extracted_text:
Р У С С К И Й     Я З Ы К
У Р О К   №121
ДАТА:
ТЕМА: ГЛАГОЛ КАК ЧАСТЬ РЕЧИ И УПОТРЕБЛЕНИЕ ЕГО В РЕЧИ.
Педагогические цели
Способствовать развитию умения распознавать глагол и определять его признаки; создать условия для умения классифицировать
глаголы по вопросам
Тип урока
Планируемые
результаты
(предметные)
Личностные результаты
Универсальные учебные
действия (метапредметные)
Основное содержание
темы, понятия и термины
Оборудование
Решение учебной задачи
Осознают безошибочное письмо как одно из проявлений собственного уровня культуры; применяют орфографические правила и
правила постановки знаков препинания при записи собственных и предложенных текстов; овладевают умением проверять
написанное
Проявляют уважительное отношение к иному мнению, истории и культуре других народов
Регулятивные: определяют и формулируют цель деятельности на уроке с помощью учителя.
Познавательные: общеучебные – воспроизводят по памяти информацию, необходимую для решения учебной задачи;
логические – осуществляют анализ, сравнение, классификацию.
Коммуникативные: умеют задавать вопросы
Глагол как часть речи и употребление его в речи. Действия предметов. Существительное как часть речи. Связь существительного
и глагола.
Интерактивная  доска, проектор, компьютер, учебник.
                                                                                Х о д     у р о к а
Этапы урока
Деятельность учителя
I.
Мотивирование
к учебной
деятельности.
(Организационн
ый момент)
Прозвенел звонок веселый.       (слайд.№2)
 Всех зовет он на урок
 Ну как, дети, все готовы?
 Начинаем точно в срок
 На места все тихо сядем,
 Не нарушим тишину.
 Приготовились все слушать,
 Я урок сейчас начну.
– Проверим готовность к уроку
Деятельность учащихся
осуществляемые
действия
Приветствуют
учителя. Организуют
свое
рабочее место
формируемые
умения
Проявляют эмоциональную
отзывчивость на слова учителя Выполняют письмо
по образцу
Вырабатывают
каллиграфический почерк
Записывают слова под
диктовку.
Отвечают на вопросы
Осуществляют контроль,
самоконтроль для установления
правильности выполнения
заданий
Слушают учителя
Определяют тему  и
задачи урока.
Принимают учебную задачу,
сформулиро
ванную учителем
Выполнят задание в
парах.
II. Чистописание Откройте тетради . Запишите число классная  работа
Ребята какое сейчас время года (весна)
Какой месяц у нас сейчас?
Сегодня минутка чистописания  первая буква нашего первого весеннего
месяца.
М м
Марта  (почему слово Марта записано с большой буквы)
Товарищ, метель, народ, тарелка , медведь, город, стучит, мебель,
зобезьяна, сапог.(Взаимопроверка  105, 9,84;7,63) (слайд №3)
Найдите и подчеркните среди этих слов лишнее. ( Стучит). Объясните
свой выбор.
Что такое существительное?
На какие две группы можно разделить эти существительные? (слайд№4)
Вы сказали , что лишнее слово это глагол.
 Что вы знаете о глаголе?
 Какова тема урока?
 Какие задачи мы можем поставить на этом уроке? (распознавать
глаголы в речи, отличать глаголы от других частей речи, наблюдать как
изменяются глаголы – расширять наши знания о глаголе) (слайд№5)
III.
Актуализация
знаний.
Словарный
диктант
IV. Постановка
учебной задачи
V. Усвоение
новых знаний и
способов
действий.
1.Вставить
подходящие по
смыслу  глаголы
Работа в парах
Прочитайте текст.
Вы поняли о чём этот текст. Чего не хватает? (глаголов)
• Сильная буря. Гром. Молния. Дождь. Ручьи по дорожкам.
Лесные озёра. Птицы на деревьях.  (слайд№6)
Запишите подходящие по смыслу  глаголы, используя слова для
справок.
Слова для справок: началась , вспыхнула, ударил, полил, побежали,
затихли,  заблестели.
• Началась сильная буря. Ударил гром. Вспыхнула молния.
Полил дождь. Побежали ручьи по дорожкам. Заблестели
лесные озёра. Затихли птицы на деревьях. (слайд№7)
Стихотворение о глаголе.(слайд №8)
Мы продолжаем работу
Что такое глагол ?   ( часть речи)
 Что такое часть речи? (группа слов)
Что обозначает глагол ? (действие)  (слайд №9) На какие вопросы отвечает?
 По частоте употребления это группа слов занимает второе место
после имён существительных.
 Перед вами на карточках слова.
 На какие две группы их можно разделить?
 Что нужно помнить при делении слов на группы? (что они обозначают,
на какие вопросы отвечают)
    зелень, звонить, встреча, хитрить, кормить, просьба, свист,
корм, свистеть, зеленеть, горе, встречать, звон, просить,
хитрость.
 Договоритесь, кто какую часть речи собирает.
 Проверяем (слайд №10)
–Прочитайте. Какую картину вы представили, читая эти строки.
строки? Какие слова помогли вам ярко представить ледоход?
– Запишите описания льдин. Подчеркните глаголы.
• Покачайтесь, покружитесь, потянитесь, распрямитесь,  (слайд№15)
Приседайте, приседайте,
Пошагайте, пошагайте.
Встаньте на носок, на пятку,
Поскачитека вприсядку,
Глубоко теперь вдохните,
Сядьте тихо, отдохните
Всё в порядок приведите
И писать, друзья, начните
Какие слова чаще всего звучали  в физминутке
– Дополните предложения подходящими по смыслу словами.
Знакомит с прямым значением глагола
Запишите последние два предложения. Подчеркните основу предложения.
2.Разделите слова
на две группы
Работа в парах по
карточкам.
3.Работа со
стихотворением
(упр. 122)
Физминутка
2. Прямое и
переносное
значение глаголов
(упр. 124)
VI. Закрепление
знаний и
способов
действий
Подбери к существительным подходящие глаголы ( 1, 2, 3гр)
4 группа  придумайте сами 4  существительных  и подберите к ним
глаголы.
1 группа
2 группа
3 группа
Распределяют слова
по группам.
Вспоминают  что обозначают
эти слова. На какие вопросы
отвечают. Делят слова на  две
группы.
Находят в тексте описание
ледохода и грамотно
списывают. Подчеркивают
глаголы
Списывают описание
движения  льда.
Находят глаголы.
Выполняют
движения по тексту
под руководством
учителя
Дополняют
предложения.
Записывают
предложения с
прямым
значением глагола
«играет»
Выполнят  задание
Подбирают слова
по смыслу и рифме. Распознают
глаголы, употребленные в
прямом и переносном
значениях
Подбирают к существительным
глаголы которые отвечают на
данные вопрсы 1.работа в
группах
Ответьте: что делают этими
предметами?
Кто как голос
подает? Что делает?
Кто как
передвигается?
Что делают?
Рычит
…
…
…
…
…
Птицы,бабочки…
Рыбы,дельфины…
Змеи,ящерицы…
Кузнечики…
Лошади……
Копают
…
…
…
…
…
Лев
Кошка
Кузнечик
Соловей
Рыба
Сорока
Лопатой
Карандашом
Ножницами
Топором
Утюгом
Ложкой
 Что такое глагол?
Что обозначает глагол?
На какие вопросы отвечает глагол? (слайд №12,13,14)
 С какой частью речи связан глагол
«Светофор»
Красный трудно, плохо понял материал
Желтый – понял, но обяснить товарищу пока не могу
Зеленый понял хорошо и могу объяснить другому
– Закончите предложения:  (слайд №16)
Заканчивают
предложения в
зависимости от
своего состояния,
впечатления от урока
Открыто осмысливают и
оценивают свою деятельность
на уроке
Я научился …
• Было интересно …
• Было трудно ...
• Могу похвалить себя за то, что …
• Больше всего мне понравилось …
Закончен урок, и выполнен план.
Спасибо , ребята. огромное вам.
За то, что упорно и дружно трудились,
Что на уроке вы не ленились!
Объясняет содержание и способы выполнения домашнего задания.
Проверяет соответствующие записи (слайд №17)
Слушают объяснение
учителя. Делают
соответствующие
записи
Принимают учебное
задание в соответствии с
уровнем своего развития
VII. Рефлексия
учебной
деятельности на
уроке (итог)
VIII. Домашнее
задание.
Загадка (упр. 125)
Сильным
ученикам  списать
из учебника
литературное
чтение  2
предложения и
подчеркнуть глаголы.
.

file_name: глагол как часть речи и употребление его в речи.docx

description:
глаголы.
.

intro: Урок  русского языка 2 класс "Глагол как часть речи и употребление  его в речи ". Это 3  урок по теме глагол на котором  дети работают в парах и группах. на этом уроке ученики учатся находит глагол в тексте и определять его признаки.


extracted_text:
Планконспект коррекционноучебного занятия учащегося 1 класса, обучающегося на
дому по СИПР.
Внеурочная деятельность. Кружок «Развивайка»
Тема: «Шапка для большого и маленького медвежонка».
Составила учитель Фиклеева Е.С.
2018 г.
учить понимать словесную инструкцию и выполнять элементарные действия по ней
ориентироваться в двух величинах (большаямаленькая).
Тема: «Шапка для большого и маленького медвежонка».
БУД:
•
(возьми, дай, положи);
•
Материал: большой и маленький медвежонок, большая и маленькая шапка.
План учебного занятия.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Ритуал приветствия.
И/у «Два разных медвежонка» (зрительно стимуляция);
И/у «Две разные шапки» (зрительно стимуляция);
И/у «Наденем шапки медвежатам» (тактильномоторная стимуляция).
Рефлексия прошедшего занятия.
Ритуал прощания.

file_name: План Внеурочная деятельность.docx

intro:
Внеурочная деятельность. Кружок «Развивай-ка»
Тема коррекционного учебного занятия: «Шапка для большого и маленького медвежонка».
Базовые учебные действия:
•	учить понимать словесную инструкцию и выполнять элементарные действия по ней (возьми, дай, положи);
•	ориентироваться в двух величинах (большая-маленькая).
Материал: большой и маленький медвежонок, большая и маленькая шапка.План-конспект учебного занятия учащегося 1 класса, обучающегося на дому по СИПР.  Внеурочная деятельность. Кружок «Развивай-ка»

дефектология

group: Педагогика


extracted_text:
ВИКТОРИНА ПО СКАЗКАМ А.С. ПУШКИНА «ЧТО ЗА ПРЕЛЕСТЬ
ЭТИ СКАЗКИ»
«Сказка о мертвой царевне»
1. К кому обращался королевич Елисей за помощью, когда искал царевну-
невесту? (К солнцу, к месяцу, к ветру.)
2. Кто  подсказал царевичу Елисею, где искать царевну? (Ветер.)
3. Как звали пса, который сторожил терем семи богатырей? (Соколка)
4. С какими словами обращалась своенравная царица к волшебному зеркальцу?
(Свет мой зеркальце скажи...)
«Сказка о рыбаке и рыбке»
5. Сколько раз старик закидывал невод в море? (Три раза.)
6. С чем пришел невод в первый раз? (С одною тиной.)
7. С чем пришел невод во второй раз? (С травой морскою.)
8. С чем пришел невод в третий раз? (С золотой рыбкой.)
9. Что спрашивала у старика рыбка, являясь на зов, и как он ей отвечал? ("Что
тебе надобно, старче?")
10.
Сколько лет жили старик со старухой у самого синего моря? (Жил старик
со своею старухой У самого синего моря; Они жили в ветхой землянке Ровно
тридцать лет и три года.)
11. Каким было последнее желание старухи? (Быть владычицей морскою.)
«Сказка о царе Салтане»
12. О каких чудесах говорится в сказке? (О чудном острове с городом, о
ручной белке, о богатырях, о царевне Лебеди.)
13.
В кого превращался князь Гвидон, когда летал в царство Салтана? (В
комара, муху, шмеля.)
14. От кого князь Гвидон спас царевну Лебедь? (От чародея)
15. Кем приходится сватья баба Бабариха царю Гвидону? (Родной бабушкой.
"А царевич хоть и злится, Старой бабушки своей".)
16. Кем стали три девицы, которые пряли поздно вечерком? (Ткачихой,
поварихой, царицей).
17. Какое название носил остров, мимо которого проплывали корабли? (Буян)
18.
19.
(Монеты.)
Исполнитель песни “ Во саду ли в огороде” (Белка)
 Изделия из золотых скорлупок, которое пускалось в ход по свету?
«Сказка о золотом петушке»
20. Кто подарил царю Дадону золотого петушка? (Вот мудрец перед Дадоном
Стал и вынул из мешка Золотого петушка.)
21. Какие слова обычно кричал золотой петушок, предупреждая об опасности?
(Кири-ку-ку.  Царствуй, лежа на боку!)
22. Почему золотой петушок заклевал до смерти царя Дадона? (Петушок
отомстил за своего хозяина-мудреца.)
«Сказка о попе и его работнике Балде»
23. Что случилось с попом с первого щелчка? (“Прыгнул поп до потолка”.)
24. Со второго щелчка? (“Лишился поп языка”.)
25. С третьего щелчка? (“Вышибло ум у старика”.)
26. Какую плату назначил Балда за свою работу у попа? ("...в год за три щелчка
по лбу...") 27. Какие слова приговаривал Балда, наказывая попа за жадность? ("Не
гонялся бы ты, поп, за дешевизной")
28. Где состоялась первая встреча попа с Балдой? (На базаре) ВИКТОРИНА ПО СКАЗКАМ А.С. ПУШКИНА «ЧТО ЗА ПРЕЛЕСТЬ
ЭТИ СКАЗКИ»
За каждый правильный ответ начисляется один балл.
Фамилия, имя участника ________________________________________________________
«Сказка о мертвой царевне»
Кто  подсказал царевичу Елисею, где искать царевну?
К кому обращался королевич Елисей за помощью, когда искал царевну-
1.
невесту?
_______________________________________________________________________________________
2.
_______________________________________________________________________________________
3.
_______________________________________________________________________________________
4.
зеркальцу?
_______________________________________________________________________________________
С какими словами обращалась своенравная царица к волшебному
Как звали пса, который сторожил терем семи богатырей?
«Сказка о рыбаке и рыбке»
С чем пришел невод в первый раз?
С чем пришел невод во второй раз?
Сколько раз старик закидывал невод в море?
5.
_______________________________________________________________________________________
6.
_______________________________________________________________________________________
7.
_______________________________________________________________________________________
8.
_______________________________________________________________________________________
9.
_______________________________________________________________________________________
10. Сколько лет жили старик со старухой у самого синего моря?
_______________________________________________________________________________________
Что спрашивала у старика рыбка, являясь на зов, и как он ей отвечал?
С чем пришел невод в третий раз?
Каким было последнее желание старухи?
11.
______________________________________________________________________________________
«Сказка о царе Салтане»
12. О каких чудесах говорится в сказке?
______________________________________________________________________________________
13.
_______________________________________________________________________________________
14. От кого князь Гвидон спас царевну Лебедь?
В кого превращался князь Гвидон, когда летал в царство Салтана? _______________________________________________________________________________________
15. Кем приходится сватья баба Бабариха царю Гвидону?
______________________________________________________________________________________
16. Кем стали три девицы, которые пряли поздно вечерком?
_______________________________________________________________________________________
17. Какое название носил остров, мимо которого проплывали корабли?
_______________________________________________________________________________________
18.
_______________________________________________________________________________________
19.
_______________________________________________________________________________________
 Изделия из золотых скорлупок, которое пускалось в ход по свету?
Исполнитель песни “Во саду ли в огороде”.
«Сказка о золотом петушке»
20. Кто подарил царю Дадону золотого петушка?
______________________________________________________________________________________
21. Какие слова обычно кричал золотой петушок, предупреждая об опасности?
_______________________________________________________________________________________
22. Почему золотой петушок заклевал до смерти царя Дадона?
_______________________________________________________________________________________
Что случилось с попом с первого щелчка?
«Сказка о попе и его работнике Балде»
С третьего щелчка?
Со второго щелчка?
23.
_______________________________________________________________________________________
24.
_______________________________________________________________________________________
25.
______________________________________________________________________________________
26. Какую плату назначил Балда за свою работу у попа?
______________________________________________________________________________________
27. Какие слова приговаривал Балда, наказывая попа за жадность?
______________________________________________________________________________________
28.
______________________________________________________________________________________
Где состоялась первая встреча попа с Балдой?
Максимальное количество баллов: 28.                                           Набрано баллов:
__________

