[{"text_idx": "#000000", "text": "CartrefCroeso i\u2019ch ro\u0302l newyddGweithio gyda chymunedauEich rolauCefnogaeth i gynghorwyrGweld pob Pwnc"}, {"text_idx": "#000001", "text": "\u2302 \u2192 Llywodraethu yng Nghymru"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae pedair \u2018haen\u2019 o ddemocratiaeth gynrychioladol yng Nghymru. Yn gwasanaethu Cymru, mae 40 Aelod o Senedd y DU, er bod disgwyl i hyn newid yn y dyfodol, 60 Aelod o Senedd Cymru a 1,234 o gynghorwyr lleol wedi\u2019u hethol i gynghorau sir neu gynghorau bwrdeistref sirol. Yn y rhan fwyaf o ardaloedd gwledig ac mewn rhai ardaloedd trefol, mae cyngor tref a chymuned hefyd yn gwasanaethu\u2019r etholaeth. Mae dros 8,000 o gynghorwyr tref a chymuned yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae 3 awdurdod parc cenedlaethol sy\u2019n cynnwys Bannau Brycheiniog, Arfordir Penfro ac Eryri; mae\u2019r aelodaeth yn cynnwys rhai aelodau sy\u2019n cael eu penodi gan Lywodraeth Cymru a chynghorwyr sydd wedi\u2019u penodi gan yr awdurdodau lleol sydd a\u0302 thir o fewn y parc cenedlaethol."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae pedwar heddlu Cymru \u2013 Gwent, Dyfed-Powys, Gogledd Cymru a De Cymru i gyd yn cael eu llywodraethu gan Gomisiynydd Heddlu a Throsedd etholedig ac mae panel heddlu a throsedd yn craffu arnynt, sy\u2019n cynnwys cynghorwyr sydd wedi\u2019u penodi gan yr awdurdodau lleol perthnasol."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Cyrff a Noddir gan Lywodraeth Cymru"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae amrywiaeth o gyrff a noddir gan Lywodraeth Cymru yng Nghymru hefyd. Cyrff cyhoeddus yw\u2019r rhain, sydd a\u0302 ro\u0302l ymgynghorol, polisi cyhoeddus, neu reoleiddiol neu sy\u2019n gyfrifol am gyllid cyhoeddus neu ddarpariaeth gwasanaethau. Mae Llywodraeth Cymru\u2019n gwneud penodiadau cyhoeddus i fyrddau\u2019r cyrff hyn. Mae enghreifftiau\u2019n cynnwys Cyngor Celfyddydau Cymru, Cyfoeth Naturiol Cymru a Chwaraeon Cymru."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae saith Bwrdd Iechyd yng Nghymru\u2019n gyfrifol o fewn eu hardal ddaearyddol nhw am gynllunio, ariannu a darparu gwasanaethau gofal iechyd cynradd \u2013 meddygon teulu, fferyllfeydd, deintyddion ac optometryddion, gwasanaethau ysbytai a gwasanaethau cymunedol. Mae aelod etholedig o awdurdod o fewn ardal y Bwrdd Iechyd Lleol ar bob un o\u2019r Byrddau."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae Cyd-bwyllgorau Corfforedig yn gyrff llywodraeth leol a bydd gan bob un gyfansoddiad gwahanol wedi\u2019i gytuno gan ei aelodau. Bydd Arweinwyr pob cyngor yn y rhanbarth yn ffurfio\u2019r Pwyllgor, ynghyd ag aelodau cyfetholedig eraill ac uwch aelod o\u2019r Parc Cenedlaethol os oes un yn yr ardal."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Beth mae cynghorau\u2019n ei wneud?"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Mae cynghorau\u2019n darparu amrywiaeth o wasanaethau i\u2019w cymunedau. Mae rhai\u2019n statudol sy\u2019n golygu bod rhaid eu darparu. Mae\u2019r rhain yn cynnwys casglu gwastraff a llyfrgelloedd. Mae eraill yn rhai rheoliadol. Mae\u2019n rhaid darparu\u2019r rhain hefyd ac maent yn cynnwys cynllunio a rheoli datblygu tir ac eiddo, a thrwyddedu, er enghraifft, eiddo neu dacsis. Yn olaf, mae gwasanaethau yn o\u0302l disgresiwn, a gall cynghorau ddewis darparu\u2019r rhain, fel hyrwyddo twristiaeth."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Dyma rai enghreifftiau o\u2019r hyn mae\u2019ch cyngor yn gyfrifol amdano:"}, {"text_idx": "#000015", "text": "AddysgYsgolion a chludiant i\u2019r ysgol"}, {"text_idx": "#000016", "text": "TaiStrategaethau, cyngor, darpariaeth a gweinyddu budd-daliadau"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Gwasanaethau cymdeithasolGofalu am ac amddiffyn plant, pobl hy\u0302n a phobl anabl"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Priffyrdd a chludiantCynnal a chadw ffyrdd, rheoli traffig a chynllunio, enwi strydoedd"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Rheoli gwastraffCasglu gwastraff, ailgylchu a thipio anghyfreithlon"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Gwasanaethau hamdden a diwylliantLlyfrgelloedd, amgueddfeydd, canolfannau hamdden a\u2019r celfyddydau"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Gwasanaethau amgylcheddolDiogelwch bwyd, rheoli llygredd"}, {"text_idx": "#000022", "text": "CynllunioCynllunio datblygiadau a rheoli datblygiadau"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Datblygu economaiddDenu busnesau newydd, hyrwyddo hamdden a thwristiaeth"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Cynllunio rhag argyfwngYn achos argyfyngau fel llifogydd, afiechydon neu ymosodiadau terfysgol"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Gwaith y Cyngor a chydweithio"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Gweithio gyda Llywodraeth y DU"}, {"text_idx": "#000027", "text": "Gweithio gyda Chynghorau Tref a Chymuned"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Croeso i\u2019ch ro\u0302l newyddGweithio gyda chymunedauLlywodraethu yng NghymruEich rolau yn y CyngorY fframwaith moesegolRheolau a rheoliadau"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Cyfathrebu a\u2019r cyfryngauMaterion a heriau i gynghorauCyllid a rheoli arianGweithio gyda swyddogionCynllunio, Perfformiad ac Adrodd CorfforaetholCefnogaeth i gynghorwyr"}]