extracted_text:
Ақмола облысы
Бурабай ауданы
Е.Исмаилов атындағы Мәдениет орта мектебі
Зерттеу күнделігі
Жаналыкова Жанарган
9 сынып
Ауылдың ауасын біз қалай ластайтынымызды білеміз бе?
Бағыты: Қазақстан2030 стратегиясының орындалуының негізі сау табиғи орта
Секциясы: экология
Жетекшісі: Казакенова Айтолкын, химия пәнінің мұғалімі Щучье қ. 2016 жыл
Мазмұны
Абстракт.................................................................................................. 3
Кіріспе......................................................................................................5
Жұмыстың зерттеу бөлімі...................................................................... 7
1. Атмосфераның ластануы мен ластаушы көздер…………..……….7
2. Ауыл тұрғындарының ауаға тигізіп жатқан әсері…………………12
3. Мен болашақта ауылымды қалай елестетемін…………………….15
Қорытынды……………………………………………………………..16
Пайдаланылған әдебиеттер……………………………………………17
Қосымшалар
Пікір
Күнделік Абстракт
Зерттеу жұмысының тақырыбы: Ауылдың ауасын біз қалай
ластайтынымызды білеміз бе?
Зерттеу жұмысының мақсаты: Атмосфераны ластау факторларын анықтап,
жою жолдарын ұсыну
Зерттеу жұмысының міндеттері:
Жалпы ауаны ластаушылар туралы ақпарат жинап, ауылымыздағы ауаны ластау
көздерін анықтау
Мен ауа тазалығын сақтаймын атты ұсыныстар жүргізу
Зерттеудің  болжамы: Ауылымыздың көшелері көшеттерге толы болмақ.
Зерттеудің нысаны: Ауыл мен ауыл тұрғындары
Зерттеудің әдістері: Ақпаратты іздеп жинау, энциклопедиялар, анықтамалар,
газетжурналдардан материал жинап сараптама жасау, кітапханаларға бару,
мамандарға барып кеңес алу, фотосуретке тусіру, интернеттен ақпарат алу,.
Зерттеудің жаңалығы: Шағын ауыл болса да, сол ауыл тұрғындарының ауаға
тигізіп жатқан әсері  «тамшы жиналып теңіз болар» деген ұғыммен тең.
Зерттеудің нәтижесі:
Ауыл тұрғындары жаппай көшет отырғызады. Саулап машина жүре бермейді,
жаяу жүргіншілер көп болады. Abstract
Theme of work research: air of Aul we as we soiling know?
Aim of work research: Atmosphere to soil educedфакторларын, to offer lines elim
ination
Duties of work research:
Sources splodging in our the aul direction Common directioncollected about contam
inating information, to expose
I cleanness of air keep lead having a horse suggestions
prognosis Research :  Streets our of aul nursery transplantswhat full gathers to be.
Object research: habitants Aul and aul
investigates method : information searches collects,энциклопедиялар, certificate,
newspapermagazine materialcollects examination does, library goes, specialist goes
advice coulisse, фотосуретке тусіру, интернеттенinformation takes,.
investigates news : small aul is and, that aul habitant airtouches lies the impression
a drop gathers a sea is talksconcept is even.
Result research:
Habitants of aul plant nursery transplant continuous. not walks long machinе pedestr
ians on foot much Кіріспе
Ғылымитехниканың ғарыштап дамуы табиғатты тиімді пайдалану ісін
ұйымдастыруда адамзаттың алдына бірқатар жаңа міндеттер қойып, табиғатты
қорғаудың көптеген мәселелерін шиеленістіріп жіберді. Табиғат ресурстарын
пайдалану көлемінің артуы, тұрған ортаның өндіріс және тұтыну
қалдықтарымен ластануының өсуі, адамзаттың энергиямен қарулануының
артуы, жаңа заттар жасап өндірістің жаңа салаларының пайда болуы, ауыл
шаруашылығын интенсивтендіру, халқы көп ірі қалалардың көбеюі негізгі
шешімін тезірек табатын мәселелердің қатарына жатады.

Ғылымитехникалық революция экологиялық ортаның ластануына қарсы
күрес. Ластану дегеніміз ауаның, жер мен судың біз қаламайтын қолайсыз
өзгерістерге ұшырауы, ол қазір немесе болашақта өсімдіктердің,
жануарлардың, адамның өміріне, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығындағы
өндіріс процестеріне, табиғат ресурстарының жайкүйіне қолайсыз ықпалын
тигізуі мүмкін.

Экологияның күрт нашарлап кетуі адамдардың табиғатқа антропогендік
әсерінен болып отыр. Атмосферадағы көмірқышқыл газдардың
концентрациясының артуына байланысты климат өзгеріп, температураның
жоғарлауына әкеліп соғады. Энергия көзі ретінде көмір, мұнай, табиғи газды
пайдалану нәтижесінде және машиналардың көбейіп индустриялық
революцияның өркендеуіне байланысты бұл процесс тезірек жүреді. Ауаның ластануы адамның денсаулығына, экожүйелердiң қалыпты жұмыс
iстеуiне, т.с.с. көптеген организмдерге зиянды  серiн тигiзедi. Көмiрқышқыл
газы инфрақызыл с уленi — жылу с улесiн сiңiредi, оның мөлшерi белгiлi бiр
ə
ə
ə
ə
концентрацияға жеткенде қоршаған ортадағы жалпы температураның
жоғарылауына  келiп соғуы мүмкiн. Атмосферадағы озонның мөлшерi (көлем
бойынша) 20%, бiрақ ол Жер бетiн күн радиациясынан қорғап тұрады ж не ə
бактерицидтiк қасиетi бар.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Атмосфераны ластау факторларын анықтап,
жою жолдарын ұсыну
Зерттеу жұмысының міндеттері:
Жалпы ауаны ластаушылар туралы ақпарат жинап, ауылымыздағы ауаны ластау
көздерін анықтау Жұмыстың зерттеу бөлімі
1. Атмосфераның ластануы мен ластаушы көздер.

Өндiрiстiң қарқындап дамуына және отын түрлерін кең масштабта жағуға
байланысты атмосферадағы бос оттектің қоры азайып, ал көмірқышқыл
газының мөлшері жоғарылауда. Н тижесiнде табиғаттағы көмiртектiң
ə
айналымы бұзылды деуге болады. Адам баласы отты ең алғаш рет қолданған
күннен бастап осы күнге дейін түрлі жану процестерінде 273 млрд. тонна оттегі
жұмсаған болса, соның 246 млрд. тоннасы, яғни (90% ға жуығы) соңғы жарты
ғасырда ғана жұмсалған. Көмiртек айналымының бұзылуы мен атмосферада
көмiрқышқыл газының концентрациясының жоғарылауы Жердегi барлық
химиялық тепетеңдiкке үлкен  сер етедi.
ə

