extracted_text:
Лекция «Словообразование» (5 класс)
Основные термины и понятия
Словообразование – раздел лингвистики, изучающий законы
образования слов в русском языке.
Чаще всего слова образуются с помощью словообразующих морфем:
приставки и суффикса. При этом морфема присоединяется к
исходному слову или исходной части слова. Так образуется слово с
новым значением.
Основные способы словообразования:
1.Приставочный
2.Суффиксальный
3.Приставочно-суффиксальный
4.Бессуффиксный
5.Сложение без соединительной гласной
6.Сложение  с  соединительной гласной
7.Сложение с одновременным присоединением суффикса
(примеры даны в таблице «Способы словообразования»,
добавленной мной на сайт ранее)
8.Сложносокращенные слова (аббревиатуры): РФ – Российская
Федерация и др.
Словообразовательная пара- это два однокоренных слова, одно из
которых непосредственно образовано от другого (бежать –
отбежать)
Словообразовательная цепочка – это ряд однокоренных слов,
которые   последовательно   образуются   друг   от   друга.
Словообразовательная цепочка может состоять из трех и более
однокоренных слов: боль-болеть-болезнь-болезненный.
Словообразовательное гнездо – это группа однокоренных слов,
расположенных в определенном порядке, который показывает
последовательность образования родственных слов друг от друга.
Во главе каждого гнезда стоит исходное слово.

intro:
Материал данной лекции учитель может использовать как во время проведения уроков, так и в практике преподавания факультативных или даже дополнительных индивидуальных занятий.
В лекции собраны основные материалы по названной выше теме. Часть материала в лекциях опущена, но это связано с тем, что многая информация дана в различных таблица, представленных на этом сайте.Лекция «Словообразование» (5 класс)
Основные термины и понятия

русский язык

group: Дисциплины


file_name: презетнац.docx

intro: Данная презентация может быть использована любой категорией населения станицы для изучения истории Ярославской.  В презентационном материале представлены фотографии казаков, учеников казачьего училища женского класса, здания фабрикантов и дом купца, так же представлены цифровые данные по населению станицы от основания до сегодняшнего дня

доп. образование детей

group: Другое

title: Презентация по краеведению "Из истории станицы Ярославской"


extracted_text:
Лекция «Лексика» (5 класс)
Основные термины и понятия
Слово – основная единица языка. Большинство слов имеет ЛЗ.
Чаще всего для уточнения ЛЗ слова мы обращаемся к толковому
словарю.
В них используются специальные пометы, которые указывают на
особенности употребления слова в речи, на его стилистическую
окраску.
Помета книжн. (книжное) означает, что слово характерно для
книжных стилей речи  и преимущественно употребляется в научной
речи, официально-деловом общении: дубликат, утрировать.
Помета  разг.  (разговорное) означает, что слово свойственно
обиходно-бытовой, разговорной речи, уместно в непринужденной
ситуации общения.
Отсутствие помет говорит о том, что слово может употребляться и в
книжных стилях речи, и в разговорной речи. Это нейтральные слова.
Если слово имеет одно ЛЗ, то оно однозначное. Если слово имеет
два и более ЛЗ, то оно многозначное.
Прямое значение слова – это его основное значение. Например,
«золотой» - «сделанный из золота».
Переносное значение слова – это его вторичное, неосновное
значение, которое возникло на основе прямого. Золотая осень –
«похожая по цвету на золото».

intro:
Материал данной лекции учитель может использовать как во время проведения уроков, так и в практике преподавания факультативных или даже дополнительных индивидуальных занятий.
В лекции собраны основные материалы по названной выше теме. Часть материала в лекциях опущена, но это связано с тем, что многая информация дана в различных таблица, представленных на этом сайте.Лекция «Лексика» (5 класс)
Основные термины и понятия


extracted_text:
Лекция «Основные группы лексики русского языка» (5 класс)
Основные термины и понятия
В РЯ огромное количество слов. Все они делятся на группы в
зависимости от того, какая лексическая особенность слова имеется
в виду.
Если слово в РЯ употребляется свободно, неограниченно, то оно
относится к общеупотребительной лексике, которая понятна всем
людям.
Слова, известные не всем говорящим на русском языке, называют
лексикой ограниченного употребления. К ним относится диалектная
и жаргонная лексика, профессиональная и терминологическая
лексика.
Необщеупотребительные слова, используемые в определенной
местности называются диалектизмами: кочет (петух), опадь
(осенняя листва).
Необщеупотребительные   слова,   используемые   отдельными
группами людей для наименования предметов, имеющих в
литературном языке свои названия, называются жаргонизмами:
ящик (телевизор).
Профессиональная и терминологическая лексика – это лексика,
употребляемая в определенной сфере деятельности  людей. Она
позволяет легко отличить медицинского работника от шахтера,
сталевара от охотника и др. Среди профессиональных слов
выделяются   термины,   обозначающие   научные   понятия   и
узкоспециальные слова.
Устаревшими называют слова, вышедшие из живого употребления.
Вместо них в современном РЯ употребляются синонимы: сей=этот,
зело=очень.
Большую часть лексики составляют такие слова, которые исконно
существуют в РЯ с древних времен или появились в результате
словообразования (отец; себялюбие). Это исконно русские слова.
Другой путь пополнения лексики – заимствования из других языков
мира. Такая лексика образует огромную группу заимствованных
слов.

intro:
Материал данной лекции учитель может использовать как во время проведения уроков, так и в практике преподавания факультативных или даже дополнительных индивидуальных занятий.
В лекции собраны основные материалы по названной выше теме. Часть материала в лекциях опущена, но это связано с тем, что многая информация дана в различных таблица, представленных на этом сайте.Лекция «Основные группы лексики русского языка» (5 класс)
Основные термины и понятия


extracted_text:
Лекция «Фразеология русского языка» (5 класс)
Основные термины и понятия
Предметом изучения фразеологии являются фразеологизмы –
устойчивые сочетания слов, используемые для названия отдельных
предметов, признаков, действий: скрепя сердце, бить баклуши, кот
наплакал.
ЛЗ   фразеологизма   близко   ЛЗ   одного   слова,   поэтому
фразеологическое сочетание можно заменить одним словом: за
тридевять земель=далеко.
Как и слово, фразеологизм может иметь синонимы и антонимы.
Например, фразеологизм  тертый калач («опытный человек») имеет
фразеологизм-синоним   «стреляный воробей».
В предложении фразеологизм является одним членом: подлежащим,
сказуемым, дополнением или обстоятельством – в зависимости от
того, какой частью речи он может быть заменен. Ребята работают
засучив рукава (=старательно).
Фразеологизмы придают речи образность и выразительность.
Происходит   это   потому,   что   слова   в   таких   сочетаниях
употребляются в переносном значении.

intro:
Материал данной лекции учитель может использовать как во время проведения уроков, так и в практике преподавания факультативных или даже дополнительных индивидуальных занятий.
В лекции собраны основные материалы по названной выше теме. Часть материала в лекциях опущена, но это связано с тем, что многая информация дана в различных таблица, представленных на этом сайте.Лекция «Фразеология русского языка» (5 класс)
Основные термины и понятия


extracted_text:
Музыка , 4 «А» класс, автор учебника Н. В. Бакиева, М. Ф. Җиһаншина: “Музыка дәресләре 4 сыйныф”. Казан: “Мәгариф”, 2005.
Сценарий урока  (МБОУ «Татарская Толкишская СОШ» Чистопольского муниципального района  Р.Х.Тухфатуллина)
1.Дидактическое обоснование
1.
Тема урока: Татар халык иҗаты (йомгаклау).
Дидактическая цель: создать условия  для углубления  знаний 1 четверти
Тип урока: закрепление знаний.
Задачи урока:
–закрепить и расширить знания учащихся о татарском музыкальном фольклоре на примере татарских народных песен, прибауток, считалок, загадок.
добиться осознанного восприятия учащимися произведений татарского фольклора путем сравнения выразительных средств различных жанров.
Развитие музыкального мышления, ритма, памяти, тембрового слуха, эмоциональной отзывчивости.
активизировать мыслительную деятельность учащихся на уроке путем сопоставления различных жанров музыкального фольклора. Воспитывать
интерес к татарскому народному творчеству.
           Методические приемы: беседа, художественное слово, выразительное исполнение, словесные     указания, музыкальнодидактическая игра.
Методы обучения: продуктивный
Формы организации познавательной деятельности учащихся:
 фронтальная
Средства обучения:
ПК, проектор, баян.
2.Технологическая карта занятия
Этап   урока
1.Самоопределение
к деятельности
(орг.момент)
Деятельность учителя
Настрой на работу
Музыкальное приветствие:
Исәнмесез, укучылар!
 Исәнмесез, саумысез!
 Хәерле көн, балалар!
 Имин үтсен көнегез!
 Кәефләрегез ничек соң?
 Кояшлы иртә кебек.
Укучылар,   без   буген   сезнең   белән   халкыбызньң
милли горефгадәтләрен искә төшеребез.
(Слайд   1). Алар   кешене   тәрбиялерәк   итәргә
2.Актуализация
знаний и фиксация
затруднения в
Деятельность учащихся
Музыкальное приветствие
детей «Исәнмесез, укытучым!
Хәерле көн!»
УУД
Личностные: самоопределение;
Регулятивные: целеполагание;
Коммуникативные:
планирование учебного
сотрудничества с учителем и
учащимися
Коммуникативные :
планирование учебного
сотрудничества с учителем и деятельности
3.Постановка
учебной задачи
4. Построение
урока  выхода из
затруднения
булышалар. Татар гаиләсендә балаларга тәрбия биру
милли йолагадәтләргә нигезләнеп алып барыла.
Без   бүгенге   дәресебездә   татар   халык   җырларына,
биюләренә, мәкаль һәм әйтемнәренә, табышмакларга,
уеннарга тукталырбыз.
 Иң элек татар халык җырларын башкарып китик.
Укучылар, сез җырлар яратасызмы? (...) Әйе, безнең
халкыбыз   да   җырларны   бик   яраткан   һәм   җырлар
иҗат   иткән.   Ул   җырларны   бәйрәмнәрдә,   кичке
уенлыкларда,   аулак   өйләрдә   җырлап   күңел   ачкан.
Укучылар,   сез   татар   халкының   нинди   җырларын
беләсез? (...)
Активизация знаний учащихся и создание
проблемной ситуации
Костюмнар (слайд 23)
   Халкыбыз   кешене   киеменә   карап   каршы   алган,
акылына   карап   озаткан.
  Өсбаш   матурлыгы,
пөхтәлеге, чисталыгы безнең халык өчен әһәмиятле.
Осталар   чиккән   калфаклар,   кәләпүшләр,   тубәтәй
ләр,   нәфис   муенсалар,   чигүле   алъяпкычлар,   бәби
итәкле кулмәкләр, камзуллар искиткеч матур. Әби
бабаларыбыз   киемсалымга   тәнне   каплау,   тәнне
жылыту   чарасы   итеп   кенә   карамаганнар,   анъң
килешле,   уңайлы   булуына   да   игътибар   иткәннәр.
Бүгенге   күргәзмәбездә   дә   сез   татар   халкыньң
чигелгән   киемсалымнарын   күрәсез.
  (күргәзмә
карау).
 Ә сезнең әтиәниләрегез нишли, нинди кул эшләре
белән шөгыльләнәләр?
Организация учащихся на исследование
проблемной ситуации
Мәкальләр (слайд 4)
Балалар, ә сез татар халык мәкальләрен беләсезме?
Менә хәзер мин сезне сынап карыйм әле. Мәкальнең
сверстниками
Познавательные: логические
анализ объектов с целью
выделения признаков
(Балалар сөйлиләр)
Регулятивные: целеполагание;
Познавательные (Логические):
анализ с целью выделения
признаков
работа  учащихся
Туган илең – (туган анаң).
Кем әшләми – (шул ашамый).
Сабыр төбе – (сары алтын).
Җиде кат үлчә  (бер кат кис).
Әткәй – шикәр, (әнкәй – бал).
Регулятивные: планирование ,
прогнозирование;
Логические решение проблемы,
выдвижение гипотез и их
обоснование;
Коммуникативные инициативное сотрудничество в
поиске и выборе информации
яртысы   –   минем   телемдә,   ә   яртысы   –   менә   шушы
төендә.
 Татар халкы мәкальләр иҗат иткән һәм кулланган.
Ә, хәзер ул мәкальләрнең сезнең белүегезне
тикшереп карыйк. “Мәкаль әйтеш” уены.
Бишек җырлары (слайд 5)
Эндәшләр (слайд 67)
Санамышлар.

  (слайд 8)
Физминутка
  (слайд 9)
Музыкаль уен.

