[{"text_idx": "#000001", "text": "'Os gyflwynai unrhyw un refferendwm ar annibyniaeth, bron yn sicr y Blaid Lafur Cymru ei fydd.\u2019"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Wrth i\u2019r llen ddisgyn ar yr ugeinfed ganrif, roedd y Deyrnas Unedig yn un o\u2019r gwledydd mwyaf sefydlog ar y Ddaear. Yn aelod o\u2019r Undeb Ewropeaidd ers 1973, edrychai fel petai ei bod wedi codi o\u2019i chyfnod gwladychol ar yr un pryd y cre\u0308wyd y DU fel cymdeithas a oedd yn medru adnewyddu ei hun tro ar o\u0302l tro. Roedd Iwerddon dal wedi\u2019i rhannu \u2013 hyd yn oed os daeth datblygiad yma gyda Chytundeb Dydd Gwener y Groglith \u2013 ond edrychai fel petai bod yr ynys Prydain, yn enwedig, am aros yr un fath ag yr oedd wedi bod ers 1707: fel undeb anrhanadwy."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Dim ond ychydig o bobl byddai\u2019n dod i\u2019r casgliad hwnnw wrth edrych ar y tirlun gwleidyddol heddiw. Pleidleisiodd Prydain i adael yr UE yn 2016, yr aelod-wladwriaeth gyntaf i\u2019w wneud yn gynharach eleni. Hefyd, mae dwy o\u2019r bedair llywodraeth ddiwethaf San Steffan wedi bod yn glymblaid ansicr ac, efallai pwysicaf oll, mae\u2019r deinameg newidiol y tu hwnt i Loegr yn golygu bod yr undeb ei hun yn wynebu heriau i\u2019w bodolaeth."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mae hwn fwyaf amlwg yn yr Alban, lle mae diwylliant gwleidyddol fwyfwy anghydffurfiol wedi ymddangos. Er goruchafiaeth ddigymar plaid Genedlaethol yr Alban (SNP), mae\u2019n bwysig cofio pa mor ddiweddar yw ei chynnydd. Degawd yn o\u0302l, dim ond chwe sedd oedd ganddi yn Nhy\u0302\u2019r Cyffredin; ar o\u0302l yr etholiad cyffredinol 2015, roedd ganddi 56 sedd allan o 59. Heddiw, mae arolygu barn dros annibyniaeth yn rhoi \u2018ie\u2019 naill ai ar y blaen neu y tu o\u0302l gan y lwfans gwallau. Gwnaeth un arolwg ym mis Medi roi\u2019r SNP ar 51%."}, {"text_idx": "#000006", "text": "O\u2019r tu allan, ni all y sefyllfa yng Nghymru fod yn fwy gwahanol. Tra fod poblogrwydd yr SNP wedi codi\u2019n eithafol dros y blynyddoedd diwethaf, mae\u2019r blaid dros genedlaetholdeb Cymreig, sef Plaid Cymru, wedi baglu. Ac er i Lafur yr Alban ddioddef dirywiad di-ddiwedd o ddechrau\u2019r 2000au tan ei ddymchweliad chwe blynedd yn o\u0302l, enillodd Llafur Cymru hanner yr holl seddi yn yr etholiad Seneddol ym Mai 2021. Arweinydd diamheuol bywyd cyhoeddus yng Nghymru yw Mark Drakeford o\u2019r Blaid Lafur, gyda\u2019r prif weinidog yn fwy poblogaidd yng Nghymru na Nicola Sturgeon yn yr Alban. Os rhag-amod angenrheidiol ar gyfer annibyniaeth yw dymchwel y Ceidwadwyr a\u2019r Blaid Lafur, fel digwyddodd yn yr Alban, yna edrychai ymadawiad Cymru o\u2019r undeb yn anghysbell."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ac eto, er gwaethaf llwyddiant Llafur Cymru, gyda\u2019i hymrwymiad i\u2019r undeb, nid yw ymgyrchwyr dros annibyniaeth bellach wedi\u2019u cyfyngu i\u2019r ymylon gwleidyddol. Gwnaeth arolwg diweddar ar gyfer ITV ganfod y byddai 39% o\u2019r ymatebwyr yn pleidleisio dros Gymru annibynnol, ac eithrio atebion \u2018ddim yn gwybod\u2019. Er mai un pwynt data yw hwn, mae\u2019r duedd \u2013 fel y gwelir isod \u2013 yn amlwg."