[{"text_idx": "#000001", "text": "Mae\u2019r Ydfran a\u2019r Jac-do yn ddwy rywogaeth gymdeithasol iawn o deulu\u2019r brain. Maen nhw\u2019n treulio cyfran fawr o\u2019u hamser yng nghwmni aelodau o\u2019u rhywogaethau eu hunain, yn ogystal a\u0302 brain eraill. Byddwch yn aml yn gweld haid fawr o ydfrain yn chwilota am fwyd neu\u2019n nythu wrth ymyl heidiau yr un mor fawr o jac-dos."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Er bod yr ydfran yn rhannu llawer o nodweddion brain eraill, mae rhai nodweddion penodol sy\u2019n helpu i\u2019w hadnabod. Mae gan yr ydfran wyneb gwelwach a phig main sydd fel arfer yn oleuach ei liw na phig y gigfran neu\u2019r fra\u0302n dyddyn. Mae ganddynt dalcen syth sy\u2019n arwain at goron bigfain. Chwiliwch hefyd am y \u2018trowsus llac\u2019 sy\u2019n eu gosod ar waha\u0302n i frain eraill."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Lle mae ydfrain yn ymddangos mewn chwedloniaeth, fe\u2019u portreir at ei gilydd fel adar drwg, sy\u2019n gysylltiedig a\u0302 marwolaeth, neu fel adar tywyllodrus. Ystyr enw Lladin yr ydfran, Corvus frugilegus, yw y gigfran sy\u2019n casglu ffrwythau, ac mae hyn yn deillio o dueddiad ydfrain i fwydo ar gnydau, ffrwythau a planhigion eraill. Gan hynny, mae\u2019n debyg mai\u2019r ydfran sydd fwyaf cyfrifol am ddefnydd helaeth ffermwyr o fwganod brain. 5"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Maent hefyd yn adar cymdeithasol iawn. Maen nhw\u2019n treulio cyfran fawr o\u2019u hamser yn bwydo ac yn clwydo gyda\u2019i gilydd mewn parciau, gerddi, porfeydd, caeau cnydau, ac ar hyd llinell pen llanw ar draethau. Mae jac-dos yn aml yn chwilio am fwyd ochr yn ochr ag ydfrain ac yn aml yn adeiladu eu nythod ger nythod ydfrain. Yn gyffredinol, mae eu deiet yn cynnwys ffrwythau, hadau, creaduriaid di-asgwrn-cefn, celnedd anifeiliaid, sbarion ac wyau. 8, 9"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Jac-dos yn clwydo yn y coed. Darparwyd gan y casglwr gwybodaeth, Ben Porter."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Mewn chwedloniaeth, mae\u2019r jac-do yn cael ei ystyried yn aderyn ffo\u0302l, balch a direidus, yr honnir yn aml fod ganddo dueddfryd i ladrata. Mae hynny\u2019n cael ei gyfleu\u2019n dda yn chwedl R.H Barham The Jackdaw of Rheims. Mae\u2019r chwedl ysmala hon yn adrodd hanes jac-do lladratgar a felltithiwyd (am ddwyn modrwy Cardinal) a ddaeth yn sant. 10"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Mae\u2019r hen ddywediad Groeg: \u201cBydd yr elyrch yn canu pan fydd y jac-dos yn dawel\u201d yn awgrymu y bydd rhywun gwybodus yn aros nes bydd yr ynfyd wedi tewi cyn dechrau dweud ei ddweud. Mae hyn yn dangos sut yr ystyrrid y jac-do yn aderyn ynfyd mewn rhai diwylliannau."}, {"text_idx": "#000028", "text": "1. Corvus frugilegus (Rook) ()"}, {"text_idx": "#000036", "text": "1. The mystery of the rooks' evening procession ()"}, {"text_idx": "#000037", "text": "2. Rooks are fascinating birds ()"}]