text: - Føroyar eiga at taka størri ábyrgd í norrønum samstarvi
text: #000001
text: - Norrønu smátjóðirnar hava víðar heimildir í Álandsskjalinum at ávirka og taka ábyrgd í norðurlendskum høpi. Í staðin fyri at krevja fullan limaskap, kundu hesar tjóðir bjóða seg til at taka formansskapin í felag. Eg eri vísur í, at hini londini londini høvdu lurtað eftir við áhuga, um vit høvdu komið við meira uppbyggjandi og realistiskum ynskjum um, hvussu vit kundu fingið ein meira avgerandi leiklut í norðurlanda samstarvinum, sigur royndi embætismaðurin innan norðurlendsk samstarv, Ásmundur Guðjónsson, stjóri á NORA
text: #000002
text: Er tað einum manni at takka fyri, at Føroyar í dag kunnu breggja sær av at eiga ein heilan triðing av formansskapinum í Norðurlendska Ráðharraráðnum, saman við Grønlandi og Danmark, so skal tøkkin nokk sendast til eina skrivstovu á Bryggjubakka í Havn.
text: #000004
text: Í hølunum sum einaferð húsaðu Úvarpi Føroya situr 66 ára gamli Ásmundur Guðjónsson, sum hevur drúgvar royndir innan norðurlendskt samstarv.
text: #000005
text: Her røkir hann starvið sum stjóri fyri einasta norðurlendska stovnin – umframt Norðurlandahúsið – sum hevur bústað í Føroyum, nevniliga Norðurlendska Atlantssamstarvið, NORA.
text: #000006
text: Sum norrønur embætismaður í Tórshavn hevur Ásmundur kunnað skoðað føroyska altjóða innsatsin frá síðulinjuni, so at siga, og hevur út frá hesum royndum valt sjálvur at taka stig til at økja um føroyska leiklutin í altjóða og serliga norðurlendskum høpi.
text: #000007
text: Skal skapa samstarv Men fyrst eitt sindur um NORA og hvat tað er, sum hesin, í almenninginum so stillføri norðurlendski stovnurin tekst við.
text: #000008
text: Upprunin til norðuratlantssamstarvið spratt í áttatiárunum, tá tað hendi okkurt slag av politiskari veking fyri at gera londini í útnorði meira sjónlig. Við norðurlendskum hugsjónarmonnum, sum føroyska Erlendi Patursson og Tummasi Arabo og tá blaðunga íslendska Steingrími Sigfússyni, á odda vórðu stig tikin til at stimbra samstarvið millum londini í útnorði. Tað fyrsta stigið var at stovnseta ”vestnordensamarbejdet” – seinni NORA – við skrivstovu í Føroyum, og síðani at seta á stovn parlamentariskt samstarv, ið gjørdist til Útnorðurráðið. Eisini varð Útnorðurgrunnurin settur á stovn at fíggja mennandi ætlanum í útnorði.
text: #000009
text: - Endamálið hjá NORA er at skapa samstarv millum fyritøkur, almennar stovnar og einstaklingar í Norðurhøvum. Fáa fólk við góðum hugskotum og tankum til at netverka fyri at royna tankar, sum kunnu gerast til nakað gagnligt og spennandi, greiðir Ásmundur Guðjónsson frá.
text: #000011
text: - Vit stuðla umleið 10 nýggjum verkætlanum ella meira um árið. Men í lítlum skala, ongantíð meira enn 500.000 krónur um árið í hægst trý ár, oftast minni upphæddum
text: #000012
text: Sólskinssøgur Sigast kann, at NORA arbeiðir við at seta niður spírar, sum kanska koma seg, kanska ikki koma seg. Av góðum grundum, sæst ikki fyrr enn nógv ár seinni, um spírin ber frukt.
text: #000014
text: - Tað er sjálvandi nógv projekt, sum ikki blíva til nakað. Vit fáa altíð eina afturmelding, sum sigur, hvat úrslitið er blivið av royndunum, og tað kemur fyri, at onki er komið burturúr, ásannar Ásmundur Guðjónsson.
