text: Skráin – Dansifelagið í Havn
text: #000002
text: Egil Bakka 1977: føroysk dansispøl • føroyskur dansur
text: #000004
text: Dýrd á vík og vág
  Sálmar til gudstænastu / salmer til gudstjeneste / ylistyslauluja
text: #000006
text: Leygardagin 11. apríl kl. 16:00 fer Dansifelagið í Havn at gera sjónbandaupptøkur í Hornahúsunum av brúðarvísunum og vísum og kvæðum til brúðardans at geva út á DVD.
text: #000008
text: Upptøkurnar verða skipaðar sum vanligt, og eftir upptøkurnar verður gott at eta og drekka. Til hesar upptøkur er ikki krav um at vera í føroyskum klæðum – møtið pent ílatin, soleiðis sum tit vanliga gera til brúdleyp. Skráin til hetta tiltakið er:
text: #000009
text: Eisini ber til at heinta allar tekstirnar sum eitt samlað pdf-skjal. Týdningarmikið er at fólk møta fjølment upp – og sjálvandi er als ikki neyðugt at duga allar vísurnar og kvæðini!
text: #000011
text: Í greinini Brúðarvísur og brúðardansur, sum er endurgivin niðanfyri, ber eisini til lesa um siðin við brúðarvísum – eins og tað har eru upptøkur at hoyra av brúðarvísum og vísum og kvæðum til brúðardans.
text: #000012
text: Oftani møti eg fólki, sum hava avgjørdar meiningar um brúðardans og brúðarvísur uttan tó at vita nakað um søguligu og mentanarligu bakgrundina fyri hesum siði. Tí havi eg her savnað ymiskt hesum viðvíkjandi.
text: #000013
text: Dansur til brúdleyp er gamal skikkur – bæði í Føroyum og aðra staðir – sum gongur langt aftur um trúbótina. Í Føroyum hevur dansurin søguliga mest verið føroyskur dansur, men er hendan siðvenja tó nógv broytt í 20. øld. Í dansi til brúdleyp hevur í Føroyum í fleiri øldir verið dansaður eitt heilt serligt slag av dansi, brúðardansur, har ein ella fleiri sokallaðar brúðarvísur vórðu dansaðar. Aftaná brúðarvísuna (ella vísurnar) vórðu so kvæði ella vísur til brúðardans kvøðin. Brúðarvísurnar skilja seg burturúr í tí føroyska dansinum annars – tær hava andaligt innihald burturav, tær hava oftast eitt andaligt vísulag, sagt verður ikki, at brúðarvísurnar verða kvødnar, men sungnar, og skonkt verður ikki meðan brúðarvísurnar verða dansaðar. Eisini hevur verið skikkur at prestur skal dansa við í brúðarvísunum – men hetta er mestsum burturdottið nú.
text: #000014
text: Vit fara her at umrøða tær brúðarvísur og vísur og kvæði til brúðardans, sum sambært keldum hava verið brúktar, og skikkir og annað í hesum sambandi. Frá einum siðsøguligum sjónarhorni eru brúdleyp og brúdleypssiðir sera nágreiniliga viðgjørd aðrastaðir – serliga í (Joensen, 2006) – her verður denturin lagdur á brúðardansin og mentanarligar tættir knýttir at honum. Mest vanliga brúðarvísan er danska brúðarvísan Isaaks giftermål – vanliga nevnd I ærlige brudefolk ella bert danska brúðarvísan. Aftaná hana hava ofta aðrar bíbilskar ella andaligar vísur verið sungnar, so sum Susannes vise (Hører til, I piger og kvinder) ella I dannemænd enhver for sig. Fyrst í farnu øld kom so ein føroysk brúðarvísa, sum summastaðni nærmast hevur loyst ta donsku av, og seinast í farnu øld kom ein føroysk týðing av donsku brúðarvísuni. Hesar vísur verða fyrst viðgjørdar rættiliga nágreiniliga einsæris, áðrenn vit fara at hyggja at skikkum í hesum sambandi. Síðani verða onnur kvæði og vísur stutt viðgjørd, og at enda verða nøkur góð ráð til brúðardans givin og keldur til hesa greinina. Roynt hevur verið at lagt leinki til tekstir, ljóðupptøkur v.m., har tað hevur verið hildið at vera hóskiligt. Hetta er ikki ætlað sum nøkur vísindalig gjøgnumgongd, men meiri sum eitt savn av ymsum viðvíkjandi brúðarvísum, sum onkur vónandi kann fáa gleði av. Roynt hevur verið at givið nakrar keldur, so tann áhugaði kann leita sær fleiri upplýsingar.
text: #000015
text: Isaaks giftermål – I ærlige brudefolk
text: #000016
text: Í 1517 byrjaði Martin Luther av álvara trúbótina, sum í Danmark vanliga verður dagfest til 1536. Hildið verður at trúbótin var íverksett í Føroyum uml. 1539. Áðrenn trúbótina var ein sálmur (psalmós) ein av sangunum i Gamla Testamenti. Skikkur var eisini í katólsku kirkjuni, at tað vóru prestar og kór, sum stóðu fyri øllum sangi. Ein av hornasteinunum í trúbótini var júst, at fólkamálið skuldi brúkast, og Martin Luther var sjálvur undangongumaður at gera eina røð av kirkjusangum við at enduryrkja Dávids sálmar úr Bíbliuni. Í Danmark kom ein røð av ymsum enduryrkingum – sum bæði vórðu bornar munn av munni og á prenti, bæði sum leysørk og sálmabøkur ella sokallað sálmasavn. Hetta gjørdi at nógvar ymsar versjónir av sálmunum vóru í umfari, og tí kom fyrsta autoriseraða danska sálmabókin í 1569 fyri at bøta um hetta: Den danske Psalmebog hjá Hans Thomissøn. Ikki fyrr enn 130 ár seinni, í 1699, kom onnur autoriseraða danska sálmabókin, tann hjá Thomas Kingo, Dend Forordnede Ny Kirke-Psalme-Bog.
