extracted_text:
Наурыз  жыл басы
(қазақ тілі мұғалімдеріне арналған көмекші құрал)
қазақ тілі мұғалімдеріне арналған оқуәдістемелік құралы
Ақтөбе қаласы №2 жалпы орта білім беретін мектепгимназиясының
 қазақ тілі
мен
әдебиеті  пәнінің мұғалімі  Қартбаева  Баршагүл Отановна

Жинаққа халқымыздың жаңа жылы  Наурыз мерекесін өткізу сценарийі, мерекеге арналған
өлеңжырлар, қазақ халқының салтдәстүрлері, ұлттық ойын түрлері  туралы мәліметтер енгізілген.
Жинақ   жалпы   орта   бiлiм   беретiн   мектептердiң   жетекшiлерi   мен   пән   мұғалiмдерiне
арналған.

Әдістемелік   құралда    «Наурыз      жыл   басы»  сыныптан   тыс   шарасын  қызықты   өткізудің   әдіс
тәсілдері   көрсетілген.  «Наурыз      жыл   басы»    әдістемелік   құралында  оқушының   оқу   әрекетін
белсендіру,   күшейту,   қарқынды   етуге   бағытталған   белсенді   оқу   әдістерінің   өзіне   сәйкес   оқу
формаларымен   тұтастықта,   үйлесе,   икемді   жүзеге   асыруға   тырысқан.  Әдістемелік   көмекші
құралында
 ұйымдастырылатын  «Наурыз      жыл   басы»  атты   байқаудың   байқаудың   мақсаты,
байқаудың шарты, байқаудың талаптары жан жақты түсіндірілген және    «Наурыз  жыл басы»
тақырыбындағы  баяндамада  Ұлыс   күні   туралы   толық   мәлімет   берілген.  Бұл   еңбек   орта
мектептерде   «Қазақ тілін оқыту әдістемесі» пәні бойынша өткізілетін сыныптан тыс сабақтарда
пайдалануға болады.
 Авторы:   Құрастырған:
Қартбаева  Б.О.  қазақ тілі
мен
әдебиеті  пәнінің
мұғалімі
1 Алғы сөз
Қазақ елі өз тәуелсіздігін алған  бері ата бабаларымыздың сан ғасырлық салтдәстүрлері
мен әдет ғұрыптары ұрпақ еншісіне қайта оралуда. Соның ішінде Наурыз мейрамының жаңа сипат
алуы, оның ел ішінде атап өтілуі жан жадыратып, бойыңды осы халықтың перзенті болғаныңды
мақтан етерлік ерекше сезім билейді.
Халқымыздың сан ғасырлық тарихында тәрбие берудің күрделі талаптары қалыптасты.
Соның бірі  ұлттық тәлім  тәрбие. Ұрпақтан ұрпаққа жалғаса берер тарихта орны бар мәдени
мұраларды қастерлеу, жаңа қоғамға лайықты саналы, білімді, адамгершілігі жоғары, ұлттық сана
сезімі оянған, өз халқының мәдениетін, тілін, салтдәстүрін, тарихын құрметтей білетін тұлға
тәрбиелеу  басты парызымыз.
Әдебиетті мектепте оқыту әдістемесінің алдына қояр мақсаты—әдебиетті өмірмен
байланыстыра оқыту, әдеби шығарманың тәрбиелік мәнін тиімді пайдалану, шәкірттерді өз беттерімен
көркем шығарманы оқуға қызығушылығын қалыптастырып, өз тарапынан ойланыптолғануға
тәрбиелеу, таным әдісіне үйрету. Оқыту барысында оқушылардың сыныпта алған білімін дамытып,
оны ары қарай жетілдіруде сыныптан тыс жұмыстардың маңызы зор. Сыныптан тыс жұмыстардың
оқушылардың белсенділігін арттыруда, өзіндік көзқарасының қалыптасуында, білімін жетілдіруде
бірден – бір маңызды тәрбие құрамы екендігін көреміз. Сыныптан тыс жұмыстарды дұрыс
ұйымдастырған жағдайда оқушылар бойында ұйымдастырушылық, белсенділік дамиды. Бағалы
моральдық қасиеттер қалыптасады. Белсенді өмір сүру негізі салынады. Әдебиет сабағындағы
сыныптан тыс жұмыстар оқушылардың шығармашылық ойын дамытып, өзіндік іздену жұмыстарына
баулиды. Осыған орай оқушы бағдарламада белгіленген білімді игеріп қана қоймай, жан – жақты
ізденіп, ой  өрісін дамытады.
Ұсынылып отырған бұл жинаққа халқымыздың жаңа жылы  Наурыз мерекесін өткізу
сценарийі, мерекеге арналған өлең жырлар, қазақ халқының салтдәстүрлері , ұлттық ойын түрлері,
сонымен қатар қазақ әндері мен өлеңдері енгізілген.
Осы әдістемелік нұсқауды пайдалана отырып мұғалімдер оқушыларды ұлттықрухани
адамгершілікке  тәрбиелейді.
Сыныптан тыс шара
Тақырыбы: Наурыз  жыл басы
Жыл басы – Наурыз, мереке!
Ақ нұрға әлем боянды.
Наурыз тойы береке,
Тіршілік жаңа оянды.
Наурыз құтты болсын!.
Кешті әзірлеу, жүргізуде төмендегі  жұмыстар орындалады.
1. Хабарлау. Кешке әзірлік, тиісті материалдар жинау, сұрыптау.
2. Кешті   жабдықтау,   нақыл   сөз,   дәйек   сөз   жазу,   наурыз   мерекесіне   арналған   көрме
ұйымдастыру.
3. Кешті жүргізу.
А) Баяндама тыңдау және сол бойынша  талдау, пікір айту.
Ә)  Кешті ашу.  (кіріспе сөз)
Б) Сыныптан тыс шара, әдеби кеш, байқау, шағын концерт беру.
2 В)   Кешке   белсене   қатысқан   оқушыларға   кештің   қорытындысы   бойынша   алғыс   хат,
мадақтау, ынталандыру сыйлықтары беріледі.
1наурызда мектеп оқушыларына төмендегі мазмұндағы хабарламаларды таратылады
Наурыз мейрамына орай ұйымдастырылатын
 «Наурыз  жыл басы»  атты байқаудың
ЕРЕЖЕСІ
Байқаудың мақсаты
Наурыз мейрамының сан ғасырлар бойы қалыптасқан гуманистік құндылықтарын, адам мен
табиғаттың жарасымына негізделген дәстүрлерін өркендету мен жаңғырту, қазақ халқының
байырғы, ізгілікті ұлттық салттарын мейлінше насихаттау, еліміздегі этностардың мәдени келбетін
танытатын халықтық мұраларына мән беру.
2. Байқаудың шарты
Бүкілхалықтық мейрам аясында байырғы дәстүрлерді ұлықтау мен оларды жаңа заманның мәдени
үдерісімен сабақтастыру барысында оның жалпыадамзаттық ізгілікті мұраттарын, қайырымдылық
сипатын түсіндіруге, пәлсапалық мазмұнын ашуға айрықша мән беріледі. Сондайақ, мейрам
ауқымында көрсетілетін дәстүрлердің табиғилығы мен шынайылығына, орындалу шеберлігіне де
ерекше назар аударылады.
Байқауда мынадай мерекелік шарттарға мән беріледі:
– мерекелік ісшаралар өткізу (мұнда ісшараның мазмұндылығы, сапасы, ауқымы, 79 сыныптардың
толық қатысуы қаралады);
– Наурыз мейрамының байырғы мазмұнын ашу (бұлақ көзін ашу, ағаш егу, сәлемдесу, кешірім
сұрау, мейірім таныту, бата беру және т.б.);
– ұлттық киімдердің жарасымдылығы;
– мерекенің безендірілу деңгейі.
3. Байқаудың талаптары
Байқауға қатысатын сыныптар безендірілуі 15 наурызға дейін аяқталуы тиіс.
Мерекелік шаралар 16 наурызда өткізіледі. Осы күндері қазылар алқасы сыныптарды аралап,
бағасын береді.
      Байқау төменде көрсетілген 5 сала бойынша қорытындыланады:
1. Баннер, стенд, плакат  (Наурыз тақырыбына)
2. Ұлттық киім байқауы
3 . Ән байқауы. Ұлттық би байқауы (Наурыз тақырыбына)
4 . Сахналық көрініс
5. «Салтыма тән думанымалтыбақан» ұлттық ойындар
2) 79  сыныптар      16 наурыз
5. Байқау қорытындысы:
Жеңімпаздар 16 наурызда марапатталады.     Байқау жеңімпаздарын арнайы құрылған қазылар
алқасы анықтайды. Жеңімпаздар марапатталады.

       Негізгі шарттар:
        Берілген тақырыптың ашылуы, жеңіл әрі қысқа диалогқа құрылған жүргізушілер сөзі, әнкүй,
би сахналық  өнерi
•          Шоуконкурс қазақ тілінде өткізіледі.
   Бағалау көрсеткіштері:
      тақырыптың ашылуы; (жүргізуші, сахналық жанр)
       әртістік
         Бағалау 5 ұпайлық жүйемен есептеледі.

3 1. Баннер,стенд, плакат  (Наурыз тақырыбына)
Баннерге қойылатын талаптар: Стендінің өлшемі 135* 125 см, онда келесі ақпаратттар орын
алады : Тақырыбы,  мектебі, сыныбы көрсетілуі керек. Стендтегі материалда фотосуреттер,
суреттер  енгізіліп,  мазмұны талғаммен ресімделуі тиіс;
                            Сынып бөлмесін  безендіру
914 наурыз аралығында  сынып бөлмесін  плакат,баннер, «Көктем», қызғалдақтар мен
құстардың суреттерімен безендіру
2. «Наурызға көрік берген сұлу сән» ұлттық киімдер  байқауы

                   Өтетін уақыты:
 Ұлттық киімдер байқауына әр сыныптан  бір немесе бірнеше оқушы  қатыса алады.
                              Байқаудың  шарттары:
І. Қазақтың ұлттық киімдерінің үлгілері оның әлеуметтік ортадағы жас ерекшеліктеріне
байланысты киімдердің  толық коллекциясы (ерлер, әйелдер киімдерінің) немесе жекелей киім
үлгілері ретінде көрсетілуге тиіс.
 ІІ. Байқауға қатысушылар ұлттық киім жайлы деректерді, өздерін таныстыруды, музыкалық
сүйемелдеумен, ұлттық киімдердің қасиеттерін ашатын ән – жырлармен әсерлеп көрсете білуі
шарт.

ІІІ. Ұлттық киімдердің тігілу шеберлігіне, өрнектеп безендіру тәсіліне, ою – өрнектің мән –
мазмұны мен бояуына, ерекшелігіне тиісті баға беріледі.
Байқауға қатысушылардың өтініштері 14 наурызға дейін қабылданады.
3 . Ән байқауы (Наурыз тақырыбына) ,  ұлттық би байқауы
Байқаудың шарттары:
Байқауға жеке орындаушы және вокалды ән топтары қатысады;
Байқауда бір ән орындалады.
Би байқауына  жұптық (дуэт) және жеке орындаушылар (соло), ұжым құрамы 10 адам қатыса
алады.
4 . Сахналық көрініс.
 Сахналық көрініс шарты:Наурыз күніне байланысты шағын қойылымдар көрсету(57
минут)
5. «Салтыма тән думанымалтыбақан» ұлттық ойындар
байқауының ережесі

Байқаудың мақсаты:
Ұлттық асыл құндылықтарымызды дәріптеу, көркемөнерпаздық шығармашылықты дамыту, ұлттық
ойындарымызды насихаттау арқылы болашақ ұрпақты ұлттық үрдісте тәрбиелеу.
Байқау шарты: Қатысушы мекеме ұжымы алтыбақан жанында берілген ұлттық ойын тақырыбы
бойынша ұзақтығы 5 минуттан аспайтын көрініс көрсетуі қажет.
Көріністе баса назар аударылатын мәселелер:
Ұлттық әнкүймен әрленуі;
Театрландырылуы;
Ұлттық ойындар тақырыбының ашылуы;
Қойылымның мағыналылығы, жинақылығы;
Сахна мәдениеті;
Байқауға қатысушылар қойылым көрінісінің жүргізушілері өздерінен болуы шарт. Егер қойылым
жоғарыда көрсетілген мерзімнен асып кетсе, ұпайы төмендетіледі. Ұлттық ойын тақырыбы жеребе
тастау арқылы анықталады.
Жеребеге ұсынылатын ұлттық ойындар тақырыбы: қыз қуу, арқан тартыс, алтыбақан, орамал
тастамақ, жамбы ату, ақсүйек, көкпар, асық ату, қызжігіттер айтысы, сиқырлы таяқ, сақина
жасыру.
4 Өткізілу уақыты:
Байқау 16.03. күні  өтеді