Атмосфералық ауа — түрлi газдардың қоспасы. Оның құрамында 78,08%
азот, 20,9% оттегi, 0,93% аргон, 0,03% көмiрқышқыл газы бар. Ал қалған 0,01%
басқа неон, гелий, метан, радон, ксенон, т.б газдардың үлесiне тиедi. Жер
бетiнде оттексiз тiршiлiк жоқ. Ол жасыл өсiмдіктердiң тiршiлiк  рекеттерi
ə
н тижесiнде түзiледi. Өсiмдiктер су мен көмiрқышқылынан фотосинтез
процесi кезiнде оттектi бөледi. Ал басқа барлық тiрi организмдер оттектi тек
пайдаланушылар болып есептеледi. Көмірқышқыл газы атмосфераға тiрi
ə
организмдердің тыныс алуы, отын түрлерiнiң жануы, органикалық заттардың
ыдырауы мен шiруi кезiнде бөлiнедi. Ауаның құрамындағы көмiрқышқыл газы
мөлшерiнiң көбеюi адам мен жануарлар организмiне зиянды  сер етеді.
ə Атмосфера табиғи ж не жасанды (антропогендiк) жолмен ластанады.
ə
Табиғи ластану
Атмосферада үнемi белгiлi мөлшерде шаң болады. Шаң табиғатта

жүретiн табиғи процестер н тижесiнде түзiледi.
Шаңның үш түрi болады: минералдық (органикалық емес), органикалық ж не ə
космостық. Тау жыныстарының үгiтiлуi мен бұзылуы, вулкандар атқылауы,
ə
орман, дала, торфтардың өртенуi, теңiз беттерiнен судың булануы минералдық
шаңның түзiлуiне себеп болады. Органикалық шаң ауада аэропланктондар —
бактериялар, саңырауқұлақтардың споралары мен өсiмдiктердiң тозаңдары, т.б.
түрiнде ж не өсiмдiктер мен жануарлардың ыдырау, ашу, шiру өнiмдерi
ə
түрiнде болады. Космостық шаң жанған метеориттердiң қалдықтарынан
түзiледi.
Жасанды ластану
Атмосфераны ластаушылардың ең негiзгiлерi транспорт түрлерi,  сiресе
ə
автомобильдердiң жанармайларының жану өнiмдерi болып табылады.
Есептеулер бойынша, автомобильдерден бөлiнген газдардың құрамында
көмiрқышқыл газы — 9%, көмiртек оксидi 4%, көмiрсутектер — 0,5%, оттек
— 4%, сутек 2%, альдегидтер — 0,004, азот оксидтерi — 0,06%, күкiрт
оксидтерi — 0,006% барлығы 200 ге жақын компоненттер бар екенiн анықтады.
Атмосфераға транспорттардан бөлiнген газдардың құрамында 2527%
қорғасын болатыны анықталған.
ə

Қазiргi кезде бүкiл  лемде шамамен 500 млн аса
 автомобиль жүрiп
тұрса, үлкен қалалардағы атмосфералық ауаның тазалығын сақтау адамзат
үшiн қаншалықты маңызды екенi түсiнiктi. Мысалы, ЛосАнджелес қаласының
ауасын үнемi 2,5 млн автомобиль, Парижде — 900 мың, т.с.с. ластайды. Ал
ə
рбiр мың автомобильден күнiне ауаға 3000 кг көмiртек оксидтерi, т.с.с
отынның толық емес жану өнiмдерi бөлiнедi. Яғни физикохимиялық қоспалар
тыныс алу кезiнде адам мен жануарларға аса зиянды. Келесі ластаушыларымыз – жылу электр станциялары. Қуаты орташа жылу
электр станциясы 1 сағатта 80 т көмiр жағып, атмосфераға шамамен 5т
күкiрттi ангидрид ж не 1617 т күл бөледi. Атмосфералық ауаның тазалығына
үлкен  сер ететiн жағылатын отынның сапасы, жағу  дiстерi, газтазартқыш
ə
ə
ə
қондырғылар мен қалдық бөлетiн трубалардың биiктiгi. ЖЭС газға көшiру
зиянды қалдықтар мөлшерiн бiршама азайтады.
Зиянды газдарды авиациялық транспорт та бөледi. Есептеулер бойынша,
реактивтi самолеттер ұшу кезiнде 1 сағатта 0,7 кг/м3 альдегидтер, 6,5 кг
көмiртек оксидi, 1,7 кг көмiрсутектер, 4,3 кг азот оксидтерi, 6,3 кг/м3 қатты
бөлшектер бөледi екен.
Атлант мұхиты арқылы ұшып өтетiн бiр реактивтi самолет, 8 сағат ұшу кезiнде
осы уақытта 25000га жердiң орманы бөлетiн оттектi жұмсайды екен.
Атмосфераның антропогендi ластану жолдары жылу энергетикасы, мұнай, газ
ə
өңдеу өнерк сiптерi, транспорт, термоядролық қаруларды сынау, т.б. арқылы
жүредi. Бұлардың  рқайсысы құрамы ондаған мың компоненттерден тұратын
ə
түрлi қоспаларды атмосфераға бөлiп шығарады.
. Атмосфераның радиоактивтi заттармен ластануы
Атмосфераның радиоактивтi ластануы н тижесiнде радиациялық  сер ету
ə
ə
ə
байқалатын болғандықтан өте қауiптi болып саналады. Радиациялық  сер —
радиоактивтi ыдырау кезінде бөлiнетiн радиоактивтi с улелердiң  серi. Бұл
ə
с улелер кейбiр химиялық элементтердiң атом ядроларының ыдырауы кезiнде
сыртқы ортаға бөлiнедi. Бөлiнген радиоактивтi с улелер адам организмiнiң тiрi
ə
ə
ə
тканьдерi арқылы өтiп, биологиялық процесстердi бұзып, организмде түрлiше
физикалық, химиялық ж не физиологиялық, ең соңында патологиялық
ə
өзгерiстер туғызады.

