[{"text_idx": "#000004", "text": "Mae\u2019r Eglwys yng nghanol y pentref, ac yn adeilad sy\u2019n cynnwys Corff, Cysegr ac esgyll Gogleddol a Deheuol. Perthyn corf yr Eglwys i\u2019r ddeuddegfed ganrif neu i ddechrau\u2019r drydedd ganrif ar ddeg, yr Esgyll i\u2019r unfed ganrif ar bymtheg neu i ddechrau\u2019r ail ganrif ar bymtheg."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Diweddar ydywr gagnell (wedi ei hymestyn yn 1892 pan aethpwyd ati i adnewyddu\u2019r holl adeilad). Un o nodweddion amlycaf y gangell ydyw\u2019r hen ffenestr dwyreinniol, ac o ddiddordeb hefyd ydyw\u2019r ffenestr atgywiriedig yn yr asgell ogleddol. Ym mur dehau corf yr Eglwys ceir hefyd ffenestr a berthyn i\u2019r unfed ganrif ar bymtheg ond sydd wedi ei hatgywirio gryn dipyn."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Yn yr un mur ceir drws o\u2019r ddeuddegfed ganrif neu drydedd ganrif ar ddeg a gaewyd yn 1930. Ym mur gorllewinol hefyd mae drws a berthyn mae\u2019n debyg i\u2019r bedwaredd ganrif ar ddeg. Mae\u2019r clochdy hefyd a diddordeb ac yn dyddio mae\u2019n debyg a dyddiad y gloch sef 1749."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Modern yw\u2019r nenfwd er bod ynddo dri darn o goed a berthyn i gyfnod y canol oesoedd. Ar y gloch ceir enwau Griffith Jones a Robert Pritchard, Wardeiniaid 1749."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Ar y wal ceir carreg a ddarganfyddwyd yn 1865 mewn cae o\u2019r enw Gardd Sant (Erw Sant); mae\u2019n dyddio o\u2019r bumed/chweched ganrif ac arni y geiriau Rhufeinig \u2013 \u201cyma y gorwedd Aliortus, gwr o Elfed\u201d."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ceir llechen goffa i\u2019r parch John Evans, Bryn Bychan a fu farw yn 1724. Ganwyd ef yn Llanaemon, death yn Esgob Bangor yn 1702. Er cof amdano yn yr Eglwys hon, rhoddwyd yn y Cysegr ac yn y seddau cor, bedair cadair a llun o feitr yr Esgob arnynt. Ceir hefyd ar y wal tabled lechen i gofio am Catherine, merch hynaf Richard Glyn, Elernion a fu farw yn 1702. Y seddau (box pews) yn dyddio o ddiwedd y ddeunawfed ganrif/dechrau\u2019r bedwared ganrif ar bymtheg."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae cadeiriau y Wardeiniaid yn dyddio\u2019n ol bron dri chan mlynedd, mae\u2019r pulpud o\u2019r ddeunawfed ganrif, ceir sgrin hyfryd o dderw, rhoddwyd yr allor er cof am Garfield Kiff, mab Dr Donald a Mrs Barbara Kiff (cyn feddyg y pentref), a\u2019r lamp gysegr i gofio am Elizabeth Evans."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Yr eglwys o\u2019r awyr tua 1996"}]