[{"text_idx": "#000000", "text": "AmdanomRhaglenArchwilioDysguCaffi a SiopArchifauCasgliadauYmweldAmgueddfa Ddwy HannerBlogEnglish"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Yma gallwch ddarganfod mwy am arddangosfeydd parhaol yr amgueddfa, adnoddau ar-lein a gwrthrychau pwysig eraill o\u2019n casgliad."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Oriel Un \u2013 dyma lle gallwch archwilio casgliadau\u2019r amgueddfa a\u2019r straeon y maent yn eu datgelu am orffennol Wrecsam."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ewch i mewn i\u2019r oriel trwy\u2019r Twnnel Amser lle gallwch weld gwrthrychau wedi\u2019u dewis a\u2019u dehongli gan aelodau o\u2019r gymuned leol."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Dyluniwyd yr oriel yn arbennig i apelio at y nifer fawr o wahanol bobl y mae\u2019r amgueddfa\u2019n eu denu. Beth fydd yn apelio atoch chi?"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Dewch i gwrdd a\u0302 Dyn Brymbo, gwrandewch ar y newyddion am ei ddarganfod a darganfod sut mae gwyddoniaeth wedi datgelu ei gyfrinachau.Dewch i weld Celc yr Orsedd o\u2019r Oes Efydd a gwyliwch ddwy ffilm a gynhyrchwyd yn arbennig sy\u2019n egluro sut y gwnaed y celc bron i dair mil o flynyddoedd yn o\u0302l.Rhowch gynnig ar ailadeiladu castell Holt neu gwrandewch ar adroddiad cymeriadau hanesyddol o reng flaen gorffennol Wrecsam: concwest Cymru, amser Owain Glyn Dw\u0302r a\u2019r Rhyfel Cartref.Eisteddwch yn o\u0302l ac ymlacio yn yr Hippodrome wrth i chi wylio ffilmiau am Wrecsam Lager, CPD Wrecsam a gorffennol mwyngloddio WrecsamSnwffiwch swyn y Wrecsam Fictoraidd gyda chymorth Ci Acton..."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Ar o\u0302l ei wneud yn enwog gan John \u2018Hurt am Haearn\u2019 Wilkinson, ffigur blaenllaw yn y Chwyldro Diwydiannol, erbyn hyn mae Gwaith Haearn y Bers a fu mor swnllyd unwaith yn swatio\u2019n ddistaw yn Nyffryn Clywedog deniadol, dwy filltir i\u2019r gorllewin o Wrecsam yng ngogledd-ddwyrain Cymru."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ar Medi 21, bydd Amgueddfa Wrecsam, am y tro cyntaf yn arddangos ingot plwm Rhufeinig a ddarganfuwyd ger Yr Orsedd, i\u2019r gogledd o Wrecsam y llynedd."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Cafodd yr ingot ei ddarganfod gan ddatguddiwr lleol Rob Jones wnaeth hysbysu\u2019r Swyddog Darganfyddiadau lleol (GDd Cymru) ar gyfer Cynllun Hynafiaethau Cludadwy Cymru (PAS Cymru) a leolir yn Amgueddfa Wrecsam ar unwaith, gan alluogi i\u2019r gwrthrych gael ei archwilio tra roedd yn parhau yn y ddaear."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Roedd cloddio plwm ac arian yn reswm sylweddol dros yr ymosodiad ar Brydain o dan yr Ymerawdwr Claudius yn 43 Oed Crist. Rydym yn gwybod fod y Rhufeiniaid wedi ecsbloetio\u2019r adnoddau mwynau yn Sir y Fflint ac o bosibl Y Mwynglawdd, ond nid oes gennym dystiolaeth glir yn y safle diwethaf."