Дiрiлдеу және шу Ғылым мен техниканың қарқынды дамуы кезеңiнде атмосфераның шумен
ластануы да бiрқатар зардаптарын тигiзуде.
Айнымалы физикалық өрiстiң әсері болатын серпiмдi денелерде пайда болатын
аз механикалық тербелiстер дiрiлдеу деп аталады.
Дiрiлдеулерге, ең алдымен, дыбысты жатқызуға болады.
Серпiмдi орталардың естiлмейтiн тербелiстерi де, естiлетiндері де акустикалық
тербелiстердi қамтиды. Дыбыс тербелiстерi  бұл 16Гц – пен 20кГц
аралығындағы тербелiстер. 16Гцтен төмен жиiлiктегі тербелістер – инфра
дыбыс, 20кГцтен жоғары тербелістер – ультрадыбыс деп аталады.
Шу – әр түрлi қарқын және жиiлiктегі периодтық емес дыбыстардың
жиынтығымен анықталады. Адамдарды қоршаған шулар әртүрлi қарқында
болатындығын білеміз, мысалы: сөйлеу тiлi – (децибел) 5060Дб; серена –
100Дб; жеңiл автомобильдiң қозғаушысының шуы – 80Дб; қатты музыка –
70Дб; кәдiмгi пәтердегi шу – 3040Дб.
Шу адамның организміне, оның физиологиялық белсендiлiгiне әсер етедi және
белгілі мөлшердегі әсерлердің жинақ күші адам организмінде түрлі
ауытқушылықтарды шақыра алады, алдымен адамның дыбысты қабылдау
қабілетінің төмендетуiне, кереңдiкке алып келуі мүмкін.
Деңгейi шамамен 90120 децибел болатын шулар адамның жүйке жүйесiне  серə
етiп, есту органдарының қызметiн нашарлатып, тiптi кейбiр жағдайларда жүйке
— психикалық аурулардың пайда болуына себеп болады. Бұнымен қатар
гипертония, асқазанның жарасы, организмнiң эндокриндiк системасының
бұзылуы сияқты аурулардың пайда болуына, нерв клеткаларының
дегенерациялануына  кеп соғады. Үздiксiз қатты шу  серiнен перифериялық
ə
ə
қан тамырлары тарылып, бұлшық еттер мен миға қанның келiп жетуi
қиындайды. Деңгейi 130 децибелден асатын шу акустикалық травмалар
туғызады. Атмосфераның ластануы адам, жануарлар мен өсiмдiктер үшiн  рқашан зиян.
ə
Түтiннiң құрамындағы газдар қолайсыз метеорологиялық жағдайларда қалың
улы тұмандардың түзiлуiне  кеп соғады. Тiптi кейбiр жағдайларда улы
ə
заттардың жинақталуы н тижесiнде адамдардың аса қауiптi аурулары мен
өлiмiне себеп болады. Бiрқатар елдерде зиянды улы заттардың жоғары
ə
концентрациясының атмосферада жинақталуы н тижесiнде смог деп аталатын
қалың тұмандар байқалды. Өндiрiс орындарынан шыққан қалдықтар құрамында
ə
140қа жуық зиянды заттар болады. Олардың көпшiлiгi түссiз, иiссiз болып,
организмге бiрден  сер ете қоймайды. Ауаның ластануы адамның жалпы
ə
жағдайын нашарлатып, жұмыс қабiлетiн төмендетiп, жөтел, бас айналу, дыбыс
жолдарының спазмалары, өкпенiң түрлi аурулары, организмнiң жалпы улануын
туғызып, түрлi ауруларға қарсы тұра алу қабiлетiн төмендетедi.
Өндiрiс орындарынан шыққан қалдықтар, транспорт түрлерiнен шыққан газдар,
түтiн, iрi қалалардың үстiнде пайда болатын түрлi шаңдар Күн с улесiнiң
Жердiң бетiне түгел түсуiне кедергi келтiредi. Ультракүлгiн с улелерiнiң
ə
ə
жетiспеушiлiгi балаларда авитаминоз ж не рахит ауруларын туғызады.
Өсiмдiктер үшiн  сiресе улы болып саналатыны күкiрттiң, фтор, хлордың
ə
ə
қосылыстары мен көмiрсутектер. Олар ауылшаруашылық дақылдарына, орман
мен бақтар, парктерге үлкен зиян келтiредi.
Атмосфералық ауаны ластанудан сақтау ж не қорғау жолдары
Атмосфералық ауаның ластануымен күресу м селесi күрделi, жанжақты ж не
ə
ə
ə
үлкен материалдық шығындар мен күштi қажет етедi. Дегенмен ғылыми
техникалық прогресстiң қазiргi заманғы даму деңгейi адам организмi мен
қоршаған ортаға зиянды  сер ететiн заттардың түзiлуiн ж не бөлiнуiн азайтып,
ластанудың алдыналудың iсшараларын жасауға мүмкiндік бередi.
ə
ə 2.Ауыл тұрғындарының ауаға тигізіп жатқан әсері
Ауыл тұрмысында жоғарыда келтірілген ластану түрлерінің
қайсысы жүзеге асатынын зерттеу
Бірінші сұрақты шешу үшін алдымен ақпараттарды саралай келе ауылымызды
зерттеуден бастадым.
Ауылдағы табиғи ластану
Шаңмен ластану
Органикалық шаң ауада аэропланктондар — бактериялар,
саңырауқұлақтардың споралары мен өсiмдiктердiң тозаңдары, т.б.
түрiнде ж не өсiмдiктер мен жануарлардың ыдырау, ашу, шiру өнiмдерi
түрiнде болады.
ə
 Біздің ауылда шынымен жануарлар өлекселерін, олардың терілерін жай ғана
далаға лақтырып тастайды. Олардың әкелетін зардаптары туралы мүлдем
ойламайды. (Теріні дер кезінде тапсыратын орындарға апарса аз да болса
көмегіміз тиер еді)
Атмосфералық шаң Жер бетiнде жүретiн кейбiр процестер үшiн белгiлi роль
атқарады. Ол су буларының конденсациялануы үшiн, олай болса жауын шашынның түзiлуiне  сер етедi. Бұнымен қатар күн радияциясын сiңiрiп тiрi
организмдердi күннiң зиянды с улелерiнен қорғайды.
ə
ə
Ауылдағы жасанды ластану.
Біздің жүргізген зерттеулер бойынша  атмосфераны ластаушылардың ең
негiзгiлерi транспорт түрлерi төмендегі кестеден көре аламыз.
Ауыл көліктерінің ауа ластауға әсері.
Ауылдағы көлік санын орташа есеппен алғанда
№ үй
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Орташа
есеппен
Жалпы
көлік саны
Жеңіл автокөлік саны
Агротехника
1
1
0
1
1
2
2
1
1
0
174
217
0
1
0
1
1
1
0
1
0
0
43
Апай екеуіміздің есептеулеріміз бойынша.
Күніне 217 көлік  651 кг  көмірқышқыл газын түзеді екен.
Есептеулер бойынша, автомобильдерден бөлiнген газдардың құрамында
көмiрқышқыл газы — 9%, көмiртек оксидi 4%, көмiрсутектер — 0,5%, оттек
— 4%, сутек 2%, альдегидтер — 0,004%, азот оксидтерi — 0,06%, күкiрт
оксидтерi — 0,006% барлығы 200 ге жақын компоненттер бар екенiн анықтады.
Атмосфераға транспорттардан бөлiнген газдардың құрамында 2527%
қорғасын болатыны анықталған.
Яғни физикохимиялық қоспалар тыныс алу кезiнде адам мен жануарларға аса
зиянды.
Ағаш және көмір.
80 т көмiр жанса, атмосфераға шамамен 5т күкiрттi ангидрид ж не 1617 т күл
бөледi.
ə
Отынның жануы. Ауылымызда отынның төмендегі түрлері қолданылады:
Ағаш, көмір, жанар – жағармай. Мәдениет ауылында  174 үй, 630 адам бар.
Ауыл тұрғындарынан алған сауалнама нәтижесін Айтолқын апай екеуміз
келесі кестеге түсірдік.
Ағаш м3
15
10
10
10
10
10
65
1885
№
1
2
3
4
5
6
Жалпы
Орта
есеппен
жылына
Көмір т
5
8
5
10
7
5
40
1160
Ауылымызда орта есеппен жылына     1160 т көмiр жақса, атмосфераға
шамамен  72,5 т күкiрттi ангидрид ж не    232 – 246,5  т күл бөледi.
ə
Ал біз тек көмір ғана жақпаймыз сонымен қатар полиэтилен пакеттерін,
камера, т.б. заттарды жағамыз олар көмірден де бетер ластаушылар болып
табылады.
Сонымен Мәдениет ауылының тұрғындарының атмосфераны ластау
деңгейі жылына
№ Ластау
шы
фактор
1 көлікт
ерден
2 Отын
жағуда
Көмі
ртек
окси
ді
237,6
кг
көмi
ртек
окси
дi
105,6
кг
Күкір
т
ангид
риді
72,5 т
көмiрсу
тектер
сут
ек
альдег
идтер
13,2 кг
105,6 г
52,
8
кг
азот
оксид
терi
1,584
кг
күкiр
т
оксид
терi
0,158
4 кг
кү
л
23
2 –
24
6,5
т
Қарапайым ауыл тұрғындары әлемдік мәселені шешуде қандай үлес
қоса алады?
Алдымен бұл көрсеткішті төмендетуге болады деп ойлаймыз. Көптеген жасыл өсімдіктер органикалық шаңды жұтып, ауаны тазалайды
сол себепті ауылда көшет сандарын арттыру қажет.
Ауыл көліктерінің ауа ластауға әсері.
Жаяу жүру терапиясын ұсынамыз. Денсаулыққа да пайдалы, атмосфераны да
ластамайсыз және үнемді (екі аттам жерге жету үшін бензин құртпайсыз).
Және әрине көшеттер отырғызу. Фотосинтез нәтижесінде біздің авто көліктер
құртатын оттегіні қалпына келтіреді.
Ағаш және көмір жағу
Бұл үрдіс кезінде тек қана оттек құртылып қоймайды сонымен қатар көптеген
зиянды заттар атмосфераға бөлінеді.
Болдырмас үшін әрбір үйдің мұржасына арнайы сүзгі құралдарын орналастыру.
Және мұржаны биіктеу орналастыру қажет.
Және әрине тағы да жасыл көшеттер отырғызу қажет.
3. Мен болашақта ауылымды қалай елестетемін
Менің ауылым ең таза, әдемі ауылдардың бірі болады. Онда желден
энергия алатын қондырғы тұрады. Біздің ауылға оның біреуі де жетеді. Әрбір
үйдің алдында қоқысты сұрыптап тастайтындай қондырғылар болады. Ешбір
үйде мұржа болмайды, оның  орнына күн батареялары тұрады. Есіктерінің
алдындағы машиналары да ауаны ластайтын бензинмен жүрмейді, олар электр
тогымен немесе күн батареяларымен жүреді. Біздің ауыл жасыл ағаштардың
арасынан әрең көрініп тұрады. Қорытынды