(   Түгәрәккә   басып   санашалар   һәм   калкан   кеше
уртада кала. Уен башлап җибәрәбез. Ул бит яхшы
укучы,   биюче,   җырлаучы,   рәсемче,   сөйләүче,
санаучы, язучы.)
Уку – (энә белән кое казу).
Эш беткәч, (уйнарга ярый).
Гыйлем – нур, (наданлык –
хур).
Эшнең (ояты юк).
Саф һава – (тәнгә дәва).
Музыка тыңлау.
Яңгыр, яу, яу, яу!
Иләктән, чиләктән,
Пәрәмәчтән, коймактан,
Арпадан, бодайдан,
Эшләр китәр уңайдан!
       Әке, пәке,
Кыек сәке,
Эремчек,
Син калып тор,
Син кал, син чык!
Кәрия – Зәкәрия.
Балалар кулгакул тотынышып
түгәрәкләнеп   асалар.   Уртага
бер бала чыга. Түгәрәктәгеләр
бер   якка   хәрәкәт   итеп
җырлыйлар.
  Җырларда
уртадагы бала мактана:
Бу бик яхшы җырлаучы,
Бу бик яхшы җырлаучы,
Аның җырлавы яхшы –
Аннан үрнәк алыгыз.
Бу бик яхшы биюче ... һ.б.
5. Первичное
закрепление
Устанавливает осознанность восприятия.
Первичное обобщение.
Табышмаклар (слайд 1011)
Табышмакка җавап табу өчен, ут кебек зиһен
йөгереклелеге кирәк. Ул үзе кечкенә булса да, эче
төш кенә. Аның шул төшен табу кызыклы. Тик моның
Учащиеся
Аягынбашын кистем.
Корсагын тиштем,
Эченә өрдем,Моңайганын
күрдем.
 ( Курай).
Регулятивные:контроль,
оценка, коррекция;
Познавательные: умение
осознанно и произвольно
строить речевое высказывание,
рефлексия способов и условий өчен хыялың бай һәм җитез булсын да зиһенең
йөгерек булсын.
 Әйдәгез табышмаклар әйтешеп алыйк:
Такмаклар.
 (слайд   1213)  Бию   вакытында,   күңел

ачканда   җырланып   яисә   тиз   ритм   белән   речетатив
рәвешендә   әйтелеп   йөртелә   торган   әсәрләрне
такмаклар дип атау кабул ителгән.
 .  (слайд 14)
Организация деятельности по применению
новых знаний
Уеннар

 Татар халкы күңел ачучан халык, дидек. Ул хезмәт
итү белән беррәттән ял да итә белгән. Бәйрәмнәрдә,
кичәләрдә төрле уеннар уйнаганнар. Әйдәгез без дә
татар халкыньң "Түбәтәй уены" уенын уйнап алыйк.
Организация рефлексии
(слайд   1516)  Укучылар,   нәрсәләр   турында   без
сезнең белән кабатлап алдык?
6.Работа с
самопроверкой по
эталону
7. Рефлексия
деятельности
(итог урока)
Кәкре җәдәч кире сикерә.
(Агач кубыз).
Дырдыр, дыр имән,
Ник дырылдый бу имән,
Әллә бизгәк тотамы?
(Агач кубыз ).
Җебенә тисәң  җылаган,
Колагын тотсаң  чыңлаган;
Өстендә бар эчәге, Астында
бар түшәге.      (Думбра).
Иртән   торып   тышка
чыксам,
Тычканнар гулять итә.
Кара сыер гармун уйный,
Сыер танцевать итә.

Җазалар: әтәч кебек
кычкырырга, үгәз кебек
таптанырга, биеп алырга,
җырны җырларга, шигыйрь
сөйләргә,

Уйнадык та, җырладык та,
Нәрсә әйтим сезләргә?
Вакыт тукталып тормый, шул,
Кайтыргадыр өйләргә.
Самооценка результатов
деятельности
действия;
Коммуникативные: управление
поведением партнёра контроль,
коррекция.
Регулятивные: контроль,
оценка, коррекция, выделение и
осознание того.что уж усвоено и
что ещё подлежит усвоению;
Личностные: самоопределение
Коммуникативные: умение с
достаточной полнотой и
точностью выражать свои
мысли;
Познавательные : рефлексия;
Личностные :
смыслообразование

file_name: Технологическая карта по музыке.docx

intro:
Сценарий урока  (МБОУ «Татарская Толкишская СОШ» Чистопольского муниципального района  Р.Х.Тухфатуллина)
1.Дидактическое обоснование
1.	Музыка , 4 «А» класс, автор учебника Н. В. Бакиева, М. Ф. Җиһаншина: “Музыка дәресләре 4 сыйныф”. Казан: “Мәгариф”, 2005.
Тема урока: Татар халык иҗаты (йомгаклау).
Дидактическая цель: создать условия  для углубления  знаний 1 четверти
Тип урока: закрепление знаний.
Задачи урока:
–закрепить и расширить знания учащихся о татарском музыкальном фольклоре на примере татарских народных песен, прибауток, считалок, загадок.
-добиться осознанного восприятия учащимися произведений татарского фольклора пу¬тем сравнения выразительных средств различных жанров. Развитие музыкального мышления, ритма, памяти, тембрового слуха, эмоциональной отзывчивости.
-активизировать мыслительную деятельность учащихся на уроке путем сопоставле¬ния различных жанров музыкального фольклора. Воспитывать интерес к татарскому народному творчеству.
           Методические приемы: беседа, художественное слово, выразительное исполнение, словесные     указания, музыкально-дидактическая игра.
Методы обучения: продуктивный
Формы организации познавательной деятельности учащихся:
- фронтальная
Средства обучения:
-ПК, проектор, баян.Сценарий урока  (МБОУ «Татарская Толкишская СОШ» Чистопольского муниципального района  Р.Х.Тухфатуллина)
1.Дидактическое обоснование
1.	Музыка , 4 «А» класс, автор учебника Н. В. Бакиева, М. Ф. Җиһаншина: “Музыка дәресләре 4 сыйныф”. Казан: “Мәгариф”, 2005.
Тема урока: Татар халык иҗаты (йомгаклау).
Дидактическая цель: создать условия  для углубления  знаний 1 четверти
Тип урока: закрепление знаний.
Задачи урока:
–закрепить и расширить знания учащихся о татарском музыкальном фольклоре на примере татарских народных песен, прибауток, считалок, загадок.
-добиться осознанного восприятия учащимися произведений татарского фольклора пу¬тем сравнения выразительных средств различных жанров. Развитие музыкального мышления, ритма, памяти, тембрового слуха, эмоциональной отзывчивости.
-активизировать мыслительную деятельность учащихся на уроке путем сопоставле¬ния различных жанров музыкального фольклора. Воспитывать интерес к татарскому народному творчеству.
           Методические приемы: беседа, художественное слово, выразительное исполнение, словесные     указания, музыкально-дидактическая игра.
Методы обучения: продуктивный
Формы организации познавательной деятельности учащихся:
- фронтальная
Средства обучения:
-ПК, проектор, баян.

title: Технологическая карта урока по музыке  в соответствии ФГОС


extracted_text:
Лекция «Морфология. Система частей речи русского языка» (5
класс)
Основные термины и понятия
Морфология изучает слово как часть речи, особенности образования
его форм, способы выражения грамматических категорий (род,
время и др.).
Части речи – это лексико-грамматические классы слов, в которые
слова объединяются на основе следующих критериев:
- общего ГЗ (предмет, признак предмета и т.д.);
- одинакового набора постоянных морфологических признаков,
общей системы формоизменения (сущ., прил. склоняются, глаголы
спрягаются);
- одинакового набора словообразовательных и словоизменительных
морфем (некоторые  части речи имеют типичные суффиксы ,
например, по морфемам –тель, -изн(а),  -чик, -щиц(а), -ств (о) можно
опознать имена существительные);
- типичной функции в составе предложений (например, сущ.
выполняет преимущественно роль подлежащего или дополнения и
сочетается со словами, которые могут его определять и т.д).
Части речи на две группы: самостоятельные (знаменательные) –
сущ., прилаг., числит., местоим., глаг., нареч.; и служебные
(предлог, союз, частица).
Самостоятельные   части   речи   (кроме   наречия)   изменяются
(склоняются или спрягаются); являются членами предложения;
могут обозначать предмет, признак, действие и т.д.
Служебные слова не являются членами предложения, а служат для
связи слов или предложений, выражают оттенки значений.

intro:
Материал данной лекции учитель может использовать как во время проведения уроков, так и в практике преподавания факультативных или даже дополнительных индивидуальных занятий.
В лекции собраны основные материалы по названной выше теме. Часть материала в лекциях опущена, но это связано с тем, что многая информация дана в различных таблица, представленных на этом сайте.Лекция «Морфология. Система частей речи русского языка» (5 класс)
Основные термины и понятия


extracted_text:
Лекция «Морфология. Имя существительное». (5 класс)
Основные термины и понятия
Имя существительное – самостоятельная часть речи, которая
обозначает предмет и отвечает на вопросы кто? что? (компьютер,
Санкт-Петербург).
В грамматике предметом считается все, чему наше сознание
способно приписать различные признаки: качества, свойства,
состояния, действия.
Существительными также являются слова, называющие различные
качества, свойства, отношения, действия, процессы – предметы в
грамматическом значении слова: желтизна, поход, эгоизм,
рукопожатие.
Большинство существительных склоняется. Категория падежа
выражается с помощью падежных окончаний всех форм данного
слова.
 У несклоняемых существительных используется единая форма для
выражения всех падежных значений, но значение падежа
выражается с помощью синтаксических средств. Например: как
следует из вчерашнего коммюнике; передачи были посвящены
вчерашнему коммюнике; коммюнике опубликовано.
Существительные могут выполнять функцию любого члена
предложения: как главного, так и зависимого.
Имя существительное характеризуется присущими только ему
способами словообразования:
- бессуффиксный  (синий – синь);
- переход прилагательных и причастий в существительное
(рабочий);
- способ аббревиации (МГУ, ООН);
- усечение основы (магнитофон – маг).

intro:
Материал данной лекции учитель может использовать как во время проведения уроков, так и в практике преподавания факультативных или даже дополнительных индивидуальных занятий.
В лекции собраны основные материалы по названной выше теме. Часть материала в лекциях опущена, но это связано с тем, что многая информация дана в различных таблица, представленных на этом сайте.Лекция «Морфология. Имя существительное». (5 класс)
Основные термины и понятия


extracted_text:
Лекция «Морфология. Имя прилагательное». (5 класс)
Основные термины и понятия
Имя прилагательное – самостоятельная часть речи, которая
обозначает признак предмета и отвечает на вопросы какой? чей?
Под признаком в грамматике принято понимать свойства (хрупкий),
принадлежность (вороний), количества (пятилетний) и т. д.,
характеризующие предметы.
По значению и форме различают разряды прилагательных:
качественные (молодой человек), относительные (гранитный
монумент), притяжательные (лисья нора).
Имена прилагательные зависят от существительных, согласуются с
ними, то есть ставятся в том же падеже, числе, роде, что и
существительные, к которым они относятся (новые проблемы,
темными ночами).
Качественные прилагательные употребляются в полной и краткой
форме (старый – стар). В предложении прилагательные в полной
форме, как правило, бывают согласованными определениями,
иногда   являются   именной   частью   составного   сказуемого
(Прозрачная  вода   дальше   от   берега  кажется   синей).
Прилагательные в краткой форме употребляются только как
сказуемые – именной частью составного сказуемого (Его походка
была небрежна и ленива).
Качественные   прилагательные   имеют   сравнительную   и
превосходную степени  (короткий – короче – кратчайший).
Полные имена прилагательные изменяются по падежам, числам, а в
единственном числе  - еще и по родам.

intro:
Материал данной лекции учитель может использовать как во время проведения уроков, так и в практике преподавания факультативных или даже дополнительных индивидуальных занятий.
В лекции собраны основные материалы по названной выше теме. Часть материала в лекциях опущена, но это связано с тем, что многая информация дана в различных таблица, представленных на этом сайте.Лекция «Морфология. Имя прилагательное». (5 класс)
Основные термины и понятия


extracted_text:
Лекция «Морфология. Имя числительное». (5  -  6класс)
Основные термины и понятия
Имя числительное – это самостоятельная часть речи, обозначающая
число, количество предметов или их порядок при счете и
отвечающая на вопросы сколько? который?
По значению и грамматическим признакам все имена числительные
делятся на две группы:
1.Количественные (отвечают на вопрос сколько? и обозначают
количество   предметов   или   числа).   Количественные
числительные могут называть:
А) целые числа
Б) дробные числа
В) собирательные числа (количество от двух до десяти
предметов как единое целое)
Собирательные числительные НЕ СОЧЕТАЮТСЯ:
1.С существительными, обозначающими лиц женского пола;
2.Существительными, обозначающими названия животных, в том
Собирательные числительные чаще всего УПОТРЕБЛЯЮТСЯ:
пола: двое друзей, трое сирот;
саней;
1.С сущ. мужского и общего рода, называющими лиц мужского
2.С сущ., имеющими формы только мн. числа: двое часов, трое
3.С сущ.:  ребята, дети, люди;
4.С личными местоимениями: мы, вы, они: нас двое, их было
числе молодых.
пятеро.
Порядковые числительные отвечают на вопрос который?  и имеют
счетно-порядковое значение (двадцать первый).
По строению количественные и порядковые числительные могут
быть
-простыми (пять, десятый)
- сложными (пятьдесят, семисотый)
- составными (двадцать три, шестьдесят седьмой).
  Количественные числительные изменяются по падежам, а
порядковые( как прилаг.)  - по родам, числам, падежам.
В предложении количественные числительные могут быть любым
членом.
Сочетание количественного числительного  с существительным
является одним членом.
Порядковые числительные (как прилаг.) чаще всего выполняют в
предложении роль определения.

intro:
Материал данной лекции учитель может использовать как во время проведения уроков, так и в практике преподавания факультативных или даже дополнительных индивидуальных занятий.
В лекции собраны основные материалы по названной выше теме. Часть материала в лекциях опущена, но это связано с тем, что многая информация дана в различных таблица, представленных на этом сайте.Лекция «Морфология. Имя числительное». (5  -  6 класс)
Основные термины и понятия


extracted_text:
Лекция «Морфология. Местоимение». (5-6 класс)
Основные термины и понятия
Местоимение – это самостоятельная часть речи, которая указывает
на предметы, признаки, количество, но не называет их. М.
употребляются в речи вместо имен сущ., прилаг., числит..
Непостоянные морфологические признаки местоимений зависят от
того, какую часть речи они заменяют.
            Местоимения-существительные (кто, что, он, я, ты, мы, никто,
что-то и др.) указывают на предметы, изменяются по падежам: кто,
кого, кому, кем, о ком и т. д.
Местоимения-прилагательные (какой, этот, тот, мой, твой и др.)
указывают на признак предметов, изменяются по числам, родам,
падежам: какой, какая, какое, какие, каким и т. д.
Местоимения-числительные   (сколько,   столько,   несколько)
указывают на количество предметов. Как и количественные
числительные, эти местоимения обычно изменяются по падежам:
сколько ящиков (шесть ящиков), сколькими ящиками (шестью
ящиками).
Синтаксические признаки местоимений также зависят от того,
какую часть речи они заменяют.
Местоимения-существительные   чаще   всего   выполняют   роль
подлежащего, дополнения.
Местоимения-прилагательные в основном в предложении являются
определениями.
Таким   образом,   местоимения   имеют   морфологические   и
синтаксические признаки той части речи, которую они замещают.

