text: Hvar vóru sálarfrøðingarnir, sum kundu siga okkum, hvussu sosial avbyrging fór at ávirka okkara sárbærastu? Hvar vóru búskaparfrøðingarnir, sum skuldu kravt eina kostnaðar-fyrimunar-greining? Hvar vóru etisku ráðini, sum skuldu kravt eina hóskandi javnvág millum fyribyrgjandi tiltøk øðrumegin og mannarættindi hinumegin? Ella filosoffarnir, sum kundu viðgjørt vandarnar við eitt nú at sundurskilja lívið frá tí livandi? Hesi sjónarhorn hava ikki minni týdning enn smittufrøðiligu sjónarhornini, hvussu vit best tálma smittu.
text: #000001
text: Henda spurning viðgeri eg í bókini Blindsight is 2020, sum júst er útgivin á Brownstone Institute. Bókin er sprottin úr míni djúpu stúran fyri niðurlæsingunum, serloyvunum og tí, ið eg kalli kovid-mentan. Tað gleðir meg, at eg kann siga eitt sindur um bókina her í Brownstone-umhvørvinum.
text: #000003
text: Hvar eru sálarfrøðingarnir, sum kunnu siga okkum, hvussu sosial avbyrging fer at ávirka tey sárbærastu okkara millum, bæði ung og gomul? Hvar eru búskaparfrøðingarnir, sum skuldu kravt eina kostnaðar-fyrimunar-greining? Hvar eru etisku ráðini, sum skuldu funnið eina hóskiliga javnvág millum fyribyrgjandi tiltøk øðrumegin og mannarættindi hinumegin? Ella filosoffarnir, sum kundu viðgjørt tey allarstørstu málini, eitt nú vandarnar við at sundurskilja lívið frá tí livandi?
text: #000005
text: Hesi sjónarhorn, sum hava verið so lítið frammi í kovid-orðaskiftinum, hava ikki minni at týða enn epidemiologiska sjónarhornið. Ein ungur mannarættindasakførari kann geva okkum lut í sínum djúpa innliti í pandemi’ir, eins væl og ein gamal filosoffur. Ella ein høvundur, sum skrivar slóðbrótandi fagurbókmentir. Eg rendi meg í hesa vitan í blaðgreinum, akademiskum ritum, poddvørpum og aðrastaðni, og eg helt tað vera týdningarmikið at savna alt á einum stað.
text: #000006
text: Tí umfatar bókin 46 ymiskar teinkjarar, ikki bara vísindafólk og læknar, men filosoffar, siðfrøðingar, búskaparfrøðingar, politikarar, sakførarar, høvundar, tónleikarar og eisini ein skemtara og ein prest. Ein bók kann bara vera so og so long, og tí noyddist eg at velja fleiri týdningarmikil fólk frá – granskarar og vísindafólk, sum ótroyttiliga halda á við at mótarbeiða órímiligheitunum og blindu blettunum frá kovid-tíðini.
text: #000007
text: Støðutakanin í bókini er, at ein pandemi er ikki bara ein vísindaligur, men eisini ein menniskjaligur trupulleiki. Tað vísir seg eisini, at nógv vísindafólk halda tað sama. “Vit hava handfarið nýggja koronavirusið alt ov nógv eftir epidemiologiskum leisti,” sigur Mark Woolhouse í bókini The Year The World Went Mad. Woolhouse er professari í smittusjúku-epidemiologi við universitetið í Edinburgh og er ein teirra, sum fær pláss í bókini. Woolhouse er eins ráðaleysur og eg av hesi undarligu og sjónsku fráveru av sálarfrøðiligu, mannarættindarligu og búskaparligu sjónarmiðunum. “Vit epidemiologar fingu uppaftur og uppaftur at vita, at tað vóru onnur, sum skuldu taka sær av hesum viðurskiftum,” skrivar hann. “Men hvørji onnur? Einki varð nakrantíð almannakunngjørt.”
text: #000009
text: Eg skrivi um heilsu og læknafrøði, og eg samstarvi við læknar flestu dagar í vikuni, og eg havi djúpa virðing fyri vísindi. Men vísindi einsamalt kann ikki stýra pandemipolitikki. Stjørnin í Bretlandi skilti hetta í undan-kovid-tíðarskeiðnum. “Áðrenn kovid høvdu vit eina nógv rúmsáttari uppfatan av, hvussu vit skuldu handfara eina pandemi,” segði bretski medisinski samfelagsfrøðingurin Robert Dingwall – ein annar av teim 46 útvaldu í bókini – í eini samrøðu við meg. “Okkara whole-government-hugburður, har vit uppfataðu pandemi’ir sum eina hóttan móti samfelagnum heldur enn eina hóttan móti almennu heilsuni, var høgt í metum í Europa.”
