[{"text_idx": "#000000", "text": "Wyneb masnachlongwr a gollwyd i\u2019r mo\u0302r"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Mae Cofeb y Masnachlongwr ym Mae Caerdydd ar ffurf wyneb ynghwsg wedi\u2019i asio a\u0302 chorff llong. Cafodd ei gwneud drwy rybedu platiau o fetel wrth ei gilydd, a oedd yn dechneg draddodiadol yn y diwydiant adeiladu llongau haearn a dur cynnar. Cafodd y cerflunydd Brian Fell, yr oedd ei dad ei hun wedi bod yn fasnachlongwr, ei gomisiynu i greu\u2019r gwaith ym 1994 gan Ymddiriedolaeth Celfyddydau Bae Caerdydd, Corfforaeth Datblygu Bae Caerdydd, Pwyllgor Cofeb y Llynges Fasnachol a Chyngor Sir Caerdydd."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Fel rhan o\u2019n prosiect, buom yn edrych ar y rhan a chwaraewyd gan longau masnach a\u2019u criwiau yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Llongau masnach \u2013 cyflenwadau hanfodol"}, {"text_idx": "#000008", "text": "Chwaraeodd porthladdoedd De Cymru ran hanfodol yn yr ymgyrch i gyflenwi glo o lofeydd Cymru i longau\u2019r byd, yn enwedig llongau rhyfel y Morlys. Dibynnai\u2019r cynghreiriaid ar longau masnach i gludo milwyr, bwyd, arfau, defnyddiau crai a chyfarpar. Yr oedd llwybrau mo\u0302r pwysig ar hyd arfordir Penfro i Fo\u0302r Iwerydd, ac o amgylch Ynys Mo\u0302n yn y Gogledd i borthladd Lerpwl. Byddai\u2019r llongau-U yn targedu llongau o fewn y llwybrau hyn, gan ddefnyddio torpidos a ffrwydron mo\u0302r i\u2019w suddo. Cafodd mwy na 150 o longau eu suddo oddi ar arfordir Cymru yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a gallwch ddysgu mwy am y llongau hyn ar wefan y prosiect drwy ein map ar-lein."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Cymry a oedd wedi dysgu eu crefft wrth weithio ar longau hwylio cyn y rhyfel oedd llawer o Gapteiniaid, Is-gapteiniaid, seiri a pheirianwyr y llongau hyn. Roedd eraill yn dod o\u2019r trefedigaethau ac wedi ymsefydlu ym mhorthladdoedd Cymru."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Mae enwau\u2019r llongwyr a fu farw ar y mo\u0302r wedi\u2019u cofnodi ar gofebau mewn trefi a phentrefi ledled Cymru, ond nid oes gan y mwyafrif ohonynt unrhyw fedd ond y mo\u0302r. Dyna pam mae gan y gofeb hon, sydd wedi\u2019i chysegru i longwyr masnach o\u2019r ddau Ryfel Byd, arwyddoca\u0302d arbennig iawn."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mae\u2019r \u2018Prosiect Llongau-U\u2019 yn coffa\u0301u\u2019r Rhyfel Mawr ar y Mo\u0302r ar hyd arfordir Cymru. Partneriaeth gwerth \u00a31 filiwn yw hi a fydd yn para am ddwy flynedd ac sy\u2019n cael ei hariannu gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri a\u2019i harwain gan CBHC. Mae\u2019n darparu mynediad digyffelyb, am y tro cyntaf mewn 100 mlynedd, i olion 17 longddrylliad sy\u2019n gorwedd ar wely\u2019r mo\u0302r oddi ar arfordir Cymru. Mae\u2019r rhain yn rhan bwysig o dreftadaeth y Rhyfel Mawr ac eto ychydig iawn o ymchwil a wnaed i\u2019r safleoedd gwerthfawr hyn."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Llongddrylliad llong danfor a suddwyd ar Ddiwrnod Nadolig 1917 \u2013 wedi\u2019i warchod bellach\nAnimeiddiad : Carcharorion Almaenig mewn ymgais feiddgar i ddianc o\u2019r Gogarth, Llandudno"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Llongddrylliad llong danfor a suddwyd ar Ddiwrnod Nadolig 1917 \u2013 wedi\u2019i warchod bellach"}]