[{"text_idx": "#000006", "text": "Dilynwch esblygiad Under Milk Wood yn llawysgrifen Dylan ar hyd y blynyddoedd, gan ddechrau pan oedd yn 17 oed yn unig.\n\u201cTo begin at the beginning: It is spring, moonless night in the small town, starless and bible-black....\u201d"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae agoriad Under Milk Wood yn eich tynnu i stori Thomas am ddiwrnod ym mywyd trigolion pentref glan mo\u0302r bach Cymreig Llareggub (darllenwch e am yn o\u0302l)."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Ychydig cyn gadael Ysgol Ramadeg Abertawe, ysgrifennodd Dylan, 17 oed, ddarn ar gyfer cylchgrawn yr ysgol sydd a\u0302 chyffelybiaethau o ran arddull i Under Milk Wood:"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Is nothing in this place ever right?"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Mae hyn yn debyg, wrth gwrs, i sgwrs rhwng Mrs Ogmore-Pritchard a\u2019i dau w\u0302r bwganllyd:"}, {"text_idx": "#000023", "text": "\u201cDarllenodd y ddrama i Nell a mi yn ein byngalo yng Nghaswell o gwmpas yr hen ffwrn Dover, gyda\u2019r lampau paraffin wedi\u2019u cynnau yn y nos... enw\u2019r stori bryd hynny oedd Llareggub, a oedd yn bentref glan mo\u0302r chwedlonol yn ne Cymru, pentref nodweddiadol, gyda thai teras ac un ty\u0302 bach am bob pum bwthyn, a\u2019r cymeriadau yn dod allan i waca\u0301u\u2019r trochion gan gyfarch ei gilydd ac ati; dyna oedd hedyn y syniad a... ddatblygodd i Under Milk Wood.\u201d"}, {"text_idx": "#000025", "text": "Defnyddiwyd yr enw \u2018Llareggub\u2019 am y tro cyntaf yn y stori\u0308au cynnar \u2018The Orchards\u2019, \u2018The Holy Six\u2019 a \u2018The Burning Baby\u2019."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Yn \u2018The Orchards\u2019 meddylia\u2019r prif gymeriad, Marlais, \u201cThis was a story more terrible than the stories of the reverend madmen in the Black Book of Llareggub\u201d (Collected Stories, 42). Yn y stori hon cysylltir crefydd a\u0302 Chymru chwedlonol Llyfr Gwyn Rhydderch a Llyfr Du Caerfyrddin. Yn y ffordd hon mae\u2019n debyg i ro\u0302l Eli Jenkins wrth gofnodi\u2019r gorffennol yn Llyfr Gwyn Llareggub. (Bellach y llyfrau hyn yw \u2018The Beige Book of Bollocks\u2019 mewn drama ddiweddar gan Phil Bowen, Parlez vous jig jig, a chaiff ei pherfformio yn y Ty\u0302 Cwch ar 31 Awst.)"}, {"text_idx": "#000032", "text": "\u201cQuite early one morning in the winter in Wales, by the sea that was lying down still and green as grass after a night of tar-black howling and rolling, I went out of the house, where I had come to say for a cold unseasonable holiday, to see if it was raining still, if the outhouse had been blown away, potatoes, shears, rat-killer, shrimp-nets and tins of rusty nails aloft on the wind, and if all the cliffs were left.\u201d (Collected Stories, 299)"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Mae\u2019r pennill ar y diwedd hefyd yn debyg i Under Milk Wood, fel y gwelir yn y dyfyniad canlynol:"}, {"text_idx": "#000036", "text": "\u2018Poor Captain Tiny all alone\u2019, the neighbours whisper,"}, {"text_idx": "#000037", "text": "But I like it all alone, and I hated her.\u201d"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Thomas yn darlledu \u2018The Londoner\u2019, stori am 24 awr ym mywyd teulu yn Llundain ar o\u0302l y rhyfel. Mae\u2019r ddeialog a\u2019r lleisiau\u2019n cystadlu yn debyg i\u2019r rhai yn Under Milk Wood, ac mae\u2019r sgript yn cynnwys adroddwr hefyd. Mae Voice of an Expert yn chwarae ro\u0302l debyg i Voice of the Guide Book yn Under Milk Wood, ac mae\u2019r ddeialog rhwng tri siopwr yn aros yn y ciw am ddognau yn debyg i gymdogion yn trafod Mr Waldo."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Thomas yn darllen dyfyniadau o\u2019r hyn a ddaeth i fod yn Under Milk Wood mewn parti ym Mhra\u0302g."}, {"text_idx": "#000050", "text": "\u201cRoedd y llen i godi am 8.40. Wel, am 8.10 roedd Dylan wedi\u2019i gloi yn yr ystafell gefn gyda mi. Ac nid oedd diwedd i Under Milk Wood. Roedd yn dweud o hyd, \u201cGalla\u2019 i ddim, nid wyf yn gallu gwneud hyn.\u201d Dywedais i, \u201cGelli, mae\u2019r llen yn mynd i godi.\u201d Yn ddigon rhyfedd, ysgrifennodd ddiwedd Under Milk Wood yn y fan a\u2019r lle, a\u2019r rhagarweiniad iddo. Byddai\u2019n sgriblan y cyfan lawr, byddwn i\u2019n ei gopi\u0308o a\u2019i argraffu er mwyn i\u2019r ysgrifennydd allu\u2019i ddarllen, ei roi i John Brinnin, yna\u2019i roi i\u2019r ysgrifennydd i wneud chwe chopi. Neidiodd pawb i\u2019r tacsi o\u2019r diwedd, a chyrhaeddom y theatr am hanner awr wedi wyth a rhoi chwe chopi i\u2019r actorion...\u201d (Dylan Remembered Volume 2, 305)."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Danfonwyd sgript derfynol Under Milk Wood at Douglas Cleverdon o\u2019r BBC, a gwnaethpwyd copi\u0308au. Dychwelwyd y gwreiddiol at Thomas, a gollodd y copi dros y penwythnos, a chyn iddo adael am America, dywedodd wrth Cleverdon y ca\u0302i gadw\u2019r gwreiddiol os deuai o hyd iddo. Ychydig ddiwrnodau\u2019n ddiweddarach daeth Cleverdon o hyd iddo mewn tafarn yn Soho."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Caiff cannoedd o fersiynau o Under Milk Wood eu perfformio ym mhedwar ban byd i gofio hanner canmlwyddiant marwolaeth Dylan."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Hanner canmlwyddiant cyhoeddiad Under Milk Wood, sydd erioed wedi bod allan o brint."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Amcangyfrifir bod Under Milk Wood wedi\u2019i chyfieithu i o leiaf 30 o ieithoedd hyd yn hyn."}, {"text_idx": "#000073", "text": "Ailgyhoeddi fersiwn animeiddiedig Under Milk Wood."}]