text: Hevur tú eitt viljasterkt barn? So ert tú heppin! Meðan börnini eru smá kann viljastyrkin tykjast avbjóðandi, men við eymligari uppaling gerast tey framúrskarandi tannáringar og ung vaksin. Her eru 12 góð ráð frá Dr. Lauru Markham, sálarfrøðingi, rithøvundi og serfrøðingi í barnauppaling, hvussu tú á bestan hátt kanst menna og menta títt viljasterka barn.
text: #000002
text: Hevur tú eitt viljasterkt barn? So ert tú heppin! Meðan börnini eru smá kann viljastyrkin tykjast avbjóðandi, men við eymligari uppaling gerast tey framúrskarandi tannáringar og ung vaksin. Við egnari drívmegi og innari kumpass, fara tey eftir tí, sum tey vilja, og lata mestsum ikki bólkatrýst rína á sær. So leingi sum foreldrini ikki geva eftir fyri freistingini, at “bróta viljan” hjá barninum, so gerast hesi børn ofta leiðarar seinni í lívinum.
text: #000003
text: Hvat er eitt viljasterkt barn í grundini? Nökur foreldur kalla tey: “stríggin” ella “treisk”, ella positivari: “lívlig”. Men vit kunnu eisini síggja viljasterk börn sum rættlætin fólk, ið ikki lættliga lata onnur stýra sær burtur frá tí, tey sjálv halda. Viljasterk börn eru lívlig og djörv. Tey vilja læra seg sjálv, heldur enn bara taka við tí, sum onnur siga, og tí kanna tey mørkini umaftur og umaftur. Tey vilja “ráða” sær sjálvum og onkuntíð freistast tey til at “hava rætt” óansæð hvat. Tá ið tey hava sett sær okkurt fyri, vísir tað seg at vera ringt, at fáa tey at broyta meining. Viljasterk börn hava stórar ovurhugaðar kenslur og alt koyrir við fullari ferð.
text: #000004
text: Oftani hava börn við sterkum vilja lyndi til at stríðast við foreldrini um maktina. Hinvegin skulu tveir partar til. Tær nýtist ikki at taka lut í hvörjum kjaki, tær er í boði! Um tú megnar at anda djúpt, tá ið tú merkir sinnið koma í teg, og minnir teg sjálva á, at tú kanst lata barnið sleppa undan eyðmýking, og framvegis fáa tað, sum tú vilt, kanst tú læra teg at skáka tær undan hesum maktstríðnum. (Ikki lata títt fýra ára gamla fáa teg at uppföra teg sum eitt fýra ára gamalt).
text: #000005
text: Ongum dámar at fáa harraboð, men viljasterk börn halda tað vera ótolandi. Foreldur kunnu sleppa undan maktstríði, við at hjálpa barninum at kenna, at tey skilja tað, eisini meðan foreldrini seta mörk. Ver innlivandi, gev nökur val, og hugsa um at virðing gongur báðar vegir. Við at finna vinn/vinn loysnir ístaðinfyri at ramsa reglur upp, heldur tað viljasterkum börnum frá at gerast frá sær sjálvum og lærir tey grundleggjandi förleikar, at tingast og finna semjur.
text: #000006
text: Viljasterk börn royna ikki at vera trupul. Tey föla at teirra rættlætiskensla verður sett í vanda, um tey verða noydd at geva seg undir viljan hjá öðrum. Har tey sleppa at velja, dámar teimum væl at samstarva. Um hetta órógvar teg, tí tú heldur lýdni vera eina týdningarmikla dygd, fari eg at heita á teg, at umhugsa málið av nýggjum. Sjálvandi vilt tú uppala eitt ábyrgdarfult, umhugsið og samstarvssinnað barn, ið ger tað rætta, eisini tá ið tað er trupult. Men tað krevur ikki lýdni. Tað krevur, at vit gera tað rætta, tí vit vilja tað.
