extracted_text:
Ізденіс кезеңінің мақсаты:
Табиғат обьектілеріне деген
қызығушылығын ояту және бақылау дағдыларын
 қалыптастыру.
Міндеттері:

• Балаларды  табиғатпен таныстыру.
• Табиғатты қорғауға тәрбиелеу.
Күтілетін нәтиже:
 Табиғат туралы түсінеді.
 Табиғатқа қамқор болуға үйренеді.
 Табиғатты ажыратады. Теориялық ізденіс кезеңінің жұмыстың
жүргізілуі жоспары.
№
1
2
3
4
5
Жүргізілетін жұмыстар
Теориялық ізденіс кезеңінің жұмыс
жоспарын меңгеруші жанындағы кеңесте
бекіту
Шығармашылық тақырып бойынша
материалдар жинақтау
Көрнекіліктер мен үлестірмелі
материалдар,дидактикалық материалдар
жинақтау.
Мерзімі
Қыркүйек
Жыл бойы
Жыл бойы
Ұйымдастырылған ашық оқу ісәрекеттерді
табиғатпен байланыстыра жүргізу, серуен
кезінде бақылауды ұйымдастыру.
Жыл бойы
Атқарылған жұмыстар бойынша
тұжырымдама жасау
Мамыр Теориялық ізденіс кезеңінің жұмыс жоспары.
Мерзімі
Қыркүйек
Қазан
Қараша
Желтоқсан
Қаңтар
Не қалай дыбыстайды? Дидактикалық ойын
Ақпан
Бұл қай кезде болады? Дидактикалық ойын
Наурыз
Құстар біздің досымыз Ашықіс әрекет
Сәуір
Саяхат сабақ ұйымдастыру
Мамыр
№
Жүргізілетін жұмыстар
Табиғатқа серуен
Алтын күз ертеңгілік өткізу
Құстар қайтып барады ертеңгілік
Аяз ата келсе екен ертеңгілік
Шыңықсаң шымыр боларсың
1
2
3
4
5
6
7
8
9     Тақырыбы: Табиғатқа серуен
Мақсаты: Балаларды табиғатты танып оған қамқор болуға тәрбиелеу.
Серуендегі жұмыс түрлері
Біздің балабақшада серуендерді өткізгенде үлкен жұмыс жүргізіледі. Серуен
жүргізер алдында, алдын ала жұмысты таңдап алу қажет, серуеннің өзін, серуенде
алған білімдерін бекітіп және шығармашылық шеберханада балалармен жұмысты
ұйымдастыру керек. Жұмыс қарапайымнан басталып біртебірте күрделене
түседі.
Мысалы :
*балалардың өсімдіктерді күту дағдыларын жетілдіру ;
*өсімдіктерді күткен жағдайда, еңбек дағдыларын дұрыс қолдану қатынасын
қалыптастыру :
*еңбек дағдыларын дербес қолдануға жағдай жасау ;
*сабақтар , істәжірибелерді өткізу.
Барлық шаралардың мағынасын түсіндіру, мысалы неге гүлдерді суару қажет,
балалар осы сұраққа жауап қайтарадыөйткені су құймаса кеуіп қалады.
Өсімдіктерге не қажет екенін балалар анықтай алады, қажетті барлық іс
әрекеттерді орындайды. «Дүкендегі гүл», «Бөлме гүлдерімен таныстыру» атты
өткізілген сабақтар және сонымен қатар дидактикалық ойындар мен сұрақжауап
ойындары балалардың білімдеріне үлкен үлестерін қосты. Өсімдіктер туралы
білімдерінің қалыптасуы балалардың еңбек ісәрекеттеріне жағымды ықпал
жасайды, ал еңбек процесінде балалар пайдалы дағдыларды қабылдап алады,
табиғатты сүюге және қорғауға дағдыландырады. Қандай өсімдіктер пайдалы
және зиянды екені жөнінде, бақшадағы еңбек арқылы балалар таныды. Осы
мезгілде мынадай дидактикалық ойындар өткіздім: «Бейнелеу арқылы танып ал»,
«Дәмі арқылы тауып ал», «Пістіпіскен жоқ», «Басы және түбі».
Балалардың жанжануарлармен достасуы, оларды қызық, қуанышқа бөлейді, олар
бұрынғыдан да қайырымды, сергек бола бастайды. Балаларға мынадай тапсырма
беріледі : торғайларды бақылап, олардың қылықтары, қандай тамақ жейтіні т.б.
туралы әңгімелеу.
Қыс бойына балалар қанатты достарына байқау жасап, оларға жем шашып,
тамақтандырып отырды. Ол үшін күзде көптеген дәндер жинайды.
Көктемде балалар құстардың келуін тамашалайды және олардың қылықтарын
бақылайды, олардың ұя салуларына толық мүмкіндік жасайды. Серуенде
құстардың әндерін тыңдауға, олардың сыртқы түрлеріне қызыға қарауға кеңес
беріледі, содан соң, дидактикалық ойындар, жұмбақ шешу, өлеңдер оқу,
үнтаспалар тыңдау жүргізіледі, видеофильмдер көрсетіледі.
Су тоғандарын ластауға болмайтындығын, онда балықтар, көлбақалар, яғни, тірі
жәндіктердің өліп қалатынын айтып түсіндіріледі.
Көктемгі, жазғы,, күзгі мерзімдерге құмырсқаның илеуіне байқау жасау тиімді.
Әр мерзімдегі олардың төбешік үйшіктерін салыстырып түсіндіру қажет, яғни, жәндіктер орманды қорғауға көмектеседі. Сол үшін де оларды «орман
тазалықшылары» деп атайды.
Жануарлар мен өсімдіктер дүниесі туралы балалардың ойөрісін кеңейту үшін,
әдістеме кабинетінде табиғат туралы, жанрлары жөнінен әртүрлі кітаптар,
бейнелеу өнерінің шығармалары, табиғи материалдардың үлгілері жинақталған.
Ересек адамның маусымдық еңбегімен таныстыру бойынша ісшаралар бір
мезгілде жоспарланады. Ең бастысы, балалар адамның еңбегі айналаны қоршаған
табиғатпен тығыз байланысты екендігін түсінулері тиіс.
Көктемде, жазда және күзде табиғатқа саяхаттар ұйымдастырылады, онда
балалар көктемнің шуақты кұндеріндегі болып жатқан тамаша құбылыстарды,
яғни, қар еріп, сайсалаға құйылып жатқан суларды, жазда жайқалып пісіп тұрған
жемісжидектерді, айналадағы көк шөптер, күзде айнала басқа түрге еніп
жапырақтардың сарғайып түсе бастағанын өздері байқайды, орман ішіндегі
саңырауқұлақтардың жеуге жарамды, жарамсызын қалай айыруға болатынын өз
көздерімен көреді.
Қыста биікбиік қарлардың қызықтарына тоймайды, шана, шаңғы тебу оларды
қайдан жалықтырсын. Бұлардың барлығы балалар әңгіме құрастырғанда ұшқыр
қиялдарын дамытады, шығармашылық суреттер үшін қажетті материал болып
саналады. Ойөрісі дамиды, сөздік қоры молаюына негіз болады. Ізденіс кезеңіне тұжырымдама
Мектеп жасына дейінгі жастағы балалардың жеке тұлғасының, психологиясының
дамуының ең басты міндеттері қазіргі таңдағы ең өзекті мәселелердің бірі болып
отыр.   Соның   ішінде   мектепке   дейінгі   балалардың   табиғатты   қорғауға
тәрбиелеудің орты ерекше.
       Экологиялық   тәрбиені   дұрыс   жолға   қою   мен   қажетті   нәтижелерді   алу
табиғатпен тығыз байланыста болып, ойластырылған ойындарды , серуендерді,
әңгімелерді   ұйымдастыру.   Сондықтанда   менің   шығармашылық   жұмысымның
алғашқы   бөлінгіндегі   балалармен   жүргізілетін   негізгі   жұмыстар   балабақша
ауласында, қысқы бақтарға , саябақтарға және ауыл сыртына саяхаттар жасау
кезінде жүргізіледі.
         Табиғат аясында болғанда балалардың бойына адами тұлғаның баға жетпес
қасиеті   қалыптасады,   ол   байқау,   қадағалау.   Сол   себепті,   бізбаланың   бойына
біліктілік танымдық қасиеттерін тиісті мерзімде қамтамасыз етуіміз қажет деп
есептеймін.Жеңілден   ауырға   қарай   ісәрекеттерімізді   жүргізіп.   Кез   келген
құбылыстардың барлыққиындықтары мен көпқырлылығын көрсетуіміз қажет.
Серуен   кезінде   өткізілген   ісәрекеттер   балаларға   қатты   ұнайды.   «Жүз   рет
естігеннен   ,   бір   рет   көрген   артық»   деген   сөз   бар,   олтегін   айтылмаса   керек.
Татиғат құбылыстарын, өзгерістерін , тірі табиғат тіршілігін байқау , табиғатты
аялаудың мәні зор. Мысалға айтатын болсақ, баларға серуен кезінде құстардың
шиқылдаған   дауыстары,   желдің   дауысын   естіледі,   ойламаған   жерден   қиын
жағдайлар болып табиғатқа көмек көрсету керек болады (мысалы: ағаш бұтағы
сыну, құс ұясынан құлап қалу, гүлдерге су құю).Ондайда балалар ойланбастан
көмек көрсетуге асығады.
                         Мектеп жасына дейінгі балаларға қоршаған орта , табиғат, табиғат
