[{"text_idx": "#000000", "text": "Adeiladau Cynaliadwy yng Nghoetir Anian"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Yng nghornel ogleddol ein safle plannwyd llarwydd Siapaneaidd mewn ardal oedd yn wreiddiol yn goetir hynafol. Fel rhan o\u2019n gwaith adfer coetir, rydym yn raddol teneuo\u2019r llarwydd er mwyn caniata\u0301u i\u2019r planhigion a\u2019r coed o\u2019r coetir hynafol gwreiddiol ailsefydlu a ffynnu. Mae teneuo\u2019r ardal hon wedi rhoi cynhaeaf gwerthfawr iawn inni \u2013 ein cyflenwad ein hunain o bren ag adnoddau cynaliadwy. Gan ddefnyddio\u2019r pren hwn, rydym wedi adeiladu toiled compost a sied storio gron ar ein tir. Mae hyn wedi lleihau o\u0302l troed carbon y ddau adeilad yn ddramatig. Yn unol a\u0302\u2019n hawydd i fod mor gynaliadwy a\u0302 phosibl, rydym wedi dod o hyd i unrhyw ddeunyddiau eraill sydd eu hangen mor lleol a\u0302 phosibl ac wedi defnyddio crefftwyr a chontractwyr o\u2019n hardal leol."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Dechreuodd y gwaith adeiladu ar y toiledau compost ddiwedd Ebrill 2019. Gwnaethom gontractio Mark Vrionides, cydlynydd prosiect adeiladu cymunedol, i gynllunio, dylunio a chydlynu\u2019r adeilad gydag Esme Walker, adeiladwr a chadwraethwr traddodiadol. Prynwyd contractwyr lleol i mewn pan oedd angen a chawsom gymorth gan rai o\u2019n gwirfoddolwyr lleol rheolaidd yn ogystal a\u0302 grwpiau achlysurol o wirfoddolwyr o ymhellach i ffwrdd gan gynnwys grw\u0302p o staff o Sw Caer am wythnos. Roedd hyn yn gyfle i rannu sgiliau ac i bobl ddysgu am sgiliau adeiladu cynaliadwy a gwaith saer. Adeiladwyd y toiled compost gyda ffra\u0302m pren crwn, gydag ardaloedd casglu gwastraff ar lefel y ddaear a grisiau\u2019n arwain at 2 siambr ar waha\u0302n ar y lefel uchod. Oherwydd bod ein safle cyfan oddi ar y grid, dim ond offer \u2018wedi\u2019u pweru gan bobl\u2019 a ddefnyddiwyd ar waha\u0302n i ambell ddril batri. Treuliodd gwirfoddolwyr oriau lawer yn plicio\u2019r rhisgl o bolion llarwydd Siapaneaidd gyda chyllyll tynnu cyn i\u2019r polion gael eu mesur, eu marcio yn unigol a thorrwyd cymalau allan gyda chynion. Paratowyd pedwar ar ddeg o bolion mawr fel hyn ar gyfer y ffra\u0302m bren. Dywedodd Mark Vrionides, \u201cGyda\u2019r pren yn dod o goed mor agos, yr adeilad hwn sydd a\u0302\u2019r o\u0302l troed carbon lleiaf i mi weithio arno erioed.\u201d"}, {"text_idx": "#000004", "text": "O\u2019r diwedd, cyrhaeddodd y diwrnod mawr \u2013 codi\u2019r ffra\u0302m. Roedd angen yr holl ddwylo posib i godi ac arwain y polion pren trwm yn ofalus i\u2019w lle \u2013 tasg oedd yn gofyn am gyfathrebu da, gwaith ti\u0302m, cyhyrau, penderfyniad a mesurau diogelwch trylwyr."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Paratoi\u2019r polion ar gyfer y ffra\u0302m bren"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Ar o\u0302l codi\u2019r ffra\u0302m yn llwyddiannus, adeiladwyd y waliau pren (cladin llarwydd), y llawr, to ac ardaloedd storio gwastraff.Y cyfan a oedd ar o\u0302l nawr oedd creu to byw ac adeiladu\u2019r 2 \u2018orsedd.\u2019 Roeddem am gael to byw i helpu\u2019r adeilad i ymdoddi i\u2019w amgylchedd. Yn gyntaf, rhoddwyd haen o leinin pwll i lawr, ac yna hen garped wedi\u2019i achub o sgipiau. Cloddiwyd carreg o amgylch y safle a\u2019i dynnu i fyny i\u2019r to i\u2019w daenu, gydag ychydig o bridd, dros haen y carped. Yn olaf, hauwyd hadau briweg ymhlith y garreg a\u2019r pridd. Nawr mae coed yn cael eu plannu o amgylch y strwythur i helpu ymhellach i\u2019w uno a\u0302\u2019r dirwedd.Ychydig dros flwyddyn ar o\u0302l ei gwblhau, mae\u2019r pren wedi mwyneiddio, ac mae\u2019r to yn gwyrddu. Defnyddir y toiledau compost yn rheolaidd ac maen nhw hyd yn oed wedi darparu cysgod i rai o\u2019n bywyd gwyllt lleol, gyda gwenoliaid yn nythu\u2019n llwyddiannus yr haf diwethaf ar un o\u2019r trawstiau a theulu o dylluanod gwynion yn dewis clwydo yno yn yr hydref. Mae\u2019n ymddangos bod pawb yn hoffi\u2019r olygfa."