text: Mga Kasabutan sa Pagluwas sa Dagat
text: #000004
text: finfishShellfish ug SeaweedCucumber sa Dagat
text: #000013
text: Mga pathogens gikan sa hugaw sa tawo nga nagpakaylap mga sakit sa mga tawo pinaagi sa nahugawan nga mainom nga tubig, pagkaon nga gipatubo sa mga nahugawan nga mga yuta, mga pagkaing dagat nga nakuha gikan sa nahugawan nga katubigan, ug pagkaligo ug pag-ayo sa hugaw nga katubigan. Makatakod nga mga sakit gikan sa pagkaladlad sa hugaw sa tawo nga kauban sa bakterya salmonella, parasitic giardia, ug hookworm, taliwala sa uban. Ang pagkaladlad mahimo usab nga hinungdan sa mga impeksyon sa dalunggan, mata, o dughan ug mga sakit sa pang-topiko, sama sa mga pantal ug impeksyon sa panit. ref
text: #000031
text: Ang mga sakit sa pagtatae, sama sa rotavirus, cholera, ug typhoid, mao ang panguna nga gikabalak-an sa kahimsog nga may kalabotan sa polusyon sa wastewater, hinungdan sa 1.6 milyon nga pagkamatay sa 2017. ref Ang mga simtomas upod ang grabe nga pagkulang sa tubig ug malnutrisyon ug ningdaot sa pagtubo sa mga bata ug pag-uswag sa pangisip. ref Ang sangputanan mahimong mga komplikasyon sa tibuok kinabuhi nga kahimsog ug makadaot nga mga sangputanan alang sa tibuuk nga mga komunidad. Kitaa ang pagtuon sa kaso gikan sa mga baryo sa Bavu ug Namaqumaqua sa Fiji nga nagdetalye sa pagpatuman sa mga sistema sa sanitasyon aron masulbad ang mga typhoid outbreaks ug uban pang mga epekto sa polusyon sa wastewater.
text: #000033
text: Ang mga pathogens sa mga talaba ug uban pang mga shellfish hinungdan sa 4 milyon nga mga kaso sa Hepatitis A ug E matag tuig, nga adunay halos 40,000 nga pagkamatay ug uban pa nga 40,000 nga mga kaso sa dugay nga pagkabungkag gikan sa laygay nga kadaot sa atay. ref Sa usa ka bag-o nga pagtuon sa baybayon sa Myanmar, Littman ug mga kauban (2020) ref nakilala ang 5,459 nga mga pathogens sa bakterya sa tisyu sa talaba, mga sediment sa dagat, ug tubig sa dagat. Gitaho sa mga tigdukiduki nga 51% sa mga pathogens nga nakit-an sa mga sampol sa talaba nahibal-an nga makadaot ug nagtumaw nga kabalaka sa kahimsog sa tawo. Ang pagkontak sa hugaw sa tawo nagrepresentar sa usa ka dinalian nga hagit labi na sa mga nag-uswag nga mga lugar, ug nagdala sa pag-uswag sa sektor sa Water, Sanitation, and Hygiene (WASH).
text: #000034
text: Ang pagdugang sa mga pathogens nga dili makasukol sa antibiotiko, o "superbugs," tingali mao ang labi ka labot sa epekto sa kahimsog sa tawo nga giatubang naton nga may kalabutan sa polusyon sa wastewater. Ang pagbatok sa antimicrobial mao ang responsable sa 700,000 nga pagkamatay matag tuig, usa ka ihap nga nagtubo tungod sa ablihan sa usa ka bag-ong bintanadili maayong pagdumala sa antibiotiko (ie, sobra nga pagreseta sa mga antibiotiko), kakulang sa sanitasyon, dili igo nga pagtambal sa wastewater, ug pagawas sa kalikopan. ref Ang mga superbugs naggikan sa sobrang paggamit sa mga antibiotiko aron matambal ang usa ka sakit. Ingon nga mosukol ang mga resistensyadong microbes, ang populasyon nagpalambo usa ka labi ka taas nga resistensya sa mga antibiotiko. Kung dili maayong pagtratar, ning bag-ong mga superbug nga moadto sa kinaiyahan. Kini usa ka peligro nga loop sa feedback sa sakit, antibiotics, commingling, ug pagkaladlad. Ang pagpaayo sa sanitasyon ug pagtambal sa hugaw nga tubig usa ka kritikal nga sangkap sa pagsulbad sa hulga sa superbug tungod kay ang mga planta sa pagtambal sa hugaw nga tubig mahimo’g usa ka lugar diin molambo kini nga resistensya.
