extracted_text:
Физика 10 сын
Сабақтың аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім:   Сабақ 1
§1.1 1.2 Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары
Сабақтың жабдығы
Оқулық, суреттер, интернет материалдары және кеспе қағаздар
Жалпы мақсаты
Күтілетін   нәтиже
кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары  жайлы мағлұмат беру
кинематиканың негізгі ұғымдарын, теңдеулерін, формулаларын есеп шығаруда қолдана
білуге үйрету
кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары жайлы мағлұмат алады
кинематиканың негізгі ұғымдарын, теңдеулерін, формулаларын есеп шығаруда қолдана
білуге  үйренеді
 Танымдық, дамытушылық, қызығушылық қабілеттері артады;
Мәртебесі төмен, жоғары сұрақтарды қойып үйренеді;
Ойын нақты жеткізе алады;
Өзінөзі реттейді
                                                        Мұғалімнің ісәрекеті
Оқушының ісәрекеті
                                                                     Ұйымдастыру кезеңі
Ынтымақтастық атмосферасы
Топқа бөлу
Шаттық шеңберін жасай отырып,
оқушыларды санау арқылы  топқа
бөлу
«Жүректенжүрекке» тренингі
Оқушылардың мұндағы мақсаты топтасу санау
арқылы  өз жұптарын тауып, бір топ болып
құралу.Әр оқушы өз достарына жылы лебіз
білдіреді
Үй тапсырмасын сұрау
Үй тапсырмасын сұрау (5  минут)
1.
9сынып курсын еске түсіріп шолу жасау
Қызығушылықты ояту
Талқылау үшін сұрақтар беріледі (2 минут)
1. Механикалық қозғалыс дегенді қалай түсінесіңдер?
2. Кезкелген дененің орнын табу үшін қандай тәсілдерді қолданған тиімді?
3. Қозғалыстың қандай түрлерін білесіңдер?
  СӨЗЖҰМБАҚ СҰРАҚТАРЫ
1.Нүкте және нүктелер жүйесін қандай бөлім қарастырады?
2.Материалдар кедергісі пәнінің қазақ бөлімдеріне арналған оқулықтың авторы кім? 3.Материалдар кедергісіндегі керекті материалдың бірі, өңделуі жеңіл?
4.Деформацияның бір түрі.
5.Қандай   деформация   пайда   болған   жерде,   сонымен   қоса   иілу   деформациясы
туындайды?
6.Дене бастапқы қалпына келсе онда оны қандай деформация деп атаймыз?
7.Материалдардың құрылымын және материалдардың құндылығын   қарастыруды
қалай атаймыз?
8.Әліппені ұмытпаған шығарсыз.
9.Материалдар кедергісі курсын қажет ететін маман кім?
10.Күшке түсірілген кескінді қалай атаймыз?
.
Мағынаны тану
    Материяға түсінік беру.
Бізді қоршағандардың барлығы да материя деп аталады:
Су, ауа, жарық, радиотолқындар, кометалар, планеталар, адамдар.
Материяның екі түрі бар:
1 Зат
2 Өріс
Зат  дегеніміз   –   материяның   атомдардан,   молекулалардан   немесе   жалпы   айтқанда,   тыныштық   массасы   бар   құрылымдық
бөлшектерден тұратын түрі.
Өріс дегеніміз – материяның, зат бөлшектерінің арасындағы өзара әрекеттесулерді қамтамасыз етеді. Механика бөлімі үшке бөлінетінің еске салу.
1 Кинематика
2 Динамика
3 Статика
КИНЕМАТИКА
Қозғалысты   суреттеу   тәсілдерін   және   осы   қозғалысты   сипаттайтын   өлшемдердің   арасындағы   байланысты   зерттейтін
механиканың бөлімі.
Механикалық   қозғалыс  деп   дененің   кеңістіктегі   орнының   санақ   денелері   ретінде   алынған   басқа   денелерге   қатысты   уақыт
бойынша өзгерісі аталады.
Механикалық қозғалыстың негізгі қасиеті – оның салыстырмалылығы. Дене қозғалысының сипаттамасы мен қозғалыс теңдеуінің
түрі санақ жүйесін таңдап алуға байланысты.
Орын ауыстыру векторы – нүктенің бастапқы орны мен соңғы орнын қосатын вектор.
Траектория дегеніміз – дененің қозғалыс кезінде болып өткен кеңістіктегі нүктелерінің жиынтығы.
Механикалық қозғалысты түрліше тәсілдермен сипаттауға болады:
1 Координаталық тәсіл.
Материялық нүктенің қозғалысы координаталардың уақытқа тәуелділігін білдіретін функциялармен беріледі:
x=f(t),y=g(t),z=h(t) Координаталардың уақытқа мұндай тәуелділіктері қозғалыс заңы деп аталады. Түзусызықты бірқалыпты қозғалыс жағдайында
ол мына түрде  x=x0+vt  беріледі, ал түзусызықты бірқалыпты үдемелі қозғалыс жағдайында:
x=x0+voxt+
axt2
2
2 Векторлық тәсіл.
Нүктенің кеңістіктегі орны координаталардың бас нүктесінен жүргізілген және қозғалыстағы радиус вектормен анықталады.
Мысалы: көкжиекке бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалысы
⃗S=⃗v0t+
⃗gt2
2

3 Қисықсызықты координаталар әдісі.
Берілген траекторияда (мысалы, поездың, автомобильдің қозғалысы) дененің координатасын емес, оның жүріп өткен жолын
есептеген ыңғайлы, осылайша оның координатасы анықталады. Орын ауыстыру векторы
⃗S , жолдың ұзындығы – S, бірақ мынаны ескеру керек:
∆x=Sx ,  ∆y=Sy ,  ∆z=Sz  , сонда
|S|=√(∆x)2+(∆y)2+(∆z)2

´x=vx ,
´y=vy,´z=vz
´x=ax ,
´y=ay,´z=az
. Минутына 3000 айналым жасайтын бу турбинасының бұрыштық жылдамдығын анықтау керек.
2. Автобус орнынан қозғалған сәттеақ
 тұрақты үдеуге ие болады. Ол қанша уақыттан кейін
 жылдамдық
алады?
Есептерді шешу жолдары:
1. Берілгені:                    Талдау                                  Шешуі:
;
;       (2)
n
3000
айн
мин
Т/к:
?
;      (1)
2. Берілгені:        ХБЖ              Талдау                            Шешуі:
Жауабы:
14.3
рад/
с
.
а 
/5,1
см

;
2 54
км/
саг

15
см/
Т/к:  t
?
Жауабы:
.
t
10
c
Сергіту сәті
Ой толғаныс
Топтық жұмыс. (Орнында есептер шығару)
1) Қозғалысын
/1
см
2
 үдеумен бастаған автомобильдің
және
с5
с10
 өткеннен кейінгі орын
ауыстыруы қандай болатынын анықтаңдар.
Есептің шығарылуы:
1. Берілгені:                    Талдау                                  Шешуі:
;
a 
/1
см
2
;         (2)
t
S 
2at
2

10
5
;
c
5
;
t
5
c
t
 
t
t
;    (1)
.
S


51 2
2

5.12
м
;
t
10
c
Т/к:
S
?                                                                               Жауабы:
.
S
5.12
м
Үй тапсырмасы
Оқулықтағы тапсырманың қалғанын үй
жұмысы ретінде беру
Күнделіктеріне жазады
 Бағалау
Рефлекция
сұрақжауап) (3 мин) Бұл сабақты мен қалай түсіндім?
1
2 Өзім  турал не білеміз?
3 Сабақ сендерге ұнады ма?
Сабақты жақсы оқу үшін  не істеу керек?
Бағалау парақшаларын толтыру.
Смайликтер арқылы кері байланыс орнату
Бағалау – Оқушылардың үйренгенін
тексеруді қалай жоспарлайсыз?
Пәнаралық байланыс
Қауіпсіздік және еңбекті қорғау
ережелері
АКТмен байланыс
Құндылықтардағы байланыс
Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің
сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.
Қосымша ақпарат
Саралау – Сіз
қосымша көмек
көрсетуді қалай
жоспарлайсыз? Сіз
қабілеті жоғары
оқушыларға
тапсырманы
күрделендіруді қалай
жоспарлайсыз?
Рефлексия
Сабақ/оқу
мақсаттары шынайы
ма?
Бүгін оқушылар не
білді? Сыныптағы
ахуал қандай болды?
Мен жоспарлаған
саралау шаралары
тиімді болды ма?
Мен берілген уақыт
ішінде үлгердім бе?
Мен өз жоспарыма
қандай түзетулер
енгіздім және
неліктен?

intro:
кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары  жайлы мағлұмат беру
кинематиканың негізгі ұғымдарын, теңдеулерін, формулаларын есеп шығаруда қолдана білуге үйрету
кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары жайлы мағлұмат алады
кинематиканың негізгі ұғымдарын, теңдеулерін, формулаларын есеп шығаруда қолдана білуге  үйренеді

 Танымдық, дамытушылық, қызығушылық қабілеттері артады;
-Мәртебесі төмен, жоғары сұрақтарды қойып үйренеді;
-Ойын нақты жеткізе алады;
-Өзін-өзі реттейді


extracted_text:
Физика
Сабақтың аты
Сынып:
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Басталуы
Қызығушылықты
ояту
Ортасы
Мағынаны тану
Сабақ  2
§1,31,4  Еркін түсу, көкжиекке бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалысы
9
еркін түсу, көкжиекке бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалысы жайлы мағлұмат беру
еркін түсу, көкжиекке бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалысының  формулаларын есеп шығаруда
қолдана білуге үйрету
еркін түсу, көкжиекке бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалысы жайлы мағлұмат алады
еркін түсу, көкжиекке бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалысының формулаларын есеп шығаруда
қолдана білуге  үйренеді
:
Жоспар
Оқушылар бір бірлеріне "Серпілген сауал" әдісі бойынша сұрақтар қояды. Сол
арқылы Векторлар тарауын қорытындылаймыз.  Оқушыларды үш топқа бөліп
отырғызамын.
Үй тапсырмасын сұрау (5  минут) Өткен  тақырыбы бойынша үй тапсырмасы тек
сұрақжауап арқылы сұралады. Ол үшін Миға шабуыл әдісін пайдалану
1. Бірқалыпты түзусызықты қозғалыс жайлы не білеміз?
2. Теңайнымалы қозғалыс және оның теңдеуі жайлы не білеміз?
 Талқылау үшін сұрақтар беріледі (2 минут)
1. Еркін түсудің мәні неде?
2. Кезкелген дене еркін түсе алады ма?
3. Көкжиекті бұрыш жасай лақтырылған денелердің теңдеулерін түсіндір?
Әр   топқа   қосымша   мәліметтер   және   оқулықтарын   беремін.   сол   арқылы   "Өкіл"
әдісін пайдаланып тарауды толық қорытындылаймыз. 3 топ бір бірін бағалайды
Бастапқы   жылдамдығы   υ0  болатын   дене   көкжиекке   α0  бұрыш   жасай
лақтырылды.   Суретке   назар   аударайық.   Қозғалыстың   толық   уақытын,   максимал
ұшу   қашықтығын   хмакс,   максимал   көтерілу   биіктігін   умакс  табу   керек.   Есептің
шығарылуы қозғалыстардың өзара тәуелсіздігіне сүйенеді: дененің Ох осі бойымен
қозғалысын Оу осі бойымен қозғалысына тәуелсіз деп қарастыруға болады. Ох осі
бойымен денеге ешқандай күш әрекет етпейтін болғандықтан, Ньютонның 1заңына
сәйкес   қозғалыс   бірқалыпты.
  Траекторияның   кез   келген   нүктесінде
vx=v0x=v0cosα0 .

осі
Ох

vx=v0x=v0cosα0=const , демек
бойындағы

қозғалыс

теңдеуін
  жазамыз:
x=v0xt=(v0cosα0)t
Оу осі бойынша:
vy=v0y−¿  немесе  vy=v0sinα0−¿
y=v0tsinα0−gt2
2
у=0 деп алып, толық ұшу уақытын  y=v0tsinα0−gt2
2
 формуладан
табуға болады:
t=
2v0sinα0
g
Максимал ұшу қашықтығы
Үлестірме қағаз
1топ.:
2 топ:
3 топ: xmax=v0cosα0
2v0sinα0
g =
v0
22sinα0cosα0
g
теңдеуден көріп отырғанымыздай, максимал ұшу қашықтығы (берілген  v0
кезінде) қосындысы 900 болатын әр түрлі  α01  және   α02   бұрыштары
кезінде де бірдей болады екен, яғни  α01+α02=900
 .
Бұл тригонометриядан белгілі  2sinα0cosα0=sin 2α0
тригонометриялық тепетеңдікті ескерсек, онда
xmax=
v0
22sin2α0
g
түріне келеді, сондықтан берілген  v0  жылдамдықта  α0=450
ұшу қашықтығы максимал болады.
 кезінде ғана
(t=
g )
v0sinα0
 формуласын қолданып, ymax
Ұшу уақытының жартысын
формуласын шығарайық.
ymax=v0sinα0
v0sinα0
v0
g −g
2∙
2sin2α0
g2
ymax=
v0
2sin2α0
2g
Жоғарыда көрсетілген формулаларды қолдана отырып, t уақыттын формуласын
шығарайық.
t= x
v0cosα0
y=xtgα0−
g
2cos2α0
2v0
x2
Бұл парабола теңдеуі. Яғни көкжиекке бұрыш лақтырылған дененің теңдеуі.
Аяқталуы
Ой қозғау
. Жұптық жұмыс  «Пилот  Штурман» (5 минут)
(Штурман – басқарушы, пилот – орындаушы)
Берілген формулаларды түсіндіреді
t
2
h
g
1)
                                                 2)
v
2
gh
             3)
x

tv
0
x
0
2
gt
2
Жұптың пікірлерін тыңдау,барлық айтылған ойпікірлерді бағалаудың
мақсатына сәйкестендіру V. сергіту сәті  (3 минут) (видео)
VІ. Жеке жұмыс  (10 минут)
1. Еркін түсу деп g = 9,8 ≈
10м/с²
1) Төмен
қарай
бағытталғ
ан
2) Үдеу алу
себебі:
     а)
географиялы
қ ендікке
байланысты
(9,78÷9,83)
     б) жер
бетіндегі
биіктікке
байланысты
3)  g > 0, дене Үйге
бағалау
Кері байланыс
Бақылау жұмысына дайындық жасау
Соңғы 5 есеп бойынша:
4 5 есеп 5
23 есеп  4
1 есеп 3

физика

group: Дисциплины


extracted_text:
Пән: физика
Сабақтың аты
  Сабақ6
§ 1.6 Қозғалыстың салыстырмалылығы
Сынып 10
Жалпы мақсаты
Қозғалыстың салыстырмалылығы жайлы мағлұмат беру
Қозғалыстың салыстырмалылығы формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйрету
Күтілетін нәтиже
Сабақ барысы
1. Амандасу
Сыныпта
психологиялық
ахуал   туғызу   2
мин.
Сыныпты топқа
бөлу
2 мин.
Үй тапсырмасы
4 мин.
Қозғалыстың салыстырмалылығы жайлы мағлұмат алады
Қозғалыстың салыстырмалылығы формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйренеді
Шаттық шеңберіне тұрғызады
Мұғалім іс әрекеті
Оқушы іс әрекеті
Оқушылар бірбіріне жақсы тілек айтады
Геометриялық фигураларды таңдата отырып,төрт топқа
бөледі
Оқушылар фигуралар бойынша 4  топқа бөлінеді
Миға шабуыл.
 Үй жұмысын тексеру (Физикалық диктант)
A. Механикалық қозғалыс деп нені айтамыз?
B. Механикалық қозғалыстарға мысалдар келтіріңдер:
Метеор
құлайды
Құс ұшады
Адам
қозғалады
Доп
ұшады
Су ағады
әткеншек
тербеледі
Механикалық қозғалыс
Желдің
соғуы
Поезд
қозғалады
Тастың
құлауы
C. Қозғалыс  траекториясы деп нені  айтамыз?
D. Орын ауыстыру деп нені айтамыз?
E. Механикалық қозғалыс нешеге бөлінеді?
F. Бірқалыпты қозғалыс дегеніміз не?
G. Инерция деп нені айтамыз?
. Тақтаға есептер шығарту.
1 қатар
2 қатар
3 қатар Түзу жолда тұрған бақылаушының
қасынан, батыстан шығысқа қарай
12   км/сағ   жылдамдықпен   келе
жатқан   велосипедші   жүріп   өтті.
Ол бұдан 2 сағат бұрын қай жерде
болды?
Станциядан жүк пойызы 72 км/сағ
жылдамдықпен шықты, ол 1440 км
жол   жүру   үшін   қанша   уақыт
кетеді?

