[{"text_idx": "#000003", "text": "Mae\u2019r rhyngrwyd yn lle gwych i gysylltu a\u0302 ffrindiau, gweithio ar brosiectau, a gwneud arian hyd yn oed. Fodd bynnag, mae rhai pobl yn defnyddio\u2019r rhyngrwyd i geisio cymryd eich arian CHI! Yn anffodus, mae dulliau twyllo\u2019n dod yn fwyfwy datblygedig ond peidiwch a\u0302 phoeni, rydw i yma i helpu! Yn y blogbost hwn byddwn yn edrych ar e-byst twyll, beth ydyn nhw, sut i\u2019w hadnabod a beth i\u2019w wneud pan fyddwch chi\u2019n eu derbyn."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Gwnewch yn siw\u0302r eich bod yn darllen tudalen Prifysgol Aberystwyth ar e-byst sbam cyn darllen y blogbost hwn."}, {"text_idx": "#000005", "text": "E-bost sydd wedi ei gynllunio i geisio cael eich data personol sensitif yw e-bost gwe-rwydo. Gallai\u2019r data fod ar ffurf eich cyfeiriad, gwybodaeth cerdyn credyd, neu eich manylion banc hyd yn oed! Mae e-byst gwe-rwydo fel arfer yn cael eu gwneud i edrych fel e-byst busnes cyfreithlon fel yr enghraifft isod."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae\u2019n hawdd gweld sut y gallai rhywun gael ei dwyllo gan e-bost gwe-rwydo fel hwn. Yn gyntaf, mae\u2019r e-bost yn rhoi gwybod i\u2019r sawl y mae\u2019n ei dargedu y gallai ei gyfrif banc fod wedi\u2019i beryglu, sy\u2019n annog y darllenwr i weithredu ar frys. Yn ail, does dim byd yn amheus am y cyswllt ar yr olwg gyntaf. Felly sut y gallwch chi ddweud y gwahaniaeth rhwng e-bost busnes cyfreithlon ac e-bost gwe-rwydo?"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Sylwch ar yr iaith a ddefnyddir: Ydy\u2019r e-bost yn cynnwys ymadroddion fel \u2018mae angen eich sylw ar unwaith\u2019 neu \u2018mae gennych chi 24 awr hyd nes y byddwn yn rhewi eich cyfrif?\u2019 Mae hwn yn fath o beirianneg gymdeithasol sydd wedi\u2019i gynllunio i ysgogi ymateb emosiynol gan y dioddefwr. Drwy fygwth y bydd canlyniadau i beidio ag ymateb, mae\u2019r e-bost yn eich annog i weithredu ar unwaith heb gael cyfle i edrych ar yr e-bost yn iawn. Weithiau mae\u2019n bosib na fydd e-bost gwe-rwydo yn eich cyfarch yn uniongyrchol, sef arwydd arall bod yr e-bost wedi ei greu o dempled.\nGwneud cynnig na allwch ei wrthod: Weithiau nid yw e-byst gwe-rwydo yn cynnwys bygythiadau; gallant hefyd fod yn gynigion i geisio eich temtio. Ydych chi erioed wedi derbyn e-bost yn rhoi gwybod eich bod chi wedi ennill cystadleuaeth neu fod modd i chi arbed arian os defnyddiwch chi go\u0300d taleb? Mae siawns dda mai e-byst gwe-rwydo yw\u2019r \u2018cynigion\u2019 hyn. Fel y nodwyd uchod, mae\u2019n ddoeth ystyried yr iaith a ddefnyddir. Mae llawer o e-byst gwe-rwydo yn dweud wrth y sawl sy\u2019n ei ddarllen mai dim ond \u2018o fewn 24 awr\u2019 y mae\u2019r \u2018cynigion\u2019 ar gael er mwyn ysgogi brys yn yr un modd. Rheol wych yw pan fo cynnig yn ymddangos yn rhy dda i fod yn wir, mae\u2019n debyg ei fod.