[{"text_idx": "#000013", "text": "Gerald De Windsor a\u2019r Dywysoges Nest"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sir Benfro yn yr Oes Haearn"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Codiad yn Lefel y Mo\u0302r"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Mae Llanrhian, ger Tyddewi, yn enghraifft nodweddiadol o enw Cymraeg. Ystyr \u2018llan\u2019 yw \u2018eglwys neu le caeedig\u2019 a daw \u2018rhian\u2019 o enw sant o\u2019r chweched ganrif h.y. eglwys neu anheddiad Sant Rhian."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Aneddiadau Eingl-Normanaidd o\u2019r 11eg ganrif yw nifer o leoedd newydd, a enwyd yn aml ar o\u0302l eu sylfaenwyr, gyda\u2019r o\u0302l-ddodiad \u2018ton\u2019 (tref/fferm). Felly ystyr Hodgeston yw \u2018Fferm Hodge\u2019, a soniwyd amdano gyntaf ym 1291."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Castellmartin yn Gymraeg (castell Sant Martin)"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Creseli (Croes Eli) yn Gymraeg"}, {"text_idx": "#000048", "text": "Ffynnon lle mae berwr yn tyfu"}, {"text_idx": "#000049", "text": "Sgandinafeg \u2018bus skar\u2019 \u2013 ty\u0302 yn y dyffryn (Haskerd ar lafar)"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Fferm Herbrand (Harberston ar lafar yn lleol)"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Fferm Hodges (Hotson ar lafar yn lleol)"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Trewyddel yn wreiddiol \u2013 fferm llwyn a llwyn Matilda (Matilda\u2019s Grove) erbyn 1291"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Llan-Fair yn Gymraeg \u2013 soniwyd amdano gyntaf oddeutu 1773"}, {"text_idx": "#000066", "text": "Norseg \u2013 ynys yn y culfor (Ynys Sgogwm yn Gymraeg)"}, {"text_idx": "#000071", "text": "Norseg o bosibl. \u2018Stakkr\u2019 a \u2018pollr\u2019 \u2013 pwll ger craig"}, {"text_idx": "#000072", "text": "O bosibl Treddyn \u2013 fferm ar dir uchel"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Yn gysylltiedig a\u0302\u2019r teulu Canoloesol Wiseman"}, {"text_idx": "#000080", "text": "Gwrandewch ar straeon yngly\u0302n a\u0302 sut mae afonydd Cleddau wedi helpu i lunio tirwedd Sir Benfro a bywydau\u2019r bobl sy'n byw gerllaw."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Yma, yn Sir Benfro, rydyn ni wedi cael ein bendithio a\u0302 nifer o saint cynnar fel Dewi Sant, ac, yn eu sgil nhw, mae gennym dipyn go lew o chwedlau lli..."}]