text: Magdiretso sa listahan sang kaundan
text: #000000
text: Gusto mo bala basahon ini nga artikulo sa %?
text: #000008
text: Ginabanta sang World Health Organization nga sang 2013, sobra sa 198 ka milyon nga tawo ang may malaria kag ginabanta nga 584,000 ang napatay bangod sini. Halos 4 sa kada 5 nga napatay mga bata nga wala pa lima ka tuig ang edad. Ini nga balatian lapnag sa ginatos ka pungsod kag lugar sa bilog nga kalibutan, amo nga nabutang sa katalagman ang 3.2 bilyones ka tawo.
text: #000010
text: Ang malaria isa ka balatian nga ginadala sang parasito. Ang mga sintomas sini nagalakip sang hilanat, pagpalangurog, pagpalamalhas, pagsakit sang ulo, pagpalanakit sang lawas, paglingin sang ulo, kag pagsuka. Kon kaisa, ang mga sintomas mahimo magbalikbalik kada 48 asta 72 ka oras, depende sa sahi sang parasito kag kon daw ano kadugay nga may malaria ang tawo.
text: #000011
text: Ang mga parasito sang malaria—ang mga protozoan nga ginatawag Plasmodia—nagasulod sa dugo sang tawo paagi sa kagat sang lamok nga babayi nga Anopheles.
  Ang mga parasito nagasulod sa atay sang tawo, diin nagadamo ini.
  Kon magisi ang atay, nagagua ang mga parasito, kag nagakadto dayon sa pula nga selula sang dugo sang tawo. Nagapadayon diri sa pagdamo ang mga parasito.
  Kon mabuka ang pula nga selula sang dugo, nagagua ang mga parasito, kag nagasulod ini sa iban pa nga pula nga selula sang dugo.
  Ang siklo sang pagsulod sa pula nga selula sang dugo kag pagbuka sini nagapadayon. Mabatyagan sang tawo nga may malaria ang mga sintomas sini sa tagsa ka tion nga mabuka ang pula nga selula sang dugo.
text: #000012
text: Ang mga parasito sang malaria—ang mga protozoan nga ginatawag Plasmodia—nagasulod sa dugo sang tawo paagi sa kagat sang lamok nga babayi nga Anopheles.
text: #000013
text: Ang mga parasito nagasulod sa atay sang tawo, diin nagadamo ini.
text: #000014
text: Kon magisi ang atay, nagagua ang mga parasito, kag nagakadto dayon sa pula nga selula sang dugo sang tawo. Nagapadayon diri sa pagdamo ang mga parasito.
text: #000015
text: Kon mabuka ang pula nga selula sang dugo, nagagua ang mga parasito, kag nagasulod ini sa iban pa nga pula nga selula sang dugo.
text: #000016
text: Ang siklo sang pagsulod sa pula nga selula sang dugo kag pagbuka sini nagapadayon. Mabatyagan sang tawo nga may malaria ang mga sintomas sini sa tagsa ka tion nga mabuka ang pula nga selula sang dugo.
text: #000017
text: Kon nagaistar ka sa lugar nga lapnag ang malaria . . .
text: #000018
text: Maggamit sing muskitero. Dapat ini
text: #000020
text: mabutangan sing bulong nga pamatay sa insekto.
text: #000022
text: Esprehi sing pamatay insekto ang sulod sang balay.
text: #000025
text: Kon posible, butangi sang iskren ang mga puertahan kag mga bintana, kag maggamit sing erkon kag bentilador, agod indi magtener ang mga lamok.
text: #000026
text: Magsuksok sing malus-aw nga mga bayo nga nagatabon sa bug-os mo nga lawas.
text: #000027
text: Kon posible, likawi ang mga lugar nga masiot diin madamo sing lamok, kag ang lugar nga may nagapundo nga tubig kay dira sila nagaitlog.
text: #000028
text: Kon matapikan ka, magpabulong gilayon.
text: #000029
text: Matapikan ang tawo sing parasito sang malaria halin sa lamok nga may malaria. Sa kabaliskaran, ang mga lamok matapikan sang parasito sang malaria paagi sa pagkagat sa tawo nga may malaria. Dayon ipasa sang natapikan nga lamok ang parasito sa iban nga tawo
text: #000030
text: Kon nagaplano ka nga magkadto sa mga lugar nga lapnag ang malaria . . .
text: #000031
text: Magkuha sing pinakaulihi nga impormasyon antes ka magbiyahe. Ang sahi sang malaria sa isa ka lugar mahimo nga lain sa iban nga lugar, kag ang epektibo nga bulong nagadepende kon ano ini nga sahi. Subong man, mas maayo nga makig-istorya sa imo doktor parte sa mga butang nga kinahanglan mo halungan may kahilabtanan sa imo kapagros.