Аквариумның
қабырғаларын
тазарту   үшін   оған   салып   қойған
ұлулардың   біреуі   сейсенбі   күні
күні 16 сағат 30 минуттан бастап,
содан   бейсенбінің   9   сағат   00
минутына дейін қабырға бойымен
42 см жүрген. Ұлу қандай орташа
жылдамдықпен қозғалған?
Топтың бір мүшесі шығып шардың ішіндегі сұраққа жауап береді. Жауап беруге қиналса өз тобынан көмекші
шақыруға құқығы бар.
Жаңа тақырып
7 мин.
Өзінөзі тексеру
«Ыстық орындық»
Мұғалім «ыстық орындыққа» отырып, оқушылардың тақырыпқа байланысты сұрақтарына жауап
береді
оқушылар мәтінді оқиды, содан кейін жаңа тақырып  бойынша мұғалімге сұрақтар қояды.
Қозғалып бара жатқан денелердің суреттерін топтамасын көрсету,  «Бұл денелерге ортақ не тән?»  деген
сұрақ қою арқылы ой тастау. (оқушы жауабы: қозғалыс)

әсіресе дыбыс, қозғалыс сияқты физикалық құбылыстарға ерекше назар аударамыз.
Біз өміріміздің алғашқы күндерінен бастапақ айналамыздағы болып жатқан алуан түрлі өзгерістерге,
Бізді   қоршаған   әлемнен   әр   түрлі   қозғалыстарды   жиі   бақылауға   болады.   Мысалы,   аспандағы
қалықтаған бұлтты, ұшып бара жатқан ұшақты, жүріп келе жатқан машинаны, піскен алманың жерге құлап
түскенін,   үстел   үстімен   қозғалаған   арбашаны,   серіппеде   тербеліп   тұрған   шарды   және   тағы   басқаларды
көреміз.   Бұл   жағдайлардың   бәрінде   де   дене   қозғалды   дейміз.   Зейін   қойып   қарасақ,   осы   келтірілген
мысалдардың барлығына ортақ құбылысдененің басқа денелермен салыстырғанда бастапқы орнының өзгеруі
болып табылады.
Бұл мысалдардан мынадай маңызды тұжырым жасауға болады: денелер уақыттың өтуіне қарай бір
бірімен салыстырғанда бастапқы орнын өзгерте алады.
Денелердің бөліктері де уақыттың өтуіне қарай бірбірімен салыстырғанда бастапқы орнын өзгерте
алады. Дене тұтасымен қозғала ма?
Әлде кейде оның бөліктері де қозғала ма екен?
Бұл тәжірибеден не байқадыңыздар?
Оқушылар жауабы: аяғымызбен бірге қолымызда қозғалды.
Олай болса, бұдан қандай қорытынды жасауға болады?
Денелердің бөліктері де уақыттың өтуіне қарай бірбірімен салыстырғанда бұрынғы орнын
өзгерте алады.
Физиканың  механика  деп аталатын бөлімі денелердің: жүретін, әуеде ұшатын, суда жүзетін көліктердің;
зымырандардың, планеталардың, олардың жасанды серіктерінің; аспан денелерінің қозғалысын зерттейді. Бұл
денелердің қозғалысын механикалық қозғалыс деп атайды.
Сонымен,  дененің уақыт өтуіне қарай басқа денелериен салыстырғандағы орнының өзгеруі
механикалық қозғалыс деп аталады.
Санақ денесі  –  қозғалмайды  деп есептелетін  басқа дененің  қозғалысы  соған  қарап  салыстырып
қарастырылатын   дене.   Демек   кез   келген   механикалық   қозғалыс   салыстырмалы.   Абсолют   тыныштықта
болатын дене жоқ.
           Қозғалысбарлық денелерге, табиғаттағы нәрселердің бәріне, бүкіл материялық дүниеге тән қасиет.
           Санақ жүйесі.Зерттеліп отырған қозғалысты сипаттау үшін дененің уақытқа байланысты өз орнын қалай өзгертетінін  білу керек. Ол үшін санақ денесімен байланысқан координата жүйесін сызамыз.
Координата жүйесі суретте көрсетілгендей, өзара тікбұрыш жасап қиылысатын үш түзу сызықтан
тұрады. Санақ денесі осы түзулердің қиылысу нүктесінде, яғни О нүктесінде қиылысқан деп есептеледі.
Санақ денесімен байланысқан сызықтар жүйесін координа жүйесі деп, ал сызықтардың қиылысу
нүктесін санақ басы немесе координата басы деп атайды.
Сонымен, санақ жүйесі деп санақ денесімен байланысқан координата жүйесі мен сағатты
айтамыз.
Жалпы физика ғылымында дененің қозғалғанын және орын ауыстырғанын басқа бір денемен салыстыру
арқылы біледі.
Механикалық қозғалыс салыстырмалы болғандықтан, әр түрлі координаталық санақ жүйесінде дененің
жылдамдығы Галилей түсіндірулерімен анықталады.  r=r1+r2 ;2yt u=u1+u2   мұндағы r, u сәйкесінше
қозғалмайтын санақ жүйесіндегі радиусвектор мен жылдамдық.
Білімді бекіту
9 мин.

1 топ
2  топ
Топ оқушылары есеп
шығарады.
1)Мектеп пен үйдің арасы 200м. Оқушы
  үйге   қайта
мектепке   барып,
келгенде   қанша   жол   жүрді   және
орын ауыстыруы қанша?
1)Футболшылардың   қозғалысын   бақылай
отырып   шабуылшының   ойын   кезінде
шамамен 12 км жүгіретінін байқадық.
Орын ауыстыру мен жолын есепте?
2)Кеңістіктің негізгі қасиеттері қандай?
2)Уақыттың негізгі қасиеттері қандай?
1) Дене   барлық   жүрілуге   тиісті
жолдың бірінші жартысын 15м/с
жылдамдықпен,
  ал   екінші
жартысын   10м/с   жылдамдықпен
жүріп

Орташа
жылдамдықты есепте?
өтті.

1) Автомобиль   алғашқы   30   мин.
ішінде   15   м/с   жылдамдықпен,
одан   кейін   20мин.   ішінде   10м/с
жылдамдықпен қозғалды. Орташа
жылдамдықты есепте?
2) Ай жерді айналғанда 50 км жолға
2) 10   с   ішінде   ұшақ   қанша   жерге
қанша уақыт жіберді?
орын ауыстырды?
Сергіту жаттығулары
Пилот  Штурман» (5 минут)
Сергіту сәті
2 мин.
Постер жасау
5 мин.
Оқушылар жаттығулар
жасайды
Постер жасап, қорғайды (Штурман – басқарушы, пилот – орындаушы)
Берілген формулаларды түсіндіреді
Жұптың пікірлерін тыңдау,барлық айтылған ойпікірлерді бағалаудың
мақсатына сәйкестендіру
Жинақтау 5 мин. Жеке жұмыс «жалғасын тап»
1.
  Салыстыру  дегеніміз.....................................................................
2. Қозғалыстың салыстырмалылығы..................................................
3. Галилей түсіндірулері..................................................
4. Кинематикада
галилей

түсіндірулерінің
Білімдерін тексеру. Бір
бірінің дәптерін сағат тілі
бойынша жолдастарымен
алмастырып,   жауабын
тақта арқылы тексереді.
белгіленуі.......................................................
Жасаған жұмыстарын 2 жұлдыз, 1 ұсыныспен бағалау.
Есептер шығару
  № 1. Теңдікті түрлендір:
36 км /сағ =  10  м/с ; 6 км/мин =  100м/с ;
   54 км/сағ = 15 м/c ; 100 см/с  = 1 м/с ;
   250см/с  =  2,5м/ с ;  7,9 км/с = 7900м/с
  № 2
І топ
а)   Ақтау  мен Жаңаөзеннің арақашықтығы 150 км ,  Жаңаөзеннен шыққан жеңіл
машина Ақтауға дейін 2,5 сағат жол    жүрді.Жеңіл машинаның жылдамдығын
анықтау керек.
 Берілгені: Формуласы: Шешуі:
S = 150 км
t  =  2,5 сағ V = S / t V = 150 км / 2,5 сағ = 60 км / сағ
табу керек :V? Ж:  Жеңіл машинаның жылдамдығы сағатына  64 км/сағ
 ІІ топ
б)     Велосипедші   бірқалыпты   қозғалып,   30мин   ішінде   9   км   жол   жүрген.
Велосипедшінің жылдамдығын м/с – пен есептеп табыңдар.
  Берілгені: ХБЖ   Формуласы:   Шешуі :
  t  =  30 мин   t=1800 V = S / t   V= 9 000м / 1 800 =5м/с  м/с
  S =  9 км S = 9000 м
  Жауабы: V = 5 м/с
 табу керек : V?
ІІІ топ
в)   750 км/сағ жылдамдықпаен қозғалатын ұшақ 6 сағ  ішінде қандай аралықты
ұшып өтеді?
 Берілгені:
= 750км/сағ
 t   =  6 сағ     S =750км/сағ . 6 сағ =4 500 км
  т/к :  S=?
Қорытындылау
3 мин.
Кластер құру:   Топтастыру әдісімен жылдамдық сөзіне анықтама  берейік.
Оқушыларға қойылатын сұрақтар
1.Бірқалыпты  қозғалыс деген не?  Мысал келтір.
Оқушылар жаңа сабақ
туралы  соңғы
жаңалықтарын 30 секунд 2.Бірқалыпты  емес қозғалыс дегеніміз не?
3.Қозғалыс жылдамдығы  дегеніміз не ?
4 Жылдамдықтың  қандай өлшеу бірліктерін білеміз ?
5. Жылдамдықты қандай әріппен белгілейміз ?
6. Барлық  денелердің жылдамдықтары  бірдей ме ?
7. Жылдамдық пен уақыт арқылы жүрілген жолды қалай өрнектейміз?
ішінде баяндайды
Рефлексия
2 мин.
Сабақ қалай өтті?
Сабақтан алған әсерлерін
жазады
Үй тапсырмасын
түсіндіру
1мин.
 §
Бағалау
3 мин.
Түсіндіре сараптай отырып бағалау
Күнделікке тапсырманы
жазып алады
Өзінөзі бағалау, топ
басының бағалауы
Критерийлері:
1.Теориялық білімді және
ережелерді қолдану
2. Есеп шартын талдай
алуы, өрнекті
(формуланы) дұрыс құра
білуі.
3. Есепті шығару деңгейі,
жауабын дәлелдей алуы
4. Жеке тапсырмаларды
орындауы
 04 балл   «2»
 56 балл   «3»
 78 балл   «4»
 910 балл  «5»

intro:
Қозғалыстың салыстырмалылығы жайлы мағлұмат беру
Қозғалыстың салыстырмалылығы формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйрету
Қозғалыстың салыстырмалылығы жайлы мағлұмат алады
Қозғалыстың салыстырмалылығы формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйренеді
Физиканың механика деп аталатын бөлімі денелердің: жүретін, әуеде ұшатын, суда жүзетін көліктердің; зымырандардың, планеталардың, олардың жасанды серіктерінің; аспан денелерінің қозғалысын зерттейді. Бұл денелердің қозғалысын механикалық қозғалыс деп атайды.

title: Қозғалыстың салыстырмалылығы


extracted_text:
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Топқа бөлу
Ынтымақтастық
атмосферасы
Үй тапсырмасын
пысықтау
Физик     10  сынып    сабақ 3
Есептер шығару
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары жайлы мағлұмат беру
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйрету
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулаларын қолдану жайлы мағлұмат алады
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге
үйренеді
Мұғалімнің әрекеті
Оқушыларға төрт жыл мезгілі туралы тақпақтарды беремін.
Оқушының әрекеті
Сол жыл мезгілдерінің
санына байланысты төрт
топқа бөлініп отырады
Оқушылар бірбіріне
жақсы тілек тілеп,
сыныпта жақсы ахуал
қалыптастырады.
Оқушылар тақтада немесе
ауызша орындайды
.Ұйымдастыру
Ынтымақтастық атмосферасын орнату.            ,          ,
топтарына бөлу.
 Кіріспе
«Серпілген сауал» әдісі арқылы оқушыларға өткен сабақтардан сұрақтар
беріледі.
«Жұптарда өзара » бағаланады.
Үй тапсырмасын сұрау арқылы сұрақжауап  Миға шабуыл
Үйге берілген тапсырманы сұрақжауап арқылы  сұрау апқылы
оқушыларды диалогқа түсіру
1. Еркін түсужәне еркін түсу үдеуінің мәні неде?
2. Көкжиекті   бұрыш   жасай   лақтырылған   дененің   қозғалыс
траекториясын түсіндір?
3. Көкжиекті бұрыш жасай лақтырылған дене қанша градуста ұзақ
қашықтыққа ұшады?
 Талқылау үшін сұрақтар беріледі (4 минут)
1. Өткен тақырыптар бойынша формулаларды еске түсіру
Жаңа сабақ
Қолдану сатысында «Крестиктернөлдіктер» әдісін пайдаландым.
Топ мүшелері кестеден бір бөлігін таңдайды және сол бөліктегі есепті және реакцияларды бірлесе
шығарды, жауап дұрыс болмаса басқа топ жауап беріп отырды.  Бұл әдісте сұрақ қоюдың техникалары
пайдаланылды
1. Ұста балғасымен дайындаманы соғып қалғанда, балға тежелген кездегі үдеу модулі бойынша
200 м/с2қа тең болды. Егер балғаның бастапқы жылдамдығы 10 м/с болса, онда қанша уақытқа
созылған еді?
2. Поезд орнынан қозғалған соң 10 с өткенде
0,6 м/с жылдамдық алады. қозғалыс
басталған соң қанша уақыт өткенде поездің
жылдамдығы 3 м/сқа тең болады?
3. Велосипедші еңіске қарай 0,3 м/с2 үдеумен
қозғалып келеді. Бастапқы жылдамдығы 4
м/сқа тең болса, онда 20 с өткен соң оның
жылдамдығы қанша болады?

