[{"text_idx": "#000002", "text": "Bydd Smugglers and Summer Snowflakes yn gasgliad newydd o straeon byrion sy\u2019n ymateb yn arbennig i thema\u0302u Cysylltiadau Hynafol o deithio, lleoedd cysegredig, y diaspora Celtaidd a hiraeth. Wedi fy ysbrydoli gan Hel Straeon 2019, a gan ddefnyddio fy mhroses benodol fy hun o Gyfnewidiadau Creadigol gyda chymunedau lleol, byddaf yn creu\u2019r casgliad newydd hwn, gan leoli dwy stori yn Wexford a dwy arall yn Sir Benfro."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae\u2019r Summer Snowflake\u2019 neu eiri\u0308aidd yr haf yn flodyn prydferth, prin a gwenwynig sy\u2019n gynhenid i Wexford; mae\u2019n symbol o\u2019r elfennau dylai pob stori fer dda eu cynnwys. Mae Smyglwyr yn awgrymu\u2019n ddigon amlwg o ble y bydda i\u2019n cael ysbrydoliaeth ar gyfer y casgliad yma \u2013 o\u2019r straeon dramatig am fo\u0302r-ladrata a smyglo ar hyd arfordir Cymru ac Iwerddon."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Caiff y straeon eu dosbarthu\u2019n ddigidol a\u2019u rhannu ar-lein fel cyfres o bodlediadau ar gyfer y diaspora Celtaidd, yn ogystal a\u0302 chael ei gyhoeddi ar ffurf llyfr. Byddant hefyd yn cael eu darlledu ar radio leol yng Nghymru a Wexford."}, {"text_idx": "#000005", "text": "\u201cDwi\u2019n awdur cefn gwlad, yn byw yng Ngogledd Wexford. Ar gyfer Cysylltiadau Hynafol, byddaf yn llunio gwaith newydd sydd wedi ei ysbrydoli gan yr hanes sy\u2019n gyffredin i ddwy ochr Mor Iwerddon, er mwyn ysbrydoli ein presennol. Mae\u2019r comisiwn yn gyfle gwych i archwilio\u2019r cydgysylltiad rhwng y ddwy ardal, gan greu straeon sy\u2019n swyno ac yn aros ym meddyliau\u2019r rhai hynny sy\u2019n gwrando arnyn nhw neu\u2019n eu darllen, ble bynnag yn y byd maen nhw\u2019n byw.\u201d"}, {"text_idx": "#000006", "text": "\u201cFel rhan o\u2019r broses ymchwil, byddaf yn hwyluso nifer o Gyfnewidfeydd Creadigol gyda grwpiau cymunedol yng Nghymru ac yn Wexford. Rwy\u2019n gweld y rhyngweithio yma fel cyfnewid dwyffordd o hanes llafar ac ymchwil lleol. Byddaf yn hwyluso gweithdy ysgrifennu creadigol ar gyfer nifer o grwpiau ac yn gyfnewid, bydd cyfranogwyr yn cynnig eu persbectif a\u2019u barn ar bedair thema Cysylltiadau Hynafol.\u201d \u2013 Sylvia Cullen"}, {"text_idx": "#000009", "text": "chwedl, chwedl, cymuned, diaspora celtaidd, hanes llafar, hiraeth am adre, podlediad, Straeon, teithio, trawsffiniol"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae Cysylltiadau Hynafol wedi comisiynu comisiynau newydd gan bedwar artist, sy\u2019n archwilio thema\u0302u cydgysylltiedig sydd wrth graidd y prosiect, gan gynnwys: pererindod, cysylltu gyda diaspora Celtaidd Iwerddon a Chymru, a\u2019n perthynas a\u0302 mannau sanctaidd megis ffynhonnau, capeli a safleoedd hynafol."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Bydd yr artistiaid yn cynhyrchu gweithiau celf newydd dros y ddwy flynedd nesaf, wedi\u2019u ysbrydoli gan eu hymchwil bersonol yn ogystal a\u0302 chanfyddiadau timau Cysylltiadau Hynafol o helwyr straeon, ymchwilwyr cymunedol ac archeolegwyr. Bydd disgwyl i bob artist greu gwaith all gael ei rannu ar-lein, er mwyn ymgysylltu a\u0302 chynulleidfaoedd lleol a phobl sydd lawer ymhellach, er enghraifft yn Awstralia neu Ogledd America, lle mae poblogaethau sylweddol o bobl o dras Cymreig a Gwyddelig. Bydd yr artistiaid hefyd yn cyflwyno\u2019u gwaith mewn arddangosfa gyhoeddus derfynol yn Wexford a Sir Benfro yn 2022."