intro:
Материал данной лекции учитель может использовать как во время проведения уроков, так и в практике преподавания факультативных или даже дополнительных индивидуальных занятий.
В лекции собраны основные материалы по названной выше теме. Часть материала в лекциях опущена, но это связано с тем, что многая информация дана в различных таблица, представленных на этом сайте.Лекция «Морфология. Местоимение». (5-6 класс)
Основные термины и понятия


extracted_text:
Лекция «Морфология. Глагол». (5-6 класс)
Основные термины и понятия
Глагол – самостоятельная часть речи, которая обозначает действие
или состояние предмета и отвечает на вопросы что делать? что
сделать?
Глаголы бывают несовершенного (строить, делать) и совершенного
вида (построить, сделать).
Глаголы делятся на переходные (читать газету, строить дом) и
непереходные (ходить, расти). Напомним, что переходные глаголы,
в отличие от непереходных, обозначают действие, которое
направляется на предмет, изменяет или производит этот предмет –
объект   действия,   выраженный   винительным   падежом   без
предлогов: проверить (что?) работу, укоротить платье.
Спряжение глагола определяется по личному окончанию, если оно
ударное, или по инфинитиву, если окончание безударное.
Инфинитив (неопределенная форма, начальная форма глагола) не
показывает ни времени, ни числа, ни лица, ни рода.
Глаголы изменяются по наклонениям, временам.

intro:
Материал данной лекции учитель может использовать как во время проведения уроков, так и в практике преподавания факультативных или даже дополнительных индивидуальных занятий.
В лекции собраны основные материалы по названной выше теме. Часть материала в лекциях опущена, но это связано с тем, что многая информация дана в различных таблица, представленных на этом сайте.Лекция «Морфология. Глагол». (5-6 класс)
Основные термины и понятия


extracted_text:
Лекция «Морфология. Причастие». (7 класс)
Основные термины и понятия
Причастие – это особая форма глагола, которая отвечает на вопросы
что делающий? что сделавший? какой? какая? какое? какие? и др. и
имеет признаки глагола (вид, время, возвратность, переходность,
способность иметь при себе имя существительное или наречие) и
прилагательного (обозначает признак предмета в его отношении к
действию, изменяется по числам, родам, падежам;  имеет полную и
краткую формы).
Полные причастия, как и прилагательные, согласуются с именем
существительным в числе, роде и падеже и в предложении
выполняют роль определения или именной части составного
именного сказуемого.
Действительные причастия называют такое действие-признак,
которое   выполняется   самим   предметом,   лицом   (ученик,
прочитавший книгу).
Действительные причастия имеют форму настоящего и прошедшего
времени: любующийся –любовавшийся.
Страдательные причастия называют такое действие, которое
испытывает на себе предмет в настоящее время (страдательные
причастия настоящего времени) или испытывал на себе действие со
стороны другого предмета в прошлом (страдательные причастия
настоящего времени).
Страдательные причастия употребляются в речи в полной и краткой
форме.

intro:
Материал данной лекции учитель может использовать как во время проведения уроков, так и в практике преподавания факультативных или даже дополнительных индивидуальных занятий.
В лекции собраны основные материалы по названной выше теме. Часть материала в лекциях опущена, но это связано с тем, что многая информация дана в различных таблица, представленных на этом сайте.Лекция «Морфология. Причастие». (7 класс)
Основные термины и понятия


extracted_text:
Лекция «Морфология. Деепричастие». (7 класс)
Основные термины и понятия
Деепричастие – это особая форма глагола, которая отвечает на
вопросы что делая? что сделав? как? каким образом?, сохраняет
признаки глагола (вид, возвратность, переходность) и не
изменяется.
Деепричастия характеризуют, уточняют, поясняют действие,
обозначаемое в предложении глаголом-сказуемым: читает (как?),
сидя на диване.
Образуясь от глагола, деепричастие сохраняет некоторые его
признаки:  вид, возвратность, переходность, способность иметь при
себе зависимое существительное или наречие.
Также деепричастие имеет признаки наречия: неизменяемость;
вопросы, на которые отвечает (как? каким образом? почему? когда?
и  др.); зависимость от глагола; синтаксическая роль в предложении
(обстоятельство).
Деепричастия   делятся   на   две   группы:   деепричастия
несовершенного вида и деепричастия совершенного вида. Они
образуются при помощи специальных суффиксов.

intro:
Материал данной лекции учитель может использовать как во время проведения уроков, так и в практике преподавания факультативных или даже дополнительных индивидуальных занятий.
В лекции собраны основные материалы по названной выше теме. Часть материала в лекциях опущена, но это связано с тем, что многая информация дана в различных таблица, представленных на этом сайте.Лекция «Морфология. Деепричастие». (7 класс)
Основные термины и понятия


extracted_text:
ХИМИЯ САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ ФУНКЦИОНАЛДЫҚ
САУАТТЫЛЫҚТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ТӘСІЛІ
Ныгызбаева Г.Ж.
Қ. Нұрғалиев атындағы № 43 мектеплицейі
ШҚО, Өскемен қаласы
«Әлеуметтікэкономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты»
атты   елбасының   Қазақстан   халқына   Жолдауында   мектеп   оқушыларының
функционалдық   сауаттылығын   дамыту   бойынша   бес   жылдық   ұлттық
жоспарды қабылдау жөнінде нақты міндет қойды. Ұлттық жоспардың мақсаты
— Қазақстанда білім сапасын жетілдірудегі, оқушылардың функционалдық
сауаттылығын дамыту жөніндегі атқарылатын ісшаралардың жүйелілігі мен
тұтастығын қамтамасыз ету. Еліміз үшін маңызды болып табылатын аталған
стратегиялық міндетті шешу жағдайында тұлғаның ең басты функционалдық
сапалары белсенділік, шығармашыл тұрғыда ойлауға және шешім қабылдай
алуға, кәсіби жолын таңдай алуға қабілеттілік, өмір бойы білім алуға дайын
тұруы болып табылады. Бұл функционалдық дағдылар мектеп қабырғасында
қалыптасады. Функционалдық сауаттылығы дегенімізадамдардың әлеуметтік,
мәдени, саяси және экономикалық қызметтерге белсене араласуы, яғни бүгінгі
жаһандану   дәуіріндегі   заман   ағымына,   жасына   қарамай   ілесіп   отыруы,
адамның   мамандығына,   жасына   қарамай   үнемі   білімін   жетілдіріп   отыруы.
Ондағы   басты   мақсат   жалпы   білім   беретін   мектептерде   Қазақстан
Республикасының   зияткерлік,   дене   және   рухани   тұрғысынан   дамыған
азаматын қалыптастыру, оның әлемде әлеуметтік бейімделуі болып табылады.
Функционалдық   сауаттылық   –   адамның   сыртқы   ортамен   қарымқатынасқа
түсе алу қабілеті және сол ортаға барынша тез бейімделе алуы мен қарым
қатынас   жасай   алу   деңгейінің   көрсеткіші.   Олай   болса,   функционалдық
сауаттылық тұлғаның белгілі бір мәдени ортада өмір сүруі үшін қажетті деп
саналатын және оның әлеуметтік қарымқатынас жасауын қамтамасыз ететін
білім, білік, дағдылардың жиынтығынан құралады. Ал кең мағынасында ол тек
білік   пен   білімділік   әлеміне   барудың   жолы   ғана   емес,   ол  –   ұлттың,  елдің
немесе   жеке  адамдар  тобының  мәдени  және  әлеуметтік   дамуының  өлшемі.
Осындай сапалық сипаты тұрғысынан қарағанда функционалдық сауаттылық
жеке адамды дамытудың тетігі ретінде қолданылады. Қоршаған әлемде және
табиғатта   болып   жатқан   құбылыстарды   түсіну,  салыстыру,   талдау,   жіктеу,
жүйелеу, жалпылау білік, дағдыларын меңгерту мақсаттары көзделгенде ғана
оқушылардың   функционалдық   сауаттылығын   қалыптастыруға   болады.
Оқушылардың  функционалдық  сауаттылығын   арттыру   үшін   академиялық
білім беріп қана қоймай, сын тұрғысынан ойлау, білімін   күнделікті өмірде,
шынайы   жағдайларда   пайдалана   білу,   проблеманы   шешу,   ғылымизерттеу қарымқатынас   дағдыларын   дамыту   керек.
  Сабақтың
дағдыларын,
мақсаттарына жету үшін тілдік дағдыларының төрт түрін түрлі комбинацияда
оқылым, тыңдалым, айтылым, жазылым қолдана білу керек.   Ол үшін   мына
мәселелерге үнемі көңіл бөлу керек:
1.Оқушыларға   тапсырмаларды   6   деңгейлі   Блум   таксономиясы   негізінде
құрып, ондағы білу, түсіну, қолданудан гөрі жинақтау, талдау,  бағалауға мән
беру.
2.   Стандарт   талаптарына   сай   берілген   тапсырмаларды   орындаумен   қатар
оқушының өмірде қолдана алатындай тапсырмалар құрастыруға көңіл бөлу.
3.   Оқушының   логикалық   ойлауын,   сыни   тұрғыдан   ойын   жеткізуді   жүзеге
асыру   үшін,   білім   беруде   сабақтың   құрылымын   өзгерту,   яғни   оқытудың
белсенді стратегияларын қолдану, оқушының сабаққа деген ынтасын арттыру
үшін әр10 мин сайын жағдаятты өзгертіп отыру.
4. Оқушыға тапсырма берген кезде оның алгоритмдерін алдынала ескерту.
5.Тапсырманы   зейін   қойып,   орындауға   және   эксперименттік   есептер,
зертханалық шағын зерттеу жұмыстарын орындата отырып, өзінің орындаған
жұмысының дұрыстығына көз жеткізу, өзінөзі бағалауға үйрету.
Осыдай ісәрекеттерді орындаған жағдайда оқушыға жоғары деңгейде білімін
қалыптастыруға жол ашылады.
Пәнді интеллектуалдық және шығармашылық тұрғыда түсініп меңгертуде
қазіргі таңдағы оқыту технологияларының стратегияларын пайдалану тиімді
болып   келеді:   «Джиксоұжымдық   оқыту»   стратегиясы,   «Дана   үкілер»
стратегиясы,   «Мозаика   немесе   Ара   ұясы»   стратегиясы.   Мақсаты:   Жалпы
мәселені жұпта,топта, ұжымда талқылау. Бұл стратегиялар мазмұнды жоғары
табыспен меңгеру, оқығанды есте сақтау үшін тиімді. Оқушының оқуға деген
қызығушылығы артады, ұжымда жақсы қарымқатынас қалыптасады, саналы
тәртіп орнайды, өз бетінше ойлауға, ізденуге, нәтижеге жетуге дағдыланады..
Сондайақ оқушылардың оқу материалын тек жаттап қана алмай, оның мән
мағынасын   терең   түсінуін   қамтамасыз   ету   міндетті   боп   саналады.   Мектеп
оқушыларының функционалдық сауаттылығын қалыптастыруда қатысымдық,
рөлдік   ойын,   дара   тұлғаға   бағдарланған   оқыту   және   сұрақжауап   әдістері
арқылы жүзеге асатын жағдаяттық тапсырмалар, рөлдік ойындар, сұқбаттық
тапсырмалар,   құзыреттіліктерді   қалыптастыратын   тапсырмалар   арқылы
кешенді   жүргізудің   тиімділігі   жоғары   болады.   Мұғалім   ретінде,   жаңа
стратегияларды химия сабағында қолдану барысында оқушының өз бетімен
білім   алып,   алған   білімді   іс   жүзінде   дәлелдей   алатын   және   «үндемейтін»,
«енжар» оқушының қызығушылығын оятып, оны «сөйлетуге» болатындығын
өз тәжірибемнен байқадым. 9сыныпта химия пәнінен СТО технологиясының
әдістерін қолданып, бірнеше сабақтар өткіздім. Онда ЖИГСО, белгілер әдісі,
венн диаграммасы, бес жолды өлең, топтастыру әдістерін қолдандым және
жеке,   топтық,   рольдік   ойын   жұмыстар   жүргізілді.   Үй   тапсырмасын«Кім жылдам?»,  «6 неге сұрақ» ойыны түрінде ұйымдастырып, қай топта сұраққа
айтпаған   оқушы   саны   көп,   сол   жеңіледі.   Сабақты   жарыс   түрінде
ұйымдастырып жауап бермей қалған оқушыны қалдырмай, қайта оның есебін
алып, оны сол бала үшін топтың артта қалғанын түйсігіне жаймен жеткізсе, ол
оқушы да басқа оқушылардан қалмай жауап беруге тырысатынын және оған
топтағы басқа оқушылар міндетті түрде көмектесетініне көз жеткіздім. Сол
сияқты инновациялық технологиялардың  әдіс тәсілдерін 911 сыныптарда да
пайдаланып, жақсы нәтижелерге жетіп жүрмін. Жоғары сыныптар үшін көбіне
ЖИГСО   стратегиясын   қолданамын.   ЖИГСО   стратегиясын   қолдануда
мәтіннің   көлемі   үлкен,   күрделі,   ғылыми   тұрғыда   болуы   керек.   Себебі,
қарапайым  мәтін  болса,  оқушылар   тәжірибелі  топсызақ  өздері  оқып,  тіпті
жаттап   алып   айтып   береді.   Қандай   технологияны   пайдаланған   кезде   де
оқушының   белсенділігі   мақсатқа   ұмтылуы,   ақпаратты   өзі   іздеп   табуы,
шапшаңдығы мен еркіндігі, шығармашылдығы, көңіл күйдің көтеріңкі болуы
қамтамасыз   етіледі.Сонымен   бірге      оқыта   үйрету   ойындары   оқушыларға
білімдерін   тереңдетуге,   толықтыруға,   бекітуге,   алған   білімдерін   өмірде
қолдана білуге, ақпарат көздерімен өздіктерінен жұмыс істеуге, ізденуге, әр
түрлі жағдайларда дұрыс шешім қабылдауға, қиындықтан алып шығатын жол
таңдауға, өмірде өзін бағалай білуге үйретеді.
Мысалы, 8 «б» сыныбында «Оксидтер.Жану» тақырыбында оқушыларды
бірнеше   топқа   бөліп,   топтарға   әр   түрлі   формулаларды   беру,атауларын
беру.Әр топ әр түрлі суреттер, кестелер, ақпараттар жинап, постер, кластер
сызып тақтаға ыңғайлы етіп орналастырып, әр топ өз жинақтаған мәліметтерін
қорғайды, басқа топтар тыңдайды. Оксид туралы қосымша мәліметтер алады.
Сонымен қатар сабақта төмендегідей әдістәсілдерді қолдану оқушылардың
сабаққа ынтасын арттыра отырып, білім сапасын жетілдіріп, функционалдық
сауаттылықтарын қалыптастыруға зор ықпалын тигізеді деп ойлаймын.Атап
айтсам: «Жұптағы ой қозғау», «Аквариум», «Кластерлер», «Ойлан, жұптас,
талқыла», «Серпілген сауал», «Еркін жазу», «Сұрақтар шеңбері», «Атаулар
туралы   үш   сұрақ»,   «Ыстық   орындық».   Сондайақ   сабақта   ойынды
ұйымдастырғанда   оқушылар   бірбіріне   көмектесетіндей,
  бірбірімен
бірігетіндей жағдай жасау керек. Сонда сабақ тек білім беру қызметін ғана
емес,   тәрбиелеу   қызметін   де   атқарады.   Мұндай   сабақтардың   өтілуі
нәтижесінде   оқушыларда   бірбірімен   сөйлесе   білу   мәдениеті,   тәртіптілік,
топқа   және   бірбіріне   жауапкершілік   сезімнің   болуы,   өзін   және   өзгені
бағалай,тыңдау   қасиеттері   қалыптасады.   Ауқымды   материалдан   қажетті
ақпаратты тауып, шешім қабылдауға дағдыланады, сөздік қоры дамиды.
Жаңа   заман   талаптарына   сай   сабақта   өзгеріп,жаңарып   отырса,
жеткіншектерге оның әсері мен ықпалы  болады .Олардың эмоциялық сезім –
түйсіктеріне әсер ете білген ізденістердің пайдасы өте көп. Ақылпарасаттан
көрі   сезім   түйсігі   ұшқыр   балаларға   көп   жағдайда   бағдарламалық
тақырыптарды   тосын   тәсілдер   арқылы   түсіндіру   пайдалы.
  Жаңа
педагогикалық   технологияларды   енгізу   –   оқыту   үрдісінің   тиімділігін арттырып   қана   қоймайды,   басқа   да   көптеген   мәселелерді   шешеді.Оқушы
мемлекеттік стандартты ғана алып қоймайды, өз қабілетіне қарай таңдау, әрі
қарай   білімін   дамытуға   мүмкіндігі   болады.   Жаңа   педагогикалық
технологияны   пайдалану   оқушылардың   сабаққа   деген   белсенділігін
,қызығушылығын   ,   танымдық,   ойлау   қабілеттерін   арттырудың,   яғни
функционалдық сауаттылықтарын дамытудың бірденбір көзі. Сонымен, жаңа
педагогикалық   технологияның   әдістерін   тиімді   пайдалану   арқылы   «Білімді
адам»   парадигмасын,   «Өзінөзі   дамытатын   және   әрекетшіл   адам»
парадигмасына өзгертуге болады. Осы орайда ұлы ұстаз Абайдың: «Адам ата
анадан   туғанда   есті   болып   тумайды:   естіп,   көріп,   ұстап,   татып   ескерсе,
дүниедегі   жақсы,   жаманды   танидыдағы,   сондайдан   білгені,   көргені   көп
болған   адам   білімді   болады»   деген   дана   сөздерінен   адам   табиғатының,
болмысы мен танымының қалыптасуының өзі осы ізбен жүретінін  байқауға
болады.   Егер   оқу   үдерісі,   балаларға   білім,   білік,   дағдыларды   игерту   осы
ұстанымға негізделсе, нәтижелі болатыны анық деп ойлаймын.
Әдебиеттер тізімі:
1. «Білім беру мекемелері қызметкерлерін ақпараттықкоммуникациалық
технология   саласы   бойынша   біліктілігін   көтерудің   ғылымиәдістемелік
негіздері» Алматы – 2012 ж.
2. «Биология және салауаттылық негізі » ғылымиәдістемелік журналы
№5 2014ж
3. «Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012
2016 жылдарға арналған Ұлттық жоспары. Ғылымиәдістемелік журнал №4
2007 ж
4. Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі  2012
2016 жылдарға арналған ұлттық ісқимыл жоспары (Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 2012 жылғы 25 маусымдағы № 832 Қаулысы).