text: #000015
text: Men NORA hevur kortini nógvar sólskinssøgur at vísa á.
text: #000016
text: Eitt nú er íslendska fyritøkan Marorka, sum í dag er millum heimsins førandi, tá tað kemur til at trimma skip, so at sum mest fæst burtur úr brennievninum, sum verður brúkt. Hetta byrjaði sum ein NORA-verkætlan.
text: #000017
text: Høvdavirkið í Leirvík í Leirvík hevur eisini sín uppruna í eini NORA-verkætlan og á sama hátt átti NORA part í vøgguni hjá taraalifelagnum Ocean Rainforest, ið herfyri fekk álitisváttan frá altjóða felagsskapinum WWF, World Wildlife Fund, ið hevur valt at gerast stórpartaeigari í føroyska felagnum.
text: #000018
text: - NORA hevur ongan ognarskap í hesum fyritøkum. Vit kunnu bara fortelja, at vit hava verið við til at stuðla nakrar av royndunum ella verkætlanunum, sum førdu til, at hesar fyritøkur kundu gerast veruleiki, greiðir Ásmundur Guðjónsson frá.
text: #000019
text: Nú Norðuratlantssamstarv nærkast teimum 25 árunum sum stovnur, er ætlanin júst at savna nakrar av teimum bestu søgunum fyri betur at kunna greiða frá, hvørja ávirkan NORA hevur havt í menningini av londunum í Norðurhøvum.
text: #000020
text: - Tað eru narrativini – frásøgnirnar – sum er okkara uppsparing. Vit eiga ikki pengar ella kapital í fyritøkunum, vit eiga bara ein part av søgunum hjá hesum fyritøkum, sigur Ásmundur Guðjónsson.
text: #000021
text: Úr fiskimálaráðnum til ráðharraráðið Ásmundur Guðjónsson er klaksvíkingur, útbúgvin í lívfrøði frá Keypmannahavnar unitersiteti í 1984.
text: #000022
text: Heilt stórur partur av hansara virkna lívi síðan er brúkt í norðurlendskum samstarvi. Fyrst á Heilsufrøðiligu Starvsstovuni, har hann fekk ábyrgdina av fiskivinnuøkinum, eitt nú løggilding og at seta krøv til góðsku og reinføri á flakavirkjunum. Seinni fekk hann eisini ábyrgdina av at Føroyar kundu verða góðkendar sum triðjaland hjá ES.
text: #000023
text: Síðan gekk leiðin til Fiskimálaráðið til eina trý ára verkætlan at fáa í lag føroyska gransking innan fiskivinnuna. Tað er millum annað skipanin, sum virkar tann dag undir heitinum heitinum ’Vinnuligar Fiskivinnuroyndir’, sum ein annar royndur maður innan økið, Jákup Mørkøre, nú tekur sær av.
text: #000024
text: Úr Fiskimálaráðnum flutti Ásmundur Guðjónsson í 2004 niður til Keypmannahavn, har hann fekk starv sum ráðgevi hjá Norðurlendska Ráðharraráðnum. Hansara uppgáva var at ráðgeva innan fiskivinnu og knýta saman norðurlendsku fiskivinnuumsitingarnar.
text: #000025
text: Við átta ára royndum innan norðurlendsku umsitingina, kom hann í 2012 aftur til Føroya, har hann aftur fekk starv sum ráðgevi á Fiskimálaráðnum til hann í 2015 tók við sum stjóri í NORA.
text: #000026
text: Møguleikar í Álandsskjalinum Sum føroyskur embætismaður innan norrøna umsiting í Keypmannahavn, hevði Ásmundur Guðjónsson hug at undrast yvir, at Føroyar ikki spæla ein størri leiklut í norðurlendskum politikki.
text: #000027
text: Eitt nú, tá tað snýr seg um formansskapin í ráðharraráðnum, sum gongur á skift hvørt ár millum tey fimm stóru norðurlondini.