text: #000020
text: Stutt eftir fyrsta autoriseraða danska sálmabókin kom í 1569, kom á marknaðin ein alternativ donsk sálmabók En Ny Psalmebog. Alternativa sálmabókin kom, tí sálmabókin frá 1569 var ov dýr hjá vanligum fólki at ogna sær. Í 17. øld var stórur eftirspurningur eftir sálmabókum og øðrum andaligum tilfari, og tí mentist ein veruligur marknaður fyri hesum bókum í Danmark. Sangur og sálmasangur fylti sera nógv í kirkjusøguliga ortodoksa tíðarskeiðnum (uml. 1555-1700). Andaligur sangur hevur eisini í Føroyum verið týdningarmikil partur av kristniboðanini: úr sálmum, sangum og vísum lærdu fólk bíbliusøgu og katekismus, Dávidssálmar í umyrktum hami, faðirvár, boðini, dópslæru og orð í samband við altargongd, o.s.fr. Hetta gekk ikki bert fyri seg í kirkjuni, men eisini við hús, á veg til og frá útróðri, í arbeiði heima og burturi o.s.fr. Tann fyrsta sokallaða fullfíggjaða sálmabókin kom í 1640. Joachim Moltke gav hesar út frá 1640 til 1664, tá hann doyði. Tá Moltke doyði fór bókavirksemið hjá honum yvir til kappingarneytan Christian Cassube, sum longu í 1661 eisini hevði givið út Fuldkommen Dansk Psalmebog. Í einari sálmabókaútgávu hjá Cassube frá 1666, og aftur í t.d. 1685, eru umframt sálmar eisini bíbilskar vísur at finna og teirra millum Isaaks Giftemaal (I ærlige brudefolk) og Susannes Vise (Hører til, I Piger og Qvinder). Sambært (Clausen, 2006) verður mett, at hesar alternativu sálmabøkur vóru víða hvar í Føroyum. Hesar sálmabøkurnar vera millum manna av føroyingum vanliga róptar Cassuben, Kassubein, Kossubeinið ella Túsundtal.
text: #000021
text: Upprunaligi teksturin frá 1632 til Isaaks giftermål er at síggja til rættiliga ólíkur tí meiri vanliga tekstinum, sum verður brúktur í dag; men verður sæð burtur frá broytingum í stavseting o.t., eru bert smærri broytingar hendar í tekstinum hesi umleið 350 árini. Eins og aðrir sálmar frá hesum tíðarskeiðinum, so er hetta ein beinleiðis endursøgn av 24. kapitli í fyrstu Mósubók, sum tit her kunnu lesa í týðing Jákups Dahls ella í nýggjari danskari týðing. Endursøgnin er episk og – sjálvandi – í bundnum máli: fast ørindislag og rím.
text: #000022
text: Vísan er ein sokallað rammusøga, sum gongur fyri seg á tveimum pallum. Í fyrsta ørindi verður sagt
text: #000023
text: I ærlige brudefolk giver på agt,hvad vi for Eder vil sjunge om Isak den patriark, hvor han sit giftermål finge; deraf får I både trøst og lære, at Gud vil ægteskabs fordrer være, om de monne hannem frygte.
text: #000024
text: Her er pallurin nútíðin – sjálvt brúdleypið – har brúdleypsgestirnir syngja fyri brúðarparinum (brudefolk hevur her gamla danska týdningin brudepar). Síðani skifta vit pall til bíbilska tíð: Í ørindi 2 til 31 er sjálv frásøgnin úr 1. Mósubók, 24. kaptli um, hvussu Ábraham fekk soninum, Ísaki, Rebekku til konu – og eru hesi ørindi beinleiðis í tráð við siðirnar í sálmayrking tá á døgum (sí omanfyri). At enda venda vit aftur til nútíðina og brúðarparið, ið vit eru í brúdleypi hjá, og syngja eina bøn fyri brúðarparinum og biðja tey liva við Ísaki og Rebekku sum fyrimynd (sí fyrsta ørindi):
text: #000025
text: Den samme himmelske Herre og Gudbede vi for Eder både:unde Eder at leve efter sit bud,nyde sjæls og legems godeog leve tilsammen i mange år,se børn og børnebørns skar’,før I ved døden skilles.
text: #000026
text: Rammufrásagnir eru vanligar í vísu og kvæðaskaldskapi, men her er heilt eyðsæð, hvussu tilvitaður yrkjarin hevur verið um formin, tí hann kemur ongantíð í ørindunum 2 til 31 við nakrari tilsiping til nútíðina – nakað sum annars ofta sæst í bæði eldri og nýggjari føroyskari kvæðayrking.
text: #000027
text: Longu í prentaða eintakinum frá 1632 stendur, at vísan skal syngjast við tónanum til Guds Søn er kommen aff Himmelen ned. Hesin sálmur stendur í sálmabókini Den danske Psalmebog hjá Hans Thomissøn frá 1569 (N. F. S. Grundtvig hevur seinni umyrkt hann, og er hann enn í donsku sálmabókini undir heitinum Guds Søn kom ned fra Himmerig). Í hesi sálmabók hjá Thomissøn eru eisini nótar, og nótarnir til hendan sálm eru her til høgru. Hetta lagið er kent víða um, og er frá áðrenn trúbótina – tað er millum annað útgivið sum Es ist das Heil uns kommen her, Nürnberg, 1524. Her er ein koralútseting við hesum lagi:
text: #000028
text: Lagið til donsku brúðarvísuna finst í nógvum frábrigdum. Í høvuðsheitum eru tvey heilt ymisk løg: suðuroyarlagið og so lagið, sum verður brúkt norðanfyri (norðanfjørðs og í Sandoynni). Nógv frábrigdi av hesum eru uppskrivað í (Clausen, 2006). Eg havi onga upptøku av suðuroyarlagnum, men her eru nøkur dømi uppá hitt vanliga lagið:
text: #000029
text: Poul Eide syngur part av brúðarvísuni:
text: #000031
text: Triðja upptøkan omanfyri – tann av Velbastað – er serliga forkunnug, tí har eru summi á upptøkuni, sum brúka eitt lag, ið minnir heilt nógv um tað gamla føroyska sálmalagið til Guds søn er kommet af Himmelen ned (sama lag sum til t.d. Hvar Guð vil, glaður fari eg), sum Jógvan Waagstein uppteknaði. Hetta er Sl. 154 í Sálmaløg Føroya Kirkju (til ber at síggja nótarnar til ein kórsats á Google Books). Um ymsu uppskriftirnar í (Clausen, 2006) verða gjølla kannaðar, sæst eisini, at summar í støðum líkjast heilt nógv lagnum frá sálmabókini hjá Hans Thomissøn. Soleiðis er eingin ivi í, at vanliga lagið til brúðarvísuna er beinleiðis andaligt vísulag. Leif Hansen, organistur, skrivar í (Hansen, 2013) m.a. soleiðis um lagið:
text: #000032
text: Lagið til I ærlige brudefolk, sum víst verður til hjá Cassube er Guds søn er kommen af Himmelen ned. Hetta lagið hevur sín uppruna í seinmiðaldarinnar hópi av religiøsum sangum og vísum í Týsklandi, sum í høvuðsheitum vóru sungnir uttan fyri sjálva katólsku messuna. Í 1524 varð sangurin umyrktur og tilpassaður teirri Lutherisku læruni og byrjar í yrkingini hjá Paul Speratus soleiðis: Es ist das Heil uns kommen her, tó við tí pre-reformatoriska lagnum. Innan hymnologiina verður hendan endurnýggjan av sanginum við grundstøði í tí upprunaliga og kenda nevnd Kontrafaktur. Kontrafaktursálmarnir og -løgini tryggjaðu ein søguligan kontinuitet, og serliga hetta, at løgini ofta vóru kend manna millum framanundan, lætti um at fáa nýggju sálmarnar út til fólkið. Lagið er ivaleyst komið til Føroya longu við Thomissøn-sálmabókini einaferð eftir 1569. Nevnast kann, at lagið enn í dag verður sungið til sálmin m.a. Hvør tann, sum trýr og doyptur er, nr. 359 í sálmabókini. Lagið til Hvar Guð vil, glaður fari eg, nr. 37 í sálmabókini, sum Waagstein uppskrivaði og gjørdi einfaldari, ber eisini týðulig boð um sama upprunalag. At lagið longu var kent millum fólk framanundan, hevur ivaleyst gjørt at I ærlige brudefolk uttan stórvegis trupulleikar kundi gerast fólkaogn.
