[{"text_idx": "#000000", "text": "Cadarnhawyd gan arolygon diweddarach mai\u2019r DERBENT ydy\u2019r llongddrylliad hwn."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Cafodd y DERBENT ei hadeiladu gan Armstrong Whitworth & Co. Ltd. yn Newcastle-upon-Tyne ym 1907. Adeiladwyd y llong i Soc Anon d\u2019Armement, d\u2019Industrie et de Commerce, Antwerp, a chafodd ei chwblhau ym mis Mawrth 1908. Cyn cael ei hawlio gan y Morlys ym 1914 bu\u2019n hwylio i borthladdoedd fel Port Arthur, Efrog Newydd a Rangoon. Roedd y tancer ar ei ffordd o Lerpwl i Queenstown, yn cludo 3,860 tunnell o olew tanwydd, pan gafodd ei suddo gan yr U 96 ar 30 Tachwedd 1917 oddi ar Drwyn Eilian."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Adeiladwyd y DERBENT ar afon Tyne, yn iard longau enwog Armstrong Whitworth & Co. yn Low Walker. Roedd yr iard wedi cael ei sefydlu ym 1882 ac, erbyn dechrau\u2019r rhyfel, roedd yn rhan o gwmni a oedd yn gweithgynhyrchu ceir, offer peiriant, pontydd troi, a gynnau ac arfau eraill. Roedd y cwmni\u2019n cyflogi tua 30,000 o bobl. Yn ystod y ddwy flynedd rhwng archebu ac adeiladu\u2019r DERBENT, bu iard Low Walker yn arbenigo mewn adeiladu tanceri (roedd rhif iard 801 OBERON a gwblhawyd ym 1907 hyd at rif iard 817 MAGIVE a gwblhawyd ym 1909 i gyd yn danceri)."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ymunodd y DERBENT a\u0302 llynges Soc Anon d\u2019Armement, d\u2019Industrie et de Commerce, Antwerp. Mae dogfennau sydd wedi goroesi wedi rhoi ychydig o wybodaeth am symudiadau\u2019r llong, er enghraifft, gwyddom iddi angori yn Gravesend chwe mis ar o\u0302l iddi gael ei chwblhau ar 24 Medi 1908."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Ym mis Awst 1909, cyrhaeddodd y llong Port Arthur, Texas, lle roedd y diwydiant olew wedi dechrau ffynnu. Ym 1901, roedd y Capten Anthony F Lucas wedi darganfod olew o dan gromen halen Spindeltop Hill. Dyma\u2019r tro cyntaf i olew gael ei ddarganfod ar Arfordir Gwlff yr Unol Daleithiau. Erbyn 1910, pan gyrhaeddodd y DERBENT Port Arthur, roedd Gulf Oil a Texaco, sydd bellach yn rhan o Gorfforaeth Chevron, wedi cael eu ffurfio i ddatblygu cynhyrchu olew yn Spindeltop ac roedd cronfeydd wrth gefn pellach wedi\u2019u darganfod. Oherwydd maint y cronfeydd hyn, roedd bellach yn economaidd i ddefnyddio petroliwm at ddefnydd cyffredin. Roedd y DERBENT yn rhan o\u2019r rhwydwaith cludo olew."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Cafodd y llong ei hawlio i wasanaethu\u2019r Llynges tua\u2019r un adeg ag y llofnododd Twrci (yr Ymerodraeth Otomanaidd) y Cytundeb Twrcaidd-Almaenig, gan ymuno a\u0302\u2019r rhyfel ar ochr yr Almaen ar 28 Hydref 1914. Pan oedd yr Ymerodraeth Otomanaidd yn niwtral, roedd yn bosibl anfon cyflenwadau i Rwsia (cynghrair Prydain a Ffrainc) drwy gulfor y Dardanelles i borthladdoedd yn y Mo\u0302r Du. Yn awr bod y culfor ar gau, roedd perygl na fyddai\u2019n bosibl cyflenwi Rwsia ar y mo\u0302r o gyfeiriad y de."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Yn ystod misoedd y gaeaf wedyn, paratodd y Ffrancwyr gynlluniau i gipio\u2019r culfor yn o\u0302l, ond gwrthodwyd y rhain gan Brydain. Cynigiodd Prydain fanteision ariannol, ond methodd y rhain a\u0302 darbwyllo\u2019r Ymerodraeth Otomanaidd i newid ochr. Cynllun Winston Churchill oedd ymosodiad gan longau rhyfel ynghyd a\u0302 meddiannu\u2019r culfor gan fyddin fach. Y gobaith oedd y byddai ymosodiad ar yr Ymerodraeth Otomanaidd yn tynnu Bwlgaria a Groeg (gwledydd a oedd gynt dan reolaeth yr Otomaniaid) i mewn i\u2019r rhyfel ar ochr y Cynghreiriaid. Daeth yr hwb terfynol i roi\u2019r cynllun ar waith ym mis Ionawr 1915, pan apeliodd Rwsia am gymorth yn erbyn yr Otomaniaid a oedd wedi cychwyn ymosodiad ar y tir yn ardal ddwyreiniol y Mo\u0302r Du (Georgia heddiw). Roedd cynllun y Cynghreiriaid yn uchelgeisiol \u2013 yn ogystal ag adennill rheolaeth dros y culfor a Mo\u0302r Marmara, byddai prifddinas yr Otomaniaid, Caer Gystennin (Istanbul heddiw), yn cael ei chipio hefyd."