Сергіту сәті
Ой толғаныс
Топтастыру»  арқылы жалыпы бүгінгі сабақты меңгерту ісәрекетіне балайнысты сабақты талдау
Әр топқа жаңа тақырып төңірегінде тапсырмалар татату, Әр топ  өз беттеріншге ақылдасып, нәтижесінде топтаса отырып ортақ жауап табады, сол арқылы тақырыптың мағанасын ашады
Жеке жұмыс «жалғасын тап» (6 минут)
  Механиканың негізгі түсініктеріне.....................................................................
1.
2. Механикада

қозғалысты

түрліше

тәсілдермен

сипаттайды,
мәселен..................................................
3. Материялық   нүктенің   бірқалыпты   түзусызықты   қозғалысы,   a=0   болғанда   формуласы   мына
түрге келеді..................................................
4. Қозғалыс траекториясы деп.......................................................
Жасаған жұмыстарын 2 жұлдыз, 1 ұсыныспен бағалау.
Сабақты бекіту
Үй тапсырмасы
Тест тапсырмалары
Есеп шығару
 Бағалау
Бүгінгі сабақ ұнады ма?
Өз көңіл күйлерін стикерге жазу.
Оқушылар күнделіктеріне
жазады
Бағалау парақшасын
толтырады

intro:
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары жайлы мағлұмат беру
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйрету
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулаларын қолдану жайлы мағлұмат алады
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйренеді
Оқушылар бір-біріне жақсы тілек тілеп, сыныпта жақсы ахуал қалыптастырады.

title: кинематика есептерін шешу


extracted_text:
Сабақ   5
§ 1.5 Траекторияның қисықтық радиусы
Траекторияның қисықтық радиусы жайлы мағлұмат беру
Траекторияның қисықтық радиусы формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйрету
Траекторияның қисықтық радиусы жайлы мағлұмат алады
Траекторияның қисықтық радиусы формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйренеді
Мұғалімнің әрекеті
Парталарда суреттер тұрады, оқушылар мұғалімнің үстелінде
жатқан суреттерді таңдап, сол сурет орналасқан партаға
отырады. Сөйтіп 4 топ құрамыз.
Күн жарығын алақанға саламын.
Жүрегіме басып ұстай қаламын.
Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді,
Болып кетер сонда дереу жанжағым.
Әр топқа бағалау парағын таратамыз. Онда жалпы бағалау
жүйесі мен ұпай көрсеткіштері көрсетілген.
 Қайталау (сұрақтар)
Оқушылар бірбіріне жақсы
тілек тілеп, сыныпта жақсы
ахуал қалыптастырады.
Оқушының әрекеті
Сол суреттерге байланысты
төрт топқа бөлініп отырады
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Топқа бөлу
Ынтымақтастық
атмосферасы
Бағалау парақшасымен
таныстыру
Үй тапсырмасын пысықтау
Оқушылар бағалау
нұсқаларымен танысады
Оқушылар
тексереді,дұрысын
белгілейді
Үй тапсырмасын сұрау (5  минут)
1. Ұшу қашықтығының лақтыру бұрышына тәуелділігін
түсіндір?
2. Көкжиекті   бұрыш   жасай   лақтырылған   дененің
қозғалыс траекториясын түсіндір?
3. Көкжиекті   бұрыш   жасай   лақтырылған   дене   қанша
градуста ұзақ қашықтыққа ұшады?
 Талқылау үшін сұрақтар беріледі (4 минут)
1. Қозғалыс түрлерін ата?
2. Қисықсызықты қозғалыс дегенді қалай түсінесің?
3. Траектория дегеніміз не?
4. Олай болса траекторияның қисықтық радиусы
дегенді қалай түсінесіңдер?
Жаңа сабақ
. Плакаттағы горизонтқа бұрыш жасай 0 жылдамдықпен лақтырылған дененің троекториясына жылдамдығының бағытына
оқушылардың көңілін аудару.
Дененің tұшу уақытын хmұшу алыстығын, уm көтерілу биіктігін анықтау керек екендігін оқушылардың есіне салу.
Дененің қозғалысыкүрделі қозғалысқа жатады. Дене бірбіріне байланысты екі түрлі (ОХ осі бойынша бірқалыпты, ОУ осі
бойынша бірқалыпты үдемелі қозғалыста)
x=0х осі бойынша қозғалыстағы жылдамдық.cos
x=0у осі бойында қозғалыстағы жылдамдықsin
x –const, x=0 const, яғни х = cosxt=0tcos
y = 0y  gyt=0 сондықтанsin
Көтерілу уақытының
 мәнін теңдеудің орнына қойып, 2. aconst
аламыз.
білеміз.
  болғандықтан=sin2cosмұндағы 2 sin
 теңдеуін
горизонтқа бұрыш жасай лақтылыған дененің троекториясының теңдеуі парабола теңдеуі екенін
Кез келген қисық сызықты қозғалыстыдененің радиустері әртүрлі болатын шеңбер бойымен қозғалыс есебінде қарауға болады.
Қисықтық радиусы депүш нүкте, яғни берілген және оның екі жағындағы іргелес екі нүктелер арқылы жүргізілетін шеңбердің
радиусын айтады.
Сергіту сәті
Ой толғаныс
«Қара жорға» биі
Оқушылар әуенге
билеп,сергиді
Жұптың пікірлерін тыңдау,барлық айтылған ойпікірлерді бағалаудың мақсатына
сәйкестендіру
 Жеке жұмыс «жалғасын тап» (11 минут)
  Траектория дегеніміз.....................................................................
1.
2. Қозғалыстың екі түрі бар. олар..................................................
3. Траекторияның қисықтық радиусы деп..................................................
4.
......................................................қисықтық радиус ең кіші мәнге ие болады.
Көкжиекті бұрыш жасай лақтырылған дененің траекториясының кезкелген нүктесінің
қисықтық радиусын есептейтін формула.....................................................................
 Сөзжұмбақ
№4
Кері байланыс:«Екі жұлдыз, бір тілек»
Оқушылар күнделіктеріне
жазады
Бағалау парақшасын
толтырады
Шығармашылыққа
тапсырма
Үй тапсырмасы
 Бағалау
Кеі байланыс

intro:
Траекторияның қисықтық радиусы жайлы мағлұмат беру
Траекторияның қисықтық радиусы формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйрету
Траекторияның қисықтық радиусы жайлы мағлұмат алады
Траекторияның қисықтық радиусы формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйренеді
1.	Ұшу қашықтығының лақтыру бұрышына тәуелділігін түсіндір?
2.	Көкжиекті бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалыс траекториясын түсіндір?
3.	Көкжиекті бұрыш жасай лақтырылған дене қанша градуста ұзақ қашықтыққа ұшады?

title: Траекторияның қисықтық радиусы


extracted_text:
Сабақ 7
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Топқа бөлу
Ынтымақтастық
атмосферасы
Бағалау парақшасымен
таныстыру
Үй тапсырмасын пысықтау
  Физика
§ 1.7 Нүктенің шеңбер бойымен қозғалысы
Нүктенің шеңбер бойымен қозғалысы жайлы мағлұмат беру
Табиғаттағы қисық сызықты қозғалыстардың кең тараған түрі –дененің шеңбер бойымен
бірқалыпты қозғалысын физикалық шамалар арқылы сипаттаймыз
Нүктенің шеңбер бойымен қозғалысы жайлы мағлұмат алады
Нүктенің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысын физикалық шамалар арқылы сипаттай алады
және  түсінеді.
Мұғалімнің әрекеті
Парталарда суреттер тұрады, оқушылар мұғалімнің үстелінде
жатқан суреттерді таңдап, сол сурет орналасқан партаға
отырады. Сөйтіп 4 топ құрамыз.
Күн жарығын алақанға саламын.
Жүрегіме басып ұстай қаламын.
Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді,
Болып кетер сонда дереу жанжағым.
Әр топқа бағалау парағын таратамыз. Онда жалпы бағалау
жүйесі мен ұпай көрсеткіштері көрсетілген.
Оқушылар бірбіріне жақсы
тілек тілеп, сыныпта жақсы
ахуал қалыптастырады.
Оқушының әрекеті
Сол суреттерге байланысты
төрт топқа бөлініп отырады
Оқушылар бағалау
нұсқаларымен танысады
 Үй тапсырмасын сұрау (5  минут)
1. Физика ғылымында дененің орын ауыстырғанын қалай білеміз?
2. Қозғалыстың салыстырмалылығы дегенді қалай түсінесіңдер?
 Талқылау үшін сұрақтар беріледі (4 минут)
3. Қозғалыс траекториясына қарай нешеге бөлінеді?
4. Нүктенің қисық сызықты қозғалысы кезінде шеңбер жасауы мүмкін бе?
5. Олай болса нүктенің шеңбер бойымен қозғалысы кезінде қандай физикалық шамалар қолданылады?
Жаңа сабақ
. Тақтаға жаңа сабақтың тақырыбы жазылады. Әр  топқа бір тақырыптан бөлініп беріледі.
 1топ. Шеңбер бойымен қозғалыстың сипаттамалары
2топ. Бұрыштық және сызықтық жылдамдықтар
3топ. Центрге тартқыш үдеу. Бұрыштық үдеу.
Материялық нүктенің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысы кезінде нүктенің  ⃗R  радиус-
векторы кез келген бірдей ∆t уақыт аралықтарында бірдей ∆φ бұрыштар сызады.
Бұрыштық жылдамдық деп аталатын  ω=∆φ
∆t  қатынасы тұрақты болып қалады. Бір
айналым жасайтын ∆t=T уақыт аралығында (Т - период) радиус-вектор ∆φ=2π бұрышқа
бұрылады. Демек,  ω=2π
ω=2π
Т  . Айналу жиілігі  ν= 1
T  екенін ескере отырып жазсақ,
Т =2πν
Осы кезде мұндай қозғалыс жылдамдығының модулі (сызықтық жылдамдық)
аламыз.
v=2πR
T
немесеv=2πRν
v=ωR
болады. Анықтама бойынша ⃗a=∆⃗v
∆t=
⃗v2−⃗v1
∆t
⃗v2   вектордан   ⃗v1   векторды азайтып, жылдамдық
векторларынан құрылған үшбұрышты аламыз. Ол ОАВ
үшбұрышына ұқсас. Аз  φ  бұрыш (немесе аз ∆t) үшін
жылдамдықтың   ∆⃗v   өзгерісі   шеңбердің   центріне
бағытталады.
=|⃗v|∆t
|∆⃗v|
|⃗v|
R  , осыдан
Сонда
|⃗a|=v2
R
Центрге тартқыш (немесе нормаль) үдеудің өрнегі, оны
мына түрде жазуға болады:
|⃗a|=ω2Rнемесе|⃗a|= 4π2
Т2 Rнемесе|⃗a|=4π2ν2R
Шеңбер бойымен бірқалыпты айнымалы қозғалыс жасайтын материялық нүктенің
радиус векторы  ⃗R    бірдей уақыт аралықтары ішінде бірқалыпты артып отыратын
(кемитін) ∆φ бұрыш сызып отырады, яғни айнымалы қозғалыстың бұрыштық жылдамдығы
өзгеріп отырады.
|∆⃗ω|
∆t =|⃗ε|  қатынасы бұрыштық үдеу деп аталады.  v=ωR  немесе  |∆⃗v|=R|∆⃗ω| , ал
сызықтық (немесе жанама) үдеу
|∆⃗v|
∆t =|⃗a|  , сонда
|∆⃗v|
∆t =R|∆⃗ω|
∆t , яғни сызықтық (жанама)
үдеу мен бұрыштық үдеу арасындағы байланыс:
aж=εR
Енді
|∆⃗v|
∆t  толық үдеуді нормаль (центрге тартқыш) және жанама (тангенциал)
үдеулерге жіктейік. Суреттен көріп отырғанымыздай,
∆⃗v=∆⃗vН+∆⃗vЖ
Аз φ бұрыш үшін  ∆⃗vН  және  ∆⃗vЖ  векторларының арасындағы бұрыш 900-қа ұмтылады.
Осы теңдеуді ∆t-ға бөлсек,
⃗a=⃗aН+⃗aЖнемесе|⃗a|=√aН
2
2+aЖ
|⃗aН|=v2
R=ω2R,алaЖ=εR екенін ескерсек, толық үдеу
|⃗a|=√(v2
R)2
+(εR)2немесе|⃗a|=R√ω4+ε2 Түзусызықты қозғалыс пен айнымалы қозғалыстың кинематикалық шамалардың
түріне ие болады.
арасындағы ұқсастықтар кестеде берілген.
№
1.
2.
Түзу сызықты қозғалыс
⃗v  - сызықтық жылдамдық
x - координата
Айналмалы қозғалыс
φ – бұрыш
⃗ω  - бұрыштық жылдамдық
3.
4.
5.
6
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
s=φR
v=ωR
x=x0+vt
⃗a=∆⃗v
∆t
φ=φ0+ωt
⃗ε=∆⃗ω
∆t
⃗aτ  – жанама үдеу
⃗ε  - бұрыштық үдеу
⃗aτ=εR
⃗v=⃗v0+⃗at
x=x0+v0t+at2
2
s=
v2−v0
2
2a
⃗ω=⃗ω0+⃗εt
φ=φ0+ω0t+εt2
2
ω2−ω0
2
2ε
φ=
N= φ
2π  - айналым саны
s1: s2: s3:…=1:3:5:…
v0=0  немесе  vж=0
φ1: φ2: φ3:…1:3:5:…
ω0=0  немесе  ωж=0  кезінде
кезінде
v1+v2
2 ,a=constболғанда ωорт=
vорт=
ω1+ω2
2 ,ε=constболғанда
Топтық жұмыс  «Пилот  Штурман» (5 минут)
(Штурман – басқарушы, пилот – орындаушы)
Берілген формулаларды түсіндіреді
Жұптың
«Қаражорға» биі
Сергіту сәті
Ой толғаныс
пікірлерін тыңдау,барлық айтылған ой
пікірлерді бағалаудың мақсатына
сәйкестендіру
Оқушылар әуенге
билеп,сергиді Практикалық жұмыс. Топтарға есептер  беріледі. Осы есептерді шығару әдістерін ойластыруға
тапсырма береді.
1топ. Жіпке ілінген жүктің айналу периоды 2 с. Егер жүк радиусы 40 см шеңбер бойымен
айналса оның сызықтық жылдамдығы
Жердің жасанды серігінің орбитасының радиусын 2 есе арттырса айналым периоды 4 есе
артады. Осы жағдайдағы жасанды серіктің жылдамдығының өзгерісі
2топ. Диаметрі 16 см, 0,4 м/с жылдамдықпен жүкті көтергендегі барабан білігінің айналу
жиілігі
Шеңбердің радиусын 4 есе азайтып, сызықтық жылдамдығын 2 есе арттырса, онда оның центрге
тартқыш үдеу
3топ. Диаметрі 16 см, 0,4 м/с жылдамдықпен жүкті көтергендегі барабан білігінің айналу
Сабақ бойынша сұрақтар:
қозғалыстан айырмашылығы неде?
жиілігі
Шеңбердің радиусын 4 есе азайтып, сызықтық жылдамдығын 2 есе арттырса, онда оның
центрге тартқыш үдеу
1. Қандай қозғалыс айналмалы деп аталады?
2. Айналмалы   қозғалыстың   қисықсызықты   ілгерілемелі
3. Бұрыштық орын ауыстыру деп нені түсіну керек?
4. Бұрыштық деп қандай жылдамдықты айтады?
5. Бұрыштық үдеу дегеніміз не?
6. Орын   ауыстырудың   бұрыштық   және   сызықтық
7. Жанама, нормаль және толық үдеулердің анықтамаларын
8. Тек жанама немесе тек нормаль үдеулер ғана қатысатын
жылдамдықтары арасындағы байланыс қандай?
беріңдер.
қозғалыстарға мысалдар келтіріңдер.
 сызықтық жиілік пен
ω
 бұрыштық жылдамдықтың қандай өлшем бірліктерін
Шығармашылыққа
тапсырма
Үй тапсырмасы
 Бағалау
Кеі байланыс
білесіңдер

№5,№6.
Кері байланыс:«Екі жұлдыз, бір тілек»
Оқушылар күнделіктеріне
жазады
Бағалау парақшасын
толтырады

intro:
Нүктенің шеңбер бойымен қозғалысы жайлы мағлұмат беру
Табиғаттағы қисық сызықты қозғалыстардың кең тараған түрі –дененің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысын физикалық шамалар арқылы сипаттаймыз
Нүктенің шеңбер бойымен қозғалысы жайлы мағлұмат алады
Нүктенің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысын физикалық шамалар арқылы сипаттай алады және  түсінеді.
1.	Физика ғылымында дененің орын ауыстырғанын қалай білеміз?
2.	Қозғалыстың салыстырмалылығы дегенді қалай түсінесіңдер?

title: Нүктенің шеңбер бойымен қозғалысы


extracted_text:
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия  жайлы мағлұмат беру
§1. Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия   сабақ 1
 Сабақ  барысында  оқушыға  МКТ негізгі қағидаларын, Жылулық  қозғалыс, Броундық  қозғалыс,
диффузия  құбылысын, диффуззия  жылдамдығы туралы  түсіндіру,  практикада қолданылуы  туралы
мағлұмат  беру.
Күтілетін нәтиже Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия жайлы мағлұмат алады
Жылулық қозғалыстың анықтамасын және механикалық қозғалыстан айырмашылығын айыра алады;
 Броундық қозғалыс пен диффузия құбылыстарын кеңірек оқып біледі;. Диффузия  құбылысының
күнделікті  өмірде кездесетінін  түсініп,  біледі.
Сабақтың
кезеңдері
Кіріспе
Жаңа
тақырыптың
таныстырылым
Негізгі  бөлім
Мұғалімнің іс  әрекеті
Оқушының  іс әрекеті
 оқушылармен амандасу;
 сыныпты түгендеу;
 кезекшілік қызметін қадағалау;
 Оқушыларды  топқа  бөлу

