text: Eg havi sæð ein klænan jólamann grátið
text: #000000
text: Eg veit ikki, um eg tori at siga frá hesum. Hetta er so ræðuligt, at tá ið eg hugsi um tað, føli eg meg sum eina banan, tá ið hon verður flust – nakin og skroypilig. Eg tori ið hvussu so er ikki at siga, hvussu eg eiti, ella hvar eg búgvi. Geri eg tað, sigur omman, at eg fari støðga at vaksa, og at eg restina av lívinum fari at vera seks ár, og tað ætlaði eg ikki, tí at eg skal verða havnarfúti, tá ið eg verði stórur. Frata, nú segði eg ov nógv. Vell, eg tori heldur ikki at lata vera við at siga søguna. Hon má sigast, men tú mást ikki siga hana fyri nøkrum øðrum. Hetta er okkara loyndarmál.
text: #000001
text: Ræðuleikin hendi mær nakrar fáar dagar fyri jól. Um náttina. Mamman og pápin vóru bæði á jólaborðhaldi, so omman ansaði systur og mær. Vit høvdu hugnað okkum um kvøldið. Omman kókaði kleynur, og systir mín og eg kliptu jólaprýði. Hetta er ein jólasiður, sum vit plaga at endurtaka á hvørjum ári. Omman legði doyðin á, at bara jólatræið, jólaperur og kertiljós skuldu vera tendrað. Á hvørjum ári gleddu systir mín og eg okkum til henda dagin. Vit dugdu ikki at sita friðarlig. Tað skriðaði í øllum kroppinum, og beinini høvdu hvør sín heila, sum tóku egnar avgerðir.
text: #000002
text: Systir og eg kappaðust um at klippa stjørnur, til onki gult var eftir, so fóru vit yvir til at klippa hjørtu, til onki reytt var eftir, og at enda kliptu vit jólatrø úr tí grøna pappírinum, til onki grønt var eftir. Omman vartaði upp við kleynum, reyðum sodavatni, karamellum og marsipangrísum, meðan hon sang „Gleðilig jól“ um- og umaftur, og drakk myrkareytt sodavatn úr einari stórari, grønari fløsku. Hetta kvøldið plagdu vit at sleppa at vera uppi, til vit vóru so móð, at vit sovnaðu, meðan vit gingu.
text: #000003
text: „Nú mugu tit í song. Eg haldi, at jólamaðurin kemur at leggja gávur undir træið í nátt,“ segði omman, meðan hon ruddaði pappírið av borðinum.
text: #000004
text: „Ooommmmaaaa,“ sungu vit bæði í kór – svøvnliga falskt.
text: #000005
text: „Minnist til! Jólamaðurin hevur bara sovorðnar heilt evarska smáar og bleytar gávur til børn, ið ikki lurta eftir teimum vaksnu.“ Omman dró brillurnar niður eftir nasarygginum, oman á nasasnippin og hugdi uppum. Vit vistu, at tá ið omman dró brillurnar niður eftir nasarygginum, so var onki annað at gera enn at akta. Eg føldi, hvussu tað rumlaði í búkinum. Tað føldist sum ein ormur skreið inni í tarmunum. Kanska hevði eg etið ov nógvar kleynur?
text: #000006
text: Eg blásti ljósini á borðinum, og systir blásti ljósini í vindeygakørmunum. Tá ið vit høvdu bustað tenn og latið okkum í náttklæði, fóru vit í song. Omman kom inn, segði frá um, hvussu tað var at halda jól, tá ið hon var lítil genta, sang ein jólasang, sum hon yrkti, meðan hon sat á songarstokkinum. Vit kappaðust um at biðja faðir vár. Eg vann, og so løgdu vit okkum at sova.
text: #000008
text: Mitt í einum dreymi um evarska smáar, bleytar gávur, ið allar vóru til mín, vaknaði eg við, at eg hoyrdi stákan niðriundir. Eg visti, at mamman og pápin høvdu leigað kamar á Hotel Føroyum, so tað kundi ikki vera tey. Kanska var tað omman, sum ikki var farin til songar? Hon var so deyv, at hon hoyrdi ikki, um hon breyt okkurt. Systir lá enn og svav. Eg reistist úr songini og lúrdi meg ljódliga niður trappurnar. Úr stovuni hoyrdist stunan og prát. Tá sá eg tað; ræðusjónina, sum eg vóni, at ongi børn nakrantíð fara at síggja. Har sat ein ógvuliga klænur jólamaður á stovuborðinum. Ein rakslánur. Hann hevði húgvuna í tí stóru hondini, og tómi posin lá á gólvinum. Klæðini vóru alt ov stór og hingu uppi á honum. Ilt var at síggja, um tað var ein jólamaður í einum reyðum tjaldi ella eitt reytt tjald í einum jólamanni. Jólatræið var koppað, og perurnar blunkaðu. Eg misti høkuna niður á bringuna, og nakkahárini stóðu sum á einari uppvaskibust; beint aftureftir. Hjartað støðgaði eina løtu, og tá ið tað fór at sláa aftur, visti tað ikki, hví tað sló, so tað sló bara triðja hvørt slag. Hann græt. Har sat jólamaðurin á borðinum í stovuni og græt. Skeggið var dýggjvátt av tárum. Hann hugdi við hvørt á vinstru øksl og síðani yvir á hina, meðan hann mutlaði okkurt óskiljandi. Eg kendi meg, sum var eg komin fram á ein særdan fugl. Annað beinið gjørdi rundingar í gólvið. Hitt hevði nóg mikið við at halda restini av kroppinum uppi.
