text: Jagstranin av Julian Assange er grundað á politisk motiv, og er ætlað sum ávaring til onnur, ið kunnu hugsast at farið undir at avdúka krígsbrotsverk hjá USA. Verður hann útflýggjaður og dømdur fyri sítt útgávuvirksemi, fær tað grundleggjandi og víðgongdar avleiðingar fyri miðlafólk um allan heim.
text: #000001
text: Felagsskapir fyri fólkaræði og mannarættindum skipa fyri “rættargongd”
text: #000002
text: Fyri einari góðari viku síðani, 20. januar 2023, varð skipað fyri einum sokallaðum “Belmarsh Tribunal” á fjóðra sinni - hesa ferð í Washington D.C.
text: #000003
text: Átakið er íblást av einum líknandi “dómstóli,” sum í 1966 varð skipaður við umboðum fyri 18 lond, sum savnaðust við vitnisburðum um krígsbrotsverk framd av USA undir krígnum í Vietnam - eftirsum eingin altjóða myndugleiki fanst, sum kundi átaka sær leiklutin at seta USA til svars fyri sínar misgerðir. Belmarsh dómstólurin ber fram vitnisfrágreiðingar frá serfrøðingum á ymsum økjum; miðlafólk, varskógvarar, sakførarar, útgevarar og tinglimir úr fleiri londum fáa orðið um feskan ágang á pressufrælsi og talufrælsi.
text: #000004
text: Vestanlond forfylgja eisini miðlafólki, sum avdúka krígsbrotsverk
text: #000005
text: Felagsskapirnir, sum skipa fyri hesum nýggja dómstólinum, eru Progressive International og the Wau Holland Foundation, og aðalmál teirra er at varpa ljós á vaksandi ágangin á miðlafólk víða um heim, bæði journalistar og útgevarar, sum ditta sær at avdúka slíkt, ið kemur illa við hjá valdshavarunum. Vit hoyra dagliga um “vesturlendsk virðir” og um, hvussu vit mugu standa saman um okkara dýrabæra frælsi - men fá geva sær far um, at vit eisini í okkara parti av heiminum forfylgja miðlafólki grundað á politisk motiv, enntá í ein mun, sum inniber píning og hóttan av lívinum. Kendasta, men kortini merkiliga burturtagda dømið um hetta, er málið um Julian Assange, australska stovnaran av Wikileaks, sum í 12 ár hevur verið fyri miðvísari atsókn frá fýra statum: Svøríki, Bretlandi, Ekvador og USA. Assange situr í løtuni á fjórða ári avbyrgdur í strangasta fongslinum í Bretlandi, Belmarsh, og bíðar eftir møguliga at verða útflýggjaður til dóms í USA, har hann kann fáa upp í 175 ár í fongsli sambært ákærunum móti honum.
text: #000006
text: Belmarsh dómstólurin er ein roynd at varpa ljós á málið hjá Assange og at seta tað í rættan samanhang. Hesaferð var rætturin settur í somu hølum, sum Assange sýndi skelkandi upptøkuna “collateral murder” í 2010; upptøkur, sum amerikanski herurin sjálvur stóð fyri, men hevði noktað at útflýggjað til tey, ið royndu at uppklára hendingarnar, sum fóru fram í Irak 12. juli 2007. Upptøkurnar eru gjørdar úr hernaðartyrlum, ið fáast við sín “dagliga gerning,” sum eftir øllum at døma inniber óneyðug dráp á civilfólk (harímillum eisini børn) og journalistar. Í fleiri førum hoyrast hermenninir stuttleika sær óført og flenna hart, meðan særd royna at krúpa undan teimum. Upptøkan elvdi, sum vera man, til mikla øsing, og tað var eyðsýnt, at talan var um krígsbrotsverk, men eingin av teimum, ið framdu morðini, er ákærdur fyri nakað. Assange skal harafturímóti standa til svars fyri amerikanskum myndugleikum, hóast hann ikki er amerikanari, og hóast hansara leiklutur er tann hjá boðberanum – og hóast tað, hann hevur borið boð um, er staðfest sum satt.