text: #000028
text: - Álandsskjalið gevur jú okkum møguleika at taka formansskapin í bæði ráðharraráðum og embætisfólkabólkum. Í tøttum samskifti við starvsfelagar í Føroyum, serliga Rógva Reinert, aðalstjóra í Fiskimálaráðnum, eydnaðist tað okkum tá at fáa formansskapin í embætisbólkinum, sum arbeiðir við fiskivinnu, greiðir Ásmundur Guðjónsson frá.
text: #000030
text: Pelagiska komplexið í fokus Hetta árið var eisini ein áhugaverd ráðstevna hildin í Norðurlandahúsinum, ”The Pelagic Complex”, sum var ógvuliga aktuelt og viðkomandi tá. Hjalti í Jákupsstovu stóð á odda fyri hesi ráðstevnu.
text: #000031
text: - Tað var eitt sindur tilvildarligt, hvussu tað kom í lag, at Føroyar skuldu fáa formansskapin í einum embætisbólki fyri fyrstu ferð. Tórbjørn Jacobsen var fiskimálaráðharri tá, og vit høvdu avtalað, at hann skuldi tosa við danska starvssystir sína um møguleikan. Undir einum borðhaldi, hitti Tobbi Eva Kjer Hansen í gongini – tey vóru bæði á veg út á ves – og á hesum stutta teininum var avtalan gjørd. So tilvildarligt kann tað vera.
text: #000032
text: - Meðan eg var í Keypmannahavn varð skipanin broytt soleiðis, at formansskapurin í ráðharraráðnum gjørdist nógv meira umfatandi. Við formansskapinum fylgir nú eisini ein stór peningaupphædd, 45 milliónir krónur at brúka til norðurlendskar verkætlanir yvir trý ár, 15 milliónir um árið.
text: #000033
text: Tá Danmark aftur fekk formansskapin í 2015, var Ásmundur fluttur heim í Fiskimálaráðið úti við Strond, og hann hevði sett sær fyri at arbeiða fyri aftur at fáa í minsta lagi sama formanssess umframt ein part av verkætlanarpengunum, sum nú fylgdu við formansskapinum.
text: #000035
text: - Skal viðganga, at talan var um eitt skrivaraborðsprojekt við føgrum orðum, men Petur Petersen, sum sat í embætisbólkinum, ið skuldu viðgera umsóknirnar tann mánadagin eftir, fekk lagt eitt gott orð inn fyri míni ætlan, sum snúði seg um at menna fiskivinnuna. Vit fingu fimm milliónir av puljuni. Við øðrum stuðlum fekk føroyska programmið tilsamans 8,2 milliónir krónur at arbeiða við tað árið.
text: #000037
text: - Hetta mítt skriviborðsprojekt gjørdist ein spennandi verkætlan undir yvirskriftini ’Growt in Blue Bio-economy’. Vit gjøgnumførdu eina spennandi ráðstevnu um bláan biobúskap í Norðurlandahúsinum í samstarvi við Nordic Marine Think Tank, og eisini eina ráðstevnu um tara.
text: #000038
text: - Í góðum samstarvi við Kate Sanderson, sum tá var sendikvinna til ES, fingu vit eisini møguleika fyri at skipa fyri einum tiltaki í Brússel um bláan tilfeingisbúskap, har Jacob Vestergaard, landsstýrismaður, fekk høvi til at greiða norðurlendskum sendiharrum í Brússel frá føroysku støðuni til makrel-stríðið, sum tá júst var við at hasa av. Ein sera væleydnaður fundur.
text: #000040
text: Blue Fashion og Large Ocean Nations - Tá sjálvt formansárið var av, skuldu vit so finna útav, hvussu vit komu víðari. Ein ráðstevna í Norðurlandahúsinum hevði fleiri spennandi tilráðingar, og vit valdu at arbeiða víðari við móta og fiski. Tað bleiv til sera væleydnaðu verkætlanina Blue Fashion Challenge, har vit fingu knýtt tilfeingi úr sjónum – tað vil siga fiskaskræðu, tara og kópaskinn – at klædna- og mótaídnaðinum, sum hevur stórar umhvørvisligar avbjóðingar at dragast við.
