[{"text_idx": "#000002", "text": "\u201cWater, water everywhere but not a drop to drink\u201d"}, {"text_idx": "#000003", "text": "at ei ddiwedd, mae\u2019r coed yn colli eu dail ac mae\u2019r lliwiau hydrefol ysblennydd,\na ddilynodd yr haf sych iawn, yn dechrau pylu. Mae ein llinad y dw\u0302r yn y fan\nyma yn dal i dyfu\u2019n gryf ond bydd hyn yn anorfod yn arafu wrth inni fynd i mewn\ni\u2019r ysgwydd hon o\u2019r tymor tyfu, oherwydd y tymheredd is a\u2019r lleihad yn y golau.\nRydym yn archwilio ffyrdd o estyn y tymor tyfu a darbwyllo ein llinad y dw\u0302r i\nbarhau i dyfu i mewn i\u2019r gaeaf. Eto, yr hyn y mae rhaid inni yn anorfod gyfyngu\narno yw unrhyw ynni a fewnosodir oherwydd yr argyfwng parhaus."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Roeddem wrth ein bodd o weld y prosiect yn cael sylw\u2019n ddiweddar yn y gyfres newydd o\u2019r sioe deledu wyddonol boblogaidd, 10 Things to Know About. A hwythau\u2019n cael eu darlledu ar RTE 1 ar nos Lun gan ddechrau ym mis Tachwedd 2022, mae\u2019r rhaglenni diweddaraf yn dod a\u0302 rhai o\u2019r datblygiadau rhyfeddol mewn ymchwil wyddonol sy\u2019n digwydd ar draws Iwerddon i sylw cynulleidfa genedlaethol."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Bu\u2019r cyflwynydd Kathriona Devereux a\u2019i thi\u0302m yn siarad a\u0302\u2019r Athro Marcel Jansen am ddatblygu systemau adfer dw\u0302r gwastraff gan ddefnyddio planhigion llinad y dw\u0302r, ffyrdd y gellir defnyddio bio-ma\u0300s y planhigyn, a sut mae\u2019r ymchwil hon yn bwydo i mewn i\u2019r symudiad ehangach tuag at wreiddio prosesau economi gylchog i mewn i systemau cynhyrchiant yn Iwerddon."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Mae Brainwaves yn ymddangos yn Episod 4 - 'Circular Economy', a ddarlledir ar RTE 1 ddydd Llun 5ed o Ragfyr, 8.30pm. Gellir cael hyd iddo hefyd yn y fan hon ar yr RTE Player."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Uchod ac isod Chwith a De: Casglu\u2019r samplau o olchion buarth ar ffermydd godro o gwmpas Cork"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Cafwyd datblygiad cyffrous yr haf yma i mewn i gam newydd yn y prosiect, wrth inni ddechrau profi ein systemau adfer llinad y dw\u0302r a\u0302 gwastraff a gasglwyd o ffermydd godro gweithiol o gwmpas rhanbarth Cork."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Bu\u2019r ti\u0302m yn UCC o dan arweiniad y Prif Ymchwilydd, Yr Athro Marcel Jansen, yn profi fersiwn o\u2019r system sylfaenol flaenorol ar raddfa fwy, i asesu twf llinad y dw\u0302r a hefyd y gallu i lanhau dw\u0302r gwastraff, y tro hwn gan ddefnyddio cyfryngau gwastraff a gafwyd o nifer o wahanol ffermydd. Defnyddiwyd cyfanswm o 15 tanc, a phob un yn cynnwys 500 litr o gyfryngau dw\u0302r gwastraff arbrofol. Yn yr arbrawf hwn, y dyfroedd gwastraff a ddewiswyd i\u2019w profi oedd \u2018golchion buarth\u2019. Bydd golchion buarth yn cael eu cynhyrchu gan ffermwyr llaeth ar o\u0302l golchi a glanhau\u2019r parlwr godro a\u2019r mannau cadw gerllaw ar o\u0302l i wartheg gael eu godro."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ar lawer i ystyr, gellir ystyried golchion buarth fel slyri tenau iawn, a\u0302 lefelau uchel o faethynnau a ddylai, yn ddamcaniaethol, fod yn gallu cynnal twf planhigion llinad y dw\u0302r. Yma, gwnaed y gwaith mewn lleoliad awyr agored yn ystod misoedd yr haf, i fanteisio ar y cyfnod gorau i linad y dw\u0302r dyfu o dan amodau naturiol o ran tymheredd a golau."