extracted_text:
Күні:
Тақырыбы
Сілтеме
Көрнекілік
Мақсаты
Оқу нәтижелері
Түйінді идеялар
 Топ ережесі
Жаттығулар
Топтық жұмыс
Қазақ тілі                      3  сынып
Негізгі және туынды зат есім.
презентация
Үлестірмелі карточкалар, бағалау парақшасы
Тәрбиелік: ұйымщылдыққа, ізденімпаздыққа шығармашылыққа
тәрбиеленеді; өз ана тілінің мәртебесін көтере білу қабілеттері артады.
Білімділік: негізгі және туынды зат есім туралы білімдерін тереңду;
сөз таптарына дұрыс сұрақ қоя білу машықтарын  кеңейту; сауатты,
таза жазуға дағдылану.
Дамытушылық: Дамыта оқытудың тиімді әдістәсілдерін пайдалана
отырып оқушылардың зат есімді сатылай кешенді  талдау, дербес
жұмыс істеу, алған білімдерін тиімді пайдалана білу қабілеттері
дамытылады.
Зат есім және оның сұрақтарын меңгерген, жалқы және
жалпы есім, негізгі және туынды зат есімдерді ажырата
білетін, сөздерді сөз құрамына талдай алатын сауатты
жазатын, ұйымшыл, тілін сүйетін оқушы тәрбиеленеді.
Білу: Зат есім сұрақтарын, сөзді сөз құрамына талдау.
Түсіну: Негізгі және туынды зат есімді ажыратады.
Қолдану: Анықтайды, талдайды, ашады, дәлелдейді.
1. Тыныштық сақтау.
2. Бірбірін тыңдау.
3. Қол соғу.
4. Ойды ашық айту.
І. Ұйымдастыру. Топқа бөлу. Сабаққа дайындықтарын
байқау.
Психологиялық жатығу.
Тіл арқылы биіктерге жетеміз,
Тіл арқылы қиындықтан өтеміз.
Ана тілді қастерлесек қадірлеп,
Болашақта самғай ұшып кетеміз.
Тіл туралы әр топ бір мақалдан айту.
ІІ. Үй жұмысын тексеру.
1 тапсырма
Әр топ туынды зат есімі бар үш мақалдан оқиды. Туынды зат
есімді айтады.
ІІІ. Жаңа сабақ. Сабақтың тақырыбы мен мақсаты
хабарлау.
2 тапсырма
«Бір айналым стратегиясы»  Әр топқа күн суреті беріледі,
олар зат есім бойынша нені білетіндерін жазады.
Жаңа сабақ
3 тапсырма: Оқулықпен жұмыс
«Ой қозғау»   24 жаттығу Әр топқа туынды зат есімдер
жазылған карточкалар таратылады. Олар сол сөздерді талдап, тақтадағы кестенің тиісті бөлігіне жапсырады.
Неліктен сен бұл бағанға жапсырдың? Түбір сөз қай сөз
табынан екенін дәлелдейді. Сонда біз не байқап отырмыз?
Туынды зат есімдер басқа сөз таптарынан да жасалатынын
көріп отырмыз. Әр топ үш сөйлемнен құрайды.
4 тапсырма: «Мағынаны тану»
 25 жаттығу. Әр топқа бір бір туынды зат есімнен беріледі.
Олар ондағы сөздерді түбір сөзінен ажыратып сызықша
арқылы жазады. Түбір сөз қай сөз табына жатады деп
ойлайсың? Неге?  Сол сөздермен сөйлемдер құрайды.
Сергіту
Қолда темір қалағым,
Саздан сарай қаладым.
Алматыдан аумайтын
Әсем қала саламын.
Өлең кім туралы екен? Құрылысшы сөзін сөз құрамына
талдап жіберейікші. Түбір сөзге сұрақ қой. Не? Ал осы сөзге
қандай сұрақ қоямыз? Кім? Неге?
5 тапсырма
Әр топқа екі мақалдың кейбір сөздері беріледі, оның ішінен
туынды зат есімді көшіріп жазады. Талдап, дәлелдейді.
ІV. Пысықтау.
6 тапсырма
«Кім жылдам?» ойыны. Берілген жұрнақтамен туынды зат
есімдер құру. Кай топ бірінші және көп сөз табады?
V. Қорыту.
Рефлексия: «Білемін. Білдім. Білгім келеді»
Кестеге өз ойларын жазады да, осы сабаққа тілектерін
жазады.
VІ. Бағалау.
Топ басшысы бағалау парақшасы бойынша қорытынды
бағаларын айтады.
VІІ. Үйге тапсырма: 29жаттығу, 30 жаттығу – 155 бет
Диалог, топпен жұмыс, бағалау критериялары.
Қазақ тілі 3сынып оқулығы «Атамұра» 2010, әдістемелік
нұсқаулық, ғаламтор
«Білемін. Білдім. Білгім келеді»
Топ басшы сабақ барысында топ мүшелерін бағалау
парақшасында белгілеп отырады. Сабақ соңында баға береді,
қорғайды.
Бірлескен жұмысқа
негізделген тәсіл
Дереккөздер
Рефлексия
Бағалау

file_name: 3 сынып Негізгі және туынды зат есім..docx

intro:
Күні:  	Қазақ тілі                      3  сынып
Тақырыбы	Негізгі және туынды зат есім.
Сілтеме	презентация
Көрнекілік	Үлестірмелі карточкалар, бағалау парақшасы
Мақсаты 	Тәрбиелік: ұйымщылдыққа, ізденімпаздыққа шығармашылыққа тәрбиеленеді; өз ана тілінің мәртебесін көтере білу қабілеттері артады.
Білімділік: негізгі және туынды зат есім туралы білімдерін тереңду; сөз таптарына дұрыс сұрақ қоя білу машықтарын  кеңейту; сауатты, таза жазуға дағдылану.
Дамытушылық: Дамыта оқытудың тиімді әдіс-тәсілдерін пайдалана отырып оқушылардың зат есімді сатылай кешенді  талдау, дербес жұмыс істеу, алған білімдерін тиімді пайдалана білу қабілеттері дамытылады.
Оқу нәтижелері	Зат есім және оның сұрақтарын меңгерген, жалқы және жалпы есім, негізгі және туынды зат есімдерді ажырата білетін, сөздерді сөз құрамына талдай алатын сауатты жазатын, ұйымшыл, тілін сүйетін оқушы тәрбиеленеді.
Түйінді идеялар	Білу: Зат есім сұрақтарын, сөзді сөз құрамына талдау.
Түсіну: Негізгі және туынды зат есімді ажыратады.
Қолдану: Анықтайды, талдайды, ашады, дәлелдейді.
 Топ ережесі	1.	Тыныштық сақтау.
2.	Бір-бірін тыңдау.
3.	Қол соғу.
4.	Ойды ашық айту.
Жаттығулар

Топтық жұмыс

	І. Ұйымдастыру. Топқа бөлу. Сабаққа дайындықтарын байқау.
Психологиялық жатығу.
Тіл арқылы биіктерге жетеміз,
Тіл арқылы қиындықтан өтеміз.
Ана тілді қастерлесек қадірлеп,
Болашақта самғай ұшып кетеміз.
Тіл туралы әр топ бір мақалдан айту.
ІІ. Үй жұмысын тексеру.
1 тапсырма
Әр топ туынды зат есімі бар үш мақалдан оқиды. Туынды зат есімді айтады.
ІІІ. Жаңа сабақ. Сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарлау.
2 тапсырма
«Бір айналым стратегиясы»  Әр топқа күн суреті беріледі, олар зат есім бойынша нені білетіндерін жазады.
Жаңа сабақ
3 тапсырма: Оқулықпен жұмыс
«Ой қозғау»   24 жаттығу Әр топқа туынды зат есімдер  жазылған карточкалар таратылады. Олар сол сөздерді талдап, тақтадағы кестенің тиісті бөлігіне жапсырады. Неліктен сен бұл бағанға жапсырдың? Түбір сөз қай сөз табынан екенін дәлелдейді. Сонда біз не байқап отырмыз? Туынды зат есімдер басқа сөз таптарынан да жасалатынын көріп отырмыз. Әр топ үш сөйлемнен құрайды.
4 тапсырма: «Мағынаны тану»
 25 жаттығу. Әр топқа бір- бір туынды зат есімнен беріледі. Олар ондағы сөздерді түбір сөзінен ажыратып сызықша арқылы жазады. Түбір сөз қай сөз табына жатады деп ойлайсың? Неге?  Сол сөздермен сөйлемдер құрайды.
Сергіту
Қолда темір қалағым,
Саздан сарай қаладым.
Алматыдан аумайтын
Әсем қала саламын.
Өлең кім туралы екен? Құрылысшы сөзін сөз құрамына талдап жіберейікші. Түбір сөзге сұрақ қой. Не? Ал осы сөзге қандай сұрақ қоямыз? Кім? Неге?
5 тапсырма
Әр топқа екі мақалдың кейбір сөздері беріледі, оның ішінен туынды зат есімді көшіріп жазады. Талдап, дәлелдейді.
ІV. Пысықтау.
6 тапсырма
«Кім жылдам?» ойыны. Берілген жұрнақтамен туынды зат есімдер құру. Кай топ бірінші және көп сөз табады?
V. Қорыту.
Рефлексия: «Білемін. Білдім. Білгім келеді»
Кестеге өз ойларын жазады да, осы сабаққа тілектерін жазады.
VІ. Бағалау.
Топ басшысы бағалау парақшасы бойынша қорытынды бағаларын айтады.
VІІ. Үйге тапсырма: 29жаттығу, 30 жаттығу – 155 бет
Бірлескен жұмысқа негізделген тәсіл	Диалог, топпен жұмыс, бағалау критериялары.
Дереккөздер	Қазақ тілі 3-сынып оқулығы «Атамұра» 2010, әдістемелік нұсқаулық, ғаламтор
Рефлексия	«Білемін. Білдім. Білгім келеді»

Бағалау	Топ басшы сабақ барысында топ мүшелерін бағалау парақшасында белгілеп отырады. Сабақ соңында баға береді, қорғайды.

география

group: Дисциплины

title: 3 сынып Негізгі және туынды зат есім.


extracted_text:
201
5
ВЕЧЕРА
ШКОЛЬНОГО
СЦЕНАРИЙ
«А НУ-КА ПАРЫ» Общешкольное мероприятие к 14 февраля 2015 г
Сценарий мероприятия для пары 8а класса
1. Первый конкурс. Визитная карточка «Красивая история любви».
По центру сцены расположена ширма, артисты стоят за ней.
Голос за кадром: Мы долго не могли определиться с жанром и решили снять
Индийское кино.
Звучит музыка, текст записан в манере индийского кино, артисты говорят под
фонограмму.

Голос – Инденпродакшен фильм, совместно со студией Радш Капур представляют.
Выбегает расстроенная девушка, за ней парень.
Девушка – Ты обесчестил меня перед лицом моей школы!
Парень – Постой Ксютша, ты не знаешь, моя любовь большая как Крым!
Девушка – Мерзавец, получай! (тыдыщ)
Голос – В фильме «Ксютша в пыли».
Звучит индийская песня. Танцуют индийский танец и поют песню. Затем
убегают за ширму.
Голос за кадром: Но наши актеры так и не смогли добраться до Индии. И поэтому
мы решили остановиться на Голливудском блокбастере.
Звучит саундтрек из фильма Джеймс Бонд. Изза ширмы появляются с одной
стороны рука парня с пистолетом, с другой нога девушки, далее оба выходят,
становятся лицом друг к другу. Девушка  Джеймс?
Парень отрицательно машет головой.
Девушка  Саня?
Парень положительно кивает, и они становятся спиной друг к другу.
Вместе  Бонд. Саня Бонд!
Под ту же музыку уходят за ширму.
Голос за кадром: Но финансирование нашей группы не позволило нам снять 101
часть Джеймса Бонда. А как хотелось! И мы решили поставить волшебную сказку о
любви по мотивам «Спящей красавицы».
Парень выходит со стулом, ставит стул по центру, садится на него и
засыпает. Выходит девушка в образе кондуктора.

Девушка  Граждане, пассажиры, передаем плату за проезд, предъявляем документы, на линии контроль … Ах, какой милый! Нужно его разбудить.
Девушка целует парня в щечку, парень просыпается и влюбляется.
Парень  Я знал, что ты придешь.
Девушка  Я знала, что тебя найду.
Танцуют танец влюбленных под лирическую музыку.
Девушка  Любите друг друга
Парень  Несмотря ни на что.
Вместе  И дарите сегодня друг другу красивые слова!
1. Второй конкурс. Ужин для двоих  признание в симпатии.

В зале приглушённый свет, на кофейном столике свечи и блюдо с красиво
выложенными фруктами. Парень заводит девушку с завязанными глазами,
усаживает за столик, развязывает глаза и начинает читать стих.
Каждую его фразу дополняет голос изза кули, который девушка не должна
слышать – внутренний голос.

Тебя искал на небе, на земле… тяжело там в невесомости!
А вот нашел недавно и случайно… за соседней партой!
Теперь мне без тебя не по себе… когда не у кого списать!
Наверно, ты понравилась нечаянно… ну понятно!
Ты снилась мне бессонными ночами… редко, обычно крепко сплю!
Тобой я бредил в сне и наяву… Ксюша, Ксюша, Ксюша! Теперь вот стихотворными словами
Тебя я самой милой  назову…, а как иначе – вы же любите красивые  слова!!!
Ты верь, что нет тебя вовек прекрасней!
Что ты одна такая на земле… по адресу с. Предмостное, ул. Горького д. 45…
И быть с тобой – одно большое счастье,
Готов об этом клясться я тебе!
И вот спешу об этом сообщить,
И потому готовлю для тебя посланье…
Хочу сегодня пригласить
На первое свиданье…!!!

Ксюша: Ой Сашааа, такой сюрприз, я думала что ты позвал меня английский
делать …!
Саша: (доставая изпод стула учебник английского) А английский никто не
отменял!!!))))
2. Третий конкурс. Музыкальный клип.
Наша пара из 8а покажет популярный клип Потапа и Насти Каменских «Чумачечая
весна».

3. Четвёртый конкурс. Исполнение песни в котором бы звучало женское
имя.
Мы без капельки сомнения выбрали песню «Ксюша, юбочка из плюша»
Зрителям и эта песни понравилась, они скандировали: «Браво! Молодцы!» 4. Пятый конкурс. Танцевальный.
Наша пара танцевала вальс!!!

В конце концов МЫ заняли I место. Для нас это очередная победа в нашей
школьной жизни!

file_name: СЦЕНАРИЙ ШКОЛЬНОГО ВЕЧЕРА.docx

intro:
Общешкольное мероприятие к 14 февраля 2015 г
Сценарий мероприятия для пары 8-а класса
1.	Первый конкурс. Визитная карточка «Красивая история любви».
По центру сцены расположена ширма, артисты стоят за ней.