\nChwiliwch am gamgymeriadau sillafu a gramadeg: Os yw e-bost yn honni ei fod yn dod gan fusnes cyfreithlon, a\u2019ch bod yn ansicr a yw\u2019n e-bost gwe-rwydo ai peidio, ystyriwch gynnwys yr e-bost. Ydy\u2019r e-bost yn cynnwys camgymeriadau sillafu a gramadeg difrifol? Mae llawer o negeseuon e-bost gan fusnesau go iawn yn awtomataidd ac anaml iawn y byddant yn cynnwys gwallau sillafu a gramadeg, os o gwbl. Ond mae e-byst gwe-rwydo yn aml yn cael eu creu gan ddefnyddwyr unigol, felly maen nhw\u2019n fwy tueddol o gynnwys camgymeriadau sillafu na gohebiaeth swyddogol.\nGwiriwch enw parth yr e-bost: Pan fyddwch yn archebu rhywbeth gan Amazon, byddwch yn derbyn e-bost yn cadarnhau eich archeb gyda rhif cadarnhau. Dylai\u2019r e-bost ddod gan y cyfeiriad \u2018auto-confirm@amazon.co.uk.\u2019 Os byddwch yn cael e-bost yn dweud wrthych eich bod wedi archebu rhywbeth nad oes gennych chi gof o\u2019i archebu, rwy\u2019n cynghori\u2019n gryf eich bod yn gwirio\u2019r cyfeiriad e-bost. Os oes rhywbeth yn ymddangos yn amheus, gwrandewch ar eich greddf a pheidiwch ag agor yr e-bost.\nGwrandewch ar rybuddion meddalwedd cleient eich e-bost: Mae rhai e-byst gwe-rwydo\u2019n cael eu canfod gan feddalwedd diogelwch awtomatig cleient eich e-bost. Er enghraifft, bydd Outlook yn eich rhybuddio ynghylch agor e-byst gan gleientiaid allanol (defnyddiwr sy\u2019n anfon e-bost atoch gan gleient e-bost gwahanol.) Bydd Outlook hefyd yn eich rhybuddio i beidio a\u0302 chlicio ar unrhyw ddolenni na lawrlwytho unrhyw atodiadau o e-byst y tu allan i rwydwaith y Brifysgol. Oni bai eich bod yn adnabod yr anfonwr, rwy\u2019n argymell yn gryf eich bod yn peidio ag agor unrhyw e-byst gan gleient allanol.\nCysylltwch a\u0302\u2019r cwmni: Mae llawer o e-byst gwe-rwydo wedi eu cuddio fel e-byst swyddogol gan gwmni\u0308au yn y byd go iawn. Rhai cwmni\u0308au sy\u2019n cael eu dynwared yn aml gan dwyllwyr gwe-rwydo yw Amazon, y Post Brenhinol, a llawer o gwmni\u0308au bancio. Os ydych chi\u2019n ansicr a yw e-bost yn un swyddogol, anfonwch e-bost atynt neu ffoniwch eu cangen gwasanaeth cwsmeriaid ac esboniwch eich sefyllfa. Bydd llawer yn dod yn o\u0302l atoch yn brydlon ac yn gallu eich helpu!"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Yn ffodus, nid yw derbyn e-bost gwe-rwydo yn ddigon i chi ddioddef ymosodiad gwe-rwydo ac nid yw ei agor i wirio ei gynnwys chwaith. Fodd bynnag, ni ddylech chi BYTH glicio ar unrhyw beth sydd mewn e-bost gan rywun nad ydych yn ei adnabod. Dylid osgoi unrhyw ddolenni neu atodiadau oherwydd mae\u2019n bosib i ymosodiad gwe-rwydo ddigwydd heb i chi rannu unrhyw wybodaeth bersonol hyd yn oed. Os yw\u2019r e-bost yn edrych yn amheus i chi yna fe\u2019ch cynghorir i\u2019w ddileu. Os daw\u2019r e-bost gan gwmni rydych yn gysylltiedig ag ef fel eich banc, ac os ydych chi\u2019n ansicr a yw\u2019r ohebiaeth yn swyddogol, dylech gysylltu a\u0302 changen gwasanaethau cwsmeriaid eich banc am gymorth."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Rwyf yn argymell hefyd eich bod yn rhoi gwybod i\u2019r Gweithgor Gwrth Gwe-Rwydo neu\u2019r Ganolfan Seiberddiogelwch Genedlaethol. Os ydych yn derbyn e-bost yr ydych chi\u2019n ei amau i\u2019ch cyfrif e-bost Prifysgol, anfonwch hyn ymlaen at Gwasanaethau Gwybodaeth (gg@aber.ac.uk) yn syth. Os cewch neges destun rydych chi\u2019n tybio ei bod yn ymgais i we-rwydo, anfonwch y neges ymlaen i rif 7762. Trwy adrodd am e-byst a negeseuon destun o\u2019r fath, mae llai a llai o bobl yn cael eu twyllo gan sgamiau gwe-rwydo."