[{"text_idx": "#000005", "text": "Mae prosiect archaeolegol cyffrous newydd wedi dechrau i astudio caer arfordirol drawiadol Dinas Dinlle ger Caernarfon yng ngogledd Cymru. Mae mapiau cynnar a sia\u0302p yr amddiffynfeydd yn awgrymu bod y gaer wedi\u2019i hamga\u0301u\u2019n llwyr ar un adeg, ond erbyn heddiw mae rhannau o\u2019r amddiffynfeydd gorllewinol wedi\u2019u colli i\u2019r mo\u0302r ar o\u0302l miloedd o flynyddoedd o erydu arfordirol."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ychydig sy\u2019n hysbys am y gaer. Credir ei bod yn perthyn i\u2019r cyfnod cynhanesyddol diweddar ac mae ambell ddarganfyddiad yn awgrymu iddi gael ei meddiannu gan y Rhufeinwyr hefyd. Ar ddechrau\u2019r 20fed ganrif roedd yn rhan o gwrs golff, ac yn ystod yr Ail Ryfel Byd cafodd amddiffynfa danddaearol, ffos \u2018wylan\u2019 a gwylfa eu hadeiladu ar y llethrau gogleddol i amddiffyn RAF Llandwrog \u2013 sydd bellach yn Faes Awyr Caernarfon."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae caer arfordirol Dinas Dinlle yn eiddo i\u2019r Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Mae wedi\u2019i gosod ar fryn o waddodion drifft rhewlifol sy\u2019n edrych dros y mo\u0302r a gwastadedd arfordirol sir Gaernarfon. Mae\u2019r gaer wedi\u2019i diogelu fel Heneb Gofrestredig ac mae wyneb y clogwyn ei hun yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig, wedi\u2019i ddynodi oherwydd pwysigrwydd daearegol y gwaddodion rhewlifol sydd wedi\u2019u dinoethi (Hawlfraint y Goron: CBHC AP_2014_0877)"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae\u2019r gwaith ymchwil newydd yn cael ei arwain gan di\u0302m o archaeolegwyr, syrfe\u0308wyr, daearyddwyr a gwyddonwyr o\u2019r prosiect CHERISH (prosiect ar newid hinsawdd a threftadaeth ddiwylliannol) sy\u2019n cael ei ariannu gan yr UE. Yn ystod y 4 blynedd nesaf bydd y ti\u0302m CHERISH yn ymgymryd a\u0302 nifer o astudiaethau i gofnodi a monitro effaith erydiad arfordirol a gwella dealltwriaeth o\u2019r gaer a\u2019r tir o\u2019i chwmpas."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Meddai Louise Barker, uwch archaeolegydd ar y prosiect CHERISH: \u2018Dyma un o\u2019r safleoedd arfordirol gwychaf yng ngogledd Cymru, ond mae erydiad cyson yn fygythiad mawr iddo. Drwy ein gwaith rydym ni\u2019n gobeithio dysgu pryd y cafodd Dinas Dinlle ei hadeiladu a\u2019i meddiannu a faint sydd wedi\u2019i golli i\u2019r mo\u0302r.\u2019"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Arolwg newydd ar y gweill. Gwaith arolygu manwl gan ddefnyddio system llywio lloeren byd-eang ac arolwg gradiomedr geoffisegol sy\u2019n gallu canfod nodweddion archaeolegol megis ffosydd ac aelwydydd i ddyfnder o ryw 1 metr o dan yr wyneb."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Fel rhan o\u2019i waith cychwynnol, bu\u2019r ti\u0302m CHERISH yn tynnu awyrluniau newydd er mwyn creu model 3D o\u2019r heneb ac yn gwneud arolwg manwl newydd i helpu i ddehongli\u2019r safle drwy wella dealltwriaeth o ddatblygiad, ffurf a chyflwr y gaer. Hefyd ariannwyd arolwg geoffisegol newydd, a wnaed gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd, i weld o dan y pridd."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Model cyfrifiadurol 3D o\u2019r gaer yn dangos yr erydiad ar yr arfordir. Cafodd ei gynhyrchu o awyrluniau a bydd yn galluogi archaeolegwyr i fesur cyfradd yr erydu."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Bydd gwaith yn y dyfodol yn cynnwys casglu data 3D hynod fanwl (centimetr ac is-gentimetr) i fonitro ymyl y clogwyn sy\u2019n erydu, gan ddefnyddio technolegau fel sganio laser daearol ac arolygu gan ddro\u0302n. Bydd hyn yn darparu man cychwyn manwl gywir ar gyfer monitro yn y dyfodol, a thrwy ddadansoddi dogfennau hanesyddol megis awyrluniau a mapiau mae\u2019r ti\u0302m yn gobeithio ailgreu mor fanwl a\u0302 phosibl gyfraddau erydu yn ystod y 150 o flynyddoedd diwethaf. Drwy wneud gwaith creiddio a samplu yn y cyffiniau i geisio data palaeoamgylcheddol, ac astudio hen bapurau newydd a chofnodion stad, bydd hefyd yn ailgreu amgylchedd y gorffennol a hanes tywydd yr ardal."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Bydd y ti\u0302m CHERISH yn gweithio\u2019n agos a\u0302\u2019r Ymddiriedolaeth Genedlaethol sy\u2019n berchen ar y safle. Meddai Andy Godber, Rheolwr Gweithrediadau Lly\u0302n yr Ymddiriedolaeth: \u2018Rydym wrth ein bodd i fod yn rhan o\u2019r prosiect cyffrous yma. Mae Dinas Dinlle yn enghraifft berffaith o\u2019r modd y mae newid hinsawdd yn bygwth ein harfordir. Ein polisi addasu arfordirol ar gyfer Dinas Dinlle yw derbyn y bydd y safle pwysig yma yn cael ei golli. Drwy fod yn rhan o\u2019r prosiect CHERISH byddwn yn dysgu mwy am weithgareddau dyn yma ar hyd y canrifoedd, tra bo hynny\u2019n dal yn bosibl.\u2019"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Nod CHERISH yw codi ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o effeithiau newid hinsawdd, stormydd a thywydd garw ar dreftadaeth ddiwylliannol gyfoethog moroedd rhanbarthol ac arfordiroedd Iwerddon a Chymru yn y gorffennol, y presennol a\u2019r dyfodol agos. Bydd yn defnyddio technegau arloesol \u2013 sganio laser ar y ddaear ac o\u2019r awyr, arolygon geoffisegol, mapio gwely\u2019r mo\u0302r, samplu palaeoamgylcheddol, cloddiadau a monitro llongddrylliadau \u2013 i astudio rhai o\u2019r lleoliadau arfordirol mwyaf eiconig yn Iwerddon a Chymru."}]