ұйымдастыру үшін экономикалық критерийге негізделген кешенді тәсіл қажет.
Сөз соңында айтарым, табиғат ресурстарын тиімді пайдалануды
Бүкіл адамзат баласы болып қоршаған ортаның экологиялық тазалығына бір
мезгіл көңіл бөлсек, өзіміздің Жер – Анамыздың алдындағы үлкен парыздың
орындалғаны болар еді.

Атмосфералық ауаның ластануының алдын алатын ж не зиянды
ə
қалдықтардың мөлшерiн азайтуға мүмкiндiк беретiн iсшараларды
төмендегiдей 3 топқа бөлуге болады:
1. Зиянды қосылыстар түзiлетiн технологиялық процестердi жақсарту ж не ə
мүмкiндiгiнше зиянды заттар аз бөлiнетiн жаңа технологияларды өндiрiске
енгiзу. 2. Отынның құрамын, аппараттар мен карбюрацияны жақсарту ж не ауа
ə
тазартқыш қондырғылар арқылы ауаға зиянды заттардың түсуiн азайту немесе
мүлде болдырмау.
3. Зиянды қосылыстарды бөлетiн объектiлердi тиiмдi орналастыру ж не жасыл
өсiмдiктердi көптеп отырғызу, егу.
ə
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН  ДЕБИЕТТЕР
Ə
1. Безуглая Э.Ю., Расторгуева Г.М., Смирнова И.П. Чем дышит промышленный
город.— Д., 1991.
2. Интернеттен алынған мәліметтер.
3. Банников А.Г., Рустамов А.К., Вакулин А.А. Охрана природы.— М., 1985.
4. Саданов А.Қ.,  бж лелов А.Б., Асқарова Ұ.Б. Экология.— Алматы, 2001.
5. Новиков Г.Л. Основы общей экологии и охраны природы — М., 1979 г.
Ə ə Қосымша А Қосымща Ә Қосымша Б Қосымша В Күні
Зерттеу барысы

file_name: Жанарган зерттеу жумысы.docx

description: Қосымша А

description: Қосымща Ә

description: Қосымша Б

description: Қосымша В

description:
Күні
Зерттеу барысы

химия

group: Дисциплины

title: Ғылыми жоба тақырыбы "Ауылдың ауасын біз қалай ластайтынымызды білеміз бе?" (9 - сынып)


extracted_text:
Отчет
классного руководителя
о воспитательной работе с обучающимися
в   1 полугодии 2017 года
1. ФИО классного руководителя
Класс _______

_____________________________________________________________________________
2. Анализ успеваемости обучающихся за 1 полугодие 2015/2016 уч. года
№ Список обучающихся
в классе
на 5
на 4 и 5
с одной
на 3
неуспевающие
Успевают:
3
1.
2.
3.
4.
5.
…
Итого
Успеваемость в %
3. Участие в олимпиадах, конкурсах, выставках
Фамилия, имя
Предмет
Уровень участия (лицейский,
городской, областной,
Занятое
место
региональный,
федеральный,
международный).
Название олимпиады,
конкурса, выставки и пр.
…
Охват обучающихся, %___________
4. Участие в предметных неделях на уровне лицеяинтерната (диагностика
активности класса)
Фамилия, имя
Предметная
Форма участия
неделя,
сроки
проведения
Занятое
место …
5. Участие в мероприятиях различного уровня
Дат
а
Наименование
мероприятия
Результат Фамилии и имена
участников
Охват
обучаю
щихся,
%
Уровень участия
(лицейский,
городской,
областной,
региональный,
федеральный,
международный
)
….
6. Участие в спортивных мероприятиях
Дата Наименование
мероприятия
Результат Фамилии и
имена
участников
Охват
обуча
ющихс
я, %
Уровень участия
(лицейский,
городской,
областной,
региональный,
федеральный,
международный)
….
7. Участие в добровольческих мероприятиях, акциях милосердия, шефской
Дат
а
Наименование
мероприятия
Результат Фамилии и имена
участников
Охват
обучаю
щихся,
%
помощи и т.п.
Уровень участия
(лицейский,
городской,
областной,
региональный,
федеральный,
международный
)
….
8. Участие обучающихся в органах ученического самоуправления лицея
интерната Наименование органа ученического
Фамилии и имена участников
самоуправления
…
Охват обучающихся, % _________ 9. Занятость обучающихся дополнительным образованием
№ Список класса
Предметные
факультативы
В
лицее
Вне
лицея
1.
2.
…
Спецкурсы
дополнительн
ого
образования
(кружки,
студии и т.п.)
В
Вне
лицея
лицее
Спортивные
секции
В
лицее
Вне
лицея
Научное
общество
обучающи
хся
В
лиц
ее
Вне
лиц
ея
10. Классные творческие коллективные мероприятия, проведенные за этот период
Охват
№
обучающ
ихся
Наименование мероприятия
Дата
проведения
Форма
проведения
1
2
3
4
5
6
7
8
…
6. Диагностики, анкеты и тесты, проведенные с обучающимися за этот период
Наименование, тема
Дата проведения
Охват
обучающихся
№
1
2
…
7. Сотрудничество с социальнопсихологической службой
Вид работы
Дата
проведения
Уровень
Охват
обучающи
хся
№
1
2
3
… 8. Посещение выставок, музеев, кино, театров, библиотек, экскурсии
№ Дата,
№ приказа
Место
Охват
обучающихся
Наличие
публикации
на сайте,
фотоотчета
1
2
…
9. Работа с родителями: беседы, посещения на дому, родительские собрания
№
Дата
Вид работы
Ф.И.О. обучающихся
Количест
венный
охват
посещени
я
родительс
ких
собраний,
%
1
2
3
…