құбылыстары және олардың бірбірімен байланысын түсіндіріп, алғашқы табиғат
туралы ұғыым негіздерін қалыптастыру.Қалыптасқан ұғымдары арқылы қоршаған
ортаны,   табиғатты   қорғауға   баулу.   Елін   туғанжерін   табиғатын   сүйетін,   оны
қадірлеп қорғайтын саналы азамат өсіру, бала дүниеге келген шақтан мектепке Себебі,
  егеменді   еліміздің   ертеңі   жас
дейінгі   кезеңнен   басталады.
жеткіншектердің білім дәрежесінің тереңдігімен өлшенеді.   Сол себепті мен өз
шығармашылығымның   бірінші   бөлімін   ізденіс   кезеңі   етіп   алдым   .Бұл   кезеңде
мақсат  міндеттеріне  сай дайындалған  жұмыс жоспарын  дайындап, сол  жоспар
бойынша   жұмыс   жүргіздім.   Күнделікті   өмірдегі   тәжірибеде   балалармен   мына
жұмыс түрлерін  кеңінен  қолдандым:  күнтізбе бойынша  табиғатты  байқау, тірі
табиғат бұрышын ұйымдастыра отырып әрбір ашық оқу ісәрекеттерді табиғатпен
байланыстырып отырдым.
Балабақша бүлдіршіндеріне қоршаған ортамын таныстыра отырып,
экологиялық тәрбие беру, бүгінгі күннің өмірлік талабы, табиғи
қажеттіліктен туындап отырған мәселе. Балабақшаның тәрбиелік жоспарында
табиғатты аялап, оны қамқорлыққа алып күту, балаларды туған табиғатқа
деген сүйіспеншілікке тәрбиелеп, табиғат жөнінде қарапайым білім бере
отырып, тірі және өлі табиғаттағы құбылыстар жөнінде қажетті түсініктер
қалыптастыру.
Табиғат сұлулықтың қайнар көзі эстетикалық тәрбие берудің пәрменді
құралы, балалардың әсемдік жөніндегі түсінігін кеңейтіп, талғам қиялын
дамытады. Табиғат құбылыстарымен жақын таныстыру баланың мысалы: күн
сәулесінің нұрын, судың сылдырын, жапырақ сыбдырын, құстардың сайраған
үнін түсіне білуге баулиды.
Халықтық тәрбие тағылымындағы асыл мұралардың бірі табиғатқа үлкен
құрмет, зор ілтипатпен қарауы, сондайақ оны көздің қарашығындай сақтап,
жас ұрпаққа тәрбиелік маңызы бар әңгімелер, ұлағатты терең ойлар жеткізе
білуінде. Үлкендердің балаларға «көкті жұлма» болмаса «құсты атпа», «су
анасыбұлақ», «судың да сұрауы бар» – деген сөздерін де мағынасы терең,
ауқымы кең философиялық терең ой, тәлім тәрбиелік бастау жатыр.
Экологиялық тәрбие мазмұнының дені ашық аспанда, серуендеу кезінде
жүргізілетіндіктен бақылау, мақсаты серуеннің соңы ойынға ұласады. Әрбір
топ балаларының жас ерекшелігіне орай алынған ойын түрлері, балалардың
психологиялық ерекшеліктерін айқындап, табиғатқа деген
қызығушылықтарын арттырып, ептілікке, шапшаңдыққа, тапқырлыққа
тәрбиелейді.
Балалардың көңілін өсіріп, ойын сергіту мақсатындағы бағдарлаудың
мазмұнына сай тәулік, апта, ай, жыл мезгілдерін бірбірінен ажыратуға
байланысты алынған дидактикалық ойындар. Уақыт бойынша бағдарлай білу, адам тәрбиелілігінің көрсеткіші атты қағиданы басшылыққы ала жүргізіледі.
Күнделікті өмір тәрбиесінен алынып, табиғатқа қамқорлықты одан әрі
жүргізуге бағытталған кең ауқымды тәрбие жұмысының үлгі жоспарлары
табиғат қорғауға жасалған алғашқы әрекет қадамдар. Ал табиғат және халық
даналығы, қызыл кітап, қорықтар, тақырыптарда қоршаған ортаны қорғаудың
қажеттілігі, табиғат заңдылығының шынайы құндылығы. Қоршаған ортамен
таныстыру және экологиялық тәрбие жұмысын жүргізудің календарлық
жоспары бала санасында табиғат қорғау туралы таным, түсінік ұялатып,
тәрбие жұмысының жүйкелі жүргізілуіне бағыт –бағдар береді.
 ЕСТИЯРЛАР ТОБЫ :
45 жастағы балаларға бойында өсімдіктердің, жануарлардың көп түрлілігі
туралы, сонымен қатар табиғат маусымдары, өзгерістерді ретретімен ауысып
келіп отыратынын айтып, ұғындырылады. Жыл мезгілдерінің бірбірінен
айырмашылығы барын көріп білуге үйрету.
Жанжануарлар туралы көзқарастарын қалыптастыру : танып білуге үйрету, дене
мүшелерін, түртүсін, қозғалысын, дыбыстауын, немесе қоректенетінін, келтіретін
пайдасын айтып түсіндіру. Еңбек дағдысын қалыптастыру, еңбектің мәнін
түсіндіру, еңбектің нәтижесі туралы талдаулар жасау, өз беттерінше бөлме ішін
тазалау және табиғат бұрышының жәндіктерін күтуге үйрету.
Табиғат және жанжануарлар туралы әңгімелер оқу.
Табиғат жайлы суреттерді, слайдыларды, көріністерді көрсету, саяхаттар
ұйымдастыру.
Табиғат туралы мақалмәтелдерден альбом дайындау.
ЕРЕСЕКТЕР ТОБЫ :
Табиғат құбылыстарының себептітергеулі байланыстарын нақтылауға үйрету.
Тірі организмдердің елеулі белгілерін таба білуге және оларды өмірдегі жағдайға,
жекелеген органдардың құрылымы аралығындағы байланысты белгілеу үшін
пайдалануға үйрету.
Қорғалатын өсімдіктер мен жануарлар туралы көзқарастарын қалыптастыру.
Адам өміріне қажетті ормандар, тоғайлар, топырақтар туралы балалардың
ұғымдарын кеңейту және бекіту. Белгіленген маусымда табиғатты қоршаған ортаның өзгерістерін бақылай
отырып, табиғат күнтізбесін тұрақты жүргізуге үйрету. Байқаудың нәтижелерін
суретпен кескіндеуге бейімдеу, себебі соңындағы қорытынды жасау әңгімесінде
осы маусым жайында байқағандарын әңгімелегенде естеріне түсіруге де қолайлы.
Табиғат бұрышының тазалығын сақтауға, бөлме ішінде өсімдіктерді күтуге,
олардың атауларын білуге, су құйып отыруға, жапырақтарын сүртуге,
топырақтарын қопсытып отыруға үйрету. Ауырлау жұмыстарға да баулу :
жемістер мен көкөністерді жинау және қысқа дайындау (сорттап бөлу және жуу).
Құрғақ бұтақтарды кесу, ағаштар мен бұталарды отырғызу, орындарды әзірлеп,
шұңқырларды қазып, ағаштардың жанжағына топырақтар салу т.б. Жыл
мезгілдерінің барлық түрлерінде саяхаттарға шығу. Гүлдерден, түрлі
жапырақтардан гербарийлер жасау, еңбек пәні үшін, табиғаттағы түрлі
материалдарды жинау.
           Қазақ халқының халық педагогикасындағы асыл мұраларының бірі
табиғатқа деген аса зор сүйіспеншілігі мен оған деген асқан адамгершілік
қасиеті. Қазіргі экологиялық мәселелер бүкіл адам баласын ойландырып
отырған кезде халқымыздың бұл салада қалдырған тағылымдық та, тәрбиелік
те мәні зор, асыл мұраларына көңіл бөлу ерекше қажет, табиғат жайындағы
нақыл сөздер, өнегелі өсиеттер, жырау мен ақындар жырындағы ойлы
пікірлер экологиялық тәрбие беруде және балалардың экологиялық
мәденитін қалыптастыруда өте құнды құрал. Мысалы: «жері байдың елі бай»,
«күте білсең жер жомарт», «жер байлықтың көзі», «жер тіршіліктің бесігі»,
«бір ағаш кессең он ағаш отырғыз», «атаңнан мал қалғанша тал қалсын»,
«жердің сәні – егін,елдің сәнібілім», «дана көптен шығады, дәрішөптен
шығады» т.б. деген сөздер бала санасына жас кезінен сіңіп өседі.
Қорыта келгенде мектеп жасына дейінгі балаларды дамытуда эколгиялық
ортаның алатын орны ерекше. Мектеп жасына дейінгі балалардытабиғатты
қорғауға тәрбие беруде табиғаттың маңыздылығын жас ерекшеліктеріне
қарай сатылай түсіндіру, баланың ойлау қабілетін, сөзік қорын, тілін дамыту,
адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруда маңызды роль атқарады. Сонымен
қатар эстетикалық тәрбие баланың бойындағы әдемілік, әсемдік жөніндегі
түсінігін кеңейтіп табиғат сұлулығын танытып, сезіне білу оны