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae\u2019r newid hwn ym marn y cyhoedd yn fwy diddorol wrth ystyried sut oedd yr awydd am ddatganoli, pan gafodd ei gynnig am y tro cyntaf ym 1999, yn llai na syfrdanol. Y flwyddyn honno, mewn refferendwm ar senedd Gymraeg bosib, enillodd yr ymgyrch \u2018ie\u2019 gan lai na 7,000 o ganran bleidleisio o 50%. Ymhellach yn o\u0302l, enillodd y refferendwm yn 1979 dim ond 20% o gefnogaeth. Heddiw, mewn cyferbyniad, nid yn unig yw\u2019r mwyafrif llethol o bobl yng Nghymru yn cefnogi datganoli, ond maent yn credu y dylai fynd ymhellach, gydag un arolwg barn yn dangos bod bron 60% o bobl yn cefnogi \u2018devo max\u2019, sef opsiwn a byddai\u2019r nesa peth at annibyniaeth. Mae\u2019r ffigur yn codi i 82% ymhlith pobl 18 i 24 oed."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ond os nad yw Cymru\u2019n fodlon a\u0302\u2019r sefyllfa gyfansoddiadol fel y mae, ac yn dymuno cael mwy o ymreolaeth, mae cwestiwn pwysig yn codi. Beth yw\u2019r terminws ar gyfer gwleidyddiaeth o\u2019r fath yma? A ble mae hynny\u2019n gadael Llafur Cymru \u2013 a oedd yn dominyddu am ganrif \u2013 o wybod bod y cwestiwn cenedlaethol bron wedi achosi dymchwel y blaid yn yr Alban?"}, {"text_idx": "#000013", "text": "\u201cMae Cymru wrthi\u2019n creu hunaniaeth unigryw ac mae ganddi gorff gwleidyddol gwahanol,\u201d parha ef i ddweud dros baned o de mewn caffi ym Mhontypridd. \u201cRydyn ni efallai 30 mlynedd y tu o\u0302l i\u2019r Alban, ond mae gwleidyddiaeth Cymru\u2019n dod yn wahanol. A dim oherwydd Plaid Cymru mae hynny \u2013 mae fe oherwydd Llafur Cymru.\u201d Yn wahanol i\u2019r Alban, ble wnaeth cenedlaetholdeb anafu Llafur, mae\u2019n dal i fod yn fantais yng Nghymru, casglai Dylan. O ganlyniad, mae\u2019n credu bod Llafur yn gallu arwain y ddadl dros annibyniaeth, yn hytrach na chael ei gadael ar o\u0302l ganddo."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Er nad yw hwn mewn unrhyw ffordd yn gynrychiadol o\u2019r holl wlad, mae Dylan yn bell o fod yn achos unigryw; roedd dau ymgeisydd arall ar gyfer etholiadau\u2019r Senedd ym mis Mai gyda safbwyntiau tebyg. Yn 2017, gwnaeth rhai aelodau\u2019r blaid sefydlu Llafur dros Gymru Annibynnol, sef grw\u0302p ymgyrchu ar gyfer y rhai sy\u2019n \u201ccredu mai\u2019r ffordd orau o sicrhau Cymru sosialaidd ddemocrataidd yw drwy annibyniaeth.\u201d Yn hytrach na ymroi eu hunain i haniaethu, mae ei haelodau mewn llywodraeth leol eisoes wedi dechrau pasio cynigion sy\u2019n cefnogi annibyniaeth, gan ddechrau gyda chyngor tref Blaenafon, a rhedwyd gan Lafur, yn niwedd 2019."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Er disgwylir cefnogaeth i annibyniaeth yn y gogledd-orllewin, sef perfeddwlad cenedlaetholdeb Cymreig, mae\u2019n arwyddocaol bod rhannau o\u2019r de-ddwyrain yn ei ddilyn, gyda chyngor tref Caerffili yn pasio cynnig tebyg i Flaenafon. Er bod y cyngor yno yn cael ei reoli gan Blaid Cymru, roedd y bleidlais yn unfrydol gan awgrymu bod consensws ynghylch rhywbeth y fyddai disgwyl i fod yn bwnc dadleuol."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Yn hytrach na mynd yn erbyn traddodiad y blaid, mae Dylan yn dweud wrthyf sut mae cefnogi annibyniaeth i Gymru yn cyd-fynd a\u0302 gwerthoedd sefydlol Llafur, megis Keir Hardie \u2013 ei harweinydd seneddol cyntaf erioed \u2013 a wnaeth ddadlau dros reol gartref dros ganrif yn o\u0302l (er bod hyn yn berthnasol i Iwerddon a\u2019r Alban yn hytrach na Chymru). Gosodwyd cynsail mwy diweddar gan Elystan Morgan, cyn AS Llafur dros Geredigion a chefnogwr amlwg dros annibyniaeth i Gymru."