extracted_text:
Сценарий концерта в честь закрытия месячника по  военно – патриотическому
воспитанию «Мужество. Отвага. Честь».
Цель: воспитание чувства патриотизма, гордости за свою страну на примере
           песен военных лет.
Задачи:
1. расширять представление учащихся об истории возникновения военных
песен;
2. уважительное отношение к старшему поколению, памятникам войны;
3. прививать уважение к солдатской службе,  солдатам, участвовавших в
боевых действиях в наше время.
Музыкальное
сопровождение
Видео 01 отрывок
из к\ф «Офицеры»
Музыка на начало
Гимн  России
Ход мероприятия
 Исполнение учащимся песни «От героев былых времен…»
Добрый день, дорогие друзья, уважаемые ветераны, гости
нашего зала.
 Зала, который в очередной раз гостеприимно распахнув
свои двери, собрал всех на концерт в честь закрытия
месячника по военнопатриотическому воспитанию
«Мужество. Отвага. Честь».
Солдату, испытавшему все тяготы войны, стоящему
насмерть за каждую пядь своей земли, своей Родины,
своей России, посвящается!
Звучит  Гимн  России.
Ведущий1.
На дворе февраль, метелит вьюга,
В зале нам тепло от ваших глаз,
Рады мы приветствовать друг друга
По традиции уже не в первый раз.
Концерт талантливых ребятишек
Мы проводим, чтобы дань отдать,
Тем, кому за наше детство
Выпала судьба повоевать!
Ведущий2.
Стать настоящим , преданным защитником Отечества
ответственный поступок сильного человека. Иногда, с
раннего детства мальчишки мечтают стать в будущем
летчиками, десантниками, матросами.  Ещё совсем
маленькими они говорят «Мама, я обязательно буду
солдатом!»
Ведущий1. Видео 02 из
кинофильма
Звучит фоном
песня группы
«Любэ»

Видео «Минута
молчания»
Тем, кто сквозь годы войны
Пронес великое знамя победы!
Отстоял мир и счастье на Земле!
Тем, кого навсегда унесла война, посвящается…
Ведущий2.
На сцене победитель конкурса  инсценированной военной
патриотической песни коллектив 6 класса с песней
«Щербатый месяц» из кинофильма «А зори здесь тихие…»
Ведущий 1.
Мы в мирное время с тобой рождены,
Суровых препятствий в пути не встречали,
Но эхо далекой суровой войны
Нам в песнях поры той звучали.
Вам об этой войне на уроках расскажут,
Фотоснимки живых и погибших покажут.
Если помнит ещё поколенье войну,
Не нарушит оно никогда тишину!
Ведущий 2.
В нашем зале присутствуют ветераны. Просим всех встать.
Аплодисменты! В знак глубокой признательности и
уважения к вашим подвигам на фронтах и в тылу, примите
наши сувениры, сделанные руками ребят.
 В подарок звучит стихотворение «О папе».
Ведущий1.
Благодарное человечество всегда будет помнить о
стойкости и мужестве защитников Отечества. Светлая
память героям, отдавшим жизнь за свободу и
независимость нашей Родины. Объявляется минута
молчания.
Ведущий2.
У каждой песни своя судьба…Одни умирают, едва
появившись на свет, никого не растревожив. Другие
вспыхнут ярко, как звездочки на небосклоне, но очень
скоро угасают. И лишь немногие долго живут и не
старятся, этим и дороги разные и непохожие, близкие и
далекие песни.
Ведущий 1.
Жить без пищи можно сутки.
Можно больше, но порой
На войне одной минутки
Не прожить без прибаутки.
Шутки самой немудрой.
Эти слова принадлежат герою поэмы А.Твардовского Звучит песня
«Смуглянка»
Музыка фоном
«На безымянной
высоте».
Василию  Теркину. Очень правильные слова. И думается,
что с полным основанием их можно отнести и к песне
шутке. Ведь без неё очень трудно было бы бойцу
переносить все тяготы войны, лишения и опасности
фронтовой жизни. Именно такую песнюшутку
«Смуглянка»  создал композитор А.Новиков и поэт
Я.Шведов. Эту песню они написали в начале войны к
кинофильму «В бой идут одни старики».  На сцене
обладатели 2 места в конкурсе  инсценированной военной
патриотической песни коллектив 4 класса.
Ведущий 2.
Поэт Михаил Матусовский  в годы войны служил в газете
Второго белорусского фронта. Находясь на передовой
услышал навсегда поразивший рассказ о сражении
восемнадцати воинов вблизи городка Бетлицы. Он считал
своим долгом написать эту песню для кинофильма
«Тишина» и рассказать о том, что произошло «на огневой
черте»…
Ведущий 1.
Это был не бой за крупный населенный пункт. Схватка
шла за маленькую высотку, которая на карте была
помечена только цифрой. Но для людей, которые здесь
воевали и умирали, это было сражение за Москву и за
Сталинград, и даже за Берлин…Сегодня на местн боя, в
глубине Калужской области есть памятник. На одной из
его граней можно прочитать имена защитников, а на
другой вырезаны строки из всем известной песни.
На сцене победители в конкурсе  инсценированной
военной патриотической песни коллектив 2 класса с
песней «На безымянной высоте».
Идут  стихи учеников 2 класса. И исполнение песни.
Следующая песня, о которой пойдет речь, также была
написана до войны. Несколько строк о простой девушке
Катюше написал в 1938 году прославленный поэт
песенник Михаил Исаковский. Композитор Матвей
Блантер случайно услышал их и решил положить на
музыку, хотя у стихов еще не было даже окончания. Песня
и полный вариант стихотворения родились практически
одновременно.
Ведущий2.
Во время войны появилось множество вариантов этой
песни: Катюша была бойцом, партизанкой и медсестрой, и
верной женой,Трудящейся в тылу. Эту песню пели и бойцы Фоновая музыка
Фоновая музыка
Сборка песен
Фоновая музыка
зарубежного сопротивления. Существовал и французский
вариант песни «Катюша». А итальянский вариант «Дует
ветер» на мелодию этой песни стал гимном итальянских
партизан. Не случайно название «Катюша» было дано и
ракетным установкам – самому мощному оружию Великой
Отечественной войны. Ведь их сила была равна силе
верной любви…
Ведущий 1.
В  зале присутствуют наши друзья  из воинской части. Им
слово. Звучит песня Катюша». Поет весь зал.
Ведущий2. В честь празднования Дня защитника
Отечества примите наши подарки.
Ведещий1.
«Это было 16 «домашних»строк из письма жене. Письмо
было написано после одного очень трудного фронтового
дня под Истрой. Когда им пришлось ночью после
тяжелого боя пробиваться из окружения со штабом одного
из гвардейских полков…»
Жена, сестра, любимая, мама… Мамапервое слово!
Главное слово! Берегите своих матерей!
На сцене победитель конкурса талантов «Если зажигаются
звезды». Ученица 7 класса. «Мама».
Вам, ветеранам, гостям и доблестным защитникам
Отечества, готовым мир спасти, все человечество, несем
мы поздравления и дарим это выступление!
На сцене победители в конкурсе  талантов «Если
зажигаются звезды»,  Анастасия с песней «Маруся!»
Исполнение музыкальной зарисовки «Маруся».
«Музыкальный Микс!». На сцене победитель конкурса
военнопатриотической песни коллектив 4 класса.
Завершить нашу праздничную программу мы хотим
словами о России.
Нет края на свете красивей,
Нет Родины в мире светлей!
Россия, Россия, Россия.
Что может быть сердцу милей?
И если бы нас вдруг спросили:
«А чем дорога вам страна?»
«Да тем, что для всех нас Россия,
Как мама родная –одна!»
Выступление  сводного хора школы с песней «Моя
Россия»

file_name: Сценарий концерта в честь закрытия месячника по  военно.doc

intro:
Сценарий концерта в честь закрытия месячника по  военно – патриотическому   воспитанию «Мужество. Отвага. Честь».

Цель: воспитание чувства патриотизма, гордости за свою страну на примере
           песен военных лет.
Задачи:
1.	расширять представление учащихся об истории возникновения военных песен;
2.	уважительное отношение к старшему поколению, памятникам войны;
3.	прививать уважение к солдатской службе,  солдатам, участвовавших в боевых действиях в наше время.Готовый сценарий по военно-патриотическому воспитанию для 4-11 классов

доп. образование детей

group: Другое

title: Сценарий концерта "Мужество. Отвага. Честь"


extracted_text:
Положение
о проведении Слета городов ШР «Пульс»  «Мы выбираем активную жизнь!»
Цель:  сплочение учащихся между собой в школе, создание благоприятной, дружеской обстановки в
школе;
• воспитание чувства долга и коллективизма, чувства ответственности за свои поступки;
• формирование у подрастающего поколения активной жизненной позиции, готовности участвовать
в общественной жизни школы;
• предоставление возможности детям и подросткам проявить свои творческие возможности.
1. Дата проведения – 18 ноября  2016 года.
2. Время проведения – 1430.
3. Место проведения – актовый зал школы.
4. Участники – делегации классных коллективов 611 классов.
5е классы – показывают свои визитки и приходят в полном составе + классный руководитель.
5. Состав делегации – 12 человек + классный руководитель.
6. Тема Слета – «Мы выбираем активную жизнь!» «Фотолетопись достижений 2016».
7.Содержание.
1. Каждый классный коллектив представляет  рассказ о самых ярких участиях в различных
мероприятиях школьного, городского, регионального или всероссийского уровней   или рассказ о
проведении классом различных мероприятий в фотографиях в виде презентации.
2. Требования к презентации:
Microsoft Office PowerPoint 2007.lnk
А)
Б) количество слайдов 46 шт.
В) 1слайд – эмблема города (класса).
3. Обязательное подготовленное  сопровождение показа презентации 12 человека из делегации
до 3минут.
 4. Выбор создания презентаций – по направлениям деятельности ШР «Пульс»
1направление  Отдел социальной политики
2 направление – Отдел культуры и досуга
3 направление – Отдел правопорядка
4 направление – Отдел информационный
5. Выбор  по жеребьевке  в каждой параллели. Наталья Владимировна пройдет по классам и сама
проведет жеребьевку.

file_name: Положение о слете городов.doc

intro:
Положение
о проведении Слета городов  «Мы выбираем активную жизнь!»
Цель:  сплочение учащихся между собой в школе, создание благоприятной, дружеской обстановки в школе;
• воспитание чувства долга и коллективизма, чувства ответственности за свои поступки;
• формирование у подрастающего поколения активной жизненной позиции, готовности участвовать в общественной жизни школы;
• предоставление возможности детям и подросткам проявить свои творческие возможности.Предназначен материал по воспитательной работе.

