[{"text_idx": "#000000", "text": "David Vaughan Thomas yw un o\u2019r cyfansoddwyr pwysicaf yng nghyfnod trawsnewidiol cerddoriaeth Gymreig o\u2019r cyfnod Fictoraidd i\u2019n hamserau ni. Unigolyn hynod ddawnus oedd o mewn sawl maes, yn fwyaf nodedig mewn mathemateg, sef ei radd gyntaf yn Rhydychen a thra oedd yn astudio yn y fan honno y daeth ei ddoniau fel pianydd i\u2019r fei. Ar o\u0302l cyfnodau\u2019n addysgu yng Ngholeg y Gwasanaethau Unedig ac Ysgol Harrow, yn y pen draw ymgartrefodd yn o\u0302l yn Abertawe lle mwynhaodd yrfa lawrydd. Cafodd BMus o Rydychen ym 1906 a\u2019r DMus ychydig yn ddiweddarach ym 1911."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Datganwyd mai\u2019r \u2018bennod gyntaf yng nghydnabyddiaeth Lloegr o gerddoriaeth Gymreig\u2019 oedd perfformiad cyntaf The Bard yn Llundain ym 1912 a dilynodd gyfansoddi gweithiau eraill ar raddfa fawr megis Llyn y Fan a\u2019r Song for St. Cecilia\u2019s Day. Mae\u2019r gweithiau hyn yn dangos byd-olwg Ewropeaidd allblyg cyfansoddwr oedd yn prysur cael ei draed dano ar adeg gyffrous yn hanes cerddoriaeth. Cause ce\u0301le\u0300bre ym myd cerddoriaeth Cymru am dipyn o amser oedd ei fethiant i sicrhau Cadair a Chyfarwyddiaeth Cerddoriaeth ym Mhrifysgol Cymru. Penodwyd Syr Walford Davies (a rhoi iddo ei deitl diweddarach) a\u2019i gymeradwyo gan echel Gregynog-Stryd Downing a oedd wedi pwyso i\u2019r swydd fynd i Davies. Daeth Thomas yn arholwr cartref a thramor ac ar daith yn Ne Affrica y bu farw ym mis Medi 1934."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Coleddai allbwn cerddorol Thomas sawl genre a gellid disgrifio ei ddatblygiad fel rhyw fath o \u2018symudiad ymlaen i\u2019r gorffennol\u2019. O\u2019r cyffyrddiadau Oes Fictoria yn ei ganeuon cynnar, lliwiwyd ei gerddoriaeth gan sawl nodwedd o orffennol Cymru fel a welir yn ei osodiadau o gynghanedd yn Saith o Ganeuon gan Dafydd ap Gwilym ac eraill \u2013 saith ca\u0302n a gyfansoddwyd ym 1922 lle gosododd fesurau cymhleth cynnar gyda chryn effaith."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Gadawodd gyfanswm o ryw ddeugain o ganeuon gan gynnwys y fawreddog Berwyn gyda gwead hardd ei llinell felodig, dwy ar bymtheg o ran-ganeuon, anthemau, emyn-donau, cerddoriaeth siambr, trefniannau o ganeuon gwerin a thri gwaith cerddorfaol corawl ar raddfa fawr y sonnir amdanynt uchod."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Click image for more pages"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Gwaith ar raddfa fawr yw The Bard i gorws, bariton a cherddorfa ac mae\u2019n defnyddio iaith gerddorol sydd ymhell ar y blaen o\u2019i gymharu ag unrhyw beth a gyfansoddwyd gan gyfansoddwr o Gymru cyn hynny. Mae ei strwythur yn dynn a\u2019r rhethreg gerddorol yn agos i\u2019r farddoniaeth gyda newidiadau cywair rhythmig sy\u2019n adlewyrchu\u2019r testun mewn harmoni\u0308au sydd yn aml yn bigog."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Barddoniaeth yn ei gerddoriaeth (1914/1926)"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae gweithiau eraill yn adlewyrchu ei ymagwedd soffistigedig a\u2019i chwaeth mewn barddoniaeth. Mae\u2019r beirdd canoloesol yn cael eu gosod yn O Fair Wen a Berwyn (1926) gyda\u2019r Hafaidd Nos (1914) a Caledfwlch (mae drafft o\u2019r darn hwn i\u2019w weld yn y rhan nesaf) yn adlewyrchu ei ymwybyddiaeth o farddoniaeth fwy cyfoes gan Afalon a T. Gwynn Jones."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Drafftiau ar gyfer cyhoeddi gyda nodiadau\u2019r cyfansoddwr (1923/1931)"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae Enter these Enchanted Woods yn gosod barddoniaeth gan Meredith ac mae\u2019r iaith harmonig yn frathog ac yn ysgogol am yn ail gan adlewyrchu\u2019r teimladrwydd barddonol yn effeithiol."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae Caledfwlch (fel y nodir uchod) yn adlewyrchu ei ymwybyddiaeth o farddoniaeth cyfoes gan T. Gwynn Jones."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Heb os, y Pumawd Llinynnol yw un o\u2019r gweithiau mwyaf caboledig o\u2019i fath gan gyfansoddwr Cymreig cyn 1930. Yma, mae\u2019r bwriad tonaidd telynegol yn cael ei dymheru gan newid harmonig soffistigedig sydd yn aml yn gynnil ac mae\u2019n dangos gwir ymdeimlad a\u0302\u2019r cyfrwng."}]