text: #000007
text: Sjálvsagt vilt tú hava barnið at gera, sum tú sigur, men ikki tí tað er lýðið og altíð ger tað, sum onkur störri enn tað sigur, tað skal gera. Nei, tú vilt hava barnið at gera sum tú sigur, tí tað hevur álit á TÆR, tí barnið hevur lært, at hóast tað ikki altíð fær sín vilja, so er tað tó altíð barnsins besta, tú hevur í huga. Tú vilt uppala barnið til at hava sjálvsaga, til at taka ábyrgd og at vera umhugsið — og tað sum er mest umráðandi, at duga á at skyna, hvörjum tað kann hava álit á og nær tað skal lata seg ávirka av öðrum.
text: #000009
text: At bróta viljan hjá einum barni ger tað viðbrekið og lætt hjá öðrum at ávirka — ofta ikki við tí besta í huga. Tað, sum verri er, er at tað er brot á andliga sáttmálan, vit gera sum foreldur.
text: #000010
text: 1. Hugsa um, at viljasterk börn læra við at gera sær royndir.
text: #000012
text: Tað merkir, at tey sjálv mugu kanna um ovnurin er heitur. So, uttan so, at tú ert bangin fyri at barnið fær álvarsaman skaða, er munadyggari at lata barnið læra av royndum, heldur enn at royna at stýra tí. Tú kanst rokna við, at viljasterka barnið fer at royna tíni mörk umaftur og umaftur — tað er soleiðis tað lærir. So skjótt tú veitst hetta, er lættari at vísa tolni, og sleppa undan at lata tað ganga uppá nervarnar og slíta parlagið upp.
text: #000013
text: 2. Meira enn nakað annað, ynskir viljasterka barn títt at hava fult tamarhald.
text: #000014
text: Lat barnið taka ræðið á so nógvum av sínum egna virksemi, sum møguligt. Ikki júka um at busta tenninar; spyr heldur: “hvat annað er eftir at gera áðrenn vit fara?” Um barnið ivast, set kross í listan við tí tit gera hvönn morgun: “Vit eta morgunmat, busta tenn, fara á vesi og pakka taskuna. Eg sá teg pakka taskuna, tað er ófört! Hvat er eftir at gera innan vit mugu fara”? Börn, ið föla seg sjálvbjargin og at tey skipa fyri, hava minni törv á vera í andstöðu. Ikki at gloyma, tey gerast tíðliga ábyrgdarfull.
text: #000015
text: 3. Gev viljasterka barni tínum nökur val.
text: #000016
text: Barnið verður næstan við vissu rísið, um tú gevur boð. Um tú bjóðar eitt val, fölir barnið seg sum harra yvir egnari lagnu. Sjálvandi bjóðar tú bara val, ið tú kanst liva við, og tak tær tað ikki nær um tú letur eitt vet av maktini frá tær. Um tað ikki flættast við barnið, tá ið tit skulu til handils, tí tað heldur vil halda fram við spælinum, er eitt hóskandi val:
text: #000017
text: ❝ "Heldur tú vit skulu fara nú ella um tíggju minuttir? Í lagið, tíggju minuttir uttan hóvasták? Avtalað (við lógvataki)....og av tí at tað kann vera trupult at gevast at spæla um tíggju minuttir, hvat kunnu vit tá gera, fyri at tað skal verða lættari fyri teg um tíggju minuttir"?
text: #000018
text: 4. Gev barninum myndugleika yvir sær sjálvum.
text: #000019
text: ❝ “Eg síggi, at tú vilt ikki í jakka. Tað er kalt í dag, og eg fari í hvussu so er í jakka, men tú ræður sjálvandi yvir tær sjálvum — um tað ikki ger teg sjúkan — so tú fert í jakka um tú vilt. Tó eri eg bangin fyri, at tú verður køld so skjótt sum vit koma út, og vit venda ikki heimaftur eftir jakkanum. Hvat heldur tú um at eg koyri jakkan í taskuna, og so hava vit hann um tú broytir stöðu”?
