[{"text_idx": "#000000", "text": "Ganed Joseph Parry yn Georgetown, Merthyr Tudful, pan oedd y dref honno yn dal yng nghalon y chwyldro diwydiannol. Yn naw oed, aeth i weithio fel colier bach ac wedyn, yn ddeuddeg oed, fel gweithiwr haearn, ond roedd yn byw ynghanol amgylchfyd cerddorol, ac yn aelod o go\u0302r Rosser Beynon. Ymfudodd ei deulu i Dannville, Pensylfania yn 1854 lle bu\u2019n astudio cerddoriaeth gan weithio ar yr un pryd yn y melinau rholio. Arweiniodd ei lwyddiannau yn eisteddfodau, ac ar o\u0302l hynny, gyda darnau wedi ei phostio i\u2019r Eisteddfod Genedlaethol yng Nghymru i gymunedau yng Ngogledd America codi arian i\u2019w alluogi e i astudio yn yr Academi Frenhinol Gerddoriaeth yn Llundain ble enillodd e\u2019r fedal gorau am gyfansoddi. Dychwelodd i Danville lle\u2019r enillodd fri fel athro a chyfansoddwr yn goleg cerddorol ei hunan, cyn cael ei benodi yn Athro Cerdd gyntaf ym Mhrifysgol newydd Aberystwyth ym 1874."}, {"text_idx": "#000001", "text": "O ganlyniad i\u2019w egni diamheuol aeth ati i sefydlu ysgol gerdd yn Abertawe ym 1881 ac wedyn daeth yn Athro a phennaeth yr adran gerdd newydd ym Mhrifysgol Caerdydd yn 1888, ac arhosodd yno hyd ei farw. Fe\u2019i claddwyd ym mynwent Eglwys Sant Awstin, Penarth, lle bu\u2019n byw yn ystod ei flynyddoedd olaf."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Drwy gydol ei oes bu\u2019n ddilychwin ei gymeriad; meddai ar gyfaredd, carisma, roedd yn athro ysbrydoledig a dawnus ac yn gerddor amryddawn a chyflawn. Heb os, roedd yn ddyn ei gyfnod: yn Gristion didwyll, yn llwyrymwrthodwr cadarn ac yn ddyn teulu, a chanddo duedd, efallai, tuag at fod ychydig yn hunanbwysig. Roedd ei gyfansoddiadau mwy uchelgeisiol e.e. yr opera Gymraeg gyntaf, Blodwen (1878) a\u2019i oratorios, Emmanuel (1880) a Saul (1892) yn gynnyrch eu cyfnod. Fe\u2019i anfarwolwyd serch hynny yn yr emyn-do\u0302n Gymraeg Aberystwyth, ac, o bosib, yn y rhan-ga\u0302n Gymraeg enwocaf oll, Myfanwy, sy\u2019n dwyn i gof, yn gwbl ddiymdrech, Gymru\u2019r cymoedd glo, y capeli anghydffurfiol a thraddodiad gwych y corau meibion."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Click image for more pages"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mae\u2019r darn hwn, i bob golwg, yn dyddio o\u2019r cyfnod pan oedd Parry yn Athro Cerdd yng Ngholeg y Brifysgol Aberystwyth; ymddengys bod y gwaith wedi ei ysgrifennu\u2019n wreiddiol dan y teitl Recollections of the Fireside, gyda\u2019r gair \u2018Reverie\u2019 yn is-deitl. Yn dilyn hyn, yng nghasgliad llawysgrifau\u2019r Llyfrgell Genedlaethol, ceir darn arall ar gyfer y piano \u2013 darn sy\u2019n gysylltiedig o ran thema ac yn dwyn y teitl Recollections of Spring, er bod y geiriau \u2018of Spring\u2019 yn ymddangos fel pe baent wedi eu dileu yn ddiweddarach. Yn o\u0302l pob tebyg, fe\u2019u bwriadwyd fel set o ddarnau (dau neu fwy) a gyfansoddwyd yn fuan wedi i Parry ennill ei radd Mus. Doc. (Cantab.) a ddyfarnwyd iddo yn 1878. Serch hynny, daw darn arall \u2013 union yr un fath \u2013 i\u2019r wyneb yn ddiweddarach fel darn annibynnol, a hynny mewn copi sy\u2019n dwyn y teitl \u2018A Seaside Reverie\u2019. Mae\u2019r gwaith hwn yn gywrain a chrand ar brydiau, gydag arpegios llifeiriol a breuddwydiol ynghyd ag ansawdd sydd bron yn gerddorfaol ar adegau."