[{"text_idx": "#000006", "text": "Outstanding contemporary horticulture and architecture situated in a historic landscape has been perceived as an important attraction for our visitors."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae\u2019r safle hwn ar dir sy\u2019n datgelu eu hanes yn gynyddol \u2013 mae wedi ei restru\u2019n Radd II ar Gofrestr Cadw/ICOMOS o Barciau a Gerddi o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig yng Nghymru. Y nodweddion hanesyddol mwyaf amlwg yw\u2019r Ardd Ddeufur, y Stablau, y Rhewdy, y parcdir a\u2019r gadwyn o lynnoedd sydd wedi\u2019u hadfer. Mae ein gwybodaeth am dirfeddianwyr y gorffennol wedi dod o amrywiol ffynonellau a oedd yn canolbwyntio ar ddehongliad hanesyddol Gorllewinol. Dyddiadau, dolenni teuluol, cysylltiadau masnachol a disgrifiadau manwl o\u2019r arwyddion ffisegol o\u2019r cyfoeth a gre\u0308wyd gan y prif gymeriadau. Mae ein gwybodaeth am dirfeddianwyr y gorffennol wedi dod o amrywiol ffynonellau a oedd yn canolbwyntio\u2019n bennaf ar ddehongliad hanesyddol Gorllewinol. Dyddiadau, dolenni teuluol, cysylltiadau masnachol a disgrifiadau manwl o\u2019r arwyddion ffisegol o\u2019r cyfoeth a gre\u0308wyd gan y prif gymeriadau. Fel y cyfryw mae llawer o\u2019r Ardd yn cyfleu naratif arwynebol o berchnogion blaenorol yr Ysta\u0302d. Roedd eu safle o fewn y cwmni East India, neu reolaeth drefedigaethol yn gyffredinol, yn cael ei weld fel cyfle busnes neu \u2019antur\u2019, ac nid oedd yn so\u0302n am yr anghyfiawnderau a oedd yn caniata\u0301u iddynt ddatblygu cyfoeth anferth. Ein her ni nawr yw creu hanes ffeithiol o Neuadd Middleton sy\u2019n cydnabod ei chysylltiadau imperialaidd, gyda\u2019i greulondeb a\u2019i anghyfiawnder, a thrafod yn onest gysylltiadau agos yr Ysta\u0302d a\u0302 Chwmni East India a\u2019r farchnad caethweision yn India\u2019r Gorllewin."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ystyrir bod yr arddwriaeth a\u2019r bensaeriaeth gyfoes yn y dirwedd hanesyddol yn atyniad pwysig i\u2019n hymwelwyr. Ond mae ymwybyddiaeth ac anesmwythder cynyddol am ffynonellau\u2019r cyfoeth a dalodd am greu\u2019r ysta\u0302d hanesyddol wedi ein cymell i adolygu\u2019r ffordd rydym am gyfleu hanes y tir hwn cyn i Ardd Fotaneg Genedlaethol Cymru gael ei chreu. Rhaid inni fynd i\u2019r afael ag edrych ar werthoedd ein gardd fotaneg o\u2019r 21fed Ganrif ochr yn ochr a\u0302 gwerthoedd perchnogion y tir yn y gorffennol. Ganwyd y syniad o gael Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru ganol y 1990au fel gardd fotaneg genedlaethol ar gyfer yr 21fed ganrif, un a fyddai\u2019n ymroi i ymchwil a chadwraeth, bioamrywiaeth, cynaliadwyedd, dysgu gydol oes a mwynhad yr ymwelydd. Pan agorwyd Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru ym mis Mai 2000, daeth y Ty\u0302 Gwydr Mawr, y campwaith pensaerni\u0308ol gan Foster a\u2019i Bartneriaid, yn eicon ar unwaith i\u2019r gwerthoedd hyn."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae\u2019r hanesion sydd gennym am ffynonellau cyfoeth y tirfeddianwyr hyn o\u2019r gorffennol wedi mynd i\u2019r afael yn unig a\u0302 chynnyrch amlwg y cyfoeth, ac wedi anwybyddu\u2019r anghyfiawnder a\u2019r llygredd arswydus a greodd yr arian hwnnw. Mae hanesion y dynion oedd yn dirfeddianwyr yn wybyddus er bod tipyn llai o sylw wedi\u2019i roi i\u2019r caethweision a oedd yn eiddo iddynt, y diwylliannau a ormeswyd ganddynt, y bobl roeddent yn ymelwa arnynt a\u2019r gweithwyr lleol roeddent yn eu cyflogi. I ryw raddau, y rheswm dros hyn yw bod y dosbarthau is wedi eu colli, eu hanghofio neu eu claddu gan haneswyr oherwydd bod gan y rheiny fwy o ddiddordeb yn y bobl a ystyrient yn enillwyr hanes."