file_name: Викторина по сказкам АС Пушкина Что за прелесть эти сказки.docx

intro: Викторина состоит из 28 вопросов по сказкам А.С. Пушкина («Сказка о мертвой царевне», «Сказка о рыбаке и рыбке», «Сказка о царе Салтане», «Сказка о золотом петушке», «Сказка о попе и его работнике Балде»). Вы можете распечатать задания для каждого ученика.

русская литература

group: Дисциплины

title: Викторина по сказкам А.С. Пушкина "Что за прелесть эти сказки"


extracted_text:
Урок развития речи с использованием ИКТ
«Описание памятника архитектуры»
Вид урока: интегрированный (литература, русский язык, история, МХК)
Цели урока:
Образовательные:
ознакомление учащихся с памятником архитектуры – Казанским кафедральным собором;
расширение знаний учащихся в истории русского искусства и культуры, о русских зодчих и
живописцах.
формирование у детей умения видеть и замечать различные архитектурные сооружения,
подмечать малозаметные, но существенные признаки объектов архитектуры.
Развивающие:
 развитие письменной и устной речи, продуктивного мышления, творческой фантазии,
художественного вкуса учеников;
 обогащение словарного запаса школьников, совершенствование навыков работы с разными
словарями, дополнительной литературой.
 развитие у учащихся интереса к архитектурным сооружениям города.
Воспитывающие:
 уважительное и бережное отношение к памятникам искусства и архитектуры.
 воспитание у школьников патриотизма, интереса к предмету;
 расширение знаний учащихся о Родине, уважение к национальной истории, культуре.
Оборудование урока:
Презентация «Казанский кафедральный собор», Эдуард Артемьев музыка к х/ф "Доктор
Живаго" "Встреча в церкви", опорные карточки.
Запись на доске:
Эпиграф к уроку. «Архитектура — это музыка в пространстве, как бы застывшая музыка».
Философ Фридрих Вильгельм Йозеф фон Шеллинг
Специальная лексика: фасад, алтарь, абсида, портал, паперть, закомара, кокошник
(килевидный), пилястра (лопатка в форме четырехгранного столбаколонны), капитель
(верхняя часть пилястры), пилоны (столбы по бокам портала), киот, барабан
(башнеобразный), купол (шлемовидный).
ХОД УРОКА
1.      Вступительное слово учителя.
 Добрый день, друзья!
Тема нашего сегодняшнего урока — описание памятника архитектуры.
Эпиграфом к уроку мы возьмем слова философа Фридрих Вильгельм Йозеф фон Шеллинга.
(слайд 2)  Как вы понимаете смысл этого высказывания?
(Мы привыкли к музыке, умеем её понимать. Архитектура – тоже великое искусство, надо
только его понять.)
У архитектуры как у искусства свои законы, свой язык, свои средства выражения идей — это
архитектурные формы.
2. Словарная работа.
(слайд 13)
 Ребята, сегодня на уроке нам не обойтись без специальной лексики, которая понадобится
для описания собора. (Вы поработали над ней дома, используя словари.) Давайте выясним
значение, происхождение слов, которые будем использовать на уроке. (раздаточный
материал)
Архитектура  искусство проектирования и строительства зданий и других сооружений;
Фасад – передняя сторона здания;
Апсида  выступ здания, полукруглый, гранёный или прямоугольный в плане, перекрытый
полукуполом или сомкнутым полусводом.
Возводить – сооружать, строить.
Восьмерик – часть здания, имеющая восьмигранную форму.
Зодчий – древний архитектор, строитель.
Кокошники – особые украшения, напоминающие женский головной убор.
Луковица – церковная глава, напоминающая луковицу.
Портал – вход в церковь.
Увенчать – завершить, закончить.
Храм – собор, церковь.
Ярус – это убывающее по высоте горизонтальное членение объёма здания.
3. Начнем с жанра. Мы можем выбрать с вами жанр классического описания, которое
строится по строгому плану. Вспомним что такое описание (Описание – это смысловой тип
текста, в котором описываются признаки предметов и явлений окружающего мира; К тексту
описание можно задать вопрос КАКОЙ? )
 Какова структура любого описания (общее впечатление, детальное описание, личное
отношение). А если это памятник архитектуры? Конкретизируем план.
План сочинения  описание памятника архитектуры. (слайд 13)
1. Казанский собор – часть истории города.
2. Архитектура собора:
а) композиция храма;
б) башни;
в) колокольня; г) окна и порталы храма.
3. «Песня, запечатлённая в камне»
Какой стиль используем? (слайд 14)
Научный стиль
Собственно
научный
Научно
учебный
Научнопопулярный
используется в
монографиях,
учебниках,
рецензиях,
научных статьях,
диссертациях
учебных
пособиях,
лекциях
отзывах,
очерках,
школьных
сочинениях
4. О чем бы вы сказали во вступлении? История создания. Послушаем сообщения,
приготовленные учащимися. (по мере прослушивания заполняются карточки)
Материал для сочинения «Моё знакомство с Казанским кафедральным
собором». (Опорная карточка)
 Казанский собор находится (где?) на улице _________________________ ,
в месте ___________________________________.
 Он построен (когда?) ___________________ (кем?) __________________________
______________________________________________________________________.
 Историки связывают это (с каким событием?) _______________________________
_______________________________________________________________________
_______________________________________________________________________.
 Благодаря чему построен собор? ___________________________________________
 На первый взгляд храм (какой?) ___________________________________________.
 Мы видим элементы, обычные для древнерусской архитектуры (какие?): _________
________________________________________________________________________________
______________________________________________________________.
 Как оформлен собор? _____________________ _______________________________________________________________________.
 Храм похож на _________________________________________________________
_______________________________________________________________________.
 Как храм оформлен изнутри?
__________________________________________________
________________________________________________________________________.
 Какое сравнение храма использовано в "Епархиальных ведомостях"?
_____________________
________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________.
В 1872 году в  Сызрани  был  освящен  величественный  пятиглавый  Казанский  собор,
находящийся на  нынешней улице  Достоевского,  в самом  центре  города.  Его  насыщенная
событиями история  делится  как бы  на два  периода:  с 1866 по 1932гг. и с 1944го   по наши
дни.
     Храм начал строится в 1866 году на средства прихожан. Особо из них можно выделить
Бориса Ипатьевича  Колпаченко и Алексия Ивановича   Леднева, которые помогли в
строительстве собора не только деньгами, но и стройматериалами.  Окончательно  церковь
была построена  с двумя престолами через шесть лет и сразу же стала называться соборной.
Новый пятиглавый собор отвечал самым строгим традициям русской церковной архитектуры
того времени.
Главный престол, во имя  Казанской иконы Божией Матери, был освящен симбирским
епископом Евгением 19го июля 1872 года.  Через пять месяцев был освящен престол в
приделе во имя святого благоверного князя  Александра  Невского. Современный вид храм
принял 21 ноября 1905 года. Летописец фиксирует именно эту дату окончания
строительства колокольни и пристроя.
В летописи Казанского собора читаем:
"Икона эта особенно чтится гражданами Сызрани. В память избавления жителей
заступлением Богоматери от холеры, свирепствовавшей в городе в 1830 году, установлен на
вечные времена Крестный ход 22 октября". Иконы в новый собор писаны мастером
Владимирской губернии Вязниковского уезда, села Палехи крестьяниномсобственником
Николаем Михайловым Сафроновым. За написание 87 икон ему заплачено 3480 рублей, за
устройство и резьбу иконостаса заплачено 4500 рублей самарскому купцу Фёдору Андрееву
Бычкову. За строительством наблюдал архитектор Александр Антольевич Тамаринский. В
1879 году началось оформление наружных стен храма. На алтарной стене установили иконы
Казанской Божьей Матери, святых благоверных князей Александра Невского и Владимира,
на северной и южной сторонах  святого Николая Чудотворца и преподобного Сергия
Радонежского. Иконы были алатырским мещанином Гусевым масляными красками на
железных листах. Они украшали наружные стены собора.
В 1880 году были подряжены живописцы, московские мастера Алексей Стороженко и Ефим
Антонов. Они расписали Казанский собор внутри священными изображениями и выполнили
орнаментные украшения. Строительство собора продолжалось, а жизнь прихожан уже
текла своим чередом. В летописи Казанского собора за 1878 год читаем: «В 1882 году начинают строить колокольню и пристраивать к собору трапезную. Работа эта
растянулась на 8 лет. Перенос колоколов со старой колокольни на новую  состоялся 9 мая
1906 г.»
Но уже 5 июля город постиг самый страшный в его истории пожар. Священник одного из
сельских приходов так писал в "Епархиальных ведомостях":
"Ночью среди необъятного количества огня в городе, как бы мученик на костре, виднелся
сызранский собор с его величественной колокольней. Уцелеет ли эта достойная города
святыня? С такими думами, мысленно прося Господа сохранить свой престол земной для
утешения несчастных погорельцев, мы оставили свои наблюдения... На другой день, 6 июля,
рано утром, горя нетерпением поскорее узнать о несчастной Сызрани и ее обитателях, мы
поспешили на перевоз...
Выбравшись на Волгу, некоторые вышли из лодки на берег и пошли пешком. Вдруг они
закричали: "Собор! Собор! Вон колокольня и кресты на настоящем куполе видно". И нам,
оставшимся в лодке, в дыму, пару утренней мглы обрисовался фасад всего Собора. "Слава
тебе Господи! Хоть собор уцелел".
Одна из легенд того времени утверждает, что храм остался в целости благодаря
самоотверженным действиям соборного сторожа Якова Чуркина, за что он был награждён
золотой медалью для ношения на груди. Старая соборная колокольня была разобрана на
кирпичи. Их было продано на сумму 3 360 рублей 75 копеек. А в соборе продолжались
службы. Церковь поддержала своих прихожан, как всегда в самые трудные моменты жизни.
5. Архитектурные особенности собора (Работа со слайдами 612: виды Казанского собора)
План собора таков: внизу находится церковь. Она самая большая по размерам. По 4м
сторонам света находятся 4 башни, которые имеют форму восьмигранника, или
«восьмерика». А в центре крупная башня.
 Как выглядят башни?
Башни столпообразные, многоярусные.
Какую форму имеют купола?
Купола увенчаны золочёными главками в форме луковиц, оформлены белыми
декоративными арками, имеют круглую форму. Купола венчают кресты.
Опишите входы храма (порталы)
3 портала ведут в храм: с севера, с запада и юга. Над всеми порталами – орнамент – 3 белых
кокошника. Ко входу в портал ведёт высокая лестница. Колонны портала украшены
каменным орнаментом.
 Как окрашен храм?
Сам храм светлозелёного цвета с белым орнаментом.
 Как выполнены окна?
Окна узкие, щелевидные. Все окна украшены кокошниками. Это был излюбленный
декоративный приём строителей каменных церквей. Красота – один из главных принципов,
которому следовал древний зодчий.
 Расскажите о функции апсид?
Апсида — алтарный выступ, ориентированный на восток. Наиболее важная функция апсиды в храме — завершение алтарного пространства. Храм
имеет нечётное число апсид — три.
 Как выглядит колокольня?
Колокольня имеет четырёхугольную форму, 3 яруса, окна открытые и оформлены
кокошниками.
Фантазия зодчих сделала собор лёгким и необыкновенно красивым.
6. Итоги работы
 Так какую же музыку рождает образ Казанского собора?
Величественную, патриотическую, нежную, очень трогательную, плавную. Он напоминает и
по форме и по образу корабль, плывущий по волнам жизни.
Эдуард Артемьев. Музыка к х/ф"Доктор Живаго" "Встреча в церкви"
 У каждого свои ассоциации, индивидуальные, личностные, связанные с неповторимой
архитектурой истинного шедевра древнерусской архитектуры — Казанского собора.
Главное, что этот памятник архитектуры вызывает отклик в наших сердцах, рождает
высокие мысли, чувства, стремления. И прежде всего чувство гордости за свою землю, свой
народ, его историю, культуру.
7. Образцы сочинений
Сочинение «Мой любимый храм»
Опять звонят колокола, опять иду я в храм, и золотые купола Казанского кафедрального
собора возвышаются над историческим центром нашего города.
Пятиглавый православный храм с высокой колокольней расположился в центре в месте
слияния двух рек: Волги и Сызранки. Пять куполов означают Господа Иисуса Христа и
четырех евангелистов.
Я часто прихожу сюда, чтоб лёгкость обрести. Здесь обретаю я покой, здесь запах ладана
святой, тепло икон, лампадок свет.
С какой бы ни пришёл бедой, я молюсь святым и
Господу Богу, и становится легче. И Бог всегда
поможет, надо верить в него. Чудо есть!
Наш собор был построен в 1872 году. В 1879 году
началось оформление наружных стен храма. На
алтарной стене установили иконы Казанской Божьей
Матери, святых благоверных князей Александра
Невского и Владимира, на северной и южной сторонах
 святого Николая Чудотворца и преподобного Сергия
Радонежского.
Но 5 июля 1906 года в городе случился страшный
пожар, от которого пострадала только колокольня.
Главные святыни собора    это иконы Казанской
Божией Матери  и  Феодоровской   Божией  Матери. План собора таков: внизу находится церковь. Она самая большая по размерам. По 4м
сторонам света находятся 4 башни, которые имеют форму восьмигранника, или
«восьмерика». А в центре крупная башня. Башни столпообразные, многоярусные.
Купола увенчаны золочёными главками в форме луковиц, оформлены белыми
декоративными арками, имеют круглую форму. Купола венчают кресты.
З портала ведут в храм: с севера, с запада и юга. Над всеми порталами – орнамент – 3 белых
кокошника. Ко входу в портал ведёт высокая лестница. Колонны портала украшены
каменным орнаментом.
Сам храм светлозелёного цвета с белым орнаментом. Окна узкие, щелевидные. Все окна
украшены кокошниками. Это был излюбленный декоративный приём строителей каменных
церквей. Красота – один из главных принципов, которому следовал древний зодчий.
Храм имеет нечётное число полукруглых апсид — три, с восточной стороны.
Колокольня имеет четырёхугольную форму, 3 яруса, окна открытые и оформлены
кокошниками.
Фантазия зодчих сделала собор лёгким и необыкновенно красивым.