воспитательная работа

group: Дисциплины

классное руководство

group: Педагогика

title: Положение о слете городов 5-11 класс


extracted_text:
Тестовая методика диагностики устной речи младших школьников Т.А.Фотековой.
Ее актуальность и использование в условиях школьного логопункта
Аннотация:  в данной статье представлен опыт  работы учителялогопеда Курортного
района   с   тестовой   методикой   диагностики   устной   речи   младших   школьников   под
редакцией Т.А.Фотековой на школьном логопункте.
Поступление в школу – чрезвычайно ответственный момент, как для самого ребенка, так
и   для   его   родителей.   Практический   опыт   психологопедагогического   обследования
детей   показывает,   что   далеко   не   все   дети   всесторонне   подготовлены   к   успешному
вхождению в учебную деятельность в школе. Необходимо отметить, что в последние
годы значительно увеличилось число детей, имеющих нарушения речевого характера.  И
одним из наиболее распространенных речевых дефектов является ОНР.
Речевая патология, затрагивающая все стороны речи, как правило, наблюдается у детей
с   общим   недоразвитием   речи   (ОНР),   у  детей  с   задержкой   психического   развития,  а
также у детей с умственной отсталостью с системным речевым дефектом. Учитель
логопед массовой школы проводит коррекционноразвивающую работу с детьми с ОНР.
Часто бывает сложно отграничить состояние ОНР от ЗПР у детей с речевой патологией.
И тогда процесс коррекции в лучшем случае затягивается, а в худшем мы не имеем
положительной   динамики   –   страдает   ребенок.   Чтобы   не   возникало   сомнения   в
правильности оценки речевого нарушения, структуры дефекта и коррекционная работа
была плодотворной, я в своей практике использую адаптированный вариант  «Тестовой
методики   диагностики   устной   речи
  под   редакцией
Т.А.Фотековой»[3].
Чем   удобна   данная   методика   в   условиях   школьного   логопункта:   не   требует
использования   наглядных   средств;   представлен   сокращенный   вариант   методики   –
экспрессдиагностика, которая требует меньше времени на ее проведение; протоколы
обследования представлены на каждого ребенка, что позволяет при консультировании
родителей данного ребенка оперировать не голыми фактами, а конкретными примерами
достижений ребенка; речевой профиль ребенка позволяет видеть мониторинг развития
всех сторон речевой системы и строить с учетом этого коррекционную работу; методика
выявляет уровни успешности ребенка, а также позволяет точно выявить группу риска и
успешно   определить   будущий   образовательный   маршрут   для   ребенка;   позволяет
грамотно написать логопедическое представление, используя речевые ответы ребенка из
проб методики.
Рассмотрим   для   понимания   применения   структуру   методики   экспрессдиагностики
устной   речи   младших   школьников.   Предлагаемая   методика   существует   в   двух
вариантах: экспрессдиагностика и углубленное исследование. Для работы в условиях
школьного логопедического пункта я использую сокращенный вариант. Для удобства
использования мной был разработан тестовый лист экспрессдиагностики.
  младших   школьников
Тестовый лист экспрессдиагностики устной речи
Ф.И. учся _________________________________________________ Школа, класс, возраст___________________________________________
Дата обследования ребенка__________________________________________
Серия 1. Исследование сенсомоторного уровня речи
1. Проверка состояния фонематического восприятия
ба па__________________па – ба____________
са – ша__________________ша – са__________
шажаша_______________жашажа_________
цасаца_________________сацаса_________
ралара________________ларала_________
Всего:_________б.%успешности___________
2. Исследование артикуляционной моторики
 губы в улыбке________________________________
 язык «лопаткой»______________________________
 язык «иголочкой»______________________________
 «маятник»____________________________________
 «улыбка»«трубочка»__________________________
Всего:_______б. %успешности___________________
3. Исследование звукопроизношения
1ая группа (свистяще)_____________
2аягруппа (шипящие)______________
3я группа(Л,ЛЬ)___________________
4я группа(Р,РЬ)__________________
5я группа(остальные звуки)________
Всего:_____б  % успешности _____________
4. Исследование сформированности  звукослоговой структуры слова
танкист_______космонавт___________сковорода________
аквалангист________________термометр_______
Всего:________б. % успешности _______________
Всего за серию 1:______б.
Серия 2. Исследование грамматического строя речи
1.  Повторение предложений
Птичка свила гнездо____________
В саду было много красных яблок_____________________
Дети катали комки и делали снежную бабу_____________
Петя сказал, что он не пойдет гулять, потому что холодно__
На зеленом лугу, который был за рекой, паслись лошади
Всего:_____________б.
2.Верификация предложений
Собака вышла в будку___________________________
По  морю плывут корабль________________________
Дом нарисован мальчик__________________________
Хорошо спится медведь под снегом_________________ Над большим деревом была глубокая яма____________
Всего: ______б.
3.Составление предложений из слов, предъявленных в начальной форме
Мальчик, открывать, дверь_________________________
Сидеть, синичка, на, ветке______________________
Груша бабушка внучка давать________________________
Витя косить трава кролики для________________________
Петя купить шар красный мама________________________
Всего______б.
4.  Добавление предлогов в предложение
Лена наливает чай ….чашки._______________
Почки распустились …..деревьях___________
Птенец выпал …гнезда___________________
Щенок спрятался …крыльцом____________
Пес сидит …конуры_________________
Всего:________б.
5. Образование существительных  Мн.ч., Им. п.,  Род. п: Один стол, а ……
 много – это________________. много чего________
 стул______________________
 окно______________________
 звезда____________________
 ухо _____________________
.Всего:_____б
Всего за серию  2: ______б. % успешности__________
Серия 3. Исследование словаря и навыков словообразования
Назови детенышей и птенцов: У кошки котята, а у лисы_________
козы__________льва________собаки_____________
волка_________утки______________курицы______
свиньи_______коровы________овцы_________
Всего:________б.
Образование прилагательных от существительных:
а) относительных:
Шляпа из соломы ________кисель из клюквы________
Горка изо льда___________ салат из моркови________
Варенье из вишни________суп из грибов____________
Варенье из яблок_________лист дуба_______________
Варенье из сливы ____________лист осины__________
Всего:______б.
б) качественных: Если днем жара, то день жаркий, а если
мороз_______________солнце________снег_____________
дождь________________ветер_________________
Всего:___________б.
1.
2. в)притяжательных: У собаки лапа собачья, а у ….
Кошки______________волка________льва_____________
медведя________________________лисы______________
Всего:_____б
Всего за серию 3: _____б. % успешности_____________
Серия 4.    Исследование связной речи.
1. Составление рассказа по серии сюжетных картинок_______________
Всего:________б.
2.Пересказ прослушанного текста:_________________
Всего:_______б.
Всего за серию 4:_____б. % успешности______
За  весь  тест:______б. % успешности____________
Уровень успешности:_____________
Как   мы   видим,   сокращенный   вариант   состоит   из   4   серий.   За   каждую   серию   можно
получить максимальное количество баллов 30. Наибольшее количество баллов за всю
диагностику 120 баллов.   Приняв эту цифру за 100%   можно высчитать процентное
выражение успешности выполнения   речевых проб: умножить суммарный балл за весь
тест на 100% и разделив полученный результат на 120[3, 38]
Для наглядной картины речевого нарушения у конкретного ребенка можно получить
индивидуальный речевой профиль в виде графика, отложив по оси ординат успешность
выполнения задания в %, а по оси абсцисс – названия  заданий. Всего их получится 7:
Рис.1
1.фонематическое восприятие
2.артикуляционная моторика
3.звукопроизношение
4.слоговая структура слова
5.грамматический строй речи
6.словарь и навыки словообразования
7. связная речь
Как проходит обработка результатов?
Серия1 –сенсомоторный уровень, за всю серию 30баллов
фонематическое восприятие 5баллов
артикуляционная моторика 5баллов
 звукослоговая структура слова 5баллов
 звукопроизношение 15баллов
Серия 2грамматический строй речи 30баллов
Серия 3 словарь и навыки словообразования, 30баллов
Серия 4 –связная речь, 30баллов
120=100%
Х%= количество баллов за весь тест
Результат в % за серию: 30б.= 100%
Х%= количество баллов за серию
Высчитанное   таким   образом   процентное   выражение   качества   выполнения   методики
соотносим с одним из четырех выделенных уровней успешности.[3, 39] 4 уровень 10080% норма
3 уровень 79,965% ОНР 3, 4 уровней речевого развития
2 уровень64,9 45% ОНР 2 уровня речевого развития, ЗПР
1 уровень44, 95% и ниже у.о. дети с речевой патологией [32,53]
Индивидуальный речевой профиль учащегося 1 класс общеобразовательной школы
Рис.1
Получив   такой   речевой   профиль,   становится   видно   как   несформированные,   так   и
наиболее   благополучные   компоненты   речевой   системы   учащегося.   На   Рис.1   из   проб
речевого профиля учащегося видно, что хорошо сформированы звукопроизношение и
артикуляционная   моторика,   а   вот   остальные   компоненты   речевой   системы   требуют
углубленной коррекционной работы.
На   Рис.2   из   проб   речевого   профиля   следующего   учащегося   мы   видим,   что   речевая
система  соответствует 4 уровню речевого развития, т.е сформирована.
Индивидуальный речевой профиль учащегося 1 класс общеобразовательной школы Рис.2
Такие речевые профили необязательно делать на учащихся всего класса, а только на тех
детей, чьи речевые пробы по уровню успешности не соответствуют речевой норме.
И, наконец, итоговые результаты обследования всего класса я представляю в общем
протоколе. Рис.3
Результаты обследования устной речи младших школьников
№ Ф.И.ребенка
Уровень успешности % успешности Приме
чание
Рис.3
Этот   протокол   я   использую   на   педагогических   консилиумах   школы,   где   педагогам,
психологу школы всегда интересны и актуальны уровни речевого развития как всего
класса   в   целом,   так   и   конкретного   учащегося,   что   позволяет   говорить   о
преемственности   и   динамики   работы   с   детьми,   нуждающимися   в   коррекционно
развивающей помощи.
Такая форма для данной диагностики наглядно показывает динамику каждого ребенка.
А   также   позволяет   диагностировать   состояние   ОНР   у   детей   младшего   школьного
возраста, отграничить ОНР от состояния ЗПР у детей с речевой патологией.
С учащимися  первых  классов  данную методику использую со второго полугодия. С
учащимися 23 классов для мониторинга успешности в начале и в конце учебного года.
1.Переслени   Л.И.,   Мастюкова   Е.М.   Задержка   психического   развития:   Вопросы
дифференциальной диагностики//Вопросы психологии.1989, №1
Литература 2.Переслени   Л.И.,  Фотекова   Т.А.Особенности   познавательной  деятельности  младших
школьников   с   недоразвитием   речи   и   с   задержкой   психического   развития//
Дефектология. 1993, №4
3.Фотекова   Т.А.Тестовая   методика   диагностики   устной   речи   младших   школьников.
М.:АРКТМ, 2000.55с.
4.Ястребова А.В.Преодоление общего недоразвития речи у учащихся начальных классов
общеобразовательных учреждений. М.: АРКТИ, 1999.

file_name: Стастья в журнал Тестовая методика Фотековой.docx

intro:
В данной статье представлен опыт работы учителя-логопеда  с тестовой методикой диагностики устной речи младших школьников под редакцией Т.А.Фотековой .
Скрининг- диагностика  адаптирована к условиям школьного логопедического пункта.  Использование диагностики наглядно показывает динамику каждого ребенка на начало и конец учебного года. А также позволяет диагностировать состояние ОНР у детей младшего школьного возраста, отграничить ОНР от состояния ЗПР у детей с речевой патологией.


