extracted_text:
Бекітілді
Мектеп №21
Мұғалім:
Қатыспағандар саны:
Қатысқандар саны:
Оқушыларға шешендік өнер туралы мағлұматтарын
тереңдетіп, оның жан – жақты тарихи екенін таныту.
Пәні : Әдебиеттік оқу
Сабақ: Қазыбек бидің шешендігі
Күні: 14  .09
Сынып:    4
Сабақ
негізделген
оқу
мақсаты
/мақсаттары/
Сабақ
мақсаттары:
Барлық оқушылар: Оқушыларға шешендік өнер туралы
мағлұматтарын тереңдетіп, оның жан – жақты тарихи екенін
таныту.   дағдылары дамиды
Оқушылардың басым бөлігі: туған елін, жерін қадірлеуге, отан
сүйгіштікке тәрбиеленеді
Кейбір  оқушылар: Өз ойларын, білген естігендерін және жатқа
білетін өлеңдерін ортаға салады.
Тілдік мақсат: Оқушылар: Оқушының ойлау, қиялдау, елестету, іздену іс -
әрекеттерін қалыптастырады.
Негізгі сөздер мен  тіркестер:
Сыныптағы диалог / жазылым  үшін пайдалы  тілдік  бірліктер:
суретпен жұмыс
Талқылауға  арналған  тармақтар:    тапсырма
Сіз неліктен  ...  екенін  айта аласыз ба?
Жазылым бойынша  ұсыныстар:
Пәнаралық байланыс. Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері.
АКТ – мен байланыс . Құндылықтардағы  байланыс
*Дүниетану. Интернет
Жоспар:
Басталу
ы
8 минут
Ұйымдастыру кезеңі.
«Шаттық шеңбері» психологиялық
Үй тапсырмасы Білу
1. Сыныпта жағымды ахуал туғызу.
2. Асықтар арқылы топқа бөлу.
3. Үй тапсырмасын тексеру.
4. Сабақ тақырыбын оқушыларға ашқызу барысында ой
салу.
рес
урс
тар
Баға
лау –
Оқу
шыл
ард
ың
үйре
нген
ін
текс
еруд
і қала
й
жос
парл
айсы
з?
Баға
лау
пара
қша
сын
пай
дал
аны
п
Қаз дауысты Қазыбек би, Қазыбек Келдібекұлы – қазақ
халқының XVII – XVIII-ғасырлардағы ұлы үш биінің бірі,
көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері. Орта жүз
арғын тайпасының қаракесек руына кіретін болатқожа
атасынан шыққан ол 1667 жылы Сыр бойында дүниеге
келген. Арғы аталары Шаншар абыз, Бұлбұл, өз әкесі
Келдібек — есімдері елге белгілі әділ билер болған.
Оқулықтағы тапсырмаларды орындау.
Оқушылар шеңбер құрып, бір-бірлеріне тілек айтады.
Өткен материалды пысықтау. Оқушылар вербалді емес
бағалау жүргізеді.
Оқушылар дана билер туралы слайдтар көріп
тамашалап, өз мақсаттарын айқындайды.
Қаз дауысты Қазыбектің оқыған жерлері, алған білімі
туралы нақты дерек жоқ. Дегенмен, ел аузындағы
әңгіме, аңыздар мен биден жеткен шешендік сөздер
оның өз заманында білімді де жетелі, халықтың ауыз
әдебиеті мен салт-дәстүр, рәміздерін, ата жолы
заңдарын мейлінше мол меңгерген, озық ойлы, әділ де
көреген, батыл да батыр адам болғандығын айқын
аңғартады. Әділдігі мен алғырлығы үшін Тәуке хан
Қазыбекті Орта жүздің Бас биі еткен. Би Әз Тәукенің
тұсында хан кеңесінің белді мүшелерінің бірі болса,
Сәмеке, Әбілмәмбет, Абылай ел билеген кезеңдерде де
мемлекет басқару ісіне жиі араласып, ішкі-сыртқы
саясатта ақыл-кеңестер беріп отырған
ІІ. Түсіну
1. «Мағынаны тану» (мәтіннің мазмұнын толық түсіну
үшін кейбір сөздердің лексикалық мағынасына
тоқталу қажет)
кемеңгер- Дана, данышпан адам
несие- бұл жерде: берген тәрбиенің жемісі
Өлең мазмұнын сұрау. Өлең не жөнінде деп
ойлайсыңдар?
1. Сұрақ – жауап.
-Мәтін не жөнінде айтылған?
Оқушылардың өлеңді мәнерлеп оқуы.
I топ.
“Қазыбек бидің шешендігін” анықта.
II топ.
Ортасы
15-20
минут
Қи
ма
қағ
аз
Сұра
қ-
жау
ап
Мад ақта
у
Жұл
дыз
ша
лар
беру
Танысқан мәтіндердерден бір – біріне байланысты тап.
ІІІ топ. Мәтіндегі негізгі түпкі ойы не?
ІІІ. Қолдану
«Болжам жаса және дәлелде»
 Қазыбек би қандай адам болған деп ойлайсың?
 Қазіргі уақытта билердің орнын кімдер атқарып
отыр деп ойлайсың?
Оқушылар берілген сұрақтарға жауап айтып, өз ойларын
дәлелдейді.
ІҮ. Талдау
Мақал – мәтелдерің мағынасын түсіндір:.
1 топ: 1.Ердің сыншысы болма, адамның сыншысы бол.
2. Оқу инемен құдық қазғандай
2 топ: 1.Көп сөз көмір, аз сөз алтын.
2. Өлімнен ұят күшті./мысалдар арқылы дәлелде/
3 топ: 1. Атаңның баласы болма, елдің баласы бол. /Өз
ойыңды мысалдармен дәлелде/
Топ басшылары жұмыс барысында қадағалап отырады,
әр оқушыны смайлик беру арқылы бағалайды.
Ү. Жинақтау
НЕ БІЛДІК? НЕ ҮЙРЕНДІК?
Қандай қазақ би – шешендерімен таныстық?
Төле би, Әйтеке би, Қазыбек би.
Шешендік – билер жалпы қандай болуы керек?
Яғни, қайраткер, дау, билік, дарынды, сауатты, ұтымды
болулары керек. Бабаларымыз айтқандай «Бата менен ел
көгерер, жаңбыр менен жер көгерер.» Сондықтан да
оқушыларымыз дайындаған шағын көрініске назар
аударайық. (Рөлдік ойын)
Оқушылар өз ойларын ортаға салып, талдайды.
БАТА
- Ата, бата деген не?
- Бата – ақ ниет, жақсы тілек, халқымыздың ежелгі
мұрасы.
- Ендеше ата маған батаңызды беріңіз.
«Арыстандай болсын айбатың,
Аюдай болсың қайратың,
Гүлге толсын өңірің,
Көңілді өтсін өмірің,
Асқа толсын табағың,
Ашық болсын қабағың!»
- ӘУМИН! Аяқталу
ы
5-8
минут

Бағалау
Үй тапсырмасын беру:
ҮІІ. Үйге тапсырма
Мәтінді мәнерлеп оқып, өз ойыңды әңгімелеп кел.
Мад
ақта
у
Сый
лық
ұсын
у
Кері байланыс

ОҮБ
Қосымша деректер. Оқушылардың шығармашылық жұмысы
Орта жүз – Қазбек би « Қазбек бидің толғауы»  4 топқа
тапсырма Оқулықпен жұмыс мәтінді оқып,талдап, түсіндіру.
Мұқият тындау Тапмырмалар беріледі.әр азат жол бойынша
оқу,талдау. Түсіндір
малданып –үлкендігін пайдаланып,             ынтымағы –
достығы, бірлігі
үлкеннің алдынан шықпау                             жете туу-қарияға
тең
өте туу- атадан асып ақылды
кері кете туу- атасының мұрсын мүлкін ұстай алмау,
шекпен –шапан
ұрысшы- арашашы- ақылмен жеңу                 туысыңа сілтеме-
жауыңдай көрме
кесапаты- жамандығы              өршіл- көкіректі, мен-меншіл
бақырға қастық қылма-кедей-кемтарларға қиянаттық жасамау
күлмеу Сағы сынды түссе басыңа- ( әлсіздігін
,қайғысын,пайдаланбау) 4 топқа тапсырма беріледі.
Төмендегі  бос ұяшыққа  сабақ туралы  өз пікіріңізді  жазыңыз.
Сол ұяшықтағы  Сіздің  сабағыңыздың    тақырыбына  сәйкес
келетін  сұрақтарға  жауап беріңіз.
------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------
Қосымша
ақпарат
Рефлексия
Сабақ / оқу
мақсаттары
шынайы ма?
Бүгін
оқушылар  не
білді?
Сыныптағы
ахуал қандай
болды? Мен
жоспарлаған
саралау
шаралары
тиімді болды
ма? Қорытынды  бағамдау:
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------------

file_name: Қазыбек бидің шешендігі.docx

intro:
Пәні : Әдебиеттік оқу

Сабақ:  Шешендік нақыл сөздер. Қайтып кірер есікті қатты жаппа.  Қонақжайлық белгісі	Бекітілді:
Күні:. 18 . 09	Мұғалім:
Сынып: 4	Қатысқандар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақ негізделген  оқу мақсаты 	Оқушылардың ауыз әдебиеті және оның түрлері туралы әдеби білімдерін кеңейту, шешендік сөздер туралы мәлімет беру, билер мен шешендердің сөздерін талдау.
Сабақ мақсаттары:	Барлық оқушылар: Оқушыларға шешендік өнер туралы мағлұматтарын тереңдетіп, оның жан – жақты тарихи екенін таныту.   дағдылары дамиды
	Оқушылардың басым бөлігі: туған елін, жерін қадірлеуге, отан сүйгіштікке тәрбиеленеді
	Кейбір  оқушылар: Өз ойларын, білген естігендерін және жатқа білетін өлеңдерін ортаға салады.
Бағалау критерийлері
	Үй жұмысында белсенділік танытады
	Шешендік сөздер туралы бұрыннан білгенін ортаға салады
	Қосымша материалдарымен бөліседі.
	Мәтінді / өлеңді мәнерлеп оқиды
	Мәтінді / өлеңнен түсінгенін айтады
	Топтық жұмыста тапсырманы дұрыс орындайды, белсенді
Бағалау
	6,5 балл -5;   4 балл – 4;  3 балл, одан төмен – 3:     Ешбіреуіне қатыспағаны - 2
Пәнаралық байланыс.
Денсаулық, Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері.                                          Құндылықтардағы  байланыс
АКТ – мен байланыс .                            	*Қазақ тілі.
*Әдебиеттік оқу электрондық оқулық / интернет.
*  «Шаттық шеңбері»                     * Сергіту сәті
«Билер сөзі» шешендік толғау, арнау
  ОҮБ және ОБ
Алдыңғы меңгерілген білім	Шешендік сөздер. Төлебидің төрелігі. Қазыбек бидің шешендігі
Жоспар:
Жоспарлан
ған кезеңдері	Сабақта жоспарланған іс - әрекет
Басталуы	Үй жұмысын пысықтау
Шешендік сөздер дегеніміз не?           Қандай шешен тарихи тұлғалардың білесіңдер?
Шешендік сөздер қазақ ауыз әдебиетінің күрделі де көркем бір саласы болып табылады. Қазақтың дәстүрлі шешендік сөздерін: шешендік толғау, шешендік арнау, шешендік дау деп шартты түрде үшке бөлуге болады. Шынайы шешендік қиялдан тумайды, өмірлік оқиғалардан, табиғи құбылыстардан туады, көп жылдық тәжірибе мен сан рет қайталау арқылы сыннан өтіп халық мойындаған қағидаға, даусыз ақиқатқа айналады. Оның үстіне әр дәуірдің әр түрлі сөз шеберлерінің талғамынан, толғауынан өтіп шешендік сөз “тілге жеңіл, жүрекке жеңіл” тиетін сүйкімді үн мен ырғаққа ие болады. Шешендік сөздер үш түрлі болады: кеңесу, билік және салтанатты сөз. Ал құрылысы жағынан кіріспе, баяндау және қорытынды болып бөлімнен тұрады.
Шешендік сөздер мазмұнына қарай үшке бөлінеді: 1) шешендік арнау; 2) шешендік толғау; 3) шешендік дау.
Шешендік арнауға шешендік бата, тілек сөз, көңіл айту сөзі, ақыл-насихат сөздер жатады. Уәлихан қайтыс болғанда Байдалы бидің оның ханымы Айғанымға:
Қайрат деген қыран бар,
Қайғыға тізгін бермейтін.
Қайғы деген жылан бар
Өзекті шағып өрлейтін.
Мен қайғыңды қозғағалы келгенім жоқ,
Қайратыңды қолдағалы келдім, –
Шешендік толғаудың бір түрі – ақыл-кеңес, тәлім-тәрбиеге бағытталған шешендік нақыл. Шешендік нақылға Малайсарының: «Үйіңнің алдында төбе болса, ерттеулі атпен тең, ауылыңда ақылгөй қарт болса, жазып қойған хатпен тең» деген сөзі жатады.
Шешендік арнау - қоғам мен заман өміріне байланысты өлеңдер, бата, тілек жатады.
Шешендік толғау - қоғамды суреттейтін өлеңдер.
Шешендік даудың түрлері: жер дауы, жесір дауы, мал дауы, ар дауы, құл дауы.