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Mae canlyniadau cychwynnol o\u2019r dadansoddiad cemegol a wnaed yn dangos bod cyfansoddiad amrywiol golchion buarth o ffermwydd gwahanol wedi arwain at wahaniaethau gweladwy yng nghyfraddau twf llinad y dw\u0302r ar y dw\u0302r gwastraff. Mae\u2019r canfyddiadau hyn yn gam pwysig yng nghynnydd y systemau hyn o labordy rheoledig i leoliad fferm yn y byd go iawn, lle mae amodau\u2019n debygol o fod yn fwy amrywiol ac yn anos eu rhagweld."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Mae\u2019r gwaith hwn wedi bod yn destun sylw gan yr Ymchwilydd O\u0302l-ddoethurol Dr Neil Coughlan, a\u0302 chymorth gan y Cynorthwywyr Ymchwil Rachel O\u2019Mahoney a Cian Redmond. Yn wir, mae Cian bellach wedi symud o\u2019i swyddogaeth fel Cynorthwywr gyda Brainwaves i ddechrau ei ymchwil PhD ei hun yn UCC ar brosiect newydd DuckFeed. A\u0302 chyllid gan yr Adran Amaeth, Bwyd a\u2019r Mo\u0302r, bydd y prosiect hwn yn canolbwyntio ar ddatblygiad pellach meithrin llinad y dw\u0302r ar raddfa fawr yn yr awyr agored yn Iwerddon, a\u0302 ffocws mwy y tro hwn ar fwyafu\u2019r agwedd ar y system sy\u2019n ymwneud a\u0302 chynhyrchu protein. Bydd ei waith yn adeiladu ymhellach ar yr arbenigedd a ddatblygwyd ar systemau Brainwaves yn ystod y chwe mis diwethaf, ac y mae\u2019n enghraifft odidog o natur y broses ymchwil wyddonol fel un sydd wedi\u2019i ffurfio o \u2018flociau adeiladu\u2019."}, {"text_idx": "#000017", "text": "i\u2019n gwaith yn yr awyr agored, bu asesiadau yn y labordy dan arweiniad Rachel,\na\u2019r rheini wedi canolbwyntio yn ystod y chwe mis diwethaf ar wneud ma\u0302n\nnewidiadau cemegol i ffrydiau gwastraff, gan gynnwys golchion buarth o barlyrau\ngodro ac elifion moch wedi\u2019u hidlo. Nod y gweithgareddau hyn yw nodi a mwyafu\nrhagor o gyfleoedd i gael gwelliannau mewn twf gan linad y dw\u0302r, glanhau dw\u0302r, a\npherfformiad y systemau at ei gilydd."}, {"text_idx": "#000018", "text": "canolig 500 litr a ddefnyddir i dyfu llinad y dw\u0302r ar olchion buarth o ffermydd"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Yng Nghymru, mae gwaith wedi parhau yn ystod y chwe mis diwethaf ym Mhrifysgol Aberystwyth ar ddatblygu systemau i dyfu llinad y dw\u0302r yn yr awyr agored. Yn y gwanwyn, tyfwyd llinad y dw\u0302r ar slyri gwartheg wedi\u2019i dreulio\u2019n anerobig yn ein twnnel polythen (chwith). Bydd y systemau 70 litr hyn yn caniata\u0301u arbrofion lluosog wedi\u2019u dyblygu, a ddefnyddir i roi canlyniadau mwy dibynadwy. Yn y pen draw, cafodd y ti\u0302m ymchwil fod llinad y dw\u0302r wedi tyfu\u2019n dda, gan ddefnyddio\u2019r maethynnau yn y cyfrwng yn gyflym."}, {"text_idx": "#000020", "text": "gynhesu yn ystod yr haf ac i mewn i\u2019r hydref, newidiodd y gwaith i dyfu llinad\ny dw\u0302r yn yr awyr agored yn gyfan gwbl. Sefydlwyd arbrawf ar ein safle profi yng\nNgerddi Botaneg y Brifysgol, lle tyfwyd llinad y dw\u0302r ar slyri gwartheg mewn\ncynwysyddion llwyth canolig mwy, a hynny\u2019n adeiladu ar waith blaenorol a wnaed\nyn y labordy ar raddfa fwy perthnasol i ddiwydiant. Drwy fesuriadau wythnosol\ncaniatawyd i ymchwilwyr asesu sut roedd gwahanol ffactorau\u2019n dylanwadu ar dwf\nllinad y dw\u0302r a\u2019i allu i lanhau\u2019r dw\u0302r gwastraff."