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Yn hytrach na lleiafrif ecsentrig o ymgyrchwyr, mae barnau newidiol ar annibyniaeth ymhlith aelodau Llafur yn adlewyrchu newidiadau ehangach yn sylfaen etholiadol y blaid. Gwnaeth un arolwg barn ganfod fod dros hanner o bleidleiswyr Llafur yn 2019 (heb gyfri \u2018ddim yn gwybod\u2019) bellach o blaid gadael y DU \u2013 bron yn gyfartal a\u0302 phleidleiswyr Plaid Cymru. Yn fwy na hynny, roedd 66% yn cytuno y dylai\u2019r Senedd, yn hytrach na San Steffan, gael y pw\u0302er i alw refferendwm \u2013 ffigwr sydd hyd yn oed yn uwch nag ymhlith pleidleiswyr Plaid Cymru (59%). Ym mhob grw\u0302p oedran, roedd mwyafrif neu luosogrwydd o blaid cael pwerau o\u2019r fath i orffwys yng Nghaerdydd \u2013 ac eithrio pobl dros 65 mlwydd oed."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Anodd fyddai rhagweld fod Llafur yn ymddangos i gymryd annibyniaeth mor o ddifrif a\u0302\u2019r blaid dros genedlaetholdeb Cymreig. Felly, yw hi\u2019n bosib bod y tensiwn rhwng peiriant plaid sy\u2019n cefnogi\u2019r undeb, a sylfaen etholiadol sy\u2019n fwyfwy amwys amdano, yn golygu ei bod hi\u2019n anochel y fydd Prif Weinidog Drakeford, neu\u2019n fwy tebygol ei olynydd, yn dilyn yr un ffawd a\u0302 Jim Murphy o\u2019r Alban?"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Mark Hooper yw sylfaenydd Banc Cambria, sef banc cymunedol a fydd yn cael ei lansio\u2019n ddiweddarach eleni. Mae\u2019n credu ei bod hi\u2019n annhebygol y bydd hanes yn ail-adrodd ei hun, gyda chymysgedd Llafur Cymru o \u201cgenedlaetholdeb meddal gyda ychydig bach o ddemocratiaeth gymdeithasol\u201d \u2013 yn ogystal a\u0302 phersone\u0301l gwell \u2013 yn siapio deinamig gwahanol iawn."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Er ei fod yn aelod o Blaid Cymru, mae Hooper yn hyderus y gall agwedd Llafur at annibyniaeth newid. \u201cDyw ni ddim angen aros am yr Alban na Brecsit \u2013 mae hwn amdanom ni\u2019n cydnabod bod yna faterion mawr y gallwn ni datrys yng Nghymru,\u201d meddai. \u201cYn y bo\u0302n, dyna yw neges Llafur a Phlaid.\u201d Achos bod consensws cynyddol ar ddatganoli pellach, mae datblygiad sylweddol ar gyfer Plaid Cymru, fel y gwelsom gyda\u2019r SNP, yn edrych yn annhebygol."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Felly, mae\u2019r mudiad annibyniaeth yn cyffroi, tra bod ei gefnogwyr hanesyddol \u2013 Plaid Cymru \u2013 yn ddi-a\u0302m. Yn yr un modd, nid yw\u2019n syndod bod ymgyrchoedd dros annibyniaeth yn dod i\u2019r amlwg y tu hwnt i ffiniau\u2019r pleidiau."}, {"text_idx": "#000025", "text": "\u201cDw i ddim yn credu mai gwleidyddiaeth plaid yw\u2019r ffordd i ddatrys hyn,\u201d meddai Hooper. \u201cBydd gwleidyddion yn dilyn mudiad llawr gwlad sy\u2019n gwthio am annibyniaeth.\u201d Yn benodol neu beidio, mae hynny\u2019n swnio fel strategaeth Gramsci\u0308aidd ar gyfer annibyniaeth, gyda\u2019r pwyslais yn cael ei roi ar altro cymdeithas sifil a barn y cyhoedd cyn unrhyw beth arall. Mae hyn yn cyferbynnu a\u0302\u2019r Alban unwaith eto, ble un plaid yn unig \u2013 yr SNP \u2013 oedd y cerbyd am annibyniaeth dros y blynyddoedd diwethaf. Er bod cymdeithasau fel y Commonweal a\u2019r Ymgyrch Annibyniaeth Radical (RIC) bellach wedi dod yn chwaraewyr mawr, heb so\u0302n am y Blaid Werdd yr Alban, ymunwyd a\u0302\u2019r mudiad yn hytrach na\u2019i ddechrau. Rhaid disgwyl i weld os bod y model Albanaidd gyda mantais neu beidio."