Голос за кадром: Мы долго не могли определиться с жанром и решили снять Индийское кино.
Звучит музыка, текст записан в манере индийского кино, артисты говорят под фонограмму.Мероприятие

классное руководство

group: Педагогика

title: Общешкольное мероприятие к 14 февраля


extracted_text:
Сценарий  спортивно патриотической игры
 « зарница»
                       (для 59 классов)                    20 февраля
2017 года
Цель: Организация совместного досуга детей и родителей.
Задачи: 1.Воспитание чувства нравственности, патриотизма, любви к Родине;
2 Укрепление здоровья и формирование у обучающихся здорового образа жизни.
3.Расширение кругозора о военных профессиях.
Предварительная работа. Разделить детей на две команды «Десантники» и «Пехотинцы»,
выучить строевые песни.
Место проведения: школьный спортивный зал, поле на территории школы.
Форма одежды: зимние куртки, вязаные шапки, перчатки, шарфы, удобная зимняя обувь
Участники: учащиеся школы
Состав жюри: учителя, библиотекарь посёлка.
Ведущий: Козлова С.В.
Призы: шоколадные конфеты (от родительского комитета)
Инвентарь:  снежки, макеты танков из картона 10 штук, обруч 2, веревка бельевая 2, кегли
20 штук (по 10 для каждой команды),  «шифровка пакет»,  в котором  находятся рисунки:
(зебра, носок, арбуз,  мальчик, яблоко) для первой команды и (звезда,  носорог,  арбуз,  маяк,
якорь) для второй команды.
   Построение команд в зале.
   Здравствуйте, ребята. Приветствие.
  Пришиты  погоны,  изучена  карта
  И  спрятано  знамя  надёжно,  в  лесу.
 А  наши  ребята,  сегодня  солдаты,
 Сегодня  ребята  играют  в  войну!
Разведчики, снайперы,  даже  сапёры,
Этапы  сложны,  но  их  надо  пройти
 Быстрей,  пацаны, не  время  для  споров!
И  бешено сердце  колотит  в  груди!
Сегодня  вы  школьники,  просто  мальчишки,
«Зарница»   любимая  ваша  игра!
А  завтра,  быть  может,  уже  рядовые –
Солдаты,  кем  будет  гордиться  страна!
Представление жюри. Представление команд
        Можешь ты солдатом стать
        Плавать, ездить и летать, А в строю ходить охота
       Ждет тебя, солдат, ... пехота.
   Команда «Пехотинцы»
      Самолет парит, как птица,
     Там  воздушная граница.
     На посту и днем, и ночью
      Наш солдат  военный ... летчик
     Команда «Десантники»
     1 этап: Конкурс приветствия и песни.
      2 этап: Выходят на улицу.
     Выдача командам маршрутные листы –эстафет.
    3 этап: Получение маршрутных листов, занять свои позиции.
                                      Маршрутный лист.
                                         Эстафета № 1.
            «Преодоление болота или партизанская тропа»
Команды выстраиваются в колонны по одному, за линией фронтастарта, и по команде
должны по одной тропе не сходя в сторону, пройти до определенной отметки 25 метров
                                          Эстафета №2.
                                        «Артиллеристы»
 Воспитатель: «Да здравствуют артиллеристы –
                             Защитники наших земель,
                             Подносчики снарядов,
                             Наводчики, бьющие в цель!»
По очереди все участники команд сбивают танки, снежками. (макеты танков из картона).
                                            Эстафета №3.
                                             «Связисты»
По команде все участники с интервалом в 10 секунд, бегут до обруча, пролезают в него (не
задевая), принимают и.п. лежа на животе – выполняют три переката вперед, после чего
встают, пробегают до определенной отметки  где лежат нитки – задача связать их любым
узлом, чтобы получилась одна длинная веревка, за которую они должны все держаться.
                                               Эстафета №4.
                                                  «Снайперы»
Найти мины – кегли (картошку)  зарытые в снегу – по 10 штук для каждой команды, можно
на время (за 1 минуту)
                                                Эстафета №5.
                                           «Перевези раненого»
Два участника везут третьего  на мешке –15 метров.
                                                Эстафета №6.
                                                   «Разведка»
 Команды получают пакет –  «шифровку», в котором находятся  картинки с изображением:
звезда,  носорог,  арбуз,  маяк, якорь. Из первых букв этих слов дети должны составить
ключевое слово – ЗНАМЯ.  Нужно  найти это знамя, спрятанное в условном месте. Какая
команда первой найдет его, та и победитель.
Служите,  ребята,  в  вас  верят  и  любят! Защитники  наши – России  сыны!
Пусть  небо  над  вами  безоблачным  будет,
Служите,  мальчишки,  не  зная  войны!!!
Построение команд, подведение итогов  зарницы.
 Награждение всех участников призами.

file_name: Зимняя Зарница на воздухе - .docx

intro:
Торжественный концерт,
 посвященный церемонии « Посвящение в кадеты»

-Здравствуйте.
-Добрый день. Мы рады видеть вас на нашем празднике.
- А концертную программу нам хотелось бы начать с фильма о нашем классе

ФИЛЬМ О КЛАССЕ

- Вы убедились, что жизнь у нас насыщена и интересна.
- Нас часто спрашивают, зачем мы надели военную форму значительно раньше призывного возраста?
- А ответ прост
ВМЕСТЕ –Да потому что это здорово! Высший класс!Мероприятие

title: Сценарий мероприятия « Посвящение в кадеты»


extracted_text:
Оқыту орыс тілінде жүргізілетін
5сыныпта қазақ және ағылшын тілдерінде жүргізуге
арналған факультативтік курстың бағдарламасы
Тақырыбы: «Алтын ұям, аймағым»
(орыс сыныптарында биологияны қазақ тілінде жүргізуге
арналған  және  ағылшын тілімен  кіріктірілген курс),
мақсаты: 3 тілде оқытуды жүзеге асыру)
Авторластар:
Риза Маней, Павлодар облысы Ақтоғай ауданының білім бөлімінің әдіскері,
қазақ тілі мұғалімі
Рая Маней, Павлодар облысы Павлодар ауданының Ямышев орта мектебінің
биология пәнінің мұғалімі
Құрастырылған жыл: 2015 жыл
1 Алғы сөз
Мемлекеттік тілді дамытамыз, орыс тілін қолдаймыз
және ағылшын тілін үйренеміз. Н.Назарбаев.
          Оқыту орыс тілінде жүргізілетін 5сыныпта үш тілде оқытуды жүзеге
асыруға арналған   факультативтік курстың бұл бағдарламасын құрастыруда
мемлекеттік   «Үш   тұғырлы   тіл»   саясаты,  Үштілдік   туралы   ҚР   Президенті
Н.Ә.Назарбаев   білім   және
ғылым   саласы   қызметкерлерінің
III   съезінде   сөйлеген   сөзі  («Ағылшын   тілінің   қажеттілігі   әлемге   тән
қажеттілік,   бүгінгі   күн   талабы.   Ал   орыс   тілін   жақсы   білу   –   біздің
байлығымыз»), 2007 жылғы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Жолдауы
(«Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын жоғары білімді
ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі – мемлекеттік   тіл, орыс
тілі
  ұлтаралық   қатынас   тілі   және   ағылшын   тілі   –   жаһандық
экономикаға ойдағыдай кірігу тілі»),  ҚР «Білім беру туралы», «Тіл туралы»
Заңдары, ҚРда білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы, үш тілде
білім   беруді   дамытудың   20152020   жылдарға   арналған   Жол   картасы   негіз
болды.
           Елбасының «Үш тілдің бірлігі» мәдени жобасы –үш тілді, қазақ, орыс
жіне ағылшын тілдерін қазақстандықтардың бірдей меңгеруін меңзегенімен,
мұның түпкі мұраты – мемлекеттік қазақ тілінің халықаралық қолданыстағы
орыс,   ағылшын   тілдерімен   терезесін   теңестіріп,   әлемдік   деңгейге   көтеріп,
жаһан тілдерімен тең дәрежеде қолданылатын биікке жеткізу.
Бағдарлама   талаптары   ҚР   Үкіметінің     2012     жылғы     23     тамыздағы
№  1080  қаулысымен  бекітілген  Орта  білім  берудің  мемлекеттік  жалпыға
міндетті   стандартын,   ҚРның Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы
3   сәуірде   №115   бұйрығымен   бекітілген   оқыту   орыс   тілінде   жүргізілетін
сыныптардағы   қазақ   тілі,   биология,   ағылшын   тілі   пәндеріне   арналған
бағдарламаларды, 20152016 оқу жылына арналған әдістемелікнұсқау хатты
басшылық алып жасалды.
Факультативтік бағдарламаның мазмұны келесідегідей мақсаттарға сай
құрылды:
2 біріншіден,  мектеп   оқушыларына   туыпөскен   отбасының   қадірін,
қазақы   отбасылық   құндылықтарды,   туыстық   қарымқатынасты,   кндік   қаны
тамған өлкесінің тарихын, географиялық ерекшелігін, кеңінен таныту арқылы;
екіншіден, туған ауылы бен   мекендеп жатқан өңірдегі өсімдіктер мен
жануарлар әлемінің жалпы сипаттамасын, оның географиялық ерекшелігімен
астаса   байланысу   себептерін,   өсімдіктердің,   жанжануарлардың   атауларын,
олардың биологиялық қасиетін, оның адам өміріндегі маңызын таныту,   сол
арқылы болашақ қазақстандықтардың қазақ тілі мен әдебиеті, ағылшын тілі
сабақтарында   игерген   сөдікқорын   биология   ғылымының   тілімен   ұштастыра
байытып, ғылыми еңбектермен жұмыс жасата отырып, тілін ұстартып, рухани
дүниесі   бай,   отансүйгіш,     мейірімді,   мемлекеттік   тілді   еркін   меңгерген,
ұлтаралық қарымқатынас тілі – орыс  тілін жақсы білетін және халықаралық
тіл   –   ағылшын   тілін   игерген   азаматтарды   қалыптастыру   сияқты   игі
мақсаттарды  көздейді.
келесі   кезекте,  оқушылардың   оқырмандық     мәдениетін     жетілдіру,
ақылойын, тілдік құзыреттіліктерін дамытып,  берілген мәтіндерді мағынасын
пайымдап оқумен  қатар оны талдау, саралау  сияқты іскерлік біліктіліктерін
жетілдіру, шығармашылықпен, ғылымизерттеу жұмысымен айналысуға баулу,
ақпараттық, зерттеушілік және т.б. функционалдық сауаттылықтарын дамыту
іспеттес практикалық мақсаттарды да алға қояды.
Тілдік   мақсаты:   ауызша   сөйлеу   тілімен   қатар   ғылым   саласының
терминдерімен етене танысқан үш тілді меңгерген (жас ерекшеліктеріне сай),
әлеуметтік   және   кәсіптік   тұрғыда   бейімделуге   қабілетті,   көпмәдениетті,
функционалдық сауатты тұлғаны дамыту және қалыптастыру.
Негізгі мақсатты жүзеге асыратын басты міндеттемелер:
 қазақ   отбасындағы   мүшелерінің   отбасындағы   орнын,   туыстық
атауларды,   отбасылық   құндылықтарды   өмірмен   байланыстыра   отырып
генетикалық   ерекшеліктерін   аңғарта   отырып,   ұлттық   салтдәстүрмен
ықпалдастыра білім беру;
 тарихи  деректерді, жерсу, өсімдік, жанжануар атауларын   топтастыра
отырып   оқыту;
 қоршаған ортадағы өсімдіктер мен жануарлар әлемімен табиғи ортада
саяхат, топсеруен сабақтары, сұхбат, кездесулер арқылы терең таныстыру;
 ғылымизерттеу   жасату,   сыни   тұрғыдағы   еңбектерден   дәйектер   ала
отырып берілетін білім мазмұнын тереңдету;
 оқыту мен талдаудың тиімді технологиясы мен әдістәсілдерін таңдау
арқылы жекелеген  тақырыптарға   толыққанды  талдау жасата алу білімбілік
дағдыларын арттыруға мүмкіндік жасау;
3  білімді жинақтау, өмірде қолдана білу, ой қорыту, жеке ойпікірін
қысқанұсқа, көркем әрі әдеби тілде сауатты  жеткізуге жол ашу, бағыт
бағдарларын айқындап нұсқау.

Тақырыптың өзектілігі
       Көптілді оқыту – жас ұрпақтың білім кеңістігінде еркін самғауына жол
ашатын, әлемдік ғылым құпияларына үңіліп, өз қабілетін танытуына
мүмкіншілік беретін бүгінгі күнгі ең қажеттілік.
       Жұмыстың жаңашылдығы
           Аталған курсты    оқытуда қадамқадаммен қазақорысағылшын тілі –
үштілділік  элементтерін енгізу жоспарланды.
      Тек тілдік курстар оқушылардың тілдік құзырттіліктерін қалыптастырса,
ал кез келген пәнді өзге тілде оқыту дегеніміз  оқушылардың табиғиғылыми
ойларын   болашақта   әлемдік   білім   жүйесінде   қолдана   алатындай   деңгейде
қалыптастыруға мүмкіндік береді.
       Біздің түлектеріміз әлемнің ең жақсы университеттерінде білім алуы үшін
ағылшын   тілін   жақсы   деңгейде   білулері   керек.   Бұл   үшін   педагогикалық,
оқушылар   және  атааналар   ұжымы  көптілді  тұлғаның  бүгінгі  заман  талабы
екенін түсіне отыра, әрі қарай да тілдерді меңгеруге даярлық танытып, білім
жүйесінде   де,   әлемдік   еңбек   нарығында   да   бәсекеге   қабілетті   болуға
ұмтылады.
Бүгінде   еліміз
  жаңа   ғасырдың   табалдырығын   абыройлы
көрсеткіштермен   аттап,   дамыған   елу   елдің   қатарына   қосылуға   бет
бұрғандықтан,   еліміздің   білім   беру   жүйесі   де   әлемдік   білім   талаптарына
сәйкес   болуы   тиіс.   Сондықтан   ақпараттық   және   коммуникативтік
құзыреттілікпен   қатар,   бүгінгі   таңда   полимәдениеттілік   білімнің   базалық
құзыреттілігі ретінде танылып отыр.
Ғалымдардың   зерттеулері   көрсеткендей,   үлкен   адамға   қарағанда
кішкентай бала шет тілдерін тез әрі жылдам меңгереді. Адамның шет тілін
үйренуге деген арнайы қабілеттілігі баланың жасы өсе келе бәсеңдейді. Шет
4 тілін   ерте   жастан   бастап   оқыту   қажеттілігін   түсіне   отырып,  бұл   курсты  4
немесе 5сыныпта қолдануға болады.
Мазмұнды іріктеудің жүйелілігі
 Оқу материалы ғылымның логикасына сәйкес бірінен бірі туындайтын
ретімен орналастырылды.  Жүйелік негізі, әсіресе, тілдік және биология
ғылымының  негізгі ұғымдарын қалыптастырғанда ескеріледі.
Мазмұнның ғылымилығы
Өлкетану, этнография, жаратылыстану, биология, тіл білімі
ғылымдарының теориялық негіздемесіне сүйнене отырып жасалды.
Теорияның практикалық және сарамандық жұмыспен
байланыстылығы
Бұл оқушылардың ғылым негіздерінен алған білімін өмірмен, қоғамдық
құрылыс сарамандығымен ұштастыру арқылы жүзеге асады, әлеуметтік,
географиялық, жаратылыстану, дүниетану, этнография және тіл білімі
ғылымдарының арнасында білім беру мәселелерін қамтиды.
Тәжірибелік маңызы
Тәжірибеде қолдануға лайықты. Болашақта 3 тілді оқытуға арналған оқу
әдістемелік кешендерін, оқу бағдарламасын, оқулық, оқу құралдарын жазуға
негіз бола алады.
Бұл бағдарлама төмендегідей бөлімдерден тұрады:
1. Оқу материалының мазмұны (Оқу жүктемесі 34 сағатқа  арналды)
2. Оқушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптар
3. Тақырыптықкүнтізбелік жоспар
4. Оқытуда қолданылатын әдістәсілдер
5. Қазақшаорысшаағылшынша қысқаша сөздік
6. Әдебиеттер тізімі
5 Оқу материалының мазмұны
1тарау. Отбасылық сала. «Отанға деген сүйіспеншілік отбасынан
бастау алады» 5 сағат.
2тарау. Туған жерді тану саласы. «Туған жердей жер болмас» 5 сағат.
3тарау. Адам және табиғат саласы.  «Ертіс өңірінің өсімдіктер мен
жануарлар әлемі» 14 сағат.
Тақырыптықкүнтізбелік жоспар
1тарау. Отбасылық сала. Отанға деген сүйіспеншілік отбасынан
бастау алады
№
Тақырыптары
Сағат
Сабақ   түрі,   әдіс
тәсілдер,
  сабақ
жабдықтары

