[{"text_idx": "#000002", "text": "Cadw\u2019n iach: Dych chi\u2019n gwybod eich rhifau?"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Yn ei cholofn y tro yma, mae\u2019r fferyllydd Irram Irshad yn dweud pam ei fod yn bwysig rheoli pwysedd gwaed (PG). Mae Irram wedi bod yn fferyllydd ers dros 20 mlynedd. Mae hi\u2019n byw yng Nghaerdydd. Mae hi\u2019n gweithio mewn meddygfeydd yng Nghymoedd y de. Mae hi wedi bod yn dysgu Cymraeg ers 10 mlynedd. Mae ei cholofnau yn edrych ar bethau fel diet, ymarfer corff, afiechydon tymhorol fel ffliw, ac iechyd meddwl."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Dych chi\u2019n gwybod eich rhifau? Mewn geiriau eraill, dych chi\u2019n gwybod beth yw eich pwysedd gwaed?"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Mae wythnos yma (Medi 4-10) yn Wythnos Ymwybyddiaeth Pwysedd Gwaed \u2013 Gwybod eich Rhifau. Mae\u2019n ymgyrch i godi ymwybyddiaeth pobl o\u2019u pwysedd gwaed a beth ddylai fod. Mae\u2019n bwysig rheoli pwysedd gwaed (PG). Mae PG uchel yn achosi cyflyrau difrifol sy\u2019n peryglu bywyd, er enghraifft:"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae\u2019n bosib cael PG Uchel (gorbwysedd) ond heb gael symptomau. Dydy\u2019r rhan fwyaf o bobl ddim yn gwybod bod ganddyn nhw PG Uchel. Mae un o bob pedwar oedolyn yn y Deyrnas Unedig efo PG Uchel ond heb symptomau."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Bydd y rhan fwyaf o bobl sydd wedi cael prawf PG yn gwybod eu bod yn cael dau ddarlleniad \u2013 yr un uchaf (systolig) a\u2019r un isaf (diastolig)."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Mae\u2019r pwysau systolig yn dangos sut mae eich calon yn pwmpio gwaed o amgylch eich corff. Y diastolig yw\u2019r pwysau rhwng curiadau\u2019r galon. Mae\u2019r ddau yn cael eu mesur mewn milimetrau o fercwri (mmHg)."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Yn ddelfrydol, byddai gan bob un ohonom ni ddarlleniadau tua 120/80mmHg. Mae gan rai pobl PG isel sy\u2019n normal iddyn nhw. Mae gen i nifer o gleifion sydd tua 90/60mmHg!"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mae\u2019r math o dabledi gwrth-gorbwyseddol (antihypertensive) sy\u2019n cael eu rhoi yn dibynnu ar:"}, {"text_idx": "#000013", "text": "os ydych chi\u2019n cawcasaidd ai peidio (mae gwahanol feddyginiaethau yn gweithio\u2019n well yn dibynnu ar ethnigrwydd);\nsut mae eich aren yn gweithio;\npa mor uchel yw\u2019ch PG."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Gyda rhai cleifion ry\u2019n ni\u2019n anelu at PG is, e.e. 130/70-80mmHg ar gyfer pobl efo diabetes. Mae PG uchel yn gallu cynyddu lefelau siwgr yn y corff."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Gallwch gael gwiriad PG yn eich meddygfa, mewn fferyllfa, efallai hyd yn oed yn y gwaith."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Fel arfer, mae angen cymryd meddyginiaeth gwrth-gorbwyseddol unwaith y dydd, gan ddechrau gydag un bob amser a chynyddu\u2019r dos yn o\u0302l yr ymateb. Dros amser ac wrth fynd yn hy\u0302n, nid yw un feddyginiaeth gwrth-gorbwyseddol yn gallu rheoli PG ar ei ben ei hun. Felly ry\u2019n ni\u2019n ychwanegu gwahanol rai sy\u2019n gweithio mewn ffordd wahanol i ostwng PG. Mae yna lawer o ffyrdd y gall ein cyrff achosi i PG gynyddu. Mae\u2019r rhan fwyaf o fy nghleifion yn tueddu i fod ar ddau neu dri math o dabledi gwrth-gorbwyseddol heb lawer o sgil effeithiau."