text: #000033
text: Meðan vanliga lagið til brúðarvísuna, sum sagt, er beinleiðis andaligt vísulag, og í nógvum keldum verður sagt at verða sungið og dansað seigliga og hátíðarliga, so er heilt øðrvísi dámur yvir suðuroyarlagnum. Tað er meiri variatión í bæði rútmuni og í tónahæddini í suðuroyarlagnum enn í tí vanliga, meiri monotona, lagnum, og harvið gerst suðuroyarlagið meiri lívligt og treyst, tó at tað sanniliga eisini kann vera hátíðarligt um somu stund.
text: #000034
text: Føroyska brúðarvísan – Várharra hann segði, tað er ikki gott
text: #000035
text: Í 1901 kom út føroysk brúðarvísa, sum Jóan Petur Gregorissen – Jóan Petur uppi í Trøð í Kvívík – yrkti. Vit greiða her eitt sindur frá forsøguni til hesa brúðarvísu og viðgera síðani sjálva vísuna.
text: #000036
text: Danskt hevur á nógvar ymsar hættir havt týdningarmiklan leiklut í føroysku mentanini – ikki minst aftaná trúbótina. Embætisverkið var – aftaná Norra kom undir donsku krúnuna – danskt, og ráddi tí danska málið í stóran mun í almennum viðurskiftum, í Havnini umframt í kirkjuligum høpi. Men eisini í gerandisdegnum hevur danskt summastaðni til tíðir havt stóran týdning – andaligi vísusangurin við hús, til arbeiðis í haga og ikki minst til útróðrar hevur mestsum allur verið danskur. Málið í kirkju og skúla var sjálvandi eisini danskt. Aftaná vísubøkurnar hjá Vedel og Peder Syv, hava danskar vísur eisini verið sera vanligar í føroyskum dansi – ja til tíðir enntá vanligari enn føroysku kvæðini (Clausen, 1995), sí tó eisini t.d. (Debes, 1673). Um aldarskiftið frá 19. til 20. øld mentist eitt veruligt tjóðskaparrák, og heilt fram til dagin í dag hevur nógv verið gjørt – uppá gott og ónt – fyri at burturbeina hendan danska partin av okkara mentanar- og siðaarvi. Soleiðis er t.d. danskur sálmasangur so at siga burturdottin. Somuleiðis eru donsku kempuvísurnar og danskar vísur sum heild nógv sjáldari í dansi í dag enn fyri bara fáum áratíggjum síðani, og í barnadansi eru tær so at siga ikki til.
text: #000037
text: Sum nátúrligur partur av hesum ráki varð í Fuglaframa, 1. árg., nr. 15 frá 8. nov. 1898 lovað 20 kr. premia fyri bestu føroysku brúðarvísuna. Blaðstjóri á Fuglaframa var navngitni Sverre Patursson. Blaðið setti 15. apríl 1899 sum evstamark, og treyt var, at brúðarvísan skuldi kunna syngjast til sama lag sum I ærlige brudefolk og ikki vera longri enn 50 ørindi. Eisini tilskilaði blaðið sær rætt at vraka allar tær innsendu rímurnar. Í Fuglaframa, 2. árg., nr. 4 frá 23. mai 1899 kunnger dómsnevndin – ið var J. Dalsgård, R. Effersø og J. Patursson – at einans eitt uppskot kom og »Tann inkomna brúðarvísan tykist okkum ikki at vera verd premiu«. Í Fuglaframa, 2. árg., nr. 7 frá 11. juli 1899 stendur at lesa, at ein brúðarvísa uttan nakað hjálagt navn er innkomin, men av tí at tíðarfreistin er farin, verður ikki meiri gjørt við málið. Einki meiri hevur verið at frætta um hesi bæði uppskot til føroyska brúðarvísu, men í (Næs, 2006) kunnu vit m.a. lesa
text: #000038
text: Á Landsbókasavninum er til skjals eitt bræv frá Sverra Paturssyni, blaðstjóra Fuglaframa, til Jóan Petur. Brævið er dagfest 9/10-1900 og er svar upp á bræv frá Jóan Peturi 26/9, sum m.a. hevur rúmað „Brúðarvísuni,“ sum hesin setningur sýnir:
text: #000039
text: Takk fyri brúðarvísuna. Mær tykist hana vera frálíka.
text: #000040
text: Jóan Petur hevur ætlað vísuna í Fuglaframa, men Sverri hevur í hyggju at geva út eina lítla bók við úrvaldum tilfari og vil fegin hava „henda gloypibitan,“ sum hann tekur til, við í bókina. 25-oyra bókin, ella sum heitið verður: Dagdvølja, kemur av ymiskum ávum ikki fyrr enn í juli 1901.
text: #000041
text: Soleiðis er føroyska brúðarvísan álíkavæl íkomin av Fuglaframa ávum og kemur út millum manna á henda hátt, og í Fuglaframa, 4. árg., nr. 12 frá 24. september 1901 stendur at lesa: »Tann føroyska brúðarvísan var fyrstu ferð kvøðin, so vítt sum vit vita, í brúðleypinum hjá J. Dalsgård Velbastað og Sigrid Olsen Lervík tann 19. í h.m.«
text: #000042
text: Í mun til upprunaútgávuna í Fuglaframa er stavsetingin í vanliga nýtta tekstinum til føroysku brúðarvísuna í støðum munandi broyt, men annars er bert okkurt hendinga orð broytt, sum t.d. »slík ein veitsla« í staðin fyri »slíkur ein festur« í ørindi 24. Yrkjarin Jóan Petur Gregoriussen (1845-1901), ið vanliga varð kallaður Jóan Petur uppi í Trøð, var Kvívíkingur, og er í dag serliga kendur fyri – umframt føroysku brúðarvísuna – at hava yrkt Vaagen og Gentukæti (Her nógv er at gera/Til Havnar vit fara). JPG var virkin í tjóðskaparrørsluni, og høvdu yrkingar hansara til fólkafundirnar alstóran týdning.
text: #000043
text: Vísan hjá JPG er – eins og danska brúðarvísan – bíbilsk. Hóast vit – íblást av rammufrásøgnini í donsku brúðarvísuni – kunnu lesa
text: #000044
text: Tit lýðið tí á og hoyrið til,tit brúðarfólk og hvør sum vil,hvat skriftin harum skýrir.