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Bwriad Linda Norris yw defnyddio \u2018teilchion\u2019 neu ddarnau o grochenwaith fel man dechrau ei phrosiect, ac mae\u2019n annog pobl i anfon teilchion ati a\u2019u lleoli ar fap ar-lein. Meddai:"}, {"text_idx": "#000016", "text": "\u201cYmhell o swyn metelau gwerthfawr neu henebion enwog, mae teilchion yn adrodd hanesion domestig anhysbys ac yn ein cysylltu a\u0302\u2019r bobl oedd yn byw yn ein cartrefi yn y gorffennol. Rwy\u2019n bwriadu dechrau prosiect \u2018archeoleg dinasyddion\u2019 yn Sir Benfro a Wexford, ac yna\u2019i ymestyn i\u2019r Diaspora Celtaidd. Byddaf yn ymchwilio\u2019r bobl a ymfudodd o\u2019r ardaloedd hyn i\u2019r Diaspora yn y 19eg ganrif ac yn ceisio dod o hyd i\u2019w disgynyddion.\u201d"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Yn ddiweddar, darganfyddodd yr artist aml-gyfrwng Sea\u0301n Vicary bod ei hen fam-gu wedi ei geni yn 1874, a hynny dim ond 3.5 milltir o Ferns yn Camolin ac mae\u2019n gobeithio gallu:"}, {"text_idx": "#000018", "text": "\u201cDeall y grymoedd a arweiniodd ata i\u2019n byw yma draw dros y dw\u0302r o gartref fy hen fam-gu. Drwy fynd ati i gloddio drwy fy ngorffennol fy hun, fe fydda i\u2019n cychwyn proses sy\u2019n adlewyrchu\u2019r gwaith ymchwil archeolegol a hanesyddol sy\u2019n mynd ymlaen yn y ddwy gymuned.\u201d"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Mae\u2019r awdures Sylvia Cullen yn bwriadu creu cyfres newydd o straeon byrion ar gyfer podlediadau a ffrydio byw, gan dynnu ar \u201chanesion cyffrous am fo\u0302r-ladrata a smyglo ar hyd arfordiroedd Cymru ac Iwerddon\u201d a straeon atgofus am fannau cysegredig neu am hiraethu am adref. Bydd hi hefyd yn cynnal gweithdai ysgrifennu creadigol yn y ddwy gymuned."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Bydd cael gwylio\u2019r prosiectau hyn yn esblygu ar wahan ac yna\u2019n plethu ynghyd mewn cyflwyniad terfynol yn daith gyffrous i di\u0302m y prosiect ac i\u2019n cynulleidfaoedd."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Digwyddodd trychineb Pysgotwyr Tinnaberna yn yr 1810au. Pentref pysgota bach ar arfordir gogledd Wexford ger Kilmuckridge oedd Tinnaberna. Aeth dau gwch pysgota allan i\u2019r mo\u0302r ar dydd gwledd Sant Martin, 11 Tachwedd. ac fe\u2019u chwythwyd allan ymhell i Fo\u0302r Iwerddon gan storm. Collwyd un, ond cyrhaeddodd y llall dir arfordir Cymru. Cafodd y criw fwyd a lloches gan ffermwr, ond ni allent gyfathrebu ag ef gan mai dim ond Cymraeg siaradai. Yn y diwedd, cyrhaeddodd y dynion yn o\u0302l yn Ballycotton, Swydd Corc a cherdded yn o\u0302l i Wexford i gael eu cyfarch gan berthnasau a oedd yn credu eu bod wedi mynd am byth. Daeth hanes y drasiedi hon yn destun baled sy\u2019n dal i gael ei chanu\u2019n lleol."