[{"text_idx": "#000000", "text": "Mae\u2019r gollen yn goeden fach debyg i lwyn gyda dail mawr, crwn, danheddog. Yn y gwanwyn, mae blodau gwrywaidd yn hongian mewn cynffonnau w\u0302yn bach, tra bod blodau benywaidd yn ymddangos fel blagur bach gyda thaselau coch. Ar o\u0302l peillio gan y gwynt, mae\u2019r goeden yn cynhyrchu cnau blasus yn yr hydref. Mae\u2019r rhain yn ffefryn gyda phathewod, sydd hefyd yn mwynhau bwyta\u2019r lindys sy\u2019n gwledda ar ddail cyll yn y gwanwyn. Mae\u2019r cnocell fraith fwyaf a delorion y cnau yn gwasgu\u2019r cnau cyll i holltau er mwyn morthwylio eu cregyn.\nDefnyddir coesau cyll wedi\u2019u torri (neu \u2018gwiail\u2019) ar gyfer basgedi, gwiail pysgota, ffyn cerdded, gwiail dewinio, cylchoedd casgen, clwydi a chwryglau. Roedd gwialen gyll i fod i amddiffyn rhag ysbrydion drwg ac mewn rhai rhannau o Loegr, roedd cnau cyll yn cael eu cario fel swyn i warchod rhag cryd cymalau.\nCeir stori Gymraeg sy\u2019n so\u0302n am fugail ifanc a dorrodd gwialenffon cyll o hen goeden gnotiog yng Nghraig y Ddinas a cherdded gyda hi i Lundain. Yno, cyfarfu a\u0302 dyn doeth, a ddywedodd wrtho am ddychwelyd i\u2019r lle yr oedd wedi torri\u2019r cyll ac y byddai\u2019n dod o hyd i drysor mawr. Ar o\u0302l dychwelyd, darganfu Arthur a\u2019i 12 marchog mewn trwmgwsg, o dan swyn ddofn a\u0302 rhoddwyd arnynt gan Myrddin. Yn y Mabinogion, mae Ceridwen yn esgor ar Taliesin ac yn ei osod mewn cwrwgl wedi\u2019i wneud o gyll sy\u2019n golchi i fyny yn ddiweddarach mewn cored eogiaid. Mae gan Taliesin gysylltiadau cryf ag ardal y Cambria."}]