extracted_text:
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Көксу политехникалық колледжі
Келісілді
Колледж әдіскері
_______ Есболова Н.У.
«_____» _______2017 ж.
                                                            Бекітемін
                                                  жөніндегі орынбасары
директордың оқу жұмысы
_________Қылышова С.А.
«_____» _______2017 ж.
Ашық сабақ әзірлемесі
150406 2   Ауыл шаруашылық өндірісінің тракторшы – машинисі
042  топ
Тақырыбы: :   ҚР табиғи ландшафтарының, қорықтарының, қорықшыларының,
                        ұлттық саябақтарының  және табиғат ескерткіштерінің жай – күйін оқып – үйрену.
Дайындаған: қоршаған ортаны қорғау  пәнінің оқытушысы
                         А.М.Нусипова Ашық сабақ
Пән: Қоршаған ортаны қорғау
Мамандық,топ: 150406 2  Ауыл шаруашылық өндірісінің тракторшы – машинисі,042  топ
Сабақ тақырыбы: ҚР табиғи ландшафтарының, қорықтарының, қорықшыларының, ұлттық
саябақтарының  және табиғат ескерткіштерінің жай – күйін оқып – үйрену.
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: ҚР табиғи ландшафтары, қорықтары, қорықшылары, ұлттық саябақтары және табиғат
ескерткіштері туралы түсіндіру.
Дамытушылық: табиғатты, яғни қоршаған ортаны қорғауда білімгерлердың білімдерін дамыту.
Тәрбиелік: топтасып жұмыс істеуге, ұйымшылдыққа, белсенділікке, жауапкершілікке, іскерлікке,
шығармашылыққа тәрбиелеу. Туған табиғатты қорғай білуге тәрбиелеу.
Сабақ әдісі: зерттеу әдісі, топтық жұмыс технологиясының элементтері, сұрақ  жауап, ізденіс,
баяндау, ойын элементтерін пайдалану;
Сабақ типі: жаңа білім, білік, дағдыны қалыптастыру;
Сабақтың түрі: тәжірибелік;
Сабақ көрнекілігі: презентация, үлестірмелер, плакат, түрлі  түсті суреттер.
Пәнаралық байланыс:  география, физика, экология,  әдебиет.
Әдебиет:
1 Ш.Дүрмекбаева, С.Мемешов «Қазақстандағы экология жағдайының қалыптасуы»,  Астана «
Фолиант» 2014ж.
2 А.В.Эбель « Охрана и рациональное использование природных ресурсов
3 Ф.Қ. Иштаева, Л.Г.Косторева «Экология»
Сабақ барысы:
1.   Ұйымдастыру кезеңі: Сәлемдесу, тізім бойынша түгендеу, білімгерлердің көңіл – күйін сұрау,
топқа бөлу, білімгерлерге сабақтың мақсатын қою.
1 топ  Табиғат, 2 топ  Экология, 3 топ  Туған жер.
2. Білімдерін тексеру:
1. Толықтыру тесті.
Берілген сөйлемге тиісті сөздерді қойып, толықтыру:
1. Географиялық ландшафт терминінің « тарихи қалыптасып, біртұтастығын сақтай отырып, ұдайы
дамитын табиғат кешені» немесе.......  ( табиғи геожүйе) деген де анықтамасы бар.
 2. Жер шарындағы барлық ландшафтардың жиынтығын .......( ландшафтық сфера) деп атйды.
3.Географиялық ландшафт ........ ( геожүйе) түрлерінің бірі.
4. Адам әрекетінен өзгерген ландшафт........... (антропогендік)ландшафт деп аталады.
2. Слайдттағы сұрақтарға жауап беру:
1. Физикалық географияның табиғи аймақтық кешендерін (геожүйелерді) зерттейтін ғылым
саласы. (Ландшафттану)
2. Адамдар табиғаттан қажетті заттарды керегінше алып қана қоймай, олардың табиғи ортасының
өзгеруіне де әсер етіп отыр. Соның бірі –……. (Қоршаған ортаның ластануы дегеніміз) . Бұл
ауаның, жер мен судың табиғи таза қасиеттерінің қолайсыз өзгерістерге ұшырауы
3. Бұл дегеніміз – бұл  адамның  шаруашылық  ісәрекеті  және  оның  әсерінен  өзгеріске  ұшырап
 отырған  табиғат  пен  табиғи  орта.  Бұған  өнеркәсіп   кәсіпорындары, көлік  магистральдары,
 қалалар  мен  ауылды  жерлердегі  елді  мекендер,  әлеуметтік  орта  және  т.б.  кіреді. (Қоршаған
орта)
3. Жаңа сабақ барысы:
Кіріспе: Білімгерлердің қызығушылығын ояту
                           (оқу іс  әрекетінің мотивизациясы)
 Жаңа сабақ. Бүгінгі жаңа тақырыптың аты:  ҚР табиғи ландшафтарының, қорықтарының, қорықшыларының,
ұлттық саябақтарының  және табиғат ескерткіштерінің жай – күйін оқып – үйрену.
Жоспар:
1. Қорықтар .
2. Қорықшалар
3. Ұлттық саябақтар және табиғат ескерткіштері
4. Әр топқа қосымша сұрақ
Бөлінген 3 топ берілген 3 жоспар бойынша алдын ала тапсырылған өздерінің зерттеу
жұмысын баяндап, таныстырады.
1 топ – Табиғат;
 2 топ –Экология ;
3 топ  Туған жер.
1 топ – Табиғат. Қорықтар.
 Қазақстандағы қорықтардың барлық ауданы 1 610 973 га. Бұлар, әрине, Қазақстан
табиғатының алуан түрлі табиғат жағдайларын толық көрсету үшін жеткіліксіз. Сондықтан
болашақта ғалымдардың, табиғатты қорғау коғамы өкілдерінің ұсынуымен тағы 15 қорық
ұйымдастырылмақшы.
Қазіргі кезде нақты 10 қорық жұмыс істейді.Олар:
 1. АқсуЖабағылы қорығы
 2. Наурызым қорығы
3. Алматы қорығы
4. Барсакелмес қорығы
5. Қорғалжың қорығы
6. Марқакөл қорығы
7. Үстірт қорығы
8. Батыс Алтай қорығы
9. Алакөл қорығы
10. Қаратау қорығы
1. Ақсужабағылы қорығы
1926 жылы ұйымдастырылды.  Қорық Оңтүстік Қазақстан облысының Талас Алатауы мен
Өгем жотасында 131,9 мың гектар жерді алып жатыр.
Қорыктың аумағында өсімдіктердін 1404 түрі бар, оның 47 түрі Қазақстанның Қызыл
кітабына енген. Құстардың 239 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 9 түрі және
сүтқоректілердің 51 түрі, балықтың 2 түрі бар екені есепке алынды. Сүтқоректілерден қорғауға
алынған аса бағалысы арқар, сібірдің таутекесі, бұғы, елік, жыртқыштардан ілбіс, ала мысық,
борсық.
2. Наурызым қорығы
 1934 жылы ұйымдастырылған. Бұл Қостанай облысының Наурызым ауданында орналасқан.
Мұның аумағы 191,4 мың гектар жерді алып жатыр. Қорықта көптеген көлдер бар, бетегелі тың
дала корғауға алынып зерттелуде, бұл көлдердің жағасында бұрыннан шоқшоқ карағай
сақталып келген. Қорық көлеміне Наурызымдағы Қарағай мен Тірсек орманы да кіреді. Ең
оңтүстіктегі cop топырақта қарағай сирек өскен. Қорықтағы cop топырақта алуан түрлі кайың
ағаштар, тек Қиыр Шығыста ғана кездесетін малиус боката алмасының жабайы түрлері өседі.
Табиғат жағдайының әртүрлілігіне байланысты, таяу жатқан аз ғана үлескінің өсімдігі мен
жануарлар дүниесі әр алуан келеді. Мұнда даланы, орманды және суаттарды мекендейтін
жануарлар кездеседі. Поляр фауналары мен флораларының өкілдері жылылықты сүйетін
өсімдіктер және жануарлар сияқта жерсініп кеткен
3. Алматы қорығы
1964 жылы құрылған. Аумағы 71,7 мың гектарға жуық, әр түрлі ландшафт зоналарында
жатыр. Бұған мәңгі кар мен мұз жамылған, беткейлері шөптер мен ағашқа бай Іле Алатауы мен
жағасында құмды шөлі бар Іле өзенінің атақты «әнші тауы» АққұмҚалқан (биіктігі 100 мден
асатын құм тобе) жатады. Көктеректі нудан тұратын жапырақты ормандар, долана, жабайы
алма және өрік ағаштары 18002000 м биіктікке дейін көтеріледі. 2500 м биіктіктен жоғарыда ТяньШань шыршасынан тұратын шыршалы орман белдеуі орналасқан. Одан да жоғары, қарлы
мұзды белдеуде, субальпі және альпі шалғындары болады. Қорықтың жануарлар дүниесі алуан
түрлі, мұнда 39 түрге жуық сүтқоректілер мен 200ден астам құстардың, 965 өсімдік түрі бар.
Шыршалы орманда бұғы, елік, Тянь Шань сілеусіні, барыс, борсық, түлкі, қасқырлар
мекендейді. Орман шекараларындағы биік шыңдар мен құздарда арқар мен таутеке көп. Соңғы
уақыттарда корықта тиін, сасық күзен өсірілетін болды. Қорықта құстардың ең көбі: ұлар,
кекілік, бұлдырық, Іле өзенінің бойындағы тоғайларда қырғауылдар, тарғактақшар мекендейді.
4. Барсакелмес қорығы
Арал теңізінің солтүстікбатыс бөлігіндегі өзі аттас шөлейтті аралда орналасқан. Қорық
1939 жылы ұйымдастырылған. Жалпы көлемі 160, 8 мың гектар. Ондағы мақсат  жалпы
табиғат кешенімен қатар саны азайып бара жатқан ақбөкен мен қарақұйрыкты қорғау болды.
Бүрын Аралда жоғары сатыдағы өсімдіктердің 257 түрі өссе, соңғы кезде олардың саны тіпті
азайып, кейбіреулері жойылып кету қаупінде. Қорыққа шөлді аймаққа тіршілік етуге
бейімделген жануарлар тән. Негізгі қорғалатын аңдар: ақбөкен, қарақұйрық және құлан. 1953
1964 жылдар аралығында 9 құлан Түрікменстанның Бадхыз қорығынан осында әкелініп
жіберілген. Соңғы жылдары биологиялык жүргізілген сынақтардың салдары да Аралдың
экологиялық жағдайын күрделендіріп, қорыктың біраз жануарларын көшіруге тура келді
(мысалы, құланды).
5.Қорғалжың қорығы
           1968 жылы құрылған. Қорык Ақмола облысының 259 мың гектар жерін алып жатыр. Оған
тың даланың (38 мың гектар) қол тимеген, түрен түспеген жерлері, сондайақ Қорғалжың және
Теңіз көлдері кіреді. Бұл жерлер дүниежүзілік маңызы бар су қоймасы мен жайылымдар тізіміне
енгізілген. Қорықтың жануарлар дүниесі дала зонасына тән. Сүткоректілердің 41 түрі, құстардың
299 түрі, балықтың 14 түрі, өсімдіктің 343 түрі кездеседі. Олар: суыр, дала алақоржыны, су
егеуқұйрығы, қосаяқтар және басқалар. Қорғалжың көлінің қамыс нуларында қабандар мекендейді.
Құстың 120 түрі үя салады. Көл жиегінің кара суларында үйрек, қаз және басқа суда жүзетін
құстар сансыз көп. Теңіз көлінде мыңдаған қоқиқаз ұя салады. Бұл дүние жүзінде сирек кездесетін,
ең солтүстікке ұя салатын құс. Қорғалжың көлдерінде үшкір тұмсықты сұқсыр мекендейді, ол
балапандарын суда қалқып жүзіп жүрген ұяда басады. Содан кейін балапандарды ұзақ уақыт
аркасына салып жүзеді, тіпті олармен бірге суға да сүңгиді. ТеңізҚорғалжың көлдеріне көктем
кезінде көптеген су құстары жиналады. Осының аркасында бұл қорық дүние жүзіне әйгілі болып
отыр. Ол ЮНЕСКОның тізіміне ерекше корғалатын батпақтышөлді ландшафт ретінде енген.
Қорықта суда жүзетін құстардың тіршілігін зерттеу жөнінде үлкен ғылымизерттеу жұмыстары
жүргізіліп, мұражайлар, хайуанаттар бағына арналған материалдар жинастырылады.
     6. Марқакөл қорығы
         1976 жылы құрылған. Қорық солтүстігінде Қазақстан Алтайының Күршім жотасы мен
оңтүстігінде теңіз деңгейінен 1447 м биіктіктегі Азутау жотасы аралығындағы аса әсем Маркакөл
шегінде орналасқан. Қорықтың жалпы ауданы 75 мың гектар, оның 44 мыңын көл айдыны құрайды.
Өкінішке орай, шығысында 1,5 мың гектар жер көлдің аса маңызды бөлігі бола тұрса да, қорыққа
енбеген. Қорық ауданындағы климат қатаң континентті. Мұндағы Қазақстан аумағы үшін ең төмен
қаңтардың орташа температурасы 26°27°С, ал кейде аяз 55°С қа дейін жетеді. Шілденің орташа
температурасы 14°17°С, ең жоғарғысы 30°Сқа жетеді. Жауыншашынның жылдық мөлшері 400
ммге жуық түседі.Көлге 27 кішігірім өзендер, жылғалар құяды, ал одан бір ғана өзен Ертістің оң
саласы  Қалжыр ағып шығады. Дәрілік өсімдіктерден аралий мен «алтынтамыр» кездеседі.
Қорықта сүтқоректілердің 39 түрі мекендейді, оның ішінде аю, сілеусін, бұғы, арқар, қасқыр және
құстың 200ге жуык түрі, оның ішінде қарақұтан, аққу, суқұзғындар, 5 түрлі балық кездеседі.
Көлде балықтың бірнеше түрі: мөңке, майқан, талма, теңге бар. Бұлардың ішінде ең бағалысы
мөңке, оның еті өте дәмді. Өсімдіктің 721 түрі кездеседі.
     7. Үстірт қорығы
Pеспубликадағы ең жас қорықтың бірі. Ол Маңғыстау облысында 1984 жылы құрылды.
Ауданы 223,3 мың гектар республикадағы ең үлкен бұл қорық Үстірт жерінде орналасқан.
Қорықта сүтқоректінің 227, құстын 11 түрі, өсімдіктің 261 түрі кездеседі. Климаты солтүстік шөл
зонасына тән: жазы ыстық, ұзақ, қысы қатаң, жауын шашын мөлшері тым аз (жылына 120 мм). Қорыкты ұйым дастырудағы мақсат Қазақстандағы Қызыл кітапқа тіркелетін шөл зонасындағы 12
түрлі аң мен құстарды корғау мен сақтау. Жануарлар арасынан қорғауға жататыны: жабайы
койдың ерекше түрі  устірт муфлоны және қарақұйрық, ұзын тікенді кірпі, шұбар күзен, төрт
жолақты қарашұбар жылан. Құстардан үялайтыны: қарабауыр шіл, кекілік, ителгі, шөл кекілігі.
Қорықтың аумағында бір кезде осы арада кеңінен тараған жыртқыш ірі мысық қабылан мен
құланның санын қалпына келтіру белгіленді. Өсімдіктен қорғауға тұратын аса маңыздысы жұмсақ
жемістік (қалдық және монотип бұталар), иіссіз катрана, үстірт таспасы. Ғалымдар шөлдің қатаң
климат жағдайына бейім жануарлар мен өсімдіктің өмір сүруін зерттеу үшін ғылымизерттеу
жұмыстарын жүргізбекші.
8. Батыс Алтай қорығы
1992 жылы құрылған, ауданы 56 мың гектар. Қорық Шығыс Қазақстан облысы Глубокое
ауданында орналасқан. Алтай тау жүйесінің қазақстандық бөлігінің солтүстікбатыс жағын,
Холзун, Көксу және Иванов жоталарын қамтиды. Батыс Алтайға тән өсімдік жамылғысының
бірнеше типі (қылқан жапырақты ормандар, субальпі және альпі шалғындары) сақталған. Қорықта
жоғары сатыдағы өсімдіктердің 564, жануар дүниесінің 161 түрі, құстардың 120, сүтқоректілердің
20, балықтың 5 түрі кездеседі. Өсімдіктерден марал оты, алтын тамыр, жануарлардан бұлғын, аю,
құндыз, сусар, борша және т.б. сирек аңдар кездеседі.
9. Алакөл қорығы
1998 жылы құрылған. Ауданы 197,1 мың гектар. Қорық Алматы облысындағы Алакөл
ауданында орналасқан. Атыраулық сулыбатпақты ландшафтылары қорғалады. Құстардың 257 түрі
(олардың 12сі «Қызыл кітапқа» енген), өсімдіктердің 270 түрі, сүтқоректілердің 21 түрі,
қосмекенділердің 2 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 3 түрі бар. Қорықтың негізгі мақсаты
Алакөл жүйесіне енетін көлдерді мекендейтін су құстарын (аққу, реликт шағала, қаз, тырна және
т.б.) қорғау.
10. Қаратау қорығы
2004 ж. құрылды. Көлемі 34,3 мың гектар. Қорық шөлді ландшафты зонаның қоңыржай
белдеуіндегі таулы жерде орналасқан. Қорықты құру себебі  аймақтың эндемикалық өсімдіктерін
сақтау үшін және Қаратау жотасы республикада саны бойынша көне жерортатеңіздік өсім дік
элементтерінің таралу жағынан бірінші орын алуында. Қорықта 1500 өсімдік түрін, жануарлар
дүниесінен омырткалылардың 227 түрі, соның ішінде сүтқоректілердің 42 түрі, құстардың 114 түрі,
балықтың 3 түрі, қосмекенділердің 3 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 16 түрі кездеседі. Қызыл
кітапқа қарақұйрық, арқар, қоңыр тянь шань аюы, қар барысы, тас сусары кірген. 114 құстың 80і
ұшатын оның 11 түрі Қазақстанның Қызыл кітабына енген.
Сұрақ: Қорықтар неге керек?
Жауап: Табиғатты қорғау жөніндегі маңызды шаралардың бірі  қорықтар ұйымдастыру.
Қорықтарда белгілі бір географиялық ауданға тән табиғат учаскелері және шаруашылыққа
пайдалы, ғылыми маңызы бар өсімдіктер мен жануарлар сақталады. Өзімізді қоршаған ортаны,
табиғатты аялай, құрметтей, тани білейік. .
2 топ – Экология.  Қорықшалар.
Қорықша – жануарлардың, өсімдіктердің жеке түрлері, су, орман, жер нысандары
қорғалатын және табиғи ресурстары шектеулі түрде пайдаланылатын аумақ. Ол мемлекеттің
табиғи қорық қорының бір немесе бірнеше нысандарын сақтауға және толықтыруға арналады.
Қорықша жерінде шаруашылық жұмыстары шектеулі түрде жүргізіледі. Қорықшаның қорықтан
айырмашылығы онда бүкіл табиғат кешені емес, оның тек белгілі бір бөлігі ғана қорғалады.
Мыс., Қапшағай аңшылық қорық шнда дәрідәрмектік шөптерді жинауға тыйым салынғанымен, аң
аулауға рұқсат етіледі. Олар зоология, ботаника, гидрология, геология, геоморфология,
гидрогеология, топырақты, ландшафты және кешенді, жергілікті және респ. мәндегі Қорықша
болып бөлінеді. Онда белгіленген тәртіппен ғылыми, мәдениағарту, үгітнасихат жұмыстары
жүргізіледі.
Қорықшалардың ерекшелігі  мұнда табиғат нысандарының тек жеке бөліктерін шаруашылыққа
шектеп, белгілі бір мерзімде және қорғауға алынған нысандарға зиян келтірмейтін мөлшерде ғана
пайдалануға рұқсат етіледі. Қазақстанда қазіргі уақытта жалпы ауданы 4600 мың га 80 қорықша бар. Олар қорғалатын нысандарына байланысты геологиялық, ботаникалық, хайуанаттар
қорықшалары т.б. деп бөлінеді.
Геологиялық қорықшалар ерекше, сирек кездесетін геологиялық түзілістері мен жер бедерінің
пішіндері бар ландшафтыларды қамтиды.
Ботаникалық қорықшалар өсімдік жамылғысының ерекшелігіне қарай әр зонаның
ландшафтыларында орналасқан. Мұнда флораны сақтау және қалпына келтіру жұмыстары
жүргізіледі.
Хайуанаттар қорықшалары жабайы жануарлар мен құстардың миграциясы жолдарында
орналасқан табиғат кешендерін қамтиды, мұнда фаунаны толығымен қорғау қолға алынған.
Қорықшалармен қатар, қоршаған ортаның жайкүйіне қатысты ғылыми жұмыстар
жүргізілетін биосфералық қорықтар, резерваттар ұйымдастыруға болады. Елімізде болашақта
оларды ұйымдастыру жоспарланған.
Қазақстандағы маңызды мемлекеттік қорықшалар қатарына Алматы, Зеренді, Рахман бұлағы,
Балқаш маңы қорықшалары жатады.
1. Алматы мемлекеттік қорықшасы Алматы облысының оңтүстік шығысында орналасқан,
ауданы 724 мың га. Іле Алатауының 20004000 м биіктіктегі шығыс бөлігін алып жатыр.
Мұнда субальпілік шалғынды орта және биік таулы ландшафтылар басым, шыршалы
ормандарды қамтиды. Өзен бойларында ұсақ жапырақты қайыңдыкөктеректі ормандар,
тал мен жиденің бұталы шоқтары, әр түрлі шөпті шалғындар өседі. Жануарлар дүниесінен:
сілеусін, қоңыр аю, қасқыр, түлкі, елік, арқар, таутекелер бар.
2. Зеренді мемлекеттік қорықшасы Ақмола облысында орналасқан, ауданы 34,5 мың га.
Аумағының ерекшелігі оқшау орналасқан гранитті таңғажайып шоқырлардың, жалдар мен
бұйраттардың болуы. Қалың қарағайлы орман алқаптары шалғындармен кезектесіп
отырады. Қорықша аумағында табиғаты тамаша, байлыққа бай Зеренді көлі бар. Мұнда әр
түрлі тұяқты және бағалы терілі аңдар ( елік, борсық,қоян, тиін, т.б.) және жабайы құстар
(саңырау құр, қырғауыл) тіршілік етеді.
3. Рахман бұлағы қорықшасы Шығыс Қазақстан облысының Катон Қарағай ауданы жерінде,
ауданы 109 га. Қорықша Алтайдың орталық бөлігінде орналасқан. Оның құрамында бал
қарағай мен самырсыннан тұратын Алтай тауының тайгалық ландшафтылары енеді. Әсіресе
1738 м биіктікте тау арасында орналасқан Рахман көлі тамаша табиғатымен таңдандырады.
Көлден Арасан өзені ағып шығады. Сәл төменірек тау беткейінен сарқырап құлап ағатын
көптеген бұлақтары бар. Сондай тау аңғарларының бірінде кремнийлі минералды суы бар
Рахман бұлағы орналасқан. Ыстық судың температурасы 40 градусқа дейін жетеді және
олар граниттақтасты жыныстардан ағып шығады.
4. Балқаш маңы қорықшасы Алматы облысында орналасқан, ауданы 200 мың га. Мұнда ұсақ
төбелі құмды ландшафтылар басым. Негізгі өсімдік жамылғысын жүзгін мен құм
қарағанынан тұратын бұталы шоқтармен Іленің атырауында өсетін ақ сексеуіл құрайды.
Өзен салаларында жайылма тоғайлары, қияқтықамысты шоқтар өскен. Тұяқты, бағалы
терілі аңдармен су құстары қорғауға алынған. Әсіресе қабандарды, қарақұйрық ондатр мен
жетісу қырғауылын қорғау маңызды орын алып отыр
Сұрақ: «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» Қазақстан Республикасынын Заңының
мақсаты.
Жауап: 1997 жылы 15 шілдеде "Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы Қазақстан
Республикасынын Заңы қабылданды. Қазақстанда қорықтар мен қорықшаларды сақтау бұл
заңды қабылдаудың мақсаты болып табылды. Осы заңға сәйкес ерекше қорғалатын
аумақтардың мынадай түрлері белгіленді: мемлекеттік табиғи қорықтар, мемлекеттік
ұлттық табиғи саябақтар, мемлекеттік табиғат ескерткіштері, мемлекеттік қорықтық
аймақтар, мемлекеттік табиғи қорықшалары және т.б.
3топ   Тұған жер. Ұлттық саябақтар мен табиғат ескерткіштері.
Ұлттық саябақтар
Ұлттық саябақтар елімізде қорғалатын ландшафтылардың жаңа түрі. Қазақстанда 5 саябақ
 ұйымдастырылған. Еліміздегі алғашқы саябақ   Баянауыл ұлттық саябағы

