text: Mga Kasabutan sa Pagluwas sa Dagat
text: #000004
text: finfishShellfish ug SeaweedCucumber sa Dagat
text: #000013
text: Ang pagdumala sa basura sa sanitaryo usa ka gikabalak-an sukad sa labing kauna-unahan nga paghusay sa mga sibilisasyon. Sa kaagi sa kasaysayan, ang hugaw nga tubig gibuga sa pinakaduol nga mga agianan sa tubig, nga gipahimuslan ang dilution ug oksihenasyon ingon pagtambal. Kini nga ideya sa "pagputli sa kaugalingon" dili sayup; daghang mga hugaw ang mahimong tangtangon sa natural nga mga proseso nga adunay igong pagkaladlad, oras, ug pagsagol. Bisan pa, ang pagdako sa populasyon, ug ang pagdugang sa mga kontaminante sa wastewater, naghimo sa kini nga pamaagi nga dili igo. Ang pagkadiskobre sa mga sakit nga dala sa tubig nga miresulta sa pagpalambo sa sanitasyon nga adunay tumong nga bulagon ang hugaw nga tubig gikan sa mainom nga tubig aron mapanalipdan ang kahimsog sa tawo. ref Daghang mga sistema sa pagtambal ang naugmad aron maminusan ang hilaw nga basura sa tawo gikan sa pagsulud sa kadagatan. Sa ubus usa ka pasiuna sa naandan nga mga sistema sa pagtambal sa hugaw nga tubig nga gigamit karon.
text: #000031
text: Karon, adunay lainlaing mga paagi sa pagdumala sa basura. Ang pagpili sa usa ka pamaagi sa pagtambal sa wastewater labi ka piho sa lokasyon ug konteksto. Daghang mga hinungdan ang nagdiktar kung unsang klase sa sistema ang mas angay: usa ka sewered, sentralisadong sistema sa pagtambal o usa ka onsite (desentralisado) nga sistema sa pagtambal. Ang labing maayo nga solusyon alang sa usa ka komunidad mahimong dili magamit sa lain. Ang mga konsiderasyon alang sa pagpili sa sistema kinahanglan nga maglakip sa:
text: #000033
text: Mga sumbanan ug gilauman sa sosyal ug kultura
  Pagsuporta sa politika o pagpugong sa pagpugong
  Lokal nga geolohiya ug hydrology
text: #000034
text: Tan-awa kini nga mga case study sa trabaho aron masentralisa ang wastewater treatment sa isla sa Roatan, Honduras ug Bonaire.
text: #000035
text: Ang mga galamiton sa pagsuporta sa paghukum nga alang sa sosyal, kahimsog sa tawo, ug mga sumbanan sa kinaiyahan sa pagtino sa labing angay nga sistema pinahiuyon sa lokal nga konteksto karon wala. Samtang gipalambo ang mga gamit, hinungdanon nga iupod ang panan-aw sa mga nagpraktis sa dagat sa ang-ang sa pagtambal ug ang labing epektibo nga mga teknolohiya alang sa pagpanalipod sa kadagatan. Bisitaha ang Sustainable Sanitation ug Water Management Toolbox aron mahibal-an ang bahin sa mga sistema sa sanitasyon ug teknolohiya.
text: #000036
text: Ang mga lugar nga adunay daghang populasyon ug industriyalisadong mga lungsod nag-una nga nagsalig sa mga sentralisadong mga planta sa pagtambal sa hugaw nga tubig (WWTPs) aron makadawat ug matambalan ang mga hugaw. Ang makuti nga mga network sa mga tubo sa ilalom sa yuta nga imburnal nagdala sa mga hugaw gikan sa mga balay ug mga bilding ngadto sa WWTP gamit ang grabidad ug mga bomba. Sa higayon nga moabut ang hugaw sa usa ka planta sa pagtambal sa wastewater, kini moagi sa daghang mga hugna sa pagtambal sa wala pa mahaw-as. Ang mga lahi sa gigamit nga pagtambal ug ang kalidad sa gitambalan nga tubig magkalainlain base sa lokasyon, kondisyon sa tubig, adunay teknolohiya sa pagtambal, ug uban pa nga hinungdan. Bisan pa, bisan kung gikinahanglan ang mga pagtambal, ang mga pagkapakyas kanunay ug dili kini kinahanglan hunahunaon nga ang mga regulasyon naggarantiya sa igo nga pagtambal. Sa lebel sa munisipyo ug pasilidad, ang mga limitasyon sa konsentrasyon sa nutrient sa effluent kasagarang gipatuman aron matubag ang pagkarga sa nutrient ug ang sangputanan nga eutrophication. Samtang makatabang ang mga sukaranan sa pagtambal, dili kini igo aron mapanalipdan ang mga ecosystem sa kadagatan gikan sa polusyon nga wala ang kaylap nga pagpatuman sa mga lakang nga makaminus sa nutrisyon.