text: #000007
text: Vitnisburður og niðurstøður á Belmarsh dómstólinum
text: #000008
text: Á tiltakinum 20. januar varð dentur lagdur á samanhangin millum hugtøkini “frælsi” og “rættindi”. Pressufrælsi og talufrælsi eru so umráðandi, tí tey tryggja fólkinum rættindi til innlit, rættindi til sannleikan um, hvat okkara stjórnir seta í verk, sum aftur er grundarlagið undir veruligum fólkaræði. Tí er tað, sum fer fram í løtuni, sera álvarsamt og ein sorgarleikur, ikki bara fyri Assange og familju hansara, men fyri framtíðina hjá frælsu miðlunum í síni heild.
text: #000009
text: Fleiri bóru hetta málið saman við Watergate gøluna og søgdu, at frælsu miðlarnir hava ikki staðið fyri størri hóttan enn tað sama higartil. Ben Wisner hevði hug at gera gjøldur burturúr, at eitt av ákærupunktunum móti Assange snýr seg um “samansvørjing”: “Sjálvandi er talan um samansvørjing - tú kanst ikki gera veruligan journalistik uttan okkurt slag av samansvørjing, um tú skalt avdúka sannleikar um tað, ið valdshavarar ynskja skal dyljast.” Wisner nevndi píningina, sum fór fram í Abu Ghraib, sum dømi um loyndarmál, ið ongantíð varð komið fram uttan “samansvørjing” við varskógvarar.
text: #000010
text: Vandar við at taka “tryggleika” fram um pressufrælsi
text: #000011
text: Jeffrey Sterling, sum er fyrrverandi starvsfólk í CIA, og sum hevur verið ákærdur eftir somu lóg, sum ætlanin er at ákæra Assange eftir, vísti á, hvussu tos um “tryggleika” verður brúkt til at staðfesta og styrkja verandi myndugleika, eisini har hesin ger seg inn á grundleggjandi mannarættindi. Hann endurgav Martin Luther King, sum ávaraði ímóti blint at halda lógir, tá hann segði, at “one has the obligation to break unjust law!” Sterling endaði við at siga, at eingin okkara kann siga seg vera frælsan, so leingi sum Assange er fongslaður.
text: #000012
text: Fleiri tóku fram, at fólkaræðið er viðbrekið og krevur støðuga verju - ikki minst frá einari fríari pressu. Stefania Maurizi, italskur journalistur frá La Republica, dró fram brotsgerðir framdar av statum, og brúkti hugtakið “the point of no return” á leiðini til fascismu um løtuna, tá farið verður undir at gera seg inn á pressufrælsið. Hetta frælsi er tað, sum ger munin á totalitera statinum mótvegis tí demokratiska.
text: #000013
text: Skal pressan veita stjórnum arbeiðsfrið til skitið arbeiði?
text: #000014
text: Jeremy Corbyn segði, at Assange er fongslaður fyri at siga sannleikan um, hvat stjórnir gera og ikki ynskja, at almenningurin skal vita av. Tøgnin um viðferðina, Assange fær, og tað hann hevur avdúkað um okkara leiðarar, ger, at fólkaræðið sum heild viknar, meðan ósek áhaldandi verða myrd av “okkara” hermonnum.
