text: Fjølnir hevur í ár sett veðurlagskreppa sum høvuðstema í blaðnum.
text: #000001
text: Veðurlagsbroytingarnar eru longu her. Vit síggja og hoyra næstan dagliga um hitamet og onnur ekstrem veðurfyribrigdi.
text: #000002
text: Nú eru tað tí ikki bara vísindafólk og umhvørvisaktivistar, sum ávara um gongdina og krevja handling.
text: #000003
text: EU hevur sett sær stór mál at minka um útlátið, og Danmark kanska enn størri.
text: #000004
text: Hetta fer óivað at leggja stórt trýst á okkum føroyingar, sum útláta fleiri ferðir so nógv sum danir, í mun til fólkatalið. Serliga kann trýstið á høvuðsvinnuna, fiskivinnuna, fara at kennast tungt, tá ið umhvørvistilvitaðir keyparar fara at aftra seg við at keypa okkara fiskavørur orsaka av ov stórum útláti.
text: #000005
text: Vit vera tí noydd at taka útlát frá fiskiskipum upp til viðgerð og finna loysnir at minka tað.
text: #000006
text: Hesi seinnu, NOx og SOx, ber til at minka munandi um, við ymiskum tekniskum átøkum, og tað verður eisini gjørt.
text: #000008
text: Ofta verður ført fram, at nýggir dieselmotorar eru so nógv reinari enn teir gomlu, dálka minni og hava minni útlát.
text: #000009
text: Jú, teir dálka minni og hava minni útlát av NOx og SOx, men tað er ikki tað, sum er orsøk til veðurlagsbroytingarnar. Tað er harafturímóti CO2 útlátið, og har er minni munur á gomlum og nýggjum dieselmotorum, tí CO2 stendur í beinum lutfalli við oljunýtsluna. Tað er tí onki annað at gera enn at sleppa okkum av við oljufýr og oljubrennandi motorar og í staðin framleiða orku á annan hátt uttan CO2 útlát.
text: #000010
text: Tað vísir seg at bera væl til at framleiða el-orku burðardygt úr fjallavatni, vindi, sjóvarfalli og sólarljósi, og er hetta enntá bíligari enn orka úr fossilum brennievnum.
text: #000011
text: El-orka, framleidd á henda hátt, er sostatt eitt upplagt alternativ til orku úr fossilum brennievni, men tað er tó ein stórur trupulleiki við el-orkuni - hon er ikki løtt at goyma. Battarí er mest brúkta el-goymsla, men hesi er bæði dýr, tung og hava lutfalsliga stutta livitíð. El-orka er tískil ikki væl egnað, har orka í stórum nøgdum skal goymast, sum til dømis umborð á skipi. Er talan um smærri ferjur, sum sigla stuttar teinar, har til ber at løða tíðum, er el-orka tó ein rættuliga góð loysn, tí el-motorarnir eru bæði effektivir, rakstrartryggir og ljóðleysir.
text: #000012
text: Smærri arbeiðsbátar í alivinnuni, útróðrarbátar og smærru ferjurnar í Føroyum, sum øll liggja inni hvørja nátt, kundu saktans nýtt el-orku. Um ikki fult út beinan vegin so lutvíst – hybrid – inntil battaríini eru meira ment.
text: #000013
text: Verri er vorðið við fiskiskipunum, bæði teimum á heimaleiðunum, ísfiskaskipini og langfaraskipini. El-orka kemur ikki uppá tal, so her mugu nýggj brennievni til. Hesi brennievni og teir motorar, sum skulu brenna tey, eru enn á royndarstigi, so tað ganga nokk nøkur ár til bæði motorar og brennievni eru tøk á einum vanligum marknaði, eins og dieselmotorar og dieselolja eru tað í dag.
text: #000014
text: Tað sýnist sum vetni (brint) er best egnaða brennievnið til forbrenningsmotorar, men vetni er eitt loftevni, sum er ringt at goyma i størri nøgdum. Antin skal tað kølast niður á –254 stig celsius, ella skal tað setast undir øgiligt trýst, har 300- og 700 bar er tað mest vanliga. Hetta verður trupult at hava við at gera umborð á skipi.
text: #000015
text: Stórar vindmyllulundir hava í mongum føri nógva avlopsorku, sum kann nýtast at gera vetni burtur úr vatni við elektrolysu. Vetni kann síðani bindast við nitrogen, sum fæst úr luftini, ella koltvíiltu, sum fæst úr biomassa (lívrunnum evnum), og harvið fæst ammoniakk ella metanol burturúr. Ammoniakk hevur onki koltvíiltuútlát, tá ið tað verður brent. Metanol letur somu koltvíiltu út, sum framleiðslan bindur í brennievnið úr biomassa, og verður tí roknað fyri at vera neutralt.