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Yn arwain symudiad diamheuol o wrthryfelgar yng Nghymru mae Yes Cymru, a lansiwyd yn swyddogol yn 2016. Yn o\u0302l pob golwg, y mae wedi cael ei fodelu ar Gonfensiwn Annibyniaeth yr Alban, a wnaeth ddod i\u2019r amlwg yn 2005 fel llwyfan trawsbleidiol i gefnogi Alban annibynnol. Dros y 18 mis diwethaf, mae ei haelodaeth wedi cynyddu o lai na 2,000 i 19,000 o aelodau."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Mae Harriet Protheroe-Soltani yn drefnydd i Yes Cymru. Er ei bod yn siarad yn bersonol, mae ei stori\u2019n dangos sut mae barnau ar annibyniaeth wedi newid dros y blynyddoedd diwethaf. Cafodd hi ei geni a\u2019i magu ym Merthyr Tydfil, a ddaeth ar draws y syniad o annibyniaeth fel prosiect gwleidyddol yn hytrach na syniad haniaethol tra\u2019n astudio yng Nghaeredin. Ei greddf oedd amddiffyn yr undeb i ddechrau. \u201cMae cywilydd arna i heddi, ond doeddwn i ddim eisiau\u2019r Alban ein gadael ni mewn rhigol gyda Lloegr,\u201d meddai. Yn y pen draw, fodd bynnag, cafodd Harriet ei pherswadio, nid yn unig ar gyfer yr Alban ond ar gyfer Cymru hefyd. \u201cRoeddwn i\u2019n bendant bod sosialaeth jyst yn amhosib drwy\u2019r undeb.\u201d"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Fel actifyddion ifainc eraill rydw i\u2019n cwrdd, mae\u2019n hawdd gweld sut y gallai Harriet fod wedi cael ei sugno i mewn i Lundain neu dde-ddwyrain Lloegr rhai degawdau yn o\u0302l. \u201cPe baech chi\u2019n dweud i mi y byddai\u2019n meddwl am symud yn o\u0302l i Ferthyr pan oeddwn i\u2019n iau, ni fyddwn i wedi credu\u2019r peth,\u201d meddai wrthyf. Mae cyfuniad o newidiadau technolegol \u2013 yn enwedig o ran gweithio o bell \u2013 argyfwng costau byw fel canlyniad o renti gormodol, a mudiad gwleidyddol cyffrous wedi newid hynny i gyd."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Gwnaeth refferendwm arall, y tro hwn ar aelodaeth Prydain fel rhan o\u2019r UE, golygu newidiad arall yng ngwleidyddiaeth Harriet. \u201cPan enillodd yr ochr gadael, sylweddolais y roeddwn i\u2019n byw mewn swigen,\u201d meddai. \u201cNid oedd y byd yr oeddwn i ynddo yn wir gynrychioli\u2019r cymunedau dosbarth gweithiol ble dyfais i fyny.\u201d Ar yr un pryd, er ei bod yn fwy a mwy amheugar o ddemocratiaeth gymdeithasol o fewn yr undeb, ymunodd a\u0302\u2019r blaid Lafur i bleidleisio dros Jeremy Corbyn. \u201cI fi, Corbyniaeth oedd tafliad olaf y dis,\u201d meddai, \u201cond roeddwn i hefyd yn meddwl ei fod yn cynnig math o wleidyddiaeth a oedd yn nes at y bobl, sef rhywbeth dw i dal yn dymuno. Mae\u2019n rhaid i chi roi cynnig arni.\u201d Gwnaeth y driniaeth a derbyniodd Corbyn a\u2019i gydweithwyr seneddol gan y cyfryngau yn Llundain caledu barnu Harriet ar annibyniaeth. \u201cMae\u2019r wladwriaeth Brydeinig yn wrthgyferbyniol i sosialaeth. Y frenhiniaeth, San Steffan, y cyfryngau, mae fe i gyd yn gwrthdaro\u2019n llwyr gyda be mae sosialwyr yn eisiau \u2013 mae\u2019n rhaid i ni sychu\u2019r llechen yn la\u0302n.