text: Hvat kann skúgvaspýggj siga okkum um dálking?
text: #000000
text: Sjúrður hevur seinastu árini granskað í dálking við at kanna tungmetallhópan í havhesti
text: #000001
text: Ein av teimum, ið veit nógv um dálking, er Sjúrður Hammer. Hann hevur seinastu árini granskað í dálking við at kanna tungmetallhópan í havhesti, og føðina og eggini hjá skúgvi fyri at finna fram til dálking í Føroyum. Sjófuglur sum hesir eru so mikið langt uppi í føðiketuni, at teirra føði kann siga okkum nógv um dálking. Í nýggjastu verkætlanini ætlar hann sær at kanna, hvørji møgulig árin veður og veðurlagsbroytingar hava á kjógvan í Føroyum.
text: #000002
text: Soleiðis sigur Sjúrður Hammer um sína nýggjastu granskingarverkætlan. Hann er farin í holt við at kanna føroyska kjógvan, sum vónandi kann siga okkum nakað um, hvørt føroyska náttúran verður ávirkað av veðurlagsbroytingunum. Hetta er hansara triðja verkætlan um føroyskan sjófugl, síðani hann skrivaði sína bachelor-verkætlan í lívfrøði á universitetinum í Aberdeen. Tann verkætlanin snúði seg um føroyska havhestin og tungmetallir.
text: #000004
text: - Tá samanbóru vit samandráttin av tungmetallum í beinagrindini, nýrunum og blóðinum og kannaðu, hvussu hesi ymisku metallini hópaðust í havhestinum. Í slíkum kanningum er tíðarperspektivið avgerandi, tí tað sum er at finna í vøddatilfarinum, vísir tað, sum vit eru útsett fyri ta seinastu vikuna, meðan beinagrindin kann siga okkum nakað um, hvat vit eru útsett fyri gjøgnum alt lívið. Og tað er hetta, sum hevur mín áhuga við sjófugli, tí hann kann brúkast sum barometur og sum eitt arkiv fyri broytingar í sjónum.
text: #000005
text: Hvat goymir seg í spýggjuni?Ph.d-verkætlanin, sum hann legði seinastu hond á í vár, snúði seg um skúgvin.
text: #000006
text: - Vit høvdu ein illgruna um, at skúgvurin er ein tann mest dálkaði fuglurin í føroysku náttúruni. Og føðin, sum hann livir av, er áhugaverd, tí hon avdúkar, hvaðani dálkingin stavar.
text: #000007
text: Í fleiri umførum var hann úti í Skúvoy og eygleiddi skúgvin. Hann legði snarur fyri hann fyri at kunna taka royndir av honum, sett ringar á hann, og so granskaði hann í føðini hjá skúgvinum við at kanna spýggjuna hjá honum.
text: #000008
text: eina neyva ábending um, hvør føðin er, sum tað tilhoyrandi parið livir av. Og tá pisurnar koma út, verða tær mátaðar og ringmerktar, blóðsýni verða tikin, og nøkur egg verða innsavnað og kannað fyri dálkingarevni. Vónin er so, at man møguliga kann síggja eitt samband ímillum tað, sum skúgvurin livir av, og nøgdirnar av dálkandi evni, sum man kann máta í teirra blóði og eggum. Við at halda eyga við og máta hvussu væl pisurnar klára seg, kundi eg eisini fáa eina meting av, um eiturevni hava eina ávirkan á teirra yvirlivilsi.
text: #000010
text: Dálking lækkandiTað verður mett, at 600-800 pør av skúgvi halda til við Føroyar, og heimsfevnandi metingar siga, at stovnurin av skúgvi er lítil. Kanningarnar, sum Sjúrður gjørdi av skúgvanum, vóru framdar í 2012 og 2013. Skúgvurin í Føroyum er ikki kannaður síðani í 1960-árunum, og tí var nógv grundvitan, sum skuldi innheintast fyri at kunna siga nakað um sjálva dálkingina.
text: #000011
text: - Vit hava so mátað dálkingarnøgdirnar í eggunum hjá skúgvanum og dálkingina, sum stavar frá mammuni. Kanningin hjá okkum vísti, at dálkingin var lægri, enn hon var í 1960-árunum. Men tá kannar man bara fyri evni, sum ikki vera framleidd longur. Tað vil siga, at orsakað av forboðum eru færri av hesum evnum at finna í náttúruni í dag, sum jú er gott, men tað útilokar ikki, at fuglurin ikki er útsettur fyri onnur dálkandi evni.
