[{"text_idx": "#000000", "text": "Pobl Hy\u0302n dros 50 oed"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Ar bwy y mae hyn yn effeithio a sut?"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Pwy sy\u2019n derbyn cymorth a pha gefnogaeth sydd ar gael?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Pa newidiadau y mae\u2019n rhaid i ni gynllunio ar eu cyfer?"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Nid oes unrhyw gytundeb cyffredinol ynghylch pryd y mae henaint yn dechrau. Mae Strategaeth ar gyfer Pobl Hy\u0302n Llywodraeth Cymru yn diffinio pobl hy\u0302n fel pobl sy\u2019n 50 oed ac yn hy\u0302n, er mae hyn wedi bod yn destun llawer o drafodaethau (Llywodraeth Cymru, 2013). Yn yr adran hon, mae\u2019r mwyafrif o\u2019r data sy\u2019n cael ei gyflwyno yn ymwneud a\u0302\u2019r rhai sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n. Fodd bynnag, er mwyn sicrhau eglurder gwnaed pob ymdrech i gyfeirio at yr ystod oedran yn y datganiadau a wnaed yn yr asesiad hwn."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ym Mae\u2019r Gorllewin, nid ydym eto yn mesur cyfraniad pobl hy\u0302n i\u2019r rhanbarth, er enghraifft, nid ydym yn gwybod faint o oriau gwirfoddoli y maent yn eu cyflawni neu\u2019r cyfraniad y maent yn ei wneud i\u2019w cymunedau. Mae hyn wedi ei nodi fel bwlch yn yr asesiad o\u2019r boblogaeth a dylid ymgymryd a\u0302 mwy o waith er mwyn archwilio hyn."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Un o\u2019r arwyddion cyntaf bod person hy\u0302n yn dechrau colli\u2019r gallu i fyw yn annibynnol yw ei anallu i gwblhau tasgau domestig megis cadw\u2019r cartref yn la\u0302n ac yn daclus, gwisgo\u2019i hunain a pharatoi prydau."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae dementia yn fwy cyffredin wrth i bobl heneiddio"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Yn 2015, derbyniodd oddeutu 6,979 o bobl ym Mae\u2019r Gorllewin ddiagnosis o ddementia. Erbyn 2030, rhagwelir y bydd hyn yn cynyddu 48% i 10,295."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae\u2019r fath o ddeiliadaeth tai yn bwysig yn nhermau ei haddasrwydd ar gyfer poblogaeth sy\u2019n heneiddio."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Deiliadaeth tai 2008 ar gyfer y rheiny sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Gall unigedd ac arwahanrwydd cymdeithasol arwain at nifer o broblemau corfforol a phroblemau iechyd megis symptomau o iselder ac mewn perygl cynyddol o farwolaeth gynamserol."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ym Mae\u2019r Gorllewin, y rhagamcaniad ar gyfer y boblogaeth sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n yn 2020 yw 111,060, ac o\u2019r boblogaeth hynny, rhagwelir y bydd 50,364 (45.3%) o bobl yn byw ar eu pennau eu hunain. Yn 11.10%, mae canran y menywod sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n ac yn byw ar eu pennau eu hunain dros ddwbl canran y dynion sy\u2019n byw ar eu pennau eu hunain (4.55%). Bydd hyn yn cael effaith sylweddol ar dai."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Bydd oddeutu un o bob tri pherson dros 65 oed yn syrthio pob blwyddyn."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Rhagamcaniad o\u2019r bobl sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n y bydd yn rhaid iddynt fynd i\u2019r ysbyty ar o\u0302l cwympo (Bae\u2019r Gorllewin)"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae mynegai Marwolaethau Gormodol yn y Gaeaf yn cymharu nifer y marwolaethau sy\u2019n digwydd yn y cyfnod gaeaf presennol a\u0302 nifer cyfartalog y marwolaethau ym misoedd blaenorol yr un flwyddyn. Mae\u2019r marwolaethau gormodol hyn yn fwy cyffredin mewn pobl hy\u0302n."