1. Жылу  энергиясының  қаттырақ  қыздырылған
денеден азырақ қыздырылған  денеге  өту
процесі.
2.Дененің  температурасын  ............өлшейді
3. Абсолют  термодинамикалық   шкаладағы
температура   бірлігі
4.Цельсий  шкаласындағы  температураның
өлшем  бірлігі



Үй  тапсырмасын  тексеру.
Миға  шабуыл.
Жылу  дегеніміз  не?
Ыстық  дене  суық  денеден  қалай  ерекшеленеді?
Неге  түсті  киім мен  ақшыл  киімдерді  бірге
жууға  болмайды?
Эксперимент  жүргізу. «Сұйықтағы  броундық
қозғалысты  бақылау»
мұғаліммен сәлемдесу;
 жоқ оқушыларды айту
Төрт  топқа бөлінеді
Жылу  алмасу
Термометр
Кельвин
Градус
Температура  өзгерісінің
графигін  салу.
Оқушылар  өз  ойларын
айтады
Дәптерлеріне  тақырыпты
жазады
 Балалар, міне, сендер 7  сыныпта "Физика және астрономия" пәнінен қоршаған орта,
табиғат құбылыстары және олардың заңдылықтары т. б. қызықты әрі жаңа дүниені, оқып
үйрендіңдер.
   Ал,   енді   бұл   оқу   жылы   сіздер   жылу,   электр,   магнит   және   жарық   сияқты   табиғат
құбылыстарын   сипаттайтын   ұғымдар   мен   шамаларды   оқып      үйреніп,   олардың   өзара
байланыстарын және физикалық заңдылықтарын зерделейсіздер.
ә) Жылу құбылыстары
Денелер   үнемі   қозғалып   тұратын   молекулалардан   құралады.   Ал,   әрбір   жеке
молекулалардың қозғалысын – механикалық қозғалыс деп атаймыз.
Механикалық   қозғалыста   жеке   молекуланың   жүрген   жолын   және   қозғалыстың   ортυ
орташа   жылдамдығын   анықтап,   сол   молекуланың   дененің   басқа   молекулаларымен
соқтығысуын да көз алдымызға елестетуге болады.
Барлық молекулалардың тұтас алғандағы қозғалысы бұдан да күрделірек (1см3 суда  3,
34*1028 молекула бар)
Механикалық құбылыстардан кейінгі құбылыстар – жылу құбылыстары.
Олар   денелерді   қыздыру   немесе   суыту,   яғни   олардың   температурасын   өзгертумен
байланысты.   Бұл   процестер   денелердің   кейбір   қасиеттерін   өзгертеді.   Жылулық
процестердің жүруі заттың құрылысымен тығыз байланысты.
Оқыту үшін
бағалау
Қажетті
ресурстар,
қолданылаты
н  құралдар
Формативті
бағалау
смайликтер
арқылы
Топ
басшылары
бағалап
отырады
Топқа  бөлу
парақшалары
.
«Бағдаршам»
арқылы
бағалау Газ, сұйық және қатты тәрізді кез келген дене қарқындылығы температураға байланысты
болатын ретсіз (хаосты) қозғалыстағы сансыз көп молекулалардан тұрады. Кей жағдайда
дененің   молекулалық   құрылысы   ескерілмей   термодинамикалық   әдіс   арқылы
зерттеледі(жылу+күш).
б) Жылулық қозғалыс
Жылулық   құбылыстарын   түсіндіру   үшін   ғалымдар   ұзақ   уақыт   бойы   еңбек   етті   (М.
Ломоносов, Р. Джоуль, Дж. Максвелл, Л. Больцмандар).
Молекулалардың   ретсіз   қозғалысын   жылулық   қозғалыс   деп   атайды.   (Желсіз   тынық
ауадағы түйдектелген шіркей).
в) Броундық қозғалыс
Молекулалардың ретсіз қозғалысының нәтижесі броундық қозғалыс болып табылады.
Суда қалқыған өсімдік спорасының қозғалысын бақылаған ағылшын ботанигі Р. Броунның
құрметіне   осылай   аталған.   Спораның   бөлшектері   ұсақ   болған   сайын   жылдамырақ
қозғалған. Оларды көзге көрінбейтін қандай да бір күштер үнемі қозғап тұрғандай болады.
Ал температура артқан сайын олардың қозғалысы үдей түседі.
Броун осындай құбылысты ашса да, оның не себептен болатынын түсіндіре алмады.
1905  1906 ж. ж. А. Эйнштейн мен М. Смолуховский толық теориясын жасады.
Орта   молекулаларының   жылулық   қозғалысы   мен   олардың   броундық   бөлшекпен
соқтығысуы броундық қозғалыстың себебі болып табылады.
Бөлшектердің өлшемдері мен массасы аз болған сайын оның жылдамдығын өзгерту оңайға
соғады.
Броундық қозғалыс – сұйықта немесе газда қалқып жүрген қандай да бір қатты заттың өте
ұсақ   бөлшектерінің   сұйық   немесе   газ   молекулаларының   соққыларының   әрекетінен
бейберекет қозғалуы.
г) Диффузия
Диффузия ұғымы  зат бөлшектерінің ретсіз қозғалысының келесі бір салдары.
Диффузия      бір   зат   молекулаларының   басқа   бір   зат   молекулаларының   аралығына   ену
құбылысы.
Диффузияның   қарқындылығы   зат   тығыздығы   мен   молекулалардың   ретсіз   қозғалысына
байланысты.
Диффузия   сұйықтарда,   газдарда,   сұйықтарда   және   қатты   денелерде   жүреді.
(видеофрагмент көрсетіліп, тәжірибелер жасалады).
Диффузия құбылысынан мынадай қорытынды туады: денелерді құрайтын бөлшектер бір
бірінен белгілі бір қашықтықта орналасады және үздіксіз қозғалыста болады. Сөйтіп, дене
көлемінің үлкен бөлігін бос кеңістік алып тұрады.
Топтық жұмыс .
 І топ
Броундыққозғалыстуралытәжірибекөрсетеді
ІІ топ
Диффузия құбылысынатәжірибекөрсетеді

Әр топ бүгінгітақырыпбойыншажаңамағлұматіздейді (ұялы  телефон,
ғаламторпайдалану)
Қорытынды
Өзара
жұмыстарын
бағалайды.
Жеке  тапсырма :
 3,4,5  суретті пайдаланып, сұйықтағы, газдағы  және  қатты
денедегі  диффузияны бақылауға арналған тәжірибені сипаттаңдар..

Эксперименттік тапсырма. Сұйықтағы броундық қозғалысты бақылау.
1. Микроскопты жұмысқа дайындаңдар.
2. Шыныны үстелшеге орналастырыңдар.
3. Шыныға су тамызыңдар.
4. Осы су тамшысына аз мөлшерде графит ұнтағын себіңдер. Шыныдағы
араласқан қоспаның бетін арнаулы әйнекпен жабыңдар.
5.   Микроскоп   тубусын   дайындалған   шыныға   бұрып,   жүріп   жатқан
процестің анық кескінін алыңдар.
Жеке  әр
оқушы
ойын
жазбаша
жауап
жазады 6.  Броундық  қозғалысты  бақылау  нәтижесі  бойынша  қалықтаған  графит
бөлшегінің   әрбір   30   секундтағы   қозғалысының   орнын   белгілей   отырып,
сызба нұсқасын салыңдар.
7. Графит бөлшектерімен не болатынын сипаттап айтып беріңдер.
Сабақтан кейінгі
кері  байланыс
 Оқушылардың білімін бағалау
Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрағың  бар  ма?  Тағы  не
білгің  келеді?)
Үйге  тапсырма  береді.  № 1 үйде  орындалатын  эксперименттік
тапсырма «Диффузия  жылдамдығын  анықтау»
Мынадай  эксперимент  жүргізіңдер. Екі  табақшаға  бірдей  мөлшерде
су  құйыңдар,  біріне – cуық  су, екіншісіне   ыстық  су. Калий
перманганаты  түйіршіктерінің  бірдей  мөлшерін  су  құйылған
табақшалардың  ортасына  бір  мезгілде  себіңдер. Судың  қандай
жылдамдықта  және  қалай  боялатынын  баңылаңдар. Пікірлерің  мен
қорытындыларыңды  жазыңдар. Өлшеу  нәтижелерін  кестеге  енгізіңдер
және  қажетті  есептеулерді  жүргізіңдер.
Қорытынды
● Дененің бір молекуласы туралы не білесіз?
● Молекулалардың   ретсіз   қозғалысын   неліктен   жылулық   қозғалыс   деп
атайды?
● Жылу құбылысына мысалдар келтіру
● Броундық қозғалыстың себебі неде?
● Диффузия құбылысы нені білдіреді?
● Диффузия құбылысына мысалдар келтіру
Сабақ
критерийле
рі арқылы
топ
басшылары
бағалайды.
Сабақты
меңгеруін
кері
байланыс
парақшасын
а  жазады.
Бағалау
парақшасы
Кері
байланыс
парақшасы
Ударцев В.М,
Ударцева С.В
Жұмыс
дәптер
«Физика
және
астрономия»
Үйге тапсырма
1. § 1 оқып, түсінік айту
2. Дифузияға мысал ойлап, түсіндіру
Жасаған жұмыстарын 2 жұлдыз, 1 ұсыныспен бағалау.
ҮІ.  Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрақ.) (3 минут)
Бағалау
Жылулыққозғалыстуралыойтүйіндеу
Оқушыла
р
рефлекси
я  жазады
Оқушылар
тұжырымж
асайды

intro:
Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия  жайлы мағлұмат беру
 Сабақ  барысында  оқушыға  МКТ негізгі қағидаларын, Жылулық  қозғалыс, Броундық  қозғалыс, диффузия  құбылысын, диффуззия  жылдамдығы туралы  түсіндіру,  практикада қолданылуы  туралы  мағлұмат  беру.
Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия жайлы мағлұмат алады
Жылулық қозғалыстың анықтамасын және механикалық қозғалыстан айырмашылығын айыра алады;
 Броундық қозғалыс пен диффузия құбылыстарын кеңірек оқып біледі;. Диффузия  құбылысының   күнделікті  өмірде кездесетінін  түсініп,  біледі.


description:
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия  жайлы мағлұмат беру
§1. Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия   сабақ 1
 Сабақ  барысында  оқушыға  МКТ негізгі қағидаларын, Жылулық  қозғалыс, Броундық  қозғалыс,
диффузия  құбылысын, диффуззия  жылдамдығы туралы  түсіндіру,  практикада қолданылуы  туралы
мағлұмат  беру.
Күтілетін нәтиже Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия жайлы мағлұмат алады
Жылулық қозғалыстың анықтамасын және механикалық қозғалыстан айырмашылығын айыра алады;
 Броундық қозғалыс пен диффузия құбылыстарын кеңірек оқып біледі;. Диффузия  құбылысының
күнделікті  өмірде кездесетінін  түсініп,  біледі.
Сабақтың
кезеңдері
Кіріспе
Жаңа
тақырыптың
таныстырылым
Негізгі  бөлім
Мұғалімнің іс  әрекеті
Оқушының  іс әрекеті
 оқушылармен амандасу;
 сыныпты түгендеу;
 кезекшілік қызметін қадағалау;
 Оқушыларды  топқа  бөлу

1. Жылу  энергиясының  қаттырақ  қыздырылған
денеден азырақ қыздырылған  денеге  өту
процесі.
2.Дененің  температурасын  ............өлшейді
3. Абсолют  термодинамикалық   шкаладағы
температура   бірлігі
4.Цельсий  шкаласындағы  температураның
өлшем  бірлігі



Үй  тапсырмасын  тексеру.
Миға  шабуыл.
Жылу  дегеніміз  не?
Ыстық  дене  суық  денеден  қалай  ерекшеленеді?
Неге  түсті  киім мен  ақшыл  киімдерді  бірге
жууға  болмайды?
Эксперимент  жүргізу. «Сұйықтағы  броундық
қозғалысты  бақылау»
мұғаліммен сәлемдесу;
 жоқ оқушыларды айту
Төрт  топқа бөлінеді
Жылу  алмасу
Термометр
Кельвин
Градус
Температура  өзгерісінің
графигін  салу.
Оқушылар  өз  ойларын
айтады
Дәптерлеріне  тақырыпты
жазады
 Балалар, міне, сендер 7  сыныпта "Физика және астрономия" пәнінен қоршаған орта,
табиғат құбылыстары және олардың заңдылықтары т. б. қызықты әрі жаңа дүниені, оқып
үйрендіңдер.
   Ал,   енді   бұл   оқу   жылы   сіздер   жылу,   электр,   магнит   және   жарық   сияқты   табиғат
құбылыстарын   сипаттайтын   ұғымдар   мен   шамаларды   оқып      үйреніп,   олардың   өзара
байланыстарын және физикалық заңдылықтарын зерделейсіздер.
ә) Жылу құбылыстары
Денелер   үнемі   қозғалып   тұратын   молекулалардан   құралады.   Ал,   әрбір   жеке
молекулалардың қозғалысын – механикалық қозғалыс деп атаймыз.
Механикалық   қозғалыста   жеке   молекуланың   жүрген   жолын   және   қозғалыстың   ортυ
орташа   жылдамдығын   анықтап,   сол   молекуланың   дененің   басқа   молекулаларымен
соқтығысуын да көз алдымызға елестетуге болады.
Барлық молекулалардың тұтас алғандағы қозғалысы бұдан да күрделірек (1см3 суда  3,
34*1028 молекула бар)
Механикалық құбылыстардан кейінгі құбылыстар – жылу құбылыстары.
Олар   денелерді   қыздыру   немесе   суыту,   яғни   олардың   температурасын   өзгертумен
байланысты.   Бұл   процестер   денелердің   кейбір   қасиеттерін   өзгертеді.   Жылулық
процестердің жүруі заттың құрылысымен тығыз байланысты.
Оқыту үшін
бағалау
Қажетті
ресурстар,
қолданылаты
н  құралдар
Формативті
бағалау
смайликтер
арқылы
Топ
басшылары
бағалап
отырады
Топқа  бөлу
парақшалары
.
«Бағдаршам»
арқылы
бағалау

description:
Газ, сұйық және қатты тәрізді кез келген дене қарқындылығы температураға байланысты
болатын ретсіз (хаосты) қозғалыстағы сансыз көп молекулалардан тұрады. Кей жағдайда
дененің   молекулалық   құрылысы   ескерілмей   термодинамикалық   әдіс   арқылы
зерттеледі(жылу+күш).
б) Жылулық қозғалыс
Жылулық   құбылыстарын   түсіндіру   үшін   ғалымдар   ұзақ   уақыт   бойы   еңбек   етті   (М.
Ломоносов, Р. Джоуль, Дж. Максвелл, Л. Больцмандар).
Молекулалардың   ретсіз   қозғалысын   жылулық   қозғалыс   деп   атайды.   (Желсіз   тынық
ауадағы түйдектелген шіркей).
в) Броундық қозғалыс
Молекулалардың ретсіз қозғалысының нәтижесі броундық қозғалыс болып табылады.
Суда қалқыған өсімдік спорасының қозғалысын бақылаған ағылшын ботанигі Р. Броунның
құрметіне   осылай   аталған.   Спораның   бөлшектері   ұсақ   болған   сайын   жылдамырақ
қозғалған. Оларды көзге көрінбейтін қандай да бір күштер үнемі қозғап тұрғандай болады.
Ал температура артқан сайын олардың қозғалысы үдей түседі.
Броун осындай құбылысты ашса да, оның не себептен болатынын түсіндіре алмады.
1905  1906 ж. ж. А. Эйнштейн мен М. Смолуховский толық теориясын жасады.
Орта   молекулаларының   жылулық   қозғалысы   мен   олардың   броундық   бөлшекпен
соқтығысуы броундық қозғалыстың себебі болып табылады.
Бөлшектердің өлшемдері мен массасы аз болған сайын оның жылдамдығын өзгерту оңайға
соғады.
Броундық қозғалыс – сұйықта немесе газда қалқып жүрген қандай да бір қатты заттың өте
ұсақ   бөлшектерінің   сұйық   немесе   газ   молекулаларының   соққыларының   әрекетінен
бейберекет қозғалуы.
г) Диффузия
Диффузия ұғымы  зат бөлшектерінің ретсіз қозғалысының келесі бір салдары.
Диффузия      бір   зат   молекулаларының   басқа   бір   зат   молекулаларының   аралығына   ену
құбылысы.
Диффузияның   қарқындылығы   зат   тығыздығы   мен   молекулалардың   ретсіз   қозғалысына
байланысты.
Диффузия   сұйықтарда,   газдарда,   сұйықтарда   және   қатты   денелерде   жүреді.
(видеофрагмент көрсетіліп, тәжірибелер жасалады).
Диффузия құбылысынан мынадай қорытынды туады: денелерді құрайтын бөлшектер бір
бірінен белгілі бір қашықтықта орналасады және үздіксіз қозғалыста болады. Сөйтіп, дене
көлемінің үлкен бөлігін бос кеңістік алып тұрады.
Топтық жұмыс .
 І топ
Броундыққозғалыстуралытәжірибекөрсетеді
ІІ топ
Диффузия құбылысынатәжірибекөрсетеді

Әр топ бүгінгітақырыпбойыншажаңамағлұматіздейді (ұялы  телефон,
ғаламторпайдалану)
Қорытынды
Өзара
жұмыстарын
бағалайды.
Жеке  тапсырма :
 3,4,5  суретті пайдаланып, сұйықтағы, газдағы  және  қатты
денедегі  диффузияны бақылауға арналған тәжірибені сипаттаңдар..