text: #000017
text: Motorar til slík brennievni eru longu á marknaðinum í ávísum avmarkaðum støddum, og arbeitt verður áhaldandi við framleiðslu av brennievnum. Stórar fyritøkur sum Mærsk seta nógv av til gransking og framleiðslu á hesum øki, og munnu hesar fyritøkur ikki eisini onkursvegna fara at eiga fyrsta rætt til nýggju brennievnini, so leingi útboðið langt frá mettar tørvin?
text: #000018
text: At okkara fiskiskipafloti er gamal og harðliga trongir til endurnýggjan, júst í hesum tíðum við so stórum og alsamt vaksandi krøvum um grønar loysnir, er tí ein stórur trupulleiki, sum vit eiga at taka í størsta álvara.
text: #000021
text: Júst í hesum døgum hevur verið skipað fyri ráðstevnu um framtíðar føroyska fiskivinnu, har nógv hevur verið gjørt burturúr MSC góðkenning, ein skjalfestan av burðardygd. Men man ikki útlát skjótt fara at viga tungt í eini MSC góðkenning, og hvussu verður tá vorðið hjá okkum?
text: #000022
text: Í løtuni eru seks nýggj skip í gerð og á veg inn í flotan, tvey uppsjóvarskip og trý verksmiðjuskip. Tey skipini, sum fara úr flotanum fyri hesi nýggju, hava høvuðsmotorar við samanlagt 22.270 kW, meðan tey nýggju hava samanlagt 34.680 kW. Ein meiri enn helvtarøking, og tað vil siga nærum líka stór øking í CO2 útláti.
text: #000023
text: Onkur vil kanska halda, at hetta eru effektivari skip enn tey gomlu, og kunnu fiska somu kvotur við minni útláti.
text: #000024
text: Sannroyndin er tó ein onnur, tí størri skip við størri motorum brenna altíð meira. Og grønlendingar, sum longu hava skift stóran part av sínum verksmiðjutrolaraflota, hava longu sæð, at oljunýtslan er nógv vaksin.
text: #000025
text: Tað vil, við øðrum orðum, siga, at okkara fyrsta stig viðvíkjandi endurnýggjan av fiskiskipaflotanum er eitt stórt stig skeivan vegin, tá ið tað kemur til útlát. Tað er ikki at rokna sum burðardygt og fer helst at ávirka okkara MSC góðkenningar í framtíðini. Hesi nýggju skip koma, um tey gerast eins gomul sum tey skipini, ið tey avloysa, at sigla líka inn í 2050’ini, tá ið alt vakstrargassútlát í heiminum skal vera burtur.
text: #000026
text: Tað finnast ongar lættar loysnir í dag, og tað mátti Bakkafrost sanna, nú nýtt stórt brunnskip verður smíðað. Framsøknu ætlanirnar við gassmotorum, ið møguliga kundu brenna biogass, framleitt hjá Førka úr laksaslógvi og neytamykju, bóru ikki á mál. Tað gjørdist ov trupult og dýrt, sum umstøðurnar eru í Føroyum.
text: #000027
text: Brunnskipið er tó innrættað soleiðis, at tað væl ber til at skifta til grønar skipanir, tá ið tær verða tøkar á marknaðinum. Alt er el-drivið umborð, eisini eru høvuðsmotorarnir elektriskir, og tey fimm dieselaggregatini, sum veita streym, standa í dekshúsi á yvirdekkinum, har tey lættliga kunnu skiftast, uttan aðrar broytingar í skipinum. Omaná dekshúsinum er pláss fyri átta 20-fóts bingjum til brennievni, um tað til dømis verður í gassformi.
text: #000028
text: Skipið hevur eisini battarískipan og 10 kV háspenningslandsamband, so tað við kai á Glyvrum kann verða rikið við streymi frá SEV, meðan 1000 tons av livandi laksi eru umborð. Battaríini verða annars brúkt til at javna millum dieselaggregatini, sum tí altíð koyra við optimalari last.
text: #000029
text: Hetta bara fyri at nevna, at tað í ávísan mun ber til at fyrireika seg, hóast endaligu grønu loysnirnar fyri skipini ikki finnast á vanliga marknaðinum enn.
text: #000030
text: Neyvan verða tey framleidd í Føroyum, tí tað skal helst gerast í stórari mongd fyri at halda kostnaðinum niðri. Men vit mugu tó hava eitt infrakervi, so brennievnini verða tøk hjá skipum at bunkra í fleiri støðum í landinum.
text: #000032
text: Jú, avgjørt standa stórar avbjóðingar fyri framman at minka útláti í okkara høvuðsvinnu. .
text: #000033
text: Havborg (2650 kW) og omanfyri nýggja skipið
  (7320 kW), sum kemur í staðin.
text: #000034
text: Gadus (3000 kW) og omanfyri nýggja skipið
  (7320 kW), sum kemur í staðin.
text: #000035
text: Akraberg (3700 kW) og omanfyri nýggja skipið
  (5400 kW), sum kemur í staðin.
text: #000036
text: Christian (4920 kW) og omanfyri nýggja skipið
  (7320 kW), sum kemur í staðin.
text: #000037