\u201d"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Felly pam mae Harriet yn parhau i fod yn aelod o\u2019r blaid Lafur? Fel Dylan, mae\u2019n credu ei bod yn gallu cefnogi annibyniaeth, neu o leiaf bod nifer fawr o\u2019i chynrychiolyddion yn gallu ymuno a\u0302 bloc ehangach i ennill refferendwm. \u201cOs bydd unrhyw un yn cyflawni annibyniaeth neu refferendwm, y blaid Lafur Cymru fydd hi,\u201d meddai wrthyf, er ei bod hi\u2019n gwybod bod hynny\u2019n golygu brwydr gyda\u2019r blaid yn San Steffan. \u201cGallwch weld y tensiwn rhwng Llafur Cymru a San Steffan yn barod \u2013 edrychwch ar y ddadl ar UBI\u201d (incwm sylfaenol cyffredinol). Yw hynny\u2019n golygu y gallai Llafur Cymru diweddi mewn sefyllfa debyg i\u2019w chymar yn yr Alban? \u201cDwi jest ddim yn gweld hynny\u2019n digwydd am y tro.\u201d"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Er ei fod yn aelod o Blaid Cymru, mae Llywelyn ap Gwilym, sy\u2019n aelod o bwyllgor canolog Yes Cymru, yn cymryd naws debyg. Pan ofynnaf i\u2019r cyn-ymgynghorydd rheoli beth sy\u2019n ei wahaniaethu ef o\u2019r pleidleiswyr Llafur sy\u2019n cefnogi annibyniaeth, daw ei ymateb yn syth: \u201cdim byd\u201d. Felly pam nad yw\u2019n aelod o Lafur? \u201cEdrychwch ar Corbyn \u2013 roedd e\u2019n dadlau dros setliad Almaeneg, mewn gwirionedd, dim byd rhy radicalaidd, ac edrychwch be wnaethon nhw iddo fe.\u201d I Llywelyn, mae\u2019r holl bosibiliadau ar y gorwel yn llawer mwy addawol os yw cwestiynau am ddosbarthiad a llywodraeth yn ffocysu ar Gaerdydd yn hytrach na Llundain. Er iddo gyfaddef ei fod yn cefnogi annibyniaeth am resymau diwylliannol i ddechrau \u2013 cyfarfu ei rieni drwy Blaid Cymru \u2013 nid yw eu dadleuon yn wahanol i rai Harriet a Dylan: dim ond drwy annibyniaeth y mae sosialaeth yn bosibl."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Mae Llywelyn, er nad yw\u2019n aelod o Lafur, yn cytuno bod y blaid yng Nghymru yn wahanol i\u2019r un yn San Steffan. \u201cAllwch chi ddim cymharu Stephen Kinnock a Chris Bryant gydag aelodau Llafur y Senedd,\u201d meddai. Ar ben hynny, mae\u2019n cydnabod bod y blaid wedi cymryd \u201ccamau enfawr\u201d ymlaen yn ystod y blynyddoedd diwethaf, gan nodi yr oedd yn \u201cannychmygadwy\u201d gweld Llafur yn sefyll tri ymgeisydd o blaid annibyniaeth bum mlynedd yn o\u0302l."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Mae Llywelyn yn cynnig un esboniad am y newidiad cyflym tuag at annibyniaeth, ar draws cymdeithas sifil Cymru yn ogystal ag o fewn Llafur: \u201cErs Covid, mae pobl yn gwybod ein bod gennym ni [yng Nghymru] lywodraeth nawr, ac mae yna bethau rydyn ni gyda rheolaeth drosodd.\u201d Hefyd, mae gwelededd gwell Drakeford fel ffigwr gwleidyddol \u2013 fel gwrth-Boris Johnson i lawer o\u2019r cyhoedd \u2013 wedi gwneud Cymry yn meddwl am eu hunain fel cenedl wleidyddol yn fwy a mwy normal."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Ond ar waha\u0302n i\u2019r newidiadau diweddar o ganlyniad i\u2019r pandemig, mae neilleb gan Llywelyn yn disgrifio tuedd ddyfnach. Er mai Cymraeg yw ail iaith Llywelyn \u2013 cafodd ei eni yn Lloegr \u2013 mae\u2019n siarad Cymraeg gyda\u2019i fab. Mae hyn yn arwyddluniol o sut atgyfododd yr iaith yn ystod yr ugeinfed ganrif \u2013 pryd ymddangosodd gwahaniaethu diwylliannol, ac yna datganoli, i herio\u2019r statws cwo. Yn fwy a mwy, mae cefnogaeth dros annibyniaeth yn ym estyn tu hwnt i siaradwyr Cymraeg, ond y mae\u2019n ddiamheuol bod amlygrwydd cynyddol yr iaith ym mywyd cyhoeddus wedi chwarae rhan."