file_name: Химия сабағында оқушылардың функционалдық сауаттылықтарын қалыптастыру тәсілі.docx

intro:
«Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты елбасының Қазақстан халқына Жолдауында мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту бойынша бес жылдық ұлттық жоспарды қабылдау жөнінде нақты міндет қойды. Ұлттық жоспардың мақсаты — Қазақстанда білім сапасын жетілдірудегі, оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі атқарылатын іс-шаралардың жүйелілігі мен тұтастығын қамтамасыз ету. Еліміз үшін маңызды болып табылатын аталған стратегиялық міндетті шешу жағдайында тұлғаның ең басты функционалдық сапалары белсенділік, шығармашыл тұрғыда ойлауға және шешім қабылдай алуға, кәсіби жолын таңдай алуға қабілеттілік, өмір бойы білім алуға дайын тұруы болып табылады. Бұл функционалдық дағдылар мектеп қабырғасында қалыптасады. Функционалдық сауаттылығы дегеніміз-адамдардың әлеуметтік, мәдени, саяси және экономикалық қызметтерге белсене араласуы, яғни бүгінгі жаһандану дәуіріндегі заман ағымына, жасына қарамай ілесіп отыруы, адамның мамандығына, жасына қарамай үнемі білімін жетілдіріп отыруы. Ондағы басты мақсат- жалпы білім беретін мектептерде Қазақстан Республикасының зияткерлік, дене және рухани тұрғысынан дамыған азаматын қалыптастыру, оның әлемде әлеуметтік бейімделуі болып табылады. Функционалдық сауаттылық – адамның сыртқы ортамен қарым-қатынасқа түсе алу қабілеті және сол ортаға барынша тез бейімделе алуы мен қарым-қатынас жасай алу деңгейінің көрсеткіші. Олай болса, функционалдық сауаттылық тұлғаның белгілі бір мәдени ортада өмір сүруі үшін қажетті деп саналатын және оның әлеуметтік қарым-қатынас жасауын қамтамасыз ететін білім, білік, дағдылардың жиынтығынан құралады. Ал кең мағынасында ол тек білік пен білімділік әлеміне барудың жолы ғана емес, ол – ұлттың, елдің немесе жеке адамдар тобының мәдени және әлеуметтік дамуының өлшемі. Осындай сапалық сипаты тұрғысынан қарағанда функционалдық сауаттылық жеке адамды дамытудың тетігі ретінде қолданылады. Қоршаған әлемде және табиғатта болып жатқан құбылыстарды түсіну, салыстыру, талдау, жіктеу, жүйелеу, жалпылау білік, дағдыларын меңгерту мақсаттары көзделгенде ғана оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыруға болады. Оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру үшін академиялық білім беріп қана қоймай, сын тұрғысынан ойлау, білімін  күнделікті өмірде, шынайы жағдайларда пайдалана білу, проблеманы шешу, ғылыми-зерттеу дағдыларын, қарым-қатынас дағдыларын дамыту керек. Сабақтың мақсаттарына жету үшін тілдік дағдыларының төрт түрін түрлі комбинацияда  оқылым, тыңдалым, айтылым, жазылым қолдана білу керек.  Ол үшін  мына мәселелерге үнемі көңіл бөлу керек:
1.Оқушыларға тапсырмаларды 6 деңгейлі Блум таксономиясы негізінде құрып, ондағы білу, түсіну, қолданудан гөрі жинақтау, талдау,  бағалауға мән беру.
2. Стандарт талаптарына сай берілген тапсырмаларды орындаумен қатар оқушының өмірде қолдана алатындай тапсырмалар құрастыруға көңіл бөлу.
3. Оқушының логикалық ойлауын, сыни тұрғыдан ойын жеткізуді жүзеге асыру үшін, білім беруде сабақтың құрылымын өзгерту, яғни оқытудың белсенді стратегияларын қолдану, оқушының сабаққа деген ынтасын арттыру үшін әр10 мин сайын жағдаятты өзгертіп отыру.
4. Оқушыға тапсырма берген кезде оның алгоритмдерін алдын-ала ескерту.
5.Тапсырманы зейін қойып, орындауға және эксперименттік есептер, зертханалық шағын зерттеу жұмыстарын орындата отырып, өзінің орындаған жұмысының дұрыстығына көз жеткізу, өзін-өзі бағалауға үйрету.
Осыдай іс-әрекеттерді орындаған жағдайда оқушыға жоғары деңгейде білімін қалыптастыруға жол ашылады.
Пәнді интеллектуалдық және шығармашылық тұрғыда түсініп меңгертуде қазіргі таңдағы оқыту технологияларының стратегияларын пайдалану тиімді болып келеді: «Джиксо-ұжымдық оқыту» стратегиясы, «Дана үкілер» стратегиясы, «Мозаика немесе Ара ұясы» стратегиясы. Мақсаты: Жалпы мәселені жұпта,топта, ұжымда талқылау. Бұл стратегиялар мазмұнды жоғары табыспен меңгеру, оқығанды есте сақтау үшін тиімді. Оқушының оқуға деген қызығушылығы артады, ұжымда жақсы қарым-қатынас қалыптасады, саналы тәртіп орнайды, өз бетінше ойлауға, ізденуге, нәтижеге жетуге дағдыланады.. Сондай-ақ оқушылардың оқу материалын тек жаттап қана алмай, оның мән-мағынасын терең түсінуін қамтамасыз ету міндетті боп саналады. Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын қалыптастыруда қатысымдық, рөлдік ойын, дара тұлғаға бағдарланған оқыту және сұрақ-жауап әдістері арқылы жүзеге асатын жағдаяттық тапсырмалар, рөлдік ойындар, сұқбаттық тапсырмалар, құзыреттіліктерді қалыптастыратын тапсырмалар арқылы кешенді жүргізудің тиімділігі жоғары болады. Мұғалім ретінде, жаңа стратегияларды химия сабағында қолдану барысында оқушының өз бетімен білім алып, алған білімді іс жүзінде дәлелдей алатын және «үндемейтін», «енжар» оқушының қызығушылығын оятып, оны «сөйлетуге» болатындығын өз тәжірибемнен байқадым. 9-сыныпта химия пәнінен СТО технологиясының әдістерін қолданып, бірнеше сабақтар өткіздім. Онда ЖИГСО, белгілер әдісі, венн диаграммасы, бес жолды өлең, топтастыру әдістерін қолдандым және жеке, топтық, рольдік ойын жұмыстар жүргізілді. Үй тапсырмасын«Кім жылдам?»,  «6 неге сұрақ» ойыны түрінде ұйымдастырып, қай топта сұраққа айтпаған оқушы саны көп, сол жеңіледі. Сабақты жарыс түрінде ұйымдастырып жауап бермей қалған оқушыны қалдырмай, қайта оның есебін алып, оны сол бала үшін топтың артта қалғанын түйсігіне жаймен жеткізсе, ол оқушы да басқа оқушылардан қалмай жауап беруге тырысатынын және оған топтағы басқа оқушылар міндетті түрде көмектесетініне көз жеткіздім. Сол сияқты инновациялық технологиялардың  әдіс -тәсілдерін 9-11 сыныптарда да пайдаланып, жақсы нәтижелерге жетіп жүрмін. Жоғары сыныптар үшін көбіне ЖИГСО стратегиясын қолданамын. ЖИГСО стратегиясын қолдануда мәтіннің көлемі үлкен, күрделі, ғылыми тұрғыда болуы керек. Себебі, қарапайым мәтін болса, оқушылар тәжірибелі топсыз-ақ өздері оқып, тіпті жаттап алып айтып береді. Қандай технологияны пайдаланған кезде де оқушының белсенділігі мақсатқа ұмтылуы, ақпаратты өзі іздеп табуы, шапшаңдығы мен еркіндігі, шығармашылдығы, көңіл күйдің көтеріңкі болуы қамтамасыз етіледі.Сонымен бірге - оқыта үйрету ойындары оқушыларға білімдерін тереңдетуге, толықтыруға, бекітуге, алған білімдерін өмірде қолдана білуге, ақпарат көздерімен өздіктерінен жұмыс істеуге, ізденуге, әр түрлі жағдайларда дұрыс шешім қабылдауға, қиындықтан алып шығатын жол таңдауға, өмірде өзін бағалай білуге үйретеді.
Мысалы, 8 «б» сыныбында «Оксидтер.Жану» тақырыбында оқушыларды бірнеше топқа бөліп, топтарға әр түрлі формулаларды беру,атауларын беру.Әр топ әр түрлі суреттер, кестелер, ақпараттар жинап, постер, кластер сызып тақтаға ыңғайлы етіп орналастырып, әр топ өз жинақтаған мәліметтерін қорғайды, басқа топтар тыңдайды. Оксид туралы қосымша мәліметтер алады. Сонымен қатар сабақта төмендегідей әдіс-тәсілдерді қолдану оқушылардың сабаққа ынтасын арттыра отырып, білім сапасын жетілдіріп, функционалдық сауаттылықтарын қалыптастыруға зор ықпалын тигізеді деп ойлаймын.Атап айтсам: «Жұптағы ой қозғау», «Аквариум», «Кластерлер», «Ойлан, жұптас, талқыла», «Серпілген сауал», «Еркін жазу», «Сұрақтар шеңбері», «Атаулар туралы үш сұрақ», «Ыстық орындық». Сондай-ақ сабақта ойынды ұйымдастырғанда оқушылар бір-біріне көмектесетіндей, бір-бірімен бірігетіндей жағдай жасау керек. Сонда сабақ тек білім беру қызметін ғана емес, тәрбиелеу қызметін де атқарады. Мұндай сабақтардың өтілуі нәтижесінде оқушыларда бір-бірімен сөйлесе білу мәдениеті, тәртіптілік, топқа және бір-біріне жауапкершілік сезімнің болуы, өзін және өзгені бағалай,тыңдау қасиеттері қалыптасады. Ауқымды материалдан қажетті ақпаратты тауып, шешім қабылдауға дағдыланады, сөздік қоры дамиды.
