text: Karakterir og karakterstigar eru nýggj fyribrigdi, søguliga sæð. Um aldar­skiftið millum 18. og 19. øld verða karakterstigar uppfunnir. Hetta er for­vitnisligt. Hví mundu karakter­stigar koma fram júst um tað mundið? Og hvussu hava teir roynst?
text: #000001
text: Í einari dagbók frá 1785 skrivar rektarin á Yale, at 58 studentar møttu upp til próvtøku; 20 fingu Optimi, 16 fingu Second Optimi, 12 Inferiores, og 10 fingu Pejores. Hetta er kanska fyrstu ferð, at karakterir eru givnir á hægri skúla í USA. Tey latínsku orðini bera brá av samanbering: teir bestu, teir næstbestu, teir verru og teir ringastu.
text: #000002
text: Í 1788 kom fyrsti karakterstigin í Danmark, sum var í 5 stigum: Laudabilis præ ceteris (nógv rós vert); Laudabilis (rós vert); Haud illaudabilis (ikki ikki rós vert); Non Contemnendus (ikki rós vert); 0
text: #000003
text: Thom Hartmann heldur, at tað var ikki av tilvild, at karakterir komu fram um júst hetta mundið. Karakterlíkar skipanir vóru longu gjørdar fyri arbeiðsmenn í verksmiðjum fyri at vita, um vørurnar, teir gjørdu, høvdu tann standard, ið kravdist. Í kjalarvørrinum av ídnaðarkollveltiningini kom karakterkollveltingin í skúlunum.
text: #000005
text: Í 19. øld kom ferð á at gera karakterstigar. Í fyrru helvt av øldini vóru karakterirnir lýsingar ella lýsingarorð. Til dømis kom sokallaði Ug-stigin í Danmark í 1805, og hevði hann 6 stig. Í 1830’unum varð so smátt farið at seta tøl á karakterirnar, og í 1845 vórðu tøl sett á Ug-stigan, sum síðani hevur verið nevndur Ørsted-stigin. Munurin ímillum karakterirnar er progressivur: 1, 2, 4, 8, 16. Um Ug er 100%, Mg 80%, G 60%, Tg 40%, Mdl 20%, og Slet er 0, hevði tann støddfrøðiliga funktiónin sæð soleiðis út:
text: #000006
text: har F(x) er talið fyri karakterin, og x er avrikið í prosentum. Tað merkir, at um tú skuldi halda eitt miðal á til dømis 7, skuldi tú hava tvey Ug fyri viga upp ímóti einum G.
text: #000007
text: Tølini blivu brúkt at rokna miðaltøl, og hugsanin við mununum man hava verið at dumpa tey, sum høvdu eitt Slet ella ov nógv Mdl, hóast tey kundu hava nógvar góðar karakterir. Seinni í øldini vórðu tveir millumkarakterir lagdir ímillum tey 5 gloppini, soleiðis at stigin fekk 16 stig. Í 1943 blivu tveir teir niðastu millumkarakterir tiknir av, soleiðis at stigin hevði 14 stig, og 7 varð lagd afturat øllum karakterum, soleiðis at Ug varð 15, Mg varð 14, og so víðari. Men kravið at standa var eisini 7 hægri, so henda forskjóting hevði sum so ongan týdning. Nógvir føroyingar minnast henda stigan, sum bleiv brúktur her til mitt í 1960’unum.
text: #000008
text: Aðrastaðni í verðini vóru nógvir ymiskir karakterstigar royndir í 19. øld. Síðst í øldini varð ABCDEF-stigin uppfunnin. Mark Durm, ið hevur kannað karakterstigar í søguni, kemur til ta niðurstøðu, at henda søgan er merkt av, at skúlar ella myndugleikar royna seg fram í blindum við trial and error, og spyr, um tað er skilagott (sum eyðvitað er ein leiðandi spurningur).
text: #000009
text: Í 1963 kom 13-stigin, og varð settur í verk árini aftaná, fyrst í realskúlanum og á miðnámi og seinni á hægri námi. Hann var linjubeinur, og tískil øðrvísi enn Ørsted-stigin. Hugsanin er, at 8 er ein ein karakterur í miðjuni, soleiðis at 5 og 11 eru líka langt frá hesi miðju. Í real, student og HH kravdist eitt miðaltal fyri at standa, men eitt eyka krav var tann so­nevnda 13-reglan: Samløgan av tveimum teimum lægstu metunum + miðal­talið av restini skuldi vera minst 13. Í hesari reglu sæst hugsanin frá Ørsted-stiganum aftur, at hevur næmingur ov nógvar lágar karakterir, kunnu nógvir góðir ikki viga upp ímóti. Seinni bleiv 13-reglan tikin av, og kravið fyri at standa á miðnámi varð hækkað úr 5,5 upp í 6,0.