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Er bod Llywelyn yn aelod hy\u0302n o\u2019r genhedlaeth milflwyddol, gan fod yn ei dridegau hwyr, mae Merlin Gable ddegawd yn iau ac wedi dychwelyd o Loegr yn ddiweddar. Astudiodd ym Mhrifysgol Rhydychen ac, fel Harriet, ei brofiad y tu hwnt i Gymru a wnaeth gadarnhau ei uniaethiad gyda\u2019i hunaniaeth Gymreig. \u201cGwnaeth fy amser yn Rhydychen gwneud i mi ymateb yn gryf iawn yn erbyn math penodol o\u2019r diwylliant Saesneg,\u201d meddai."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Mae Merlin yn cofio bod yn fyfyriwr blwyddyn gyntaf yn 2014, yn ystod refferendwm annibyniaeth yr Alban. \u201cYn y sgyrsiau hynny, doedd Saeson ddim yn gwybod beth oedd yn y fantol, a theimlais y roeddwn i yn. Doedden nhw jyst ddim yn deall y syniad o\u2019r Alban fel gwlad.\u201d Ar yr un pryd, teimlodd Merlin bod Cymru\u2019n datblygu diwylliant gwleidyddol a oedd yn fwy a mwy unigryw, gydag allfudo i Loegr yn troi\u2019n llai deniadol o ganlyniad. Llai o gyfleoedd dros y ffin, beth edrychai fel toriad y contract cymdeithasol o fewn yr undeb, a\u2019r ymdeimlad cynyddol o botensial yw pam, i Merlin, y mae\u2019r syniad o Gymru\u2019n llywodraethu ei hun yn \u201cuniongrededd bobl ifainc erbyn hyn\u201d."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Mae datblygiadau diweddar yn nhirwedd y cyfryngau yng Nghymru yn cadarnhau hynny. Er bod cyfryngau brodorol cryf wedi bod yn absennol ers tro, gyda\u2019r rhan fwyaf o bapurau newydd y DU ddim hyd yn oed yn cynhyrchu argraffiadau i Gymru (fel sy\u2019n gyffredin yn yr Alban), mae hynny bellach yn newid. Yn 2017, lansiwyd Nation.Cymru, sy\u2019n disgrifio ei hun fel \u201cgwasanaeth newyddion cenedlaethol i Gymru yn yr iaith Saesneg\u201d. Yn 2019 lansiwyd Llais Cymru, tra cyrhaeddodd The National \u2013 sydd hefyd gydag argraffiad wythnosol \u2013 yn gynharach eleni. Does dim amheuaeth y bydd rhai o\u2019r mentrau hyn yn methu, ond mae\u2019r tuedd yn dangos bod newidiadau dwfn yng nghymdeithas sifil Cymru yn dechrau cael eu hadlewyrchu yn ei chyfryngau."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Ffrynt arall yn y frwydr dros annibyniaeth yw\u2019r cyfryngau cymdeithasol. Gan fod pleidleiswyr iau yn fwy agored i annibyniaeth, nid yw\u2019n syndod mai TikTok yw\u2019r platfform dewisiadol, ble mae 2.3 miliwn bost o dan yr hashnod #YesCymru ar hyn o bryd."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Yn groes i\u2019r ystrydeb bod sgyrsiau ar-lein bron byth yn effeithio\u2019r byd go iawn, mae\u2019r rhwydweithiau fwyfwy trwchus hyn wedi cael eu pario gyda actifiaeth all-lein, o ddeisebau i sticeri cynyddol o hollbresennol \u2018Yes Cymru\u2019, i orymdeithiau. Nod All Under One Banner Cymru, a sefydlwyd yn 2019, yw cydlynu gorymdeithiau ledled y wlad. Cyn Covid-19, cynhaliwyd tri digwyddiad yng Nghaerdydd, Caernarfon a Merthyr Tudful, gyda\u2019r rali yng Nghaernarfon yn denu 10,000 o bobl. Mae cynlluniau eisoes ar gyfer mwy yn ddiweddarach eleni, ac mae\u2019r trefnwyr yn credu bod rali\u0308au llawer mwy, fel yn yr Alban, yn anochel."