Жаңа заман талаптарына сай сабақта өзгеріп,жаңарып отырса, жеткіншектерге оның әсері мен ықпалы  болады .Олардың эмоциялық сезім – түйсіктеріне әсер ете білген ізденістердің пайдасы өте көп. Ақыл-парасаттан көрі сезім түйсігі ұшқыр балаларға көп жағдайда бағдарламалық тақырыптарды тосын тәсілдер арқылы түсіндіру пайдалы. Жаңа педагогикалық технологияларды енгізу – оқыту үрдісінің тиімділігін арттырып қана қоймайды, басқа да көптеген мәселелерді шешеді.Оқушы мемлекеттік стандартты ғана алып қоймайды, өз қабілетіне қарай таңдау, әрі қарай білімін дамытуға мүмкіндігі болады. Жаңа педагогикалық технологияны пайдалану оқушылардың сабаққа деген белсенділігін ,қызығушылығын , танымдық, ойлау қабілеттерін арттырудың, яғни функционалдық сауаттылықтарын дамытудың бірден-бір көзі. Сонымен, жаңа педагогикалық технологияның әдістерін тиімді пайдалану арқылы «Білімді адам» парадигмасын, «Өзін-өзі дамытатын және әрекетшіл адам» парадигмасына өзгертуге болады. Осы орайда ұлы ұстаз Абайдың: «Адам ата-анадан туғанда есті болып тумайды: естіп, көріп, ұстап, татып ескерсе, дүниедегі жақсы, жаманды таниды-дағы, сондайдан білгені, көргені көп болған адам білімді болады» деген дана сөздерінен адам табиғатының, болмысы мен танымының қалыптасуының өзі осы ізбен жүретінін байқауға болады. Егер оқу үдерісі, балаларға білім, білік, дағдыларды игерту осы ұстанымға негізделсе, нәтижелі болатыны анық деп ойлаймын.«Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты елбасының Қазақстан халқына Жолдауында мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту бойынша бес жылдық ұлттық жоспарды қабылдау жөнінде нақты міндет қойды. Ұлттық жоспардың мақсаты — Қазақстанда білім сапасын жетілдірудегі, оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі атқарылатын іс-шаралардың жүйелілігі мен тұтастығын қамтамасыз ету. Еліміз үшін маңызды болып табылатын аталған стратегиялық міндетті шешу жағдайында тұлғаның ең басты функционалдық сапалары белсенділік, шығармашыл тұрғыда ойлауға және шешім қабылдай алуға, кәсіби жолын таңдай алуға қабілеттілік, өмір бойы білім алуға дайын тұруы болып табылады. Бұл функционалдық дағдылар мектеп қабырғасында қалыптасады. Функционалдық сауаттылығы дегеніміз-адамдардың әлеуметтік, мәдени, саяси және экономикалық қызметтерге белсене араласуы, яғни бүгінгі жаһандану дәуіріндегі заман ағымына, жасына қарамай ілесіп отыруы, адамның мамандығына, жасына қарамай үнемі білімін жетілдіріп отыруы. Ондағы басты мақсат- жалпы білім беретін мектептерде Қазақстан Республикасының зияткерлік, дене және рухани тұрғысынан дамыған азаматын қалыптастыру, оның әлемде әлеуметтік бейімделуі болып табылады. Функционалдық сауаттылық – адамның сыртқы ортамен қарым-қатынасқа түсе алу қабілеті және сол ортаға барынша тез бейімделе алуы мен қарым-қатынас жасай алу деңгейінің көрсеткіші. Олай болса, функционалдық сауаттылық тұлғаның белгілі бір мәдени ортада өмір сүруі үшін қажетті деп саналатын және оның әлеуметтік қарым-қатынас жасауын қамтамасыз ететін білім, білік, дағдылардың жиынтығынан құралады. Ал кең мағынасында ол тек білік пен білімділік әлеміне барудың жолы ғана емес, ол – ұлттың, елдің немесе жеке адамдар тобының мәдени және әлеуметтік дамуының өлшемі. Осындай сапалық сипаты тұрғысынан қарағанда функционалдық сауаттылық жеке адамды дамытудың тетігі ретінде қолданылады. Қоршаған әлемде және табиғатта болып жатқан құбылыстарды түсіну, салыстыру, талдау, жіктеу, жүйелеу, жалпылау білік, дағдыларын меңгерту мақсаттары көзделгенде ғана оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыруға болады. Оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру үшін академиялық білім беріп қана қоймай, сын тұрғысынан ойлау, білімін  күнделікті өмірде, шынайы жағдайларда пайдалана білу, проблеманы шешу, ғылыми-зерттеу дағдыларын, қарым-қатынас дағдыларын дамыту керек. Сабақтың мақсаттарына жету үшін тілдік дағдыларының төрт түрін түрлі комбинацияда  оқылым, тыңдалым, айтылым, жазылым қолдана білу керек.  Ол үшін  мына мәселелерге үнемі көңіл бөлу керек:
1.Оқушыларға тапсырмаларды 6 деңгейлі Блум таксономиясы негізінде құрып, ондағы білу, түсіну, қолданудан гөрі жинақтау, талдау,  бағалауға мән беру.
2. Стандарт талаптарына сай берілген тапсырмаларды орындаумен қатар оқушының өмірде қолдана алатындай тапсырмалар құрастыруға көңіл бөлу.
3. Оқушының логикалық ойлауын, сыни тұрғыдан ойын жеткізуді жүзеге асыру үшін, білім беруде сабақтың құрылымын өзгерту, яғни оқытудың белсенді стратегияларын қолдану, оқушының сабаққа деген ынтасын арттыру үшін әр10 мин сайын жағдаятты өзгертіп отыру.
4. Оқушыға тапсырма берген кезде оның алгоритмдерін алдын-ала ескерту.
5.Тапсырманы зейін қойып, орындауға және эксперименттік есептер, зертханалық шағын зерттеу жұмыстарын орындата отырып, өзінің орындаған жұмысының дұрыстығына көз жеткізу, өзін-өзі бағалауға үйрету.
Осыдай іс-әрекеттерді орындаған жағдайда оқушыға жоғары деңгейде білімін қалыптастыруға жол ашылады.
Пәнді интеллектуалдық және шығармашылық тұрғыда түсініп меңгертуде қазіргі таңдағы оқыту технологияларының стратегияларын пайдалану тиімді болып келеді: «Джиксо-ұжымдық оқыту» стратегиясы, «Дана үкілер» стратегиясы, «Мозаика немесе Ара ұясы» стратегиясы. Мақсаты: Жалпы мәселені жұпта,топта, ұжымда талқылау. Бұл стратегиялар мазмұнды жоғары табыспен меңгеру, оқығанды есте сақтау үшін тиімді. Оқушының оқуға деген қызығушылығы артады, ұжымда жақсы қарым-қатынас қалыптасады, саналы тәртіп орнайды, өз бетінше ойлауға, ізденуге, нәтижеге жетуге дағдыланады.. Сондай-ақ оқушылардың оқу материалын тек жаттап қана алмай, оның мән-мағынасын терең түсінуін қамтамасыз ету міндетті боп саналады. Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын қалыптастыруда қатысымдық, рөлдік ойын, дара тұлғаға бағдарланған оқыту және сұрақ-жауап әдістері арқылы жүзеге асатын жағдаяттық тапсырмалар, рөлдік ойындар, сұқбаттық тапсырмалар, құзыреттіліктерді қалыптастыратын тапсырмалар арқылы кешенді жүргізудің тиімділігі жоғары болады. Мұғалім ретінде, жаңа стратегияларды химия сабағында қолдану барысында оқушының өз бетімен білім алып, алған білімді іс жүзінде дәлелдей алатын және «үндемейтін», «енжар» оқушының қызығушылығын оятып, оны «сөйлетуге» болатындығын өз тәжірибемнен байқадым. 9-сыныпта химия пәнінен СТО технологиясының әдістерін қолданып, бірнеше сабақтар өткіздім. Онда ЖИГСО, белгілер әдісі, венн диаграммасы, бес жолды өлең, топтастыру әдістерін қолдандым және жеке, топтық, рольдік ойын жұмыстар жүргізілді. Үй тапсырмасын«Кім жылдам?»,  «6 неге сұрақ» ойыны түрінде ұйымдастырып, қай топта сұраққа айтпаған оқушы саны көп, сол жеңіледі. Сабақты жарыс түрінде ұйымдастырып жауап бермей қалған оқушыны қалдырмай, қайта оның есебін алып, оны сол бала үшін топтың артта қалғанын түйсігіне жаймен жеткізсе, ол оқушы да басқа оқушылардан қалмай жауап беруге тырысатынын және оған топтағы басқа оқушылар міндетті түрде көмектесетініне көз жеткіздім. Сол сияқты инновациялық технологиялардың  әдіс -тәсілдерін 9-11 сыныптарда да пайдаланып, жақсы нәтижелерге жетіп жүрмін. Жоғары сыныптар үшін көбіне ЖИГСО стратегиясын қолданамын. ЖИГСО стратегиясын қолдануда мәтіннің көлемі үлкен, күрделі, ғылыми тұрғыда болуы керек. Себебі, қарапайым мәтін болса, оқушылар тәжірибелі топсыз-ақ өздері оқып, тіпті жаттап алып айтып береді. Қандай технологияны пайдаланған кезде де оқушының белсенділігі мақсатқа ұмтылуы, ақпаратты өзі іздеп табуы, шапшаңдығы мен еркіндігі, шығармашылдығы, көңіл күйдің көтеріңкі болуы қамтамасыз етіледі.Сонымен бірге - оқыта үйрету ойындары оқушыларға білімдерін тереңдетуге, толықтыруға, бекітуге, алған білімдерін өмірде қолдана білуге, ақпарат көздерімен өздіктерінен жұмыс істеуге, ізденуге, әр түрлі жағдайларда дұрыс шешім қабылдауға, қиындықтан алып шығатын жол таңдауға, өмірде өзін бағалай білуге үйретеді.
Мысалы, 8 «б» сыныбында «Оксидтер.Жану» тақырыбында оқушыларды бірнеше топқа бөліп, топтарға әр түрлі формулаларды беру,атауларын беру.Әр топ әр түрлі суреттер, кестелер, ақпараттар жинап, постер, кластер сызып тақтаға ыңғайлы етіп орналастырып, әр топ өз жинақтаған мәліметтерін қорғайды, басқа топтар тыңдайды. Оксид туралы қосымша мәліметтер алады. Сонымен қатар сабақта төмендегідей әдіс-тәсілдерді қолдану оқушылардың сабаққа ынтасын арттыра отырып, білім сапасын жетілдіріп, функционалдық сауаттылықтарын қалыптастыруға зор ықпалын тигізеді деп ойлаймын.Атап айтсам: «Жұптағы ой қозғау», «Аквариум», «Кластерлер», «Ойлан, жұптас, талқыла», «Серпілген сауал», «Еркін жазу», «Сұрақтар шеңбері», «Атаулар туралы үш сұрақ», «Ыстық орындық». Сондай-ақ сабақта ойынды ұйымдастырғанда оқушылар бір-біріне көмектесетіндей, бір-бірімен бірігетіндей жағдай жасау керек. Сонда сабақ тек білім беру қызметін ғана емес, тәрбиелеу қызметін де атқарады. Мұндай сабақтардың өтілуі нәтижесінде оқушыларда бір-бірімен сөйлесе білу мәдениеті, тәртіптілік, топқа және бір-біріне жауапкершілік сезімнің болуы, өзін және өзгені бағалай,тыңдау қасиеттері қалыптасады. Ауқымды материалдан қажетті ақпаратты тауып, шешім қабылдауға дағдыланады, сөздік қоры дамиды.
Жаңа заман талаптарына сай сабақта өзгеріп,жаңарып отырса, жеткіншектерге оның әсері мен ықпалы  болады .Олардың эмоциялық сезім – түйсіктеріне әсер ете білген ізденістердің пайдасы өте көп. Ақыл-парасаттан көрі сезім түйсігі ұшқыр балаларға көп жағдайда бағдарламалық тақырыптарды тосын тәсілдер арқылы түсіндіру пайдалы. Жаңа педагогикалық технологияларды енгізу – оқыту үрдісінің тиімділігін арттырып қана қоймайды, басқа да көптеген мәселелерді шешеді.Оқушы мемлекеттік стандартты ғана алып қоймайды, өз қабілетіне қарай таңдау, әрі қарай білімін дамытуға мүмкіндігі болады. Жаңа педагогикалық технологияны пайдалану оқушылардың сабаққа деген белсенділігін ,қызығушылығын , танымдық, ойлау қабілеттерін арттырудың, яғни функционалдық сауаттылықтарын дамытудың бірден-бір көзі. Сонымен, жаңа педагогикалық технологияның әдістерін тиімді пайдалану арқылы «Білімді адам» парадигмасын, «Өзін-өзі дамытатын және әрекетшіл адам» парадигмасына өзгертуге болады. Осы орайда ұлы ұстаз Абайдың: «Адам ата-анадан туғанда есті болып тумайды: естіп, көріп, ұстап, татып ескерсе, дүниедегі жақсы, жаманды таниды-дағы, сондайдан білгені, көргені көп болған адам білімді болады» деген дана сөздерінен адам табиғатының, болмысы мен танымының қалыптасуының өзі осы ізбен жүретінін байқауға болады. Егер оқу үдерісі, балаларға білім, білік, дағдыларды игерту осы ұстанымға негізделсе, нәтижелі болатыны анық деп ойлаймын.