text: #000035
text: Gawas sa mga pathogens, ang ubang mga sangkap sa wastewater sama sa taas nga konsentrasyon sa nutrient, bug-at nga metal, ug mga hugaw nga ning-abut nga kabalaka (CECs) - peligro sa mga tawo. Mga pananglitan sa CECs ug mga epekto sa mga tawo:
text: #000036
text: Bug-at nga mga metal mahimong mokaon kung ang mga tawo mokaon isda ug kinhason. Paglabay sa panahon, ang mga metal nag-bioakumulo ug hinungdan sa kadaot sa mga organo ug nakababag sa mga kritikal nga kalihokan sa lawas. ref
  pharmaceuticals, mga produkto sa kaugalingon nga pag-atiman, ug mga produkto sa paglimpiyo sa panimalay mahimong makabalda sa endocrine system, nga mosangput sa dili maayo nga sangputanan sa kahimsog sa pagsanay. ref
  Karenia brevis, ang dinoflagellate sa dagat nga hinungdan sa pula nga sulog, naghimo sa mga brevetoxin nga mahimong magkatibulaag ingon mga pino nga partikulo sa hangin. Ang kini nga mga hilo nalambigit sa pagdugang sa insidente sa hubak, ug usa ka 40% nga pagtaas sa pagdawat sa emergency room alang sa gastrointestinal nga sakit sa panahon sa mga kalihokan sa red tide. ref
  Nitrates sa inuming tubig mahimong hinungdan Methemoglobinemia sa mga bata, diin ang lawas naghimo og sobra nga methemoglobin (usa ka porma sa hemoglobin) ug dili makadala sa oxygen nga epektibo. Ang mga bag-o nga pagtuon nag-uban sa nitrates sa inum nga tubig sa colon, ovarian, thyroid, kidney, ug cancer sa pantog sa mga hamtong. ref Sa tinuud, daghang mga pagtuon ang nagpakita nga ang pagtaas sa peligro sa kanser mahitabo sa mga nitrate sa lebel sa ubus sa sukaranan sa US nga 10 ka bahin matag milyon. ref Usa ka pagtuon sa Denmark ang nagtaho sa pagdako sa peligro sa kanser sa colon nga adunay lebel nga nitrate nga labaw sa 3.87 nga bahin matag milyon. ref
  Espesye sa tanom nga bulak ang Pseudo-nitzchia australiis, usa ka klase nga algae, naghimo og domoic acid nga nag-bioakumulate sa mga organismo sa tubig ug hinungdan sa usa ka sakit nga neurological nga gitawag nga Amnesic Shellfish Poisoning (ASP) sa mga tawo. Sama sa daghang uban pang mga hilo nga gidala sa algae, ang gagmay nga mga dosis sa kadugayan sa katapusan hinungdan sa mga simtomas. Sa kaso sa ASP, nag-upod kini sa mga seizure, hallucination, pagkawala sa memorya, ug pagsuka. ref
text: #000037
text: Gawas nga nakapasakit sa mga tawo, ang mga nahugawan nga katalagman nameligro ang mga pangisda ug mga coral reef, nga naghatag dugang kadaot sa mga tawo nga nagsalig sa kanila alang sa pagkaon, panginabuhian, ug pagpanalipod sa baybayon.
text: #000038
text: Ang bukas nga pagdumi ug dili luwas nga mga pasilidad sa sanitasyon (nga wala’y suga o pribasiya) labi na alang sa mga babaye, nga naghimo mga higayon alang sa pagpanghasi o pagpanlupig. Ang mga pagkalainlain sa gender nga resulta sa dili igo nga sanitasyon gipadayon kung ang mga batang babaye dili na makaeskwela sa panahon sa pagregla o ang mga babaye mogugol og sobra nga oras sa pagpangita limpyo nga tubig nga mainom.
text: #000040
text: Samtang ang hugaw nga hugaw sa tawo ug bahin nga gitambalan nga wastewater nagpakita sa labing kahinungdan nga pagpanghulga sa kahimsog sa tawo, ang mga peligro usab anaa sa mga produkto nga gigikanan sa pagtambal usab nga wastewater. Paglabay sa biosolids nagbutang sa peligro nga mga populasyon nga peligro nga makaginhawa o makatulon sa mga airhog nga mga pathogens. ref
text: #000041
text: Ang luwas nga sanitasyon gihubit sa Joint Monitoring Program (JMP) ingon mga sistema nga naghisgot sa tibuuk nga kadena sa serbisyo sa sanitasyon. Ang gipaayo nga sanitasyon nag-uban sa pagkonsiderar sa basura nga wala’y sulud nga site. Ang pagkontak sa hugaw sa tawo sa panahon sa pagkolekta ug pagtambal, o tungod sa kakulang sa koleksyon ug pagtambal, nahimo nga usa ka hinungdanon nga sangkap sa pagpatuman sa mga solusyon sa sanitasyon, ug ang pagpaminus sa kini nga kontak labi nga giila nga hinungdanon alang sa kahimsog sa tawo. Bisan kung gihimo ang pag-uswag, kadaghanan sa populasyon sa kalibutan wala’y access sa igong sanitasyon aron mapanalipdan ang kahimsog sa publiko. Pinauyon sa World Health Organization (WHO), hapit 6 sa 10 ka tawo ang adunay access sa luwas nga pagdumala nga mga serbisyo sa sanitasyon kaniadtong 2017. ref
text: #000042
text: ablihan sa usa ka bag-ong bintanaMakadaot nga Algal Bloom (HAB) -Sagol nga Sakit
text: #000044