[{"text_idx": "#000001", "text": "Mae\u2019r llwyfan hwn o Felin Tregwynt i Abereiddi yn un o\u2019r rhai mwyaf amrywiol ar y llwybr. Wrth ailymuno a\u0302 llwybr yr arfordir fe ddewch i\u2019r safle lle daeth y cebl telegraff cyntaf rhwng Cymru ac Iwerddon i\u2019r lan ym 1866. Mae porthladd bach Abercastell yn lle ardderchog i aros gyda chinio pecyn. Yna dewch i mewn i\u2019r tir i Garreg Sampson, \u2018cromlech\u2019 Neolithig neu garreg gladdu gromlech gyda golygfeydd ysgubol yn o\u0302l i\u2019r mo\u0302r a Garn Fawr. Mae\u2019r llwybr wedyn yn mynd a\u0302 chi i mewn i\u2019r tir tuag at Drefin lle mae tafarn, caffi a llety dros nos ardderchog yn yr Hen Ysgoldy. Ym mhen draw\u2019r pentref mae Melin Trefin, melin y\u0302d adfeiliedig a ysbrydolodd gerdd enwog o\u2019r un enw."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae llwybr glaswelltog yr arfordir yn mynd a\u0302 chi i harbwr Porthgain lle mae olion gorffennol diwydiannol Sir Benfro wedi\u2019u disodli gan orielau celf, bwyty pysgod a thafarn. Mae\u2019r daith gerdded ar ben y clogwyni yn derfysg o liw o flodau gwyllt ym mis Mai a Mehefin. Mae morloi yn mynychu\u2019r cildraethau anghysbell yn enwedig yn ystod y tymor lloi bach yn gynnar yn yr Hydref. Mae\u2019r rhan hon o Lwybr Arfordir Penfro dan ofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol (maen nhw\u2019n rheoli cyfanswm o 60 milltir o\u2019r llwybr). Oedwch i edrych i lawr at y Blue Lagoon, cyn-westeiwr pencampwriaethau deifio clogwyn y byd, cyn parhau i ddiwedd y llwyfan yn Abereiddi."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Mae Abermawr yn wledd i\u2019r synhwyrau, gyda\u2019i draeth cerrig ma\u0302n a\u2019i moroedd gwyllt yn aml yn cael eu mynychu gan forloi. Mae ganddo hefyd hanes hynod ddiddorol gydag ymgais Brunel i greu porthladd yma a\u2019r ceblau trawsiwerydd cyntaf yn cael eu gosod yma trwy Wexford."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae rhan olaf y llwyfan hwn o Borthgain i Abereiddi yn ddramatig a gwyllt iawn, yn lle hudolus wedi\u2019i drwytho mewn lle\u0302n gwerin a bywyd y seintiau Celtaidd cynnar ac Ynysoedd Gwyrdd y Dyfnder. Mae\u2019n gyfuniad cyferbyniol o harddwch gwyllt, gorffennol diwydiannol coll ac awyrgylch ac ysbrydolrwydd y seintiau Celtaidd."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Cyn disgyn i\u2019r traeth yn Abereiddi, mae\u2019r llwybr ar ben y clogwyn yn mynd a\u0302 chi heibio\u2019r Lagw\u0302n Glas. Heddiw mae\u2019n adnabyddus am ei nofio gwyllt a phlymio ar glogwyni i\u2019r dyfroedd glas dwfn islaw sy\u2019n rhoi ei enw i\u2019r lle. Yn y gorffennol roedd hon yn chwarel lechi a adawyd ac a orlifwyd ar ddechrau\u2019r ugeinfed ganrif. Mae olion tai teras y chwarelwyr i\u2019w gweld ger y toiledau cyhoeddus ar y chwith wrth gerdded i lawr at draeth Abereiddi."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae dilyn llwybr yr arfordir o Drefin yn mynd a\u0302 chi i gilfach a hen harbwr Porthgain. Ar yr olwg gyntaf mae\u2019n edrych fel castell hynafol nes bod archwiliad agosach yn datgelu ei fod wedi\u2019i wneud o frics coch. Dyma, mewn gwirionedd, etifeddiaeth chwyldro diwydiannol byrhoedlog Sir Benfro lle defnyddiwyd carreg o\u2019r chwarel ar ben y bryn i danio brics yn yr odynau ar ochr y dociau. Byddai luggers arfordirol bach wedyn wedi mynd a\u0302 brics i drefi diwydiannol cynyddol de Cymru, Bryste a thu hwnt. Mae\u2019r ddau obelisg carreg wen ar y pentiroedd o boptu\u2019r harbwr yn rhyw fath o \u2018GPS Fictoraidd\u2019, yn tywys y llongau\u2019n ddiogel i\u2019r harbwr."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Er bod y gwaith brics a\u2019r chwarela yma sydd wedi hen fynd heibio fe welwch chi harbwr ffyniannus wedi\u2019i adeiladu o amgylch twristiaeth ac mae\u2019n lle da am bryd o fwyd yn y Sloop neu\u2019r Sied. Mae\u2019r pentref hefyd yn gartref i orielau celf a hufen ia\u0302 lleol rhagorol."