file_name: конспект.docx

intro:
Уроки развития речи сложны и необычны. Сложность определяется многогранностью задач, которые предстоит решать.   Урок развития речи призван научить учащихся владеть своей речью, сделать ее по-настоящему богатой, правильной, эмоциональной. В связи с этим мы должны дать почувствовать силу слова, стремиться вызвать у детей восхищение возможностями слова.

Данный урок интегрированный (русский язык, искусство, история). Он позволяет познакомить учащихся с особенностями русской архитектуры, строительства храмов на Руси. Наглядным материалом служит презентация. Данный материал полезен ещё и тем, что не только знакомит с творческой стороной  архитектурного строительства, но и развивает эстетические чувства учащихся, а также позволяет научить гордиться своей малой родиной, любить и ценить  своё наследие. Воспитывает  уважительное и бережное отношение к памятникам искусства и архитектуры, расширяет знания учащихся о  Родине,  уважение к национальной истории, культуре.Этот урок формирует у  детей умения видеть и замечать различные архитектурные сооружения, подмечать малозаметные, но существенные признаки объектов архитектуры, а также обогащает словарный запас (работа с терминологией) и художественный вкус  учеников.

title: Сочинение-описание памятника культуры 8 класс


extracted_text:
Сыныбы: 8                               Күні: 9,12.04.2018ж
Сабақтың тақырыбы: Жетісу (Жоңғар) Алатауы

Сабақтың мақсаты:
Білімділік: Оқушыларды Жетісу (Жоңғар) Алатауы, СауырТарбағатай, ТяньШань таулары
туралы білімдерін жинақтау, толықтыру
Дамытушылық: Қазақстанның ең биік таулары туралы білімдерін салыстыру арқылы, білім
дағдыларын дамыту. Қосымша материалдар арқылы интеллектуалдық деңгейін көтеріп, оқушының
пәнге қызығушылығын арттыру, тілін дамыту
Тәрбиелік: Туған жерді табиғи кешендерінің табиғатын қорғауға, Отанға, жерге деген
сүйіспеншілігін арттыру
Сабақ түрі: Жаңа сабақ
Сабақтың әдісі: Топтық жұмыс
Көрнекілігі: Слайдтар, табиғат суреттері, 9 табиғи аумақ торкөзі, Қазақстанның физикалық
картасы, атлас, кескін карта

Күтілетін нәтиже: Оқушылар картамен жұмыс жасауды үйренеді
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру

1. Оқушылармен амандасу, түгендеу
2. Оқушыларды топтарға бөлу, 3 топқа бөлінген: «Жетісу», «СауырТарбағатай» және «Хаң
Тәңірі»
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру
1. «Мина» әдісі
2. Сұрақжауап. Тақырыптағы бөлімдер бойынша үй тапсырмасын сұрау
3. Картамен жұмыс
ІІІ. «Миға шабуыл» видео тақырып бойынша сұрақтар қойылады, оқушы тақырыпты
анықтап мақсат қояды
ІV. Жаңа сабақ
Жаңа сабақты түсіндіру кезеңі: (Слайдтар және Қазақстанның физикалық картасы арқылы жаңа
сабақтың тақырыбын ашу)
Сонымен бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: «Жетісу (Жоңғар) Алатауы»
Жоспар:
1. Географиялық орны
2. Жер бедері, геологиялық құрылысы
3. Климаты, өзендері мен мұздықтары
4. Табиғат зоналары, өсімдіктері мен жануарлары
Сабағымызды әрі қарай ойын түрінде жалғастырамыз
Ойынға «ХанТәңірі», «СауырТарбағатай», «Жетісу» топтары қатысады. Әр топтың топ
басшылары сайланады
Ойын ережесі: 5 турдан тұрады
Кезеңдері:
1. Өткел
2. Белес
3. Бекет
4. Асу
5. Жерұйық
І. Өткел (Топ басшыларына сұрақ)
1. Жайсан ойпатынан басталып, Байкал көліне дейін аралықты алып жатқан тау жүйесі? (Алтай)
2. Хром мен никель кен орындары орналасқан тау? (Мұғалжар) 3. Ертіс өзені бойында қандай СЭС салынған? (Бұқтырма, Өскемен, Шүлбі)
4. Алтайдың биік нүктесі? (Мұзтау, 4506 м)
5. Сарыарқаның басты өзендерін ата? (Есіл, Нұра)
6. Солтүстік Қазақ жазығының Қазақстандық бөлігі неше ауданға бөлінеді? (4 топқа)
7. Біздің елімізге Алтай тауының қандай бөлігі енеді? (Батыс және оңтүстікбатыс)
8. Шығыс Қазақстанның әсем табиғатын және сирек кездесетін аңдарын өсімдіктерін қорғау
мақсатында құрылған қорығы? (Марқакөл 1976 ж)
9. Мұғалжар тауының орташа жауыншашын мөлшері? (300 мм)
10. Қазақстандық Алтайдың тауларында қанша мұздық бар? (328, олардың жалпы ауданы 89,6 км2)
11. Бұғымарал шаруашылығы жақсы дамыған өлкені ата? (Алтай)
12. Сарыарқаның ең биік нүктесі? (Ақсораң 1565 м)
ІІ. Белес
1. Бұл жел жылы жел, жылдамдығы 6080 м/сек, көбіне 12 күн, кейде 37 тәуілік бойы барлық
майлы жоталарынан соғады
Сұрақ: Қандай желге қатысты айтылады? (Ебі желі)
Қосымша көмек: Жоңғар қақпасынан соғады
2. Жетісу Алатауындағы биіктік белдеулікті ең алғаш зерттеп, сипаттап жазып, шолу карталарын
жасаған, өз еңбектерінде Жетісу Алатауының, Солтүстік және Ішкі ТяньШаньның өзен торлары
жөнінде аса маңызды мағлұматтарды мәлімдеген
Сұрақ: Саяхатшыны ата? (Ш.Уәлиханов)
Қосымша көмек: 1857 ж 21 ақпанында орыс географиялық қоғамының толық мүшесі болып
сайланды
3. Еуропалық ғалымдардың ішінде ТяньШань тауын зерттегендердің бірі, 18561857 жылы
Орталық және Солтүстік ТяньШаньға бірнеше экспедиция жасап, ХанТәңірі шыңына дейін
жеткен, бұл тау жүйесінде жанартау құбылыстарының жоқтығын дәлелдеді, осы саладағы еңбегі
үшін ғалым үлкен атаққа ие болды
Сұрақ: Бұл тауды зерттеген қай саяхатшы? (П.П.Семенов)
Қосымша көмек: Сол кезде Еуропа ғылымында қалыптасқан ТяньШань жанартау әрекеті
нәтижесінде пайда болған деген ұғымды теріске шығарады
ІІІ. Бекет (Кескін картамен жұмыс)
Физиклық картаны пайдалана отырып, Жетісу (Жоңғар) Алатауының Қазақстан аумағындағы
орнын анықта, кескін картаға түсір
ІV. Асу (Әр командаға 10 тест сұрағы)
V. Жерұйық
Асанқайғы бабамыздың желмаямен желіп жүргендегі сөзінен:
«Ағашы тұңған жеміс екен, шаруаға жақсы қоныс екен»
«Биылғы шаншыған таяғыңнан, келесі жылы арба шығады екен»
Балалар ойынымыздың 4 кезеңінен өттік, әр қатысушының ойын барысында алған
жұлдыздарын сендердің балаларың, әр қатысушының жұлдыздарын санап бағаланады
Қорытындылау
Тізілген таулары бар Жетісудың
Ішінде орман, тоғай біткен нудың
Дариядай сол таулардан тулап толқын,
Көресің тамашасын аққан судың Ж.Жабаев былай жырлағандай Жетісу Алатауының бай өлкесін өлеңдерімен суреттеген
Үйге тапсырма: §46. Жетісу (Жоңғар) Алатауы. Сөзжұмбақ, ребус құрап келу

file_name: жетису алатауы.docx

intro: Ұ с т а з д а р ғ а ә д і с т е м е л і к к ө м е к р е т і н де са бақ та ры на пай да ла ну ға

доп. образование взрослых

group: Другое

title: "Жетісу Алатауы" 8-сынып


extracted_text:
Күні:
Тақырыбы:
Мақсаты:
Сыныбы:9
Батыс Қазақстанның қалалары, ауылдық елді мекендері
Оқушыларға Батыс Қазақстанның қалалары туралы білім бере отырып, өз
бетімен білім алуына жағдай жасау.
Күтілетін нәтиже:
Қалалар туралы өз беттерімен білім алады.
Сыни ойлауға үйренеді.
Ынтымақтастық, өзін бағалау қалыптасады.
Ресурстары:
Интерактивті тақта, бейнетаспа, слайд,тірек сызбалар, дидактикалық
материалдар, фото суреттер, карталар, кестелер
Дифференциация:7 модульді өзара ықпалдастыру, патриотизмді қалыптастыру, өз бетімен
жұмыс, ынтымақтастық атмосферасын құру, топтық сайыс, АКТ тиімді
пайдалану, қосымша ақпараттарға талдау, т.б.
Оқушының ісәрекеті
Оқушылар мұғаліммен амандасады.

Сабақ барысы: Мұғалімнің ісәрекеті
Ұйымдастыру
кезеңі
Оқушылармен амандасу
Психологиялық
дайындық:
(2 минут)
Сыныпта жағымды
психологиялық ахуал
қалыптастыру тренингі н
өткізеді.
Топқа бөлу:
(2 минут)
Топқа бөліну, топ
ережесін еске түсіру.
Бағалау критерийлерімен
таныстыру.
Сабақтың ұраны:
Бір ауыз сөз болса да
дауыстап айт, ең бастысы
үнсіз қалма!
Тұсаукесер
Мұғалім өткен сабақта
берген тапсырмасы
бойынша оқушыларды
жаңа сабаққа
бағыттайды.
1топ: Орал
2топ:Атырау
«Мен сізге ризамын» тренингі
Мақсаты: оқушыларды бірбірімен қарым
қатынасын жақсартуға, бірбірін сыйлауға,
құрметтеуге, қадірлеуге үйрету.
      Оқушылар шеңбер бойына бой түзеп, бір
бірінің қолынан ұстап тұрып, «Мен сізге
ризамын, себебі...» деп өз ойлары мен тілектерін
айтулары керек. Осылай барлық оқушы бір
бірінің барлық жақсы қасиеттерін атап өтуі
керек.
Туған жер туралы мақалдардың жалғасын табу
арқылы 4 топқа бөлінеді.
1топ: Туған жердей жер болмас,
Туған елдей ел болмас.
2 топ: Туған жер — тұғырың,
Туған ел — Қыдырың.
3 топ: Акқу көлін аңсайды,
Адам туған жерін аңсайды.
4 топ: Басқа жердің отынан туған жердің түтіні
артық.
Әр оқушының алдына мақсат қою.
Оқушылар үйге берілген тапсырма бойынша
Батыс Қазақстанның қалалары туралы қосымша
деректер, слайдтар, суреттер дайындап келеді.
Оқушылар жаңа сабақтың тақырыбын
хабарлайды. Жаңа сабақ
жоспары:
10 минут
Видеоролик:
3 минут
Тапсырмалар
15 минут
3топ: Ақтөбе
4топ Ақтау
Оқушылар оқулықтағы « Батыс Қазақстанның
қалалары» тақырыбымен және қосымша
ресурстармен (уикипедия мәліметтері)
танысады, топта талқылайды, өзара пікірлеседі,
ортақ пікірге келеді. Әрбір топ ес картасын
дайындайды, қорғайды.
Жаңа сабақтың
тақырыбы тақтаға
жазылады.
Топтық жұмыс жүргізуге
мұғалім уақыт береді.
Қосымша ресурстар
таратылады. Әрбір топ
өздеріне берілген
қалалар туралы зерттеу
жүргізеді, ес картасын
қорғайды,
таныстырылым жасайды.
«Туған қаламОрал»
видеоролик көрсетіледі.
 Оқушыларға топтық орындауға тапсырмалар беріледі.
1. Кестені толтыру
деңгейлеп берілген тапсырмаларды толтыру, әр облысқа сипаттама беру:
1.Табиғат жағдайы
2.Халық саны, табиғи өсуі, ұлттық құрамы, тығыздық, урбандалуы, діни
құрамы
3.Шаруашылығы (өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы)
Оқушылар интерактивті тақтадан тамашалайды.
Батыс Қазақстанның қай жерінде өндіріледі?
3 тапсырма: Венн диаграммасы
2.
тапсырма:
диаграмманы толтыру екі облыстың ортақ қасиеттерін табу, салыстыру
4 тапсырма: «Дұрыс оқы» ойыны
АУТЫРА
ҚАТЕБӨ
ТАУҒЫСМАҢ
САЙРПІКЕМ
РАЛО
ҚАЖЙЫ
Картамен жұмыс:
4 минут
Кескін картамен жұмыс жасауға тапысрма береді.
«Картаны жина» ойыны. Мұғалім Қазақстанның экономикалық аудандарының
бөлшектерін ортаға тастайды. Оқушылар тез арада Батыс Қазақстан экономикалық
ауданын тауып, құрап шығуы керек.
Оқушылар кескін картаға Батыс Қазақстан экономикалық ауданының
облыстарының шекараларын белгілейді, облыс орталықтарын түсіреді.
Қорытындылау
5 минут
«Менің сүйікті қаламОрал» тақырыбында эссе жазуды тапсырады.
Оқушылар эссе жазады.
Бағалау
Үйге тапсырма §50, 338 бет, 12 тапсырмалар және қалалар туралы жаңа мәліметтер жинақтау,
уикипедияға қосу.