text: #000010
text: Ráðstevna var í Norðurlandahúsinum 25. august 2008. Mentamálaráðið skipaði fyri, og nógvir lærarar vóru og lurtaðu. Ráðstevnan hevði til endamáls at greiða okkum frá, hví vit í Føroyum skuldu hava tann nýggja 7-trinstigan, sum varð settur í verk í Danmark nøkur ár frammanundan. Har vóru fleiri fyrilestrar, og áhoyrarar kundu seta spurningar.
text: #000011
text: Ein førdi fram, at lýsingarnar av karakterum í 13-stiganum vóru óhepnar, og nevndi 10 sum dømi: 10 gives for den udmærkede, men noget rutineprægede præstation (av handa­hógvi merkt avrik). Eg lendi í Vágum í gjár, segði hann, og var fegin um, at flogskiparin hevði eina av handahógvi merkta lending, og ikki fann upp á nakað sjálv­støðugt – ella ørt. Eftir 13-stiganum hevði flogskiparin fingið 10, tí fyri at fáa 11 skal avrikið eisini vera sjálv­støðugt.
text: #000012
text: Henda søgan bleiv so brúkt sum ein av mongum grundgevingum fyri, at 13-stigin ikki longur var tíðarhóskandi. Søgan hevur síðani ofta elvt til kjak á lærarastovum og aðra­staðni. Er hetta so einfalt, sum fyrilesarin vil vera við? Summi føra fram, at næmingar á miðnámi eru ikki flogskiparar, og vit mugu eisini geva høg met fyri tað originala og geniala. Lýsingar av karakterunum í 7-trinstiganum bera brá av, at tað ræður um ikki at gera feilir – í tráð við søguna um lendingina í Vágum.
text: #000013
text: Á somu ráðstevnu greiddi ein annar frá, at 7-trinstigin var neyðugur, tí hann samsvaraði við ECTS-stigan: A, B, C, D, E, Fx, F. Hann fór at gera tað lættari hjá donskum og før­oyskum næmingum at søkja á hægri lærustovnar í øðrum londum, sum ikki skiltu 13-stigan. Ein áhoyrari spurdi, hví 7-trinstigin so var í tølum og ikki bara bókstavum. Svarið var: Det er fordi vi vil kunne regne et gennemsnit. Men hví tey vildu tað, kom hann ikki nærri inn á. Tað svarið hevði eyðvitað verið, at hægri lærustovnar í Dan­mark eru latir, og tíma ikki at lesa miðnámsprógvini hjá umsøkjarum, men lata eitt miðal­tal gera av, um næmingar koma inn á útbúgvingarnar ella ikki. Eins og hjá letinginum William Farish er karakterskipanin ein umbering til at sleppa undan at gera eitt dygdar­gott arbeiði.
text: #000014
text: Ein áhoyrari spurdi, hví tølini í 7-trinstiganum eru so løgin: 12, 10, 7, 4, 02, 00, -3. Hví sigur man ikki bara ein stigi frá 0 til 6 ella frá 1 til 7? Svarið var, at man miðar eftir einum normalbýti, har 7 er miðjan, og so eru tveir karakterir báðumegin 7-talið, og tá eru metini 00 og -3 ikki tald við. Karakterirnir skulu verða býttir soleiðis – í samsvari við ECTS:
text: #000015
text: Talva 2. Karakterbýti í 7-trinstiganum sum intervall.
text: #000016
text: Intervallini ímillum karakterirnar eru ásett út frá hesum prosentum. Men tað skuldi ikki verið neyðugt, tí normalbýti sipar til títtleikan av karakterunum, soleiðis at intervallini kundu verið líka stór, sum víst í myndini niðanfyri. Tískil var spurningurin viðkomandi, hví 7-trinstigin ikki bara var frá 0 til 6 ella frá 1 til 7.
text: #000017
text: Samanbera vit 7-trinstigan við 13-stigan støddfrøðiliga við miðaltølum í huga, fáa vit hesa talvu, har ovara regla er 13-stigin, og niðara regla er 7-trinstigin:
text: #000019
text: Nógvir lærarar hveppa seg við at geva -3, tí sálarfrøðiliga fellur tað fyri bróstið. Men stødd­frøðiliga er -3 ikki verri enn ilt. Ein, sum fær -3 fyri einki at duga, sleppur væl, tá ið hugsað verður um, at 02 í miðal er nóg mikið fyri at lúka prógv; eitt 7-tal kann viga upp ímóti einum -3-tali. Í 13-stiganum skuldi eitt 9-tal til fyri at uppviga eitt 03, og eitt 11-tal var ikki nóg mikið fyri at uppviga eitt 00 í 13-stiganum.