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Mae\u2019n bwysig dweud bod rhai meddyginiaethau yn gallu cynyddu PG hefyd. Mae hyn yn cynnwys pethau fel steroidau, moddion llacio (decongestants), y bilsen atal cenhedlu, rhai cyffuriau gwrth-iselder fel Venlafaxine, rhai meddyginiaethau llysieuol (yn enwedig y rhai sy\u2019n cynnwys licoris) a rhai cyffuriau fel coce\u0302n ac amffetamin."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Newidiadau i\u2019ch ffordd o fyw"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Nid yw tabledi gwrth-gorbwyseddol yn gallu gwneud y gwaith i gyd. Mae\u2019n rhaid i ni eu helpu drwy wella ein ffordd o fyw. Mae\u2019r newidiadau yma yn helpu i atal a lleihau gorbwysedd:"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Lleihau faint o halen dych chi\u2019n bwyta bob dydd i 6g (0.2 owns) a diet iach yn gyffredinol (5 dogn o ffrwythau a llysiau\u2019r dydd).\nYfed llai o alcohol (dim mwy na 2 uned y dydd i ddynion a menywod).\nColli pwysau os ydych chi dros eich pwysau a chadw mynegai ma\u0300s corff (BMI) o 20-25."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Os nad ydych wedi cael prawf PG ers tro, ewch i\u2019ch fferyllfa leol neu gofynnwch i\u2019ch meddygfa. Yn aml mae peiriannau mewn ystafelloedd aros sy\u2019n rhoi darlleniad i chi, felly does dim angen apwyntiad gyda meddyg neu nyrs."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Dewch i wybod eich rhifau!"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Geiriaufferyllyddpharmacistpwysedd gwaedblood pressuremeddygfeyddsurgeriesrhifaunumbersWythnos Ymwybyddiaeth Pwysedd GwaedBlood Pressure Awareness WeekGwybod eich RhifauKnow your numbersymgyrchcampaigncodi ymwybyddiaethraise awarenessrheolimanagecyflyrau difrifolserious conditionsperyglu bywydendanger lifeClefyd y galonHeart diseaseTrawiad ar y galonheart attackMethiant y galonheart failureClefyd y siwgrDiabetesClefyd yr arennauKidney diseasellygaideyesgorbwyseddhypertensionoedolynadultprawftestdarlleniadreadinguchafhighestisaflowesto amgylcharoundcuriadau\u2019r galonheartbeatmesurmeasuremercwrimercuryYn ddelfrydolIdeallyGwasanaeth Iechyd Gwladol (GIG)National Health Service (NHS)meddygfasurgerypythefnosfortnightgostwnglowerdibynnu ardepends onoedranagecawcasaiddCaucasianmeddyginiaethaumedicinesethnigrwyddethnicityarenkidneyanelu ataim forgwiriadcheckymatebresponsehy\u0302nolderychwaneguaddtueddutend tosgil effeithiauside effectspilsen atal cenhedlucontraceptive pillcyffuriau gwrth-iselderantidepressant drugsmeddyginiaethau llysieuolherbal remediesffordd o fywlifestylegwellaimproveatalpreventlleihaureducehalensaltyn gyffredinolgenerallydognportionffrwythau a llysiaufruit and vegetablesColli pwysauLose weightdros eich pwysauoverweightYmarfer corffExcerciserheolaiddregularlyysmygusmokinggwybodaethinformationcolofnaucolumnsers trofor a whilepeiriannaumachinesystafelloedd aroswaiting roomsGwefannauwebsitesBwrdd Iechyd Lleollocal health boardgwasanaethservice"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Rhowch eich sylw yn y blwch"}, {"text_idx": "#000029", "text": "Neu gyda chyfeiriad ebost a chyfrinair:"}]