[{"text_idx": "#000008", "text": "Yma mae Aelod o Fwrdd CGGC, Fran Targett, cyn Gyfarwyddwr Cyngor ar Bopeth Cymru, yn edrych ar sut mae\u2019r argyfwng Covid-19 wedi pwysleisio anghydraddoldebau iechyd a gofal cymdeithasol, a oedd yn bodoli eisoes, ac mae\u2019n gofyn sut allwn ni symud ymlaen i sicrhau canlyniad cadarnhaol."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Er ei bod yn amlwg bod Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru wedi gwneud ymdrechion sylweddol i liniaru rhai o effeithiau economaidd Covid-19, i\u2019r rhai a oedd mewn sefyllfa economaidd ansicr cyn hyn ac i\u2019r rhai y mae eu hincwm wedi lleihau\u2019n sylweddol, mae\u2019r sefyllfa\u2019n parhau i fod yn anodd iawn. Er ein bod yn wynebu bygythiad Covid-19 gyda\u2019n gilydd, mae\u2019n bwysig cydnabod nad yw ei effaith economaidd a chymdeithasol wedi\u2019i ddosbarthu\u2019n gyfartal."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Hyd yn oed cyn y pandemig hwn, roedd gan 11.5 miliwn o bobl yn DU lai na \u00a3100 o gynilion i\u2019w defnyddio ac nid oed gan fwy na chwarter yr aelwydydd yng Nghymru ddigon o gynilion i dalu eu hincwm rheolaidd am fwy na mis. Mae\u2019n amlwg bod bylchau yn effeithiolrwydd y cymorth llywodraethol presennol. Mae cymorth ychwanegol gan Lywodraeth Cymru wedi llenwi rhai o\u2019r bylchau hyn yn rhannol yng Nghymru. Cafodd y cynigion hyn ar gyfer Llywodraeth Cymru eu cofnodi yn adroddiad Cyngor ar Bopeth Cymru, \u2018Helping people through the Covid-19 pandemic\u2019, ond bydd yr effaith ar lawer o unigolion yn parhau i fod yn aruthrol."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Gyda llawer o unigolion yn colli eu swyddi, yn derbyn llai o oriau neu\u2019n cael eu rhoi ar ffyrlo, mae llawer yn ceisio ymdopi ar incwm is. Y bobl sydd wedi\u2019u heffeithio fwyaf gan hyn yw pobl oedd ag incwm a oedd eisoes yn ansicr. Mae pobl hunangyflogedig yn cynrychioli 13% o\u2019r gweithlu 16-64 oed (183,000 o bobl) ac mae\u2019r mwyafrif o\u2019r rhain wedi profi gostyngiad mewn incwm a bron wedi colli eu hincwm yn llwyr. Ni fydd llawer o\u2019r rhain yn bodloni\u2019r meini prawf ar gyfer derbyn cymorth gan y llywodraeth. Yn ystod pythefnos olaf mis Mawrth, cynyddodd y nifer o hawliau am y Credyd Cynhwysol 100,000 ar gyfartaledd mewn cyfnod o bythefnos, i 950,000 o hawliadau. Mae\u2019r oedi gyda\u2019r taliadau cychwynnol, y lefel uchel o fudd a\u2019r anawsterau sy\u2019n cael eu nodi gan bobl sy\u2019n ceisio hawlio\u2019r arian hwn o bell, yn peri pryder."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Mae\u2019r Credyd Cynhwysol a gwybodaeth am gyflogaeth wedi bod yn elfennau canolog o lawer o\u2019r ymholiadau a wnaed i wefan Cyngor ar Bopeth yn y gorffennol sy\u2019n dangos mai\u2019r materion hyn yw prif bryderon pobl. Mae\u2019r wybodaeth drwy gyfrif Twitter Cyngor ar Bopeth (gweler y graff isod) yn adlewyrchu\u2019r cynnydd mewn hawliadau. Cafwyd 185,000 o ymweliadau a\u0302 thudalennau cyngor Cyngor ar Bopeth ar y Credyd Cynhwysol mewn un wythnos, cynnydd aruthrol o 265% ar yr un wythnos y flwyddyn flaenorol."}, {"text_idx": "#000013", "text": "O ystyried y sefyllfa gydag incwm pobl, mae Cyngor ar Bopeth yn rhagweld y bydd anhawster pobl i dalu biliau a dyled yn gyffredinol yn cynyddu. Er ei bod yn wir dweud bod Llywodraeth y DU wedi gweithredu\u2019n eithaf beiddgar yn helpu gyda dyledion \u2013 gan gynnwys seibiannau morgais ac atal sefyllfa lle mae pobl yn cael eu troi allan \u2013 mae\u2019r rhain yn gohirio\u2019r trefniadau (mae\u2019r ddyled yn parhau ond mae\u2019r taliadau\u2019n cael eu dal yn o\u0302l). Y pryder yw y gallai\u2019r trefniadau hyn ddod i ben pan nad yw incwm pobl wedi adfer yn yr un amser. Y risg yw y bydd problemau dyled yn cronni hyd yn oed pan fydd mesurau ar waith, a fydd yn creu ton anferth o fethdaliadau, troi allan a datgysylltu gwasanaethau."