file_name: БКО калалары.docx

intro: ұ с т а з д а р ғ а ә ді с т е м е л і к к ө м е к р е т і н д е қ о л д а н у ғ а

title: Батыс Казакстанның калалары


extracted_text:
Сабақтың тақырыбы: Топырақ,топрақтың түрлері.
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: Оқушыларға топырақ және оның құрамы туралы түсінік беру. Топырақтың маңызын
ұғындыру.
Дамытушылық: Дүниетанымын, ойөрісін, пәнге деген қызығушылығын, ақылойын, есте сақтауын
дамыту.
Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауды үйрету арқылы экологиялық тәрби беру.
Әдістәсілдері: Топтастыру, түртіп алу, түсіндіру, сұрақжауап.
Көрнекілігі: Тірек сызбалар, бейнетаспа, суреттер, Венн диаграммасы, қима тапсырмалар.
Сабақтың түрі: Аралас сабақ
Сабақтың барысы.
І. Ұйымдастыру кезеңі.
1. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. 2. Кезекші мәліметін тыңдау.
3. Психологиялық дайындық. «Көңіл күй» жаттығуы. 4. Зейіндерін сабаққа аудару.
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.
ІІІ. Жаңа сабаққа дайындық кезеңі.
1. Кіріспе бөлім     Қызығушылығын ояту.
Бейнематериалды көрсету. Өзен жағасындағы табиғатқа, үлкен гранит тастарға , өзен
жағалауындағы құмға, сазға, жарқабаққа көңіл аудару.
Тұжырым: Бұл жерде еш нәрсе өсіп тұрған жоқ. Өйткені, гратин, құм,саз, тау жыныстары. Таза тау
жыныстарына ешқандай өсімдік өспейді.
Өзеннің жоғарғы бетінен не көрдіңдер? (Ағаштар, шөптер, гүлдер т.б.)
 Бұл жерде өсімдіктің өсуі неге байланысты?
Бұл жерде өсімдіктің өсуі топырақтың болуына байланысты.
ІV. Жаңа сабақ.
1. Яғни, бүгінгі сабақтың тақырыбы: «Топырақ». Оқушыларды сабақтың мақсатымен,
міндеттерімен таныстыру.
2. Не білемін? Топырақ жайлы 2 – сыныптан не білеміз? (ортаға салады)
Қара шірік, Ауа, Құм, Саз, Су
3. Топпен жұмыс.
1 – топ: Топырақта ауа бар екенін қандай тәжірибе бойынша анықтадық? (оқушы қысқаша
түсіндіреді)
2 – топ: Топырақта су бар екенін қалай анықтадық? (оқушы түсіндіреді)
3 – топ: Топырақ неден тұрады? (тәжірибені еске түсіреді)
4 – топ: Оқулықпен жұмыс.
а) Оқушыларға «Топырақ» тақырыбын оқып шығуды тапсырамын. Мәтінді оқып отырып, түртіп алу
стратегиясы бойынша таныс емес сөздердің астын сызуды тапсырамын.
ә) Түсініктеме беру.
5. Дәптермен жұмыс.
Топырақ, қарашірік, құнарлық сөздерін жаздыру.
V. Бекіту. Не білдім?
Қарашірік
Топырақ қабаттарына қарай оның түсінің өзгеретіні.
Айырмашылығы – құнарлылығы.
Жер астында бунақденелілер, дернәсілдер.
 Топырақ дегеніміз не?
VІ. Қорыту.
1. 5 жолды өлең стратегиясы бойынша тақырыпты қорыту.
1. Не? Топырақ.
2. Қандай? Қара, бозғыл, құнарлы, борпылдақ.
3. Не істейді? Өседі, салынады, түзіледі.
4. Сөйлем. Құнарлы топырақ табиғатқа қажет.
2. Тұзды топырақта өсімдік аз өседі.
5.Синоним. қарашірік. 2. «Топырақ» сөзін топтастыру.
Су өткізгіш, Өседі, Ауа, Саз, Өнеді, Құм, Құрылыс, Су
VІІ. Бағалау.
Топ жетекшілері оқушы білімін бағалайды.
VІІІ. Үйге тапсырма
Топырақ экологиясы
Қазақстанның барлық жер аумағы 2724, 9 мың км 2. Жер қорымыздың аумағы өте үлкен
болғанымен оның сапасы соңғы жылдары күрт нашарлап отыр. Жерді дұрыс игермеу
салдарынан топырақ деградацияға ұшырап, құнарсыздану, тақырларға айналу процестері күшейе
түсуде.
235 млн га құнарлы жердің га  сы жарамсыз жерлерге айналып, оның 30 млн га  сы, топырақ
эрозиясына, 60 млн га  сы тұздануға ұшырап, 10 млн га  сы химиялық және радиоактивті
заттармен ластанған.
Солтүстік аймақтарда тың игеру науқанына байланысты бірегей бидай дақылын егу топырақ
қарашірігінің 25  30 % ын жоғалтады.
Кейбір аймақтарда топырақтың құнарсыздануы және шөлге айналуы Ертіс, Амудария және
Сырдария өзендерінің су алабының азаюымен, Арал теңізінің тартылуымен тікелей байланысты
болып отыр.
Топырақтың ауыр металдармен ластануы барлық аймақтарды қамтып отыр. Әсіресе Қазақстан
бойынша ірі өнеркәсіптер, кен орындары, қазба байлықтарды өндіру, әскери өндірістік
қалдықтарды сақтау және оларды көму зоналарында топырақтың ластануы ерекше жылдам жүруде.
ІҮ. Жаңа сабақты бекіту:
1. Топырақтың маңызы
2. Топырақтың бұзылуы және ластануы
3. Топырақ эрозиясы және оның түрлері
4. Қазақстанның жер қоры және экологиялық жағдайы
2  топ. Топырақтың эрозиясы және оның түрлері тақырыбында өздерінің дайындаған
материалдарын астындағы слайдтарға сүйене отырып таныстырады
Топырақтың бұзылу (деградациялану) факторлары
Ашық әдіспен кен өнімдерін алу Топырақ эрозиясы
Шөлейттену және батпақтану Пестицидттер
Шектен тыс мал жаю Агротехникалық жұмыстарды дұрыс жүргізбеу
Қышқылдық жауын шашын
Топырақтың бұзылу түрлері
 Батпақтану. Ылғалды жерлерде топырақтың батпақтануы байқалады. Батпақтану топырақтың
органикалық қасиетін нашарлатып, ормандардың өнімділігін төмендетеді.
 Шөлдену. Топырақ пен өсімдіктің қалпына келмес өзгеру үрдісі. Бұл жағдай биологиялық
өнімділікті төмендету арқылы биосфералық потенциалдың толық бұзылуына әкеліп соғады да,
территорияны шөлге айналдырып жібереді.
 Тұздану деп – топырақ қабатында суда жеңіл еритін тұздардың өсімдікке уыттты мөлшерде
шоғырланып жиналуын айтамыз.
Топырақтың негізгі ластаушылары
Пестицидттер Ауыр металдар Мұнай және мұнай өнімдері Минералдық тыңайтқыштар
2  топ. Топырақтың эрозиясы және оның түрлері тақырыбында өздерінің дайындаған
материалдарын астындағы слайдтарға сүйене отырып таныстырады
Эрозия  термині латынның «erodere» бұзу деген сөзінен алынған.
Эрозия дегеніміз – топырақ жабынының су, не желмен шайылуы, бұзылуы.
Эрозияны тудыратын негізгі факторларға
 Климаттық фактор
 Жер бедерінің пішіні
 Топырақ түзуші жыныстардың сипаты
 Жер бетіндегі өсімдіктер жамылғысы
 Адамның іс  әрекеті
Топырақ эрозияның түрлері  Су эрозиясы  топырақ бөлшектерінің сумен мүжіліп, шайылып әкетілуін айтады. Су эрозиясының
түрлері: жазықтық, сызықтық, жылдамдатылған.
 Жел эрозиясы – топырақтың жел әсерінен бұзылып, ыдырап, шаң болып ұшып, бүлінуі. Жел
эрозиясының түрлері: күнделікті, шаң дауыл.
IV. Жаңа сабақты бекіту:
1. Эрозия Қарашірік құнарлық көзі.
• 2. Гумус Топырақтың бұзылуы.
• 3. Рекультивация Топырақ жабының су не желмен шайылуы.
• 4. Деградациялану Жалпы зиянды организмдерді жою
• мақсатында қолданылатын • химиялық заттар (препараттар, дәрілер).
• 5. Гербицид Топырақтану ғылымының негізін қалаушы.
• 6. Пестицидтер Топырақтың беткі қабатында суда еритін
• әртүрлі тұздардың көптеп жиналуы
• 7. В. В. Докучаев Топырақты қайта қопсыту.
• 8. Тұздану Мәдени өсімдіктердің өсіп дамуына кедергі
• келтіретін арам шөптерді жоюға қолданылатын • химиялық заттар.
Биологиялық диктант
Термин сөздер: Гербицидтер
ПестицидтерТұздануГумусБатпақтануЭрозияДеградатциялануРекультивация
Экологиялық дағдарыстан шығу жолдары
1. Топырақты өңдеуде агротехникалық шараларды тиімді пайдалану.(ауыспалы егіс).
2. Топырақтың эрозиясына жол бермеу.(ормандағы ағашты кеспеу).
3. Химиялық тыңайтқыштарды тиімді пайдалану.(пестицид, гербицид).
4. Топырақтың ластануына жол бермеу.(өнеркәсіп қалдықтарын тастамау).
5. Бүлінген жердің топырағын қайта қалпына келтіру. (рекультивация).
6. Ғарыш кеңістігіне ұшқан зымырандардан сұйық отындар төгілмесе.( гептил).
6сынып 14.03.16.
Сабақтың тақырыбы: Топырақтану туралы ұғым. Топырақ түрлері.
Біімділігі:Оқушыларды Қазақстан аумағындағы топырақ түрлерінің қасиеттері мен топырақтың
негізгі түрлеріне анықтама беруге үйрету.
Тәрбиелілігі: Топырақты қорғау жұмыстарымен адамдардың шаруашылық қызыметін топырақтың
құнарсыздануы, одан сақтау жолдары мен өңдеу шаралары туралы түсіндіру.
Дамытушылығы: оқушылардың өй өрістерін дамыту.
Көрнекілік: Қаз физ. атлас картасы. Оқулық. Кескін карта карандаш
Сабақтың барысы: оқушылармен амандасу, үй тапсырмасын тексеру.
I.Ұйымдастыру:
II.Үй тапсырмасын тексеру Қазақстан топырағы.
III.Үй тап.қорытындылау:
1) Топырақ дегеніміз не? (топырақ дегеніміз – Су, ауа, жылу, өсімдік және тірі ағзалардың әсерінен,
тау жыныстардың үгілу нәтижесінде жер қыртысының беткі қабатында пайда болған ерекше табиғи
құрылым.
2) Топырақ құраушы факторларды атаңдар? (су, ауа, жылу, өсімдік,тірі ағзалар әсері, тау
жыныстарыңың үгілуі)
3) Топырақтың механикалық құрамына нелер жатады? ( топырақтың механикалық құрамыына
топырақтың ірілі және кішілі минерал бөлшектерінің жиынтығы жатады.)
4) Топырақтың қара шірігі қалай пайда болады? (жануарлар дүниесі өздерінің тіршілік әрекетінің
нәтижесінде топырақты байытады да шірінді мөлшерін көбейте түседі)
5) Құрылымды топырақ қандай топырақ? (шірінді мен кальциге бай және құрылымы кесек
топырақтарды құрылымды топырақ)
6) Құрылымы жоқ топырақ қандай топырақ? ( Құрылымында түйіршіктері ұсақ топырақты
құрылымы жоқ топырақ дейді)
Жаңа сабақ жоспары:
1. Топырақтың түрлерімен танысу
2.Топырақтың пайда болу жағдайы. 3.Топырақтың негізгі қаиеттерімен және топырақты қорғау шаралары танысатын боламыз.
IY.Жаңа сабақ
Еліміздің топырақ жамылғысы күрделі және әр түрлі.Жалпы топырақ табиғат зоналары бойынша
таралады және айқын байқалады. Негізінен 3 топырақ зоналарына бөлінеді.
1 Қара топырақты зона (52⁰ с.е. солтүстігінде)
2 Қара қоңыр топырақты зона (52⁰ – 48⁰с.е. аралығында)
3 Қоңыр сұр қоңыр топырақты зона (52 ⁰– 48⁰ с.е. аралығында)
1)Қара топырақты зона – Еліміздің сол –гінде таралған. Бұл зонаға Сол – к Қазн облысын
түгелімен , Қостанай обл, Ақмола, Павлодар, Ақтөбе, Орал облыстарының сол –к бөлігін қамтиды.
Қара топырақты зона Республика аумағының 25,5 млн гектар жерін (9,5% – ын) алып жатыр. Бұл
топырақ зона 3 зона аралығына бөлінеді: 1 – сілтісізденген қара топырақ – орманда дала табиғат
зонасының оңтүстігінде азғана бөлігін алып жатыр. 2 – кәдімгі қара топырақ және оңтүстіктегі қуаң
даланың қара топырағы – дала зонасына тән. Құнарлығы жағына келсек 2 зонаныңда гумусы (қара
шіріндісі) мол 6 8% ал оңтүстігінде қара топырақтың шіріндісі аздау 4 6%. Қара топырақты зона
ылғалмен қамтамасыз етілген жазық далада тараған. Бұл топырақты зона республиканың негізгі
астық өндіретін алқабы саналады.
2) Қара қоңыр топырақ зонасы – қара топырақтың оңтүстігінде орналасқан топырақ зонасы. Бұл
қара қоңыр топырақты зона Орталық Қаз нның көп жерін , Каспий маңы ойпатының солтүстігін,
Шығыс Қаз –н облысының жазықтарын алып жатыр. Бұл республиканың оңтүстік дала (тым құрғақ
далалы) және шөлейтті алқаптарын 90,6 млн гектар немесе (34% – ын алып) жатыр.Бұл қара қоңыр
топырақ зонасы да 3 зона аралығына бөлінеді:1 –қуаң даланың күнгірт қара қоңыр топырақтыөңірі,
2 – қуаң даланың жай қара қоңыр топырақты өңірі;
3 – шөлейт жердің ашық қара қоңыр топырақты өңірі. Бұл топырақ зонасының құнарлығы
оңтүстікке барған сайын кеми түседі.күнгірт қара топырақ пен кәдімгі қызыл қоңыр топырақтың
гумусы 4,5 – 3,0%, ал шөлейт ашық қызыл топырақтың гумусы азырақ 3,0 – 2,0%. Қара қоңыр
топырақ зонасының сол – гінде астық өндіру мен ал шаруашылығымен айналысады. Өйткені мұнда
ылғал аз түседі. Осы топырақ зонасының оңтүстігінде шөлді аймақ топырақтары алып жатыр.
Мұнда негізінен қоңыр және сұр қоңыр топырақ жамылғысы басым келеді. Бұл топырақтың гумусы
аз сондықтан онда негізінен мал шаруашылығымен айналысады. Бұл өңірде суармалы егіс қана
тиімді.
Топырақты эрозиясы және топырақ эрозиясы ; Топырақтың құнарлығын кемітетін табиғаттың бір
апаты  топырақ эрозиясы. Еліміздің 70 млн гектардан астам жерлері эрозияға бейім жерлер болып
келеді.Соның 52млн гектары жел эрозиясына бейім, 17 млн – нан астамы су эрозиясына бейім
Топырақ эрозиясының түрлері    Топырақтың жел эрозиясы
Таудағы эрозия Топырақтың су эрозиясы
Жел эрозиясының басым болуы , біріншіден Қазақстан жерінің көп бөлігінің жазық және ашық
болуы, екіншіден күшті желдің соғуы, үшіншіден топырақтың құрылымы бос немесе механикалық
құрамы жеңіл топырақтардың молдығы. Сондықтан бұндай жерлерді игеру өте жауаптылықты
қажет етеді. Су эрозиясы – топырақты шайып кету және жыра эрозиясы деп екіге бөлінеді.
Көктемде қар ерігенде, нөсер жаңбыр жауғанда ағыл  тегіл су топырақты шайып, құнарлы қабатты
ағызып әкетеді.Егер топырақ бетінде өсімдік мол болса , топырақ қабаты аз шайылады.
Топырақтану институтында топырақ эрозиясы бөлімі ашылып оңтүстік және сол –к аймақтардың
жел , су эрозияларын зерттеп , күресу шараларын ұсынды. Жалпы эрозиядан сақтану жолдары
төмендегідей жұмыстар жүрілуі қажет:
1. Егістік маңына ағаш отырғызу
2. Агротехникалық шаралар жүргізу
3. Ауыспалы егіс айналымын сақтау
4. Қар тоқтату, тыңайтқыштар себу
5. Жерді аудармай жырту
6. Тау беткейлерінен көлденеңінен сатылай
жырту
7. Селге қарсы құрылыстар салу.
8. Құм тоқтату 9. Бұл шаралар топырақтың жел, су эрозиясына ұшырауларын азайтады.
V. Жаңа сабақты қорытындылау
1) Қазақстанда қандай топырақ түрлері бар? Өз облыстарыңның топырағы қанадй?
2)Топырақтың гумусы деген не және ол оңтүстікке барған сайын неге азая береді?
3) Топырақ эрозиясы деген не?
4(Топырақ эрозиясымен күресу шаралары барма?
5) Өздеріңнің тұрған жерлерінің ауыл шаруашылық мамандары эрозияға ұшыраған топыраққа
қандай шаралар қолдануда болса айтып бер
6.Үйге тапсырма.
VI.маз.Кескін картаға топырақ зоналарын түсіру.
VII.Бағалау

