[{"text_idx": "#000000", "text": "Porthladdoedd, ddoe a heddiw: Abergwaun (2020)"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Gellir lawrlwytho cynnwys at ddefnydd anfasnachol, megis defnydd personol neu ar gyfer adnoddau addysgol.\nAr gyfer defnydd masnachol cysyllwch yn uniongyrchol gyda deilydd yr hawlfraint os gwelwch yn dda.\nRead more about the The Creative Archive Licence."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Tref ar arfordir gogledd Sir Benfro yw Abergwaun, sy\u2019n edrych allan dros Fae Ceredigion. Mae ei henw Cymraeg yn adlewyrchu ei safle ar geg afon Gwaun a\u2019i henw Saesneg, Fishguard, yn tarddu o\u2019r Hen Norseg Fiskigar\u00f0r \u2018man caeedig ar gyfer dal pysgod\u2019 ac yn datgelu hanes hir y dref fel porthladd masnachu. Roedd nwyddau fel calchfaen, glo, llechi, gwla\u0302n a bwydydd i gyd yn mynd drwy ei harbwr.\nDenodd ffyniant y porthladd sylw ysbeilwyr: yn 1779 cipiwyd llong leol gan breifati\u0302r a elwid y Black Prince, a mynnodd bridwerth o fil o bunnau amdani. Pan wrthododd pobl y dref dalu, aeth criw\u2019r preifati\u0302r ati i ymosod ar Abergwaun gyda magnelau gan ddifrodi tai lleol ac eglwys y Santes Fair (a adnewyddwyd yn ddiweddarach ac sy\u2019n gartref i ffenestri lliw cain). Codwyd Hen Gaer Trwyn y Castell o ganlyniad i\u2019r digwyddiad hwn: oddi yma y taniodd y Cymry ganon at luoedd Ffrainc yn ystod \u2018Goresgyniad Olaf Prydain\u2019 ym mis Chwefror 1797. Dan arweiniad yr Americanwr o dras Wyddelig William Tate, glaniodd Le\u0301gion Noire y Ffrancwyr ar Drwyn Carregwastad ar 22 Chwefror. Roedd cynifer a\u0302 1,400 ohonynt ond roeddent yn brin o ddisgyblaeth a bu\u2019n rhaid iddynt ildio\u2019n ddiamod ar Draeth Wdig ymhen tridiau.\nDdau gan mlynedd yn ddiweddarach, cafodd y digwyddiadau hyn eu coffa\u0301u ar dapestri can troedfedd o hyd a gre\u0308wyd gan y gymuned, sydd bellach yn cael ei arddangos yn Neuadd y Dref. Wrth i\u2019r hen borthladd ddirywio yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, daeth dyfodiad y rheilffordd yn 1906 a\u0302 llongau trawsiwerydd i Wdig gerllaw, ac adeiladwyd harbwr newydd yno. Oddi yma y mae cwmni Stena Line bellach yn rhedeg ei wasanaeth teithwyr i Ros La\u0301ir (Rosslare). Bu Abergwaun hefyd yn gartref i\u2019r hynafiaethydd Richard Fenton (1747\u20131821) a\u2019r llenor D. J. Williams (1885\u20131970). Ymddangosodd cei prydferth Cwm Abergwaun yn y ffilmiau."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Perchennog: Ports, Past and Present"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Eitemau eraill efo tagiau tebyg"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Rhaid mewngofnodi i bostio sylw"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Use stars to collect & save items"}]