[{"text_idx": "#000002", "text": "Trefnu\u2019r ymweliadGwarchodfa NaturY co\u0302d cefn gwladMynediad"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae nifer o blanhigion anhygoel yng Nghwm Idwal, ac mae\u2019r rhan fwyaf o\u2019r planhigion mwyaf prin yn rhai \u2018Arctig-alpaidd\u2019."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Derrig (blodyn gwyn) (Dryas octopetala)"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Fel sy\u2019n amlwg o\u2019r enw \u2018Arctig -alpaidd\u2019, mae\u2019r planhigion yma wedi ymgartrefu mewn hinsoddau oer iawn fel y ceir yn yr Arctig, ym mynyddoedd uchel yr Alpau, ac yng Nghwm Idwal."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae ardaloedd o fewn Cwm Idwal yn cynnig cynefin delfrydol ar gyfer rhai o\u2019r planhigion hyn, sydd wedi addasu yn berffaith ar gyfer byw yn y fath le. Rhai o nodweddion y planhigion \u2018Arctig-alpaidd\u2019 yw bod y planhigion blodeuol yn tyfu mewn matiau neu \u2018glustogau\u2019 isel sydd a\u0302 thymor blodeuo byr; mae hyn yn eu diogelu rhag yr elfennau eithafol sydd i\u2019w cael yn yr ardaloedd hyn. Fel arfer mae\u2019r planhigion hyn yn tyfu mewn mannau uchel, uwch na 600m, ac yn wynebu\u2019r Gogledd Ddwyrain."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Un o\u2019r planhigion \u2018Arctig-alpaidd\u2019 cyntaf i flodeuo yng Nghwm Idwal yw\u2019r tormaen porffor, neu\u2019r tormaen gyferbynddail, neu i roi ei enw Lladin, saxifraga oppositifolia. Yn y Saesneg \u2018Purple saxifrage\u2019 yw ei enw."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae\u2019r tormaen cyferbynddail fel arfer yn blodeuo o tua mis Chwefror drwy fis Ebrill, ond mae\u2019r tymor blodeuo yn newid yn amrywio ac yn dibynnu ar y tywydd gaeafol a gawn yng Nghwm Idwal."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae\u2019r enw tormaen cyferbynddail yn fwy addas na thormaen borffor yng Nghwm Idwal, gan fod blodau gwyn a phinc i\u2019w cael ar y tormaenni hyn yma. Gwelir llun o\u2019r tormaen porffor sydd a\u0302 blodyn gwyn ar y chwith."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Yn Norwy gelwir y tormaen porffor yn r\u00f8dsildre, sef y tormaen coch, gan fod blodau mwy coch i\u2019w cael yno, ond yr un planhigyn yw\u2019r ddau. Mae lliwiau\u2019r blodau yn cael eu diffinio gan enynnau\u2019r blodau sydd yn y cynefin. Gallai\u2019r blodyn gwyn fod yn ganlyniad o gyfyngiad genynnol phlanhigion tormaen cyferbynddail Cwm Idwal."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ffordd effeithiol o geisio adnabod y planhigyn yw drwy astudio strwythur y dail. Yr elfen fwyaf amlwg, ar o\u0302l y blodau yw\u2019r dail 2-6mm, sy\u2019n tyfu gyferbyn a\u0302\u2019i gilydd mewn 4 rhes, felly mae\u2019r enw tormaen cyferbynddail yn addas iawn. Mae smotiau gwyn ar flaenau\u2019r dail hefyd \u2013 crynhoad o galsiwm sy\u2019n creu\u2019r smotiau hyn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Un o\u2019r planhigion \u2018Arctic- alpaidd\u2019 enwocaf sy\u2019n tyfu yng Nghwm Idwal yw brwynddail y mynydd, neu Lili\u2019r Wyddfa, sy\u2019n tyfu ar wynebau clogwyni uchaf Y Cwm."}]