Танысатын
жаңа
сөздер
1
2
3
4
Менің отбасым
Туыстық атаулары
Қазақ отбасы мен киіз
үйі
Ата салты, дәстүр
жалғастығы
1
1
1
1
Оқылым, диалог
СТО, АКТ, монолог
Отағасы,
отанасы
Жеті   ата,
нағашы,
қайын
жұрт,
қалыңдық
Электронды оқулық,
киіз үй макеті
төр
Салтдәстүрдің     бір
арнап
түріне

сахналық
  көрініс
қою
ерулік
беру,
тұлым,
кекіл
6 5
Қ.Мырза Әлі
«Қазақтарды шетелдік
қонақтарға таныстыру»
өлеңінен үзінді
1
Тыңдалым,
таксономиясы
  Блум
Сәйгүлікті
құйрық
жалы
таралған,
аңғал
саңғал
2тарау. Туған жерді тану саласы. Туған жердей жер болмас
№
Тақырыптары
Сағат
1
2
3
4
5
Менің туған өлкем
Туған өлкемдегі жерсу
атаулары
Жерсу атауларының
ондағы тірі табиғатпен
байланысы (Ақтоғай,
Ақбидай, Сарыөзен,
Жусанды, Қарақоға,
Шолақсор т.б.)
А.Құнанбайұлы
«Жазғытұры» өлеңінен
үзінді
Білімді қайталау
сабағы
1
1
1
1
1
Сабақ түрі, әдіс
тәсілдер,     сабақ
жабдықтары
карта, СТО
полилог
Дәріс,   іздену
зерттеу,   жоба
қорғау
Танысатын
жаңа сөздер
кір   жуып,
кіндік кесу
көшіпқону,
қыстау,
жайлау, күзеу
Жусан,   қоға,
сор,

өзен
сағасы
Масатыдай,
сыбдыр
қағып,
бұлаңдап,
анталаса
Тыңдалым,
өлеңдегі
табиғатты
суреттеген
жолдары
анықтау
жоба қорғау
3тарау. Адам және табиғат саласы.   Ертіс өңірінің өсімдіктер мен
жануарлар әлемі
7 №
Тақырыптары
Сағат
1
2
3
4
1
1
1
Қазақстанның
физикалық географиясы
Өсімдіктердің
көптүрлілігі
Ауыл шаруашылық
өсімдіктері. Қара
сабын жасау
технологиясы
Бөлме өсімдіктері мен
гүлдер
56
Өсімдіктерді зерттеу
2
7
Емдік өсімдіктер
89 Жануарлардың көп
түрлілігі және олардың
өзара қарымқатынасы
10
11
12
Құстар әлемі
Үй құстары
Қолға үйретілген
жануарлар
2
1
1
1
Сабақ   түрі,   әдіс
тәсілдер,
  сабақ
жабдықтары

электронды
оқулық, карта
Танысатын
жаңа
сөздер
мекендеу
Саяхат,
зерттеу,
қорғау
  іздену
  жоба
Өсімдік
атаулары
АКТ, сарамандық
жұмыс
Алабота
Сарамандық
жұмыс
топсеруен,
ізденузерттеу,
жоба қорғау
Сарамандық
жұмыс

АКТ,
зерттеу
іздену
Блум
таксономиясы
топсеруен
Жобаларын
қорғау
Гүл
аттары
Тамыр,
өзек
Түймеда
қ,
итмұрын,
долана
«Қызыл
кітап»
Құс
аттары
Балапан
басу
4 түлік, 4
түліктің
пірі,
8 13
Шығармашылық  есеп
беру «Аймақтың
болашағын қалай
елестетесіз?»
14
Қайталау
1
1
7 қазына
Қалаған түрде
Білімді тиянақтау
Тақырыптықкүнтізбелік жоспардың ағылшыша нұсқасы
Course scheduling
Chapter 1. Family sphere. Love for your motherland begins with family
№
Themes
1
2
My family
Relatives names
Hour
s
1
1
Types   of   the
lesson,
 methods
and   techniques,
equipments   for
the lesson
Reading, dialogue
KT,
monologue
 ICT,
Танысат
ын жаңа
сөздер
Отағасы,
отанасы
Жеті ата,
нағашы,
қайын
жұрт,
қалыңды
қ
9 3
4
5
1
1
1
Kazakh family and yurt
Traditions, lasting
customs
The extract from the
poem of K.Myrza Ali
«Introducing kazakhs to
the foreign guests»
Ebook,
breadboard
yourt
төр

of
Show   devouted   to
on of the traditions
and customs
Listening,  Bloom's
taxonomy
ерулік
беру,
тұлым,
кекіл
Сәйгүлік
ті
құйрық
жалы
таралған,
аңғал
саңғал
Chapter 2. Sphere  of learning the native land. There is no place like home.
№
Themes
1
2
3
My native land
The names of the native
land and water
Connection of land and
water names with its
wildlife (Aktogai,
Hour
s
1
1
1
Types   of   the
lesson, methods
and techniques,
equipments for
the lesson
card, TSS
polylog
Lecture,
research, project
Learning
new words
кір   жуып,
кіндік кесу
көшіп
қону,
қыстау,
жайлау,
күзеу
Жусан,
қоға,
  сор,
өзен сағасы
10 Akbidai, Saryozen,
Zhusandy, Karakoga,
Sholaksor etc.)
Verse from the poem of
A.Qunanbayulı "Spring"
Knowledge repeat
Lesson
4
5
1
1
Listening, to
identify the lines
which describe
the nature
Масатыдай,
сыбдыр
қағып,
бұлаңдап,
анталаса
Project
Chapter 3. In the field of human and nature. Flora and fauna world of  Ertis
region.
№
Themes
1
2
3
4
Physical geography of
Kazakhstan
The variety of plants
Agricultural plants.
Black Soap Engineering
Indoor plants and
flowers
Hour
s
1
1
1
Types   of   the
lesson,
 methods
and   techniques,
equipments   for
the lesson
Танысат
ын жаңа
сөздер
ebooks, card
мекендеу
  research,
Travel,
project
ICT, practice
Өсімдік
атаулары
Алабота
Practice
Гүл
аттары
11 56
Plant research
7
Medicinal Plants
89
The diversity of animals
and their relationship
10
11
12
13
14
Birds’ world
Domestic birds
Domesticated animals
Creative report "How do
you see the future of the
region?"
Revision
2
2
1
1
1
1
1
Тамыр,
өзек
Түймеда
қ,
итмұрын,
долана
«Қызыл
кітап»
Құс
аттары
Балапан
басу
4 түлік, 4
түліктің
пірі,
7 қазына
Groupwalk,
research, project
Practice
ICT,  research
Bloom's taxonomy
Groupwalk
protection projects
Preferred
Knowledge fixing
The system of works which will be done in English language
 a translation of the new words in 3 languages;
 to memorize new words in 3 languages at home;
 the basic concepts in the text (for example: family names, etc.), the scientific
terms are lernt in 3 languages ;
 expressions, proverbs, phrases will be translated into English language;
 during doing the level tasks you can give tasks of the 3, 2level to perform in
English;
 make a dialogue, monologue, advertisement, describe, write the description;
 english songs, poems, proverbs will be learnt by heart.
12 Оқушылардың тілдік дайындық деңгейлеріне қойылатын талаптар

оқуға, талдауға, пікір алысуға және қосымша оқуға ұсынылған
шығармаларды қазақ тілінде оқып, мұғалім көмегімен меңгеруі;
оқылған, талданған немесе өздігімен оқыған туындының негізгі
мазмұнын, идеялықтақырыптық негізін білуі және айта білуі;
 кейіпкерлерді  тану;

 мәтінге жоспар, сұрақтар мен тапсырмалар құра алуы;
 шығарма (ой толғау сипаттағы), шағын әңгіме, монолог, диалог,
полилог жаза алуы;
қосымша  мәліметтер  даярлай алуы керек;
ғылымизерттеу жұмыстарын, жоба қорғай білуі.
табиғи бірлестіктердің түрлерін ж не сипатын;

 пайдалы ж не улы өсімдіктерді;
 өз өлкесінің өсімдіктері мен жануарларын;
 өсімдіктер мен жануарлардың маңызын;

ə
ə
табиғат байлықтарының түрлерін білулері керек.
  «Қызыл   кітапқа»   енгізілген   жекелеген   жануарлар   мен   өсімдіктерді
білулері тиіс.
 қоршаған ортада жүйелі түрде бақылау жүргізе, өзгерістерді талдай;

ғылыми танымның  дістерін (бақылау, эксперимент, т жірибе ж не т.
б.) қолдана алуы керек.
ə
ə
ə
Қолданылатын оқу мен оқытудағы белсенді әдістәсілдер
топтық жұмыс түрлері мен ынтымақтастық қатынас, сыни тұрғыдан ойлау ,
диалог, өзінөзі бағалау тәсілдері сабақтарда көптеп қолданылады;
оқытуда жеке бағытталған және деңгейлік дифференциация, дебат, АКТ,
диалогтік және жобалық оқыту технологиялары, Блум таксономиясы, СТО
технологиясы қолданылады;
ағылшын тілін тереңдетіп оқыту бағдарламасын іске асыру кезінде оқушылар
ауызша түрде де, жазбаша түрде де грамматикалық құрылымдарды қолдана
және айыра білуге дағдыланады;
коммуникативтік мақсаттарды іске асыру барысында оқушылардың
қызығушылығын ескере отырып, тілдік материалдарды дұрыс таңдай білу,
13 лексикалық сөздік қорын молайту, оқутанымдық әрекеттерді өз беттерімен
орындай алу жаңа ақпараттық технологиялары қолданылады;
дарынды және талантты балалардың ерекшелігі ескеріледі.
Ағылшын тілінде жасалатын жұмыстардың жүйесі
жаңа сөздердің аудармасы 3 тілде жасалады;
жаңа сөздерді үйде 3 тілде жаттауға беріледі;
мәтіндегі негізгі ұғымдар (мысалы: туыстық атаулары және т.б.), ғылыми
терминдер 3 тілде меңгертіледі;
сөйлемшелер, мақалдар, сөйлемдер ағылшын тіліне аудартылады;
деңгейлік тапсырмаларды орындау барысында 3,2деңгейлік тапсырмаларды
ағылшын тілінде орындауға беруге болады;
диалог құрады, монолог, жарнама, суреттеу,сипаттау жаза алады;
ағылшынша әндер, өлеңдер, мақалдар жаттатылады.