text: #000021
text: Hetta vísir, hvussu høpisleyst tað er at rokna miðaltøl eftir 7-trinstiganum. Tað er at mis­nýta tøl. Miðaltøl eftir 13-stiganum góvu lítla meining, men miðaltøl eftir 7-trin­stiganum geva onga meining.
text: #000022
text: Hyggja vit at karakterstigum í øðrum londum, síggja vit, at teir eru rættiliga ymiskir. Tað er ringt at finna tvey lond við júst sama stiga. Í summum londum eru ikki somu stigar galdandi á miðnámi og hægri námi. Eisini síggja vit, at lond ofta broyta karakterstigar. Í talvu 4 eru nøkur dømi um karakterstigar á miðnámi.
text: #000023
text: Talva 4. Karakterstigar á miðnámi í nøkrum londum í Evropa.
text: #000024
text: Talvan kundi víst fleiri lond, men hetta er nóg mikið fyri at vísa, hvussu ymiskir stigarnir eru í ymsum londum. Til dømis hava hesir stigar millum 5 og 21 trin; og sjálvt stigar við líka nógvum trinum eru truplir at samanbera, tí markið fyri staðið er ikki tað sama. Í summum londum er hetta mark ikki knívskorið, tí tey skilja ímillum at fáa prógv og at sleppa víðari.
text: #000026
text: Sum heild kunnu vit siga, tá ið vit kanna søguna um karakterstigar, og hvussu ymiskir karakterstigar eru í ymiskum londum, at tað er eingin rættur karakterstigi. Øll trilva seg fram í blindum, og hvørja ferð ein nýggjur stigi hevur verið royndur eina tíð, koma at­finningar, og so kemur kanska ein nýggjur stigi, sum heldur ikki er tann rætti.
text: #000027
text: Hava karakterstigarnir verið til nakra nyttu?
text: #000028
text: Hetta kundi bent á, at karakterir og karakterstigar hoyra ikki heima í undirvísing og læring. Karakterstigar hava vit fyri, at tað skal vera lættari hjá skúlum at taka næmingar inn. Karakterstigar eru ikki neyðugir til at gera av, um ein næmingur lýkur prógv. Til tað kann man brúka staðið ella ikki staðið.
text: #000029
text: Eitt er, at karakterir verða brúktir til summativa meting: at skriva endalig prógv, sum næmingurin kann brúka, tá ið hann søkir starv ella søkir inn á víðari út­búgv­ing. Annað er, at karakterir verða brúktir í ólukkumát at meta um avrik hjá næming­um, meðan teir læra. Nógv gransking seinastu 30 árini vísir, at tað er skaðiligt fyri læringina at døma næmingin við einum tali ella bókstavi, meðan hann er í ferð við at læra. Ilt er at skilja, hví vit gera hetta. Ein orsøk er helst, at tað er ringt at sleppa av við gamlar vanar. Ein onnur orsøk er, at tað er ásett við lóg, at vit skulu geva støðu­met í skúlaárinum og ársmet, sjálvt um fakið ikki er endaligt. Ein triðja orsøk er, at næmingarnir vilja hava karakterir fyri at vita, hvar teir flóta, sum tikið verður til.
text: #000030
text: Til hetta síðsta er at siga, at tað er púra óneyðugt at brúka ein karakter at fortelja einum næmingi, hvar hann flýtur. Karakterurin sigur næstan einki. Her er tað aftur letin, sum spøkir. Tað er nógv lættari at skriva eitt tal, enn at seta seg inn í, hvar næmingurin er í læringstilgongdini. Í kjaki við skúlafólk fáa vit, sum mæla til at minka um karaktergeving, skotið í skógvarnar, at tað er leti ikki at tíma at geva karakterir. Hetta er ein tragikomisk grundgeving, tí veruleikin er tað øvugta.
text: #000031
text: Ein sálarfrøðilig orsøk til, at góðir næmingar vilja hava karakterir, er, at teir eru vanir við hetta frá framhaldsdeildini, og teir hava brúk fyri viðurkenning. Tað er eins og rúsevni, sum tey eru blivin bundin at. Sálar­frøðiliga er hetta ikki sunt, tí hetta er ein viðurkenning frá øðrum, sum er treytað av, at ein er betri enn onnur. Tað hevur nógv størri týdning, at ein viðurkennir seg sjálvan, sum ein er.
