[{"text_idx": "#000025", "text": "Amhos!b Amhos!b yw\u2019r llyfr Cymraeg cyntaf ym maes Freaknonomics- dosbarth cyfan o lyfrau Saesneg poblogaidd sy\u2019n datgelu sut mae darganfyddiadau gwyddonol yn dangos bod llawer o bethau rydym ni wedi credu\u2019u bod yn anghywir mewn gwirionedd \u2013 \u2018popeth\u2019 os byddwn ni\u2019n credu\u2019r New Scientist a\u2019r dystiolaeth a gasglwyd ar gyfer y gyfrol hon. Yma, mae Geraint, prif eiriadurwr yr iaith Gymraeg, yn cyflwyno ei lyfr...."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Amhos!b (Impossible) is the first Welsh language book in the field of Freakonomics- a whole class of popular English books that reveals how scientific discoveries show that many things we have assumed to be taken for granted are false- if the New Scientist and the evidence gathered for this volume, is to be believed. Here Geraint, the Welsh language\u2019s main lexicographer, introduces his book..."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Man cychwyn y llyfr hwn yw\u2019r gosodiad: \u2018Mae popeth rwyt ti\u2019n ei feddwl \u2013 yn anghywir!\u2019. Mae\u2019r sylw yn codi wrth i arbenigwyr ddeall yn well sut mae\u2019r ymennydd dynol yn gweithio. Yn syml gellir ystyried fod yr ymennydd yn gweithio mewn dwy ffordd:"}, {"text_idx": "#000028", "text": "1. Mae un ffordd yn gyfrifol am ein meddyliau, ein teimladau a\u2019n hatgofion.\n2. Mae\u2019r ffordd arall yn rheoli ein system nerfol a gweithrediad y corff \u2013 curiad y galon, yr ysgyfaint a symudiad ein dwylo a\u2019n traed."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Erbyn hyn mae arbenigwyr yn gwybod cyn lleied o wir reolaeth sydd gennym dros weithgarwch ein hymennydd. Nid ydym yn gallu rheoli ein meddyliau na\u2019n teimladau, na chwaith curiad y galon nag ymatebion greddfol ein cyhyrau."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Y syndod mwyaf i mi oedd deall nad ydym yn \u2018gweld\u2019 dim byd. Mae\u2019r llygaid yn derbyn data neu wybodaeth mewn dau ddimensiwn a gyda chymorth y synhwyrau yn eu troi mewn i\u2019r darlun tri dimensiwn yr ydym yn ei \u2018weld\u2019. Y ffordd y mae\u2019n gwneud hyn yw trwy adnabod patrymau. Unwaith mae ein hymennydd wedi adnabod patrwm mae\u2019n gallu anwybyddu\u2019r holl ddata eraill sy\u2019n ei gyrraedd drwy\u2019r llygaid a chanolbwyntio ar yr un patrwm mae\u2019n adnabod. Y gallu i adnabod patrymau (neu\u2019r newid sy\u2019n digwydd i batrwm arferol) sy\u2019n gyfrifol am bron y cyfan o\u2019n gwybodaeth feddyliol. Y \u2018gwirionedd\u2019 yw\u2019r ffordd yr ydym yn edrych yn o\u0302l at y gorffennol er mwyn adnabod patrymau ac egluro\u2019r patrymau sydd y tu o\u0302l i bob peth."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Mae\u2019r gwyddonydd ar y llaw arall yn defnyddio\u2019i allu i adnabod patrymau newydd sy\u2019n seiliedig ar eu harsylwi a\u2019u mesur. Yr enw ar batrwm newydd gwyddonol yw \u2018damcaniaeth\u2019."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Mae \u2018gwyddonwyr\u2019 yn gallu bod yn ddilornus o \u2018wirioneddau\u2019 nad oes iddyn nhw unrhyw sylfaen mewn mesuriadau a thystiolaeth wrthrychol. Mae credinwyr gwirioneddau traddodiadol (ni!) yn gwrthod derbyn damcaniaethau gwyddonol sy\u2019n groes i\u2019r \u2018gwirioneddau\u2019 yr ydym yn eu hadnabod \u2013 gwirioneddau fel bod y byd yn grwn ac yn troelli, neu yn fwy diweddar fod mater (gan ein cynnwys ni ein hunain) wedi\u2019i wneud o egni."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Problem sy\u2019n perthyn i\u2019r ddwy ffordd yma o edrych ar y byd yw eu bod ond yn ystyried un patrwm allan o\u2019r holl batrymau sy\u2019n bosibl. Rhaid cydnabod bod rhai o\u2019r patrymau a adnabuwyd yn llawer mwy defnyddiol na\u2019i gilydd ac yn ein cynorthwyo ni ar ein taith drwy fywyd \u2013 fel y mae map neu lywiwr lloeren yn ein cynorthwyo i gyrraedd yn ddiogel o A \u2013 B, o gofio nad yw na fap na llywiwr lloeren ddim byd yn debyg i\u2019r Ddaear, y belen sy\u2019n troelli 1,000 o filltiroedd yr awr."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Fel gyda \u2018map\u2019 y mae gofyn cofnodi\u2019r newidiadau sy\u2019n digwydd i batrymau yn nhirlun ein bywydau, neu y byddwn yn colli\u2019r ffordd. Y patrwm fel yr wyf i\u2019n ei adnabod allan o hyn rwyf wedi\u2019i gasglu, yw ein bod yn ceisio deall y byd a\u2019i bethau drwy ei ddadansoddi, a\u2019u torri\u2019n ddarnau mesuradwy lai a llai. Dyma\u2019r ddameg ar sut i fynd ati i fwyta eliffant pe bai raid (ei dorri\u2019n ddarnau ma\u0302n a\u2019u bwyta fesul un)."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Ond wrth wneud hyn yr ydym yn colli golwg ar sut y mae\u2019r cyfan yn perthyn i\u2019w gilydd. Dameg y gath sydd ei angen arnom yn awr, sef: \u2018Os wyt ti\u2019n dyrannu cath er mwyn cael gwybod sut mae cath yn gweithio rwyt ti\u2019n bennu lan gyda chath sydd ddim yn gweithio.\u2019 \u2018Cath sydd ddim yn gweithio\u2019 yw ein byd a\u2019n cymdeithas ar hyn o bryd."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mae\u2019r llyfr yn ymwneud a\u0302 phob math o feysydd yn dechrau gyda Pa beth yw dyn? ac yn mynd yn ei flaen i ystyried Elyrch duon, Se\u0302r-ddewiniaeth a fi; Effaith blasebo, Cyfrinach ceir Toyota; Sut i droi dw\u0302r yn hufen, Gorsaf Fysiau Helsinki, Dedwyddwch; Amser; Ourobouros, a Duw. Ond dim ond y patrymau yr wyf fi\u2019n eu hadnabod yw\u2019r rhain. Pa batrymau newydd welwch chi tybed?"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae\u2019r llygaid yn derbyn data neu wybodaeth mewn dau ddimensiwn a gyda chymorth y synhwyrau yn eu troi mewn i\u2019r darlun tri dimensiwn yr ydym yn ei \u2018weld\u2019."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Dywedir yn aml fod traddodiad heddychol yng Nghymru. Dechreuodd y traddodiad hwn"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Gomer ar eich gwyliau / Gomer on your holidays 2019"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Mae gwyliau\u2019r haf yn prysur nesa\u0301u ac mae pawb yn Gwasg Gomer"}]