[{"text_idx": "#000000", "text": "Credir mai\u2019r CHELFORD ydy\u2019r llongddrylliad hwn, ond heb gadarnhad ar hyn o bryd."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Roedd adeiladwyr y CHELFORD yn un o gyflogwyr mwyaf Hartlepool am ganrif bron. Adeiladodd lawer o longau ar gyfer y fasnach lo. Fel Caerdydd, roedd ffyniant y dref yn gysylltiedig ag allforio glo. Dechreuwyd datblygu\u2019r porthladd o ddifrif yn y 1830au pan ffurfiwyd y Hartlepool Dock & Railway Co. (y North Eastern Railway wedyn), ac ym 1835 fe gafodd y glo cyntaf i\u2019w allforio o Hartlepool ei gludo yno ar reilffordd o Haswell a Thornley yn Swydd Durham."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Yng Nghaerdydd, yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, adeiladwyd mwy o ddociau er mwyn cynyddu i\u2019r eithaf allu\u2019r dref i allforio glo, a digwyddodd yr un peth yn Hartlepool. Ychwanegwyd Victoria Dock ym 1842, Jackson Dock ym 1852 a Swainson Dock ym 1856. Oherwydd ei chyfleusterau porthladd a chysylltiadau rheilffordd da fe gipiodd Hartlepool fusnes oddi ar ddociau ar afon Tees, a daeth yn un o borthladdoedd glo mwyaf llwyddiannus y Gogledd-Ddwyrain. Yn ystod y blynyddoedd y bu\u2019r CHELFORD yn masnachu, roedd allforion glo a golosg o Hartlepool yn eu hanterth ac roedd Caerdydd yn ail yn unig i\u2019r Barri fel y doc allforio glo mwyaf yn y byd."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Roedd William Gray yn rhedeg busnes dillad a defnyddiau llwyddiannus a daeth i mewn i\u2019r diwydiant adeiladu llongau drwy ei fuddsoddiadau mewn nifer o longau. Ym 1863, ffurfiodd bartneriaeth ag adeiladydd llongau lleol, John Punshon Denton, i ganolbwyntio ar adeiladu llongau haearn yn iard Denton yn Middleton. Mor niferus oedd yr archebion fel y penderfynasant ehangu i ierdydd segur eraill a chyfnerthu daliadau tir a oedd yn cynnwys dau ddoc sych. Roedd hyn yn galluogi\u2019r cwmni i atgyweirio ac adnewyddu llongau yn ogystal a\u0302\u2019u hadeiladu."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Codwyd adeilad y Gyfnewidfa Lo rhwng 1884 a 1888. Roedd ynddi neuadd fasnachu a\u0302 phaneli coed addurnol a rhesi o swyddfeydd o\u2019i chwmpas. Ar o\u0302l ei hagor, byddai perchnogion pyllau glo, perchnogion llongau a\u2019u cynrychiolwyr yn cyfarfod ar lawr y neuadd i daro bargen ar werthu a chludo glo o gymoedd de Cymru. Roedd gan berchnogion y CHELFORD swyddfeydd yn yr adeilad. Ffynhonnell: Hawlfraint y Goron: CBHC."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Daeth y bartneriaeth gyda Denton i ben ym 1874. Ailenwyd y cwmni yn William Gray and Company a daeth yn fwy llwyddiannus byth. Ym 1878 fe gwblhaodd 18 llong ac enillodd wobr am y nifer mwyaf o longau a adeiladwyd mewn blwyddyn gan iard longau Brydeinig. Enillodd yr un wobr ym 1882, 1888, 1895, 1898 a 1900."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Gellir priodoli llwyddiant y cwmni i\u2019r safle 10 erw o\u2019i eiddo lle sefydlwyd y Central Marine Engine Works (CMEW). Enillodd y gwaith enw da am ansawdd ei waith mewn byr amser a thyfodd i gyflogi 1000 o ddynion. Yn wir, mae llyfr-iard William Gray yn cadarnhau bod y CHELFORD yn un o\u2019r llu o longau wedi\u2019u hadeiladu gan Gray y cynhyrchwyd eu hinjanau yn y Central Marine Engine Works."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Dechreuodd Francis Yeoman ei yrfa fel clerc yng nghwmni ei ewythr, Sherinton Foster, a oedd yn gapten llong yn ogystal a\u0302 brocer a pherchennog llongau. Gwnaed Francis yn bartner maes o law a chafodd y cwmni ei ailenwi\u2019n Foster & Yeoman. Pan fu farw ei ewythr fe gymerodd y busnes drosodd. Yna fe ffurfiodd bartneriaeth gyda\u2019i frawd yng nghyfraith, Joseph Murrell, ym 1882. Diddymwyd y bartneriaeth ym 1902 ond parhaodd Francis Yeoman i redeg y busnes ar ei ben ei hun. Ym 1886, cafodd ei ethol yn ysgrifennydd Cymdeithas Perchnogion Llongau Hartlepool, ac roedd yn ysgrifennydd y Ffederasiwn Llongau ym 1902. Bu farw ym 1914 a chymerodd ei feibion y busnes drosodd \u2013 fel y gwyddom, gwnaeth Harry Yeoman y Gyfnewidfa Lo yng Nghaerdydd yn ganolfan i\u2019r cwmni."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ychydig iawn o ddogfennau sydd wedi goroesi am fordeithiau masnachu\u2019r CHELFORD. Serch hynny, mae\u2019r holl dystiolaeth amgylchiadol yn awgrymu i\u2019r llong barhau yn y fasnach lo Gymreig ar o\u0302l cael ei basio gan y Gwasanaeth Archwilio yn Barry Roads, ac iddi gael caniata\u0302d i symud ymlaen i\u2019w hangorfa lwytho nesaf."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Royal Commission on the Ancient"}]