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Mae\u2019r consensws ymhlith y rhai y siaradais gydag yn dangos nid yn unig bod refferendwm yn ystod y degawd nesaf yn bosibl, ond yn ddewisach, gyda 2028 yn cael ei gynnig tro ar o\u0302l tro fel dyddiad credadwy. Ar yr un pryd, ffodd bynnag, cydnabuwyd yn eang fod taith hir o\u2019u flaenau, ac mae adeiladu gofod gwleidyddol ar waha\u0302n i San Steffan yn parhau i fod y flaenoriaeth. Am yn awr, mae hynny\u2019n golygu bod y rhai sy\u2019n cefnogi annibyniaeth \u2013 waeth beth teyrngarwch plaid \u2013 yn gallu parhau fel cyd-deithwyr, ochr yn ochr gyda\u2019r mwyafrif sydd ond yn ffafrio mwy o ddatganoli."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Mae\u2019r ffordd bydd y mudiad yn datblygu dros y degawd nesaf yn dibynnu ar nifer o ddigwyddiadau, ond gallwn weld yn fwy a mwy clir yr amodau a fydd yn arwain at Gymru efallai yn gadael yr undeb. Roedd pawb yn glir y byddai\u2019r debygoliaeth o Gymru\u2019n ymwahanu yn plymio os gollai\u2019r Alban refferendwm annibyniaeth arall. Yn yr un modd, pe bai\u2019r Alban yn pleidleisio o blaid annibyniaeth, byddai hynny\u2019n newid popeth i Gymru \u2013 yn enwedig i\u2019r rhai sy\u2019n amwys ar y cwestiwn ar hyn o bryd. \u201cDoes neb eisiau iddo fod dim ond ni a Lloegr,\u201d meddai un aelod Llafur wrthyf."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Ceri yn Abertawe (Polly Thomas/Novara Media)"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Yn ail yw\u2019r cwestiwn o bwy fydd yn arwain Llafur fel olynydd i Mark Drakeford, gyda\u2019i gyffyrddiad ysgafn, gwerinol ac ei gymysgedd o \u201cgenedlaetholdeb meddal a democratiaeth gymdeithasol\u201d yn allweddol i lwyddiant Llafur Cymru ym mis Mai. Byddai poblogrwydd Llafur yng Nghymru yn debygol o ddod o dan fygythiad, ffodd bynnag, pe bai Keir Starmer yn ceisio gosod ymgeisydd a ffafrir ganddo ef, neu\u2019n ymyrryd, fel y digwyddodd yn yr Alban gyda Richard Leonard. Pe bai plaid San Steffan yn ceisio gosod olynydd i Drakeford, \u201cbydd yna derfysgoedd,\u201d meddai Ceri, aelod Llafur o Abertawe."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Byddai\u2019n sicr yn dangos hwbris ar ran Starmer pe bai\u2019n meddwl ei fod yn gwybod yn well. I dynnu sylw at ffawd wahanol y blaid ar draws y ddwy wlad, mae Ceri yn dweud i mi sut yn yr un wythnos y collodd Lafur isetholiad cyngor yng Nghaerlyr enillasant 80% o\u2019r bleidlais yng Nghwm Rhondda. Yn wir, fel cam tuag at annibyniaeth, ac i warchod rhag ymyrraeth wleidyddol o Lundain, mae rhai aelodau\u2019n dechrau mynnu plaid annibynnol. Fel y mae Martyn, aelod o Ystradgynlais yn dweud, \u201cpam dyle fi ymddiried yn y blaid ar ffederaliaeth pan nad yw\u2019r blaid ei hun yn ffederal?\u201d I Dylan, dylai\u2019r amcan fod yn gynhadledd sofran Gymreig sy\u2019n creu ei pholisi ei hun. \u201cCyn annibyniaeth, gallwn ni dal i anelu at sefyllfa ddi-garbon neu wrth-niwclear.\u201d"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Y trydydd amodoldeb yw\u2019r Ceidwadwyr, yn arbennig uwch-gynghrair Boris Johnson. Byddai llywodraeth Lafur sydd wedi\u2019i diwygio ac yn cyflawni ffederaliaeth, waeth pa mor annhebygol gall ymddangos ar hyn o bryd, yn debygol o rwystro cynnydd pellach yr achos dros annibyniaeth. Ac eto, yn union oherwydd ei fod yn cael ei hystyried fel rhywbeth annhebygol y mae teimladau ymwahanydd yn cynyddu. Cyn belled a\u0302 bod y Tori\u0308aid yn Rhif 10, yn enwedig gyda phrif weinidog mor anghysbell a\u0302 Johnson, bydd cefnogaeth i annibyniaeth ond yn cynyddu. Mae\u2019r un peth yn wir os yw Llafur yn methu cynnig agenda cydlynol ar ddiwygiant cyfansoddiadol."