[{"text_idx": "#000004", "text": "Abermagwr: Y fila Rufeinig anghysbell yng Nghymru lle darganfuwyd bowlen unigryw o wydr nadd a thystiolaeth gynnar o grefft y to\u0308wr"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae\u2019r adroddiad cloddio terfynol ar gyfer un o\u2019r fila\u0302u mwyaf anghysbell yng Nghymru, yn Abermagwr yng Ngheredigion, newydd gael ei gyhoeddi yn y cylchgrawn Archaeologia Cambrensis. Mae\u2019n adrodd stori lawn y darganfyddiad rhyfeddol hwn, sydd wedi dweud cymaint wrthym am ddylanwad y Rhufeinwyr ar dirwedd wledig gorllewin Cymru 1800 o flynyddoedd yn o\u0302l."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Adeilad cymharol wladaidd oedd y fila, gyda lloriau clai a thanau agored, ond syfrdanwyd yr archaeolegwyr gan ddarganfyddiad hollol annisgwyl: darnau o un o\u2019r llestri gwydr Rhufeinig ceinaf yng Nghymru. Hefyd dangosodd gwaith ymchwil i\u2019r llechi to mor fawr oedd y dasg o doi\u2019r fila: defnyddiwyd 6,600 o lechi carreg a oedd yn pwyso hyd at 23 tunnell fetrig."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Daethpwyd o hyd i fila Rufeinig Abermagwr wrth dynnu lluniau o\u2019r awyr yn ystod haf sych 2006, a hon oedd y fila Rufeinig gyntaf i\u2019w darganfod yn ardal Bae Ceredigion. Dyma\u2019r fila fwyaf anghysbell yng Nghymru y gwyddom amdani, yn 50 km i ffwrdd o\u2019i chymydog agosaf, ac mae\u2019r cloddio yno wedi taflu goleuni newydd ar agweddau ar fywyd yn y cyfnod Rhufeinig diweddar yng ngorllewin Cymru. Yn fwyaf arbennig, mae\u2019r darganfyddiad wedi newid ein syniadau am hanes cynnar canolbarth a gorllewin Cymru: tybiwyd hyd yma fod hon yn ardal dan reolaeth filwrol heb fawr ddim rhyngweithio rhwng y Rhufeinwyr a\u2019r poblogaethau lleol, ac mai bach oedd ymwneud y brodorion a\u0302\u2019r ffordd Rufeinig o fyw."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Dangosodd y cloddiadau i\u2019r fila gael ei sefydlu tua OC 230, canrif o leiaf ar o\u0302l i\u2019r milwyr adael y gaer Rufeinig gerllaw. Roedd pobl yn byw yno hyd tua OC 330 hyd nes i da\u0302n ei dinistrio\u2019n llwyr. Cafodd pot coginio ei ollwng ar lawr y gegin a\u2019i adael yno, sy\u2019n dangos bod y preswylwyr wedi ffoi ar frys. Mae tystiolaeth i adfeilion y fila gael eu hailfeddiannu rywbryd yn ystod y cyfnod Rhufeinig diweddar neu\u2019r cyfnod o\u0302l-Rufeinig, ond yn ystod y canrifoedd diwethaf cafodd cerrig yr adeilad eu dwyn ac aeth yn angof yn y dirwedd."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Y darganfyddiad mwyaf arbennig oedd y llestr gwydr nadd nodedig o\u2019r cyfnod Rhufeinig diweddar a gafodd ei wneud yn y Rheindir yn yr Almaen. Mae\u2019n debyg bod y llestr yn bowlen fach. Mae\u2019r darnau sydd wedi goroesi wedi\u2019u haddurno a\u0302 thri band o waith ffased-dorri geometrig ac mae llestri o\u2019r fath yn brin ym Mhrydain. Yn o\u0302l yr Athro Jennifer Price o Brifysgol Durham, a ysgrifennodd yr adroddiad arbenigol arno, dyma un o\u2019r enghreifftiau gorau o waith gwydr o\u2019r cyfnod Rhufeinig diweddar i\u2019w darganfod yng Nghymru: \u2018Its quality is vastly superior to the rest of the glass vessels found at the villa, and indeed to virtually all the late Roman tablewares known in Wales...\u2019"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Crefft ac arloesedd y Rhufeinwyr: Y to o lechi carreg"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Byddai\u2019r to gorffenedig o lechi pumonglog a chweonglog pigfain wedi bod yn hynod addurnol. Mae Bill Jones yn amcangyfrif bod angen tua 6,600 o lechi ar gyfer to\u2019r prif adeilad, a rhyw 2,475 o lechi ar gyfer toeon llai yr adenydd. Byddai\u2019r to cyfan wedi pwyso rhwng 18 a 23 o dunelli metrig, gan ddibynnu ar feintiau\u2019r llechi Rhufeinig a ddefnyddiwyd. Byddai trawstiau derw sylweddol wedi cynnal pwysau enfawr y llechi."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae\u2019r fila wedi\u2019i chladdu o dan dir amaethyddol modern, ond mae\u2019r darganfyddiadau\u2019n cael eu harddangos yn Amgueddfa Ceredigion yn Aberystwyth, a gellir astudio ffotograffau a chynlluniau ar-lein yn "}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mae\u2019r holl ddarganfyddiadau o\u2019r fila wedi\u2019u rhoi ar adnau yn Amgueddfa Ceredigion, Aberystwyth, ac mae\u2019r darganfyddiadau gorau\u2019n cael eu harddangos yno. Mae\u2019r archif ddigidol a phapur i\u2019w chael yng Nghofnod Henebion Cenedlaethol Cymru, Aberystwyth."}, {"text_idx": "#000026", "text": "3 \u2013 Darn o lestr Rhufeinig o wydr nadd: y darganfyddiad gwreiddiol gan wirfoddolwr lleol ym mis Gorffennaf 2011 (Hawlfraint y Goron CBHC)."}]