnoleg o gwbl?\u2019 ysgwyd pen wna\u2019r grw\u0302p yn anffodus."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ac mae gobaith, yma\u2019n Canolfan Bedwyr, lle mae\u2019r ti\u0302m unai\u2019n gyfarwydd a\u0302, neu wedi creu, meddalwedd amryw i wneud y gwaith o drosi rhwng un iaith a\u2019r llall yn fwy rhwydd. Gobeithio felly, y bydd modd canfod rhaglen all helpu\u2019r Inuit i drosi rhwng Syllabic a\u2019r wyddor Rufeinig ar gyffyrddiad botwm. Hefyd, mae\u2019r criw\u2019n gweld potensial mewn ffyrdd newydd cyffroes o dorfoli (crowdsourcing) er mwyn casglu geiriau."}, {"text_idx": "#000023", "text": "\u2018Cadwch mewn cysylltiad,\u2019 meddai\u2019r Athro Jerry Hunter, \u2018Da ni\u2019n cydweithio gyda nifer o ddiwylliannau ar draws y byd, a da ni\u2019n awyddus eich cefnogi chi a\u2019ch iaith mewn unrhyw ffordd.\u2019"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Y peth pwysig, yn o\u0302l nifer o\u2019r grw\u0302p, ydi bod pawb yn deall bod tafodiaith yn gywir, bod pob un o\u2019r ffurfiau o ysgrifennu a siarad yn gywir, a bod pob caniata\u0302d iddyn nhw hefyd ffynnu, ochr yn ochr a\u0302\u2019r system newydd. Felly, yng nghanolfan Bedwyr, mae cwestiwn yn dod, sydd efallai yn un sy\u2019n bwysig i ni fel Cymry hefyd ei bendroni:"}, {"text_idx": "#000037", "text": "\u2018Does gennym ni nunlle fel hyn,\u2019 meddai Rita wrtha i ar o\u0302l yr ymweliad a\u2019r llyfrgell \u2018Nunlle canolog. Mae \u2018na lefydd sy\u2019n storio hen bethau fel celf neu wrthrychau\u2019n saff, ond nid ein llefydd ni ydyn nhw, nid ni sy\u2019n berchen arnyn nhw.\u2019"}, {"text_idx": "#000040", "text": "O glywed hanesion am sut y sefydlwyd pob un o\u2019r mudiadau a mentrau hyn, mae cymaint o barch at y bobl wnaeth y gwaith, eu brwydrau hir gwleidyddol a\u2019u gwaith diflin a alluogodd i\u2019n diwylliant cael y fath adnoddau tu cefn iddi. Pobl debyg i\u2019r pwyllgor Inuit yma, dwi\u2019n meddwl, sy\u2019n gweithio\u2019n ddiwyd tros eu hiaith yn erbyn cymaint o rwystrau. Mae\u2019n bosib mae o ymysg pwyllgor fel hyn y bydd Inuit y dyfodol yn ffindio eu harwyr diwylliannol nhw, fel y mae sefydlwyr S4C er enghraifft yn adnabyddus yng Nghymru, er dwi\u2019n sicr nad ydi\u2019r fath syniad yn croesi meddwl neb yn y grw\u0302p."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Dim ond un aelod seneddol sydd gan yr holl ardal, er ei bod yn cynrychioli 25% o diriogaeth Canada. Maen nhw\u2019n cael trafferth cael llais wleidyddol yn rhyngwladol hefyd, am bethau fel newid hinsawdd, er bod y pwnc mor bwysig i\u2019w bywydau. Fel dywedodd Maatalii \u2018Os oes gennych chi ffyrdd o rew, mae\u2019n wirioneddol o ots fawr os nad ydyn nhw wedi rhewi bellach.\u2019 Rhwng yr holl anawsterau, mae\u2019n gallu bod yn anodd gweithio ar hybu diwylliant ac iaith."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Hefyd mae graddfa pob un o\u2019n adnoddau ieithyddol ni yn ymddangos yn fawr iawn i\u2019r Inuit, gan bod y niferoedd sy\u2019n siarad eu hiaith yn llai, er bod ei ganranau\u2019n aml destyn edmygedd i ni mewn rhai ardaloedd. Yn ardal Rita er enghraifft mae bron i gant y cant o bobl yn siarad Inuktut."}, {"text_idx": "#000054", "text": "\u2018Ti ugain mlynedd yn hwyr,\u2019 medda un o\u2019r staff gyda gwe\u0302n wrth i mi ddweud hyn."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Ar daith dywys i siambr y Senedd, da ni\u2019n trafod manteision cael siambr gron, a\u2019r gwahaniaeth a thebygrwydd rhwng cynulliad Nunivut a\u2019n cynulliad ni. Wedyn cawn ein tywys i\u2019r ystafell gyfarfod fawr, lle mae te a choffi, ac yn lle, ychydig funudau\u2019n ddiweddarach, daw Carwyn Jones i gymryd ei sedd wrth y bwrdd gyda\u2019r pwyllgor."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Mae o, wrth gwrs, yn wybodus am daith yr iaith trwy\u2019r ganrif ddiwethaf, ac yn rhoi hanes cyflym i\u2019r grw\u0302p."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Mae\u2019n fy nharo i, o\u2019i weld gyda\u2019r Inuit, bod ein system wleidyddol bellach mor hyderus, mor llawn awdurdod. Mor bell ydan ni wedi dod gyfeillion!"}, {"text_idx": "#000074", "text": "Yn drist iawn mae fy nhaith i gyda\u2019r Inuit yn dod i ben heddiw, er mod i\u2019n gobeithio cael sgwrs gyda rhai o\u2019r grw\u0302p am sut aiff yr ymweliad i Lwynywerod fory."}]