[{"text_idx": "#000003", "text": "Cip ar gyfres Y PumpTim, Tami, Aniq, Robyn a Cat.Cyfres o bum nofel am bum ffrind gan pum awdur a chyd-awdur ifanc yw Y Pump sy'n dathlu amrywiaeth Cymru heddiw, gan archwilio pynciau fel hil, rhyw ac iechyd meddwl.Cadwch lygad allan am sgyrsiau ac adolygiadau ar #LyshCymru yn ddyddiol yr wythnos yma. Tami sy'n cael ein sylw ni heddiw.Mae Tami yn un o griw'r Pump, sydd ym Mlwyddyn 11 yn Ysgol Gyfun Llwyd. Ond mae ei chyfeillgarwch gyda'i ffrindiau yn cael ei brofi i'r eithaf gan berson newydd sy'n dod i mewn i'w bywyd...Elain Gwynedd sydd wedi mynd ati i holi'r awduron - Mared Roberts a Ceri-Anne Gatehouse.Oedd dod i adnabod a gweithio gyda\u2019ch gilydd a gweddill yr awduron dros Zoom yn heriol? A pham?Mared: O\u2019n ni ddim yn gwbod yn wahanol a gweud y gwir! Gan nad oedd neb yn cwrdd lan adeg y cyfnod clo, do\u2019dd dim dewis \u2018da ni ond defnyddio Zoom. Ac mewn gwirionedd, dwi\u2019n credu bod Zoom wedi bod yn fendith gan fod yr awduron a\u2019r cyd-awduron wedi\u2019u gwasgaru ar draws Cymru, felly o\u2019dd e\u2019n ddull effeithlon a hwylus iawn i ni. O bosib, byddai cwrdd lan a\u0302 phawb cyn dechre\u2019r prosiect wedi bod yn braf, ond wnaethon ni lan am hynny pan gododd y cyfyngiadau dros yr haf!Un peth o\u2019dd yn heriol ar adegau o\u2019dd sicrhau bod y pum nofel yn plethu a bod pawb yn aros yn driw i bersonoliaethau\u2019r cymeriadau eraill wrth sgwennu\u2019r nofelau unigol, ond o\u2019dd pawb yn darllen drafftiau ei gilydd felly o\u2019dd modd gwirio hyn yn hawdd.Mae pawb yn dod \u2018mlaen yn wych, felly o\u2019dd gweithio ar y prosiect yn ddihangfa yn ystod cyfnod digon heriol.Ceri-Anne: Bysech chi\u2019n meddwl bod y broses bach yn awkward ond i fod yn onest, odd pawb wedi dod at ei gilydd yn reit gloi ac felly erbyn i ni gwrdd mewn person odd e fel ein bod ni di bod yn ffrindiau am flynyddoedd. Yn nhermau gweithio, odd y broses dros Zoom ddim o reidrwydd yn heriol, ond yn rhywbeth odd di cymryd lot o adjustment yn y sesiynau cyntaf achos odd gweithio dros Zoom yn rhywbeth cwbl newydd i mi.Beth oedd y broses o benderfynu y byddai Tami mewn cadair olwyn? Oedd y diffyg cynrychiolaeth yn llenyddiaeth Gymraeg yn sbardun i chi?Mared: O\u2019n ni\u2019n gwbod o\u2019r dechrau ein bod ni moyn sgwennu am brofiad person anabl, gan fod cyn lleied o gynrychiolaeth mewn llenyddiaeth yn gyffredinol yn ogystal ag mewn llenyddiaeth Gymraeg. Dyw llenyddiaeth heb amrywiaeth ddim yn rhoi darlun go iawn o gymdeithas. Mae\u2019n bwysig bod pawb yn teimlo eu bod nhw\u2019n cael eu cynrychioli mewn llenyddiaeth ac ym mhob agwedd ar fywyd, a dwi\u2019n gobeithio bod Tami a gweddill nofelau Y Pump am sbarduno rhagor o nofelau o safbwyntiau sy\u2019n cael eu tangynrychioli mewn llenyddiaeth. Wnes i ddysgu nifer o bethau wrth ymchwilio i\u2019r