14 Қазақшаорысшаағылшынша қысқаша сөздік
Туыстық атаулары
Родители
Старший брат
мать
дедушка
папа
бабушка
старшая сестра
младший брат
младшая сестра
снаха
зять
свекрь
свекровь
зять
снаха
семья
родная земля
семейная ценность
Parents
brother
mother
grandfather
Father
Grandmother
chief sister
junior brother
junior sister
wife chief of brother
brotherinlaw
fatherinlaw
motherinlaw
equate
daughterinlaw
family
motherland
domestic value
Атаана
аға
ана
ата
Әке
Әже
әпке
іні
сіңлі
жеңге
жезде
қайын ата
қайын ене
күйеу бала
келін
отбасы
туған жер
отбасылық құндылы
Немере (ұлдан туған
балалары)
Жиен (қыздан туған
балалары)
Туыстық атауларына қатысты сөз тіркестері, сөйлемшелер
Атаны сыйлау
Ананы құрметтеу
15 Әкені тыңдау
Туу, дүниеге келу
Жарық дүниенің есігін
ашу
Дүние салу, қайтыс
болу, көз жұму, марқұм
болу
Тұңғыш бала
Кенже бала
Салтдәстүрге қатысты сөз тіркестері, сөйлемшелер
туған жер
өлке
салтдәстүр
өсімдік
өсімдіктану
әлем
жануар
құс
гүл
бөлме гүлі
үй жануарлары
торғай
қарға
өсімдіктерді зерттеу
емдік өсімдіктер
родная земля
край
обычай
растение
ботаника,
растеневедение
мир
животный
птица
цветы
комнатные цветы
домашние животные
воробей
ворона
изучить растения
лечебные растения
motherland
edge
customtradition
plant
botany
world
animal
bird
flower
indoor flowers
domestic animals
sparrow
crow
to investigate plants
curative plants
16 Отау
Отау құру
Қызға қырық үйден
тыйым салу
Үлкенге құрмет
көрсету
Кішіге ізет көрсету
Ата өсиеті
Ананың тәрбиесі
Енші беру
Атадан қалған мұра
Мұрагер
Қарашаңырақ
Қарашаңырақтың иесі
Көз тию
Тіл тию
Көзайым болу
Туған жерге қатысты сөз тіркестері, сөйлемшелер
туған жер
өлке
салтдәстүр
өсімдік
өсімдіктану
әлем
жануар
құс
гүл
бөлме гүлі
үй жануарлары
торғай
қарға
өсімдіктерді зерттеу
емдік өсімдіктер
родная земля
край
обычай
растение
ботаника,
растеневедение
мир
животный
птица
цветы
комнатные цветы
домашние животные
воробей
ворона
изучить растения
лечебные растения
motherland
edge
customtradition
plant
botany
world
animal
bird
flower
indoor flowers
domestic animals
sparrow
crow
to investigate plants
curative plants
17 Отау
Отау құру
Қызға қырық үйден
тыйым салу
Үлкенге құрмет
көрсету
Кішіге ізет көрсету
Ата өсиеті
Ананың тәрбиесі
Енші беру
Атадан қалған мұра
Мұрагер
Қарашаңырақ
Қарашаңырақтың иесі
туған жер
өлке
салтдәстүр
өсімдік
өсімдіктану
әлем
жануар
құс
гүл
бөлме гүлі
үй жануарлары
торғай
қарға
өсімдіктерді зерттеу
емдік өсімдіктер
Өсімдіктану
родная земля
край
обычай
растение
ботаника, растеневедение
мир
животный
птица
цветы
комнатные цветы
домашние животные
воробей
ворона
изучить растения
лечебные растения
motherland
edge
customtradition
plant
botany
world
animal
bird
flower
indoor flowers
domestic animals
sparrow
crow
to investigate plants
curative plants
Жануартану
18 туған жер
өлке
салтдәстүр
өсімдік
өсімдіктану
әлем
жануар
құс
гүл
бөлме гүлі
үй жануарлары
торғай
қарға
өсімдіктерді зерттеу
емдік өсімдіктер
родная земля
край
обычай
растение
ботаника, растеневедение
мир
животный
птица
цветы
комнатные цветы
домашние животные
воробей
ворона
изучить растения
лечебные растения
motherland
edge
customtradition
plant
botany
world
animal
bird
flower
indoor flowers
domestic animals
sparrow
crow
to investigate plants
curative plants
Structural
Structure
Struggle
Strum
Strumming
Strung
Strut І
Strut ІІ
Stub
Stubble
Stubborn
Stubbornness
Stucco
Stuck
Stuck – up
Stud І
Ағылшыншақазақшаорысша сөздік
Құрылым,құрылымдық
Құрылым,құрылыс,ғимарат
Күрес,күресу,соғысу
Сылыдрлату,дыңғырлату
Сылдыр,дыңғыр
Ішек
Маңғазу,менсінбеу,тәкаппар
Тіреу,тірек,таяныш
Түбір,тамыр,сынық,қалдық,тұқ
ым
Бидай,сабаны,қылшық
Қисық,қиқар,қажырлы
Қиқырлық,қажырлық
Штукатуралау (жабсыру(
Шаншу,түйреу,желімдеу
Менмен,тәкыппар,асқақ
Структурный
Структура,устройство,стройзд
ания
Борьба,бороться,биться
Бренчать
Бренчание
Струна
Стойка,распорка,подпирать
Пень,обломок,окурок,корешок
Жнивье,щетины
Упрямый,упорный
Упрямство,упорство
Штукатурка,штукатурить
Колоть,втыкать,приклеивать
Высокомерный,заносчивый
Запонка,пуговица,гвоздь,обива
ть  Конский завод Родословная
19 чистокровных
лошадей\студент,изучающий
Обманный,преднамеренный
Умышленное оскорбление
Студия
Стрательный,прилежный
Изучение,исследование\заняти
я,учиться
Вещество,материя,засовывать
Набивка,начинка, фарш
Спертный,душный
Выставлять в смешном виде
Запинка,спотыкаться,запинатьс
я
Наткнуться
Камень преткновения
Пень,обрубок,ковылять
Оглушать,ошеломлять
Жалить,уязвлять
Stud ІІ
Stud – book
Student
Studied
Studie din  sult
Studio
Studious
Study
Stuff
Stuffing
Stuffy
Stultify
Stumble
Stumbleacross
Stumbling – block
Stump
Stun
Stung
stunk
Stunner
Stunning
Stunt І
Stunt ІІ
Ілмек,түйме,шеге
Жылқы зауыты
Таза тұқымды жылқы
Студент,шәкірт,оқушы
Алдамшы,жалған,қасақана,әде
к әдейі,жорта,қасақана,қорлау
студия
ыждағатты,ынталы,ықласты
үйрену,зерттеу,жұмыс,оқу
зат,бұйым,кездеме
толтыру,тығу,ет салынған
бұзылған,қапырық,қапа
күлкілі бейне шығару\с
мүдіріс,сүріну,мүлт кету
арандау,соғылу
кедергі тас
түбір,кесінді,ақсау\
есеңгірету,талдыру,
шағу,тіл тигізу
сасу,мұңку,аңқу
ғагкап,керемет әйел
аңыртатып,есеңгірететің
бой өсу шегін тоқтау
шеберлікң әдіс,ептілік
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. «Қазақ тілі» атты мектеп оқулықтары
20 2. «Биология» атты мектеп оқулықтары
3. Алимова Р. «Өлкетану» Павлодар, 2016 жыл , 28бет
4. Қадашева Қ. «Төр» қазақ тілін үйренушілерге арналған оқу кешені ,
Астана «ЕлРун», 2011,  1012бет
5. ҚР Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа
Қазақстан» Астана, 28 сәуір 2007 жыл
6. Кузьмин С.С. «Русскоанглийский словарь пословиц и поговорок» 1989
7. Калиев Ж. English – Ағылшын тілі. «Мектеп» баспасы, 1981.
8. Жұмасейіт Б., Мағзұмов С. «Адақты елім –Ақтоғай», Павлодар «Дом
печати» 2003, 1028бет.
9. А.Құнанбайұлы «Өлеңдер жинағы»
10.Мырза Әли Қ. «Өлеңдер жинағы»
11.Ыдырысов Қ. «Туған жер –төрім мәңгілік», Павлодар, 2013, 315бет.
Оқыту орыс тілінде жүргізілетін 5сыныпта қазақ және ағылшын
тілдерінде жүргізуге арналған «Алтын ұям, аймағым» атты
факультативтік курстың бағдарламасына
(авторлары Риза Маней, Рая Маней)
ПІКІР
Үш тілді оқытуға арнап ұсынылып отырған факултативтік  курстың
түсініктемесі бар, бағдарламаның мазмұны нақтыланып, оқу материалын
меңгертуге негізделген.
Негізгі мақсаты –  болашақ қазақстандықтардың қазақ тілі мен әдебиеті,
ағылшын  тілі   сабақтарында   игерген  сөдікқорын  биология  ғылымының   тілімен
ұштастыра байытып, ғылыми еңбектермен жұмыс жасата отырып, тілін ұстартып,
рухани дүниесі бай, отансүйгіш,   мейірімді, мемлекеттік тілді еркін меңгерген,
ұлтаралық қарымқатынас тілі – орыс  тілін жақсы білетін және халықаралық тіл
– ағылшын тілін игерген азаматтарды қалыптастыру.                           Негізгі
бағдарлама   мен   оқулық   материалын   кеңейте   отырып,   оқушылардың   сөйлеу
тілдерін жетілдіруге ерекше мән берілген, сөз мәдениетінің қажеттілігін түсіну,
тіл   табыса   білуге   қажетті   коммуникативтік   дағдыларды   меңгерту   туралы
21 мағлұматтарды   кеңейтетін   материалдар   орынды   іріктелген.   Бағдарламада
оқушылардың   белсенділігін   арттыруға   мән   беріліп,   әлеуметтіктұрмыстық
қатынастағы әр түрлі жағдаяттарға сай сөздерді, сөйлеудің қосалқы құралдарын
орынды қолдана білу, биология пәні бойынша білімдерін жетілдіре түсу жолдары
қарастырылған. 5сынып оқушыларының жас және психологиялық ерекшеліктері
ескерілген, қазіргі сабақ талаптарына сай.
Бағдарлама   талаптары   ҚР   Үкіметінің     2012     жылғы     23     тамыздағы
№  1080  қаулысымен  бекітілген  Орта  білім  берудің  мемлекеттік  жалпыға
міндетті   стандартын оқыту орыс тілінде жүргізілетін сыныптардағы қазақ тілі,
биология,   ағылшын   тілі  пәндеріне  арналған   бағдарламаларды   басшылық   алып
жасалған.
 Бағдарлама   жүйелілік,   бірізділік,   ғылымилылық,   тәжірибе   мен
теорияның ұстанымдарына сәйкес құрылған, сондықтан оқу үрдісіне қолдануға
болады.
Пікір жазған:
Тіркелді: №______  2016  жылғы «  »   сәуір
Оқыту орыс тілінде жүргізілетін 5сыныпта қазақ және ағылшын
тілдерінде жүргізуге арналған «Алтын ұям, аймағым» атты
факультативтік курстың бағдарламасына
(авторлары Риза Маней, Рая Маней)
ПІКІР
Үш тілді оқытуға арнап ұсынылып отырған факултативтік  курстың
түсініктемесі бар, бағдарламаның мазмұны нақтыланып, оқу материалын
меңгертуге негізделген.
Негізгі мақсаты –  болашақ қазақстандықтардың қазақ тілі мен әдебиеті,
ағылшын  тілі   сабақтарында   игерген  сөдікқорын  биология  ғылымының   тілімен
ұштастыра байытып, ғылыми еңбектермен жұмыс жасата отырып, тілін ұстартып,
рухани дүниесі бай, отансүйгіш,   мейірімді, мемлекеттік тілді еркін меңгерген,
ұлтаралық қарымқатынас тілі – орыс  тілін жақсы білетін және халықаралық тіл
22 – ағылшын тілін игерген азаматтарды қалыптастыру.                           Негізгі
бағдарлама   мен   оқулық   материалын   кеңейте   отырып,   оқушылардың   сөйлеу
тілдерін жетілдіруге ерекше мән берілген, сөз мәдениетінің қажеттілігін түсіну,
тіл   табыса   білуге   қажетті   коммуникативтік   дағдыларды   меңгерту   туралы
мағлұматтарды   кеңейтетін   материалдар   орынды   іріктелген.   Бағдарламада
оқушылардың   белсенділігін   арттыруға   мән   беріліп,   әлеуметтіктұрмыстық
қатынастағы әр түрлі жағдаяттарға сай сөздерді, сөйлеудің қосалқы құралдарын
орынды қолдана білу, биология пәні бойынша білімдерін жетілдіре түсу жолдары
қарастырылған. 5сынып оқушыларының жас және психологиялық ерекшеліктері
ескерілген, қазіргі сабақ талаптарына сай.
Бағдарлама   талаптары   ҚР   Үкіметінің     2012     жылғы     23     тамыздағы
№  1080  қаулысымен  бекітілген  Орта  білім  берудің  мемлекеттік  жалпыға
міндетті   стандартын оқыту орыс тілінде жүргізілетін сыныптардағы қазақ тілі,
биология,   ағылшын   тілі  пәндеріне  арналған   бағдарламаларды   басшылық   алып
жасалған.
 Бағдарлама   жүйелілік,   бірізділік,   ғылымилылық,   тәжірибе   мен
теорияның ұстанымдарына сәйкес құрылған, сондықтан оқу үрдісіне қолдануға
болады.
Пікір жазған:
Ақтоғай ауданының білім бөлімінің
биология пәнінің әдіскері              ________                М.С.Мағзұмов
Әдістемелік кабинеттің меңгерушісі       ________    Б.А.Қожахметова
Тіркелді: №______  2016  жылғы «25» наурыз
23

file_name: Авторская программа -Маней.doc

intro:
Алғы сөз

Мемлекеттік тілді дамытамыз, орыс тілін қолдаймыз                                                   және ағылшын тілін үйренеміз. Н.Назарбаев.

         Оқыту орыс тілінде жүргізілетін 5-сыныпта үш тілде оқытуды жүзеге асыруға арналған   факультативтік курстың бұл бағдарламасын құрастыруда мемлекеттік «Үш тұғырлы тіл» саясаты, Үштілдік туралы ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев білім және ғылым саласы қызметкерлерінің                                  III съезінде сөйлеген сөзі («Ағылшын тілінің қажеттілігі әлемге тән қажеттілік, бүгінгі күн талабы. Ал орыс тілін жақсы білу – біздің байлығымыз»), 2007 жылғы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Жолдауы («Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын жоғары білімді ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі – мемлекеттік  тіл, орыс тілі  -ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі – жаһандық  экономикаға ойдағыдай кірігу тілі»),  ҚР «Білім беру туралы», «Тіл туралы» Заңдары, ҚР-да білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы, үш тілде білім беруді дамытудың 2015-2020 жылдарға арналған Жол картасы негіз болды.
           Елбасының «Үш тілдің бірлігі» мәдени жобасы –үш тілді, қазақ, орыс жіне ағылшын тілдерін қазақстандықтардың бірдей меңгеруін меңзегенімен, мұның түпкі мұраты – мемлекеттік қазақ тілінің халықаралық қолданыстағы орыс, ағылшын тілдерімен терезесін теңестіріп, әлемдік деңгейге көтеріп, жаһан тілдерімен тең дәрежеде қолданылатын биікке жеткізу.
Бағдарлама талаптары ҚР Үкіметінің  2012  жылғы  23  тамыздағы                 №  1080  қаулысымен  бекітілген  Орта  білім  берудің  мемлекеттік  жалпыға  міндетті  стандартын,  ҚР-ның Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы         3 сәуірде №115 бұйрығымен бекітілген оқыту орыс тілінде жүргізілетін сыныптардағы қазақ тілі, биология, ағылшын тілі пәндеріне арналған бағдарламаларды, 2015-2016 оқу жылына арналған әдістемелік-нұсқау хатты басшылық алып жасалды.
Факультативтік бағдарламаның мазмұны келесідегідей мақсаттарға сай құрылды:
-біріншіден, мектеп оқушыларына туып-өскен отбасының қадірін, қазақы отбасылық құндылықтарды, туыстық қарым-қатынасты, кндік қаны тамған өлкесінің тарихын, географиялық ерекшелігін, кеңінен таныту арқылы;
-екіншіден, туған ауылы бен   мекендеп жатқан өңірдегі өсімдіктер мен жануарлар әлемінің жалпы сипаттамасын, оның географиялық ерекшелігімен астаса байланысу себептерін, өсімдіктердің, жан-жануарлардың атауларын, олардың биологиялық қасиетін, оның адам өміріндегі маңызын таныту,  сол  арқылы болашақ қазақстандықтардың қазақ тілі мен әдебиеті, ағылшын тілі сабақтарында игерген сөдікқорын биология ғылымының тілімен ұштастыра байытып, ғылыми еңбектермен жұмыс жасата отырып, тілін ұстартып, рухани дүниесі бай, отансүйгіш,  мейірімді, мемлекеттік тілді еркін меңгерген, ұлтаралық қарым-қатынас тілі – орыс  тілін жақсы білетін және халықаралық тіл – ағылшын тілін игерген азаматтарды қалыптастыру сияқты игі мақсаттарды  көздейді.
-келесі кезекте, оқушылардың оқырмандық  мәдениетін  жетілдіру, ақыл-ойын, тілдік құзыреттіліктерін дамытып,  берілген мәтіндерді мағынасын пайымдап оқумен  қатар оны талдау, саралау  сияқты іскерлік біліктіліктерін жетілдіру, шығармашылықпен, ғылыми-зерттеу жұмысымен айналысуға баулу, ақпараттық, зерттеушілік және т.б. функционалдық сауаттылықтарын дамыту іспеттес практикалық мақсаттарды да алға қояды.
Тілдік мақсаты: ауызша сөйлеу тілімен қатар ғылым саласының терминдерімен етене танысқан үш тілді меңгерген (жас ерекшеліктеріне сай), әлеуметтік және кәсіптік тұрғыда бейімделуге қабілетті, көпмәдениетті, функционалдық сауатты тұлғаны дамыту және қалыптастыру.
Негізгі мақсатты жүзеге асыратын басты міндеттемелер:
-	қазақ отбасындағы мүшелерінің отбасындағы орнын, туыстық атауларды, отбасылық құндылықтарды өмірмен байланыстыра отырып генетикалық ерекшеліктерін аңғарта отырып, ұлттық салт-дәстүрмен ықпалдастыра білім беру;
-	тарихи  деректерді, жер-су, өсімдік, жан-жануар атауларын   топтастыра  отырып   оқыту;
-	қоршаған ортадағы өсімдіктер мен жануарлар әлемімен табиғи ортада саяхат, топсеруен сабақтары, сұхбат, кездесулер арқылы терең таныстыру;
-	ғылыми-зерттеу жасату, сыни тұрғыдағы еңбектерден дәйектер ала отырып берілетін білім мазмұнын тереңдету;
-	оқыту мен талдаудың тиімді технологиясы мен әдіс-тәсілдерін таңдау арқылы жекелеген  тақырыптарға   толыққанды  талдау жасата алу білім-білік дағдыларын арттыруға мүмкіндік жасау;
-	білімді жинақтау, өмірде қолдана білу, ой қорыту, жеке ой-пікірін қысқа-нұсқа, көркем әрі әдеби тілде сауатты  жеткізуге жол ашу, бағыт-бағдарларын айқындап нұсқау.

title: Алтын уям, аймагым


extracted_text:
Ш.Уалиханов атындағы орта мектебі
Тақырыбы:
Мұғалімі: Торекулова Г.
Сыныбы: 1 «А» Қаратау қаласы
Сабақтың тақырыбы:   «Рахмет саған Әліппе!»
Сабақтың мақсаты:
1) Білімділік: Оқушылардың білімдерін бекіту, сауат ашу пәнін оқу барысында алған
білімдерін тиянақтау.
2) Дамытушылық: Өз өнерлерін көрсету, эстетикалық талғамдарын тереңдете түсу.
3)Тәрбиелік:  Шығармашылық   қабілеттерін   дамыту,   ұқыптылыққа,   жинақтылыққа
тәрбиелеу.
Көрнекілігі:   нақыл сөздер, әріптер, шарлар.
Мұғалім:  Армысыздар   құрметті   қонақтар,   оқушылар!   Шәкірттердің
қолдарына тұңғыш рет ұстап бетін ашқан оқулығы «Әліппе». Барлық ғылымның
атасы   болашағымыздың   негізі      әліппені   бітіру   тойына   қош   келдіңіздер   дей
отырып,   1   «А»   сыныбының   «Рахмет   саған   Әліппе!»   атты   ертеңгілігімізді
бастайық.
Мұхамедәли:  Қайырлы күн, уа, халайық!
Айдана:
Армысыздар, мұғалімдер, әз жандар!
Білім іздеп, инемен құдық қазғандар.
Құшақ жая аламыз сіздерді
Би биленіп, ән де бүгін шырқалар.
Мұхамедәли:
Қош келіпсіз ақ жаулықты аналар,
Жүздеріңнен мейірім мен нұр тамар.
Алдарыңда жауқазындай құлпырған
Біз алаңсыз балғын шақты балалар.
Мұғалім:
Өсті міне бойларың,
Өсті ақыл – ойларың.
Қуанышқа ортақпын,
Құтты болсын тойларың!