10. Тематические классные часы
а) ПДД
№ Дата
1
2
3
…
б)  ППБ
№ Дата
1
2
3
…
в) сангигиена, ЗОЖ
№ Дата
1
2
Название, тематика
Форма проведения
Название, тематика
Форма проведения
Название, тематика
Форма проведения …
г) профилактика правонарушений, права ребенка
Название, тематика
Форма проведения
Название, тематика
Форма проведения
№ Дата
1
2
…
д) другое
№ Дата
1
2
…
11. Мониторинг здоровья
Четверть
Количество
обучающихся
в классе
Основная
группа
здоровья
Подготовитель
ная
группа
здоровья
Спец.
группа
Колво
дней
 (уроков)
всего
пропущено
по болезни
1 четверть
2 четверть
1 полугодие
Дата составления отчета    __________                       Подпись  ________________
Дата принятия отчета    ___________                         Подпись  ________________

file_name: Отчет классного руководителя за 1 полугодие 2015.doc

intro: Эта разработка отчета классного руководителя в воспитательной работе с обучающимися.Она очень удобна для мониторинга работы с детьми в школе.Заполнение разделов об участии обучающихся класса в общешкольных,общегородских мероприятиях во внеклассной деятельности и учебной(олимпиады.конференции..)позволит проследить и проанализировать активность обучающихся за весь учебный год,сравнить с результатамси и активностью предыдущих лет,составить прогноз и рекомендации на новый уч.год.

классное руководство

group: Педагогика

title: Отчет классного руководителя в воспитательной работе с обучающимися.


extracted_text:
Внеклассное интегрированное мероприятие
"Математическая эстафета" (математика + физкультура)
Цели:
 развитие интереса к предмету математика;
 снятие физического и психологического переутомления, стресса;
 воспитание чувства товарищества, взаимопомощи.
Ход занятия:
1 ведущий: Армысыздар, құрметті ұстаздар, қадірлі оқушылар!
2 ведущий: Добрый день дорогие учащиеся, уважаемое жюри и гости нашего
мероприятия.
Мы рады приветствовать Вас на :
Математической  эстафете
для учащихся 5–6х классов
Ведущий 1: это  интегрированное мероприятие математика + физкультура
Ведущий 2: Есть о математике молва,
Что она в порядок ум приводит,
Потому хорошие слова
Часто говорят о ней в народе.
Ведущий 1:Ты нам, математика, даешь
Для победы трудностей закалку,
Учится с тобою молодежь
Развивать и волю и закалку.
Приветствие команд
5 класс  Наша команда — «Угол».
Девиз: Умей грести очки лопатой!
Команде напротив«Математический привет!» 6класс наша команда «Радиус»
Девиз: “Защищай любимый класс,
Наше мнение таково:
Один за всех и все за одного”.
Команде напротив«Математический привет!»
Вступительное слово ведущего:
Ведущий1:“Ребята, а вы любите путешествовать? А на каком виде транспорта
можно путешествовать? Сегодня нам в путешествии будет помогать математика.
Но в любом путешествии важны такие качества, как сила, выносливость, ловкость
внимание, поэтому нам сегодня в путешествии будет помогать физкультура.
Ведущий 2:Давайте все вместе отправимся в путешествие на веселом паровозике,
а для этого нужно привести в движение колеса.
 Если я подниму вверх правую руку, тогда девочки кричат
“Чух – чух – чух”
 Если я подниму вверх левую руку, тогда мальчики кричат
“чух – чух – чух”
 Если я подниму вверх обе руки, тогда все вместе громко
кричим “Ту – ту”
Ведущий 1:  Итак, мы отправляемся в путь!”.
 1.Станция “спортивная”
В   конкурсе   участвуют   команды   по   6   человек.   По   одному   ребята   добегают   до
своего задания (задания на плакатах крепятся на стены в спортивном зале), на
координатном луче  по координате отмечаете свою точку. В результате получается
слово. Оценивается скорость и правильность. (3 балла) Задание для первой команды (гребля) Г( 3) Р(5) Е (8) Б(12) Л(15) Я( 19)
Задание для второй команды (футбол)
Ф(1)  У(4) Т(7)   Б (10) О(12) Л (17) 2. Станция грибная
В конкурсе участвуют по 2 человека из каждой команды. Задача: Собрать «грибы»
кегли (на которых записаны дроби) и разделить их на правильные и неправильные.
 Оценивается скорость  и правильность выполнения задания. (3балла)
3.Станция загадочная (лото)+ скакалка
Участвуют команды по 6 человек. Решая примеры, ребята по ответу выбирают картинку из
предложенных, с обратной стороны картинки записано уравнение. Каждый из участников решает
свое уравнение, получает ответ и кладет свою картинку на поле, на то место, где записан его
ответ. В результате участия всех ребят команды получается полное изображение.
Оценивается скорость и качество выполнения задания. (5 баллов)
Фрагменты изображения Полное изображение Уравнения для фрагментов картинки:
(1) 2y + 3y + 15 = 105
(2) 2460 : 20 + х = 1541
(3) 2y + 4y + 40 = 160
(4) 170 : 10 + х = 954
(5) (75 – х) + 14 = 49
(6) 120 – (х + 52) = 20
105
1541
160
954
49
20 4.Станция “Числовая” (вопросы для болельщиков)
Отгадайте, что за цифра?
1. Маленькая, хвостатенькая, не лает, не кусает, а из класса в
класс не пускает? (2)
2. Что за цифра акробат? Если на голову встанет, ровно на 3
меньше станет? (9)
3. Два кольца, но без конца, если я повернусь, то совсем не
изменюсь. (8)
Блиц – вопросы:
1. Сколько хвостов у 8 коров? (8) 2. Сколько рогов у 4 коров? (8)
3. Сколько ушей у 5 мышей? (10)
4. Сколько ног у пяти коров? (20)
5. Сколько хвостов у 40 ослов? (40)
6. Сколько шин у 15 машин? (запасную не считать) (60)
7. Во дворе были куры и овцы. У них 3 головы и 8 ног. Сколько
было кур и сколько овец? (1 овца, 2 курицы).
5.Станция Фантазийная
В конкурсе участвуют команды по 6 человек. Ребятам показывается на 30 сек.
образец модели,
 которую они должны будут собрать из предложенных учителем деталей на чистый
лист, по одному. (Оценивается скорость, правильность и аккуратность
выполнения). 5 баллов.
Мяч в ногах и оббежать кегли 6.Станция космическая
В конкурсе участвуют команды по 6 человек. Каждый из них, добежав до своей
ракеты,
выполняет устно одно вычисление и записывает его. И так далее. Оценивается
скорость и правильность вычислений. (4балла) Ведущий:  Ну вот ребята, на ракетах  мы с вами прилетели на Стадион «Арена»,
который был открыт 3 июля 2009 года, и находится в  городе Астана,  вмещающий
33 000 зрителей. Стадион, в первую очередь, ориентирован на футбол.
Рефлексия: Пока жюри считает баллы, мы отправим свои мячи на
стадион Арена. Название конкурса
Команда 5 класса  Команда 6 «________________» класса
«_________»
1.Станция “спортивная”
Оценивается скорость и правильность.
(3 балла)
2. Станция грибная
Оценивается скорость  и правильность
выполнения задания. (3балла)
3.Станция загадочная (лото)+
скакалка
Оценивается скорость и качество выполнения
задания. (5 баллов)
4.Станция Фантазийная
.(Оценивается скорость,
правильность и аккуратность
выполнения). 5 баллов.
5.Станция космическая
Оценивается скорость и правильность
вычислений. (4балла)
Общий итог Внеклассное интегрированное
мероприятие
"Математическая эстафета"
 (математика + физкультура)
Сысоева Анастасия Федоровна
Таукелова Анар Боранбаевна