file_name: топырак.docx

intro: м ұ ғ а л и м д е р г е  а д и с т е ме л і к к у п а р трыоы ворв орв о чры ры ры япиы ры чпры р ыр р

title: Топырак, топырактын турлері


extracted_text:
Оңтүстік Қазақстанның шаруашылық географиясы
  Оңтүстік Қазақстан  республиканың ірі аграрлыиндустриалды қаудандарының бірі. Ауданның жалпы өнім
өндірудегі үлесі 34%.Жетекші салалары болып агроөнеркәсіп кешенінің салалары, түсті металлургия, кенхимия
өнеркөсіптері мен машина жасау саналады. Оңүстік Қазақстан  дайын өнім шығарудан ең жылдам дамып келе
жатқан аудан. Ауданда респуликадағы шығарылатын өнімнін, 21%ға жуығын өндіретін 4 мыңдай кәсіпорндар
жұмыс істейді. Өңдеуші салалардың үлесі (86%) басым болып келеді ( трансформатор қосалқы стансалары ,
теледидарлар, гипсокартон жазық беттері, медициналық пластик ыдыстар, лакбояу препараттары жөне тағы басқа).
1.Өнеркәсібі .Түсті металлургия салалары Қаратау (Шалкия мен Ащысай кен орындары) мен Жетісу Алатауындағы
(Тұйық )полиметалл кендерін өндірумен жөне олардың концентраттарын шығарумен байланысты. Қорғасын
концентраттарын Шымкент қорғасын зауытына , ал цинкті  Өскеменге жөнелтеді. Қаратаудағы фосфорит өндіру
мен байытудың маңызы ерекше.Таразда минералды тыңайтқыштар өндіретін суперфосфат зауыты бар.Оңтүстік
Қазақстан лак пен бояу өндіруденде алда келеді. Су жүйесін жабдықтайтын полиэтиленді құбыр (Алматы) және
ауылшаруашылық техникалары мен автокөліктерге арналған шиналар (Шымкент , Оңтүстік Қазақстан облысында)
шығарады. Ең үлкен «Химфарм» зауыты (Шымкент)  барлық елдегі шығарылатын дерілік(препараттар) 3/5 бөлігін
береді.Бұл саланың басқа кәсіпорындары Алматы мен Қаскелеңде орналасқан . Машина жасау кәсіпорындары
тасымалданып екелінетін металмен жұмыс істейді. Бірақ металлургия жабдықтары барлық кір жуатын машиналары
мен аккумуляторлар шығаратын өндіріс осы ауданда (Алматы облысында) орналаскан. Құрылыс материалдары
өнеркәсібі, ең алдымен кірпіш (жалпы республика бойынша шығарылатын өнімнің 63%ы) пен цемент(19%ы) өндіру
дамыған.Оңтүстік Қазақстан облысында цемент өндіру зауыттары(Шымкент пен Састөбе) салынған. Өндірістің
энергетикалық негізін бұқараның табиғи газымен жұмыс істейтін Жамбыл МАЭСі,Қапшағай,Шардара СЭСтері
және басқа ірі электр стансылары құрайды. Ағаш өңдеу өнеркөсібі әртүрлі жиһаз шығарумен айналысады (кеңселік
және үй жиһаздары),ауданның барлық облыстарында жалпы өнімнің,70%дан астамын құрайды. Бұл саланың ең
алдында Алматы қаласы келеді. Оңтүстік экономикалық аудан республика бойынша өндірілетін мұнайдың 19%ын
(Қызылорда облысы) және газдың 4%ын береді. 2.Ауылшаруашылығы.Ауданның географиялық жағдайы мен
табиғиклиматтық ерекшеліктері оның ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру мен өңдеудегі республика бойынша
жетекшірелін анықтайды. Оңтүстік Қазақстан  мақта өсірудің басты орталығы.Одан басқа мұнда қант
қызылшасы,темекі,әртүрлі көкөністермен жемістер әсіріледі. Оңтүстік Қазақстан,негізінен техникалық дақылдар
өсіруге маманданған.Оның негізгілері  мақта,қант қызылшасы және темекі.Оларды суару үшін Киров,Арыс
Түркістан,Талас Асы,Қартал суландыру жүйелері салынған. Суармалы жерлерде дәнді дақылдардан күріш өсіріледі
(Сырдария мен Іле өзендерінің жайылмаларында).Егістік жерлердің біраз бөлігін бидай,арпа,жүгері мен соя
алқаптары алып жатыр. Ауылшаруашылық өнімдерін өңдеумен қант, көкөніс, жемісконсервілеу , майшайқау, мақта
тазалау, мақтамата және тоқыма салалары айналысады. Оңтүстік Қазақстандағы мал шаруашылығының жетекші
салалары  қой және ірі қара мал өсіру.Аудан қой,ешкі,мүйізді ірі қара өсіруі жөнінен республикада 1орын алады,
ал шошқа өсіруден Солтүстік аудандан кейінгі орынды алады. Қой өсіру саласында әлемдік тәжірибедегі сияқты,
санынан гөрі сапалық жағына көбірек көңіл бөлінеді. Малшаруашылығының азықтық базасына жазықтар мен тау
етектеріндегі маусымдық жайылымдықтар мен шабындықтарды жатқызуға болады. Биік таулар жазғы жайылымдық,
ал шөлді жерлер  қысқы жайылымдық есебінде пайдаланылады. Шошқа өсіруде астық шаруашылығының, тамақ
өнеркәсібі кәсіпорындарының (қант,ұнтарту және тағы басқа) қалдықтары мен азықтық бақшалық және көкөніс
дақылдарын пайдаланады. Жеңіл өнеркөсіптің ең дамыған салалары мақтамата(99%дай),жүн маталарын
шығару(100%),аяқ киім тігу (80%). Оңтүстік Қазақстанда ірі өндіріс тораптары қалыптасқан: Алматы, Шымкент
Кентау, Талдықорған, Қызылорда жәнө ҚаратауТараз АӨКтері. Алматы мен кала маңы негізінен, халық
тұтынатын тауарлар шығаруға маманданған.Ірі кәсіпорындар  мақтамата және шұға комбинаттары, тоқыма, тері
және тігін фабрикалары, кант және сыра қайнату зауыттары, жемісконсерві комбинаты. ҚаратауТараз АӨКні
Тараз, Қаратау, Жаңатас қалалары мен бірнеше кенттерді біріктіреді. Қаратау фосфоритіні ң негізінде қалыптасқан
кенхимия өнеркәсібінің орталығы болып табылады (фосфор шикізатын өндіру мен өңдеу, минералды
тыңайтқыштар шығару).Сонымен бірге тамақ және жеңіл енеркәсіптеде өзіндік мол үлесі бар (жүн жуу,қант,тері аяқ
киім салалары). Бұл ауданның оңтүстік бөлігі ежелгі уақыттан бері жайылымдық мал шаруашылығы мен өзен
аңғарларындағы жер шару ашылығына маманданған. Полиметалл кені мен фосфорит өндіруге байланысты түсті
металлургия мен химия өнеркөсібі,сонымен қатар машина жасау, жеңіл және тамақ өнеркәсіптері салалары дамыды.
ШымкентКентау енеркәсіп торабы қорғасын өндіру мен балқытуда цемент, фармацевтикалық бұйымдар, пресс
автоматтар шығарумен ұштастырылған. 3.Экологиялық проблемалары.Соңғы жылдары оңтүстік аймақтардың
өнеркәсіп кәсіпорындарынан бөлінетін лас қалдықтар төмендегі салалардың еншісінде. Мұнай өңдеу  мұнайды
еңдеу барасында улы заттардың белінуі.Құрылыс материалдары  құрылыс саласының қарқынды дамуынан,жылу
қуатықалалардың ұлғаюы және жылу мен электр қуатына деген сұраныстың артуы. Аймақтағы негізгі экологиялық проблема ірі қалаларда болып отыр (Шымкент, Алматы,Қызылорда, тағы басқа) Оның себебі автокөлік санының
көбеюі, ескі құралжабдықпен жұмыс істейтін кәсіпорындардың әлі күнге дейін жұмыс істеуі нәтижесінде
атмосфераға мыңдаған тонна газ бөліп шығарады.Қоршаған ортаның табиғат жағдайына кері әсерін тигізуде.
Мысалы, Шымкент қаласындағы өлшенген шаңтозаң қоспасының орташа көрсеткіші нормадан 4 есе артық. Азот
диоксиді екі есе,аммиак 1,5 есе,формальдегид 6 есе. 4.Қалалары. Оңтүстік экономикалық ауданда 78 қаламен
кенттер бар.Басты қалалары  Алматы, Талдықорған, Тараз, Шымкент, Түркістан және Қызылорда.Олардың
барлығы калалар пайда болуының алғашқы екі кезеңінде қалыптасқан.Бірінші кезеңде  Тараз, Түркістан қалалары,
қалғандары екінші кезеңде (XVIII  XIX ғасыр) пайда болған. Қалалардың көпішлігі тау жоталарының етегінде, өзен
аңғарларында орналасқан. Іле Алатауының етегінде, теңіз де ңгейінен 700  900 м биіктікте,Үлкен және Кіші
Алматы өзендерінің аңғарында Алматы қаласы орналасқан (1209 мың адам). 1929 жылдан 1997 жылға дейін
Қазақстанның ресми астанасы болды. Алматы. (1370 мың адам)  мемлекеттік дәрежедегі қала, ірі саяси, сауда,
өндірістік, мәдени, ғылыми және туристік орталық.Мұнда Қазақстан Президентінің резиденциясы, елшіліктер мен
әлемнің көптеген елдерінің өкілді ктері орналаскан. Қалада мұнай өндіру мен металлургиядан басқа барлық
өнеркәсіп салалары дамыған.Мұнда жалпы өндіріс көлемінің 78%ын құрайтын 1500дей өндіріс кәсіпорындары
орналасқан.Негізшгі салалар  машина жасау мен тамақ өнеркәсібі (қалада шығарылатын өнім көлемінің 64%ын
құрайды ).Мысалы,Алматы ауыр машина жасау зауыты (ААМЗ),тракторларға қосалқы бөлшектер шығаратын
«Поршень» зауыты, теледидар және басқа да күрделі техникалар жинайтын зауыттар және тағы басқа. Тамақ
өнеркәсібі салаларын «Алтыннан», нантокаш комбинаты , «Рахат» кондитер фабркасы, маргарин зауыты мен
«Сеймар»құс фабрикасы сияқты ірі кәсіпорындар құрайды. Қалада Ұлттық Ғылым академиясының институттары
орналасқан. Мұнда М.Әуезов атындағы Қазақ академиялық театры, М.Лермонтов атындағы Орыс драма театры,
Абай атындағы опера және балет театры, Орталық мемлекеттік мұражай, Ә.Қастеев атындағы көркемөнер
мұражайы және көптеген өнер галереялары «Ұлар», «Ұмай ана тәңірі», тағы басқа) орналасқан. Жоғары оқу
орындарынан : әлФараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университеті, Қ.Сәтбаев атындағы Техникалық
университеті,Заң академиясы және тағы басқа атауға болады. Мұнда 200ден астам орта оқу орындары бар,оның
ішінде ТМДда жалғыз  Техникалық лицеймен ғарыштық табиғаттану мектебі жұмыс істейді. Алматы  көрікті
қала. Мұнда 50ден астам өсімдік түрлері отырғызылған.145 га жерлерде 40тан астам саябақтармен гүлзарлар
орналақан.  Қалада әсем жерлер көп.Солардың бірі  Көктөбе. Ол биіктігі 1070 м алаңда орналасқан, оған аспалы
жол мен шығуға болады. Сол сияқты Даңк мемориалы , Мәңгілік Алауымен әйгілі 28панфиловшылар саябағы бар.
Биік таудағы «Медеу» мұз айдыны, 20002500 м биіктікте орналасқан «Шымбұлақ » тау шаңғысы курорты әлемге
әйгілі.Ол казіргі құралжабдықтармен камтамасыз етілген, екі аспалы жолы бар. Алматы маңында табиғаттың
ерекше ескерткіштері — Шарын каньоны, Түрген сарқырамасы және көптеген көлдер  Үлкен Алматы, Есік, Көлсай
және тағы басқа бар. Талдықорған қаласы (134 м ы ң адам) 2001 жылдан Алматы облысының орталығына айналды.
Қазіргі уақытта ауылшаруашылық шикізатын өңдеудің негізгі орталықтарының бірі. Мұнда жеміс  консерві
комбинаты, қант зауыты мен «Ажар» тігін фирмасы жұмыс істейді (100ден астам өнім түрлерін шығарады).
Машина жасау өнеркәсібі де дамыған, ТМДдағы жалғыз аккумулятор зауыты жұмыс істейді.Құрылыс
материалдарын шығаратын комбинат, темірбетон, асфальт, кабель зауыттары бар. Талдықорғанда Гуманитарлық
университет пен бірнеше колледждер бар. Жамбыл облысында Қазақстанның ежелгі қалаларының бірі  Тараз
орналасқан (338 мың адам). Ежелгі Тараз қаласының орны қазіргі құрылыстар астында жасырылған. Тараз
облыстың әкімшілік орталығы. Жуықта ол өзінің 2000жылдығын мерекеледі.БұлҰлы Жібек жолында салынған
ежелгі қалалардың бірі. Сол уақыттардың өзінде ол маңызды рөл атқарды.1936 жылға дейін Әулие ата, 19361939
жылдары аралығында Мирзоян қаласы деп, ал 1938 жылдан бері айтыскер ақын Жамбыл атамыздың есімімен аталып
келді.1998 жылы қалаға өзінің тарихи атауы қайтарылды. Осы уакытқа дейін жеткен тарихи ескерткіштерден қалада
мұсылмандық құрылыстың інжумаржандары  Айша бибі, Бабаджа қатын мазарлары бар. 19501970 жылдар қала
дамуының негізгі кезеңдері болды,өйткені жаңа кәсіпорын құрылыстары көптеп салына бастады.Қазір калада ірі
фосфат тыңайтқыштарын шығаратын, былғары аяк киімдерін, шақпақ қант және ет өнімдері н шығаратын зауыттар
бар. Оңтүстік Қазақстан облысының әкімшілік орталығы  Шымкент қаласы (535 мың адам). Шымкент  маңызды
темір жол торабы. Қалада әр түрлі химия, тамақ, жеңіл, тағы басқа өнеркәсіп кәсіпорындары бар. Автокөліктерге
шина шығаратын «Шымкент шина» АҚ, мақта  мата өнеркәсібінің, ауыл шаруашылық техника сының
көсіпорындары,мұнай өңдеу және цемент зауыттары бар. Оңтүстік Қазақстанның мақта өсіретін ежелгі
орталықтарының бірінде Түркістан қаласы орналасқан(181 мың адам). XV ғасыр өзінде бұл дамыған кәсіпшілігі бар,
маңызды сауда орталығы болды. Қала өткен ғасырдың ортасына дейін ғана өзінің саудалық маңызын сақтады, қазір
ол ірі тарихи және мәдени орталық.Мұнда мұсылман сәулет өнерінің інжу  маржаны  Қожа Ахмет Йасауи кесенесі
орналасқан.Көптеген салалар бойынша мамандар даярлайтын халық аралық маңызы бар университеттер бар.
Қызылорда (204 мың адам)  Қазақстанның оңтүстік батысында орналасқан облыс орталығы. 1817 жылы керуен
жолдарының қиылысында Ақмешіт әскери бекінісі ретінде салынған.19251929 жылдарда ҚазАҚСР астанасы болды. Қалада жеңіл және тамақ өнеркәсіптері дамыған. Ірі кәсіпорындардан күріш тазалау зауыты, ет және сүт өнеркөсібі
комбинаттары бар. Қала қазіргі уақытта Қазақстанның маңызды мәдени орталығы болып саналады. Қоркыт ата
атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті білім беру процесінің жаңа технологияларымен әдістемелерін
белсенді түрде енгізіп жатқан еліміздің жетекші жоғары оқу орындарының бірі болып саналады

