extracted_text:
Шымкент қалалық білім беру бөлімі
№97 жалпы орта мектебі
АШЫҚ САБАҚ
Тақырыбы: Бақ берекем, құт берекем – Әз Наурыз!
                                   5 «Б» сынып жетекшісі:    Джумагулова А. Шымкент
Тақырыбы:Бақ берекем, құт берекем – Әз Наурыз!
Мақсаты:  Наурыз  жыл басы, яғни дін мейрамы емес, ұлт мейрамы екендігін
тарихи маңызын түсіндіру. Ата бабамыздың жалғасып келе жатқан ұлттық
тәрбиесі туралы түсінік беру. Өз ұлтына деген сүйіспеншілігін арттыру.
Көрнекілікер: Наурыз туралы суреттер, нақыл сөздер, мақал мәтелдер
Барысы:
Ұйымдастыру.
С.Саят 1жүргізуші
1ведущий
Қош келдіңдер, құрметті қонақтар, ұстаздар және оқушылар!
Наурыз мерекесі құтты болсын «Бақ берекем, құт берекем – Әз Наурыз!»
Мерекелік бағдармамызды бастауға рұқсат етіңіздер
А.Сағыныш  2жүргізуші
Добрый день дорогие уважаемые гости преподаватели и учащиеся! С
праздником наурыз! разрешите начать праздничный концерт «Қош келдің,
Наурыз!
С.Саят 1жүргізуші
1ведущий
Уа, халайық, халайық!
Мұнда назар салайық, мерекесі халықтың наурыз тойын бастайық. Құтты
болсын мереке, болсын думан береке.
А. Сағыныш 2жүргізуші
Из глубины историй нашей земли
К нам пришел этот праздник Наурыз.
Праздник нового дня, Праздник цветений и обновления.
Праздник Земли и человека.
1жүргізуші   С.Саят
 Келе жатыр жылымыз
Мейрамдаймыз мұны біз.
Жас балаша нұрланып, жадырасып бәріміз.
Күннің жаңа нұры бар, мұнын ғажап сыры бар
Халық сүйген мейрамды қарсы алайық Наурыз!
Диана В ночь Наурыз люди выходили на улицу, поздравляли, желали друг другу
самые лучшие пожелания, прощали обиды и ссоры: ходили другу другу в
гости, в каждом доме готовили традиционный «Наурыз – көже»
И угощая, желая друг другу достатка и счастья. Эти пожелания старших
называют «бата», кто больше пьет коже тот будет сыт целый год: а кто больше
всех получит ақ бата у того в жизни будет светлая дорога  считали в народе
С.Саят 1жүргізуші
Ұлыс күндеріңіз құтты болсын.
Ата – бабаларымыздың сөзін айтсақ «ақ түйенің қарны жарылған күн»
Бұл күні бабаларымыз бен әжелеріміз үйді аралап, наурыз көжеден дәм татқан
Үлкен кішіге ақ баталарын беріп ізгі тілек тілеген.
Назерке
Ал, құрметті қонақтар!
Жеп  ішсін деп, тамсанып,
Жеті түрлі дәм салып,
Наурыз көже пісірдім.
Тойға қазан түсірдім!
Құйдым алтын табаққа,
Құлшыныңдар тамаққа
Көжеге жас  кәріңді,
Шақырамын бәріңді
А.Сағыныш   2жүргізуші
У наших предков много традиций и обрядов. Одним из наиболее
распространенных обрядов без которого не начинают не одно торжество – это
«шашу»  обряд осыпания
Шашу из конфет, различных сладостей или мелких монет.
Бексұлтан
Наурыз келсе құт келгені халайық
Есік ашып, шашу шашып ел болып қарсы алайық
(Ортаға шашу шашып шығады)
Уа, халайық, теріп ал мәмпәсиді,
Қабыл қылсын халқымның ақ тілегін.
Шашу! Шашу! Көп шашайық шашуды,
Жауғандай кеп аспаннан нөсер жаңбыр.
Уа, жамағат, жинап ал несібеңді,
Ризалығың болсын көл  көсір!
Қош келіпсің, Наурыз!
Арман тойы халықтың, қуанышы халықтың
Құтты болсын қадамын!
Сені тойлап қарсы алып бар әлемге жар салып
Сәлем бердік біз сізге
Дархан
 Халқымыздың мифологиялық аңыздары бойынша Наурыздың 22 түнінде сағат
3  те даланы Қыдыр ата аралайды. Жаңа күн табалдырықты аттап үйге
енгенде «Жалғыз шала сәуле болмас»деп, қос шырақ жағылып қойылады
Ыдыс атауларын «ырысқа» деп жеті түрлі тағамға толтырып қояды Жыл бойы
дән тасқын  тасқын, ақ мол, жауын  шашын көп болсын деп тілейді
(Ортаға Қыдыр ата мен Наурыз қыз келеді)
А: Саят :
 Қыдыр ата ортамызға келіп түр
Ақ батасын, ақ тілегін беріп тұр
Сәлем беріп, алақанды жаямыз
ақ тілегін беріп тұр
Абай:
Қыдыр ата. Сұрасаң бата берейін,
Үстем болсын мерейін
Ықыласпен қол жайсаң
Ақ тілекті төгейін
Ұлыс оң болсын
Ақ мол болсын,
Қайда барсаң жол болсын
Төрт түлік ақты болсын,
Ұлыс береке берсін,
Бәлежәле жерге енсін
Көйлектерін көк болсын!
Қайғы уайым жоқ болсын
Қуаныштарың көп болсын

Аумин!
Наурыз қыз сөзі  Аяна
Ашық болсын күніміз Ашылады нұрымыз
Бай  тұлғалы өмірде айтылады жырымыз.
жайнатады гүл  гулді
Сайратамын бұлбұлды
Мерейлі жұрт тойласын
Мейрам етіп бұл күнді
С.Саят 1жүргізуші
 «Наурыз» біздің Қазақстанда тұратын көп ұлттар өкілдері үшін өртақ
Алина
Наурыз единый шанырақ всех народов, проживающих в Казахстане
Этот праздник стал праздником объединяющим и призывающим к дружбе и
взаимопониманию всех народов.
Меруерт
Жиналдық Наурыз тойға бәрімізде
Үлкен – кіші жасымыз кәріміз де
Әрбір ұлттың жиналған өкілдері
Өнерлерін көрсетуге келді міне
Енді ортаны баршыңызға ашайық
Көрермендерге жырдан шашу шашайық
Ән мен күйді, жыр мен биді шалқытып
Өнерменен інжу  маржан шашайық
С.Саят  1 – жүргізуші
Құрметті көрермендер, мерекелеріңізбен!
«Ұлыстың ұлы күні құтты болсын»
«Наурызға ақ жол»
«Жыл басы наурыз»
Мол болсын дәм  тұз»
А.Сағыныш 2жүргізуші
«Наурыз ты праздник дружбы и добра»
«Наурыз ты праздник мира
Пусть будет вечным этот день
Пришедший и унесенный на века
Бүгінгі мерекелік кешімізді аяқтаймыз. Жанарларыңыздан жылу,
жүздеріңізден күлкі кетпесін! Зейін қойып тыңдағандарыңызға РАХМЕТ!

file_name: Бақ берекем, құт берекем – Әз Наурыз!.docx

intro:
Ал, құрметті қонақтар!
Жеп - ішсін деп, тамсанып,
Жеті түрлі дәм салып,
Наурыз көже пісірдім.
Тойға қазан түсірдім!
Құйдым алтын табаққа,
Құлшыныңдар тамаққа
Көжеге жас - кәріңді,
Шақырамын бәріңді

У наших предков много традиций и обрядов. Одним из наиболее распространенных обрядов без которого не начинают не одно торжество – это «шашу» - обряд осыпания
Шашу из конфет, различных сладостей или мелких монет.

title: Бақ берекем, құт берекем – Әз Наурыз!


extracted_text:
Шымкент қалалық білім бөлімі
№97 жалпы орта мектебі
 ТӘРБИЕ САҒАТЫ
Тақырыбы: «Мың бір мақал, жүз бір жұмбақ»
                                                        6 «Б»  жетекшісі: Джумагулова А. Шымкент
Тақырыбы: «Мың бір мақал, жүз бір жұмбақ»
Мақсаты: мақал – мәтел, жұмбақтар айту арқылы оқушыларды көркем, ұтымды
сөйлеуге, қиыннан қиыстыра білуге үйрету.
Тәрбиелік мәні: адамгершілікке, адалдыққа тәрбиелеу. Ата – бабаларымыздың
өсиетін қадыр тұтуға, мақал  мәтел, жұмбақ, шешендік өнер арқылы өз елінің
тарихи шежіресін білуге, әдет – ғұрып, салт  дәстүрлі сыйлауға баулу.
Құрметті ұстаздар, оқушылар, «1001 мақал, 101 жұмбақ» атты танымдық ойынға
жиналып отырсыздар. Мақал – мәтел, жұмбақ, шешендік өнер ата – бабамыздан
қалған өшпес мұра. Көлемі жағынан шағын болғанымен, мазмұны терең, құны артып,
қымбат қазынаға айналып келеді. Мақал – мәтел, шешендік сөздердің тәрбиелік мәні
зор, рухани байлық. Ал, жұмбақтар ойлау қабілетін шындайды.
«1001 мақал, 101 жұмбақ» ойымызды бастаймыз. Ойынның шартымен таңыстырып
кетейін. Ортаға үш мақалшы шығып, үйден дайындаған мақалдарды айтады.
1 тур. 1  айналым.
Жүргізушінің мақалын жалғастырады. Ең аз ұпай алғандары ойыннан шығады.
1. Оқу білім бұлағы..... (білім өмір шырағы)
2. Жаңбыр бір жауса,.... (терек екі жауады)
3. Өнерлінің қолы алтын,.... (өлеңшінің сөзі алтын)
4. Еңбек етсен ерінбей,... (тояды қарның тіленбей)
5. Отан  қуат... (Отбасы  шуақ)
6. Ұланы бар елдің... (ұраны бар)
7. Болат қайнауда шынығады... (батыр майданда шынығады)
8. Білген кісі тауып айтады,... (білмеген кісі қауып айтады)
9. Мың малын болғанша,... (бір балан ғалым болсын)
2  айналым.
Екі мақалшы қалады. Бірінің мақалындағы сөзге екіншісі мақал айтады. Мысалы:
Отан отбасынан басталады. Осындағы Отан, от, бас деген сөздерді қатыстырып,
мақал айтады. Мысалы, Отан оттанда ыстық. Екі мақалшы төрт – төрттен
айтады. Екінші айналымнан кейін қатесіз айтқан мақалшы жеңімпаз болады.
Көрермендер көрімдігі. Көрермендерге мақалдың бір жолын айтады, олар екінші
жолын табады, көп тапқаны жеңімпаз атанып, сыйлықтар алады.
1. Ер жігіт ел үшін туады... (ел үшін өледі)
2. Әдепті бала – арлы бала,... (әдепсіз бала сорлы бала)
3. Білекті бірді жығады,... (білімді мыңды жығады)
4. Атаңның баласы болма,.. (адамның баласы бол)
5. Әдептілік белгісі... (иіліп сәлем бергені)
6. Қыз өссе елдің көркі,... (гүл өссе жердің көркі)
7. Жері байдың... (елі бай)
8. Жақсыдан үйрен,....(жаманнан жирен)
9. Ердің атын... (еңбек шығарады) 2 – тур. 1  айналым.
Ортаға үш жұмбақшы шығады.
1. Өздері даярлап келген жұмбақтарын бір — біріне жасырады.
2. Жүргізушінің жұмбағын шешу.
Ең ас ұпай жинаған бір огқушы ойыннан шығады.
1. Жерді көрдім қаласы бар
Үйлері жоқ мекендейтін,
Көлді көрдңм, өзен көрдім
Сулары жоқ терең дейтін (карта)
2. Жұмбақ шешкіш кім екен?
Сыртқа шықсам түн екен
Моншақтарын шашып ап,
Бір сары қыз тұр екен (ай, жұлдыздар)
3. Қабат – қабат қаптама,
Ақылың болса аттама (Кітап)
4. Жезге ұқсас сабағы,
Дәні халық тағамы (Бидай)
5. Екі аяқты, бір басты,
Жүгіреді тым қатты (Велосипед)
6. Күндіз білінбейді,
Түнде күлімдейді (Жұлдыздар)
7. Балалар суға салған жіп
Тереңнен іліп алар жүк (Қармақ)
8. Шөміші жоқ теңізді сапырады
Кебісі жоқ егінді жапырады. (Дауыл)
9. Бұрап қойған сағаттай,
Айғайлайды таң атпай (Әтеш)
2  айналым
Екі адам бір – біріне жұмбақ жасырады. Ұпайы көп жеңімпаз атанады.
Көрермендер көрімдігі.
Ұйқасын тап.
1. Өзінше ноян, қорқақ (қоян)
2. Тұмсығымен шымшып, құрт тереді (шымшық)
3. Кезіп жүрген шандақты, көрдім жана (қаңбақты)
4. Алмастан тыным, шабады (құлын)
5. Ақ жібек асыл көрпедей,
Қыс болса жерді жабады,
Жазғытұрым болғанда
Су болып сайға ағады. (Қар)
6. Қалың киімді ұнатады,
Шешіндірсен жылатады (Пияз)
7. Асты тас, үсті тас, Ортасынды жанды бас (Тасбақа)
8. Тіріден өлі туады,
Өліден тірі туады. (Жұмыртқа)
9. Тал басынды түндіксіз отау (Ұя)
3  тур.
Жеңімпаз жұмбақшы мен мақалшы шығады.
Жүргізуші жұмбақ жасырады, оны жұмбақшы шешеді, соның жауабына мақалшы
мақал айтады. Ұпайы азы жеңіледі.
1. Отыз ек батыр,
Екіге бөлініп жатыр (тіс)
Отыз екі тістен шыққан сөз,
Отыз рулы елге тарайды.
2. Бір беткейде екі көл. (көз)
Көзің ауырса – қолыңды тый,
Ішің ауырса – ауызыңды тый.
3. Еш тесікке тұрмайды,
Ол жоқта жер құрғайды. (су)
Тау мен тасты су бұзар,
Адамзатты сөз бұзар.
4. Білімнің дәнін тереді,
Балаға тәлім береді (ұстаз)
Ұстазы жақсының ұстамы жақсы.
5. Аспаннан домалап,
Көп моншақ төгілді.
Бусанып жон алап,
Терледі керілді. (жаңбыр)
Жаңбыр бір жауса, терек екі жауады.
6. Ұзын тұртты сарылар,
Қойнында толған наны бар (бидай)
Арпа, бидай ас екен,
Алтын, күміс тас екен.
Ұпайы көп алған қалады. Егер ол ойынды ары қарай жалғасытырсы келсе, шешендік
сөздерге қатысады. Жалғасытырғысы келмесе сыйлықты алады. Ойын аяқталады. Шешендік сөздер.
 Өмірде не жетім?
 Өмірде ата – анасы жоқ бала жетім.
Тоғыз жетім бар. Халқына сенімсіз болса – хан жетім.
Хан ақылсыз болса – халқы жетім.
Кеңесшісі ақылсыз болса – әкім жетім.
Суы жоқ – құдық жетім,
Ұлы жоқ – әке жетім.
Қызы жетесіз болса – ана жетім,
Досы жоқ – жігіт жетім,
Шәкіртсіз – ұстаз жетім,
 Үйде кім, елді кім қадірлі?
 Үйде қонақ, бала қадірлі,
Елде хан, ұстаз қадірлі
Қонақты қадірлеуді бәрі біледі.
Бала үйдің патшасы
Балалы үй – базар, баласыз үй – қу мазар
Осылайша өрбіген ойын қорытындысының жеңімпазы марапатталады.

file_name: 1001 мақал 101 жұмбақ.docx

intro:
Тәрбиелік мәні: адамгершілікке, адалдыққа тәрбиелеу. Ата – бабаларымыздың өсиетін қадыр тұтуға, мақал - мәтел, жұмбақ, шешендік өнер арқылы өз елінің тарихи шежіресін білуге, әдет – ғұрып, салт - дәстүрлі сыйлауға баулу.
Құрметті ұстаздар, оқушылар, «1001 мақал, 101 жұмбақ» атты танымдық ойынға жиналып отырсыздар. Мақал – мәтел, жұмбақ, шешендік өнер ата – бабамыздан қалған өшпес мұра. Көлемі жағынан шағын болғанымен, мазмұны терең, құны артып, қымбат қазынаға айналып келеді. Мақал – мәтел, шешендік сөздердің тәрбиелік мәні зор, рухани байлық. Ал, жұмбақтар ойлау қабілетін шындайды.
«1001 мақал, 101 жұмбақ» ойымызды бастаймыз. Ойынның шартымен таңыстырып кетейін. Ортаға үш мақалшы шығып, үйден дайындаған мақалдарды айтады.