Шешендік сөздер
(композициялық құрылымы жағынан)
1. Термелі сөз 2. Пернелі сөз қара  өлеңмен жазылады. сөзбен жазылады.
Ортасы	А/  Сабаққа қатысты материалдармен жұмыс жүргізеді
Қайтып кірер есікті қатты жаппа мәтінін оқу. В/С
Сөздік жұмыс жүргізу
Сұрақ-жауап С/ «Топтастыру» Шешендік сөздер
В/ Үш би «Венн» диагр

«Қонақжайлық белгісі» өлеңін түсініп оқу.
 Қонақжайлылық туралы айтып бер. Түсінгенін айту жалпы /ж
Аяқталуы	Ойларын тыңдау, сөйлету.            Ой қорыту
	Жоспар бойынша түсініктерін қорыту.
 * -Біз бүгінгі сабақтан не үйрендік?
* - екі жұлдыз, бір тілек.
Үй жұмысы. В,С/  Мәтінді мазмұндау. Өлеңді жаттау /қалауымен/                                                         А,В/ Ақындар айтысы. Батырлар жыры. /қалауымен/ Тест, Сұрақ – жауап, Қосымша материалдармен жұмыс, «Топтастыру», «Венн» диагр ұсынылады
Қосымша ақпарат
Шешендік сөздер қазақ халқының ауыз әдебиетіндегі ерекше жанр. Ол қазақ халқының даналық үлгісі болып табылады. Шешендік сөздің тарихы бірнеше кезеңге бөлінеді:
1. ХІІ – ХІІІ ғасыр – Майқы би, Аяз би.                              2. ХІV – ХV ғасыр – Асан қайғы, Жиренше шешен.
                                               3. ХVІ – ХVІІІ ғасыр – Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би.
Қазақ шешендік өнері Майқы би мен Аяз биден басталады. Халық арасында «Түгел сөздің түбі бір, түп атасы – Майқы би» деген нақыл сөз содан қалған. Шешендер – «ердің құнын екі ауыз сөзбен бітіретін», жауласқан елдің арасына бітім айтатын даналық сөздің иелері. Бөлтірік шешеннің айтуынша, тәтті де, ащы да сөз болған. Шешендік өнердің қиындығы туралы Бұқар жырау да ерекше айтып кеткен.
Қазақ шешендік өнерінің тарихынан ерекше орын алатын би – Төле би Әлібекұлы 1663 жылы қазіргі Жамбыл облысына қарайтын Шу өзенінің бойындағы Жайсаң жайлау деген жерде дүниеге келіп, 1756 жылы дүние салған. Әз Тәуке ханның «Жеті жарғы» заңдар жинағын жасауға қатысқан, «Билер кеңесінің» мүшесі болған. Төле биді әділдігіне, парасаттылығына қарап «Қарлығаш әулие», «Қарлығаш би» деп атаған. Төле биден қалған көптеген нақыл, өсиет, шешендік сөздер, толғаулар бар. Мысалы,

Төле бидің даналығы, шешендігі, тапқыр сөздері, мақал-мәтел, нақыл сөздері ел арасына мол тараған. Төле бидің өмірі, ел басқарудағы қызметі, ол айтып кеткен билік сөздер жөнінде Ш.Уәлиханов, Ресей ғалымдары А.Левшин, Г.Потанин, Ә.Диваев, кеңес дәуірінде Б.Адамбаев, Ә.Мәметова, М.Қалдыбаев, т.б. ғалымдар, тарихшылар, фольклортанушылар зерттеу жүргізген.
Қазақ халқының айтулы кемеңгер билерінің бірі – Қаз дауысты Қазыбек би Сырдария жағалауында дүниеге келіп, жастық шағын Қаратау, Ұлытау атырабында өткізген. Қазыбектің әкесі Келдібек те кезінде елді аузына қаратқан би болыпты.
Қазыбек есімі «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» атанған Жоңғар басқыншылығына қарсы күрес жылдары екі елдің арасын бітістіруші батыл елші, парасатты мәмілегер ретінде әйгілі болған. Қалмақ ханына елшілікке барғанда жасқанбай өз ойын жалынды сөздермен бұршақтай жаудырып, мірдің оғындай өткір сөздерімен жоңғар ханының аузын аштырмай тұтқындағы ұл-қыздарды босатып алады. Қалмақ ханы Қазыбектің саңқылдағын даусына орай «Қаз дауысты Қазыбек» деген ат береді.
Қаз дауысты Қазыбек бидің толғаулары, нақыл сөздері, өмірдегі сыйластық, татулық, қадір-қасиет, адамдар арасындағы қарым-қатынастарға арналған. Мысалы, «Кім жақын, не қымбат, не қиын?» деген сұраққа Қазыбек би аса тапқырлықпен былай жауап берген екен:
Тату болса, ағайын жақын,
Ақылшы болса, апайың жақын.
Бауырмал болса, інің жақын,
Алдыңа тартқан адал асын –
Қимас жақын қарындасың.
Қазыбек бидің шешендік сөздері бата, тілек түрінде де келеді. Мысалы,
Өркенім өссін десең, кекшіл болма, кесепаты тиер еліңе.
Елім өссін десең, өршіл болма, өскеніңді өшіресің.
Басына іс түскен пақырға қастық қылма, қайғысы көшер
басыңа.
Бүгін сағы сынды деп, жақыныңды басынба!
Қазыбек бидің сөздері мақал-мәтелге де айналып кеткен. Мысалы, «Бір қолың ұрысшы болса, екінші қолың арашашы болсын», «Ашу – дұшпан, ақыл – дос, ақылыңа ақыл қос», «Жауға сілтер қаруыңды жақыныңа сілтеме»

Қазақ халқының әйгілі де айбарлы билерінің бірі Әйтеке Бәйбекұлы 1644 – 1700 жылдары өмір сүрген. Әйтеке деген есіммен ел арасына танымал болған бидің шын аты – Айтық. Әйтеке би Тәуке ханның тұсында өмір сүріп, қазақ жұртының бір орталыққа бағынып, іргелі ел болуына ісімен де сөзімен де зор үлес қосқан. Әйтекенің ел мүддесін көздеп сөйлейтін, халықтың қамын ойлайтын ерекше қасиеті «Қасқакөл дауында» жан-жақты танылады. Оның дәлелі – Орманбет биге айтқан: «Бай болсаң, халқыңа пайдаң тисін, батыр болсаң, жауға найзаң тисін. Бай болып елге пайдаң тимесе, батыр болып жауға найзаң тимесе, елден бөтен үйің күйсін» деген сөздері. Әйтеке би өзінің шешендік сөздері арқылы өмірдің өтпелі екендігін баса көрсеткен. Мысалы,
Суалмайтын суат жоқ,
Тартылмайтын бұлақ жоқ.
Құйрығы суда тұрса да
Қурамайтын құрақ жоқ.
Сондай-ақ Әйтеке би сөздері адамгершілік ұғымын насихаттауға да арналған:
Ашу деген – ағын су
Алдын ашсаң арқырар.
Ақыл деген – дария
Алдын тоссаң тоқырар.
Кісі бірге туыспау керек.
Туысқан соң сөз қуыспау керек

Қорытынды  бағамдау:

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Пәні : Әдебиеттік оқу
Бекітілді
Сабақ: Қазыбек бидің шешендігі	Мектеп №21
Күні: 14  .09	Мұғалім:
Сынып:    4	Қатысқандар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақ негізделген  оқу мақсаты /мақсаттары/	Оқушыларға шешендік өнер туралы мағлұматтарын тереңдетіп, оның жан – жақты тарихи екенін таныту.
Сабақ мақсаттары:	Барлық оқушылар: Оқушыларға шешендік өнер туралы мағлұматтарын тереңдетіп, оның жан – жақты тарихи екенін таныту.   дағдылары дамиды
	Оқушылардың басым бөлігі: туған елін, жерін қадірлеуге, отан сүйгіштікке тәрбиеленеді
	Кейбір  оқушылар: Өз ойларын, білген естігендерін және жатқа білетін өлеңдерін ортаға салады.
Тілдік мақсат:	Оқушылар: Оқушының ойлау, қиялдау, елестету, іздену іс - әрекеттерін қалыптастырады.
	Негізгі сөздер мен  тіркестер:
	Сыныптағы диалог / жазылым  үшін пайдалы  тілдік  бірліктер:   суретпен жұмыс
	Талқылауға  арналған  тармақтар:    тапсырма
	Сіз неліктен  ...  екенін  айта аласыз ба?
	Жазылым бойынша  ұсыныстар:
Пәнаралық байланыс. Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері.                                          АКТ – мен байланыс . Құндылықтардағы  байланыс
*Дүниетану. Интернет

Жоспар:
	Ұйымдастыру кезеңі.
«Шаттық шеңбері» психологиялық 	ресурстар	Бағалау –Оқушылардың үйренгенін тексеруді  қалай жоспарлайсыз?

Басталуы
8 минут	Үй тапсырмасы Білу
1. Сыныпта жағымды ахуал туғызу.
2. Асықтар арқылы топқа бөлу.
3. Үй тапсырмасын тексеру.
4. Сабақ тақырыбын оқушыларға ашқызу барысында ой салу.
Қаз дауысты Қазыбек би, Қазыбек Келдібекұлы – қазақ халқының XVII – XVIII-ғасырлардағы ұлы үш биінің бірі, көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері. Орта жүз арғын тайпасының қаракесек руына кіретін болатқожа атасынан шыққан ол 1667 жылы Сыр бойында дүниеге келген. Арғы аталары Шаншар абыз, Бұлбұл, өз әкесі Келдібек — есімдері елге белгілі әділ билер болған.

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау.
Оқушылар шеңбер құрып, бір-бірлеріне тілек айтады.
Өткен материалды пысықтау. Оқушылар вербалді емес бағалау жүргізеді.
Оқушылар дана билер туралы слайдтар көріп тамашалап, өз мақсаттарын айқындайды.
Қаз дауысты Қазыбектің оқыған жерлері, алған білімі туралы нақты дерек жоқ. Дегенмен, ел аузындағы әңгіме, аңыздар мен биден жеткен шешендік сөздер оның өз заманында білімді де жетелі, халықтың ауыз әдебиеті мен салт-дәстүр, рәміздерін, ата жолы заңдарын мейлінше мол меңгерген, озық ойлы, әділ де көреген, батыл да батыр адам болғандығын айқын аңғартады. Әділдігі мен алғырлығы үшін Тәуке хан Қазыбекті Орта жүздің Бас биі еткен. Би Әз Тәукенің тұсында хан кеңесінің белді мүшелерінің бірі болса, Сәмеке, Әбілмәмбет, Абылай ел билеген кезеңдерде де мемлекет басқару ісіне жиі араласып, ішкі-сыртқы саясатта ақыл-кеңестер беріп отырған
ІІ. Түсіну
1.	«Мағынаны тану» (мәтіннің мазмұнын толық түсіну үшін кейбір сөздердің лексикалық мағынасына тоқталу қажет)
кемеңгер- Дана, данышпан адам
несие- бұл жерде: берген тәрбиенің жемісі
Өлең мазмұнын сұрау. Өлең не жөнінде деп ойлайсыңдар?
1.	Сұрақ – жауап.
-Мәтін не жөнінде айтылған?
Оқушылардың өлеңді мәнерлеп оқуы.
			Бағалау парақшасын пайдаланып
Ортасы
15-20 минут	I топ.
“Қазыбек бидің шешендігін” анықта.
II топ.
Танысқан мәтіндердерден бір – біріне байланысты тап.
ІІІ топ. Мәтіндегі негізгі түпкі ойы не?
ІІІ. Қолдану
«Болжам жаса және дәлелде»
•	Қазыбек би қандай адам болған деп ойлайсың?
•	Қазіргі уақытта билердің орнын кімдер атқарып отыр деп ойлайсың?
Оқушылар берілген сұрақтарға жауап айтып, өз ойларын дәлелдейді.
ІҮ. Талдау
Мақал – мәтелдерің мағынасын түсіндір:.

1 топ: 1.Ердің сыншысы болма, адамның сыншысы бол.
2. Оқу инемен құдық қазғандай
2 топ: 1.Көп сөз көмір, аз сөз алтын.
2. Өлімнен ұят күшті./мысалдар арқылы дәлелде/
3 топ: 1. Атаңның баласы болма, елдің баласы бол. /Өз ойыңды мысалдармен дәлелде/
Топ басшылары жұмыс барысында қадағалап отырады, әр оқушыны смайлик беру арқылы бағалайды.
Ү. Жинақтау
НЕ БІЛДІК? НЕ ҮЙРЕНДІК?
Қандай қазақ би – шешендерімен таныстық?
Төле би, Әйтеке би, Қазыбек би.
Шешендік – билер жалпы қандай болуы керек?
Яғни, қайраткер, дау, билік, дарынды, сауатты, ұтымды болулары керек. Бабаларымыз айтқандай «Бата менен ел көгерер, жаңбыр менен жер көгерер.» Сондықтан да оқушыларымыз дайындаған шағын көрініске назар аударайық. (Рөлдік ойын)
Оқушылар өз ойларын ортаға салып, талдайды.
БАТА
- Ата, бата деген не?
- Бата – ақ ниет, жақсы тілек, халқымыздың ежелгі мұрасы.
- Ендеше ата маған батаңызды беріңіз.
«Арыстандай болсын айбатың,
Аюдай болсың қайратың,
Гүлге толсын өңірің,
Көңілді өтсін өмірің,
Асқа толсын табағың,
Ашық болсын қабағың!»
- ӘУМИН!	Қима қағаз	Сұрақ-жауап
Мадақтау
Жұлдызша
лар беру
Аяқталуы
5-8 минут
Бағалау
Үй тапсырмасын беру:
ҮІІ. Үйге тапсырма
Мәтінді мәнерлеп оқып, өз ойыңды әңгімелеп кел.

Кері байланыс
		Мадақтау
Сыйлық ұсыну

			   ОҮБ
Қосымша ақпарат	Қосымша деректер. Оқушылардың шығармашылық жұмысы
Орта жүз – Қазбек би « Қазбек бидің толғауы»  4 топқа тапсырма Оқулықпен жұмыс мәтінді оқып,талдап, түсіндіру. Мұқият тындау Тапмырмалар беріледі.әр азат жол бойынша оқу,талдау. Түсіндір
малданып –үлкендігін пайдаланып,             ынтымағы –достығы, бірлігі
үлкеннің алдынан шықпау                             жете туу-қарияға тең
өте туу- атадан асып ақылды                                                                                кері кете туу- атасының мұрсын мүлкін ұстай алмау,           шекпен –шапан
ұрысшы- арашашы- ақылмен жеңу                 туысыңа сілтеме- жауыңдай көрме
кесапаты- жамандығы              өршіл- көкіректі, мен-меншіл
бақырға қастық қылма-кедей-кемтарларға қиянаттық жасамау күлмеу Сағы сынды түссе басыңа- ( әлсіздігін ,қайғысын,пайдаланбау) 4 топқа тапсырма беріледі.

