[{"text_idx": "#000007", "text": "Arweiniwyd y gweithdy hwn gan Barbara Davies Quy, Dirprwy Gyfarwyddwraig Maint Cymru. Mae\u2019r elusen yn gweithio gyda chymunedau ledled y byd i blannu coed a diogelu o leiaf 2 filiwn hectar o goedwigoedd trofannol\u2014ardal o faint Cymru. Cyflwynodd Barbara y pwnc gydag ystadegyn brawychus: \u201cMae hawliau menywod yn hanfodol i bawb, ond mae llai na 15% o dirfeddianwyr yn fyd-eang yn fenywod.\u201d Yna cyflwynodd ddau siaradwr yn gweithio\u2019n agos gyda materion deiliadaeth tir: Phoebe Ndiema a Pubudini Wickramaratne."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae Phoebe yn gweithio i bartner corff anllywodraethol Maint Cymru, Chepkitale Indigenous People Development Project, ac yn arwain ar y prosiect cyfiawnder rhyw sy\u2019n cefnogi deiliadaeth tir ar gyfer pobl Ogiek yng Nghenia. Mae\u2019r gymuned yn dibynnu ar y tir am eu bywoliaeth. Fodd bynnag, mae coed cynhenid wedi cael eu torri o blaid rhywogaethau eraill, sydd wedi arwain at wartheg ddim yn pori, diffyg bioamrywiaeth a thrigolion yn cael eu troi allan. Dywedodd Phoebe sut mae menywod yn chwarae rhan allweddol wrth fynd i\u2019r afael a\u0302 hyn wrth gefnogi achosion llys ar ddad-ddatodiad ac ymgais i\u2019w troi allan, cymryd rhan fel deisebwyr, mewn llywodraethu, a chynnal gwaith mapio, sy\u2019n helpu i brofi bod y tir yn perthyn i bobl frodorol. Y nod yw sicrhau bod y tir hwn yn eiddo i\u2019r gymuned fel y gall bywoliaethau cynaliadwy barhau."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae Pubudini yn gyfreithiwr hawliau dynol a thir sy\u2019n gweithio ar hyn o bryd fel arweinydd polisi i Oxfam International. Bu\u2019n trafod pa mor ganolog yw tir yn ein bywydau, gan ei fod yn gysylltiedig a\u0302 datblygu economaidd, cynhyrchu bwyd, diwylliant a mwy, ond ei fod dan bwysau cynyddol gan ddefnydd dynol. Tynnodd Pubudini sylw at y modd y mae pobl sy\u2019n cyfrannu leiaf at newid yn yr hinsawdd yn teimlo\u2019i effeithiau fwyaf, ac mae hon yn broblem fawr i gymunedau brodorol sydd a\u0302 hawliau tir heb eu cydnabod, sy\u2019n golygu nad ydynt yn gallu cael mynediad at fudd-daliadau neu lety arall pan fydd trychineb hinsawdd yn digwydd. Mae hawliau deiliadaeth tir yn rhoi sefydlogrwydd i gymunedau gymryd y camau angenrheidiol a lleihau neu osgoi colled a difrod, felly mae\u2019n rhaid mai\u2019r nod yw cefnogi\u2019r cymunedau hyn i gael cydnabyddiaeth i\u2019w hawliau tir."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Cymryd rhan yn y gweithdy"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Trafododd y cyfranogwyr yr hyn y gallwn ei wneud yng Nghymru i gefnogi menywod a chymunedau brodorol i hawlio eu hawliau, megis hyrwyddo hyfforddiant, darparu cymorth ar gyfer mapio, neu ddatblygu setiau sgiliau marw. Fel y dywedodd un cyfranogwr: \u201cMae tir yn argyfwng hawliau rhyw, hinsawdd a dynol, ac mae dirfawr angen mynd i\u2019r afael a\u0302\u2019r cydbwysedd awdurdodol ar hawliau tir, y sgiliau sydd gan gymunedau brodorol a\u2019r hyn y gallwn ei wneud yng Nghymru i gefnogi\u2019r gwaith hwn.\u201d"}]