file_name: Оңтүстік Қазақстанның шаруашылық географиясы.docx

intro: п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п п

title: Онтустик Казакстаннын шаруашылыгы


extracted_text:
Распределительное свойство умножения.
Цель: повторить распределительное свойство умножения относительно
сложения и вычитания, отрабатывать умение применять распределительное
свойство   умножения   при   нахождении   значений   выражения,   показать   его
применение   при   умножении   смешанного   числа   на   натуральное   число,
развивать   вычислительные   навыки,   способствовать   развитию   логического
мышления,  умению   обосновывать   и  формулировать  суждения,  воспитывать
аккуратность, точность, внимательность при работе с дробями.
План урока:
1. Организационный момент
2. Анализ самостоятельной работы
3. Устная работа
4. Сообщение темы урока
5. Введение нового материала. Работа над новой темой.
6. Закрепление изученного материала
7. Решение задачи на повторение
8. Подведение итогов урока
1. Организационный момент.
Учащиеся заходят в кабинет, занимают свои места, готовятся к уроку,
здороваются с учителем.
2. Анализ самостоятельной домашней работы.
А) Познакомить учащихся с результатами самостоятельной домашней
работы   и   решить   задания,   в   которых   допущено   наибольшее   количество
ошибок:
От куска материи отрезали сначала 30%, а потом еще 20% остатка.
Сколько процентов куска материи осталось? Решение: Пусть 1 – весь кусок материи. 30%=0,3 – отрезали сначала,
20%=0,2 – отреза от остатка.
1) 10,3=0,7 (части) – материи осталось после первого отреза
2) 0,7*0,2=0,14 (части) – материи отрезали во второй раз
3) 0,70,14=0,56 (части) – материи осталось
4) 0,56 = 56%
Ответ: 56% куска материи осталось.
Ребята, может быть у когонибудь есть другое решение задачи?
Б) Анализ домашней работы: №538 (аб), (1 человек на доске выполняет
решение, пока остальные учащиеся выполняют устную работу и проверяют
совместно с учителем решение №568 (а)).
3. Устная работа
Вычислить: а) 20*(
1
2
                          б) 15*(
                          в) 18*
(

1
2

1
5
1 
5
1
10
)
1
3
)
1
6
)
*
*
2
3
1
8
*
3
4
*....*
98
99
*
99
100
1*
1
2
8*
                          г)
                          д)
                          е)
1
2
2
3
5
9
                          ж)
2
                          з) 15
1*
4
5
10*
3
7
1
8
14*
8*
4. Сообщение темы урока
  Сегодня  мы  будем  умножать  смешанные числа  на  натуральные числа,
используя распределительный закон умножения. 5. Введение нового материала. Работа над новой темой.
1.
2.
Замените смешанное число суммой целой и дробной части:
5 ,
3
8
2 ,
4
9
3 ,
3
8
1
9 .
2
Выполните   умножение:
3
8
заменив смешанное число суммой целой части и дробной,
затем   воспользовавшись   распределительным   свойством
3*6
6*
6*
1
3
5
9
9*
,
,
1
8
,
4
3
6
,
умножения
Решение: (у доски)
3
6
4
5
9
1
3
1
8
9*

3(
6*

6(
5
9
1
3
9*)

9*3

6*)

6*6

6*

4(
1
8
6*)

6*4

5
9
1
3
1
8
9*
6*
6*

27
5
32

36
36
2
38
6
3

24
24
3
4
24
3
4
6
8
8
3*6
)

3
8
3(*6

3
8
 Какое   распределительное   свойство   мы   использовали   при   решении

*63*6


3*6
3*3
1
4
9
4
3
8
1
4
20
18
18
18
18


2
4
этих примеров?
 Сформулируйте   алгоритм   умножения   смешанного   числа   на
натуральное число?
 Прочитайте это правило в учебнике на странице 87.
 Расскажите это правило товарищу по парте.
Чтобы умножить смешанное число на натуральное число, можно:
1) умножить целую часть на натуральное число;
2) умножить дробную часть на это натуральное число;
3) сложить полученные результаты.
6. Закрепление изученного материала
1.) № 537 (аг) страница 88 ( с подробным комментированием у доски и в
тетрадях) а)
6
б)
9
1
5
2
7
4*

6(
1
5
4*)

4*6

2*

9(
2
7
2*)

2*9

1
5
2
7
4*
2*

24
4
5
24

18
18
4
7
в)
7*3
1
4
г) 6*1
1
7

7(*3

)
*37*3

1
4
1
4

12
12
3
4

1(*6

)
1
7
*61*6

1
7

6
6
7
6
6
7

4
5
4
7
3
4
2.) №541 страница 89 (самостоятельно, самопроверка, один ученик решает
задачу на обратной стороне доски)

пройдет
,
если
_
сделает
_5_
шагов
12

12
14
5
(
м
)

пройдет
,
если
_
сделает
_12_
шагов
2
5
1
(6
м
)

5
Решение:
1
5
1
5
1
5
20*
12*
1
1

20
4
(24
м
)

пройдет
,
если
_
сделает
_20_
шагов
24*

24
1
1
5
24
5

28
4
5
(
м
)

пройдет
,
если
_
сделает
_24_
шага
7. Решение задач на повторение
№553 (устно)
Решение:
а)
б)
2
5
3
7
*
*
5
8
5
9
*
8
11
*
11
14

2
14
1
7
*
7
3
*
9
5

1
в)
*3
1
3
*4*
1
4
*5*
1
5
*6*
1
6

1
Как называются дроби
2
5
и
5
2
3,
и
1
3
? 8. Подведение итогов урока
Как можно умножать смешанное число на натуральное число?
Какое свойство мы использовали для того, чтобы выполнять умножение
таким образом?
Домашнее задание: №567, 571, повторение  566(1).

file_name: Распределительное свойство умножения.doc

intro: КОНСПЕКТ УРОКА В 6 КЛАССЕ ПО ТЕМЕ: "ПРИМЕНЕНИЕ РАСПРЕДЕЛИТЕЛЬНОГО СВОЙСТВА  УМНОЖЕНИЯ. ПОВТОРИТЬ РАСПРЕДЕЛИТЕЛЬНОЕ СВОЙСТВО УМНОЖЕНИЯ ОТНОСИТЕЛЬНО СЛОЖЕНИЯ,ВЫЧИТАНИЯ, ОТРАБАТЫВАТЬ УМЕНИЕ ПРИМЕНЯТЬ РАСПРЕДЕЛИТЕЛЬНОЕ СВОЙСТВО УМНОЖЕНИЯ ПРИ НАХОЖДЕНИИ ЗНАЧЕНИЯ ВЫРАЖЕНИЯ, ПОКАЗАТЬ ЕГО  ПРИМЕНЕНИЕ ПРИ УМНОЖЕНИИ СМЕШАННОГО ЧИСЛА НА НАТУРАЛЬНОЕ ЧИСЛО, РАЗВИВАТЬ ЛОГИЧЕСКОЕ МЫШЛЕНИЕ.

title: Урок в 6 классе.