Іле Алатауы саябағы
 Қарқаралы саябағы
 Алтынемел табиғи саябағы
 Көкшетау саябағы
Баянауыл ұлттық саябағы
Ол 1985 жылы Павлодар облысындағы Баянауыл орман шаруашылығьінын негізінде құрылған,
ауданы 50,7 мың гектар. Саябақ аумағына енетін таулыорманды ландшафтылары тамаша табиғат
ерекшеліктерімен көзге түседі. Қарағай, қайың ормандары өскен, гранитті, үгіліп мүжілген
Баянауыл таулары Сарыарқаның шөлейтті жазықтарында орналасқан. Мұнда құстардың 54 түрі,
сүтқоректілердің 54, балықтың 8, өсімдіктің 438 түрі бар. Биік жері  Ақбеттауы, биіктігі 1026
метр. Табиғатының қолайлы жағдайына байланысты Баянауыл тауларын «шөлді даладағы таулы
орманды шұрат» деп атайды. Бұл аймақ жаппай демалыс пен туризмнің дамыған жері. Мұнда
көптеген демалыс үйлері, емдеу мекемелер, туристік базалар орналасқан. Саябақта ұзақ уақыт
үгілу әрекетінен қайталанбас жартас, шоқылар қалыптасқан. Олар сыртқы түріне орай «Жалмауыз
кемпір», «Найзатас», «Тас және Ат басы» т.б. деп аталады.
Іле Алатауы саябағы
1996 жылы ұйымдастырылған. Ауданы 199,7 мың гектар. Іле Алатауының солтүстік
беткейінде Түрген шатқалынан бастап, батыста Қаскелең асуына дейінгі ерекше ландшафтыларды
қорғау және демалыс, тынығу мақсатында пайдаланылады. Мұнда қорғауға аңның 43 түрі, құстың
138 түрі, балықтың 8 түрі, өсімдіктің 1282 түрі алынды.
Қарқалы саябағы
1998 жылы кұрылған. Ауданы 90,3 мың гектар. Қарағанды облысындағы Қарқаралы
ауданында орналасқан. Қарқаралы жәнө Кент тау жүйелерін қамтиды. Осында
әйгілі Шайтанкөл орналасқан. Мұнда аңның 39 түрі, қүстың 55 түрі, балықтың 11 түрі, өсімдіктің
68 түрі қорғалады.
Алтынемел табиғи саябағы
1996 жылы Алматы облысының Кербұлақ, Панфилов аудандары жерінде орналасқан. Ауданы 161,1
мың гектар. Алтынемел тауын қамтиды. Мұнда аңның 6 түрі (таутеке, қарақұйрық, құлан, қызыл
қасқыр және т.б. ), сонымен бірге құстың 231 түрі, балықтың 30, өсімдіктің 1800 түрі қорғауға
алынған.
Көкшетау саябағы
Ол 1996 жылы ұйымдастырылған. Ауданы 182,1 мың гектар. Мұнда аңның 305 түрі, қүстың 223,
балықтың 22 түрі, өсімдіктің 800 түрі қорғауға алынған
Табиғат ескерткіштері
Табиғат ескерткіштері — көбіне тарихитабиғи және ғылыми мәні зор жеке табиғат нысандарын
ғана (өсімдіктердің, жануарлардың жеке түрлері, үңгірлер, сарқырамалар және т.б.) қорғауды
көздейді. Олардың ғылымитанымдық мәніне ерекше көңіл бөлінеді. Елімізде республикалық мәні
бар "Қаз қонақ" (Ертіс өзенінің жағалауында), "Шарын шаған тоғайы", "Шынтүрген шыршалары"
(Алматы облысында) "Баум тоғайы" (Алматы қаласында) жәнө т.б. табиғат ескерткіштері бар.
Табиғат ескерткіштері деп сирек, құрып бара жатқан, желдің, судың әрекетінен мүжіліп, бұзылып
жатқан ғылыми, тарихи және мәдени жағынан құнды табиғат обьектілерін айтады.
 Табиғат ескерткіштерін қорғау – бұл жанды табиғатқа тән затты қорғау деген сөз. Табиғат
ескерткіштері дүние жүзінің көптеген елдерінде бар. Қазақстанда қазір 24 табиғат ескерткіші бар.
Олардың ішіндегі аса маңыздыларына "Жетісу маржаны", "Шың түрген" шыршасы, Павлодардағы
"Жыл құстары" табиғат ескерткіштерін жатқызуға болады.
Ұлттық табиғи саябақтар
Қазақстан табиғат ескерткіштерінің тізімі
Атауы
«„Дулыға“ сүйір шоқысы»
«Қара май шоқысы»
Көлемі,
га
2
1
Орналасқан жері
Ақмола облысы
Ақмола облысы Атауы
Көлемі,
га
Орналасқан жері
«„Қашқын“ шоқысы»
«Көк мүйіс»
«Көне ағашты тоған»
«Қызыл күрең мүйісі»
«Малта тасты шоқы»
«„Өрт байқау“ шоқысы»
«Баум тоғайы»
«Айғай құм»
«Шарын шетен тоғайы»
«Шынтүрген шыршалары»
«Қаз қайтуы»
«Айыртау шоқысы»
«„Бүркіттау“ шоқысы“ және „Қайнар көз“»
«Жаңажол»
«Имантау көлінің аралы»
«„Қазан“ жартасы шөгінділері»
«Қарағайлы орман»
«„Қостау“ шоқысы»
«Көне алап»
«Күміс қарағайлы орман»
«Сүйір шоқы»
«Үңгірлі сарқырама»
«„Шолғыншы“ шоқысы»
«Көкшілтау самырсын тоғайы»
«ҚиынКеріш»
Сұрақ: Ұлттық саябақтардың қорықтардан айырмашылығы.
Жауап: Ұлттық саябақтар әлі де толық өріс алып, дами қойған жоқ. Мұның қорықтардан
айырмашылығы  туристер мен тынығушылардың кіріп көруіне рұқсат етіледі. Бірақ олардан
табиғатты қорғау ретін сақтау талап етіледі
4.Тақырыпты бекіту.
Ақмола облысы
Ақмола облысы
Ақмола облысы
Ақмола облысы
Ақмола облысы
Ақмола облысы
Алматы қаласы
Алматы облысы
Алматы облысы
Алматы облысы
Павлодар облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Шығыс Қазақстан облысы
Шығыс Қазақстан облысы
1,3
1,2
1
0,5
2
1
130
240
5014
900
2
2
3
9
34,4
3,9
26
10,5
2
83
3
0,5
3,8
137
300
І – топтың тапсырмасы
Сөзжұмбақ сұрақтары:
1. Қазақстандағы қорықтардың саны ?
2. Қорықтар деген не?
3. Қазақстандағы қорықтарды ата?
4.  Бұл қорықтың  көлдеріне  көктем кезінде көптеген су құстары жиналады. Осының аркасында
бұл қорық дүние жүзіне әйгілі болып отыр. Ол ЮНЕСКОның тізіміне ерекше корғалатын
батпақтышөлді ландшафт ретінде енген. Қорықты ата. (Қорғалжын қорығы)
 5. Бұл қорық Қазақстаның солтүстігінде орналасқан. Мұндағы Қазақстан аумағы үшін ең төмен
қаңтардың орташа температурасы 26°27°С, ал кейде аяз 55°С қа дейін жетеді. Қорықты ата.
(Марқа көл қорығы)
6. Pеспубликадағы ең жас қорықтың бірі. Қандай қорық? ( Қарату қорығы)
7. Бұл  қорық біздің  облыста  орналасқан. Қорықтың негізгі мақсаты  көлдерді мекендейтін су
құстарын (аққу, реликт шағала, қаз, тырна және т.б.) қорғау. Қорықты ата ( Алакөл қорығы)
ІІ – топтың тапсырмасы
 Диктант.
1.Жануарлардың, өсімдіктердің жеке түрлері, су, орман, жер нысандары қорғалатын және табиғи ресурстары шектеулі түрде пайдаланылатын аумақ ( Қорықша)
2. Қорықшаның қорықтан айырмашылығы онда бүкіл табиғат кешені емес, оның ......(тек белгілі бір
бөлігі) ғана қорғалады.
3. Қазақстанда қазіргі уақытта жалпы ауданы..... (4600 мың га 80) қорықша бар.
 4. ( Геологиялық қорықшалар)Бұл .......қорықшалар ерекше, сирек кездесетін геологиялық
түзілістері мен жер бедерінің пішіндері бар ландшафтыларды қамтиды 5. (Хайуанаттар
қорықшалары) ......жабайы жануарлар мен құстардың миграциясы жолдарында орналасқан табиғат
кешендерін қамтиды, мұнда фаунаны толығымен қорғау қолға алынған.
 6. Қазақстандағы маңызды мемлекеттік қорықшалар қатарына ........(Алматы, Зеренді, Рахман
бұлағы, Балқаш) маңы қорықшалары жатады.
7. Қалың қарағайлы орман ….. шалғындармен кезектесіп отырады. (алқаптары)
8. Біз қазір өмір сүріп отырған табиғат ертеңгі біздің ұрпақтарымыз үшін де қажет екенін үнемі есте
ұстауымыз қажет. Өйткені бүкіл адамзаттың тіршілік ортасы, үйі біреу ғана, ол..............
(Жер!)
                 ІІІ – топтың тапсырмасы
Инсерт кестесін толтыру.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Ұлттық саябақтар елімізде қорғалатын ландшафтылардың ескі (жаңа) түрі.
Инсерт кесте сұрақтары (Дұрыс жауап болса «+» белгісін, бұрыс жауап болса «» белгісін
толтыру):
1.
2. Сәуле адамның денесіне ешбір кедергісіз ене береді.
3. Қазақстанда 5 саябақ ұйымдастырылған.
4. Табиғатының қолайлы жағдайына байланысты Баянауыл тауларын «шөлді даладағы таулы
5.
6.
орманды шұрат» деп атайды
Іле Алатау саябағы 1997 (1996) жылы ұйымдастырылған.
 Алтынемел табиғи саябағы 1996 жылы Алматы облысының Көксу
ауданында (Кербұлақ, Панфилов аудандары жерінде)  орналасқан.
7.   Табиғат ескерткіштері деп сирек, құрып бара жатқан, желдің, судың әрекетінен мүжіліп,
бұзылып жатқан ғылыми, тарихи және мәдени жағынан құнды табиғат обьектілерін айтады.
8.
9.
10. Табиғат екеркіштерінің  аса маңыздыларына "Жетісу маржаны", "Шың түрген" шыршасы,
Павлодардағы "Жыл құстары"  жатқызуға болады.
 Табиғат ескерткіштерін қорғау – бұл жанды табиғатқа тән затты қорғау деген сөз.
 Қазақстанда қазір 30 (24) табиғат ескерткіші бар.
Инсерт кестесі жауабы:
1

