text: Karon kita mobalhin ngadto sa mga pagsugod nga marka panahon sa heyolohikal. Ang una nga eon nga nagtimaan sa kasaysayan sa atong planeta. Kini bahin sa Precambrian. Kini usa ka medyo karaan nga termino, apan kaylap nga gigamit aron ipakita ang panahon sa Yuta sa wala pa buhata ang mga bato. Mobiyahe kami sa sinugdanan sa Yuta, duul sa usa ka panahon sa paghimo niini. Ang mga fossil nadiskobrehan diin ang pila ka mga bato nga Precambrian naila. Nailhan usab kini nga "ngitngit nga kinabuhi."
text: #000001
text: Kung gusto nimong mahibal-an ang tanan nga adunay kalabotan sa kini nga panahon sa atong planeta, sa kini nga post isulti namon kanimo ang tanan. Kinahanglan ra nimo nga ipadayon ang pagbasa 🙂
text: #000002
text: Ang Precambrian naglangkob sa hapit 90% sa tibuuk nga kasaysayan sa Kalibutan. Aron mas maayo nga matun-an kini, gibahin kini sa tulo ka mga panahon: Azoic, Archaic ug Proterozoic. Ang Precambrian eon mao ang usa nga nag-upod sa tanan nga oras sa geolohiya sa wala pa ang 600 milyon nga mga tuig. Ang kini nga eon gihubit ingon usa sa wala pa ang Panahon sa Cambrian. Hinuon, karon, nahibal-an nga ang kinabuhi sa Yuta nagsugod sa una nga Archaic ug nga ang mga organismo nga fossilized nahimong labi ka daghan.
text: #000004
text: Ang duha nga mga subdibisyon nga ana sa Precambrian mao ang Archaean ug ang Proterozoic. Kini ang una sa labing tigulang. Ang mga bato nga wala moubos sa 600 milyon nga mga tuig ang panuigon gikonsiderar nga naa sa sulod sa Phanerozoic.
text: #000005
text: Ang gidugayon sa kini nga eon nagsugod gikan sa pagporma sa atong planeta mga 4.600 bilyon ka tuig ang milabay hangtod sa geolohikal nga pagkalainlain. Kini kung kanus-a nagsugod ang una nga mga multicellular nga kinabuhi nga naila nga Cambrian Explosion. Gipetsahan kini mga 542 milyon ka tuig na ang nakalabay.
text: #000006
text: Adunay pipila ka mga siyentista nga giisip ang pagkabuhi sa ikaupat nga panahon sa sulod sa Precambrian nga gitawag nga Chaotian ug nga kini nauna sa tanan nga uban pa. Kini katumbas sa oras sa unang paghimo sa atong solar system.
text: #000007
text: Kini nga una nga panahon nahinabo taliwala sa nahauna nga 4.600 bilyon nga tuig ug 4.000 bilyon nga tuig pagkahuman sa pagporma sa atong planeta. Ang sistema sa adlaw sa kana nga panahon nag-umol sa sulod sa usa ka panganod nga abug ug gas nga naila nga solar nebula. Kini nga nebula nagpatubo mga asteroid, kometa, bulan, ug mga planeta.
text: #000008
text: Gipuno sa teoriya nga kung ang Yuta nakabangga sa usa ka planetoid nga sama kadaghan sa Mars nga gitawag og Theia. Posible nga kining pagbangga magdugang 10% sa nawong sa Yuta. Ang mga tinumpag gikan sa pagbangga nag-uban aron maporma ang bulan.
text: #000009
text: Adunay dyutay nga mga bato gikan sa panahon nga Azoic. Pipila ra ka mga tipik sa mineral ang nahabilin nga nakit-an sa mga sandstone substrates sa Australia. Bisan pa, daghang mga pagtuon ang gihimo sa pagporma sa bulan. Tanan sila naghinapos nga ang Yuta gibombahan sa kanunay nga pagbangga sa asteroid sa tibuuk nga panahon sa Azoic.
text: #000010
text: Niining panahona ang tibuuk nga nawong sa Kalibutan malaglagon. Ang kadagatan sa likido nga bato, nagbukal nga asupre ug mga bangag sa epekto bisan diin. Ang mga bulkan aktibo sa tanan nga mga lugar sa planeta. Adunay usab ulan sa mga bato ug asteroid nga wala matapos. Ang hangin mainit, baga, puno sa abug ug yuta. Kaniadto wala’y kinabuhi sama sa nahibal-an naton karon, tungod kay ang hangin gihimo sa carbon dioxide ug singaw sa tubig. Adunay kini mga pagsubay sa nitrogen ug sulfur compound.