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Isod yn glocwedd o\u2019r chwith: Haen drwchus o dyfiant llinad y dw\u0302r. Cynaeafu llinad y dw\u0302r. Pwyso\u2019r cynnyrch bio-ma\u0300s"}, {"text_idx": "#000023", "text": "ddatblygiad y systemau dan do, mae\u2019r Athro Jansen a Dr Coughlan, ynghyd a\u0302\u2019r\nCynorthwywyr Ymchwil yn UCC Rachel O\u2019Mahoney a Roger Ahern, wedi cyhoeddi\nymchwil newydd yn ddiweddar yn ymwneud a\u0302 gweithrediad systemau dan do amlhaenog\ni dyfu llinad y dw\u0302r. Yn enwedig, edrychodd yr ymchwil hon ar effaith gyfansawdd\ncyfraddau llif a dyfnder y dw\u0302r ar dwf llinad y dw\u0302r mewn system dan do. Cyhoeddwyd\nyr ymchwil yn y cyfnodolyn academaidd Plants a gellwch ei\ndarllen yn y fan hon:"}, {"text_idx": "#000026", "text": "hanesyddol UCC wedi\u2019i goleuo yn lliwiau Cymru ar gyfer yr ymweliad"}, {"text_idx": "#000028", "text": "bodd o gael y cyfle i fod yn rhan o ddigwyddiad diddorol a\u0302 golwg ar bolisi ac\nyn arbennig o ddiolchgar i\u2019r Gweinidog Griffiths am ei hamser a\u2019i diddordeb yn\ny prosiect, ac am ei mewnwelediadau ar y potensial i hybu cymwysiadau ymchwil\nar linad y dw\u0302r. Diolch!"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Mae rhagor o wybodaeth am Fforwm\nIwerddon-Cymru i\u2019w chael yn y fan hon."}, {"text_idx": "#000031", "text": "\u2018Mae ein hymchwil ni\u2019n mynd i\u2019r afael a\u0302 rhai o\u2019r heriadau sydd o\u2019r brys mwyaf mewn ffermio a rheoli adnoddau heddiw\u2019\n\u2013 Yr Athro Marcel Jansen"}, {"text_idx": "#000032", "text": "Mewn erthygl ddiweddar i\u2019r cylchgrawn gwyddoniaeth a thechnoleg yn Iwerddon, Silicon Republic, eglura\u2019r Athro Marcel Jansen sut y cafodd ei ysbrydoli\u2019n gyntaf i ymchwilio i botensial llinad y dw\u0302r wrth lanhau ei bwll. Mae\u2019n esbonio fel y mae prosiect Brainwaves yn ymdroi o gwmpas ymagweddiad at amaethyddiaeth sy\u2019n seiliedig ar economi gylchog. Mae hynny\u2019n golygu bod maethynnau planhigion sydd eisoes yn bresennol yn cael eu cadw mewn systemau cynhyrchiant gyhyd ag y bo modd, a hwythau\u2019n cael eu hailddefnyddio yn hytrach na\u2019u gwaredu."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Ar o\u0302l absenoldeb o ddwy flynedd oherwydd Covid, daeth Carnifal Gwyddoniaeth Cork yn o\u0302l yn llwyddiant ysgubol yr haf yma. Roedd ein ti\u0302m prosiect wrth eu bodd o arddangos Brainwaves yn y sbloet wyddonol hon, a gynhaliwyd ym Mharc Fitzgerald yn Cork ar 11eg a\u2019r 12fed o Fehefin."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Ymwelodd cyfanswm anhygoel o 25,000 o bobl a\u0302\u2019r wledd hon o ryfeddodau STEM yn ystod y penwythnos, yn o\u0302l amcangyfrifon y trefnwyr. Yn wir, fe gawsom ein syfrdanu gan niferoedd y bobl a drawodd heibio ar ein stondin i siarad a\u0302 ni a dysgu am botensial llinad y dw\u0302r i\u2019n hamgylchedd. Yn fonws, roeddem wrth ein bodd o weld An Taoiseach Michea\u0301l Martin ac Arglwydd Faer Dinas Cork Colm Kelleher yn cymryd yr amser i ymweld a\u0302\u2019n stondin i drafod potensial llinad y dw\u0302r i amaethyddiaeth yn Iwerddon."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Frenhinol yn o\u0302l yn y grwes chwilboeth eleni a hithau\u2019n digwydd\nyn ystod y dyddiau twymaf a gofnodwyd erioed yng Nghymru! Roedd ein ti\u0302m\nprosiect wrth eu bodd o arddangos Brainwaves ar y 18fed a\u2019r 19eg o Orffennaf a\u0302\nstondin y tu allan i Bafiliwn Addysg Prifysgol Aberystwyth - yn y cysgod,"}, {"text_idx": "#000038", "text": "fwynhau dau ddiwrnod o sgyrsiau diddorol dros ben am wyrthiau llinad y dw\u0302r, ein\ngwaith ni ar yr economi gylchog, y cysyniad o systemau adfer wedi\u2019u seilio ar\nlinad y dw\u0302r a rhagor."