  Kon yara ka na sa sina nga lugar, sunda ang mga panuytoy sa sini nga artikulo para sa mga nagaistar sa lugar nga lapnag ang malaria.
  Kon matapikan ka, magpabulong gilayon. Dumduma nga ang mga sintomas mahimo mabatyagan sa sulod sang isa asta apat ka semana sa tapos ka matapikan sang malaria.
text: #000032
text: Magkuha sing pinakaulihi nga impormasyon antes ka magbiyahe. Ang sahi sang malaria sa isa ka lugar mahimo nga lain sa iban nga lugar, kag ang epektibo nga bulong nagadepende kon ano ini nga sahi. Subong man, mas maayo nga makig-istorya sa imo doktor parte sa mga butang nga kinahanglan mo halungan may kahilabtanan sa imo kapagros.
text: #000033
text: Kon yara ka na sa sina nga lugar, sunda ang mga panuytoy sa sini nga artikulo para sa mga nagaistar sa lugar nga lapnag ang malaria.
text: #000034
text: Kon matapikan ka, magpabulong gilayon. Dumduma nga ang mga sintomas mahimo mabatyagan sa sulod sang isa asta apat ka semana sa tapos ka matapikan sang malaria.
text: #000035
text: Sunda ang mga programa sang gobierno ukon komunidad parte sa ikaayong lawas.
  Magkuha sing bulong halin sa awtorisado nga mga kuluhaan. (Ang menos nga klase nga bulong ukon imitasyon indi makapaayo sa balatian kag makadugang ini sang risgo nga mapatay.)
  Tinlui ang mga lugar sa palibot sang balay nga ginaitlugan sang lamok.
text: #000036
text: Magkuha sing bulong halin sa awtorisado nga mga kuluhaan. (Ang menos nga klase nga bulong ukon imitasyon indi makapaayo sa balatian kag makadugang ini sang risgo nga mapatay.)
text: #000038
text: Tinlui ang mga lugar sa palibot sang balay nga ginaitlugan sang lamok.
text: #000039
text: Kon nagaistar ka sa lugar nga lapnag ang malaria ukon halin ka sa sini nga lugar, indi pagbalewalaa ang masunod nga mga sintomas sang malaria . . .
  Ang indi mabulong nga malaria magaresulta sa grabe nga anemia kag mahimo ka mapatay. Magpadoktor gilayon, antes maglala ang mga sintomas, ilabi na sa kabataan kag mga nagabusong. *
  ^ par. 44 Para sa dugang nga impormasyon, basaha ang mga isyu sang Magmata! nga Nobiembre 2011, pahina 24-25, kag Nobiembre 2009, pahina 26-29.
text: #000040
text: Kon nagaistar ka sa lugar nga lapnag ang malaria ukon halin ka sa sini nga lugar, indi pagbalewalaa ang masunod nga mga sintomas sang malaria . . .
text: #000041
text: Ang indi mabulong nga malaria magaresulta sa grabe nga anemia kag mahimo ka mapatay. Magpadoktor gilayon, antes maglala ang mga sintomas, ilabi na sa kabataan kag mga nagabusong. *
text: #000042
text: Sa Aprika lamang, isa ka bata kada minuto ang nagakapatay bangod sa malaria
  Ang mga bata kag mga nagabusong madali matapikan sing grabe nga balatian kon may malaria sila.
  Sa Aprika lamang, isa ka bata kada minuto ang nagakapatay bangod sang malaria.
  Mahimo man matapikan sang malaria ang mga nagapatughong sing dugo.
text: #000044
text: Sa Aprika lamang, isa ka bata kada minuto ang nagakapatay bangod sa malaria
text: #000045
text: Ang mga bata kag mga nagabusong madali matapikan sing grabe nga balatian kon may malaria sila.
  Sa Aprika lamang, isa ka bata kada minuto ang nagakapatay bangod sang malaria.
  Mahimo man matapikan sang malaria ang mga nagapatughong sing dugo.
text: #000046
text: Ang mga bata kag mga nagabusong madali matapikan sing grabe nga balatian kon may malaria sila.
text: #000047
text: Sa Aprika lamang, isa ka bata kada minuto ang nagakapatay bangod sang malaria.
text: #000048
text: Mahimo man matapikan sang malaria ang mga nagapatughong sing dugo.
text: #000049
text: Kontrolado Mo Bala ang Imo Kabuhi?
text: #000052