text: Ein hugleiðing um ávirkanina av seyðabiti og veðurlagsbroytingum á plantusløg í Føroyum.
text: #000001
text: Føroyar, eitt lítið oyggjasamfelag, liggja fjarskotnar í Norðuratlantshavinum. Brøtt fjøll, seyður og einsháttað graslendi er tað, ið eyðkennir føroysku náttúruna. Oyggjarnar eru so lítlar, at tær hómast ikki eingongd á heimskortinum! Hóast tað, eru Føroyar eitt sera týdningarmikið granskingarøki í altjóða høpi. Fjarskotna staðsetingin ger tað torført at spáa um veðurvánir og harvið avleiðingar av veðurlagsbroytingum. Øll vitan úr Føroyum gerst tí serliga virðismikil og er við til at fylla eitt vitanarglopp í Norðuratlantsøkinum.
text: #000003
text: Plantuvøksturin, sum vit kenna í føroysku náttúruni, hevur sín uppruna ymsastaðni frá. Menniskju komu higar fyri uml. 1700 árum síðani og tóku tá plantur við sær, sum síðani eru farnar at vaksa vilt í Føroyum. Aðrar eru komnar við fugli, og aftur aðrar hava vindurin og sjógvurin ført higar.
text: #000004
text: Men tað hevur verið ein tung ferð hjá flestu plantum at finna fram til hesar fjarskotnu oyggjar. Tær planturnar, sum hava klárað ferðina, hava síðani tillagað seg til serstøku náttúruna og veðurlagið ígjøgnum tíðina, og vaksa tí allarbest í Føroysku náttúruni. Men hetta merkir eisini, at tann vøkstur, sum trívist her, er ógvuliga viðbrekin. Viðbrekin í so máta, at ílegu fjølbroytnið er lágt. Tað ger plantusløgini minni mótstøðufør enn á meginlandinum, og tað merkir, at vøksturin í Føroyum ikki er serliga mótstøðuførur ímóti broytingum uttanífrá.
text: #000005
text: Fyrr var tann vøkstur, vit síggja í gjáum og homrum ídag, vanligur úti í høgunum eisini. Tað hava kanningar av fortíðargróðri víst. Tá fólk fyrstu ferð komu til landið og høvdu seyðin við sær, legði seyðurin á henda ríka gróður, og tað vardi ikki leingi áðrenn hagin var týndur og fór at líkjast tí landslagnum, vit kenna ídag.
text: #000006
text: Í dag síggjast leivdir av torvskurði sum sár í lendinum, og jarðriv eru ein vanlig sjón. Harðbalna veðurlagið ger somuleiðis, at lendið er undir áhaldandi trýsti. Hóast vit menniskju altíð hava verið sera tengd at náttúruni, hava vit ikki altíð sýnt virðing og havt fyrilit fyri, hvat náttúrutilfeingið tolir. Djóra- og plantulív eru í vanda, tí menniskjaliga virksemið ofta ikki tekur atlit til náttúruna. Veðurlagsbroytingar, sum nú eru eitt varandi fyribrigdi, gera somuleiðis at trýstið á náttúruna ongantíð hevur verið størri, enn tað er nú.
text: #000007
text: Hóast vit ikki kenna allar ávirkanirnar av veðurlagsbroytingum á náttúruna í Føroyum, so eru kanningar gjørdar, sum vísa týðiligar broytingar í gróðursamanseting og plantusamfeløgum orsakað av veðurlagsbroytingunum.
text: #000008
text: Framtíðar veðurvánirnar fyri havøkið í Norðurevropa kunnu væntast at hava við sær heitari veðurlag við meira avfalli, skýggjum og helst eisini harðari vindi, sambært IPCC. Um vit sameina hesar veðurvánir við tað longu harðbalað umhvørvið á fjallatindunum, og um vit hava í huga, at fjallalendi hava lyndi til at blíva burturmáað av veðrinum og seyðabiti, ber til at ímynda sær einar ógvuliga øðrvísi Føroyar í framtíðini. Avleiðingar av áðurnevndu viðurskiftum kunnu føra til fleiri berar fjallasíður uttan gróður og lív. Somuleiðis fer gróðurin, sum er at síggja í haganum í dag, kanska vera býttur um við gróður, sum átti at trivist betur í láglendi. Fleiri ber økir á fjallasíðum gera, at plantusløg, sum eru vanlig í láglendi og áður ikki hava verið før fyri at kappast við kalt-tillagaðar plantur, fáa frítt spæl og møguleika at festa seg. Hetta tí at kappingin millum plantusløg minkar.
text: #000009
text: Tey plantusløgini, sum vera mest útsett fyri álvarsomu útbreiðslu broytingum orsakað av veðurlagsbroytingum, eru tí tey, sum hava tillagað seg til kulda og trívast best uppi í hæddini. Tey plantusløgini, sum longu bert trívast í hæddini, hava ongastaðni at fara, um hitin hækkar á fjallatindunum, og fara tí við tíðini doyggja út. Forsagnir vísa, at hóskandi gróðrarøkir hjá plantum, sum eru tillagaðar kulda, eru í stórari minking, og at hetta fer at føra til eitt stórt tap av lívmargfeldi í framtíðini.
text: #000010