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae Trefin yn bentref gweithgar gyda hostel gwych yn yr Hen Dy\u0302 Ysgol. Mae Tafarn y Ship hefyd yn arhosfan ardderchog ar gyfer cinio neu swper. Ym mhen draw\u2019r pentref mae Melyn Trefin. Y felin y\u0302d segur hon oedd yr ysbrydoliaeth ar gyfer cerdd enwog yn y Gymraeg o\u2019r un enw a gyfansoddwyd gan William Williama a elwid hefyd yn Archdderwydd Crwys:"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Heno y felin yn Nhrefin, Sy\u2019n sefyll wrth ymyl yr ewyn, Yn malu dim: y ferlen olaf Wedi cario ei llwyth olaf adref."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Ar o\u0302l croesi\u2019r bont droed a dringo rhai grisiau serth, ychydig i mewn i\u2019r tir oddi yma mae Carreg Sampson. Mae\u2019r beddrod claddu neu\u2019r Cromlech mawreddog hwn yn un o\u2019r safleoedd Neolithig gorau yng Nghymru. Er bod chwedl leol yn dweud bod y sant Cristnogol Celtaidd Sampson wedi gosod ei gapfaen yn ei le gyda\u2019i fys bach, mae\u2019n rhagddyddio Sampson rhyw ddwy fil a hanner o flynyddoedd."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mae natur hynafol y safle yn dwyn i gof farddoniaeth bardd enwog arall o Sir Benfro: Waldo Williams. Nid oes lle gwell i adrodd ei gerdd Cofio , sy\u2019n golygu cof yn Gymraeg:"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Un eiliad fer wrth i\u2019r haul fachlud, Un eiliad dawel wrth i\u2019r nos ddod ymlaen I ddwyn i gof y pethau anghofiedig, Ar goll nawr yn llwch amser sydd wedi hen fynd."}, {"text_idx": "#000015", "text": "I mewn i\u2019r tir o\u2019r llwybr mae gennych un o aneddiadau cynharaf Sir Benfro o\u2019r enw Mathri sy\u2019n eistedd ar fryn sy\u2019n edrych dros yr arfordir a Mynyddoedd y Preseli. Mae Eglwys y Merthyron Sanctaidd yng nghanol y pentref, a byddwch hefyd yn dod o hyd i gerrig ag arysgrif yn wal allanol y fynwent. Mae bysiau rheolaidd i\u2019r pentref hwn, tafarn y Farmers Arms sy\u2019n gweini Bwyd a Diod a lleoliad Sanctuary gyferbyn a\u0302\u2019r eglwys yn y Neuadd Gymunedol."}, {"text_idx": "#000016", "text": "I mewn i\u2019r tir oddi yma mae cymuned Llanrhian sy\u2019n cynnig llety noddfa yn Neuadd yr Eglwys gyferbyn ag Eglwys Llanrhian sydd wedi\u2019i chysegru i Sant Rhian. Mae eglwys Llanrhian o bensaerni\u0308aeth anarferol bron wedi\u2019i hadeiladu o amgylch tw\u0302r gwylio. Anaml y gwelir marciwr arysgrifenedig ar waelod cornel yr eglwys ac mae\u2019r ffordd y mae\u2019r pentref wedi\u2019i osod ar y groesffordd yn rhoi ymdeimlad iddo fod llawer o deithiau teithio a phasio yn mynd drwodd yma. Roedd yr artist nodedig John Knap Fisher yn byw ac yn gweithio ychydig yn fewndirol oddi yma yng Nghroesgoch. Mae Fisher wedi dogfennu eglwysi plwyf y sir yn eang, yn enwedig yr eglwysi Celtaidd canoloesol sy\u2019n bennaf yng ngogledd y sir."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Roedd llawer o\u2019r cildraethau cudd ar yr arfordir garw ac anghysbell hwn yn hafan i smyglwyr a mo\u0302r-ladron yn yr ail ganrif ar bymtheg a\u2019r ddeunawfed ganrif. Mae twnnel chwilfrydig heb unrhyw ddiben amaethyddol amlwg i\u2019w weld o hyd ar ochr y bryn uwchben traeth Abermawr. Dywed rhai pobl y gallai hwn fod wedi bod yn fan storio cyfrinachol ar gyfer contraband fel gwin, brandi neu dybaco yr oedd angen ei guddio oddi wrth swyddogion y tollau."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mae\u2019r adar sydd ar hyd Llwybr Arfordir Sir Benfro yn eithriadol, gyda brain coesgoch, gwylanod coesddu, huganod ac adar y mo\u0302r eraill i\u2019w gweld yn rheolaidd. Mae gan rai o\u2019r ynysoedd cyfagos niferoedd syfrdanol fel y 40,000 pa\u0302r o huganod sy\u2019n nythu ar Gwales bob blwyddyn."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Yn y llun yma mae gi\u0308ach sydd a\u0302 biliau main sensitif y gallant synhwyro eu bwyd yn y mwd heb ei weld. Defnyddiant weithred peiriant gwnio i chwilio am infertebratau."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Byddwch y cyntaf i wybod am ddigwyddiadau tywys sy\u2019n cael eu cynnig ar hyd y llwybr a\u2019r holl ddatblygiadau diweddaraf wrth i ni anelu am lansiad pererindod yn 2023."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Keep up to date with news from the pilgrimage route."}]