Рефлексия
Сабақ / оқу  мақсаттары  шынайы ма? Бүгін оқушылар  не білді? Сыныптағы ахуал қандай болды? Мен жоспарлаған   саралау  шаралары тиімді болды ма? 	Төмендегі  бос ұяшыққа  сабақ туралы  өз пікіріңізді  жазыңыз. Сол ұяшықтағы  Сіздің  сабағыңыздың    тақырыбына  сәйкес келетін  сұрақтарға  жауап беріңіз.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Қорытынды  бағамдау:

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

title: Шешендік нақыл сөздер. Қайтып кірер есікті қатты жаппа.  Қонақжайлық белгісi


extracted_text:
Сынып:
№4сабақ
ҰМЖ тарауы: 5сыныптағы математика курсын қайталау.
Күні____________
Сынып: 6сынып
Мектеп: Воскресенка ЖОББМ
Мұғалімнің атыжөні:  Советхан Улар
Қатысқандар:
Қатыспағандар:
Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы:   5сыныптағы математика курсын қайталау.
Сабақтың тақырыбы:
Оқу мақсаты:
Сабақ  мақсаты:
Бағалау
критериилері:
 Пайыз
Сандарды пайыздауды мысалдар арқылы меңгереді және білімдерін бекітеді, оны есептер  шығаруда пайдаланады.
Оқушыларға пайыздармен деректерді тапсырма түрде ұсыну жолдарын меңгерту және уақытты үнемдеуге, жұмыс жасай
білуге, топтық жұмыста сыни ойлау қабілеттерін дамыту
Жалпы мақсат: Пайызды табу ережелерін біледі және берілген санның пайызын табады, пайыз бойынша білімін анықтап
және есептеу білігі мен дағдыларын жетілдіреді.
Пайызды ондық бөлшекпен жаза білуге үйренеді. Жай және ондық бөлшекті пайызға түрлендіруге үйренеді. Қайсы
шаманы 100 % ға қабылдау керектігіне түсінеді.
Барлығы:  Пайыздың табу  ережесін біледі.
Басым көпшілігі: Пайызды ондық бөлшекпен жаза біледі және берілген санның пайызын таба алады.
Кейбіреуі:  Жай және ондық бөлшекті пайызға түрлендіре алады.
1) Пайызды табу ережесін біледі.
2) Санның пайызын табу тәсілін біледі.
3) Берілген санның пайызын таба алады.
4) Пайыз бойынша санды табуды біледі.
5) Мәтін есептер шығаруда қолдана алады.
6) Бөлінді бойынша бірінші сан екінші санның неше процентін құрайтынын біледі. Тілдік мақсаттар:
Құндылықтарға
баулу:
Пәнаралық
байланыс:
Алдыңғы білім:
Кезең
Сабақтың басы
Уакыты 2мин
Ұйымдастыру
  Мақсаты:
 жағымды ахуал
туғызу;
Қызығушылықтарын
ояту арқылы
 ұжымдық жұмысқа
жұмылдыру

Айтылым: Пәндік лексика және терминдер:
Пайыз. Пайыз бойынша сан,берілген санның пайызы, пайызға қолданатын мәтін есептер.
Жазылым.  Пайызды ондық бөлшекпен жазады. Пайызға арналған мәтін есептерді талқылайды. Шартын жазады.
Оқылым. Берілген  санның пайызы мен пайыз бойынша санды табудың ажыратып оқи алады. Пайызға арналған мәтін
есептерді оқиды.
Айтылым: Берілген санның пайызын табу үшін .....
                  Пайыз бойынша санды табу.тәсілдерін қолдануда тұжырымдай алады.
Тыңдалым. видео көрсетілім.(білім дискден қарау)
 Тарихтың, мәдениет пен тілдің біртұтастығы, индустрияландыру мен инновацияларға негізделген экономикалық өсу,
жалпыға бірдей еңбек қоғамы құндылықтарына баулу іске асырылады.
  Биология,география, қаржы сауаттылығы.
Шамалардың қатынасын, үлес, жүзден бір бөлігі, пайыз  ұғымдарын біледі.
Сабақтағы жоспар жаттығу түрлері
Дерексөздер,  ресурстар
Ұйымдастыру:
Журектен жүрекке тренингі арқылы бірбірімен амандасады;
 Миға шабуыл тапсырмалар мен сұрақтар:
Оқушылар  бірбіріне өздері сұрақ қояды.
 Жауап беру үшін алдымен талқылап алады.
П
А
Й
Ы
З
2,8÷7=¿
1)
Флипчартта
тапсырмаларды орындайды 0,74+0,26=¿
0,691×100=¿
3−0,44=¿
8×0,04=¿
2)
3)
4)
5)
Білу:
Уакыты 5мин
Оқушылар сұраққа
жауап беру арқылы
өткен тақырыпты еске
түсіреді.
Сабақтың мақсат –
міндеттерін айтады.
ООЖТ
1
а
69,1
0,32
й
з
0,4
п
2,56
й
Сөзді  құрастырып тақырыпқа шығады.
1) Пайыз дегеніміз не?
2) Пайыз не үшін қажет?
3) Санның пайызын қалай  қалай табамыз?
4) Санның пайызын табу өмірде керек пе?
  Бағалау  стикерлер арқылы  өзінөзі бағалау.
            Өзара  бағалау
Стикердегі терезе
Асықтар арқылы топқа бөлінеді. Оқушылар асықтың түсіне қарай таңдап алады.
Екі топқа бөлінеді. «Кім жылдам» әдісімен екі топ тапсырманы дұрыс жауаптарын тауып
сәйкестендіреді.
                                       “ Сәйкестендір”
Интербелсенді тақтада
жауаптарын көрсету
2. Түсіну
Уакыты: 7мин Пайыз туралы
білімдерін жетілдіреді

100%
1
Жұптық бағалау: Дәптер алмасу Оқушылар жауаптарын тақтадағы дұрыс жауабымен
тексереді.
Қарсы топ бірбірін бағалайды.бағалайды (смайлик салу)
Критерий
Дескрептор
Көршімен дәптер
алмасады, жұпта бағалйды
Смайлик салу
Санның пайызын табады, сәйкестендіреді
Санның пайызын табады
Сәйкес мәнін тауып, сызады.
Бағалау;
  өте жақсы
 жақсы
 қанағаттанарлық Сабақтың ортасы
3.Қолдану
Уақыты:10мин
 Шапшаңдыққа,
ойлауға, жазу, айту
дағдыларын дамыту.
Жұпта тапсырмасы
сыни ойлау арқылы
орындап, бір – біріне
түсіндіреді.
 ООЖЕСО
ООЖТ
СТО
 Тағамның маңызы.==
 Қоректену  барлық тірі ағзаларға тән қасиеттердің бірі. Қоректену арқылы тірі ағзалар
өседі дамиды және қалыпты тіршілік әрекетін жалғастырады. «Ас адамның арқауы»,
«Асты көрсең қадір тұт» деген сөздер тағамның қасиетін айқындап тұр. Ағзаға қажетті
тағамдық [[зат]]тар күнделікті пайдаланатын тағамнан алынады. Ағза қабылдаған тағам
алдымен түрлі өзгірістерге ұшырап, денеге сіңіріледі. Онда тағамдық заттар [[қан]] және
[[лимфа]] арқылы
 Жасушаларға, ұлпаларға таралып, қалдық заттар сыртқа шығарылады. Тағамның
құрамындағы ағзалық заттар ыдыраған кезде энергия бөлінеді. Бұл [[энергия]] жеке
мүшелердің және жалпыы ағзаның қызметі үшін жұмсалады. Тағам ағза үшін энергия
көзі және құрылыс материалы. Тағам құрамындағы минералдык заттар (тұздар),
витаминдер және су ағзаға тікелей сіңіріледі.
 Су — сутегі мен оттегінің қалыпты жағдайларда тұрақтылығын сақтайтын қарапайым
химиялық қосылысы. Ауыз су, тіршілік көзі, ол Жер шарының 3 / 4 бөлігін алады, тірі
ағзалардың 6070%ы, ал өсімдіктердің 90 % ы судан тұрады
Тарихи мағұлматтарды
интербелсенді тақтадан
оқып тыңдайды.

«Ойлан.Жұптас.Бөліс»
Тапсырмаларды топ ішінде талқылап, дәптерлеріне жазады. Тапсырманы орындап болған
соң, басқа топпен араласып, бірбіріне түсіндіреді. Түсінгендерін постерге салады және
оқушылар орындаған іс  әрекеттерін түсіндіреді.
1топ
Су тіршілік көзі” №1 есеп
Әсеттің массасы 35 кг. Адам массасының 65%і су. Әсеттің денесінде неше кг су бар?
№1  22,75 кг
№2 есеп
Қарбыздың 98%і су. 5 кг қарбызда қанша су бар?
№2 4,9 кг
Дәрумендер Витаминдер   ({{langla|   «vіtа»}}      тіршілік,   «аmin»      химиялық   заттар)      тағамның   құрамында
болатын ағза үшін кажетті зат. Ағзаның өсуі, дамуы, тіршілігі үшін витаминдер (дәрумендер) аз
мөлшерде   болса   да   өте   қажет.   Оларды   адам   тағамның   құрамынан   алады,   яғни   витаминдердің
көпшілігі   ағзада   өздігінен   түзілмейді.   Адам   ағзасындағы   витаминдер   тапшылығы   сан   алуан
ауруларға шалдықтырады.
2 топ
“Дәрумендер”
№1
14  т   капуста   магазинге   әкелінді.   Барлық   капустаның   30%і   сатылды.   Магазинде   қанша
капуста қалды?
№2
Саяжайдағы ағаштардың 30ы жеміс ағаштары. Бұл барлық ағаштардың 75%і.
Саяжайда барлығы қанша ағаш бар?  №1  9,8 т №2 40
Критерий
Мәтін есептің шарты мен шешімін жазады,
өрнек құрады.
Дескрептор
Мәтін есепті оқиды.
Шартын жазады.
Өрнек құрады.
Алгоритммен орындайды.
Мәнін табады.
Бағалау:   «Карусель»  әдісімен   топаралық   бағалау   жүргізеді:   Өз   топтарына   оралғанша
шеңбер бойымен топтар жүріп отырып, топ жұмыстарын бағалайды. Дұрыс болса +, қате
болса, толықтыратын тұстары болса, толықтырып кетеді.
Кестені толтырады. « Ойтолғаныс» жұптасып орындайды. Талқылайды.
Бөлшектер
3/100
0,08
3/10
0,5
¾
0,8
1,6
Проценттер
2тапсырма
Кеңейтілген тапсырма, дарынды және талантты оқушыларға тапсырмалар беру
Бағалау: «Карусель»
әдісімен топаралық бағалау
жүргізеді:
Бағалау: Өзара дәптер
алмасып тексереді.
4.. Талдау
Уақыты: 10мин
алған білімін жұп
бойынша талқылап
орындау.

ООЖТ ДжТО
90л мұнайда 10% қышқыл бар,. Қышқылдың концентрациясы 5% болу үшін қанша таза
мұнай қосу керек?
1) Білім
2) СТО
3) Ойлау
4) Шешімдері анықталмаған
5) Бастапқы және соңғы нүктелер арасындағы өзара әрекет
КҚЕО: Шешуі: 90*10/100=? қышқыл бар. Х литр таза мұнай қоссақ :  Қате есептер беріп,
қатесін түзетеді
Критерий
 Мәтін есепті оқып талдайды.
Шартын жазып өрнек құрады.
Мәтін есептің шешімін табады.
Дескрептор
Мәтін есепті оқиды.
Шартын жазады.
Өрнек құрады.
Алгоритммен орындайды.
Мәнін табады.
 ?=(90+x)*5/100 ?
=x+90x=?л таз мұнай
қосу керек.
Оқушылардың
тапсырманы орындау
деңгейі мен кедергілерді
Бағдаршам
Сабақтың соңы
Жинақтау
Уақыты:
 Білімдерін
жинақтайды
ОЖЕСО
анықтап, қолдау көрсету мақсатында «Температураны өлшеу» кері байланыс жүргізіледі
Бағалау: Оқушылар өздері оқыған материалдармен жұмыстарын, бағдаршам арқылы
бағалаймын.Жасыл – көмектің қажеті жоқ,бәрінбілемін.
Сары – түсіндім, бірақ аздап көмек керек
Қызыл – түсінбедім, көмек бола ма?
Әр топқа тест тапсырма.
Тест жұмысы:
1. 56 санының 25% табыңыз.
2. 55 санының 20% табыңыз.
3. 1%і 75 болатын санды табыңыз.
4. 34%і 170 болатын санды табыңыз.
5.
 18 саны 15тің неше проценті?
Оқушылардың тапсырманы орындау деңгейі мен кедергілерді анықтап, қолдау көрсету
мақсатында жүргізіледі.
«Температураны өлшеу»
кері байланысы Дұрыс жауабы.
Бағалау. Кілт арқылы өзінөзі бағалайды. Дұрыс жауабы интербелсенді тақтада
көрсетіледі.
Өзара бағалайды.
Бағалау
Уақыты: 7мин
Алған білімдерін
жинақтап
қортындылайды
 әдісі арқылы бірбірін бағалайды
Критерий
Берілген санның пайызын таба алады.
Пайыз бойынша санды табуды біледі.
Дескрептор
Санның пайызын табады.
Пайыз бойынша санды табады.
Стикерде жазылған 5 сөзге сұрақ қою арқылы ия/жоқ деген жауап алады.
Сабақты аяқтау. «5 сұрақ»
Кері байланыс:
Санның пайызын табу үшін
Процент белгісі
Санның пайызын табу үшін пайызды
қандай бөлшекпен орындау керек?
Микрокалькуляторды пайдаланып,
пайызды қалай табамыз?
%
Процентті жай және ондық бөлшекпен жазып,
берілген санды осы бөлшекке көбейту керек.
Санды енгізіп, процентті осы санға көбейтеміз.
Жай және ондық бөлшекпен
Кері байланыста кестені сәйкестендіріп, тақырыпты қалайша меңгергендерін көрсетеді.
Кілті тақтада көрсетіледі.
Алма әдісімен бағалау
«Пиктограмма» (ОүБжОБ) Жасыл алма: Сабақ ұнады, барлық тапсырмаларды табысты орындадым.
Сары: Сабақ барысында қиналдым, бірақ дұрыс жауапқа келе алдым.
Қызыл: Сабақ барысында қиналдым, мұғалінің көмегін қажет етемін.
Үйге тапсырма: қайталау

intro: 6-сынып математика пәнінен ашық сабақ жоспарымен таныстырып өтейін. Сабақ жоспары жаңа үлгіде құрылды. Сабақ жоспары мақсаттарымен тілдік мақсаттары және бағалау критерлері қүұрылды. Пән аралық байланыс жасауға болады. сабақ өткізу барысында жағымды ахуал тұғызу үшін сергіту сәтін ұйымдастырылды. Миға шабул сұрақтармен өткен сыныпты қайталадық.теңдеу. Ашық сабақ жоспары жаңа үлгіде құрылған.

