[{"text_idx": "#000000", "text": "Ble bynnag y caiff caneuon Cymraeg eu perfformio, mae\u2019n bur debyg y bydd caneuon Dilys Elwyn-Edwards yn eu plith. Pan fu farw ym mis Ionawr 2012, roedd hi wedi ennill bri fel un o gyfansoddwyr enwocaf ei chyfnod ac uchaf ei pharch ym myd y ga\u0302n Gymraeg. Treuliodd y rhan fwyaf o\u2019i hoes yng Nghaernarfon, ar lannau\u2019r Fenai, ac yno cynhyrchodd gasgliad bychan o gyfansoddiadau, ond cyfansoddiadau cain serch hynny, a\u2019r cyfan ohonynt bron ym myd y ga\u0302n, ac mae nifer o\u2019r rheiny bellach wedi dod yn glasuron yn repertoire y ga\u0302n Gymraeg."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Bu Dilys Elwyn-Edwards yn ddisgybl yn Ysgol Dr Williams i Ferched, Dolgellau cyn mynd ymlaen i ddilyn cwrs gradd mewn cerddoriaeth ym Mhrifysgol De Cymru a Sir Fynwy (Prifysgol Caerdydd yn ddiweddarach). Yno daeth ar draws nifer o\u2019r cyfansoddwyr y byddai eu cynnyrch cerddorol yn dod maes o law yn sail i\u2019w harddull unigolyddol hi: Vaughan Williams, Delius, Warlock, Moeran ac, yn hanfodol felly, Herbert Howells, fu\u2019n ei hyfforddi pan aeth yn fyfyrwraig i\u2019r Coleg Cerdd Brenhinol wedi\u2019r Ail Ryfel Byd. Heblaw am gyfnod byr yn Rhydychen, lle\u2019r oedd ei gw\u0302r, Elwyn Edwards, yn ordinand gyda\u2019r Presbyteriaid yng Ngholeg Mansfield, treuliodd weddill ei hoes yng Nghaernarfon lle bu\u2019n gweithio fel tiwtor piano ym Mhrifysgol Bangor."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Mae cryn dipyn o\u2019i chyfansoddiadau yn dyddio o\u2019r 1950au a\u2019r cyfnod wedi hynny pan ddaeth o hyd i\u2019w llais cynhenid fel miniaturwraig ar lun y ga\u0302n gelfydd. Tuedda ei chaneuon diweddaraf i ganolbwyntio ar farddoniaeth Gymraeg gan roi bod i rai o glasuron y genre hwnnw mewn caneuon megis Caneuon y Tri Aderyn 1962. Wrth i\u2019r blynyddoedd fynd yn eu blaen, aeth ati hefyd i gyfansoddi gweithiau corawl a gwelwyd ei chaneuon yn cael eu mabwysiadu gan genhedlaeth newydd o gantorion Cymraeg fel Bryn Terfel, Rebecca Evans, Jeremy Huw Williams, Helen Field a Sha\u0302n Cothi. Daeth ei chreadigrwydd i ddiweddglo naturiol ar farwolaeth ei gw\u0302r yn 2005 ond ymddengys bod y caneuon eu hunain, os rhywbeth, yn cynyddu mewn poblogrwydd ymhlith cantorion o\u2019r naill flwyddyn i\u2019r llall."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Click image for more pages"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Comisiynwyd y casgliad hwn o dair ca\u0302n gan y BBC yng Nghymru yn gynnar yn yr 1960au. Erbyn hynny roedd y gyfansoddwraig wedi ymgartrefu yng Nghaernarfon ac yn gweithio fel athrawes yn yr ysgol ramadeg leol. Roedd ei gw\u0302r, David Elwyn Edwards, yn weinidog ar Eglwys Bresbyteraidd Y Maes (Castle Square) yn y dref a thrwy gydol bywyd creadigol Dilys bu Elwyn yn rhoi cyngor manwl iddi ar ddewis testun ar gyfer ei chyfansoddiadau. Ar gyfer y cylch hwn o ganeuon, penderfynwyd ar gerddi R. Williams Parry ac fe ddaeth y ddwy ga\u0302n gyntaf i fod yn gymharol ddidrafferth. Eu cyfaill, y dramodydd Dr John Gwilym Jones, bwysodd ar Dilys i osod y soned enwog \u2018Mae Hiraeth yn y Mo\u0302r\u2019 i gerddoriaeth, ond roedd hi\u2019n gyndyn i wneud hynny ar y cychwyn, am yr union reswm mai soned oedd y gerdd. Hyd yn oed ar o\u0302l cwblhau\u2019r gwaith, teimlai\u2019n ansicr \u2013 ond roedd hi\u2019n benderfynol serch hynny y byddai\u2019r ga\u0302n yn agor gyda brawddeg oedd yn arwain i fyny at A-feddalnod uchel! Roedd y BBC yn amheus iawn o hyn ar y dechrau, felly ffoniodd y gyfansoddwraig ei ffrind William Mathias, oedd yn Ddarlithydd ym Mhrifysgol Bangor nid nepell i ffwrdd. Heb ymdroi, awgrymodd yntau\u2019r tenor Kenneth Bowen: \u201cMae gan Ken A feddalnod uchaf ardderchog\u201d, meddai \u2013 ac felly aethpwyd ymlaen yn ddigyfnewid gydag un o\u2019r agoriadau mwyaf cofiadwy i unrhyw ga\u0302n Gymraeg. Enillodd y ga\u0302n ei lle yn fuan iawn fel ffefryn mewn cyngherddau a chystadlaethau ar gyfer lleisiau tenor a soprano fel ei gilydd, a bellach mae hon yn un o glasuron y repertoire."