[{"text_idx": "#000005", "text": "Ffurfiwyd cymeriad arbennig cymoedd de Cymru a\u2019u cymunedau gan gyfuniad o\u2019u tirwedd a\u2019u hanes, ac yn y Blaenau cewch drysorfa o henebion archaeolegol sy\u2019n dangos sut mae pobl wedi byw, wedi gweithio ac wedi amaethu yno o\u2019r oesoedd cynharaf hyd at y gorffennol diweddar. Mae\u2019r llyfr hwn gan Frank Olding, Swyddog Treftadaeth Blaenau Gwent, aelod o\u2019r Orsedd a chadeirydd Pwyllgor Llywio yr Eisteddfod Genedlaethol eleni, yn mynd a\u0302\u2019r darllenydd ar daith o offer fflint a bryngaerau cynhanes ymlaen i wrthryfel y Siartwyr a diwydiannau\u2019r ugeinfed ganrif. Mae\u2019n gyforiog o luniau a dynnwyd ar lawr gwlad ac o\u2019r awyr, ac o fapiau, cynlluniau a lluniau hanesyddol. Cewch hefyd eitemau nodwedd sy\u2019n cynnig mewnwelediadau gan arbenigwyr i feysydd megis Mynwent Colera Cefn Golau, eglwysi uwchdirol Bedwellte a Llanhiledd, a Chaer Rufeinig Gelligaer."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Archaeoleg Ucheldir Gwent yw\u2019r gyfrol ddiweddaraf gan y Comisiwn Brenhinol ar archaeoleg a hanes ucheldiroedd Cymru. Mae\u2019n rhan o ymrwymiad y Comisiwn, dros gyfnod o bum mlynedd ar hugain, i wneud arolygon archaeolegol cynhwysfawr o ucheldiroedd Cymru."}, {"text_idx": "#000007", "text": "\u201cMae\u2019n hyfryd cael bwrw\u2019r gyfrol hon i\u2019r byd o\u2019r diwedd. Gobeithio ei bod yn deyrnged deilwng i archaeoleg unigryw ucheldir Gwent. Fel un a aned yn yr ardal, braint enfawr oedd cael gwahoddiad i lunio\u2019r gyfrol hon a mawr yw fy niolch i holl staff y Comisiwn am eu cefnogaeth a\u2019u hymroddiad.\u201d"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Y Comisiwn Brenhinol, a sefydlwyd ym 1908, yw\u2019r corff cenedlaethol sy\u2019n gyfrifol am arolygu a chofnodi archaeoleg ac adeiladau Cymru. Mae\u2019n cynnal Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru, yr archif gweledol mwyaf yn y wlad, lle cedwir mwy na 2 filiwn o ffotograffau a 125,000 o luniadau yn ogystal a\u0302 llawer o gofnodion eraill."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Y Comisiwn Brenhinol yw corff ymchwilio ac archif cenedlaethol amgylchedd hanesyddol Cymru. Ef sydd a\u0302\u2019r ro\u0302l arweiniol o ran sicrhau y caiff treftadaeth archaeolegol, adeiledig ac arforol Cymru ei chofnodi\u2019n awdurdodol, a bydd yn ceisio hyrwyddo deall a gwerthfawrogi\u2019r dreftadaeth honno\u2019n genedlaethol ac yn rhyngwladol. "}, {"text_idx": "#000016", "text": "Maen arysgrifedig o\u2019r cyfnod o\u0302l-Rufeinig ar Gomin Gelli-gaer, yn sefyll ar safle tomen gladdu gynhanesyddol. (DS2015_143_001, NPRN 305944)"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Cerflun tirwedd 200 metr o hyd gan yr artist Mick Petts ar safle Pwll Glo Penalltau yw\u2019r cerflun hwn o\u2019r merlyn Sultan. Fe\u2019i cre\u0308wyd i dalu teyrnged i\u2019r merlod a ddefnyddid dan ddaear i halio\u2019r glo. (AP_2014_4974, NPRN 402672)"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Cafodd cerflun Gwarcheidwad y Cymoedd, Pwll Glo Six Bells, Abertyleri, ei lunio a\u2019i greu gan yr artist Sebastien Boyesen a\u2019i wneud o fwy nag 20,000 o stribedi o ddur a weldiwyd wrth ei gilydd. (DS2015_131_006, NPRN 421326)"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Clawr blaen Archaeoleg Ucheldir Gwent."}]