математика

group: Дисциплины

title: ашық сабақ математика "пайыз" (6-сынып)


extracted_text:
Практическая подготовка к теоретическому зачёту по теме
«Обыкновенные дроби» в 5 классе
Уроки такого плана я провожу после   анализа контрольной работы, перед зачётом по
теории. Ошибки уже разобраны, проанализированы и исправлены. На следующем уроке ещё
раз повторяем и проговариваем все математические понятия, правила, алгоритмы. Большая
часть урока отводится на устный опрос.
Цели урока:
1. повторение, обобщение, закрепление учебного материала;
2. формирование алгоритма рефлексивного мышления.
Ход урока.
I.
Самоопределение к деятельности.
Формулируются цели урока, задаются тематические рамки повторяемого
материала. (123 минуты).
II. Актуализация знаний.
 Организуется повторение теоритического материала;
 проводится самостоятельная работа;
 самопроверка своих работ учащимися по готовому образцу с фиксацией ошибок
 на группы, укажи признак разбиения.
1. Разбей дроби
( правильные;
 неправильные;
 сократимые;
 несократимые).
2. Какими основными свойствами обладают дроби каждой группы?
(Ответы детей в виде «мозгового штурма», затем распределяем по каждой группе. При
этом обращаем внимание на грамотное оформление устной речи, правильное использование
математической терминологии. Работа проводится на интерактивной доске.)
3. Каким одним словом мы можем объединить все эти дроби?
4. Продолжите предложение:
 Обыкновенная дробь – это …
5.Следует ли из предыдущего ответа, что теперь мы можем выполнить деление на ноль?
6. Какие основные математические действия с обыкновенными дробями мы можем
выполнить?
( сравнение, сложение; вычитание; умножение ).
Что ещё можем делать с обыкновенными дробями?
(  сокращать;
 умножать числитель и знаменатель на одно и то же число, отличное от 0;
 выделять целую часть). 7. Итак, сравнение дробей. Какие методы сравнения обыкновенных дробей можете
применить?
( алгоритмические правила;
 логические рассуждения «сравнение с промежуточным числом»).
8. Какой способ сравнения дробей более рационален в каждом случае?
(  дроби с одинаковыми знаменателями;
 дроби с одинаковыми числителями;
 правильная и неправильная дроби;
 сравнение с промежуточным числом;
 сравнение по недостатку до целого.).
9. Следующее действие с обыкновенными дробями – сложение. Какие могут возникнуть
ситуации при сложении?
(  дроби с одинаковыми знаменателями;
 дроби с разными знаменателями;
 целое число и дробь;
 целое число и смешанное число;
 смешанные числа).
10. Какие могут быть случаи в результате выполнения сложения дробей и что нужно
сделать?
(  сократимая дробь – сократить;
 неправильная дробь – выделить целую часть).
        III. Локализация затруднений.
11. Выполните действия:
(4 человека работают у доски, затем выполняем проверку всем классом, используя приём
игры  «Да, данет, нет»).
         IV. Построение проекта преодоления затруднений
12.   Какой   из   данных   случаев   наиболее   сложен   для   вас?   Что   вызывает   затруднение?
(Учащиеся выявляют применяя пошагово эталоны, соответствующие нормам, в чём именно
заключаются   ошибки   (место   в   алгоритме,   признак   понятия   и   т.п.),и   исправляют   их   на
основе правильного применения эталонов).
         V. Обобщение затруднений во внешней речи
(Обобщаются   типовые   ошибки   и   проговариваются   формулировки   способов   действий
(норм), вызвавших затруднение).
По такому плану происходит разбор каждого действия с обыкновенными дробями.
13. Следующее действие о котором мы должны поговорить – вычитание. Всегда ли мы
можем выполнить вычитание?
(нет, вычитание выполнимо, если уменьшаемое больше вычитаемого). 14. По итогам контрольной работы наиболее распространённой ошибкой стало вычитание
смешанного числа из целого и вычитание смешанных чисел, если дробная часть делимого
меньше дробной части делителя.
15. Выполните действия:
16. Считаем устно:
17. Какое действие выполняли? Как выполнить умножение обыкновенных дробей?
18. Найдите значение:
19. Какое действие выполняли? Как выполнить умножение натурального числа на
обыкновенную дробь?
20. Вычислите:
21. Какое действие выполняли? Как выполнить умножение натурального числа на
смешанное число?
 22. Какой остался случай выполнения умножения?
(смешанного числа на смешанное число)
Как выполнить это умножение?
(проговаривается алгоритм и все возможные случаи).
Работа у доски по карточкам:
        VI. Итог урока (рефлексия деятельности)
(Учащиеся анализируют, где и почему были допущены ошибки, какими способами они
были исправлены, проговаривают способы действий, вызвавшие затруднение, оценивают
свою деятельность на уроке, выставляем оценки в журнал и дневники).
         VII. Домашнее задание: повторить весь теоритический материал, подготовиться
к зачёту по теории.

file_name: Практическая подготовка к теоретическому зачёту по теме.docx

intro: Уроки такого плана я провожу после  анализа контрольной работы, перед тестированием по теории. Ошибки уже разобраны, проанализированы и исправлены. На следующем уроке ещё раз повторяем и проговариваем все математические понятия, правила, алгоритмы по данной теме. Большая часть  теста отводится устным вопросам. Теоретические зачеты, помогут учителю выявить уровень приобретнных  знаний, определить готовность учеников к овладению умениями и формированию первичных навыков  в решении задач по заявленной теме.

title: Урок-практикум подготовки к теоретическому зачёту по теме "Обыкновенные дроби"(5 класс, математика)


extracted_text:
Мастеркласс по математике .
Тема урока «Решение задач на движение. Закрепление.»
Цель урока: Сформировать у обучающихся алгоритм  решения задач
на все виды движения.
Образовательные задачи:
закрепить умение решать задачи на движение, учить использовать
рациональные способы устных вычислений.
Воспитательные задачи:
воспитывать интерес к математическим знаниям;
воспитывать ответственность за выполнение коллективной работы.
Развивающие цели:
 развивать мышление,
 память, навыки счета,
умение решать задачи;
Тип урока: закрепление.
Медиапродукт: презентация к уроку.
Средства обучения: компьютер, мультимедийный проектор,
презентация Power Point, карточки –формулы , карточки –
тренажёры.
Ход урока
.1 Организационный момент
Здравствуйте, гости нашего урока математики!
Мы рады вас приветствовать на нашем уроке!
1  Я рада всех вас видеть на нашем уроке. Я желаю вам
хорошего настроения и отличных ответов. Повернитесь к
своему соседу, улыбнитесь. Пожелайте ему удачи.
А ну, ребята, чур, молчок, начинается урок.
2. Давнымдавно в старой Англии правил могущественный и
храбрый король Артур. Жил он в славном замке, который назывался
Камелот. После смерти короля его чудесный замок был заколдован
злыми волшебниками, но король оставил в замке послание. И я
предлагаю вам отправиться в путешествие, чтобы разгадать тайну
замка. Впереди нас ждут трудные испытания, а преодолеть их
помогут ваши знания в области математики.
Устный счет.
Чтобы выбрать транспорт, на котором мы отправимся в
путешествие, нам нужно решить цепочку примеров.
Корабль –244
Плот –120
Пешком – 60
480 : 2 + 320 : 10 : 8
Конечно, ребята, в путешествие мы отправимся на корабле. Итак, в
путь!
3 И вот первое испытание, мы попали в океан устных вычислений.
– Как называются числа при умножении?
70 * 8 =
500 * 9 =
60 * 4 =
400 * 7 =
– Как называются числа при делении?
720:8 =
560:7 =
2 480:6 =
450:5 =
• Найти сумму чисел 36 и 38.
• Найти разность чисел 480 и 150.
• Увеличить 17 в 4 раза.
• Уменьшить 180 на 90.
• Уменьшить 64 в 4 раза.
Молодцы! С первым испытанием вы справились. Плывем дальше.
4. . Закрепление  темы.
Второе испытание “Логово морского чудища”.
Он очень страшный, но мы его преодолеем, решив данные задачи.
Чтобы решить задачи мы должны  повторить формулы для
решения задач на движение.
        Назовите формулу нахождения скорости. ( путь : время)
 Как найти время движения? (путь : скорость)
 Как найти расстояние? (скорость * время)
Молодцы! А давайте попробуем решить данные задачи.
Решение задач по слайдам
Что известно в задаче?
Что надо найти?
1.Автобус едет 3 часа со скоростью 40 км/ч. Какое расстояние
проедет автобус за это время?
2. Пешеход идет 30 км  со скоростью 5 км\ч. За какое время
пройдёт пешеход это расстояние?
3 3. Велосипедист едет со скоростью 20км/ч.
 Какое расстояние он проедет за 4 ч?
Молодцы! Справились и с этим испытанием. Морское чудище
пропускает нас и мы плывем дальше.
4. Закрепление.
И вот мы с вами оказались на берегу «счастья». Здесь мы немного
отдохнем!
Физкультминутка:
5. Мы уже почти у замка, но нас ждет еще испытание. Нам нужно
пройти “Пустыню нерешенных задач”
 Здесь мы решим сказочные задачки.
Шестиголовый дракон прожил на свете 600 лет. Сколько лет
прожила каждая голова дракона?
В хоре лесной нечести было 52 участника: 14 леших, 18 оборотней, а
остальные ведьмы. Сколько ведьм было в этом дружном лесном
хоре?
6. Ну, вот мы и добрались до замка короля. Чтобы взять послание
короля, нужно ответить на вопрос.
Чем мы занимались на уроке?
А вот и послание.
Король Артур любил математику, любил решать, считать, смекать,
отгадывать. Для вас мои юные путешественники он оставил задание,
если вы правильно решите примеры, то снова окажетесь в нашем
уютном, родном классе, а там мы прочитаем и второе послание.
Тест
“Доблестные мальчики и прекрасные девочки! Вы были храбры и
настойчивы. Вы достигли Камелота, преодолев трудные испытания.
4 В награду я оставляю вам ………………Желаю новых открытий и
подвигов. Король Артур!”
5

file_name: мастер-класс 4 кл.doc

intro:
Цель урока: Сформировать у обучающихся алгоритм  решения задач на все виды движения.

Образовательные задачи:
-закрепить умение решать задачи на движение, учить использовать  рациональные способы устных вычислений.

Воспитательные задачи:
-воспитывать интерес к математическим знаниям;
-воспитывать ответственность за выполнение коллективной работы.
-развивать мышление
- память, навыки счета,
-умение решать задачи;

title: Мастер-класс по математике . Тема урока «Решение задач на движение. Закрепление.» 4 класс


extracted_text:
Сабақ  мақсаты:
ҰМЖ тарауы: 5сыныптағы математика курсын қайталау.
Күні:6.09.17.
Сынып: 6сынып
Мектеп: Воскресенка ЖОББМ
Мұғалімнің атыжөні:  Советхан Улар
Қатысқандар: 5
Қатыспағандар: жоқ
Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы:   5сыныптағы математика курсын қайталау.
Сабақтың тақырыбы:
Оқу мақсаты:
ə
ə

ə
 Жай ж не ондық бөлшектерге арифметикалық амалдар қолдану.
Жай ж не ондық бөлшектермен арифметикалық амалдар орындауда есептеу білігі мен
дағдыларын жетілдіреді, дамытады.
Жалпы мақсат: Жай ж не ондық бөлшектермен арифметикалық амалдар орындаудағы
білімдері мен есептеу біліктіліктері және дағдыларын жетілдіреді, дамытады;
Барлығы:  Жай ж не ондық бөлшектермен арифметикалық амалдар қолдануды біледі
және жай бөлшекпен ондық бөлшекті ажырата  алады. .
Басым көпшілігі: Жай бөлшекті ондық бөлшекке айналдырады және  анықтамасына
сәйкес  мысалдар келтіре алады.
Кейбіреуі:  Қиын  есептерде кездесетін бөлшектерді арифметикалық амалдарды ретімен
қолдана отырып, шығару жолдарын талдап көрсете алады.
ə
Бағалау критериилері: Жай бөлшек пен ондық бөлшекті ажырата алады;
 Жай және ондық бөлшекке арифметикалық амалдарды қолдана біледі.
 Қиын  есептерде кездесетін бөлшектердің  қолдану  алгоритмін  біледі.
Тілдік мақсаттар:
Жазылым. Ондық бөлшекпен жай бөлшекті жаза алады.
 Жай бөлшекті ондық бөлшек түрінде және керісінше жаза алады.
1 Кезең
Сабақтағы жоспар жаттығу түрлері
Дерексөздер,
ресурстар
Сабақтың басы

1.Білу
Уақыты 6мин
  Мақсаты:
Қызығушылықтар
ын ояту.
Білім
қалдықтарын
тексеру.
ООЖТ
СТО
Пәнаралық  байланыс:
2. Түсіну
Уақыты 7 мин
Алдыңғы білім:
 Мақсаты:
Оқушылар   жай
және ондық
бөлшектерге
амалдарды
қолдануды еске
түсіреді.
 Жай бөлшекті жай бөлшекке және ондық бөлшекпен ондық бөлшекті қосу, азайту үшін
 Ондық бөлшек пен жай бөлшекті қосу, азайту, жай және ондық бөлшекті көбейту, бөлу
І. Ұйымдастыру. Жеке жұмыс. Ерікті түрде топқа бөлінеді
 «Стикердегі   сұрақтар»  әдісі   бойынша   әртүрлі   түстегі   стикерге

сұрақтар   жазып   қабырғаға   жапсырылады.  Оқушылар   өздері   таңдаған
стикерді   алып   сұрақтарға   жауап   береді.Сұрақтарға   жауап   бергеннен
кейін оқушылар стикердегі түстер бойынша топқа бөлінеді.
Стикердегі сұрақтар.
жазады.
үшін жазады.
Оқылым.
Түрлі түсті стикерлер.
Стикердегі сұрақтар.
Өзінөзі бағалау:
«Басбармақ»
 Жай бөлшек пен ондық бөлшектерді  ажыратып оқи  алады.
 Жай және ондық бөлшектерге арифметикалық амалдар қолдану алгоритмін түсіндіреді.
1. «Жай бөлшек» дегеніміз не?
2. Бөлімдері бірдей бөлшектер қалай қосылады?
3. Аралас санды жай бөлшекке қалай айналдыруға болады?
4. Ондық бөлшек дегеніміз не?
5. Ондық бөлшектерді қалай жай бөлшекке айналдырамыз?
6. Бұрыс бөлшекті аралас санға қалай айналдыруға болады? т.б.
жүздік, мыңдық  үлестер т.с.с
Айтылым:
 Бүтін бөлшек, бөлшектің алымы, бөлшектің бөлімі, ондық бөлшек, жай бөлшек, ондық,
 Есептеулерде жай және ондық бөлшектерге арифметикалық амалдар қасиеттерін
қолдануды тұжырымдай алады.
Тыңдалым: тақырыпқа сай термин сөздерді бірінбір тыңдау барысында қолдана
алады.
Бағалау:  «Басбармақ»
Оқушылар басбармақтарын көрсету арқылы өзінөзі  бағалайды.
Басбармақ жоғарыға қарай = Мен толық жауап бердім.
Басбармақ көлденең = Мен жартылай жауап бердім.
Басбармақ төмен қарай = Мен жауап бере алмадым.
жұмыс жасауға дағдыландыру..
4. Математика
ТБ математика есептер
5.4 Үлес
жинағы. Авторы: В.Е.
6.5 Қазақстан жер аумағының көлемі.
Корчевский
 5.5.2.1 жай бөлшектерді оқу және жазу;
З.Ә. Жұмағулова,
 5.1.1.13 ондық бөлшек ұғымын меңгеру;
Я.С.Белошистова 6
 5.5.2.5 ондық бөлшектерді оқу және жазу;
сынып
 5.1.1.14 ондық бөлшек түрінде жазылған сандардың теңдігін түсіну, мысалы, 1,3 және 1,30;
 Интербелсенді тақта
 5.1.2.25  бөлшектерді бір жазылу түрінен басқа жазылу түріне ауыстыру.
Топтық жұмыс.  ЖИГСО әдісі
Тапсырма үлестірме материалдар ретінде оқушыларға  таратылады.
Тапсырмаларды  топ ішінде талқылап,  дәптерлеріне жазады.
Тапсырманы орындап болған соң басқа топпен араласып бірбіріне
түсіндіреді. Түсінгендерін постерге салады және оқушылар орындаған
іс  әрекеттерін түсіндіреді.
Құндылықтарға баулу: Оқушылардың сабақ барысында бірбірімен ынтымастық қарымқатынасқа және өз бетімен
 ООЖТ
ООЖЕСО
1 топ
2 топ
1. Жай және ондық бөлшектер қалай қосылады?
2 Саралау – Сіз оқушыларға
қандай т сілмен көмектесесіз?
ə
Сіз басқаларға қарағанда
қабілетті оқушыларға қандай
тапсырмаларбересіз?
ТжДБО: Кеңейтілген тапсырма:
8,6+0,064∗125÷20
 КҚЕО: нені және қалай орындайды
1.Көбейту
2.Бөлу
3.Қосу
Бағалау – Сіз
оқушылардың
материалды игеру
деңгейін қалай тексеруді
жоспарлапотырсыз?
 «Басбармақ»
 «Карусель»
 «Бағдаршам»
 «Оң жақ» жұлдызша
 «плюс,минус, қызықты»
 «Менің сабақтан кейінгі әсерім»