2
+
3
+
4
+
5

6

7
+
8
+
9

10
+
Бағалау критериі
5 – «3» деген баға
8   «4» деген баға
10  «5» деген баға
5.Сабақ қорытындысы
«Егер мен табиғат қорғаушысы болсам» тақырыбында студенттер ой толғауын тыңдау.
Оқытушының қортынды сөзі: Жер ғаламшары – кеме, ал адамзат – оның шолушысы. Кеме апатқа
ұшыраса, адамзатта апатқа ұшырайды. Сондықтан адамзатты аман сақтау үшін бірінші Жер ғаламшарын,
сондағы табиғатты сақтауымыз керек. Табиғат адамсыз өмір сүре алады, ал адамзат табиғатсыз өмір сүруі
мүмкін емес. Табиғатқа келтірген зиян  өзімізге жасаған қастандық. Сондықтан өз  өзімізге қастық
жасамайық!
6 .Үй тапсырмасы: Ал енді үй тапсырмасын жазып алыңыздар.
1. Қорықтар,қорықшалар, ұлттық саябақтар және табиғат ескеркіштері жайли оқып танысу.
2. Агробиоценоздар, олардың ерекшіліктері  туралы  реферат жазып, жаңа сабақты  өткізуге
дайындалу. Үй тапсырмасын орындауға байланысты сұрақтар болса, анықтап алуларыңызды сұраймын.
7. Бағалау
Топқа баға беру.
Бағалау парағы
№
Жаңа сабақты
Үй тапсыр
Топтар
Тапсырманы
Жалпы баға
масы
зерттеуі
орындау
1
2
3
Табиғат
Атмосфера
Туған жер
Оқытушы           ____________   Нусипова А.М.
ПЦК меңгерушісі ____________   Нүсіпбеков С.С.

intro:
Білімділік: ҚР табиғи ландшафтары, қорықтары, қорықшылары, ұлттық саябақтары және табиғат ескерткіштері туралы түсіндіру.
Дамытушылық: табиғатты, яғни қоршаған ортаны қорғауда білімгерлердың білімдерін дамыту.
Тәрбиелік: топтасып жұмыс істеуге, ұйымшылдыққа, белсенділікке, жауапкершілікке, іскерлікке, шығармашылыққа тәрбиелеу. Туған табиғатты қорғай білуге тәрбиелеу
Берілген сөйлемге тиісті сөздерді қойып, толықтыру:
1. Географиялық ландшафт терминінің « тарихи қалыптасып, біртұтастығын сақтай отырып, ұдайы дамитын табиғат кешені» немесе.......  ( табиғи геожүйе) деген де анықтамасы бар.
 2. Жер шарындағы барлық ландшафтардың жиынтығын .......( ландшафтық сфера) деп атйды.
3.Географиялық ландшафт ........ ( геожүйе) түрлерінің бірі.
4. Адам әрекетінен өзгерген ландшафт........... (антропогендік)ландшафт деп аталады.


extracted_text:
Тема: Работа над ошибками, допущенными в контрольной работе по теме «Наречие».
Тип урока: урок развивающего контроля
Цель: учить анализировать ошибки, допущенные в контрольной работе, выявлять затруднения,
строить проект коррекции и самостоятельно его реализовывать; учить самооценке.
Оборудование: карточки, грамматические тетради, компьютер.
III.
Локализация индивидуальных затруднений. (8 мин.)
Самоопределение на урок.
Цель: Создать положительную мотивацию на уроке.
Слайды 25
 Почему я начала урок с разговора об ошибках? (Будем выполнять работу над
ошибками, допущенными в диктанте)
 Зачем мы пишем диктант?
 Сформулируйте тему урока.
 Давайте посмотрим результаты диктанта. (Слайд)
 Поднимите руку те, у кого оценка совпала с моей.
 Как вы думаете, почему не у всех совпали оценки.
 Давайте посмотрим, на какие правила вы допустили ошибки. (Слайд)
 Какова же цель нашего урока? Запишите каждый свою цель в технологическую
карту.
 Зачитайте ваши цели.
 Итак, сегодня мы будем Учиться (Слайд)
анализировать свои ошибки;
планировать действия по устранению ошибок и самостоятельно их исправлять;
самооценке.



Оцените свои знания и умения по шкале самооценки. Поставьте точку в том месте, где вы в данный
момент находитесь.
 Перед вами критерии оценивания ваших работ:
0 ош. – 5
12 ош. – 4
34 ош. – 3
5 и > ош. – 2 В правом углу технологической карты у вас есть табло оценок, куда вы будете выставлять оценки за
каждую выполненную работу, и еще плюсом вы можете заработать оценкубонус за активную работу на
уроке.
IV.
Построение проекта коррекции выявленных затруднений. (4 мин.)
 Что будем повторять, корректировать на уроке? Для чего нам это необходимо?
 Какие шаги нам необходимо сделать, чтобы разобраться в своих ошибках?
Записать  на доску
Повторим знания о правописании наречий.
Исправим свои ошибки в контрольной  работе.
Будем тренироваться в выполнении похожих заданий.



V.
Реализация построенного проекта. (15 мин.)
1. Работа с текстами диктантов. Заполнение технологической карты (1 столбик).
 Проговорите первое правило, запишите слово в соответствующую ячейку, у кого нет ошибки
на это правило, запишите своё. (и т. д.)
 Поставьте оценку в табло оценок рядом с цифрой 1.
VI. Обобщение затруднений во внешней речи. (3 мин.)
 Кто сейчас выполнил задания без ошибок?
 Какие трудности у вас возникли?
VII.
Самостоятельная работа с самопроверкой по эталону. (13 мин.)
1.Исправь ошибки и запиши слово в соответствующую ячейку.
Вблизи, безоглядки, в пустую, налету, навзнич, невнимательный, тянуть,
пофранцузски,   во первых, невтерпёж, гаварил, не навязчивый.
Слайд
 Поднимите руки, кто допустил ошибки в этом задании. Проанализируйте свои
ошибки.
 Поставьте оценки в табло.
VIII.
Выполнение заданий творческого уровня. (? мин.)
1. Вставь   пропущенные   наречия   из   слов   для   справок.   Выпиши   из
текста   наречия   в   колонку   №3   технологической   карты   в
соответствующую ячейку.

Песня начиналась ____________, как будто она рождалась гдето на небесах. __________   разливалась   мелодия,   на   душе   становилось   ___________   и
__________   ,   а   глазам      __________   от   подступающих   слез.   То   ______   веяло
степным воздухом, то ______ сгущались тучи, то легкие облака двигались ______
песне, и это заставляло петь ______ и ______. ______ песня вливалась в душу,
глаза   распахивались   ______,   ______,   ______   как   ______   в   детстве.   Мелодия
поднималась   ______,   ______,   уносилась   ______,   и   не   было   ей   ни   конца,   ни
начала…

Слова   для   справок: Неожиданно,   Певуче,   легко   и   хорошо,   горячо,   свежо,
зловеще, в такт, ещё и ещё, Волейневолей, поновому, повольному, точьв
точь, как давнымдавно, вверх, ввысь, вдаль.
Самопроверка по эталону. Самооценивание.
2. Исправление пунктуационных ошибок.
3. Оценивание.
VIII.
Рефлексия учебной деятельности. (2 мин.)
  А теперь найдите среднее арифметическое оценок на табло, прибавьте оценкубонус и поставьте
ниже себе оценку.
 Поднимите руку, кто доволен своей оценкой.
 Посмотрите на цели, записанные в начале урока, и ответьте  на вопрос: достигли ли вы
поставленных целей. Свой ответ стройте в форме рассуждения.
 Изменилась ли оценка ваших знаний и умений? Если да, то покажите это на шкале самооценки.
(Слайд).
 Поясните свой выбор.
 Нужна ли работа над ошибками? Дайте совет однокласснику.
 Вам удалось на уроке проанализировать свои ошибки, самостоятельно их исправить, оценить себя.
 Качество выполнения работы я проверю и оценю сама. Вставь пропущенные наречия из слов для справок. Выпиши из текста наречия в
колонку №3 технологической карты в соответствующую ячейку.

Песня начиналась ____________, как будто она рождалась гдето на небесах.
 __________ разливалась мелодия, на душе становилось ___________ и __________ , а глазам
__________ от подступающих слез. То ______ веяло степным воздухом, то ______ сгущались
тучи, то легкие облака двигались ______ песне, и это заставляло петь ______ и ______. ______
песня вливалась в душу, глаза распахивались ______, ______, ______ как ______ в детстве.
Мелодия поднималась ______, ______, уносилась ______, и не было ей ни конца, ни начала…

Слова для справок: Неожиданно, Певуче, легко и хорошо, горячо, свежо, зловеще, в такт,
ещё и ещё, Волейневолей, поновому, повольному, точьвточь, как давнымдавно, вверх,
ввысь, вдаль.
Вставь пропущенные наречия из слов для справок. Выпиши из текста наречия в
колонку №3 технологической карты в соответствующую ячейку.

Песня начиналась ____________, как будто она рождалась гдето на небесах.
 __________ разливалась мелодия, на душе становилось ___________ и __________ , а глазам
__________ от подступающих слез. То ______ веяло степным воздухом, то ______ сгущались
тучи, то легкие облака двигались ______ песне, и это заставляло петь ______ и ______. ______
песня вливалась в душу, глаза распахивались ______, ______, ______ как ______ в детстве.
Мелодия поднималась ______, ______, уносилась ______, и не было ей ни конца, ни начала…

Слова для справок: Неожиданно, Певуче, легко и хорошо, горячо, свежо, зловеще, в такт,
ещё и ещё, Волейневолей, поновому, повольному, точьвточь, как давнымдавно, вверх,
ввысь, вдаль.
Вставь пропущенные наречия из слов для справок. Выпиши из текста наречия в
колонку №3 технологической карты в соответствующую ячейку.

Песня начиналась ____________, как будто она рождалась гдето на небесах.
 __________ разливалась мелодия, на душе становилось ___________ и __________ , а глазам
__________ от подступающих слез. То ______ веяло степным воздухом, то ______ сгущались
тучи, то легкие облака двигались ______ песне, и это заставляло петь ______ и ______. ______
песня вливалась в душу, глаза распахивались ______, ______, ______ как ______ в детстве.
Мелодия поднималась ______, ______, уносилась ______, и не было ей ни конца, ни начала…

Слова для справок: Неожиданно, Певуче, легко и хорошо, горячо, свежо, зловеще, в такт,
ещё и ещё, Волейневолей, поновому, повольному, точьвточь, как давнымдавно, вверх,
ввысь, вдаль.
Вставь пропущенные наречия из слов для справок. Выпиши из текста наречия в
колонку №3 технологической карты в соответствующую ячейку.

Песня начиналась ____________, как будто она рождалась гдето на небесах.
 __________ разливалась мелодия, на душе становилось ___________ и __________ , а глазам
__________ от подступающих слез. То ______ веяло степным воздухом, то ______ сгущались
тучи, то легкие облака двигались ______ песне, и это заставляло петь ______ и ______. ______
песня вливалась в душу, глаза распахивались ______, ______, ______ как ______ в детстве.
Мелодия поднималась ______, ______, уносилась ______, и не было ей ни конца, ни начала… Слова для справок: Неожиданно, Певуче, легко и хорошо, горячо, свежо, зловеще, в такт,
ещё и ещё, Волейневолей, поновому, повольному, точьвточь, как давнымдавно, вверх,
ввысь, вдаль.

