[{"text_idx": "#000000", "text": "Mae\u2019r sonar ambaladr a model yn dangos llongddrylliad anhysbys y tybid ar un adeg i fod y ROSE MARIE. Llong lo oedd y ROSE MARIE a gafodd ei suddo ar 5 Ionawr 1918 ar o\u0302l cael ei tharo gan dorpido wedi\u2019i danio heb rybudd gan yr U 61 pan oedd hi 13 milltir i\u2019r de-ddwyrain o oleulong North Arklow. Collodd un o\u2019r llongwyr ei fywyd."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Daeth yr HMS BEAGLE o hyd i\u2019r llongddrylliad hwn ym mis Mehefin 1981 yn yr ardal lle cafodd y ROSE MARIE ei suddo."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae manyleb dechnegol y ROSE MARIE yn nodi bod y llong yn 280 troedfedd (85m) o hyd, ond mae\u2019r llongddrylliad hwn tua 260 troedfedd (79-80m) o hyd."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae cynllun dec y llongddrylliad yn awgrymu bod y bont yn nes at y starn. Ond yn y llun hwn o chwaerlong y ROSE MARIE, mae\u2019r bont yng nghanol y llong."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Rydym wedi cynnwys y ROSE MARIE yn ein harolygon gan fod y llongau a gludai lo rhydd o Gymru i\u2019r Llynges Frenhinol mor hanfodol bwysig i\u2019r ymdrech ryfel. Cafodd y ROSE MARIE ei siartro i weithredu fel Llong Lo Rhif 1845 y Morlys ac am y chwe mis cyn ei cholli bu\u2019n cludo glo o Grangemouth, Immingham a Doc y Barri i ganolfan y llynges yn Scapa Flow. O\u2019r fan hyn yr hwyliodd y Llynges Fawr ym mis Mai 1916 i fynd i\u2019r afael a\u0302 Llynges Gefnforol yr Almaen ym Mrwydr Jutland."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Llong lo ager 2,220 tunnell ag arfau amddiffynnol a adeiladwyd ym 1916 yn Sunderland i\u2019r Rodney Steamship Company yn Newcastle oedd y ROSE MARIE. Cafodd ei suddo ar 5 Ionawr 1918 ar o\u0302l cael ei tharo gan dorpido wedi\u2019i lansio\u2019n ddirybudd gan yr U 61 pan oedd hi 13 milltir i\u2019r de-ddwyrain o oleulong North Arklow. Roedd hi\u2019n dychwelyd o Scapa Flow heb lwyth. Mae\u2019n debyg ei bod hi wedi bod yn cario glo rhydd Cymreig i\u2019r llynges o longau rhyfel Prydeinig yng ngogledd yr Alban."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Collwyd un o\u2019r criw \u2013 Edgar Treharne 22 oed o Dillwyn Street, Llanelli a oedd yn aelod o Wirfoddolwyr Wrth Gefn y Llynges Frenhinol (RNVR). Ni chafwyd hyd i\u2019w gorff. Roedd Edgar wedi bod yn gwasanaethu yn yr RNVR fel gynnwr ar longau masnach arfog ers mis Medi 1916 ac roedd wedi bod ar fwrdd yr SS BENHEATHER pan gafodd y llong honno ei suddo ym mis Ebrill 1917. Bu\u2019n gweithio yng Ngwaith Tunplat Burry, Llanelli."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Diflannodd yr U 61 ddau fis ar o\u0302l suddo\u2019r ROSE MARIE, ar ddiwedd Mawrth 1918. Dechreuodd yr U 61 ei phatro\u0302l olaf ar 14 Mawrth 1918, pan hwyliodd o Heligoland am Fo\u0302r Iwerddon. Dri diwrnod yn ddiweddarach, cyfarfu a\u0302\u2019r U 101 i\u2019r gorllewin o Ynysoedd Erch, a oedd wedi gwneud cais drwy radio am ran i\u2019r injan. Ar o\u0302l cyrraedd yr ardal yr oedd wedi cael gorchymyn i\u2019w phatrolio, suddodd hi\u2019r ETONIAN, teithlong ager Brydeinig, yn gynnar ar 23 Mawrth oddi ar yr Old Head of Kinsale. Wedi hynny, nid fu unrhyw so\u0302n am yr U 61."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Roedd yr U 61 wedi suddo 30 o longau yn ystod y deuddeng mis blaenorol o dan reolaeth Victor Dieckmann. Rhaid tybio iddo farw gyda\u2019i griw o 35 o ddynion pan suddodd yr U 61. Ond i wybod yn iawn beth a ddigwyddodd iddynt, mae\u2019n debyg y bydd yn rhaid dod o hyd i longddrylliad y llong danfor. Roedd yn 30 mlwydd oed. Amcangyfrifwyd i hyd at 50% o danforwyr yr Almaen golli eu bywydau yn y Rhyfel Byd Cyntaf."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Roedd Llynges Fawr y Llynges Frenhinol wedi\u2019i lleoli yn Scapa Flow, Ynysoedd Erch, yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Er bod y Llynges yn newid yn raddol i danwydd olew ar y pryd, roedd y mwyafrif o\u2019r llongau rhyfel yn parhau i ddefnyddio glo. Roedd yr \u2018Admiralty steam-coal\u2019 lled-fitwminaidd a oedd orau gan y Llynges yn cael ei gloddio mewn 40 glofa\u2019n unig mewn rhannau o feysydd glo de Cymru. Roedd angen tua 1,000 tunnell o lo ar bob llong ryfel, felly roedd ailgyflenwi\u2019r Llynges yn dasg enfawr a ga\u0302i ei gyflawni gan nifer fawr o longau a threnau (y \u2018Jellicoe Specials\u2019)."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Roedd yn cymryd 14 diwrnod i longau cludo glo o Gaerdydd a phorthladdoedd eraill de Cymru deithio i Scapa Flow ac yn o\u0302l. Roedd hyn yn golygu bod llawer iawn ohonynt yn hwylio ar unrhyw un adeg a\u2019u bod yn dargedau lluosog i\u2019r llongau-U. Cafodd 31 o longau glo eu suddo ym 1915 a 119 ym 1917. Roedd y mwyafrif o\u2019r rhain yn cario glo o byllau de Cymru."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Royal Commission on the Ancient"}]