шығармашылық пен өмірге ендіре білу қабілеті, талғам қиялын, көзін ашқан
бұлақтай дамытады In      My
    World Байқау  кезеңінің мақсаты:
Мектепке дейінгі балалардың қоршаған орта арқылы танымдық
қызығушылықтарын арттыруды теориялық тұрғыда негіздеу және
практика жүзінде іске асыру.
 міндеттері:
 Мектепке дейінгі балалардың танымдық қызығушылығының
мазмұны мен өзіндік ерекшелігін анықтау.
 Қоршаға ортаны қорғау  арқылы балалардың танымдық
қызығушылығын қалыптастырудағы мүмкіндіктерін негіздеу.
Күтілетін нәтиже:
 Түрлі тәсілдерді пайдалану арқылы бала ойын жақсы
жеткізеді. Танымы артады, дамиды
 Тұлға қалыптасады. Байқау кезеңінің жұмыс жоспары
№
1
2
3
4
5
Жүргізілетін жұмыстар
Байқау кезеңінің жұмыс жоспарын бекіту
Мерзімі
Қыркүйек
Әдістемелік көмекші құрал жасауға
дайындық
Жыл бойы
Аудандық семинарларға қатысу
Ұйымдастырылған ашық оқу ісәрекеттер
Байқау кезеңіне тұжырымдама жасау
Мамыр
Байқау кезеңіне тұжырымдама
Әлем бала өміріне біртіндеп кіреді. Бала ең алдымен оны үйде, балабақшада не
қоршап тұрғанын ұғынады. Біртіндеп өмірден алған тәжірибесі көбейеді. Мектеп
жасына дейінгі балалар өзінің айналасындағы қоршаған ортамен танысуға өте
құштар. Бұл баланың бірнеше сұрақтар қоюына әкеліп соғады. Яғни, балаға әлем
аздап ғана сырын ашса, онда баланың білуге деген құштарлығы арта түседі.
Ойын–баланың бірінші әрекеті, сондықтан да оның мән–мағынасы ерекше. Қазақ
халқының ұлы ойшылы Абай Құнанбаев: «Ойын ойнап, ән салмай, өсер бала бола
ма?»,  деп айтқандай, баланың өмірінде ойын ерекше орын алады. Мектеп
жасына дейінгі балалардың зейіні тұрақсыз болады. Оларды біркелкі жұмыс тез
жалықтырады. Сондықтан олардың зейінін үнемі қажетті бағытқа аудару үшін
ойын түрінде жүргізу қажет. Өйткені ұйымдастырылған оқу ісәрекетінде алған
білімді ойынмен тиянақтау білімнің беріктігіне негіз қалайды.
Ойын барысында баланың жеке басының қасиеттері қалыптасады. Баланың
қуанышы мен реніші ойында айқын көрінеді. Ойын кезіндегі баланың психологиялық ерекшелігі мынада: олар ойланады, эмоциялық әсері
ұшқындалады, белсенділігі артады, ерік қасиеті, қиял елестері дамиды, мұның
бәрі баланың шығармашылық қабілеті мен дарынын ұштайды. Мектеп жасына
дейінгі балалар көргендерін, байқағандарын, айналасынан естігендерін ойын
кезінде қолданатын байқауға болады. Ойын айналадағы болмысты бейнелейді.
Ойын барысында балалар дүниені тани бастайды, өзінің күш жігерін жұмсап,
сезімін білдіруге мүмкіндік алады, адамдармен араласуға үйренеді.
Сондықтан да ойшыл ұлы адамдар балаларды ойын арқылы оқыту керек деген
ойға келді. Ойын арқылы оқыту, бұл ой көптеген оқытушылар мен тәрбиешілерді
қызықтырды. Грузин педагогы Ш.А.Амонашвили ойын арқылы балаларға өте
қиын әлемдік танымды түсіндіре білді. Ш.А.Амонашвили өз оқушыларымен ойын
ойнағанда өзін балалармен бірдей қоя отырып, олардың көңіліне, ойына, санасына
пайдалы ұғымды беріп, өз ісіне сенімді болып, қиындықтарды жеңе білуге
үйретті–баланың көздерінде білімге деген құштарлықты байқады. Ойын арқылы
оқытудың
арқасында дидактикалық ойын пайда болды. Берілген ойындарды қолдану іс
әрекеттің әсерлігін арттырып, балалардың логикалық ойлауын, математикалық
қабілеттерін дамытады. Бұл ойындарды тәрбиешінің шығармашылықпен
түрлендіре отырып, балалардың психофизиологиялық ерекшеліктерін ескеріп,
жаңа тақырыпты өткенде, өтілген материалды қайталағанда, білімді тиянақтау
кезінде ісәрекеттің мазмұнына сай пайдалануға болады. Сондықтан, бұндай
ойындар ойнау балалардың ойлау, қабылдау, еліктеу қабілеті және заттардың
түрін, түсін, көлемін ажырата білуін дамыта түсу үшін өте қажет.
Дидактикалық ойындарда міндетті түрде екі бала қатысатын ойындар түрін
пайдаланған тиімді. Ойын арқылы оқыту үшін дидактикалық ойындар құрылған.
Балаларға тапсырмалар ойын түрінде беріледі, бұл дидактикалық ойындардың
негізгі ерекшеліктері. Балалар ойнау арқылы белгілі бір білім, білік, дағдыларды
және ойын әрекеттерін меңгереді. Әр дидактикалық ойынның танымдылық және
тәрбиелік мазмұны болады.
 Ойындардың тиімділігі көп жағдайда тәрбиешінің көңіл–күйіне де байланысты
болады. Әр ойынды өткізген кезде тәрбиешіге шығармашылық қажет.
Ікішкентайлар тобы
Бұл топтағы балаларда айналардағы түрлі заттар туралы алғашқы қарапайым
және жалпылама түсінік қалыптасады, сондықтанда олар табиғат дегенде жыл
мезгілдерін, көктемнің шыққанын, жаздың болғанын немесе қар түсіп қыстың
басталғанын тәрбиешілердің көмегімен ажырата алады.
Серуен кезінде гүлзарлардағы гүлдерді жұлмай қайта оған қамқор болып
жүруге үйрету, өсімдіктерді дұрыс атай білуге, көкөніс пен жемісжидектерді
бірбірінен түсіне, дәміне қарай ажыратып, оларды атай білуге үйрету.
Құстарды, олардың қимыл әрекеттерін оны күтіп бақылап қарауға бейімдеу. ІІкішкентайлар тобы
Ал, екінші кішкентайлар тобының балалары айналадағы заттар мен
нәрселерді танып қана қоймай, оларды жақсыжаман, әдемі, әдемі емес деп
ажырата бастайды. Бұл топта балалардың білуге деген құмарлығының
шапшаң дамуына байланысты неге? неліктен? Деген сұрақтарға жауап іздеп
отырады. Сондайақ қоршаған табиғаттың эстетикалық қасиеттерін
таныстыру үлкен орын алады. Айналадағы өмірде жиі кездесетін құбылыстар
жайында түсінік қалыптастыру. Жануарларға, өсімдіктерге деген ұқыпты
қарымқатынаспен оларды күтіп баптауға, қамқор болуға әсемдікті түсінуге
табиғатқа деген қызығушылығын арттыру, ауарайын бақылатып, күн мен
түнді айыра білуге үйрету.
Судың, қардың, саз балшықтың қасиеттеріне тоқталу, атай білуге үйрету. Қар
/ақ, суық, ұстасаң еріп кетеді, су суық, жылы болады, мұзқатты, тайғанақ,
кепкен балшық қатты ол дымқыл болғанда илеуге болады т.б./
Өсімдіктердің түріне, түсіне, үлкен, кішілігіне негізгі ерекшеліктеріне қарай
ажырата білуді, бөлме өсімдігі, қатты күтім қажет етпейтін қазоты (герань),
үнемі гүлдеп тұратын бегонияны бірбірінен ажырата біледі. Бегония –сабағы
түкті, жапырағы түрлітүсті көп жылдық шөптесін өсімдік.
Ортаңғы топ Бұл топта балалардың сөздік қоры молайып, айналадағы түрлі
құбылыстарды сөзбен жеткізуге әрекет жасайды, табиғат туралы түсініктері
одан әрі дамиды. Баланың табиғатқа деген қызығушылығын арттыра отырып,
табиғаттағы мерзімдік құбылыстар жайлы, өсімдіктер әлемі мен жануарлар
дүниесі туралы түсініктерін қалыптастыру ісін одан әрі жалғастыру. Сондай
ақ табиғат құбылыстарын мұқият бақылауға және олардың арасындағы
байланысты анықтауға табиғаттың әдемілігін сезініп, сүйе білуге,
өсімдіктермен жануарларға қмқорлық пен қарымқатынас жасауға тәрбиелеу.
Мысалы: гүлдерді баспай айналып өту, кесілген және уақытша жұлынып
алынған өсімдіктерді суға салып қою, құстардың және басқа да
жануарлардың қасынад өзін байсалды ұстау, тірі жәндіктерге қамқорлық
жасау т.б. Қорытынды  кезеңінің мақсаты:
Қоршаған ортамен таныстыру, көркем әдебиет, тілдамыту, серуен
кезіндегі бақылау, еңбек ісәрекеттері бойынша зерттеу жұмыстарын
қорытындылау.