text: #000020
text: Hon fær ikki lungnabruna, uttan so at tú trýstir hana til tað, og uppförir teg sum um tú hevur vunnið, tá ið hon biðjur um jakkan. Um barnið ikki verður fyri eyðmýking av at fara í jakkan, bönar tað um hann, so skjótt sum kuldin merkist. Tað er bara ikki so lætt fyri barnið at ímynda sær at vera kalt, tá ið tað er so heitt beint nú inni í húsinum, og jakkin fölist tungur og heitur. Hon er vís í, at hon hevur rætt — hon merkir tað á sínum egna kroppi — eyðvitað er hon ímóti tær. Hetta sjálvsálitið vilt tú ikki bróta niður, men heldur bara læra barnið, at tað er eingin skomm at broyta meining, um stöðan broytist.
text: #000021
text: 6. Ikki trýsta barnið at treiskast ímóti tær.
text: #000025
text: Tvingsil elvir altíð til mótstríð — hetta er galdandi fyri fólk í öllum aldri. Um tú tekur eina avgjörda og skjóta avgerð, trýstir tú lættliga barnið til at treiskast ímóti tær, bara fyri at prógva málið. Tú kennir tað aftur, tá ið talan er um maktstríð, og tú setir tær fyri at vinna. Gevst! Anda djúpt og minn teg á, at ein sigur í bardaga móti barninum hjá tær, förir altíð til tap av tí týdningarmiklasta: tilknýtinum tykkara millum. Um tú ivast, sig tá:
text: #000026
text: Letur tað seg ikki gera, sig honum tá hvussu langt hann ræður, ella finn ein annan hátt fyri hann at rökka máli sínum, at ráða sjálvur, uttan at tað gongur útyvir heilsuna ella trygdina hjá honum.
text: #000028
text: 7. Skáka tær undan maktstríði við ikki at eyðmýkja barnið.
text: #000029
text: Tær nýtist ikki at prógva, at tú hevur rætt. Tú kanst, og eigur, at seta grundaðar vónir og handhevja tær. Men tú eigur undir ongum umstöðum at royna at bróta niður viljan hjá barninum og noyða tað at samtykkja tínar áskoðanir. Hann skal gera, sum tú sigur, men hann má hava loyvi til sínar egnu áskoðanir og kenslur um tað.
text: #000030
text: Tú, sum hin vaksni, gongur kanska av röttum út frá, at tú veitst best. Men hetta viljasterka barnið hjá tær hevur sterkan vilja, partvís sum úrslit av sínum rættlæti. Barnið hevur eitt sjónarmið, sum fær tað at standa fast við sítt, og royna at verja okkurt, sum tykist hava týdning fyri tað. Einans við at lurta róliga eftir barninum, og at endurspegla tað, sum barnið sigur, kanst tú skilja, hví barnið mótsigur tær. Tá ið barnið noktar at fara í bað, til dömis, royn tá ódömandi, viðurkennandi og forvitin:
text: #000031
text: ❝ “Eg síggi at tú tímir ikki í bað. Kanst tú siga mær eitt sindur um hví so er”?
text: #000032
text: Tú fært kanska fram í ljósmálað (sum eg fekk við míni trý ára gomlu Alice), at hon er bangin fyri at verða skolað niður í frárenslið, sum Alice í sanginum. Tað ljóðar kanska ikki sannlíkt fyri tær, men hon hevur eina orsök. Og tú finnur ikki útav orsøkini, um tit enda í hornatökum og tú noyðir hana í karið.
text: #000033
text: 10. Al upp við at hava góð viðurskifti við barnið — ongantíð við at revsa tað.