text: #000045
text: í endanum á øðrum ørindi (harum sipar til hjúnaskapin), og aftur í seinasta ørindi síggja eina bøn fyri brúðarparinum
text: #000046
text: Lat gleðina ljóma um hesi tvey,sum tú vildi saman beina!Várharra hann leiði og styði tey,til tíðin seg sundur man greina,sum hann leiddi mangan til evstu nátt.Ja, vit mugu sanna, tað er ikki gott,at maðurin livir so eina.
text: #000047
text: so er hetta ikki ein rammufrásøgn á sama hátt, sum danska brúðarvísan. Vísan hjá JPG hevur – mótsatt donsku vísuni – ikki nakran beinleiðis reyðan tráð. Evnini tykjast at vera sjálvt hjúnalagið og tað, sum heilagu skriftirnar siga um hjúnalagið, kryddað við romantiskum, lýriskum lýsingum umframt sjálvur dansurin. Í tíð leypa vit millum báðar pallarnar: nútíðina í brúdleypinum og tær bíbilsku søgurnar. Eisini innihaldsliga fer yrkjarin víða – sum víst á í (Næs, 2006), kemur yrkjarin m.a. inn á skapanarsøguna við Ádam og Evu; bíbilsku søguna um tá Ísakur fær Rebekku til konu; Rómverjabrævið 7,3; fyrra Pætursbræv 3,1-7; Efesusbrævið 5,22-33; Orðtøk Sálomons 18,22. Soleiðis er vísan partvíst íblást av donsku brúðarvísuni, men bert í lítlan mun. Íblástur hevur helst eisini verið frá vísuni I dannemænd, enhver for sig, serliga 5. ørindi (sí eisini niðanfyri):
text: #000048
text: Hesin hugsháttur sæst týðuliga aftur í ørindunum 13-15, sum viðgera konuna og hennara leiklut í hjúnabandinum, og verður hetta eisini viðgjørt aftur niðanfyri. Til ber soleiðis at býta føroysku brúðarvísuna sundur á hendan hátt:
text: #000050
text: Mangar hava meiningarnar verið – og eru enn – viðvíkjandi hesu føroysku brúðarvísuni. Nakrar fáar verða vendar her, uttan tó beinleiðis at taka støðu til tær.
text: #000052
text: Eingin ivi er um, at í tjóðskaparrembingunum frá uml. 1900 og frameftir var tørvur á at hava eina føroyska brúðarvísu – serliga hjá teimum tjóðskaparsinnaðu. Hetta sæst eisini aftur við tað, at hendan vísan serliga fekk undirtøku, har sjálvsstýrisrørslan var sterk – í Kirkjubø, á Velbastað, í Kvívík og t.d. á Kirkju – meðan hon ikki hevur vunnið somu undirtøku í t.d. Nólsoy, Sandoynni og í Suðuroy. Einki er heldur at ivast í, at sjálvt í dag er stórur tørvur á eini føroyskari brúðarvísu, tí ikki so sjáldan er at hoyra, at brúðarpør biðja um føroysku brúðarvísuna, tí tey eru føroyingar – hetta hóast tey hvørki kenna føroysku ella donsku brúðarvísuna.
text: #000053
text: Føroyska brúðarvísan er styttri enn tann danska, og eisini eru nógvar orðingar, sum eru lættari enn í donsku – og eisini ber seinasta regla uppá rím. Tó er hon helst tyngri at læra at skipa, tí har er ikki ein beinleiðis søgugongd, og enntá er ikki altíð beinleiðis samband millum fyrstu 4 reglurnar og síðstu 3 reglurnar í hvørjum ørindi. Tað er helst eisini ein vansi, har báðar vísurnar verða brúktar, soleiðis at tað nú eru tvær vísur, ið skulu lærast, og tí kasta summi frá sær: Tey tíma ikki at læra seg eina til eitt brúdleyp, tí til næsta brúdleyp er kanska ein onnur.
text: #000054
text: Harumframt falla ørindini 13-15 mongum fyri bróstið, tí tey kunnu tykjast kvinnukúgandi. Tað er tí ikki so sjáldan, at nøkur av ørindunum 13-17 verða løgd burturúr við vilja. Í ørindi 7 verður eisini sipað til, at Ábraham fekk soninum konu, men nú er hjartasakin meiri frí. Øll hesi ørindini standa nærmast í andsøgn til donsku brúðarvísuna, sum ongar slíkar formaningar hevur, og enntá í ørindi 21 svara faðir og bróðir Rebekku, Betuel og Laban, umbønini hjá Eleazar um, at Ísakur skal fáa Rebekku til konu, m.a. við orðunum:
text: #000055
text: Vort samtykke vi nok give dig,vor søster selv må svare for sig,hvad hun derom kan tykkes.
text: #000056
text: Aftur í næsta ørindi, verður – eins í bíbliuni – sagt, at Rebekka sjálv gjørdi av:
text: #000057
text: Rebekka blev kaldet for dem indfrivillig selv at svare: »Har du det stadig i dit sindmed disse mænd at farefra land og folk, som du est født,du skal ej sige at du varst nødt,din vilje skal du nyde?«
text: #000058
text: Hvussu er og ikki, so er føroyska brúðarvísan nógva staðni norðanfjørðs nógv vanligari enn tann danska – her serliga vesturbygdirnar á Streymoynni, nógvar bygdir norðanfyri og í Norðoyggjunum, meðan støð sum í Nólsoy, í Sandoynni og í Suðuroy er nokk meiri øvugt. Tey størru støðini, har nógv tilflyting hevur verið ymsa staðni frá – so sum t.d. Havnin og Runavík – er heilt nátúrliga meiri blandað, tí fólk hava ofta brúkt siðvenjuna, haðani tey sjálvi koma.
text: #000059
text: Lagið, sum verður brúkt til føroysku brúðarvísuna, er tað vanliga lagið (sum verður brúkt norðanfjørðs) til donsku brúðarvísuna. Her ber til at hoyra Sigmund í Hoyvík skipa føroysku brúðarvísuna saman við Dansifelagnum í Havn:
text: #000060
text: Føroysk týðing av brúðarvísuni – Tit, brúðarfólk góðu, nú lýðið á
text: #000061
text: Axel Tórgarð hevur gjørt eina vala týðing av donsku brúðarvísuni I ærlige brudefolk. Hon varð fyrstu ferð prentað í føroysku bløðunum í november/desember 1989. Ein ábøtt útgáva varð prentað í Sosialinum og Dimmalætting í november 1994. Hendan týdda vísan hevur viðhvørt verið brúkt í brúðardansi, men hevur ikki vunnið líka stóra undirtøku sum hinar báðar.
