[{"text_idx": "#000006", "text": "Roedd y symposiwm yn gyfle i wrando ar ystod ddiddorol o gyflwyniadau a oedd yn ymchwilio i dreftadaeth gyfoethog Prydain o ran gwaith mapio, technegau arolygu arloesol a grym mapiau i gyfleu hunaniaeth genedlaethol. Wrth ganolbwyntio ar waddol cartograffig Cymru, datgelwyd manylion diddorol am dirnodau hanesyddol, ffiniau tiriogaethol a newidiadau diwylliannol a thaflwyd goleuni ar hunaniaeth Cymru sy\u2019n esblygu."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Bu\u2019r symposiwm hefyd yn clodfori crefft a chelfyddyd creu mapiau. Rwy\u2019n argymell eich bod yn ymweld a\u0302 Chasgliad Mapiau\u2019r Llyfrgell Genedlaethol lle gallwch weld eitemau sy\u2019n amrywio o\u2019r map cyntaf erioed yn Gymraeg (1677) i ddyluniad cain ar gyfer clawr map o\u2019r Wyddfa i dwristiaid, a luniwyd gan yr Arolwg Ordnans yn 1936."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mewn enghraifft ddiddorol a oedd yn dangos sut y gall gwaith mapio digidol a deunydd o archif hanesyddol ddylanwadu ar ymchwil gyfoes, bu Scott Lloyd o\u2019r Comisiwn Brenhinol yn so\u0302n am y swyddogion terfynau (meresmen) a ffiniau plwyfi Cymru. Y swyddog terfynau, sef clerc y plwyf neu warden yr eglwys fel rheol, fyddai\u2019n penderfynu ar ffiniau plwyfi. Yn ystod yr ymchwil a gyflawnwyd ar gyfer y prosiect Mapio Dwfn Archifau Ystadau archwiliwyd tarddiad y ffiniau a ddangoswyd ar argraffiad cyntaf y Mapiau Cyfres Sirol 25 modfedd (1:2,500)."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Dangosodd Scott sut y mae llyfrau nodiadau arolygwyr, nas cyhoeddwyd, ar gyfer detholiad o blwyfi yn y gogledd-ddwyrain yn taflu goleuni gwerthfawr ar y broses o bennu\u2019r ffiniau hynny. O ganlyniad i\u2019r ymchwil hon, roedd yn bosibl ail-lunio ffiniau\u2019r hen drefgorddau, ac roedd hynny yn ei dro o gymorth i ddatgloi llawer o ddogfennau archif o\u2019r cyfnod cyn 1800. Yn aml, byddai tystiolaeth o ffiniau trefgorddau canoloesol a amlinellwyd ar yr argraffiad cyntaf yn diflannu o argraffiadau dilynol. Roedd y wybodaeth am drefgorddau o gymorth i ddeall archifau ystadau ac fe\u2019i gwnaeth yn bosibl creu, am y tro cyntaf erioed, set ddata fanwl o ffiniau wedi\u2019u hail-lunio ar gyfer trefgorddau yn yr ardal hon o Gymru."}, {"text_idx": "#000011", "text": "2. Darn allan o Lyfr Sylwadau am Ffiniau (1871) sy\u2019n dangos arolwg o ffin trefgordd ar gyfer Buddugre yn Llanarmon-yn-Ia\u0302l, ond mae\u2019r croesau coch yn dynodi na chafodd ei defnyddio ar y map terfynol a argraffwyd. Llun o Gasgliad 26 yr Arolwg Ordnans, Yr Archifau Gwladol."}, {"text_idx": "#000012", "text": "3. Enwau\u2019r Syrfe\u0308wr o\u2019r Arolwg Ordnans, y swyddog ffiniau a dynnodd sylw at y ffin a labrwr, y bu pob un ohonynt yn rhan o\u2019r arolwg ffiniau. Llun o Gasgliad 26 yr Arolwg Ordnans, Yr Archifau Gwladol."}, {"text_idx": "#000013", "text": "4. Llyfr Sylwadau am Ffiniau ar gyfer trefgordd Tryddyn (Treuddyn) ym mhlwyf yr Wyddgrug yn Sir y Fflint, sy\u2019n dangos y llyfrau nodiadau gofynnol wedi\u2019u rhifo ar gyfer manylion ffiniau o drefgorddau cyfagos. Llun o Gasgliad 26 yr Arolwg Ordnans, Yr Archifau Gwladol."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Ymunwch a\u0302\u2019r rhestr e-bostio i dderbyn diweddariadau rheolaidd. Mae\u2019n rhad ac am ddim!"}]