воспитательная работа

group: Дисциплины

классное руководство

group: Педагогика

title: "1001 мақал, 101 жұмбақ"  тәрбие сағаты


extracted_text:
"Ер есімі ел есінде" сынып сағаты Ауған соғысы
жүректегі жара
Мақсаты: Кеңес әскерінің Ауған жерінен шығарылғанына 20 жыл толған
айтулы күнді атап өту; қажетсіз соғыстың қасіреті жайлы мағлұмат беру;
Ауған ардагерлерімен кездесу арқылы Ауған соғысы жайында кеңінен мәлімет
алу; оқушыларды ерлікке, ұлтжандылыққа тәрбиелеу, патриоттық тәрбие
беру.
                                                       Барысы:
1жүргізуші: Кеңес әскерлерінің Ауған жерінен шығарылғанына         жыл
толуына байланысты «Ауғаныстан – жүректегі жара» тақырыбындағы
кешімізді ашық деп жариялаймыз.
2жүргізуші: Афганистан. 9 лет лучшие из лучших отправлялись туда в
надежде установить мир на этой древней Земле, вынуждены были воевать,
проявляя образцы мужества и героизма, и погибали. Около 15 тыс. Воинов
сложили свои головы в горах и долинах этой страны. Более тысячи воинов
казахстанцев не вернулись из этого долгого похода.
1жүргізуші: Ауғаныстан соғысында қаза тапқан батыр ағаларымызды
орнымыздан тұрып 1 минут  үнсіздікпен еске алуыңызды сұраймын.
Рахмат.Отырыңыздар!
«Ардагерлер» өлеңі. Осы жерде слайд көрсетіледі. (қосымша дискіде
берілген).
1жүргізуші:  Бүгінгі кешіміздің мақсаты: ауған соғысы  жайлы тереңірек біліп
тану, мәлімет алу. Ержүрек ағаларынның ерліктерін болашақ жас ұрпаққа,
Сіздерге үлгі ету. Осы мақсатта ауған соғысына қатысқан ардагер
ағаларыңызды қонаққа шақырып отырмыз. Енді қонағымызды таныстырып
кетелік.
Ауған соғысының ардагері: Ахмединов Болат Қабыкенұлы сөз сөйледі.
2жүргізуші:  Подвиги афганцев не только внесены в их послужные списки и
отмечены наградами и воинскими званиями. Они вошли в летопись
Республики и ее Вооруженных сил. На них следует равняться современной
молодежи.
1оқушы:
« Жауынгер хаты»
Бауырым, бұл хатымды аласың ба?
Ауғанның тауларының арасында,
Бораған қорғасын оқ бас көтертпей Жатырмыз ессізтүссіз жар астында.
Қоршаудамыз, барады айдан асып,
Анталаған жаулармен тайталасып.
Іздеп жатқан ел де жоқ артымыздан,
Шерқайғыңды енді кімге айта аласың?
Күңіреніп, күрсінеді Ауғанстан,
Жігіттер де шаршады сұм соғыстан.
Түн ортасы басталар қанды қырғын,
Жаылыстанжарылыс күл боп ұшқан.
2оқушы:
Күні өтеді осылай жастығымның,
Жолдасымның естідім ақтық үнін.
Қансырады, құлады командирім,
Бірақ сырын алдырмай жатты күліп.
Күліп жатты жалғанның барлығына,
Өспей жатып жасыл гүл солды сонда.
Көтергенмен рухын жауынгердің
Іште қалдыау өкпесі тағдырына.
Басқа салды,біз көндік, амал қанша,
Тартысамыз дұшпанмен ала алғанша.
Қай бұрышта қалады бас домалап,
Алла  білер, жортатын сапар қанша?
2жүргізуші: Афган. это бессмысленная война, и в этой войне нас были
десятки тысяч молодых парней, чьи судьбы переплелись в одну, чьё мужество
и героизм, радость и страдания, запаяли в цинк.
3оқушы:
Кейде ойлайсың сұм ажал алып кетсе,
Қопарылып өртеніп жанып кетсем.
Бауырым,дән риза мен болар едім
Осы хатым еліме барып жетсе!
Түсімізге енеді ақ қорымдар,
Дегендей ме сездіріп сақ болыңдар.
Бәрімізде бір арман қоршаудағы:
«Сүйегіміз қалмаса екен жат қолында!»
1жүргізуші:  На то мы и остались живыми, чтобы помнить обо всех! Мы
отдаем последние почести каждому солдату, который мог бы сегодня быть
рядом с нами. Военная судьба распорядилась по своему. В наших сердцах боль и горяч тяжелых потерь. Мы всегда будем помнить каждого воина, не
вернувшегося с той войны.
2жүргізуші: Низкий сыновний поклон отцам и матерям, воспитавшим героев
сыновей, отдавших свои жизни за нашу мирную жизнь.
4оқушы:
Еркіндікті аңсап өткен ер елім,
Менің де бар әлі саған берерім.
Ел боламыз ынтымақты, бірлікті,
Болашаққа ойым таза, сенемін.
1жүргізуші: Мы все ищем «белые пятна» в истоии, но может случиться так,
что в очередные из них превратится и совсем недавняя Афганская война,
сыгравшая такую огромную роль в судьбах более 30 тыс. Наших
соотечественников. Так и случилось бы, если бы не в этой войне, её
участниках и жертвах постоянно не напоминали живые, искалеченные
физически и духовно, мертвые со страниц книг и гранитных памятников.
5оқушы:
Келеді жас жанары отша жанып,
Ағалардың ерлігіне елі қанық.
Есімі ешқашан да ұмытылмайтын,
Тарихта аңыз болып қалары анық.
2жүргізуші: Құрметті бүгінгі кешіміздің қонақтары, әріптестер және
оқушылар! «Ауғаныстанжүректегі жара» атты тақырыбындағы кешіміз өз
мәресіне жетті. Әскерде «Бұйрық –талқыланбайды, бұйрық
орындалады»дегендей ауған соғысына қатысқан ардагер ағалармыз өздеріне
берілген бұйрықты адал орындады. Ауған халқына өздерінің
интернационалдық көмектерін аяған жоқ, әскери антына адал болды.
6оқушы:
Алысып дұшпандармен қасарысқан,
Адалдықпен от кешті жас арыстан.
Лайық бүгін жылдар жылжып өтсе –дағы
Жауынгерлер құрмет пенен алғысқа.
1жүргізуші: Вспоминая о мужестве павших солдат, мы призываем путём
проявлениями мужества и исполнения воинской присяги новые поколения
защитников Родины. Необходимо, чтобы молодёж росла в атмосфере
патриотизма, испытывала горячую основную любовь к своей Родине, к своей
земле.
7оқушы: Еркіндікті аңсап өткен ер елім,
Менің де бар әлі саған берерім.
Ел боламыз ынтымақты,бірлікті,
Болашаққа ойым таза, сенемін.
2жүргізуші: Осымен «Ауғаныстанжүректегі жара» тақырыбындағы кешімізді
аяқтаймыз. Қош сау болыңыздар!

file_name: Ер есімі.docx

intro:
1-жүргізуші: Кеңес әскерлерінің Ауған жерінен шығарылғанына         жыл толуына байланысты «Ауғаныстан – жүректегі жара» тақырыбындағы кешімізді ашық деп жариялаймыз.
2-жүргізуші: Афганистан. 9 лет лучшие из лучших отправлялись туда в надежде установить мир на этой древней Земле, вынуждены были воевать, проявляя образцы мужества и героизма, и погибали. Около 15 тыс. Воинов сложили свои головы в горах и долинах этой страны. Более тысячи воинов-казахстанцев не вернулись из этого долгого похода.
1-жүргізуші: Ауғаныстан соғысында қаза тапқан батыр ағаларымызды орнымыздан тұрып 1 минут  үнсіздікпен еске алуыңызды сұраймын.

title: "Ер есімі -ел есінде" сынып сағаты Ауған соғысы- жүректегі жара


extracted_text:
Шымкент қалалық білім бөлімі
№97 жалпы орта мектебі
 ТӘРБИЕ САҒАТЫ
Тақырыбы: «Салтдәстүрім – асыл қазынам »
                  5 «Б»  жетекшісі: Джумагулова А. Шымкент
Тақырыбы: «Салт дәстүрім – асыл қазынам»
Мақсаты:
1.Қазақ халқының қанына сіңген ізгі адамгершілік қасиеттерінің
халықтың салт-дәстүрлерімен сабақтастығын түсіндіру, кейбір халық
әндерін, мақал-мәтелдерін үйрету.
2.Имандылық, инабаттылық, ізеттілік қасиеттерін қалыптастыру.
Көрнекілігі:
Қазақ үйінің жасауы, мақал-мәтелдер, даналардан шыққан сөз, қолөнер
бұйымдары, ою-өрнек түрлері.
Барысы:
«Дұшпанға қатал,
Досқа адал — халық»
Кіріспе
Мұғалім: Қай заман болсын адамзат алдында тұратын басты міндет –
адал, білімді, еңбек сүйгіш ұрпақ тәрбиелеп өсіру. Бұл міндетті әр
халық салт-дәстүріне орай іске асырады. Яғни әр халық ғасырлар бойы
сыннан өтіп, сұрыпталған озық салт-дәстүрлерін жас ұрпақты
тәрбиелеуде пайдаланып келген.
Бала тәрбиесі тек мектеп қабырғасында ғана берілмейтіні анық.
Ананың бесік жырынан бастап, адамның жер қойнына берілгенге
дейінгі өзі көріп-білген салт-дәстүрлер, әдет-ғұрыптар барлығы да
адамның дүниетанымын қалыптастыратын өмір сабақтары.
Салт-дәстүр, әдет-ғұрып атадан балаға қалып отыратын мол мұра. Әр
ұлттың өзіне тән салт-дәстүрі бар. Салт-дәстүрдің пайда болып,
қалыптасу тарихына көз жіберсек, олар халықтың әл-ауқат, тұрмыс-
тіршілік болмысынан туып қалыптасатынын көреміз. Дүниеден өткен
адамды жерлеудің салтын қарайтын болсақ, үнділер өте тығыз
орналасқандықтан, көмуге жер жетіспейтіндіктен мәйітті өртеуі,
орыстардың ағаш табытқа салуы, топырағына күрек батпайтын жерде
тұратын адамдар мәйітті адам жүре қоймайтын айдалаға апарып
тастайды. Қоғамдық салт – қоғадық болмыстан туындайды деген осы.
Сондықтан халық дәстүрлерінің дұрыс-бұрысы бар деуге болмайды.
Халық педагогикасының тұрмыстық ереже болып, халықтың салтына
айналған әдет-ғұрыптардың тәрбиелік мәні ерекше.
Халық тәрбиені балаға ана құрсағында жатқаннан бастайды. Оған куә
іштегі сәбидің уақытында дүниеге келуі үшін үлкен аналар түрлі
ырымдар жасайды.
1-оқушы:
Шілдехана – сәби дүниеге келген соң бір жеті бойы ана мен баланы
күтіп, оның көңілін көтеріп, оның қасына дастархан жаю әдеті. Қазақ
елінің әр түкпірінде бұл рәсім әр қалай өтеді. Сол күні баланы шілде
суына шомылдырып, сыңғырлаған тиындар салады, балаға
денсаулықпен бірге байлық та тілейді. Шілдехана өткізілетін күні ана
әбден сорпаланып өзінің шілде терін шығаруы тиіс.
2-оқушы:
Қырқынан шығару – бөбек дүниеге келген соң 40 күннен соң оның
алғаш рет шашы мен тырнағы алынып, бесікке салу рәсімі орындалады.
40-күннің өзі ананың бой көтеріп, денсаулығы түзелген кезде болады.
Жалпы осы уақыт ішінде ананың да, баланың да денсаулығы өте мықты
күтімді қажет етеді. Анаға кіндік шеше көмек беруі тиіс. Бұл дастархан
басына тек әйел адамдар келіп қатысады. 3-оқушы:
Есімін атау (ат қою) – бұл рәсім ұлағатты кісіге жүктеледі. Қазақ
аттарының көптігі басқа халықтардан ерекшелігі. Қыз балалардың
есімдері олардың көркемдігі. Ат қою «көз тимесін» деген оймен
қойылады. Ат таңдалғаннан кейін баланың құлағына 3 қайтара
айтылады.
4-оқушы:
Бесікке салу – бұл кішігірім той ретінде өтеді. Келушілер тарту, шашу,
жоралғыларыналып келеді, бесікке салу немесе бөлеу тәжірибелі
әжеге немесе анаға жүктеледі. Бесікті түбегімен, жабдығымен кіндік
шеше алып келеді, сумен бала шыланады, ыдыстары отырғандарға
таратылып беріледі. Баланың «ит көйлегі» жүгіртіледі, яғни тәтті дәм
толтырылған кішкене дорба иттің мойынына көйлегімен байланады да
жүгіртіледі, соңынан қуып жеткен бала дорбаға ие болады. Бесіктің
түбегі орналасқан жерден кішкене бұршақ тәрізді тоқаштар өткізіліп,
оны «тыштырма» деп айтады. Осы жерде жиналған аналар бесік
жырларын айтады.
Бесік жырының сөздері естияр балалардың ой-қиялына жыр етіп,
ананың мейір-шапағатын арттырады. Ондай отты жырларды балалар
да жаттап алу керек.
5-оқушы:
Тұсау кесер – бір жасқа толып еркін жүре бастаған бал бөбектің басқан
қадамы құтты болып, одан әрі жаны жамандық көрмей жақсы жүріп
кетуіне тілек білдіру салтанаты ретінде өтеді. Бөбектің тұсауын ата-
ананың қалауы кеседі. Тұсауы кесілген баланы «Ақ жол болсын» деп ақ
орамалдың үстімен немесе жұмсақ болсын деп кілем үстімен жүргізеді.
Тұсау кесер жырлары айтылады.
… Қаз, қаз балам, қаз балам,
Қадамыңды жаз, балам
Әнекей, ақ бесік.
Әлдиіме бақ бесік.
Шүмегіңді салайын,
Сылдырмағын тағайын.
Жібек көрпе жабайын,
Бауық барқыт пүліштей
Балдақтарың күмістей,
Жабдығыңмен сыйлысың.
Жатса бөпем жайлысын,
Көсем сенен өседі
Жайлы болсын төсегі.
6-оқушы:
Баланы атқа мінгізу салты – баланың буыны бекіп, 4-6 жасқа келгенде
ат үстінде өзін-өзі ұстап отыра алатын жағдайға жеткенде, атқа мінгізу
салтын жасап, ат құлағында ойнайтын денсаулығы зор, мықты, шымыр
жауынгер, еңбекқор, қиыншылыққа төзімді ұрпақ тәрбиелеудің бір түрі.
Балаға ер-тұрмандарын сыйлап (ашамай, жандарба, тоқым, жүген,
ноқта), атқа мінгізіп той жасайды.
Бұл әрекет ер баланың ендігі азамат болуға дайындалғанының белгісі
болып саналады.
Қорытынды.
Мұғалім: «Ата көрген оқ жонар, ана көрген тон пішер» дегендей, ата-
бабаларымыз ұл-қыздарын жасынан бастап сан алуан іс-әрекетпен,
жауапкершілікті талап ететін еңбекпен тәрбиеленген. Ер баланы бес
жасынан тай жалын тартып мінуге жарағаннан бастап, оны қолғанат
деп есептеген. «Жігітке жеті өнер де аздық етеді» деп халқымыз ер баланы төрт түлік малды бағып-күтуге, жер қыртысын, өсімдік түрлерін
білуге, қараңғы түндерде жұлдызды аспанға қарап бағыт-бағдарды
белгілеп, қоныс-суды дәл табуға үйреткен.
Әкенің баласына ақыл айтып, жауапкершілікке жүктеп, оны бес-
жиырма жасында енші беріп, жастарды өз бетімен шаруа құрып, өмір
сүруге дайындаған. Аталарымыз ер жігіттен ауылдың, рудың, елдің
мүддесін қорғауға әрқашан дайын болуды талап еткен. Ұлдарға көкпар
тарту, бәйгеге шабу, аударыспақ, теңге алу, күрес, сайыс ойындарын
үйреткен. Ерлерден садақ тарту, найзагерлік өнерді, сойыл соғуды
білуді талап етіп, дайындаған.
Жеті атасын үйрету ескіден қалған аталы сөз, бабалардың өнегесін,
ерлігін, азаматтығын балаларға ұғындыру — әке міндеті болып
есптелген.
«Қыз өссе – елдің көркі» дегендей, қыз баланың сырт бейнесі, киіне
білуі оның ішкі мәдениетімен, тәрбиелік деңгейімен байланысты. Қыз –
болашақ ана, ақ босағаның аруы, шаңырақтың береке құты. Қыз
баланы жасынан төзімділікке, әдептілікке, сыпайылыққа тәрбиеленген.
Қазақ халқының салт-дәстүрі болашақтың айқын көрінісіне үлесін
тигізеді. Сауатты да, салмақты, адамгершілік қасиеті мол жас ұрпақ
салт-дәстүр, әдет-ғұрыппен өте тығыз байланыста.