file_name: работа над ошибками.doc

intro: конспект урока

title: Конспект урока по русскому языку по теме"Работа над ошибками, допущенными в диктанте по теме "Наречие"


extracted_text:
Технологическая карта обучающегося  _______________________________________________________________      Табло оценок
                                                                                1                4
Цель: ____________________________________________________________________________________________      2                бонус
                                                                                3
№
Виды орфограмм
Задания
1
2
3
д/з
1 Наречия, образованные от прилагательных,
числительных, наречий, местоимений
2 Наречия, образованные от существительных
3
4
Буква Ь на конце наречий после шипящих
Дефис в наречиях
5 Проверяемая безударная гласная в корне
6 НЕ с прилагательными
Пунктуация
1
Тире между подлежащим и сказуемым
2 Причастный оборот
3
4
Деепричастный оборот
Сложносочиненное предложение
5. Сложноподчиненное предложение
6.  Однородные члены предложения

file_name: технологическая карта Наречие.doc

intro: технологическая карта


description:
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Көксу политехникалық колледжі
Келісілді
Колледж әдіскері
_______ Есболова Н.У.
«_____» _______2017 ж.
                                                            Бекітемін
                                                  жөніндегі орынбасары
директордың оқу жұмысы
_________Қылышова С.А.
«_____» _______2017 ж.
Ашық сабақ әзірлемесі
150406 2   Ауыл шаруашылық өндірісінің тракторшы – машинисі
042  топ
Тақырыбы: :   ҚР табиғи ландшафтарының, қорықтарының, қорықшыларының,
                        ұлттық саябақтарының  және табиғат ескерткіштерінің жай – күйін оқып – үйрену.
Дайындаған: қоршаған ортаны қорғау  пәнінің оқытушысы
                         А.М.Нусипова

description:
Ашық сабақ
Пән: Қоршаған ортаны қорғау
Мамандық,топ: 150406 2  Ауыл шаруашылық өндірісінің тракторшы – машинисі,042  топ
Сабақ тақырыбы: ҚР табиғи ландшафтарының, қорықтарының, қорықшыларының, ұлттық
саябақтарының  және табиғат ескерткіштерінің жай – күйін оқып – үйрену.
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: ҚР табиғи ландшафтары, қорықтары, қорықшылары, ұлттық саябақтары және табиғат
ескерткіштері туралы түсіндіру.
Дамытушылық: табиғатты, яғни қоршаған ортаны қорғауда білімгерлердың білімдерін дамыту.
Тәрбиелік: топтасып жұмыс істеуге, ұйымшылдыққа, белсенділікке, жауапкершілікке, іскерлікке,
шығармашылыққа тәрбиелеу. Туған табиғатты қорғай білуге тәрбиелеу.
Сабақ әдісі: зерттеу әдісі, топтық жұмыс технологиясының элементтері, сұрақ  жауап, ізденіс,
баяндау, ойын элементтерін пайдалану;
Сабақ типі: жаңа білім, білік, дағдыны қалыптастыру;
Сабақтың түрі: тәжірибелік;
Сабақ көрнекілігі: презентация, үлестірмелер, плакат, түрлі  түсті суреттер.
Пәнаралық байланыс:  география, физика, экология,  әдебиет.
Әдебиет:
1 Ш.Дүрмекбаева, С.Мемешов «Қазақстандағы экология жағдайының қалыптасуы»,  Астана «
Фолиант» 2014ж.
2 А.В.Эбель « Охрана и рациональное использование природных ресурсов
3 Ф.Қ. Иштаева, Л.Г.Косторева «Экология»
Сабақ барысы:
1.   Ұйымдастыру кезеңі: Сәлемдесу, тізім бойынша түгендеу, білімгерлердің көңіл – күйін сұрау,
топқа бөлу, білімгерлерге сабақтың мақсатын қою.
1 топ  Табиғат, 2 топ  Экология, 3 топ  Туған жер.
2. Білімдерін тексеру:
1. Толықтыру тесті.
Берілген сөйлемге тиісті сөздерді қойып, толықтыру:
1. Географиялық ландшафт терминінің « тарихи қалыптасып, біртұтастығын сақтай отырып, ұдайы
дамитын табиғат кешені» немесе.......  ( табиғи геожүйе) деген де анықтамасы бар.
 2. Жер шарындағы барлық ландшафтардың жиынтығын .......( ландшафтық сфера) деп атйды.
3.Географиялық ландшафт ........ ( геожүйе) түрлерінің бірі.
4. Адам әрекетінен өзгерген ландшафт........... (антропогендік)ландшафт деп аталады.
2. Слайдттағы сұрақтарға жауап беру:
1. Физикалық географияның табиғи аймақтық кешендерін (геожүйелерді) зерттейтін ғылым
саласы. (Ландшафттану)
2. Адамдар табиғаттан қажетті заттарды керегінше алып қана қоймай, олардың табиғи ортасының
өзгеруіне де әсер етіп отыр. Соның бірі –……. (Қоршаған ортаның ластануы дегеніміз) . Бұл
ауаның, жер мен судың табиғи таза қасиеттерінің қолайсыз өзгерістерге ұшырауы
3. Бұл дегеніміз – бұл  адамның  шаруашылық  ісәрекеті  және  оның  әсерінен  өзгеріске  ұшырап
 отырған  табиғат  пен  табиғи  орта.  Бұған  өнеркәсіп   кәсіпорындары, көлік  магистральдары,
 қалалар  мен  ауылды  жерлердегі  елді  мекендер,  әлеуметтік  орта  және  т.б.  кіреді. (Қоршаған
орта)
3. Жаңа сабақ барысы:
Кіріспе: Білімгерлердің қызығушылығын ояту
                           (оқу іс  әрекетінің мотивизациясы)
 Жаңа сабақ.

description:
Бүгінгі жаңа тақырыптың аты:  ҚР табиғи ландшафтарының, қорықтарының, қорықшыларының,
ұлттық саябақтарының  және табиғат ескерткіштерінің жай – күйін оқып – үйрену.
Жоспар:
1. Қорықтар .
2. Қорықшалар
3. Ұлттық саябақтар және табиғат ескерткіштері
4. Әр топқа қосымша сұрақ
Бөлінген 3 топ берілген 3 жоспар бойынша алдын ала тапсырылған өздерінің зерттеу
жұмысын баяндап, таныстырады.
1 топ – Табиғат;
 2 топ –Экология ;
3 топ  Туған жер.
1 топ – Табиғат. Қорықтар.
 Қазақстандағы қорықтардың барлық ауданы 1 610 973 га. Бұлар, әрине, Қазақстан
табиғатының алуан түрлі табиғат жағдайларын толық көрсету үшін жеткіліксіз. Сондықтан
болашақта ғалымдардың, табиғатты қорғау коғамы өкілдерінің ұсынуымен тағы 15 қорық
ұйымдастырылмақшы.
Қазіргі кезде нақты 10 қорық жұмыс істейді.Олар:
 1. АқсуЖабағылы қорығы
 2. Наурызым қорығы
3. Алматы қорығы
4. Барсакелмес қорығы
5. Қорғалжың қорығы
6. Марқакөл қорығы
7. Үстірт қорығы
8. Батыс Алтай қорығы
9. Алакөл қорығы
10. Қаратау қорығы
1. Ақсужабағылы қорығы
1926 жылы ұйымдастырылды.  Қорық Оңтүстік Қазақстан облысының Талас Алатауы мен
Өгем жотасында 131,9 мың гектар жерді алып жатыр.
Қорыктың аумағында өсімдіктердін 1404 түрі бар, оның 47 түрі Қазақстанның Қызыл
кітабына енген. Құстардың 239 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 9 түрі және
сүтқоректілердің 51 түрі, балықтың 2 түрі бар екені есепке алынды. Сүтқоректілерден қорғауға
алынған аса бағалысы арқар, сібірдің таутекесі, бұғы, елік, жыртқыштардан ілбіс, ала мысық,
борсық.
2. Наурызым қорығы
 1934 жылы ұйымдастырылған. Бұл Қостанай облысының Наурызым ауданында орналасқан.
Мұның аумағы 191,4 мың гектар жерді алып жатыр. Қорықта көптеген көлдер бар, бетегелі тың
дала корғауға алынып зерттелуде, бұл көлдердің жағасында бұрыннан шоқшоқ карағай
сақталып келген. Қорық көлеміне Наурызымдағы Қарағай мен Тірсек орманы да кіреді. Ең
оңтүстіктегі cop топырақта қарағай сирек өскен. Қорықтағы cop топырақта алуан түрлі кайың
ағаштар, тек Қиыр Шығыста ғана кездесетін малиус боката алмасының жабайы түрлері өседі.
Табиғат жағдайының әртүрлілігіне байланысты, таяу жатқан аз ғана үлескінің өсімдігі мен
жануарлар дүниесі әр алуан келеді. Мұнда даланы, орманды және суаттарды мекендейтін
жануарлар кездеседі. Поляр фауналары мен флораларының өкілдері жылылықты сүйетін
өсімдіктер және жануарлар сияқта жерсініп кеткен
3. Алматы қорығы
1964 жылы құрылған. Аумағы 71,7 мың гектарға жуық, әр түрлі ландшафт зоналарында
жатыр. Бұған мәңгі кар мен мұз жамылған, беткейлері шөптер мен ағашқа бай Іле Алатауы мен
жағасында құмды шөлі бар Іле өзенінің атақты «әнші тауы» АққұмҚалқан (биіктігі 100 мден
асатын құм тобе) жатады. Көктеректі нудан тұратын жапырақты ормандар, долана, жабайы
алма және өрік ағаштары 18002000 м биіктікке дейін көтеріледі. 2500 м биіктіктен жоғарыда

description:
ТяньШань шыршасынан тұратын шыршалы орман белдеуі орналасқан. Одан да жоғары, қарлы
мұзды белдеуде, субальпі және альпі шалғындары болады. Қорықтың жануарлар дүниесі алуан
түрлі, мұнда 39 түрге жуық сүтқоректілер мен 200ден астам құстардың, 965 өсімдік түрі бар.
Шыршалы орманда бұғы, елік, Тянь Шань сілеусіні, барыс, борсық, түлкі, қасқырлар
мекендейді. Орман шекараларындағы биік шыңдар мен құздарда арқар мен таутеке көп. Соңғы
уақыттарда корықта тиін, сасық күзен өсірілетін болды. Қорықта құстардың ең көбі: ұлар,
кекілік, бұлдырық, Іле өзенінің бойындағы тоғайларда қырғауылдар, тарғактақшар мекендейді.
4. Барсакелмес қорығы
Арал теңізінің солтүстікбатыс бөлігіндегі өзі аттас шөлейтті аралда орналасқан. Қорық
1939 жылы ұйымдастырылған. Жалпы көлемі 160, 8 мың гектар. Ондағы мақсат  жалпы
табиғат кешенімен қатар саны азайып бара жатқан ақбөкен мен қарақұйрыкты қорғау болды.
Бүрын Аралда жоғары сатыдағы өсімдіктердің 257 түрі өссе, соңғы кезде олардың саны тіпті
азайып, кейбіреулері жойылып кету қаупінде. Қорыққа шөлді аймаққа тіршілік етуге
бейімделген жануарлар тән. Негізгі қорғалатын аңдар: ақбөкен, қарақұйрық және құлан. 1953
1964 жылдар аралығында 9 құлан Түрікменстанның Бадхыз қорығынан осында әкелініп
жіберілген. Соңғы жылдары биологиялык жүргізілген сынақтардың салдары да Аралдың
экологиялық жағдайын күрделендіріп, қорыктың біраз жануарларын көшіруге тура келді
(мысалы, құланды).
5.Қорғалжың қорығы
           1968 жылы құрылған. Қорык Ақмола облысының 259 мың гектар жерін алып жатыр. Оған
тың даланың (38 мың гектар) қол тимеген, түрен түспеген жерлері, сондайақ Қорғалжың және
Теңіз көлдері кіреді. Бұл жерлер дүниежүзілік маңызы бар су қоймасы мен жайылымдар тізіміне
енгізілген. Қорықтың жануарлар дүниесі дала зонасына тән. Сүткоректілердің 41 түрі, құстардың
299 түрі, балықтың 14 түрі, өсімдіктің 343 түрі кездеседі. Олар: суыр, дала алақоржыны, су
егеуқұйрығы, қосаяқтар және басқалар. Қорғалжың көлінің қамыс нуларында қабандар мекендейді.
Құстың 120 түрі үя салады. Көл жиегінің кара суларында үйрек, қаз және басқа суда жүзетін
құстар сансыз көп. Теңіз көлінде мыңдаған қоқиқаз ұя салады. Бұл дүние жүзінде сирек кездесетін,
ең солтүстікке ұя салатын құс. Қорғалжың көлдерінде үшкір тұмсықты сұқсыр мекендейді, ол
балапандарын суда қалқып жүзіп жүрген ұяда басады. Содан кейін балапандарды ұзақ уақыт
аркасына салып жүзеді, тіпті олармен бірге суға да сүңгиді. ТеңізҚорғалжың көлдеріне көктем
кезінде көптеген су құстары жиналады. Осының аркасында бұл қорық дүние жүзіне әйгілі болып
отыр. Ол ЮНЕСКОның тізіміне ерекше корғалатын батпақтышөлді ландшафт ретінде енген.
Қорықта суда жүзетін құстардың тіршілігін зерттеу жөнінде үлкен ғылымизерттеу жұмыстары
жүргізіліп, мұражайлар, хайуанаттар бағына арналған материалдар жинастырылады.
     6. Марқакөл қорығы
         1976 жылы құрылған. Қорық солтүстігінде Қазақстан Алтайының Күршім жотасы мен
оңтүстігінде теңіз деңгейінен 1447 м биіктіктегі Азутау жотасы аралығындағы аса әсем Маркакөл
шегінде орналасқан. Қорықтың жалпы ауданы 75 мың гектар, оның 44 мыңын көл айдыны құрайды.
Өкінішке орай, шығысында 1,5 мың гектар жер көлдің аса маңызды бөлігі бола тұрса да, қорыққа
енбеген. Қорық ауданындағы климат қатаң континентті. Мұндағы Қазақстан аумағы үшін ең төмен
қаңтардың орташа температурасы 26°27°С, ал кейде аяз 55°С қа дейін жетеді. Шілденің орташа
температурасы 14°17°С, ең жоғарғысы 30°Сқа жетеді. Жауыншашынның жылдық мөлшері 400
ммге жуық түседі.Көлге 27 кішігірім өзендер, жылғалар құяды, ал одан бір ғана өзен Ертістің оң
саласы  Қалжыр ағып шығады. Дәрілік өсімдіктерден аралий мен «алтынтамыр» кездеседі.
Қорықта сүтқоректілердің 39 түрі мекендейді, оның ішінде аю, сілеусін, бұғы, арқар, қасқыр және
құстың 200ге жуык түрі, оның ішінде қарақұтан, аққу, суқұзғындар, 5 түрлі балық кездеседі.
Көлде балықтың бірнеше түрі: мөңке, майқан, талма, теңге бар. Бұлардың ішінде ең бағалысы
мөңке, оның еті өте дәмді. Өсімдіктің 721 түрі кездеседі.
     7. Үстірт қорығы
Pеспубликадағы ең жас қорықтың бірі. Ол Маңғыстау облысында 1984 жылы құрылды.
Ауданы 223,3 мың гектар республикадағы ең үлкен бұл қорық Үстірт жерінде орналасқан.
Қорықта сүтқоректінің 227, құстын 11 түрі, өсімдіктің 261 түрі кездеседі. Климаты солтүстік шөл
зонасына тән: жазы ыстық, ұзақ, қысы қатаң, жауын шашын мөлшері тым аз (жылына 120 мм).