text: #000041
text: - Vit valdu eisini at taka upp samstarv við oyggjasamfeløg kring allan heim um lívfeingisbúskap. Úrslitið gjørdist altjóða LON-samstarvið, sum stendur fyri Large Ocean Nations. Hetta var ein nýggjur máti at síggja smærri oyggjasamfeløg uppá. Í staðin fyri at líta at oyggjasamfeløgum sum smá menningarøkir, ið tørva hjálp, varð hugsað stórt, har víst var á hvussu stóran part av heimsins flatu hesi oyggjasamfelag umboða.
text: #000042
text: - Í samstarvi við FAO í Rom og Commonwealth í London fingu vit ment eitt netverk, og høvdu fyrstu LON-ráðstevnuna á Malta. Seinni var ein uppfylging á FAO-ársfundi í Rom. Eisini hava vit víst úrslitini av Blue Fashion fram nógva staðni í okkara grannalondum og heilt suður til Kenja.
text: #000043
text: - Ætlanin var, at næsta stig í hesum arbeiði skuldi vera ein LON-ráðstevna í Føroyum í 2019, men hon mátti tíverri útsetast vegna vantandi fígging. So skuldi hon vera í ár, men tað forðaði korona fyri. Vónandi eydnast tað komandi ár at koma víðari í hesum spennandi arbeiði, sigur Ásmundur Guðjónsson.
text: #000044
text: Hesar framhaldandi verkætlanirnar eru fyriskipaðar av NORA, tí Ásmundur tá hevði fingið starvið sum stjóri í NORA eftir Lars Thostrup, og avtala varð gjørd við Fiskimálaráðið um, at NORA kundi taka sær av at gjøgnumføra hesar verkætlanir.
text: #000045
text: Stjórnarleiðararnir í Føroyum, Grønlandi og Álandi sleppa ikki altíð at vera við, tá norðurlendsku forsætisráðharrarnir fundast. Kanska skuldu londini bjóða seg fram til at tikið formansskapin í felag. Myndin er frá 2018 (Mynd: Sara Johannessen / )
text: #000046
text: Triðings-formansskapur Nú eru so aftir fimm ár gingin, og aftur í 2020 átti Danmark tørn at hava formansskapin í norðurlendska ráðharraráðnum. Og aftur var tað Ásmundur, sum var ein teirra, ið skumpaði á fyri at fáa størri part av formansskapinum á føroyskar hendur.
text: #000047
text: Tað er eisini NORA, ið hevur fingið uppgávuna at samskipa føroyska partin av formansskapinum. Rannvá Poulsen er sett í avmarkaða tíð at taka sær av hesi verkætlan, sum tó hevur verið ógvusliga rakt av avboðum og útsetingum orsakað av koronastøðuni.
text: #000048
text: - Hesaferð eydnaðist tað okkum at fáa triðingin av verkætlanarpengunum. Føroyski parturin av formansskapinum er ein orkuverkætlan, sum Kári Mortensen á Umhvørvisstovuni stendur fyri, og stuðulspengarnir fara til tvær verkætlanir, eina um ein elriknan alibát, og hin um eina fjarhitaskipan úr sjóvarorku í Leirvík. (meira um hetta í grein seinni, red.)
text: #000049
text: - Tíverri hevur tað ikki eydnast okkum at fáa ein triðing av formansskapinum, tá tað snýr seg um politiska arbeiðið. Eg veit, at tað eru embætisfólk í landsstýrinum, serliga Halla Nolsøe Poulsen, ráðgevi, ið hava roynt at økja um føroysku ávirkanina, men tað tykist ikki sum politiska baklandið hevur víst eins stóran ans. Halla hevur eisini gjørt eitt stórt arbeiði fyri at samansjóða fólkini, sum á ein ella annan hátt eru við í norðurlendskum arbeiði.
text: #000050
text: - Tað er framvegis bara formansskapurin í embætisbólkinum innan fisk, sum vit hava bjóðað okkum til og fingið, sigur Ásmundur Guðjónsson, og vísir á, at Føroyar hava ein trupulleika, tá tað kemur til at bjóða seg fram í norðurlendskum politiskum høpi.