ə
П наралық байланыстар.
Денсаулық ж не қауіпсіздік
ə
техникасын сақтау. Ақпараттық
коммуникациялық
технологиялардықолдану
Пән аралық байланыс: география,
геометрия, интербелсенді тақта.
3 4

file_name: ашык сабак 6-сынып.docx

intro: Жай және бөлшектерге арифметикалық амалдар қолдану тақырыбына 5-сыныптағы өткенді қайталау сабағына математика пәнінен ашық сабақ жоспары құрылды. Сабақ жоспары жаға ұлгіде жасала отыра  5-6 сынып мұғалімдеріне көмек ретінде әртұрлі тәсілдерді пайдаландым. Әр тапсырмаға тәсілдер мен бірге бағалау тәсілдері де пайдаландым.ашық сабақ 6-сынып математикадан сабағы

title: 6-сынып. Жай бөлшектерге арифметикалық амалдар қолдану. 6-сынып математика


file_name: Технологическая карта урока 5 класс  вводный.doc

intro: Презентация помогает провести интересный первый урок  по математике.

title: Первый урок по математике в 5 классе


extracted_text:
Сабақ: Шөже мен Орынбайдың айтысы Бекітілді:
Күні:. 19 . 09
Мұғалім:
Сынып: 4
Қатыспағандар саны:
Сабақ
негізделген
оқу мақсаты
Қатысқандар саны:
Мәтінді эстетикалық-сезімдік тұрғыда қабылдауға, шығарма
кейіпкерлерінің іс-әрекетіне баға беруге (сөйлеген сөздеріне, іс-
әрекетіне, автордың көз-қарасына сүйеніп және бүгінгі күн
талабына сай өз көзқарасын білдіруге) үйрету.
Барлық оқушылар: Оқушыларға шешендік өнер туралы
мағлұматтарын тереңдетіп, оның жан – жақты тарихи екенін
таныту.   дағдылары дамиды
Оқушылардың басым бөлігі: туған елін, жерін қадірлеуге, отан
сүйгіштікке тәрбиеленеді
Кейбір  оқушылар: Өз ойларын, білген естігендерін және жатқа білетін
өлеңдерін ортаға салады.
Үй жұмысында белсенділік танытады
.Семантикалық картамен ж/ж
Қосымша материалдарымен бөліседі.
Айтысты мәнерлеп оқиды
Тақырып бойынша мазмұнына талдау жасау:
Өлеңдегі ұйқас түрлерін анықтайды.
«Венн диаграммасы»                Шөже Ортақ қасиет Орынбай
Топтық жұмыста тапсырманы дұрыс орындайды, белсенді.
8-6 балл -5;   5,4 балл – 4;  3 балл, одан төмен – 3:     Ешбіреуіне
қатыспағаны - 2
Сабақ
мақсаттары:
Бағалау
критерийле
рі
Бағалау
Музыка, өзін-өзі тану.
*Әдебиеттік оқу электрондық оқулық / интернет.
*  «Шаттық шеңбері»                     * Сергіту сәті
Адамдар арасындағы қарым - қатынас мәдениеттілігі
мен этикалық нормаларды сақтауға тәрбиелеу.
  ОҮБ және ОБ
Шешендік сөздер. Төлебидің төрелігі. Қазыбек бидің
шешендігі
Пәнаралық байланыс.
Денсаулық, Қауіпсіздік
және еңбекті қорғау
ережелері.
Құндылықтардағы
байланыс
АКТ – мен байланыс .
Алдыңғы меңгерілген
білім
Жоспар:
Жоспар
лан
ған
кезеңд
ері
Сабақта жоспарланған іс - әрекет Басталу
ы
Білу
түсіну
Ортасы
Қолдан
у
Үй жұмысын пысықтау «Сөзімді саған бердім» стр
Қосымша №1.Семантикалық
карта
1. Сәйкестендір:
Ұлы жүз Қазбек би
Орта жүз Әйтеке би
Кіші жүз Төле би
2. Сәйкестендір:
«Тәттім сиреп барады» Балаларының
жақсы
күтіп қарауы
«Алысым жақын» Ұйқысының қашқаны
«Несием өніп жатыр» Жанарының тая
бастағаны
Оқушылар жұппен бір-бірін жауап парағы
арқылы тексеріп, бағалайды.
Критерийлер:
«5»- 0 қате             «4» - 1 қате        «3»- 2-
3 қате
3. Сәйкестендір:
Кемеңгер кісі Дана, данышпан
адам
Несие Көзі нашар көру
Жанары таю Берген тәрбиенің
жемісі
«Ой шақыру»
- Ақындар айтысы туралы не білеміз? Кім деген ақындарды білеміз?
Шөже Қаржаубайұлы мен Орынбай Бертағыұлы туралы мағлұмат беріледі.
Мақсаты: Оқушылардың өз бетімен жұмыс істеуін қадағалау.
А/  Сабаққа қатысты материалдармен жұмыс жүргізеді
1.Оқулықпен жұмыс
Мұғалім мәнерлеп оқиды. «Аялдамамен оқу» стратегиясы бойынша өлеңді
талдау. Идеясын, мазмұнын оқушылармен пікірлесе отырып талдау
жүргізіледі.
Тақырыбы: Ақындар айтысы. Шөже мен Орынбай
Идеясы: Ақындар айтысы туралы және Шөже мен Орынбай ақындардың сөз
ұтқырлықтары мен тапқырлықтары. 1. Оқушылар сұраққа жауап береді.
2.Оқулықпен жұмыс, Оқушылар дәптерлеріне тақырыпты, ақындардың аты –
жөндерін жазып алады.
2. Оқушылар топ болып тапсырманы орындайды, ойын еркін жеткізеді,
тақырыпты түсінеді. Топтағы бір оқушы өз тобына өлеңнің мазмұнын
түсіндіреді.
5 мин
Мақсаты:
Алған теориялық білімді практикада қолдана білу.
1.Өлеңдегі ұйқас түрлерін анықтайды.
1- топ: 1-шумақ                                         2- топ: 2-шумақ
3- топ: 3-шумақ                                         4- топ: 4-шумақ
2.Өлеңнен бейнелі сөздерді теріп жазады.
Оқушылар жауап кілті арқылы топтағы көршілестерін тексеріп, критерийлер
арқылы бағалайды.
Егер қатесіз болса, «5»; 1 қате – «4»
2 -3 қате «3» қойылады.
Сергіту сәті
2 мин Бейнежазба бойынша Оқушылар орнындарынан тұрып, бейнежазбаға
қосылып жасайды. Талдау
Талдау
3 мин Мақсаты: Жаңа тақырыпты игеру деңгейлерін байқау.
Тақырып бойынша мазмұнына талдау жасау:
1. Шөже мен Орынбайдың арасындағы айтыс айтыстың қай түріне жатады?
Бұл айтыста кім жеңді деп ойлайсың? Шөже Орынбайдан бір көзіңді бер деп
неліктен сұрады? Шөже қандай мақал айтты?
Мәтіндегі мақалдың мән – мағынасын ашу;
Оқушылар өлеңнен өздеріне қатысты жолдарды тауып, талдайды.
Жинақтау
3 мин Мақсаты: Оқушылардың салыстыру және ажырата алуын қадағалау
«Венн диаграммасы»                Шөже Ортақ қасиет Орынбай
Сезімтал
Тапқыр                     Ұнамды Ақын, шешен Көреген                     Ұнамсыз
Оқушылар екі ақынды салыстырып, мінездеме береді
Қорытын-ды
жинақт
ау
Аяқталу
ы
Рефлек
ция
Ойларын тыңдау, сөйлету.            Ой қорыту
* -Біз бүгінгі сабақтан не үйрендік?
Рефлексия 4 мин - Бүгін қандай тақырып өттік? Айтыста сөзден ұстап,
тапқырлық танытқан кім? (Шөже).
- Бұл адамдарды кімдер деп айтуға болады? (шешендер).
– Бұл айтыста кім жеңеді деп ойлайсыңдар?                 - Саған бұл айтыс ұнады
ма?
Үйге тапсырма 1мин Мәнерлеп, рөлге бөліп оқу «Ақындар айтысы» бойынша өз ойларын мазмұндап жазу.
Бағалау 1 мин
* - екі жұлдыз, бір тілек.
     А,В/ Жұмбақ айтыс. Сапарғали мен Нұржанның жұмбақ айтысы. /қалауымен/
Тест, Сұрақ – жауап, Қосымша материалдармен жұмыс, «Топтастыру», «Венн»
диагр ұсынылады
Қосымша ақпарат                   Мұхтар Әуезов: «Барлық қазақ әдебиетінің өзі
білетін естелігінен Абай жалғыз ғана Маралбай мен Шөжені ғана нағыз –ақын»
депті. Абайдың Шөжеге деген ықыласын білген жазушы М. Әуезов Шөжеге
«Абай жолы» романының үшінші тарауын арнап оның ақындық тұлғасын ашып
берген.
Шөже қазақ даласының көп жерін аралаған, екі көзі соқыр болса да айтысқа аса
жүйрік шешен, үлкен жиындарда Шөже бірден ондаған ақын мен айтысып,
түгел жеңіп кетіп отырған. Шөже ру айтысының ақыны, айтыс үстінде бірде ру
басы феодалды өлтіре сынаса, бірде ру басы феодалды мақтайды. Бірақ Шөже
де сыншылдық мотиві басым. Қарсы ақындар оның көзінің соқырлығын айтып
кеміте тиіссе де, сынға ұшыраған ірі феодал байлар күш көрсетіп сабаса да,
Шөже абыржуды білмеген, өткір, улы, ащы тілімен қарсы ақынға да,
жұдырығын жұмсаған байларға да сөзден есесін жібермеген. Шөже дуанбасы,
әрі Орта жүзге белгілі феодалдар Алшымбай, Құнанбайды парақор, ұры деп
жебіріне жетіп сықақтаған уақытта Шөженің сөзіне ыза болған Алшымбай тұра
сала ақынға қамшы жұмсаған. Сонда да Шөже тайсалмастан таяқты жеп жатып:
Япырай, бұл немене тарсылдаған,
Қаншық емес, төбет қой арсылдаған.
Тепкілей бер, сабай бер өлтірмессің,
Ашуыңды бас бірақ, қалшылдаған…
Ақ серкесі Бошанның Алшымбай таз,
Жаз шілдеде ұшады ит ала қаз.
Екі сөздің бірінде соқыр дейсің
Қасиетің бар болса басымды жаз
деп онан сайын Алшымбайды сөзбен
буып қылқындыра түседі.
Қорытынды  бағамдау:
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------

intro:
Сабақ: Шөже мен Орынбайдың айтысы	Бекітілді:
Күні:. 19 . 09	Мұғалім:
Сынып: 4	Қатысқандар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақ негізделген  оқу мақсаты 	Мәтінді эстетикалық-сезімдік тұрғыда қабылдауға, шығарма кейіпкерлерінің іс-әрекетіне баға беруге (сөйлеген сөздеріне, іс-әрекетіне, автордың көз-қарасына сүйеніп және бүгінгі күн талабына сай өз көзқарасын білдіруге) үйрету.
Сабақ мақсаттары:	Барлық оқушылар: Оқушыларға шешендік өнер туралы мағлұматтарын тереңдетіп, оның жан – жақты тарихи екенін таныту.   дағдылары дамиды
	Оқушылардың басым бөлігі: туған елін, жерін қадірлеуге, отан сүйгіштікке тәрбиеленеді
	Кейбір  оқушылар: Өз ойларын, білген естігендерін және жатқа білетін өлеңдерін ортаға салады.
Бағалау критерийлері	Үй жұмысында белсенділік танытады
	.Семантикалық картамен ж/ж
	Қосымша материалдарымен бөліседі.
	Айтысты мәнерлеп оқиды
	Тақырып бойынша мазмұнына талдау жасау:
	Өлеңдегі ұйқас түрлерін анықтайды.
	«Венн диаграммасы»                Шөже Ортақ қасиет Орынбай
	Топтық жұмыста тапсырманы дұрыс орындайды, белсенді.
Бағалау
	8-6 балл -5;   5,4 балл – 4;  3 балл, одан төмен – 3:     Ешбіреуіне қатыспағаны - 2
Пәнаралық байланыс.
Денсаулық, Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері.                                          Құндылықтардағы  байланыс
АКТ – мен байланыс .                            	Музыка, өзін-өзі тану.
*Әдебиеттік оқу электрондық оқулық / интернет.
*  «Шаттық шеңбері»                     * Сергіту сәті
Адамдар арасындағы қарым - қатынас мәдениеттілігі мен этикалық нормаларды сақтауға тәрбиелеу.
  ОҮБ және ОБ
Алдыңғы меңгерілген білім	Шешендік сөздер. Төлебидің төрелігі. Қазыбек бидің шешендігі
Жоспар:
Жоспарлан
ған кезеңдері	Сабақта жоспарланған іс - әрекет
Басталуы
Білу түсіну	Үй жұмысын пысықтау «Сөзімді саған бердім» стр
Қосымша №1.Семантикалық карта
1. Сәйкестендір:
Ұлы жүз Қазбек би
Орта жүз Әйтеке би
Кіші жүз Төле би
	2. Сәйкестендір:
«Тәттім сиреп барады» Балаларының жақсы
күтіп қарауы
«Алысым жақын» Ұйқысының қашқаны
«Несием өніп жатыр» Жанарының тая
бастағаны
3. Сәйкестендір:
Кемеңгер кісі Дана, данышпан адам
Несие Көзі нашар көру
Жанары таю Берген тәрбиенің
жемісі	Оқушылар жұппен бір-бірін жауап парағы арқылы тексеріп, бағалайды.
Критерийлер:
«5»- 0 қате             «4» - 1 қате        «3»- 2-3 қате

Ортасы
Қолдану

Талдау

жинақтау	«Ой шақыру»
- Ақындар айтысы туралы не білеміз? Кім деген ақындарды білеміз?
Шөже Қаржаубайұлы мен Орынбай Бертағыұлы туралы мағлұмат беріледі.
Мақсаты: Оқушылардың өз бетімен жұмыс істеуін қадағалау.
А/  Сабаққа қатысты материалдармен жұмыс жүргізеді
1.Оқулықпен жұмыс
Мұғалім мәнерлеп оқиды. «Аялдамамен оқу» стратегиясы бойынша өлеңді талдау. Идеясын, мазмұнын оқушылармен пікірлесе отырып талдау жүргізіледі.
Тақырыбы: Ақындар айтысы. Шөже мен Орынбай
Идеясы: Ақындар айтысы туралы және Шөже мен Орынбай ақындардың сөз ұтқырлықтары мен тапқырлықтары. 1. Оқушылар сұраққа жауап береді.
2.Оқулықпен жұмыс, Оқушылар дәптерлеріне тақырыпты, ақындардың аты – жөндерін жазып алады.
2. Оқушылар топ болып тапсырманы орындайды, ойын еркін жеткізеді, тақырыпты түсінеді. Топтағы бір оқушы өз тобына өлеңнің мазмұнын түсіндіреді.