nofel ac wrth ei sgwennu, a dwi\u2019n gobeithio bydd darllen y nofel yn ffordd o addysgu hefyd ac yn rhoi mewnwelediad i\u2019r anawsterau sy\u2019n dod wrth fyw ag anabledd a phoen cronig.Ceri-Anne: Nes i ymuno a\u0302\u2019r broses ar o\u0302l i hwn cael ei benderfynu so doeddwn i heb neud y penderfyniad, ond yn sicr roedd y tangynrycholi yn sbardun, yn enwedig am nad yw Tami\u2019n defnyddio ei chadair olwyn 24/7. Dwi\u2019n ddiolchgar bod defnyddiwr ambulatory o gadeiriau olwyn yn cael eu cydnabod achos ma\u2019 \u2018na fatha stigma bod pawb sy\u2019n defnyddio cadair olwyn angen y gadair olwyn trwy\u2019r amser ac os maen nhw\u2019n sefyll neu\u2019n cerdded hebddo fe \u2018maen nhw\u2019n ffugio!\u2019... ond actually ma\u2019 \u2018na ganran enfawr o bobl sy\u2019n defnyddio\u2019r gadair olwyn sydd ei hangen rhan-amser neu achosion penodol, fel fi, sy\u2019 ddim yn cael eu cydnabod o fewn llenyddiaeth, yn enwedig llenyddiaeth Gymraeg.Pa heriau y daethoch ar eu traws wrth fynd ati i ysgrifennu Tami? Pa ymchwil oedd yn angenrheidiol i chi wneud?Ceri-Anne: Yn nhermau ymchwil, yn amlwg roedd rhaid sicrhau ein bod ni\u2019n cyfleu Elhers-Danlos Syndrome yn gywir so o\u2019n i\u2019n darllen lot o brofiadau pobl gwahanol a\u2019u testimonials nhw i sicrhau bod gen i ddealltwriaeth fwy addas ohono trwy gydol y broses. Er fy mod i\u2019n fenyw ifanc, anabl fel Tami ac yn defnyddio cymhorthion cerdded fel Tami, ma\u2019 bod yn anabl yn rhywbeth gwbl bersonol ac felly o\u2019n i\u2019n reit bendant bod rhaid i mi sicrhau bod cymaint o leisiau perthnasol posib yn cael eu hystyried trwy ein penderfyniadau, nid jyst lleisiau fi a Mared.I ddweud y gwir, yr her fwya\u2019 though oedd sicrhau bod Tami yn defnyddio geirfa ifanc a chyfoes. Hwn oedd un o\u2019r pethau oedd ti\u0302m Y Pump wedi pwysleisio ar ddechrau\u2019r proses sgwennu \u2013 \u2018Ydy hwn yn rhywbeth bydde person ifanc yn dweud?\u2019. Roedd cadw at y cwestiwn hwn yn bwysig i sicrhau darllenadwyedd ac adloniant y nofelau ac felly roeddwn yn darllen ac ail-ddarllen y nofel wastad er mwyn sicrhau hyn.Mared: Mae Tami yn byw ag EDS, sef cyflwr sy\u2019n effeithio ar ei symudedd. Fel rhywun sydd heb brofiad uniongyrchol o anabledd, o\u2019n i\u2019n ymwybodol iawn o\u2019r pwysigrwydd i ddarlunio profiad awthentig heb downplayo neu orliwio o gwbwl, felly wnes i gryn dipyn o waith ymchwil ar sut brofiad yw byw ag EDS.Mae Tami\u2019n byw a\u0302 phoen cronig difrifol ar adegau yn sgil hyn ac o\u2019dd hi\u2019n heriol ceisio cyfleu\u2019r cyfnodau anodd \u2018ma mewn ffordd realistig. Wnes i ganolbwyntio ar ddangos effaith ei chyflwr ar ei bywyd ysgol a\u2019i bywyd cymdeithasol, ac effaith meddyliol hyn arni hefyd. O\u2019n i hefyd yn awyddus i ddangos cyfnodau da Tami yn ogystal a\u0302\u2019r drwg ac, er yr heriau