text: #000051
text: Gagnnýta møguleikarnar í Álandsskjalinum - Vit vilja hava fullan limaskap, men royndirnar vísa, at vit als ikki eru til reiðar at taka móti teimum avbjóðingum, sum ein fullur limaskapur hevði havt við sær.
text: #000052
text: - Vón mín var, at vit hesaferð gagnnýttu møguleikan at seta okkum við borðendan í einum triðingi av formansskapinum. Tað hevði merkt minst fýra ráðharraráð og tilsvarandi part av embætismannanevndunum. Men hvørki politiska umhvørvið ella embætisverkið vóru til reiðar at traðka fram og bjóða seg til.
text: #000053
text: - Nú standa vit bara sum vertir fyri nøkrum formanstiltøkum. Vit sleppa at bjóða vælkomin, átaka okkum undirhald og bróðurpartin av útreiðslunum, men tað eru danir, sum leggja til rættis, orðna dagsskránna og leiða fundirnar í ráðum og bólkum.
text: #000054
text: - Hetta er stórt spell og ein trupulleiki eftir mínum tykki. Tí eg hoyri politikarar standa fram og krevja fullan limaskap í bæði norðurlendskum og arktiskum samanhangi, men tað tykist ikki sum um, at hesi fólk hava givið sær fær um, hvat fullur limaskapur veruliga merkir.
text: #000055
text: - Heldur haldi eg, at vit skuldu gagnnýtt teir møguleikarnar, sum Álandsskjalið gevur okkum og fari eftir hesum møguleikum, og so taka kjakið um limaskap upp, tá Álandsskjalið er brúkt upp. Ein aktuellur møguleiki kundi verið, at Føroyar, Grønland og Áland bjóðaðu seg til at taka formansskapin í felag. Eg eri vísur í, at hini londini londini høvdu lurtað eftir við áhuga, um vit høvdu komið við meira uppbyggjandi og realistiskum ynskjum um, hvussu vit kundu fingið ein meira avgerandi leiklut í norðurlanda samstarvinum, sigur Ásmundur Guðjónsson.
text: #000056
text: Útnorður verður gloymt Sum norðurlendskur embætismaður, situr Ásmundur í átta ára tíðaravmarkaðum starvi, sum gongur út í 2023.
text: #000058
text: Á skrivstovuni hjá NORA á Bryggjubakka verður hugleitt um hvør leikluturin hjá stovninum er í framtíðini, um játtan framhaldandi verður til at arbeiða eins og gjørt hevur verið nú.
text: #000059
text: Støðan hjá útnorðurpartinum av norðurlendska samstarvinum er nakað, ið upptekur roynda embætismannin.
text: #000061
text: - Londini í Norðuratlantshavi verða alt ov oftani gloymd burtur í norðurlendskum samstarvi, tað verði seg í politisku tilvitanini og tá kanningar og frágreiðingar verða gjørd um ymisk viðurskifti í Norðurlondum.
text: #000062
text: - Eg kundi hugsa mær, at vit kundi fingið gjørt eina kanning av, hvussu ’vestnorden’ hevur tað í norðurlendskum høpi. Hvussu avbjóðingarnar á hesum stóra sjóøki verða taklaðar, og hvussu vit gera mótvegis grannum okkara fyri sunnan, nú Stórabretland ikki longur er partur av ES.
text: #000063
text: - Eisini kundi eg hugsa mær, at Útnorðurráðið, sum er parlamentariska samstarvið millum Løgtingið, Altingið og Inatsisartut fekk størri tyngd í okkara øki. Ein loysn kundi verið, at NORA-skrivstovan varð brúkt sum fyrisitingarligt bakland hjá stjórnunum at avgreiða mál, sum Útnorðurráðið leggur fyri stjórnirnar, heldur Ásmundur Guðjónsson.
text: #000064
text: Onnur greinin: - Tær loysnir vit finna fram til kunnu eisini koma øðrum til góðar
text: #000067
text: Kanna mál um blúnisbrot í svimjihøllini
text: #000071