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ond nid oedd pob hanesydd yn ganmoliaethus. Mewn llythyr at Mohandas Gandhi1 ifanc ym 1908 ysgrifennodd Leo Tolstoy fel hyn: \u2018A commercial company enslaved a nation comprising two hundred millions. Tell this to a man free from superstition and he will fail to grasp what these words mean.\u2019 Roedd portread yr hanesydd Will Durant o\u2019r Unol Daleithiau o gorfforaeth yn rhedeg yn wyllt, \u201coverrunning with fire and sword a country temporarily disordered and helpless, bribing and murdering, annexing and stealing\u201d, yn gryn sioc i\u2019w ddarllenwyr ym 19302."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Felly, sut dylem ni weld y cyfoeth a gre\u0308wyd gan William Paxton? Mae rhai adroddiadau am ei fywyd yn awgrymu iddo wneud ei arian drwy waith caled, gan fentro a bod yn ddyn busnes medrus. Ond yn 2019 yn unig, drwy waith caled grw\u0302p hanes gwirfoddol yr Ardd Fotaneg, daethom i wybod sut oedd Asiantaeth Paxton wedi cyllido\u2019r Llywodraethwr Cyffredinol Richard Wellesley yn y rhyfel yn erbyn Tipu Sultan Mysore ym 1798-1799. Oherwydd y gwrthdaro hwnnw cynyddwyd tiriogaeth y Cwmni East India yn sylweddol. Gwyddom hefyd fod Paxton wedi defnyddio\u2019r ysta\u0302d hon i ddangos ei hun er mwyn dod yn bwysig yn gymdeithasol, a gwariodd ffortiwn yn ceisio llwgrwobrwyo neu ddylanwadu ar etholwyr Sir Gaerfyrddin i\u2019w wneud yn AS arnynt. Mae\u2019r awdur William Dalrymple3 yn ddiweddar wedi dangos sut byddai dynion y Cwmni East India, fel Robert Clive, yn defnyddio arian wedi ei ddwyn o India i brynu ASau a seddi yn senedd Prydain. Cefnogodd y Senedd y Cwmni gyda grym y wladwriaeth oherwydd roedd nifer o ASau yn gyfranddalwyr yn y Cwmni East Inda, a byddai unrhyw weithredu yn erbyn y cwmni wedi effeithio ar eu cyfoeth personol hwy."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ar o\u0302l marw Paxton ym 1824, gwerthwyd ei ysta\u0302d i\u2019r teulu Adams, sef Abadam yn ddiweddarach. Gwnaethant hwy eu ffortiwn, yn rhannol o leiaf, o gadw unigolion yn gaethion. Drwy\u2019r dull atgas hwn, yn Jamaica a Barbados, gwnaethant ffortiwn anferth. Rhaid ystyried y digwyddiadau ffiaidd hyn nid ar eu pen eu hunain ond fel rhan uniongyrchol o\u2019r byd rydym yn byw ynddo heddiw."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Erbyn hyn mae gennym lawer iawn o wybodaeth am y teuluoedd Middleton, Paxton ac Adams/Abadam. Cyhoeddwyd yn rhain gennym eisoes fel tudalennau gwe a blogiau i esbonio wrth ein hymwelwyr am hanes cymdeithasol y tir hwn. Ond pe byddem yn ystyried trosiad y glorian gymdeithasol, mae\u2019r hanesion rydym wedi eu hadrodd mor anghytbwys fel nad ydynt yn adlewyrchu gwerthoedd ac ymrwymiad yr Ardd Fotaneg i gynhwysiant. Felly, rydym we\u0308id penderfynu gwneud rhagor o waith ymchwil i sicrhau bod ein gwefan yn adroddiad teg a chyfiawn. Yn y cyfamser, mae rhai tudalennau gwe wedi eu dileu a cha\u0302nt eu hadolygu ymhellach maes o law."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Caeau bryniog, cadwyn o lynnoedd, rhaeadrau tawel a choedlannau aeddfed i gyd yn cyfrannu at dirwedd sy\u2019n ymddangos yn fythol a diderfyn. Ond hoffem eich annog i edrych eto.\nProsiect Adfer o Gyfnod y Rhaglywiaeth\nProsiect pum mlynedd oedd y prosiect Adfer yn anelu at adfer nodweddion tirweddu o gyfnod y Rhaglywiaeth a gre\u0308wyd ddiwedd y 18fed ganrif a dechrau\u2019r 19edd ganrif ar gyfer William Paxton ar y tir sydd erbyn hyn yn Warchodfa Natur Genedlaethol Waun Las\nYn ystod pum mlynedd diwethaf rydym wedi bod yn adfer y dirwedd hon er mwyn eich llesiant, eich mwynhad a\u2019ch antur nesaf."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Prosiect pum mlynedd oedd y prosiect Adfer yn anelu at adfer nodweddion tirweddu o gyfnod y Rhaglywiaeth a gre\u0308wyd ddiwedd y 18fed ganrif a dechrau\u2019r 19edd ganrif ar gyfer William Paxton ar y tir sydd erbyn hyn yn Warchodfa Natur Genedlaethol Waun Las"}]