file_name: матем эстафета.docx

description: Полное изображение

intro: Внеклассное мероприятие " Математическая эстафета" проводится среди учащихся 5 классов, в спортзале. Увлекательная эстафета на знание математики и выполнение физических упражнений. Из двух классов создаются команды, которые приготовили название и девиз команд. Ребята проходят по станциям, выполняя различные задания. Цель урока развить интерес к математике.Математическая эстафета+ физкультура.


extracted_text:
«Келісілді»                                                                                «Бекітемін»
Директордың                                                                                Мектеп директоры:
оқуісінің орынбасары
______Л.О.Казакенова                                                                       _______Д.К.Калиева
20.0127.01.2016 жыл аралығында өтетін «Сүйіне білсең табиғат, сұлулыққа
тұнып тұр» атты география, химия, биология пәндерінен апталығының
ЖОСПАРЫ
Жауапты
Мадақтау
түрі
Диплом,
Сертификат
Сертификат,
балл
жинақтау
Мадақтама,
балл
жинақтау
Мадақтама,
балл
жинақтау
Мадақтама,
балл
жинақтау
№ Ісшара атауы
Мерзімі
1 Апталықтың ашылуы
2 Мұғалімдердің
  КИО
олимпиадасына қатысу
3 Оқушылардың

КИО
олимпиадасына қатысу
20.01.2016
ж   үлкен
үзілісте
20.01
21.01.2016
ж
21.01
26.01.2016
ж аралығы
Қатысуш
ылар
Мұғалім/
сыныптар
511
сынып
Казакено
ва А.К
Рахимбае
ва А.К
89
сынып
4
«Білгір биолог» сайысы
21.01.2016
сағ:1600
69
сынып
Пән
мұғалімдері
Казакенова
А.К
Рахимбаева
А.К
Рахимбаева
А.К
5 Ашық

Жаратылыстану
сынып

сабақ.
  5

22.01.2016
ж
5 сынып
Темирова
А.А
6 Интеллектуалдық   сайыс.
география
7 Ашық   сабақ.   География
11 сынып
8 Ашық   сабақ.   Химия   8
9
сынып
«Термин білгіштер»
География,
биологиялық  диктант

химия,
22.01.2016
ж
сағ:1600
23.01.2016
ж
25.01.2016
ж
25.01.2016
ж сағ:1600
811
сынып
Казакенов
М.Е
11 сынып Казакенов
8 сынып
811
сынып
М.Е
Казакенова
А.К
Пән
мұғалімдері
10 Танымдық

оқулықтар
көрмесі
21.01
27.01.2016
511
сыныптар
Пән
мұғалімдері «ГЕОГРАФИЯ.ХИМИЯ.Б
ИОЛОГИЯ әлемі»
ж апта бойы
11 ГЕОГРАФИЯ.ХИМИЯ.
БИОЛОГИЯ
кабинеттерімен танысу
12 Ашық сабақ. Биология    7
сынып
13 «Мен   және   табиғат»

өздері
14 «Туған
фотосуреттер сайысы
Оқушылар
дайындайды

өлкемнің
табиғаты»   тақырыбында
өлең   шығару   711
сыныптар.
15 Туған өлкемнің табиғаты»
тақырыбында   сурет   салу
56 сынып
16 «Қоқыстан
қалай
құтыламыз » дебат сайысы

17 Апталықтың   жабылуы,
марапаттау
27.01.2016
ж
Пән мұғалімдері: Казакенов М.Е, Казакенова А.К, Темирова А.А, Рахимбаева А.К
26.01.2016
ж   үлкен
үзілісте
26.01.2016
ж
27.01.2016
ж
14
сынып
Пән
мұғалімдері
7 сынып
59
сынып
Рахимбаева
А.К
Казакенова
А.К
27.01.2016
ж
тапсырады
27.01.2016
ж
тапсырады
27.01.2016
711
сынып
Пән
мұғалімдері
56
сынып
89
сынып
511
сынып
Пән
мұғалімдері
Казакенов
М.Е
Пән
мұғалімдері
Мадақтама,
балл
жинақтау
Мадақтама,
балл
жинақтау
Мадақтама,
балл
жинақтау
Мадақтама,
балл
жинақтау
Жеңімпаздар
ды мадақтау

file_name: ЖОСПАР ГХБ апталық.docx

intro:
20.01-27.01.2016 жыл аралығында өтетін «Сүйіне білсең табиғат, сұлулыққа тұнып тұр» атты география, химия, биология пәндерінен апталығының
ЖОСПАРЫ

№	Іс-шара атауы	Мерзімі 	Қатысушылар
Мұғалім/ сыныптар	Жауапты	Мадақтау түрі
1	Апталықтың ашылуы	20.01.2016 ж үлкен үзілісте	5-11 сынып	Пән мұғалімдері
2	Мұғалімдердің КИО олимпиадасына қатысу	20.01-21.01.2016 ж	Казакенова А.К
Рахимбаева А.К		Диплом,
Сертификат
3	Оқушылардың КИО олимпиадасына қатысу	21.01-26.01.2016 ж аралығы	8-9 сынып	Казакенова А.К
Рахимбаева А.К	Сертификат, балл жинақтау
4	«Білгір биолог» сайысы	21.01.2016
сағ:1600	6-9 сынып	Рахимбаева А.К	Мадақтама, балл жинақтау
5	Ашық сабақ. Жаратылыстану     5 сынып	22.01.2016 ж	5 сынып	Темирова А.А
6	Интеллектуалдық сайыс. география	22.01.2016 ж
сағ:1600	8-11 сынып	Казакенов М.Е	Мадақтама, балл жинақтау
7	Ашық сабақ. География 11 сынып	23.01.2016 ж	11 сынып	Казакенов М.Е
8	Ашық сабақ. Химия 8 сынып	25.01.2016 ж	8 сынып	Казакенова А.К
9	«Термин білгіштер»
География, химия, биологиялық  диктант	25.01.2016 ж сағ:1600	8-11 сынып	Пән мұғалімдері	Мадақтама, балл жинақтау
10	Танымдық оқулықтар көрмесі «ГЕОГРАФИЯ.ХИМИЯ.БИОЛОГИЯ әлемі»