Эксперименттік тапсырма. Сұйықтағы броундық қозғалысты бақылау.
1. Микроскопты жұмысқа дайындаңдар.
2. Шыныны үстелшеге орналастырыңдар.
3. Шыныға су тамызыңдар.
4. Осы су тамшысына аз мөлшерде графит ұнтағын себіңдер. Шыныдағы
араласқан қоспаның бетін арнаулы әйнекпен жабыңдар.
5.   Микроскоп   тубусын   дайындалған   шыныға   бұрып,   жүріп   жатқан
процестің анық кескінін алыңдар.
Жеке  әр
оқушы
ойын
жазбаша
жауап
жазады

description:
6.  Броундық  қозғалысты  бақылау  нәтижесі  бойынша  қалықтаған  графит
бөлшегінің   әрбір   30   секундтағы   қозғалысының   орнын   белгілей   отырып,
сызба нұсқасын салыңдар.
7. Графит бөлшектерімен не болатынын сипаттап айтып беріңдер.
Сабақтан кейінгі
кері  байланыс
 Оқушылардың білімін бағалау
Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрағың  бар  ма?  Тағы  не
білгің  келеді?)
Үйге  тапсырма  береді.  № 1 үйде  орындалатын  эксперименттік
тапсырма «Диффузия  жылдамдығын  анықтау»
Мынадай  эксперимент  жүргізіңдер. Екі  табақшаға  бірдей  мөлшерде
су  құйыңдар,  біріне – cуық  су, екіншісіне   ыстық  су. Калий
перманганаты  түйіршіктерінің  бірдей  мөлшерін  су  құйылған
табақшалардың  ортасына  бір  мезгілде  себіңдер. Судың  қандай
жылдамдықта  және  қалай  боялатынын  баңылаңдар. Пікірлерің  мен
қорытындыларыңды  жазыңдар. Өлшеу  нәтижелерін  кестеге  енгізіңдер
және  қажетті  есептеулерді  жүргізіңдер.
Қорытынды
● Дененің бір молекуласы туралы не білесіз?
● Молекулалардың   ретсіз   қозғалысын   неліктен   жылулық   қозғалыс   деп
атайды?
● Жылу құбылысына мысалдар келтіру
● Броундық қозғалыстың себебі неде?
● Диффузия құбылысы нені білдіреді?
● Диффузия құбылысына мысалдар келтіру
Сабақ
критерийле
рі арқылы
топ
басшылары
бағалайды.
Сабақты
меңгеруін
кері
байланыс
парақшасын
а  жазады.
Бағалау
парақшасы
Кері
байланыс
парақшасы
Ударцев В.М,
Ударцева С.В
Жұмыс
дәптер
«Физика
және
астрономия»
Үйге тапсырма
1. § 1 оқып, түсінік айту
2. Дифузияға мысал ойлап, түсіндіру
Жасаған жұмыстарын 2 жұлдыз, 1 ұсыныспен бағалау.
ҮІ.  Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрақ.) (3 минут)
Бағалау
Жылулыққозғалыстуралыойтүйіндеу
Оқушыла
р
рефлекси
я  жазады
Оқушылар
тұжырымж
асайды


extracted_text:
Сабақ   43
§4647. Электролиттердегі электр тогы. Электролиз. Электролиз заңы
Электролиттердегі электр тогы. Электролиз. Электролиз заңы жайлы   мағлұмат беру
Электролиттердегі электр тогының физикалық    табиғатын  түсіндіру:  Электрондық  теория
тұрғысында  Фарадейдің  1ші  және  2ші заңын  қорытып  шығару. Фарадей  заңын  қолданып  есептер
шығара  білу.
Электролиттердегі электр тогы. Электролиз. Электролиз заңы жайлы мағлұмат алады
Электролиттердегі электр тогы. Электролиз. Электролиз заңын  күнделікті өмірде және  өндірістерде,
есептер шығаруда   қолдана  білуге  үйренеді
Мұғалімнің әрекеті
Оқушының
әрекеті
Сол суреттерге
байланысты төрт
топқа бөлініп
отырады
Оқушылар бір
біріне жақсы
тілек тілеп,
сыныпта жақсы
ахуал
қалыптастырады.
Оқушылар
бағалау
нұсқаларымен
танысады
Оқушылар
тексереді,дұрысы
н белгілейді
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Күтілетін
нәтиже
Топқа бөлу
Парталарда суреттер тұрады, оқушылар мұғалімнің үстелінде жатқан суреттерді
таңдап, сол сурет орналасқан партаға отырады. Сөйтіп 4 топ құрамыз.
Ынтымақтасты
қ атмосферасы
Күн жарығын алақанға саламын.
Жүрегіме басып ұстай қаламын.
Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді,
Болып кетер сонда дереу жанжағым.
Бағалау
парақшасымен
таныстыру
Үй
тапсырмасын
пысықтау
Әр топқа бағалау парағын таратамыз. Онда жалпы бағалау жүйесі мен ұпай
көрсеткіштері көрсетілген.
 Қайталау (сұрақтар)
1.Жартылай  өткізгіштерде  зарядты  тасымалдаушылар.
А)  Теріс   иондар
В)  Кемтіктер
С)  Электрондар
Д)  Электрондар  мен  кемтіктер
Е)  Оң  иондар
2.Транзистордың  қанша  pn ауысуы  бар?
А) Бір
В) Үш
С)  Төрт
Д) Бес
Е)  Екі
3. Жартылай өткізгіштердің температурасы  артқанда  кедергісі .
А) Артады.
В)  2 есе  артады
С)  Кемиді.
Д)  Өзгермейді
Е)  өзгереді.
4. Транзисторлар қандай мақсатта  пайдаланылады? А) Айнымалы  токты  тұрақты  токқа  түзету  үшін .
В) Тұрақты  токты   айнымалы  токқа  айналдыру  үшін.
С)  Кез –келген  электрлік  тербелісті  күшейту  үшін.
Д) Тізбекті  токты  тұрақты  етіп ұстап  тұру  үшін.
Е)  Жартылай  өткізгіштің  электрондық  немесе  кемтіктік  өткізгіштігін
қамтамасыз  ету.
5. Жартылай өткізгішті диодтар  қандай  мақсатта  пайдаланылады?
А)  Тізбектегі  ток  шамасын   күшейту  үшін .
В)  Тізбектегі  кернеуді  күшейту  үшін.
С)  Кез –келген  электрлік  тербелісті  күшейту  үшін.
Д)  Айнымалы  токты  тұрақты  токқа  түзету  үшін.
Е)  Тұрақты  кернеуді  айнымалы  кернеуге  айналдыру  үшін

Жаңа сабақ
 Металдардың элетрондық өткізгіштігі
Металдағы токты еркiн электрондар туғызады. Олардың концентрациясы үлкен болады және металл атомдарының
концентрациясымен бiр реттi болады.
Металдар электр өткiзгiштiгiнiң классикалық электрондық теориясының негiзiнде келесi ұйғарымдар жатады:
1) металдағы еркiн электрондар өздерiн идеал газ молекулары төрiздi ұстайды; “электрондық газ" идеал газ заңдарына
бағынады;
2) ретсiз қозғалыс кезiнде еркiн электрондар өзара соқтығыспайды ( идеал газ молекулалары төрiздi), олар кристалдық
торлардың иондарымен соқтығысады;
3) электрондар иондармен соқтығысқанда өздерiнiң кинетикалық энергиясын толығымен бередi.
Металдағы электрондардың реттелген қозғалысының орташа жылдамдығы
өрiсiнiң кернеулiгiне пропорционал болады:
 өткiзгiштiң берiлген нүктесiндегi элекр
 (7.1)
мұндағы е электрон заряды, m оның массасы,
еркiн жолының орташа уақыты).
Кедергiнiң температураға тәуелдiлiгi. Асқын өткiзгiштiк
  тектелес екi соқтығудың арасындағы орташа уақыт (электронның
7.1сурет
Температураның өзгеруiне қарай өткiзгiш кедергiсi өзгередi. Егер T0= 273oK (0oC)да өткiзгiш кедергiсi R0ге тең,
ал T температурада Rға тең болса, онда кедергiнiң салыстырмалы өзгеруi, тәжiрибиенiң көрсетуi бойынша,
ΔT температураның өзгеруiне тура пропорционал:
 (7.7)
мұндағы α  кедергiнiң температуралық коэффициентi, ол сан жағынын өткiзгiштi 1oК қыздырғандағы кедергiнiң
салыстырмалы өзгерiсiне тең. (7.2)i келесi түрде жазайық:
R = R0(1+αδT). (7.8)
Бұл тәуелдiлiк 7.1 суретте көрсетiлген.
1911 жылы КамерлингОннес сынапты бiртiндеп мұздатқанда, оның кедергiсi әуелi сызықты заңдылықпен азайып, ал
температура 4,15 Кге жеткенде кенет 0ге дейiн төмендейтiнiң ашты. Бұл құбылыс асқын өтгiзгiштiк деп аталады. 0ге
тең емес температурада асқын өткiзгiштiк күйге ауыса алатын материалды асқын өткiзгiштер дейдi.
Асқын өткiзгiштен ток өткенде энергия шығыны болмайды, өткенi асқын өткiзгiштiк күйдегi сақинада бiр қоздырылған
электр тогы барынша ұзақ уақыт өзгермейдi.
7.2сурет
Асқын өткiзгiштер пратикада кеңiнен қолданылады, олар электромагниттерде пайдаланылады. Электромагнитттерде
пайда болған магнит өрiсi ұзақ уақыт аралығында болады, өткенi асқын өткiзгiштi орамаларда жылу бөлiну болмайды.
Бiрақ асқын өткiзгiштертердiң көмегiмен үлкен магнит өрiсiн құруға болмайтын айта кету керек. Өткенi үлкен магнит
өрiсiнде асқын өткiзгiштiк күйi бұзылады. Өткiзгiштен ток өткенде, оның iшiнде және айналасында магнит өрiсi пайда
болады. Асқын өткiзгiштен едәуiр ток өткенде, оның асқын өткiзгiштiгi жойылады. Асқын өткiзгiштен едәуiр ток өткенде
үлкен магнит өрiсi пайда болады да, асқын өткiзгiштiк жойылады. Сондықтан, әрбiр өткiзгiштiң асқын өткiзгiштiк күйi
үшiн оның осы күйiн бiлдiретiн ток күшiнiң кризистiк мәнi болады.
Асқын өткiзгiш магниттер магнитогидродинамикалық генераторларда, элементар бөлшектердi үдеткiш құрылығыларда
пайдалынады. Асқын өткiзгiштi электiрлiк берiлiс жолдарын құрылуы зерттелiп жатыр.
Жоғарғы температурадағы асқын өткiзгiштiң ашылуы бүкiл электротехника, радиотехника және ЭВМ – дi
конструкциялауда жаңа техникалық төнкерiске жеткiзу мүмкiн.
. Иондық тордың еріткіш молекулаларының әсерінен ыдырауын электролиттік диссоциация деп атайды. Еріткіштің әсерінен
иондарға ыдырайтын заттар электролиттер деп аталады.
Нағыз электролиттерге тұздар, қышқылдар, сілтілер мен көптеген органикалық қосылыстар жатады.
   Электролиттер ерітінділеріндегі ток – иондардың реттелген қозғалысы.
Ерітінділер
немесе
электродтарда   заттардың   бөліну
кезінде
электр   мөлшеріне   пропорционал.
Электролиз

электролиттер   балқымасы   арқылы   электр   тогы   өткенде
құбылысын электролиз деп атайды.
электродта   бөлінетін   зат   массасы   электролит   арқылы   өтетін
Бұл заң ФАРАДЕЙ заңы деп аталады.
m=kq=kIt
m – бөлінген зат массасы, кг
q
–электролит   арқылы
k   электрохимиялық эквивалент, кг/Кл
Сергіту сәті
«Қара жорға» биі
өтетін заряд, Кл
Ой толғаныс
Әр оқушы өзіне жүктелген рөлдің міндеттерін атқарады.
Топ пікірлерін тыңдау.
 Топтық    жұмыс (суретпен жұмыс) (5 минут)
Оқушылар әуенге
билеп,сергиді Электролиз    дегеніміз не?
Электролиздағы  электр тогына    мысал келтір?
Электр тогын  электролиттерде не үшін қолданамыз  ?
Пласмасса  пен электролиттегі электр тогын   салыстыр?
Электролиттегі  электр тогын білудің маңызы қаншалықты?
t=10 мин аралығында гальваникалық ыдыстан массасы m=0,67г күміс бөлініп шықты. Ыдысқа
тізбектей жалғанған амперметр І=0,9 А токты көрсетеді. Амперметрдің көрсетуі дұрыспа?
Электролиттердегі электр тогын тасымалдаушылар  ...
Электролиттер дегеніміз  ...
Электролиз  ..
Фарадейдің І заңы: ...
Фарадейдің ІІ заңы: ...
 Сөзжұмбақ
№4
Кері байланыс:«Екі жұлдыз, бір тілек»
Шығармашылыққа
тапсырма
Үй тапсырмасы
 Бағалау
Кеі байланыс
Оқушылар
күнделіктеріне
жазады
Бағалау
парақшасын
толтырады

intro:
Электролиттердегі электр тогы. Электролиз. Электролиз заңы жайлы   мағлұмат беру
Электролиттердегі электр тогының физикалық    табиғатын  түсіндіру:  Электрондық  теория тұрғысында  Фарадейдің  1-ші  және  2-ші заңын  қорытып  шығару. Фарадей  заңын  қолданып  есептер  шығара  білу.
Электролиттердегі электр тогы. Электролиз. Электролиз заңы жайлы мағлұмат алады
Электролиттердегі электр тогы. Электролиз. Электролиз заңын  күнделікті өмірде және  өндірістерде, есептер шығаруда   қолдана  білуге  үйренеді