            «Наурыз  жыл басы»  тақырыбындағы баяндама
Наурыз мейрамы — ежелгі заманнан қалыптасқан жыл бастау мейрамы. Қазіргі  бойынша
(наурыздың 22) күн мен түннің теңесуі кезіне келеді.Көне  нава=жаңа + рәзаңһ=күн, «жаңа күн»
мағынасында, қазіргі  де сол мағынамен қалған (но=жаңа + роуз=күн; мағынасы «жаңа күн»), яғни
«жаңа жылды» (күн өсуін белгілеуі) білдіреді.
  Бас ассамблеясының 64қарарына сәйкес 21 наурыз "Халықаралық Наурыз күні" болып аталып
келеді. Бас ассамблея өзінің берген түсініктемесінде "Наурызды көктем мерекесі ретінде 3000
жылдан,   300 миллион адам тойлап келе жатқандығын" мәлімдеді. Ал  болса, 2009 жылдың 30
қыркүйегінде Наурыз мейрамын  кіргізді.
Қазақстанда Наурыз мейрамы үш күн: 2123 наурыз аралығында аталып өтіледі (2010 жылдан
бастап). Жалпы, Наурыз парсы, кавказ және түрік халықтарының арасында көктем мейрамы және
жаңа жылдың басталуы ретінде тойланады. Ол 21 наурызда, Орталық Азия елдерінде және ,
мемлекеттік мереке ретінде   Қазақстанда  22 наурызда, Өзбекстан мен Түркияда 21 наурыз күні
аталып өтіледі.
Ұлыс күні қазақ үшін әрқашан қасиетті, киелі саналған. Бұл күнгі болған әрбір өзгеріске
үлкен мән берген, қар немесе жаңбыр жауса, «нұр жауды», «туар жыл нұрлы болады», «Наурыздың
ақша қарындай» деп әсем теңеулер айтып, «ағынан жарыла қуанса, мал төлдесе бір тал көк шөп
артық шығады»  деп ырымдаған, нәресте дүниеге келсе, ұлағаттап есімін ерекше қойған.
Ұлыстың Ұлы күні « көлденеңнен шөпке жан бітіп » қырда саршұнақ інінен қылт етіп, бір көрініп,
қайтадан ініне кіріп кетіп, жер беті әбден жылығанда шығады дейді. Бұл сөзде дала мен табиғат
арасындағы көзге көріне бермейтін терең мәнді тағылымды үйлесімділік жатыр.
Тілімізде осы күнге қатысты – «жер бетіне жақсылық ұялаған күн», «Ұлыстың ұлы күні», «Ұзақ
ұшып келген күн», «Жыл басы – жылқышы торғай ( науірзек ) келген күн», «Көк құт ( өсімдік )
көзін ашқан күн», «Көк тас еріген күн» деген сөз оралымдары сақталған.
Наурыздау, ауыл аралап көрісу қазақ даласында үш күнге созылған (22  24 наурызда). Осы
күндері әрбір отбасының дастарханынан көжесі, дәмі үзілмеген, есігі ашық, қабағы жайдарлы
болған.
22 – Наурыз күні міндетті түрде отбасынан дәм татып, ақсақалдар мен әжелердің батасын алу парыз
саналған.
Ежелгі түркілер ұлыс күндері жаңа киімдерін киіп, сақал – мұрттарын түзеп, шаштарын
алдыратын болған, алты күн садақ тартып машықтанған соң, жетінші күні алтын теңгеден жамбы
атып жарысқан. Егер кімде – кім бірінші болып жамбыны атып түсірсе, сол адам сол күні, яғни бір
күн елге патша болып, билік жасауына ерік берілген деседі.
Ал қазақ даласында ұлыстың ұлы күні бүкіл адамды тең санаған, құл мен күң де шаруадан
5 босап, еркін бой жазуға мүмкіндік алған. Бұл күнгі дастархандағы дәм, айтылар әңгіме көпке ортақ
болған екен. «Береке басынан басталады» демекші, «жыл басы жақсы басталса, аяғы да жақсы
болады» деген қағиданы берік тұтынған халық бүкіл ыдыс атаулыны дәнге, аққа таза суға толтырып
бетін ашық қалдырған. Бұл 21 – Наурыз күнгі таң алдында орындалады екен. Бұның мәні: дала
аралаған Қызыр Ата келіп «қыдыр, құт дарытып» кетеді дейді екен.
Наурыз – көне мейрам. Наурыз мерекесін тойлау дәстүрі дүние жүзі халықтарының
көпшілігінің тұрмыссалтында бағзы замандардан орын алған. Бұл мейрамды ежелгі гректер
“патрих”, бирмалықтар “су мейрамы”, тәжіктер “гүл гардон”, “бәйшешек”, “гүлнаурыз”,
хорезмдіктер “наусарджи”, татарлар “нардуган”, буряттар “сагаан сара”, соғдылықтар “наусарыз”,
армяндар “навасарди”, чуваштар “норис ояхе” деп түрліше атаған. Әбу Райхан Бируни, Омар
һайям, т.б. еңбектерінде шығыс халықтарының Наурызды қалай тойлағандығы туралы мәліметтер
мол. Мысалы,  тілдес халықтар Наурызды бірнеше күн тойлаған. Олар бұл күндерде әр жерге үлкен
от жағып, отқа май құяды; жаңа өнген жеті дәнге қарап болашақты болжайды; жеті ақ кесемен
дәстүрлі ұлттық көже “сумалак” ұсынады; ескі киімдерін тастайды; ескірген шыны аяқты
сындырады; бірбіріне гүл сыйлап, үйлерінің қабырғасына дөңгелек ою – “күн символын” салады;
үйдегі тіреу ағашқа гүл іледі; түрлі жарыстар (жамбы ату, т.б.) ұйымдастырады.
Дәстүрлі қазақ қоғамында Ұлыс күні жыл басы саналған. Халықтың мифологиялық түсінігі
бойынша 21 наурыз түні даланы Қыдыр аралайды. Ұлыс күні қазақ елі үшін әрқашан қасиетті, киелі
саналған. Халық таза, жаңа киімдерін киген. Ауылдың ер адамдары бірбірімен қос қолдасып, төс
қағыстырады; әйелдер құшақтасып, бірбіріне игі тілектер айтады. Бірінбірі мерекеге арнап
дайындалған наурыз көже ішуге шақырады. Оған қойдың басы мен сүр ет салып пісірілуі – қыс
тағамымен (етпен) қоштасуды, құрамына ақтың қосылуы – жаз тағамымен (сүт, ақ) қауышуды
білдіреді. Әдетте, осы күні адамдар арам пиғыл, пендешілік атаулыдан тазарып, арожданы алдында
арылады. Ауыл ақсақалдары араларына жік түскен бауырлас ел, руларды, ағайын, досжарандарды
бір дастарқаннан дәм таттырып, табыстырған, жалғыз жарым жетімдерді үйлендіріп, жеке отау
еткен. Кембағал, мүгедектерді жақын туыстарының қарауына арнайы міндеттеп тапсырған. Жұтқа
ұшырап қиналғандарға жылу жинап берген. Алтыбақан басында ән айтылып, күй тартылады.
Дәстүрлі ұлттық ойындар (көкпар, аударыспақ,  тең көтеру, т.б.) ойналады. Таң ата көпшілік биік
төбенің басына шығып, атқан таңды қарсы алады.
Кеңес өкіметінің алғашқы кезеңдерінде (1920 – 25) шығыс халықтары бұл мерекені атап
өткенімен, 1926 жылы ол “діни мейрам”, “ескілік сарқыншағы” деп танылып тоқтатылды, бірақ
Қазақстанның бар аумақтарында жасырын түрде сақталып қалды. 1988 жылдан Алматы қаласында,
республиканың көптеген аудандарында Наурыз жалпыхалықтық мейрам ретінде қайта тойлана
бастады.
Дәстүр бойынша бұрын Наурыз мейрамын бүкіл ауылел болып, әсіресе жастар жағы
түгелдей таң шапағатын қарсы алудан — тазаланған арықтарға су жіберуден, ағаш отырғызып, гүл
егу рәсімін өткізуден бастайтын. Қызықшылық онан әрмен халық ойындарымен, ән салып, би
билеумен, ақындар айтысымен, «Қызғалдақ» мерекесімен,  айналасындағы тамашамен аяқталатын.
6 Наурыздан кейінгі 2ші күні жұрт жаппай көктемгі егіске кірісетін. Малшы қауым да төл алуға
қатысты ісқарекетімен айналысатын. Наурызды кейінге қалдыра тұратын ауылдардың өзінде де
мейрамнан  кейінгі 2ші күні жаппай егіске кірісетін.
Наурыздың 22 күні Наурыз мейрамы (жаңа жыл) екенін қазақ баласының көбі біледі.Наурыз туралы
көптен бері,жыл сайын газеттерде жазылып келеді.Бұл мейрам бүкіл ұлтқа ортақ.Тегінде Наурыз
ұлт мейрамы болғандағының үстіне оның тарихи маңызының тереңдігі бар. Ызғарлы қыстың
кетіп,жан йесі өмір қуатын туғызған жыл,жаздың келетіндігіне барлық жаратылыспен қатар қазақ
елі де қуанатын. ˝Қыс бойы өлімнің есігін күзетіп,үңгірде жатқан кәрі құйрық,мертікшортықтар да
қыбырлап дүниеде бар екендіктерінбілгізе бастайтын,аурулар сауығамын деп,аттар тойынамын
деп,жалаңаштар киімсіз де күн көремін˝ дегендей жұрттың бәріне үміт,әркім деп жылы шырай
сезіне бастап, ˝ бәріміз де табиғаттың бергеніне ортақпыз ˝ дегендей сағынышты көрісілері,
жалынды құшақтасуларымен жаңа жылды қарсы алатын. ˝ Бүгінгі күні Самарханның көк тасы да
жібіпті ˝  десіп Наурыз күні бейілін кеңітпеген адамды тастан да қатты қылып шығарғысы
келіп,аңыз қылысатын.
Еңбекші қазақ елі,шығынды тыртаңнан аттарыңның басын тарта ұстап,тарихи
мейрамдарының Наурызды жаңа тұрмысқа лайықты мейрамдап өткізудің жолына түсіңдер.Жаңа
жылға жаңа тілек,игі үмітпен шығуымыз керек.
Сыныптан тыс шара
Тақырыбы:    «Наурыз  жыл басы»
Мақсаты: Оқушылардың санасына халқына деген мақтаныш сезімін ұялату, ана тілін, оның тарихын,
өнерін, мәдениетін қастерлей отырып, халқымыздың салт – дәстүрін бойларына дарыту арқылы,
ұлтжандылыққа тәрбиелеу. Оқушыларды ұлттық ойындар ойнату арқылы, өз салт  дәстүрін, әдет
ғұрпын, білімдерін шыңдап, ой  өрісін кеңейту.
Мазмұны: Мейрамның  қасиетті сөздері кеңінен насихатталады.
Көрнекілігі: Сахна мерекеге сай безендіріледі, қабырға газеттері, қазақтың  ұлттық киім үлгілері,
ұлттық тағам түрлері, құрақ көрпе, слайд,сурет, мақал  мәтелдер,тыйым сөздер оқушылар салған
суреттер
Түрі: Мерекелік сазды әдеби – музыкалық кеш.
 Әдісі: сазды танымдық кеш
Қатысушылар: Жүргізушілер, Күн, Түн, ата, әже, Қыдыр ата, ұлттық ойын көрсетуші балалар.

