[{"text_idx": "#000007", "text": "Llun trawiadol Heledd Wyn Hardy o\u2019r nofel Sgythia gan y diweddar Gwynn ap Gwilym sydd ar glawr rhifyn diweddaraf Y Traethodydd, cylchgrawn y diwylliant Cymraeg. Mae\u2019n cyfeirio at adolygiad Dafydd Ifans o\u2019r nofel, efallai\u2019r nofel fwyaf sylweddol a gorchestol i\u2019w chyhoeddi yn Gymraeg ers blynyddoedd. Bywyd a gwaith Dr John Davies o Fallwyd, yr ysgolhaig o\u2019r ail ganrif ar bymtheg, yw thema\u2019r nofel, ond mae\u2019n ddarlun hynod nid yn unig o yrfa un o gymwynaswyr mwyaf y Gymraeg \u2013 y geiriadurwr a\u2019r gramadegydd, awdur Llyfr y Resolusion a phrif gyfieithydd Beibl 1620 \u2013 ond mae\u2019n astudiaeth seicoleg dreiddgar ac yn bortread sensitif a hanesyddol gywir o\u2019r gwrthrych. Y trueni yw nid yw Gwynn ap Gwilym bellach yn fyw i dderbyn y clod am nofel mor odidog."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Gan barhau arfer Y Traethodydd o gyhoeddi lle\u0302n greadigol yn ogystal a\u0302 deunyddiau beirniadol a hanesyddol, cawn stori fer apocalyptaidd gan John Emyr sy\u2019n ein hatgoffa pa mor fregus yw sefyllfa\u2019r ddynolryw yn wyneb bygythiad newid hinsawdd, tra bo D. Ben Rees yn trafod cyfraniad Moelwyn, awdur \u2018Fy Nhad o\u2019r nef/ O gwrando\u2019n cri\u2019, a \u2018Pwy a\u2019m dwg i\u2019r ddinas gadarn\u2019, i fyd yr emyn. Yna, mewn astudiaeth gynhwysfawr, mae Ieuan Parri yn tafoli barn y beirniad llenyddol D. Tecwyn Lloyd ar un o fawrion lle\u0302n yr ugeinfed ganrif, sef Saunders Lewis. Marcsydd ifanc oedd Lloyd pan ysgrifennodd yn erbyn \u2018llenorion yr adwaith\u2019, Ambrose Bebb, Gwenallt a Lewis, yn nyddiau\u2019r rhyfel, a\u2019u cyhuddo o bob math o ysgelerderau. Ymhen blynyddoedd cymedrolodd ei farn, fel y dengys ei gofiant safonol i Lewis a gyhoeddodd yn 1988. Cefndir y datblygiad hwnnw a geir yn yr ysgrif hon, a fydd o wir ddiddordeb i\u2019r rheini sy\u2019n cofio Tecwyn Lloyd ac sy\u2019n gwybod am aruthredd cyfraniad Saunders Lewis i fywyd Cymru\u2019r ganrif o\u2019r blaen."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Cawsom mewn rhifynnau cynharaf o\u2019r cylchgrawn atgofion John Heywood Thomas am rai o feddylwyr mawr yr ugeinfed ganrif: Paul Tillich, Reinhold Niebuhr ac Ian Ramsay ymhlith eraill, pobl roedd y diwinydd o Dresimwn yn eu hadnabod yn dda. Portread o\u2019r athrylithgar Donald MacKinnon, athro ym Mhrifysgolion Aberdeen a Chaergrawnt ac un o\u2019r dylanwadau mawr ar Rowan Williams, cyn-archesgob Cymru a chyn-archesgob Caergaint, a gawn y tro hwn. Mae oriel portreadau Heywood Thomas yn un amrywiol a diddorol, a gwych o beth yw cael sylwadau\u2019r awdur wrth iddo\u2019n tywys ar hyd iddi. Cyfaill a chydweithiwr i Heywood Thomas oedd y diweddar Athro Gwilym H. Jones, pennaeth yr Adran Astudiaethau Beiblaidd ym Mhrifysgol Bangor, ac un o gyfieithwyr y Beibl Cymraeg Newydd. Cawn deyrnged gyfoethog iddo ef hefyd gan Eryl Wynn Davies, yntau yn un o\u2019n pennaf ysgolheigion ym myd yr Hen Destament."}]