text: Tvær smáar oyggjar liggja á Hudson ánni, ið rennur møk framvið New York býi. Liberty Island og Ellis Island. Sum fimm ára gamal var eg í hesum stórbýi á fyrsta sinni, ja, heilt uppi í Empire State Building, og hóast ferðirnar hava verið mangar seinri gjørdist luttøkan á aðalfundi Sameindu Tjóða í 2011 sermerkt á tann hátt, at vit fingu náðir at vitja Frælsisguðinnuna og Ellis Island. Ellis var grindin innar í hin stóra dreymin um eitt nýtt og øðrvísi lív. Í tíðini frá 1892 til 1954 vóru 12 milliónir innflytarar skráettir í trivaligu húsunum, sum nú eru savn og áminning um eina serliga tíð. Harinni kom mær stóra útrásin úr Norðurlondum - í árunum frá 1840 til 1914 - til hugs. Útrásin byrjaði væl fyri at teljingartólið á Ellis oynni fekk virknað, og tað merkisverda er, at Føroyar fylla lítið í hagtølunum.
text: #000004
text: Vanliga verður roknað við, at útrásin gongur í trimum bylgjum, og tíðarmálini fyri tær stóru bylgjurnar eru: 1866-1873, 1880-1894 og 1900-1914. Ein trivaligur partur av fólkinum í Noregi, Danmørk og í Svítjóð velja um hetta mundið at royna eydnuna handan havið og okkara næsti granni, Ísland, var eisini raktur av dreninum. 16.500 íslendingar flyta til amerikanska meginlandið í árunum frá 1870 til 1914 fyri at finna sær størri lívseydnu. “A brain drain” – heilaflýggjan - so tað munar. Hetta er tíðin, táið niðurseta í óbygdum gerst møgulig í Føroyum, og niðursetubygdirnar, eitt nú Rituvíkin, gerast heimliga alternativið til amerikanska dreymin. Guð havi lov fyri tí – annars var onki hátíðarhald fyri hesari bygd í hesum døgum.
text: #000005
text: Tey eldru, eisini tey sum eg eri vaksin upp saman við, lótu onki bíða eftir sær. Drál og leti var av tí illa, har var stutt frá tanka til handling. Umframt at lyfta egið, húskisins og bygdarinnar lív upp á eitt hægri stig snúði tað seg eisini um tjóðarlaðing. Rói Patursson lýsir hetta so serliga væl við hesum orðum:
text: #000008
text: Bíðar tú eftir at dagarnir blíðkast,
text: #000010
text: Tú eigur eina víða verð
text: #000012
text: Tað finst onki stað á jørð
text: #000013
text: Bíðar tú eftir, at dreymarnir vinna,
text: #000016
text: 15 bygdir eru í Runavíkar kommunu og 8 teirra eru eldri og yngri niðursetubygdir. Æðuvík, Runavík, Saltangará, Lambareiði, Skipanes, Skálafjørður, Funningsfjørður og Rituvík. Tey, ið settu seg niður í óbygdum, burtur frá markatalsbygdunum, vistu av sonnum, hvat ið tey vildu. Kroppur og høvd skuldu til og treytaleysa álitið á Hann, ið øllum ræður, man hava verið hin mesta skorðan í harðbalna gerandisdegnum.
text: #000018
text: Hendan lýsingin hjá prestinum úr Skálavík, Kristiani Osvald Viderø, sigur so sera væl frá hesum: “Í húsinum hjá Peri varð livað nær náttúruni og eftir henni. Alt var heimagjørt og tikið úr lagdi og upp úr egnum brjósti. Har var eingin snyrtan og skreytan. Alt var byrjan av nýggjum, - eins og ein skapaninnar morgun. Heimurin eins og nýggjur. Undursamt hevur tað verið hjá teimum fyrstu báðum, sum eftir brúðhleypið stutt fyrir jól fóru og settu búgv í Rytuvík og hildu har jól, har aldri áður høvdu verið hildin jól. – Sterk vóru tey bæði sum jørðin og eins og myndað eftir henni.”
text: #000019
text: Viderø er mangan skemtiligur í mongu verkum sínum, og hann sigur soleiðis frá um Per: “Eitt sinn hann var á floti har úti fyrir landi og havdi gloymt knívin eftir á landi, beit hann sær með tonnunum agn burtur av øðunum. Reytt var skeggið framman undan, men tá bar av. Bátar sum komu har um, hættu at rógva ella reru nærri til hans til tess at vita, hvat tað var, sum har sat í bátinum. Tað sýndist sum einhvør undarlig havskepna, ið var komin upp á sjómálið.”
text: #000020
text: Fólk eru sum aðrar staðir komin og farin til og av bygdini, men hesi 150 árini, síðani tey bæði Per og Nicolina sótu tveyeini og skoðaðu fløturnar, Nólsoynna og hitt ótamda havið, er støðan tann, at tað í dag búgva 336 fólk í Rituvík. Umframt hesi er ein stór fjøld, slektað higani, sum hevur sett seg niður í bygdum og býum og innan- og uttanlands. Her í bygdini vera tit fleiri við nýggjum útstykkingum frameftir og sigast má av sonnum, at niðursetan vignaðist óvanliga væl.