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Rhwng 2010 a 2013, 270 oedd y nifer cyfartalog blynyddol o farwolaethau gormodol yn y gaeaf ym Mae\u2019r Gorllewin. Roedd marwolaethau yn y gaeaf 18.9% yn uwch o\u2019u cymharu a\u0302 misoedd eraill y flwyddyn."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Pobl hy\u0302n sy\u2019n defnyddio\u2019r ysbyty fwyaf a nhw yw\u2019r grw\u0302p oedran mwyaf tebygol o gael eu derbyn i\u2019r ysbyty mewn argyfwng. Ym Mae\u2019r Gorllewin mae nifer y bobl o\u2019r cymunedau mwyaf difreintiedig sy\u2019n cael eu derbyn i\u2019r ysbyty 35% yn uwch na\u2019r nifer sy\u2019n cael eu derbyn o gymunedau llai difreintiedig."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Mae pobl hy\u0302n mewn perygl o gamddefnyddio alcohol yn dilyn newidiadau mawr i\u2019w bywydau."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Ym Mae\u2019r Gorllewin, rhagwelir erbyn 2020 y bydd oddeutu 11,337 o bobl sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n yn gor yfed mewn pyliau."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Ceir oedi wrth drosglwyddo gofal pan fo claf mewnol mewn ysbyty yn barod i fynd adref neu\u2019n barod i symud i\u2019r cam gofal llai aciwt nesaf, ond yn cael ei atal rhag gwneud hynny."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Mae cyfradd y bobl sy\u2019n profi oedi (sownd) wrth gael eu rhyddhau o\u2019r ysbyty am resymau gofal cymdeithasol yn 2013-2014 yn llai ym Mwrdd Iechyd PABM na chyfartaledd Cymru. Yn 2013-2014 roedd cyfradd uwch o bobl hy\u0302n, 65 oed ac yn hy\u0302n, yn derbyn cefnogaeth gofal cymdeithasol o\u2019u cymharu a\u0302 chyfartaledd Cymru."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Mae trawiadau ar y galon yn fwy tebygol o ddigwydd wrth i bobl fynd yn hy\u0302n."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Rhagwelir ym Mae\u2019r Gorllewin erbyn 2020 y bydd gan 1,863 o bobl sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n gyflwr iechyd tymor hir sydd wedi\u2019i achosi gan froncitis a/neu emffysema."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Cyflwr difrifol sy\u2019n bygwth ac yn newid bywyd \u2013 mae\u2019r mwyafrif y bobl yr effeithir arnynt gan stro\u0302c dros 65 oed."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Rhagwelir ym Mae\u2019r Gorllewin erbyn 2020 y bydd 8,691 o bobl sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n wedi derbyn triniaeth ar gyfer stro\u0302c."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Mae bron i ddau draean o bobl sydd dros 65 oed a thraean o bobl sy\u2019n 75 oed ac yn hy\u0302n yn derbyn diagnosis o ganser. Rhagwelir y bydd 2,380 o achosion canser newydd ym mhobl dros 65 oed ym Mae\u2019r Gorllewin erbyn 2020."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Rhagwelir y bydd 99,840 o bobl sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n dros bwysau ym Mae\u2019r Gorllewin erbyn 2020."}, {"text_idx": "#000032", "text": "O ganlyniad i boblogaeth sy\u2019n byw\u2019n hwy ynghyd a\u0302\u2019r cynnydd ym mhwysau\u2019r boblogaeth a\u2019r gostyngiad yn lefel gweithgarwch corfforol y boblogaeth, mae\u2019r achosion o ddiabetes yn cynyddu."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Rhagwelir y bydd 32,013 o bobl sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n a\u0302 diabetes ym Mae\u2019r Gorllewin erbyn 2020. Oddeutu 8,930 o bobl ym Mhen-y-bont ar Ogwr, 8,752 o bobl yng Nghastell-nedd Port Talbot a 14,331 yn Abertawe."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Gall anymataliaeth effeithio\u2019n fawr ar allu unigolyn a\u2019i hyder i fyw bywyd arferol."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Amcangyfrifir y bydd gan oddeutu 18,208 o bobl sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n broblem a\u2019u pledrenni o leiaf unwaith yr wythnos ym Mae\u2019r Gorllewin yn 2020. Cyfanswm o 5,012 o bobl ym Mhen-y-bont ar Ogwr, 4,955 o bobl yng Nghastell-nedd Port Talbot a 8,241 o bobl yn Abertawe."