extracted_text:
Сыныбы:9                      Күні:
Тақырыбы: Астана –Қазақстан Республикасының астанасы.
Мақсаты:
Білімділік: Оқушыларға Астана –Қазақстан Республикасының Астанасы жөнінде
түсіндіру.
Дамыту: Өз бетінше ізденіспен шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру. Өз
ойларын еркін де сауатты, нақты жеткізу қабілеттерін арттыру.
Тәрбиелік: Жанжақтылыққа, ізденімпаздыққа баулу, тыңдай және сөйлей білу мәдениетін
арттыра отырып патриоттық тәрбие беру..
Сабақтың типі: Жаңа білім беру сабағы
Сабақтың түрі: Аралас сабақ
Сабақтың әдісі: 1. Сұрақжауап.
Сабақтың көрнекілігі: Қазақстанның кртасы, Астананың суретері.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі.
Оқушыларды түгендеу, оқу құралдарын дайындатып, зейіндерін сабаққа аударту.
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.
1. Сұрақжауап.
1. Солтүстік Қазақстанда қандай облыстар бар?
2. Қостанай облысындағы өнеркәсәіптердің басты салаларын атаңдар?
3. Солтүстік Қазақстанда қандай экономикалық –экологиялық проблемалар бар?
ІІІ. Жаңа сабақ.
1. Әңгімедәріс.
Жаңа сабақ әңгімедәріс беруден басталады.
Астана –Есіл өзенінің алабындағы өзен маңы жазықтығындағы орналасқан қала. Қала
200км2аумақты алып жатыр. 1992 жылы қабылданып, ол 1994 жылы 6 шілдеде жүзеге
асырылды.
Елордасы көшіруде бірнеше мәселелер: біріншіден елді геосаяси тұрғыда нығайту,
еЕкіншіден , қауіпсіздік мәселесі, үшіншіден,экономикалық жағынан дамыту, төртіншіден,
тұрақты саяси –этностық мемелекет құру қарастырды.1998 жылы ЮНЕСКОның шешімі
бойынша Астана қаласына «Бейбітшілік Қаласы» жоғары атағы беріліп, медальмен
мараппатталды.Астана –Республикасының маңызды өнеркәсіп және мәдениет орталығы, ірі
темір жол және автамабиль көлік торабы.
Елорданы көшіру жарияланған жылы мұнда небәрі 225 мың адам тұратын, 2004 жылы
елордатұрғындарының саны екі есе өсіп, жарты миллионан асып кетті. Бүгінде халықтың
саны 783471адам (2013 жылы 1 наурыз).
ЭКСПО 2017 –Қазақстанның ең ірі жобаларының бірі. ЭКСПО немесе Дүниежүзілік
көрмеиндистрияландыруд нышаны және техникалық, технологиялық табыстарды көрсету
үшін ашық алаң болып табылатын халықаралық көрме.
IV. Жаңа сабақты бекіту.
1. Сұрақжауап.
1. ЭКСПО – 2017 Қазақстан үшін қандай пайда бермек?
2. Елорданы көшіруде қандай мәселелер қарастырылды?
3. 2013 жылы бірінші наурызда халық саны қаншаға жетті?
4.Елордасын көшіру туралы стратегиялық шешім қай жылы қабылданды?
V. Қорытындылау, бағалау.
ЭКСПО 2017 жылы Қазақстанда қандай мақсатпен ұйымдастырылды?
VІ. Үйге тапсырма беру. Үйге: «Астана – бас қала»деген тақырыпта реферат даярлау.

intro: б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б бб б б б б б бб б б б б б бб б б бб б б б

title: Экологиялык проблемалар


extracted_text:
«Вечной остаётся доброта»
   Музыка в душе всегда красива,
   Грусть пусть долго не гостит,
   В жизни есть перспектива:
   Оставаться собой, иначе душа не простит.
  Всё в мире меняется ежечасно,
  Только человек бесценен всегда,
  Если он себя ценит  прекрасно!
  Мир к нему не равнодушен тогда.
   Обязательно встретится счастье,
   Будет кто  то любить и ценить,
   И не страшно тогда ненастье,
   Можно всё к лучшему изменить!
   Мыслить желательно позитивно,
   Музыка поможет и красота,
   Сейчас модно думать креативно,
   Но вечной остаётся доброта!
Автор: Шубенок Ольга Николаевна

file_name: Вечной остаётся доброта.docx

intro: Авторское стихотворение написано и помещено в сборнике "Верьте. Надейтесь. Мечтайте. Любите"  Данное стихотворение можно предложить для включения в сценарии классных часов на нравственную тему. При создании поэтических тетрадей, включая данное  стихотворение,  учитель имеет возможность работать над развитем навыка выразительного чтения,  реализовывать воспитательные цели урока.Авторское стихотворение для поэтической тетради

title: Авторское стихотворение "Вечной остаётся доброта"


extracted_text:
Самостоятельная работа №10
Вариант 1
1. Выполните деление с остатком
14 780 : 100
270 : 20
6 600 : 900
58 000 : 8 000
Вариант 2
1. Выполните деление с остатком
143 917 : 1 000
260 : 50
2 000 : 300
19 000 : 6 000
2. Решите уравнения
х – 890 • 20 = 1 050
у : (1 098 – 998) = 4
3 000 + с = 6 000 : 2
2. Решите уравнения
300 + с = 3 000 : 2
х + 880 : 20 = 1 050
(1 098 – 998) : у = 4
3. Решите геометрическую задачу
3. Решите геометрическую задачу
На клеточном поле со стороной клетки
1см изображён прямоугольник.
1) Найдите периметр  этого
прямоугольника.
2) Проведи на рисунке прямую линию,
которая разделит этот прямоугольник на
два прямоугольника, так, чтобы площадь
одного из них была равна 14 см2.
На клеточном поле со стороной клетки
1см изображён прямоугольник.
1) Найдите площадь этого
прямоугольника.
2) Рядом с прямоугольником начерти
квадрат, площадь которого на 17 см2
меньше площади данного прямоугольника.
4. Решите задачу.
4. Решите задачу
Автобус  прибыл в посёлок Сосновка в
14ч. 05 мин. Во сколько выехал автобус,
если в пути он был 2 ч. 38 мин?
Автобус выехал в 13 ч. 24 мин. Сколько
времени автобус был в пути, если в
посёлок Сосновка он прибыл в 17ч.12мин?
5. Решите задачу
5. Решите задачу
В автофургон можно загрузить не более
700 кг груза. В него уже погрузили 12
кресел, каждое весом 15 кг, и 15 книжных
стеллажей, каждый весом 30 кг. Сколько
ещё таких же стеллажей можно погрузить
в фургон?
В автофургон можно загрузить не более
650 кг груза. В него уже погрузили 16
компьютерных столов, каждый весом 20
кг, и 18 шкафов, каждый весом 15 кг.
Сколько ещё таких же шкафов можно
погрузить в фургон? 1см
1см
1см
1см

file_name: Самостоятельная работа 10.docx

description:
1см
1см
1см
1см

intro: Сегодня для учителей начальных классов актуальным является вопрос подготовки учащихся к успешному выполнения ВПР по математике в 4 классе. Я разработала самостоятельную работу, в которую включила задания аналогичные ВПР. Первое задание - отработка вычислительного навыка, второе - геометрическая задача, третье - задача на время, четвёртое - текстовая задача. К геометрической задаче прилагается чертёж.

title: Самостоятельная работа № 5 по математике на тему "Подготовка к ВПР" (4 класс, математика)


extracted_text:
Тема урока: « Применение распределительного
свойства умножения».
Цели:  формирование   навыка   применения   распределительного
свойства умножения при нахождении значений выражений; систе
матизация   и закрепление знаний,  умений   и навыков   учащихся   по
теме   «Умножение   дробей»;   подготовка   учащихся   к   контрольной
работе.
I. Организационный момент
.
П. Анализ самостоятельной работы
1. Познакомить учащихся с результатами самостоятельной работы.
2. Решить задания, где допущено наибольшее количество ошибок,
задания, вызвавшие затруднения у учащихся.
III. Устный счет
1. Вычислите   удобным   способом:   1)
( 5
8)
8+ 3
  ∙1
5
2)
; 12 ∙(2
3 + 5
12) ;  3)
3
5
7 + 1
7) ;
∙( 3
5+ 2
1
4
6); 16 ∙(5
∙(5
6 + 1
5) ;       14 ∙(2
2).
8− 1
1
2 + 2
1
5 );
1
3 +  4
1
5 );     15 ∙   (2
2.  Вычислите: 1)  10 ∙ (3

3. Одно из чисел в 6 раз меньше другого. Найдите эти числа, если их
разность равна 11.
4. Есть 5 обрывков цепи, в каждом по 3 кольца. Как соединить их в
цепь, расклепав и заклепав только 3 кольца? (Взять 1 обрывок, то
есть 3 кольца, и с их помощью соединить остальные 4.)
5. Есть 9 кг крупы, чашечные весы и гиря в 200 г. Как в три приема
отвесить 2 кг крупы?
Решение:
1 прием: 4600 г и 4400 г и гиря 200 г;
2 прием: 2200 г и 2200 г;
3 прием: 2200 г и гиря 200 + крупа.     Остаток: 2 кг крупы
IV. Сообщение темы урока — Сегодня мы будем готовиться к контрольной работе «Умножение
дробей. Задачи на нахождение дроби от числа».
V. Закрепление изученного материала
Блицопрос ( в виде письменной работы).
1) Чтобы умножить дробь на натуральное число, надо...
2) Чтобы умножить дробь на дробь, надо...
3) Чтобы выполнить умножение смешанных чисел, надо...
4) Чтобы найти дробь от числа, надо...
5) Чтобы найти несколько процентов числа, надо...
6) Сформулируйте и запишите в буквенном виде свойство нуля для
умножения.
7) Сформулируйте и запишите в буквенном виде свойство единицы
для умножения.
8) Сформулируйте и запишите в буквенном виде распределительное
свойство умножения относительно сложения и вычитания.
9)   Сформулируйте   и   запишите   в   буквенном   виде   сочетательное
свойство умножения.
10) Сформулируйте и запишите в буквенном виде переместительное
свойство умножения.
VI. Физкультминутка
Встали. Закрыли глаза. Вспомнили тёплое летнее солнышко.
 Протяните руки к нему. Обнимите его.
Наклонитесь вперёд, назад. Потянитесь. Присели, встали.
 Откройте глаза и продолжим нашу работу.
VII. Работа над задачей
1. № 443 стр. 72 (самостоятельно, устная проверка).
— Прочитайте задачу.
—   Запишите   формулу   для   нахождения   объема   прямоугольного
параллелепипеда.
V=авс.
2
5   ∙3
1
2  (дм3)
5    ∙25
4  = 1 1
2   дм3.)
 (Ответ: объем равен 1
2. № 564 стр. 92 (после подробного разбора самостоятельно,
самопроверка).
— Прочитайте задачу.
— Что известно?
— Что надо узнать? Главный вопрос задачи обведите в кружок.
— Составьте краткую запись:
1 день — ? кг,
2
7  от 658 кг       ↓
2 день — ? кг, 0,3 от остатка
 Остаток — ? кг
— Как узнать дробь от числа?
Решение:
658 .
2
7=¿ 188 (кг) — продали в 1 день.
658 — 188 = 470 (кг)  осталось после первого дня.
470 • 0,3 = 141 (кг)  продали во 2 день.
(Ответ: 141 кг.)
3. Индивидуальная работа.
— Кто не знает, как решать, подойдите ко мне. (Разобрать подробно
решение этой задачи со слабыми учащимися)
Решение:
1) 40% = 0,4; 75% = 0,75.
2) m • 0,4 = 0,4m (кг) — выдали в первый раз.
3) m  0,4m = 0,6m (кг)  осталось после первого раза.
4) 0,6т • 0,75 = 0,45т (кг) — выдали во второй раз.
5) m — 0,4m — 0,45m = 0,15m (кг) — осталось на складе.
 При m = 1200: 0,15 • 1200 = 180 (кг).
При m = 300: 0,15 ∙  300 = 45 (кг).
При m = 50: 0,15  ∙  50 = 7,5 (кг).
(Ответ: при m = 1200: 180 кг; при m = 300: 45 кг; при m = 50: 7,5
кг.)
VIII. Повторение изученного материала №  440
1.
Решение:
 стр.
  72   (самостоятельно,
  самопроверка).

а ) 0,75 ∙
4
9  =
3
4    ∙ .
4
9  =
3 ;        б ) 0,8  ∙5
1
8  =
4
5
∙  .
5
8  =
1
2
1
3 ;
1
2  •)
(Ответ:
2. № 441 стр. 72 (самостоятельно, самопроверка).
Решение:
а)
∙ 0,3 = 0,2 ∙  0,3 = 0,06;      б)
3
20
1
5
∙ 6,4 = 0,15 ∙ 6,4 = 0,96.
(Ответ: 0,06; 0,96.)
3. № 454 стр. 74 (три ученика у доски, остальные в тетрадях).
(Ответ: а) 2
3
8  ; в) 2
2
3  ; г) 2
32
63 ; б)
13
21  .)
IX. Подведение итогов урока
а
∙ с;  б)
— Выполните умножение: а)
в
.c
m
n
d
2
3  от  7
— Найдите
Домашнее задание
№ 569 (в, г) стр. 92; № 575, 576 (б) стр. 93. Конспект урока математики в 6 классе
по теме «Применение распределительного свойства
умножения». провела: учитель математики
Беланенко Римма Алексеевна

file_name: Применение распределительного свойства.docx

intro: Конспект урока в шестом классе по теме:"Применение распределительного свойства умножения."Тип урока: обобщения и систематизации знаний. Решение задач где допущено наибольшее количество ошибок.Формирование навыка применения распределительного свойства умножения.Показать его применение при умножении смешанного числа.Систематизация и закрепление знаний,умений и навыков учащихся по теме.

title: Конспект урока в 6 классе.