description:
Қорыкты ұйым дастырудағы мақсат Қазақстандағы Қызыл кітапқа тіркелетін шөл зонасындағы 12
түрлі аң мен құстарды корғау мен сақтау. Жануарлар арасынан қорғауға жататыны: жабайы
койдың ерекше түрі  устірт муфлоны және қарақұйрық, ұзын тікенді кірпі, шұбар күзен, төрт
жолақты қарашұбар жылан. Құстардан үялайтыны: қарабауыр шіл, кекілік, ителгі, шөл кекілігі.
Қорықтың аумағында бір кезде осы арада кеңінен тараған жыртқыш ірі мысық қабылан мен
құланның санын қалпына келтіру белгіленді. Өсімдіктен қорғауға тұратын аса маңыздысы жұмсақ
жемістік (қалдық және монотип бұталар), иіссіз катрана, үстірт таспасы. Ғалымдар шөлдің қатаң
климат жағдайына бейім жануарлар мен өсімдіктің өмір сүруін зерттеу үшін ғылымизерттеу
жұмыстарын жүргізбекші.
8. Батыс Алтай қорығы
1992 жылы құрылған, ауданы 56 мың гектар. Қорық Шығыс Қазақстан облысы Глубокое
ауданында орналасқан. Алтай тау жүйесінің қазақстандық бөлігінің солтүстікбатыс жағын,
Холзун, Көксу және Иванов жоталарын қамтиды. Батыс Алтайға тән өсімдік жамылғысының
бірнеше типі (қылқан жапырақты ормандар, субальпі және альпі шалғындары) сақталған. Қорықта
жоғары сатыдағы өсімдіктердің 564, жануар дүниесінің 161 түрі, құстардың 120, сүтқоректілердің
20, балықтың 5 түрі кездеседі. Өсімдіктерден марал оты, алтын тамыр, жануарлардан бұлғын, аю,
құндыз, сусар, борша және т.б. сирек аңдар кездеседі.
9. Алакөл қорығы
1998 жылы құрылған. Ауданы 197,1 мың гектар. Қорық Алматы облысындағы Алакөл
ауданында орналасқан. Атыраулық сулыбатпақты ландшафтылары қорғалады. Құстардың 257 түрі
(олардың 12сі «Қызыл кітапқа» енген), өсімдіктердің 270 түрі, сүтқоректілердің 21 түрі,
қосмекенділердің 2 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 3 түрі бар. Қорықтың негізгі мақсаты
Алакөл жүйесіне енетін көлдерді мекендейтін су құстарын (аққу, реликт шағала, қаз, тырна және
т.б.) қорғау.
10. Қаратау қорығы
2004 ж. құрылды. Көлемі 34,3 мың гектар. Қорық шөлді ландшафты зонаның қоңыржай
белдеуіндегі таулы жерде орналасқан. Қорықты құру себебі  аймақтың эндемикалық өсімдіктерін
сақтау үшін және Қаратау жотасы республикада саны бойынша көне жерортатеңіздік өсім дік
элементтерінің таралу жағынан бірінші орын алуында. Қорықта 1500 өсімдік түрін, жануарлар
дүниесінен омырткалылардың 227 түрі, соның ішінде сүтқоректілердің 42 түрі, құстардың 114 түрі,
балықтың 3 түрі, қосмекенділердің 3 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 16 түрі кездеседі. Қызыл
кітапқа қарақұйрық, арқар, қоңыр тянь шань аюы, қар барысы, тас сусары кірген. 114 құстың 80і
ұшатын оның 11 түрі Қазақстанның Қызыл кітабына енген.
Сұрақ: Қорықтар неге керек?
Жауап: Табиғатты қорғау жөніндегі маңызды шаралардың бірі  қорықтар ұйымдастыру.
Қорықтарда белгілі бір географиялық ауданға тән табиғат учаскелері және шаруашылыққа
пайдалы, ғылыми маңызы бар өсімдіктер мен жануарлар сақталады. Өзімізді қоршаған ортаны,
табиғатты аялай, құрметтей, тани білейік. .
2 топ – Экология.  Қорықшалар.
Қорықша – жануарлардың, өсімдіктердің жеке түрлері, су, орман, жер нысандары
қорғалатын және табиғи ресурстары шектеулі түрде пайдаланылатын аумақ. Ол мемлекеттің
табиғи қорық қорының бір немесе бірнеше нысандарын сақтауға және толықтыруға арналады.
Қорықша жерінде шаруашылық жұмыстары шектеулі түрде жүргізіледі. Қорықшаның қорықтан
айырмашылығы онда бүкіл табиғат кешені емес, оның тек белгілі бір бөлігі ғана қорғалады.
Мыс., Қапшағай аңшылық қорық шнда дәрідәрмектік шөптерді жинауға тыйым салынғанымен, аң
аулауға рұқсат етіледі. Олар зоология, ботаника, гидрология, геология, геоморфология,
гидрогеология, топырақты, ландшафты және кешенді, жергілікті және респ. мәндегі Қорықша
болып бөлінеді. Онда белгіленген тәртіппен ғылыми, мәдениағарту, үгітнасихат жұмыстары
жүргізіледі.
Қорықшалардың ерекшелігі  мұнда табиғат нысандарының тек жеке бөліктерін шаруашылыққа
шектеп, белгілі бір мерзімде және қорғауға алынған нысандарға зиян келтірмейтін мөлшерде ғана
пайдалануға рұқсат етіледі. Қазақстанда қазіргі уақытта жалпы ауданы 4600 мың га 80 қорықша

description:
бар. Олар қорғалатын нысандарына байланысты геологиялық, ботаникалық, хайуанаттар
қорықшалары т.б. деп бөлінеді.
Геологиялық қорықшалар ерекше, сирек кездесетін геологиялық түзілістері мен жер бедерінің
пішіндері бар ландшафтыларды қамтиды.
Ботаникалық қорықшалар өсімдік жамылғысының ерекшелігіне қарай әр зонаның
ландшафтыларында орналасқан. Мұнда флораны сақтау және қалпына келтіру жұмыстары
жүргізіледі.
Хайуанаттар қорықшалары жабайы жануарлар мен құстардың миграциясы жолдарында
орналасқан табиғат кешендерін қамтиды, мұнда фаунаны толығымен қорғау қолға алынған.
Қорықшалармен қатар, қоршаған ортаның жайкүйіне қатысты ғылыми жұмыстар
жүргізілетін биосфералық қорықтар, резерваттар ұйымдастыруға болады. Елімізде болашақта
оларды ұйымдастыру жоспарланған.
Қазақстандағы маңызды мемлекеттік қорықшалар қатарына Алматы, Зеренді, Рахман бұлағы,
Балқаш маңы қорықшалары жатады.
1. Алматы мемлекеттік қорықшасы Алматы облысының оңтүстік шығысында орналасқан,
ауданы 724 мың га. Іле Алатауының 20004000 м биіктіктегі шығыс бөлігін алып жатыр.
Мұнда субальпілік шалғынды орта және биік таулы ландшафтылар басым, шыршалы
ормандарды қамтиды. Өзен бойларында ұсақ жапырақты қайыңдыкөктеректі ормандар,
тал мен жиденің бұталы шоқтары, әр түрлі шөпті шалғындар өседі. Жануарлар дүниесінен:
сілеусін, қоңыр аю, қасқыр, түлкі, елік, арқар, таутекелер бар.
2. Зеренді мемлекеттік қорықшасы Ақмола облысында орналасқан, ауданы 34,5 мың га.
Аумағының ерекшелігі оқшау орналасқан гранитті таңғажайып шоқырлардың, жалдар мен
бұйраттардың болуы. Қалың қарағайлы орман алқаптары шалғындармен кезектесіп
отырады. Қорықша аумағында табиғаты тамаша, байлыққа бай Зеренді көлі бар. Мұнда әр
түрлі тұяқты және бағалы терілі аңдар ( елік, борсық,қоян, тиін, т.б.) және жабайы құстар
(саңырау құр, қырғауыл) тіршілік етеді.
3. Рахман бұлағы қорықшасы Шығыс Қазақстан облысының Катон Қарағай ауданы жерінде,
ауданы 109 га. Қорықша Алтайдың орталық бөлігінде орналасқан. Оның құрамында бал
қарағай мен самырсыннан тұратын Алтай тауының тайгалық ландшафтылары енеді. Әсіресе
1738 м биіктікте тау арасында орналасқан Рахман көлі тамаша табиғатымен таңдандырады.
Көлден Арасан өзені ағып шығады. Сәл төменірек тау беткейінен сарқырап құлап ағатын
көптеген бұлақтары бар. Сондай тау аңғарларының бірінде кремнийлі минералды суы бар
Рахман бұлағы орналасқан. Ыстық судың температурасы 40 градусқа дейін жетеді және
олар граниттақтасты жыныстардан ағып шығады.
4. Балқаш маңы қорықшасы Алматы облысында орналасқан, ауданы 200 мың га. Мұнда ұсақ
төбелі құмды ландшафтылар басым. Негізгі өсімдік жамылғысын жүзгін мен құм
қарағанынан тұратын бұталы шоқтармен Іленің атырауында өсетін ақ сексеуіл құрайды.
Өзен салаларында жайылма тоғайлары, қияқтықамысты шоқтар өскен. Тұяқты, бағалы
терілі аңдармен су құстары қорғауға алынған. Әсіресе қабандарды, қарақұйрық ондатр мен
жетісу қырғауылын қорғау маңызды орын алып отыр
Сұрақ: «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» Қазақстан Республикасынын Заңының
мақсаты.
Жауап: 1997 жылы 15 шілдеде "Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы Қазақстан
Республикасынын Заңы қабылданды. Қазақстанда қорықтар мен қорықшаларды сақтау бұл
заңды қабылдаудың мақсаты болып табылды. Осы заңға сәйкес ерекше қорғалатын
аумақтардың мынадай түрлері белгіленді: мемлекеттік табиғи қорықтар, мемлекеттік
ұлттық табиғи саябақтар, мемлекеттік табиғат ескерткіштері, мемлекеттік қорықтық
аймақтар, мемлекеттік табиғи қорықшалары және т.б.
3топ   Тұған жер. Ұлттық саябақтар мен табиғат ескерткіштері.
Ұлттық саябақтар
Ұлттық саябақтар елімізде қорғалатын ландшафтылардың жаңа түрі. Қазақстанда 5 саябақ
 ұйымдастырылған. Еліміздегі алғашқы саябақ

description:
 Баянауыл ұлттық саябағы

Іле Алатауы саябағы
 Қарқаралы саябағы
 Алтынемел табиғи саябағы
 Көкшетау саябағы
Баянауыл ұлттық саябағы
Ол 1985 жылы Павлодар облысындағы Баянауыл орман шаруашылығьінын негізінде құрылған,
ауданы 50,7 мың гектар. Саябақ аумағына енетін таулыорманды ландшафтылары тамаша табиғат
ерекшеліктерімен көзге түседі. Қарағай, қайың ормандары өскен, гранитті, үгіліп мүжілген
Баянауыл таулары Сарыарқаның шөлейтті жазықтарында орналасқан. Мұнда құстардың 54 түрі,
сүтқоректілердің 54, балықтың 8, өсімдіктің 438 түрі бар. Биік жері  Ақбеттауы, биіктігі 1026
метр. Табиғатының қолайлы жағдайына байланысты Баянауыл тауларын «шөлді даладағы таулы
орманды шұрат» деп атайды. Бұл аймақ жаппай демалыс пен туризмнің дамыған жері. Мұнда
көптеген демалыс үйлері, емдеу мекемелер, туристік базалар орналасқан. Саябақта ұзақ уақыт
үгілу әрекетінен қайталанбас жартас, шоқылар қалыптасқан. Олар сыртқы түріне орай «Жалмауыз
кемпір», «Найзатас», «Тас және Ат басы» т.б. деп аталады.
Іле Алатауы саябағы
1996 жылы ұйымдастырылған. Ауданы 199,7 мың гектар. Іле Алатауының солтүстік
беткейінде Түрген шатқалынан бастап, батыста Қаскелең асуына дейінгі ерекше ландшафтыларды
қорғау және демалыс, тынығу мақсатында пайдаланылады. Мұнда қорғауға аңның 43 түрі, құстың
138 түрі, балықтың 8 түрі, өсімдіктің 1282 түрі алынды.
Қарқалы саябағы
1998 жылы кұрылған. Ауданы 90,3 мың гектар. Қарағанды облысындағы Қарқаралы
ауданында орналасқан. Қарқаралы жәнө Кент тау жүйелерін қамтиды. Осында
әйгілі Шайтанкөл орналасқан. Мұнда аңның 39 түрі, қүстың 55 түрі, балықтың 11 түрі, өсімдіктің
68 түрі қорғалады.
Алтынемел табиғи саябағы
1996 жылы Алматы облысының Кербұлақ, Панфилов аудандары жерінде орналасқан. Ауданы 161,1
мың гектар. Алтынемел тауын қамтиды. Мұнда аңның 6 түрі (таутеке, қарақұйрық, құлан, қызыл
қасқыр және т.б. ), сонымен бірге құстың 231 түрі, балықтың 30, өсімдіктің 1800 түрі қорғауға
алынған.
Көкшетау саябағы
Ол 1996 жылы ұйымдастырылған. Ауданы 182,1 мың гектар. Мұнда аңның 305 түрі, қүстың 223,
балықтың 22 түрі, өсімдіктің 800 түрі қорғауға алынған
Табиғат ескерткіштері
Табиғат ескерткіштері — көбіне тарихитабиғи және ғылыми мәні зор жеке табиғат нысандарын
ғана (өсімдіктердің, жануарлардың жеке түрлері, үңгірлер, сарқырамалар және т.б.) қорғауды
көздейді. Олардың ғылымитанымдық мәніне ерекше көңіл бөлінеді. Елімізде республикалық мәні
бар "Қаз қонақ" (Ертіс өзенінің жағалауында), "Шарын шаған тоғайы", "Шынтүрген шыршалары"
(Алматы облысында) "Баум тоғайы" (Алматы қаласында) жәнө т.б. табиғат ескерткіштері бар.
Табиғат ескерткіштері деп сирек, құрып бара жатқан, желдің, судың әрекетінен мүжіліп, бұзылып
жатқан ғылыми, тарихи және мәдени жағынан құнды табиғат обьектілерін айтады.
 Табиғат ескерткіштерін қорғау – бұл жанды табиғатқа тән затты қорғау деген сөз. Табиғат
ескерткіштері дүние жүзінің көптеген елдерінде бар. Қазақстанда қазір 24 табиғат ескерткіші бар.
Олардың ішіндегі аса маңыздыларына "Жетісу маржаны", "Шың түрген" шыршасы, Павлодардағы
"Жыл құстары" табиғат ескерткіштерін жатқызуға болады.
Ұлттық табиғи саябақтар
Қазақстан табиғат ескерткіштерінің тізімі
Атауы
«„Дулыға“ сүйір шоқысы»
«Қара май шоқысы»
Көлемі,
га
2
1
Орналасқан жері
Ақмола облысы
Ақмола облысы