text: #000012
text: Úrslitini frá granskingini vórðu sammett við nýggjar kanningar úr Hetlandi. Í Hetlandi vístu kanningar somuleiðis, at dálkingin var nógv lægri, enn hon var í 1980-árunum, tá tey seinast gjørdu kanningar av dálking og sjófugli.
text: #000013
text: - Men í Hetlandi livir skúgvurin av fiski, meðan hann í Føroyum livir av øðrum sjófugli. Soleiðis er føðin hjá føroyska skúgvinum longri uppi í føðiketuni, og á tann hátt livir hann øðrvísið. Hetta merkir so, at skúgvurin í Føroyum er nógv meir dálkaður, enn hann er í Hetlandi. Men skúgvurin er flytifuglur, og tískil er føðin og dálkingin, sum hann hevur í sær, ikki bert tann sum hann fær kring Føroyar. Kósin framyvir fyri hesa gransking verður tí møguliga at lýsa, hvønn týdning leiðin og vetrarbiti hevur á dálkingarnøgdirnar hjá skúgvinum.
text: #000014
text: Kjógvin ein sjórænariTá hann hevði vart sína ph.d-verkætlan í vár, fór hann í holt við at kanna kjógvan. Heldur ikki kjógvin er serliga væl granskaður í Føroyum. Saman við Jón Aldará, sum í løtuni tekur sína master-útbúgving í lívfrøði við lærda háskúlan í Keypmannahavn, vóru teir í Fugloy í summar og kannaðu kjógvan.
text: #000015
text: - Kjógvin er ein klepto-parasittur. Hann livir av tí føði, sum hann stjelur frá øðrum fuglum. Hann er ekstremt væl tilpassaður til at stjala frá øðrum. Hann er lítil, men flýgur væl. Hann ræðir hinar til at lata sína føði frá sær. Aðrir fuglar hava øgiligt strev við at flúgva langt eftir føði, sum til dømis lundin ella ritan. Har er kjógvin eitt sindur snildari og stjelur føðina hjá hinum í staðin fyri at veiða sjálvur.
text: #000016
text: Sjúrður greiðir frá, hvussu fuglurin er knýttur at vistfrøðiligu skipanini. Fær ritan til dømis ikki fisk, fær kjógvin heldur ikki fisk. Tað merkir so aftur tað, at tá hin sjófuglurin stríðist við at fáa nokk av føði til sínar pisur, so stríðist kjógvin eisini. So fær hann jú heldur ikki nokk, av tí at hann ikki veiðir sjálvur. Hann er líka hart raktur av føðitrotinum sum er.
text: #000017
text: Kjógva-verkætlanin, sum hann arbeiðir við nú, hevur ikki beinleiðis við dálking at gera, men í hesari verkætlanini kannar hann ítøkiliga, hvussu veðrið ávirkar kjógvan í reiðringini.
text: #000019
text: varð ein kjógvi ringmerktur í Akrabergi, sum varð funnin aftur í Uruguay.
text: #000021
text: - Men eg noyðist at finna júst hendan fuglin aftur fyri at kunna lesa loggin av. Og nógv kann henda. Fuglurin kann doyggja, og so fái eg onki aftur. Men teir sum hava tað gott, leita altíð aftur at reiðrast á sama stað, og so kann eg vóna at finna teir aftur tá.
text: #000023
text: Sjófuglastovnarnir minkaFyribils kanningarnar vísa, at kjógvin er minkaður nógv bæði í Føroyum og Hetlandi. Tað sama sæst í Orkney-oyggjunum og í Hetlandi. Nýggj gransking sigur, at kjógvi og skúgvi eru millum tey fuglasløg, sum eru mest viðbreknir fyri veðurlagsbroytingum.
text: #000024
text: - Hetta eru tey fuglasløgini, sum verða harðast rakt, tí forsøgnirnar lova heitari veður um summarið. So hvørt sum tað verður heitari, verður tað minni hóskandi hjá teimum at vera her og í øðrum londum rundan um okkum. Og tað er tann spurningin, sum eg kundi hugsað mær at greitt við hesari kjógva-verkætlanini. Um hitin møguliga ávirkar, hvussu væl tað eydnast teimum at fáa pisurnar floygdar.