text: #000032
text: Karakterir geva ikki næmingum djúpt innlit, men fáa teir heldur at læra at endurgeva úr læru­bókum. Karakterir eggja ikki til kritiska hugsan, tí tað telur ikki í einum skúla, sum hevur karakterir sum grundvøll. Heldur ikki stimbra karakterir til størri áhuga fyri faki­num, og teir fremja ikki samstarv, men kapping. Saman við standardiseraðum førleika­málum forða karakterir eisini fyri kreativari hugsan.
text: #000033
text: Karakterir á miðnámi, serliga próvtøkur, mangla validitet og reliabilitet[1], tí vit leggja størri dent á at fáa næmingar at hava ávísa atferð enn at fáa teir at hava veruliga fatan. At hetta skal vera nýtt við 7-trinstiganum, er ikki sann­líkt, men kanska er tað styrkt, tí nú verður beinleiðis skrivað, at tað ræður um ikki at gera mistøk. Í læringini kann tað vera gott at gera feilir og brølarar, sum ein kann læra av. Ein fyrr­verandi næmingur fortaldi mær:
text: #000034
text: Og hetta er ikki eindømi. Næmingar fáa góðar karakterir, men skúlin dumpar.
text: #000036
text: Námsætlanir, sum áseta standardiserað førleikamál, leggja ikki upp til at fáa næmingar at hugsa kreativt ella originalt. Fólk, ið eru øðrvísi, og ikki passa inn í tann standard­iseraða skúlan, fáa ofta vánalig met, hóast tey kunnu hava potentiali til nakað stórt. Summi av teimum, sum klára seg illa í skúlanum (mált í karakterum), lata seg ikki tøla, men standa ímóti. Hetta mót­støðuføri er ein eginleiki, sum ger, at tey koma sær fram seinni. Nógv dømi eru um fólk, sum fingu vánalig met í skúlanum, men seinni gjørdu seg galdandi – eisini í Føroyum. John B. Gurdon (f. 1933) er ein av mongum, sum fingu vánalig met og ummæli á miðnámi. Tá ið hann gekk á Eton Bording School, skrivaði lærarin í Science soleiðis um hann (1949):
text: #000037
text: Avleiðingarnar av hesum ummæli vóru, at hann bleiv flokkaður niðast ímillum teir vána­ligastu næmingarnar í sínum árgangi, og at hann slapp ikki at hava nakað náttúruvísinda­lig fak tey næstu trý árini har á skúlanum. Kortini eydnaðist honum at sleppa inn á University of Oxford, og í 2012 fekk hann Nobel prísin í fysiologi ella medisini.
text: #000039
text: Men onnur, sum fáa vánaligar karakterir, halda, at so eru tey einki verd, og tí loysir seg ikki at royna at blíva til nakað. Fyri tey, sum fáa góðar karakterir á miðnámi, er tað kanska gott, og friður veri við tí. Men fyri tey, sum fáa vánaligar karakterir, og sum harvið missa trúnna á egin evni, eru karakterirnir ein vanlukka. Og samfelagið missir eisini, tí menniskja­lig evni og tilfeingi ikki verða gagnnýtt.
text: #000040
text: Summir lærarar á miðnámi føra fram:
text: #000041
text: Næmingarnir eru komnir á miðnám fyri at fáa eitt atgongumerki til hægri út­búgving, og tað atgongumerkið er at fáa góðar karakterir. Teir eru ikki komnir her fyri at læra, men fyri at fáa góðar karakterir. Soleiðis eru treytirnar, og tað mugu vit liva við.
text: #000042
text: Men mugu vit tað? Skulu vit finna okkum í at vera partur av einari sjúkari skúlaskipan? Aðrastaðni í verðini gera lærarar áhugafeløg, sum stríðast ímóti karaktergeving í skúla­num. Um eingin andøvir ímóti, broytist einki.
text: #000043
text: Spurningurin, um vit skulu hava ein karakterstiga ella ein annan, fyllir nógv. Men veru­leikin er, at tað hevur ikki stórvegis týdning, um ein karakterstigi hevur 5 ella 10 trin. Tað hevur nógv størri týdning, at vit eru tilvitað um, hvussu karaktergeving skaðar og forðar fyri læring, og hvussu hon kann oyðileggja lívið hjá evnaríkum næmingum, sum onkurs­vegna ikki passa inn í skúlaskipanina.
text: #000044
text: Teachers Throwing out Grades Library: 
text: #000047
text: Undervisningsministeriet, Betænkning om indførelse af en ny karakterskala til erstatning af 13-skalaen, november 2004.
text: #000049
text: [1] Sí grein í Miðnámsriti 12, 2017: Hví próvtøkur ikki eru eftirfarandi.
text: #000050