5 мин
Мақсаты:
Алған теориялық білімді практикада қолдана білу.
1.Өлеңдегі ұйқас түрлерін анықтайды.
1- топ: 1-шумақ                                         2- топ: 2-шумақ
3- топ: 3-шумақ                                         4- топ: 4-шумақ
2.Өлеңнен бейнелі сөздерді теріп жазады.
Оқушылар жауап кілті арқылы топтағы көршілестерін тексеріп, критерийлер арқылы бағалайды.
Егер қатесіз болса, «5»; 1 қате – «4»
2 -3 қате «3» қойылады.
Сергіту сәті
2 мин Бейнежазба бойынша Оқушылар орнындарынан тұрып, бейнежазбаға қосылып жасайды.
Талдау
3 мин Мақсаты: Жаңа тақырыпты игеру деңгейлерін байқау.
Тақырып бойынша мазмұнына талдау жасау:
1. Шөже мен Орынбайдың арасындағы айтыс айтыстың қай түріне жатады? Бұл айтыста кім жеңді деп ойлайсың? Шөже Орынбайдан бір көзіңді бер деп неліктен сұрады? Шөже қандай мақал айтты?
Мәтіндегі мақалдың мән – мағынасын ашу;
Оқушылар өлеңнен өздеріне қатысты жолдарды тауып, талдайды.
Жинақтау
3 мин Мақсаты: Оқушылардың салыстыру және ажырата алуын қадағалау
«Венн диаграммасы»                Шөже Ортақ қасиет Орынбай
Сезімтал
Тапқыр                     Ұнамды Ақын, шешен Көреген                     Ұнамсыз
Оқушылар екі ақынды салыстырып, мінездеме береді
Қорытын-ды
Аяқталуы	Ойларын тыңдау, сөйлету.            Ой қорыту

Рефлек ция	* -Біз бүгінгі сабақтан не үйрендік?
Рефлексия 4 мин - Бүгін қандай тақырып өттік? Айтыста сөзден ұстап, тапқырлық танытқан кім? (Шөже).
- Бұл адамдарды кімдер деп айтуға болады? (шешендер).
– Бұл айтыста кім жеңеді деп ойлайсыңдар?                 - Саған бұл айтыс ұнады ма?

Үйге тапсырма 1мин Мәнерлеп, рөлге бөліп оқу «Ақындар айтысы» бойынша өз ойларын мазмұндап жазу.
Бағалау 1 мин
* - екі жұлдыз, бір тілек.
     А,В/ Жұмбақ айтыс. Сапарғали мен Нұржанның жұмбақ айтысы. /қалауымен/ Тест, Сұрақ – жауап, Қосымша материалдармен жұмыс, «Топтастыру», «Венн» диагр ұсынылады
Қосымша ақпарат                   Мұхтар Әуезов: «Барлық қазақ әдебиетінің өзі білетін естелігінен Абай жалғыз ғана Маралбай мен Шөжені ғана нағыз –ақын» депті. Абайдың Шөжеге деген ықыласын білген жазушы М. Әуезов Шөжеге «Абай жолы» романының үшінші тарауын арнап оның ақындық тұлғасын ашып берген.
Шөже қазақ даласының көп жерін аралаған, екі көзі соқыр болса да айтысқа аса жүйрік шешен, үлкен жиындарда Шөже бірден ондаған ақын мен айтысып,  түгел жеңіп кетіп отырған. Шөже ру айтысының ақыны, айтыс үстінде бірде ру басы феодалды өлтіре сынаса, бірде ру басы феодалды мақтайды. Бірақ Шөже де сыншылдық мотиві басым. Қарсы ақындар оның көзінің соқырлығын айтып кеміте тиіссе де, сынға ұшыраған ірі феодал байлар күш көрсетіп сабаса да, Шөже абыржуды білмеген, өткір, улы, ащы тілімен қарсы ақынға да, жұдырығын жұмсаған байларға да сөзден есесін жібермеген. Шөже дуанбасы, әрі Орта жүзге белгілі феодалдар Алшымбай, Құнанбайды парақор, ұры деп жебіріне жетіп сықақтаған уақытта Шөженің сөзіне ыза болған Алшымбай тұра сала ақынға қамшы жұмсаған. Сонда да Шөже тайсалмастан таяқты жеп жатып:
Япырай, бұл немене тарсылдаған,
Қаншық емес, төбет қой арсылдаған.
Тепкілей бер, сабай бер өлтірмессің,
Ашуыңды бас бірақ, қалшылдаған…	Ақ серкесі Бошанның Алшымбай таз,
Жаз шілдеде ұшады ит ала қаз.
Екі сөздің бірінде соқыр дейсің
Қасиетің бар болса басымды жаз
деп онан сайын Алшымбайды сөзбен буып қылқындыра түседі.

Қорытынды  бағамдау:

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Сабақ: Шөже мен Орынбайдың айтысы	Бекітілді:
Күні:. 19 . 09	Мұғалім:
Сынып: 4	Қатысқандар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақ негізделген  оқу мақсаты 	Мәтінді эстетикалық-сезімдік тұрғыда қабылдауға, шығарма кейіпкерлерінің іс-әрекетіне баға беруге (сөйлеген сөздеріне, іс-әрекетіне, автордың көз-қарасына сүйеніп және бүгінгі күн талабына сай өз көзқарасын білдіруге) үйрету.
Сабақ мақсаттары:	Барлық оқушылар: Оқушыларға шешендік өнер туралы мағлұматтарын тереңдетіп, оның жан – жақты тарихи екенін таныту.   дағдылары дамиды
	Оқушылардың басым бөлігі: туған елін, жерін қадірлеуге, отан сүйгіштікке тәрбиеленеді
	Кейбір  оқушылар: Өз ойларын, білген естігендерін және жатқа білетін өлеңдерін ортаға салады.
Бағалау критерийлері	Үй жұмысында белсенділік танытады
	.Семантикалық картамен ж/ж
	Қосымша материалдарымен бөліседі.
	Айтысты мәнерлеп оқиды
	Тақырып бойынша мазмұнына талдау жасау:
	Өлеңдегі ұйқас түрлерін анықтайды.
	«Венн диаграммасы»                Шөже Ортақ қасиет Орынбай
	Топтық жұмыста тапсырманы дұрыс орындайды, белсенді.
Бағалау
	8-6 балл -5;   5,4 балл – 4;  3 балл, одан төмен – 3:     Ешбіреуіне қатыспағаны - 2
Пәнаралық байланыс.
Денсаулық, Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері.                                          Құндылықтардағы  байланыс
АКТ – мен байланыс .                            	Музыка, өзін-өзі тану.
*Әдебиеттік оқу электрондық оқулық / интернет.
*  «Шаттық шеңбері»                     * Сергіту сәті
Адамдар арасындағы қарым - қатынас мәдениеттілігі мен этикалық нормаларды сақтауға тәрбиелеу.
  ОҮБ және ОБ
Алдыңғы меңгерілген білім	Шешендік сөздер. Төлебидің төрелігі. Қазыбек бидің шешендігі
Жоспар:
Жоспарлан
ған кезеңдері	Сабақта жоспарланған іс - әрекет
Басталуы
Білу түсіну	Үй жұмысын пысықтау «Сөзімді саған бердім» стр
Қосымша №1.Семантикалық карта
1. Сәйкестендір:
Ұлы жүз Қазбек би
Орта жүз Әйтеке би
Кіші жүз Төле би
	2. Сәйкестендір:
«Тәттім сиреп барады» Балаларының жақсы
күтіп қарауы
«Алысым жақын» Ұйқысының қашқаны
«Несием өніп жатыр» Жанарының тая
бастағаны
3. Сәйкестендір:
Кемеңгер кісі Дана, данышпан адам
Несие Көзі нашар көру
Жанары таю Берген тәрбиенің
жемісі	Оқушылар жұппен бір-бірін жауап парағы арқылы тексеріп, бағалайды.
Критерийлер:
«5»- 0 қате             «4» - 1 қате        «3»- 2-3 қате

Ортасы
Қолдану

Талдау

жинақтау	«Ой шақыру»
- Ақындар айтысы туралы не білеміз? Кім деген ақындарды білеміз?
Шөже Қаржаубайұлы мен Орынбай Бертағыұлы туралы мағлұмат беріледі.
Мақсаты: Оқушылардың өз бетімен жұмыс істеуін қадағалау.
А/  Сабаққа қатысты материалдармен жұмыс жүргізеді
1.Оқулықпен жұмыс
Мұғалім мәнерлеп оқиды. «Аялдамамен оқу» стратегиясы бойынша өлеңді талдау. Идеясын, мазмұнын оқушылармен пікірлесе отырып талдау жүргізіледі.
Тақырыбы: Ақындар айтысы. Шөже мен Орынбай
Идеясы: Ақындар айтысы туралы және Шөже мен Орынбай ақындардың сөз ұтқырлықтары мен тапқырлықтары. 1. Оқушылар сұраққа жауап береді.
2.Оқулықпен жұмыс, Оқушылар дәптерлеріне тақырыпты, ақындардың аты – жөндерін жазып алады.
2. Оқушылар топ болып тапсырманы орындайды, ойын еркін жеткізеді, тақырыпты түсінеді. Топтағы бір оқушы өз тобына өлеңнің мазмұнын түсіндіреді.

5 мин
Мақсаты:
Алған теориялық білімді практикада қолдана білу.
1.Өлеңдегі ұйқас түрлерін анықтайды.
1- топ: 1-шумақ                                         2- топ: 2-шумақ
3- топ: 3-шумақ                                         4- топ: 4-шумақ
2.Өлеңнен бейнелі сөздерді теріп жазады.
Оқушылар жауап кілті арқылы топтағы көршілестерін тексеріп, критерийлер арқылы бағалайды.
Егер қатесіз болса, «5»; 1 қате – «4»
2 -3 қате «3» қойылады.
Сергіту сәті
2 мин Бейнежазба бойынша Оқушылар орнындарынан тұрып, бейнежазбаға қосылып жасайды.
Талдау
3 мин Мақсаты: Жаңа тақырыпты игеру деңгейлерін байқау.
Тақырып бойынша мазмұнына талдау жасау:
1. Шөже мен Орынбайдың арасындағы айтыс айтыстың қай түріне жатады? Бұл айтыста кім жеңді деп ойлайсың? Шөже Орынбайдан бір көзіңді бер деп неліктен сұрады? Шөже қандай мақал айтты?
Мәтіндегі мақалдың мән – мағынасын ашу;
Оқушылар өлеңнен өздеріне қатысты жолдарды тауып, талдайды.
Жинақтау
3 мин Мақсаты: Оқушылардың салыстыру және ажырата алуын қадағалау
«Венн диаграммасы»                Шөже Ортақ қасиет Орынбай
Сезімтал
Тапқыр                     Ұнамды Ақын, шешен Көреген                     Ұнамсыз
Оқушылар екі ақынды салыстырып, мінездеме береді
Қорытын-ды
Аяқталуы	Ойларын тыңдау, сөйлету.            Ой қорыту

Рефлек ция	* -Біз бүгінгі сабақтан не үйрендік?
Рефлексия 4 мин - Бүгін қандай тақырып өттік? Айтыста сөзден ұстап, тапқырлық танытқан кім? (Шөже).
- Бұл адамдарды кімдер деп айтуға болады? (шешендер).
– Бұл айтыста кім жеңеді деп ойлайсыңдар?                 - Саған бұл айтыс ұнады ма?

Үйге тапсырма 1мин Мәнерлеп, рөлге бөліп оқу «Ақындар айтысы» бойынша өз ойларын мазмұндап жазу.
Бағалау 1 мин
* - екі жұлдыз, бір тілек.
     А,В/ Жұмбақ айтыс. Сапарғали мен Нұржанның жұмбақ айтысы. /қалауымен/ Тест, Сұрақ – жауап, Қосымша материалдармен жұмыс, «Топтастыру», «Венн» диагр ұсынылады
Қосымша ақпарат                   Мұхтар Әуезов: «Барлық қазақ әдебиетінің өзі білетін естелігінен Абай жалғыз ғана Маралбай мен Шөжені ғана нағыз –ақын» депті. Абайдың Шөжеге деген ықыласын білген жазушы М. Әуезов Шөжеге «Абай жолы» романының үшінші тарауын арнап оның ақындық тұлғасын ашып берген.
Шөже қазақ даласының көп жерін аралаған, екі көзі соқыр болса да айтысқа аса жүйрік шешен, үлкен жиындарда Шөже бірден ондаған ақын мен айтысып,  түгел жеңіп кетіп отырған. Шөже ру айтысының ақыны, айтыс үстінде бірде ру басы феодалды өлтіре сынаса, бірде ру басы феодалды мақтайды. Бірақ Шөже де сыншылдық мотиві басым. Қарсы ақындар оның көзінің соқырлығын айтып кеміте тиіссе де, сынға ұшыраған ірі феодал байлар күш көрсетіп сабаса да, Шөже абыржуды білмеген, өткір, улы, ащы тілімен қарсы ақынға да, жұдырығын жұмсаған байларға да сөзден есесін жібермеген. Шөже дуанбасы, әрі Орта жүзге белгілі феодалдар Алшымбай, Құнанбайды парақор, ұры деп жебіріне жетіп сықақтаған уақытта Шөженің сөзіне ыза болған Алшымбай тұра сала ақынға қамшы жұмсаған. Сонда да Шөже тайсалмастан таяқты жеп жатып:
Япырай, бұл немене тарсылдаған,
Қаншық емес, төбет қой арсылдаған.
Тепкілей бер, сабай бер өлтірмессің,
Ашуыңды бас бірақ, қалшылдаған…	Ақ серкесі Бошанның Алшымбай таз,
Жаз шілдеде ұшады ит ала қаз.
Екі сөздің бірінде соқыр дейсің
Қасиетің бар болса басымды жаз
деп онан сайын Алшымбайды сөзбен буып қылқындыра түседі.