text: #000015
text: Steven Donziger, ið hevur drúgvar royndir við at umboða upprunafólk mótvegis stórum fyritøkum, eitt nú Chevron í Suðuramerika, segði, at sambondini millum stóru fyritøkurnar og bæði lóggevarar og løgreglu eru sterk og fyrilitarleys, og nevndi í hesum sambandi dráp á mótmælisfólk - eisini tey, ið mótmæla veðurlagsbroytingum - og nýggju skilgreinanina av mótmælisfólki sum “innlendis terroristar”. Hann vísti á, at tey, ið vága at ganga ímóti áhugamálum hjá stórkapitalinum, vera fyri miðvísum og hørðum aga, og tað er ein long søga fyri at undirgrava álit og trúvirði á slík fólk gjøgnum at spjaða niðrandi lygnir um tey. Um nakar skuldi ivast í, í hvønn mun Assange er offur fyri slíkari miðvísari útspilling og lygnum, mælti Donziger fólki til at lesa gjølligu gjøgnumgongdina av málinum í bókini hjá ST- serfrøðinginum í píning og forfylging, Nils Melzer : “The Trial of Julian Assange: A Story of Persecution”.
text: #000016
text: Kristinni Hrafnsson, ritstjóra á Wikileaks, varð mælt frá at fara til USA av trygdarávum, men hann luttók á video. Hann ávaraði um, at vit góðtaka, at Assange verður brúktur sum fyridømi til tess at ræða aðrar journalistar, sum royna at fremja mannarættindi kring heimin, um vit góðtaka, at tað at virka fyri mannarættindum skal bólkast sum politiskt brotsverk og elva til dóm í tí landinum, sum fremur brotsverkini, so fer hetta at fáa víðfevndar avleiðingar fyri alla pressu framyvir. Hann spurdi retoriskt um tað at avdúka brotsverk móti mannaættini skuldi síggjast sum lógarbrot ella heldur sum skylda, og endaði við at staðfesta, at Assange er “sekur í journalistikki,” og tað hevur verið nóg mikið til, at hann hevur verið avbyrgdur í áravís og miðvíst niðurbrotin sum menniskja.
text: #000017
text: Jesselyn Radack, sakførari, hevur virkað sum verji hjá fleiri varskógvarum og segði, at tað er ein hvørvisjón at hugsa sær, at tað ber til at fáa rættvísa rættargongd í USA eftir lógini um njósning, sum er frá 1919 og lagað til aðrar umstøður, nú meira enn 100 ár seinni. Hon vísti á eitt annað mál, sum myndugleikar innan hervaldið hava roynt at kávað útyvir, nevnliga hvussu skjótt tað í veruleikanum er at raka skeiv mál við dronuálopum, sum annars hava verið dúgliga marknaðarførd av hernaðarídnaðinum - her hava varskógvarar havt avgerandi leiklut í avdúkingum av, hvat veruliga fer fram, og hvussu nógv ósek eru vorðin offraði í sokallaðum “miðvísum álopum”.
text: #000018
text: Sannleiki og miðlarnir – hvat hevði Orwell sagt?
text: #000019
text: Suchira Vijayan, sakførari, legði dent á hugtakið “sannleika” og vísti á, at uttan “sannleika” er eingin “veruleiki”. Vit hava rætt til at vita, hvat er veruligt. Tað er tað, sum ger okkum før fyri at handla sum frælsir luttakarar í fólkaræðinum. Hon bar fram áhugaverda hugtakið “Authoritarian democracies,” og vísti á, hvussu fólkaræði líðandi kunnu førka seg móti totalitarismu, tá tey ikki góðtaka frávik og andstøðu. Hon endurgav George Orwell fyri hetta beinrakna brotið frá 1944: “The really frightening thing about totalitarianism is not that it commits "atrocities" but that it attacks the concept of objective truth; it claims to control the past as well as the future.”
text: #000020
text: Brotið, Vijayan vísir til, er úr greinini hjá Orwell, “As I Please,” sum varð prentað í Tribune, 4. februar 1944. Her hugleiðir Orwell um týdningin av at virða ein sannleika uttanfyri teg sjálvan og um avbjóðingarnar, ið standast av at leita eftir sannleikanum í krígstíð, har allir partar royna at lúgva. Orwell er varliga bjartskygdur um framtíðina hjá fría tankanum, men tað er vert at geva gætur, hvat hann grundar sítt bjartskygni á, nevniliga frægari viðferðina, sum mótmælisfólk og tey, sum standa fyri ópopopulerum meiningum, fáa í samtíðini! Tað er ikki vist, at Orwell hevði verið líka bjartskygdur í dag, tá ið vit hugsa um grundarlagið undir viðferðini av Assange og vaksandi einsrættingina av fjølmiðlalandslagnum sum heild.
