[{"text_idx": "#000014", "text": "Ymchwil rhyngwladolAdnabod ein poblMyfyrwyr rhyngwladol"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Ein huchelgaisCofleidio ymgysylltiad cymunedolMeithrin sgiliau Cymru ar gyfer y dyfodolArwain adferiad gwyrdd CymruHyrwyddo'r Gymraeg a diwylliant Cymru"}, {"text_idx": "#000030", "text": "Yn o\u0302l y chwedl, merch i frenin canoloesol oedd Dwynwen a ddaeth i fod yn nawddsant cariadon Cymru. Fel y byddech yn ei ddisgwyl, mae ganddi ei stori garu ei hun. Ond nid yw\u2019n un y byddem ni heddiw yn ei hystyried yn arbennig o ramantus."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Er bod y stori hon yn adleisio bucheddau seintiau eraill o\u2019r Oesoedd Canol, y tro cyntaf iddi ymddangos oedd yng ngwaith y polymath hunanaddysgedig hwnnw Edward Williams (1747\u20131826), gw\u0302r sy\u2019n fwy hysbys i bawb dan yr enw Iolo Morganwg. Gan ddibynnu ar eich safbwynt, roedd Iolo naill ai\u2019n athrylith creadigol neu\u2019n ffugiwr digydwybod. Y naill ffordd neu\u2019r llall, mae\u2019n debyg nad yw stori Dwynwen yn ganoloesol o gwbl, ond yn hytrach yn gynnyrch dychymyg byw Iolo Morganwg."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Fodd bynnag, mae\u2019n bosibl fod Dwynwen ei hun wedi bodoli go iawn: fe\u2019i henwir mewn achau cynnar fel un o ferched niferus a dwyfol y brenin lled-chwedlonol hwnnw o\u2019r bumed ganrif, Brychan Brycheiniog. Mae rhan o offeren Ladin o ddechrau\u2019r unfed ganrif ar bymtheg yn nodi iddi gerdded ar y dw\u0302r o Iwerddon i ddianc o afael y brenin Maelgwn Gwynedd \u2013 er efallai y buasai ffoi i Iwerddon yn gynllun gwell."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Mae ein gwybodaeth am gwlt Dwynwen wedi ei seilio\u2019n bennaf ar ddwy gerdd Gymraeg. Cyfansoddwyd yr enwocaf gan fardd canoloesol mwyaf Cymru, Dafydd ap Gwilym, tua chanol y bedwaredd ganrif ar ddeg. Roedd y gerdd hon yn sicr yn hysbys i Iolo Morganwg. Ynddi, mae\u2019r bardd cariadus yn galw am gymorth Dwynwen fel \u2018llatai\u2019 (negesydd serch) iddo ef a\u2019i gariad Morfudd, a oedd yn briod a\u0302 gw\u0302r arall. Gan ei fod yn ymwybodol ei fod yn ymddwyn mewn modd moesol amheus, a dweud y lleiaf, mae Dafydd yn addo i\u2019r santes na fydd hi\u2019n colli ei lle yn y nefoedd trwy helpu\u2019r cariadon. Yn wir, gan sicrhau ei fod wedi darparu ar gyfer pob achlysur, mae Dafydd hefyd yn galw ar Dduw i gadw gw\u0302r Morfudd rhag ymyrryd pan fydd y cariadon yn cwrdd i garu yn y goedwig."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Mae\u2019r gerdd arall, gan y bardd-offeiriad Dafydd Trefor, yn dyddio o tua 1500 ac mae\u2019n disgrifio\u2019r pererinion a fyddai\u2019n tyrru i\u2019w heglwys i weld delwedd o Dwynwen ac i geisio adferiad yn ei ffynhonnau sanctaidd. Parodd eu hoffrymau ariannol i\u2019r eglwys dyfu\u2019n gyfoethog. Ond ar o\u0302l y Diwygiad Protestannaidd \u2013 yn anorfod felly \u2013 fe leihaodd enwogrwydd y santes. Er hynny, nid aeth Dwynwen erioed yn gwbl angof."}, {"text_idx": "#000038", "text": "Daeth Dwynwen i\u2019r amlwg unwaith eto pan gyhoeddwyd detholiadau o lawysgrifau Iolo Morganwg, ynghyd a\u0302 chyfieithiadau Saesneg, yn 1848. Fesul tipyn, fe sicrhaodd ei stori droedle iddi ei hun yn nychymyg y Cymry. Yn 1886, er enghraifft, cyfansoddodd Joseph Parry y gerddoriaeth ar gyfer \u2018Dwynwen\u2019, corws angerddol i\u2019w ganu gan gorau meibion. Ac ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg a dechrau\u2019r ugeinfed ganrif, byddai papurau newydd yn y ddwy iaith o bryd i\u2019w gilydd yn adrodd hanes Dwynwen, y \u2018Celtic Venus\u2019."}]