text: #000010
text: At stýra eini pandemi snýr seg ikki bara um at temja eitt virus, men um at leiða menniskjuni gjøgnum eina ógvusliga samfelagsbroyting. Eina broyting, sum hóttir ikki bara lív, men eisini lívsgrundarlag. Ikki bara lungnaheilsuna, men eisini sálarligu heilsuna. Ikki bara hjartaslátturin, men eisini vónir og dreymar. Tað snýr seg um at finna javnvágina millum kollektivar atgerðir og einstaklingavirksemi. Tað snýr seg um at virða, at øll ikki hava sama førleika ella sama yvirskot til at navigera í almennu heilsuleiðbeiningunum – hesi fyrilit, sum vórðu tveitt fyri borð, tá ið kovid kom.
text: #000011
text: Epidemiologar vita um farsóttir. Serkøn í almennari heilsu vita um almenna heilsu. Men eingin av teimum veit meira um samfelagið ella menniskjalyndið enn øll tey vitugu fólkini frá øðrum vísindagreinum ella enntá “vanlig fólk”.
text: #000012
text: At lata fók doyggja í einsemi sampakkar ivaleyst væl við málið at forða smittuspjaðing, men tað merkir ikki, at tað tænir einum “hægri endamáli”, hvat so tann vendingin man merkja. Filosoffurin Samantha Godwin á Yale universitetinum skrivaði í einum tviti í 2021: “Uttan at vit hava havt nakað týðandi orðaskifti, hava vit í felag góðtikið ta ideologisku sannføring, at tað felags besta er tað sama sum minst møgulig kovid-smitta, men vit hava ikki hugsað um ella viðurkent fylgiskaðarnar, sum standast av hesum tiltøkum.”
text: #000014
text: Í fjølmiðla-meginrákinum hevur kovid-handritið stutt og greitt skúgva slík tíðindi til viks. Eg skrivaði bókina, so at gløggskygd fólk sum hesi skuldu fáa fremsta pláss.
text: #000015
text: Í ráðandi miðlasøguni verður virusið sett fram sum fíggindin í einum gongustjørnukríggi – ein fíggindi, sum vit mugu berjast ímóti til tann beiska enda, ið hvussu nógv tað kemur at kosta okkum. Tað øvugta sjónarmiðið uppfatar kovid sum ein gest, sum, hóast hann ikki er beinleiðis vælkomin, so er hann komin fyri at vera, og tí noyðast vit at finna ein máta, har vit kunnu liva við hesum gesti, uttan at vit oyðileggja okkara sosiala bygnað.
text: #000016
text: Í bókin Gone Viral kallar Justin Hart tey, sum taka undir við fyrra sjónarmiði, Opinberingartoymið, og tey, sum taka undir við seinna sjónarmiðinum, Veruleikatoymið.
text: #000017
text: Bókin fylgir seinna sjónarmiðinum: vit kunnu minka um vandan, men vit kunnu ikki fáa hann burtur, og at býta klótuna við koronavirusið og samstundis varðveita menniskjansskap okkara, merkir, at vit góðtaka henda veruleika.
text: #000018
text: “Tú orkar bara at avnokta veruleikan í eina ávísa tíð, áðrenn tú missir kreftirnar til at halda sjónleikin gangandi,” sigur Heidi Buxton, framúrskarandi sjúkrasystirin úr Colorado, sum gjøgnumgekk handritið til bókina, áðrenn hon kom út. “Verðin er nógv nærri við Veruliga Normalin 2019, enn hon er við Nýggja Normalin 2020, og tað er fyri ein stóran part av tí, at tað, sum kovidianararnir ætlaðu, er bæði logistiskt og psykologiskt ógjørligt.” Við øðrum orðum, pandemipolitikkur má virða mannalyndið – hetta sjónarmiðið hava fleiri greinaskrivarar í bókini sett fram.
text: #000019
text: Eingin bók kann fevna um alt. Eg havi stóra virðing fyri granskarum, sum halda á at kanna, hvaðani virusið stavar, bráðfeingis viðgerð og hjáárin av vaksinum, men boðskapurin í Blindsight is 2020 er ein annar. Ymisku røddirnar, ið fáa ljóð, varpa ljós á ræðsluna og dáragerðirnar, sum settu ferð á kovid-tilgongdina, og koma við uppskotum um eina skilabetri leið framá.
text: #000021
text: Bókin fæst hjá Amazon í prentaðum líki og sum e-bók. Um ikki so leingi fer Brownstone at leggja nøkur brot úr bókini út.
text: #000022
text: Høvundin Gabrielle Bauer fæst við at skriva bøkur, greinar og kliniskt tilfar til starvsfólk í heilsuverkinum. Hon hevur fingið seks tjóðarheiðurslønir fyri journalistiskt arbeiði viðvíkjandi heilsu. Hon hevur skrivað tvær bøkur – Tokyo, my Everest, samvinnari av The Canada-Japan Book Prize, og Waltzing the Tango, sum var finalistur í The Edna Staebler creative nonfiction award – og arbeiðir í løtuni við tveimum bókum afturat.
text: #000023
text: Hendan greinin er endurgivin við loyvi frá Brownstone Institute har hon var givin út hin 30.01.2023 undir heitinum:
text: #000024
text: Vinarliga broyt tínar kennifíla - og privatlívsstillingar fyri at síggja hetta innihald Stillingar av farsporum
text: #000025
text: Her er samrøðan við professor Glenn Diesen í fullum líki
text: #000031