[{"text_idx": "#000008", "text": "Ar waha\u0302n i ryddiaith greadigol, un thema sy\u2019n amlwg yn rhifyn cyfredol Y Traethodydd, cylchgrawn hynaf Cymru, yw gwlatgarwch a chenedlaetholdeb. Anrhydedd yw cael cyhoeddi darlith gan y diweddar Meredydd Evans ar un o ffigyrau cyhoedus pwysig y ganrif o\u2019r blaen, sef yr Athro J. R. Jones. J. R. Jones yn anad neb a roes sylfaen ddeallusol i ymgyrchoedd Cymdeithas yr Iaith ym merw\u2019r 1960au, ac yn yr ysgrif hon aeth un o ffigyrau blaenaf mudiad yr iaith ar ddiwedd y ganrif, sef ei gyd-athronydd, y Dr Meredydd Evans, i dafoli syniadaeth J. R. ynghylch ystyr cenedlaetholdeb. Trwy law yr Athro Richard Wyn Jones, Cyfarwyddwr Canolfan Llywodraethiant Cymru, y cafwyd y ddarlith, a draddodwyd yn wreiddiol i fyfyrwyr gwleidyddiaeth Prifysgol Aberystwyth yng nghanol y 1990au, a Richard hefyd sy\u2019n ei chyd-destunoli ac yn esbonio ei gwerth. Gwych o beth yw clywed llais Mere\u0302d unwaith eto, yn trafod gyda\u2019i ddisgleirdeb arferol bwnc a oedd yn agos iawn at ei galon."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Athronydd arall o Gymro yw\u2019r Athro John Heywood Thomas ac yn ei ysgrif yntau \u2013 a gyrhaeddodd yn gwbl annibynnol ar ysgrif Mere\u0302d \u2013 mae yntau yn trafod ystyr gwlatgarwch, a hynny ar sail ei hir brofiad o fod yn alltud o\u2019i wlad. Gan dynnu oddi ar waith Raymond Williams a meddylwyr eraill, mae\u2019n myfyrio ar arwyddoca\u0302d hanes, gwreiddiau, a\u2019r cysyniad o iaith y galon. Gwych o beth yw cael cyhoeddi\u2019r astudiaeth ddiddorol hon. Yr un awdur sy\u2019n adolygu cyfrol fer Cynog Dafis, Pantycelyn a\u2019n Picil ni Heddiw. Er yn werthfawrogol o ymgais Cynog i gymhwyso gweledigaeth y Pe\u0302r Ganiedydd at y Gymru gyfoes, nid yw\u2019n argyhoeddiedig fod y syniadaeth ddiwinyddol sy\u2019n sail i\u2019r gwaith yn gwneud cyfiawnder a\u0302 sylwedd y Ffydd."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Bu gwlatgarwch yw un o thema\u0302u cyson tystiolaeth Y Cylch Catholig, sef y gymdeithas o Gymry a fynnent gymeradwyo\u2019r Eglwys Gatholig Rufeinig i\u2019w cyd-Gymry tra ar yr un pryd yn gwarchod hawliau\u2019r Gymraeg ymhlith eu cyd-grefyddwyr. Wrth adolygu cyfrol y diweddar Ioan Roberts, Gwinllan a Roddwyd: Hanes Y Cylch Catholig, mae\u2019r Golygydd yn so\u0302n am arwyddoca\u0302d y gwaith ac am bwysigrwydd Y Cylch ei hun."}]