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Y toiledau compost wedi cwblhau"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Dechreuodd y gwaith ar ein hail adeilad ym mis Awst 2019 ar o\u0302l derbyn caniata\u0302d cynllunio ar gyfer sied storio. Unwaith eto, Mark Vrionides a arweiniodd yr adeiladu, gydag Esme Walker yn arwain ochr plastro\u2019r prosiect. Roeddem yn ffodus unwaith eto gyda gwirfoddolwyr a chontractwyr lleol yn helpu gyda\u2019r adeiladu. Dyluniodd Mark adeilad crwn 9m gyda ffra\u0302m pren crwn a tho dwyochrog. Mae to ffra\u0302m dwyochrog yn cynnig man agored y tu mewn heb fod angen cefnogaeth ganolog. Defnyddion ni gyfanswm o 74 o\u2019n polion llarwydd Siapaneaidd wrth adeiladu\u2019r ffra\u0302m bren a\u2019r to. Ar gyfer y waliau, penderfynon ni ar fyrnau gwellt ar gyfer yr inswleiddiad gorau posibl, wedi\u2019i rendro mewn calch."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ffra\u0302m bren y sied crwn"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Y waliau o fyrnau gwellt"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Adeiladodd Louis Sutton, gwneuthurwr waliau cerrig lleol, wal lechi isel ar sylfeini\u2019r perimedr allanol i gynnal y waliau byrnau gwellt ac atal lleithder rhag codi o\u2019r ddaear, a fyddai fel arall yn achosi i\u2019r gwellt bydru. Kit Jones, adeiladwr byrnau gwellt lleol, a arweiniodd y gwaith o adeiladu\u2019r waliau byrnau gwellt. Defnyddion ni 90 o fyrnau o wellt haidd wrth adeiladu\u2019r waliau. Mae adeiladu gyda byrnau gwellt yn ddull adeiladu cymharol gynaliadwy, sy\u2019n defnyddio sgil-gynnyrch amaethyddol. Wrth i\u2019r cnwd grawn dyfu, mae\u2019n cymryd carbon deuocsid sy\u2019n cael ei storio fel carbon yn y coesyn ar o\u0302l i\u2019r grawn gael ei dorri. Dim ond ychydig o egni a ddefnyddir er mwyn cynhyrchu byrnau gwellt, gyda\u2019r broses byrnu a chludo yr unig egni ychwanegol sydd ei angen. Maent hefyd yn 100% bioddiraddadwy a gellir eu haredig yn o\u0302l i\u2019r ddaear yn hawdd os nad oes eu hangen mwyach."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ar o\u0302l i\u2019r waliau gael eu hadeiladu, dechreuodd y gwaith ar y to. Wedi i\u2019r polion ategol fynd i\u2019w lle, gorchuddiwyd y prif do a\u0302 phlanciau castan cyn i\u2019r to dwyochrog llai gyda ffenestri to gael ei greu uwchben. Yn yr un modd a\u0302\u2019r toiled compost, roeddem eisiau to byw i helpu ein sied gron i ymdoddi i\u2019r dirwedd, felly cafodd bwcedi dirifedi o rwbel cerrig a gloddiwyd ger yr adeilad eu tynnu a\u2019u taenu ar draws y to."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Edrych i fyny ar y to dwy ochrog"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Gorchuddiwyd y waliau gwellt a\u0302 tharpolinau dros y gaeaf, hyd nes rhoddwyd rendr calch, a allai gael ei niweidio gan rew\u2019r gaeaf. Ym mis Ebrill 2020, gan ddefnyddio deunyddiau o Ty\u0302-Mawr Lime Ltd ym Aberhonddu, rhoddodd Esme galch gyda gorffeniad gwasgaredig ar y waliau allanol. Cafodd y waliau mewnol eu plastro a\u0302 chlai, gan ddefnyddio deunyddiau o Womersley\u2019s. Yna paentiwyd y waliau a\u0302 phaent keim (paent mwynau naturiol, sy\u2019n anadlu) yn yr hydref. Meddai Esme, \u201cRoedd yn wych defnyddio deunyddiau naturiol, cynaliadwy, er enghraifft y clai y gellir ei ailddefnyddio, a\u2019r calch, sy\u2019n cymryd carbon deuocsid o\u2019r atmosffer am 3 mis ar o\u0302l ei osod.\u201d"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Rydym yn edrych ymlaen at weithio gyda phlant ysgolion cynradd lleol ar brosiect i addurno waliau\u2019r sied unwaith y bydd cyfyngiadau Covid yn cael eu codi. Diolch enfawr i Mark, Esme a\u2019r holl gontractwyr a gwirfoddolwyr lleol a helpodd i adeiladu\u2019r ddau strwythur rhyfeddol hyn. Mae\u2019r toiledau compost yn hanfodol ar gyfer ein hymweliadau ysgol, gwersylloedd, a chysur ein holl ymwelwyr a\u0302\u2019r safle. Mae\u2019r sied storio gron yn llenwi\u2019n gyflym ag offer ac adnoddau ar gyfer ein diwrnodau gwirfoddol a\u2019n tasgau ar y tir. Mae\u2019r ddau adeilad yn adnoddau amhrisiadwy ar gyfer prosiect Coetir Anian, a gwyddom y byddant yn para am nifer o flynyddoedd."}]