extracted_text:
Эколог болу оңай ма?
Өскемен қаласы. «Қ.Нұрғалиев атындағы №43 мектеплицейі»КММ
Биология пәні мұғалімі Ныгызбаева Гулмира Жанымхановна
Эколог болу оңай мен әлде қиын ба? Әрине қандай ғылым саласы  болмасын жеңілі
мен ауыры, оңайлығы мен қиыншылығы болады. Адам табиғатқа қалай қараса, табиғат
жауабын   солай   қайтарады.   Экологтардың   басты   объектісі   –   табиғат.   Соның   ішінде
өсімдіктер де бар. Олар қомқорлығымен бірге  бізге қуаныш, әдемілік, таза ауа сыйлайды.
Біз   оларды   тірі   табиғатқа   жатқызамыз.   Өйткені   олар   өседі,   өнеді,   көбейеді,   уақыты
келгенде   немесе     ауырса      солып,   тіршілігін   тоқтатады.   Өсімдіктер   күнге   қарап   бой
түзейді, тыныс  алады. Оған  өсуі үшін: күннің жылуы,таза ауа,су қоректік заттар керек
екенін барлығымыз білеміз.
Қоршаған   ортаның   адамзат   баласына   тигізер   әсері   өте   көп   екені   белгілі.   Сан
ғасырлар   бойынан   қазіргі   таңға   дейін   өсімдіктерді     ем     ретінде   пайдаланып   келеді.
Өсімдіктерді     қорғап,   баптау   адам   баласының   негізгі   міндеттерінің   бірі.   Өсімдіктің
зиянды түрлеріде болады. Бірақта пайдалы түрлеріде ғаламшарымызда аз емес. Өсімдік
тірі табиғатқа жататындықтан, оған тіршілік үшін су, ауа, жарық, жылу, құнарлы топырақ,
қоректік заттар қажет. Әр өсімдік өзі өсетін жердің табиғатына қарай бейімделеді. Олар
ылғал   сүйгіш   немесе   құрғақшылыққа   төзімді   болып   келеді.   Тіпті   тасқа   да   шығатын
өсімдіктер болады. Табиғаттың бір бөлігінің ішінде  тіршіліктің жасыл күзетшісі – өсімдік
атты дүние бар. Өсімдіктер – тіршіліктің негізін   қалаушы,   ғажаптары мол дүние.Ол –
Жердегі  тірі организм атаулыға өмір  беріп тұрған өсімдіктер дүниесі
    Бүгінгі күні  біздің жеріміз   гүлді гүлстанға,  құмға ағаш, тасқа гүл еккен,  күн нұрына
бөленген, жасыл желекке көмкерілген табиғат қалыптасып отыр. Біздің жеріміз   ыстық,
құмды болып келгендіктен   мектеп айналасын  көгалдандыру, экологиялық  жағдайды
сақтау біздің басты міндетіміз болып отыр. Сондықтанда мектеп айналасын көгалдандыру
мақсатында   мектеп жанына ағаш көшеттері мен гүлдерді оқушылар мен мұғалімдердің
күшімен отырғызды десе болады. Біздер өсімдіктерге үлкен жауапкершілікпен қарап, күн
сайын   қадағалап   отырамыз.   Өсімдіктердің   биологияық   ерекшеліктерін
  байқап,
өсімдіктердің өсуін жиі бақылап отырамыз. Өйткені, «Барша байлықтың анасы – Жер,
оның атасы  су», «Жер тоймай — ел тоймайды», «Жаңбыр жауса, жерге сый» деген
нақыл
керекті.
Табиғаттың бір бөлігі – өсімдік екені белгілі. Өсімдіктер ішсе тамақ, кисе киім, таза ауа
беретін   саялы   баспана.   Өсімдіктің   адам   баласының   денсаулығына   берер   пайдасы   зор.
Сондықтанда   өсімдікті   қорғап,
  біздің   қолымызда.
Ұшы – қиыры жоқ теңіздей шексіз даланы қанша алуан шөп басып, үлбіреген нәп – нәзік
гүлдер бейне  жасыл дастарқандай болып жайылады!
  тамаша   етіп
  өсіру

айтылмаса

сөздер

бекер

Елбасымыздың   Қазақстан   халқына   арналған   Жолдауында   айтылған   «Жасыл   ел»
  елімізде
бағдарламасына   терең,   саналы   оймен   түсінуміз   керек.Бұл   бағдарлама
экологиялық   апатпен   күресудің   негізгі   іс   –   шарасы   екеніне   мән   бергеніміз   жөн.
 К.Д.Ушинский  «Табиғатпен егесу оған зиян келтіру жақсылыққа апармайды, адамға  тек
оның   заңдылықтарын білу және табиғи   күшін пайдалану   ғана қалды» деген болатын.
Табиғатты   бақылау,   оны   қорғау,   заңдылықтарын   табу,   сырын   ашу,   мектеп   ауласын
көркейту келешек ұрпақтың қолында.
  Қамқор эколог болу әр оқушының, әр адамның міндеті. Себебі қоршаған орта,
табиғат біз үшін қызмет етеді. Біз қоршаған ортаны қорғау керекпіз. Біз – жас  экологпыз!

file_name: Эссе №43шл.docx

intro:
Эколог болу оңай мен әлде қиын ба? Әрине қандай ғылым саласы  болмасын жеңілі мен ауыры, оңайлығы мен қиыншылығы болады. Адам табиғатқа қалай қараса, табиғат жауабын солай қайтарады. Экологтардың басты объектісі – табиғат. Соның ішінде өсімдіктер де бар. Олар қомқорлығымен бірге  бізге қуаныш, әдемілік, таза ауа сыйлайды. Біз оларды тірі табиғатқа жатқызамыз. Өйткені олар өседі, өнеді, көбейеді, уақыты  келгенде немесе  ауырса - солып, тіршілігін тоқтатады. Өсімдіктер күнге қарап бой түзейді, тыныс  алады. Оған  өсуі үшін: күннің жылуы,таза ауа,су қоректік заттар керек екенін барлығымыз білеміз.
Қоршаған ортаның адамзат баласына тигізер әсері өте көп екені белгілі. Сан ғасырлар бойынан қазіргі таңға дейін өсімдіктерді  ем  ретінде пайдаланып келеді. Өсімдіктерді  қорғап, баптау адам баласының негізгі міндеттерінің бірі. Өсімдіктің зиянды түрлеріде болады. Бірақта пайдалы түрлеріде ғаламшарымызда аз емес. Өсімдік тірі табиғатқа жататындықтан, оған тіршілік үшін су, ауа, жарық, жылу, құнарлы топырақ, қоректік заттар қажет. Әр өсімдік өзі өсетін жердің табиғатына қарай бейімделеді. Олар ылғал сүйгіш немесе құрғақшылыққа төзімді болып келеді. Тіпті тасқа да шығатын өсімдіктер болады. Табиғаттың бір бөлігінің ішінде  тіршіліктің жасыл күзетшісі – өсімдік атты дүние бар. Өсімдіктер – тіршіліктің негізін  қалаушы,  ғажаптары мол дүние.Ол – Жердегі  тірі организм атаулыға өмір  беріп тұрған өсімдіктер дүниесі
    Бүгінгі күні  біздің жеріміз   гүлді гүлстанға,  құмға ағаш, тасқа гүл еккен,  күн нұрына бөленген, жасыл желекке көмкерілген табиғат қалыптасып отыр. Біздің жеріміз  ыстық, құмды болып келгендіктен -  мектеп айналасын  көгалдандыру, экологиялық  жағдайды сақтау біздің басты міндетіміз болып отыр. Сондықтанда мектеп айналасын көгалдандыру мақсатында  мектеп жанына ағаш көшеттері мен гүлдерді оқушылар мен мұғалімдердің  күшімен отырғызды десе болады. Біздер өсімдіктерге үлкен жауапкершілікпен қарап, күн сайын қадағалап отырамыз. Өсімдіктердің биологияық ерекшеліктерін  байқап,  өсімдіктердің өсуін жиі бақылап отырамыз. Өйткені, «Барша байлықтың анасы – Жер, оның атасы - су», «Жер тоймай — ел тоймайды», «Жаңбыр жауса, жерге сый» деген нақыл сөздер бекер айтылмаса керек-ті.
Табиғаттың бір бөлігі – өсімдік екені белгілі. Өсімдіктер ішсе тамақ, кисе киім, таза ауа беретін саялы баспана. Өсімдіктің адам баласының денсаулығына берер пайдасы зор. Сондықтанда өсімдікті қорғап, тамаша етіп  өсіру  біздің қолымызда.
Ұшы – қиыры жоқ теңіздей шексіз даланы қанша алуан шөп басып, үлбіреген нәп – нәзік гүлдер бейне  жасыл дастарқандай болып жайылады!
Елбасымыздың Қазақстан халқына арналған Жолдауында айтылған «Жасыл ел» бағдарламасына терең, саналы оймен түсінуміз керек.Бұл бағдарлама  елімізде экологиялық апатпен күресудің негізгі іс – шарасы екеніне мән бергеніміз жөн.
 К.Д.Ушинский  «Табиғатпен егесу оған зиян келтіру жақсылыққа апармайды, адамға  тек оның  заңдылықтарын білу және табиғи  күшін пайдалану  ғана қалды» деген болатын. Табиғатты бақылау, оны қорғау, заңдылықтарын табу, сырын ашу, мектеп ауласын көркейту келешек ұрпақтың қолында.
 Қамқор эколог болу әр оқушының, әр адамның міндеті. Себебі қоршаған орта, табиғат біз үшін қызмет етеді. Біз қоршаған ортаны қорғау керекпіз. Біз – жас  экологпыз!Эколог болу оңай мен әлде қиын ба? Әрине қандай ғылым саласы  болмасын жеңілі мен ауыры, оңайлығы мен қиыншылығы болады. Адам табиғатқа қалай қараса, табиғат жауабын солай қайтарады. Экологтардың басты объектісі – табиғат. Соның ішінде өсімдіктер де бар. Олар қомқорлығымен бірге  бізге қуаныш, әдемілік, таза ауа сыйлайды. Біз оларды тірі табиғатқа жатқызамыз. Өйткені олар өседі, өнеді, көбейеді, уақыты  келгенде немесе  ауырса - солып, тіршілігін тоқтатады. Өсімдіктер күнге қарап бой түзейді, тыныс  алады. Оған  өсуі үшін: күннің жылуы,таза ауа,су қоректік заттар керек екенін барлығымыз білеміз.
Қоршаған ортаның адамзат баласына тигізер әсері өте көп екені белгілі. Сан ғасырлар бойынан қазіргі таңға дейін өсімдіктерді  ем  ретінде пайдаланып келеді. Өсімдіктерді  қорғап, баптау адам баласының негізгі міндеттерінің бірі. Өсімдіктің зиянды түрлеріде болады. Бірақта пайдалы түрлеріде ғаламшарымызда аз емес. Өсімдік тірі табиғатқа жататындықтан, оған тіршілік үшін су, ауа, жарық, жылу, құнарлы топырақ, қоректік заттар қажет. Әр өсімдік өзі өсетін жердің табиғатына қарай бейімделеді. Олар ылғал сүйгіш немесе құрғақшылыққа төзімді болып келеді. Тіпті тасқа да шығатын өсімдіктер болады. Табиғаттың бір бөлігінің ішінде  тіршіліктің жасыл күзетшісі – өсімдік атты дүние бар. Өсімдіктер – тіршіліктің негізін  қалаушы,  ғажаптары мол дүние.Ол – Жердегі  тірі организм атаулыға өмір  беріп тұрған өсімдіктер дүниесі
    Бүгінгі күні  біздің жеріміз   гүлді гүлстанға,  құмға ағаш, тасқа гүл еккен,  күн нұрына бөленген, жасыл желекке көмкерілген табиғат қалыптасып отыр. Біздің жеріміз  ыстық, құмды болып келгендіктен -  мектеп айналасын  көгалдандыру, экологиялық  жағдайды сақтау біздің басты міндетіміз болып отыр. Сондықтанда мектеп айналасын көгалдандыру мақсатында  мектеп жанына ағаш көшеттері мен гүлдерді оқушылар мен мұғалімдердің  күшімен отырғызды десе болады. Біздер өсімдіктерге үлкен жауапкершілікпен қарап, күн сайын қадағалап отырамыз. Өсімдіктердің биологияық ерекшеліктерін  байқап,  өсімдіктердің өсуін жиі бақылап отырамыз. Өйткені, «Барша байлықтың анасы – Жер, оның атасы - су», «Жер тоймай — ел тоймайды», «Жаңбыр жауса, жерге сый» деген нақыл сөздер бекер айтылмаса керек-ті.
Табиғаттың бір бөлігі – өсімдік екені белгілі. Өсімдіктер ішсе тамақ, кисе киім, таза ауа беретін саялы баспана. Өсімдіктің адам баласының денсаулығына берер пайдасы зор. Сондықтанда өсімдікті қорғап, тамаша етіп  өсіру  біздің қолымызда.
Ұшы – қиыры жоқ теңіздей шексіз даланы қанша алуан шөп басып, үлбіреген нәп – нәзік гүлдер бейне  жасыл дастарқандай болып жайылады!
Елбасымыздың Қазақстан халқына арналған Жолдауында айтылған «Жасыл ел» бағдарламасына терең, саналы оймен түсінуміз керек.Бұл бағдарлама  елімізде экологиялық апатпен күресудің негізгі іс – шарасы екеніне мән бергеніміз жөн.
 К.Д.Ушинский  «Табиғатпен егесу оған зиян келтіру жақсылыққа апармайды, адамға  тек оның  заңдылықтарын білу және табиғи  күшін пайдалану  ғана қалды» деген болатын. Табиғатты бақылау, оны қорғау, заңдылықтарын табу, сырын ашу, мектеп ауласын көркейту келешек ұрпақтың қолында.
 Қамқор эколог болу әр оқушының, әр адамның міндеті. Себебі қоршаған орта, табиғат біз үшін қызмет етеді. Біз қоршаған ортаны қорғау керекпіз. Біз – жас  экологпыз!