extracted_text:
Физика
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Кабинет:
 Сабақ 2
   Уақыты:
§2,3.Векторлар және векторларға амалдар қолдану. Вектордың координаталар
осьтеріндегі проекциялары. Проекцияларға амаладар қолдану
Векторлар және векторларға амалдар қолдану. Вектордың координаталар
осьтеріндегі проекциялары. Проекцияларға амаладар қолдану жайлы мағлұмат беру
Векторлар және векторларға амалдар қолдану. Вектордың координаталар
осьтеріндегі проекциялары. Проекцияларға амаладар қолдана білуге үйрету
Векторлар және векторларға амалдар қолдану. Вектордың координаталар
осьтеріндегі проекциялары. Проекцияларға амаладар қолдану жайлы мағлұмат
алады
Векторлар және векторларға амалдар қолдану. Вектордың координаталар
осьтеріндегі проекциялары. Проекцияларға амаладар қолдана білуге үйренеді
Мұғалімнің әрекеті
Оқушының әрекеті
Қолдарына алған қиындыларды
құрастырып,сол бойынша топқа
бөлінеді. Суреттерді тақтаға
іледі.
Оқушылар бірбіріне жақсы
тілек тілеп, сыныпта жақсы
ахуал қалыптастырады.
Оқушылар ауызша орындайды
Бағалау парақшасымен таныстыру
Топқа бөлу
Оқушыларға кесілген суреттер  үлестіріледі.
Ынтымақтастық
атмосферасы
Үй тапсырмасын
пысықтау
Балалар, бір – біріңе қарап  жымиыңдар,
жайланып отырып, көздеріңді жұмыңдар. Менің
айтқанымды іштеріңнен қайталаңдар.
Мен бақытты баламын,
Жан  дүниемде күн нұрлы
Жылуым мол бойымда.
Қызығушылықты ояту: Үй тапсырмасын
сұрау (4  минут)
1. Табиғатта абсолют тыныштықта тұратын дене
бола ма?
2.   Тыныштықтың   салыстырмалы   болатынын
қандай мысалдармен түсіндіруге болады?
3.   Ғылымда   материя   деп   нені   айтады?   Оның
негізгі қасиеті қандай?
4.   Материяның   қасиеттерін   сипаттайтын   заңдар
қалай тағайындалады?
 Талқылау үшін сұрақтар беріледі (3 минут)
1. Вектор дегенді қалай түсінесіңдер?
2. Векторларға қандай амалдар қолдану
тиімді деп ойлайсыздар?
Пікірталас сұрақтарымен жұмыс
Ассоциация құру Оқушыларға пікірталас кезеңін өткізу, автордың
өлнеңдегі сипаттамасы бойынша   сипаттау
Жаңа сабақ
Өзінің сандық мәнімен қоса кеңістіктегі бағытымен де сипатталатын шамалар
векторлық шамалар деп аталады.
Кеңістікте   белгілі   бір   бағыты   болмайтын,   тек   сандық   мәнімен   ғана
сипатталатын шамалар скалярлық шамалар деп аталады.
 Векторларды қосу.                         Бірнеше векторларды қосу.

Векторларды азайту.
        Бір түзудің бойында жатқан немесе бірбіріне параллель векторлар бір жаққа қарай
не қарама
қарсы бағытталуы мүмкін.

Векторлар проекциясы. Егер вектордың бас нүктесінің проекциясынан оның ұшының проекциясына қарай ось
бағытымен   жүретін   болсақ,   онда   проекция   оң   деп,   ал   қарамақарсы   бағытта   жүрсек,
проекция теріс деп есептеледі.
Векторлардың қосындысы мен айырымының проекциялары.
Векторлар   қосындысының   бір   осьтегі   проекциясы   қосылатын   векторлардың   сол
осьтегі проекцияларының алгебралық қосындысына тең.\
Векторлар   қосындысының   не   айырымының   проекциясын   табу   үшін   қорытқы
векторды тауып, оның проекциясын анықтаудың қажеті жоқ, веторлардың проекцияларын,
таңбаларын ескере отырып, қосса болғаны.
Дененің координаталары және орын ауыстыру векторының проекциялары.

 1
xs


2

ys
x
0
y
0
х
y

х
0

y
0
s
s
x
y

x

y
Ой толғаныс
орын ауыстыру векторының х не у осіндегі проекциясы сәйкес координатаның
s
өзгерісіне тең.
Кім жылдам ойыны арқылы жаңа тақырыпты жинақттау
Әр оқушы өзіне жүктелген рөлдің міндеттерін атқарады.
Топ пікірлерін тыңдау.
 Жұптық жұмыс  «Пилот  Штурман» (5 минут)
(Штурман – басқарушы, пилот – орындаушы)
Берілген суретті түсіндіру, яғни  штурман айтып отырады, пилот қағаз бетіне түсіріп
отырады.
1)                                                                 2)                                          3) Вектор дегеніміз не?
Векторға қандай амалдар қолданамыз?
 Векторлар мен координата өсіндегі проекцияларын салыстыр?
Суретті қысқаша түсіндір?
Күнделікті есептеулерде векторлық
естпен жұмыс:
Тест №1
1. Өзінің сандық мәнімен қоса кеңістіктегі бағытымен де сипатталатын
шамалар...
А) векторлық шама Б) скалярлық шама С) физикалық шама Д) орын ауыстыру Е)
жылдамдық
2. Қозғалысын 1 м/с2 үдеумен бастаған автомобильдің 5 с және 10с өткеннен
кейінгі орын ауыстыруы қандай болатынын анықтаңдар.
*А) 12, 5м, 50м Б) 1, 25м, 0, 5м С) 125м, 5, 0м Д) 1, 25м, 500м Е) 1, 25м, 0, 05м
3. Ортаның кедергісі болмаған кездегі денелердің түсуі
А) үдеу *Б) еркін түсу үдеуі С) уақыт Д) арақашықтық Е) биіктік
4. Ауасыз кеңістікте барлық денелер бірдей уақытта түседі деп ұйғарым
шығарған итальяндық ғалым.
А) Ньютон Б) Архимед *С) Галилей Д) Кеплер Е) Циалковский
5. Биіктігі 6, 0м ағаштан алма үзіліп түсті. Ол қанша уақытта жерге түседі?
(Ауаның кедергісі ескерілмейді.)
*А) 1, 2с Б) 12с С) 120с Д) 0, 12с Е) 11, 2с
6. 200 м/с жылдамдықпен вертикаль жоғары атылған ракета жоғары қарай
10м/с2 теңкемімелі үдеумен қозғалады. Оның ең жоғары көтерілу биіктігін анықтаңдар.
А) 3км Б) 4км *С) 2км Д) 5км Е) 6км
7. Дене 40 м/с жылдамдықпен вертикаль жоғары лақтырылды. Дененің 2с ж»не 5с
өткеннен кейінгі жылдамдығы қандай болады? Дене қанша жол жүреді және оның
5с уақыт аралығындағы орын ауыстыруы неге тең?
*А) 20, 4м/с; 9м/с; 60, 4м; 85, 7м; 77, 4м. Б) 204м/с; 0, 9м/с; 6, 04м; 8, 57м; 7, 74м
С) 2, 04м/с; 9м/с; 60, 4м; 8, 57м; 7, 74м Д) 204м/с; 90м/с; 6, 04м; 8, 57м; 7, 74м;
Е) 2, 04м/с; 9м/с; 604м; 857м; 774м
8. Қисықсызықты қозғалыс деп...
*А) дененің қисық траектория бойымен қозғалысы Б) ортаның кедергісі болмаған
кездегі денелердің қозғалысы С) Жылдамдықтың өзгеру шапшаңдығы Д)
Жылдамдығы кез келген бірдей уақыт аралықтарында бірдей шамаға өзгеріп
отыратын қозғалысы Е) Дөңгелек орбита бойымен қозғалыс
9. Периодтқа кері шама...
А) уақыт Б) айналым саны *С) жиілік Д) бұрыщтық жылдамдық Е) радиус
10. Сағат тілінің айналуының бұрыштық жылдамдығы үлкен бе, әлде Жердің
айналуының бұрыштық жылдамдығы үлкен бе?
*А) сағат тілінің бұрыштық жылдамдығы 2 есе үлкен Б) Жердің бұрыштық
жылдамдығы 2 есе үлкен С) Жылдамдықтары тең Д) Сағат тілінің бұрыштық
жылдамдығы 2 есе кіші Е) Жердің бұрыштық жылдамдығы 4 есе кіші
Сабақты бекіту
Бүгінгі сабақта біз не істедік?
Үй тапсырмасы
№ .
 Бағалау
Кері байланыс
Бүгінгі сабақ ұнады ма?
Өз көңіл күйлерін стикерге жазу.
Саған қайсы тапсырма қиын
болды?
Оқушылар күнделіктеріне
жазады
Бағалау парақшасын толтырады


extracted_text:
Сабақ 47
§6.2 Будың қасиеттері. Қайнау. Заттың кризистік күйі.
Сабақ жоспары
Будың қасиеттері. Қайнау. Заттың кризистік күйі жайлы мағлұмат беру
Будың қасиеттері. Қайнау. Заттың кризистік күйінің формулаларын есептер шығаруда   және техникада
қолдана білуге үйрету
Будың қасиеттері. Қайнау. Заттың кризистік күйі жайлы мағлұмат алады
Будың қасиеттері. Қайнау. Заттың кризистік күйінің формулаларын есептер шығаруда  және техникада
қолдана білуге үйренеді
. Ауа атмосферасының маңызын түсінеді
Бірлесіп жұмыс жасайды
Су бетіндегі бу концентрациясына байланысты  будың айырмашылығын түсіну
Ауа атмосферадағы  процестерді ұғынады
Топтық жұмыс «Ойлан , Бірік,Бөліс»
Жұптық жұмыс «Пилотштурман»
Жеке жұмыс  «кеңейтілген тапсырма»
Сабақтың аты
Сілтеме
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Негізгі идеялар
Тапсырмалар
Сабақтың
жабдықтары
І.Ұйымдастыру
кезеңі:
Бақылау парақшалары , слайдтар, оқулық,5кесте
Сабақ бойынша мұғалімнің  жазбалары
Мұғалім ісәрекеті
Оқушыны түгелдеу , жағымды ахуал туғызу
Топтарға бөлу (Сұйықтар, газдар, қатты денелер   ,құбылыстар.)
Ткестесі бойынша  бу мен конденсация құбылысын салыстыра
отырып жазады
Суреттерді слайд арқылы  көрсетеді Жұқа, қалың сұрақтар
II.Үй тапсырмасын
сұрау.
Оқушыларға тақырыпты бөліп беру Топқа  бағалау  парақшаларын
таратады
Үй тапсырмасын сұрау (5  минут)
1. Булану  және кебу құбылысы жайында не білеміз?
2. Конденсация құбылысы жайлы не білеміз?
 Талқылау үшін сұрақтар беріледі (4 минут)
1. Бу қасиеттері жайлы не біземіз?
2. Бу түрлері жайында не білеміз?
Оқушы ісәрекеті
Оқушылар
4 топ бөлінеді
(Сұйықсу ,спирт, мұнай,
эфир.Газдар:оттек, сутек, неон,
азот ,инертті .Қатты дене:мұз,
қар .
қырау,тұз.Құбылыс:булану,
түман,қайнау ,қатаю.
Оқушылар  кезекпен жауап
береді
топты  бағдаршам арқылы
бағалайды
Суреттер бойынша  екі суреттің
айырмасын табады
топтар  мадақтау сэндвичі
бойынша
бірінбірі бағалайды Критерилерді белгілейді
1тақырыптың ашылуы
2баяндамашының ойын жеткізуі
Жұппен жұмыс береді парақшаларға тапсырма жазылған
Жеке жұмыс
Ьірін –бірі бағалау
Оқушы   өзін   өзі   бағалайды
тақтадағы   жауаппен   қатесін
түзейді
Тұсау кесер
IIIЖаңа сабақ

IV.Білімді жинақтау
және жүйелеу
V.Сабақты бекіту
  Қосымша ресурс
Өзінің сұйығымен динамикалық тепе-теңдікте болатын бу кеңістікті қанықтыратын немесе қаныққан
бу деп аталады.
 Булану конденсациядан артқы болса, онда сұйықтың бетіндегі бу және сұйық жоқ кездегі бу
қанықпаған деп аталады.
Меншікті булану жылуы неғұрлым аз болса, сұйық соғұрлым тезірек кебеді және оның
кеңістікті қанықтыратын буының қысымы және концентрациясы жоғары болады.
Тығыздықтың   шамасы   аз   болса,   онда   қанықпаған   бу   Бойль-Мариотт   заңына   бағынады.
Қанықпаған буға идеал газ заңдарын тек бу қанығудан алыс болатын кездерде ғана қолданады.
Егер бу сұйықпен жанаспаса, онда оны қаныққан буға айналатын температурасынан да
төмен   температураға   салқындатуға   болады.   Бұл   кезде   сұйық   пайда   болмайды.   Мұндай   бу   аса
қаныққан бу деп аталады.
Дальтон заңы: бу мен газ қоспасының қысымы егер химиялық өзара әрекеттесу болмаса, олардың
әрқайсысының сол көлемде тудыратын қысмдарының қосындысына тең. Жұптық жұмыс    . Оқушының аты жөні:
           Амосфера қабаттары.
Қабат
ерекшеліктері
Ауа температурасы
қысымы
Тропо
сфера
Страто
сфера
Мезо
сфера
Термо
сфера
Экзо
сфера
Топтық   жұмыс  (5 минут)
3,10°C температурадағы 5 т суды 50°C дейін көтеру үшін оған 100°C температурадағы қанша бу жіберу керек?
Берілгені:
,
,
,
m
1

105
т
5
3
кг
1 
t
10
C
t
2 
100

C
t
50
C
c

3102,4
,
Дж

Скг
r
6
103,2
Дж
/
кг
.
?
2m
Шешуі:Жылу

балансының

теңдеуінен

,мұндағы
1 QQ 
2
Q
1

cm
1
(
t

t
1
)
,

Q
2

rm
2

cm
2
( 2
t

t
)
осыдан
mm
1

2
.