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Unwaith eto, roeddem yn falch o gymryd rhan yn nigwyddiad gwych Noson Ddiwylliant, a ninnau\u2019r tro hwn yn cynnal stondin ryngweithiol yn y noson agored ar thema Archwilio Newid Hinsawdd a Bioamrywiaeth a gynhaliwyd yn Ysgol Gwyddorau Biolegol, Daear ac Amgylcheddol UCC ar gyfer Noson Ddiwylliant 2022. Ysbrydoliaeth oedd gweld yr ymgysylltu a\u2019r diddordeb yn y prosiect gan bawb a drawodd heibio a sgwrsio a\u0302\u2019n gwyddonwyr ymchwil. Mawr ddiolch i\u2019r trefnwyr am agor drws i fyd diddorol tu hwnt y gwyddorau biolegol i bobl o bob oed!"}, {"text_idx": "#000040", "text": "hwb yn ddiweddar i UCC ac ymchwil yn Iwerddon, a\u0302\u2019r newyddion bod yr Athro\nMarcel Jansen wedi cael ei ethol i dymor 2 flynedd ar y Pwyllgor Llywio\nRhyngwladol ar Ymchwil a Defnydd Llinad y Dw\u0302r (ISCDRA). Mae hyn yn gosod\nIwerddon yn gadarn ar flaen y gad mewn ymchwil ryngwladol ar linad y dw\u0302r, ochr\nyn ochr a\u0302 chynrychiolaeth gan wyddonwyr blaenllaw o\u2019r Almaen, India, Israel, ac"}, {"text_idx": "#000041", "text": "Ers ei sefydlu yn 2013, y Pwyllgor yw\u2019r ysgogwr arweiniol i hwyluso a hyrwyddo\u2019r datblygiadau newydd cyffrous sy\u2019n digwydd yng nghymuned ryngwladol yr ymchwil ar linad y dw\u0302r. Bydd y Pwyllgor yn trefnu cynhadledd ryngwladol fwyaf blaenllaw\u2019r byd ar ymchwil i linad y dw\u0302r, ICDRA, bob dwy flynedd. Bydd hefyd yn cynhyrchu cylchlythyr chwemisol, y mae pob rhifyn ohono i\u2019w gael ar-lein yn y fan hon. Llongyfarchiadau Marcel!"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Brainwaves o Brifysgol Aberystwyth yng Nghymru\u2019n falch o ymweld a\u0302 chyfleusterau\nymchwil y prosiect yn Cork yn Iwerddon yn ystod yr haf - yr ymweliad\ncyntaf o\u2019r fath sydd wedi bod yn bosib ers cyn pandemig Covid-19."}, {"text_idx": "#000045", "text": "gwaith ymchwil a datblygu yn UCC, mae Ymchwilydd O\u0302l-ddoethurol newydd, Dr\nMerve Sasmaz Kislioglu o Dwrci, wedi ymuno a\u0302\u2019n ti\u0302m yn Cork yn ddiweddar. A\nhithau\u2019n cynorthwyo\u2019r prosiect mewn amryfal ffyrdd, bydd Dr Sasmaz Kislioglu yn\ncanolbwyntio\u2019n gyntaf ar ddatblygiad pellach trefnau goleuo a\u0302 deuodau allyrru\ngolau yn y system wedi\u2019i stacio dan do, a\u0302\u2019r nod o optimeiddio twf a chapasiti\nadfer llinad y dw\u0302r a\u0302\u2019r galw isaf am ynni goleuo. Bydd hi hefyd yn\ncyfrannu at ysgrifennu adroddiadau a gweithgarwch cyhoeddi."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Croeso i di\u0302m Brainwaves, Merve!"}, {"text_idx": "#000047", "text": "\u2728\ud83d\udcfa\ud83d\udc69\u200d\ud83d\udd2c We're beyond excited to feature in the new series of RTE\u0301's @10Things_ToKnow alongside many wonderful science... "}, {"text_idx": "#000048", "text": "Dilynwch ein hynt ni ar Drydar @BrainwavesEU.Mae negeseuon uniongyrchol bob amser ar agor os hoffech gysylltu."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Fe gewch yr holl wybodaeth ac adnoddau\u2019n ymwneud a\u0302 Brainwaves yn y fan hon."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Rydym yn defnyddio MailerLite yn blatfform"}, {"text_idx": "#000057", "text": "trosglwyddo i MailerLite i gael ei phrosesu."}]