text: #000038
text: Sa higayon nga moabut ang hugaw sa usa ka planta sa pagtambal sa wastewater, kini moagi sa daghang mga hugna sa pagtambal sa wala pa mahaw-as. Ang mga lahi sa gigamit nga pagtambal ug ang kalidad sa gitambalan nga tubig magkalainlain base sa lokasyon, kondisyon sa tubig, adunay teknolohiya sa pagtambal, ug uban pa nga hinungdan. Bisan pa, bisan kung gikinahanglan ang mga pagtambal, ang mga pagkapakyas kanunay ug dili kini kinahanglan hunahunaon nga ang mga regulasyon naggarantiya sa igo nga pagtambal. Sa lebel sa munisipyo ug pasilidad, ang mga limitasyon sa konsentrasyon sa nutrient sa effluent kasagarang gipatuman aron matubag ang pagkarga sa nutrient ug ang sangputanan eutrophication. Samtang makatabang ang mga sukaranan sa pagtambal, dili kini igo aron mapanalipdan ang mga ecosystem sa kadagatan gikan sa polusyon nga wala ang kaylap nga pagpatuman sa mga lakang nga makaminus sa nutrisyon.
text: #000039
text: Primary, o pisikal, ang pagtambal magsugod sa pagsala: ang hugaw gipaagi sa mga screen aron makuha ang daghang mga solido. Epektibo gidala sa paghusay sa mga tanke diin ang gravity makatabang sa paghusay sa dugang nga gisuspinde nga solido.
  secondary, o biyolohikal, pagtambal gitumong nga tangtangon ang organikong butang gikan sa hugaw sa wala pa disimpeksyon. Gigamit ang oksiheno ug mga mikroorganismo aron mapalit ug mapalambo ang mga reaksyon sa biokemikal nga makaguba sa mga hugaw. Ang kini nga proseso nagmodelo sa natural nga mga sistema ug gihimo nga labi ka episyente pinaagi sa aeration o pagkaladlad sa dugang nga oxygen. Kinahanglan ang oxygen alang sa pagkadunot, ug ang aeration makatabang sa pagtangtang sa natunaw nga mga gas. Kini nga mga reaksyon sa kadugayan nagdasig sa nahabilin nga mga partikulo sa paghusay. Ang mga kasagarang pamaagi alang sa biyolohikal nga pagtambal nag-upod sa mga trickling filter ug activated sludge, nga nagdugang sa nawong nga lugar nga magamit sa mga microorganism, ingon man ang kadako niini.
  Tertiary, o kemikal, gigamit ang pagtambal aron mapalambo ang dugang nga paghusay ug pagtangtang sa nutrient. Ang mga gidugang nga polymer nakadani sa mga pollutant aron makahimo og mga kumpol samtang ang carbon o uling nagsala nagpahinabo sa pisikal nga adsorption aron maminusan ang mga sustansya.
  Sa katapusan, ang effluent gipatay aron ma-neutralize ang bisan unsang nahabilin nga mga pathogens. Samtang ang klorin usa sa labing kasagarang disinfectant, UV o ozone mahimong gipalabi aron maminusan ang nahabilin nga konsentrasyon sa kemikal. ref
text: #000040
text: Ang pag-agas sa effluent pinaagi sa usa ka WWTP gikan sa mga tubo sa pag-inom hangtod sa pagtuman. Gigikanan: Mallik ug Arefin 2018
text: #000041
text: Gikinahanglan ang panguna ug ikaduha nga pagtambal sa pipila nga mga nasud ug ang gidaghanon sa mga pasilidad nga giapil ang pagtungha sa tersiyaryo nagdugang. ref Bisan pa, bisan kung gikinahanglan ang mga pagtambal, ang mga pagkapakyas kanunay ug dili kini angay hunahunaon nga ang mga balaod sa lugar nagpakita nga igo nga pagtambal. Dugang pa, ang mga limitasyon sa konsentrasyon sa nutrient sa effluent gipatuman sa mga lebel sa munisipyo ug pasilidad aron matubag ang pagkarga sa nutrient ug ang sangputanan. Makatabang ang mga sukaranan sa pagtambal, apan dili igo aron mapanalipdan ang mga ecosystem sa dagat gikan sa polusyon.