айтыңдаршы.
Іші толы әріпке,
Білімдегі жарық не?
 Балалар   мен   сендерге   сұрақ   қоюдан   бастайын.   Сендер   оған   жауап Хормен:
Болашаққа жол ашар –
Ол сүйікті  Әліппе!
Ол сүйікті  Әліппе!
Мұғалім:
 Олай болса, бәрімізге ең қымбат Әліппені ортаға шақырайық.
Хормен:  Әліппе!  Әліппе!   Әліппе!
Мұғалім:   Балалар, бұл кім келген? Әліппе қайда?
Мыстан   кемпір:
 Сәлеметсіңдер   ме,   балалар.   Мен   мыстан   кемпірмін,   мен
Әліппені тығып қойдым. Егер сендер өнерлеріңді көрсететін болсаңдар, Әліппені
босатамын.
Темірлан:
Әліппем, менің Әліппем,
Сені қолға алып мен.
Есігін аштым мектептің
Ертеңгі сәуле жарықпен.
Нұрай:
Ең алғаш алғанымда әліппені,
Қызығып қарай берді әріптерді.
Мен үшін жұмбақ болып қалар ма еді
Ұстазым оның кілтін алып берді.
Нұрби:
Әліппем – жаттаған  жақсы әнім,
Сенімен мектепті ашқаным.
Ұстаздың соңына ілесіп,
Бастадым білімнің дастанын.
Алижан:
Жақсы кітап әліппе,
Үйретеді әріпте.
Адан бастап әріпті
Теріп маған танытты.
Ақниет:
Оқитын әрі жазатын, Білімге қол созатын.
Оқушы болдың сауатты
Білімнің кілтін ашатын.
Абылай:
Қош бол, сүйікті әліппем,
Тіл тұсауын кестің сен.
Аяулы анам болып сен
Айыбымды кештің сен.
Мыстан кемпір:  Балалар, мен сендердің әліппеге арналған өлеңдеріңді тыңдап,
сендердің білімді, өнерлі бала екендеріңе сендім! Осы уақытқа дейін достарың
болып   келген   сендердің   сүйікті   Әліппелеріңді   босатайын.   Ендігі   өнерлеріңді
Әліппеге көрсетіңдер!
Әліппе:
Армысыңдар, жас достар!
Армысыңдар, ата – аналар!
Әліппе келді ортаға
Менің атым  Әліппе!
Мені анаңдай дәріпте
Мені оқып ержеткен
Ағаң менен әпкең де.

 Сәлеметсіңдер   ме,   менің   сүйікті   достарым!   Сендер   мені   оқып
сауаттарыңды   аштыңдар,   жазуға,   оқуға   үйрендіңдер.   Ал   енді   бүгін   маған   өз
білімдеріңді көрсетіңдер!
Иманғали:
Бар кітапқа бас болған,
Әліппе ғылым ағасы.
Әліппеден басталған
Даналықтың данасы.
Ақтілек:
Келгенде алғаш мектепке,
Білмеуші едік әріпте.
Оқимыз қазір ертекте
Үйреткен оны Әліппе!
Ерасыл Жанай:
Іші толы әріпке, Мынау әйбат әліппе.
Барлық ілім – білімнің
Әжесі осы Әліппе.
Альфия:
Енді жаза білеміз,
Әріпті қосып әріпке.
Риза болып саған жүреміз
Сүйікті біздің әліппе.
Ән:  «Әліппе»
   Балалар, мен сендерге жұмбақ жасырамын, сендер жауабын дұрыс табыңдар.
Бір сөз шығады. Қанеки мұқият тыңдаңдар.
1. Әжеде бар, атада жоқ,
Әтеште бар, көжекте жоқ.  (Ә)
2. Мынау – доға, қарайық,
Ұқсайды оған қай әріп?  (С)
3. Ірімшікті жедің ғой,
«Тәтті екен» дедің ғой.
Оның аты біз жазған,
Қайсы әріптен басталған?  (І)
4. Атаанаңмен барып сен,
«Пілді» көрдің «парктен»
Осы атаулар зер салшы
Басталған қай әріптен? (П)
5. Пілде бар, шілде жоқ,
Допта бар, шарда жоқ. (П)
6. Ешкіде бар, қойда жоқ,
Кеседе бар, қасықта жоқ. (Е)
Мұхамедәли:
Алфавиттің «А» тұрады басында,
Әрқашанда «Ә» тұрады қасында.
Айдана:
Байқадың ба «Б» тұрады үшінші,
Ал осының сыры неде түсінші.
Гауһар: «А» деген ол аналар ғой ардақты,
«Ә» деген ол ол әкелер ғой салмақты.
«Б» деген ол балалар ғой әдемі
Біздің елде үшеуі де кәделі.
Би.
Аксана:
Мынау менің кітабым,
Аса құрмет тұтамын.
Шөліркемес ашып сан
Білім нәрін жұтамын.
Біздің келер шамамыз,
5ке 3ті қосамыз.
10нан 5ті алып,
Жауабын тез табамыз.
Мұғалім:  Математикадан осы уақытқа дейін не үйрендіңдер? Ендеше сандарды
сөйлетіп көрейік.
 Бейімбет:
Бір дегенің – білім,
Білім жарқын күнің.
Екі дегенім – еңбек
Еңбек бәрін жеңбек.
Арай:
Үш дегенім – үміт,
Үмітсіз жоқ жігіт.
Төрт дегенім – талап
Талмайтұғын қанат.
Бақдәулет:
Бес дегенім – бірлік,
Бірліксіз жоқ тірлік.
Алты дегенің – арман,
Атар таңың алдан.
Абылай:
Жеті дегенің – жігер,
Жеңер жолын білер. Балалар,   сендер   «Әліппені»   бітірдіңдер.   Ендігі   сендердің   жаңа
Сегіз дегенің – сенім,
Сүйенішің сенің.
Дарина:
Тоғыз дегенің – талғам,
Тура жолға салған.
Он дегенің – Отан,
Отанды сүй ботам.
      Ендігі кезекті көрініске берейік.
      Ән: «Ертегілер.»
Әліппе:  Құрметтеріңе рахмет, балалар.
Мұғалім:
достарың Ана тілі оқулығы болады. Ал енді ана тілін ортаға шақырайық.
Ана тілі келеді.
Туған елдің тілімін,
Ақылы мен танымын.
Түсіндірер бәріне
Ана тілі пәнімін.
Ана тілім – ұраным
Ана тілім – құралым.
Ана тілім болмаса
Мықты болмас тұрағым.
Хормен:
Әліппемен қоштастық.
Ана тілімен достастық.
Мұғалім:  төрлет «Ана тілі»
Сымбат:
Ана тілі біздің туған анамыз,
Анамыздай силап бағып қағамыз.
Ана тілін бағаласақ қалай біз
Өзіміздің сондай болмақ бағамыз.
Ерасыл:
Ана тілің арың – бұл,
Ұятың боп құрметте.
Өзге тілдің бәрін біл – Жарайсыңдар   жігіттер.   Ендігі   кезекті   ойынға   берсек.   Сахнаға   Гауһар,
Өз тіліңді құрметте!
Ән хормен:  «Отан»
Жігіттер:   «Қара жорға» биі.

Ақтілек, Сымбат шығарып осы қыздардың әкелерін шақырғым келіп отыр.
Қыздардың аналары жұмыс бабымен басқа қалаға кетті. Мектепке шаштарын
өріп келу керек және кешікпеу керек. 5 минутта өріп сабаққа жіберу керек.
Рахмет құрметті атааналар!
Келесі би сіздерге арналады, аяулы атааналар, қабыл алыңыздар!
Мұғалім: Қымбатты балалар! Мектептегі алғашқы жеткен
жетістіктеріңмен құттықтаймын. Әліппе сендерді тек әріптермен
таныстырып қойған жоқ. Сендерді бірбіріңмен достыққа, мектеп ережелерін
орындайтын тәртіпті оқушы болуға да үйретті. Білім баспалдағына өрлеген
сапарларың сәтті болсын. Еліміздің қалаулы азаматтары болыңдар. Сонымен,
бүгінгі «Рахмет саған Әліппе!» атты ертеңгілігімізді аяқтай келе сөз кезегін ата
аналарға берейін.

file_name: 1 А Гулсара әліппемен қоштасу.doc

intro: Бастауыш сыныптың 1 сыныбына арналған әліппемен қоштасу ертеңгілігі. Ертеңгіліктің сценарийі өте тамаша жазылған және бастауышта білім беруде қолданылатын материал ретінде ұсынып отырмыз. Осы ертеңгілікте оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытып, ұқыптылыққа, жинақылыққа тәрбиелейміз. Керекті көрнекіліктер шарлар, нақыл сөздер және әріптер. Оқушылардың сауат ашу пәнінен алған білімдерін тиянақтау және эстетикалық білімдерін тереңдете түсу.

