[{"text_idx": "#000001", "text": "O Gaffi Croesor, cerddwch ar hyd y ffordd i fyny\u2019r dyffryn a dilynwch y llwybr llydan sy\u2019n dringo\u2019r ochr ddeheuol i chwarel Croesor. Wedi i chi fynd heibio i adeiladau adfeiliedig, cadwch at yr olion llwybr sy\u2019n dringo\u2019n raddol rhwng yr adfeilion a chadwch i\u2019r chwith uwchben y chwarel. Ymhen ychydig, dilynwch y llwybr sy\u2019n croesi argae Llyn Croesor. Ewch yn eich blaen dros dir corsiog ar brydiau ac anelwch am graig fawr wen ger camfa. Rydych yn sefyll uwchben chwarel Rhosydd erbyn hyn."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Cerddwch drwy\u2019r chwarel a dilynwch y llwybr llydan serth i lawr at Lyn Cwmorthin. Fe welwch res o dai adfeiliedig a Chapel y Gorlan sydd heb ei do. Ewch heibio iddynt a dilynwch y llwybr ar lan yr afon. Wedi i chi gyrraedd y tai, croeswch yr afon a galwch yng Nghaffi\u2019r Llyn yn Nhanygrisiau."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Dechreuwyd chwarela llechi tanddaearol Croesor ar raddfa fach yn ystod y 1840au. Roedd Tramffordd Croesor yn gwasanaethu\u2019r chwarel. Ond fe\u2019i caewyd 40 mlynedd yn ddiweddarach.Ym 1895, ail agorwyd y chwarel gan ei rheolwr Moses Kellow, ystyrid ef yn arloeswr a defnyddiodd ddulliau gwaith modern. Penderfynodd drydaneiddio\u2019r gwaith, ac adeiladodd orsaf drydan dw\u0302r. Roedd yn ffafrio dull drilio a alwai am gael moduron i yrru winsiau a locomotif trydan, y cyntaf i weithio yng Nghymru. Fe\u2019u prynwyd o Prague. Ei arloesedd mwyaf oedd ei ddril Kellow, ebill hydrolig a allai drilio twll 7.5 troedfedd (2.3 m) yn y llechi ymhen dwy funud, llawer llai na\u2019r diwrnod y cymerai i ddrilio a\u0302 llaw. Caeodd y chwarel ym 1930."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Defnyddiodd Cookes Explosives y siambrau i storio deunyddiau tan ddechrau\u2019r 1970au. Pan glywodd y Central Electricity Generating Board am hyn, daeth y drefn i ben oherwydd ofnent y byddai ffrwydrad tanddaearol yn difrodi\u2019r argaeau a storfa bwmp Gorsaf Bw\u0302er Ffestiniog. Roedd y llwybr tanddaearol o Groesor i Rosydd yn enwog os nad yn beryglus i archwilwyr y mwynfeydd. Nid yw Llwybr Llechi Eryri\u2019n croesi\u2019r bont hon!"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Roedd lleoliad anghysbell Chwarel Rhosydd yn rhwystr ac roedd cludiant yn anodd oherwydd rhedai rheilffordd Ffestiniog drwy dir Chwarel Cwmorthin. Er mwyn mynd i\u2019r afael a\u0302 hyn agorwyd tramffordd Croesor ym 1864 ac fe gysylltwyd y chwarel gan un o inclenau hwyaf Cymru. Ym 1873 aeth y cwmni\u2019n wirfoddol i ddwylo\u2019r gweinyddwyr."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Gwerthwyd y chwarel mewn ocsiwn ym 1874, a sefydlwyd y Rhosydd Slate Quarry Company Ltd newydd. Daliodd y chwarel ei thir am dipyn, ond trodd yn llai proffidiol ac ym 1900, cwympodd rhan fawr o\u2019r gweithfeydd tanddaearol. Yn ystod y Rhyfel Mawr fe\u2019i cadwyd yn segur ond ail agorodd ym 1919, pan brynodd teulu Colman sy\u2019n enwog am ei fwstard y chwarel. Daliai i hepian yn fasnachol tan iddi gau am y tro olaf ym 1948.Dywedwyd fod barics y chwarelwyr mewn cyflwr difrifol \u2013 yn oer, gwyntog a budr."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Yn ystod y 1880au y dechreuwyd chwarelu yng Nghwmorthin. Er gwaethaf allbwn sylweddol y chwarel arweiniodd peryglon o dan y ddaear a chreigiau\u2019n dymchwel at berfformiad ariannol gwael a newidiodd rheolaeth y chwarel sawl gwaith.Yn 1930 roedd chwarel Cwmorthin yn nwylo perchnogion yr Oakley o Flaenau Ffestiniog a buont yn ei gweithio tan 1970, pan na allai dalu a chynnal a chadw\u2019r pympiau anferth yn rhedeg er mwyn atal dw\u0302r yn y gwaith. Gydol y 1980au a dechrau\u2019r 1990 ond ti\u0302m bychan o ddynion lleol oedd yn gweithio yng Nghwmorthin. Daeth y fenter hon i ben hefyd, gydag ymdrechion aflwyddiannus cwmni McAlpines PLC tua\u2019r flwyddyn 2000 i frigdorri gweithfeydd hynafol Cwmni Llechi Cwmorthin.Ond sawl milltir o dwneli a channoedd o siambrau anferthol sydd i\u2019w gweld heddiw. Gellir canfod arteffactau yn amrywio o gyrn powdwr i risiau pren, o winsiau i wagenni a chraeniau i bontydd yn y gweithfeydd. Ceidwaid y chwarel yw Cyfeillion Cwmorthin a\u2019i nod yw ei hyrwyddo, ei chadw, ei chofnodi a\u2019i harchwilio."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae\u2019r enw Tanysgrigiau\u2019n cyfeirio at y clogwyni grisiog uwchben y pentref. Roedd Tanygrisiau\u2019n enwog am ei chwarelu llechi, yn cynhyrchu llechi du o safon uchel a ddefnyddiwyd ym mhob cwr o\u2019r byd. Fe\u2019u cludidar Reilffordd Ffestiniog at y mo\u0302r ym Mhorthmadog. Allforiodd Porthmadog symiau helaeth o lechi ar draws y byd ac mae Amgueddfa Forwrol Porthmadog yn disgrifio hyn yn fanwl iawn."}, {"text_idx": "#000011", "text": "The nearby Ffestiniog power station, the high Stwlan Dam and Tanygrisiau Reservoir are part of a pumped storage hydroelectricity installation"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Adran 2: Bethesda i Lanberis"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Adran 4: Waunfawr i Nantlle"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Adran 7: Beddgelert i Croesor"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Adran 8: Croesor i Danygrisiau"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Adran 9: Tanygrisiau i Lan Ffestiniog"}]