text: #000011
text: Ang ngalan nagpasabut nga karaan o una. Kini usa ka panahon nga nagsugod mga 4.000 bilyon ka tuig na ang nakalabay. Ang mga butang nausab gikan sa ilang miaging panahon. Kadaghanan sa mga alisngaw sa tubig nga diha sa hangin nagpabugnaw ug naghimo sa kalibutan nga kadagatan. Kadaghanan sa carbon dioxide nahimo usab nga anapog ug gideposito sa salog sa kadagatan.
text: #000012
text: Niining panahona ang hangin gihimo sa nitroheno ug ang langit napuno sa naandan nga mga panganod ug ulan. Ang lava nagsugod sa pagkabugnaw aron maporma ang salog sa kadagatan. Daghang aktibo nga mga bulkan ang nagpaila usab nga ang kinauyokan sa Yuta init gihapon. Ang mga bulkan nagporma gagmay nga mga isla nga, sa kana nga oras, mao lamang ang lugar nga naa sa yuta.
text: #000013
text: Ang gagmay nga mga isla nagbangga sa usag usa aron mahimo’g labi ka kadako ug, sa baylo, ningbangga kini aron maporma mga kontinente.
text: #000014
text: Ingon sa kinabuhi, ang mga single-celled algae lang ang naglungtad sa ilawom sa kadagatan. Ang tibuuk nga kalibutan sa yuta igo na aron mag-host sa usa ka pagkunhod sa kahimtang nga gilangkuban sa methane, ammonia ug uban pang mga gas. Kana kung adunay mga organismo nga methanogenic. Ang tubig gikan sa mga kometa ug hydrated nga mga mineral nga mubu sa kahanginan. Usa ka serye sa makusog nga ulan ang nahitabo sa mga lebel sa apokaliptiko nga naghimo sa mga unang kadagatan sa likido nga tubig.
text: #000015
text: Ang una nga mga kontinente sa Precambrian magkalainlain sa nahibal-an naton karon: mas gagmay kini ug adunay mga ibabaw nga igneous nga bato. Wala’y kinabuhi nga nabuhi sa kanila. Tungod sa padayon nga kusog sa crust sa Yuta nga nagkagamay ug nabugnaw, natipon ang mga pwersa sa ubus ug giduso ang masa sa yuta pataas. Kini ang hinungdan sa pagporma sa habog nga mga bukid ug mga talampas nga gitukod sa ibabaw sa kadagatan.
text: #000016
text: Gisulud namon ang miaging panahon sa Precambrian. Gitawag usab kini nga Cryptozoic, nga nagpasabut tinago nga kinabuhi. Nagsugod kini mga 2.500 bilyon ka tuig ang milabay. Igo nga bato nga naporma sa mga taming aron masugdan ang mailhan nga mga proseso sa geolohiya. Gisugdan kini karon nga tectonics sa plate.
text: #000017
text: Niining panahona, adunay mga prokaryotic organismo ug pipila nga mga simbiotic nga relasyon tali sa mga buhi nga organismo. Sa paglabay sa panahon, ang mga relasyon nga simbiotiko permanente ug ang padayon nga pagkakabig sa kusog nagpadayon sa pagtukod sa mga chloroplast ug mitochondria. Kini ang una nga eukaryotic cells.
text: #000018
text: Mga 1.200 bilyon ka tuig ang miagi, ang plate tectonics nagpugos sa taming nga bato sa pagbangga, nga nagporma Rodinia (us aka termino nga Ruso nga nagpasabut nga "inahan nga yuta"), ang una nga super kontinente sa Yuta. Ang katubigan sa kadagatan sa kini nga super nga kayutaan gilibutan sa photosynthetic algae. Ang proseso sa photosynthesis nagdugang oxygen sa kahanginan. Kini ang hinungdan nga nawala ang mga methanogenic organism.
text: #000019
text: Pagkahuman sa mubo nga panahon sa yelo, ang mga organismo adunay dali nga pagkalainlain. Daghan sa mga organismo mga cnidarians nga parehas sa jellyfish. Sa higayon nga ang humok nga mga organismo nagpatubo sa labi ka detalyado nga mga organismo, ang Precambrian eon natapos aron masugdan ang karon nga eon nga gitawag og Phanerozoic.
text: #000020
text: Sa kini nga kasayuran mahibal-an nimo ang labi pa bahin sa kasaysayan sa atong planeta.
text: #000021