text: #000062
text: Axel Wenningstedt Tórgarð, ið varð føddur 31. mars 1923 í Havn og doyði 24. mars 2011, var sonur H.C.W. Tórgarð. Hann var stjóri í nýstovnaða Útvarpi Føroya í nøkur ár, til hann gjørdist prestur í Norðurstreymoy; hann hevur á eldri árum verið serliga virkin sum týðari. Axel Tórgarð hevur serliga týtt klassiskar bókmentir úr enskum til føroyskt, men eisini nakað úr grikskum. Axel eigur børnini Súsonnu, Riu og Hans Tórgarð, sum øll eru sjónleikarar. Mamma Axels, sum doyði tá Axel var lítil, var úr Nólsoy, og var av góðari kvæðaætt. Tvíburi Axels, Poul Eide, vaks upp hjá mostur síni, Mariu Eide, í Funningi. Ein annar beiggi Axels, Martin Tórgarð, vaks upp hjá eini aðrari mostur í Nólsoy. Poul og Martin vóru millum bestu kvøðarar í Føroyum í sínari tíð. Í familjuni Tórgarð er hópin av fólki við listarligum gávum umframt sjálva kvøðingina – sjónleikarlist, tónlist og filmslist.
text: #000063
text: Susannes vise er ein versificerað endursøgn av teirri apokryfisku frásøgnini um Dánjal og Súsannu. Hetta er ikki ein partur av vanliga tekstasavninum í bíbliuni, men til ber at lesa søguna á donskum, sum er ein forsøga undan Dánjal, 1. kapitli. Søgan er í stuttum hendan. Súsanna verður gift einum mætum ísraelitti. Teir elstu, ið eru dómarar og stýra bygdini, koma javnan á gátt har, og tveir teirra fara at girnast Súsonnu. Teir varnast girndina hjá hvørøðrum og leggjast ein dagin at lúra meðan Súsanna einsamøll baðar sær í avlæstu parkini hjá manni sínum. Teir krevja, at hon skal liggja við teimum, annars ákæra teir hana fyri at hava ligið við einum ungum manni. Hon noktar og teir fara at rópa, fortelja at teir funnu Súsonnu liggjandi undir einum træi við einum ungum manni. Teir fáa hana dømda til deyðis, men sum hon verður førd burtur rópar Dánjal úr mannamúgvuni, at hon er ósek og at teir elstu lúgva. Hann avdúkar teir við at spyrja teir einsæris frammanfyri mannamúgvuni, hvørjum træi tey lógu undir. Síðani verða teir báðir dripnir, og Dánjal vinnur mikla virðing millum manna. Vísan Susannes vise – ella Hører til, I piger og Kvinder sum hon eisini verður nevnd – stendur eins og Isaaks Giftermaal í sálmabókum hjá Cassube.
text: #000065
text: Í eldri heimildum sæst, at Susannes Vise í rúma tíð flestu staðir hevur verið fastur táttur aftaná brúðarvísuna Isaaks Giftermaal. Soleiðis nevnir (Lyngbye, 1821, pp. 216) raðfylgjuna til at vera Isaaks giftermål, Susannes vise og Kong Hans, og hann skoytir uppí “Disse tre Sange bliver ved ethvert Bryllup altid efter deres Orden afsjunget; dernæst følge de øvrige Qvæder, hvis Orden ikke er saaledes bestemt, men vælges i Fleng, ligesom det falder enhver Forsanger ind.” Hammershaimb nevnir eisini Isaaks giftermål og Susannes vise sum fyrstu tvær vísurnar, og so sigur hann, at triðja vísan kundi vera Kong Hans ella Ridder tager Høg, og Svende tager Hund. Sørensen umtalar í 1862 somu vísur sum Lyngbye sí (Sørensen, 1969). Johanna Maria Skylv Hansen sigur í (Hansen, 1968), at Isaaks giftermål verður altíð tikið, hareftir kundi Susannes vise, Fisken tager sin føde ella I Dannemænd enhver for sig vera tikin, men at Kong Hans varð altíð kvøðin. Aðrar keldur nevna eisini Susannes vise, og eingin ivi tykist at vera um, at hon í langa tíð helst eisini hevur verið fastur partur av brúðardansinum nógvastaðni. Í dag er brúk av Susannes vise tó púra burturdottið – møguliga partvíst av tí, at frásøgnin ikki er við í vanligu bíbliuni, ið verður brúkt nú á døgum.
text: #000067
text: I Dannemænd enhver for sig
text: #000068
text: Omanfyri og í brotum í (Joensen, 2006) síggja vit vísuna I Dannemænd enhver for sig nevnda í summum heimildum sum eina andaliga vísu, ið kom sum fyrsta ella onnur vísa aftaná donsku brúðarvísuna Isaaks giftermål. Niðanfyri stendur eisini nevnt, hvussu hendan vísan varð brúkt í sambandi við skikkin at mana brúður og brúðgóm til songar. Omanfyri er eisini nevnt, hvussu okkurt ørindi sæst aftur í føroysku brúðarvísuni. Hendan vísan hevur tó ikki verið líka vanlig sum Isaaks giftermål og Susannes vise. Petter Dass, ið var teologur, prestur og yrkjari frá Helgeland í Norðurnoregi og livdi frá 1647 til 1707, yrkti vísuna I Dannemænd enhver for sig. Hon varð prentað í hansara katekismussangum frá 1714, sum veruliga itu “D. Morten Luthers Lille Catechismus, Forfattet I Bekvemme Sange Under Føyelige Melodier”. Hetta var bóklingur ætlaður at læra fólk Lítlu Katekismus Luthers gjøgnum sang, og varð hon brúkt við hús og til privatar andaktir. Sangirnir hjá Petter Dass fingu eina veruliga endurreisn aftur í 19. øld, og millum kendastu sangirnar í hesum bóklingi er HErre GUD! Dit dyre Navn og Ære, sum í upprunahandritinum hevur 16 ørindi og er frágreiðing til aðru bønina í Faðirvár: Heilagt verði navn Títt. Ein partur av bóklinginum eitur Huus-tavlen forfattet i tolv sange, og her er fimti sangurin, við heitinum Den Femte Sang, Om Ægte-Folkes Embede, ið er júst I Dannemænd enhver for sig. Brúk av hesi vísu er heilt burturdottið í dag, hóast eldri fólk enn minnast hana brúkta – og hóast vísan helst als ikki er ætlað at vera kvinnukúgandi, men heldur eitt slag av vegleiðing til at fáa hjúnarbandið at hepnast, so man serliga fimta ørindi falla mongum fyri bróstið í dag.
text: #000069
text: Í heftinum hjá Petter Dass stendur at I Dannemænd enhver for sig verður sungin sum I ærlige brudefolk. Lagið, sum verður brúkt er eisini sama sum vanliga lagið til donsku brúðarvísuna, og her kunnu tit hoyra Hilmar Kass skipa I Dannemænd enhver for sig saman við Dansifelagnum í Havn:
text: #000070
text: Skikkir í sambandi við brúðarvísurnar
text: #000071
text: Hvussu og nær andaligu vísurnar eru komnar Føroya og tiknar í brúk er ikki møguligt at fáa at vita. Elstu keldurnar, sum umtala skikkin fáa tað at ljóða sum ein gamlan skikk, men áðrenn trúbótina eru tær so av góðum grundum ikki komnar. Mest sannlíkt er helst at tær eru komnar í seinnu helvt av 17. øld, saman við sálmabókum, sum umtalað omanfyri.