І. Қонақтарды қабылдау.
ІІ. Жарапазан айтушы бала мен өнерпаз жігіт жиналған қауымды Наурыз тойын
тамашалауға шақырады.
ІІІ. «Наурыз  жыл басы»  тойы мерекесінің жүру бағдарламасы.
1   Баннер, стенд, плакат  жеңімпаздарын анықтау
2  Ұлттық киім байқауы
3  Халық әндері, күйлері мен билерін тамашалау.
4 – Сахналық көрініс
5 – «Салтыма тән думанымалтыбақан» ұлттық ойындардан көрініс
7 Байқау төменде көрсетілген 5 сала бойынша қорытындыланады:
                                                                           Ұлыс күні қазан толса,
                                                                           Ол жылы ақ мол болар.
                                                                           Ұлы кісіден бата алса,
                                                                           Сонда ол жылы жол болар.
                                                                           Үлкеннен ұлағат, кішіге аманат.
1.Ұйымдастыру кезеңі.
Мұғалім сөзі: Құрметті ұстаздар, ата – аналар мен оқушылар! Бүгінгі «Наурыз  жыл басы»  деп
аталатын тәрбие сағатымызға қош келдіңіздер! Наурыз қазақтың шын мағынасындағы ұлттық
мейрамы, Наурыздың  22 – інде күн мен түн теңеледі, қыс өтіп көктем келеді. Жаңа жылды,
Наурыздың 22 – сін халық Ұлыстың Ұлы күні деп ұлағаттаған (Ұлысхалық). Сіздерді 22 наурыз
көктемнің Ұлыстың ұлы Наурыз мерекесімен құттықтаймын. Келген қадамдарыңыз құтты болсын!
Жүздеріңізге нұр, құшақтарыңызға гүл тілейміз.
Той деп бүгін көңіл шіркін тасиды,
Той деп бүгін халқым шашу шашады.
(Бір оқушы  шашу шашады)
1 – жүргізуші: Тыңдаңыздар! Тыңдаңыздар! Тыңдаңыздар!
2 – жүргізуші: Бүгін ұлыстың ұлы күні.
1 – жүргізуші: Атабабаларымыздың сөзімен айтсақ, ақ түйенің қарны жарылған күн!
2 – жүргізуші: Күлімдеген көктемнің шуақты шақтарымен бірге жер бусанып, «арқаның қысы аттан
түсетін» кез.
1 – жүргізуші: Наурыз – табиғаттың тамырына қан жүгіртіп, тіршілік атаулыны қайта оятып,
жаңартатын кез.
2 – жүргізуші: Көктемнің шуағын ала келген Ұлыстың ұлы күні Наурыз мерекесі құтты болсын!
Отырған әділқазыларды таныстырып өтейін:________________________________________
Той бастаңдар балалар, той бастаңдар,
Той бастаған балалар, көп жасаңдар,
Бүгінгі күн,сейсенбі, той қылыпсыз.
Құтты болсын тойыңыз деп бастаңдар!!!
Балалар Наурыз тойына кімдер тілек айтады?
1  жүргізуші:
Ерітіп қарын даланың,
Жайнатып гүлін даланың,
Жетелеп жұмсақ самалын,
Келді Наурыз  жыл басы.
Күлімдеп қарап күміс Күн,
Аспанын бүркеп пүліш түн,
Ұлы күні Ұлыстың
Келді Наурыз – жыл басы.
2  жүргізуші:
Сәнді көктем – Наурыз,
Наурыз тойы – жырымыз.
Көңіл гүлдей жайнасын,
Құлпырсын күн мен ай,
Құтты болсын Наурыз той!
8 Оқушы:  Наурыз жыр
Наурыз келіп, қар кетті.
Ақ қар көк мұз жұтатқан
Шаруа елінен қар кірді.
Наурыз келіп, жас кірді,
Жас хабаршы әз кірді.
Күнге тосып арқасын,
Жан біткенге наз кірді.
Мұғалім:
Күн мен түн теңелді,
Жер шуаққа кенелді.
Соны тойлар ел енді.
 «Наурызға көрік берген сұлу сән» ұлттық киімдер  байқауы
  Ұлттық киімдер байқауына әр сыныптан  бір немесе бірнеше оқушы  қатыса алады. Байқауға
қатысушылар ұлттық киім жайлы деректерді, өздерін таныстыруды, музыкалық сүйемелдеумен,
ұлттық киімдердің қасиеттерін ашатын ән – жырлармен әсерлеп көрсете білуі шарт.
Отырған әділқазыларға ескерту: Ұлттық киімдердің тігілу шеберлігіне, өрнектеп безендіру тәсіліне,
ою – өрнектің мән – мазмұны мен бояуына, ерекшелігіне тиісті баға беріледі.Ән шырқалады.
Байқауға қатысушылар ұлттық киіммен сахнаны айналып жүреді.
1  жүргізуші: «Ұлыстың ұлы күнінде»
«Оң болсын,  деп,  ұлысың!»
Төс түйісіп көрісер.
Көжедегі ырысын
Көпшілікпен бөлісер.
2  жүргізуші: Төс түйісу дегені
Тату болсын ел іші.
Бөліп ішу көжені
Тоқшылықтың белгісі.
Оқушы: Наурыз тойы салтымыз,
Аман босын халқымыз.
Ұлыс оң болсын,
Ақ мол болсын!
Оқушы: «Наурыз тойы»
Күн мен түн теңелді,
Жер шуаққа кенелді,
Қуанышта ел енді.
Наурыз келдісалтымыз:
«Көгерсін!» деп халқымыз
Көшеге тал егеді.
Көрініс. Күн мен Түн шығады ортаға.
Күн: Сәулесі мол Күнмін,
Түн: Жұлдызы көп Түнмін.
Екеуі бірігіп: Бүгін біздер бірдей боп,
Теңелеміз бүгін біз.
Түн: Ал ертең, күн ұзақ,
Күн: Түн қысқарар бірақ.
Екеуі бірігіп: Ұйқы қанбай қалып,
Жүрмендер тек бірақ.
9 Мұғалім: Балалар, көрісу деген Қазақстанның батыс облыстарында кең үрдіс алған. Жыл сайын
наурыздың 14інен бастап жазылмаған заң бойынша жасы кішілер үлкендерге көрісе барып, батасын
алады. Бұл әркімнің өз үйінен басталады. Таңертең тұра салып, әкешешеңе, үйдегі өзіңнен үлкен
адамдарға қол беріп амандасасың. Олар: «Жас қайырлы болсын, өмірің ұзақ болсын, әлі талай
көрісуге жазсын!»  деп бата береді.Ұлы күнде сәлемдесудің де қалыптасқан дәстүрікөрісу, қане,
соны көрейік.
Амансыз ба, Ұлыс оң болсын,
Ақ мол болсын,
Қайда болса, жол болсын.
Оқушы:
Ұлыс береке болсын,
Бәле – жала жерге енсін.
Оқушы:
Ұлыс бақытты болсын,
Төрт түлігің ақты болсын.
Оқушы:
Ұлыс бақты болсын,
Әр күніміз жақсы болсын,
Достығымыз берік болсын,
Бі лім  өнер серік болсын!
Оқушы:
Ау, жараңдар, келіңдер!
Той қызығын көріңдер!
Наурыз айға бас иіп
Күнге сәлем беріңдер.
Бәрі көріседі.
Ата: Құдағай мына ауыл жастары мені құттықтауға келіпті. Соны пайдаланып көрші Назар
ақсақалды да шақырттым, немеремді бесікке салдырайын деп жатырған жайымыз бар. Сізді арнайы
шақыртып жатырмын.
(барі жиналып отырады, баланы әкеледі)
Ата: Немеремнің атын қоюды Назар ақсақалға жолдап жатырмын. Назардың алдына баланы апарады.
Назар: Сенің атың Наурызбай. Үш рет қайталайды.
Әкеңнің аты Жарас.
Атаңның аты Төремұрат.
Анаңның аты Айша.
Бақытты бол.
(Келіні Айжан құдағайға баланы апарады.)
Ата: Құдағай немерем сізге тартсын деп бесікке салуды ұсынып жатырған жайымыз бар. Қолыңыз
жеңіл болсын құдағай. Рахмет құда.
(бесікке салу дәстүрі)
Әлдиәлди ақ бөпем, орындайтын: Айжан құдағай.
Ән: Шілдехана.
Ата: Құдағай, Назар ақсақал. Бүгін жастар жиналып қалыпты. Біздер Абай ақсақалға барып көрісіп
қайтайық. Келіңдер,  наурыз бата берейін. Жастар «Бастаңғы» жасасын.
Құдағай: Барсақ барайық наурызбен құттықтап қайтайық.
10 1  жүргізуші: Келесі тамашалайтындарыңыз ер жігіттерімізге арналған «Күш сынасу» кезегіне
берелік.
2  жүргізуші: «АДАЙ» КҮЙІ
Қазақтың әрбір күйінің өзіндік шығу тарихы бар. Құрманғазы
ел аралап жүріп Адай руының бір үйіне түседі. Үйде шал мен
кемпірден бөтен ешкім жоқ екен. Күйшінің көзі кереге басында ілулі
тұрған үкілі домбыраға түседі де, қолына алып бұрауын өзгертіп
қояды. Біраз уақыттан соң он алты, он жеті жасар шамасындағы қыз
бала келіп, отырғандарға қарамай төрдегі домбырасына жармасады.
Бұрауының өзгеріп қалғанын бірден сезген қыз «бүлдірген екенсің
ғой» дегендей, Құрманғазыға қарайды да домбырасын ұсына қояды.
Құрманғазы бірекі күй тартқаннан кейін үйдегілер бұл өңірде
Ақмаңдайдан өткен күйші жоқ еді ғой, бұл кім болды екен, дегендей
таңдана қарайды. Сұрастыра келе домбырашының қызылқұрт
Құрманғазы екенін біліп, сыйқұрмет жасайды. Сол Ақмаңдай қызбен
күй тартысу үстінде осы «Адай» күйі шығыпты.
Әнім де саған, биімде
Құт қонақ өзіңсің үйімде
Шарықтап көңілім асқандай,
Биге бір жаным басқандай.
Биші қыз билей жөнелсе,
Шаттықтың нұры тасқандай.
 « Адай» биін  орындайтын___________________
Оқушы:  «Наурыз көже»
Ашық болсын қос қабақ,
Таспен атқанды аспен ат.
Бейтаныс та, таныс та,
Бүгін төрде бас қонақ.
Оқушы: Арпа, бидай, тары бар,
Қатық, малта  ағы бар.
Ішілетін, жейтінің
Бұл көжеде бәрі бар.
Оқушы: Ошақта көп шоқ әлі,
Астың ауыр обалы.
Астан үлкен ешкім жоқ,
Қазан аузы жоғары.
1жүргізуші: Наурыз тойының өзіне тән үлкен ырым асы  Наурыз көже. Оның мәні  Жаңа жылда
молшылық, мәнді де, дәмді, татымды өмір болсын деген ырымды, тілекті паш ету.
11  Қане, Наурыз көжеден дәм татайық!
(Наурыз көженің жасалу жолын, оған қажетті тағам түрлерін таныстыру).
 1жүргізуші: Наурыздың нағыз сәні ол наурыз көже. Наурыз көже жеті түрлі дәмнен жасалады.
Соғымнан қалған сұр ет, қойдың басы, сүт, езілген малта құрт, бидай немесе тары, күріш сияқты
дақылдардан жасалады.
2жүргізуші: Наурыз көже неге жеті түрлі дәмнен жасалған?
1жүргізушңі: Жеті деген киелі санға құрылған. Қазақ киелілікке, ырымшылдыққа аса мән берген.
Наурыз көжеге су қосқаны – өмір өзен, ұрпақ – өріс судай асып – тасысын дегені болса керек.
Ән: Қазақтың дастарқаны
2жүргізуші: Наурыз күні той самалық айтудан басталған.
Оқушы:
Самалық, самалық
Қан тауының көк құсы
Ұйқыдан көзін ашты ма?
Оқушы:
Самалық, самалық
Самарқанның көк тасы
Жібіді ме, көрдің бе?
Оқушы:
Самалық, самалық
Жаңа жыл жарылқа,
Ескі жыл есірке.
1жүргізуші: Бұл күні Самарқанның көк тасы жібиді, яғни бұл күні әр адам қателігі болса, кешірім
сұрауға және ол кешірім беруге тиіс. Кешірімесе «Бұл күні Самарқанның да көк тасы жібиді, сен
тастан қаттысың ба?»  деп тоқтатады екен. Сол сияқты бұл күннің әлемге жылулық әкелетін сәтін де
бейнелеп айтқан.
2жүргізуші: Ал, қәнекей ағайын,
Асқақ әнге салайық,
Басы болсын бұл тойдың,
Шырқап әнге салайық.
Ән: Наурыз
1жүргізуші: Бастаңғы дегеніміз қазақ халқында үлкендер үйде болмағанда жастардың жиналып
қызықты отырыстар ұйымдастыруы.
2жүргізуші: Түрлітүрлі ұлттық ойындарды ойнауы.
Жеребеге ұсынылатын ұлттық ойындар тақырыбы: қыз қуу, арқан тартыс, алтыбақан, орамал
тастамақ, жамбы ату, ақсүйек, көкпар, асық ату, қызжігіттер айтысы, сиқырлы таяқ, сақина
жасыру
1жүргізуші: Тұсау кесу дегеніміз 1 жасқа толып, еркін жүре бастаған балбөбектің басқан қадамы
құтты болып, одан әрі жаны жамандық көрмей, жүріп кетуіне тілек білдіретін салт. Жолы ақ
болсын, біреудің ала жібін аттамасын – дей отырып, үлкен сыйлы адамға тұсау кестірген.
Шақырған қонақтар шашумен, сыйлықтармен келген. Бүгінгі наурыз мерекесінде қазақ халқының
жаңа қазқаз басып келе жатырған сәбидің тұсаукесерін жаңа ырымға ала отырып, мектебіміздің
биылғы түлектерінің де  алды ақ, өмірде сүрінбей сынақтардан өте берсін, қиындыққа мойымай тек
жақсылыққа ұмтылсын деп, кішкене ғана сәбидің ақ жолын осы түлектерімізге арнап тұсауын
кескелі отырмыз. (кішкентай баланың тұсауын әже кеседі. 2 қыз екі жағынан жетектеп сәбиді ақ
жайманың үстімен алып жүреді).
Әженің сөзі:
12 Қазқаз бала, қаз балам.
Қадам бассаң мәз болам.
Қаз баса ғой, қарағым,
Құтты болсын қадамың.
Алға қарай баса бер,
Асулардан аса бер.
(Баланы жетектеп жүргізеді, шашу шашылады)
1жүргізуші:Ал көрермендер, кішкене сергіп, әнбиді тамашалап болсақ, қызықты мағлұматтарға
кезек берсек қалай болады.
Жадыңызда жүрсін:

Наурыз жұмбақ   наурыз   айында   жұлдыздардың   күн   мен   түн   теңелуіне   байланысты   айтылатын
жұмбақ өлеңдер.
Наурыз тілек  адамдардың Наурыз тойында тақпақтап айтатын тілектері
Наурыз төл  наурыз айында төлдейтін мал, оны ерекше күтіп, бағады, төл басы сатылмайды, сыйға
бермейді.
Наурызша   Наурыз   күні   қар   жауса,   нұр   жауды,   жаңа   жыл   жақсы   болады,   деп   қуанған.
Наурызкөк  наурыз айында ұшып келетін көктем құсы
Наурыз есім  наурыз күнініде немесе наурыз айында туғандарды халық бақытты, ерекше адамдар
деп ұғынған.
Наурызшешек   наурыз айында өсетін жапырақты өсімдік, «Қызыл кітапқа» енген сирек кездесетін
бағалы өсімдік
Наурызнама  шат шадыманды ойын сауық, той. Бұл күні үлкен болсын, кіші болсын осы мейрамға
келіп,  көңілді  ойын  сауықтар  жасалады.   Мұнда  шарап   ішу,  ренжісу  сияқты  жағымсыз   әдеттерге
қатты тыйым салынған. Тойға ат жарыс, палуан күрес, ән, өлеңдер, наурыз жырлары айтылады.
Наурыз айтыс   наурызға арналған айтыс. Айтыс қазақтың ежелден бері келе жатқан көркемсөз
өнері. Талай қазақтың қыздары мен жігіттері осы сайыста сөз жарыстырып, додаға түскен. бұл өнер
қазірде жалғасын тауып келе жатыр.
Наурыз жыры   жаңа жылға арналған өлең жырлар
Наурыз бата  Халықта батаның түрлері көп. Мұнда наурызнама өткізгендерге, осы күнге арнап
«Наурыз көжеге» шақырғандарға, тойда өнер көрсеткен ақын, әнші палуандарға бата
беріледі. наурызға арналып сойылған малға, тойға арналған бата Қазақ халқы әр кезде де өз
қарияларын сыйлап келген: үлкенге құрмет кішіге ізет дейді дана халық, ендеше әз қариямыз Қыдыр
атадан бата алайық:

Уа, құдайым, оңдасын,
Жаманшылық болмасын.
Әруақ біткен жар болып,
Қызыр бабам қолдасын.
Аман сактап, төл басын,
Еккен егін солмасын.
Орта толып ырысқа,
Бейбіт өмір орнасын.
Бақыт ашып қақпасын,
Мәңгі бақи жаппасын.
Пәлежала қазақты,
 Іздесе де таппасын. Әумин!
Білгенге маржан:
Мүшел қайыру
Мүшел қайыру қазақтар секілді Азияның көп елдерінде бар.
Мүшел он екі жануардың атымен аталады. Жыл басы 22 наурыздан
13 басталады. Бірінші мүшелде адам он үш жасқа толады. Оған он екі
жылдан қосып отырсаңыз, келесі мүшел жасыңызды білесіңдер.
1936 1948
1937 1949
1938 1950
1939 1951
1940 1952
1941 1953
1942 1954
1943 1955
1944 1956
1945 1957
1946 1958
1947 1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
Қазақша мүшел реті
1984 1996
1972
1985 1997
1973
1986 1998
1974
1987 1999
1975
1988 2000
1976
1989 2001
1977
1990 2002
1978
1991 2003
1979
1992 2004
1980
1993 2005
1981
1982 ' 1994 2006
1983
1995 2007
1. Тышқан
2. Сиыр
3. Барыс
4. Қоян
5. ¥лу
6. Жылан
7. Жылқы
8. Қой
9. Мешін
10. Тауық
11 . Ит
12. Доңыз
Осы он екі жыл бір айналғанда бір мүшел толады. Бірінші мүшел 13 жас. Одаң соң оған он екі
жылдан қосыла береді. Мәселен, тышқан жылы туған адам сол тышқан жылы айналып келген сайын
мүшел жасқа шыққан боп есептеледі. Бірінші мүшел 13 жас сәби шақ мүшелі; екінші мүшел 25 жас
ер жету мүшелі; үшінші мүшел 37 жас  жігіттік мүшелі; төртінші мүшел 49 жас  орта жас мүшелі,
бесінші мүшел 61 жас  ақ сақалдық мүшелі; алтыншы мүшел 73 жас  қарттық мүшелі; жетінші
мүшел 85 жас  кәрілік мүшелі.
Ұлыстың ұлы күнінде
Қытайдың ескі тарихи жазбаларында мынандай деректер бар: Ғұндардың патшасы (Тәңір
құтылары) Наурыз күні таң алдында, Күн шығып келе жатқанында таудың басына көтеріліп, Күнге
бетін бұрып, екі қолын көкке жайып тұрып, өзіне, еліне Тәңірден амандық пен жақсылық тілейді
екен. Патша тілегін аяқтап, артына бұрылып қарағанында абыз 9 қоңыр күй тартады. Оның күйі
аяқталғанында 365 жігіт қолындағы қобызымен 365 күй тартып, содан кейін ғана той басталады...
Ертеде грек патшасы Ұлыстың ұлы күні алтын тағынан түсіп, өзіне ұнаған қызметшісін оған бір күн
отырғызған.
 Ұлыстың ұлы күні байырғы Иран патшасы әділ уәзіріне өз шапанын сыйға тартқан.
 Қазақтар ұлыстың ұлы күні басталатын түнде үйдегі ыдыстардың бәрін ырысқа (азықтүлікке),
аққа және бұлақ суына толтырып қоятын болған.
                                    Қазақ шежіресіндегі  Наурыз
Ертеден келе жатқан қазақ шежіресінде Наурыз, Алаш деген есімдер кездеседі. Олар бірге туысқан
адамдар. Осы шежіренің жыр түріндегі үлгісінде мынандай жолдар бар:
Қазақтан – Наурыз, Алаш – екі ұл туған,
Наурыздың деп айтады үлкен жасын.
Ұрпақсыз өлген Наурыз жазғытұры,
Келер жыл көктемде оның беріпті асын.
«Наурыз»,  деп қойыпты атап жылдың басын.
14 Наурыз – жорамал
1. Егерде «Қызыр» түнінен кейін күн жанған оттай қызарып, күн қызыл болып атса, ол жылы өлім
жітім, өрт көп болады, соғыс, қантөгістердің де тұтануы мүмкін.
2. Егерде күн түсі сары қызыл тартып, ыстық леп бірден бетке ұрып, шақырайып шықса, ол жылы
құрғақшылық болады.
3. Егерде күннің түсі күңгірт, қараланып, солғын көрінсе, ол жылы жауыншашын ерекше көп
болады.
4. Егерде күн сәулесі жанжаққа шашырап, шанағын төге рауандап атса, ол жылы жанға жайлы
молшылық болады.
                  Жарапазан туралы түсінік.
Ұлы мереке сіздерге тек жақсылық әкелсін! Ұлыс оң болсын, ақ мол болсын. Ұлыс береке берсін,
Пәле  жәле жерге енсін
Игі тілекпен әндете келген жарапазаншыларды қарсы алайық.
Оларға риза болғандар құрт  ірімшік ұсынып, шапан жауып, белдеріне жібек орамал байлайтын
болған.
Айтамыз жарапазан отбасыңа, тілейміз денсаулықты бас  басыңа
Тілесек денсаулықты бас  басыңа, амандық келер әр күн отбасыңа.
(Сый – сиапат беріледі. )
Наурыздың 21 түні даланы Қыдыр ата аралайды екен.
Сол себептен осы түн «Қыдыр түні»деп аталады Қыдыр түні ыдыс атаулыны ырысқа (бидай,
күріш), аққа ( сүт, шұбат, қаймақ) кәусәр бұлақ суына толтырған. Наурыз айының 22  інде күн мен
түн теңеледі. Адамдар бір  бірін мерекемен құттықтайды. Жеті түрлі тағамнан наурыз көже
пісіреді. Үлкен кісілер ақ тілек айтып, бата бере ді.
                              Наурыз көже
Ұлыстың үлы күні жасалатын  қасиетті ас. Оған тары, арпа, бидай, бүршақ, күріш сықылды жеті
түрлі дән мен ақ қосылады. Түз бен суды қосқанда дэмнің саны 9 болуы тиіс. Түркі халықтарының
ұғымында жеті мен тоғыз жэне қырық аса киелі сандар. Сол себепті Наурыз коже аса қасиетті
тағам саналады. Оған қоса ол  тоқшылық пен ырыс құттың жоралғысы.
                                         ӘЗ  жүруі
Халық санатында Наурыздың 2022сі аралығында Әз кіреді деген ұғым бар. Ол әуеде болар болмас
діріл мен гүрілдің пайда болуы арқылы білінеді. Әздің жүруімен , көк, ағаш, тал бұта сынды
тіршілік атаулыға жан бітіп, жаңа өмір басталмақ. эздің жүруі әдетте байқала бермейді. Оның
өткенін өрісте жүрген қой ғана сезеді. Көкке қарап жамырай маңырап тұрып қалған қойларын
көрген малшы да арқаны кеңге салып бел босатар шақтың туғанын біліп, қуанады. «Әз болмай, мэз
болмайды» деген мақал да содан қалса керек.
Біздің топшылауымызша, бұл (әз) қазіргі ғылымдағы циклон  яғни ауаның жылы ағысы болуы
керек.

             Бата беру
Ұлыс оң болсын! Ақ мол болсын!
Қайда барсаң жол болсын!
Ұлыс бақты болсын!
Төрт түлік ақты болсын.
15 Ұлыс береке берсін
Пәлежәле жерге енсін
Ұлыс күні кәріжас,
Құшақтасып кәріжас,
Жаңа ағытқан қозыдай,
Жұмырасып өріскен,
Шалдар бата беріскен
Ұлыс күні қазан толса
Ол жылы ақ мол болар
Менің берген бұл батам
Алланың құлағына шалынсын! Әумин!
                   Қара өлең
Наурыз  шыр айналған жылдың басы,
Адамның өлшенеді өмір жасы.
Қазақтың пейіліне жарасады,
Әр үйде дастарханға толған асы.
Өмірің өте келе шал боларсың,
Томардай отқа түскен дал боларсың.
Ойнапкүл елмен бірге Наурызда,
Бұл күнге өмір өтсе зар боларсың.
Ұшады аққу көлден қазыменен,
Жүреді көл жағалап жазыменен.
Жарасар ойынкүлкі осындайда,
Ойыңды баурайтүғын назыменен.
Көрінер ағаш сүлу алмасымен,
Соғады үста темір балғасымен.
Барады жыл айналып көрмегелі,
Аман ба ауыл аймақ малбасыменен
Ана тау мына таумен тиісіп түр,
Бастарын бірбіріне иісіп түр.
Екі тау баурайында өскен халық,
Құшақтасып Наурызда сүйісіп түр.
Қар еріп, жер көктемей жаз бола ма,
Мүз кетпей айдын көлге қаз қона ма.
Ойнамай Наурызда думандатып,
Көнілі адамдардың мэз бола ма?
Мінгенім ұлыс күні сұлу сары,
Келгенде желпілдейді жібек жалы.
Кез болған ұлыс күні қалқатайым,
Бола ма бір өзіңдей жанның бәрі
Астымда ойнақтаған қара керім,
Шығады шаппай қалай қара терің.
Ұлыстың үлы күні аянбастан
Ақтаршы қуаныштың тасқынселін.
Болғанда жүлдыз кіші, ай көлемді,
Асқарға теңемейсің қай белеңді.
Қуанам елмен бірге үлыс күні,
Қосылып құрбыларым айтса өлеңді.
Ән салайык, халқым, сүйген мейрамда
 Наурыз
16 Әні: Б.Есдәулетова.
Сөзі: Ш.Сарынова.
Наурыз айы туғанда
М. Мақатаев.
Кел балалар, ойнайық,
Наурыз тойын тойлайық,
Баянды боп мереке,
Қыр гүліндей жайнайық.
Қайырмасы:
Наурыз, Наурыз  жыл басы,
Наурыз  бақыт жалғасы.
Алпыс жылдай жоғалып,
Қайта оралып Наурызым.
Талаптары тас бұзып,
Сайрандауда ұлқызың.
Қайырмасы:
 Наурыз келді тамаша,
Ән айтамыз таласа.
Апам, атам тойтойлап,
Қуанып жүр балаша.
Наурыз айы туғанда
Той болушы еді бұл маңда.
Сақталушы еді сыбага
 Сапарға кеткен ұлдарға,
Наурыз айы туғанда.
Наурыз, Наурыз, күн игі!
Күн игі жердің түрі игі.
Бауыры жылып набат қар
Бабымен ғана жібиді.
Шашылған ырыс шанақтан,
Шақырып бір үй, бір үйді
 Шаттанушы еді бір игі.
Осынау игі кең жерге
 Наурыз айы келгенде,
Наурыз тойын бергенде.
Көрмегендер де арманда,
Арманда оны көргенде.
Келіп ем өмірорманға
Наурыз айы келгенде.
Наурыз  думан
 Әнін жазған: Ж.Еңсепов.
 Сөзін жазған: Қ. Жұмағалиев.
Наурыз келді жайраң қақты таң күліп,
Жапжасыл боп кетті дүние жаңғырып!
17 Жақсылыққа жаршы болған Наурызым,
Сен өмірдің көктемісің мәңгілік.
Қайырмасы.
Наурыз тойың, Наурыз тойың
 Құтты болсын халайық!
Күйтөгілсін, күй төгілсін,
 Шырқап әнге салайық!

Құтбереке, Наурыз айым келді деп,
Жер түледі, жасыл желек желбіреп.
Айналайын атамекен кең далам
Толықсиды нүрға балқып елжіреп!
Қайырмасы.
 Аспанымда ақша бұлттар аунайды.
 Наурыз тойы көңілімді баурайды.
 Тебіренген табиғатта мәзмейрам,
Аңқылдаған қазағымнан аумайды.
Оқыту барысында оқушылардың сыныпта алған білімін дамытып, оны ары қарай
жетілдіруде сыныптан тыс жұмыстардың маңызы зор. Сыныптан тыс жұмыстардың оқушылардың
белсенділігін арттыруда, өзіндік көзқарасының қалыптасуында, білімін жетілдіруде бірден – бір
маңызды тәрбие құрамы екендігін көреміз. Сыныптан тыс жұмыстарды дұрыс ұйымдастырған
жағдайда оқушылар бойында ұйымдастырушылық, белсенділік дамиды. Бағалы моральдық
қасиеттер қалыптасады. Белсенді өмір сүру негізі салынады. Әдебиет сабағындағы сыныптан тыс
жұмыстар оқушылардың шығармашылық ойын дамытып, өзіндік іздену жұмыстарына баулиды.
Осыған орай оқушы бағдарламада белгіленген білімді игеріп қана қоймай, жан – жақты ізденіп, ой
өрісін дамытады. Сыныптан тыс оқыту оқу мен тәрбие саласындағы барлық жұмыстарды әрі
дамытып, жалғастыру мақсатын көздейді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
 1. Н.Назарбаев «Қазақстан 2030» Алматы: Білім 2001 ж.
2.Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007
3.Уикипедия — ашық энциклопедиясы
4. Салт дәстүрі басқа, максаты бір. Қайнар вестник.
Бастауыш мектеп. 2005. № 11.  Б. 1720.
5. Кенжеахметұлы С. Қазақ халқының салтдәстүрлері. Алматы: «Алматы кітап» ААҚ, 2004. 28,
47 б.
6.Манкеева Ж. Қазақ тілін зерттеудің когнитивтік негіздері // «Тілтаным» журналы 2001, №4. 3943
б.
7.  М.І.Әбдуов. Халық ақындары және ислам діні. Қарағанды, «Санат», 2000. 48 б.
8.  Нұрғалиев Р. Өнер алды қызыл тіл. Алматы, «Ғылым», 1972. 197 б.
9. Сейтжанов З. Тарихи эпос. Алматы, «Жазушы»,1993. 223 б.
10. М.О.Әуезов. Әдебиет тарихы. Алматы, «Жазушы», 1990. 223 б.
11. Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002
                                        Мазмұны
  Алғы сөз
 Кешті әзірлеудегі  жұмыстар
«Наурыз  жыл басы»  атты байқаудың ережесі
18 «Наурыз  жыл басы»  баяндама
  Сыныптан тыс шара «Наурыз  жыл басы»
Білгенге маржан
Мүшел қайыру

Қазақша мүшел реті
Ұлыстың ұлы күнінде.Қазақ шежіресіндегі  Наурыз

Наурыз – жорамал
Жарапазан туралы түсінік
 ӘЗ  жүруі
Бата беру
Ән салайык, халқым, сүйген мейрамда
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
19

file_name: КАРТБАЕВА.doc

intro: «Наурыз - жыл басы» сыныптан тыс шарасын қызықты өткізудің әдіс-тәсілдері көрсетілген. «Наурыз - жыл басы»  әдістемелік құралында оқушының оқу әрекетін белсендіру, күшейту, қарқынды етуге бағытталған белсенді оқу әдістерінің өзіне сәйкес оқу  формаларымен тұтастықта, үйлесе, икемді  жүзеге  асыруға тырысқан. Әдістемелік көмекші құралында  ұйымдастырылатын «Наурыз - жыл басы» атты байқаудың байқаудың мақсаты, байқаудың шарты, байқаудың талаптары жан -жақты түсіндірілген және  «Наурыз - жыл басы» тақырыбындағы баяндамада Ұлыс күні туралы толық мәлімет берілген. Бұл еңбек орта мектептерде  «Қазақ тілін оқыту әдістемесі» пәні бойынша өткізілетін сыныптан тыс сабақтарда пайдалануға боладыжалпы орта бiлiм беретiн мектептердiң жетекшiлерi мен пән мұғалiмдерiне арналған.

