[{"text_idx": "#000025", "text": "Mae\u2019r erthygl hon yn rhan o gyfres o erthyglau misol, pob un gyda thema wahanol, fydd yn addas i ddysgwyr sy\u2019n neud cyrsiau lefel Uwch. Maen nhw wedi eu sgrifennu yn Gymraeg yn unig, ac maen nhw\u2019n cynnwys geiriau wedi\u2019u tanlinellu, fel y byddwch chi\u2019n gallu hofran drostyn nhw, neu wasgu botwm y llygoden i ddatgelu ystyr y geiriau hyn yn Saesneg."}, {"text_idx": "#000026", "text": "This article is a part of a monthly series of themed articles for learners at the Uwch (Higher) level. They are in Welsh only, with underlined vocabulary that you can hover over or press to reveal the English word."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Dafydd is interviewed (in English) by the website Americymru here: "}, {"text_idx": "#000028", "text": "Ydych chi\u2019n mynd ar wyliau i wlad dramor eleni? Os ydych chi, sut byddwch chi\u2019n teithio? Hedfan? Llong efallai? Pa mor hir fydd y daith? Pedair neu pum awr ar y mwyaf siw\u0302r o fod."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Sut fasech chi\u2019n teimlo pe basai rhaid i chi dreulio dros bedair wythnos yn aros am long, wedyn, hwylio tua 8,000 o filltiroedd am dros ddau fis ar y mo\u0302r cyn cyrraedd pen eich taith? Ddim yn hapus o gwbl baswn i\u2019n meddwl."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Wel, dyna oedd hanes dros gant a hanner o Gymry yn y flwyddyn 1865."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Ddiwedd mis Mai 1865, gadawodd tua 160 o Gymry ddociau Lerpwl ar long Y Mimosa ar daith i dde America. Doedden nhw ddim yn mynd ar eu gwyliau. Eu bwriad oedd sefydlu Gwladfa (darn bach o Gymru) dramor a cheisio cadw\u2019r hen ffordd Gymreig o fyw. Talodd y teithwyr \u00a312.00 yr un am y siwrne (tua \u00a31,500 yn arian heddiw), gyda phlant yn talu hanner pris."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Cyrhaeddodd y teithwyr ddinas Lerpwl fis Ebrill 1865 yn barod i adael am Batagonia. Roedden nhw i fod i deithio ar long o\u2019r enw Halton Castle. Yn anffodus, doedd honno ddim yn barod ac roedd rhaid i\u2019r teithwyr aros am un arall. Y Mimosa oedd yr unig long ar gael. Llong gludo nwyddau oedd Y Mimosa. Doedd hi ddim yn addas i gludo pobl."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Ar y 24ain o Fai 1865, ar o\u0302l gwario \u00a32,500 i addasu\u2019r Mimosa, cafodd y teithwyr ganiata\u0302d i fynd ar fwrdd y llong. Am 4.00 o\u2019r gloch ar y 28ain o Fai, pan roedd y gwynt yn ffafriol, cododd y capten yr angor a gadawodd y Mimosa y dociau."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Daeth cannoedd o bobl i ffarwelio a\u0302\u2019r ymfudwyr gan gynnwys trefnydd y prosiect, Michael D. Jones a\u2019i wraig Anne. Roedd baner y Ddraig Goch yn hedfan yn uchel a chanodd y dorf anthem arbennig."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Michael D. Jones, trefnydd y prosiect"}, {"text_idx": "#000037", "text": "Capten y llong oedd dyn ifanc 25 oed o\u2019r enw George Pepperell. Roedd criw o 18 gyda fe gan gynnwys llawfeddyg \u2013 Thomas Greene, Gwyddel o Kildare."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Roedd y rhan fwyaf o\u2019r criw yn Saeson o Lerpwl. Pan sylweddolodd Pepperell fod y teithwyr i gyd yn Gymry uniaith, cyflogodd e un o\u2019r teithwyr, Richard Jones (Berwyn), fel pyrser. Gallwch chi ddarllen mwy am y dyn arbennig yma yn nes ymlaen yn y gyfres hon o erthyglau."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Roedd y teithwyr yn dod o bob rhan o Gymru a thu hwnt. Does neb yn hollol siw\u0302r faint o deithwyr ddechreuodd ar y daith, ond roedd tua:"}, {"text_idx": "#000040", "text": "40 o ddynion sengl neu weddw\n17 o fenywod sengl (chwiorydd i aelodau o\u2019r teuluoedd neu forwynion)\nLlawfeddyg (1), Stiward (1), Pyrser (1)"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Roedd y gweddill (52) yn blant neu\u2019n bobl ifanc."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Roedd bron hanner y teithwyr dod o ardaloedd diwydiannol Aberda\u0302r, Aberpennar, Rhosllannerchrugog a Ffestiniog. Roedd y rhan fwyaf o\u2019r dynion felly yn lowyr neu\u2019n chwarelwyr. Roedd crydd, pregethwr, adeiladwr a theiliwr ar y llong hefyd ond dim llawer o bobl o gefndir ffermio."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Dilynwch y linc yma i weld manylion y teithwyr:"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Roedd y tywydd yn ofnadwy ar o\u0302l gadael Afon Merswy gyda gwyntoedd cryf a thonnau anferth yn taro\u2019r llong. Wrth lwc, roedd gweddill y daith ar draws Mo\u0302r Iwerydd yn eitha tawel."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Roedd y bwyd a\u2019r llety\u2018n wael. Roedd rhaid i bawb yfed sudd lemwn a leim bob dydd er mwyn osgoi scyrfi!"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Yn drist, erbyn i\u2019r llong cyrraedd Patagonia, roedd pump o blant ifanc wedi marw."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Cafodd y teithwyr dipyn o hwyl weithiau yn adrodd straeon a chanu."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Mae\u2019n bosibl mai ar fwrdd y Mimosa roedd y sialens bwced ia\u0302 cyntaf! I ddathlu croesi\u2019r cyhydedd ar 28 Mehefin, 1865, arllwysodd y criw lond bwcedi o ddw\u0302r oer ar bennau ei gilydd a\u2019r teithwyr!"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Ar y 15fed o Fehefin, ychydig ddyddiau ar o\u0302l marwolaeth eu mab dwy oed James, cafodd merch o\u2019r enw Rachel ei geni i Aaron a Rachel Jenkins."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Yn yr erthygl nesaf, cewch chi ddarllen am y glanio a dyddiau cynnar Y Wladfa."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Mae\u2019r erthygl hon yn rhan o gyfres o erthyglau misol, pob un"}]