(
tc

(
tc
)
t
1

2
t
)
r
m
2

105
3

103,2

3
102,4
6


50(


3
102,4

)10

100(

)50

(335
кг
)
Жек е жұмыс             Кеңейтілген тапсырмалар    оқушы аты –жөні
1.Сәйкестендір
Ауа қабаттары
Тропосфера
Стратосфера
Мезосфера
Термосфера
экзосфера
2.сөйлемді толықтыр .Әр күн сайын 7мың км3ге жуық су
буланады.тәулігіне орта есеппен1,6*1022Дж жылу бөлінеді.Жердің
менарасында  энергияның даболады.
3.Қаныққан бу деп
Қанықпаған бу деп
4.Ауаның құрамы мынадай газдардан тұрады:
Оқушы білімін бағалау
биіктігі
300км
20км
600км
55км
80км
Рефлексия
Кейінгі тапсырма
Кейінгі оқу

Бақылаушының бағалау парағы
Мен білдім                                                         Смайлик арқылы   бағалау
Мен түсіндім
Маған қиын болды
Жұмбақ құрау  табиғат құбылысына
Ауаның ылғалдылығы


description:
Физика 10 сын
Сабақтың аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім:   Сабақ 1
§1.1 1.2 Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары
Сабақтың жабдығы
Оқулық, суреттер, интернет материалдары және кеспе қағаздар
Жалпы мақсаты
Күтілетін   нәтиже
кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары  жайлы мағлұмат беру
кинематиканың негізгі ұғымдарын, теңдеулерін, формулаларын есеп шығаруда қолдана
білуге үйрету
кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары жайлы мағлұмат алады
кинематиканың негізгі ұғымдарын, теңдеулерін, формулаларын есеп шығаруда қолдана
білуге  үйренеді
 Танымдық, дамытушылық, қызығушылық қабілеттері артады;
Мәртебесі төмен, жоғары сұрақтарды қойып үйренеді;
Ойын нақты жеткізе алады;
Өзінөзі реттейді
                                                        Мұғалімнің ісәрекеті
Оқушының ісәрекеті
                                                                     Ұйымдастыру кезеңі
Ынтымақтастық атмосферасы
Топқа бөлу
Шаттық шеңберін жасай отырып,
оқушыларды санау арқылы  топқа
бөлу
«Жүректенжүрекке» тренингі
Оқушылардың мұндағы мақсаты топтасу санау
арқылы  өз жұптарын тауып, бір топ болып
құралу.Әр оқушы өз достарына жылы лебіз
білдіреді
Үй тапсырмасын сұрау
Үй тапсырмасын сұрау (5  минут)
1.
9сынып курсын еске түсіріп шолу жасау
Қызығушылықты ояту
Талқылау үшін сұрақтар беріледі (2 минут)
1. Механикалық қозғалыс дегенді қалай түсінесіңдер?
2. Кезкелген дененің орнын табу үшін қандай тәсілдерді қолданған тиімді?
3. Қозғалыстың қандай түрлерін білесіңдер?
  СӨЗЖҰМБАҚ СҰРАҚТАРЫ
1.Нүкте және нүктелер жүйесін қандай бөлім қарастырады?
2.Материалдар кедергісі пәнінің қазақ бөлімдеріне арналған оқулықтың авторы кім?

description:
3.Материалдар кедергісіндегі керекті материалдың бірі, өңделуі жеңіл?
4.Деформацияның бір түрі.
5.Қандай   деформация   пайда   болған   жерде,   сонымен   қоса   иілу   деформациясы
туындайды?
6.Дене бастапқы қалпына келсе онда оны қандай деформация деп атаймыз?
7.Материалдардың құрылымын және материалдардың құндылығын   қарастыруды
қалай атаймыз?
8.Әліппені ұмытпаған шығарсыз.
9.Материалдар кедергісі курсын қажет ететін маман кім?
10.Күшке түсірілген кескінді қалай атаймыз?
.
Мағынаны тану
    Материяға түсінік беру.
Бізді қоршағандардың барлығы да материя деп аталады:
Су, ауа, жарық, радиотолқындар, кометалар, планеталар, адамдар.
Материяның екі түрі бар:
1 Зат
2 Өріс
Зат  дегеніміз   –   материяның   атомдардан,   молекулалардан   немесе   жалпы   айтқанда,   тыныштық   массасы   бар   құрылымдық
бөлшектерден тұратын түрі.
Өріс дегеніміз – материяның, зат бөлшектерінің арасындағы өзара әрекеттесулерді қамтамасыз етеді.

description:
Механика бөлімі үшке бөлінетінің еске салу.
1 Кинематика
2 Динамика
3 Статика
КИНЕМАТИКА
Қозғалысты   суреттеу   тәсілдерін   және   осы   қозғалысты   сипаттайтын   өлшемдердің   арасындағы   байланысты   зерттейтін
механиканың бөлімі.
Механикалық   қозғалыс  деп   дененің   кеңістіктегі   орнының   санақ   денелері   ретінде   алынған   басқа   денелерге   қатысты   уақыт
бойынша өзгерісі аталады.
Механикалық қозғалыстың негізгі қасиеті – оның салыстырмалылығы. Дене қозғалысының сипаттамасы мен қозғалыс теңдеуінің
түрі санақ жүйесін таңдап алуға байланысты.
Орын ауыстыру векторы – нүктенің бастапқы орны мен соңғы орнын қосатын вектор.
Траектория дегеніміз – дененің қозғалыс кезінде болып өткен кеңістіктегі нүктелерінің жиынтығы.
Механикалық қозғалысты түрліше тәсілдермен сипаттауға болады:
1 Координаталық тәсіл.
Материялық нүктенің қозғалысы координаталардың уақытқа тәуелділігін білдіретін функциялармен беріледі:
x=f(t),y=g(t),z=h(t)

description:
Координаталардың уақытқа мұндай тәуелділіктері қозғалыс заңы деп аталады. Түзусызықты бірқалыпты қозғалыс жағдайында
ол мына түрде  x=x0+vt  беріледі, ал түзусызықты бірқалыпты үдемелі қозғалыс жағдайында:
x=x0+voxt+
axt2
2
2 Векторлық тәсіл.
Нүктенің кеңістіктегі орны координаталардың бас нүктесінен жүргізілген және қозғалыстағы радиус вектормен анықталады.
Мысалы: көкжиекке бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалысы
⃗S=⃗v0t+
⃗gt2
2

3 Қисықсызықты координаталар әдісі.
Берілген траекторияда (мысалы, поездың, автомобильдің қозғалысы) дененің координатасын емес, оның жүріп өткен жолын
есептеген ыңғайлы, осылайша оның координатасы анықталады.

description:
Орын ауыстыру векторы
⃗S , жолдың ұзындығы – S, бірақ мынаны ескеру керек:
∆x=Sx ,  ∆y=Sy ,  ∆z=Sz  , сонда
|S|=√(∆x)2+(∆y)2+(∆z)2

´x=vx ,
´y=vy,´z=vz
´x=ax ,
´y=ay,´z=az
. Минутына 3000 айналым жасайтын бу турбинасының бұрыштық жылдамдығын анықтау керек.
2. Автобус орнынан қозғалған сәттеақ
 тұрақты үдеуге ие болады. Ол қанша уақыттан кейін
 жылдамдық
алады?
Есептерді шешу жолдары:
1. Берілгені:                    Талдау                                  Шешуі:
;
;       (2)
n
3000
айн
мин
Т/к:
?
;      (1)
2. Берілгені:        ХБЖ              Талдау                            Шешуі:
Жауабы:
14.3
рад/
с
.
а 
/5,1
см

;
2

description:
54
км/
саг

15
см/
Т/к:  t
?
Жауабы:
.
t
10
c
Сергіту сәті
Ой толғаныс
Топтық жұмыс. (Орнында есептер шығару)
1) Қозғалысын
/1
см
2
 үдеумен бастаған автомобильдің
және
с5
с10
 өткеннен кейінгі орын
ауыстыруы қандай болатынын анықтаңдар.
Есептің шығарылуы:
1. Берілгені:                    Талдау                                  Шешуі:
;
a 
/1
см
2
;         (2)
t
S 
2at
2

10
5
;
c
5
;
t
5
c
t
 
t
t
;    (1)
.
S


51 2
2

5.12
м
;
t
10
c
Т/к:
S
?                                                                               Жауабы:
.
S
5.12
м
Үй тапсырмасы
Оқулықтағы тапсырманың қалғанын үй
жұмысы ретінде беру
Күнделіктеріне жазады
 Бағалау
Рефлекция
сұрақжауап) (3 мин)

description:
Бұл сабақты мен қалай түсіндім?
1
2 Өзім  турал не білеміз?
3 Сабақ сендерге ұнады ма?
Сабақты жақсы оқу үшін  не істеу керек?
Бағалау парақшаларын толтыру.
Смайликтер арқылы кері байланыс орнату
Бағалау – Оқушылардың үйренгенін
тексеруді қалай жоспарлайсыз?
Пәнаралық байланыс
Қауіпсіздік және еңбекті қорғау
ережелері
АКТмен байланыс
Құндылықтардағы байланыс
Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің
сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.
Қосымша ақпарат
Саралау – Сіз
қосымша көмек
көрсетуді қалай
жоспарлайсыз? Сіз
қабілеті жоғары
оқушыларға
тапсырманы
күрделендіруді қалай
жоспарлайсыз?
Рефлексия
Сабақ/оқу
мақсаттары шынайы
ма?
Бүгін оқушылар не
білді? Сыныптағы
ахуал қандай болды?
Мен жоспарлаған
саралау шаралары
тиімді болды ма?
Мен берілген уақыт
ішінде үлгердім бе?
Мен өз жоспарыма
қандай түзетулер
енгіздім және
неліктен?

intro:
Оқулық, суреттер, интернет материалдары және кеспе қағаздар
кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары  жайлы мағлұмат беру
кинематиканың негізгі ұғымдарын, теңдеулерін, формулаларын есеп шығаруда қолдана білуге үйрету
кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары жайлы мағлұмат алады
кинематиканың негізгі ұғымдарын, теңдеулерін, формулаларын есеп шығаруда қолдана білуге  үйренеді

 Танымдық, дамытушылық, қызығушылық қабілеттері артады;
-Мәртебесі төмен, жоғары сұрақтарды қойып үйренеді;
-Ойын нақты жеткізе алады;
-Өзін-өзі реттейді


description:
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Топқа бөлу
Ынтымақтастық
атмосферасы
Үй тапсырмасын
пысықтау
Физик     10  сынып    сабақ 3
Есептер шығару
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары жайлы мағлұмат беру
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйрету
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулаларын қолдану жайлы мағлұмат алады
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге
үйренеді
Мұғалімнің әрекеті
Оқушыларға төрт жыл мезгілі туралы тақпақтарды беремін.
Оқушының әрекеті
Сол жыл мезгілдерінің
санына байланысты төрт
топқа бөлініп отырады
Оқушылар бірбіріне
жақсы тілек тілеп,
сыныпта жақсы ахуал
қалыптастырады.
Оқушылар тақтада немесе
ауызша орындайды
.Ұйымдастыру
Ынтымақтастық атмосферасын орнату.            ,          ,
топтарына бөлу.
 Кіріспе
«Серпілген сауал» әдісі арқылы оқушыларға өткен сабақтардан сұрақтар
беріледі.
«Жұптарда өзара » бағаланады.
Үй тапсырмасын сұрау арқылы сұрақжауап  Миға шабуыл
Үйге берілген тапсырманы сұрақжауап арқылы  сұрау апқылы
оқушыларды диалогқа түсіру
1. Еркін түсужәне еркін түсу үдеуінің мәні неде?
2. Көкжиекті   бұрыш   жасай   лақтырылған   дененің   қозғалыс
траекториясын түсіндір?
3. Көкжиекті бұрыш жасай лақтырылған дене қанша градуста ұзақ
қашықтыққа ұшады?
 Талқылау үшін сұрақтар беріледі (4 минут)
1. Өткен тақырыптар бойынша формулаларды еске түсіру
Жаңа сабақ
Қолдану сатысында «Крестиктернөлдіктер» әдісін пайдаландым.
Топ мүшелері кестеден бір бөлігін таңдайды және сол бөліктегі есепті және реакцияларды бірлесе
шығарды, жауап дұрыс болмаса басқа топ жауап беріп отырды.  Бұл әдісте сұрақ қоюдың техникалары
пайдаланылды
1. Ұста балғасымен дайындаманы соғып қалғанда, балға тежелген кездегі үдеу модулі бойынша
200 м/с2қа тең болды. Егер балғаның бастапқы жылдамдығы 10 м/с болса, онда қанша уақытқа
созылған еді?
2. Поезд орнынан қозғалған соң 10 с өткенде
0,6 м/с жылдамдық алады. қозғалыс
басталған соң қанша уақыт өткенде поездің
жылдамдығы 3 м/сқа тең болады?
3. Велосипедші еңіске қарай 0,3 м/с2 үдеумен
қозғалып келеді. Бастапқы жылдамдығы 4
м/сқа тең болса, онда 20 с өткен соң оның
жылдамдығы қанша болады?

Сергіту сәті
Ой толғаныс
Топтастыру»  арқылы жалыпы бүгінгі сабақты меңгерту ісәрекетіне балайнысты сабақты талдау
Әр топқа жаңа тақырып төңірегінде тапсырмалар татату, Әр топ  өз беттеріншге ақылдасып,

description:
нәтижесінде топтаса отырып ортақ жауап табады, сол арқылы тақырыптың мағанасын ашады
Жеке жұмыс «жалғасын тап» (6 минут)
  Механиканың негізгі түсініктеріне.....................................................................
1.
2. Механикада

қозғалысты

түрліше

тәсілдермен

сипаттайды,
мәселен..................................................
3. Материялық   нүктенің   бірқалыпты   түзусызықты   қозғалысы,   a=0   болғанда   формуласы   мына
түрге келеді..................................................
4. Қозғалыс траекториясы деп.......................................................
Жасаған жұмыстарын 2 жұлдыз, 1 ұсыныспен бағалау.
Сабақты бекіту
Үй тапсырмасы
Тест тапсырмалары
Есеп шығару
 Бағалау
Бүгінгі сабақ ұнады ма?
Өз көңіл күйлерін стикерге жазу.
Оқушылар күнделіктеріне
жазады
Бағалау парақшасын
толтырады

intro:
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулалары жайлы мағлұмат беру
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйрету
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулаларын қолдану жайлы мағлұмат алады
Кинематиканың негізгі ұғымдары, теңдеулері, формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйренеді
1.	Еркін түсужәне еркін түсу үдеуінің мәні неде?
2.	Көкжиекті бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалыс траекториясын түсіндір?
3.	Көкжиекті бұрыш жасай лақтырылған дене қанша градуста ұзақ қашықтыққа ұшады

title: Есептер шығару


description:
Сабақ   5
§ 1.5 Траекторияның қисықтық радиусы
Траекторияның қисықтық радиусы жайлы мағлұмат беру
Траекторияның қисықтық радиусы формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйрету
Траекторияның қисықтық радиусы жайлы мағлұмат алады
Траекторияның қисықтық радиусы формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйренеді
Мұғалімнің әрекеті
Парталарда суреттер тұрады, оқушылар мұғалімнің үстелінде
жатқан суреттерді таңдап, сол сурет орналасқан партаға
отырады. Сөйтіп 4 топ құрамыз.
Күн жарығын алақанға саламын.
Жүрегіме басып ұстай қаламын.
Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді,
Болып кетер сонда дереу жанжағым.
Әр топқа бағалау парағын таратамыз. Онда жалпы бағалау
жүйесі мен ұпай көрсеткіштері көрсетілген.
 Қайталау (сұрақтар)
Оқушылар бірбіріне жақсы
тілек тілеп, сыныпта жақсы
ахуал қалыптастырады.
Оқушының әрекеті
Сол суреттерге байланысты
төрт топқа бөлініп отырады
Сабақтың аты
Жалпы мақсаты
Күтілетін нәтиже
Топқа бөлу
Ынтымақтастық
атмосферасы
Бағалау парақшасымен
таныстыру
Үй тапсырмасын пысықтау
Оқушылар бағалау
нұсқаларымен танысады
Оқушылар
тексереді,дұрысын
белгілейді
Үй тапсырмасын сұрау (5  минут)
1. Ұшу қашықтығының лақтыру бұрышына тәуелділігін
түсіндір?
2. Көкжиекті   бұрыш   жасай   лақтырылған   дененің
қозғалыс траекториясын түсіндір?
3. Көкжиекті   бұрыш   жасай   лақтырылған   дене   қанша
градуста ұзақ қашықтыққа ұшады?
 Талқылау үшін сұрақтар беріледі (4 минут)
1. Қозғалыс түрлерін ата?
2. Қисықсызықты қозғалыс дегенді қалай түсінесің?
3. Траектория дегеніміз не?
4. Олай болса траекторияның қисықтық радиусы
дегенді қалай түсінесіңдер?
Жаңа сабақ
. Плакаттағы горизонтқа бұрыш жасай 0 жылдамдықпен лақтырылған дененің троекториясына жылдамдығының бағытына
оқушылардың көңілін аудару.
Дененің tұшу уақытын хmұшу алыстығын, уm көтерілу биіктігін анықтау керек екендігін оқушылардың есіне салу.
Дененің қозғалысыкүрделі қозғалысқа жатады. Дене бірбіріне байланысты екі түрлі (ОХ осі бойынша бірқалыпты, ОУ осі
бойынша бірқалыпты үдемелі қозғалыста)
x=0х осі бойынша қозғалыстағы жылдамдық.cos
x=0у осі бойында қозғалыстағы жылдамдықsin
x –const, x=0 const, яғни х = cosxt=0tcos
y = 0y  gyt=0 сондықтанsin
Көтерілу уақытының
 мәнін теңдеудің орнына қойып,