file_name: дәстүрімізді дәріптейік.docx

intro:
Қай заман болсын адамзат алдында тұратын басты міндет – адал, білімді, еңбек сүйгіш ұрпақ тәрбиелеп өсіру. Бұл міндетті әр халық салт-дәстүріне орай іске асырады. Яғни әр халық ғасырлар бойы сыннан өтіп, сұрыпталған озық салт-дәстүрлерін жас ұрпақты тәрбиелеуде пайдаланып келген.
Бала тәрбиесі тек мектеп қабырғасында ғана берілмейтіні анық. Ананың бесік жырынан бастап, адамның жер қойнына берілгенге дейінгі өзі көріп-білген салт-дәстүрлер, әдет-ғұрыптар барлығы да адамның дүниетанымын қалыптастыратын өмір сабақтары.
Салт-дәстүр, әдет-ғұрып атадан балаға қалып отыратын мол мұра. Әр ұлттың өзіне тән салт-дәстүрі бар. Салт-дәстүрдің пайда болып, қалыптасу тарихына көз жіберсек, олар халықтың әл-ауқат, тұрмыс-тіршілік болмысынан туып қалыптасатынын көреміз. Дүниеден өткен адамды жерлеудің салтын қарайтын болсақ, үнділер өте тығыз орналасқандықтан, көмуге жер жетіспейтіндіктен мәйітті өртеуі, орыстардың ағаш табытқа салуы, топырағына күрек батпайтын жерде тұратын адамдар мәйітті адам жүре қоймайтын айдалаға апарып тастайды. Қоғамдық салт – қоғадық болмыстан туындайды деген осы. Сондықтан халық дәстүрлерінің дұрыс-бұрысы бар деуге болмайды.

title: «Салт-дәстүрім – асыл қазынам» тәрбие сағаты


extracted_text:
Тәрбие сағаттың тақырыбы:  Желтоқсан құрбандары
Сабақтың мақсаты: Желтоқсан оқиғасы арқылы жүздеген жылдар бойы
бабаларымыздың армандаған егемендігіне қол жеткізгендігімізді, осы тәуелсіздікке
жету жолында талай боздақтарымыздың жалған айыппен өмірден өткендіктерін
жете ұғындыру  оқушылардың дүниетанымын кеңейту.
Міндеті: Тәуелсіздік күнінің мәнін аша отырып,”Желтоқсан” қозғалысының саяси
орнын анықтау, оқушыларды  өз елін, жерін, отанын сүюуге тәрбиелеу.
Көрнекілігі: Желтоқсан құрбандарының суреті, шарлар.
Кіріспе сөз: Құрметті ұстаздар,оқушылар! Біз  бүгін дүниені дүр сілкіндірген,
тәуелсіздік туын  ең алғаш  көтерген  әйгілі  1986 жылдың желтоқсанына
арналналған   «Тәуелсіздік  бастауы   Желтоқсан»  атты тәрбие сағатына  қош
келдіңіздер!
Абай:
Мен – қазақпын, мың өліп, мың тірілген,
Құшақ жая таныстым сан тіліммен.
Жаман үйді қонағы билейді деп,
Қала жаздап айырылып өз тіліммен.
Өзге тілге еліктеп ел болмайық,
Қазағымның артық жоқ өз тілінен.
Мен – қазақпын, мың өліп, мың тірілген,
Жөргегімде таныстым мұң тіліммен
Жылағанда жүрегім күн тұтылып,
Қуанғанда күлкімнен түн түрілген.
Мен – жігітпін, айқасқа, сынға асықпын,
Жүрегі бар кеудемде шын ғашықтың.
Жанартаудай жойқынмын жұлқынғанда,
Шарықтасам, қыран боп қырға шықтым.
Мен – қазақпын, биікпін, байтақ елмін,
Қайта тудым өмірге, қайта келдім.
Мен мыңда бір тірілдім мәңгі өлмеске
Айта бергім келеді, айта бергім.
Ұлы аманат етейін еркіндікті,
Ел құлдықты білмесін жер кіндікте
Аңсаймын мен сенемін туады ертең,
«Қазақ болу» зор бақыт күндер тіпті.
Екі жарым ғасыр бойы бодандықтың бұғауынан босай алмаған қазақ халқы бұл күнге
жету үшін талай қиындықтарды бастан өткерді. Бүгінгі сабақ Желтоқсан
оқиғасының 29 жылдығына Қазақстан тәуелсіздігінің 24 жылдығына арналады.
Желтоқсан құрбандарын 1 минут еске алайық.
Желтоқсан оқиғасы өзінің қайсарлығымен, алға қойған Саятмұратымен, тіпті
жіберілген кемшіліктерімен де әрбір адамның есінде мәңгі сақталады. 29 жыл бұрын, яғни 1986 жылы Алматының бас алаңына жастар жаман оймен
барған жоқ. Олар бейбіт жолмен тәуелсіздікке қол жеткізу үшін қатысқан.
Енді міне, осы желтоқсан көтерілісіне қатысқан ағаларымыз бен апаларымыздың
арқасында атабабаларымыз үш ғасырға жуық уақыт бойы армандаған тәуелсіздікке
қол жеткіздік. Бұл оқиға дүниені дүр сілкіндірді. Бұл желтоқсан көтерілісіне қазақ
ел аузында жүрген, тарихта аты қалған Қ.Рысқұлбеков, Л.Асанова,
С.Мұхаметжанова, Е.Сыпатаев апаларымыз бен ағаларымыз қатысты.
Желтоқсан құрбандарының өмірбаяны мен таныс болыңыздар.
Қайрат Рысқұлбеков
Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков 1966 жылы 13 наурызда Жамбыл облысы,
Мойынқұм ауданы, «Бiрлiк» ауылында дүниге келген. Қайрат Шу қаласына таяу
жердегi Новотроицк (қазiргi Төле би)  селосындағы шопан балаларына арналған
мектепинтернатта оқыған. 1983 жылы Киров атындағы орта мектептi бiтiрiп,
ауылында жұмысшы болып iстейдi. Ал, 1984 – 1986 жылдары әскерге барып,
азаматтық борышын өтеп қайтады. 1986 жылы №33635 әскери бөлiмшесiнiң
кепiлдiгiмен Алматы сәулетқұрылыс институтына оқуға түседi. Желтоқсан
көтерiлiсiне қатысқаны үшiн Совицкийді өлбірдің деп жазықсыз жала жабылып,
өлiм жазасына кесiледi. Кейiннен бұл жаза 20 жылдық кесiмге ауыстырылды.
Қайраттың хаты: Бақ түссе маңдайымнан, тас түссеталайымнан, көріп алдым,
маған өлім қорқынышты емес, өйткені адалдығым одан биік тұр.Әнеукүнгі кездесуде
менің «приговорымды» алдыңдар ма? Талғаттың суретін неғып тастап кетпедіңдер.
Ақша салып кеттіңдер ме? Келесіде Талғаттың, Рахат пен Асхаттың суреттері
болса, ала келіңдер. Кездесуге  кірер  алдында, бір тал роза гүлін ала
келіңдерші.Скоро мейрам ғой. Жазмыштан озымыш жоқ. Барлық таныстарға,
туыстарға, достарға менен сәлем. Беттеріңнен сүйдім. Сәлеммен Қайрат.1988
жылы Қайраттың камерасынан оның өлi денесi табылғанымен, құпия қазаның арты
ашылмады. 1996 жылы Қайрат Рысқұлбековке елiмiздiң ең жоғары наградасы –
«Халық Қаһарманы» атағы берiлдi.
Ләззат Асанова
Асанова Ләззат Алтынайқызы (27.07.70, Алматы облысы Жаркент  ауданы Айдаралы
ауылында дүниеге келді.. —25.12.86  қайтыс болды , Алматы) — Желтоқсан
көтерілісінің (1986) құрбаны. 1985 ж. Алматыда П.Чайковский атынд. муз. учщеге
оқуға түскен. Алматыда 1986 ж. 1718 желтоқсанда болған қазақ жастарының
отаршылдық және әміршілдік жүйеге қарсы азаттық көтерілісіне белсене
қатысқан. Ол Орталықтың билептөстеушілігіне наразылық білдіріп, қаладағы
Жаңа Алаңға (қазіргі Республика алаңы) алғашқы ереуілшілер қатарында “Қазақтар!
Кіріптарлық құлдықта өмір сүргеніміз жетеді! Біз еліміздің тәуелсіздігін жеңіп
алған кезде ғана азат бола аламыз!” деген ұранмен шықты. 1986 жылғы 1718
желтоқсанда Алматы  қаласында болған оқиғаларға түпкілікті баға беру жөнінде
республика Жоғарғы Кеңесінің Төралқасы құрған комиссия мүшесі Ф.Игнатовтың
мәліметтеріне қарағанда, Ләззаттың мәйіті бірнеше күннен кейін музыкалық учще
жатақханасынан табылған да, ол туралы жатақхананың бесінші қабатынан құлап
өлген деген қауесет таратылған. Осыған қарамастан мәйітті Алматы облысы
Панфилов ауданындағы Ақжазық кентіне Ішкі істер министрлігі мен Мемл. қауіпсіздік комитетінің қызметкерлері арнайы қарауылдап апарған. Ләззатты
жерлеудің алдында денесін ақ жуып, арулаған кезде оның екі білегіне салынған темір
бұғаудың қалдырған көкпеңбек іздерін, бас сүйегінің шүйдесі ойылып кеткені
анықталды. Осыған қарағанда ол жазалаушылардың қолынан қаза тапқан.
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан соң ғана Ақиқат. жөніндегі шындық қалпына
келтіріле бастады. Ләззаттың ерлігіне арналған ән (“Қаһарман қыз — Ләззат қыз”.
Музыкасын жазған Жоламан Тұрсынбаев, өлеңі — Абдрахман Асылбектікі), ол
жөнінде баспасөз беттерінде ғалымдар мен мемлекет, қоғам қайраткерлерінің
пікірлері жарық көрді.Ләззатқа екі мәрте1996 жылы және  2004 жылы «Халық
қаһарманы »атағы берілді.
 Ербол Сыпатаев Сыпатаев Ербол Мұқажанұлы (10.03.1964 ж. Алматы облысы
Панфилов ауданының еңбекші ауылы   23.12.1986 ж. Алматы) – 1986 жылғы
Желтоқсан көтерілісінің құрбаны. Орта мектепті бітіргеннен кейін 19811982
жылдары кеңшарда жүргізуші болып істеді. 19821984 жылдары Кеңес Армиясы
қатарында болды. 1985 жылы Алматыдағы энергетика институтына оқуға түсті.
1986 жылдың 1718 желтоқсанында болған қазақ жастарының отаршылдық және
әміршілдік жүйеге қарсы көтерілісіне белсене қатысты. 18 желтоқсан күні ауыр
жараланып ауруханаға түсіп, сонда қайтыс болды. Мәйітін ауылына Ішкі істер
министрлігі мен Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің қызметкерлері арнайы
қарауылдап апарған. Қазақстан тәуелсіздік алған соң ғана Сыпатаев жөніндегі
шындық айтыла бастады. Ол туралы баспасөз беттерінде, Желтоқсан көтерілісіне
байланысты жарық көрген жинақтар мен кітаптарда жазылды.

