text: Djúphavið – nýtt frá einnum ókendum heimi
text: #000002
text: Granskarar hava funnið óvæntað lív á størstu havdýpum og djúpt niðri í havbotninum. Hoyr um verur, sum hava lagað seg til ekstremt trýst. Og hoyr um bakteriur í havbotninum, sum hava búleikast har í túsundir av árum og sum eru avgerndi fyri lívsviðurskiftini á jørðini. Djúphavið fevnir um meira enn helvtina av jarðarflatuni og meginparturin er ógranskað.
text: #000003
text: Partvís er trupult at gera mátingar og savna saman tilfar á havsins størstu dýpum, partvís hava fólk mistikið seg og hildið, at djúphavið ikki hevur stóran týdning fyri lívsviðurskiftini á jørðini. Teir djúpastu partarnir av høvinum, frá 6 til 11 kilometra havdýpið, kallast “tann hadala“zonan” – eftir deyðsríkinum Hades. Zonan umfatar m.a. 27 risastórar gravir, sum røkka túsundvís av kilometrum eftir geologiskt óstabilu kontinentkantunum – har sum havbotnarpláturnar og kontinentalpláturnar stoyta saman. Nýggjastu granskingarnar vísa óvæntað, at hesar gravir íða í lívi niðri í djúphavinum. Har finst ein ørgrynna av organiskum tilfari og ókendar verur verða alla tíðina uppdagaðar, verur, sum hava lagað seg til risastóra trýstið í gravunum. Við nútímans robottum við vísindaligari útgerð, sum klára trýstið, eru granskarar í ferð við at avdúka djúphavsins loynidómar.
text: #000004
text: Niðri í sjálvum djúphavsins havbotni liva eingi dýr – har búleikast mikroorganismurnar. Tær liva av deyðum algum og dýrum, hvørs organiskar restir seyra djúpt niður í havbotnin. Tað organiska evnið verður ongantíð uppi, men aftaná milliónir av árum umsetist tað sera spakuliga. Her gongur lívið í slowmotion, har generatiónstíðin hjá verum kann taka fleiri 1000 ár. Hóast tað til endans bert er ein lítil brøkpartur av organiska tilfarinum eftir, er henda restin ein fyritreyt fyri, at ilt er í atmosferuni so at vit og onnur djór kunnu anda.
text: #000005