text: #000073
text: Hvussu hesar andaligu vísurnar eru komnar inn í dansin, vita vit heldur ikki, men á bl.s. 222-231 í (Joensen, 2006) er nógv at frætta um dansin. Greitt er, at í gomlum døgum var fyrst døgurði við einum høvuðsborði aftaná vígsluna har mestsum bert prestur helt talu fyri brúðarparinum, og síðani bleiv brúðardansurin dansaður. Síðani hava hini borðhaldini verið og um kvøldið nátturði. Aftaná nátturða varð hildið á at dansa, brúðarparið varð manað í song, og so helt dansurin aftur á (Joensen, 2006). Soleiðis hevur brúðardansurin fyrr ligið nógv meiri nátúrliga í forleingilsi av andaliga partinum: vígsluni í kirkjuni. Sagt verður eisini frá, at prestur var í messuskrúð uppi í dansinum, og at dansurin var seinur, hóvligur og hátíðarligur. Skonkt hevur aldrin verið til brúðarvísurnar. Eisini eru søgur um prestar frá farnu øld, sum fortelja frá fjarskotnum plássum, at tað enn vóru fólk, sum ivaðust í, um vígslan stóð við makt, tá prestur ikki hevði luttikið í brúðardansinum. Brúðardans kundi man dansa í føstu og sjálvt syrgjandi einkjur ella einkjumenn kundu luttaka, og dansast mátti ikki í húgvu. Alt hetta vísir greitt á, at brúðardansurin hevur verið heilagur, og at hann hevur verið fataður sum eitt neyðugt beinleiðis framhald av tí kirkjuliga og andaliga partinum av brúdleypshátíðarhaldinum.
text: #000074
text: Hóast brúðarvísurnar helst eru komnar her í seinnu helvt av 17. øld, hava uttan iva aðrar vísur verið brúktar til dans í brúdleypi. Serliga vísur, sum prísa brúdleypum hjá valdsharrum og vakurleika, vitinum ella tí góða hjartanum hjá valdsharrum ella teirra makum. Í (Lund, 1904) lesa vit um brúdleypsskikkir í 16. øld í Danmark og Norðurlondum m.a.
text: #000075
text: En af de sædvanligste Viser til Dans ved Bryllup var da fremdeles Kong Hans’s Brudevise. Endnu langt ind i det 19de Aarhundrede anvendtes den stadigt til Bryllupsdans paa Færøerne. Og at den alt i alt i det 16de Aarhundrede havde tjent længe, fremgaar af, at den i sin daværende Form egentlig kun var en Genklang af de tidligere kongelige Brudeviser lige fra Visen om Dronning Dagmars Brudefærd, hvis Ejendommeligheder lidt efter var blevne skurede af eller slaaede fast som fælles for alle, saa at nu alle Kongebrude kom sejlende hertil paa samme Vis og Navnet Kong Hans simpelthen blot behøvede at ombyttes med Christiern den Anden eller Frederik den Anden, naar Tiden krævede det.
text: #000076
text: Nú er vanliga eingin døgurði eftir kirkjuna, men bert stórur nátturði. Eisini er vanliga bert eitt borðhald, og tá tað er liðugt verður farið undir brúðardansin og so onkra vísu ella kvæði til brúðardans. Aftaná er oftast brúðarvalsurin og síðani enskur dansur – viðhvørt skiftivís við føroyskan dans. Soleiðis er brúðardansurin nú fluttur inn í tann meiri vertsliga partin av brúdleypinum – tó hevur onkutíð verið at frætt um í nýggjari tíð, at brúðardansur hevur verið millum vígsluna og sjálva brúdleypsveitsluna.
text: #000077
text: Fast hevur verið – og er í stóran mun enn – at tey sum kunnu dansa parvís: kvinnan frammanfyri mannin, t.e. kvinnan vinstrumegin mann sín – og er hetta serliga galdandi fyri brúðarparið. Flestu heimildir siga frá, at høgrumegin prest er brúðurin og síðani brúðgómurin. Ymiskt er hvar keldurnar seta t.d. deknin, foreldrini at brúðarparinum og skiparan ella skipararnar. Í dag er mest vanligt, at til vinstru fyri brúðrina er prestur, um hann er til staðar, síðani skiparin og frammanfyri skiparan teir, ið eru at stuðla skiparanum; høgrumegin brúðrina er brúðgómurin, móður og faðir at brúðrini og síðani móður og faðir at brúðgóminum. Eingin eigur at fara uppímillum hesi í ringinum. Eisini er skikkur, at brúðarparið ikki skal syngja við, men lurta eftir vísuni, sum gestirnir syngja fyri teimum.
text: #000078
text: Eitt sindur skiftandi og ymiskt hevur verið við brennivínssiðunum. Í øllum førum varð ongantíð skonkt til sjálvar tær andaligu vísurnar, og verður tað heldur ikki enn. Fyrr varð gjarna skonkt aftaná hesar, og alt eftir tíð og stað, so fingu menninir brennivín og kvinnurnar vín – viðhvørt varð kanska bíðað til eisini t.d. Kong Hans ella Fisken tager sin føde i vand var kvøðin. Um ikki er talan um avhaldsbrúdlup, so er í dag er vanligt at skeinkja til fyrstu vísuna aftaná brúðarvísuna. Øll, sum tað sømir seg at bjóða (vegna aldur o.t.) fáa bjóðað snaps. Ein ella tveir skeinkjarar stilla seg inn í ringin og bjóða. Byrjað verður við skiparanum, og síðani verður farið gjøgnum ringin til høgru, t.v.s. at næsti sum fær, er tann sum er undir høgru lið á skiparanum. Soleiðis verður hildið fram til komið er aftur til skiparan, sum fær bjóðað seinasta snapsin, áðrenn skeinkjarin fer úr ringinum. Tískil stendur skeinkjarin nærum stillur. Um tveir skeinkjarar eru, skulu teir standa lið um lið, og skiftast um at bjóða sum tað passar seg best.
