[{"text_idx": "#000007", "text": "Arwyddair teulu\u2019r ysgolhaig Humphrey Llwyd (1527-68) oedd \u2018hwy peri clod na golud\u2019, ac yn yr ysbryd hwnnw y dethlir ei gyfraniad, a chyfraniad rhai o\u2019i gyfoeswyr, yn rhifyn diweddaraf Y Traethodydd, cylchgrawn chwarterol y diwylliant Cymraeg. Hynafiaethydd, gwneuthurwr mapiau, hanesydd ac aeleod yn senedd gyntaf y frenihines Elisabeth oedd Llwyd, ac un o ddyneiddwyr pennaf ei gyfnod."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Cysylltiad Llwyd a\u2019r llenor enwog Polydore Vergil yw pwnc E. Gwynn Matthews mewn traethiad hynod ddifyr o dan y teitl \u2018Humphrey Llwyd a\u2019r Eidalwyr\u2019, tra bod Gruffydd Aled Williams yn troedio tir mwy cyfarwydd i\u2019r rhan fwyaf ohonom mewn ysgrif yr un mor gyffroes, ac yn bosibl yn fwy dadleuol, sef \u2018 \u201cAil Dewi Mynyw\u201d: Golwg Newydd ar Richard Davies\u2019. Esgob Tyddewi oedd Richard Davies (1501-81), awdur y llythyr enwog \u2018at y Cymry\u2019 sy\u2019n rhagymadrodd i Destament Newydd William Salesbury 1567, ac yn dadlau mai Protestaniaeth oedd Cristnogaeth gynharaf Cymru cyn ei llygru dan ddylawad Awstin o Gaer-gaint, apostol y Saeson. Arwr yw Davies i lawer ohonom, ond da darllen ambell i gwestiwn dreiniog a dadleuol a gyfyd yn y traethaid cyfoethog hwn. Un arall o\u2019n hysgolheigion cyfoes, sef Ceri Davies sy\u2019n traethu ar waith Syr Sio\u0302n Prys (bu farw 1581), awdur y llyfr Cymraeg cytaf mewn print sef Yn Y Llyfr Hwn, ond yn bwysicach yn y cyd-destun yma, ei waith Lladin Historiae Britannicae Defensio, \u2018Amddiffyniad Hanes Prydain\u2019. Rhwng popeth dyma wledd o ysgrifau sydd, yn ogystal a\u0302 bod yn gyfraniad at ysgolheictod, yn tynnu sylw darllenwyr cyffredin at gyfnod hynod bwysig yn hanes y diwylliant Cymraeg."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Yn osgystal a\u0302\u2019r tair ysgrif hon sy\u2019n canoli ar y cyfnod modern cynnar, mae\u2019r awdur ifanc Gareth Evans-Jones o Brifysgol Bangor yn rhannu ei wybodaeth arbenigol ar hanes y Cymry yn America\u2019r bedwaredd ganrif ar bymtheg, a\u2019u lle yn yr ymgyrchu tanbaid o blaid rhyddhau\u2019r caethion. Trafod y cylchgrawn Y Dyngarwr a olygwyd gan y Parchg Robert Everett, a fu unwaith yn weinidog Annibynnol ar gapel Lo\u0302n Swan yn Ninbych, a wna, ond a wnaeth gyfraniad aruthrol at yr ymgyrch rhyddhad wedi iddo ymfudo i\u2019r \u2018wlad newydd\u2019."}]