Сабира Есімбекқызы Мұқанбетжанова
Сабира Есімбекқызы Мұқанбетжанова «Ел атын ер шығарады» деген. Қыз бала
болса да ерге лайық қайрат көрсетіп, он алты жасында қыршын кеткен Сәбира
Мұхамеджанованың есімі ел жадында.
26  желтоқсан  күні   Астанадағы   дүрбелеңге   үн   қосқаны   үшін   өзінің   арнамысына,
анасына,   атасына   масқара   сөздер   айтып,   балағаттағанына   училищеден   1курс
студенті   Сабира   Мұқанбетжанова   жатақхананың   5ші   қабатынан   құлап   өлді.
Желтоқсан жылнамасында ол туралы: «1970 жылы туған, Өскемен педагогикалық
училищесінің студенті. Желтоқсанның 2122 күндері Өскеменде болған наразылық
шараларына қатысып, 26 желтоқсан күні мерт болды» деп жазылған. Облыстық
«Дидар»,   «Жас   алаш»,   «Қазақ   әдебиеті»   газеттерінде   оны   «Халық   қаһарманы»
атағына   ұсыну   мәселесі   де   көтерілді.    Сол   қаһармандардың   бірі   және   бірегейі
Сәбира Есімбекқызының қамшының сабындай ғана қысқа да, нұсқа ғұмыры Ақмектеп
ауылынан басталып, Өскеменде үзілді.
 Мұғалім:  Құрметті   оқушылар!    Дүниені дүр сілкіндірген,  16 – желтоқсан. Бұл
ерлік,   қайғы   мен   қасірет   мидай   араласқан   әрі   жарқын,   әрі   қаралы   күн   еді.   Бұл
қасіретті   күн   Қайрат,   Қайыркелді,   Түгелбай,   Сәбира,   Ербол,   Ләззат   сынды
жүздеген, мыңдаған қыршындардың қанатын қиып түскен озбырлық күні, өктемдік
үні еді. Радиодан төтенше хабардың белгісі берілді. 1986 жылы 16 желтоқсанда
Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің пленумында Дінмұхамед Ахметұлы Қонаевтың зейнеткерлікке шығуына байланысты Республика компартиясы Орталық
Комитетінің бірінші хатшысы міндетінен босатылды. Оның орнына Ресейден келген
Генадий   Васильевич   Колбин   сайланды.   Төтенше   өткен   пленум   18   минутта
аяқталды.
 Асығыс өткен пленум шешімі дүйім Қазақ халқымен санаспаушылық болып
табылды. Пленум шешіміне көңілі толмаған халықтың жүрегінде наразылық
ұшқыны лаулай түсті.
«Желтоқсан жаңғырығы » атты көрініс.(Сахнаға екі студент шығады, бірі – жігіт,
бірі – қыз. Қолдарында конспекті дәптерлері бар.)
Алина: Саят, сен естідің бе? Кеше Дінмұхамед ағамыз орнынан алыныпты дейді.
Саят: Қойшы, рас айтасың ба? Кімнен естідің?
Алина: Кеше куратор ағайдан естідім. Бүгін Брежнев алаңында көп адам жиналады
екен.
Саят: Неге? Неліктен?
Алина: Қонаевтың орнына Ресейден бір орыс келіпті дейді. Халық наразылық білдіріп
жатқан көрінеді. Куратор ағай ол жаққа бармаңдар деп ескертті.
Саят: Қой, біздің мұнда тығылып қалғанымыз дұрыс болмас. Жүр кетейік.Тез
барайық!
Мұғалім:Иә,   аңғал   сеніммен   алаңға   шыққан   бейкүнә   қыз   –   жігіттер
«контреволюционер»   емес   еді.   Олардың   ойы   халықтың   құқықтары   мен
проблемалары   туралы   сөз   жүргізу   еді.   Алайда   оларды   бір   қолында   шоқпары,   бір
қолында қалқаны бар қарулы, сақадай сай әскерлер қарсы алды. Ал алаңдағы жастар
жайбарақат еді, аңғал еді, алаңсыз еді.
Көрініс: Алаңда жастар бейбіт, жайбарақат. Қолдарында «Әр халыққа өзінің көсемі
керек»,  «Қазақстан  қазақтардікі»,   деген транспоранттар бар.
Оларға Саят пен Армангүлде келіп қосылды.
Ортаға дабырлай басып бір топ жастар шығады. Барлығы дабырласа: Естідіңдер
ме? Бұл не масқара? Неге халықпен санаспайды? Қашанғы шыдаймыз? Ең болмаса
ішімізден неге сайламаған? Ел қамын біз ойламағанда кім ойлайды?
Дауыс: Қонаевты шақырыңдар! Ақиқатын айтып, түсіндірсін барлық жағдайды.
Дауыс: Қазақстаннан адам табылмады ма? Қазақстанға басқа жерден басшы
әкелгені несі?
Дауыс: Талап – тілекті айтамыз, шықсын ортаға басшылар!
 Осы кезде «Менің Қазақстаным» әні айтылды. Жастар теңселіп тұрып бұл әнді
ерекше бір шабытпен тамаша орындайды.  Милиция: Тараңдар!      Тараңдар ,
әйтпесе, күш қолданамыз. (Сойылмен  соғу, айқайшу , итермелеп сахнадан
шығарады.)   Милиция сахнадан жаралы қыздар мен жігіттерді біртіндеп сүйреп,
жұлқылап әкете бастайды. Қыз жұлқынып, халыққа қарап ышқына сөйледі.  Әй
туғандар! Жігіт болсаңдар шығыңдар бері қарай! Қосылыңдар біздің қатарға. Осы
кезде қарулы милиционер қыздың көк желкесінен шоқпармен ұрып қалады. Қыз сылқ
етіп есінен танып қалады.
Міне, өмірден тағы бір қыршын жас қызғалдақ осылай кеткен еді.
Ортаға басын дәкемен ораған Қайрат шығады. Қайрат: Күнәдан таза арым бар,
Жиырма бірде жасым бар.
Қасқалдақтай қаным бар,
Бозторғайдай жаным бар,
Алам десең алыңдар!
Қайрат деген атым бар,
Қазақ деген затым бар.
Еркек тоқты – құрбандық,
Атам десең атыңдар!
Пешенесіне жазылған аз ғана ғұмырдың соңғы сағатына дейін мынау алдамшы
дүниеден рахым күтіп, күдерін үзбеген сұңғыла жігіттің көңілі кім үшін, не үшін
мерт болуға тиіс екенін сезе бастаған тәрізді.
 Аңсаған:
Кінәлі ме, ақын Қайрат, ер Қайрат,
Ауа жетпей атып шыққан алаңға.
Қылғындырған қиянатқа көнбеді ол
Тапталғысы келмеді оның табанға.
Әсте естен шығармайды жыр мұңы,
Айтады ылғи домбыраның күмбірі.
Аты аталса күрсіндірер жылатып,
Желтоқсандық азамат пен құрбыны.
Жатыр бүгін Мойынқұмның бауырында
Қара өлеңнің ерте солған бір гүлі.
Айналайын, ағайындар ақ жүрек,
Жолың түссе, басына бар, тағзым ет
Міне,осы бір жан тебірентер сәтте Қазақ елінің еркіндігі, бостандық жолына бас
тіккен азаматтар, туған елінің тәуелсіз мемлекет болғанын көре алмай өткен
желтоқсан  батырлары  Қайрат Рысқұлбеков, ЛяззатАсанова, Ербол Сыпатаевтың
рухына  тағзым  етіп, еске алу – ұлттық  парызымыз. Біздің бүгінгі бақытты
күндерімізге жеткізген, желтоқсанның ызғарына кеудесін тосқан, дүниені дүр
сілкіндіріп бостандық туын желбіреткен Желтоқсан құрбандарының  есімдері
ешқашан  ұмытылмайды.
Алина: Қазақстан!
Туды алтын дәуірің,
Алғандайсың жұлдыздардың жарығын
Алтын заңың құтты болсын қымбаттым
Туған күнің құтты болсын алыбым!
Армандарды жақындатқан тым алыс
Біздің жаққа жеткен екен жылы ағыс
Егемендік ел бақыты ертеңі
О, халайық құтты болсын қуаныш.
Мұғалім: Міне, оқушылар өздерің айтып отырғандай осы оқиғадан кейін біздің
Қазақстанымыз өзінің тәуелсіздігін алды. Қазақстанның тәуелсіздік алғанына
биылғы жылы 22 жыл толғалы отыр. Басы аяғы 20 жылда еліміз ауыз толтырып айтарлықтай жетістіктер биігінен көрінді. Әлемнің өркениетті мемлекеттері
Қазақстанды танып білді.
Міне, балалар, бүгінгі таңда Қазақстан тәуелсіз мемлекет. Біздің өзіміздің туымыз,
елтаңбамыз, әнұранымыз бар. Егеменді Қазақстан мемлекетіміз.
Сендер Отанымыздың ұрпақтарысыңдар. Жақсы оқып,үлгілі, тәртіпті болыңдар. Өз
елің мен жеріңді көркейтіп, Қазақстанның намысын қорғайтын келешек ұрпақтың
ақылшысы, тірегі сендер болмақсыңдар.

file_name: желтоқсан.docx

title: Желтоқсан құрбандары


extracted_text:
Шымкент қалалық білім бөлімі
№97 жалпы орта мектебі
 ТӘРБИЕ САҒАТЫ
Тақырыбы: Ұстаз аты – биік, әрі мәңгілік

6 «Б»  жетекшісі: Джумагулова А.
Шымкент Тақырыбы: Ұстаз аты – биік, әрі мәңгілік
Мақсаты: Ұстаздың   адам   өмірінде   алатын   орын   зор   екендігін,   ұстаздарды   құрметтеу,
сыйлау және қадірлеу қасиеттерін оқушылардың бойына дамыту әрі дарыту.
Көрнекілігі: Ұстаздар туралы нақыл сөздер, өлең үзінділері жазылған көрнекіліктер, әр
түрлі шаралар.
Мұғалім: Қайырлы күн, құрметті қонақтар, ұстаздар, оқушылар. Бүгінгі ұстаздар мерекесі
қарсаңында өткелі отырған. «Ұстазы жақсының ұстамы жақсы» атты тәрбие сағатымызды
бастауға рұқсат етіңіздер!
Тақпақтар:
1оқушы: Оқушы алға ұмтылып, шегінбей мен,
      Сен ұялдың кір болса менің жейдем.
                 Жақсылыққа бастайтын күлімсіреп,
                 Көз алдыма қазір тұр сенің бейнең
2оқушы: Алғаш рет оятқансың санамды,
                 Алғаш рет ұстатқансың қаламды.
                Сол үшінде мәңгі сыйлап өтермін
                Түсіндірген жақсы менен жаманды.
3оқушы: Ұстаз бізді білім беріп өсірген
                 Қатемізді әрқашанда кешірген
                «Өмір жолықиын жол» деп әрдайым
               Тәрбиелеп, ақылды ғып өсірген.
4оқушы: Анамдайсыз, менің асыл ұстазым,
                Өтті бізбен көктем, күз, қыс, жазың
                Жылдар бойы тәрбиелеп, аялап,
                Болашаққа байтақ бір жол нұсқадың.
Мұғалім: Балалар қазақтың тұңғыш ұстазын білесіңдер ме?
          Әрине   Ыбырай   Алтынсарин.   Қазақтың   ұлы   ағартушысы,   педагог,   ғалымжазушы
Ыбырай Алтынсарин тұңғыш ағартушы, қазақ жазба әдебиетінің негізін салушы, көркем
әдеби тілдің тазалығы үшін күресуші, балаларға таза   ана тілін үйрету арқылы халықтың
бай тілін меңгеріп, өнербілімге бастаушы. Ыбырай Алтынсарин туған халқына оқубілімге
шақырып,   кенжелеген   қараңғылықтағы   еліне   білімнің   жарық   сәулесін   таратты.   Тұңғыш
қайраткер   жас   ұрпақ   тәрбиелеуде   жаңа   ғылымның   іргетасын   қалады.   Өзі   бас   болып,
бірнеше жерде кездескен кедергі қарсылыққа қарамастан, 1864 жылы мектеп ашты.
Тақпақтар: 5оқушы: Кем көрмеймін сізді асыл анамнан,
                Сізге ұқсап қудық біз де сан арман
                Сіздей адам дүниеде көп болсын
                Балалардың бақыты үшін жаралған
  6оқушы: Ең аяулы есім ғой «Ұстаз» деген,
                Бар тіршілік бақытты ұстазбенен.
               Ұстазды жеткізгенше мұратына
               Білім іздеп лапылдап жаңа берем
7оқушы: Ұстаздың оттай ыстық алақаны,
                Болған соң ойлайтыныбала қамы
               Баладан ұстазыма мың сан алғыс
               Өйткені ол ұстазымның ақ арманы.
8оқушы: Нұрын төккен көк аспан күмбезінен
                Күлімдеуің ұқсайды күн көзіне.
                Қолда болса ұстаздарға сыйлар ем,
               Бар байлығын әлемнің бір сіздерге.
 Мұғалім: Біз   атаанамызды   қалай   қадірлеп   құрметтесек,   ұстазды   да   солай   құрметтеу
парызымыз.
Мұғалі.
 Қанеки, балалар берілген нақыл сөздерді қалай түсінеміз?