text: #000009
text: „Eg ... eg ... orki ikki meir!“ Hann legði høvdið í lógvarnar. Hendurnar líktust tveimum gásum í ovninum jóladag.
text: #000012
text: Eg trýsti niðurdotna undirmunnin upp og royndi at siga okkurt. Einastu orðini, ið vildu koma úr munninum, vóru: „Tú ert klænur!“
text: #000013
text: „Sært tú, hvat eg noyðist at liva við?“
text: #000016
text: Eg stóð, sum hevði ein timburmaður neglt meg fastan í gólvið. Inni í munninum flugu orðini sum moyggjabitar um tunguna. Eg royndi at lyfta illtungu beinini uppfrá og ganga yvir ímóti honum. Eg vildi so gjarna nerta við hann, bara fyri at vita, um hann var har, ella um ein eiturkoppur hevði spunnið okkurt inni í heilanum, sum líktist einum jólamanni.
text: #000017
text: Eg gekk eitt illtungt fet fyri og annað eftir yvir ímóti honum. Nú var eg so nær, at eg rakk eftir honum. Tað var ikki eg, sum stýrdi mær, tí at eg vildi ikki flyta meg. Onkur annar tók í hondina á mær og rætti hana fram móti honum. Knappliga hoyrdi eg eitt stutt gníst aftan fyri meg. Eg frysti til ís. Har stóð systir mín í durinum. Hon gjørdist so ovurfegin, tá ið hon sá jólamannin, at hon leyp upp á klæna lærið á honum. Har stóð eg; uppsteðgaður og gapaði sum ein skræddur brævbjálvi. Systir nevndi ikki við einum orði, at hann var didda-rak.
text: #000018
text: „O ho, ho, ho, tú heilagi fretur Rudolfs!“ froysti úr djúpinum á jólamanninum.
text: #000019
text: Vell, sum tit kunnu ætla, so var støðan grúiliga ring. Har stóð eg, stívur sum ein minnisvarði yvir stívar minnisvarðar. Systir sat á knøunum á jólamanninum. Onkustaðni inni í skegginum á jólamanninum kom eitt smíl.
text: #000020
text: Hann tók brillurnar av og turkaði tær upp í skeggið. „Í gjárkvøldið var eg hjá einum sspykologi, ella hvussu tað eitur, við einum pakka til dóttur hansara. Hann rópti og geylaði og spurdi, hvat eg billaði mær inn at bróta inn á seg.“ Jólamaðurin, misti øll trý ho, ho, ho’ini á gólvið, og undan skegginum stakk seg fram og aftur ein undirvørr. Hann græt. Eyguni glitraðu kám, og akslarnar dandaðu upp og niður. Systir tók um klæna hálsin á jólamanninum. Hon dandaði við. Eg visti ikki, um eg skuldi gera sum systir, ella um eg skuldi fara eftir einum glasi við onkrum drekkandi til jólamannin. Eg sló meg tvær ferðir undir vangan og fór út í køkin, tók hina stóru, grønu saftafløskuna hjá ommuni og eitt glas, rann inn í stovuna og skonkti jólamanninum fult glas. Hann drakk alt í einum. Ein sjattur litaði skeggið reytt.
text: #000022
text: „Eg orki ikki hesar lýsingarnar longur!“ Røddin lá knúst onkustaðni í skegginum, og bara okkurt ljóðið slapp út.
text: #000023
text: „Hví er jólatræið koppað?“ Systir hevði alla hondina inni í skegginum og rótaði eftir munninum, einum orði ella eini kaku, líka veit eg.