	21.01-27.01.2016 ж апта бойы	5-11 сыныптар	Пән мұғалімдері
11	ГЕОГРАФИЯ.ХИМИЯ. БИОЛОГИЯ кабинеттерімен танысу	26.01.2016 ж үлкен үзілісте 	1-4 сынып	Пән мұғалімдері
12	Ашық сабақ. Биология    7 сынып	26.01.2016 ж	7 сынып	Рахимбаева А.К
13	«Мен және табиғат» фотосуреттер сайысы
Оқушылар өздері дайындайды	27.01.2016 ж	5-9 сынып	Казакенова А.К	Мадақтама, балл жинақтау
14	«Туған өлкемнің табиғаты» тақырыбында өлең шығару 7-11 сыныптар. 	27.01.2016 ж тапсырады	7-11 сынып	Пән мұғалімдері	Мадақтама, балл жинақтау
15	Туған өлкемнің табиғаты» тақырыбында сурет салу 5-6 сынып	27.01.2016 ж тапсырады	5-6 сынып	Пән мұғалімдері	Мадақтама, балл жинақтау
16	«Қоқыстан қалай құтыламыз » дебат сайысы	27.01.2016	8-9 сынып	Казакенов М.Е	Мадақтама, балл жинақтау
17	Апталықтың жабылуы, марапаттау	27.01.2016 ж	5-11 сынып	Пән мұғалімдері	Жеңімпаздарды мадақтау

Пән мұғалімдері: Казакенов М.Е, Казакенова А.К, Темирова А.А, Рахимбаева А.К20.01-27.01.2016 жыл аралығында өтетін «Сүйіне білсең табиғат, сұлулыққа тұнып тұр» атты география, химия, биология пәндерінен апталығының
ЖОСПАРЫ

№	Іс-шара атауы	Мерзімі 	Қатысушылар
Мұғалім/ сыныптар	Жауапты	Мадақтау түрі
1	Апталықтың ашылуы	20.01.2016 ж үлкен үзілісте	5-11 сынып	Пән мұғалімдері
2	Мұғалімдердің КИО олимпиадасына қатысу	20.01-21.01.2016 ж	Казакенова А.К
Рахимбаева А.К		Диплом,
Сертификат
3	Оқушылардың КИО олимпиадасына қатысу	21.01-26.01.2016 ж аралығы	8-9 сынып	Казакенова А.К
Рахимбаева А.К	Сертификат, балл жинақтау
4	«Білгір биолог» сайысы	21.01.2016
сағ:1600	6-9 сынып	Рахимбаева А.К	Мадақтама, балл жинақтау
5	Ашық сабақ. Жаратылыстану     5 сынып	22.01.2016 ж	5 сынып	Темирова А.А
6	Интеллектуалдық сайыс. география	22.01.2016 ж
сағ:1600	8-11 сынып	Казакенов М.Е	Мадақтама, балл жинақтау
7	Ашық сабақ. География 11 сынып	23.01.2016 ж	11 сынып	Казакенов М.Е
8	Ашық сабақ. Химия 8 сынып	25.01.2016 ж	8 сынып	Казакенова А.К
9	«Термин білгіштер»
География, химия, биологиялық  диктант	25.01.2016 ж сағ:1600	8-11 сынып	Пән мұғалімдері	Мадақтама, балл жинақтау
10	Танымдық оқулықтар көрмесі «ГЕОГРАФИЯ.ХИМИЯ.БИОЛОГИЯ әлемі»

	21.01-27.01.2016 ж апта бойы	5-11 сыныптар	Пән мұғалімдері
11	ГЕОГРАФИЯ.ХИМИЯ. БИОЛОГИЯ кабинеттерімен танысу	26.01.2016 ж үлкен үзілісте 	1-4 сынып	Пән мұғалімдері
12	Ашық сабақ. Биология    7 сынып	26.01.2016 ж	7 сынып	Рахимбаева А.К
13	«Мен және табиғат» фотосуреттер сайысы
Оқушылар өздері дайындайды	27.01.2016 ж	5-9 сынып	Казакенова А.К	Мадақтама, балл жинақтау
14	«Туған өлкемнің табиғаты» тақырыбында өлең шығару 7-11 сыныптар. 	27.01.2016 ж тапсырады	7-11 сынып	Пән мұғалімдері	Мадақтама, балл жинақтау
15	Туған өлкемнің табиғаты» тақырыбында сурет салу 5-6 сынып	27.01.2016 ж тапсырады	5-6 сынып	Пән мұғалімдері	Мадақтама, балл жинақтау
16	«Қоқыстан қалай құтыламыз » дебат сайысы	27.01.2016	8-9 сынып	Казакенов М.Е	Мадақтама, балл жинақтау
17	Апталықтың жабылуы, марапаттау	27.01.2016 ж	5-11 сынып	Пән мұғалімдері	Жеңімпаздарды мадақтау

Пән мұғалімдері: Казакенов М.Е, Казакенова А.К, Темирова А.А, Рахимбаева А.К

title: апталық жоспары тақырыбы «Сүйіне білсең табиғат, сұлулыққа тұнып тұр»  5-11-сыныптар


extracted_text:
Сабақтың тақырыбы: Оттегінің аллотропиясы. Озон. Озон қабатының маңызы. Заттың
ауада жануы.
Сабақтың мақсаты:
1. Озонның қасиеттерімен таныстыру, озон қабатының маңызын ұғындыру
2. Сабақ барысында видео тапсырмаларды орындау арқылы оқушылардың
функцияналдық сауаттылығын арттыру,
3. Оқушыларды экологиялық тәрбие беру.
Сабақта қолданылатын әдістер: СТО технологиясының стратегиялары.
Сабақтың көрнекілігі: интерактивті тақта, видео материалдар, үлестірмелер
Сабақ барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі.
Топқа бөлу
ІІ. Үй жұмысын тексеру
Сұрақ  жауап арқылы.
Сөз жұмбақ шешу арқылы жүзеге асады
1. Оттекті газ күйінде сақтайтын ыдыс қалай аталады?
2. 1772 ж. оттекті бос күйінде алған швет ғалымы
3. Ауа құрамының 0,94% құрайтын газ
4. Латын тілінен аударғанда «қышқыл тудырушы» деген мағынаны білдіреді
5. KClO3 тұзының атауы
6. Өнімі SO2  болса, қай за жанған?
7. 4.... + 5O2 = 2P2 O5. Көп нүктенің орнында қандай зат тұруы тиіс?
8. Үйде қолданатын газдың атауы
9. Табиғатта осы үрдіс кезінде  оттек қалпына келіп отырады
10.Периодтық жүйенің 33 элементі ІІІ. Жаңа сабақ.
Бүгінгі күнді жазып қойыңдар
Олай болса біздің бүгінгі тақырып
«Оттегінің аллотропиясы. Озон. Озон қабатының маңызы. Заттың ауада жануы.»
«Ой шақыру» стратегиясы
Озон туралы алғашқы білімдерін ортаға салады
Жаңа сабақты меңгерту үшін «INSERT» түртіп алу стратегиясын қолданамын.
Әр оқушыға мәтін беріледі.
IV. Білімін бекіту.
1. Тест тапсырмасы. Флипчарт бойынша
2. Видео көрсетіп, «Озон тесіктерінің пайда болуы туралы» мәлімет
3. Жану процестеріне есептеу
5 г фосфорды жаққанда түзілетін фосфор (V) оксидінің массасын есепте
V. Қорытынды:
«Автор орындығы» стратегиясы
«Озонға хат»
VI. Үй жұмысы.
VII. Бағалау.  Өзіндік бағалау мен тест қорытындысынан ортақ баға қою