Нақыл сөздер:
9оқушы: «Адамның адамшылығы жақсы ұстаздан басталады»
Абай Құнанбаев
10оқушы: Ұстаз деген ұлағатты атауды естігенде, күні бүгінге дейін өзімді шәкірттей
сезінемін.
                                                                                С.Қожамқұлов
11оқушы: Мұғалім бәріненде қымбат, өйткені мұғалім мектептің жүрегі.
                                                                                Ы.Алтынсарин
12оқушы: Ақырын жүріп, анық бас,
                  Еңбегің кетпес далаға.
                  Ұстаздық қылған жалықпас Үйретуден балаға.
13оқушы: Қайратсыз ашутұл,
                   Тұрлаусыз ғашықтұл,
                   Шәкіртсіз ғалымтұл.
                                            Абай Құнанбаев
                                             Абай Құнанбаев
14оқушы: Ұстаздық ету  өзінің  уақытын аялау, өзгенің бақытын аялау.
15оқушы: Нашар ұстаз шындықты қайталайды, жақсы ұстаз сол шындықты іздеп табуға
үйретеді.
                                                                                Д.Дистерверг
16оқушы: Оқушы жастардың ең сенімді ұстазы, сыр жасырмай ашық айтатын адамы –
мұғалім.
Ғ.Мүсірепов
17 оқушы: Мұғалім  оқушы үшін ең жоғарғы адамгершіліктің үлгісі. Сондықтан да ол
оқушы жүрегінде ұмтылмас із қалдырады.
                                                                                Н.А.Добролюбов
Қорытынды: Ұстаз ақылойы мен күшқуатын балаларға арнап, жан аямай еңбек етеді.
Өйткені   ол,   оның   көкірек   көзін   ашып,   дүниетанымен   кеңейтіп   қияға   қанат   қақтырады.
Сондықтан  болар  кейбір  дарынды  ойшылдар  да,  тіпті  арман  қуған балалар  да  ұстазды
ерекше пір тұтып қадірлейді. Сондықтан ұстазды қадірлейік, ренжітпейік деген қорытынды
жасай келе бүгінгі тәрбие сағатымызды тәмәмдаймыз.

file_name: Тәрбие сағатыұстаз.docx

intro: -         Әрине Ыбырай Алтынсарин. Қазақтың ұлы ағартушысы, педагог, ғалым-жазушы Ыбырай Алтынсарин тұңғыш ағартушы, қазақ жазба әдебиетінің негізін салушы, көркем әдеби тілдің тазалығы үшін күресуші, балаларға таза  ана тілін үйрету арқылы халықтың бай тілін меңгеріп, өнер-білімге бастаушы. Ыбырай Алтынсарин туған халқына оқу-білімге шақырып, кенжелеген қараңғылықтағы еліне білімнің жарық сәулесін таратты. Тұңғыш қайраткер жас ұрпақ тәрбиелеуде жаңа ғылымның іргетасын қалады. Өзі бас болып, бірнеше жерде кездескен кедергі қарсылыққа қарамастан, 1864 жылы мектеп ашты.

title: Ұстаз аты – биік, әрі мәңгілік


extracted_text:
Бекітемін
Мектеп  директоры:
Қаратаева  Ж
____________________
№97 жалпы орта мектебі
 ТӘРБИЕ САҒАТЫ
Тақырыбы: Бала құқығы

5 «Б»  жетекшісі: Джумагулова А. Шымкент
 Сабақтың тақырыбы: Бала құқығы.
Сабақтың мақсаты: Оқушыларға балалар құқығы туралы білімдерін толықтыра
отырып, өмірдегі кездесетін келеңсіз жағдайлармен таныстыра отырып, балалар
құқығын қорғауға үйрету.
Сабақтың көрнекілігі: Бала құқығы деп жазылған тақырыптың аты. Балалар
құқығы тураы Конвенция, Қ. Р. Балалар құқығы туралы заңы.
Сабақтың жүрісі:
Мұғалімнің кіріспе сөзі:
«Ана өз баласын тоғыз ай, тоғыз күн құрсағында көтеріп, жарық дүниеге әкеледі.
Жаңа дүние есігін ашқан баланың алғашқы әрекеті қандай болады? Иә, ол жылап
дүниеге келеді екен. Неге бала өмірге келген сәтінде жылап туады. Жаңа өмір әлемін
көрген бала жылау арқылы өзінің бойындағы қорқынышын, қорғансыздығын білдіреді.
Ол тоғыз ай бойы ана құрсағында жылулықты, жайлылықты, қорғанысты бірге бірге
дүрсілдеп соққан жүректі сезінді.
Ал өмірге келгенде ананың дүрсілдеген жүрегі алыстады, қорғаныс аясы шеттеді; осы
қорқыныштарын сәби жылауы арқылы көрсетіп, өмірге келген сәтте  ақ өзіне назар
аударғанды қалайды. Бала жылағанда біріншіден ана, кейін басқа айналадағы адамдар
оған зейіндерін қойып, назарларын аударып, уатады. Жылағанда назар аударатын сәби
бейсаналы түрде ұғып, осы позицияны есінде, сақтап қалады. Кейінгі өмірде өзіне
назар аударту үшін ол тағыда осы әдіске жүгінеді.
Жасөспірім кезінде бала өзіне назар аудартуды жылау арқылы көрсете алмайды.,
себебі ол ұят нәрсе. Жасөспірім кезінде бала өзгере бастайды. Бұрын ашық бала,
жарқын мінезді, белсенді болып, енді тұйықталса, ойы басқа да болып, уайымшыл күй
кешсе, ұйқысы қашып, тәбеті болмаса т. б. балада қандайда бір мәселе туындаған
болу керек.
Бала болса да қазіргі кезеңде әрбір баланың мүмкін болғанша отбасында өмір сүруі
мен тәрбиеленуге құқығы бар. Ал ата  анасы қайтыс болған, ата  ана құқығынан
айырылған жағдайда оларға мемлекет тарапынан қорғаншы және қамқоршы орган
тағайындалады.
Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: Бала құқығы тақырыбына арналады.
Сабағымызды әрі қарай жалғастыру үшін мынадай сұрақтарға жауап береміз:
1) Бала құқығы дегенге қалай түсінесің?
2) Баланың қандай құқықтары бар?
3) Бала құқығын қорғалуына жауапты адамдарды ата?
4) Бала құқығына байланысты қандай заңдарды білесің?
Оқушылар өз білгендеріңше сұрақтарға жауап береді.
Әрі қарай мұғалім оқушылардың айтқан жауаптарын толықтырады.
1989 жылы БҰҰ қабылданған «Бала құқығы туралы Конвенциясы» заңнамасымен,
2002 жылы 8 тамызда қабылданған « Қ. Р. Бала құқықтары туралы Заңымен»
таныстырады.
Қ. Р. Бала құқығы туралы заңының «Балалардың құқықтары мен міндеттері» атты
тарауындағы балалардың негізгі құқықтарымен таныстырып өтеді.
 Сонымен қатар елімізде бала құқығының сақталмауы, яғни бұзылуына байланысты келеңсіз оқиғаларда кездеседі. Солардың бірімен танысайық. Сіздерге ақпарат
құралдарында жарияланған «Темірланның хатымен» таныстырғым келеді.
«Темірланның хаты»
«Сәлемәтсіз бе, құрметті редакция!
Сізге хат жазып отырған Ақтау қаласында тұратын, 6  сыныпта оқитын Асанбаев
Темірлан деген баламын. Жасым 12ге келсе де, өмірдің басыма түскен ауыр
жағдайлар қолыма қалам алғызып, сіздерге хат жазуға мәжбүр етті. Осыдан 3  4
жыл бұрын мен де өз отбасыммен бақытты өмір сүріп, бақытты балалық шағымда
бастан кешіріп жаттым. Бірақ өмірім бір мезетте алай  дүлей боран соққандай
өзгеріп сала берді. Осыдан 3  4 жыл бұрын Ақтау қаласында өзіміздің тұрып жатқан
үйіміз де болды. Сол үйде әке, шешем және өзімнен басқа 2 інім, 2 қарындасыммен
бірлесіп, өмір сүрген бақытты отбасы едік. Өкінішке орай, әкем үйімізді банкке қойып,
несиеге 40 мың доллар ақша алып, қарызға кірдік. Көп ұзамай белгісіз себептерге
байланысты әкеміз бізді тастап кетті. Анамыз бес баламен қалып, екі жерде жұмыс
жасап, аянбай еңбек етті. Әрине оның тапқан азғантай ақшасы бізге әзер жеткенімен,
несие төлеуге қайдан жетсін. Уақытында төлеуге тиіс несиеміз де төленбей, ақыры
ақпан айында үйімізден айырылдық. Қыстың қақаған күні жылап  сықтаған
балалардың көз жасына қарамай, сот орындаушылары үйімізден қуып шықты.
Амалсыз қала сыртындағы дачадағы 1  бөлмелі сарайды паналауға мәжбүр болдық.
Күнделікті асқа жарымағандықтан, мен де мектептегі сабағыма баруды қойдым.
Өзімнен екі жас кіші інімді ертіп, көшеге шығып, машиналардың аяғын жууға
шықтым. Жұмысымыз үшін 100 теңге алып, күніне 500 теңге, кейде 1000 теңге
тапсақ, мәз болып үйге жүгіреміз. Үйде екі көзі төрт болып күтіп отырған інім мен
қарындастарымызға нан, жейтін тамағын аламыз.
Аш бала тоқ баламен ойнамайды дегендей, мен де сабаққа баруды осылай қойдым.
Менің қазіргі уақыттағы басты мақсатым: «Оқу, білім алу емес, балалары үшін еңбек
етіп жүрген анама көмектесу. Туған бауырларыма күнделікті тамағын тауып беру»
Әкемнен ешқандай көмек те жоқ, хабар да жоқ.
Мен тек өзіме сенемін. Анама сенемін.
Аш болсам да, тоқ болсам да өз отбасыммен бірге болғым келеді.
Құрметті редакция! Осы хатымды жолдай отырып, жағдайымды айта отырып,
сіздерден ақыл  кеңес сұраймын. Маған қандай ақыл  кеңес берер едіңіздер.
Сәлеммен Темірлан.»
 Ал балалар, Осы хатты жазып отырған Темірланға қандай сипаттама берер едің?
Темірланның осы басына түскен ауыр жағдайына кімдер кінәлі?
Өздеріңмен қатар Темірлен атты балаға қандай ақыл  кеңес берер едіңдер?
Балалар, әркім өз атына Темірланға хат жазып, жүректер шыққан сөздерімізді қағаз
бетіне түсірейік.
«Темірланға хат» жазу. Оқушыларға 5  6 мин уақыт беріп, өз ойларын қағаз бетіне
түсіруге мүмкіндік беру.
Сабағымызды қорытындылау үшін оқушылар арасынан өздерінің жазған хатын оқуға
тілек білдірген оқушыларға жазған хатын оқыту.
Мұғалімнің қорытынды сөзі. Бала құқығы үнемі елімізде сақталсын. Балаларымыз
ешқашан қиындық көрмей, бақытты балалық шағында оқып, білім алып, еліміздің
абзал азаматтары болсын деп тілеймін.

file_name: БАЛА ҚҰҚЫҒЫ.docx

intro:
«Ана өз баласын тоғыз ай, тоғыз күн құрсағында көтеріп, жарық дүниеге әкеледі. Жаңа дүние есігін ашқан баланың алғашқы әрекеті қандай болады? Иә, ол жылап дүниеге келеді екен. Неге бала өмірге келген сәтінде жылап туады. Жаңа өмір әлемін көрген бала жылау арқылы өзінің бойындағы қорқынышын, қорғансыздығын білдіреді. Ол тоғыз ай бойы ана құрсағында жылулықты, жайлылықты, қорғанысты бірге бірге дүрсілдеп соққан жүректі сезінді.
Ал өмірге келгенде ананың дүрсілдеген жүрегі алыстады, қорғаныс аясы шеттеді; осы қорқыныштарын сәби жылауы арқылы көрсетіп, өмірге келген сәтте - ақ өзіне назар аударғанды қалайды. Бала жылағанда біріншіден ана, кейін басқа айналадағы адамдар оған зейіндерін қойып, назарларын аударып, уатады. Жылағанда назар аударатын сәби бейсаналы түрде ұғып, осы позицияны есінде, сақтап қалады. Кейінгі өмірде өзіне назар аударту үшін ол тағыда осы әдіске жүгінеді.

Жасөспірім кезінде бала өзіне назар аудартуды жылау арқылы көрсете алмайды., себебі ол ұят нәрсе. Жасөспірім кезінде бала өзгере бастайды. Бұрын ашық бала, жарқын мінезді, белсенді болып, енді тұйықталса, ойы басқа да болып, уайымшыл күй кешсе, ұйқысы қашып, тәбеті болмаса т. б. балада қандайда бір мәселе туындаған болу керек.
Бала болса да қазіргі кезеңде әрбір баланың мүмкін болғанша отбасында өмір сүруі мен тәрбиеленуге құқығы бар. Ал ата - анасы қайтыс болған, ата - ана құқығынан айырылған жағдайда оларға мемлекет тарапынан қорғаншы және қамқоршы орган тағайындалады.
Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: Бала құқығы тақырыбына арналады.

title: Бала құқығы - басты міндет


extracted_text:
«ҚИЫН» ОҚУШЫЛАРМЕН ЖҰМЫС ЖАСАУ ЖОЛДАРЫ
Букенова Айнагуль Ахатовна
Мектеп психологы    Ибраева Балауса Алтаевна
 «Тағдыр таразысының қайда қарап ауатыны, бесіктің қалай              тербетілетініне
байланысты»
                                                          Станислав Ежи Лец.
«Таяқтау оңай, тәрбиелеу қиын»
                                                          Халық мақалы.
      Ұрпақ тәрбиесі қай заманның, қай қоғамның болсын көкейкесті мәселелері болып
келгендігі  дәлелдеуді қажет етпейді. Тәрбие ана сүтінен басталып, біреудің біреуге ықпалы
арқылы өмір бойы қалыптасатын күрделі құбылыс. Бала тәрбиесі – салғырттыққа, себеп
сылтау іздеуге төзбейді. Оны жүргізу үшін педагогикалық ұжымның кәсіптік білгірлігі, ата
аналардың саналық көзқарасы және осы принциптерге негізделген мектеп және  отбасы
арасындағы тығыз байланысқан одақ, нәтижелі жұмыс қажет. Соңғы кезде жасөспірімдер,
жеткіншектер арасында мектеп қабырғасында жүріпақ кейбір келеңсіз оқиғаларға
оқушыларымыздың көп ұрынуы, «қиын» бала есебін толықтыруы, сөз жоқ, мұғалімдер мен
мектеп ұжымын ойландырады. Осының себебіне үңілсек әр түрлі пікірлер айтуға болады.
“Қиын” оқушы ұғымына ғылыми  әдебиеттерде бірнеше анықтама түрлері беріледі: “өмірі
ауыр жағдайдағы балалар”, “атаанасының қарауынсыз қалған  балалар”, “қауіпті әлеуметтік
жағдайдағы балалар”, “мемлекеттік  көмекті қажет ететін балалар”, “қоғамдық тәрбиені
қажет ететін балалар” және т.б.
“Ауыр жағдайдағы балалар”  қатарына мынадай  критерийдегі  балаларды жатқызуға болады:
атаанасының қарауынсыз қалған балалар: мүгедектер, физикалық және психикалық дамуында
кемістігі бар балалар, ұлтаралық және қаруланған қақтығыстардың құрбандарының,
экологиялық және техногендік апаттардың, басқа елден еріксіз қоныс
                               аударған “босқындардың” балалары, зорлық зомбылық көрген балалар, бас
бостандығынан айырылып өз кінәсін тәрбиелеу колонияларында өтеген балалар, “қиын”
балаларға арналған оқытутәрбиелеу арнайы мекемелердегі, аз қамтылған отбасындағы
балалар, әр түрлі жағдайлардан бұзылған, оны өз бетімен не жанұясы шеше алмайтын
отбасындағы  балалар.
Жалпы, мінезқұлықтағы  қиындық және “қиын” балалар ұғымы 19201930 жылдары пайда
бола бастады. Психологпедагог ғалымдар А.Макаренко, С.Шацкий, А.Выготский,
П.Блонский “қиын” балалар мәселелерін жанжақты зерттеді.
В.Трифанов  зерттеулеріндегі  “қиын” бала анықтамасы – күнделікті  педагогикалық әсерге
көне бермейтін, өзіне үнемі қосымша уақыт бөліп қарауды, мұғалімнің ерікжігерін, күшін,
қажырлы  педагогикалық  еңбегін қажетсінетін оқушы.
Ал,  А. Фортунов “қиын” бала ұғымына үлгірмеушілер  мен тәрбие ықпалына көнбейтін
балаларды жатқызады.
Көріп отырғанымыздай  “қиын” топтағы балалар тамыры терең кеткен әртүрлі әлеуметтік
жағдайлардан болатыны белгілі болды. Сондықтан осы топтағы балаларға жекелей жұмыс,
педагогикалық әдістемелер қажет.
“Қиын” балалар намысқой келеді, олар бір нәрсеге өзінің жарамсыз екенін сезіп тұрады және
сол себептен қиянат жасауға физикалық күшін жұмсап, “маған бәрі жоғарыдан төмен
қарайды, мені адам екен деп санамайды, мен оларға көрсетемін”  деген ой тұжырымдап өзін
өзі сендіреді. .
Тәрбиеші тәрбиені жас ерекшеліктеріне қарай жүргізсе, баланың ынтасын дамыта отыру арқылы әдістәсілдерді жаңартып отырса нәтижелі болады. «Егер бала бұзақы бола бастаса,
онда бұған бала кінәлі емес, педагогикалық әдістер кінәлі», – деген А. С. Макаренконың
пікірі өте орынды. Пайдасыз әдістердің зиянды салдарын түзеу үшін, жанжақты
ойластырылған, ғылыми негізделген психологиялық – педагогикалық жүйе болуы керек. Бұл
жүйенің ерекшелігі – «қиындардың» түзелу мүмкіндігіне ғана емес, сонымен бірге олардың
рухани жағынан да бүтіндей қайта өзгеретіндігіне кәміл сену қажеттігінде.
Тәртібі нашар балалардың шығу себебіне үңілсек:

біріншіден, бұған қоғамдық жағдай мен өмірдегі тұрмыс жағдайы себепші болады;
екіншіден, балалардың мінезқұлқындағы жағымсыз ерекшеліктері мен психикасының өзгеше
қалыптасуынан, немесе, қалыпты нормадан ауытқуы;
үшіншіден, педагогикалық  тәрбиесінің дұрыс болмауы.
Бұзақылыққа бейім тұратын жасөспірімдерді тәрбиелеудегі атааналардың жіберетін
қателіктерінің әр түрлі екені белгілі. Олар:
1.Әлеуметтік жағдай:
бақылаусыздық;
назардан тыс қалуы;
бос уақытының болмауы;
отбасының  толық болмауы.
2.Психологиялық жағдай:
балалардың жас кезінде педагогикалық тәрбиемен жете қамтылмауы;
оларды қайта тәрбиелеудегі асығыстық;
балаға балдырған кезінде қатал болып, ал жеткіншек кезінде айтқанын орындата алмау;
балаға жасынан толық еркіндік беру.
Осылармен қатар, атааналардың отбасындағы келіспеушілігі, өз жауапкершілігін терең
сезінбеуі, бала қабілетімен санаспау, сенім білдірмеу, мінезқұлық ерекшелігін ескермеу,
ұлттық тәрбиенің болмауы сияқты себептер де баланың бұзылуына әсер етеді. Сол сияқты,
мектеп пен атаана арасындағы байланыс әлсіздігі, мектепте сынып жетекшісінің баланың
педагогикалық психологиялық даму заңдылығын ескермеуі, жас ерекшелігіне қарай
зерттемеу, құр уағыз айту, баламен санаспау (кейде жанын жаралау), сенімсіздік тудыру
сияқты себептер де кездеседі.
Қазақ психологиясында баланың 1112; 1516 жас аралығын «жетіліп келе жатқан кезеңі»,
дейді. Олар әрекет жасау жағынан әлі бала, ал талап қою жағынан ересекпін, – деп
сезінеді.Бұл кезең «өтпелі кезең», «құбылмалы шақ» немесе акселерация кезеңі. Ол кез –
ересектер талабына көнуі қиын кезең, жан дүниесінде жаңа құрылымдар пайда болып, бала ол
өзгерістерге жол таба алмай қиналып, уайым шегетін кез.
Жеке басының жан толқыныстары кезінде күнделікті үйреншікті тіршілікке қарамақайшылық
пайда болады, сөйтіп біртебірте «қиын» оқушыларды іс жүзінде бақылау үшін олардың
әрқайсысын өз алдына зерттеп, жекежеке топтарға, денсаулықтарына қарай, жас
ерекшеліктеріне қарай, бетімен кетушілік дәрежесіне қарай және бетімен кету
ұқсастықтарына қарай топтап бөлген жөн.
Жағымсыз іс істеу немесе заңды бұзу пайдасыз қажеттіліктерді қанағаттандырудан, мысалы:
арақшарап ішу, шылым шегу, т.с.с. Өзін басқаның алдында еш нәрседен қорықпайтын батыр
етіп көрсетуге тырысудан, тентектіктен т.с.с. басқа да себептерден де болады.
Тәрбиеленуі  “қиын” балаларды болдырмау үшін  ұстаз бен шәкірт арасында тартыс тумауы
қажет. «Қиын» деген оқушының өзі бұзылған, бала емес екенін ескеру керек. Сондықтан да
«қиын» бала тәрбиесінде  тәрбиеші мына жайттарды ерекше назарда ұстаған жөн:
Баланың жас ерекшелігін ескере отырып, рухани дүниесін терең зерттеп білу, жүрегіңізбен сезініп, оған қайырымды болу керек.
Баланың ішкі дүниесі мен қылықтарын, ісәрекеттерін білу керек, мінезін түсіну үшін оның
дамуына қажетті не екенін білу керек.
Мейірім мен сүйіспеншілік – екі жақты да адамдық сипатқа  жеткізетінін ұғыну керек.
Психологиялық түзету кезеңінде тек қана төзімділік керек.
Тәрбиелік ісәрекет кезінде сабырлы, ілтипатты, салқынқанды, ұстамды болу қажет.
Баланың саналы түсінгендігіне сенім көрсетіп, әділетті болу керек.
Құр уағыз айтып, мезі етіп, жанын жараламай, қателігін үнемі бетіне баспау керек.
Орынсыз жазаламау керек.
Жан жылуын зәруліктен құтқару, бала құқығымен санасу.
Жеке тұлға ретінде дамуына ықпал ету жағын ескеру қажет.
Осы жағдайлардың бәрін ескере отырып, тәрбиеленуі қиындардың әрқайсысына әр түрлі
қатынас жасап, оларды жекежеке бақылап, зерттеп, өзіне лайықты шара қолданып, тәрбие
жұмысын жүргізу керек. Тәрбиелеуі «қиын» жасөспірімдерді тәрбиелеу проблемасы көп
факторлы құбылыс, оны психологиялық жағынан бақылап зерттеу, педагогтар мен
психологтарға, заң қызметкерлеріне жүктеледі.
Ол үшін баламен жұмысты қалай жүргізуге болады:
“тәрбиеші  және бала” – бірбіріне деген сенім атмосферасының қалыптасуы;
мемлекет тарапынан әлеуметтік қолдау және  баланың балалық шағын қорғау туралы
үрдістерді іске қосу;
баланың жанұясымен үнемі тығыз байланыста болу;
үнемі әлеуметтік қорғау туралы қосымша мағлұматтармен, құжаттармен танысу.
Тәрбиесі «қиын» балалармен жұмыста төмендегі әдістерді пайдалануға болады.
Тәрбиешінің жұмысындағы ең  белгілі әдістердің бірі бақылау әдісі.  Баланың  ісқимылын,
сөзін әртүрлі ісшаралардан байқау.
Жүйелі және  нәтижелі жұмыс арқылы ол баланың мінезінде ауытқушылықтар болса, сөзінде
береке болмаса, ол баламен жеке жұмыс ұйымдастыру керек. Бақылауды қалыпты
жағдайларда жүргізу өте тиімді: ойын кезінде, сабақта, әртүрлі ісшараларда үнемі көңіл
аударып, жүйелі жұмыс жүргізу керек.
Әңгімелесу әдісі – бұл баламен сөйлесу арқылы оның ішкідүниесіне ену, проблемасын білу,
түсіну және  оны шешуге бағытбағдар сілтеу.
Сауалнама жазу арқылы бала  туралы ақпарат жинау. Сауалнаманың мазмұнында негізгі
проблема ғана болуы тиіс.
Сұхбаттасу әдісі – алдынала дайындалған сұрақтарға жауап алу. Бұл әдісте  мына
жағдайларды есте ұстаған абзал:
қарапайым жағдайда сөйлеу
баланың үнемі болатын ортасында  сұхбаттасу
жауап беру мүмкіндігін есксру;
белгілі бір уақыт ішінде  жауап беру керектігін айту;
үшінші  адамның көмегінсіз әңгімелесу.
Тест әдісі — стандартты тапсырмалар арқылы зерттеу. Дамыту, графикалық, ассоциациялық
тестер болуы мүмкін. Жауаптарды белгілі бір жүйе арқылы сараптау, талдау қажет.
Құжаттарды тексеру – бұл  әдісті үнемі қолдануға болады. Құжаттар мынандай түрде
кездеседі:
жеке, жанұялық және сыныптық т.б.
алғашқы (бақылау немесе әңгімелесу кезінде алынған жауап), соңғы (сараптаудан өткен
нәтиже)
негізделген және негізделмеген Бұл әдісті қолдану бала туралы ақпараттарды тез арада жинауға көмектеседі, бірақ
ақпараттың кейбір түрлері белгілі бір уақытқа қана жарамды болады, оны жаңартып отыру
қажеттігі туындайды. Сонымен қорытындылай келе, тәрбиесі «қиын» жасөспірімдерді
тәрбелеу проблемасын атааналар, психологтар, педагогтар болып бірігіп қолға алуымыз
қажет. Өйткені, тәрбие саласында жүрген кемшіліктерді уақыт өткен соң қайыра қалпына
келтіру  қиын.

file_name: ҚИЫН баламен жұмыс.docx

intro: Бұл баяндамада қиын балалармен  жұмыс жүргізу түрлерін мектеп психолгымен бірлесіп жинақтадық. Бала тәрбиесі – салғырттыққа, себеп-сылтау іздеуге төзбейді. Оны жүргізу үшін педагогикалық ұжымның кәсіптік білгірлігі, ата-аналардың саналық көзқарасы және осы принциптерге негізделген мектеп және  отбасы арасындағы тығыз байланысқан одақ, нәтижелі жұмыс қажет. Соңғы кезде жасөспірімдер, жеткіншектер арасында мектеп қабырғасында жүріп-ақ кейбір келеңсіз оқиғаларға оқушыларымыздың көп ұрынуы, «қиын» бала есебін толықтыруы, сөз жоқ, мұғалімдер мен мектеп ұжымын ойландырады. Осының себебіне үңілсек әр түрлі пікірлер айтуға болады.

title: Баяндама "Қиын баламен жұмыс түрлері"