классное руководство

group: Педагогика

title: Наурыз - жыл басы


extracted_text:
МҰҒАЛІМ КӨШБАСШЫЛЫҒЫ МЕКТЕП МҰҒАЛІМДЕРІНІҢ
КӘСІБИ ӨСУІНЕ ЫҚПАЛ ЕТЕДІ
Картбаева Баршагуль Отановна
№2 ЖОББМГ  қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі
Ақтөбе қ. Қазақстан
Еmail: barshagul_kartbaeva@mail.ru
Бірлескен оқу өзара ісәрекет жасау философиясы, ал бірлескен
жұмыс соңғы нәтижеге немесе мақсатқа жетуге ықпал етуі [1,86 б.]  арқылы
мұғалімдер бір біріне әдістемелік көмек беру  арқылы мектеп мұғалімдер
алдындағы кейбір проблемаларды шешуге болады. Өзімнің тәжірибемде мен
мына қиындықтарға тап болдым, ол топпен жұмыс жасағанда ұйымдастыру,
оқушылардың бірлескен еңбегін бақылау. Мектептегі тәжірибе кезінде
мұғалімдердің сабақтарына қатысып, топтық жұмыстың жоқтығы мені
қынжылтты, мұғалімдердің топтық жұмыстың тиімділігін түсіндіру
мақсатында коучинг тақырыбын  " Бірлескен оқудың оқыту мен оқудағы
тиімділігі мен ерекшелігі"  деп таңдадым. Коучинг мақсаты: сабақ
үдерісіндегі  жаңа әдіс тәсілдердің оқытудағы маңызын ажыратады.
Оқушыны дамытатын дағды мен қабілеттерді анықтау, белсенді оқыту
стратегиялары бойынша тәжірибе алмасады. Қатысушыларға оқушыларды
топтық жұмысқа дағдыландыру арқылы сабаққа ынтасын көтерудің
жолдарын іздестіруге негіздеу. Коучинг жұмысын ұйымдастыру кезінде
қатысушыларды қағаз қиындыларындағы сөздермен өз тобын табуы
оқушыларын топқа бөлудің бір әдісімен таныстырдым. Бір топ мүшелері
жаңа әдіс тәсілдер туралы  постер қорғаса, екіншісі топтағы жұмыстағы
кедергілер туралы айтады, үшіншісі бірлескен оқудың тиімділігі мен
ерекшелігі туралы өз тәжірибелеріне сүйене отырып, тақырыпты толығымен
ашты. Топтық жұмыс барысында, деңгейлік бағдарламалар  бойынша оқыған
мұғалімдер өз жетістіктерімен бөлісті. Топтық жұмыс артықшылығы,
үлгерімі төмен оқушылардың білім деңгейінің көтерілуіне ықпал
жасайтынына, дарынды оқушыларды анықтап, оқушыларды басқа бір
қырынан танып жататынын да ашып айтып, топ мүшелерінің өз ой
тәжірибелерімен бөліскені мен үшін де қызық болды. Оған қоса
мұғалімдердің де топтық жұмыс барысында белсенділігі артып, жұмыс
барысында әріптестерінің басқа қырынан танып жатқанын да жасырмады.
Әріптестеріне ықпал ету үшін, сондайақ оқыту мен оқудың дамуына қолдау
көрсету үшін құзырлы мұғалімдер коучинг пен тәлімгерлікке жүгініп, басқа
мұғалімдердің идеяларын жүзеге асыруға қолдау көрсетіп, өз тәжірибелерін
зерделеумен айналысты. [1,12 б.]  Ал коучинг нәтижесінде мұғалімдер
өздері оқушы рөлінде болып, үлгерімі төмен балалардың жауап берудегі ішкі кедергілерін,  қиындығын сезінді, бірлесе істеген жұмыс тиімді
болатынын ұғынды.  Сонымен қатар, оқу үрдісінде әңгімелесудің
маңыздылығын түсінді, оқушыларға  қалай оқу керектігін үйретіп,[1.55 б.]
соның нәтижесінде еркін, ө дәлелдеуін сенімді жеткізетін, сыни пікір
көзқарастары жүйемен дамыған  құзіретті оқушы дайындайтынын
пайымдады.
"Мектептегі коучинг пен тәлімгерлік негізгі жеті ұстанымының бірі:
Оқыту мен оқу тәжірибесі үшін ұсынылатын жекелеген  тәсілдер мен
әдістер, бір қарағанда, болмашы болып көрінуі мүмкін, бірақ жүйе ішінде
жағымды өзгерістерге ықпал ететін қозғаушы күш бола алады" [1,89 б.]
деген тұжырымға сүйене отырып, осы топтық жұмыстың сыныптағы
жағдайды толығымен өзгерте алатын маңыздылығын коучингке қатысушы
жас мамандардың өз тәжірибесіне енгізгісі келетінін кері байланыста ашып
жазды. Топпен жұмысты дұрыс ұйымдастырғанда ғана мұғалімнің жұмысы
да табысты болады. Болашақта Бағдарламаның түйінді тақырыптары –
коучинг пен тәлімгерлік (mentoring), [1,87 б.] олардың көмегімен
әріптестерімді  оқытамын  және мектеп жағдайында оқыту мен оқуға өзгеріс
енгіземін, ұстаздардың жетекші топтарында және желілік қоғамдастық
шеңберінде өзара қарым қатынасты қамтамасыз ету үшін мұғалімдемен
бірлесе жұмыс жасаймын, Коучингке жас мамандарды тарту үшін аптасына
бір рет қоғамдастық мүшелерімен жиналамыз, себебі өз зерттеген
оқушыларымыз туралы, қай әдіс тиімді болғаны туралы пікір бөлісеміз.
 Тәліпте білім мен түсінігі қалыптасуы үшін, курстан алған теориялық
біліммен  бөлісу үшін аптаның жұма күндері кездесіп, тренингтер  өткіздім.
Жұмыс нәтижелі болуы үшін, тәліппен бірлесе отырып,  жұмыс жоспарын
жасадым.  Тәліптен сауалнама алып, сабақтарына қатысып, талдау жасау
арқылы тәліптің мәселесін анықтадым. Тәліп мәселесінің шешімі
жетілдірілген оқу, оқушылармен топтық жұмыс арқылы жаңа әдіс
тәсілдермен сабақ өту.  Тәліппен төмендегі  жұмыс түрлерін атқардым:
мұғалімнің кәсіби дамуы үшін практикалық дағдыларды қалыптастыруға
ерекше көңіл бөлдім, коучинг, тренинг кезінде мұғалімдер бірлесіп жұмыс
істеп, инновациялық, тиімді идеяларымен бөлісті, сынып оқушыларын
зерттеп,оқушылардың жеке тұлғалық қасиеттерін есепке ала отырып
тапсырмаларды бірге  дайындадық. Тәлімгерлік үдерісінің жүзеге
асырылуының табыс критерийлерін де анықтап алдық: ҚМЖ  құрылымы
мен сабаққа дәл мақсат қоюдың маңыздылығын үйренеді, сабақтың әр
кезеңіндегі қалыптастырушы бағалау, соның ішінде өзін өзі бағалау және
өзара бағалауды жоспарлай алады, диалогты сын тұрғысынан ойлауды
дамыту құралы ретінде қолданады, тапсырмаға рефлексия жасау және
оқушылар ісәрекетіне кері байланыс жасауды үйренеді. Кәсіби әңгіме
кезінде тәліпті зерттеумен бірге, сабағын талқылап келесі сабақтарға жоспар жасадық. «Шульман "үш көмекші" деп атаған қасиеттер болған
жағдайда ғана оқыту табысты болып саналады» [1,9 б.] деп Бағдарламаға
сүйене отырып,  тәліптің сабағында дәстүри білім беру басымдығының
кесірінен, оқушыларды табысты оқыта алмай жүргенін байқадым.Тәліпте
оқытудың тәжірибелік дағдылары қалыптасқанымен, оны жетілдіру керек.
Сабақ мақсатын дұрыс қоюға үйрету үшін,  «Сабақтың мақсатын қалай қою
керек?» тренингке  шақырдым. Осы коучингтен соң, сабақ мақсатын қоя
біле ме? деген сұраққа жауап алу үшін, 8 "А" класында қазақ тілі мен
әдебиет сабақтарына қатыстым. Сабақ талдау барысында, тәліптің
тәжірибесін дамытып өзгеріс енгізу үшін бағытбағдар бердім. Сабақты
талдау барысында, жаңа әдіс тәсілдермен көптеген жұмыстар жүргізуге,
қалыптастырушы, жинақтаушы бағалаудың мәніне [1.67 б.], сыныптағы
көшбасшылыққа назар аударуына кеңес бердім.  Тәліптің сын тұрғысынан
ойлау теориясын игергенін ескере отырып, жеті модульдің оқу үшін бағалау
және оқуды бағалауға баса назар аудардым. Бағалау үшін қадағалау,
интерпретация, қорытындылау маңызды екенін айттым.  Бір ай ішінде
оқушыларының топтық жұмыс кезінде белсенділігі артып, оқушылардың
пәнге деген қызығушылығы артқанын  айтты. Теориялық біліммен
қаруланған тәліпке нұсқау, бағыт беру оңай болды. Тәлімгерліктің
тиімділігін анықтау үшін, тәлімгерліктің нәтижесін талқылап талдадық.
Дәстүри білім беретін мұғалім жаңа әдіспен сабақ бере бастады, топпен
жұмыс жасап үйреніп, оқушылардың қызығушылығы артқанын байқады,
болашақта  өзі де өзгеретінін айтты.
  Қазіргі заманда кәсіби қоғамдастықтың маңызы күн санап артып
келеді. Білім беру саласындада мұғалімдердің бірігуі оқу үдерісін жақсарту
жолындағы бірден бір шешім. Үздіксіз оқытуды дамытуда "қоғамдастық"
ұғымы аса маңызды болып отырғаны байқалады [1.99 б.]. Қоғамдастықты
құру барысында бірқатар кедергілер бар. Қоғамдастық құру үшін
мұғалімдер педагогикалық стратегияларды терең меңгерген, оқу үдерісінің
мәнін, оқушыларды ынталандыру жолдарын түсінуі керек. Мұғалімдерге өз
тәжірибесінің негізінде білім алу үшін  тәжірибесін сыни бағамдауды
дамытып, жетілдіру үшін педагогикалық қоғамдастық қажет. Әлемнің
жылдам өзгеруімен білім беру саласындағы қызметкерлер де өзгеруі керек.
Өзгеріс енгізу үдерісін басқару оңай емес әрине, өйткені оның барысында
жұмыста әртүрлі қиындықтар мен келіспеушіліктер туындап жатуы ықтимал
[1,113 б.].  Мектепте қоғамдастық мүшелеріне қазақ кластарына сабақ
беретін мұғалімдерді тартып, солармен көп байланысқа түсіп, тренинг
өткіздім, жиналғанымызды сырттай бақылап жүрген үш мұғалім келіп,
оларға да менің не үйретіп жүргенім қызық екенін айтып,  мектептің жалпы
жиналысында бір коучинг ұйымдастыруымды сұрады. Орыс кластарына
сабақ беретін мұғалімдермен бірге коучинг өткіздім, сол кезде кәсіби
кедергі келтіріп жүрген екі мұғалімді де сырттай бақыладым, коучинг барысында мұғалімдердің басым бөлігі уақыттың қалай өткенін де
байқамадық, қызықты болды деген кері байланыстарын есіткен мұғалімдер,
келесі коучинг қашан болады деп сұрап келгенінде, олардың көзқарастары
өзгергенін сездім. Қоғамдастығыма барлық  қызығушы мұғалімдер жиналып,
өз тәжірибесіне өзгеріс енгізеді деп ойлаймын. Қоғамдастықтың өз атауы,
мақсаты болуы керек. Қоғамдастық  атауын  «Отан» деп қоюымның негізгі
себебі, біз мұғалімдер отандық өнім балаларды көшбасшы  бола алатындай
етіп тәрбиелеп, жаһандану заманында Қазақстандыотанымызды әлемге
таныту болғандықтан осылай атадым. Енгізіліп жатқан өзгерістерді
қадағалап, жаңалықтарды мұғалімдердің жұмысына, оқушылардың
көзқарастары мен оқу нәтижелеріне ықпалын бағамдап байқауым үшін
көшбасшы ретінде қоғамдастық құруым үшін алдымен мақсатын айқындап
алдым. Қоғамдастыққа мектептегі  деңгейлік курсты бітірген  мұғалімдер
мен бірге барлық санатағы мұғалімдерді тартып және басқа да осы
қоғамдастыққа қызығушылық танытқан атааналарды да жинауды
мақсаттадым. Мектептің педагогикалық қоғамдастығының жұмысын
жоспарлау және іске асырудағы мақсаты қоғамдастықтағы жұмыс
барысында мұғалім қызметіндегі кемшіліктерді, оқушылардың өмір сүруі
үшін қажет болып табылатын дағдыларды игеру үшін үлкен өзгеріс енгізу
қажет екенін анықтау болып табылады. Нақты, ашып айтатын болсам,
мектебімдегі   қоғамдастықтың   мақсаты:  оқу үдерісін жақсарту  үшін
тәжірибе алмасу, оқу үшін үйрену, біліктілікті дамыту, ұжымдық пікір
қалыптастырып, ортақ шешімге келу, ынтымақтасыпортақ жұмысты
жоспарлау,  қиындықтан шығу жолын ата  аналармен бірлесіп  қарастыру,
оқушы үнін зерттеу, пікірлесу, талдау, ақпарат бөлісу. Бұл мектептегі озық
тәжірибелерді басқа мектепке тарату, қала мектептерінің тәжірибесімен
танысу арқылы маңызды мақсаттарға қол жеткіземіз. Желілік
қоғамдастықтағы ұйымдастыру ісшараларын төмендегінше алып барамын:
мектепте к сіби қоғамдастық құрып, тәжірибе алмасып, мектеп
мұғалімдерімен аптасына бір рет жиналып коучинг өткіземін.
Қоғамдастықтың ісшаралары әріптестердің пікірлерін тыңдаудан тұрады.
Қоғамдастықтың жұмысы мұғалімдер үшін қолдау көрсетуші күшке
айналады. Күтілетін нәтижелер: мұғалімдерге көмек көрсететін топ пайда
болады, өзекті мәселені бірге талқылап, шешу жолдарын қарастырады, басқа
мектептермен кәсіби байланыс орнатып, мұғалімдердің бірлескен іс
әрекетте белсенділіктері артады, мектеп мұғалімдеріне қолдау көрсететін
түрлі қоғамдастықтармен байланыс орнайды. Мұғалімдер мен мектеп
әкімшілігінен сауалнама алдым. Мектептің объективті жағдайын анықтауға
арналған [2.41 б. ]сауалнама нәтижесі бойынша, үйлестіру мен
көшбасшылық бойынша жоғары пайыз болғанымен, қатыстырылым бойынша
төмен пайыз алды. Бұл сауалнама нәтижесі мектептің оқыту мен оқу
ə тәжірибесіне оқушылар мен атааналардың қатыстырылуы әлсіздігін
білдіреді.
 Менің мектептегі тәжірибе кезінде ұйымдастырушылық кедергілер аз
болмады, бірақ кәсіби кедергіге тап болғанымда[1,111 б. ], басқа
мұғалімдер менімен жұмыс жасап жатырған әріптестерінің қызығушылығын
бақылап, олардың да қызығушылығы оянды. Мен осы жолда кәсіби дамып,
мұғалімдермен бірлесе жұмыс жасап, қадағалаушы ретінде сыныптарға
баруға уақыт тауып, әріптестерімнің кәсіби өсуі үшін тренинг, коучингтер
өткіздім. Алты апта ішінде мектептегі тәжірибеде бір коучинг жеткіліксіз
деп ойлап, аптасына бір рет мұғалімдермен  жиналып, тренинг, коучинг
өткердім. Жұмысым тиімді болуы үшін, мұғалімдер қолдауы қажеттігін
сезіндім. Мұғалім көшбасшылығының төртінші сипаттамасындағы [1.109 б.]
ең аса маңыздысы жекелеген мұғалімдермен тығыз қарымқатынас құруға
негізделген, бұл арқылы мұғалімдер бірінбірі оқытып, өзара білім алады,
деген тұжырымға сүйене отырып, мектептегі әріптестерімді бірлесе отырып,
мектептің, мұғалімдердің өздерінің мәселелерін шешу мүмкіндігі бар екенін
түсіндіремін.
Басқа мектептерден әріптестерді тарту арқылы педагогикалық
қоғамдастықты кеңейту бойынша ұсыныстарым төмендегіше:  мектеп
мұғалімдерінің кәсіби дамуына ықпал етіп, мектеп мұғалімдерінің
тәжірибесін жетілдіру мақсатында теориялық   тәжірибелік және кәсіби
құзыреттілігі терең тәжірибелі мұғалімдермен өз әріптестері арасында
ынтымақтастық орнату мақсатында, «Жаңа технологияларды ендірудің
мұғалімдерінің кәсіби дамуына  ықпалы» атты тақырыптағы мектепішілік
конференцияны ұйымдастырамын. Сәтті, сәтсіз  шыққан жақтарын сараптай
келе, мектептегі кәсіби қоғамдастық мүшелерімнің көмегімен
мұғалімдердің құзыреттілігін жетілдіріп,  білім берудегі әдістемелік
жұмыстың тиімділігін қамтамасыз ететін инновациялық үдерістерді қолдана
білуге үйрету, үйрену үшін қала мұғалімдерінің тәжірибесін жетілдіру
мақсатында теориялық   тәжірибелік және кәсіби құзыреттілігі терең
тәжірибелі мұғалімдермен өз әріптестері арасында ынтымақтастық орнату
үшін  «Мұғалім көшбасшылығы мектеп мұғалімдерінің  кәсіби өсуіне ықпал
етеді» атты тақырыптағы қалалық  конференцияны өткіземін. Тәжірибесі
мол мұғалімдермен байланыстың пайдасы мол, себебі түсінбей, күмән
келтіріп тұрған жеріңде, бұл қолдау сияқты болып көрінеді.Қоғамдастық
аясындағы көшбасшылық, команда құруда серіктестіктің сәттілігі оң ықпал
ететіндігін [1.103 б.] мектептегі тәжірибеде көз жеткіздім. Мұғалімдерді
ынталандыру үшін  зерттеушілік семинарлар ұйымдастырғанда[1.116 б.], ол
мектептердегі мұғалімдерге желілік байланыс нысанына айналады. Сол үшін
мұғалімдермен тек бірлесіп жұмыс жасағанда ғана, ісіміз тиімді  әрі
табысты болады. Нағыз көшбасшы мұғалім ғана, дарынды балаларды тәрбиелеп шығарады. Сол көшбасшылар өз тәжірибелерімен бөлісіп, өз
білімін дамытқанда ғана мұғалім өз мақсатына жетеді. Мұғалімдердің
желілік қоғамдастығын дамыту мақсатында жұмыс жасап, өз үлесімді
қосамын.