title: Утренник на тему: "Рахмет саган Эліппе" 1 сынып


extracted_text:
«Абай мұрасы ұрпаққа ұлағат» атты аймақтық
ғылымипрактикалық конференциясы
Секция: «Абай мұрасы – адамзаттың асыл қазынасы»
Баяндама тақырыбы:
«Адамзаттың бәрін сүй,
 бауырым деп»
Баяндама жазған:
«Ақтоғай ауданының білім бөлімі» ММ
әдіскері Р.Маней МАЗМҰНЫ
Сыртқы бет................................................................................................1
«Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»
І. Кіріспе. Абай – текті ақын, данышпан ойшыл..................................3
ІІ. Негізгі бөлім. Абай тағылымы  «өлмейтұғын» мұра
1. Абай шығармаларының өміршеңдігі........................................... .. ...35
        2. Әлемнің Абайы.....................................................................................57
ІІІ. Қорытынды. «Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»..................7
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі...........................................................8
22 «Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»
Атаңның баласы болма,
адамның баласы бол  (Абай).
І. Абай – текті ақын, данышпан ойшыл.
Сөз танитын «қалың елі, қазағы» «Алтын хакім Абай» деп ардақтаған,
Абай Құнанбайұлы  кең  сақараның текті ақыны. «Әуелі өзіңнен асып кеткен
ұл туғыз,..» деп әкесі айтқандай, тектіден туып, жасында медреседе оқыған,
кейін әкесімен бірге ел ісіне араласып, «өмір мектебінде» шыңдалған. Төл
мәдениеттің   тұнығынан   сусындап,     шығыс   поэзиясына   таяна,   орыс   және
еуропа   мәдениетіне   жақындасу   арқылы   қазақтың   рухани   ойлам   шеңберіне
сонылық   енгізген   реформатор.  Шығыс   пен   Батыс   өркениетін   жетік   білген,
Пушкин, Гете, Шекспирмен және Декартпен сұхбаттас болып, солармен бой
теңестіре тұрған ғұлама ойшыл.
ІІ. Абай тағылымы  «өлмейтұғын» мұра.
1. Абай шығармаларының өміршеңдігі
Адамзат ақылойының, ақындығының ірі тұлғасы Абайдың тағылымы,
шығармаларындағы адами қағидалары  («Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста»,
«Сабырсыз,   арсыз,   еріншек»)   мен   дидактикалық   ұстанымдары   («Жасымда
ғылым бар деп ескермедім», «Ғылым таппай мақтанба») бүгін жер бетіндегі
бүкіл   адамзат   мәңгі   сусындар   рухани   бұлаққа   айналды.   Ақынның   қай
туындысын алмайық, оның алтын қазығы – Адам. Нағыз Адам, толық Адам
қандай болу керек деген сұраққа жауап іздейді, «Атымды Адам қойған соң,
қайтіп надан болайын», «Адамды сүй, Алланың хикметін сез, не қызық бар
өмірде одан басқа»  деп әрі оған жауап та береді.
33 «Қазақтың бас ақынының» жастығы  сөз бен саз өнерінің кенішінде өтті.
Ол  әжесінен   ауызынан   халық   әдебиетнмен   нәр   алып,   салсерілердің   өнерін
үйренген ырғақ пен дыбыстың төл  перзенті еді.  Абай поэзиясының ырғақты
бейнесі   де   дәл   осындай.   Бірде   көшкен   елдің   сабырлы,   салқам   жүрісіндей,
бірде   құм   төбелердің   үнсіз   қыбырындай   тылсым,  енді   бір   тұста   қырғидың
қанатының суылындай, ат тұяғының дүрсіліндей екпінді :
Көлеңке жасын ұзартып,
Алысты көзден жасырса.
Күнді уақыт қызартып,
Көкжиектен асырса...
Тұлпардан тұғыр озбас шабылса да,
Оған да үкі, тұмар тағылса да.
Қыжыртпай мені сырттан жүре алмайды,
Кім желігіп, қай шеттен қағылса да.
       Міне, осы жолдардан бір сілтеуінде мың түрлі серпіні бар бір қолдың, бір
үнінде сан түрлі саздың әуені бар бір өңештің табы байқалады. Осынша өлең
қалай шыға берген? Табиғи дарыны. Сақарадағы әрбір қыбыр, әрбір сыбыр,
көріністер болашақ ұлы ақынның зерек зердесінен бірдебір қалыс қалмай,
құйыла берген. Сөйтіп ақынның келісті өлең мен философиялық трактаттар
жазу тәжірибесінде осынау тамылжыған әсем әуен, төкпелеткен ақын сөздері
жаңғырықсыз қала алмады. Жалпы халық құрметіне бөленген тұлғалар атына
айтылған ащы сын да болды («Шортанбай, Дулат пенен Бұқар жырау,..»). Бұл
ойды С.Торайғыров өлеңдерінде «Олар надан ойлауда көп адасқан, Оларды
қоя   алмаймыз   Абаймен   тең,   Себебі   оқымаған   білімі   кем!»   –деп   Абайдың
қазақтың ойсанасындағы жаңа бағыттың бастамасы екендігін көркем сөзбен
суреттей   білген.   Абай   жастық   шағында   өлеңімен   сусындаған     Біржан   сал:
«Абайдай адам тумас сөзге зерек, Зейіні түпсіз дария көзің жетпес»,  деп биік
бағалап   кеткен   [8].   Сондайақ,     «Туғанда   дүние   есігін   ашады   өлең...»   деп
44 басталатын   Абай   өлеңіндегі   әрбір   тармақтардан   жақындықты,   рухани
  алыстағы,   шетелдік,   өзге   тілді,   сенің   тіліңе
туыстықты,   сондайақ,
ұқсамайтын,   бірақ   сөз   бен   әуен   өздеріне   де   жат   емес   жандарға   деген
сүйіспеншілік сезімін қалайша естімеуге болады [3].
                     Абай Семейде медресемен қатар, орыс мектебіне барады. Қазақта
бірінші болып ағасы Халиолла Лермонтов, Тургенев, Толстой шығармаларын
ана тіліне аударады, сөйтіп інісінің алдынан орыс әдебиетінің әлемін ашты [8].
Орыс достарының да ықпалы жетерлік еді. Абай осылай  “... орыс тілін біліп,
мәдениетін   терең   таныған   «Ғылымды   іздеп,   дүниені   көздеп,   екі   жаққа
үңілдім»   демекші,     озғын   ойды   ...   Пушкин,   Герцен,..   Некрасовтардың   өз
мұраларынан   оқып,   мол   мағлұмат   алды.   Л.Н.   Толстой,   И.А.   Крыловты...
оқыды, «Ол шығармаларын қазақша жазды, мейлінше мол еңбектенумен, орыс
тілін   үйреніп,   орыс   әдебиетіне   еркін   жетіліп   достасып   алды.   Өлеңдері
есіткінің жүрегін жігерлендірерліктей табиғи болып, шығармаларының асыл
негізі   Лермонтовқа   үндес   келеді»   деп   Абайдың   орыс   әдебиетін   зор
құштарлықпен   кәміл   меңгергенін,   Абай   шығармаларының   негізгі   сарыны,
әсіресе, М.Ю.Лермонтовпен сабақтас екенін абайтанушы З.Әміре атап айтады
[8]   .   Абай   орыс   тілі   арқылы   Батыс   әдебиетінен   Гете,   Байрон,   Дрепер,
Спинозаның   еңбектерін   оқып,   зерттеген.   [3].   Сөйтіп,   Әуезовтың   сөзімен
айтқанда, 1884 жылдары ол дүниеден көп мағлұматы бар кісі болды. Қыр
елінің бүкіл адамзатқа  жолдаған  елшісі,    халқының  көреген көзі,  мейірбан
жүрегі, ыстық сезімі мен қайсар еркінің, бойындағы барлық ізгі қасиеттерінің
жиынтығына айналды.
2. Әлемнің Абайы
«Мыңмен   жалғыз   алыстым,   кінә   қойма»   деген   өлең   жолдарында
айқындалған жалғыздық, данышпандық ой біздің заманымызға дейінгі ғұлама
Анарыстың,   бабаларымыз Майқы би, Тоныкөктің басынан өтпеді дейсіз бе?
Асан жырауға «қайғы» сөзі қайдан жамалды?! Ақтамбердінің аузына «жағама
55 қолдың тигенін жалғыздық сенен көремін...» деген жолдарды кім салғызды?!
«Жартасқа   бардым,   күнде   айғай   салдым»   дейтін   Абай   жалғыздығының
төркінінде   не   жатыр?   Ағылшын   жазушысы   В.Скоттың   аузына   «Жер   шары
ғаламның сарғыш үйі ме деп сескенемін» деген ғалам жалғыздығы хақындағы
үрейлі сөздерді кім салғызып отыр? Оны айтқызған да Жаратушының шебер
өрнегінен шыққан Жалған атты   тіршілік емес пе?! Қазақтың Абайы да өз
замандастары арасынан дос таба алған жоқ, бірақ ол бөгделік бөгеттер мен
таптық   алауыздық   дегенді   білмейтін   әлемдік   мәдениет   әуенінен   өзіне
достарды   тапты»   [2].   Бұл   үндестік   Абай   мұрасын   адамзаттың   асыл
қазынасына айналдырды. «Атаңның баласы емес, адамның баласы», әлемнің
Абайы болды. Өлеңдері Шыңғыстаудан адам рухының өзге аймақтарына тарап
кетті. Туындылары –айналаны түгел қамтитын шеңбер, ол адамның жанжүрегі
мен ақылойын, өткен, қазіргі және болашақ замандарды түгел қамтиды. 80
жылдары жазған өлеңдерінің көпшілігі ауылдың тұрмысына арналған («Қыс»,
«Жаз», «Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат», «Біреудің кісісі өлсе, қаралы
ол», «Сегіз аяқ», «Болыс болдым, мінеки»). Мұнда халқының бүкіл рухани
құндылықтары   терең   көркемдіксын   тұрғысынан   қайта   қаралу   бар   еді...
Сөйтіп,   өзі   өмір   сүрген   қоғамды,   өз   халқының   тарихын   түбегейлі   қайта
өзгертуші «қоғам қайраткері» Абайдың жаңа ақындық бағдарламасы жария
етілді.   Сондайақ,   озық   ойлы   демократтардың   еңбектерін   оқып,   ойпікірін
қорытып, қазақ өміріндегі аса маңызды мәселелерді түсіндіруге қолданады.
Шығыс пен Батыстың сүлейлерінен үйреніп қана қоймай, халқын солардың
мәдениеті   мен   білімінің   озығынан   сусындауға   шақырады.  Шығармаларында
«адам өмірінің мәнді болуы үшін не істеу керек?» деген сауалға жауап беріп,
олардың өмір сүруінің гуманистік бағдарын көрсетіп берді. Екі қасиеттің —
сезім мен қисынның, түйсік пен ақылдың қатынасын таразылайды. Сондықтан
да: «Ақыл сенбей сенбеңіз, Бір іске кез келсеңіз» дейді. Сын тәлкегіне түскен
еріншектік,   дарақылық,   жалқаулық,..   сияқты   қасиеттерді   Абай   бұрынғы
бабаларымыздың бойынан көрген «кемшіліктер» ретінде емес, сол замандағы
66 саясиәлеуметтік   қатынастардың   салдары   ретінде   қарастыруға   жол   ашқан.
Туындыларына арқау болған бұл тақырыптардың ақылой әлеуеті қазіргі таңда
қазақ түгілі дүние жүзі ғалымдарының ізденісіне азық болып келеді емес пе.
«Мен бір жұмбақ адаммын оны да ойла»,  деп айтып кеткеніндей, оның алға
қойған   мәселелерінің   көбісі   осы   уақытқа   дейін   шешілмей,  жұмбақ   жанның
сыры   ашылмай,   бүкіл   адамзаттың   ақылойын   толғантып,   ізденіс   жолын
жалғастыра беруге шақырып отыр.
ІІІ. «Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»
Абай   қағидаларының   бүгінгі   біздің   ұлттық   саясатымызда   алар   орны
ерекше. Ішкісыртқы саясатта да жауапты Абайдан табамыз. Абай мұрасын
тануды   бүгін   дүниежүзілік   өркениет   ауқымында   қарауды   бастады.   Бүкіл
  тілдегі
адамзаттық   рухани   биікке   шыққан   ойшылдың   ұлт,
айырмашылықтарға қарамай, «Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп» ең басты
  дін,
қағида – бірлікке,   насихаттауы, жер бетіндегі барша адам баласына ортақ
мүддені қорғайтын   осы биік идеяны Абайға дейінгі ғұламалар да (Сократ,
Платон, Конфуции, Аристотель)   айтқан [7]. Абайдың бұл ұстанымы   бүгін
  назар   аударған   халықтар   достығы   мәселесіне   ұласып,
Елбасының
Ассамблеяның   құрылғанына,   оның   жемісті   еңбегіне   20   жыл   толып   отыр.
Әрдайым   Абай   тағылымын   басшылыққа   алатын   Президент   Н.Назарбаевтың
сарабдал   саясаты   бүкіл   әлемге   өнеге   болып   келеді.     Абайдың   арқасында
Қазақстанды әлем танып, Қазақстан Абайымен мақтанып отыр.  Сондықтан да
«Абай деген бір өлшемнің екі басындағы шетін ұшқарылықтың азапбейнеттен
келіп, бір сәтті мезеттегі ұштасуы,.. жер тартылысының қуатты күші, адам
қиялының қисын тауып кететін тегеуріні. Бұл – Ұлы даланың үстіндегі аспан
күмбездерін өзінің алыпқа біткен қос иығымен көтеріп тұрған атлант». [2].
77 Пайдаланылған әдебиеттер:
1. «Абай журналы» 2003 жыл, №4, 28бет
2. Анастасьев Н. «Абай»,  «Аударма» баспасы, 2010 жыл
3. Әуезов М.О. «Абайды білмек парыз ойлы жасқа» Алматы. «Санат»
1997 жыл
4. Байтұрсынов А. Шығармалар жинағы
5. «Бес ғасыр жырлайды» Алматы «Жазушы» 1989 жыл.
6. Досжанов Д. «Абай айнасы» Алматы, «Қазақстан» 1994 жыл
7. Есім Ғ. «Абай туралы философиялық трактат», Алматы, «Қазақ
университеті» 2004 жыл
8. Мырзахметұлы М. «Абайтану» 1том, Астана, 2014 жыл
9. Нұрғалиев Р.Н. (бас ред.) «Абай» энциклопедиясы, Алматы «Атамұра
10. Шәріпов Ә., С.Қирабаев, Қ.Мырзалиев (құрастырғандар) «Қазақ
әдебиеті» хрестоматиясы, «Алматы» баспасы, 2002 жыл.
88 Мақала
«Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»
Абай   қағидаларының   бүгінгі   біздің   ұлттық   саясатымызда   алар   орны
ерекше.
Сөз танитын «қалың елі, қазағы» «Алтын хакім Абай» деп ардақтаған,
Абай Құнанбайұлы  кең  сақараның текті ақыны. «Әуелі өзіңнен асып кеткен
ұл туғыз,..» деп әкесі айтқандай, тектіден туып, жасында медреседе оқыған,
кейін әкесімен бірге ел ісіне араласып, «өмір мектебінде» шыңдалған. Төл
мәдениеттің   тұнығынан   сусындап,     шығыс   поэзиясына   таяна,   орыс   және
еуропа   мәдениетіне   жақындасу   арқылы   қазақтың   рухани   ойлам   шеңберіне
сонылық   енгізген   реформатор.  Шығыс   пен   Батыс   өркениетін   жетік   білген,
Пушкин, Гете, Шекспирмен және Декартпен сұхбаттас болып, солармен бой
теңестіре тұрған ғұлама ойшыл.
Адамзат ақылойының, ақындығының ірі тұлғасы Абайдың тағылымы,
шығармаларындағы адами қағидалары  («Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста»,
«Сабырсыз,   арсыз,   еріншек»)   мен   дидактикалық   ұстанымдары   («Жасымда
ғылым бар деп ескермедім», «Ғылым таппай мақтанба») бүгін жер бетіндегі
бүкіл   адамзат   мәңгі   сусындар   рухани   бұлаққа   айналды.   Ақынның   қай
туындысын алмайық, оның алтын қазығы – Адам. Нағыз Адам, толық Адам
қандай болу керек деген сұраққа жауап іздейді, «Атымды Адам қойған соң,
қайтіп надан болайын», «Адамды сүй, Алланың хикметін сез, не қызық бар
өмірде одан басқа»  деп әрі оған жауап та береді.
«Қазақтың бас ақынының» жастығы  сөз бен саз өнерінің кенішінде өтті.
Ол  әжесінен   ауызынан   халық   әдебиетнмен   нәр   алып,   салсерілердің   өнерін
үйренген ырғақ пен дыбыстың төл  перзенті еді.  Абай поэзиясының ырғақты
бейнесі   де   дәл   осындай.   Бірде   көшкен   елдің   сабырлы,   салқам   жүрісіндей,
бірде   құм   төбелердің   үнсіз   қыбырындай   тылсым,  енді   бір   тұста   қырғидың
қанатының суылындай, ат тұяғының дүрсіліндей екпінді :
Көлеңке жасын ұзартып,
Алысты көзден жасырса.
Күнді уақыт қызартып,
Көкжиектен асырса...
99 Тұлпардан тұғыр озбас шабылса да,
Оған да үкі, тұмар тағылса да.
Қыжыртпай мені сырттан жүре алмайды,
Кім желігіп, қай шеттен қағылса да.
       Міне, осы жолдардан бір сілтеуінде мың түрлі серпіні бар бір қолдың, бір
үнінде сан түрлі саздың әуені бар бір өңештің табы байқалады. Осынша өлең
қалай шыға берген? Табиғи дарыны. Сақарадағы әрбір қыбыр, әрбір сыбыр,
көріністер болашақ ұлы ақынның зерек зердесінен бірдебір қалыс қалмай,
құйыла берген. Сөйтіп ақынның келісті өлең мен философиялық трактаттар
жазу тәжірибесінде осынау тамылжыған әсем әуен, төкпелеткен ақын сөздері
жаңғырықсыз қала алмады. Жалпы халық құрметіне бөленген тұлғалар атына
айтылған ащы сын да болды («Шортанбай, Дулат пенен Бұқар жырау,..»). Бұл
ойды С.Торайғыров өлеңдерінде «Олар надан ойлауда көп адасқан, Оларды
қоя   алмаймыз   Абаймен   тең,   Себебі   оқымаған   білімі   кем!»   –деп   Абайдың
қазақтың ойсанасындағы жаңа бағыттың бастамасы екендігін көркем сөзбен
суреттей   білген.   Абай   жастық   шағында   өлеңімен   сусындаған     Біржан   сал:
«Абайдай адам тумас сөзге зерек, Зейіні түпсіз дария көзің жетпес»,  деп биік
бағалап   кеткен   [8].   Сондайақ,     «Туғанда   дүние   есігін   ашады   өлең...»   деп
басталатын   Абай   өлеңіндегі   әрбір   тармақтардан   жақындықты,   рухани
туыстықты,   сондайақ,
  алыстағы,   шетелдік,   өзге   тілді,   сенің   тіліңе
ұқсамайтын,   бірақ   сөз   бен   әуен   өздеріне   де   жат   емес   жандарға   деген
сүйіспеншілік сезімін қалайша естімеуге болады [3].
                     Абай Семейде медресемен қатар, орыс мектебіне барады. Қазақта
бірінші болып ағасы Халиолла Лермонтов, Тургенев, Толстой шығармаларын
ана тіліне аударады, сөйтіп інісінің алдынан орыс әдебиетінің әлемін ашты [8].
Орыс достарының да ықпалы жетерлік еді. Абай осылай  “... орыс тілін біліп,
мәдениетін   терең   таныған   «Ғылымды   іздеп,   дүниені   көздеп,   екі   жаққа
үңілдім»   демекші,     озғын   ойды   ...   Пушкин,   Герцен,..   Некрасовтардың   өз
мұраларынан   оқып,   мол   мағлұмат   алды.   Л.Н.   Толстой,   И.А.   Крыловты...
оқыды, «Ол шығармаларын қазақша жазды, мейлінше мол еңбектенумен, орыс
тілін   үйреніп,   орыс   әдебиетіне   еркін   жетіліп   достасып   алды.   Өлеңдері
есіткінің жүрегін жігерлендірерліктей табиғи болып, шығармаларының асыл
негізі   Лермонтовқа   үндес   келеді»   деп   Абайдың   орыс   әдебиетін   зор
құштарлықпен   кәміл   меңгергенін,   Абай   шығармаларының   негізгі   сарыны,
әсіресе, М.Ю.Лермонтовпен сабақтас екенін абайтанушы З.Әміре атап айтады
[8]   .   Абай   орыс   тілі   арқылы   Батыс   әдебиетінен   Гете,   Байрон,   Дрепер,
Спинозаның   еңбектерін   оқып,   зерттеген.   [3].   Сөйтіп,   Әуезовтың   сөзімен
айтқанда, 1884 жылдары ол дүниеден көп мағлұматы бар кісі болды. Қыр
елінің бүкіл адамзатқа  жолдаған  елшісі,    халқының  көреген көзі,  мейірбан
жүрегі, ыстық сезімі мен қайсар еркінің, бойындағы барлық ізгі қасиеттерінің
жиынтығына айналды.
101
0 «Мыңмен   жалғыз   алыстым,   кінә   қойма»   деген   өлең   жолдарында
айқындалған жалғыздық, данышпандық ой біздің заманымызға дейінгі ғұлама
Анарыстың,   бабаларымыз Майқы би, Тоныкөктің басынан өтпеді дейсіз бе?
Асан жырауға «қайғы» сөзі қайдан жамалды?! Ақтамбердінің аузына «жағама
қолдың тигенін жалғыздық сенен көремін...» деген жолдарды кім салғызды?!
«Жартасқа   бардым,   күнде   айғай   салдым»   дейтін   Абай   жалғыздығының
төркінінде   не   жатыр?   Ағылшын   жазушысы   В.Скоттың   аузына   «Жер   шары
ғаламның сарғыш үйі ме деп сескенемін» деген ғалам жалғыздығы хақындағы
үрейлі сөздерді кім салғызып отыр? Оны айтқызған да Жаратушының шебер
өрнегінен шыққан Жалған атты   тіршілік емес пе?! Қазақтың Абайы да өз
замандастары арасынан дос таба алған жоқ, бірақ ол бөгделік бөгеттер мен
таптық   алауыздық   дегенді   білмейтін   әлемдік   мәдениет   әуенінен   өзіне
достарды   тапты»   [2].   Бұл   үндестік   Абай   мұрасын   адамзаттың   асыл
қазынасына айналдырды. «Атаңның баласы емес, адамның баласы», әлемнің
Абайы болды. Өлеңдері Шыңғыстаудан адам рухының өзге аймақтарына тарап
кетті. Туындылары –айналаны түгел қамтитын шеңбер, ол адамның жанжүрегі
мен ақылойын, өткен, қазіргі және болашақ замандарды түгел қамтиды. 80
жылдары жазған өлеңдерінің көпшілігі ауылдың тұрмысына арналған («Қыс»,
«Жаз», «Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат», «Біреудің кісісі өлсе, қаралы
ол», «Сегіз аяқ», «Болыс болдым, мінеки»). Мұнда халқының бүкіл рухани
құндылықтары   терең   көркемдіксын   тұрғысынан   қайта   қаралу   бар   еді...
Сөйтіп,   өзі   өмір   сүрген   қоғамды,   өз   халқының   тарихын   түбегейлі   қайта
өзгертуші «қоғам қайраткері» Абайдың жаңа ақындық бағдарламасы жария
етілді.   Сондайақ,   озық   ойлы   демократтардың   еңбектерін   оқып,   ойпікірін
қорытып, қазақ өміріндегі аса маңызды мәселелерді түсіндіруге қолданады.
Шығыс пен Батыстың сүлейлерінен үйреніп қана қоймай, халқын солардың
мәдениеті   мен   білімінің   озығынан   сусындауға   шақырады.  Шығармаларында
«адам өмірінің мәнді болуы үшін не істеу керек?» деген сауалға жауап беріп,
олардың өмір сүруінің гуманистік бағдарын көрсетіп берді. Екі қасиеттің —
сезім мен қисынның, түйсік пен ақылдың қатынасын таразылайды. Сондықтан
да: «Ақыл сенбей сенбеңіз, Бір іске кез келсеңіз» дейді. Сын тәлкегіне түскен
еріншектік,   дарақылық,   жалқаулық,..   сияқты   қасиеттерді   Абай   бұрынғы
бабаларымыздың бойынан көрген «кемшіліктер» ретінде емес, сол замандағы
саясиәлеуметтік   қатынастардың   салдары   ретінде   қарастыруға   жол   ашқан.
Туындыларына арқау болған бұл тақырыптардың ақылой әлеуеті қазіргі таңда
қазақ түгілі дүние жүзі ғалымдарының ізденісіне азық болып келеді емес пе.
«Мен бір жұмбақ адаммын оны да ойла»,  деп айтып кеткеніндей, оның алға
қойған   мәселелерінің   көбісі   осы   уақытқа   дейін   шешілмей,  жұмбақ   жанның
сыры   ашылмай,   бүкіл   адамзаттың   ақылойын   толғантып,   ізденіс   жолын
жалғастыра беруге шақырып отыр.
Абай   қағидаларының   бүгінгі   біздің   ұлттық   саясатымызда   алар   орны
ерекше. Ішкісыртқы саясатта да жауапты Абайдан табамыз. Абай мұрасын
111
1 дін,
тануды   бүгін   дүниежүзілік   өркениет   ауқымында   қарауды   бастады.   Бүкіл
адамзаттық   рухани   биікке   шыққан   ойшылдың   ұлт,
  тілдегі
айырмашылықтарға қарамай, «Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп» ең басты
қағида – бірлікке,   насихаттауы, жер бетіндегі барша адам баласына ортақ
мүддені қорғайтын   осы биік идеяны Абайға дейінгі ғұламалар да (Сократ,
Платон, Конфуции, Аристотель)   айтқан [7]. Абайдың бұл ұстанымы   бүгін
Елбасының
  назар   аударған   халықтар   достығы   мәселесіне   ұласып,
Ассамблеяның   құрылғанына,  оның   жемісті   еңбегіне  20  жылдан   асып   отыр.
Әрдайым   Абай   тағылымын   басшылыққа   алатын   Президент   Н.Назарбаевтың
сарабдал   саясаты   бүкіл   әлемге   өнеге   болып   келеді.     Абайдың   арқасында
Қазақстанды әлем танып, Қазақстан Абайымен мақтанып отыр.  Сондықтан да
«Абай деген бір өлшемнің екі басындағы шетін ұшқарылықтың азапбейнеттен
келіп, бір сәтті мезеттегі ұштасуы,.. жер тартылысының қуатты күші, адам
қиялының қисын тауып кететін тегеуріні. Бұл – Ұлы даланың үстіндегі аспан
күмбездерін өзінің алыпқа біткен қос иығымен көтеріп тұрған атлант». [2].
121
2