text: #000024
text: „Eg eri so móður. Beinini vilja ikki gera, sum heilin sigur.“ Annað eygað á jólamanninum fór at darra. „Heilin rópar á beinini, at tey skulu fara til vinstru, men tey fara til høgru.“ Hann peikaði móti jólatrænum við fremsta fingri. Jólatræið reistist varisliga upp frá gólvinum, og alt prýðið, ið var dottið av, fann sjálvt greinarnar, tað hevði sitið á.
text: #000025
text: „Hokuspokusgandur,“ rópti systir og rumsteraði so nógv í skegginum, at hon hekk føst.
text: #000026
text: „Tá ið omma tín varð fødd, skuldi eg gera lýsingar fyri Coca Cola, Ginger Ale, og hvat veit eg. Eg fitnaði so nógv av øllum hasum sukursøta slikkinum, at eg illa orkaði at bera gávur út til øll børnini, og nú ...!“ Hann sat har sum eitt uppstøðgað leika.
text: #000027
text: „Eg haldi, at tú hevur brúk fyri einum jólaborðhaldi,“ segði eg, og nú sá eg, at tað einasta, ið bilti, var, at hann var útlúgvaður, akkurát sum sjónvarpið, tá ið pápin plagdi at hála og toga í antennurnar, tí at myndin hoppaði og dansaði eftir skíggjanum. Har var onki signal.
text: #000028
text: „Ho, ho, ho, jólaborðhald,“ rungaði úr jólamanninum.
text: #000029
text: „Ja, mamma og pápi tykkara fóru til jólaborðhald, tí at tey høvdu brúk fyri at slappa av. Nú vilja øll hava, at eg skal klænka meg. Eg skal út at renna, siga tey, tí at tað skal mann gera.“ Aftur græt hann, men hesa ferð var ilt at hoyra mun á búhúhú’unum og ho, ho, ho’unum. „Eg orki ikki at renna sum ein hundur eftir halanum á mær sjálvum og fartast runt við gávum til børnini. So, ho, ho, ho, búhúhú, nú fari eg heim til jólaborðhald.“ Hann tók eina fartelefon úr lummanum og trýsti gásakrovið á eitttalið.
text: #000030
text: So fór eitt reytt ljós at glógva uttanfyri. Jólamaðurin reistist. Systir hekk føst í skegginum á honum. Hann setti hana varisliga niður á gólvið. Læt seg í alt ov stóra jakkan. Á veg út gekk hann tvær ferðir á durastavin og eina ferð á úthurðina, áðrenn hann fór út og setti seg í sleðuna.
text: #000031
text: „Tað er gott, at tit eru so ung enn, at tit sleppa undan øllum hesum tvætlinum, sum vit vaksnu skulu gera.“ Hann legði seg afturá og hugdi upp í stjørnufyltu luftina. „Jólaborðhald. Tit eru góð,“ segði hann, meðan hann Ho, Ho, Ho’aði við stóra H. Øll tey smáu holini á himmalhválvinum skinu. „Heim,“ rópti hann, og áðrenn vit vistu av, var hann horvin sum eitt stjørnuskot.
text: #000033
text: Vit fóru inn í stovuna aftur og settu okkum niður og mestsum skiltu onki.
text: #000034
text: „Sita tit her?“ Omman stóð mitt á gólvinum í reyðum náttkjóla. „Hví stendur fløskan á borðinum?“
text: #000035
text: „Tí at jólamaðaurin hevur verið her!“ Vit hugdu hvørt upp á annað, og nú hoppaði og dansaði myndin eisini fyri eyguni á ommuni. Har var onki signal.
text: #000036
text: „Hatta mugu tit ikki drekka! Farið í song við tykkum, og tað beint nú eisini!“ Vit fóru nakkalong í song.
text: #000037
text: Skilja tit nú, at hetta má vera okkara loyndarmál? Eg havi sæð ein klænan jólamann grátið.
text: #000038
text: Oddfríður Marni Rasmussen er útbúgvin rithøvundur og lærari. "Eg havi sæð ein klænan jólamann grátið" stóð at lesa í Mín Jólabók í 2009. Milja Hanusardóttir teknaði myndirnar.
text: #000039
text: Føroyar lesa skal vera við til at skapa lesigleði, seta føroyska málið í miðdeplin og skapa karmar fyri eini góðari lesimentan.
text: #000040
text: Um Føroyar lesaUpprunin til Føroyar lesaEndamáliðSamstarviðLesivanakanninginTemaSummarbókinKom-og-lesMillum permurnarFøroyingar lesaLesipreiMítt bókaminniRithøvundaprátMál & miðlanÁ breddanumFilmar um lesingSkúlabókavørðurinLærarinNámslektarinNámsfrøðingurinLandsstýrismaðurinMaria og RonjaLesandi skiparinSambandBókaslúkurinMore
text: #000041