title: Эколог болу оңай ма?


extracted_text:
Астана қаласы әкімділігінің
№ 9 «Нұршашу»  балабаұшасы  МҚҚҚ

 Викторина   «Мои права»
В подготовительной группе №6

«Жұлдыздар»
Тәрбиешілер:
А.К.Атанова

Астана қаласы
2016 ж. Задачи:  Развивать познавательную активность, сообразительность.
Закрепить знания детей о некоторых правах ребенка.
Воспитывать у детей уважительное отношение к людям независимо от их
расовой и национальной принадлежности. Формировать дружеские
взаимоотношения.
Материалы и оборудование:  Слайдпрезентация «Мои права» на  основе
сказок, «правовой цветок» (на каждом лепестке символом обозначено какое
либо право ребенка по сценарию).
Ведущая: Уважаемые гости. Мы пригласили вас на наш веселый конкурс –
викторину. Тема викторины – «О правах своих мы знаем, их сейчас вам
представляем»
В викторине участвуют две команды.
Первая команда «Солнечные дети». Встречайте. (Дети первой команды
входят под музыку в зал и встают у стульев)
Вторая команда – «Дружная семейка». Встречайте. (Дети второй команды
входят под музыку и встают у стульев с противоположной стороны)
Сейчас команды поприветствуют друг друга:
1 команда (С. Д.) :
Пусть знают все на свете
Мы солнечные дети
Мы в садике живем
Играем и рисуем,
Считаем и танцуем,
Смеемся и поем.
2 команда (Д. С.) :
Я, ты, он, она – вместе целая страна.
Вместе – дружная семья.
В слове «мы»  сто тысяч «я»
Большеглазых, озорных,
Черных рыжих и льняных,
Грустных и веселых
В городах и селах
Вед.  У  меня  есть   цветок, но  не  обычный, а «правовой»  где каждый
лепесток соответствует какомулибо праву ребенка. И сегодня мы его хотим
показать гостям.   (Переворачивает мольберт, на нем только сердцевина цветка) .
 Ой, где же наш цветок, что случилось? Куда делись лепестки от нашего
правового цветка. В центре прикреплена  записка, как только вы  разгадаете
какое  право  нарушено  и кто  нарушил в  сказках, так и  появиться  лепесток.
Вед. Итак, внимание, начинаем. Слово предоставляется команде «Солнечные
дети»
I задание: «Сказка, сказка, помоги о правах нам расскажи».
Внимание на экран. Вы увидите картинки из сказок. Нужно назвать сказку, и
какое право в ней нарушено.
а) Сказка «Красная шапочка» (нарушено право на жизнь, нарушил это право
волк). За правильный ответ вручается символ «сердечко».
б) Сказка «Теремок» (медведь нарушил право на жильё). За правильный ответ
вручается символ «сердечко».
в) Сказка «Морозко» (мачеха нарушила право на любовь и заботу родителей,
право на непосильный труд).
г) Сказка «Гуси — лебеди» (право на неприкосновенность нарушили гуси )
д)Сказка «Волк и семеро  козлят»( право на жизнь и  неприкосновенность).
е)Сказка « Заюшкина избушка»( право на жильё).
ё)Сказка «Буратино»( право на  образование и на информацию).
ж)Сказка «Волк и семеро  козлят»( право на жизнь и  неприкосновенность).
С этим заданием команды справились.
 II задание: «Волшебный сундучок» (вношу под музыку).
У меня в руках волшебный сундучок, давайте откроем его и посмотрим, что
внутри.
а) Конверт – в нём находится документ, который закрепляет ваше право на
имя с момента вашего рождения. Что это за документ? (команды совещаются
и отвечают – свидетельство о рождении). Достаю из сундучка и показываю
свидетельство о рождении. Команда, которая ответила первой, получает
«сердечко».
б) А ещё здесь есть «волшебный мешочек». Что же в нём находится?
Достаю и показываю «сердечко».
Какое право может обозначать сердце? (право на любовь и заботу родителей).
Что значит забота? Кто заботится о вас? За правильный ответ команде «сердечко».
в) Показываю «букварь». Узнаёте эту книгу? О каком праве, она напоминает?
(о праве на образование). Почему это право необходимо?
За правильный ответ команде «сердечко».
г) В сундучке есть ещё один предмет.  Картинка с  изображением «Хоровода
дружбы».  О каком  праве, эта  картинка напоминает? (все дети разных
национальностей имеют  равные  права).
За правильный ответ команде «сердечко».
Жюри подсчитывает количество «сердечек» у каждой команды. Определяем
победителей, выясняем, что победила «дружба».
Итог: Играя, с помощью заданий мы закрепили ваши права и  собрали  с  вами
правовой  цветок. Каждый из вас теперь хорошо знает свои права и
обязанности  и  теперь никогда их не нарушит. Когда вы вырастите и будите
взрослыми, помните, что все люди и маленькие, и большие имеют свои права.

file_name: Мои права викторина.docx

intro:
Презентации  "Мои права"  где права ребенка представлены  картинками из знакомых детских сказок.
Эта презентация помогает ребенку запомнить свои права благодаря знакомым сказкам и картинкам, которые опираются на их небогатый опыт.  Плюс к этой презентации викторина "Мои права". Викторина идет как дополнение к презентации.

title: презентации


extracted_text:
Тест «Растения»
Ф.И. _____________________  Дата _________
       группы делятся растения?

1.      На какие
А)  мхи, папоротники, берёзы
Б) деревья, клубника, травы
В) деревья, кустарники, травы
Г) деревья, кустарники, подорожник
2.      Как называются растения, у которых
несколько тонких стволиков?
А) трава          Б) кустарник          В) дерево
Балл и оценка _______
Тест «Растения»
Ф.И. _____________________  Дата _________
       группы делятся растения?

1.      На какие
А)  мхи, папоротники, берёзы
Б) деревья, клубника, травы
В) деревья, кустарники, травы
Г) деревья, кустарники, подорожник
3. Как называют растения, которые никто не
сажал и за которыми никто не ухаживает?
А) уличные          Б) дикие      В) дикорастущие
2.      Как называются растения, у которых
несколько тонких стволиков?
А) трава          Б) кустарник          В) дерево
4. Как называют растения, которые человек
выращивает в саду, поле, огороде?
А) уличные        Б) домашние      В) культурные
3. Как называют растения, которые никто не
сажал и за которыми никто не ухаживает?
А) уличные          Б) дикие      В) дикорастущие
5. Стебель нужен растениям для того, чтобы…
А) доставлять питательные вещества от корня к
другим его органам
Б) удерживать растение
В) придать растению форму
6.  Сухие плоды  это…
А) пшеница, фасоль
Б) смородина, земляника
В) яблоки, груши
7. Как появляется растение на свет?
А) семя
Б) семя
В) семя
→
 семя
 цветок
 росток
→
 лист
→
 лист
 корень
 росток
 корень
→
→
→
→
→
→
 лист
→

 плод
8. Картофель размножают:
А) клубнем, черенком
Б) клубнем, листьями
В) клубнем, глазками
9. Для жизни растений нужны:
А) тепло, свет, питательные вещества
Б) тепло, питательные вещества, вода
В) тепло, свет, питательные вещества, вода, воздух
10. Листья растениям нужны для того, чтобы:
А) быть красивыми
Б) дышать и питаться
В) их ели животные
11. Черенок  это часть:
А) стебля           Б) корня              В) цветка
12. Как называется место, где выращивают
арбузы и дыни?
А) поле           Б) бахча           В) огород          Г) сад
4. Как называют растения, которые человек
выращивает в саду, поле, огороде?
А) уличные        Б) домашние      В) культурные
5. Стебель нужен растениям для того, чтобы…
А) доставлять питательные вещества от корня к
другим его органам
Б) удерживать растение
В) придать растению форму
6.  Сухие плоды  это…
А) пшеница, фасоль
Б) смородина, земляника
В) яблоки, груши
7. Как появляется растение на свет?
А) семя
Б) семя
В) семя
→
 семя
 цветок
 росток
→
 лист
→
 лист
 корень
 росток
 корень
→
→
→
→
→
→
 лист
→

 плод
8. Картофель размножают:
А) клубнем, черенком
Б) клубнем, листьями
В) клубнем, глазками
9. Для жизни растений нужны:
А) тепло, свет, питательные вещества
Б) тепло, питательные вещества, вода
В) тепло, свет, питательные вещества, вода, воздух
10. Листья растениям нужны для того, чтобы:
А) быть красивыми
Б) дышать и питаться
В) их ели животные
11. Черенок  это часть:
А) стебля           Б) корня              В) цветка 12. Как называется место, где выращивают
арбузы и дыни?
А) поле           Б) бахча           В) огород          Г) сад
Балл и оценка _______

file_name: Тест РАСТЕНИЯ 2 класс.docx

intro: Цель: Обобщить знания учащихся по пройденному разделу, умения воспроизводить необходимую информацию по памяти; применять полученные знания на практике. В тесте 12 вопросов которые позволяют проверить знания учащихся по разделу "Растения" , 2 класс, учебник авт. К. Аймагамбетова, Н.А. Ким, Т.Г. Напалкова, Алматыкiтап.

title: Обобщающий тест по познанию мира по разделу "Растения" (2 класс)


extracted_text:
КГУ " Береговая средняя школа отдела образования
акимата Тарановского района"
Дата проведения: 25. 11. 2016г.
Класс:   4
Провела: учитель ФК  Пархоменко А.А. План  конспект  открытого урока в  4 классе.
2016
Тема:  Передача и ловля баскетбольного мяча.
Целеполагание:  Формирование   двигательных   навыков   у   обучающихся,
привлечение детей к систематическим занятиям физкультурой и спортом.
Тип  урока:    обучающий
Форма  организации:  традиционная
Методы  обучения:  словесный, наглядный, фронтальный, игровой,
                                     соревновательный
Задачи  урока:
 образовательные:
 обучение техники передачи двумя руками от груди, сверху изза головы;
              совершенствовать ловлю мяча двумя руками;
 воспитательная:
 воспитание активности, внимательности и коллективизма;
 оздоровительные:
 укрепление  здоровья;
              развитие ловкости, координации, быстроты.
Место проведения:  спортивный зал
Инвентарь:  баскетбольные мячи
Время проведения:  45 минут Учитель:  Пархоменко Антонина Анатольевна
Ход   урока:
Дозиров
ка
1 мин.
1 мин.
3 мин.
Части
урока
Содержание
1. Построение, приветствие,
сообщение задач урока.
2. Ходьба:
  а) на носках, руки в стороны
  б) на пятках, руки вверх
  в) в полуприсяде, руки на поясе
н
и
м
5
1

0
1
3. Бег:
   а) равномерный бег
   б) змейкой
   в) приставными  шагами

   г) бег с остановками
Перестроение в колонну по два
поворотами в движении.
ь
т
с
а
ч

я
а
н
ь
л
е
т
и
в
о
т
о
г
д
о
п
–

о
н
д
о
в
В
Организационнометодические
указания
Спина   прямая,   руки   вдоль
туловища.
Правым, левым боком,
руки согнуть в локтях.
По сигналу – остановка двумя
шагами
Второй сигнал – остановка
прыжком.
Туловище держать прямо
Голову поднять.
Спина прямая.
Команда: на лево в колонну по
два – “Марш!”. Указать
дистанцию, интервал 3 шага. ОРУ с баскетбольными мячами.
1.  И.п.   основная   стойка,   мяч   в   руках
внизу.
     12 – подняться на носки, руки вверх,
прогнуться.
   34 – И.п.
2. И.п. стойка, ноги врозь, мяч внизу.
   1. руки вверх
   2. наклон влево
   3. руки вверх
   4. наклон вперед
   5. руки вверх
   6. наклон вправо
   7. руки вверх
   8. И.п.
3. И.п. стойка ноги врозь, мяч в согнутых
руках.
     1. поворот туловища влево, выпрямить
руки
   2. И.п.
   3. поворот туловища вправо, выпрямить
руки
   4. И.п.
4. И.п. основная стойка, мяч в согнутых
руках.
   1. присед, мяч вперед
   2. И.п.
   3. присед, мяч над головой
   4. И.п.
5. И.п. – основная стойка. Вращение мяча
вокруг шеи влево, вправо.
6. И.п. – стойка ноги врозь. Вращение
мяча вокруг тела влево, вправо.
7. И.п. – стойка ноги врозь. Вращение
мяча вокруг ног по восьмерке стоя на
месте.
8. Подбрасывание мяча с хлопками и его
ловля.
I.   Передача   баскетбольного   мяча   в
парах на месте.
68 раз
Вдох
Выдох
46 раз
Руки прямые
Спина прямая
Руки прямые
Спина прямая
Спина прямая
4 раза
4 раза
8 раз
Спина прямая
8 раз
8 раз
Следить   за   правильностью
выполнения.
Следить   за   правильностью
выполнения.
Разновидности хлопков.
1. Передача двумя руками от груди:
а) без отскока
3 мин
б) с ударом о пол
ь
т
с
а
ч

я
а
н
в
о
н
с
О
н
и
м

0
3

5
2
Обучающиеся   строятся   в   две
шеренги, лицом друг к другу. У
одной шеренги мячи.
Следить за точностью передачи.
Мяч летит за среднюю линию.
Одна нога впереди, другая чуть
назад,   колени   согнуты.   Мяч   у
груди,
пальцы   широко
расставлены.   Потянуться   за
мячом.