file_name: Баяндама -Р.Маней,тамыз мәслихатына.doc

intro:
«Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»
Атаңның баласы болма,
адамның баласы бол  (Абай).
І. Абай – текті ақын, данышпан ойшыл.
Сөз танитын «қалың елі, қазағы» «Алтын хакім Абай» деп ардақтаған, Абай Құнанбайұлы - кең  сақараның текті ақыны. «Әуелі өзіңнен асып кеткен ұл туғыз,..» деп әкесі айтқандай, тектіден туып, жасында медреседе оқыған, кейін әкесімен бірге ел ісіне араласып, «өмір мектебінде» шыңдалған. Төл мәдениеттің тұнығынан сусындап,  шығыс поэзиясына таяна, орыс және еуропа мәдениетіне жақындасу арқылы қазақтың рухани ойлам шеңберіне сонылық енгізген реформатор. Шығыс пен Батыс өркениетін жетік білген,  Пушкин, Гете, Шекспирмен және Декартпен сұхбаттас болып, солармен бой теңестіре тұрған ғұлама ойшыл.
ІІ. Абай тағылымы - «өлмейтұғын» мұра.
1. Абай шығармаларының өміршеңдігі
Адамзат ақыл-ойының, ақындығының ірі тұлғасы Абайдың тағылымы, шығармаларындағы адами қағидалары  («Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста», «Сабырсыз, арсыз, еріншек») мен дидактикалық ұстанымдары («Жасымда ғылым бар деп ескермедім», «Ғылым таппай мақтанба») бүгін жер бетіндегі бүкіл адамзат мәңгі сусындар рухани бұлаққа айналды. Ақынның қай туындысын алмайық, оның алтын қазығы – Адам. Нағыз Адам, толық Адам қандай болу керек деген сұраққа жауап іздейді, «Атымды Адам қойған соң, қайтіп надан болайын», «Адамды сүй, Алланың хикметін сез, не қызық бар өмірде одан басқа» - деп әрі оған жауап та береді.
«Қазақтың бас ақынының» жастығы  сөз бен саз өнерінің кенішінде өтті. Ол әжесінен ауызынан халық әдебиетнмен нәр алып, сал-серілердің өнерін үйренген ырғақ пен дыбыстың төл  перзенті еді.  Абай поэзиясының ырғақты бейнесі де дәл осындай. Бірде көшкен елдің сабырлы, салқам жүрісіндей, бірде құм төбелердің үнсіз қыбырындай тылсым, енді бір тұста қырғидың қанатының суылындай, ат тұяғының дүрсіліндей екпінді :
Көлеңке жасын ұзартып,                                                                                Алысты көзден жасырса.                                                                                Күнді уақыт қызартып,                                                                                Көкжиектен асырса...
Тұлпардан тұғыр озбас шабылса да,                                                                           Оған да үкі, тұмар тағылса да.                                                                              Қыжыртпай мені сырттан жүре алмайды,                                                           Кім желігіп, қай шеттен қағылса да.
       Міне, осы жолдардан бір сілтеуінде мың түрлі серпіні бар бір қолдың, бір үнінде сан түрлі саздың әуені бар бір өңештің табы байқалады. Осынша өлең қалай шыға берген? Табиғи дарыны. Сақарадағы әрбір қыбыр, әрбір сыбыр, көріністер болашақ ұлы ақынның зерек зердесінен бірде-бір қалыс қалмай,  құйыла берген. Сөйтіп ақынның келісті өлең мен философиялық трактаттар жазу тәжірибесінде осынау тамылжыған әсем әуен, төкпелеткен ақын сөздері жаңғырықсыз қала алмады. Жалпы халық құрметіне бөленген тұлғалар атына айтылған ащы сын да болды («Шортанбай, Дулат пенен Бұқар жырау,..»). Бұл ойды С.Торайғыров өлеңдерінде «Олар надан ойлауда көп адасқан, Оларды қоя алмаймыз Абаймен тең, Себебі оқымаған білімі кем!» –деп Абайдың  қазақтың ой-санасындағы жаңа бағыттың бастамасы екендігін көркем сөзбен суреттей білген. Абай жастық шағында өлеңімен сусындаған  Біржан сал: «Абайдай адам тумас сөзге зерек, Зейіні түпсіз дария көзің жетпес», - деп биік бағалап кеткен [8]. Сондай-ақ,  «Туғанда дүние есігін ашады өлең...» деп басталатын Абай өлеңіндегі әрбір тармақтардан жақындықты, рухани туыстықты, сондай-ақ,  алыстағы, шетелдік, өзге тілді, сенің тіліңе ұқсамайтын, бірақ сөз бен әуен өздеріне де жат емес жандарға деген сүйіспеншілік сезімін қалайша естімеуге болады [3].
           Абай Семейде медресемен қатар, орыс мектебіне барады. Қазақта бірінші болып ағасы Халиолла Лермонтов, Тургенев, Толстой шығармаларын ана тіліне аударады, сөйтіп інісінің алдынан орыс әдебиетінің әлемін ашты [8]. Орыс достарының да ықпалы жетерлік еді. Абай осылай  “... орыс тілін біліп, мәдениетін терең таныған «Ғылымды іздеп, дүниені көздеп, екі жаққа үңілдім» демекші,  озғын ойды ... Пушкин, Герцен,.. Некрасовтардың өз мұраларынан оқып, мол мағлұмат алды. Л.Н. Толстой, И.А. Крыловты... оқыды, «Ол шығармаларын қазақша жазды, мейлінше мол еңбектенумен, орыс тілін үйреніп, орыс әдебиетіне еркін жетіліп достасып алды. Өлеңдері есіткінің жүрегін жігерлендірерліктей табиғи болып, шығармаларының асыл негізі Лермонтовқа үндес келеді» -деп Абайдың орыс әдебиетін зор құштарлықпен кәміл меңгергенін, Абай шығармаларының негізгі сарыны, әсіресе, М.Ю.Лермонтовпен сабақтас екенін абайтанушы З.Әміре атап айтады [8] . Абай орыс тілі арқылы Батыс әдебиетінен Гете, Байрон, Дрепер, Спинозаның еңбектерін оқып, зерттеген. [3]. Сөйтіп, Әуезовтың сөзімен айтқанда, 1884 жылдары ол дүниеден көп мағлұматы бар кісі болды. Қыр  елінің бүкіл адамзатқа жолдаған елшісі,  халқының көреген көзі, мейірбан жүрегі, ыстық сезімі мен қайсар еркінің, бойындағы барлық ізгі қасиеттерінің жиынтығына айналды.
2. Әлемнің Абайы
«Мыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма» деген өлең жолдарында айқындалған жалғыздық, данышпандық ой біздің заманымызға дейінгі ғұлама Анарыстың,  бабаларымыз Майқы би, Тоныкөктің басынан өтпеді дейсіз бе? Асан жырауға «қайғы» сөзі қайдан жамалды?! Ақтамбердінің аузына «жағама қолдың тигенін жалғыздық сенен көремін...» деген жолдарды кім салғызды?! «Жартасқа бардым, күнде айғай салдым» дейтін Абай жалғыздығының төркінінде не жатыр? Ағылшын жазушысы В.Скоттың аузына «Жер шары ғаламның сарғыш үйі ме деп сескенемін» деген ғалам жалғыздығы хақындағы үрейлі сөздерді кім салғызып отыр? Оны айтқызған да Жаратушының шебер өрнегінен шыққан Жалған атты  тіршілік емес пе?! Қазақтың Абайы да өз замандастары арасынан дос таба алған жоқ, бірақ ол бөгделік бөгеттер мен таптық алауыздық дегенді білмейтін әлемдік мәдениет әуенінен өзіне достарды тапты» [2]. Бұл үндестік Абай мұрасын адамзаттың асыл қазынасына айналдырды. «Атаңның баласы емес, адамның баласы», әлемнің Абайы болды. Өлеңдері Шыңғыстаудан адам рухының өзге аймақтарына тарап кетті. Туындылары –айналаны түгел қамтитын шеңбер, ол адамның жан-жүрегі мен ақыл-ойын, өткен, қазіргі және болашақ замандарды түгел қамтиды. 80-жылдары жазған өлеңдерінің көпшілігі ауылдың тұрмысына арналған («Қыс», «Жаз», «Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат», «Біреудің кісісі өлсе, қаралы -ол», «Сегіз аяқ», «Болыс болдым, мінеки»). Мұнда халқының бүкіл рухани құндылықтары терең көркемдік-сын тұрғысынан қайта қаралу бар еді... Сөйтіп, өзі өмір сүрген қоғамды, өз халқының тарихын түбегейлі қайта өзгертуші «қоғам қайраткері» Абайдың жаңа ақындық бағдарламасы жария етілді. Сондай-ақ, озық ойлы демократтардың еңбектерін оқып, ой-пікірін қорытып, қазақ өміріндегі аса маңызды мәселелерді түсіндіруге қолданады. Шығыс пен Батыстың сүлейлерінен үйреніп қана қоймай, халқын солардың мәдениеті мен білімінің озығынан сусындауға шақырады. Шығармаларында «адам өмірінің мәнді болуы үшін не істеу керек?» деген сауалға жауап беріп, олардың өмір сүруінің гуманистік бағдарын көрсетіп берді. Екі қасиеттің — сезім мен қисынның, түйсік пен ақылдың қатынасын таразылайды. Сондықтан да: «Ақыл сенбей сенбеңіз, Бір іске кез келсеңіз» дейді. Сын тәлкегіне түскен еріншектік, дарақылық, жалқаулық,.. сияқты қасиеттерді Абай бұрынғы бабаларымыздың бойынан көрген «кемшіліктер» ретінде емес, сол замандағы саяси-әлеуметтік қатынастардың салдары ретінде қарастыруға жол ашқан. Туындыларына арқау болған бұл тақырыптардың ақыл-ой әлеуеті қазіргі таңда қазақ түгілі дүние жүзі ғалымдарының ізденісіне азық болып келеді емес пе. «Мен бір жұмбақ адаммын оны да ойла», - деп айтып кеткеніндей, оның алға қойған мәселелерінің көбісі осы уақытқа дейін шешілмей, жұмбақ жанның сыры ашылмай, бүкіл адамзаттың ақыл-ойын толғантып, ізденіс жолын жалғастыра беруге шақырып отыр.
ІІІ. «Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп»
Абай қағидаларының бүгінгі біздің ұлттық саясатымызда алар орны ерекше. Ішкі-сыртқы саясатта да жауапты Абайдан табамыз. Абай мұрасын тануды бүгін дүниежүзілік өркениет ауқымында қарауды бастады. Бүкіл адамзаттық рухани биікке шыққан ойшылдың ұлт, дін, тілдегі айырмашылықтарға қарамай, «Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп» ең басты қағида – бірлікке,  насихаттауы, жер бетіндегі барша адам баласына ортақ мүддені қорғайтын  осы биік идеяны Абайға дейінгі ғұламалар да (Сократ, Платон, Конфуции, Аристотель)  айтқан [7]. Абайдың бұл ұстанымы  бүгін Елбасының  назар аударған халықтар достығы мәселесіне ұласып, Ассамблеяның құрылғанына, оның жемісті еңбегіне 20 жыл толып отыр.   Әрдайым Абай тағылымын басшылыққа алатын Президент Н.Назарбаевтың сарабдал саясаты бүкіл әлемге өнеге болып келеді.  Абайдың арқасында Қазақстанды әлем танып, Қазақстан Абайымен мақтанып отыр.  Сондықтан да «Абай деген бір өлшемнің екі басындағы шетін ұшқарылықтың азап-бейнеттен келіп, бір сәтті мезеттегі ұштасуы,.. жер тартылысының қуатты күші, адам қиялының қисын тауып кететін тегеуріні. Бұл – Ұлы даланың үстіндегі аспан күмбездерін өзінің алыпқа біткен қос иығымен көтеріп тұрған атлант». [2].