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Ym Mawrth 2020, fe ddechreuodd y prosiect gyda grw\u0302p o ddisgyblion 12-13 oed, a staff, yn teithio o Dyddewi i Ferns, i gwrdd a\u0302\u2019u cyfoedion yn ysgolion Ferns. Mae disgyblion y tair ysgol wedi bod yn dysgu am eu treftadaeth eu hunain, yn ogystal a\u0302\u2019r straeon sy\u2019n cysylltu\u2019r ddwy ardal drwy weithio gyda\u2019r stori\u0308wyr Deb Winter o Abergwaun, a Lorraine O\u2019Dwyer o Wexford. Yn Ferns, perfformiwyd y straeon gan y disgyblion i\u2019w gilydd yn ogystal a\u0302 rhannu perfformiadau o ddarnau o gerddoriaeth gyfoes a thraddodiadol."}, {"text_idx": "#000033", "text": "\u201cMae gen i eisiau diolch yn FAWR IAWN ar ran pawb yn Ysgol Penrhyn Dewi am y daith anhygoel gawsom ni i Iwerddon. Roedd y disgyblion a minnau wedi\u2019n rhyfeddu gan y croeso Gwyddelig cynnes a gawsom ni ac roedd pob rhan o\u2019r daith yn berffaith! Roedd cyrraedd Scoil Maodhog yn emosiynol ac mae ein disgyblion yn tecstio, snapchatio/whatsappio ayyb ac yn edrych ymlaen at groesawu\u2019r disgyblion i Sir Benfro. Roedd y teithiau i gyd yn wych ac yn llawn gwybodaeth, a phan ofynnais i\u2019r disgyblion beth oedd eu hoff ran o\u2019r daith, doedd yr un ohonyn nhw\u2019n gallu dewis gan fod gormod o ddewis.\u201d"}, {"text_idx": "#000044", "text": "Comisiynwyd yr artist Bedwyr Williams i greu gwaith celf cyhoeddus parhaol ar gyfer Tyddewi a Ferns fel gwaddol i\u2019r raglen Cysylltiadau Hynafol."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Wedi\u2019i ysbrydoli gan stori Sant Aidan, Dewi Sant a\u2019r gwenyn, mae Williams wedi creu cyfres o gychod gwenyn anferth, tri ar dir Cadeirlan Tyddewi a tri yn Ferns. Mae\u2019r strwythurau llawn atgofion hyn wedi\u2019u modelu\u2019n fras ar y math o gychod gwenyn gwellt traddodiadol y gallai Aeddan Sant fod wedi\u2019u defnyddio i ofalu am wenyn Dewi Sant."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Er eu bod yn llawer mwy o ran maint ac yn symlach eu ffurf, mae\u2019r cerfluniau cychod gwenyn hyn yn gartref i wenyn go iawn mewn cychod gwenyn arferol, yn gerfluniau byw, gweithredol ar gyfer y ddau safle. Mae gwenynwyr yn y ddwy gymuned wedi bod yn brysur gyda\u2019r gwaith o gynllunio\u2019r cychod gwenyn \u200b\u200bac yn gofalu am y gwenyn. Ymhen amser, bydd Tyddewi a Ferns yn cynhyrchu eu me\u0302l eu hunain, a fydd yn cael ei gasglu a\u2019i roi mewn jariau i\u2019w werthu ar y ddau safle a\u2019i rannu ar draws Mo\u0302r Iwerddon rhwng y cymunedau cyfagos."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Yn o\u0302l yr hanes, pan adewodd Aeddan Sant Dewi fe\u2019i dilynwyd deirgwaith i\u2019r llong gan wenyn Dewi wrth iddo geisio dychwelyd i Iwerddon. Bob tro dychwelodd Aeddan Sant y gwenyn i\u2019r fynachlog ond y trydydd tro, wrth weld caredigrwydd Aeddan Sant, cytunodd Dewi Sant i\u2019r gwenyn fynd gydag ef i Iwerddon. Teimla Williams fod y stori hon, boed yn wir neu beidio, yn fotiff braf ar gyfer y cysylltiad rhwng y ddau le."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Celf Gyhoeddus, cymuned, Straeon, trawsffiniol, treftadaeth"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Cam cyntaf llwybr celf a natur yw Lost Words, a fydd yn cael ei greu yn Nhyddewi a\u2019i arwain gan St David\u2019s Connection, sefydliad cymunedol newydd a sefydlwyd gan Becky Lloyd ac Amanda Stone. Mae\u2019r llwybr wedi\u2019i ysbrydoli gan The Lost Words, llyfr llwyddiannus ac arddangosfa deithiol gan yr artist ac awdur gwobrwyedig lleol, Jackie Morris a\u2019r awdur Robert McFarlane. Mae Jackie\u2019n byw a gweithio yn Nhyddewi ac yn cael ei hysbrydoli gan harddwch naturiol Penrhyn Dewi."