text: #000036
text: Um tú vilt hava barnið at broyta kós, hugsa tá, at tað ræður um at stuðla barninum, heldur enn at noyða tað. Tað er eingin mongd av noyðslu í verðini, ið fær eitt inniliga viljasterkt fólk at lata sær noyðslu lynda. Hinvegin veksur mótstöðan, tí rættlætiskensla teirra letur tey ikki bakka, bara av at verða fyri hóttan.
text: #000037
text: Tess meira tú dystast móti og revsar barn títt, tess meira brýtur tú niður hugin hjá barninum, at varðveita góðu viðurskiftini við teg. Minst til, at börn læra ikki, tá ið tey eru mitt í einum stríði. Sum við okkum öllum, er tað tá at adrenalinið pumpar og læring verður kvett av. So ístaðin fyri at royna at læra frá tær undir slíkum kenslubornum lötum, anda djúpt og fá samband. Um barnið er tungt í huga, hjálp tí tá at lýsa pínuna, bangilsið ella skuffilsið, fyri at fáa kenslurnar at fjara burtur. Síðani verður barnið til reiðar at lurta eftir tær, tá ið tú minnir á, at heima hjá tykkum snakka öll blídliga hvört við annað. (Sjálvandi mást tú vera ein fyrimynd. Barnið fer ikki altíð at gera sum tú sigur, men tað fer altíð, sum frá líður, at gera tað sum tú gert).
text: #000039
text: 11. Vís barninum virðing og innlivan.
text: #000040
text: Tey flestu börnini við sterkum vilja berjast fyri virðing. Um tú vísir teimum tað, er ikki neyðugt hjá teimum at berjast fyri at verja stöðu sína. Og eins og við okkum öllum, hjálpir tað nógv um tey kenna seg vird. Skilir tú sjónarmið hansara, men heldur at hann fer skeivur — hann vil til dömis í superman-skikkju í kirkju og tú heldur ikki tað sömir seg — ber kortini til at vísa honum innlivan og at möta honum á miðjuni, meðan tú setir markið.
text: #000041
text: ❝ "Tær dámar ómetaliga væl hesa skikkjuna og vildi fegin sloppið at vera í henni, ikki so? Men, tá ið vit fara til gudstænastu klæða vit okkum virðuliga, og tí ber ikki til at vera í skikkjuni. Eg veit at tær fer at leingjast at sleppa í hana. Hvat sigur tú til, at vit hava hana við okkum og at tú kanst vera í henni á vegnum heim"?
text: #000042
text: Tilknýti er 80% av uppalingini fyri öll börn, tí ikki fyrr enn tey kenna seg tilknýtt, fara tey at lurta eftir tíni leiðbeining. Hetta er serliga galdandi fyri viljasterk börn. Tá ið viljasterka dóttir mín var 21, segði hon við meg, at um onkur annar hevði alt seg upp, hevði hon kanska verið blivin kriminell. Sjálv haldi eg ikki tað, men hon var sanniliga avbjóðandi sum barn, og mátti ongantíð hóttast. Hon gjördi eftir mínum “mentandi” ráðum, bara av tí at hon elskaði meg og hevði virðing fyri mær. Tilknýti verður altíð munabesti hátturin at ávirka tað viljasterka barnið.
text: #000043
text: Ljóðar hetta sum eftirlátlig foreldraumsorgan? Tað er tað ikki. Tit seta mörkini. Men tey verða sett við virðing fyri sjónarhorninum hjá barninum, sum tá eisini verður meira samstarvshugað. Tað er í grundini ongantíð orsök til at vera keðiligur (um tað)! Sum Dalai Lama segði: “Ver altíð vinaligur, tá ið tað ber til. Tað ber altíð til.”
text: #000044
text: 12 mátar at styrkja barn títt ímóti happing - harímillum happing á netinum
text: #000047
text: Óð? Sissa teg, ikki missa teg!
text: #000048
text: Tá ið illsinnið hjá barni tínum fær öði í teg
text: #000049