Міндеттері:
Дамытушылық деңгейін арттыра отырып, алған білімін жүйелі
пайдаланатын, білімі қалыптасқан ғылымизерттеу жұмыстарына
бейімі бар этносубъект шығару. Зерттеу жұмысының нәтижесі:
Бүгінгі қоғам талаптарына сай, жан дүниесі бай Отанын жерін елін
сүйетін, табиғатқа қамқор бола білетін сауаттылығы жетілген белгілі
қоғамның мүшесі қалыптасады.
Қорытынды кезеңінің жұмыс жоспары.
№ Жүргізілетін жұмыстар
Мерзімі
1
2
3
4
Қорытынды кезеңнің жоспарын бекіту
Қыркүйек
Жыл бойы
Балаларға анықталған қабілеттеріне
байланысты жұмбақтар, өлеңдер,
дидактикалық ойындар. Ертегілер
құрастыру. Бейнетаспалар, слайттар
дайындау.
Аудандық, облыстық, Республикалық
басылымдарға жұмыстарды жариялау
Әдістемелік көмекші құрал жасауға
Жыл бойы дайындық
5
Шығармашылық есеп
Мамыр
Қазі ргі уақытта жас ұрпақтың жеке тұлға болып қалыптасуына ізгілік,
ғылымилық, жүйелілік ұстанымдарына негізделген үздіксіз экологиялық білім
беру жүйесін құру, оның тәрбиелік мүмкіндіктерін саралау өзекті мәселелердің
бірі болып саналады. Сондықтан да соңғы республика көлеміндегі мектепке
дейінгі мекемелерде экологиялық тәрбие жұмысы бұрынынғы қалыптасқын
бағдарламадағы «Балаларды табиғатпен таныстыру» бөлімінен бастау алады. Ал
табиғатпен таныстыру – балалардың танымын дамытудың басты құралдардың
бірі. Мұнда балалардың қоршаған орта жөніндегі ұғым түсініктерін байытатын
жалпы және нақты ғылыми мәліметтер алуының маңызы зор. Табиғатпен
таныстыру барысында «Табиғат – бүкіл тіршілік атаулының алтын ұясы, тал
бесігі, өсіпөнер мекені» екендігі жөнінде нақты түсініктер беріледі. Кейінгі он
жылдықта мектепке дейінгі және бастауыш сынып балаларының тірі және өлі
табиғатқа деген сүйіспеншілік қарымқатынасын тәрбиелеу мақсатында
табиғатпен таныстыру, яғни табиғатты қорғау – экологиялық тәрбие жұмысымен
ұштастырылды.
Экологиялық тәрбие жаңа категория, ол экология ғылымымен және оның
тармақтарымен тікелей байланысты. Ал классикалық экологиядағы негізгі
түсініктер мыналар: табиғаттағы әр түрлі оқиғаларды бейнелейтін немесе табиғатты қорғау,
табиғаттан алған әсерлерін және адамдардың табиғаттағы ісәрекеттері
табиғатпен тілдесу, өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің объектілерімен
тәжірибе жасау – бақылау нәтижесндегі өз пікірін айтумен сабақтасып
балабақша және мектеп алаңында (табиғаттағы еңбек) тіршілік объектілері
 а) жеке алынған ағзаның өзінің өмірсүру ортасына ие болған бір аймақтағы
экожүйелердің қызметі
ә) өмір сүретін тірі ағзалардың қоғамдастығы және олардың өзара бірбірімен
қарымқатынаста болуы.
Бұл екі ұғым мектеп жасына дейінгі балаларның қоршаған орта, табиғат
жайындағы түсінігін дамыту арқылы көзқарасын қалыптастыруға мүмкіндік
береді. Қоршаған ортаға деген жағымды қарымқатынасты айқындаудың бір
формасы баланың күнделікті ісәрекеті. Демек, экологиялық тәрбие үрдісінде
көрініс табатын ісәрекеттің мынадай түрлерін атауға болады:

көркейту ісәрекетін білдіретін сюжеттірольді ойын;

үшін немесе оларды күтіпбаптауды жүзеге асыру, сондайақ, заттарды қайта
өңдеу (ойыншықтарды, кітаптарды және т.б. жөндеу) ісәрекеті;

негізінде бейнелеу өнерінің туындыларын жасау;

еркін түрде байланыс жасау – бақылау, оларды еркелету, күтіпбаптау ісәрекеті,
қолға үйрету мен белгілібір жағдайға бағындырып үйретуді қамтитын кешенді
ісәрекет;

келген іс жүзіндегі танымдық ісәрекет;

жөнінді пікір алмасу, әңгімелесу арқылы табиғат жайындағы түсініктерін
айқындау;

адамдардың ісәрекеттері жөнінде мәліметтерді алуды қамтамасыз ету;

табиғат жайлы мазмұндағы телехабарларды, суреттерді көріп тамашалу,
шағын шығармалар оқу балалардың табиғат жөніндегі қалыптасқан түсініктерін
айқындайтын және жаңа ықпал ететін ісәрекет түрлері.
тіл, сөйлесу ісәрекеті, сұрақтар, хабарламалар, әңгіме, диалогқа қатысу;
т абиғатқа байланысты кейбір мәліметтер мен қызықты да құпия әсерлер
бақылау  өз бетінше дамытумен бірге табиғат туралы және табиғаттағы Баланың табиғаттан алған әсерін әңгімелеп, суреттеп беруі оның қиялына қанат
бітіріп, табиғат жөніндегі түсінігін айқындауға ықпалын тигізеді. Табиғаттағы
әдемілікті сезініп, қабылдау дағдысы өзіненөзі келе қоймайды, оны дамыту,
жағымды ісәрекет түріне айналдыру атааналардың және тәрбиешіұстаздардың
көмегімен жүзеге асырылады. Демек, оларды өз бетінше әрекет жасауын бақылау,
оның мазмұнын талдау балалардың жеке басы ерекшеліктерінің экологиялық
тәрбиелілігінің деңгейін анықтауғы мүмкіндік береді. Мұндай ісәрекет түрлері
арқылы баланың жеке тұлға ретіндегі дамуын оның экологиялық тәрбиесімен
тікелей сабақтастықта байланысты руға болады.
Балалармен экологиялық бағыттағы ісәрекет түрлері кезінде нақты нәтижелерге
қол жеткізу тәрбиешіұстаздың кәсіби шеберлігін танып, экологиялық тәрбие
жұмысы кезінде тиімді әдістәсілдерді игеруін қамтамасыз етеді. Сол себепті
балалардың экологиялық тәрбиелілігінң деңгейін көтеруге олардың тұлға
ретіндегі экологиялық білімін дамытуда пайдалануға болатын мынадай әдіс
түрлерін ұсынамын.
«Тіршілік иелерінің өміріне қажетті түғызу және қолдау әдісі» балаларға
экологиялық тәрбие берудегі басты әдіс түрі болып саналады. Ол балалардың
тәжірибе жасау дағдыларын, икемділіктерін айқындауға бағытталған.
Объектілерді бақылау  өсіпөндірудің нәтижелері қалыптаса бастаған
дағдыларды бағалауға бағыт береді және оларға сипаттама беруді қамтамасыз
етеді. Экологиялық тәрбиеде жақсы нәтижеге жету – осы әдіс түрінің тәжірибе
мен моделденген ісәрекетінің бірбірімен байланыста болуында. Сондайақ,
заттарды күтіпбаптауда, оларды жөндеуде және жаңартуға қатысу балаларға
қажетті тәжірибелік дағдыларын қалыптастыруға септігін тигізеді.
Бақылау табиғаттағы сезімдік тұрғыда тану әдісі, мақсатқа бағытталған
қабылдау, сезім мен тиімділіктің бірлігі көрінетін танымдық күрделі үрдіс. Ол
табиғатпен, тіршілік объектілерімен, қоршаған ортамен тікелей байланыста
болуды қамтамасыз етеді. Табиғи объектілер мен табиғат құбылыстарын
бақылауды ұйымдастыру балаларды табиғатпен таныстырудың негізгі тәсілі
болып табылады. Ұзақ мерзімді бақылаулаларды ұйымдастыру  өсімдіктер мен
жануарлардың өмір сүру ортасымен өзара байланыста болу, балалардың сол
ортаға деген бейімділігін танудың алғы шарты. Бақылау балаларға табиғат жөніндегі нақты түсініктерді меңгертіп, ойлау қабілетін , тілін дамытады.
Өсімдіктерді, жәндіктерді, құстарды бақылау арқылы бала көптеген
жаңалықтарға тап болады. Ал жүйелі бақылау баланың жеке басының
бақампаздығын аңғартады, осының әсерінен баланың дүниетанымы кеңейіп,
қоршаған ортаға деген өзіндік көзқарасы пайда болып, білуге деген ынтасы арта
түседі.
Табиғатты бейнелеу әдісі – экологиылқ тәрбие жүйесіндегі өзіндік орны бар әдіс
түрі. Мұнда балалар табиғат көрінісін, кәсіби шеберлер дайындаған көркемдік
суреттерді, музыкалық және әдеби шығармаларды тамашалап, табиғат
күнтізбесімен жұмыс істеп, бейнелеу өнері туындыларымен таныса алады.
Табиғатпен тікелей байланыста алынған халқымыздың ұлттық тұмыс бұйымдары
балалардың ол жөніндегі түсініктерін кеңейтіп, олармен жақын танысуға
мүмкіндік береді. Сондайақ, бұл әдіс түрі арқылы табиғат адамдарға жоғары
дәрежедегі рухани байлық, көтеріңкі көңілкүй сыйлап, олардың сезімдеріне әсер
ету арқылы әсемдікті сақтай білуге итермелейтіні жөнінде ұғым қалыптастырады.
Өнер туындыларынан көрмелер ұйымдастыру, ондағы табиғаттың әсем көрінісін
балалардың әңгімелеп жеткізе білуі олардың сезімдік талғамын, әдемілікке
ұмтылу қабілеттерін дамытады.Бұдан балалар таза ауада демалып, табиғат
әсемдігінен талғамдық ләззат алады, өсімдіктер мен жануарлардың бірлестігі
туралы біледі, олардың қимыл қозғалыстарын бақылайды. Тіпті тірі табиғатпен
осылаша өзара қарымқатынас жасау балалардың табиғат аясында тәртіп
нормаларын сақтап, мәдениетті демалу.
Табиғатты қорғау – Отанды қорғау.
Келеді кез,
Күрделі біздің бұл кез!
Жаутаңдайды адамға түзде мың көз.
Қызыл кітап
Опат боп кеткен аңның
Бастарына қойылған қызыл күмбез. (Қ.МырзаӘлі)
Мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған орта, табиғат жайындағы түсінігін
дамыту арқылы көзқарасында қалыптастыруға болады.
Қазіргі кезеңде қоғамның даму бағыты – бүкіл оқутәрбие жұмысының алдына
жас жеткіншектердің тілін, ақылойын, жалпы білім деңгейін, дүниетанымын дамыту мәселесін қойып отыр. Қазақ елінің тәуелсіз мемлекет мәртебесіне ие
болуы, қазақ тілінің мемлекеттік дәреже алуы, тұңғыш Конституция, Білім беру
заңының қабылдануы ұрпақ тәрбиесіне жаңаша қарауды, оны жақсарту жолдарын
нақты айқындауды талап етеді. Қазақстан Республикасы тұрақты дамудың жаңа
жолына түскен кезеңде жас ұрпақты ізгілікке, эстетикаға, отансүйгіштікке
баулитын экологиялық білім мен тәрбие берудің маңызы арта түсуде. Себебі,
«табиғатқоғамадам» жүйесіндегі қарымқатынастардың шиеленісуі жылдан
жылға күшейіп, экологиялық зардаптар тіршілікке қауіп төндіріп отыр. Қазіргі
уақытта жас ұрпақтың жеке тұлға болып қалыптасуына ғылымилық, жүйелілік
ұстанымдарына негізделген үздіксіз экологиялық білім беру жүйесін құру, оның
тәрбиелік мүмкіндіктерін саралау өзекті мәселелердің бірі болып саналады.
Сондайақ табиғат заңдылығын жеңіл түрде ұғындыра отырып, берілетін білімнің
өзара байланысы мен сабақтастығын қамтамасыз етуде баланың дүниетанымы
кеңейіп толықтырылады. «Жаста білген, басқа сіңген тәлімнің, өзің өлмей
сүйегіңнен қала алмас»,   деп классик жазушы І.Жансүгіров айтқандай балалық
шақтан бойына орныққан, ана сүтімен даритын, ұлттық сезім нышандары, сөз
өнері баланың болашақ шамшырағына айналып, рухани байлығын кеңейтуге жол
ашады.
Қоғамның дамуының қай кезеңінде болмасын табиғат – баланың дүниетанымын
дамыту құралы ретінде орын алады.
Халқымыз табиғатты сүюге тәрбиелеуде мақалмәтелдерге көп көңіл бөлген. Сол
арқылы жасөспірімдердің табиғатқа деген сезімдерін оята біліп оны сүюге, жат
қылықтардан аулақ болуға тәрбиелеген. «Жер  ана, ел  бала», «Жері байдың –
елі бай» деп жердегі анаға теңеп көркейтсе, «Тозған жерде тоқшылық болмайды»
деп жерді қорғауға шақырады. Халқымыздың атадәстүрлері арқылы берілген
экологиялық білім мен тәрбиені қайта түлету – бүгінгі аға буынның міндеті. Тірі
организмдердің бәрі таза ауамен демалып, таза су ішіп, таза экологиялық
тағамдармен қоректенулері керек. Денсаулықты сақтау үшінде таза ауада жиі
болу керек.
Осы шығармашылықты қолдана отырып қорыта келе айтарым, балалардың өсіп
жетілуіне ықпал ететін ойын болғандықтан білім берудің қай жағы болмасын
ойынмен қорытыланғаны дұрыс. Балаларды ойнатып қана қоймай, олардың
танымдыққабілеттерін арттырып ойларын ашық, нақты айтып, сөйлемдердің
мазмұнды болуын назардан тыс қалдырмау керек.
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан 2030» бағдарламасында жанжақты білімі
бар, тез дамыған, дүние жүзіне әйгілі және сыйлы мемлекеттің патриоттарын
тәрбиелеу ісін педагогтар қауымына жүктеген. Солауыр да, жауапты істердің
нәтижелі болуы әрине біздерге байланысты, сондықтан әр педагог балаға білімді
беріп қана қоймай, солбілімді бала бойына сіңіру жолында, баланың білімге деген
қызығушылықтарын оята отырып, оның бойындағы қабілеттерді аша білу керек
деген екен.
 Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатты қорғауда экологиялық тәрбие бере отырып әрбір
ісәрекеттерде ойынның түрлерін пайдалануға болады. «ЖаңаТеріс» балабақшасы.
Мектепке дейінгі балаларды табиғатты қорғауға тәрбиелеудің
тиімді тәсілдері.
Тәрбиеші:М.М.Сыдықова.
Терісауылы
2013жыл. Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатты қорғауға тәрбиелеу
мақсатында дайындалған «Табиғатты аялайық»
бағдарламасы.
          Мектеп жасына дейінгі жастағы балалардың жеке тұлғасының,
психологиясының дамуының ең басты міндеттері қазіргі таңдағы ең өзекті
мәселелердің бірі болып отыр .Соның ішінде мектепке дейінгі балаларлы
табиғатты қорғауға тәрбиелеудің  орны ерекше.Осы кезде ересек мектеп
жасына дейінгі баланың өзөзіне, қоршаған ортаға деген сүйіспеншілік
тұжырымдамасында болашақ ұрпақты ана тілін таза білетін, туған жеріне,
отанына, жүрген ортасына сүйіспеншілігі мол, табиғатын сүйетін, қорғайтын
,сақтайтын ұлқыз тәрбиелеу деп көрсетілген.Қазақстан Республикасының
«Білім беру» жүйесінің негізгі міндеттерінің бірі қазақ халқының азаматтары
жанжақты білімді, елін сүйетін еңбекші болу керек деп көрсетілген негізге
сүйене отырып жасалған өз шығармашылық жұмысымның қорытынды
бөлімінде бағдарлама дайындадым.
Бағдарлама аптасына 1 рет базистік жоспардың жылжымалы бөлігінде
жүргізіледі.Жыл бойы жүргізілетін сағат саны 36, бағдарламаны негізінен
тоқсандық тақырыптарға бөліп жоспарладым.ұйымдастырылған іс әрекеттер әр
түрлі формада жүргізіледі:
*кіріктіру сабағы;
*саяхат сабағы.
Сондықтан да балалардың қызығушылығына байланысты алынатын тақырыптар
дайындадым.