Обучающиеся стоят так же, но в) введение, ловля мяча  двумя руками,
передача от груди
2. Передача мяча сверху изза головы:
а) без отскока
б)   введение   мяча   и   передача   изза
головы с места
  в) сначала выкинуть мяч изза спины –
поймать и сделать передачу.
3. Передача мяча в движении
1й:   ведениеостановкапередача   одной
рукой от груди (бежит в конец команды
напротив);
2й:   бежит   вперед   (одновременно   с
первым) – остановкаловля мячаведение
(отдает мяч, встает в конец колонны)
II. Эстафеты
1. Гонка мячей над головой
3 мин
4 мин
10 мин
2. Гонка мячей между ног
3.  Гонка   мячей,   чередуя   над   головой   и
между ног «Волна».
4. «Передал , садись!»
сначала   ведут   мяч   вокруг
партнера,
  возвращаются   на
место   и   выполняют   передачу
мяча   от   груди.   Руки   при
ведении чередовать. Мяч брать
нельзя, вести одной рукой.
Обучающиеся стоят так же, но
сначала   ведут   мяч   вокруг
партнера,
  возвращаются   на
место   и   выполняют   передачу
мяча изза головы.

  При
Команды   перестраиваются   в
четыре   колонны   друг   против
друга.
остановке
оттолкнуться   левой   ногой   и
приземлиться   на   две   ноги,
поймав   одновременно   мяч
двумя руками. Вид передачи по
заданию учителя.
У   каждой   команды   по
баскетбольному   мячу.
  По
сигналу   учителя   игроки
начинают   передавать   мяч   над
  Побеждает
головой.
та
команда,
  у   которой   мяч
быстрее   окажется   у   первого
игрока.

Дистанция на вытянутые руки.
Соблюдать   дистанцию.   Ноги
широко расставлены.
Обучающиеся   стоят   в   метре
друг   от   друга.   По   команде
первый   передает   мяч   сверху,
второй – снизу и т.д.
Команды в колоннах. Капитаны
стоят   к   ним   лицом   на
определенном расстоянии. Мяч
у   капитанов.   По   команде,
капитаны   выполняют   передачу
заданным   способом   первым
участникам,
  те   –   обратно
капитану, А потом садятся. 5. Ведение мяча по прямой.
6. Ведение  мяча «Змейкой».
7. Подвижная игра «10 передач»
8 мин.
Построение,
Домашнее задание.

подведение

итогов.
3 мин
Игроки   команды,   владеющие
мячом   стараются   сделать
между   собой   10   передач,   не
отдавая мяч противнику. После
этого   игра   останавливается.
Мяч   передается   проигравшей
команде.
 Оценить учащихся.
Упражнения для профилактики
простуды
ь
т
с
а
ч

я
а
н
ь
л
е
т
и
ч
ю
л
к
а
З
н
и
м
5

3

file_name: открытый урок.doc

intro:
План - конспект  открытого урока в  4 классе.

Тема:  Передача и ловля баскетбольного мяча.

Целеполагание: Формирование двигательных навыков у обучающихся, привлечение детей к систематическим занятиям физкультурой и спортом.

Тип  урока:    обучающий

Форма  организации:  традиционная

Методы  обучения:  словесный, наглядный, фронтальный, игровой,
                                     соревновательный

Задачи  урока:

	образовательные:
- обучение техники передачи двумя руками от груди, сверху из-за головы;
             - совершенствовать ловлю мяча двумя руками;
	воспитательная:
- воспитание активности, внимательности и коллективизма;
	оздоровительные:
- укрепление  здоровья;
             - развитие ловкости, координации, быстроты.

Место проведения:  спортивный зал

Инвентарь:  баскетбольные мячи

Время проведения:  45 минут

Учитель:  Пархоменко Антонина АнатольевнаТема:  Передача и ловля баскетбольного мяча.

Целеполагание: Формирование двигательных навыков у обучающихся, привлечение детей к систематическим занятиям физкультурой и спортом.

Тип  урока:    обучающий

Форма  организации:  традиционная

title: Подвижные игры с элементами баскетбола


extracted_text:
1 вариант
ч) Да;    д) нет;
1. Процентное отношение чисел 15 и 60 равно
     а) 50%;    о) 25%;   у) 40%;   и) 85%;
2. Пропорция верна 3 : 7 = 9 : 21
     т) да;   д) нет;
3. В пропорции 7 : 4 = 21 : 12 средними членами
пропорции являются числа
     м) 7 и 21;     р) 4 и 12;    л) 4 и 21;    т) 7 и 12;
4. Корнем уравнения
8
у  =  20
5
  является число
      и) 2;    е) 4;   ё) 5;     я) 1;
5. Верно ли утверждение:
   Чтобы найти неизвестный крайний член
    пропорции, надо перемножить средние члены
    и   произведение разделить на известный
    крайний член
ч) Да;   щ) нет;
6. Из 1 кг крупы получается 2,1 кг гречневой
рассыпчатой каши. Мы хотим получить 700г
каши. Сколько нужно взять крупы?
3  кг;    к)  1
1
30  кг;     з) 1
2
    н)
кг;    ф)  1
4  кг
7. Мотоциклист 2,5 часа ехал со скоростью 40
км
.
ч
в) 45
   С какой скоростью он возвращался, если
     доехал за 2 часа?
км
ч ;    о)   50 км
ч
с)    60 км
ч
;        ж)  35 км
;
ч
2 вариант
1. Процентное отношение чисел 15 и 120 равно
     а) 125%;   у) 1,25%;    о) 12,5%;   и) 0,125%;
2. Пропорция верна     35 : 7 = 45 : 9?
     т) да;    п) нет;
3. В пропорции 2,8 : 3,2 = 2,1 : 2,4 средними
     членами пропорции являются числа
    л) 3,2 и 2,1;   м) 2,8 и 2,4;   р) 2,8 и 2,1;   ш) 3,2 и 2,4;
4. Корнем уравнения
у
21  =  45
35
  является число
     е) 26;     и) 27;   я) 17;    ю) 16;
5. Верно ли утверждение:
   Чтобы найти неизвестный средний член
    пропорции, надо перемножить крайние члены
    и   произведение разделить на известный
    средний член.
6. В 2 литрах раствора содержится 10г соли.
Сколько соли в 7 литрах этого раствора?
ж) 30 г;    ф) 24 г;      б) 28 г;     н) 35 г;
7. В двух прямоугольниках площади равны.
Ширина первого прямоугольника 12 см, а длина
7 см. Какова длина второго прямоугольника,
если его ширина 24 см?
ё) 2,5 см;    о) 3,5 см ;   ы) 3 см;    э) 2 см;
1 вариант
1. Процентное отношение чисел 15 и 60 равно
     а) 50%;    о) 25%;   у) 40%;   и) 85%;
2. Пропорция верна 3 : 7 = 9 : 21
     т) да;   д) нет;
3. В пропорции 7 : 4 = 21 : 12 средними членами
пропорции являются числа
     м) 7 и 21;     р) 4 и 12;    л) 4 и 21;    т) 7 и 12;
4. Корнем уравнения
8
у  =  20
5
  является число
      и) 2;    е) 4;   ё) 5;     я) 1;
5. Верно ли утверждение:
   Чтобы найти неизвестный крайний член
    пропорции, надо перемножить средние члены
    и   произведение разделить на известный
    крайний член
ч) Да;   щ) нет;
6. Из 1 кг крупы получается 2,1 кг гречневой
рассыпчатой каши. Мы хотим получить 700г
каши. Сколько нужно взять крупы?
3  кг;    к)  1
1
30  кг;     з) 1
2
    н)
кг;    ф)  1
4  кг
7. Мотоциклист 2,5 часа ехал со скоростью 40
км
.
ч
в) 45
   С какой скоростью он возвращался, если
     доехал за 2 часа?
км
ч ;    о)   50 км
ч
с)    60 км
ч
;        ж)  35 км
;
ч
2 вариант
1. Процентное отношение чисел 15 и 120 равно
     а) 125%;   у) 1,25%;    о) 12,5%;   и) 0,125%;
2. Пропорция верна     35 : 7 = 45 : 9?
     т) да;    п) нет;
3. В пропорции 2,8 : 3,2 = 2,1 : 2,4 средними
     членами пропорции являются числа л) 3,2 и 2,1;   м) 2,8 и 2,4;   р) 2,8 и 2,1;   ш) 3,2 и 2,4;
4. Корнем уравнения
у
21  =  45
35
  является число
     е) 26;     и) 27;   я) 17;    ю) 16;
5. Верно ли утверждение:
   Чтобы найти неизвестный средний член
    пропорции, надо перемножить крайние члены
    и   произведение разделить на известный
    средний член.
ч) Да;    д) нет;
6. В 2 литрах раствора содержится 10г соли.
Сколько соли в 7 литрах этого раствора?
ж) 30 г;    ф) 24 г;      б) 28 г;     н) 35 г;
7. В двух прямоугольниках площади равны.
Ширина первого прямоугольника 12 см, а длина
7 см. Какова длина второго прямоугольника,
если его ширина 24 см?
ё) 2,5 см;    о) 3,5 см ;   ы) 3 см;    э) 2 см

file_name: 1 вариант.docx

title: Презентация по математике на тему "Пропорция" ( 6 класс)


extracted_text:
Цели урока:
Образовательные:
 повторение, обобщение, систематизация знаний;
проверка уровня усвоения темы
развитие у учащихся интереса к предмету через межпредметные связи.
Воспитательные:
воспитание интереса к предмету через умение видеть прекрасное в
пропорциональности окружающего мира.
Развивающие:
расширение кругозора учащихся при решении практических задач;
развивать у учащихся умение преодолевать трудности в учении.
используя проблемные ситуации.
ДЕВИЗ УРОКА:
Тот, кто хочет много знать,
Должен сам все постигать!
Как вы думаете, какое главное слово в этом изречении?
А можно ли заставить когото учиться?
Я уверена, что вы хотите учиться. Желаю вам на этом уроке  разобраться со
всеми пробелами   по изученным темам, а если их нет, то повторить все.
Давайте вспомним, какую  важную тему мы изучили  (разгадать ребус)
Знания и умения по этой  теме помогут вам в повседневной  жизни.
Ктото сегодня будет доволен, что сумел решить сам или с помощью
одноклассников смешную или трудную задачу; ктото тем, что он узнал чтото
новое; а ктото тем, что ему повезло, и не пришлось думать над задачей.
Тема: Математический  паноптикум: пропорции.
Кто  нибудь   знает, что означает слово  паноптикум?
Паноптикум   музей,  коллекция  разнообразных  необычайных предметов
Начнем наш урок с Математической атаки

1. Что такое пропорция?
2. Сформулируйте основное свойство пропорции. 3. Сколько верных пропорций можно составить из данной верной
пропорции?

4.   Какие из данных равенств являются пропорциями?
    ;
а)  18 : 3 = 12 : 2
     б)   9 : 3 = 6 : 2
  ;
          в)   3 : 15 = 7 : 49 ;
              г)   3 : 6 = 2 : 4;
                  д)  24 : 6 = 32 : 8;
                     е)  6 : 4 = 9 : 6.
5. Назовите средние и крайние члены в  пропорциях  а б.
6. Прочитайте пропорции г – е.
7. Найдите неизвестный член пропорции:
а) 8 : у = 20 : 10;         б) х : 3 = 8 : 6;
у= 4                              х=4
8. Какая пропорциональность называется прямой?
9. Какая пропорциональность называется обратной?
10. В какой пропорциональности находятся следующие величины?

 количество товара, купленного на определённую сумму, и его
    цена; ОБРАТНАЯ

 площадь квадрата и длина его стороны; НИКАКАЯ
 путь и время движения при постоянной скорости; ПРЯМАЯ
 рост человека и его возраст; НИКАКАЯ

 периметр квадрата и его сторона. ПРЯМАЯ
11.Что называют масштабом карты?
Работаем в тетрадях
№ 1.
 Из верной пропорции  5 : 15 = 4 : 12 составьте три новые (верные) пропорции.
5 : 4 = 15 : 12
12 : 15 = 4 : 5
15 : 5 = 12 : 4
№ 3. 12 рабочих выполняют работу за 2 часа. За сколько часов выполнят эту
работу 6 рабочих.
Ответ: за 1,5 часа.
№4. Из 30 кг свежих яблок выходит 10,5 кг сушеных. Сколько надо взять
свежих яблок, чтобы получить 14,7 кг сушеных?
Ответ: 42 кг.
№ 5. Самая маленькая птичка в мире колибри. Ее масса всего 1,5 г, а масса
воробья равна 30г. Сколько процентов составляет масса колибри  от массы
воробья?
Ответ: 5%
Физкультминутка
№ 6. Определите расстояние между
 городом Алатырь и селом Порецкое.
НАЙДИ ошибку
В лыжной секции занимаются 280 учащихся. Среди них 154 девочки. Какой
процент участников секции составляют  мальчики?
 Всего         280 чел.    100 % Девочек      ?    чел.     ?  %
Мальчиков 154 чел.     ?  %
Решение: 1) 280 – 154 = 126 (чел.) девочек
      2)                 ;                       = 45% мальчиков
Ответ:  мальчиков 45 %.
Сдаем ЕГЭ
№ 8. Больному прописан курс лекарства, которое нужно принимать по 250 мг
два раза в день в течение 7 дней. В одной упаковке лекарства содержится 10
таблеток по 125 мг. Какое наименьшее количество  упаковок понадобится на
весь курс лечения.
Тестовая  работа  с выбором ответа
д/з:
  Чтобы здания построить,
   Чтобы возводить мосты,
   Надо правило усвоить.
   Здесь пропорции важны.
   Блюдо будет идеально,
   Если все пропорционально. И фигура – просто класс,
   Говорю вам без прикрас
   Ведь расчёт во всём нам нужен,
   Будь с пропорцией ты дружен.

file_name: конспект урока.docx