description:
Атауы
Көлемі,
га
Орналасқан жері
«„Қашқын“ шоқысы»
«Көк мүйіс»
«Көне ағашты тоған»
«Қызыл күрең мүйісі»
«Малта тасты шоқы»
«„Өрт байқау“ шоқысы»
«Баум тоғайы»
«Айғай құм»
«Шарын шетен тоғайы»
«Шынтүрген шыршалары»
«Қаз қайтуы»
«Айыртау шоқысы»
«„Бүркіттау“ шоқысы“ және „Қайнар көз“»
«Жаңажол»
«Имантау көлінің аралы»
«„Қазан“ жартасы шөгінділері»
«Қарағайлы орман»
«„Қостау“ шоқысы»
«Көне алап»
«Күміс қарағайлы орман»
«Сүйір шоқы»
«Үңгірлі сарқырама»
«„Шолғыншы“ шоқысы»
«Көкшілтау самырсын тоғайы»
«ҚиынКеріш»
Сұрақ: Ұлттық саябақтардың қорықтардан айырмашылығы.
Жауап: Ұлттық саябақтар әлі де толық өріс алып, дами қойған жоқ. Мұның қорықтардан
айырмашылығы  туристер мен тынығушылардың кіріп көруіне рұқсат етіледі. Бірақ олардан
табиғатты қорғау ретін сақтау талап етіледі
4.Тақырыпты бекіту.
Ақмола облысы
Ақмола облысы
Ақмола облысы
Ақмола облысы
Ақмола облысы
Ақмола облысы
Алматы қаласы
Алматы облысы
Алматы облысы
Алматы облысы
Павлодар облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
Шығыс Қазақстан облысы
Шығыс Қазақстан облысы
1,3
1,2
1
0,5
2
1
130
240
5014
900
2
2
3
9
34,4
3,9
26
10,5
2
83
3
0,5
3,8
137
300
І – топтың тапсырмасы
Сөзжұмбақ сұрақтары:
1. Қазақстандағы қорықтардың саны ?
2. Қорықтар деген не?
3. Қазақстандағы қорықтарды ата?
4.  Бұл қорықтың  көлдеріне  көктем кезінде көптеген су құстары жиналады. Осының аркасында
бұл қорық дүние жүзіне әйгілі болып отыр. Ол ЮНЕСКОның тізіміне ерекше корғалатын
батпақтышөлді ландшафт ретінде енген. Қорықты ата. (Қорғалжын қорығы)
 5. Бұл қорық Қазақстаның солтүстігінде орналасқан. Мұндағы Қазақстан аумағы үшін ең төмен
қаңтардың орташа температурасы 26°27°С, ал кейде аяз 55°С қа дейін жетеді. Қорықты ата.
(Марқа көл қорығы)
6. Pеспубликадағы ең жас қорықтың бірі. Қандай қорық? ( Қарату қорығы)
7. Бұл  қорық біздің  облыста  орналасқан. Қорықтың негізгі мақсаты  көлдерді мекендейтін су
құстарын (аққу, реликт шағала, қаз, тырна және т.б.) қорғау. Қорықты ата ( Алакөл қорығы)
ІІ – топтың тапсырмасы
 Диктант.
1.Жануарлардың, өсімдіктердің жеке түрлері, су, орман, жер нысандары қорғалатын және табиғи

description:
ресурстары шектеулі түрде пайдаланылатын аумақ ( Қорықша)
2. Қорықшаның қорықтан айырмашылығы онда бүкіл табиғат кешені емес, оның ......(тек белгілі бір
бөлігі) ғана қорғалады.
3. Қазақстанда қазіргі уақытта жалпы ауданы..... (4600 мың га 80) қорықша бар.
 4. ( Геологиялық қорықшалар)Бұл .......қорықшалар ерекше, сирек кездесетін геологиялық
түзілістері мен жер бедерінің пішіндері бар ландшафтыларды қамтиды 5. (Хайуанаттар
қорықшалары) ......жабайы жануарлар мен құстардың миграциясы жолдарында орналасқан табиғат
кешендерін қамтиды, мұнда фаунаны толығымен қорғау қолға алынған.
 6. Қазақстандағы маңызды мемлекеттік қорықшалар қатарына ........(Алматы, Зеренді, Рахман
бұлағы, Балқаш) маңы қорықшалары жатады.
7. Қалың қарағайлы орман ….. шалғындармен кезектесіп отырады. (алқаптары)
8. Біз қазір өмір сүріп отырған табиғат ертеңгі біздің ұрпақтарымыз үшін де қажет екенін үнемі есте
ұстауымыз қажет. Өйткені бүкіл адамзаттың тіршілік ортасы, үйі біреу ғана, ол..............
(Жер!)
                 ІІІ – топтың тапсырмасы
Инсерт кестесін толтыру.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Ұлттық саябақтар елімізде қорғалатын ландшафтылардың ескі (жаңа) түрі.
Инсерт кесте сұрақтары (Дұрыс жауап болса «+» белгісін, бұрыс жауап болса «» белгісін
толтыру):
1.
2. Сәуле адамның денесіне ешбір кедергісіз ене береді.
3. Қазақстанда 5 саябақ ұйымдастырылған.
4. Табиғатының қолайлы жағдайына байланысты Баянауыл тауларын «шөлді даладағы таулы
5.
6.
орманды шұрат» деп атайды
Іле Алатау саябағы 1997 (1996) жылы ұйымдастырылған.
 Алтынемел табиғи саябағы 1996 жылы Алматы облысының Көксу
ауданында (Кербұлақ, Панфилов аудандары жерінде)  орналасқан.
7.   Табиғат ескерткіштері деп сирек, құрып бара жатқан, желдің, судың әрекетінен мүжіліп,
бұзылып жатқан ғылыми, тарихи және мәдени жағынан құнды табиғат обьектілерін айтады.
8.
9.
10. Табиғат екеркіштерінің  аса маңыздыларына "Жетісу маржаны", "Шың түрген" шыршасы,
Павлодардағы "Жыл құстары"  жатқызуға болады.
 Табиғат ескерткіштерін қорғау – бұл жанды табиғатқа тән затты қорғау деген сөз.
 Қазақстанда қазір 30 (24) табиғат ескерткіші бар.
Инсерт кестесі жауабы:
1

2
+
3
+
4
+
5

6

7
+
8
+
9

10
+
Бағалау критериі
5 – «3» деген баға
8   «4» деген баға
10  «5» деген баға
5.Сабақ қорытындысы
«Егер мен табиғат қорғаушысы болсам» тақырыбында студенттер ой толғауын тыңдау.
Оқытушының қортынды сөзі: Жер ғаламшары – кеме, ал адамзат – оның шолушысы. Кеме апатқа
ұшыраса, адамзатта апатқа ұшырайды. Сондықтан адамзатты аман сақтау үшін бірінші Жер ғаламшарын,
сондағы табиғатты сақтауымыз керек. Табиғат адамсыз өмір сүре алады, ал адамзат табиғатсыз өмір сүруі
мүмкін емес. Табиғатқа келтірген зиян  өзімізге жасаған қастандық. Сондықтан өз  өзімізге қастық
жасамайық!
6 .Үй тапсырмасы: Ал енді үй тапсырмасын жазып алыңыздар.
1. Қорықтар,қорықшалар, ұлттық саябақтар және табиғат ескеркіштері жайли оқып танысу.
2. Агробиоценоздар, олардың ерекшіліктері  туралы  реферат жазып, жаңа сабақты  өткізуге
дайындалу.

description:
Үй тапсырмасын орындауға байланысты сұрақтар болса, анықтап алуларыңызды сұраймын.
7. Бағалау
Топқа баға беру.
Бағалау парағы
№
Жаңа сабақты
Үй тапсыр
Топтар
Тапсырманы
Жалпы баға
масы
зерттеуі
орындау
1
2
3
Табиғат
Атмосфера
Туған жер
Оқытушы           ____________   Нусипова А.М.
ПЦК меңгерушісі ____________   Нүсіпбеков С.С.

title: Охрана окружающей среды


extracted_text:
МАОУ «Моргуновская основная общеобразовательная школа»
Проект «Чистое село»
Детское объединение в условиях отряда по месту жительства «Исток»
Руководитель: Мисюрева Галина Ильинична, учитель русского языка и
литературы
География проекта: д. Ковалево Суксунский район
Моргуново 2016 Берегите эти воды, эти земли,
  Даже малую былиночку любя.
  Берегите всех зверей внутри природы,
 Убивайте лишь зверей внутри себя.
Е.Евтушенко
Экологический   кризис   сегодня   охватил   практически   всю   планету.
Неизбежный спутник цивилизации – все возрастающее количество бытовых и
промышленных отходов жизнедеятельности человека. Горы мусора растут по
всей планете. В среднем на каждого жителя Земли в год накапливается около
тонны отходов, а в целом это ни много, ни мало 5 миллиардов тонн.     Эта
проблема   актуальна   и   для   нашей   деревни   Ковалево.   Мы   видим,   как
загрязнены   мусором   территории   вокруг   домов,   завалены   обочины   дорог.
Полиэтиленовые сугробы и горы консервных банок изуродовали ближайшие
леса. Куда же девается этот мусор? Мы любим свою деревню, и нам больно
смотреть,   как   загрязняются   улицы,   поэтому   возникает   необходимость
проведения   регулярной   акции   «Чистое   село»   в   условиях   отряда   по   месту
жительства.

в

ходе
решаемые
реализации
Цели
проекта:
  создание   оптимальных   условий   для   укрепления   здоровья,   полноценного
отдыха   детей   и   непрерывного   воспитательного   процесса   в   области
экологического
образования;
Задачи,
проекта:

  развитие творческой познавательной активности и практических навыков
изучения
природы;
  формирование у школьников правильного общественного экологического
сознания   и   культуры   поведения
среде;
  приобщение   учащихся   к   творческой   и   практической   исследовательской
деятельности;
  организация работы школьников по экологическому и природоохранному
просвещению
человек!»;
  приобщение   к   здоровому   образу   жизни,   отказ   от   вредных   привычек:   от
экологии окружающей среды – к экологии человека.
  природной
  Человеком,
населения:

«Будь
в



развитие
приобретение

коммуникативных
работы

навыков

в
способностей;

команде; Механизм
проекта.
Одно из направлений деятельности отряда по месту жительства «Исток» –
экологическое   и   экологопросветительское.   Поэтому   первый   шаг   в
реализации проекта – исследование окрестностей д. Ковалево, очистка ее от
мусора.
реализации

Следующим   шагом   реализации   проекта   является  разработка   механизма
информационной   поддержки   (стенды,   печатная   информация,   СМИ,)   и
создание   информационной   базы:   выпуск   стенгазеты,   листовок,   статьи   в
районную
жизнь».
Над   проектом   работает   команда   отряда   по   месту   жительства   «Исток»   в
составе его руководителя и пятнадцати членов.
«Новая
газету

Рабочий

план

реализации

проекта.
№ Мероприят
ие
1. Исследован
ие
окрестносте
й
д.
Ковалево

2. Анкетирова
ние жителей
деревни
Срок
реализац
ии
Август
2016
Исполните
ль
Участники
ОМЖ
Источник
финансирова
ния
Промежуточный
результат
Выявить   места
несанкционирован
ных свалок
Август
2016
Участники
ОМЖ
3. Выпуск
стенгазеты,
листовок
Август
2016
Участники
ОМЖ
Спонсорская
помощь
4. Экологичес
кий десант
5. Обращение

к
главе
администра
ции
Август
2016г.
Август
2016г.
Участники
ОМЖ
Участники
ОМЖ

к
Выяснить
отношение
населения
проблеме
загрязнения
деревни.
Информирование
жителей деревни о
проделанной
работе,   призыв   к
соблюдению
природоохранных
правил.
Очистка   деревни
от мусора
Выяснить,   какие
действия
предпринимаются
администрацией   в Киселевског
о   сельского
поселения
6. Анализ
результатов
работы.
Август
2016г.
Участники
ОМЖ
Ожидаемые результаты
со
борьбе

стихийными
свалками.
Защита проекта на
конкурсе   детских
экологических
проектов
1.  У жителей деревни сформируется правильное общественное экологическое
сознание
среде;
  и   культура
  природной
  поведения
в
2.Улучшится санитарное состояние деревни.
3.Жители   деревни   будут   вывозить   мусор   только   на   санкционированные
свалки.
4. Администрация поселения окажет помощь в уборке свалки перед въездом в
деревню.
Оценка результатов
Главным критерием оценивания работы проекта будут являться отзывы
жителей деревни о проведенной работе.
Мы   считаем,   что   результаты   нашей   работы   помогут   улучшить
санитарное состояние нашей деревни.
Дальнейшее развитие проекта
Подготовка   и   проведение   исследования   «Влияние   стихийных   свалок   на
здоровье человека» и практической работы «Период разложения разных видов
мусора».

file_name: проект Моя планета.doc

intro:
Проект «Чистое село» реализуется в условиях отряда по месту жительства.
Цели проекта:
 создание оптимальных условий для укрепления здоровья, полноценного отдыха детей и непрерывного воспитательного процесса в области экологического образования;
Задачи, решаемые в ходе реализации проекта:
 развитие творческой познавательной активности и практических навыков изучения природы;
 формирование у школьников правильного общественного экологического сознания и культуры поведения в природной среде;
 приобщение учащихся к творческой и практической исследовательской деятельности;
 организация работы школьников по экологическому и природоохранному просвещению населения: «Будь Человеком, человек!»;
 приобщение к здоровому образу жизни, отказ от вредных привычек: от экологии окружающей среды – к экологии человека.
 развитие коммуникативных способностей;
 приобретение навыков работы в команде;

title: Проект "Чистое село"