mae hi\u2019n eu hwynebu, mae\u2019n dal i allu mwynhau\u2019r cyfnodau di-boen.Wrth gwrs, o\u2019dd popeth o\u2019n i\u2019n ei sgwennu yn cael ei wirio gan Ceri-Anne, o\u2019dd yn wych. O\u2019dd cyd-awduro gyda Ceri-Anne yn gre\u0302t. O\u2019dd hi\u2019n cynghori fi ar yr hyn o\u2019dd yn gweithio a\u2019r hyn nag o\u2019dd yn gweithio cystal o ran darlunio\u2019r anabledd a phoen yn y drafftiau. O\u2019dd hi\u2019n ofod diogel i allu trafod y materion sensitif hyn, felly wnes i ddysgu lot fawr yn y broses.Faint o\u2019ch hunain sydd yng nghymeriad Tami?Mared: Mwy \u2018na be dwi\u2019n meddwl, mae\u2019n siw\u0302r! Mae ma\u0302n ddarnau o\u2019r nofel yn dod o brofiadau ac anecdots personol, ond mae\u2019r rhan fwyaf yn ffuglennol wrth gwrs. Dwi\u2019n meddwl bod Tami\u2019n berson relatable iawn, felly dwi\u2019n gobeithio bydd pawb yn gweld tamaid ohonyn nhw\u2019u hunain ynddi.Er hyn, dwi\u2019n credu mod i a Tami\u2019n bobol weddol wahanol, ond mae rhai elfennau o gymeriad Tami licen i fod wedi eu cael wrth dyfu lan \u2013 er enghraifft ei guts hi a pheidio a\u0302 bod ofn siarad yn blwmp ac yn blaen weithie!Ceri-Anne: Ma\u2019 lot ohona i yn Tami, \u2018da ni\u2019n debyg mewn lot o ffyrdd megis personoliaeth, strwythur teulu, anabledd etc, er oedd lot o hynny\u2019n gyd-ddigwyddiad. Dwi\u2019n credu yn nhermau personoliaeth, ma Tami yn gymeriad credadwy, ma hi\u2019n neud camgymeriadau, ma hi\u2019n gallu bod yn irrational \u2013 odd rhaid sicrhau bod pethau odd finnau a Mared yn ystyried fel \u2018personality traits negyddol\u2019 (nid yr eirfa cywir ond sai\u2019n gallu meddwl am ddisgrifiad gwell) yn ein hunain, yn ymddangos yn Tami hefyd. Doedd hwn ddim yn drafodaeth concious gaethon ni, ond odd yn rhywbeth daeth yn amlwg wrth i ni weithio ar y drafft cyntaf. So ma\u2019 gan Tami elfennau da a \u2018drwg\u2019 o\u2019n personoliethau ni, dwi\u2019n meddwl.Pa mor bwysig oedd dylanwadau\u2019r cyfryngau cymdeithasol wrth greu byd Y PUMP a byd Tami? Yn enwedig wrth i Tami gyfarfod Sam dros y cyfryngau.Ceri-Anne: Odd hwn yn sgwrs enfawr rhwng pawb ar y prosiect ar ei ddechrau \u2013 Ma\u2019 stori Tami yn dibynnu lot ar Twitter, Whatsapp, ac ati a dwi\u2019n falch o hyn oherwydd mae cyfryngau cymdeithasol yn rhan HIWJ o fywydau pobl ifanc o ddydd-i-ddydd. Mae\u2019r gallu i gysylltu \u2018da rhywun \u2018da chi ddim yn gorfforol yn agos iddyn nhw nawr yn norm ac felly odd rhaid i ni weithredu ar hwn fel y norm yn nofelau Y Pump hefyd achos os o\u2019n i ddim, doedd y gyfres ddim yn gallu bod yn gyfres am ffrindiau Blwyddyn 11 cywir a chredadwy. Hefyd yn achos Tami, ma\u2019 hi\u2019n treulio lot o amser ar ei phen ei hun, so logistically odd rhaid neud yn siw\u0302r bod gweddill Y Pump yn dal yn bresennol yn ei stori hi er bod nhw\u2019n gorfforol ddim ar adegau.Mared: