[{"text_idx": "#000001", "text": "Ym mis Hydref 2015, fe wnaeth prosiect i adeiladu ysgol newydd yn Llanfaethlu ar Ynys Mo\u0302n arwain at ddarganfyddiadau go arbennig yn dyddio 'no\u0302l miloedd o flynyddoedd."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae cloddio ddiweddar yn Llanfaethlu wedi datgelu olion cymuned yn dyddio o'r cyfnod Neolithig tua 6,000 o flynyddoedd yn o\u0302l. Hwn oedd y cyfnod i'r ffermwyr cyntaf setlo ym Mhrydain."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae'r olion yn cynnwys gweddillion archeolegol tri o dai, adeiladau coed hirsgwar a tua 2,000 o greiriau gafodd eu darganfod yn ystod y cloddio."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae'r safloedd yma wedi cael eu hastudio gan archeolegwyr ac maen nhw yn rhoi darlun o fywydau'r cymunedau cyntaf o ffermwyr yng Nghymru."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae 'na gysylltiadau rhwng y siambrau claddu oedd yn cael eu defnyddio gan y ffermwyr yma gyda henebion tebyg yn Iwerddon, fel Negrange a Douth."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Yn wir roedd y traddodiad hwn o gladdu'r meirw yn cael ei ddefnyddio yn eang ar ochr Orllewinol Ewropeaid Mo\u0302r yr Iwerydd."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Yn ddiweddar rydym ni a chynrychiolwyr o Ewrop wedi bod yn cyd-weithio i rannu gwybodaeth am y traddodiad. Cafodd astudiaeth ddiweddar ei chynnal yn Antequera yn Andalusia, Sbaen."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Maen nhw'n henbion arwyddocaol, gyda thebygrwydd i siambrau claddu tebyg ym Mhrydain."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mae'r tebygrwydd hwn a'r hanes diddorol rhyngddyn nhw yn rhoi potensial i gael grantiau Ewropeaidd i gyd-weithio gyda phartneriaid o Bortiwgal, Sbaen, Yr Alban, Iwerddon a Llydaw er mwyn hyrwyddo ein treftadaeth gyffredin."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Y prif nod fyddai sefydlu prosiect rhwng y gwledydd yma i edrych ar y berthynas rhwng treftadaeth, bwyd, a ffermio, ac asesu'r posibilrwydd o ail-greu a hyrwyddo'r thema\u0302u."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae gwaith eisoes ar droed i edrych ar wahanol ffyrdd o gyd-weithio, a'r gobaith yw y bydd y cloddio yn Llanfaethlu yn gwella ein dealltwriaeth o'r hanes yma 'dyn ni'n ei rannu efo gwledydd eraill Ewrop."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Prif StraeonCarchar am oes i ddyn am lofruddio dynes yn Y BermoPublished7 awr yn o\u0302lUndeb rygbi a thimau Cymru yn arwyddo cytundebPublished4 awr yn o\u0302lBachgen yn yr ysbyty a dwy fenyw wedi'u harestioPublished5 awr yn o\u0302l"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Carchar am oes i ddyn am lofruddio dynes yn Y Bermo"}]