text: #000025
text: Sjófuglar eru fríttstillaðir og kunnu fara har teir vilja. Tað er bara eitt tíðarskeið, at teir eru bundnir at einum staði, og tað er tá teir reiðrast. Tá teir hava vorpið, noyðast teir at liggja á eggunum í 25-30 dagar. Men av tí at kjógvi og skúgvi eru polar-fuglar, eru teir tilpassaðir kaldari veðurlag. Tá tað er heitt í veðrinum, noyðast teir at finna sær eina tjørn ella út á hav fyri at køla seg niður. Tá er størri vandi fyri, at rovfuglur kemur og tekur eggini hjá teimum, ella teir taka tey frá hvørjum øðrum.
text: #000026
text: - Teir vóru spakir í ár, men av tí at eg ikki havi fleiri royndir, kann eg jú ikki samanbera um hann er spakari enn vanligt. Men tað, at hann er spakur, er vanliga ikki eitt gott tekin. Tá er hann ikki sinnaður at verja síni egg.
text: #000027
text: - Soleiðis samla vit inn dáta umframt við eygleiðingunum frá plássunum, har fuglurin heldur til. So kunnu vit hyggja eftir logg-dátunum og samanbera við eygleiðingarnar, og góðskumeta um tíðspunktini passa. So tað er eitt rúgvismikið eygleiðingararbeiði, ið liggur til grund fyri hesar kanningarnar.
text: #000029
text: Føroyar eru undirgranskaðarSjúrður er eitt av teimum vísindafólkunum, ið elskar at granska. Hann hevur fingið greinar prentaðar í vísindalig tíðarritum, og í skuffuni hevur hann fleiri óliðug handrit liggjandi, ið eru ætlað til vísindaliga greinar. Tað eina snýr seg um havhestin, sum hann arbeiddi við fyri átta árum síðani, og so sjálvandi úrslitini frá hansara ph.d-verkætlan um skúgvin. Og granskingin av føroyska sjófuglinum sum heild í sambandi við veðurlagsbroytingar geva honum hug til at blíva við at granska. Aftanfyri granskingarnar liggur nógv tíð úti í náttúruni, har hann hevur kikað, eygleitt, sett snarur upp, ringmerkt, tikið blóðroyndir og so framvegis. Hann hevur ikki gjørt alt arbeiðið einsamallur, men hevur í fleiri umførum havt lesandi úr Danmark, Svøríki, Hollandi og Skotlandi við sær, ið eru áhugað í at vera partur av verkætlanum sum hesum.
text: #000030
text: - Føroyar eru so undirgranskaðar, at her er nokk at taka fatur í. Eg eri ikki áhugaður í at granska bara fyri at granska. Tað er umráðandi fyri meg, at granskingin er viðkomandi fyri onnur eisini. Annars er vandi fyri, at hon verður smálig og nalvaskoðandi. Ein kann gera so nógv meira, og her er nógv áhugavert at kasta seg yvir sum granskari. Men í fyrstu syftu eri eg áhugaður í at halda fokus á minkingina í hesum stovninum og at kanna, um kjógvin er egnaður til at kanna veðurlagsbroytingarnar. Eitt nú kundi tað í sambandi við veðurlagsbroytingar verið áhugavert at kanna orkubrenningina hjá kjógvanum.
text: #000031
text: Hann vísir á, at kjógvin er ein virkin fuglur við serstakliga høgari orkubrenning.
text: #000032
text: - Tað er sjálvsagt ikki, tá teir sita á eggunum, at teir brenna orku, men tá tá teir elta annan fugl. Og tað høvdu vit ikki møguleika fyri at kanna í hesari verkætlanini. Eg kundi hugsað mær at kannað, hvat veðurlagsbroytingarnar hava at týða fyri einstøk djórasløg og teirra orkubrenning. Man skal jú brúka meira orku fyri at halda hitan á einum jøvnum støði, og av tí at tað gerst alsamt heitari í veðrinum, kann man tískil rokna við, at nøkur djórasløg koma at hvørva. Og av tí at kjógvin er minkaður nógv hesi seinastu árini, havi eg mett tað at vera akutt at kanna hann nú beinanvegin, sigur Sjúrður Hammer.
text: #000033