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Prynwch y sgo\u0302r o Gwynn:"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Er bod llawer o\u2019i chaneuon a\u2019i gweithiau corawl wedi\u2019u cyhoeddi yn ystod ei bywyd, cadwodd Dilys Elwyn-Edwards stoc go sylweddol o gerddoriaeth dan ge\u0302l. Roedd rhesymau amrywiol dros hyn -byddai\u2019n anhapus weithiau gyda\u2019r perfformiadau a roddwyd o rai o\u2019r cyfansoddiadau ac o\u2019r herwydd roedd yn gyndyn i\u2019w rhyddhau heb fynd ati i ddiwygio neu i ailysgrifennu. Mae\u2019n bosib mai ar gyfer cyfuniadau offerynnol llai gwerthadwy y lluniwyd cyfansoddiadau eraill ac roedd y cyhoeddwyr eu hunain felly yn amharod i\u2019w derbyn. Yn yr achos hwn, mae\u2019r tair ca\u0302n i soprano, clarine\u0301t a phiano yn perthyn i\u2019r categori olaf hyn. Yn ystod ei blynyddoedd gyda Herbert Howells yn y Coleg Cerdd Brenhinol, bu Dilys yn gosod llawer o gerddi Saesneg, a hynny gyda chryn ddirnadaeth a hyblygrwydd naturiol; mae hi i\u2019w gweld ar ei gorau yn y tair enghraifft dan sylw."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Dau drefniant o blith nifer o drefniannau o alawon gwerin na chawsant eu cyhoeddi yw \u2018Y Glomen\u2019 a \u2018Y Deryn Du\u2019 ac mae\u2019r caneuon hyn yn dwyn i gof y ffaith bod gan Dilys ei hun lais canu dymunol. Byddai\u2019n aml yn creu brasluniau o gyfeiliannau, er difyrrwch iddi hi ei hun yn ogystal ag ar gyfer cyngherddau a darllediadau, pan fyddai hi ei hun yn aml yn ymddangos fel cyfeilyddes benigamp i\u2019r cantorion."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Walter de la Mare, yn ddi-os, oedd un o hoff feirdd Dilys Elwyn-Edwards \u2013 serch a daniwyd gan ei hoffter cychwynnol o ga\u0302n ddigyffelyb Herbert Howells, King David, a threfniannau eraill o\u2019i gerddi allan o\u2019r gyfrol Peacock Pie. Yn ystod ei chyfnod yn astudio gyda Howells ym mlynyddoedd cynnar yr 1950au, byddai Howells yn aml yn ei hannog i osod cerddi gan rai o\u2019i hoff awduron ef ei hun; un enghraifft nodedig o hyn oedd y rhan-ga\u0302n hyfryd, All that\u2019s Past, a gyhoeddwyd wedi hynny gan Novello a\u2019i chynnwys fel atodiad yn y Musical Times. Ar o\u0302l dychwelyd i Gymru ym mlynyddoedd olaf yr 1950au, roedd yn anorfod, yn o\u0302l pob tebyg, mai gosod cerddi Cymraeg (yn hytrach na rhai Saesneg) wna\u0302i Dilys, oherwydd arferai ymateb yn hynod naturiol i geisiadau neu gomisiynau am gerddoriaeth, a heb ysgogiad o\u2019r fath cymharol brin yw\u2019r hyn a gyfansoddwyd ganddi. Felly, yn 2001, pan dderbyniodd gomisiwn i gyfansoddi rhai caneuon ar gyfer Gw\u0302yl Cricieth, i\u2019w canu gan y soprano Rosamund Shelley, trodd Dilys, yn gwbl nodweddiadol, at de la Mare am y ddwy ga\u0302n gaboledig a myfyriol hyn. Yn dilyn ei marwolaeth serch hynny, profiad dadlennol i fi \u2013 fel ei hysgutor cerddorol \u2013 oedd darganfod ei bod mewn gwirionedd wedi gosod An Epitaph nifer o flynyddoedd cyn hynny, heb fod ganddi unrhyw berfformiad mewn golwg, ond yn unig ar gyfer ei difyrrwch personol. Adeg y cyngerdd yng Nghricieth, ni soniodd ddim am hyn ac roedd yn brofiad teimladwy i ganfod \u2013 wrth edrych yn o\u0302l \u2013 bod y gosodiad diweddarach yn amlwg wahanol o ran to\u0302n. Myfyrdod ar ddiflaniad amser a phyliad harddwch, rywsut, oedd y ga\u0302n berffaith fyddai\u2019n gweithredu\u2019n ddiarwybod fel ca\u0302n ffarwel ynddi\u2019i hun."}]