extracted_text:
ОСОБЕННОСТИ УПРАВЛЕНИЯ
КОЛЛЕКТИВОМ ТВОРЧЕСКИХ ЛИЧНОСТЕЙ
«Дворец творчества детей и молодежи Ленинского района г. Кемерово»,
г. Кемерово
А. И. Любова
В   данной   статье   рассматриваются   вопросы   организации   коллектива
творческих   личностей   с   точки   зрения   опыта   начальника   художественно
эстетического   отдела.   Приводятся   примеры   из   практики   руководства   и
объясняются основные функции начальника творческого коллектива.
Ключевые   слова:  менеджмент,   начальник,   руководитель,   творческий
коллектив.
MANAGEMENT TEAM OF CREATIVE INDIVIDUALS
Children and youth creativity Palace of Leninsky district of Kemerovo, Kemerovo
А. I. Lubova
This article discusses the Organization of collective creative individuals in
terms   of   experience,   head   of   the   artistic   and   aesthetic   Division.   Examples   of
management practices and explains the basic functions of the head of the creative
team.
Keywords: management, Chief, Director, creative team.
Современные тенденции ужесточения финансирования ставят творческие
организации, в которые включаются как образовательные учреждения (школы,
колледжи, ВУЗы), так и отдельные творческие заведения (театры, филармонии, артстудии, музыкальные группы и т.п.), в условия выживания и требуют особой
оригинальности, изобретательности и активной творческой деятельности. В этой
связи   актуальным   является   вопрос   о   грамотном   управлении   коллективом
талантливых   и   одаренных   людей;   где   перед   руководителем   встает   сложная
задача упорядочить хаотичный процесс творчества, согласно жестким рамкам
современных заказов государства и общества.
Широко   известно,   что   главным   условием   успеха   любой   компании   и
предприятия   является   ее   организационная   культура,   представляющая   собой
систему формальных и неформальных правил, норм деятельности, обычаев и
традиций,   индивидуальных   и   групповых   интересов   работников.   Эта
организационная   культура   является   важным   стратегическим   рычагом,
позволяющим мотивировать все подразделения и работников на общие цели и
стимулировать   сотрудников   к   профессиональному   росту.   В   условиях
творческого   процесса   эта   культура   подвергается   особым   испытаниям,
поскольку   здесь   большую   роль   играет   автономность   личностей,   их
профессионализм   и   психологические   качества,   которые   влияют   на   развитие
коллектива   и   успешность   творческого   лица   организации.   В   этом   ключе
  который   формирует
необходимо   высветить   роль   руководителя,
организационную  культуру, мотивирует  творческих  людей работать  в  единой
команде   на   благо   всего   коллектива,   а   также   умело   локализует   назревающие
конфликты   и   оберегает   подопечных   от   возможных   нареканий   с   внешней
стороны. Известно, что творческий путь  тернист и сложен, а творческие люди,
обладающие   талантом   и   своей   особой   индивидуальностью   художественного
восприятия   мира,   ранимы   и   крайне   чувствительны   к   строгой   и   иногда
несправедливой   оценке.   Поэтому   от   руководителя   такого   творческого
коллектива   требуется   особое   понимание   психологии   деятелей   искусства   и
умение   держать   нейтральную   полосу   между   чрезмерной   лояльностью   и
повышенной строгостью. «Руководство   творческим   коллективом   должно   строиться   на   учете
определенных нюансов и правил»,  подчеркивает в своей статье  В. Богданов и
поясняет, что для максимальной результативности от творческого потенциала
команды и предотвращения возможных рисков, руководителю рекомендуется
учитывать   все   тонкости   деятельности   креативных   сотрудников   и   создавать
гармоничный   микроклимат   внутри   коллектива   [1].   Следовательно,   любая
критика должна быть конструктивной и способствовать возможности высказать
свою собственную точку зрения. Между руководителем отдела и коллективом
необходима   атмосфера   договоренности   и   доверия,   поскольку   все   члены
команды   должны   понимать   и   ценить   роль   напарника   в   едином   творческом
процессе.   Неслучайно,   К.   Чинарова   отмечает,   что   коллективы,   в   которых
«найдено   такое   взаимопонимание,   отличаются   слаженностью   работы   и
оригинальностью   творческих   процессов»,   поскольку   любой   творческий
коллектив,   в   который   входят   одаренные   люди,   «изначально   создан   с   целью
решать нестандартные задачи, творить» [3].
Автор   данного   исследования,   опираясь   на   свой   собственный   опыт
руководства художественноэстетическим отделом Дворца творчества детей и
молодежи  Ленинского  района  г. Кемерово,  считает целесообразным  осветить
некоторые   особенности   своей   работы   в   контексте   полученных   знаний   по
менеджменту.
В его отделе, включающем музыкальное и хореографическое направления,
работает семь талантливых педагогов. Каждый из них обладает своим особым
складом   характера   и   индивидуальным   творческим   потенциалом,   имеет
определенный статус в городе и за его пределами, а также богатую историю
своего творческого пути. Поэтому к таким людям требуется особый подход,
определенная   доля   уважения   и   понимания   со   стороны   руководителя.   Как
отмечает   В.   Богданов,   «доскональный   контроль   творческого   работника   и
формальная   отчетность   может   привести   к   совершенно   иному   результату»,
поскольку   «во   время   выполнения   творческих   заданий   гораздо   сложнее “схалтурить”,   чем   при   рутинных   поручениях»  [см.   1].  Исследователь   верно
подчеркивает, что «основным контролером работы становится сам работник»:
его   чувство   удовлетворения   результатом   и   личная   ответственность
обеспечивают движение всего коллектива [см. 1]. В этой связи очень важен и
личностнопрофессиональный   рост   самого   руководителя,   поскольку   его
подопечных,   переросших   возможности   организации   и   руководства,   сложно
удерживать   в   «отстающем»   коллективе.   Как   показывает   опыт,   творческим
людям не  свойственно признавать  формальные  авторитеты  и  подчиняться их
надуманным правилам. Такой коллектив способен плодотворно работать только
под началом тех людей, которые доказали свой профессионализм. Поэтому, как
правило,   в   любых   творческих   организациях   действует   «экспертная   власть».
Имеется в виду, что директор делегирует оперативное управление отдельной
творческой персоне (признанному профессионалу в своей сфере), сохраняя при
этом   за   собой   функции   контроля,   оценки   и   решение   административных
вопросов.   Распространенной   практикой   является   разделение   функций
управления   между   директором,   администратором   (начальником   отдела)   и
творческим   руководителем   коллектива.   Отметим,   что   в   нашей   организации
начальник   отдела   одновременно   выполняет   и   функции   менеджера,   решая
административные   вопросы   и   оценивая   работу   всего   отдела,   и   функции
руководителя   творческого   коллектива,   работая   с   эстрадновокальным
ансамблем   «Серебряные   голоса».   Во   многих   творческих   организациях      это
распространенное явление. С одной стороны, руководитель, выполняя функцию
менеджера, должен верно координировать работу своих подопечных, объяснять
их верные и неверные шаги, мотивировать и подзаряжать творческой энергией. С
другой  начальник отдела, выполняя функцию художественного руководителя,
сам   является   участником   всего   творческого   процесса   организации   и   должен
своим   личным   примером   демонстрировать   лучшие   стороны   своих   целей   и
результатов. Важно и то, что подобная ситуация позволяет начальнику более
объективно   оценивать   результаты   своих   коллег,   видеть   их   работу   «изнутри» (совместные   проекты,   концертные   мероприятия   и   конкурсы   оголяют   все
  данная   ситуация   способствует
«подводные   камни»).
  Следовательно,
сплоченности   коллектива   и   уважительному   отношению   друг   к   другу   внутри
отдела.   Думается,   что   обычному   менеджеру,   не   знающему   специфики
творческого процесса и подготовки художественных коллективов к конкурсной
ситуации,   сложно   добиться   гармоничного   климата   внутри   своего   ведомства,
поскольку   он   будет   опираться   на   теоретизированные   штампы   и   шаблоны,
которые   не   будут   устойчивы   среди   художественных   руководителей   и,
впоследствии, могут привести к краху всей организации.
Несомненно,   работа   в   команде   всегда   приносит   большие   плоды   и
повышает эффективность в достижении поставленной цели. Особенно наглядно
это демонстрируется на больших мероприятиях, в которых принимают активное
участие все коллективы отдела дворца, где выставляется на оценку авторитет и
престиж, не только коллективов и их руководителей, но и всего учреждения в
целом.
Исходя   из   собственного   опыта,   отметим,   что   руководителю   с   самых
первых   дней   своего   правления   необходимо   предельно   точно   выстроить
отношения   в   коллективе   и   определить   тактику   поведения   с   каждым   из
педагогов. Начальнику следует дать понять своим подчиненным, что творческая
  повышение   качества   образовательных   услуг   и   уровень
активность,
профессионального   мастерства   коллектива      это   задача   каждого
художественного руководителя. Поэтому сотрудники должны хорошо понимать,
то все ситуации и проблемы, возникающие в творческом процессе,  являются не
индивидуальными,   а   общими   и   требуют   коллективной   помощи   в   разрешении
сложных и неясных моментов в работе. Руководитель, как и коллектив, должен
быть чутким к подобным вопросам и верно курировать сложившуюся ситуацию.
Однако руководитель должен не забывать сохранять определенную дистанцию
деловых   отношений,   не   переходя   черту   от   руководителя   к   чрезмерному
товариществу,   иначе   это   может   привести   к   нарушению   дисциплины   и организованности   в   работе.   Начальник   должен   уметь   держать   в   поле   своего
зрения  всех  подчиненных,  максимально  полно  владеть  информацией   по  всем
художественным   направлениям,   уметь   объективно   оценивать   происходящие
ситуации, своевременно откликаясь на все поступающие просьбы и возникающие
затруднения,  чтобы   в   случае   необходимости   направить,  увлеченного   в   своем
творческом процессе, педагога в правильном направлении.
В   процессе   работы   с   творческими   людьми,   которые,   исходя   из   своих
психологических   особенностей,   обладают   разными   типами   восприятия,
необходимо   грамотно   подавать   информацию,   чтобы   она   была   воспринята   и
осмыслена в должном виде. Особенно это важно в моменты принятия на работу
новых   сотрудников   отдела,   которые   еще   плохо   ориентируются   в
сформированном   коллективе.   При   этом,   новичок   должен   сразу   усвоить,   что
паника, ссоры и неуважение к другим коллегам недопустимы.
Очень важно, чтобы в процессе работы руководитель не потерял своего
объективного взгляда как на работу своих коллег, так и на свою собственную. К
сожалению, распространены случаи, когда  многие руководители, занимающиеся
и   художественной   работой,   теряют   меру   оценки   собственной   работы,   не
сомневаясь   в   своей   правоте   или   гениальности.   В   этом   случае   необходимо
воздействие на начальника всем отделом или вмешательство вышестоящего по
должности директора.
В   процессе   руководства   коллективом   возникает   и   другая   сложность.
Большая   ответственность   и   огромное   количество   поручений,   взваленное   на
плечи начальника, мешают ему в последствии сосредоточиться на творчестве.
Поэтому   руководителю   необходимо   правильно   и   функционально
распланировать   свои   обязанности,   не   перегружая   себя   чрезмерными
формальными заданиями. Он не в силах «взвалить» на себя все обязанности, и
поэтому должен умело распределить посильную всем нагрузку среди коллег. С
одной   стороны,   это   добавит   эффективности   в   работу   коллектива,   с   другой, позволит   начальнику   выполнять   и   свои   дополнительные   функции
художественного руководителя.
Занимая пост начальника, руководитель отдела должен четко понимать
три особенности работы с творческими людьми.
1. Спешка   недопустима,   но   в   авральных   случаях   (конкурсные   ситуации   или
творческие   заказы,   отчеты)   необходимо   сжимать   временные   рамки   для
выполнения задания в поставленные сроки. В этом случае, ситуация должна
  тщательно
быть   предельно   четко   объяснена   всем   сотрудникам,
проанализирована   и   впоследствии   способствовать   мобилизации   творческих
сил и вдохновения всего коллектива. Начальник должен пробудить у своих
подчиненных   внутреннюю   потребность   сделать   свою   работу   качественно   и
оригинально, несмотря на сложившиеся обстоятельства.
2. Для   творческих   людей   свойственно   «перегорание»,  поэтому   любой   проект
должен быть нацелен на результат и укладываться в оптимальные временные
рамки. Руководитель должен понимать, что затяжная работа может привести
к  потере   интереса   и, как   следствие, к  переключению  внимания  на  другую
идею или проект.
3. Творческому   человеку   очень   сложно   переделывать   однажды   сделанную
работу. Поэтому руководителю необходимо оценивать не только конечный
результат,   но   и   поэтапно   контролировать   весь   процесс   работы.   Желание
воплотить   появившиеся   слишком   поздно   идеи   надо   пресекать,   иначе
результата можно так и не дождаться.
Исходя из вышесказанного, обобщим информацию в виде основных правил
для   начальников,   управляющих   творческим   коллективом.   К   ним   следует
отнести:
 предварительную оценку потенциальных возможностей людей;
 постановку перед группой обшей цели;
 распределение   ролей,   прав,   обязанностей,   ответственности   и   объяснение
правил работы;
 обеспечение возможности обучения и постоянного повышения квалификации;  консультирование;
 сплочение группы, создание в ней благоприятного климата;
 обучение разрешению конфликтов;

 совместный разбор противоречий;
 при   поощрении   коллективного   подхода   в   принятии   решений   отдание
должного каждому;
 поддержание в группе главных ценностей: демократии и гласности;
 учет индивидуальных особенностей;
 первоочередное предоставление слова при обсуждении младшим по возрасту
и должности;
 четкую формулировку цели и критериев оценки результата;
 своевременное   переключение   внимания   людей   с   генерирования   идей   на
анализ;
 использование наглядных средств;
 обеспечение включенности большинства в общую работу;
 эмоциональная поддержка любых предложений;
 помощь в конкретизации направлений поиска;
 стимулирование выдвижения идей;
 лояльность к неудачам, ошибкам;
 демонстрацию веры в способности подчиненных;
 подведение   промежуточных   итогов,   помощь   в   принятии   окончательного
решения;
 поощрение объективной критики и самокритики;

 стимулирование   всесторонних   коммуникаций   со   специалистами   и
занятие руководителем позиции беспристрастного наблюдателя;
заинтересованными лицами;
 проведение независимых экспертиз;
 использование непредвзятого отношения при обсуждении проблем;
 проведение   секционных   и   пленарных   заседаний   и   заседаний   «последнего
шанса» [см. Никуленко, с. 200].
Таким образом, роль начальника, управляющего творческим коллективом,
сложна   и   непредсказуема,   поскольку   опирается   на   решение   нестандартных
ситуаций   и   на   постоянное   взаимодействие   с   творческими   неординарными
личностями.   При   работе   с   таким   коллективом   необходимо   соблюдать
дисциплину   и   иерархию   взаимоотношений,   а   также   формировать   понимание
ответственности   за   свой   результат,   влияющий   на   имидж   всей   организации   в целом. Поэтому начальнику необходимо взвешенно и грамотно организовывать
процесс подачи информации, гибко планировать свое собственное время и время
своих подчиненных, поскольку жесткие рамки могут привести к конфликтной
ситуации.
Список литературы
1. Богданов   В.   Руководство   творческим   коллективом:   9   правил   управления
  персональный   журнал
  Генеральный   директор:
креативщиками
//
 URL:
руководителя.
http://www.gd.ru/articles/3879upravlenietvorcheskimkollektivom.      Загл.   с
[Электронный   ресурс]:
  2015.
  М.,

экрана.
2. Никуленко Т. Г. Психология менеджмента: учебное пособие для студентов.
Ростов н/Д.: Феникс, 2007.  349 с.
3. Чинарова   К.   Коллективкреатив   (Управление   творческим   коллективом)   //
Управление компанией: журнал.  М., 2003.  №8 [Электронный ресурс]: URL:
http
 /327.  Загл. с экрана.
 .  ua   /  ru   /  newspr
 ://   propr
 .  com
 /  old

 /  view
List of references
1. Bogdanov   V.   Rukovodstvo   tvorcheskim   kollektivom:   9   pravil   upravlenija
kreativshhikami // General'nyj direktor: personal'nyj zhurnal rukovoditelja.  M.,
2015.   [Jelektronnyj   resurs]:   URL:   http://www.gd.ru/articles/3879upravlenie
tvorcheskimkollektivom.  Zagl. s jekrana.
2. Nikulenko   T.   G.   Psihologija   menedzhmenta:   uchebnoe   posobie   dlja   studentov.
Rostov n/D.: Feniks, 2007.  349 s.
3. Chinarova K. Kollektivkreativ (Upravlenie tvorcheskim kollektivom) // Upravlenie
kompaniej:   zhurnal.      M.,   2003.      №8   [Jelektronnyj   resurs]:   URL:
http://propr.com.ua/ru/newspr/old/view/327.  Zagl. s jekrana.

file_name: ОСОБЕННОСТИ УПРАВЛЕНИЯ.docx

intro:
В данной статье рассматриваются вопросы организации коллектива творческих личностей с точки зрения опыта заведующей художественно-эстетического отдела. Приводятся примеры из практики руководства и объясняются основные функции заведующей творческого коллектива. Ключевые слова: менеджмент, начальник, руководитель, творческий коллектив.
Автор данного исследования, опираясь на свой собственный опыт руководства художественно-эстетическим отделом Дворца творчества детей и молодежи Ленинского района г. Кемерово, считает целесообразным осветить некоторые особенности своей работы в контексте полученных знаний по менеджменту.