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mae cyfanswm o 11 o glystyrau meddyg teulu ym Mae\u2019r Gorllewin/Bwrdd Iechyd a chyfanswm o 77 o feddygfeydd meddyg teulu."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae gwasanaethau ar gyfer pobl hy\u0302n sydd a\u0302 phroblemau iechyd meddwl ar draws Bae\u2019r Gorllewin yn cael eu darparu\u2019n gyffredinol ar gyfer rheiny sydd dros 65 oed, er bod y gwasanaeth a ddarperir yn cael ei arwain gan anghenion a gall pobl ifanc hefyd gael mynediad i\u2019r gwasanaeth."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Y nifer o oedolion sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n sy\u2019n derbyn cymorth gan wasanaethau iechyd meddwl (y flwyddyn gyfan):"}, {"text_idx": "#000039", "text": "Mae gwasanaethau yn y gymuned yn cynnwys gwasanaethau gofal ailsefydlu/canolradd ac yn cael eu darparu i gleifion, pobl hy\u0302n yn gyffredinol, er mwyn eu helpu i osgoi gorfod mynd i\u2019r ysbyty yn ddiangen."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Cyfanswm nifer y bobl sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n sy\u2019n cael eu cefnogi gan Wasanaethau Cymdeithasol yn y gymuned"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Nifer y bobl sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n sy\u2019n derbyn gofal cartref"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Nifer y bobl sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n sy\u2019n cael eu cefnogi mewn lleoliad gofal preswyl/gofal nyrsio"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Nifer y bobl sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n sy\u2019n derbyn gofal dydd"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Taliadau arian parod yw taliadau uniongyrchol, sy\u2019n cael eu rhoi gan y cyngor i bobl sydd wedi asesu anghenion gofal cymdeithasol, er mwyn rhoi mwy o ddewis iddynt am y math o gymorth y maent yn eu derbyn."}, {"text_idx": "#000047", "text": "Cyfanswm nifer y bobl sy\u2019n 65 oed ac yn hy\u0302n sy\u2019n derbyn taliadau uniongyrchol"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Mae gofal lliniarol i bobl sy\u2019n byw gyda salwch terfynol lle nad yw\u2019n bosibl bellach i\u2019w wellhau. Mae yna dri phrif gyfleuster gofal lliniarol arbenigol sy\u2019n gofalu am bobl sy\u2019n dioddef o ganser ym Mae\u2019r Gorllewin:"}, {"text_idx": "#000053", "text": "\u2013 Mae angen datblygu gwasanaethau sy\u2019n delio ag effaith andwyol unigrwydd ac unigedd cymdeithasol ar iechyd pobl hy\u0302n"}, {"text_idx": "#000055", "text": "\u2013 Mae angen buddsoddiad parhaus yng ngwasanaethau ymyrryd ac atal cynnar am fod disgwyl i boblogaeth oedolion hy\u0302n gynyddu 8% erbyn 2013"}, {"text_idx": "#000056", "text": "\u2013 Mae angen i ni annog pobl i gymryd gwell gofal o\u2019u hiechyd er mwyn atal/ohirio\u2019r adeg pan fyddant angen cefnogaeth iechyd a gofal"}, {"text_idx": "#000057", "text": "\u2013 Symud y gwaith ailfodelu gwasanaethau dydd/cyfleoedd dydd o\u2019r ffordd draddodiadol o gyflwyno gwasanaethau mewn adeiladau"}, {"text_idx": "#000058", "text": "\u2013 Sicrhau bod gwasanaethau a brynwyd gan ddefnyddio Taliadau Uniongyrchol yn diwallu anghenion a aseswyd a deilliannau lles"}, {"text_idx": "#000059", "text": "\u2013 Sicrhau bod pobl wrth wraidd eu gofal eu hunain"}, {"text_idx": "#000060", "text": "\u2013 Darparu cefnogaeth well ar gyfer gofalwyr di-da\u0302l gan ystyried twf y boblogaeth hy\u0302n"}, {"text_idx": "#000061", "text": "\u2013 Mae angen gwaith pellach i gasglu data/tystiolaeth o anghenion nawr ac yn y dyfodol y bobl hy\u0302n sydd a\u0302 nodweddion gwarchodedig a\u2019r rheiny sy\u2019n siarad Cymraeg"}]