[{"text_idx": "#000001", "text": "Mae olion Abaty Cymer i\u2019w gweld ym mhentref Llanelltyd ar gyrion Dolgellau. Roedd yr abaty yn rhan fawr o gymuned ganoloesol yr ardal ac mae hi\u2019n aml yn cael ei chysylltu a\u0302 theulu Nannau mewn hanes a lle\u0302n gwerin."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Yn o\u0302l Brut y Tywysogion, sylfaenwyd Abaty Cymer ym 1198. Abaty Sistersaidd oedd hi, a\u2019r unig fynachlog a\u2019i sefydlwyd ym Meirionnydd. Roedd lleoliadau anghysbell mynachlogydd Sistersaidd yn adlewyrchu\u2019r cyfyngiadau llym oedd ar fywydau mynaich yn yr oesoedd canol wrth ddilyn ei dysgeidiaeth."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Tybiwyd o dan nawddogaeth dau frawd y sylfaenwyd Abaty Cymer sef Gruffudd a Maredydd ap Cynan, w\u0302yr i Owain Gwynedd. Roedd y berthynas rhwng mynachlogydd Ewrop a theuluoedd rheoli pwysig yn agos."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Bywyd a thranc yr abaty"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Disgwylir i abatai fel Cymer fyw yn hunangynhaliol ac roeddynt yn aml yn fusnesau llewyrchus. Gwyddwn fod Cymer yn dal tiroedd gan Wynedd a Phowys i bori gwartheg a byddent yn bridio ceffylau."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Yn dilyn gorchfygiad Edward I, cipiwyd canran fawr o eiddo Llywelyn ap Gruffydd o\u2019r abaty, ac felly anodd yw dweud pa drysorau fu\u2019n ngafael Cymer."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Erbyn cau\u2019r abaty yn 1537, fel rhan o ymgyrch Harri VIII i ddiddymu\u2019r mynachlogydd, barnwyd Cymer fel abaty bach ac amhwysig."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Yn 1898 darganfuwyd caregl, cwpan arian seremoni\u0308ol, wedi\u2019i chuddio yng Nghwm Mynach. Tybiwyd i\u2019r caregl fod yn eiddo i\u2019r abaty. Mae\u2019r caregl bellach i\u2019w gweld yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae rhagor o wybodaeth yngly\u0302n ag ymweld ag Abaty Cymer ar gael ar wefan Cadw."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ymweld ag Abaty Cymer (Cadw)"}]