Мектепке дейінгі балаларды табиғатты қорғауға тәрбиелеудің
ұйымдастыру ісшаралары. №
1
2
3
4
6
5
Ісәрекет технологиясының картасы/
тақырыбы
Сағат саны
1. Күз сары сары ағаштармен
желбіреп келеді.
2. Бауда ма? Бақшада ма?
3. Астық қалай нан болады, нансыз
тамақ ас болмайды
4. Адамдардың күз айларындағы
жұмыстары
1. Ұшып келетін, қыстап қалатын
құстар.
2. Су тіршілік көзі
3. Жәндіктер қалай өмір сүреді?
4. Табиғи материялдарды жинау

1. Табиғатты ажырата біл
2. Ағаштар қасындағы бос жерге
шыбықтар отырғызу
3. Алтын күз тақырыбын
тереңдету
4. Күзді шығарып салу
1. «Алақай қыс келді»
2. Орман көркі ағаштар
3. Құстардың қысқы тіршілігі
4. Табиғатты қорғаудағы халық
болжамдары
1. Табиғат әсемдігі
2. Табиғат бұрышындағы
3. Аквариумдағы балық тіршілігі
4. Жануарлар біздің досымыз
1. Тәжірибе сабақ. Қар ериді, Су
болады.
2. Танымал сабақ. Қызанақ, ащы
1
1
1

1
1
1
1
1
1
1

1
1
1
1
1
1

1
1
1
1

1
1 бұрышты отырғызу
3. Қар опасынан өзіңе ұнаған
жануарларды жаса
4. Қысты шығарып салу мерекесі
1. Наурыз жыл басы
2. Қаламыздың тазалығын
сақтайық
3. Құстар біздің досымыз
4. Участокке ағаш көшеттерін
отырғызу
8
1. Топта көкөніс өсіреміз
2. Дәнінен жемісіне дейін
3. Құстарды қалай қуанттым
1. Дәстүрден тыс сабақ. Емдік
шөптермен танысу
2. Бақша айналасындағы тазалық
жанашырымыз
3. Туған елдің көктемі
4. Көктемді шығарып салу
мерекесі
7
9

1

1
1
1
1
1
1
2
1

1

1

1
1 Экологиялық тәрбие

Балалардың ойлау тұтастығын яғни, табиғатты қорғау көзқарасын дамыту
үшін жыл мезгіліне сай жүйелі, мақсат міндеті айқындалған экологиялық тәрбие
жұмысын оқу жылының өн бойында жүргізіліп отырады. Экологиялық тәрбие
берудің басты мақсаты бала бойында азаматтық борыш, ғылыми білім, көзқарас
пен сенім жүйесін орнықтыру болып табылады. Бұл қоршаған ортамен қарым
қатынаста тәртіптілік, ұқыптылық ережелерін орындау, табиғатты аялап, оған
қамқорлық таныту қабілетін дамытуға негізделген. Экологиялық тәрбие жұмысын
осындай міндеттерді атқарта отырып, жүзеге асырады.
Мысалы:
 Балаларды өсімдіктер мен жануарларды күтіпбағуға балу,
Олардың бойында қабілет пен икемділікті орнықтыру;
 Табиғаттың саналуан сырлары мен байлықтары жөнінде
эстетикалық және ұлтжандылық сезімдерін дамыту;
 Табиғатта барлық нәрсенің бірбірімен өзара байланысты
Болатынын түсіндіру және осы байланысты күнделікті өмірде
Ескеру қажеттігін үйреніп отыру.
Міне осы міндеттердің барысында балалардың экологиялық танымтүсінігін
тереңдетіп, олардың табиғатқа деген жаңа мәдени қарымқатынасын бекітеді.
Мұндай жұмыс түрі балалардың физиологиялық даму, психологиялық
ерекшеліктерін ескеріп, әдістәсілдерді шебер пайдаланып, шығармашылықпен
жұмыс істейтін тәрбиеші басшылығымен жүргізіледі. Оқу жоспарында
экологиялық тәрбие жұмысын бір рет өткізуге болады. Жыл мезгілінің
ерекшелігіне орай күзгі табиғат құбылысы (жаңбырдың жаууы, адамдардцң
пайдалы ісәрекеті , ауладағы жапырақтарды жинау , жылы жаққа ұшатын
құстарды бақылау т.б).Қыстап қалған құстарға қамқорлық, табиғат бұрышындағы
өсімдіктер мен құстарды күту, балыққа жем беру.Көктемде ұшып келетін
құстарға үлкендер көмегімен дайындалған ұяларға жем шашу, ауладағы
гүл,көкөніс өсімдіктерін өсіруге жәрдем беру.Бүршік жарған ағаш бұтақтарын
(бұтақ,бүршік, өсімдік т.б) мағынасына сай түсіндіру.Наурыз мерекесі
қарсаңында жас шыбықтар отырғызып ,оны күтуді күнделікті әдетдағдыға
айналдыру . Көктемнің әдемі келбетін жырлайтын өлең жолдарын әнге қосу
,психологиялық дайындық жұмыстарын жүргізу ,сөзжұмбақтар шешу,
дидактикалық қимылды ойын түрлерін пайдалану, өз ойларын табиғат көрінісінің
суретін салып,әңгімелеп айтып беру.Жаз кезінде тәрбиешілердің
ұйымдастыруымен өзенкөл жағасына,баққа,гүл алаңына барған кезде,айналаның
тазалығына мән беру.Бұл әр баланың жауапкершілік дағдысын, ұжымдық бірлігін
арттырады. Экологиялық тәрбие жұмысын ұйымдастыруда тәрбиенің негізгі
салалары болып табылатын

адамгершілік,эстетикалық,еңбек ,имандылық тәрбиелерімен сабақтастыра
жүргізу басшылыққа алынады. Табиғатты қорғауда  тәрбие жұмысын жүргізуде оқытудың негізгі формалары
бақылау,қызықтау ,серуен т.б қамтылады.Бақылауда табиғаттағы құбылмалы ауа
райын,құстың жемге келуін,мысалы аула сыпырушының қар күреуін т.б

Қызықтау кезінде балаларды таза ауада,көз тартар әдемі гүлдер мен ағаштар
арасында болуы көтеріңкі көңіл күймен қатар,табиғат сұлулығын сезіне
білуінеәсер етеді .Ал серуен кезінде тәрбиеші балаларды табиғатпен
таныстырып ,өсімдіктерге су құю қураған жапырақтарды бір жерге
жинау,өсімдіктерді суару ,ағаш түптерін тазалау т.т сияқты қарапайым еңбек
түрлеріне қатыстырады.Мұндай еңбек түрлерінорындау балалардың еңбекке
деген жауапкершілік сезімдерін дамытып ,ынтасын арттырады.Нәтижесінде
өсімдіктерді жұлмауға ,құстарды қорғай білуге дағдыланады,өздерінің мұның
пайдалы ісәрекетімен құрбыларына да ықпал жасайды.Экологиялық тәрбиенің
балалар табиғатқа жанашырлық,қамқорлық және еңбекқорлық,белсенділік
ұқыптылық сияқты дағдыларды меңгереді.Көбіне балалармен дидактикалық
ойындар табиғат жөніндегі түсініктерін бекітеді.Бала тәрбиесінде өзіндік орны
бар жаңылтпаш,мақалмәтелдерді орынды пайдалану баланың қоршаған
орта,табиғат туралы ойөрісін дамытып,тілін ширатады.
Қоршаған ортаны  тәрбиелеу жұмысын жүргізуде басшылыққа алатын
тақырыптар,әр тоқсанға бөліп ұйымдастырудың күнтізбелік жоспары ұсынып
отырмын.

Қоршаған ортаны тәрбиелеу жұмысын жүргізуде басшылыққа
алатын тақырыптық жоспар.
Қыркүйек Р
/с
Тақырыбы
Мақсаты
Дидактикалық
ойындар
Пайдаланатын
құралдар,
әдебиеттер
1
2
3
4
5
«Қай ағаштың
жапырағы?»
«Осындай
ағашты тап»
«Осындай
жапырақты
тап»
Серуендегі
бақылаулар.

Кептіруге
жапырақтарды
дайындау
Кім шапшаң?

Бақта , бақшада
өсетін жеміс
көкөністерді
айыру.
«Не деп барып
жеу керек?»

Өлеңді жаттау.

