text: Rotta er eitt gnagdjór t.v.s. eitt súgdjór við hvøssum framtonnum, sum veksa alt lívið og finnast tað á leið 60 ymiskt rottusløg kring allan heimin. Í Føroyum eru vit nervað av tí brúnu rottuni (Rattus norvegiscus).
text: #000001
text: Rotta er eitt skaðadjór, sum ger óbótaligan skaða á okkara náttúru, serliga okkara fuglalív. Rotta kann gnaga gjøgnum alt, sum er bleytari enn jarn. Rotta ger tískil stórar skaðar á materiel virðir, eitt nú ravmagnsbúnað og spillivatnskipan. Harafturat er rotta ein smittuberi, sum berur sjúkur millum menniskju, millum djór, men eisini djór til menniskja. Hetta eru høvuðsorsøkirnar til at rotta verður týnd.
text: #000002
text: Á hesi síðu kanst tú lesa meira um rottu, tekin um rottu og hvat tú skal gera um tú sær eina rottu.
text: #000003
text: Tann brúna rottan er í miðal 40 cm long, harav eru uml. 17 cm hali og hon vigar millum 200–350 gram. Pelsurin er brúnur ella grábrúnur á liti, meðan hon um búkin ber ljósari lit, hvítt ella grátt tónað. Halin er langur, ljósur og næstan berur, tó ber til síggja grov svørt hár á halanum. Tann brúna rottan verður kynsbúgvin tá hon er millum 8-12 vikur gomul, hon leggur 2-7 ferð árliga og fær einar 8-10 ungar hvørja ferð.
text: #000004
text: Tann brúna rottan dugir væl at laga seg eftir umstøðunum, er sera forvitin, men eisini varin og illtrúgvin. Júst hesir eginleikar hjálpa rottuni at yvirliva og gera eisini hana ómetaliga torføra at týna. Tískil er umráðandi, at kommunur hava eina vælskipaða rottutýning, og hvørs starvsfólk hava eina holla vitan um fyribyrging og týning av rottu. Allir borgarar mugu samstundis gera sítt fyri at fyribyrgja, at rotta støðast á sínum ognum.
text: #000005
text: 1. Skarn eftir rottu – Rottulortar eru størri enn músalortar, umleið 15-20 mm langir, 5-6 mm tjúkkir.
text: #000006
text: 2. Ringur luktur – Har rotta er, luktar ofta illa, eins og av kloakk
text: #000007
text: 3. Gnagað hol – Rottur gnaga sær hol gjøgnum gólv, veggir og annað, og holini eru ofta rund. Rotta kann gnaga hol á evni bleytari enn jarn
text: #000008
text: 4. Grivin hol – Hol í túninum, eitt nú inni við grundina, við ristir ella rør, kunnu vera tekin um, at rotta hevur grivið har og máað undan.
text: #000009
text: Ein rotta kann leypa umleið 70 cm upp.Ein rotta kann grava og gnaga seg gjøgnum alt, sum er bleytari enn jarn.Ein rotta er sera smidlig og sleppur gjøgnum hol, sum eru so smá sum 2 cm í tvørmáti.Ein rotta kann grava seg 50 cm niður í lendið.
text: #000011
text: Rottur eta alt, frá fuglafræ til seyðasparl.
text: #000012
text: Lat ikki matleivdir liggja úti. Gevur tú fuglum, so gev bert so mikið sum teir eta eftir einari løtu.
text: #000013
text: Tá seyður ella onnur djór verað fóðrað, skal fóðrið ikki sløðast um økið og verða uppi hvørja ferð givið verður.
text: #000014
text: Fóður, sum verður goymt í úthúsum, skal vera í lufttøttum ílati, so rottan ikki fær tevið av tí.
text: #000015
text: Lat ikki órudd liggjandi uttanfyri, sum rottan kann reiðrast í.
text: #000017
text: Tett øll hol í veggjum og múrum. Hav eftirlit við, at ristir, rør og annað er heilt, og at tað ikki gloppar rundan um hesi støð.
text: #000018
text: Vit hava øll skyldu at boða frá rottu. Kommunan eigur ábyrgdina at týna rottu. Tí skal kommunan hava fráboðanina sum skjótast, so týningin kann setast í verk.
text: #000019
text: Kommunan eigur uppgávuna at týna rottu.
text: #000022
text: Í teimum oyggjunum, har rotta er, ræður um at gera tað so óliviligt fyri tær sum gjørligt. Rotta trívist, har hon hevur føði og goymistøð.
text: #000023
text: Aktingarfólkið kannar, hví rotta er á staðnum. Eru slóðir og hol? Hvar fær rottan føðslu og hvar er búgvið.
text: #000024
text: Umráðandi er, at kommunurnar halda seg til tey vanligu rottueitrini, sum innihalda cholecalciferol, coumatetralyl ella chlorophacinon. Eitt nú hesi rottueitur:
text: #000031
text: Umframt rottueitur, ber eisini til at bíleggja aðrar vørur, sum millum annað verða brúktar til yvirvøku. Eitt nú Detex Blox og Provoke lokkingarmat.
text: #000033
text: At halda rottu burtur úr teimum oyggjum, hagar hon enn ikki er komin, hevur sera stóran týdning fyri náttúruna, ikki minst fyri fuglalívið. Rotta legst í fuglabjørg og fuglabøli og etur eggini. Hon kann gera óbótaligan skaða á fuglastovnarnar, sleppur hon framat.
text: #000035
text: Størsti vandin fyri spjaðing av rottu til rottufríu oyggjarnar er flutningur av vøru og fóðri.