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Rydw i wedi fy nhwyllo gan e-bost gwe-rwydo\u2019n ddamweiniol. Beth ddylwn i ei wneud nawr?"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mae\u2019r rhan hon o\u2019r blogbost yn bwysig iawn oherwydd po gyntaf y byddwch chi\u2019n gweithredu wrth agor e-bost gwe-rwydo, y mwyaf o wybodaeth y gallwch chi ei hamddiffyn rhag seiberdroseddwyr. Y cam cyntaf yw peidio a\u0302 chynhyrfu, er ei bod yn haws dweud na gwneud. Cofiwch ei bod yn annhebygol iawn y bydd agor e-bost gwe-rwydo yn unig yn peryglu eich gwybodaeth. Fodd bynnag, peidiwch byth a\u0302 chlicio ar unrhyw ddolenni yn yr e-bost na lawrlwytho unrhyw atodiadau. Beth am ddychmygu eich bod chi wedi clicio ar ddolen e-bost gwe-rwydo yn ddamweiniol, ac mae\u2019n agor ffurflen i\u2019w llenwi \u2013 PEIDIWCH A\u0302 NODI UNRHYW WYBODAETH BERSONOL! Gellir defnyddio\u2019r wybodaeth hon i gael mynediad at asedau fel eich cyfrif banc yn ogystal a\u0302 chyfrifon eraill y gallech fod yn eu defnyddio ar y Rhyngrwyd. Weithiau bydd y dolenni hyn yn lawrlwytho meddalwedd faleisus niweidiol yn awtomatig i\u2019ch cyfrifiadur yn y cefndir heb i chi sylweddoli hynny."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Os byddwch chi\u2019n clicio\u2019n ddamweiniol ar ddolen mewn e-bost gwe-rwydo, cysylltwch a\u0302 Gwasanaethau Gwybodaeth ar unwaith."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Eisiau dysgu mwy? Edrychwch ar ein Casgliad LinkedIn Learning ar e-byst a negeseuon gwe-rwydo i gael rhagor o wybodaeth."}, {"text_idx": "#000015", "text": "\u2190 Cyflwyno nodweddion newydd yn LinkedIn LearningAdnoddau i\u2019ch helpu i baratoi ar gyfer eich arholiadau \u2192"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Leave a Comment Diddymu ymateb"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Ni fydd eich cyfeiriad e-bost yn cael ei gyhoeddi. Mae'r meysydd gofynnol yn cael eu marcio *"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Cadw fy enw, e-bost a gwefan o fewn y porwr hwn ar gyfer y tro nesaf fyddai'n gadael sylw."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Notify me of follow-up comments by email."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Notify me of new posts by email."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Tanysgrifiwch i'r blog drwy e-bost\nTeipiwch eich cyfeiriad e-bost isod i danysgrifio i'r blog hwn er mwyn derbyn hysbysiadau drwy e-bost am gyhoeddiadau newydd ar y blog."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Tanysgrifiwch i'r blog drwy e-bost"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Teipiwch eich cyfeiriad e-bost isod i danysgrifio i'r blog hwn er mwyn derbyn hysbysiadau drwy e-bost am gyhoeddiadau newydd ar y blog."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Creu, datrys problemau ac arloesi digidol\nCyfathrebu, cydweithredu a chyfranogiad digidol\nLlythrennedd gwybodaeth, data a chyfryngau"}]