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Mae dadansoddiad o\u2019r plwm sy\u2019n ffurfio\u2019r ingot a ddarganfuwyd yn ddiweddar ger Rossett a wnaed gan Brifysgol Lerpwl, yn dangos ei fod yn dod o ffynhonnell leol yng Ngogledd Ddwyrain Cymru.Roeddwn yn disgwyl hyn, o ystyried ble y daethpwyd o hyd iddo, ond mae\u2019n dda cael cadarnhad. Mae hynny\u2019n golygu bod yr enw lle Rhufeinig a grybwyllir ar yr arysgrif \u2013 \u2018Magul\u2019 \u2013 yn safle mwyngloddio lleol, efallai naill ai Ffrith neu Minera.Mae hefyd yn profi bod yr awdurdodau Rhufeinig wedi bod yn cloddio a phrosesu plwm, ac arian o bosibl, yn yr ardal hon yn y cyfnod cy"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Mae archeolegwyr o Amgueddfa Wrecsam, Prifysgol Caer ac Archaeological Survey West wedi darganfod fila Rhufeinig ger Yr Orsedd, Wrecsam. Y fila hwn yw\u2019r cyntaf o\u2019i fath i gael ei ddarganfod yng ngogledd ddwyrain Cymru ac mae\u2019n ychwanegiad cyffrous i\u2019n dealltwriaeth o\u2019r ardal yn ystod y cyfnod Rhufeinig."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Darganfuwyd y safle drwy gydweithrediad canfyddwyr metel lleol a ddarganfu deunydd Rhufeinig ar y safle, wedi hyn cynhaliwyd arolwg synhwyro o bell a ddatgelodd dystiolaeth glir o strwythur wedi ei gladdu. Mae\u2019r adfeilion yn ymddangos fel ffurf weddol arferol gyda nifer o adeiladau cerrig a theils o amgylch iard ganolog, roedd yr arolwg hefyd yn awgrymu ei fod yn gysylltiedig a\u0302 system o gaeau, trac, ac adeiladau a strwythurau eraill. Drwy gerdded y caeau ar y safle canfuwyd arteffactau o ddiwedd y ganrif 1af hyd at ddechrau\u2019r 4edd ganrif OC, sy\u2019n awgrymu fod y fila wedi ei feddiannu am y rhan fwyaf o gyfnod rheolaeth y Rhufeinwyr ym Mhrydain."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Goresgynnodd y fyddin Rufeinig Brydain yn 43 OC gan wthio yn gyflym tua\u2019r gogledd a thua\u2019r gorllewin ar draws y wlad. Sefydlwyd y gaer yn nhref Caer oddeutu 74 OC a gyda heddwch cymharol, sefydlwyd rhwydwaith o drefi ac aneddiadau gwledig. Sefydliadau ffermio oedd y rhan fwyaf o filas mewn gwirionedd, er eu bod yn amrywio o fod yn weddol syml eu cynllun i fod yn fawreddog iawn gyda lloriau mosa\u0308i\u0308ig, tai baddon a systemau cynhesu o dan y llawr. Mae\u2019r ffaith fod darnau archeolegol wedi eu canfod wrth gerdded y tir yn awgrymu y gallai\u2019r fila hwn gynnwys rhai o leiaf o\u2019r nodweddion mawreddog hyn."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Mae\u2019r Amgueddfa a\u2019r Brifysgol bellach yn cynllunio rhaglen waith i ymchwilio\u2019r safle ymhellach dros y blynyddoedd nesaf, yn ddibynnol ar gyllid a chaniata\u0302d priodol. Hyd yma, mae\u2019r gwaith ar y prosiect wedi ei gyllido gan y Roman Research Trust a\u2019i gefnogi gan Amgueddfa Wrecsam a Phrifysgol Caer."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Yn Awst 1958, roedd gweithwyr lleol, gan gynnwys Ron Pritchard, yn tyllu ffos ar gyfer peipen ger rhif 79 Golygfa Sir Gaer, Brymbo, ger Wrecsam, pan ddaethant ar draws mwy na\u2019r disgwyl: capfaen tua 1 droedfedd / 30cm o dan yr wyneb. Roeddent wedi dod o hyd i Ddyn Brymbo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Pan gyrhaeddodd archeolegwyr o Amgueddfa Genedlaethol Cymru i archwilio, cloddiwyd blwch carreg gyda leinin neu gist o dan y capfaen. Tu mewn, roedd gweddillion anghyflawn o sgerbwd, llestr pridd bychan a chyllell fflint."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Roedd y bedd hwn a\u2019r llestr, a adnabyddir fel Bicer gan yr archaeologwyr, yn dyddio Dyn Brymbo i\u2019r Oes Efydd Cynnar, mae\u2019n debyg tua 1600CC."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Hyd at yn diweddar iawn, nid oeddern yn gwybod llawer am Ddyn Brymbo. Mae technegau gwyddonol modern a gwybodaeth ehangach ynghylch y gorffennol pell yn golygu nad yw hyn yn wir bellach. Darllenwch ymlaen i gael gwybod mwy ynghylch trigolyn hynaf Brymbo."}]