text: #000042
text: Gihiusa nga Mga Sistema sa Sewer
text: #000043
text: Sa dagko nga mga syudad sa kasyudaran, daghang mga talan-awon ang kulang sa pagsuyup ug mga kapabilidad sa pagpabilin nga gitanyag sa mga yuta, kasagbutan, kalasangan, ug uban pa nga mga natural nga dagway. Kung moulan, moagos ang tubig sa dili mahalata (ie, aspaltado) nga mga nawong, pagkolekta sa mga labi ug mga hugaw ug nahugawan nga pag-agos nga kasagarang gitawag nga tubig sa bagyo. Aron maminusan ang mga epekto sa mga tubig sa tubig, daghang mga syudad ang nag-ayos sa mga imburnal aron makolekta ug madala ang tubig sa bagyo sa parehas nga sentralisadong mga wastewater treatment plant sama sa hugaw. Gitugotan niini ang pagtambal sa tanum nga kuhaon ang mga lana, pestisidyo, bakterya, sediment, ug uban pang mga hugaw nga gisudlan sa tubig sa bagyo. Samtang ang usa ka hiniusa nga sistema sa sewer ingon og episyente, ang kusog nga bagyo, dako nga niyebe, ug usahay bisan ang hinay nga ulan mahimong molapas sa kapasidad sa mga tubo, mga tangke sa tangke, ug mga sistema sa pagtambal. Ang sobra nga kabug-at nga sistema nagpagawas sa daghang tubig nga wala matambala nga wastewater, lakip ang hilaw nga imburnal, sa mga agianan sa tubig. Sa Estados Unidos, 40 milyon nga mga tawo ang gisilbihan sa hiniusa nga mga imburnal, nga nagpahawa sa kapin sa 3 trilyon ka litro nga wala matambalan nga hugaw ug pag-agas sa tubig sa bagyo matag tuig sa hiniusa nga mga panghitabo sa pag-awas sa imburnal. ref
text: #000044
text: Tan-awa ang Wastewater 101 Webinar alang sa dugang nga kasayuran bahin sa pagdumala sa wastewater:
text: #000045
text: Ang mga sentralisadong sistema nagdugang sa pagkaepisyente sa pagtambal, managsama ang mga gasto sa pagmintinar, ug maminusan dili tinuud nga polusyon
  Ang mga kakulian sa mga sentralisadong sistema nag-upod sa hinungdanon nga inisyal nga pagpamuhunan, mahal ug teknikal nga pag-atiman, mga limitasyon sa kapasidad, dali dali maagas, kahuyang sa panahon, ug dili igo nga pagtangtang sa mga nutrisyon
text: #000046
text: Desentralisado nga Sistema sa Pagtambal
text: #000047
text: Ang mga desentralisadong sistema sa pagtambal sa hugaw nga tubig, o mga dili sanhi nga sistema sa sanitasyon, gamay ra, on-site nga sistema alang sa pagdumala sa hugaw sa tawo.
text: #000048
text: Ang pag-agay sa wastewater pinaagi sa usa ka naandan nga sistema sa septic nga onsite. Source: EPA Office of Water 2002
text: #000049
text: Ang mga sistema sa pagtambal nga desentralisadong wastewater nagkolekta, nagtratar, ug nagpagawas sa hugaw nga hugaw nga tubig sa lugar diin kini namugna. Daghang lahi sa mga onsite nga sistema sa pagtambal ang anaa. Ang mga mosunud nga lahi mao ang kasagaran sa tibuuk kalibutan.
text: #000050
text: Mga Cesspool adunay usa ka lakang sa pagpugong ug pagtambal. Ang mga dug o gitukod nga mga lungag nagkolekta sa effluent alang sa natural nga paghusay. Ang mga lungag mahimo nga wala’y linya o nahimulag gikan sa yuta ug tubig sa ilalom sa yuta nga adunay bato o kongkreto nga babag. Ang mga Cesspool wala maghatag igo nga pagtambal, ug gipulihan sa daghang mga lugar sa labi ka epektibo nga sistema sa pagtambal.
  Mga sistema nga nakabase sa sulud sa sulud pagkolekta ug pagtipig sa hugaw nga tubig sa lugar ug kinahanglan nga ipadala ang basura sa ubang lugar alang sa pagtambal. Ang kini nga mga sistema labi nga makit-an sa mga lugar nga adunay gikutuban nga imprastraktura ug kauban ang pit latrines, nga kinahanglan nga mahaw-as sa higayon nga kini mapuno, ug mga banyo nga balde, nga gihaw-as adlaw-adlaw. Ang pagtambal sa basura nga nakolekta gikan sa mga kapilian nga nakabase sa container mahimong gikan sa naandan nga mga proseso sa pagtambal, bag-ong mga pamaagi sa pag-ayo sa gigikanan, o wala gyud.