description:
2. aconst
аламыз.
білеміз.
  болғандықтан=sin2cosмұндағы 2 sin
 теңдеуін
горизонтқа бұрыш жасай лақтылыған дененің троекториясының теңдеуі парабола теңдеуі екенін
Кез келген қисық сызықты қозғалыстыдененің радиустері әртүрлі болатын шеңбер бойымен қозғалыс есебінде қарауға болады.
Қисықтық радиусы депүш нүкте, яғни берілген және оның екі жағындағы іргелес екі нүктелер арқылы жүргізілетін шеңбердің
радиусын айтады.
Сергіту сәті
Ой толғаныс
«Қара жорға» биі
Оқушылар әуенге
билеп,сергиді
Жұптың пікірлерін тыңдау,барлық айтылған ойпікірлерді бағалаудың мақсатына
сәйкестендіру
 Жеке жұмыс «жалғасын тап» (11 минут)
  Траектория дегеніміз.....................................................................
1.
2. Қозғалыстың екі түрі бар. олар..................................................
3. Траекторияның қисықтық радиусы деп..................................................
4.
......................................................қисықтық радиус ең кіші мәнге ие болады.
Көкжиекті бұрыш жасай лақтырылған дененің траекториясының кезкелген нүктесінің
қисықтық радиусын есептейтін формула.....................................................................
 Сөзжұмбақ
№4
Кері байланыс:«Екі жұлдыз, бір тілек»
Оқушылар күнделіктеріне
жазады
Бағалау парақшасын
толтырады
Шығармашылыққа
тапсырма
Үй тапсырмасы
 Бағалау
Кеі байланыс

intro:
Траекторияның қисықтық радиусы жайлы мағлұмат беру
Траекторияның қисықтық радиусы формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйрету
Траекторияның қисықтық радиусы жайлы мағлұмат алады
Траекторияның қисықтық радиусы формулаларын есептер шығаруда  қолдана білуге үйренеді
1.	Ұшу қашықтығының лақтыру бұрышына тәуелділігін түсіндір?
2.	Көкжиекті бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалыс траекториясын түсіндір?
3.	Көкжиекті бұрыш жасай лақтырылған дене қанша градуста ұзақ қашықтыққа ұшады

title: Траекторияның қисықтық радиусы


extracted_text:
«Применение здоровьесберегающих  технологий на уроках математики в 5
7 классах как средство повышения учебной мотивации школьников»
Здоровье детей – это общая проблема медиков, педагогов и родителей.
Педагогу   сегодня   приходится   работать,   по   сути,   с   больным   поколением   детей.   По   данным
специалистов, около 90% из них имеют нарушения физического и психического здоровья. 3035%
детей, поступающих в школу, уже имеют хронические заболевания. К окончанию школы у 50% детей
отмечаются   функциональные   отклонения   в  состоянии   здоровья   и   лишь   10%   выпускников   могут
считаться здоровыми.
И  решение   этой   проблемы   во   многом   зависит   от   внедрения   в   школу   инноваций,   позволяющих
сохранить   здоровье   детей.   Под  здоровьесберегающими   образовательными   технологиями в
широком смысле слова следует понимать все те приемы, применение которых в образовательном
процессе идет на пользу здоровья учащихся.
В соответствии с требованиями СанПиНа в кабинетах должно быть искусственное и естественное
боковое   левое   освещение,   окна   закрыты   прозрачными   занавесками,   цветов   на   подоконниках   не
должно быть, т.к. они препятствуют проникновению света в помещение. Кроме того парты и стулья
должны   соответствовать   возрасту   детей,   занимающихся   в   кабинете.   Доска   располагаться   на
расстоянии   2,5   м,   между   рядами   расстояние   не   менее   60   см.   На   переменах   осуществлять
проветривание кабинета. Кроме того на уроках детям прививать элементарные правила личной и
общественной гигиены (чистая доска, рабочее место  в порядке и т.д.).
Здоровьесберегающие средства.
Для   включения   всех   учащихся   в   учебную   деятельность   по   освоению   изучаемого   материала
необходимо   помнить:   один   и   тот   же   учебный   материал   может   быть   представлен   несколькими
средствами обучения (печатные издания, аудио – видео и др.), каждое из которых обладает своими
дидактическими   возможностями.   Поэтому   здоровьесберегающие   средства   обучения   математике
необходимо   подбирать   так,   чтобы   дети   смогли   включиться   в   работу   в   соответствии   с
индивидуальными возможностями, при этом «визуалы» смогли   увидеть, «кинестеты» – ощутить,
«аудиалы»  – услышать  (6 класс  «Объемные  фигуры», презентация, пластиковые фигуры, каркас
параллелепипеда,   на   трудах   из   дерева   изготовили   параллелепипед,   конус,   лепка   из   пластилина,
разрезание  сечение).
Организация начала урока.
С   первых   минут   урока,   с   приветствия   нужно   создать   обстановку   доброжелательности,
положительный   эмоциональный   настрой,   т.к.   у   учащихся   развита   интуитивная   способность
улавливать эмоциональный настрой учителя. Не составляет исключения в этом смысле и организация
начала урока математики. Урок можно начать с минуток здоровья, рассказать о правильной посадке
и необходимости следить за осанкой.
Использование доски с применением здоровьесберегающих технологий.
На уроках математики практически вся учебная деятельность связана с классной доской. Очень
важно, чтобы к началу урока были уже сделаны необходимые записи на доске: задания для устного
счета, опроса, в случае необходимости, план работы на уроке. Зная план урока, осознавая, чему
необходимо научиться, какой объем работы выполнить, ученик может выбрать степень сложности
задания, распределить работу по своему усмотрению, что способствует созданию ситуации успеха на
уроке.
1 Работа по профилактике стрессов, проводимая на уроке.
Профилактика   стрессов   позволяет   добиться   формирования   у   школьников   большей
заинтересованности в изучении математики. Хорошие результаты дает работа в парах, в группах,
выполнение заданий как на местах, так и у доски, где более «слабый» ученик чувствует поддержку
более сильного товарища. Антистрессовым моментом на уроке является стимулирование учащихся к
использованию различных способов решения, без боязни ошибиться, получить неправильный ответ.
При   оценке   выполненной   работы   необходимо   учитывать   не   только   полученный   результат,   но   и
степень проявленной активности и усердия ученика.
Отдых — это смена видов деятельности. Поэтому при планировании урока нужно не допускать
однообразия работы, организуя от 4х до 7ми смен видов деятельности.
Некоторым ученикам трудно запомнить даже хорошо понятый материал, для этого очень полезно,
использовать   различные   формы   выделения   наиболее   важного   материала   (подчеркнуть,   обвести,
записать более крупно, другим цветом). Это способствует развитию зрительной памяти.
Режим смены динамических поз
Режим смены динамических поз  (без использования специальной мебели — конторок) осуществляю
следующим образом.  Периодически (ориентировочно через каждые 10–12 минут) перевожу детей из
положения  сидя в  положение  свободного стояния. Дети переводятся  в положение «стоя» в тот
момент, когда они не заняты письмом. Наиболее целесообразно поднимать детей при объяснении
нового материала, либо когда один из учеников отвечает, а остальные слушают.
При этом сохраняется и укрепляется  телесная вертикаль, позвоночник, осанка – основа энергетики
человеческого организма.
Физкультминутки на уроке математики.
Физкультурные минутки и паузы во время уроков математики – это необходимый кратковременный
отдых, который направлен на профилактику гиподинамии.  Перерыв необходим для отдыха органов
зрения, слуха, мышц туловища  (особенно спины)  и мелких мышц кистей рук.
Физкультминутки   способствуют   повышению   внимания,   активности   детей   на   последующем   этапе
урока.
Упражнения для физкультминутки должны органически вплетаться в канву урока. Так, например,
при   изучении   правильных   и   неправильных   дробей   учитель   может   предложить   следующее
упражнение:   ученики   встают,   руки   вытянуты   вперед;   задание:   если   учитель   назовет   правильную
дробь,   ученики   поднимают   руки   вверх,   можно   при   этом   подняться   на   носки,   потянуться;   если
неправильную — руки опускают вниз с наклоном и расслаблением.
 Многие ребята легко отвлекаются. С целью повышения концентрации внимания устный счет в 5м
классе можно проводить с закрытыми глазами. Особенно это хорошо удается при решении цепочки
примеров.   Учитель   читает   последовательно   каждый   пример,   ребята   решают   его,   и   готовность
выполнять следующий показывают поднятием руки. В конце задания (через 5б примеров) ребята
открывают глаза, сверяют ответы, с теми, что записаны на доске. Работа проводится в быстром
темпе, вызывает интерес ребят и способствует отдыху.
Важно включать в физкультминутки профилактические упражнения для глаз на уроке. Кроме того,
можно   использовать   хромотерапию   –     лечение   цветом   (использование   цветных   изображений,
разноцветных записей на доске, работа с цветом при оформлении компьютерных презентаций).
Чтобы задать рабочий настрой на целый учебный день, провожу точечный массаж биологически
активных точек лица и головы, чтобы окончательно "разбудить" детей. При массаже активизируется
кровообращение в кончиках пальчиков, чтобы предотвратить застой крови не только в руках, но и во
всем теле, так как кончики пальцев непосредственно связаны с мозгом.
2 Рекомендуемые упражнения:
1. Точка на лбу между бровями ("третий глаз");
2. Парные точки по краям крыльев носа (помогает восстановить обаяние);
3. Точка посередине верхнего края подбородка;
4. Парные точки в височных ямках;
5. Три точки на затылке в углублениях;
6. Парные точки в области козелка уха.
Кроме того можно использовать физминутки такого рода: подпрыгните те, у кого день рождения
весной, присядьте те, кто сегодня в школу пришёл в брюках, мальчики потянулись вправо, девочки
влево и т.д.
Более тысячи биологически активных точек в настоящее время известно на ухе, поэтому, массируя
их, можно апосредовательно воздействовать на весь организм. Нужно стараться так помассировать
ушные раковины, чтобы уши " горели".
«Шапка умника»
Инструкция:
Встать, надеть «шапку умника» и помассировать  ушные раковины. Начинаем массировать с мочек
ушей и идём вверх, потом вниз, вверх и опять вниз. Теперь взялись за верхние краешки ушей и
потянули их вниз, как будто надеваете «шапку умника».
Также важно включать в физкультминутки профилактические упражнения для глаз, так как они не
только служат профилактикой  нарушения  зрения, но и  благоприятны при  неврозах,  гипертонии,
повышенном внутричерепном давлении.
Например, упражнение для глаз –  “Раскрашивание”. Учитель предлагает детям закрыть глаза и
представить   перед   собой   большой   белый   экран.   Необходимо   мысленно   раскрасить   этот   экран
поочерёдно   любым   цветом:   например,   сначала   жёлтым,   потом   оранжевым,   зелёным,   синим,   но
закончить раскрашивание нужно самым любимым цветом.
1) вертикальные движения глаз вверхвниз;
2) горизонтальное вправовлево;
3) вращение глазами по часовой стрелке и против;
4) закрыть глаза и представить по очереди цвета радуги как можно отчетливее;
5) на доске до начала урока начертить какуюлибо кривую (спираль, окружность, ломаную);
предлагается глазами “нарисовать” эти фигуры несколько раз в одном, а затем в другом
направлении;
6) зажмурь изо всех сил глаза, а потом открой их;
7) поглаживай в течении 1 минуты веки кончиками (подушечками) пальцев;
8) вытяни вперёд руку, следи пальцем за ногтём пальца, медленно приближая его к носу, а потом
также медленно отодвигая обратно;
3 9) посмотри в окно, найди самую дальнюю точку и задержи на ней взгляд в течение 1 минуты.
Для расслабления глаз очень полезно смотреть на зелёный цвет. Поэтому имею в классе зелёный круг
из картона и выполняю упражнения для глаз с его помощью с детьми.
Иногда   предлагаю   провести   физминутки   комунибудь   из   детей.   Они   выполняют   поручение   с
большим удовольствием.
В  своей   работе   использую   дыхательную  гимнастику,   она   помогает   повысить  возбудимость  коры
больших полушарий мозга, активизировать детей на уроке.
В противовес активных оздоровительных минуток можно использовать "минутки покоя". Закрыли
все на секунду глаза. Расслабьтесь. Представьте себя там, где вы бы хотели оказаться в данную
минуту. Получите от этого удовольствие. А теперь потихоньку возвращаемся на урок, открываем
глаза, продолжаем заниматься.
Использование заданий здоровьесберегающей направленности.
Для того чтобы научить детей заботиться о своём здоровье, полезно на уроках рассматривать задачи,
которые непосредственно связаны с понятиями “знание своего тела”, “гигиена тела”, “правильное
питание”, “здоровый образ жизни”.
Задача №1.
На пачке сигарет читаем: «Смола 12 мг/сиг, никотин 0,8 мг/сиг». Сколько всего вредных веществ
содержит одна сигарета? (при изучении темы «Десятичные дроби»)
Задача №2.    Каждая выкуренная сигарета сокращает жизнь курильщика на 6 минут.  На сколько
сокращает     себе     человек   жизнь
 ежегодно,  если     он   курит   ежедневно   10   сигарет   в   день?
Ответ:  на 365 часов, т.е. на 15 дней.
Задача №3.
 Заботящийся о своем здоровье пятиклассник должен  правильно питаться. В день можно съедать не
боле   1/10   кг   сладостей   и   сахара,   дневная   норма   потребления   хлеба   составляет   1/5   кг;   масла
(сливочного и растительного) 1/8 кг. Сколько граммов сладостей, хлеба, масла может съедать в день
пятиклассник?
Комментарий учителя: Лучше всего использовать в рационе хлеб грубого помола, в нем больше
полезных веществ. Сладостей можно съедать 80 – 100 г., причем сюда входит и сахар, и пирожные и
фрукты.
При употреблении внутрь смертельная доза яда никотина составляет 40 – 60 мг. Сколько никотина
содержится в пачке сигарет, если в одной сигарете никотина содержится 0,8 мг? Сколько таких
сигарет необходимо выкурить, чтобы в организм попала смертельная доза яда
Задача №4.
 Вова Перестукин из «Страны невыученных уроков» составил себе такое расписание на сутки: 4/24
часть суток – чтение умных книг; 9/24 часть суток – совершение добрых дел; 2/24 часть суток –
прием пищи (завтрак, обед, ужин); 6/24 часть суток – занятие спортом; 8 часов на сон. Выполним ли
его план?
Комментарий   учителя:   правильно   составленный   режим   дня   позволяет   достичь   максимальной
работоспособности и повысить сопротивляемость организма утомлению. Наиболее важную роль в
восстановлении жизненных сил играет полноценный сон.   Нельзя много времени проводить возле
телевизора и тем более у компьютера. Необходимо больше находиться на свежем воздухе и, конечно
же, правильно и по режиму питаться. Сядьте по группам и составьте реальное расписание на сутки
для Незнайки.
4 Диагностика эмоционального состояния.
Школьников   можно   попросить   изобразить   свое   настроение   в   виде   цвета,   рисунка,   рожицы   или
предложить им на выбор готовые рожицы, соответствующие разному типу настроения и закрасить ту,
которая соответствует настроению.
Эмоциональная разрядка:
 нахмуриться, как осенняя туча, рассерженный человек, злая волшебница
 улыбнуться, как кот на солнце, Буратино, хитрая лиса, ребенок, который увидел чудо
 устать, как папа после работы, человек, поднявший груз, муравей, притащивший большую муху
 отдохнуть как турист, снявший тяжелый рюкзак, ребенок, который много потрудился, уставший
воин.
В   заключении   хотелось   бы   сказать,   что   применение   в   работе   здоровьесберегающих   технологий
повышает   результативность   воспитательнообразовательного   процесса,   формирует   у   педагогов   и
родителей   ценностные   ориентации,   направленные   на   сохранение   и   укрепление   здоровья
воспитанников, формирует положительные мотивации у педагогов , родителей и детей.
5

file_name: статья Здоровьесбережение на уроках математики.docx

intro:
Выступление на школьном методическом совете по теме "Применение здоровьесберегающих  технологий на уроках математики в 5-7 классах как средство повышения учебной мотивации школьников"
Рассмотрены различные приемы по сохранению здоровья детей на уроках математики по требованиям ФГОС, а также говорится о пользе физминуток.

title: Статья по теме: "Применение здоровьесберегающих  технологий на уроках математики в 5-7 классах как средство повышения учебной мотивации школьников"