text: #000080
text: Brúður og brúðgómur verða manað til songar
text: #000081
text: Út á kvøldið, tá øll høvdu fingið nátturða, so var í Føroyum skikkur at mana brúður og brúðgóm til songar. Hetta var ein felags norðurlendskur ceremoniellur skikkur. Fyrst var brúðurin manað tríggjar ferðir til songar, og tá fóru kvinnurnar dansandi til songar við henni og sungu
text: #000082
text: Síðani varð brúðurin hálvt úrlatin, meðan brúðgómurin varð manaður triðju ferð til songar. Tá fóru menninir dansandi við honum til songar, meðan teir sungu I Dannemænd enhver for sig (sí meiri um hesa vísu omanfyri; ørindið omanfyri er fimta ørindi úr hesi vísu). Teir tingaðust við kvinnuna, sum hevði duravaktina til brúðarkamarið, og at enda mátti hon geva eftir. Síðani varð eisini brúðgómurin hálvt úrlatin. At enda vórðu nakrir sálmar sungnir og bøn biðin fyri brúðarparinum, áðrenn brúður og brúðgómur fingu koss og farið var aftur í dans, at dansa so leingi brúdleypsgestunum lysti – eisini eru heimildir, sum siga frá, at prestur var til staðar og helt eina talu fyri brúðarparinum í brúðarkamarinum. Hesin siður, at mana til songar, sum í dag er púra burturdottin, er nógv nágreiniligari lýstur á bl.s. 144-150 í (Joensen, 2003).
text: #000083
text: Vísur og kvæði til brúðardans
text: #000084
text: Aftaná brúðarvísu ella -vísurnar vórðu vísur ella kvæði, sum onkursvegna passaðu til høvið, dansað og kvøðin. Verður hugt í heimildirnar, so sæst, at Kong Hans hevur næstan allastaðni verið fastur táttur aftaná brúðarvísurnar – og helst enntá langt áðrenn brúðarvísurnar eisini. Fleiri aðrar vísur verða nevndar eisini, og fara vit stutt at umtala hesar. Serliga aftaná tjóðskaparrørslan tók seg upp í seinnu helvt av 19. øld, er tað vorðið alsamt vanligari, heldur at brúka onkur føroysk kvæði, so sum Harra Pætur og Elinborg ella Leivs kvæði.
text: #000085
text: Kong Hans hann sidder på København
text: #000086
text: Í áttanda parti í (Lund, 1904) verður greitt frá »den egentlige Dans« og verður hann nevndur »ældgammel« og minnir um føroyska dansin á tann hátt, at her eru gamlar vísur við einum skipara og niðurlagi til í sambandi við brúdleypssiðir í 16. øld. Sum greitt frá omanfyri, verður m.a. sagt, at enn var ein av vanligastu vísunum Kong Hans. Teksturin, sum føroyingar vanliga brúka til Kong Hanses bryllup – vanliga nevnd Kong Hans han sidder på København ella bert Kong Hans – stendur í Danske Kæmpe- og Folkeviser, sum H. N. Jacobsensens bókahandil regluliga hevur prentað; annars stendur hon eisini sum nummar 166 í Danmarks gamle Folkeviser. Vísan snýr seg um, tá Kong Hans av Danmark, Noregi og Svøríki varð giftur. Hann varð giftur í 1478 á Københavns Slot við Christine av Sachsen (1461-1521), ið var dóttir fúrsta Ernst av Sachsen. Kong Hans, ið livdi frá 1455 til 1513, var kongur yvir Danmark 1481-1513, Noregi 1483-1513 og Svøríki 1497-1501, og var soleiðis egentliga ikki kongur, tá hann giftist. Vísan handlar um, hvussu hann sendir sveinarnar Erik Ottesen, Verner Pazberg og Claus Rønnow at vinna sær brúðrina. Erik leikaði um hana í gulltalvi og vann hana til harra sín, og førdu teir hana so heimaftur. Í vísuni síggjast nógvir parallellar til tær báðar vísurnar um Dronning Dagmar: Strangirs vísa og Bøhmerlands Dronningen.
text: #000087
text: Kong Hans hevur til fyri stuttum verið vanlig at kvøða í brúdleypi summa staðni – til dømis í Nólsoy og á Velbastað. Í dag er hetta tó nærum burturdottið, og er tað helst bert okkurt hendinga gullbrúdleyp, har vísan enn verður kvøðin. Niels á Velbastað skipar Kong Hanses bryllup saman við Dansifelagnum í Havn:
text: #000088
text: Fleiri keldur siga frá, at Fisken tager sin føde i vand – sum eisini verður kallað Esbern og Sidsel – hevur verið kvøðin til brúdleyp; enn eru nógv fólk, sum minnast hesa vísu úr brúdleypum. Hóast vit vita um okkurt einstakt brúdleyp í nýggjari tíð, har vísan hevur verið kvøðin, so er hon so at siga burturdottin, og verður bert brúkt í onkrum hendinga gullbrúdleypi, har nógv dansifólk eru savnað. Teksturin stendur í Danske Kæmpe- og Folkeviser. Vísan stóð eisini í Peder Syvs vísubók, men har er fyrsta ørindi ikki við – tað er møguliga komið gjøgnum flúgvibløð í 17. og 18. øld (sí 250M í Danmarks gamle Folkeviser).
text: #000090
text: Et spejl for ægtefolk de vare, hinanden de ej ville svige, dog skilsmisse vared i atten år, de bleve trofaste tillige.
text: #000092
text: Í eftirtíðini hevur Dronning Dagmar verið almikið elskað av danska fólkinum, og hevur hennara persónur livað víðari í sagnum og vísum. Hon hevði ynski um at bøta um korini hjá teimum fátæku og fangunum, og at avtaka skattin á plógvunum, tann hataða plóvpenningin. Hetta vóru ábøtur, sum veruliga hendu, meðan hon var á lívi – og at sonur Valdemars Sejr, Erik Plovpenning, innførdi plóvpeningin aftur, hevur helst givið henni enn hægri virðing millum manna.
text: #000095
text: Tað eru tríggjar vísur um Dagmar, ið eru serliga kendar. Fyrsta er Dronning Dagmar og Junger Strange 1205, ið er kend í Føroyum undir heitinum Strangirs vísa, og finst í bæði føroyskari útgávu og í útgávu, ið er skiftivís donsk og føroysk. Her fer Stangir til Bøhmen og vinnur Dagmar í talvi og førir hana heim til Danmarkar. Onnur er Dronning Dagmar i Danmark 1205 – eisini kend sum Det var Bøhmerlands Dronningen ella bert Bøhmerlands Dronningen. Hon snýr seg um heimkomuna hjá Dagmar til Danmarkar og hennara ynski um at lætta um hjá teimum fátæku. Triðja vísan er Dronning Dagmars død 1212 – vanliga nevnd Dronning Dagmar ligger udi Ribe sjug. Hon snýr seg um, hvussu Dagmar doyr í barsilssong (møguliga aftaná at roynt hevur verið at tikið barnið út við keisaraskurði). Kongurin er ov seinur heim, men fer í bøn, soleiðis at Dagmar kemur fram fyri hann aftur. Her endurtekur Dagmar síni ynski og ávarar Valdemar ímóti at lata sonin fara út í leding og ímóti at giftast Bengerd, tí hon fer at føða ein son, ið ikki ber gott við sær. Hesar vísurnar eru ávikavist nummar 132, 133 og 135 í Danmarks gamle Folkeviser.