доп. образование детей

group: Другое

title: Статья "ОСОБЕННОСТИ УПРАВЛЕНИЯ  КОЛЛЕКТИВОМ ТВОРЧЕСКИХ ЛИЧНОСТЕЙ"


extracted_text:
ОТКРЫТЫЙ УРОК: « БЛОКАДА ЛЕНИНГРАДА»
  8 КЛАСС
ЗАДАЧА УРОКА:
Дать представления о блокаде Ленинграда, причинах ее возникновения, о героизме
жителей блокадного города;
Развивать умение анализировать исторические события, систематизировать
исторический материал;
Содействовать воспитанию чувств патриотизма, уважения к жителям Ленинграда,
гордости за свою страну.
Ученик:    Баллада о чёрством куске. Владимир Лифшиц
Посвящаю эту балладу,чтобы помнили,
какой ценой досталась победа Ленинграду.
По безлюдным проспектам оглушительно звонко
Громыхала на дьявольской смеси трёхтонка.
Леденистый брезент прикрывал её кузов
Драгоценные тонны замечательных грузов.
Молчаливый водитель, примёрзший к баранке,
Вёз на фронт концентраты, хлеба вёз он буханки,
Вёз он сало и масло, вёз консервы и водку,
И махорку он вёз, проклиная погодку.
Рядом с ним лейтенант прятал нос в рукавицу.
Был он худ. Был похож на голодную птицу.
И казалось ему, что водителя нету,
Что забрёл грузовик на чужую планету.
Вдруг навстречу лучам  синим трепетным фарам,
Дом из мрака шагнул, покорёжен пожаром,
А сквозь эти лучи снег летел, как сквозь сито,
Снег летел как мука,  плавно, медленно, сыто...
 Стоп!  сказал лейтенант.  Погодите, водитель,
Я,  сказал лейтенант, здешний всётаки житель.
И шофёр осадил перед домом машину,
И пронзительный ветер ворвался в кабину.
И вбежал лейтенант по знакомым ступеням,
И вошёл. И сынишка прижался к коленям.
Воробьиные рёбрышки... бледные губки...
Старичок семилетний в потрёпанной шубке. Как живёшь, мальчуган? Отвечай без обмана!..
И достал лейтенант свой паёк из кармана.
Хлеба чёрствый кусок дал он сыну:  Пожуйка,
И шагнул он туда, где чадила буржуйка.
Там поверх одеяла  распухшие руки,
Там жену он увидел после долгой разлуки.
Там, боясь разрыдаться, взял за бедные плечи
И в глаза заглянул, что мерцали, как свечи.
Но не знал лейтенант семилетнего сына.
Был мальчишка в отца, настоящий мужчина.
И когда замигал догоревший огарок,
Маме в руку вложил он отцовский подарок.
А когда лейтенант вновь садился в трёхтонку,
  Приезжай! закричал ему мальчик вдогонку.
И опять сквозь лучи снег летел, как сквозь сито,
Снег летел, как мука,  плавно, медленно, сыто...
Грузовик отмахал уже многие вёрсты.
Освещали ракеты неба древнего купол.
Тот же самый кусок  ненадкушенный, чёрствый,
Лейтенант в том же самом кармане нащупал.
Потому, что жена не могла быть иною
И кусок этот снова ему подложила.
Потому, что была настоящей женою,
Потому, что ждала, потому, что любила.
Грузовик по мостам проносился горбатым,
И внимал лейтенант орудийным раскатам,
И ворчал, что глаза снегом застит слепящим,
Потому, что солдатом он был настоящим.
Эти стихи написаны человеком, защищавшим Ленинград.
Баллада о черством хлебе. Владимир Лифшиц
Ребята, почему мы начали наш урок именно с этой баллады?
В этой балладе автор  отражает главную национальную идею нашего народа:
сохраняя жизнь одного человека, мы сохраняем жизнь всего человечества. Нельзя
победить народ, в котором и самые маленькие «за все в ответе». И эту балладу автор посвятил ленинградцам и жителям России , чтобы помнили,
какой ценой досталась победа Ленинграду.
Учитель:  27 января исполнилось 75 лет со дня снятия блокады города Ленинграда.
22 июня 1941 г. В 4 часа утра без объявления войны фашистская
Германия,  во главе которой стоял Адольф Гитлер напала на нашу страну. Еще в
декабре 1940 г. В Германии был утвержден план молниеносной войны
против нашей страны – план « Барбаросса». Из этого плана известно, что
именно группа « Север» должна была захватить Ленинград.  Политическое и военное
руководство  фашистской Германии учитывало,   что Ленинград был одним из
крупнейших промышленных центров страны и важнейшим военным портом на
Балтийском море. В группу « Север» вошло 29 дивизий, 500 тыс.человек, войска были
отлично вооружены. Все это говорит о том, что в планах немецкого
командования отводилось важное место захвату города, захват Ленинграда по
расчетам немецких генералов должен был предшествовать взятию Москвы. А сам
город Гитлер хотел стереть с лица земли, и на его месте создать искусственное озеро.
Фашисты говорили, что Москва – это сердце России, а Ленинград ее душа. В сентябре
1941 г. Фашисты были под стенами Ленинграда. Вторжение врага было внезапным и
сильным. Сражения на дальних и ближних подступах к Ленинграду носили
исключительно ожесточенный характер. Весь сентябрь у стен города шли
кровопролитные бои. Сталин назначает командующим Ленинградским фронтом
Г.К.Жукова, принятые им меры не только остановили противника, но и отбросили от
ближайших окраин города, к концу сентября угроза захвата города была
ликвидирована.
Скажите пожалуйста как называется ныне город Ленинград.
 Когда и кем был основан Санкт – Петербург.
Покажити на карте.
      Ученик:     « Мы знаем, что ныне лежит на весах
                                             И что совершается ныне.
                                             Час мужества пробил на наших часах
                                             И мужество нас не покинет
      Не сумев захватить Ленинград штурмом, гитлеровское командование решило
взять город измором, удушить голодом. Гитлер заявил, что он будет теперь «спокойно
выжидать», пока Ленинград, сдавленный голодом, как спелый плод, сам упадет к его
ногам», что город выжрет самого себя и падет голодной смертью.
     Учитель:   8 сентября 1941 года вражеские войска прорвались к Ладожскому озеру
и захватили город Шлиссельбург, в результате чего Ленинград оказался
блокированным с суши с трех сторон. Единственным путем сообщения оставалось
Ладожское озеро. С этого момента начинается самая трагическая и героическая
оборона Ленинграда. Город был блокирован. Со всех сторон Ленинград был окружен
немецкими войсками.
Обратите внимание на экран. Быстренько посчитайте, сколько времени длилась блокада Ленинграда
(2 года 142 дня)
Началась 900дневная блокада… Началась самая героическая страница в истории
города длиною в 900 дней и ночей.
Как вы думаете и понимаете что такое блокада? С чем ассоциируется это слово у вас?
(война, блок, голод, смерть, оккупация, немцы, осада, защита, крепость, страх)
Ребята Блокада – это окружение войск противника, изоляция государства, города с
целью прекращения его связей с внешним миром.
Ученик:    Положение блокадного города было невероятно трудным. Город регулярно
обстреливали с воздуха по 68 раз в сутки. И звучала воздушная тревога когда люди
слышали сигнал, то все прятались в бомбоубежище, и чтобы их успокоить по радио
звучал звук метронома, который напоминал звук биения сердца, говорившим людям
что жизнь продолжается. В домах отсутствовало тепло, электричество, керосин не
выдавался. Все меньше и меньше продуктов стали выдавать по карточкам. С 20
ноября 1941 года пятый раз сокращается хлебный паек: рабочие стали получать 250 г.
хлеба, а неработающие, в том числе и дети 125 г. хлеба в день, да и то хлебомто он
только назывался
           « Сто двадцать пять блокадных грамм
            С огнем и кровью пополам»
                                          ( О.Бергольц)
 На самом деле хлеб состоял из 10 % воды, 10% целлюлозной муки и 80% суррогатов.
ВИДЕО о ХЛЕБЕ
После просмотра. Что вы можете сказать об этом видео ролике. Какие чувства вы
испытали?
Учитель: Очень сильный ролик, заставляет задуматься о дорогих нам ценностях в
жизни. Да ребята эти 125 г, от которых зависела жизнь. И каждый растягивал свой
кусок насколько мог. Если это сокровище, этот хлеб никто не тронул…забыть о нем
точно не могли. Значит умерли и мама и дочка.
Послушайте, пожалуйста, какова была жизнь ленинградцев в те страшные дни.
Чтобы как то выжить ленинградцы размачивали ремни и варили суп, добавляя
жмых, отруби, даже пробовали варить суп из обойного клея. А он был ужасно не
вкусным, но помогал хоть немного сберечь силы. В городе не было паники,
ленинградцы держались.
  Помимо голода пришли и другие бедствия, в конце ноября ударили морозы под 40 ,
замерзли водопровод, канализация. За водой ходили на набережную Невы; делали
прорубь и набирали воду под обстрелами. В декабре 1941 г. Город оказался в ледяном
плену. В декабре 1941 г. Были зафиксированы случаи каннибализма.
   Сначала видели убитых бомбами, снарядами. Потом стали появляться убитые
голодом, их какоето время не то, что не замечали – боялись понять до конца, что это
означает, что надвигается на город. Люди жили в разрушенных от бомбежек в домах,
без света, тепла и еды. Давайте перенесемся в блокадный Ленинград и послушаем воспоминания
блокадников.
Учитель: Трудно было взрослым, но еще труднее детям. У маленьких ленинградцев
война забрала детство.
Ученик:   Многие знают печальную историю 11 летней ленинградской девочки Тани
Савичевой. Большая семья Савичевых жила на Васильевском острове. Блокада
отняла у девочки родных и сделала ее сиротой. В те же дни Таня сделала в записной
книжке девять коротких трагических записей:
                  «Женя умерла 28 декабря в 1230 утра 1941 г.
                    Бабушка умерла 25 января в 3 часа дня 1942 г.
                    Лека умер 17 марта в 5 часов утра 1942 г.
                    Дядя Вася умер 13 апреля в 2 часа ночи 1942 г.
                    Дядя Леша умер 10 мая в 4 часа дня 1942 г.
                    Мама 13 мая в 720 утра 1942 г.
                    Савичевы умерли
                    Умерли все.
                    Осталась одна Таня»
Умирающую Таню удалось увезти из Блокадного Ленинграда в Горьковскую
область. Но крайнее истощение, нервное потрясение сломили девочку и она вскоре
умерла. 18 мая 1972 г. На могиле Тани был поставлен памятник. Дневник Тани не
был издан, в нем всего 9 страшных страниц. Эта маленькая записная книжка была
предъявлена на Нюрнбергском процессе, в качестве документа обвиняющего
фашизм.
Учитель:     Ленинградские дети… Когда их перевозили на большую землю, их
узнавали сразу. Узнавали по старческим лицам, походке, но прежде всего по глазам,
видевшим все.
   Песня ДЕТИ ВОЙНЫ.

Уже к лету 1942 г. Официально зарегистрировано 1,2 млн. смертей. Сначала умирали
пожилые, больные, ослабленные, потом те, кто целенаправленно жертвовал собой,
спасал тем самым своих близких, многие ленинградцы считали, что они выжили
благодаря тому, что мертвые спасая живых, оставляли им свой паек. Пискаревское
кладбище в Петербурге одно из самых крупных кладбищ в мире, огромная братская
могила. В марте 1942 г. Там было захоронено 130 тыс.человек. Из всех родившихся до
1942 года умер каждый второй. Самая высокая смертность была зафиксирована в
январе 1942 г.    за один месяц умерло 96 751 человек.
  Но город выжил и боролся.
.  Дух Ленинградцев, воля к жизни поддерживали поэты и писатели, артисты и
композиторы. Люди голодали, но сохранили для потомков достояние страны.
  Недосыпая ночами, в страшном холоде, переживая смерть своих близких
Д.Шостакович выстрадал Ленинградскую симфонию. Ольга Берггольц также как и
Шостакович осталась в блокадном городе и посвящала свои стихи ленинградцам.
( фрагмент 7ой симфонии Д.Шостаковича.) Ученик:      « И каждый, защищавший Ленинград,
                        Вложивший руку в пламенные раны,
                        Не просто горожанин, а солдат,
                        По мужеству подобный ветерану,
                        Но тот, кто не жил с нами, не поверит,
                        Что в сотни раз почетней и трудней
                        В блокаде, в окруженье плачей
                        Не превратиться в оборотня, в зверя…»
                                                           ( О.Бергольц, из поэмы «Февральский дневник»,1942
г.)
Учитель:
День 22 ноября 1941 года стал днем рождения знаменитой Ладожской военно
автомобильной магистрали. В осажденный город шел транспорт с бесценным грузом
– хлебом для ленинградцев. Поэтому неслучайно эту трассу они называли « Дорогой
жизни».
Ученик:
Враги упорно стремились ликвидировать Ладожскую трассу, беспрестанно бомбили.
А как тяжело и страшно находиться на льду во время бомбежки или артиллерийского
обстрела? Здесь не зароешься в землю, не бросишься в кювет, не спрячешься за валун
или за дерево. Бомбы, с воем рассекая воздух, вонзаются в лед.
Ученик:
  Еще одним врагом шофера была усталость. Она подкрадывалась незаметно,
заставляя человека засыпать прямо за рулем, это было очень опасно, так как машина
могла сойти с колен, провалиться под лед.
Был еще один враг – ветры. На Ладоге почти непрерывно дули штормовые ветры.
Разбушевавшиеся метели заметали дороги, за один час, уничтожая то, что люди
расчищали за сутки. В этой стихии важно было не сбиться с пути. Даже в самые
холодные зимы на озере были места, которые не замерзали, а постоянные
бомбардировки ломали и без  того тонкий лед. Но тяжелее всего было весной, когда
лед трещал, утопая в воде, но машины продолжали двигаться в Ленинграду.
Ученик :
   Сколько выдержки, подлинного героизма проявляли труженики ледовой дороги.
Недоедая, страдая от холода и страшного переутомления, солдаты и офицеры
буквально творили чудеса. Ведь их груз был самым важным для ленинградцев. Один
из шоферов ледовой трассы вспоминает: « Трудно передать словами чувства, видя
исхудавших, посеревших от голода и холода людей. Многие из них с трудом
держались на ногах. Особенно тяжелое впечатление оставляли дети, повзрослому
серьезные и молчаливые. Мы тщательно укутывали их, стараясь уберечь от лютого
холода, и везли их как ценный груз» Вплоть до  23 апреля 1942 года по Ладожскому озеру непрерывно двигались
автоколонны с продуктами, а обратно на Большую Землю вывозили детей, раненых,
истощенных людей. Сколько людей спасла эта дорога!
 Учитель:
    22 декабря 1942 г. Была учреждена медаль « Оборона Ленинграда» 1500 000
ленинградцев были представлены к наградам, из них 15 249 детей. Советскими
войсками 18 января 1943 года блокада Ленинграда была прорвана, а 27 января 1944
года была полностью снята.
          В честь выигранного сражения 27 января 1944 года над Невой прогремели 24
залпа торжественного салюта.
 Ученик :     « Такого дня не видел Ленинград!
                              Нет, радости подобной не бывало…
                              Казалось, что все небо грохотало,
                              Приветствуя великое начало
                              Весны, уже не знающей преград.
                              Гремел неумолкаемо салют
                              Из боевых прославленных орудий,
                              Смеялись, пели, обнимались люди…
                                                                     (Р.Рождественский)
Рефлексия:
Какое впечатление оставили у вас приведенные факты ребята?
Заключительное слово:  «Можно победить любое оружие, кроме оружия духа «
говорил Наполеон . И это еще раз доказали защитники Ленинграда. Для нашего
народа 19411945 гг поистине была Великой Отечественной . И блокада Ленинграда
показала, что только единство народа, его духовная крепость могут привести к
Победе.
Д/З написать письмо тому самому сверстнику, тому ребенку который жил во время
блокады, что вы могли ему пожелать, как поднять дух оголодавшего, обессилевшего
ребенка в годы блокады Ленинграда.

file_name: Блокада Ленингр.doc

intro:
Урок-мужество по истории  России 8 класс, посвященный 75 -летию Ленинградской блокады. Познакомить воспитанниц с основными этапами блокады Ленинграда, дать представления о блокаде Ленинграда, причинах ее возникновения, о героизме жителей блокадного города;
Содействовать воспитанию чувств патриотизма, уважения к подвигам героев, гордости за свою страну,

title: 8 класс , история