  Pag-agabay sa umahan nagpasiugda mga oportunidad alang sa dugang nga pagtambal sa mga effluent sa mga microorganism sa yuta, graba o uban pang mga materyal sa wala pa ipagawas sa yuta o sa ibabaw nga tubig.
text: #000051
text: Ang video sa ubus gikan sa The Nature Conservancy Long Island naghatag usa ka labi ka detalyado nga pagpatin-aw sa septic ug cesspool system.
text: #000052
text: Ang mga naandan nga sistema sa septic ug cesspools dili gilaraw aron makuha ang mga nutrisyon o uban pang mga kontaminante gikan sa effluent, nga mahimong makahatag peligro nga mga hulga sa mga kalikopan sa kadagatan sa mga lugar sa kabaybayonan. Bag-ohay lang naugmad ang mga teknolohiya aron matubag ang pagtangtang sa nutrient sa mga desentralisado nga sistema, apan kining mga bag-ong solusyon wala maipatuman tungod sa kakulang sa regulasyon sa mga nutrisyon sa hugaw nga hugaw sa tubig. Ang pag-upgrade sa mga desentralisado nga sistema aron maupod ang gipaayo nga pagminus sa nutrient nagpakita sa labi ka kahusayan sa gasto kaysa pagtukod sa bag-o, kadak-an nga pasilidad sa pagtambal sa wastewater. Ang wala mataligam-an nga mga paglusot ug pagkadaut sa kini nga mga sistema nagresulta sa wala’y hinungdan nga polusyon sa gigikanan, nga kanunay dili mamatikdan. Bisan kung gisundan ang mga gigikanan sa polusyon, adunay pipila nga mga sangputanan alang sa dili pagsunod, nga nagbilin gamay nga higayon alang sa pagpatuman.
text: #000053
text: Ang imprastraktura kanunay napugngan sa topograpiya sa rehiyon. Ang naglutaw nga mga lugar, mga kapatagan sa baha, mga yuta nga dili masulud, ug mga zona sa baybayon mahimong maglisud sa pagpatuman sa daghang mga sistema. Kitaa ang pagtuon sa kaso gikan sa Tonle Sap Lake, Cambodia ug Lake Indawgyi, Myanmar nga naghulagway sa pag-uswag ug pagpatuman sa Handypods sa Wetlands Work.
text: #000054
text: Ang mga desentralisado nga pagtambal gihimong indibidwal, nga naglihok sa labi ka gagmay nga mga timbangan ug nagsilbi sa us aka kadaghan nga populasyon nga populasyon
  Ang mga pagkulang sa mga desentralisadong sistema nag-upod sa kanunay nga pagdumala o pagdumala nga mosangput sa dili pagsunod, dili igo nga pagtangtang sa mga nutrisyon ug mga mogawas nga mga mahugaw, ug wala’y pagtambal sa tubig sa bagyo
text: #000056
text: Pagkahuman sa pagtambal gikan sa bisan unsang sentralisado o desentralisadong mga sistema, ang gitambal nga effluent direkta nga ipagawas sa mga kasikbit nga mga tubig sa tubig o sa yuta. Ang mga lahi nga pagtambal nga gigamit sa wastewater ug lokasyon sa pagtangtang makaapekto sa unsang degree nga hugaw nga hugaw nga hugaw nga nagahugaw sa kadagatan. Mga tubo sa outfall pagawas sa tubig nga diretso sa mga sapa ug kadagatan. Ang mga umahan sa yuta, yuta, basa nga yuta, ug tanum nga hinay nga pagtagbo sa mga agianan ngadto sa mga ilog sa yuta, nga makatabang sa pagtangtang sa mga hugaw. Kini ang hinungdan sa pag-uswag sa mga advanced nga diskarte sa pagpaminus sa nutrient ug mga solusyon nga nakabase sa kinaiyahan aron mapahinay ang pag-agos sa effluent. Ang pagtuon sa kaso gikan sa Santiago sa Dominican Republic nagpakita sa maayong sangputanan sa paggamit sa mga gitukod nga basang yuta aron maminusan ang mga organikong hugaw nga gipagawas sa tubig-saluran.
text: #000057
text: Ang pagpagawas sa dili igo nga pagtratar nga wastewater nagdugang sa peligro nga mga peligro alang sa mga tawo, mga hayop, ug ecosystem. Dali ra mahibal-an kung ang usa ka dako nga sukdanan sa tanum nga pagtambal nga nagpagawas sa gitambal o hilaw nga effluent nga direkta sa kadagatan. Ang labi ka lisud nga makit-an mao ang leaching gikan sa gagmay nga mga sistema sa sulud ug pagpagawas sa tubig sa ilalom sa yuta. Kitaa ang pagtuon sa kaso gikan sa Dar es Salaam, Tanzania, East Africa aron pakigbatokan ang isyu sa mga sulud sa pit latrine nga gitambog sa kinaiyahan.
text: #000058