[{"text_idx": "#000000", "text": "Newid Hinsawdd a Threftadaeth yr Arfordir"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Pan fyddwch yn mynd at y gaer bentir o'r ffordd, byddwch yn cerdded drwy bedwar clawdd, pum ffos, a rhagfur mewnol o gerrig sychion. Mae tramwyfa ganolog yn croesi'r cloddiau i'r rhagfur ond anogir pobl i gerdded ar ochr ddwyreiniol y gaer oherwydd erydiad wrth y fynedfa. Mae llwybr tanddaearol wedi\u2019i adeiladu o gerrig, a elwir yn siambr danddaearol, yn ymestyn am fwy nag 16m o'r rhagfur i'r trydydd clawdd. Roedd llwybr gyda cherrig arno yn arwain o fynedfa'r rhagfur at strwythur cylch o gerrig sychion a elwir yn clocha\u0301n y tu mewn i'r gaer"}, {"text_idx": "#000003", "text": "Golygfeydd o wyneb ffres y clogwyn yn Dunbeg yn dangos clawdd, ffosydd a rhagfur yn y canol a clocha\u0301n i\u2019r dde ym mis Ebrill 2019"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Mae gennym gofnod cymharol dda o newidiadau ar y safle hwn gan fod y gaer bentir wedi denu sylw hynafiaethwyr a daearegwyr o'r 19fed ganrif yn ogystal a\u0302 thwristiaid o'r 20fed20fed ganrif. Ymwelodd George Du Noyer a\u0302'r safle a'i gofnodi yn 1856, ac mae'r gaer bentir sia\u0302p trionglog y tynnodd ei llun wedi colli hyd at 35m ar hyd ei hochr orllewinol sy'n eistedd ar y clogwyni 30m o uchder. Mae hyn wedi arwain at y gaer yn dod yn debycach i sia\u0302p cilgant yn y cynllun heddiw."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Effeithiodd gweithgarwch dynol yn y 19fed 19eg ganrif ar y gaer hefyd, gyda helwyr ysgyfarnogod yn troi cerrig drosodd, a cherrig yn cael eu cymryd ar gyfer adeiladu mewn mannau eraill. Cafwyd gwared ar waliau cerrig y caeau, a oedd unwaith yn croesi cloddiau a ffosydd y gaer, yn ystod gwaith adfer y Swyddfa Gwaith Cyhoeddus (OPW) yn 1892. Hefyd atgyweiriodd OPW do un o'r ddwy siambr warchod a oedd ar y naill ochr i fynedfa wal y rhagfur. Nid yw'r ty\u0302 gwarchod gorllewinol yn bodoli mwyach. Fe wnaeth gwaith atgyweirio OPW greu cromlin hefyd wrth derfynellau'r rhagfur a gosodwyd wal derfyn yn ei lle. Roedd cynlluniau blaenorol o\u2019r safle'n dangos bod wal rhagfur syth wedi bod yma."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Yn 1897, dywedodd Thomas Westropp fod tua 3m o dir wedi disgyn ar yr ochr orllewinol yn yr 20 mlynedd ddiwethaf. Mae'r Athro R.A.S. MacAlister, o Goleg Prifysgol Dulyn yn ddiweddarach, yn cofnodi ei fod wedi ymweld a\u0302'r safle yn 1896 ac eto yn 1898 ac yn ystod y cyfnod hwnnw roedd pen gorllewinol y rhagfur carreg wedi erydu i'r mo\u0302r. Mae ymweliad arall gan OPW ym mis Medi 1915 yn braslunio diflaniad 9.5m o ochr orllewinol y rhagfur ers 1897 a dangoswyd holltau tir, arwydd o ansefydlogrwydd arfaethedig."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Yn 1977, comisiynodd OPW a'r Gwasanaeth Henebion Cenedlaethol waith cloddio i archwilio'r safle, ei ddyddiadau a'i hanes o ddeiliadaeth cyn i fwy o nodweddion gael eu colli. Mae golygfa o'r tu mewn i'r gaer yn edrych ar wal y rhagfur yn dangos bod erydiad y clogwyni o'r gorllewin wedi cyrraedd y ty\u0302 gwarchod gorllewinol i ochr y fynedfa dan do. Datgelodd gwaith cloddio dan arweiniad yr Athro Terry Barry o Goleg y Drindod Dulyn dyllau pyst, aelwydydd a thyllau stanciau yn y clocha\u0301n gan awgrymu llochesi plethwaith a gynhelir gan byst a stanciau pren. Dangosodd dadansoddiad o weddillion deiliadaeth ddeiet o foch, defaid, geifr, gwartheg, ceirw, adar a physgod. Mae\u2019r dyddiadau radiocarbon yn awgrymu bod pobl yn byw yma yn y 10fed 10fed neu'r 11fed ganrif OC. Datgelodd gwaith cloddio pellach yn y rhagfur radiocarbon ffos fas gynharach yn dyddio o'r 6fed 6ed ganrif CC. Mae hyn yn dynodi hanes maith o ddefnydd ar y safle, er efallai na fu'n barhaus."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Llun o ganol yr 20fed ganrif gyda\u2019r fynedfa wedi\u2019i hatgyweirio a dau dy\u0302 gwarchod y naill ochr i\u2019r fynedfa."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Yn ystod y 7 mlynedd ddiwethaf, mae\u2019r clogwyn wedi bod yn profi cyfnod arall o ansefydlogrwydd. Ym mis Ionawr 2014, arweiniodd storm at ochr ddeheuol y fynedfa drwy\u2019r rhagfur yn dymchwel gan achosi i adran syrthio yn agos at y llwybr drwy\u2019r rhagfur carreg. Dechreuodd Prosiect CHERISH yn gynnar yn 2017 ac mae wedi bod yn cofnodi\u2019r newidiadau diweddaraf gydag arolygon dro\u0302n a sganiwr laser rheolaidd. Ym mis Rhagfyr 2017, roedd rhaid cau\u2019r safle eto ar o\u0302l i lifogydd dirybudd i lawr Mount Eagle achosi erydiad nant yn sarn, cloddiau a ffosydd y gaer. Wedyn yn ystod Storm Eleanor ar 3ydd Ionawr 2018, dymchwelodd y rhan fwyaf o\u2019r fynedfa dan do drwy\u2019r rhagfur a\u2019r tir islaw i\u2019r mo\u0302r. Roedd yr ardal dan do olaf yn y fynedfa hon wedi dymchwel erbyn ein hymweliad nesaf ym mis Ebrill 2019."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Ffotograff o Dunbeg ym mis Ebrill 2018 yn dangos y fynedfa yn dymchwel drwy\u2019r rhagfur"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Lluniau o Dunbeg a dynnwyd ym mis Rhagfyr 2017 (codwyd pyst cynnal pren yn y 1980au)"}, {"text_idx": "#000013", "text": "Llun o Dunbeg a dynnwyd ym mis Ebrill 2019 yn dangos dymchweliad diweddar iawn y fynedfa drwy\u2019r rhagfur o\u2019r ochr ddeheuol"}, {"text_idx": "#000018", "text": "Reencaheragh: caer gyda golygfeydd mynachaidd"}, {"text_idx": "#000019", "text": "Tirweddau coll \u2013 Cipolwg ar y gorffennol a rhybudd ar gyfer y dyfodol!"}, {"text_idx": "#000020", "text": "Caer Rosslare: yn nannedd y storm ac ymchwydd y tonnau"}, {"text_idx": "#000021", "text": "Ar drugaredd duwiau'r tywydd: arolygu morol yng Nghymru"}]