Pwysig iawn. Maen nhw\u2019n effeithio ar fywyd pawb, wedi\u2019r cyfan, felly byddai wedi bod yn rhyfedd peidio eu cynnwys nhw. Gan fod Tami\u2019n treulio llawer o amser yn ei stafell ar ei phen ei hunan, mae Tami\u2019n defnyddio\u2019r cyfryngau cymdeithasol fel y peth gorau nesaf at fywyd cymdeithasol pan mae\u2019n teimlo\u2019n unig.Dwi\u2019n credu bod thema ganolog yn y nofel lle nag yw popeth cweit fel y mae\u2019n ymddangos i\u2019r llygad, ac mae\u2019r cyfryngau cymdeithasol a pherthynas Tami a\u0302 Sam yn ganolog i hyn. Mae effaith y cyfryngau cymdeithasol ar Tami, yn ogystal a\u0302\u2019r teimlad o unigrwydd maen nhw\u2019n ei greu ynddi, hefyd yn rheswm pam mae\u2019n pellhau oddi wrth weddill Y Pump. Felly, heb y cyfryngau cymdeithasol, byddai nofel Tami yn hollol wahanol.Beth yw eich hoff beth am y nofel?Mared: Dwi\u2019n hoffi bod y nofel mor bersonol! Dwi\u2019n teimlo ein bod ni\u2019n mynd reit i mewn i ben Tami, ac yn clywed ei holl deimladau. Dwi hefyd yn hoffi twf Tami drwy gydol y nofel. Mae fel petai\u2019n dod i ddysgu i dderbyn ac i garu ei hunain heb fod angen iddi newid. Mae\u2019n daith bersonol iddi mewn gwirionedd.Ceri-Anne: Ahhhh, ydw i\u2019n gallu dweud popeth? Yn benodol, dwi\u2019n meddwl hiwmor y nofel, ma\u2019n cymryd lot i lyfr actually neud i mi chwerthin, ond dwi\u2019n chwerthin loads wrth ddarllen nofel Tami (hyd yn oed nawr am like, y chweched tro).Beth ydych chi\u2019n gobeithio fydd pobl ifanc yn ei ddysgu a\u2019i ddeall am anableddau o stori Tami?Ceri-Anne: Dwi\u2019n gobeithio bod pobl ifanc yn deall y ffaith nad yw anableddau yn undonnog a ddim yn one-size-fits-all. Ma\u2019 nhw\u2019n gallu newid er enghraifft flaro fyny a lawr loads, ond yn fwy pwysig, maen nhw hefyd yn achosi rhwystrau corfforol a meddyliol mae pobl abl yn gallu cymryd yn ganiataol a ddim o reidrwydd yn mynd i brofi. Yn ogystal, dyw pobl anabl ddim yn bobl anabl yn unig \u2013 a bod rhaid deall ma\u2019n angenrheidiol creu cydbwysedd o adnabod pobl anabl fel pobl go-iawn gyda phersonoliaeth, meddyliau, a phroblemau hollol unrelated i\u2019n hanableddau, tra\u2019n hefyd cydnabod y rhwystrau ma pobl anabl yn delio gyda nhw.Mared: Dwi\u2019n gobeithio bydd darllenwyr yn cael darlun realistig o sut brofiad yw bod yn berson anabl yn yr ysgol. Dwi\u2019n gobeithio y byddan nhw\u2019n dysgu mwy am anableddau cudd, effaith y cyfan ar iechyd meddwl yn ogystal a\u0302\u2019r ffaith nad yw bywyd ysgol yn siwtio pawb, i enwi ond rhai pethau!Dwi\u2019n gobeithio bydd y rhai hynny sy\u2019n uniaethu a\u0302 Tami mewn unrhyw ffordd yn teimlo\u2019n llai unig drwy ddarllen y nofel, ac yn gwybod ei bod hi\u2019n iawn i fod yn chi ac i beidio a\u0302 chuddio pwy ydych chi.Tami gan Mared Roberts a Ceri-Anne GatehouseRhan o gyfres Y Pump, gwasg Y Lolfa\u00a35.99"}]