[{"text_idx": "#000000", "text": "Mae coed ffawydd yn nodwedd bwysig ac amlwg o goetiroedd Cymru a chytrefodd yn hwyr ar o\u0302l yr oes ia\u0302 ddiwethaf. Gyda digon o le gallant dyfu i uchder o ddeugain metr, gan greu coron drwchus, sia\u0302p cromen sy\u2019n ymestyn 40-60 troedfedd o led. Mae gan y ffawyddden rhisgl llwyd, llyfn a gellir eu hadnabod yn y gaeaf wrth eu blagur nodweddiadol, sia\u0302p \u2018torpedo\u2019. Mae\u2019r ffawydden yn fonoecaidd: mae blodau benywaidd a gwrywaidd yn tyfu ar yr un goeden. Yn gynnar yn y gwanwyn mae cynffonnau w\u0302yn bach gwrywaidd yn hongian o\u2019r canghennau, tra bod y blodau benywaidd yn tyfu wrth ymyl cwpan fach. Ca\u0302nt eu peillio gan y gwynt, ac ar o\u0302l hynny bydd y cwpanau hyn yn troi\u2019n goediog ac erbyn yr hydref byddant yn amga\u0301u un neu ddau o gnau ffawydd. Mae coetir ffawydd yn aml yn gartref i garpedi clychau\u2019r gog yn gynnar yn y gwanwyn. Weithiau mae tegeirianau prin ar safleoedd ffawydd sialc yn ogystal a\u0302 \u2018box coralroot\u2019 a berwr chwerw ac mae coed ffawydd sydd wedi eu brigdocio yn gartref i lawer o gen. Bwytir dail ffawydd gan nifer o lindysod a gwyfynod, ac mae\u2019r cnofilod a\u2019r adar yn bwyta\u2019r hadau a\u2019r cnau. Gall coed ffawydd fyw am gannoedd o flynyddoedd ac mae\u2019r hirhoedledd hwn yn sicrhau y gall rhywogaethau sydd angen cynefinoedd coed marw ffynnu mewn coetir ffawydd, fel pryfed sy\u2019n tyllu coed ac adar sy\u2019n nythu mewn tyllau coed, fel cnocell y coed."}]