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Dechreuodd cam cyntaf yr ymosodiad ar 17 Chwefror 1915, pan hedfanodd awyren fo\u0302r Brydeinig dros yr ardal ar gyrch ragchwilio. Ddau ddiwrnod yn ddiweddarach, dechreuodd cyrchlu Eingl-Ffrengig, gan gynnwys y dreadnought Prydeinig HMS QUEEN ELIZABETH, beledu magnelfeydd arfordirol yr Ymerodraeth Otomanaidd o bell. Erbyn 25 Chwefror, roedd y caerau allanol yn rwbel a\u2019r fynedfa i\u2019r Dardanelles wedi\u2019i chlirio\u2019n rhannol o ffrwydron mo\u0302r. Yna glaniwyd Mo\u0302r-filwyr Brenhinol i ddinistrio\u2019r magnelfeydd yn Kumkale a Seddu\u0308lbahir, tra symudodd y llongau i beledu\u2019r magnelfeydd rhwng Kumkale and Kephez."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Wedi\u2019i galonogi gan y llwyddiannau cychwynnol hyn, lluniodd y Llyngesydd Sackville Carden gynlluniau newydd ar gyfer ymosodiad mwy o faint gan ddefnyddio mwy o longau o lynges Mo\u0302r y Canoldir. Yn y digwyddiadau a ddilynodd hyn, chwaraeodd y DERBENT ran gefnogol fel un o longau\u2019r Llynges Frenhinol Atodol. Er enghraifft, ar 8 Mawrth 1915, roedd y llong yn Port Mudros, Lemnos, un o ynysoedd Gwlad Groeg, yn dadlwytho 275 tunnell o olew tanwydd i\u2019r criwser HMS PHAETON. Ar 18 Mawrth, dechreuodd HMS PHAETON a 18 cadlong, ynghyd a\u0302 llu o griwserau a distrywlongau eraill, yr ymosodiad mawr yr oedd Carden wedi\u2019i gynllunio. Cafodd HMS INFLEXIBLE, banerlong y Llynges Frenhinol ym Mo\u0302r y Canoldir, ei tharo sawl gwaith a chafodd ei difrodi cymaint gan ffrwydryn mo\u0302r fel y bu\u2019n rhaid tirio\u2019r llong ar ynys Bozcaada (Tenedos) i\u2019w hatal rhag suddo. Cafodd ei hatgyweirio dros dro yn y fan honno. Yna, ar 6 Ebrill, cafodd ei hailgyflenwi a\u0302 thanwydd gan y DERBENT er mwyn iddi allu hwylio i Malta i gwblhau\u2019r gwaith atgyweirio."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Y peth nesaf y gwyddom am y DERBENT yw ei bod yn rhan o gonfoi trawsiwerydd ym mis Gorffennaf 1917 a oedd yn cael ei arwain gan y criwser arfogHMS ROXBOROUGH. Mae stamp yng nghefn rhestr griw\u2019r llong yn awgrymu i\u2019r fordaith orffen yn Plymouth ar 2 Awst 1917."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Yna, drwy gydol mis Hydref ac ar ddechrau mis Tachwedd, roedd yn cael ei hebrwng gan dreill-longau arfog rhwng Queenstown, Y Barri, Manceinion a Lerpwl. Er enghraifft, rhoddwyd gorchymyn i\u2019r 953 RODNEY a\u2019r 1721 CARLEDA hebrwng y DERBENT ar 16 Hydref 1917 rhwng Queenstown a\u2019r Barri, ac i\u2019r 927 BRECK a\u2019r 953 RODNEY ei hebrwng ar 22 Hydref 1917 rhwng Queenstown a Lerpwl."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Roedd y DERBENT wedi gadael Lerpwl am Queenstown am 11pm ar 29 Tachwedd. Er gosod gwylwyr ar y bont ac yn y nyth bra\u0302n, a sicrhau bod y gynwyr yn barod i danio\u2019r gwn o\u0302l, ymosododd yr U 96 arni am 5.40 y.b. Suddodd starn y llong, ond yn ddigon araf i alluogi\u2019r holl griw (a chudd-deithiwr) i ddianc i\u2019r badau achub. Codwyd y criw gan y llong hebrwng, sef y dreill-long AUCKLAND, a aeth a\u0302 nhw i Gaergybi."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Royal Commission on the Ancient"}]