[{"text_idx": "#000000", "text": "Ymweliad Cymdeithasol i Sain Ffagan"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Pan lwyddodd Harold Carter i edrych i mewn i feddrod Tutankhamun am y tro cyntaf ar 26 Tachwedd 1922, gofynnodd ei noddwr, Arglwydd Caernarfon, iddo \u201cBeth wyt ti\u2019n ei weld?\u201d. Ateb Carter oedd \u201cPethau rhyfeddol!\u201d. A wir, dyna\u2019n union a welodd y criw ohonom a ymwelodd ag Amgueddfa Sain Ffagan ym mis Medi eleni: \u201cpethau rhyfeddol\u201d."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Dishgled o de i gychwyn (wrth gwrs!), a chyfle i gwrdd ag aelodau\u2019r Orsedd hen a newydd o bedwar ban y wlad. Wedyn cawsom gyflwyniad ardderchog gan Sioned Hughes, Pennaeth Adran Hanes Cyhoeddus ac Archaeoleg yr Amgueddfa, a\u2019n hatgoffodd o weledigaeth Iorwerth Peate,sef \u201cnid creu amgueddfa o drysorau\u2019r gorffennol marw dan wydr ond amgueddfa a ddefnyddiai\u2019r gorffennol i\u2019w asio a\u0302\u2019i oes ei hun i roddi sylfaen cadarn ac amgylchedd iach i ddyfodol ei bobl.\u201d Gweledigaeth werthfawr os bu un erioed."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Wedyn cawsom wrando ar gyflwyniad a baratowyd gan Adam Gwilt, Prif Guradur Cynhanes ac Archeoleg yr Amgueddfa, ond a draddodwyd gan Sioned arall (does dim prinder Sionedau yng Nghymru! ), sef Sioned Williams, Curadur Hanes Modern yn y Ganolfan Mynediad at Gasgliadau. Y testun oedd \u201cLlyn Cerrig Bach\u201d, sef safle hynafol a sanctaidd i\u2019n cyndeidiau Celtaidd ar ynys Mo\u0302n. Dros y blynyddoedd daethpwyd o hyd i dros 150 o wrthrychau o\u2019r oes haearn yno, a oroesodd oherwydd y mawn yng ngwaelod y llyn. (Byddai Iorwerth Peate wedi gwerthfawrogi hynny siwr o fod!) Beth oedd y gwrthrychau hyn? Yr enwocaf ohonynt, a\u2019r mwyaf brawychus ar un ystyr, oedd cadwyn i ddal caethweision, cadwyn yn cydgysylltu pum cylch gwddwg ar gyfer pum caethwas. Nid oes modd bod yn sicr sut y daethon nhw i Fo\u0302n, ond mae\u2019n bosib i hynny ddigwydd yng nghyd-destun y cyswllt rhwng ein cyndeidiau a\u0302\u2019r Rhufeiniaid a\u2019u masnach gaethweision hwythau. Yn gwmni i\u2019r gadwyn yn y mawn roedd yna ddarnau o darian, o waywffyn, olwynion, offer marchogaeth, offer gwaith y gof (oedd yn syndod o debyg i\u2019r offer sydd gan ambell un ohonom yn ein tai heddiw), darn o drwmped, cleddyfau, a phlac efydd eithriadol o hardd. Rhoddion i\u2019r duwiau mae\u2019n debyg oedd y rhain, eitemau gwerthfawr a daflwyd i\u2019r llyn, ac fe gefais fy hun yn meddwl am y llynoedd yn ein chwedlau, ac yn fwyaf arbennig am hanes Bedwyr yn taflu Caledfwlch, cleddyf y brenin Arthur, yn o\u0302l i\u2019r llyn at y dduwies oedd yn byw yno."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ond os braw oedd yr ymateb wrth weld y gadwyn gaethwasaidd, a syndod wrth weld y cleddyfau, yna rhyfeddu oedd ein hymateb wrth weld y plac efydd hardd, a thrisgell cain yn ganolbwynt iddo. Dyma gelfyddyd gain ddwy fil o flynyddoedd oed, a phrawf nad oedd yr oesoedd tywyll mor dywyll a dybiaswyd. Ac roedd mwy! Y tro hwn, casgliad o drysorau\u2019n ymwneud yn benodol a\u0302\u2019r Orsedd. Gwisg Archdderwydd a Baner yr Orsedd ac arni frodwaith i ryfeddu, o ddechrau\u2019r ganrif ddiwethaf, a cherflun o ddraig a ddefnyddid i ddal y Corn Hirlas gynt, yn waith neb llai na Goscombe John. Yna, blwch yn llawn o hen luniau o eisteddfodau a fu, gan gynnwys Eisteddfod y Gadair Ddu, ac enwogion megis Hwfa Mo\u0302n a T.Gwynn Jones. Wedyn dyna bedwar blwch yn cynnwys modelau o\u2019r Orsedd: yr Archdderwydd a\u2019i osgordd i gyd, bob un yn rhyw chwe modfedd o daldra, ac wedi\u2019u lliwio\u2019n hardd. Oes tegan mwy Cymreig wedi\u2019i ddyfeisio erioed tybed? Dwi\u2019n siw\u0302r byddai\u2019r hen Iolo Morganwg wedi bod wrth ei fodd ag e."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Felly, darlithoedd diddorol, creiriau gwerthfawr, gwrthrychau brawychus a \u201cphethau rhyfeddol\u201d \u2013 am ddiwrnod! Ond, ond, roedd gan y diwrnod a\u2019r amgueddfa un gwrthrych arall i\u2019n syfrdanu, a hynny\u2019n annisgwyl wrth i ni adael yr Oriel. Cloc Larwm. Cloc larwm a\u2019r bysedd wedi rhewi mewn amser. Cloc larwm a godwyd o ddinistr trychineb Aberfan. Ymhlith y gwrthrychau i\u2019n rhyfeddu, dyna wrthrych i\u2019n sobri. Ond onid dyna fwriad Iorwerth Cyfeiliog Peate? Creu amgueddfa sy\u2019n cwmpasu\u2019n holl hanes, hen a diweddar. Er mwyn gweld i ble ry\u2019m ni\u2019n mynd, mae\u2019n rhaid i ni wybod o ble ry\u2019m ni wedi dod."}]