}, {"text_idx": "#000051", "text": "Mae\u2019r amodau delfrydol ar gyfer annibyniaeth, felly, yn edrych rhywbeth fel hyn: yn dilyn Covid-19, mae gwleidyddiaeth Gymreig wahaniaethol yn parhau i gynyddu; mae\u2019r Alban yn cynnal refferendwm i adael y DU ac yn llwyddo; mae Llafur Cymru yn parhau i fod yn agored i\u2019r posibilrwydd o newidiad cyfansoddiadol ac mae\u2019r Tori\u0308aid yn aros mewn grym. Mae hyn, wrth gwrs, yn codi\u2019r cwestiwn o sut y byddai llywodraeth yn San Steffan yn caniata\u0301u i\u2019r naill genedl Geltaidd adael, ond gallwn dybio mai dyma\u2019r amodau sydd yn angen cael eu bodloni. Mae hyd yn oed Drakeford ei hun wedi cyfaddef bod rhaid \u201cailasesu\u201d lle Cymru yn yr undeb pe bai\u2019r Alban yn gadael. Yn fwy na hynny, mae\u2019n haeru bod unrhyw benderfyniad ar refferenda yn y dyfodol yn gorffwys yn Glasgow a Chaeredin, nid Llundain."}, {"text_idx": "#000052", "text": "\u201cDyw llawer o\u2019r bobl a fydd yn gwthio am, ac yn ymgyrchu dros annibyniaeth yn y dyfodol ddim hyd yn oed yn gallu pleidleisio eto,\u201d meddai Dylan wrthyf tua diwedd ein sgwrs. Heb os nac oni bai, y cenedlaethau iau bydd yn ysgogi\u2019r mudiad annibyniaeth i amlygrwydd mwyach dros y degawd nesaf."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Roedd y Farcsaidd Gymraeg Raymond Williams yn ystyried annibyniaeth fel proses yn hytrach na digwyddiad, gan ei ddisgrifio fel \u201ccyfnod creadigol newydd a gweithredol: pobl sy\u2019n ddigon siw\u0302r o\u2019u hunain i ollwng eu pryderon; gwybod bod y gorffennol yn y gorffennol, fel siapio hanes, ond gydag ymdeimlad hyderus newydd o\u2019r presennol a\u2019r dyfodol.\u201d Unwaith o\u2019r blaen yn barod, mae\u2019r Cymry wedi cyflawni rhywbeth tebyg, gan adfywio eu mamiaith ar o\u0302l canol yr ugeinfed ganrif. Mae\u2019r profiad hwnnw o newid araf, cynyddol \u2013 \u2018chwyldro hir\u2019 fel y gallai Williams fod wedi\u2019i alw \u2013 wedi paratoi llawer ar gyfer y dasg sydd o\u2019u blaenau. \u201cWrth dyfu i fyny roedd y Gymraeg yn cael ei hystyried fel iaith marw,\u201d meddai Pat, aelod Llafur sy\u2019n credu y gallai Cymru fod yn annibynnol o fewn degawd. \u201cErs hynny mae wedi cynyddu a chynyddu.\u201d"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Os oes modd i iaith gael ei hail-eni, a Senedd cael ei chreu \u2013 felly pam ddim Cymru sofran? O ystyried y newidiadau i wleidyddiaeth a chymdeithas Gymreig dros y ddau ddegawd diwethaf, dim ond ffw\u0302l fyddai\u2019n betio yn ei herbyn. Yn y cyfamser, dyma\u2019r cwestiwn ar gyfer Llafur Cymru: a fydd gwleidyddiaeth democratiaeth gymdeithasol, heb so\u0302n am sosialaeth, yn cael ei weithredu\u2019n well tu fewn neu du fas i\u2019r undeb? Wrth i\u2019r blaid yn San Steffan symud i\u2019r dde unwaith eto, a\u2019r Tori\u0308aid yn llygadu degawd arall o bw\u0302er, gallai\u2019r ateb ar gyfer y rhai sy\u2019n ffafrio\u2019r undeb o sefyllfa bragmatig dod yn fwy a mwy anghysurus."}, {"text_idx": "#000060", "text": "The question of Welsh independence is being discussed in ways unimaginable even a decade ago. Daniel Wincott takes a look at why the movement is growing \u2013 and whether or not an imminent breakaway from the UK is a real possibility."}]