text: #000021
text: Niðurstøðan í Belmarsh dómstólinum var, at Assange rindar hægsta prísin fyri at royna at avdúka brotsverk móti verjuleysum offrum fyri ágang frá okkara sokallaðu “góðu” vesturlendsku hermegi. Tað er eyðsýnt, at sterk áhugamál eru fyri, at hansara mál verður burturtagt, og at almenningurin verður leiddur til at gloyma bæði Assange og tað, hann avdúkaði um illgerðir framdar av “okkara” ávum, av “okkara” herfólki. Samstundis sum vit enn eina ferð verða rikin í kríggj undir somu herrópum, sum tá vit skuldu “fría miðeystur” og “fremja fólkaræði,” valdar doyvandi líkasæla um tey vesturlendsku grundvirðini, sum krevja nakað av okkum sjálvum - tað sær út til at vera meira lokkandi at luttaka í herferðini at bumba heimin fram til frið og rættvísi, í fjálgari fullvissu um at vera í røttum parti í einum einfaldum stríði millum tey góðu og tey óndu. Tað er lítið rúm fyri ivandi røddum ella frásagnum ið skala hasa myndina.
text: #000022
text: Tað kann undra, at miðlafólk ikki í størri mun taka viðferðina av Assange at sær, tá hugsað verður um tað prinsipiella í málinum, men tað er sera langt millum, at nakað frættist um hansara støðu – nøkur góð innsløg vóru í Degi og viku herfyri í sambandi við rættargongdina um, hvørt Assange kann útflýggjast ella ikki, men tað tykist annars ikki, sum um hetta er nakað, sum vekir stórvegis áhuga ella samhuga millum starvsfelagar hansara her heima (eg spurdi felagið Føroysk Miðlafólk, um tey hava viðgjørt hetta málið og tikið nakra felags støðu, men tað hava tey ikki). Tað er ikki tí, at føroyski miðlaheimurin skal lastast meira enn aðrir – hetta sama ger seg galdandi í flestu vesturheimslondum – men tað sýnir bara, at tað man vera hugaligari at tosa um órætt, sum aðrar stjórnir fremja, heldur enn at sópa fyri egnum durum.
text: #000023
text: Noam Chomsky, málfrøðingur og aktivistur
text: #000026
text: Margaret Kunstler, sakførari við serfrøði í borgararættindum
text: #000030
text: Jesselyn Radack, sakførari við serfrøði í tjóðartrygd og mannarættindum
text: #000032
text: Renata Ávila, mannarøttindasakførari og serfrøðingur í tøkni og samfelag
text: #000034
text: Kristinn Hrafnsson, virkandi ritstjóri á WikiLeaks
text: #000036
text: "Vit senda túsundtals ungar ukrainarar beint av gøtuni í kríggj og í deyðan" - Jeff Sachs í samrøðu við Andrew Napolitano. Við FØ teksti
text: #000046
text: Her er samrøðan við professor Glenn Diesen í fullum líki
text: #000050
text: "Vit stongdu ikki ein einasta McDonalds, tá ið USA gjørdi innrás í Irak" - klipp úr samrøðu við Glenn Diesen, professara
text: #000051
text: "Vit senda túsundtals ungar ukrainarar beint av gøtuni í kríggj og í deyðan" - Jeff Sachs í samrøðu við Andrew Napolitano. Við FØ tekstiUttanlands Er Putin ein krígsgalin einaræðisharri, sum einans ynskir russiskt heimsveldi? Prát við Jeff Sachs við FØ tekstiUttanlands
text: #000052