}, {"text_idx": "#000055", "text": "\u201cRydym yn falch o fod wedi derbyn y gefnogaeth yma i gael y prosiect oddi ar y ddaear. Byddem yn rhedeg gweithdai a gweithgareddau i ymgysylltu ag ysgolion lleol a grwpiau cymunedol, er mwyn cyd-ddylunio a datblygu\u2019r llwybr Geiriau Coll, sy\u2019n dathlu cysylltiad yr ardal hon i fyd natur a\u2019r ro\u0302l mae hynny\u2019n chwarae yn ein lles.\u201d"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Trosolwg o bererindota \u2013 y resymeg dros lwybr newydd"}, {"text_idx": "#000060", "text": "No Comments on Trosolwg o bererindota \u2013 y resymeg dros lwybr newydd"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Mae Pererindota\u2019n gysyniad hynafol sy\u2019n ymestyn yn o\u0302l drwy hanes ar draws ffiniau diwylliannol a chrefyddol, hanesyddol ac economaidd, gan anwybyddu hil a rhywedd. Mae llawer yn dadlau bod pererindota\u2019n diwallu angen sylfaenol sydd gan bobl am ailgysylltu a\u0302\u2019u hunain drwy\u2019r broses syml o roi un droed o flaen y llall ar y daith i fan cysegredig neu arbennig."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Mae Cysylltiadau Hynafol yn ailddarganfod cysylltiadau hanesyddol a straeon hynafol sy\u2019n cysylltu cymunedau a diwylliant Gogledd Sir Benfro a\u0302\u2019u cymheiriaid ar arfordir Dwyreiniol Swydd Wexford. Yn benodol, mae\u2019n archwilio\u2019r cysylltiad rhwng dinas Tyddewi a phentref Fearna, dau safle arwyddocaol sy\u2019n gysylltiedig a\u0302\u2019r eglwys Geltaidd gynnar. Astudiodd Aeddan Sant yng Nghymru gyda Dewi Sant ac yna fe deithiodd i Swydd Wexford lle sefydlodd ei fynachlog ei hun yn Ferns."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Mae Tyddewi wedi bod yn gyrchfan i bererinion ers yr oesoedd canol ac mae\u2019n dal i fod felly heddiw. Mae pobl yn cael eu denu i\u2019r ardal am lawer o resymau, er mwyn adfywio\u2019r corff, y meddwl a\u2019r enaid. Fe\u2019i cydnabyddir fel lle arbennig, lle \u2018tenau\u2019 i\u2019r Celtiaid: man lle mae calonnau\u2019n cael eu hagor ac emosiynau\u2019n cael eu cyffwrdd."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Nid yw pererindod fodern o reidrwydd yn grefyddol na hyd yn oed yn ysbrydol; yn hytrach, mae\u2019n gyfle i fyfyrio, cysylltu a darganfod, gan efallai ddod o hyd i ymdeimlad newydd o bwrpas, cyfeiriad a llesiant. Mae pererindota\u2019n dod yn fwyfwy poblogaidd heddiw gyda rhaglenni teledu fel Pilgrimage; The Road to Rome a The Road to Santiago. Mae llwybr pererinion Santiago de Compostella, a gafodd hwb gan gyllid gan yr UE ym 1987, wedi bod yn llwyddiant mawr gyda niferoedd y teithwyr yn cynyddu o lai na 3,000 y flwyddyn i dros 300,000 erbyn hyn."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Bydd 2023 yn nodi 900 mlynedd ers i\u2019r Pab Callixtus II ddatgan bod dau bererindod i Dyddewi gyfystyr ag un i Rufain. Mae\u2019r dyddiad hwn a\u2019r prosiect Cysylltiadau Hynafol yn fan lansio ar gyfer dechrau adeiladu llwybr pererindod ar y ddwy ochr i Fo\u0302r Iwerddon. Tybed allai twristiaeth pererindota/drawsnewidiol fod mor llwyddiannus yn Swydd Wexford a Sir Benfro ag yng Ngogledd Sbaen?"