[{"text_idx": "#000001", "text": "Roedd niwmoconiosis (y niwmo neu glefyd y llwch) a silicosis yn afiechydon ar yr ysgyfaint a achoswyd gan lwch. Roedden nhw\u2019n gyfrifol am beri anabledd ac am farwolaeth gynnar i lowyr."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Rhwng 1933 a 1984, gadawodd 17,000 o lowyr Cymru eu gwaith o dan ddaear yn sgil niwmoconiosis a silicosis."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Ym 1928 daeth hawl i iawndal silicosis i\u2019r glowyr. Gwrthodwyd iawndal i nifer o lowyr gan mai nad hwn oedd yr afiechyd oedd ganddynt."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Arweiniodd ymchwiliad gan y Cyngor Ymchwil meddygol at Gynllun iawndal (Niwmoconiosis) y Diwydiant Glo ym 1943. Roedd hyn yn golygu y gellid talu iawndal ar gyfer y ddau afiechyd."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Ond nid llwch oedd yn gyfrifol am bob afiechyd yn y diwydiant glo. Roedd Nystagmus, afiechyd ar y llygad o ganlyniad i weithio mewn golau isel, wedi effeithio ar 199,831 o lowyr yn y DG rhwng 1908 a 1938."}]