Әдебиеттер тізімі:
1. "Педагогикалық қоғамдастықтағы мұғалім көшбасшылығы"  Мұғалімге
арналған нұсқаулық. 2016 ж.
2. "Педагогикалық қоғамдастықтағы мұғалім көшбасшылығы"  Үлестірме
материалдар (бірінші апта) 2016ж.
ТҮЙІНДЕМЕ
МҰҒАЛІМ КӨШБАСШЫЛЫҒЫ МЕКТЕП МҰҒАЛІМДЕРІНІҢ
КӘСІБИ ӨСУІНЕ ЫҚПАЛ ЕТЕДІ
 Өзектілігі: Мектептің педагогикалық қоғамдастығының жұмысын
жоспарлау және іске асырудағы мақсаты қоғамдастықтағы жұмыс
барысында мұғалім қызметіндегі кемшіліктерді, оқушылардың өмір сүруі
үшін қажет болып табылатын дағдыларды игеру үшін үлкен өзгеріс енгізу
қажет екенін анықтау болып табылады.
Мектебімдегі   қоғамдастықтың   мақсаты:  оқу үдерісін жақсарту  үшін
тәжірибе алмасу, оқу үшін үйрену, біліктілікті дамыту, ұжымдық пікір
қалыптастырып, ортақ шешімге келу, ынтымақтасыпортақ жұмысты
жоспарлау,  қиындықтан шығу жолын ата  аналармен бірлесіп  қарастыру,
оқушы үнін зерттеу, пікірлесу, талдау, ақпарат бөлісу ж.т.б.
Әдісі: бұл мектептегі озық тәжірибелерді басқа мектепке тарату, қала
мектептерінің тәжірибесімен танысу арқылы маңызды мақсаттарға қол
жеткіземіз. Желілік қоғамдастықтағы ұйымдастыру ісшараларын
төмендегінше алып барамын: мектепте к сіби қоғамдастық құрып, тәжірибе
алмасып, мектеп мұғалімдерімен аптасына бір рет жиналып коучинг
өткіземін. Қоғамдастықтың ісшаралары әріптестердің пікірлерін тыңдаудан
тұрады.
Күтілетін нәтижелер: мұғалімдерге көмек көрсететін топ пайда болады,
өзекті мәселені бірге талқылап, шешу жолдарын қарастырады, басқа
мектептермен кәсіби байланыс орнатып, мұғалімдердің бірлескен іс
әрекетте белсенділіктері артады, мектеп мұғалімдеріне қолдау көрсететін
түрлі қоғамдастықтармен байланыс орнайды.
ə Қорытынды: Қоғамдастықтың жұмысы мұғалімдер үшін қолдау
көрсетуші күшке айналады..
Түйінді сөздер: мұғалім, педагогикалық қоғамдастық, көшбасшы, кәсіби
өсу.
АННОТАЦИЯ
ЛИДЕРСТВО УЧИТЕЛЯ – СТУПЕНЬ К ПРОФЕССИОНАЛЬНОМУ
РОСТУ УЧИТЕЛЯ
Актуальность: планирование и реализация работы школьного сообщества,
внесение изменений в навыке детей в целях развития функциональной
грамотности.
Цель: обмен опытом в целях улучшения учебного процесса,
усовершенствование знаний, основывание коллективного мнения,
планирование работы, рассмотрение путей решения проблем с родителями,
обмен информацией и т.д.
Метод: распространение опыта школы, знакомство с опытом городских
школ.
Результат: появление группы, оказывающей помощь учителям, учителя в
сообществе рассматривают вместе пути решения проблем, поддерживают
профессиональную связь с учителями города, поддерживают связь с
другими сообществами.
Выводы: Работа сообщества будет для учителей поддерживающей силой.
Ключевые слова:  учитель, педагогическое сообщество, лидер,
профессиональный рост.
АBSTRACT
Subject: Teacher leadership – step to professional growth of teacher
Relevance. Planning and implementation of the work of the school community,
entry of changes in the children skills in the development of functional literacy.
Goal (purpose): exchange of experience to improve, the foundation of the
connective opinion, planning of work consideration of ways of solutions of the
problems with parents, exchange of information, e.t.c. Method: distribution of school experience, acquaintance with experience of urban
schools
Result: the appearance of the group assisting teachers, community’s teacher
consider ways of solution of the problems together, support professional relations
with urban (city) teachers, support relations with other communities.
Conclusions: Community work will be supporting force for teachers.
Keywords: teacher, pedagogical (education) community, leader, professional
growth.

file_name: МҰҒАЛІМ КӨШБАСШЫЛЫҒЫ- МЕКТЕП МҰҒАЛІМДЕРІНІҢ.doc

intro:
Өзектілігі: Мектептің педагогикалық қоғамдастығының жұмысын жоспарлау және іске асырудағы мақсаты қоғамдастықтағы жұмыс барысында мұғалім қызметіндегі кемшіліктерді, оқушылардың өмір сүруі үшін қажет болып табылатын дағдыларды игеру үшін үлкен өзгеріс енгізу қажет екенін анықтау болып табылады.
Мектебімдегі   қоғамдастықтың   мақсаты:  оқу үдерісін жақсарту  үшін тәжірибе алмасу, оқу үшін үйрену, біліктілікті дамыту, ұжымдық пікір қалыптастырып, ортақ шешімге келу, ынтымақтасып-ортақ жұмысты жоспарлау,  қиындықтан шығу жолын ата - аналармен бірлесіп  қарастыру, оқушы үнін зерттеу, пікірлесу, талдау, ақпарат бөлісу ж.т.б.
Әдісі: бұл мектептегі озық тәжірибелерді басқа мектепке тарату, қала мектептерінің тәжірибесімен танысу арқылы маңызды мақсаттарға қол жеткіземіз. Желілік қоғамдастықтағы ұйымдастыру іс-шараларын төмендегінше алып барамын: мектепте кəсіби қоғамдастық құрып, тәжірибе алмасып, мектеп мұғалімдерімен аптасына бір рет жиналып коучинг өткіземін. Қоғамдастықтың іс-шаралары әріптестердің пікірлерін тыңдаудан тұрады.
Күтілетін нәтижелер: мұғалімдерге көмек көрсететін топ пайда болады, өзекті мәселені бірге талқылап, шешу жолдарын қарастырады, басқа мектептермен кәсіби байланыс орнатып, мұғалімдердің бірлескен іс-әрекетте белсенділіктері артады, мектеп мұғалімдеріне қолдау көрсететін түрлі қоғамдастықтармен байланыс орнайды.
 Қорытынды: Қоғамдастықтың жұмысы мұғалімдер үшін қолдау көрсетуші күшке айналады.Бірлескен оқу- өзара іс-әрекет жасау философиясы, ал бірлескен жұмыс соңғы нәтижеге немесе мақсатқа жетуге ықпал етуі арқылы мұғалімдер бір- біріне әдістемелік көмек беру  арқылы мектеп мұғалімдер алдындағы кейбір проблемаларды шешуге болады.

доп. образование взрослых

group: Другое

title: МҰҒАЛІМ КӨШБАСШЫЛЫҒЫ- МЕКТЕП МҰҒАЛІМДЕРІНІҢ  КӘСІБИ ӨСУІНЕ ЫҚПАЛ ЕТЕДІ


extracted_text:
"День толерантности"
Цель  мероприятия:
1. Знакомство детей с понятием «толерантность, толерантное отношение».
2. Воспитание уважения и доброго отношения к другим людям.
3. развитие коммуникативных навыков.
Оборудование:
      1.Стул, «волшебная палочка».
      2.Микрофон.
      3.Бумажный шаблон человечка.
      4. Фломастеры, клеевые карандаши, ватман, вырезки из газет и рисунки
детей с улыбающимися лицами людей (желательно разных рас и
национальностей).Детские песни о дружбе – «От улыбки станет всем
светлей», «Вместе весело шагать», «Солнечный круг» и т.п.

Введение, актуализация имеющихся знаний:
План :
УЧИТЕЛЬ:Ребята, сегодня у нас праздник «День толерантности».
 Что же это за слово такое – толерантность?
 Какими чертами должен обладать толерантный человек?
(ответы детей)
 он должен быть внимательным и добрым, уметь общаться с людьми,
хорошо излагать свои мысли. Люди отличаются друг от друга
национальностью, привычками, одеждой, но живут они вместе и надо
уважать молодых и старых, здоровых и больных, бедных и богатых.
 надо чтобы каждый человек развивал свои способности, много знал и
умел, чтобы мог стать полезным и нужным нашей стране.
УЧИТЕЛЬ : Как по другому мы можем назвать сегодняшний праздник?
(День взаимопонимания, взаимопринятия, взаимодоверия.)  А как Вы думаете, почему именно сегодня у нас проходит такой
праздник? (Потому что, сегодня – 16 ноября – Международный День
Толерантности.)
 А как вы думаете вы сами люди толерантные? (Да, нет.)
 А вот мне кажется, что вы все добрые, понимающие, толерантные.
И сейчас я вам это покажу, а вы мне поможете.
Игра «Комплименты»
УЧИТЕЛЬ: Каждому из нас приятно, когда его хвалят, говорят о нем
хорошие, добрые слова, особенно когда заслуженно.
Любой человек хочет, чтобы его любили и уважали, ценили и понимали, и
очень часто нам просто необходимо слышать от окружающих людей добрые
слова и пожелания. Ведь от этого улучшается настроение и мы готовы
делиться радостью и помогать другим.
Сейчас каждый из вас, кто сядет на волшебный стул и возьмет в руки
волшебную палочку, узнает о себе много хорошего, все остальные ребята
расскажут про положительные качества этого человека.
После того, как все дети побывают на «волшебном стуле», учитель
обсуждает с классом то, что дети почувствовали во время игры.
УЧИТЕЛЬ:  Вам понравилась эта игра?
 Почему?
 Что нового вы узнали друг о друге?
 Были комплименты одинаковыми или разными?
 Почему разные?
УЧИТЕЛЬ :Действительно, ребята, каждый человек неповторимый, это
индивидуальность. Личность, обладающая своими собственными
особенностями. Если бы мы были все одинаковыми  жить на свете было
бы просто не интересно.
 Беседа в кругу.
Дети садятся в круг, вместе с учителем.
УЧИТЕЛЬ:  Часто ребята, которые учатся в одном классе несколько лет
очень мало знают друг о друге, не знают, кто чем увлекается, кто что любит, а чего не любит. Когда знаешь человека, то можешь проявить к нему внимание,
сравнить его интересы со своими. Попытаться понять совершенно не
похожего на тебя человека, проявить к нему интерес, а если надо то и
терпимость, толерантность не просто, потому что надо и себя хорошо знать,
иметь представление о себе как о личности. Надо учиться жить не ущемляя
как своих интересов так и интересов других людей.
Игра  «Волшебный микрофон»
Каждый, кто по кругу получает микрофон, отвечает на два вопроса
 Ваше увлечение (чем вы любите заниматься?)
 О чем вы мечтаете?
 Узнали ли вы о своих друзьях что–то новое?
 Что нового вы узнали?
 Что вас удивило, что понравилось?
УЧИТЕЛЬ :Теперь вы можете поделиться с друзьями своими
интересами, умениями, мечтами не только не занятиях.
Игра «Нарисуй себя»
Все дети получают шаблон человека. На основе этого шаблона они
рисуют себя, добавляя свои индивидуальные особенности.
Затем следует обсуждение.
 Что общего у всех человечков? (голова, руки, ноги....)
 Чем они отличаются? (одеждой, цветом волос, прической, цветом глаз.)
УЧИТЕЛЬ: Да, ребята, все мы очень разные, у каждого есть свои
особенности, не говоря уже о внутреннем мире каждого человека. Мы должны
уважать индивидуальность каждого человека, потому что мы все люди, у нас
есть различия, но каждый из нас не повторим и нужен всем остальным.
Игра «Изгой»
Учитель сообщает каждому ребенку «на ушко» название одного
животного (кошка, собака, корова, лягушка) Важно поделить детей на 4
примерно одинаковые группы. Одному, как правило самому озорному,
сообщается слово ворона.
Задание детям: Не говоря того слова что я вам сказала, а произнося лишь
звуки которые издают эти животные, найдите «своих». Вопросы для обсуждения:
 Как вы узнали где ваша группа?
 Легко ли было найти своих?
Обращаясь к вороне:
 Почему никто не обращал на тебя внимания?
 Как ты себя чувствовал?
 Ребята почему вы не обращали на него внимания?
 Хотели ли вы быть на месте вороны?
 Тяжело ли быть не похожим на всех?
 Как вы в следующий раз отнесетесь к такому человеку?
Игра «Звали, зовут, будут звать...»
Ученики рассаживаются в круг и все по очереди, начиная с ведущего,
произносят:
УЧИТЕЛЬ:«Когда я был совсем маленький, меня звали Антоша, сейчас в
школе меня зовут Антон, а когда я вырасту, меня будут звать Антон
Владимирович»
Для  детей их имя и отчество, произносимые вслух звучат непривычно,
но при этом они повышают уважение ребенка к себе и родителям, дают
ориентир на будущее, на взросление.
Вывод: Нам хочется, чтобы к нам относились уважительно, называли нас
ласково по имени, но для этого надо и самим понимать людей, чувствовать их
настроение, стараться никого не обижать.
Игра «Толерантный мир»
ОБОРУДОВАНИЕ: фломастеры, клеевые карандаши, ватман, вырезки из
газет и рисунки детей с улыбающимися лицами людей (желательно разных рас
и национальностей).
МУЗЫКАЛЬНОЕ СОПРОВОЖДЕНИЕ :детские песни о дружбе – «От
улыбки станет всем светлей», «Вместе весело шагать», «Солнечный круг» и
т.п.
Детям предлагается сделать коллаж из вырезок и рисунков.
После оформления коллажастенгазеты – она вывешивается в классе. Рефлекся:
УЧИТЕЛЬ: Ребята, я сегодня очень много нового узнала о вас, а вы
друг о друге узнали что–то новое?
 Зачем нам надо стремиться узнавать новое друг о друге?
 Наше сегодняшнее занятие пригодится вам в будущем?
 Как вы считаете, наш праздник удался?
УЧИТЕЛЬ: К сожалению еще не всегда люди бывают толерантны по
отношению друг к другу, но я надеюсь, что придет время и праздника «День
толерантности» не будет точнее он будет каждый день, все люди будут
уважительно относиться друг к другу, никто никого обижать не будет.
Каждый человек будет иметь собственные убеждения, будет отстаивать свои
убеждения и все люди научатся договариваться, а не станут воевать, ругаться,
конфликтовать.