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Mae Cysylltiadau Hynafol yn gweithio gyda\u2019r Ymddiriedolaeth Pererindod Prydain i greu\u2019r llwybr newydd. Ym Mai 2022, cynhaliwyd y Camino Creadigol arloesol, taith arbrofol dan arweiniad tywyswyr Journeying sydd wedi\u2019u lleoli yn Sir Benfro a Wexford Trails. Yn teithio gyda nhw roedd criw o artistiaid a phererinion cymunedol, a ymatebodd yn greadigol i\u2019r profiad."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Mae\u2019r llwybr bellach wedi\u2019i fapio a bydd ar agor i\u2019r cyhoedd yn 2023 ar gyfer teithiau tywys a hunan-dywys. Ar hyn o bryd, mae cyfleoedd i dreialu\u2019r llwybr ar deithiau dydd dan arweiniad tywyswyr profiadol. Ewch i\u2019r wefan i gael rhagor o wybodaeth am y llwybr a sut y gallwch chi gymryd rhan"}, {"text_idx": "#000069", "text": "canoloesol, hanes, Pererindod, seintiau cynnar, Straeon, trawsffiniol"}, {"text_idx": "#000071", "text": "Mae Cysylltiadau Hynafol wedi penodi dau Artist Preswyl a fydd yn archwilio\u2019r gorffennol a rennir rhwng Gogledd Wexford a Gogledd Sir Benfro gan weithio ochr yn ochr a\u0302\u2019r archeolegwyr a\u2019r haneswyr dan gontract yn ogystal a\u0302 chymunedau lleol."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Bydd yr artistiaid yn cynhyrchu gweithiau celf newydd dros y ddwy flynedd nesaf, wedi\u2019u hysbrydoli gan gloddio archeolegol, arolygon geoffisegol a chwedlau cymunedol yn Sir Benfro a Wexford; gan arddangos y gwaith terfynol yn gyhoeddus yn y ddau le yng Ngwanwyn/Haf 2022."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Yr artist a ddewiswyd ar gyfer Sir Benfro yw Fern Thomas; mae hi wedi\u2019i lleoli yn Abertawe ac mae ganddi gryn brofiad o weithio gyda chymunedau. Bwriad Fern yw creu gorsaf radio a chyfres o 16 podlediad sy\u2019n dilyn datblygiad y prosiect Cysylltiadau Hynafol. Bydd yr orsaf radio yn cael ei darlledu o ynys ffuglennol YNYS ym Mo\u0302r Iwerddon: \u201cLle a rennir, er mwyn i ddiwylliant, hanes, breuddwydion, barddoniaeth a chaneuon o bob cyfnod gyd-fyw ochr yn ochr.\u201d"}, {"text_idx": "#000074", "text": "\u201cYnys lle gall Dewi Sant eistedd ochr yn ochr a\u0302\u2019r tri dyn ifanc o Wexford yn eu canw\u0302 benthyg; lle mae ta\u0302n bryngaer Boia neu\u2019r mo\u0302r-forynion oddi ar Borth y Rhaw yr un mor bresennol a\u0302\u2019r tywod sy\u2019n erydu ym Mhorth Mawr. Man lle mae\u2019r gorffennol a\u2019r dyfodol yn cyd-gwrdd\u201d."}, {"text_idx": "#000076", "text": "\u201cMeddyliwch: cyn i Aeddan Sant gyrraedd, ac yna\u2019r Normaniaid yn ddiweddarach, beth ddenodd pobl yr hen oesoedd i Ferns yn y lle cyntaf? [Wexford] Ai ar hap wnaeth aradr Tom Breen ddatgelu\u2019r crair cyntaf yn Clone a\u2019n harweiniodd ni i brocio tyllau yn y dywarchen a dyfalu? Pwy blanodd yr hedyn cyntaf? Beth wnaeth i\u2019r llwyth cyntaf fwrw\u2019u gwreiddiau yma, gan adael siarcol a serameg ar eu ho\u0302l?\u201d"}, {"text_idx": "#000081", "text": "celf, ffermio, hanes, podlediad, prosiect cymunedol, prosiect ysgolion, Straeon"}]