description:
Оңтүстік Қазақстанның шаруашылық географиясы
  Оңтүстік Қазақстан  республиканың ірі аграрлыиндустриалды қаудандарының бірі. Ауданның жалпы өнім
өндірудегі үлесі 34%.Жетекші салалары болып агроөнеркәсіп кешенінің салалары, түсті металлургия, кенхимия
өнеркөсіптері мен машина жасау саналады. Оңүстік Қазақстан  дайын өнім шығарудан ең жылдам дамып келе
жатқан аудан. Ауданда респуликадағы шығарылатын өнімнін, 21%ға жуығын өндіретін 4 мыңдай кәсіпорндар
жұмыс істейді. Өңдеуші салалардың үлесі (86%) басым болып келеді ( трансформатор қосалқы стансалары ,
теледидарлар, гипсокартон жазық беттері, медициналық пластик ыдыстар, лакбояу препараттары жөне тағы басқа).
1.Өнеркәсібі .Түсті металлургия салалары Қаратау (Шалкия мен Ащысай кен орындары) мен Жетісу Алатауындағы
(Тұйық )полиметалл кендерін өндірумен жөне олардың концентраттарын шығарумен байланысты. Қорғасын
концентраттарын Шымкент қорғасын зауытына , ал цинкті  Өскеменге жөнелтеді. Қаратаудағы фосфорит өндіру
мен байытудың маңызы ерекше.Таразда минералды тыңайтқыштар өндіретін суперфосфат зауыты бар.Оңтүстік
Қазақстан лак пен бояу өндіруденде алда келеді. Су жүйесін жабдықтайтын полиэтиленді құбыр (Алматы) және
ауылшаруашылық техникалары мен автокөліктерге арналған шиналар (Шымкент , Оңтүстік Қазақстан облысында)
шығарады. Ең үлкен «Химфарм» зауыты (Шымкент)  барлық елдегі шығарылатын дерілік(препараттар) 3/5 бөлігін
береді.Бұл саланың басқа кәсіпорындары Алматы мен Қаскелеңде орналасқан . Машина жасау кәсіпорындары
тасымалданып екелінетін металмен жұмыс істейді. Бірақ металлургия жабдықтары барлық кір жуатын машиналары
мен аккумуляторлар шығаратын өндіріс осы ауданда (Алматы облысында) орналаскан. Құрылыс материалдары
өнеркәсібі, ең алдымен кірпіш (жалпы республика бойынша шығарылатын өнімнің 63%ы) пен цемент(19%ы) өндіру
дамыған.Оңтүстік Қазақстан облысында цемент өндіру зауыттары(Шымкент пен Састөбе) салынған. Өндірістің
энергетикалық негізін бұқараның табиғи газымен жұмыс істейтін Жамбыл МАЭСі,Қапшағай,Шардара СЭСтері
және басқа ірі электр стансылары құрайды. Ағаш өңдеу өнеркөсібі әртүрлі жиһаз шығарумен айналысады (кеңселік
және үй жиһаздары),ауданның барлық облыстарында жалпы өнімнің,70%дан астамын құрайды. Бұл саланың ең
алдында Алматы қаласы келеді. Оңтүстік экономикалық аудан республика бойынша өндірілетін мұнайдың 19%ын
(Қызылорда облысы) және газдың 4%ын береді. 2.Ауылшаруашылығы.Ауданның географиялық жағдайы мен
табиғиклиматтық ерекшеліктері оның ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру мен өңдеудегі республика бойынша
жетекшірелін анықтайды. Оңтүстік Қазақстан  мақта өсірудің басты орталығы.Одан басқа мұнда қант
қызылшасы,темекі,әртүрлі көкөністермен жемістер әсіріледі. Оңтүстік Қазақстан,негізінен техникалық дақылдар
өсіруге маманданған.Оның негізгілері  мақта,қант қызылшасы және темекі.Оларды суару үшін Киров,Арыс
Түркістан,Талас Асы,Қартал суландыру жүйелері салынған. Суармалы жерлерде дәнді дақылдардан күріш өсіріледі
(Сырдария мен Іле өзендерінің жайылмаларында).Егістік жерлердің біраз бөлігін бидай,арпа,жүгері мен соя
алқаптары алып жатыр. Ауылшаруашылық өнімдерін өңдеумен қант, көкөніс, жемісконсервілеу , майшайқау, мақта
тазалау, мақтамата және тоқыма салалары айналысады. Оңтүстік Қазақстандағы мал шаруашылығының жетекші
салалары  қой және ірі қара мал өсіру.Аудан қой,ешкі,мүйізді ірі қара өсіруі жөнінен республикада 1орын алады,
ал шошқа өсіруден Солтүстік аудандан кейінгі орынды алады. Қой өсіру саласында әлемдік тәжірибедегі сияқты,
санынан гөрі сапалық жағына көбірек көңіл бөлінеді. Малшаруашылығының азықтық базасына жазықтар мен тау
етектеріндегі маусымдық жайылымдықтар мен шабындықтарды жатқызуға болады. Биік таулар жазғы жайылымдық,
ал шөлді жерлер  қысқы жайылымдық есебінде пайдаланылады. Шошқа өсіруде астық шаруашылығының, тамақ
өнеркәсібі кәсіпорындарының (қант,ұнтарту және тағы басқа) қалдықтары мен азықтық бақшалық және көкөніс
дақылдарын пайдаланады. Жеңіл өнеркөсіптің ең дамыған салалары мақтамата(99%дай),жүн маталарын
шығару(100%),аяқ киім тігу (80%). Оңтүстік Қазақстанда ірі өндіріс тораптары қалыптасқан: Алматы, Шымкент
Кентау, Талдықорған, Қызылорда жәнө ҚаратауТараз АӨКтері. Алматы мен кала маңы негізінен, халық
тұтынатын тауарлар шығаруға маманданған.Ірі кәсіпорындар  мақтамата және шұға комбинаттары, тоқыма, тері
және тігін фабрикалары, кант және сыра қайнату зауыттары, жемісконсерві комбинаты. ҚаратауТараз АӨКні
Тараз, Қаратау, Жаңатас қалалары мен бірнеше кенттерді біріктіреді. Қаратау фосфоритіні ң негізінде қалыптасқан
кенхимия өнеркәсібінің орталығы болып табылады (фосфор шикізатын өндіру мен өңдеу, минералды
тыңайтқыштар шығару).Сонымен бірге тамақ және жеңіл енеркәсіптеде өзіндік мол үлесі бар (жүн жуу,қант,тері аяқ
киім салалары). Бұл ауданның оңтүстік бөлігі ежелгі уақыттан бері жайылымдық мал шаруашылығы мен өзен
аңғарларындағы жер шару ашылығына маманданған. Полиметалл кені мен фосфорит өндіруге байланысты түсті
металлургия мен химия өнеркөсібі,сонымен қатар машина жасау, жеңіл және тамақ өнеркәсіптері салалары дамыды.
ШымкентКентау енеркәсіп торабы қорғасын өндіру мен балқытуда цемент, фармацевтикалық бұйымдар, пресс
автоматтар шығарумен ұштастырылған. 3.Экологиялық проблемалары.Соңғы жылдары оңтүстік аймақтардың
өнеркәсіп кәсіпорындарынан бөлінетін лас қалдықтар төмендегі салалардың еншісінде. Мұнай өңдеу  мұнайды
еңдеу барасында улы заттардың белінуі.Құрылыс материалдары  құрылыс саласының қарқынды дамуынан,жылу
қуатықалалардың ұлғаюы және жылу мен электр қуатына деген сұраныстың артуы. Аймақтағы негізгі экологиялық

description:
проблема ірі қалаларда болып отыр (Шымкент, Алматы,Қызылорда, тағы басқа) Оның себебі автокөлік санының
көбеюі, ескі құралжабдықпен жұмыс істейтін кәсіпорындардың әлі күнге дейін жұмыс істеуі нәтижесінде
атмосфераға мыңдаған тонна газ бөліп шығарады.Қоршаған ортаның табиғат жағдайына кері әсерін тигізуде.
Мысалы, Шымкент қаласындағы өлшенген шаңтозаң қоспасының орташа көрсеткіші нормадан 4 есе артық. Азот
диоксиді екі есе,аммиак 1,5 есе,формальдегид 6 есе. 4.Қалалары. Оңтүстік экономикалық ауданда 78 қаламен
кенттер бар.Басты қалалары  Алматы, Талдықорған, Тараз, Шымкент, Түркістан және Қызылорда.Олардың
барлығы калалар пайда болуының алғашқы екі кезеңінде қалыптасқан.Бірінші кезеңде  Тараз, Түркістан қалалары,
қалғандары екінші кезеңде (XVIII  XIX ғасыр) пайда болған. Қалалардың көпішлігі тау жоталарының етегінде, өзен
аңғарларында орналасқан. Іле Алатауының етегінде, теңіз де ңгейінен 700  900 м биіктікте,Үлкен және Кіші
Алматы өзендерінің аңғарында Алматы қаласы орналасқан (1209 мың адам). 1929 жылдан 1997 жылға дейін
Қазақстанның ресми астанасы болды. Алматы. (1370 мың адам)  мемлекеттік дәрежедегі қала, ірі саяси, сауда,
өндірістік, мәдени, ғылыми және туристік орталық.Мұнда Қазақстан Президентінің резиденциясы, елшіліктер мен
әлемнің көптеген елдерінің өкілді ктері орналаскан. Қалада мұнай өндіру мен металлургиядан басқа барлық
өнеркәсіп салалары дамыған.Мұнда жалпы өндіріс көлемінің 78%ын құрайтын 1500дей өндіріс кәсіпорындары
орналасқан.Негізшгі салалар  машина жасау мен тамақ өнеркәсібі (қалада шығарылатын өнім көлемінің 64%ын
құрайды ).Мысалы,Алматы ауыр машина жасау зауыты (ААМЗ),тракторларға қосалқы бөлшектер шығаратын
«Поршень» зауыты, теледидар және басқа да күрделі техникалар жинайтын зауыттар және тағы басқа. Тамақ
өнеркәсібі салаларын «Алтыннан», нантокаш комбинаты , «Рахат» кондитер фабркасы, маргарин зауыты мен
«Сеймар»құс фабрикасы сияқты ірі кәсіпорындар құрайды. Қалада Ұлттық Ғылым академиясының институттары
орналасқан. Мұнда М.Әуезов атындағы Қазақ академиялық театры, М.Лермонтов атындағы Орыс драма театры,
Абай атындағы опера және балет театры, Орталық мемлекеттік мұражай, Ә.Қастеев атындағы көркемөнер
мұражайы және көптеген өнер галереялары «Ұлар», «Ұмай ана тәңірі», тағы басқа) орналасқан. Жоғары оқу
орындарынан : әлФараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университеті, Қ.Сәтбаев атындағы Техникалық
университеті,Заң академиясы және тағы басқа атауға болады. Мұнда 200ден астам орта оқу орындары бар,оның
ішінде ТМДда жалғыз  Техникалық лицеймен ғарыштық табиғаттану мектебі жұмыс істейді. Алматы  көрікті
қала. Мұнда 50ден астам өсімдік түрлері отырғызылған.145 га жерлерде 40тан астам саябақтармен гүлзарлар
орналақан.  Қалада әсем жерлер көп.Солардың бірі  Көктөбе. Ол биіктігі 1070 м алаңда орналасқан, оған аспалы
жол мен шығуға болады. Сол сияқты Даңк мемориалы , Мәңгілік Алауымен әйгілі 28панфиловшылар саябағы бар.
Биік таудағы «Медеу» мұз айдыны, 20002500 м биіктікте орналасқан «Шымбұлақ » тау шаңғысы курорты әлемге
әйгілі.Ол казіргі құралжабдықтармен камтамасыз етілген, екі аспалы жолы бар. Алматы маңында табиғаттың
ерекше ескерткіштері — Шарын каньоны, Түрген сарқырамасы және көптеген көлдер  Үлкен Алматы, Есік, Көлсай
және тағы басқа бар. Талдықорған қаласы (134 м ы ң адам) 2001 жылдан Алматы облысының орталығына айналды.
Қазіргі уақытта ауылшаруашылық шикізатын өңдеудің негізгі орталықтарының бірі. Мұнда жеміс  консерві
комбинаты, қант зауыты мен «Ажар» тігін фирмасы жұмыс істейді (100ден астам өнім түрлерін шығарады).
Машина жасау өнеркәсібі де дамыған, ТМДдағы жалғыз аккумулятор зауыты жұмыс істейді.Құрылыс
материалдарын шығаратын комбинат, темірбетон, асфальт, кабель зауыттары бар. Талдықорғанда Гуманитарлық
университет пен бірнеше колледждер бар. Жамбыл облысында Қазақстанның ежелгі қалаларының бірі  Тараз
орналасқан (338 мың адам). Ежелгі Тараз қаласының орны қазіргі құрылыстар астында жасырылған. Тараз
облыстың әкімшілік орталығы. Жуықта ол өзінің 2000жылдығын мерекеледі.БұлҰлы Жібек жолында салынған
ежелгі қалалардың бірі. Сол уақыттардың өзінде ол маңызды рөл атқарды.1936 жылға дейін Әулие ата, 19361939
жылдары аралығында Мирзоян қаласы деп, ал 1938 жылдан бері айтыскер ақын Жамбыл атамыздың есімімен аталып
келді.1998 жылы қалаға өзінің тарихи атауы қайтарылды. Осы уакытқа дейін жеткен тарихи ескерткіштерден қалада
мұсылмандық құрылыстың інжумаржандары  Айша бибі, Бабаджа қатын мазарлары бар. 19501970 жылдар қала
дамуының негізгі кезеңдері болды,өйткені жаңа кәсіпорын құрылыстары көптеп салына бастады.Қазір калада ірі
фосфат тыңайтқыштарын шығаратын, былғары аяк киімдерін, шақпақ қант және ет өнімдері н шығаратын зауыттар
бар. Оңтүстік Қазақстан облысының әкімшілік орталығы  Шымкент қаласы (535 мың адам). Шымкент  маңызды
темір жол торабы. Қалада әр түрлі химия, тамақ, жеңіл, тағы басқа өнеркәсіп кәсіпорындары бар. Автокөліктерге
шина шығаратын «Шымкент шина» АҚ, мақта  мата өнеркәсібінің, ауыл шаруашылық техника сының
көсіпорындары,мұнай өңдеу және цемент зауыттары бар. Оңтүстік Қазақстанның мақта өсіретін ежелгі
орталықтарының бірінде Түркістан қаласы орналасқан(181 мың адам). XV ғасыр өзінде бұл дамыған кәсіпшілігі бар,
маңызды сауда орталығы болды. Қала өткен ғасырдың ортасына дейін ғана өзінің саудалық маңызын сақтады, қазір
ол ірі тарихи және мәдени орталық.Мұнда мұсылман сәулет өнерінің інжу  маржаны  Қожа Ахмет Йасауи кесенесі
орналасқан.Көптеген салалар бойынша мамандар даярлайтын халық аралық маңызы бар университеттер бар.
Қызылорда (204 мың адам)  Қазақстанның оңтүстік батысында орналасқан облыс орталығы. 1817 жылы керуен
жолдарының қиылысында Ақмешіт әскери бекінісі ретінде салынған.19251929 жылдарда ҚазАҚСР астанасы болды.

description:
Қалада жеңіл және тамақ өнеркәсіптері дамыған. Ірі кәсіпорындардан күріш тазалау зауыты, ет және сүт өнеркөсібі
комбинаттары бар. Қала қазіргі уақытта Қазақстанның маңызды мәдени орталығы болып саналады. Қоркыт ата
атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті білім беру процесінің жаңа технологияларымен әдістемелерін
белсенді түрде енгізіп жатқан еліміздің жетекші жоғары оқу орындарының бірі болып саналады

intro: б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б б

title: Биосфера кабаты