Қорытынды  бағамдау:

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

title: Шөже мен Орынбайдың айтысы


extracted_text:
Муниципальное общеобразовательное учреждение «Лицей №50»
Ленинского района города Саратова
Конкурс по технологии для девочек 7 классов
«А ну – ка, девочки!»
Учителя технологии
 высшей квалификационной категории
Фроловой Наталии Юрьевны Саратов, 2018г.
Конкурс  «А ну – ка, девочки!»
Итоговое занятие в игровой форме по модулям
«Кулинария», «Культура дома».
Цель:  Проверка  и закрепление знаний, умений и навыков по  пройденному
материалу.
Задачи: 1. Формирование тематического уровня знаний.
               2. Активизация творческих способностей учащихся, поддержание
интереса к предмету; совершенствование умений работать самостоятельно и в
коллективе.
               3. Воспитание эстетического вкуса, правил хорошего тона, умения
сопереживать.
Тип урока: урок – игра.
Наглядное пособие: предметы сервировки стола.
Предварительное   задание   детям:  Повторить   весь   пройденный   материал;
придумать   название   команды,   девиз;   вспомнить   пословицы   и   поговорки   о
труде; приготовить любое блюдо, красиво оформить и представить его.
1. Организационный момент
Ход урока
Уважаемые   гости!   Дорогие   девочки!   Я   рада   приветствовать   Вас   на
конкурсе   «А   нука,
  Вы   имеете   возможность
продемонстрировать свои знания и умения, которые получили на уроках
технологии, а также проявить находчивость. Я желаю командам удачи и
успехов!
  девочки!».
Учитель представляет жюри, просит учащихся обратить внимание на
свои рабочие места. На столах должны лежать ручки, листы бумаги, в
которых   нужно   отмечать   правильные   ответы.   В   конце   урока   будет
назван лучший игрок.
2. Представление команд
Учащиеся   представляют   команду:   название,   девиз.   Высшая   оценка   5
баллов.
3. Конкурс «Вопрос – ответ» Каждой команде будет задано по 8 вопросов. За каждый правильный ответ
команда получает один балл.
1.а) Какой овощ является средством от семи недуг?  (лук)
     б) Что кроме хлеба может служить основой для бутерброда?   (Сухое
печенье, крекеры, гренки или тосты)
    в) Какой сок получают без помощи соковыжималки?  (березовый)
2.а)  Яйцо,  сваренное  «в  мешочек»   это:   а)  крутой  желток   и  белок,  б)
жидкий желток и белок, в) крутой белок, жидкий желток?   (в)
   б) Яичница  глазунья это: а) Яйцо, вареное в крутую, б) фаршированное
яйцо, в) жареное яйцо с целым желтком?   (в)
      в)   Назовите   три   вида   бутербродов.  (Открытый   простой,   открытый
сложный, закрытый, горячий)
3.а)   Кисломолочными   продуктами   являются:   а)   молоко,   б)   кефир,   в)
творог, г) сметана, д) мороженое?  (б, в, г)
     б) К столовым приборам не относятся: ложка, дуршлаг, вилка, нож?
(Дуршлаг)
     в) При сервировке стола к обеду вилку кладут:  а) справа от тарелки
зубцами вверх; б) слева от тарелки зубцами вверх? (б)
4.а) Из какой крупы нельзя сварить рассыпчатую кашу? (из манной)
   б) Какую крупу не моют перед приготовлением: а) гречневую, б) пшено,
в) рис, г) геркулес?  (г)
     в) Какую крупу не вырабатывают из пшеницы: а)манную, б) артек, в)
полтавскую, г) перловую?    (г)
5.а) Для чего служили тарелки  в Древней Руси? (в них бросали кости)
   б) Откуда в Россию впервые был завезен чай? (из Китая)
   в) Где были изобретены суп, пюре, фарш, рулет? (Франция)
6.а) Капусты какого названия не бывает: а) савойская, б) люксембургская,
в) брюссельская, г) кольраби?  (б)
   б) Что Марко Поло привез из Китая в Европу: а) лапшу, б) макароны, в)
спагетти, г) вермишель?  (б) в)   Что   из   перечисленного   не   относится   к   мясу   диких   животных:   а)
лососина, б) зайчатина, в) кабанятина, г) оленина?  (а)
7.а)   Какие   вещества   являются   строительным   материалом   человеческого
организма:   жиры,   белки,   витамины,   минеральные   соли,   органические
кислоты, вода?  (все, кроме орг. кислот)
     б) Какой из перечисленных продуктов  не является консервирующим
веществом при заготовке: соль, лимонная кислота, пищевая сода, уксусная
кислота, сахар?  (сода)
   в) Какие блюда можно приготовить из гороха, фасоли, чечевицы? (1, 2 и
холодные закуски)
8.  По   карточкам:  дайте  названия  посуде,  используя  слова   для   справок.
(1,4,2,6,5,3,7)
3. Конкурс «Сервировка стола»
Правила поведения во время еды, как и все другие, не выдуманы из головы.
Каждое правило имеет свой смысл. Одни правила основаны на уважении к
соседям   по   столу,   другие   на   уважении   к   хозяевам.   Но   мы   сейчас   будем
говорить не о правилах поведения за столом, а о правилах сервировки стола.
От   каждой   команды   выберите   одну   участницу,   которой   предстоит
сервировать стол к завтраку, или к обеду, или к ужину. Высшая оценка 5
баллов.
4. Кроссворд
По горизонтали:
1. В настоящее время еда бывает различной формы и расцветки. Для того
чтобы подавать ее на стол, есть ряд вещей, которыми обычно пользуются.
Все они выполнены из фарфора, стекла, металла и др. материалов. (Посуда)
3.Они, несомненно, украсят любой стол, но принципиально важно, чтобы они
не мешали общаться гостям. (Цветы)
4. Как одним словом можно назвать нож, вилку и ложку? (Прибор)
5. Накрывая на стол, ее кладут на закусочную тарелку или справа от нее.
(Салфетка)
По вертикали:
2. Она – основа всей композиции стола. Ложки, салфетки, цветы должны с
ней гармонировать. (Скатерть) 1
2
3
4
5
5. Домашнее  задание
Вспомнить   все   пословицы   и   поговорки   о   труде.   За   каждую   пословицу
(поговорку) команда зарабатывает 2 балла.
6. Домашнее  задание.  Представление  блюда.
  За   красочно   оформленное,   оригинально   представленное   блюдо   –   высшая
оценка – 5 баллов.
Подведение итогов игры.
Жюри подводит итоги конкурса, называет лучшую команду. Учитель задает
вопросы девочкам: «Над каким заданием пришлось хорошенько подумать?,
Какие   задания   показались   вам   простыми?,   Какое   задание   было   самым
интересным?» Кроссворд
По горизонтали:
1. В настоящее время еда бывает различной формы и расцветки. Для того
чтобы подавать ее на стол, есть ряд вещей, которыми обычно пользуются.
Все они выполнены из фарфора, стекла, металла и др. материалов.
3.Они, несомненно, украсят любой стол, но принципиально важно, чтобы они
не мешали общаться гостям.
4. Как одним словом можно назвать нож, вилку и ложку?
5. Накрывая на стол, ее кладут на закусочную тарелку или справа от нее.
По вертикали:
2. Она – основа всей композиции стола. Ложки, салфетки, цветы должны с
ней гармонировать.
1
2
3
4
5 1.а) Какой овощ является средством от семи недуг?
   б) Что кроме хлеба может служить основой для бутерброда?
    в) Какой сок получают без помощи соковыжималки?
2.а) Яйцо, сваренное «в мешочек»  это: а) крутой желток и белок, б) жидкий желток и
белок, в) крутой белок, жидкий желток?
     б) Яичница  глазунья это: а) Яйцо, вареное в крутую, б) фаршированное яйцо, в)
жареное яйцо с целым желтком?
   в) Назовите три вида бутербродов.
3.а) Кисломолочными продуктами являются: а) молоко, б) кефир, в) творог, г) сметана,
д) мороженое?
   б) К столовым приборам не относятся: ложка, дуршлаг, вилка, нож?
   в) При сервировке стола к обеду вилку кладут: а) справа от тарелки зубцами вверх; б)
слева от тарелки зубцами вверх?
4.а) Из какой крупы нельзя сварить рассыпчатую кашу?
     б) Какую крупу не моют перед приготовлением: а) гречневую, б) пшено, в) рис, г)
геркулес?
   в) Какую крупу не вырабатывают из пшеницы: а)манную, б) артек, в) полтавскую, г)
перловую?
5.а) Для чего служили тарелки  в Древней Руси?
   б) Откуда в Россию впервые был завезен чай?
   в) Где были изобретены суп, пюре, фарш, рулет?
6.а)   Капусты   какого   названия   не   бывает:   а)   савойская,   б)   люксембургская,   в)
брюссельская, г) кольраби? б) Что Марко Поло привез из Китая в Европу: а) лапшу, б) макароны, в) спагетти, г)
вермишель?
     в) Что из перечисленного не относится к мясу диких животных: а) лососина, б)
зайчатина, в) кабанятина, г) оленина?
7.а)   Какие   вещества   являются   строительным   материалом   человеческого   организма:
жиры, белки, витамины, минеральные соли, органические кислоты, вода?
    б) Какой из перечисленных продуктов не является консервирующим веществом при
заготовке: соль, лимонная кислота, пищевая сода, уксусная кислота, сахар?
   в) Какие блюда можно приготовить из гороха, фасоли, чечевицы?
8. По карточкам: дайте названия посуде, используя слова для справок.

file_name: Урок-игра.docx

intro:
Предмет "Технология". Конкурс по кулинарии для девочек 7 класса. Урок - игра -это итоговое занятие в игровой форме по модулям
«Кулинария», «Культура дома». Игра составлена на 6 заданиях,  вопрос - ответ, знания по сервировке стола, кроссворд  и 2 - домашние задания.

title: Урок - игра "А ну-ка, девочки!" 7 класс


extracted_text:
Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение
«Кадетская школа» г. Сосногорска

 Научноисследовательская работа
Тема работы
Рекомендации
по экономии бюджета моей семьи
Секция  «Обществознание и социология»
Автор работы Балтаг Кристина
учащаяся 6 класса
МБОУ «Кадетская школа»
г. Сосногорска
Научный руководитель
Дмитриенко Вера Николаевна
учитель русского языка и литературы
МБОУ «Кадетская школа»
г. Сосногорска г. Сосногорск
2017
2 СОДЕРЖАНИЕ
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Введение
Глава 1. Понятие семейного бюджета
Глава 2. Статистические данные
Глава 3. Расходы и доходы моей семьи
Практическая часть
Заключение
Список литературы и Интернетресурсов
с.3
с.5
с.7
с.11
с.12
с.14
с.15 ВВЕДЕНИЕ
Нажить много денег  храбрость,
Сохранить их  мудрость,
А умело расходовать – искусство
 Бертольд  Авербах,
 немецкий писатель и поэт
Я   учусь   в   6   классе,   и   мама   мне   дает   ежедневно   «карманные   деньги»,
которые   мне   иногда   удается   скопить,   чтобы   не   просить   каждый   раз,   когда
необходимо   купить   тетради   в   школу   или   заколку   для   волос.   Каждый   раз
удивляюсь, как быстро тратятся скопленные деньги. Но «карманные расходы»
это   родительские   деньги,   которые   являются   частью   семейного   бюджета.  С
понятием семейный бюджет сталкиваются все, но не все знают, что это и как им
управлять. Фраза немецкого писателя и поэта Бертольда Авербаха заставила
задуматься о том, как научиться искусству умело вести семейный бюджет, и
подтолкнула к исследованию содержания этого понятия.
Я   живу   в   семье,  состоящей   из   четырех   человек.   Мои   родители   всегда
планируют семейный бюджет, и я часто слышу их разговоры об этом. Мне стало
интересно, как же это запланировать бюджет.    Я, как будущая хозяйка, хочу
научиться   управлять   хозяйством,   но   так   как   мой   возраст   не   позволяет   мне
работать,   я   предложила   своим   родителям   помощь      экономить   деньги.   В
результате   начала   исследование,   результатом   которого   будут   составлены
рекомендации для своих родителей, как сэкономить семейный бюджет.
4 Гипотеза:  если мы научимся управлять денежными средствами в семье,
будем рационально их использовать, то и семейный бюджет будет надежным и
стабильным. Проблема: как сэкономить семейный бюджет.
В   исследовательской   работе   я   обозначила  цель:  познакомившись   с
понятием семейный бюджет, правилами эффективного использования, составить
рекомендации для семьи, как сэкономить семейный бюджет. Для достижения
указанной цели, передо мной были поставлены следующие задачи и методы их
решения:
Задачи
Методы
1 Познакомиться с понятием
«Экономия», «Домашняя
экономия», «Семейный бюджет»
2  Ознакомиться со статистикой
расходов российских семей и семей
школьников
3 Узнать точный доход семьи и
расход денег в месяц
4 Выяснить, каким образом можно
сэкономить бюджет семьи
5 Составить рекомендации для
экономии семейного бюджета.
Анализ научной и экономической
литературы
Анализ статистических данных,
анкетирование и анализ опроса
Подсчет трат и контроль за
расходами, анализ платежных
документов.
Эксперимент
Анализ полученной информации,
методической литературы.
Объект исследования: семейный бюджет.
Предмет исследования: выявление способов экономии семейного бюджета.
Научная   новизна  данного   исследования   определяется   недостаточной
изученностью и освещенностью людей по теме семейного бюджета.
Данная   тема  актуальна,   незнание   людей   о   правилах   планирования   бюджета
приводит к лишним тратам и нехватке денежных средств.  Если определить