file_name: Внек.р.День толерантности.doc

intro: Внеклассное мероприятие, которое знакомит  детей с понятием «толерантность, толерантное отношение». Целью данного мероприятия является воспитание уважения и доброго отношения к другим людям,развитие коммуникативных навыков. Мероприятие проводится в игровой форме. На отработку каждого понятия подобрана психологическая игра и вопросы для обсуждения. По итогу мероприятия проводится рефлексия.

title: Классный час на тему "День толерантности"


extracted_text:
Тема доклада:   «Совершенствование будущих педагогов в области духовно
нравственного   воспитания   детей   дошкольного   и   младшего   школьного
возраста».
                                                                   Составитель:
                                                                   Е.А. Гончарова,  преподаватель
         КГПОБУ «Камчатский педагогический колледж»
                           Выступая ключевым фактором модернизации страны, образование
призвано   стать   гарантом   национального   согласия,   нравственности   общества,
укрепления российской государственности. В условиях социального, этнического,
религиозного   и   культурного   многообразия   российского   общества   духовно
нравственное   воспитание   является   важнейшим   приоритетом   государственной
образовательной политики. В политических декларациях и педагогических трудах
содержатся призывы к воспитанию в духе диалога культур. Однако не всегда и не
везде они внедряются в практику. Ученые, педагогипрактики стараются избегать
таких острых вопросов как межэтнические конфликты, культурные предрассудки,
национализм.   Между   тем   «нравственная   культура   человека   не   является
генетически обусловленной, но, выступая ориентиром социальных отношений, как
потребность   в   обществе,   она   должна   быть   воспитана»[6].   Поэтому   в   процессе
воспитания подрастающего поколения огромная роль принадлежит педагогу.
                В отечественной педагогике учитель традиционно рассматривался не
только   как   транслятор   знаний,   посредник   между   содержанием   образования   и
воспитанником, но и как собеседник, наставник.
             В этой связи формирование у студентов по специальностям среднего
профессионального образования (далее СПО) компетентности в области духовно
нравственного воспитания детей является закономерным и рассматривается нами
как   важнейший   компонент   их   профессиональной   подготовки.   Содержательные
линии   духовнонравственного   воспитания   будущих   педагогов   определяются
1 важнейшими   государственными   и   нормативноправовыми   документами:
Концепцией  А. Я. Данилюка, Федеральным законом «Об образовании» № 273/ФЗ.
Федеральными   государственными   образовательными   стандартами   среднего
профессионального образования (далее ФГОС СПО) по специальностям 44.02.02
Преподавание   в   начальных   классах,  44.02.01.   Дошкольное   образование.   ФГОС
СПО   предполагает   овладение   общекультурными   и   профессиональными
компетенциями:   «...готовность   к   толерантному   восприятию   социальных   и
культурных   различий,   уважительное   и   бережное   отношение   к   историческому
  использовать
наследию   и   культурным   традициям;
систематизированные   теоретические   и   практические   знания   гуманитарных,
способность

социальных и экономических наук при решении социальных и профессиональных
задач; способность решать задачи воспитания и духовнонравственного развития
личности   обучающихся;   готовность   применять   современные   методики   и
технологии для обеспечения качества учебновоспитательного процесса»[3].
             Вслед за В.С. Лазаревым компетенцию рассматриваем как «интегративное
психическое   образование,   включающее   четыре   компонента:   комплекс   знаний
необходимых   для   решения   различных   видов   профессиональных   задач;   способы
постановки,   планирования   решения   задач   и   оценки   его   результатов;   методы
выполнения действий, требующихся для решения этих задач и опыт, благодаря
которому   другие   ее   компоненты   интегрируются   в   способ   решения   задач
соответствующего типа» [7].
                         Следовательно, система подготовки будущих педагогов (учителей и
воспитателей)   направлена   на   формирование   опыта   решения   множества
профессиональных   задач   в   области   духовнонравственного   воспитания.   Вот
почему при разработке системы подготовки студентов в КГПОБУ «Камчатский
педагогический   колледж»   исходными   выступают   следующие   положения:   во
первых, возраст от 3 до 10 лет является сенситивным периодом формирования
2 нравственных   представлений   и  «духовного   становления   личности»;     вовторых,
необходимым условием эффективного нравственного развития личности является
обеспечение преемственности в воспитании на этапах дошкольного и младшего
школьного возраста; втретьих, одна из ключевых задач современного образования
состоит   в   обеспечении   подготовки   воспитанников   к   признанию   разнообразия
культур как данности; вчетвертых,  в соответствии с ценностноориентированным
и деятельностным подходами духовнонравственное воспитание в дошкольном и
младшем   школьном   возрасте   должно   представлять   как   организацию
жизнедеятельности   детей,   направленную   на   обогащение   опыта   нравственного
поведения;   впятых,   главное   место   в   системе   работы   с   будущими   педагогами
должно   быть   отведено   развитию   мотивационного   компонента   компетенции,
понимания   значимости   духовнонравственного   воспитания   в   укреплении
российской   государственности;   вшестых,   изучение   теории   нравственного
воспитания   направлено   на   формирование   у   студентов   осознания,   что   основу
ценностносмыслового, содержательного и технологического компонентов  этого
процесса составляет система базовых национальных ценностей.
               Охарактеризуем некоторые стороны организации учебной деятельности и
воспитательной работы в контексте обозначенной проблемы. Различные аспекты
духовнонравственного   воспитания   становятся   предметом   обсуждения   со
студентами      будущими   воспитателями   при   изучении   следующих
междисциплинарных курсов (далее МДК):  МДК 02.06 «Психологические основы
организации общения детей дошкольного возраста», МДК 04.01 «Теоретические и
методические   основы   взаимодействия   воспитателя   с   родителями   (лицами,   их
заменяющими) и сотрудниками дошкольной образовательной организации».
              На занятиях по учебной  дисциплине «Дошкольная педагогика», наряду с
другими аспектами, рассматриваются вопросы духовнонравственного воспитания
в   условиях   многонационального   детского   коллектива.   Внимание   студентов
обращается   на   то,   что   педагоги   дошкольных   образовательных   организаций
3 первыми начинают работу с группами смешанного этнического состава. В ходе
анализа   практик   нравственного   воспитания   будущие   воспитатели   выделяют
возможные   трудности   в   работе   с   многонациональным   детским   коллективом,   в
частности: трудности понимания, общения  и детей,  и взрослых, обусловленные
незнанием,   плохим   владением   русским   языком   детьмимигрантами;   трудности
общения,   обусловленные   различиями   в   национальной   культуре:   традициях,
  образе   жизни,
  национальном   характере;   проблемы
обычаях,
психологического характера  негативный настрой коренных жителей (родителей
  мыслей,
дошкольников),   отрицательно   отражающийся   на   педагогическом   процессе;
недостаточная насыщенность развивающей предметной среды интеркультурными
компонентами.   Осознание   трудностей   позволяет   студентам   прогнозировать
возможные пути их решения уже на этапе обучения в колледже.
                           Работа со студентами проводится с опорой на изучение требований
Федерального   государственного   образовательного   стандарта   дошкольного
образования (далее ФГОС ДО), в котором одной из основных задач определено
«обеспечение   равных   возможностей   для   развития   каждого   ребёнка   в   период
дошкольного   детства   независимо   от   места   проживания,   пола,   нации,   языка,
социального статуса, психофизиологических и других особенностей» [4]. Таким
образом, будущие педагоги приходят к выводу, что особое внимание в работе с
группами   смешанного   этнического   состава   следует   уделять   воспитанию
толерантности,   уважения   и   ценностного   отношения   к   русской   национальной
культуре   и   культуре   тех   этносов,   представителями   которых   являются
воспитанники.   Требования   ФГОС   ДО   определяют   принципы   работы   с
дошкольниками   на   современном   этапе,   которыми   должны   руководствоваться
будущие   воспитатели   в   профессиональной   деятельности:   приобщение   детей   к
социокультурным   нормам   каждого   из   этносов,   представленных   в   группе,
традициям   семей,   общества   и   государства;   учёт   особенностей   этнокультур   в
развитии детей.
4 В   ходе   изучения   МДК   «Теоретические   и   методические   основы
взаимодействия   воспитателя   с   родителями   и   сотрудниками   дошкольного
образовательного   учреждения»   студенты   узнают   об   особенностях   семей   с
однородным и межэтническим составом, в которых зачастую наблюдается скрытое
неблагополучие   на   фоне   столкновения   этнических   стереотипов   родителей   и
противоречивых требований к их формированию у ребенка. На лекциях, в ходе
практических и лабораторных занятий студенты убеждаются в том, что, «работая с
ребенком, необходимо учитывать этнический состав семьи, этнические стереотипы
родителей, их нравственные установки и принципы»[9]. Так как именно семья,
являясь первой и наиболее значимой социальной средой, оказывает определяющее
влияние   на   формирование   его   личности.   Содержательная   составляющая   МДК
предполагает использование нестандартных форм и методов работы. Студентами
осуществляется   генеалогические   исследования,   направленные   на   изучение   и
систематизацию   информации   о   своей   семье,   представителях   своего   рода.
Исследовательская   деятельность   осуществляется   в   форме   индивидуальных   и
коллективных   проектов   с   последующей   публичной   защитой.   Будущие   педагоги
также знакомятся с методикой проведения генеалогической работы с детьми в
условиях детского сада, с основами формирования представлений дошкольников о
роде и семье, о воспитании уважения к старшим.
                Будущие учителя начальных классов приобщаются к вопросам духовно
нравственного воспитания в ходе базовой подготовки по учебным дисциплинам
общего гуманитарного и социальноэкономического циклов, и при изучении МДК
02.01   «Основы   организации   внеурочной   работы   (с   указанием   области
деятельности)», МДК 03.01 «Теоретические и методические основы деятельности
классного руководителя».
                Содержание МДК  реализуется в форме лекций и лабораторных занятий,
позволяющих сформировать у студентов знания о влиянии традиционных систем
воспитания и процесса социализации на духовнонравственное развитие личности в
5 различных этнических культурах. Одним из направлений освоения курса является
формирование банка нравственноориентированных средств воспитания. Оказывая
помощь учителям, студенты участвуют в проведении анкетирования родителей, по
проблемам духовнонравственного воспитания. Совместная с учителем разработка
сценария родительского собрания направлена на освоение студентами способов и
форм сотрудничества с родителями обучающихся. В процессе занятий будущие
педагоги приходят к пониманию необходимости обогащения образа родной страны
ценностным   содержанием,   включающим   ценности,   с   которыми   ребенок
сталкивается каждый день  семья, отчий дом, традиции предков, родная улица,
природа   родного   края.   Современная   ситуация   требует   построения   новых
отношений между институтом семьи и образовательными организациями. Одна из
тем курса предполагает расширение знаний студентов о работе учителя начальной
школы   по   воспитанию   у   детей   уважения   к   семье,   к   старшим   по   возрасту,   об
особенностях   выработки   поведения   в   области   семейных   отношений   с   учетом
нравственных норм, принятых в культуре.
                           Важное место при проведении занятий по данному курсу отводится
изучению современных форм и методов установления партнерских отношений с
родителями.
               Однако, одной системы усвоенных студентами знаний недостаточно для
осуществления   компетентной   профессиональной   деятельности.   Достижение
компетентности   обеспечивается   овладением   теоретическими   знаниями   во
взаимосвязи   с   умениями   по   решению   разнообразных   профессиональных   задач.
Компетентным можно считать того педагога, который способен творчески решать
профессиональные  задачи.  С   их  разнообразием  студенты  сталкиваются  в ходе
педагогической   практики   в   режиме   реального   образовательного   процесса.
Успешность   решения   каждой   педагогической   задачи   обусловлена   уровнем
овладения аналитическими, прогностическими, проективными  и рефлексивными
умениями.   На   развитие   данных   умений   ориентирован   комплекс   заданий,
6 выполняемых студентами, во время производственной преддипломной практики.
Так,   составление   кластера   «Нравственные   качества   современного   педагога»
  развивать   рефлексивные   умения.   Апробирование
позволяет   студентам
исследовательской   части   выпускной   квалификационной   работы   (далее   ВКР)
нацелено   на   изучение   состояния   духовнонравственного   воспитания   в  практике
начальной школы и детского сада, на поиск и разработку эффективных способов
реализации   воспитательных   задач.   В   процессе   практикоориетированного
выполнения   задания   будущие   педагоги   подбирают   игры   и   проводят   их   со
школьниками,   составляют   списки   произведений   для   внеклассного   чтения,
разрабатывают   и   апробируют   занятия,   уроки,   воспитательные   мероприятия,
направленные   на   сплочение   коллектива   обучающихся,   на   формирование   у   них
  Это   способствует   формированию
опыта   толерантного   поведения.
коммуникативной культуры, организаторских умений будущих педагогов.
                              Проектирование внеурочной деятельности младших школьников
направлено   на   воспитание   их   нравственной   культуры.  Система   работы
предполагает  анализ   студентами   системы   внеурочной   воспитательной   работы   в
начальной школе, участие в разработке и проведении общешкольных мероприятий
по   духовнонравственному   воспитанию.   Будущие   педагоги   на   примере   опыта
работы конкретных школ (базы практики) имеют возможность познакомиться с
разнообразными   формами   создания   межвозрастных   взаимодействий
многонационального состава учащихся, например, конкурс родословных, семейных
альбомов,   гербов;   выставка   детскородительского   творчества;   фестиваль
патриотической   песни,   посвященный   Дню   народного   единства;   урок   мужества,
посвященные Дням воинской славы России; встреча с ветеранами; смотр строя и
песни; рождественский спектакль; социальная акция и проект.
                          Таким   образом,   содержание   преддипломной   практики   завершает
формирование профессиональной компетентности будущих педагогов в области
духовнонравственного воспитания обучающихся.
7 Успешному становлению специалистов – будущих воспитателей и учителей
начальных классов способствует серьезная система воспитательных мероприятий
со   студентами   колледжа.   Модель   воспитательного   пространства   колледжа
обеспечивает создание условий для формирования и развития социально активной
личности   будущего   педагогагражданина,   обладающей   развитым   гражданским
сознанием,   опытом   социальнозначимой   гражданской   деятельности,   осознающей
общественную   значимость,   личную   ответственность   за   результаты   собственной
педагогической   деятельности,   способной   в   новых   социальноэкономических
условиях   вносить   ощутимый   вклад   в   преобразование   российского   общества   и
государства.  Данная работа осуществляется  в системе и предполагает посещение
музеев   и   памятных   мест   Камчатского   края;   участие   в   митингах   и   возложении
цветов   к   памятникам,   творческих   конкурсах;   тематических   фотовыставках
гражданской тематики, конкурсах песен и стихов патриотического содержания; в
организации и проведении муниципальных и краевых мероприятий.
              В завершении необходимо отметить, что реализовывая содержание ФГОС
  по   специальностям   44.02.01   «Дошкольное   образование»,   44.02.02
СПО
«Преподавание   в   начальных   классах»,   отражает   этнокультурные   особенности
России. А подготовка специалистов в области духовнонравственного воспитания
направлена на формирование их компетентности в обеспечении преемственности
воспитания нравственной культуры дошкольников и младших школьников. В этом
заключается достойный «ответ» системы образования «вызовам современности».
Список литературы:
1. «Конституция Российской Федерации»;
2. Федеральный закон «Об образовании в Российской Федерации» №273/ФЗ от
29.12.2012;
8 3. Приказ   Министерства   образования   и   науки   РФ   «Об   утверждении
федерального   государственного   образовательного   стандарта   среднего
профессионального образования 3+» от 05.06.2014 №632;
4. Приказ Министерства образования и науки РФ от 17 октября 2013 г. № 1155
"Об   утверждении   федерального   государственного   образовательного
стандарта дошкольного образования";
5. Приказ   Министерства   образования   и   науки   РФ   «Об   утверждении
федерального   государственного   образовательного     стандарта   начального
общего образования» от 22 декабря 2009 г. № 15785
6. Данилюк   А.   Я.,   Кондаков   А.   М.,   Тишков   В.   А.   "Концепция   духовно
нравственного развития и воспитания личности гражданина России"
7. Лазарев   В.С.   «Педагогическая  инноватика:   объект,   предмет   и   основные
понятия.», Педагогика.  2003.  № 3.  С. 17  25
8. Белянкова   Н.   М.   «Формирование   межкультурной   компетентности   у
школьников   в   поликультурном   образовательном   пространстве»,   ж/л
«Начальная школа»/№9 2015г., с.13;
9. Белянкова Н. М. «О работе в группах смешанного этнического состава по
поддержанию межнационального согласия», ж/л «Дошкольное воспитание»/
№4 2016г., с.87;
10.Гукаленко   О.   В.   «Поликультурное   образование:   проблемы   и   перспектива
развития», ж/л «Дошкольное воспитание»/№9 2016г., с.15;
11.Перекрестова Т. С. «Духовнонравственное воспитание как составляющая
ФГОС: от теории к практике», ж/л «Начальная школа плюс до и после»/№1
2013г., с.11;
9 10