text: #000036
text: Flutningsfeløg og onnur, sum flyta frakt og vøru millum oyggjarnar, hava skyldu at tryggja, at vøra, sum tey flyta, ikki hevur rottu við sær. Hetta verður millum anna gjørt við at fylgja mannagongd sum umhvørvisstovan hevur ment, um hvussu vøra verður pakkað og merkt við serligum merkiseðli
text: #000037
text: Fyritøkur, sum flyta inn fóður til Føroyar, skulu tryggja sær, at henda vøran ikki ber rottu við sær, og skulu pakka vøruna av nýggjum, eftir at hon er komin til landið, um ivamál kann vera um, at rotta kann goyma seg í vøruni.
text: #000038
text: Vøra, sum verður flutt millum oyggjar, skal vera í heilum posa, t.v.s. at ásettir fóðursekkir skulu ikki flytast til rottufríar oyggjar.
text: #000039
text: Alifeløg hava skyldu at tryggja, at fóðurflutningur til rottufríar oyggjar ikki ber rottu við sær, og tey eiga at kunna síni starvsfólk um teirra skyldur viðvíkjandi flutningi til rottufríar oyggjar.
text: #000040
text: Fyri at økja um trygdina fyri, at vøra, sum kemur til rottufríar oyggjar, ikki er fongd við rottu, hevur Umhvørvisstovan heitt á virkir, heilsølur og handlar, um at fylgja hesi mannagongd, tá vøra verður pakkað og merkja hana við serligum merkiseðli.
text: #000042
text: Mannagongd tá vøra verður send til rottufría oyggj
text: #000043
text: 1. Kanna vøruna væl (Visuell inspektión. Er tekn um rottu? Er hol á vøru?).
text: #000044
text: 2. Pakka vøruna við plastfoliu, soleiðis, at øll vøran er dekkað (eisini platturin, so rotta ikki sleppur inn undir plattin).
text: #000045
text: 3. Fyll út merkiseðilin ”Eftirlit við vøru til rottufríar oyggjar”
text: #000046
text: 4. Set merkiseðilin á innpakkaðu vøruna.
text: #000048
text: 5. Pakka vøruna sama dag, sum hon verður send.
text: #000049
text: 6. Vøran skal í størst møguligan mun standa innandura til hon verður send.
text: #000050
text: 9. Um móttakarin varnast, at vøran ikki er heil og óskalað, eigur móttakarin at kanna vøruna serliga væl, ella senda hana aftur til sendaran.
text: #000053
text: Tá vøran kemur fram til móttakarin, gevur merkiseðilin ávísa trygd fyri, at serligt ansi er tikið, tá vøran varð pakkað og í sambandi við flutning.
text: #000060
text: Tað hevur sera stóran týdning at fyribyrgja, at rotta fær fótin fyri seg á hesum oyggjum. Kemur rotta til hesar oyggjar, verður tað til óbótaligan skaða fyri fuglastovnarnar.
text: #000063
text: § 7, stk. 1 Øll, sum flyta fólk, fæ ella farm til rottufría oyggj, skulu tryggja, at rotta ikki verður flutt við teimum út á rottufría oyggj.
text: #000065
text: § 7, stk. 4. Virki, heilsølur, handlar o.o., ið senda vørur til rottufría oyggj, skulu tryggja sær, at vøran ikki er fongd við rottu, og at vøran er pakkað og goymd soleiðis, at rotta ikki kann sleppa framat.
text: #000066
text: Skeið um at fyribyrgja og týna rottu
text: #000067
text: Fyri at fyribyrgja og týna rottu, er neyðugt at hava holla vitan um rottu, rottueitur, fellur o.a., og er ætlanin at tey, sum arbeiða við at fyribyrgja og týna rottu, skulu verða løggildað. Fyri at fáa løggilding er tað ein treyt at hava luttikið á skeiðinum ella samsvarandi skeiði í eitt nú Danmark.
text: #000070
text: Ann-Charlotte Heiberg, sum fer at undirvísa á skeiðnum, er millum fremstu donsku serføðingar á økinum. Ann-Charlotte hevur breiða vitan um m.a. lívfrøði og atburð hjá rottu, eitur og mótstøðuføri og fyribyrging og týning av rottu. Síðani 2004 hevur Ann-Charlotte Heiberg verið undirvísari og skeiðsleiðari á løggildingarskeiði í rottutýning hjá Miljøstyrelsen í Danmark.
text: #000074
text: Á skeiðinum leggja vit dent á hesi evnini:
text: #000075
text: Lóggáva sum hevur samband við rottu
text: #000076
text: • Lívfrøði hjá rottu og mús– eitt nú lívsháttur og vanar v.m.
text: #000077
text: • Fyribyrging og týning av rottu í bygdum og óbygdum økjum
text: #000078
text: • Rottu- og músaeitur, nýtsla og virknaður
text: #000079
text: • Hvussu skal týnarin ansa eftir sær sjálvum
text: #000081
text: • Smittuvandi frá rottu og mús
text: #000082
text: • Skráseting av fráboðanum, uppfylging, átøk at fyribyrgja og týna rottu í kommununi
text: #000083
text: Fyri at fyribyrgja og týna rottu, er neyðugt at hava holla vitan um rottu, rottueitur, fellur o.a. Ætlanin er, at aktingarfólk o.o., sum arbeiða við at fyribyrgja og týna rottu, skulu verða løggildað, eins og í londum kring okkum.
text: #000084
text: Skeiðið endar við próvtøku. Fyri at verða løggildur rottutýnari, er neyðugt at standa próvtøkuna.
text: #000086
text: MatrikulLand- og sjókortLandsfólkayvirlit og navnamálTinglýsingElveitingareftirlit
text: #000090