text: #000021
text: Havi borið tað fram, við annað høvi fyri kortum, at mítt ættarband til Rituvíkina sprettur úr 5. niðursetuhúsinum. Í 1879 fluttu Magnus Olsen og konan Sára Malena Huusgaard til bygdina – seks ár eftir fyrstu niðursetuna. Hagi, brimpláss og ongin undirstøða. Tað er ikki til at skilja hjá nútíðarmenniskjum, eksistentiel val av hesum kalibrinum, í hesum førinum at fara heiman frá flógvu grúgvunum út í oyðimørkina at skipa og skapa sær eina framtíð bara við egnum evnum og førleikum. Til tað krevst trúgv, vón og kærleiki. Vilji, áræði og ein óvanligur arbeiðshugur. Magnus var nesmaður, og Sára var slektað av Húsgarði í Syðrugøtu. Sára var systir Petru, sum var langomma mín. Hon var gift langabbanum Óla fyri oman Oyruna í Syðrugøtu. Harvið vóru Magnus Olsen, skiparin, Magnus í Rituvík róptur, og abbi mín í Gøtu systkinabørn. Plagi siga, at eg eri slektaður við hálva Rituvíkina – eigi nógvar fermenningar í bygdini og aðrar sum eru slektaðir úr bygdini. Í slekt við allar teir gulu yviri á Miðjuni, sum abbi mín á Glyvrum plagdi taka til, hann helt nógv um teir, hesar skyldmenn mínar við teirri jarpu hárferðini.
text: #000022
text: Tað hongur onkur serlig orka uppi við niðursetufólki, og tað sæst aftur í søguni hjá hesari bygd. Raskir fiskimenn, nógvir gitnir skiparar og útgerðarmenn og luturin hjá konunum hevur so sanniliga ikki ligið eftir. Táið ein heiðursløta var fyri Jens Eli í Bygdarhúsinum í Miðvági fyri sløkum ári síðan, loyvdi eg mær at taka soleiðis til: “Troubadoururin á trøðni. Jens Eli Ellefsen. Samanvovin úr ymisku brigdunum úr Rituvík og Miðvági. Úr eini niðursetubygd og eini gamlari bóndabygd, haðan nógvir úrmælingar í mentan og tjóðarlaðing hava sín uppruna. Pauli Ellefsen lýsti munin millum brigdini so væl í útvarpssamrøðu. Miðvingar fóru seigligir til Havnar við Vesturleið triðja hvørt ár, fyri at seta nakrar hart vunnar krónur inn í Sparikassan, skotraðust fram við húsahornunum við keppinum liggjandi niður á eygnabrýrnar, teir ætlaðu at fara úr høvuðsborgini líka ljóðligir sum teir komu, meðan rituvíkingar vóru í Havn annan hvønn mánaða, mest fyri at klippa sær, og komnir í land av mjólkarbátinum í Vágsbotni, leigaðu teir sær hýruvogn niðan á Sjómansheimið. Stórir í slagnum. Niðursetumenn. Nógvar syntesur eru komnar burturúr hesum samanstoytinum millum tesu og antitesu.”
text: #000023
text: Rituvík hevur flutt seg nærri at miðsavningini í kommununi og landinum annars, serliga eftir at frægari undirstøða er komin til bygdina og ikki minst eftir at akandi varð undir Tangafirði. Hendan miðsavningin fer kortini ongantíð at gera enda á Rituvík sum bygd, til tað eru umstøðurnar ov góðar og 150 ára gamli kultururin ov dyggur. Tann sama frælsistrongdin, sum fekk niðursetufólkini at víkja frá kjøtpottunum í øðrum bygdum, fer framhaldandi at vera uppdriftin hjá tykkum og fleiri, sum árini fara at ganga. Tú kúgar ikki ein nýbyggjara, hann hevur reist seg einaferð og trýr í øllum lutum á egna megi og egnan mátt. Kendasti rithøvundur okkara, William Heinesen, hevur skrivað so væl um hetta í bókini Nóatún. Serliga endin á bókini um eina niðursetubygd er kveikjandi. Maria hevur fingið ein son. Samson, pápin, stendur í bikdálkaðari undirtroyggju í durinum, og ein av teimum, sum ynskir honum til lukku við nýføðinginum, er Niels Petur, sum setti seg niður á durahelluna, har hann setti Kristoffur og Símun Sinklar á knøini. Seinasti setningurin ljóðar: ”Innan úr húsinum hoyrdist veikmæltur, men heitur grátur.”
text: #000028
text: Vága kommuna: Umhvørvisplássið broyttar upplatingartíðir
text: #000037
text: Hvar blivu lyftini um lættar og yvirskot av
text: #000038
text: 4 útróðrarbátar selja á Fiskamarknaðinum
text: #000041