file_name: ГОНЧАРОВА доклад.doc

intro: В докладе рассматриваются вопросы формирования у студентов по специальностям среднего  профессионального образования  компетентности в области духовно-нравственного воспитания детей, что является закономерным и рассматривается как важнейший компонент их профессиональной подготовки. Значимость подготовки специалистов в области духовно-нравственного воспитания  на формирование их компетентности в обеспечении преемственности воспитания нравственной культуры дошкольников и младших школьников.

воспитательная работа

group: Дисциплины

title: Совершенствование будущих педагогов в области духовно-нравственного воспитания детей дошкольного и младшего школьного возраста.


extracted_text:
Советы родителям по развитию читательского интереса у
детей
1. Прививайте ребенку интерес к чтению с раннего детства.
2. Покупайте книги яркие по оформлению и интересные по
содержанию.
3. Систематически читайте ребёнку. Это сформирует у него
привычку ежедневного общения с книгой.
4. Обсуждайте прочитанную детскую книгу среди членов своей
семьи.
5. Рассказывайте ребёнку об авторе прочитанной книги.
6. Когда  вы читаете ребёнку книгу, старайтесь прервать чтение на
самом увлекательном моменте.
7. Вспоминая с ребёнком содержание ранее прочитанного,
непременного его искажайте, чтобы проверить, как он запомнил
ранее прочитанный текст.
8. Предлагайте своему ребёнку книги своего детства, делитесь
своими детскими впечатлениями от чтения той или иной книги,
сопоставляйте ваши и его впечатления.
9. Устраивайте дома дискуссии по прочитанным книгам.
10. Покупайте книги полюбившихся ребёнку авторов, оформляйте
его личную библиотеку.
11. Воспитывайте бережное отношение к книге, показывайте
книжные реликвии своей семьи.
12. Дарите своему ребёнку хорошие книги с дарственной надписью,
добрыми и тёплыми пожеланиями.
Спустя годы это станет счастливым напоминанием о родном доме,
его традициях, дорогих и близких людях.
Родители, помните, самое ГЛАВНОЕ:
1. Не длительность, а частота (читать не 1,5 часа в день, а по 1015
минут несколько раз в день с пересказом).
2. Чтение перед сном родителями и самостоятельно.
Нахождение предложения по данному началу или по концу. 3. Режим щадящего чтения (23 строчки прочитал, отдохнул, как
диафильм: прочитал текст, посмотрел картинку и далее).
Памятка для родителей
1. Помните, чтение — это окно в мир познания. Хорошее чтение является
залогом успешного обучения ребенка по всем предметам.
2. Только совместными усилиями школы и семьи можно добиться того, чтобы
ваш ребенок полюбил книгу.
3. Необходимо знать основные требования беглого, сознательного и
выразительного чтения.
4. Зная рекомендательный список литературы, вы поможете ребенку
подобрать нужную книгу.
5. Начинать чтение книги нужно с обложки и титульного листа.
6. Своя собственная библиотека, пусть небольшая, дает возможность
обмениваться книгами с товарищами, что вызовет большой интерес к чтению.
7. Необходимо соблюдать правила гигиены чтения. Памятки для учеников
Правила чтения для учащихся.
1. Если хочешь научиться читать хорошо, старайся читать не менее 15 минут в
день.
2. Старайся не читать лёжа, выбери удобную позу.
3. Во время чтения убери отвлекающие предметы, выключи телевизор. Если
ты этого не сделаешь, твой труд будет напрасным.
4. Читай вслух, не торопись. Если будешь обращать внимание на время, скоро
забудешь смысл читаемого.
5. Если тебя книга увлекла и тебе хочется почитать подольше, сделай
небольшой перерыв.
6. Обращай внимание на поступки героев, анализируй их поступки, делай для
себя выводы.
7. Учись у героев прочитанных книг хорошим манерам и хорошим поступкам.
8. Если ты решил прервать чтение до следующего раза, положи в книгу
закладку. Эта книга, возможно, будет интересна не только тебе, но и другим
людям. Они должны взять её в руки чистой и опрятной.
9. Делись с друзьями информацией об интересной и захватывающей книге.
10. Если тебе встретились интересные факты в книге, не поленись их выписать
в отдельную тетрадь. Возможно, когданибудь ты вернешься к этим словам,
выполняя задание учителя.
 Учусь выразительно читать.
1. Соблюдаю правильный ТЕМП, РИТМ чтения, избегаю торопливости.
2. Слежу за правильным произношением (дикцией). Произношу слова
ВНЯТНО, ОТЧЕТЛИВО, ГРОМКО.
3. Обращаю внимание на ЗНАКИ ПРЕПИНАНИЯ, которые помогут мне
«исполнить» ПАУЗЫ, необходимые при чтении.
4. Правильно исполняю «ГОЛОСОМ» знаки препинания.
5. Отыскиваю наиболее важные («ЦЕННЫЕ») по смыслу СЛОВА,
СОЧЕТАНИЯ и выделяю усилением голоса – логическим ударением.
6. Соблюдаю определенный ТОН ВЫСКАЗЫВАНИЯ (ИНТОНАЦИЮ). Читаю
ЭМОЦИОНАЛЬНО. 7. Читаю СМЫСЛОВЫМИ ФРАЗАМИ и ПОНИМАЮ прочитанное.
 Учись правильно работать с книгой.
1. Вырабатывай навыки сознательного, правильного, беглого чтения.
2. Учись читать выразительно. Выразительное чтение делится не два этапа:
а.) прочитай (рассказ, статью, стихотворение);
б.) разбери произведение;
  определи основную мысль произведения;
 определи отдельные детали содержания в их смысловое значение;
 чтение повтори.
3. Умей установить последовательность действий в рассказе.
4. Внеклассное чтение:
  умей записать данные о книге с титульного листа;
  веди дневник прочитанных книг;
 пользуйся рекомендательным списком учителя

file_name: памятка по чтению.docx

intro: Данный материал является справочной литературой.Он пригодится как родителям ,так и детям.Памятка по чтению содержит советы для родителей о том,как  правильно организовать работу с книгой для своего ребёнка, а также как развить читательский интерес. Учащиеся узнают о правилах чтения,правилах работы с книгой и советы по выразительному чтению.

title: Памятка по чтению


extracted_text:
ПЛАН УРОКА В 6 КЛАССЕ ПО ТЕМЕ «ГИДРОСФЕРА»
Тип урока: обобщающий.
Цель:
расширить кругозор и представления учащихся о гидросфере Земли, о частях Мирового океана, о
многообразии географических объектов;
развить умение обобщать, классифицировать, делать выводы;
повысить познавательный интерес к предмету география.
Задачи:
Образовательные – понятия – гидросфера, Мировой океан, воды суши.
Развивающие –называть и показывать океаны, моря, реки мира, России.
Воспитательные – коммуникативные качества, экологическую культуру, любовь к природе.
Формы организации учебной деятельности: индивидуальная, групповая.
Методы: наглядно иллюстративный, репродуктивный, частично поисковый.
Приемы: анализ, синтез, умозаключение, обобщение.
Планируемый результат: формирование УУД
Познавательных (логических) определение понятий, выводы, обобщения, признаки понятий.
Информационных – работа с текстом, картой.
Коммуникативных – культура общения, позититивное отношение к одноклассникам.
Личностных – мотивация отношения к предмету.
Оборудование:
физическая карта полушарий, , атлас, карточки с заданиями, мультимедийное  оборудование.
Ход урока:
1. Организационный момент. 12 мин.
2. Разминка «Отгадай».
У кого в море рот на брюхе? (у акулы)
Кто назвал острова Огненными? (Фернан Магеллан во время кругосветного плавания)
Назовите самый широкий пролив. (пролив Дрейка, он соединяет Атлантический и Тихий
океаны)
Какие вы знаете « цветные» моря? (Жёлтое, Красное, Белое, Чёрное)
3. “Географический диктант” Закончить предложение.
1. Узкая полоса воды, соединяющая океаны, моря и разделяющая участки суши – это …….
2. Водная оболочка Земли  …….
3. Начало реки  …..
4. Углубление, в котором течет река  …..
5. Замкнутый природный водоем  ……
6. Ледники бывают…..
7. Подземные воды в верхнем слое  горных пород называются ……..
8. Линия, выше которой снег в горах не тает ……..
4. “Небылица”
Путешествуя по океанам, я наблюдал, что их воды не имеют течения. Особенно мне  понравилось
солёное море Байкал. Ближе к осени морские рыбы начинают путешествовать и нередко
заплывают в устья крупных равнинных рек. Но здесь их поджидает большая опасность – бурное
течение этих рек может выбросить путешественниц на камни порогов или вовсе разбить об уступы
водопадов. Зимой я путешествую  в горах выше снеговой линии, где круглый год нет снега и льда. А с наступлением весны, когда от вершин горных ледников откалываются айсберги, начинается
новое путешествие.
Ошибки в тексте:
1. В океанах есть течения
2. Танганьика не море, а озеро;
3. у равнинных рек не может быть бурного течения, порогов и водопадов;
4. выше снеговой линии всегда есть снег и лёд;
5. черепахи не поднимаются так высоко в горы;
6. айсберги откалываются от покровных ледников, а не от горных.
5. «Что лишнее?»
Гибралтарский, Берингов, Большой Австралийский. (залив, другие – проливы)
Виктория, Нил, Байкал, Каспийское. (река, другие  озёра)
Карибское, Персидский, Лаптевых, Северное. ( залив, а другие – моря)
6. «Найди меня на карте». Обозначьте на карте цифрами географические объекты.
1.  Средиземное
2.  Берингов пролив
3.  р. Нил
4.  р. Лена
5.  оз. Байкал
6.  Красное море
7.  Мексиканский залив
8.  пролив Дрейка
9.  р. Амазонка
10.
 р. Миссисипи
7. Рефлексия.
Зеленая карточка  урок мне понравился. Я легко справился со всеми заданиями.
Желтая карточка – мне было трудно выполнять некоторые задания.
Красная карточка – задания для меня были сложными.

file_name: Задания по теме Гидросфера.doc

intro:
Данный материал содержит задания различного уровня сложности. Задания учащиеся выполнять могут как индивидуально, так и в группе. Цель урока: расширить кругозор и представления учащихся о гидросфере Земли, о частях Мирового океана, о многообразии географических объектов;
развить умение обобщать, классифицировать, делать выводы;
повысить познавательный интерес к предмету география.

title: Итоговый урок по теме "Гидросфера"