Жұмбақ шешу.
1 Күз сары
ағаштары мен
желбіреп келеді
2
Бауда ма?
Бақшада ма?
Балаларды
табиғаттың күзгі
көріністерін
тамашалай білуге
тәрбиелеу. Күз
ерекшеліктерін
байқай білуге
тәрбиелеу. Күз
ерекшеліктерін
байқай білуге
әсемдігін сезіну,
түсіну, тамсану,
жапырақтарына қарай
(қайың, терек,
иқарағаш) атай білуге
үйрету. Табиғатты
қорғай білуге үйрету.
Жемісжидек,
көкөністерді бағалай
білуге
тәрбиелеу.Олардың
қайда,қалай
өсетінітуралы
білімдерін
кеңейту.көкөністің
түртүсі, дәмі, көлемі,
аттары туралы
білімдерінбекіту,
оларды ауызша
суреттей білуге
үйрету.Күздегі
адамдар еңбегін
бағалай айтуға
таныстыру.
Бақта не өседі? «Не артық»

«Суретші нені
шатастырды?»

Мақал жаттау№
Нан астық атасы
Даладан
дастарханға
келген жолын
көрсету.

Жұмбақтар777
Бақшада не өседі?
Айыра білуге үйрету.
Нан қадірін білуге
тәрбиелеу., нан өсіру
маңызды іс екенін
көрсету, ол көптің
еңбегі екенін, қалай
дастарханға жететінін
көрсету, нанды
ардақтай білуге
тәрбиелеу Күздің
ерекшелігін аңғарып ,
адамдар бақта,егіс
даласында,паркте
қандай жұмыстар
істеп жатырғандары
жөнінде сурет
бойынша әңгіме
айтуға
үйрету.Балалардың
экологияға деген
сүйіспеншілігін
арттыру
3 Астық қалай нан
болады?Нансыз
тамақ ас
болмайды.
Адамдардың күз
айларындағы
жұмысы

1

Құстар сіздің досыңыз
Қыстап қалатын және,
ұшып кететін құстар
мен танысу
Қазан
Өз өлкеміздегі
табиғатқа назар аудару,
қызығушылықпен қарау.
Ұшып кететін және
қыстайтын құстар
туралы түсініктерін
кеңейту, жергілікті
Не қалай
дыбыстайды?

Ненің
«құйрығы»?

Экологиялық
Серуендегі
құстарды
бақылау құстармен таныстыру:
қарлығаш, қараторғай,
бозторғай, көкек т.б.
Қыстайтын құстар:
сауысқан, қарға,
суықторғай, кептер.
Оларға біз қамқор болу
үшін ұя жасап, жем
шашып қарауға үйрету.
Судың құнын білуге.
Бостан босқа ағызбай,
ластамауға тәрбиелеу.
Судың тіршілікке мәні
зор екенін көрстету,
сусыз өмір жоқ.
Ойландыру адам сусыз
өмір сүре алады ма?Не
ішеміз, не жейміз.
Жуусыз ешнәрсе істей
алмаймыз. Суды
бағалау керек. Төкпей,
шашпай пайдалану
керек.
Шыбын шіркейлеркүзде
ағаштар Қуысында
тығылып жоқ болып
кетеді. Салқынға
шыдамайды. Шыбын
шіркейлердің де өз
өмірі бар екенін
әңгімелеп айту.
Шырша дәндерін, ағаш
жапырақтарын ,
гүлдердің тұқымдарын
жинап кептіру
жолдарын үйрету.
дәптермен
жұмыс

Сусыз өмір
сүре
алмайтын
жәндіктің
суретін салу

Жұмбақ шешу
Біздің кітап
«Жылтжылт
еткен, жырадан
өткен» су.
Ерте, ерте ,
ертеде
Суретшінің
қатесін тап
суреике қарап
атын ата
(жәндіктер
суреті)

Дәндеріне
қарап ағашын
ата
3 Жәндіктер қалай өмір
сүреді? (шыбын, маса,)
4
Табиғи материалдарды
жинау. 1 Табиғатты
ажырата біл
.Викторина
Қараша
Жылдың төрт мезгіліне
сай суреттерді қарап
ажыратуға үйрету
,несімен
ерекшеленеді ,әр жыл
мезгілінің өзіне жақсы
жақтарын айтқызу
2 Шыбықтар егу Жас шыбықты бос
жерлерге отырғызу
Кім
шапшаң?
Бұл қай
Мезгіл?
Тақпақтар

Суретіне
қарап
ағаштарды
Айыра ата
3 Күзгі бақта
4 Күзді шығарып
салу
Алтын күз деп неге
айтамыз? Алтын күз
тақырыбын тереңдету
Сипа да
тап. Иісіне
қарап тап
Күз мезгілінің соңғы
айы,Өзгешеленген
сұрақ
жауап,әңгімелеу.Қыс
жақындап келеді
Кім
шапшаң?
Көңілді
бақта

Жұмбақтар,тақпақтар
Жұмбақтар,тақпақтар

1 Алақай қыс
келді
Желтоқсан
Қыс несімен қызықты?
Қар опасынан сырғанақ
жасау,түрлі бейнелер
жасау.Қызықтап ойнауға
үйрету
Суреттің
қатесін тап
2 Орман көркі
ағаштар
Туған өлке орманы,ондағы
ағаштардың түрлері туралы
түсініктерін қалыптстыру.
Ормандағы ағаштарды
қорғауға,табиғатқа
Тұқымына
қарап немесе
жапырағына
қарап ағашты
тап
Экологиялық
дәптермен
жұмыс.
Сырғанақ өлең
оқу
Ағаштар
ссуреттері.
”Ормандағы
өлең”
Авт. Б.Кірісбаев
Қай құстың
қанаты
екенін тап.

Әңгіме
“Қайтпай
қалған
қарлығаш”
Қыстайтын
құстар суреті
Ырым сөздер
жинағы

Жұмбақ,мақал
мәтелдер
жинағы
қамқорлық көзқараспен
қарауға тәрбиелеу.
Экологиялық ережелерді
сақтауға үйрету. Ағаштарды
бұталарына, діңіне қарап
ажыратуға үйрету
Балалардың қыс мезгілінде
құстарға қамқорлық жасауға
деген белсенділігін
арттырып,қамқорлық
көзқарасын
дамыту.Құстардың қысқы
тіршілігін бақылау.Құс
табиғат байлығы.Оларды
қорғай білу керектігін үйрету
Туған өлкенің табиғатын
қорғау,халық болжамдары
жөнінен түсінік беру.Халақ
болжамдарының өз
тәжірибелерінде пайдалана
білуге уйрету,балалардың
сөздік қорын молайту.
3 Құстардың
қысқы
тіршілігі
4 Табиғатты
қорғаудағы
халық
болжамдары

1 Табиғат әсемдігі
Қаңтар
Қазақстан суретшілерінің
жұмыстарына
қаратып,әсерлі
әңгімелету.Табиғаттың
әсемдік сезімін бақылай
білуге баулу,оны қорғауға
тәрбиелеу
Ойлап тап
Ол қалай?
Бұл қай
Мезгіл?
Тақпақтар
Оқу.Біздің
Кітап жыл 12ай
2 Табиғат
бұрышындағы
еңбек
Тамырланған бөлме
гүлдерін отырғызуды
үйрету.Бөлме гүлдерін
отырғызызуды
Үй гүлі.
Суретіне
қарап
ағаштарды
Айыра ата 3 Аквариумдағы
балық тіршілігі
уйрету.Бөлме гүлдерін
күту,оның пайдасын
түсіндіру.
Табиғат бұрышындағы
балық тіршілігі,оның
тіршілігін
түсіндіру,әңгімелеу
4 Ойын
сабақ,Экологиялық
көрме
Туған елінің табиғатына
деген
суйіспеншілікке,күтебілуге
тәрбиелеу.жануарлар мен
өсімдіктер
Жұмбақтар,тақпақтар
Жұмбақтар,тақпақтар
Сипа да
тап. Иісіне
қарап тап
Кім
шапшаң?
Көңілді
бақта

Тәжірибе сабағы.
Қар ериді, су
болады
Танымал сабақ
Қызанақ ащы
бұрыш
тұқымдарын
отырғызу
1
2

Ақпан
Қоршаған айналаны бақылауға , күте
білуге, зейін қойып бақылауға
үйретуді жалғастыру. Қоршаған
ортаға деген қызығу шылығын
туғызу . Тәжірибеге зейін қойып
бақылауға, мұздың суға айналуына
назар аударуға, табиғи арасындағы
қарапайым байланысты анықтауға
үйрету.
Өз ниетімен өсімдікті тұқымнан
өсіпөндіруге құштарландыру.
Көкөніс тұқымынан жетілетінін еске
түсіріп, олардың тұқымдарынан
айыра білуге үйрету. Үлкен кішілігін
көрсетіп өсіпөну үшін қажетті
жағдайлар (ылғал, күн, жарық, су,
құнарлы жер ) болу кректігін үйрету
Жәшікке қара топырақты үгітіп
қалай салуды көрсету.
Салқын –
жылы. Дәл
түсір.Қарды
домалатып
лақтыру
Күнделікті
серуендегі
бақылау.
Тақпақ жаттау.
Бұл қай кезде
болады?