5 основные методы экономии семейного бюджета, то с их помощью можно в разы
сократить расходы.
Практическая значимость
В ходе работы мы узнали понятия экономики, выяснили, на что уходят деньги,
научились   экономить.
  Результаты   исследовательской   работы   можно
использовать   в  практических   целях  при   планировании   расходов  и  доходов  в
семье. Также работа может быть использована на уроках обществознания при
изучении   данной   тематики,   классных   часах,   а   также   на   внеклассных
мероприятиях.
Работа  состоит из введения, основной части, практической части, заключения,
списка использованной литературы и приложений.
ГЛАВА 1. Понятие семейного бюджета
Для начала рассмотрим, что же такое экономия, ведь именно этим нам и
предстоит заниматься.
Понятие «экономия» каждый понимает по  своему. Очень многие люди
негативно   воспринимают   слово  экономия,   т.к.   оно   ассоциируется   с
ограничением   или   ущемлением   себя   в   чемто,   или   такими   негативными
человеческими качествами как скупость или жадность.
Попробуем разобраться, что означают слова «экономия» и «экономить».
6 Слово «экономия» происходит от греческого слова «управление домом»
и означает:
 бережливость в расходовании чеголибо
 выгоду, полученную за счёт бережливого расходования,
 неизрасходованный остаток.
Синонимами этого слова являются  бережливость, экономность, сохранение,
сбережение.
Экономия   –   это   способ   сохранения   материальных   и   финансовых
ресурсов,   уменьшение   трудовых   и   временных   затрат   в   результате   более
рационального и эффективного их использования. [5]
Мне очень понравился перевод слова «экономить» с английского языка,
поанглийски   оно   дословно   переводиться   как      save   (спасать,   сохранять,
охранять).
Термин «экономика» ввёл     философ   Древней   Греции   Аристотель   и
состоит   оно   из   двух   греческих   слов:   «Эйкос»   –   «хозяйство»   и   «Номос»   –
«закон»; так что «экономика» в переводе с древнегреческого означает «законы
хозяйства», «искусство ведения домашнего хозяйства». [3]
Домашняя экономика – это искусство ведения домашнего хозяйства.
Семейный бюджет.
7 Семья   это, основанная на браке или кровном родстве малая группа, члены
которой связаны общностью быта, взаимной помощью, моральной и правовой
ответственностью. В переводе с английского (bougette), бюджет – это кошелек,
сумка, кожаный мешок, мешок с деньгами. Бюджет – это роспись доходов и
расходов на определенный срок. Бюджет может составляться на месяц, полгода,
год.  Следовательно, семейный бюджет – это роспись доходов и расходов семьи.
Есть   семья,  в   которой   есть   кошелек   или   мешок.  Раз   в  месяц,  в  день
зарплаты,  все   складывают   получку   в   мешок.   В   другие   дни   все   по   чутьчуть
достают деньги и тратят на чтото. Этот мешок и есть самый простой семейный
бюджет. [4]
Все расходы семьи можно разделить на обязательные и необязательные
(произвольные). Обязательные расходы  это необходимый минимум, который
тратится   регулярно   каждый   месяц.   Произвольные   расходы   нерегулярны   и
тратятся по необходимости, например, покупка крупной бытовой техники. В
Таблице №1 представлены расходы денежных средств.
Таблица 1.
Группа расходов
Содержание
Налоги
Подоходный налог и др.
Обязательные платежи
Плата за квартиру, телефон, электроэнергию,
содержание детей в гимназии и детском саду,
выплата кредитов.
Питание
Приобретение продуктов и заготовка их
впрок, оплата питания в столовой, кафе и т.д.
8 Хозяйственнобытовые
нужды
Затраты на ремонт одежды, обуви, бытовой
техники, квартиры, теле радио аппаратуры,
химчистки, предметы личной гигиены.
Предметы личного
Одежда, бельё, обувь, постельные принадлежности.
пользования
Предметы интерьера
Мебель, светильники, картины, ковровые изделия
Бытовая техника
Электроплиты, кухонные принадлежности,
холодильник, посуда, пылесос и т.д.
Культурные
потребности
Транспорт
Фотокино принадлежности, кассеты, книги,
газеты, журналы, экскурсии и т.д.
Приобретение и эксплуатация легковой машины,
оплата услуг станции техобслуживания.
Спорт, туризм,
увлечения, отдых
Принадлежности для отдыха
Прочее
Детские игрушки, медикаменты и т.д.
Если расходы семьи не превышают ее доходов, можно смело утверждать, что
семья не испытывает финансовых затруднений. И как следствие этого в такой
семье   больше   денег   можно   тратить   на   образование,   отдых,   спорт,   на
удовлетворение потребностей, связанных с увлечениями членов семьи.
Представим бюджет в виде весов. На одну их чашу помещаем доходы, на
другую расходы.
Если расходы равны доходам, то бюджет называют сбалансированным.
9 ДОХОДЫ
РАСХОДЫ
БЮДЖЕТ
Бюджет   не   всегда   бывает   сбалансированным,   иногда   он   может   быть
дефицитным.
Дефицитным  называется   бюджет,   в   котором   расходов   больше,   чем
доходов.
ДОХОДЫ
Бюджет, в котором доходы превышают расходы, избыточный.
10 Глава 2. Статистические данные
К сожалению, по статистике, у нас в стране большая часть населения не
ведет   никакого   учета.   Я   предлагаю   познакомиться   с   данными   опроса   Фонда
Общественного   мнения   о   том,   как   россияне   ведут   семейный   бюджет   и
учитывают расходы. [ 2]
1. Как россияне совершают крупные покупки?
Крупные   покупки   (бытовая,   аудио   и   видеотехника)   в   большинстве
российских   семей   планируются   заранее   (у   69%   опрошенных),   спонтанные
покупки  совершают  14%  респондентов.   Факты  налицо    примерно  в  каждой
седьмой российской семье заранее планировать крупные траты не принято.
11 2. Где россияне берут средства на крупные покупки?
Чаще всего:
 копят деньги  30% опрошенных.
 покупают товар в кредит  26% опрошенных.

тратят на покупку сумму, которой они на данный момент располагают
14% опрошенных
 Остальные варианты (взять кредит в банке, одолжить у знакомых и т.д.)
встречаются редко.
3. Как россияне ведут учет расходов?
Регулярно подсчитывают расходы, согласно данным опроса, менее чем в
половине   российских   семей   (43%   респондентов   заявили,  что   в  их   семье   это
принято, 50% – что не принято).
12 4. Помогает ли ведение семейного бюджета экономить деньги?
В   большинстве   россияне   считают,   что   ведение   семейного   бюджета и
регулярный учет расходов помогает существенно экономить деньги (согласны с
этим 54% опрошенных) Но тем не менее, даже среди тех, кто с этим согласен,
около 30% учет расходов не ведет.
Результаты исследования Фонда Общественного мнения показывают, что
большинство   россиян     ведет семейный   бюджет   и   учет   своих   расходов   по
необходимости, в   силу   какихлибо   обстоятельств,   а   не   изза   сознательного
подхода   к   планированию   финансов.   Учитывать   свои   расходы   у   половины
населения   вообще   не   принято.   Это   говорит   об   отсутствии   у   большей   части
населения финансовой грамотности и навыков финансового планирования.
Мы   решили   провести   анализ   финансовой   грамотности   учителей   и
учеников нашей школы. Была составлена анкета, цель которой – узнать, знают ли
опрашиваемые, что такое семейный бюджет и участвуют ли в нем.
В Таблицах № 2,3 представлены результаты опроса.
Таблица 2.Результаты анкетирования учителей
Анкета для учителей
ДА
НЕТ
13 1 Хватает ли Вам заработанных денег?
2
Знаете ли Вы, что такое семейный бюджет и из
чего он состоит?
В Вашей семье планируют бюджет?
3
4 Планируете ли Вы крупные покупки?
5 Приходится ли Вам экономить?
7
14
12
11
14
7

2
3

Диаграмма 1.
100%
86%
79%
100%
0.14
0.21
Нет
50%
0.5
Да
Из диаграммы видно, что учителя школы очень грамотно ведут свой семейный
бюджет, хотя всем приходится экономить.
Таблица 3.Результаты анкетирования учеников
Анкета для учеников
1 Хватает ли Вам денег, которые дают
2
родители?
Знаете ли Вы, что такое семейный бюджет и из
чего он состоит?
В Вашей семье планируют бюджет?
3
4 Участвуете ли Вы в планировании бюджета?
ДА
43
38
33
17
НЕТ
9
14
19
35

Диаграмма 2.
14 83%
73%
63%
17%
27%
67%
37%
33%
да
нет
Из диаграммы видно, что 73% учащихся знает, что такое семейный бюджет, но
принимает участие в планировании его лишь 32%.  Мне кажется, это происходит
потому, что ребята не знают, что и от них может зависеть семейный бюджет.
ГЛАВА 3. Расходы и доходы моей семьи
У   каждой   семьи   есть   свои   потребности,   которые   ей   необходимо
удовлетворять чаще с помощью денег. Чем больше потребности, тем больше
требуется   денег   и   тем   больше   расходов   у   семьи.   Моя   мама   работает
предпринимателем. У неё неплохой доход, но эти деньги идут «в дело», а в
семью   она   вкладывает   15   тысячи   рублей   в   месяц.   Папа   работает
дальнобойщиком, его доход большой, но деньги вкладываются в его машину. В
семейный   бюджет   его   вклад   35   тысяч   рублей.     Иногда   бабушка   делает   нам
подарки, поэтому её вклад мы тоже включили в бюджет.
Для решения второй задачи и результата первой, мы составим таблицу с
расходами и доходами семьи.
Таблица 4.
Категории
подкатегории
Расход
Доход
Итого
15 Доход
Зарплата
папы
Зарплата
мамы
Другие
источники
Расход Обязательные
расходы
продукты
автомобиль
развлечения
Забота о себе
Товары для
дома
Образование
разное
(мес.)
(мес.)
35000
15000
56000
6000
19750
9800
3000
1900
8170
1500
2804
4000
 «Подарки»
бабушки
Квартплата
Ипотека
Интернет
Телефон
Мясо, рыба
Овощи, фрукты
Колбасы, сыр
Молочные пр.
Хлеб
Сладкое
Крупа
Праздничный
стол
на 23 февраля
Топливо
Ремонт
Кино
6000
10000
500
3250
1360
800
900
640
300
500
500
4800
2000
1000
900
Подарки на 23
1000 р
февраля
Косметика
Медицина
Такси
Парикмахерская
Зимняя куртка
Бытовая химия
Детский сад
Питание в школе
Деньги на
присягу
Кот
Непредвиденные
расходы
16
500
1500
500
1200
4470
400
2000
576
228
1000
3000 56000
50924
Итого заработано: 56000                                                   Итого потрачено: 50924
Наш домашний бюджет можно назвать сбалансированным.  Но такой результат
меня не сильно обрадовал. Мы посоветовались с родителями, проанализировали
свои доходы и расходы и приняли решение, что необходимо тратить деньги
более экономично. Решили провести эксперименты.
Практическая часть
Передо мной встал вопрос, на чем можно экономить семейный бюджет,
чем могу помочь семье я сама. Для этого мы еще раз исследуем нашу таблицу и
выясним, без чего наша семья вполне может обойтись.
1.Провели   анализ   цен   на   повседневные   продукты   в   разных   магазинах,
сравнивали цену хлеба, молока, мяса, овощей и фруктов.
2.В течение месяца фиксировали все расходы, разбирали, от чего можно
было отказаться. Приняли решение, что можно было купить дешевле школьные
принадлежности (например, тетради не за 15 рублей, а за 3 рубля).
3.Стала   копить   те   деньги,  которые   мне   дают   на   карманные   расходы   и
которые   остаются.   За   неделю   смогла   сохранить   200   рублей.   Хочу   накопить
денег на телефон.
4. Обсуждаем на семейном совете покупки больших вещей. Решили купить
для младшей сестры велосипед. Сравнили цены и приняли решению, купить чуть
дороже, но побольше размером. Чтобы велосипед прослужил 34 года.
17 5.   На   праздник   23   февраля   сделали   подарки   своими   руками.   Мы
подсчитали затраты на заготовки и материал, выяснили, что подарки получились
почти бесплатно, потому что всё было дома. Но большой плюс в том, что делали
с сестрой подарки мы от души.
6.   Сейчас   проводим   эксперимент   с   тарифами   для   телефонов,   чтобы
подобрать более выгодный.
Рекомендации для экономии семейного бюджета.
Советов  по управлению  семейным бюджетом   много. [1] Мы проверили
самые популярные и составили те, которые сами испытали.
1. Покупки  по списку
Перед походом в магазин составить список нужного – это позволит не накупить
лишнего. Также составлять список всех крупных покупок на месяц. Тогда не
получится,   что   большая   часть   денег   потрачена   на   стихийные   покупки   «для
настроения». И этот совет мы с мамой стали применять. За неделю удалось
сэкономить 1500 р.
2. Вести учет доходов и расходов
Взять   тетрадь, куда все   члены   семьи   будут   записывать   свои   траты.   Или
воспользоваться   специальными   компьютерными   программами   по   ведению
семейного бюджета. Пара месяцев – и можно понять, куда деваются деньги и на
чем можно сэкономить.
3. Правильно выбирать время и место для покупок
18 Одежду   покупать   тогда,   когда   она   распродается   с   большими   скидками.   А
бытовую технику  не самой последней модели.  С продуктами поступать иначе.
Надо установить, в каких из магазинах  наименьшая торговая наценка. Для этого
достаточно   сравнить   цены   на   повседневные   товары:   хлеб,   макароны,   крупы,
молоко.
4. С каждой зарплаты откладывать часть денег на «черный день».
Пусть даже и небольшую. Так создается «страховой фонд» и нарабатывается
финансовая дисциплина. А сэкономленные или отложенные деньги можно будет
потратить на необходимые вещи.
5.
Проанализировать   свои   привычки,   посчитать,   сколько   они   стоят.
Ежедневная покупка чипсов моими одноклассниками обходится родителям в
100 рублей в неделю, в месяц уже 400 рублей, а в год 4800 рублей. А за 11 лет
обучения в школе – 52 тысячи 800 рублей. Ведь на эти деньги можно купить
довольно много одежды, можно съездить отдохнуть или оплатить учебу.
Дома мы решили отказаться от пищевой ерунды.
Подобрать   выгодный   тариф   для   мобильной   связи.
6.
показал, что экономия на 4 телефона может достигнуть до 2000 рублей.
 Эксперимент
ЗАКЛЮЧЕНИЕ
Изучив,   весь   теоретический   материал   по   данной   теме   и   проанализировав
месячный   бюджет   своей   семьи,   были   сделаны   следующие   выводы.    Расходы
семейного бюджета за февраль месяц не превысили доходы, может быть, потому
19 что мы вели учет бюджета.   Результатом нашей работы стали рекомендации,
которые мы красиво оформили и повесили дома на видном  месте, чтобы не
забывать о разумном ведении хозяйства.
Если   мы   научимся   управлять   денежными   средствами   в   семье,   будем
рационально   их   использовать,   то   и   семейный   бюджет   будет   надежным   и
сбалансированным.
20 СПИСОК ИСПОЛЬЗОВАННОЙ ЛИТЕРАТУРЫ
5 народных способов сэкономить семейный бюджет//
1.
Комсомольская правда [Электронный ресурс]  Режим доступа:
http://www.kp.ru/daily/26200.3/3086272

 /  (дата обращения 20.03.2017)
2.
Как россияне ведут семейный бюджет// Экономсовет [Электронный
ресурс]  Режим доступа: http://
semejnyjbyudzhet.html  ( дата обращения: 20.03.2017)
 economsovet.ru/kakrossiyanevedut

3.
доступа: http://

Словарь  экономических терминов [Электронный ресурс]  Режим
 banks.academic.ru  ( дата обращения: 20.03.2017)
Финансовый гений [Электронный ресурс]  Режим доступа:
4.
http://fingeniy.com/kaksostavitsemejnyjbyudzhettablicasemejnogo
byudzheta

 /  ( дата обращения 20.03.2017)
5.
Что такое экономика? [Электронный ресурс]  Режим доступа:
http://

 topknowledge.ru/econteoriya/1880.html
6.
Экономсовет [Электронный ресурс]  Режим доступа:
 economsovet.ru/chtotakoeekonomiya.html  (дата обращения:
http://

20.03.2017)
7.  Ермакова И. В. Начала экономики: Учебное пособие для 56 кл.
общеобразоват. учрежд. / И. В. Ермакова, Т. А. Протасевич – 12е изд. –
М.: 2013/  198 c.
21

file_name: Рекомендации по экономии семейного бюджета.docx

description:
г. Сосногорск
2017
2

intro:
Нажить много денег - храбрость,
Сохранить их - мудрость,
А умело расходовать – искусство
 Бертольд  Авербах,
 немецкий писатель и поэт
С понятием семейный бюджет сталкиваются все, но не все знают, что это и как им управлять. Фраза немецкого писателя и поэта Бертольда Авербаха заставила задуматься о том, как научиться искусству умело вести семейный бюджет, и подтолкнула к исследованию содержания этого понятия. 	В исследовательской работе мы обозначили цель: познакомившись с понятием семейный бюджет, правилами эффективного использования, составить рекомендации для семьи, как сэкономить семейный бюджет.
В ходе работы мы узнали понятия экономики, выяснили, на что уходят деньги, научились экономить. Результаты исследовательской работы можно использовать в практических целях при планировании расходов и доходов в семье. Также работа может быть использована на уроках обществознания при изучении данной тематики, классных часах, а также на внеклассных мероприятиях.

title: Научно-исследовательская работа  Рекомендации  по экономии бюджета моей семьи