text: #000096
text: Tað verður frá fleiri keldum sagt frá, at vísurnar um brúðarferðina hjá Dagmar hava verið brúktar til brúdleyp, og í (Lund, 1904) verður róð framundir, at vísur sum t.d. Kong Hanses bryllup bert eru enduryrkingar av hesum vísum. Enn í dag verður vísan Bøhmerlands Dronningen enn javnan brúkt. Helst tí hon er rættiliga stutt, hevur niðurlag og hampuliga nógv duga uppií. Teksturin, ið verður brúktur, er úr Danske Kæmpe- og Folkeviser.
text: #000097
text: Sum sagt hava donsku vísurnar havt minkandi undirtøku seinastu góðu 100 árini. Hetta hevur m.a. havt við sær, at føroysk kvæði eru gjørd alsamt vanligari aftaná brúðarvísuna. Vanligasta kvæðið ella vísan aftaná brúðarvísuna í dag er uttan iva Harra Pætur og Elinborg. Viðhvørt hendir tað seg enntá, at bert Harra Pætur og Elinborg verður tikin, um tað ikki eru nógv dansifólk og hildið verður, at brúðarvísan verður ov tung. Kvæðið er rættiliga lætt: tað eru bert nøkur og hálvtrýss fýrareglu ørindi, kvæðið hevur niðurlag, tað er nógv endurtøka og fleiri ørindi kend aðrastaðni frá (so sum Kasta síni akker... og Uppi í miðum grasagarði... o.s.fr.).
text: #000099
text: Kvæðið er kent úr grannalondunum eisini, og evnið er klassiskt. Harra Pætur og Elinborg gerast góð. Tá Harra Pætur má fara út í verð, spyr hann Elinborg, um hon vil bíða eftir honum. Hon játtar og lovar at bíða í sjey vetur, um enn kongur fríggjar til hennara. Tíðin fer, og Harra Pætur kemur ikki aftur; men Elinborg frættir, at hann er í Danmark og hevur fest eina danska frú. Hon biður beiggja sín, Eirik, koma við sær til Danmarkar, men hann sigur, at tað er ei moyggjasiður at sigla í onnur lond. So mannar Elinborg skip við moyggjum og siglir til Danmarkar. Ikki gongur væl, men tá tær lova olmussu, sleppa tær til lands. Elinborg, sum hevur klipt hárið av, fer inn fyri Harra Pætur. Hann kennir hana aftur, og sigur við vív sítt, Ingibjørg, at hann má fylgja systursoninum á leið. Ingibjørg veit fullvæl, at hetta er kvinna, ið er komin eftir Harra Pætur. Meðan Ingibjørg stendur grátandi eftir, sigla Elinborg og Harra Pætur glað heim og gera brúdleyp. Kvæðið finst eisini í Føroyum í fleiri uppskriftum – meiri kann lesast um hetta kvæði í (Dahl, 1996).
text: #000100
text: Eitt annað føroyskt kvæði, ið hevur vunnið frama, er Leivur Øssursson – ella Leivs kvæði, sum tað eisini verður kallað. Hetta er ikki líka ofta at hoyra sum Harra Pætur og Elinborg, kanska av tí at tað er eitt sindur torførari. Longdin er tann sama, gott hálvtrýss fýrareglu ørindi við niðurlagi; men tað er eingin uppafturtøka og fá ørindi, sum ganga aftur frá øðrum kvæðum. Harafturímóti fylgir kvæðið púrasta søgugongdini, ið er kenda søgan úr føroyingarsøgu um, tá Leivur Øssursson giftist Tóru, dóttir Sigmunds Brestirsonar. Fyri ordiliga at skilja søguna, er neyðugt at skilja stóran part av føroyingasøgu – hon verður tó ikki endurgivin her. Søgugongdin í kvæðinum er í stuttum, at Leivur, sonur Øssurs Havgrímssonar, fer saman við Gøtu-Tróndi til Skúvoyar at biðja dóttir Sigmunds Brestissonar, Tóru Sigmundsdóttir, til konu. Turið, mamma Tóru og einkjan eftir Sigmund, heldur lítið um hetta, men Tróndur krevur, at Tóra sjálv skal svara. Tóra sigur, at um teir svørja, at teir ikki drupu Sigmund, at teir finna útav, hvør gjørdi tað, og teir hevna Sigmunds deyða, so skal hon játta. Teir svørja. Síðani fara teir til Suðuroyar til Tórgrím illa. Teir binda Tórgrím og synirnar hansara, meðan Tróndur gandar Sigmund, Tórir og Einar innar í stovuna. Einar og Tórir komu dravvátir innar, meðan Sigmundur kom blóðugur við høvdinum undir armi. Tá teir høvdu funnið gullring Sigmunds í húsum Tórgríms, vórðu Tórgrímur og synirnir dripnir. Síðani giftist Leivur Tóru. Eldri sjóvarbóndin, Jens Christian Djurhuus (1773-1853), yrkti Leivs kvæði. Hann hevur eisini yrkt kvæðini Sigmunds kvæði yngra, Ormin langa, Grettis kvæði og Lorvíks-Páll. Tann mest brúkta uppskriftin er helst teksturin, ið stendur í Nýggju Kvæðabók 2 hjá Sverra Egholm.
text: #000103
text: Nógv onnur kvæði og vísur hava verið brúkt til brúdleyp, men hetta hevur ikki verið eins siðbundið og omanfyrinevndu. Væl hugsandi er, at Strangirs vísa í eldri tíðum hevur verið brúkt. Sverri Egholm sigur í Nýggju Kvæðabókini, at Kvæði um skapanina hevur verið brúkt í brúðardansi m.a. í Tjørnuvík. Onkur nevnir eisini Jeftas vísu. Í Dúgvuni verða Sjúrðar kvæðini nevnd. Helst hevur í ávísum plássum, familjum ella í ávísari tíð verið fastir skikkir eisini, ið nú eru burturdotnir.
text: #000105
text: Vit fara at geva nøkur góð ráð viðvíkjandi brúðardansi. Fyrst eigur at verða umhugsað, hvørt føroyskur dansur skal vera til brúdleypið og møguliga brúðarvísa eisini. Tað er ikki neyðugt, at hava føroyskan dans ella brúðarvísu. Um er at hava føroyskan dans, kann vera eitt gott hugskot at meta, hvussu nógv av gestunum eru von at dansa. Um man metir, at vanligu brúðarvísurnar eru ov torførar, so ber saktans til bert at dansa t.d. Harra Pætur og Elinborg og so okkurt heilt stutt afturat. Er tað ov torført, kann eisini bara Flóvin Bænadiktsson vera tikin. Um brúðarparið kemur ásamt um at hava brúðarvísu, so eru her nøkur góð ráð.
text: #000106
text: Katrin Næs, Føroyingur fyrst – og so kristin í »Tveir yrkjararúr Kvívík«, Setursrit nr. 3 (Turið Sigurðardóttir, ed.), Fróðskapur, 2006, pp. 53-67.
text: #000117