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Er bod pryder y gallai\u2019r ymateb i ddyledion yn y dyfodol, os na chaiff ei reoli\u2019n dda, arwain at gynnydd mewn problemau tai a digartrefedd, un llygedyn o obaith yw pan fydd argyfwng yn llywio polisi, mae\u2019n bosibl gwneud gwahaniaeth aruthrol i ddigartrefedd ar y stryd. O ystyried effaith uniongyrchol a difrifol tai gwael neu ddigartrefedd ar iechyd gwael, dylai parhau i ddarparu tai fforddiadwy a phriodol i\u2019r unigolion hyn barhau i fod yn flaenoriaeth. Bydd yn bwysig cofio\u2019r hyn y llwyddwyd i\u2019w gyflawni mor gyflym mewn sefyllfa a ddisgrifiwyd fel un amhosibl i\u2019w datrys yn y gorffennol!"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Rydym wedi ein hysgogi i fabwysiadu llawer o ffyrdd newydd o weithio a bu newidiadau mawr i\u2019r ffordd o gysylltu a\u0302\u2019r GIG, gan gynnwys cysylltiadau fideo a gwasanaethau dros y ffo\u0302n. Mae\u2019n bwysig nad yw\u2019r wlad yn dychwelyd i sefyllfa \u2018busnes fel arfer\u2019 ar o\u0302l i\u2019r argyfwng ddod i ben. Mae\u2019n amlwg eisoes bod llawer o bobl wedi newid eu barn yngly\u0302n a\u0302 beth sy\u2019n argyfwng, yn hytrach na phryder iechyd mwy cyffredinol, o ystyried y gostyngiad yn nifer yr ymweliadau i adrannau achosion brys. Mae angen annog pobl i gynnal hunanasesiad gwell (a hunan-driniaeth mewn llawer o achosion) yn y dyfodol. Mae\u2019n ymddangos bod mynediad at ofal sylfaenol wedi gwella wrth i bobl allu derbyn galwad ffo\u0302n yr un diwrnod yn hytrach na gorfod aros dyddiau neu hyd yn oed wythnosau am apwyntiad."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Os nad yw\u2019r sefyllfa hon wedi dangos i ni y gyd-ddibyniaeth unigol rhwng iechyd a gofal cymdeithasol, yna rydym wedi bod yn ddall i\u2019r gwaith sy\u2019n cael ei wneud yn awr. Yn yr un modd, y diffyg cyfatebiaeth adnoddau rhwng y ddau sector, a oedd yn bodoli ac sy\u2019n parhau i fodoli, (er enghraifft mynediad at Gyfarpar Diogelu Personol)."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Yn gyffredinol, rwy\u2019n gweld y posibilrwydd o sicrhau canlyniad cadarnhaol yn y pen draw; a allai wneud i golledion erchyll yr epidemig hwn ymddangos yn ystyrlon. Gall hyn fod yn gatalydd ar gyfer newid ein hagwedd at yr economi, mynd i\u2019r afael a\u0302\u2019r anghydraddoldebau sy\u2019n endemig yn ein cymdeithas a sut yr ydym yn mesur llwyddiant (ffocws ar lesiant ehangach yn hytrach na chyfoeth yn unig)."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Mae derbyn a deall y cyswllt uniongyrchol rhwng mynediad cyffredinol at iechyd a gofal cymdeithasol a\u2019r angen i sicrhau iechyd economaidd a thai priodol i bawb yn hollbwysig os ydym am gyflawni canlyniadau cyfartal. Trethiant blaengar yw\u2019r afr bwysicaf sydd gan y llywodraeth i ddarparu mynediad cyffredinol at iechyd a gofal hollbwysig. Mae\u2019n rhaid i\u2019r prosesau o ddarparu iechyd a gofal fod yn seiliedig ar yr egwyddor o gynnal lles ac yn benodol sicrhau sylfaen gadarn o iechyd i bawb."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Dyma\u2019r adeg i fod yn feiddgar (fel y bu Aneurin Bevan yn ei gyfnod) a rhoi ystyriaeth wirioneddol i fath o Incwm Sylfaenol Cyffredinol sy\u2019n seiliedig ar Gyflog Byw gwirioneddol sy\u2019n cael ei reoli drwy\u2019r system drethiant er mwyn sicrhau bod y rhai mewn angen yn derbyn cymorth. Dyma\u2019r adeg i ailystyried yn briodol effeithiau polisi ariannol a budd-daliadau ar bobl anabl a sicrhau mai nod unrhyw gynllun ar gyfer Incwm Sylfaenol Cyffredinol yw galluogi cyfranogiad llawn mewn cymdeithas i bawb. Rwy\u2019n cydnabod y bydd hyn yn costio. Bydd yn rhaid cyflawni cost economaidd Covid-19 ac mae\u2019n anochel y bydd angen cynyddu trethi."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Rwy\u2019n cynnig ein bod yn mesur llwyddiant ein hymateb i\u2019r argyfwng hwn (yn rhannol) yn o\u0302l a yw Cymru hefyd wedi codi i\u2019r dasg a bennwyd gan Syr Michael Marmot yn ei adroddiad diweddaraf ar anghydraddoldebau iechyd:"}, {"text_idx": "#000022", "text": "\u2018Nid oes tasg bwysicaf i\u2019r rhai sy\u2019n ymwneud ag iechyd y boblogaeth na lleihau anghydraddoldebau iechyd.\u2019"}]