title: Выступление на августовской конференции "Абай – текті ақын, данышпан ойшыл"


extracted_text:
Сценарий  торжественной линейки
              посвященной  «Последнему звонку»
                                   в 11 классe

Сценарий  Последнего звонка  в 11 классе ( звучит песня про школу )
Ведущий 1:   Добрый день. дорогие друзья,
Гости, родители, учителя!
Очень рады видеть вас
 В этом зале в этот час ! Праздник  начинаем,
 Выпускников  11 класса приглашаем
 Ведущий 2:Итак, внимание ! На торжественную линейку приглашаются  наши
11классники! ( звучит музыка Школьные годы ) Давайте поприветствуем наших
выпускников. Прошу всех встать
Ведущий 1:   Дорогие выпускники ! Сегодня  для вас особый  день – вы закончили 11
классов , вы  прощаетесь  с родной школой .
 Для вас прозвенит  сегодня ваш последний звонок.
 Ведущий 2:Слово  предоставляется директору школы  Калиевой Мунире
Хикматулловне .
Ведущий 1:   Здесь море умных, чистых глаз. Здесь молодость  чарует нас,  здесь  души
полны  ожиданьем , любви  нечаянным  признаньем
Ведущий 2 Признание  в любви – это ключевые слова  праздника последнего звонка
Ведущий 1:   Признание  в любви  учителям, школе . друзьям , родителям. жизни
Ведущий 2:  Сегодня  вас пришли поздравить  1классники , они  закончили  свой 1ой  год
обучения  и знают толк в учебе .Слово предоставляется младшим школьникам
 1 ученик:
Мы давно уже готовы , ну  на конец_то дали слово, с  нас бы надо начинать ! много
есть чего сказать ..
2 ученик
 Побледнели похудели  вам уроки надоели говорят , за 11 лет  вы забыли божий свет
3 ученик
За окошком … Зима или осень _ вы совсем не замечали, Ведь уроков аж по
восемь! Боже  мой когда ж вы спали ?
1
4 ученик
 Школа  трудная работа! Уставали просто  жуть ! вам  ведь даже по субботам не
давали отдохнуть
5 ученик
Мы вот тут посовещались  и хотим вам  дать советы ….Вы бы лучше не смеялись ,
знаем  _ пригодиться это !. ,
6 ученик
Собираясь на экзамен , приготовьте комплимент , И найдите  подходящий  для
признания момент
7 ученик И шпаргалки приготовьте просто так на всякий случай Вы со мной друзья
не спорте В честь чего  себя же мучать ?
8 ученик Я тоже посоветовать могу  Пусть  как  песня ваша жизнь споётся Пусть и в
зной  и в стужу  и в пургу  только доброта из сердца льется 9 ученик Вот и все наши советы , их мудрей и проще нету! Ты дружок  их не забудь
!  До свиданья! В добрый путь !
10 ученик  Мы долго решали   как же нам быть ? какой же подарок  вам подарить ?
и вот он подарок чудо цветок , который таит в себе  столько дорог
 Лепесточек  поскорее  вы  отрывайте , кем  в будущем   станете  тут же   узнайте
Ведущий 1  А также вас пришли поздравить   учащиеся 4 класса
они  нынче переходят в 5 класс  и тоже хотят   сказать вам  напутственные слова 1 ученик
Одиннадцать лет занимательных,
Трудных, но и веселых подчас,
Задорных, таких притягательных
Остались уж в прошлом у вас.
2 ученик  А в будущем — все интересное,
Вас новый ждет жизни виток,
Но школьные годы чудесные
Чтоб в памяти каждый сберег!
3 ученик  Идите вперед и творите,
Пред вами — большие дела,
Но лучшее вы сохраните,
Что школа родная дала.
4 ученик  Выпускники, вас искренне поздравим,
Желаем силы — труден в жизни путь,
Но вы цените то, что будет главным:
Друзей, здоровье и в семье уют!
5 ученик  Желаем вам найти ваше призвание.
Пусть будут рядом те, кто верит в вас,
Исполнятся заветные желания,
Чтоб ваша жизнь успешно удалась.
 6 ученик  Чтобы ошибок в жизни меньше было,
Вы оставайтесь навсегда собой,
Чтоб весело и беззаботно жили
Надежда с вами, вера и любовь!
7 ученик  Вот и пришел этот день расставаний,
Школе теперь говорите «прощай».
Новое ждет вас и манит мечтами,
Но с прошлым расстаться немножечко жаль.
8 ученик  Много здесь прожито, много случилось.
Школьные годы текли, как река.
Вы в школе не только наукам учились,
Здесь развивалась, взрослела душа. 9 ученик  Можете сами теперь судьбу строить,
Школа вам эту возможность дала.
К новым победам смело шагайте,
Школа вам факел в дорогу зажгла.
10 ученик  © Просто выросли уже и пора прощаться,
Так не хочется сейчас с вами расставаться,
Но желаем вам пути ровного, прямого,
Чтобы жизнь учила вас ласково, не строго!
 11Чтобы был всегда успех, и диплом, работа,
И ценили вас всегда, и любил бы ктото,
Чтобы радости в сердцах было очень много,
Точно к счастью привела та, своя дорога!
 12 ученик  Я желаю вам, ребята,
Силы, мужества всегда,
Чтоб не сбила вас с дороги
Неприятность и беда!
 13 ученик  Чтобы дальше шли учиться,
Чтобы жизнь ваша была
И хорошей, и красивой,
Полной счастья и тепла!
   И  Ребята  дарят песню  « »
 Ведущий 1  Дорогие выпускники!  Вас также  приветствуют сегодня   ученики 10 класса.   .Они
шли  с вами рядом из года  в год    на протяжении  многих лет. И они тож
1 Весна, весна – пора любви, пора цветенья и веселья, пора бурления в крови и перемены
настроенья.
2 — Пора тревог и расставаний, такой ответственный момент: ведь ты почти абитуриент!
3 На последний звонок сегодня пришли приветствовать мы вас.
4 Экзамен впереди и дружно: “Ни пуха, ни пера!” желает вам десятый класс.
1 А чтобы вы не пропадали и держали с нами и со школой связь, мы дарим вам  школы номер  и
дарим  вам песню   « Тысячу лет»
 Ведущий2 У каждого  в жизни  единственный раз .
Бывает  свой первый, свой памятный класс
И первый учитель и первый  урок,
 И первый заливистый школьный звонок,
 И первый наставник – ваш первый учитель
Кто  дверь вам открыл  на дорогу открытий .
 Ведущий 1: Слово первому  учителю   Тухватуллиной Фание Габидулловне Ведущий 2: Слово классному руководителю  Гердт Т. И.
Ведущий 1С А теперь ответное слово   вам наши дорогие  выпускники
Выпускник 1 Учитель!
Нет в мире слов таких, чтобы тебя восславить
И облик твой в веках и в памяти оставить!
Не надо громких слов, к чему нам пафосные речи?
Тебя ученики твои увековечат.
2выпускник
Учитель!
Тебе в небытие вовеки не укрыться,
Тебе в учениках твоих лучиться.
Не будет у тебя конца ни дней, ни века –
Ты делал вечность, делал человека.
3выпускник
Учитель!
Великим, и простым, и щедрым, и красивым,
И преданным душой своей родной России.
Я гимн тебе пою, и нет его дороже.
Мой слог, ты выше будь, изысканней и строже.
 Ведущий : Дорогие учителя,  для вас звучит  песня в исполнении 4 класса « Мой добрый
учитель»
Выпускник 1 Учитель!
Нет в мире слов таких, чтобы тебя восславить
И облик твой в веках и в памяти оставить!
Не надо громких слов, к чему нам пафосные речи?
Тебя ученики твои увековечат.
2выпускник
Учитель!
Тебе в небытие вовеки не укрыться,
Тебе в учениках твоих лучиться.
Не будет у тебя конца ни дней, ни века –
Ты делал вечность, делал человека.
3выпускник
Учитель!
Великим, и простым, и щедрым, и красивым,
И преданным душой своей родной России.
Я гимн тебе пою, и нет его дороже.
Мой слог, ты выше будь, изысканней и строже.
4 выпускник
Учителя! Поклон вам низкий
За то, что верили вы в нас!
В любви вам нынче признаётся
Весь наш 11 класс!
5 выпускник
Хоть мы часто вас огорчали,
Но вы, обиды не тая,
Нам улыбались и прощали –
Так поступают лишь друзья. 1выпускник
Спасибо вам, что рядом были,
Своей души дарили свет,
За то, что каждого любили,
За долгий праздник школьных лет.
2 выпускник
Будьте здоровы и красивы
И не старейте никогда!
И вечно пусть горит над миром
Судьбы учительской звезда!
Ведущий : Дорогие учителя,  для вас звучит  песня в исполнении 4 класса
  « Мой добрый учитель
  Звучит  песня    «Спасибо вам  учител»
Вручение цветов и подарков учителям на фоне музыки «Спасибо вам учителя!»
3 выпускник
Сегодня мы спасибо говорим,
Конечно, и родителям своим.
4 выпускник
Мы ведь любим, любим вас.
Но чувства часто держим под секретом,
И только сдержанность подчас
Мешает нам признаться в этом.
5 выпускник
Пусть жизнь сегодня нелегка,
Невзгод нам нечего бояться,
Поможет их преодолеть моя семья,
Моя семья – моё богатство!
1 выпускник
Спасибо вам, милые наши родители.
Простите нас, если вас чемто обидели.
За ночи бессонные, слёзы, волнение,
За юную гордость и нетерпение,
За седину на висках отца
И за морщинки родного лица.
В пояс поклонимся вам до земли,
Спасибо, родные, спасибо, спасибо!
 Песня родителям в исполнении выпускников
1 ведущий
Слово предоставляется нашим любимым родителям.
Выступление родителей.
2 ведущий
Уходит детство. Что тут удивляться?
Оно от всех уходит както раз.
И хочется и плакать, и смеяться,
И хочется ни с кем не расставаться.
11 класс! Постой!
 Для Вас уважаемые  родители , учителя , гости , звучит песня
Звучит песня на мелодию песни Ю. Антонова «Под крышей дома твоего»
Нас позовет звонок веселый, Теплее станет от того,
Что гдето есть родная школа,
Планета детства твоего,
Планета детства твоего.
Вмиг огорчения любые
Исчезнут все до одного,
Лишь вспомнишь звезды голубые
Планеты детства твоего,
Планеты детства твоего.
Простимся мы с учителями,
Мы любим всех до одного,
И манит светлыми мечтами
Планета детства моего,
Планета детства моего.
Мир полон радости и счастья,
Но класс родной милей всего,
И так прекрасно возвращаться
В орбиту детства своего,
В орбиту детства своего.
Ведущий  1   Самый   грустный,   тревожный   и   весёлый   прозвучит   сейчас   последний   наш
звонок.
 Ведущий 2Пусть вы не ушли ещё из школы, но одной ногой ступили за порог.
Ведущий  1—   Надежды   все   и   ожиданья,   смотри   же,   жизнь,   не   обмани!
И в этот час в затихшем зданье звени, звонок, звени, звени, звени!
 Ведущий 2 Право дать последний звонок предоставляется ученику 11 класса
 Ведущий 1 : на этом линейка посвященная Последнему звонку  объявляется закрытой

file_name: Открытый урок  Все в твоих руках -  (2).docx

intro:
Ведущий 1:   Добрый день. дорогие друзья,
Гости, родители, учителя!
Очень рады видеть вас
 В этом зале в этот час ! Праздник  начинаем,
 Выпускников  11 класса приглашаем
 Ведущий 2:Итак, внимание ! На торжественную линейку приглашаются  наши   11классники! ( звучит музыка Школьные годы ) Давайте поприветствуем наших выпускников. Прошу всех встать
Ведущий 1:   Дорогие выпускники ! Сегодня  для вас особый  день – вы закончили 11 классов , вы  прощаетесь  с родной школой .
 Для вас прозвенит  сегодня ваш последний звонок.
 Ведущий 2:Слово  предоставляется директору школы  Калиевой Мунире                 Хикматулловне .Последний звонок


extracted_text:
Беседа.       Визиты...
Цель: познакомить учащихся с правилами поведения в гостях, а также
правилами приема гостей и организацией его досуга.
1.Вступительное слово учителя.
 Очень часто люди ходят друг другу в гости, а также приглашают
гостей.Что значит «нанести визиты»? В книге «Правила светской жизни
и этикета. Хороший тон» дается характеристика этому понятию:
«визиты предписываются этикетом и учтивость делает их
обязательными для каждого порядочного человека. Визиты сближают
людей, устанавливают, поддерживают между ними отношения.
Обязательными являются визиты:
1. Лицам, оказавшим вам какую – либо услугу (это визиты
признательности);
2. Визиты друзьям и знакомым, когда они больны или у них
неприятности (визиты поддержки);
Анализ ситуации
Учащимся предлагается рассмотреть различные ситуации и дать
им характеристику, сделать вывод.
1) Гости не сообщили о своем визите.
2) Гости пришли на 2 часа раньше назначенного времени.
3) Гости, которых пригласили на вечеринку, незнакомы друг с
другом. (Можно предложить другие ситуации).
«Соблюдение этикета в одежде».
Учащиеся ставят сценку – пятиминутку, которая называется
«Соблюдения этикета в одежде». Перед зрителями появляются
пять актеров – участников, на каждом из которых одежда
разных стилей, несовместимых друг с другом.
Необходимо определить несоответствия в костюмах
участников и каждому помочь найти свой стиль.
Подведение итогов.
Домашнее задание: учащиеся делятся на группы для того,
чтобы подготовить проект и его защиту по темам:
1) Сервировка стола.
2) Правила поведения за столом.
3) Способы употребления разных блюд.
ДОПОЛНИТЕЛЬНЫЙ МАТЕРИАЛ
Вы приглашены в гости , вы принимаете гостей.
О правилах знакомства.
Двое у дверей.
О подарках.

file_name: Беседа на морально этическую тему .docx

intro:
Беседа.       Визиты...
Цель: познакомить учащихся с правилами поведения в гостях, а также правилами приема гостей и организацией его досуга.
1.Вступительное слово учителя.
 Очень часто люди ходят друг другу в гости, а также приглашают гостей.Что значит «нанести визиты»? В книге «Правила светской жизни и этикета. Хороший тон» дается характеристика этому понятию: «визиты предписываются этикетом и учтивость делает их обязательными для каждого порядочного человека. Визиты сближают людей, устанавливают, поддерживают между ними отношения.Беседа

title: Беседа в 5 классе