file_name: ашык сабақ Документ1.doc

intro:
Сабақтың тақырыбы: Оттегінің аллотропиясы. Озон. Озон қабатының маңызы. Заттың ауада жануы.
Сабақтың мақсаты:
1.	Озонның қасиеттерімен таныстыру, озон қабатының маңызын ұғындыру
2.	Сабақ барысында видео тапсырмаларды орындау арқылы оқушылардың функцияналдық сауаттылығын арттыру,
3.	Оқушыларды экологиялық тәрбие беру.

Сабақта қолданылатын әдістер: СТО технологиясының стратегиялары.
Сабақтың көрнекілігі: интерактивті тақта, видео материалдар, үлестірмелерСабақтың тақырыбы: Оттегінің аллотропиясы. Озон. Озон қабатының маңызы. Заттың ауада жануы.
Сабақтың мақсаты:
1.	Озонның қасиеттерімен таныстыру, озон қабатының маңызын ұғындыру
2.	Сабақ барысында видео тапсырмаларды орындау арқылы оқушылардың функцияналдық сауаттылығын арттыру,
3.	Оқушыларды экологиялық тәрбие беру.

Сабақта қолданылатын әдістер: СТО технологиясының стратегиялары.
Сабақтың көрнекілігі: интерактивті тақта, видео материалдар, үлестірмелер

title: Ашық сабақ тақырыбы: "Оттегінің аллотропиясы. Озон. Озон қабатының маңызы. Заттың ауада жануы"  (8 - сынып)


extracted_text:
Қазақстандағы биология ғылымы
                                        Биологиялық ғылыми мекемелер
Қазақстанда алғашқы биологиялық ғылыми мекемелер 1938 ж.
ұйымдастырылды.Қазақстан Ғылым Академиясы 1946 ж. ашылған кезде биология
саласынан 3 ғылымизерттеулер институты (Ботаника институты, Зоология институты
және Топырақтану институты) болды. Қазір 8 ғылымизерттеулер институты
(Топырақтану институты, Ботаника және фитоинтродукция институты, Зоология
институты, Микробиология және вирусология институты, Адам және жануарлар
физиологиясы институты, Өсімдіктер физиологиясы, генетикасы және биоинженерия
институты, Молекулалық биология және биохимия институты, Жалпы генетика және
цитология институты), 6 ботаникалық бақ (Алматыда, Алтайда, Жезқазғанда,
Қарағандыда, Маңғыстауда, Іледе) бар. Арнайы бағыттағы ботаникалық зерттеулер Бас
ботаникалық бақ (1935) пен Ботаника институты (1945) құрылған кезден басталды. * Халық батыры Бауыржан Момышұлы «Сұлулық дегеннің тамыры табиғат» деген. Сұлулық
деген табиғаттың көркі. Мысалы: гүл қандай?, аңдарымыз ше?, ағаштарымыз ше? құстарымыз
ше? Осылардың барлығы табиғаттың сұлулығын білдіреді.
Көртышқан күнде өзінің салмағындай мөлшерде
қоректенеді. Бірнәрсе жемесе өледі. Масаның инесінің диаметрі миллиметрдің 1% тең
және 6 түрлі каналы бар. Өрмекшінің баласы туа салысымен өрмек өре
бастайды. Піл тұмсығымен бөренелерді де көтереді, гүлді
зақым келтірмей суыра алады. Түйеқұстың бір тепкені арыстанды да жаралай
алады. Араның бір ұяшығындай бал жинау үшін аралар
жерді үш рет айналғандай жол жүреді. Кенгуру баласын жарты қарыс етіп туады, адам
бойындай болып өседі. Күн балығы 300 миллион жұмыртқа тастағанымен
өте азынан балық шығады. Өрмекші ұясының жіптері жібектен болады. Дәл
сондай диаметрдегі болаттан да мықты келеді. Орман арасы шағып паралич еткен жібек құрттың үстіне
жұмыртқалайды. Бұл жұмыртқалардан шыққан балалары
осы жібек құрттың етімен қоректенеді. Ақ аюлар 40 км/сағ жылдамдықпен жүгіре алады.

file_name: апталық биология.docx

intro:
Қазақстандағы биология ғылымы
                                        Биологиялық ғылыми мекемелер
Қазақстанда алғашқы биологиялық ғылыми мекемелер 1938 ж. ұйымдастырылды.Қазақстан Ғылым Академиясы 1946 ж. ашылған кезде биология саласынан 3 ғылыми-зерттеулер институты (Ботаника институты, Зоология институты және Топырақтану институты) болды. Қазір 8 ғылыми-зерттеулер институты (Топырақтану институты, Ботаника және фитоинтродукция институты, Зоология институты, Микробиология және вирусология институты, Адам және жануарлар физиологиясы институты, Өсімдіктер физиологиясы, генетикасы және биоинженерия институты, Молекулалық биология және биохимия институты, Жалпы генетика және цитология институты), 6 ботаникалық бақ (Алматыда, Алтайда, Жезқазғанда, Қарағандыда, Маңғыстауда, Іледе) бар. Арнайы бағыттағы ботаникалық зерттеулер Бас ботаникалық бақ (1935) пен Ботаника институты (1945) құрылған кезден басталды.Қазақстандағы биология ғылымы
                                        Биологиялық ғылыми мекемелер
Қазақстанда алғашқы биологиялық ғылыми мекемелер 1938 ж. ұйымдастырылды.Қазақстан Ғылым Академиясы 1946 ж. ашылған кезде биология саласынан 3 ғылыми-зерттеулер институты (Ботаника институты, Зоология институты және Топырақтану институты) болды. Қазір 8 ғылыми-зерттеулер институты (Топырақтану институты, Ботаника және фитоинтродукция институты, Зоология институты, Микробиология және вирусология институты, Адам және жануарлар физиологиясы институты, Өсімдіктер физиологиясы, генетикасы және биоинженерия институты, Молекулалық биология және биохимия институты, Жалпы генетика және цитология институты), 6 ботаникалық бақ (Алматыда, Алтайда, Жезқазғанда, Қарағандыда, Маңғыстауда, Іледе) бар. Арнайы бағыттағы ботаникалық зерттеулер Бас ботаникалық бақ (1935) пен Ботаника институты (1945) құрылған кезден басталды.

title: фотостенд