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Mae\u2019r fersiwn printiedig i\u2019w brynu fan hyn:"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Neu fel fersiwn digidol i brintio eich hunain fan hyn:"}, {"text_idx": "#000010", "text": "A Short Fantasia of Welsh Airs"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Cyfansoddwyd y darn byr, pedwar symudiad, hwn ar gyfer cyfeilles i Parry, sef Kitty Wanes (myfyrwraig o bosib) tra\u2019r oedd yn ddarlithydd cerdd yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd. Ymhlith nifer o alawon Cymreig adnabyddus eraill, clywir yr alaw o \u2018Toriad y Dydd\u2019 yn yr ail symudiad, sef \u2018Lament\u2019. [Caiff yr alaw hon ei hadnabod hefyd fel \u2018Proffwydoliaeth Taliesin\u2019 ac mae\u2019n adrodd am broffwydoliaeth Taliesin o\u2019r chweched ganrif gyda golwg ar yr Hen Frythoniaid: \u2018Eu Ne\u0302r a folant, eu hiaith a gadwant, eu tir a gollant, ond Gwyllt Walia.\u2019] Cyfansoddwyd y darn mewn arddull glasurol-ramantaidd a byddai hwn wedi bod yn ddarn ardderchog i fyfyriwr ei berfformio mewn datganiad, a dyna oedd ei fwriad mae\u2019n fwyaf tebyg."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Santes Dwynwen yw Nawddsant Cariadon Cymru. Darn ar gyfer lleisiau Dynion yw darn Parry a\u2019r bardd Gwynionydd (Benjamin Williams) yw awdur y geiriau. Defnyddiwyd y gwaith fel darn prawf yn Eisteddfod Genedlaethol Llandudno 1896. Gwelir dechreuad cyfeiliant piano i\u2019r darn hwn yn y llawysgrif er ei fod yn diflannu ar o\u0302l tudalen neu ddwy. Ar frig y sgo\u0302r, wedi ei nodi gan Parry ei hun (fel cymorth i unrhyw un nad yw\u2019n Gymro fydd yn perfformio ei gerddoriaeth) ceir disgrifiad byr o bwy oedd Dwynwen: the smile of bliss, the Venus of the Britons; a woman\u2019s name, the daughter of Brychan Brycheiniog\u201d. (\u201cgwe\u0302n gwynfyd, Fenws y Brythoniaid; enw benyw, merch Brychan Brycheiniog.)"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Cyflwynwyd y darn hwn o waith Parry, a gyfansoddwyd tra\u2019r oedd yn byw ym Mhenarth, er cof am y gwleidydd Rhyddfrydol a\u2019r cynghorydd lleol, Idris Williams a fu farw\u2019n sydyn yn Eglwys yr Annibynwyr yn y Porth, De Cymru ym 1894. Darn mewn cywair lleddf alaethus yw hwn ac mae\u2019r ffordd y daw pob adran o leisiau\u2019r corws i mewn fel unawdydd yn awgrymu to\u0302n galargerdd (Requiem) fechan. Mae\u2019n cyfleu\u2019r tristwch a\u2019r tywyllwch sy\u2019n taro\u2019n syth ar o\u0302l colled, a hynny mewn ffordd effeithiol a chryno. Perfformiwyd y gwaith yn wreiddiol mewn cyfarfod coffa i Idris Williams; mae\u2019r gwaith yn cyrraedd diweddglo gobeithiol gyda chora\u0302l (\u2018Haydn\u2019) \u2013 cora\u0302l fyddai wedi cael ei pherfformio gan y gynulleidfa."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Nid yw dyddiad cyfansoddi\u2019r darn anghyhoeddedig hwn \u2013 Two Christmas Eves \u2013 yn wybyddus. Gosodiad o eiriau gan yr Athro Rowlands, Coleg Aberhonddu \u2013 cydweithiwr i\u2019r cyfansoddwr am amser maith \u2013 yw\u2019r gwaith ac mae\u2019n cymryd ei le yn dda yng nghanon caneuon Parry, canon a oedd eisoes ar gynnydd. Mae\u2019r darn yn nodweddiadol o\u2019i arddull yng nghyd-destun cyfansoddi caneuon ac yn debyg o ran cywair i ganeuon eraill o\u2019i eiddo e.e. Hoff Wlad fy Nghenedigaeth. Mae\u2019r ga\u0302n yn tyfu o ddechreuad syml ac yn datblygu\u2019n glasur o ddiweddglo sy\u2019n nodweddu ca\u0302n o\u2019r bedwaredd ganrif ar bymtheg, gyda chyfeiliant cordiol mawreddog yn llawn tripledi ailadroddus. Mae i hon, serch hynny, ansawdd ysgafnach, hwyliog, fyddai\u2019n ei gwneud yn glasur o ga\u0302n Nadolig (ond dieithr hyd yma)!"}]