[{"text_idx": "#000001", "text": "Ysgolhaig a arbenigai yn yr ieithoedd Celtaidd a\u2019u llenyddiaethau oedd Rachel Bromwich a aned yn Brighton yn 1915 (ne\u0301e Amos). Treuliodd beth o\u2019i bywyd cynnar yn yr Aifft lle roedd ei thad yn Athro, a symudodd y teulu yn o\u0302l i Loegr yn 1925. Er nad oedd ganddi gysylltiadau uniongyrchol a\u0302 Chymru, fe ymddiddorodd yn yr ieithoedd Celtaidd, gan ennill gradd yn y dosbarth cyntaf o Gaergrawnt mewn Astudiaethau Norsaidd, Eingl-Sacsonaidd a Cheltaidd. Aeth yn ei blaen i astudio ym Mangor er mwyn canolbwyntio ar y Gymraeg. Dychwelodd yn y man i Gaergrawnt fel Athro yn yr Ieithoedd Celtaidd a\u2019u Llenyddiaethau. Treuliodd ddiwedd ei hoes yn Aberystwyth lle roedd yn weithgar yn y Llyfrgell Genedlaethol a\u2019r Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Efallai y cofir hi orau gan nifer yng Nghymru am ei gwaith arloesol ar farddoniaeth Dafydd ap Gwilym, ac yn hyn o beth, mae\u2019n rhan o linach anrhydeddus o ysgolheigion a ddaeth at y Gymraeg a\u2019i llenyddiaeth o\u2019r tu allan, fel petai, ond a wnaeth nid unig ymgydnabod yn drylwyr iawn a\u0302 hi, ond dyfod yn feirniad mentrus ac awdurdodol arni. Yn y cyd-destun hwn (gwaith Dafydd ap Gwilym a\u2019i gyfnod), gellir crybwyll dau enw arall wrth gwrs: Dafydd Johnston a Helen Fulton. Daeth Bromwich at faes astudiaethau Dafydd ap Gwilym a\u0302 ffresni gweledigaeth a llygaid craff."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Yn hyn o beth, dichon mai ei gwaith pwysicaf oedd ei hysgrifau amrywiol ar waith Dafydd, a gasglwyd ynghyd a\u0302\u2019u cyhoeddi yn y gyfrol Aspects of the poetry of Dafydd ap Gwilym yn 1986 (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru). Cyn ei chyfraniadau hi a rhai o\u2019r cyfoedion at y maes, roedd agweddau dyneiddiol-ryddfrydol yn drwm iawn eu dylanwad: hynny yw, agweddau a ddeilliodd o safbwynt annamcaniaethol a beirniadol nai\u0308f tuag at waith Dafydd (a llenyddiaeth yn gyffredinol); beirniadaeth a roes werth mawr ar \u2018hanfod\u2019 tybiedig barddoniaeth, sef cynnyrch rhyw artist prin sy\u2019n sefyll uwchlaw gweddill y ddynoliaeth ac yn ymateb i ehediadau cyfrwys a dirgel ei ddarfelydd ei hun. Yn o\u0302l y dyneiddwyr, thema\u0302u \u2018oesol\u2019 wedi eu mynegi\u2019n gain yw celfyddyd, ac mai rhywbeth y gallwn \u2018gydymdeimlo\u2019 yn reddfol ag ef ydyw; ochr arall y geiniog honno yw mai gwyrdroe\u0308dig yw unrhyw beth nad yw\u2019n cydymffurfio a\u0302\u2019r safonau derbyniedig. Dyma sut yr oeddid yn ymagweddu at waith Dafydd cyn i ysgolheigion megis Rachel Bromwich ddechrau edrych y tu o\u0302l i ffasa\u0302d \u2018goleuedig\u2019 y feirniadaeth hon a wadai fod gan y gymdeithas a grymoedd cymdeithasol ddim oll i\u2019w wneud a\u0302 chynnyrch llenyddol, neu a wadai fod y pethau hyn i\u2019w hystyried wrth ymateb i lenyddiaeth."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Cymwynas fawr Bromwich, ar y cyd ag eraill megis Helen Fulton, oedd dangos bod cefndir i\u2019r ceinder, a bod mwy o lawer i waith Dafydd nag oedd y ffordd draddodiadol o\u2019i werthfawrogi yn ei ganiata\u0301u. Dangosodd yn enwedig y modd yr oedd dylanwadau ar ei waith ef yn amlygiadau o gyfathrach rhwng gwahanol bobloedd, a sut roedd y cerddi yn trafod, yn fwriadus, wleidyddiaeth y dydd a\u2019r newidiadau mawr oedd ar droed yng Nghymru. Diau fod ei hysgrifau a\u2019u herthyglau deallus wedi helpu i ddod ag astudiaethau yn y maes hwn sawl cam ymlaen, a\u2019n galluogi i werthfawrogi amlochredd y cerddi hyn sy\u2019n llawn tensiynau gwleidyddol yn gymaint ag y maent yn anghredadwy o huawdl a phrydferth a thechnegol gywrain."}]