Жұмбақ шешу
Жәшік қара
топырақ.

Ащы бұрыш
қызанақ
тұқымдары 3 Қар опасынан
өздеріне ұнаған
сүйікті
жануарлар
бейнесін жасату
Қарды ұйып опалай отырып,
үңгірлеуге, сүйірлеуге, домалақтау
әдістерімен орман қоянын, аюды
мүсіндеуге үйрету ,жануарларға
деген сүйіспеншіліктерін арттыру
ӨЗіне ұнаған
жануарыңды
дауыста

Қысты шығарып
тастау мерекесі
Жұмбақ, тақпақ, жаңылтпаштарды
айта отырып, қыс мезгілін шығарып
салу түрлі ойындардан жарыс
ұйымдастыру
Кім шапшаң?
Бұл қай кезде
болады?
Суреттен қыс
мезгіліне сай
көріністі тап
Серуен қар
опасын
қызықтау
Жұмбақтар
айту
«Қыс»
А.Құнанбаев
Наурыз
жыл ьасы
1

2 Қаламыздың
тазалығын
сақтаймыз

Наурыз
Наурызжыл басы, күн мен
түннің теңелуі,табиғатқа
қамқорлық мерекесі екені
жөнінде түсінік беру .Баланы
еңбек сүйгіштікке,бақылай
білу дағдысының дамуын
тәрбиелеу
Серуен кезінде көшедегі қар
суын , қоқыстарды тазалайтын
адамдардың еңбегін қарау,
ағаш кесуші , ағаштарды
отырғызушы жұмыстарын
қарап , бізде осылай еңбек
жұмысына араласып ,
көмектесуіміз керектігін
үйрету. Қала таза болу үшін
бәрімізде еңбек етуіміз керек
екенін айтып ,түсіндіру
Бұл қай
мезгіл?
«Наурыз»
Ә.Табылдиев

Серуен

Бақылау
3 Құстар біздің
досымыз
Құстар және олардың
көктемдегі тіршілігі,
табиғатқа келтіретін пайдасы
Суретке
қарап атын
ата
Суретпен
жұмыс сұрақ
жауап туралы түсініктерін
қалыптастыру. Құстарға
деген қамқорлық сезіміне
және оларға жағдай жасауға
үйрету
4 Участокке
ағаш
көшеттерін
отырғызу
Бақша ішіндегі бөлінген
жерге тамырланған ағашты
отырғызуды көрсету

Жұмбақтар

1
Топта
көкөніс
өсіреміз
2
Дәнінен
жемісіне
дейін

Сәуір
Топта табиғат бұрышында
ыдысқа қара топырақты
салып, (орамжапырақ,
қызанақ , қиярдың )
тұқымдардың дәндерінен
тамыр шықса соны қара
топыраққа отырғызуды
үйрету
Балалардың өсімдіктердің
дәнінен жемісіне дейінгі өсу
және даму жолдары туралы
түсініктерін қалыптастыру.
Табиғат бұрышында еңбек
әрекеттерін ұйымдастыру
және күнтізбемен жұмыс
істеу дағдылары дамыту
.Бақылау кезінде
өсімдіктердің дәнінен
жемісіне дейінгі өсу жолын
бақылауға , еңбек
сүйгіштікке тәрбиелеу
Жұмбақ шешу
Тұқымына
қарап
ажырат
Дәнінен
жемісіне
дейін
Табиғат күнтізбесімен
жұмыс
4 Құстарды
қалай
қуанттым?
Жасаған ұяны ағашқа
апарып іліп , келген
құстардың ұядан жем жеуін

Ұя

Жұмбақтар қарап, құсқа қамқор болып ,
қуантқандарын көре білуді
үйрету
Тақпақтар

Дәстүрден тыс
сабақ
1
Емдік
шөптермен
танысу
Мамыр

Топтардағы бөлінген
жерге сирен ағашының
көшетін немесе
жолжелкеді отырғызуға
үйрету.Бұл емдік
шөптер ,Ағаштар екенін
айту, емдік ағш қасиетін
түсіндіру
Исін сезіп айт
Бақша
айналасындағы
тазалық
жанашырымыз
Бақша айналасындағы
егілген жас ағаштарға су
құйып, қарауға (үлкендер
көмегімен)
2
3
Туған елдің
көктемі
Бақша
қасындағы
сирень ағашты
айту
Суреттерді
Сабын
Бақылау

Серуен
Оқып, ойнап ән
шырқайық.
Жұмбақтар,
өлеңтақпақтар
жинағы

Жыл мезгілі туралы
балалардың түсінігін
молайта отырып ,
Тақпақтың сөзін анық айта
отырып жаттауға үйрету.
Тіл ұсталықтарын дамыту
Көктем аяқталды, енді
жарқырап жаз келеді.
Тақпақтар, жұмбақтар,
жаңылтпаштар айту жарыс
ұйымдастыру

4 Көктемді
шығарып салу
мерекесі Пайдаланылған әдебиеттер

1.Айналамен танысу. «Алматы кітап» 2001 ж
2 777 жұмбақ, Алматы «Ана тілі» 1994 ж
3.Жыл он екі ай. 2006 ж
4.Ақ сандық,көк сндық . Алматы «Жазушы» 1998 ж
5.Айнала қоршаған орта Экология. «Алматы кітап» 2002 ж
6.Экологиялық сабақтар. Т.М.Бондаренко Воронеж 2006.г
7.Біздің кітап. Баймұратова Б. «Алматы кітап» 1998ж
8.Бөбектерге байғазы кітапханасы. Алматы 2000 ж
9. Тіл ашар
10.Қазақ балабақшаларына арналған «Балбөбек» бағдарламасы
11.Айналаны қоршаған орта, экология. Манкеш А.Е. 2005ж
12.Бастауыш мектеп №1 2000 ж.
13.Бастауыш мектеп 1998 ж.
14.Жаттамақ
15.Экологиялық тәрбие балалармен 567 жас. Т.М.Бондаренко
16.Балабақшадағы дидактикалық ойындар. Сорокина А.Е. 1990 г
17.Игровые экологические занятия с детьми. Молдова Л.
18.Невидимые ниточки природы . Рыжова Н.А. М.1995г 19.Какие месяцы в году? ШрыгинаТ.А. М.2000г
20.Я и природа Рыжова Н.А.

file_name: Ізденіс кезеңінің мақсаты.doc

intro:
-Табиғат обьектілеріне деген
қызығушылығын ояту және бақылау дағдыларын
 қалыптастыру.

Міндеттері:

•	Балаларды  табиғатпен таныстыру.

•	Табиғатты қорғауға тәрбиелеу.

Күтілетін нәтиже:

•	Табиғат туралы түсінеді.

•	Табиғатқа қамқор болуға үйренеді.

•	Табиғатты ажыратады.

Теориялық ізденіс кезеңінің жұмыстың
жүргізілуі жоспары.

№	Жүргізілетін жұмыстар	Мерзімі
1	Теориялық ізденіс кезеңінің жұмыс жоспарын меңгеруші жанындағы кеңесте бекіту	Қыркүйек
2	Шығармашылық тақырып бойынша материалдар жинақтау	Жыл бойы
3	Көрнекіліктер мен үлестірмелі материалдар,дидактикалық материалдар жинақтау.	Жыл бойы
4	Ұйымдастырылған ашық оқу іс-әрекеттерді табиғатпен байланыстыра жүргізу, серуен кезінде бақылауды ұйымдастыру.	Жыл бойы
5	Атқарылған жұмыстар бойынша тұжырымдама жасау	Мамыр

Теориялық ізденіс кезеңінің жұмыс жоспары.

№	Жүргізілетін жұмыстар	Мерзімі
1	Табиғатқа серуен	Қыркүйек
2	Алтын күз ертеңгілік өткізу	Қазан
3	Құстар қайтып барады ертеңгілік	Қараша
4	Аяз ата келсе екен ертеңгілік	Желтоқсан
5	Шыңықсаң шымыр боларсың	Қаңтар
6	Не қалай дыбыстайды? Дидактикалық ойын	Ақпан
7	Бұл қай кезде болады? Дидактикалық ойын	Наурыз
8	Құстар біздің досымыз Ашықіс әрекет	Сәуір
9	Саяхат сабақ ұйымдастыру	Мамыр-Табиғат обьектілеріне деген
қызығушылығын ояту және бақылау дағдыларын
 қалыптастыру.

Міндеттері:

•	Балаларды  табиғатпен таныстыру.

•	Табиғатты қорғауға тәрбиелеу.

Күтілетін нәтиже:

•	Табиғат туралы түсінеді.

•	Табиғатқа қамқор болуға үйренеді.

•	Табиғатты ажыратады.

Теориялық ізденіс кезеңінің жұмыстың
жүргізілуі жоспары.

№	Жүргізілетін жұмыстар	Мерзімі
1	Теориялық ізденіс кезеңінің жұмыс жоспарын меңгеруші жанындағы кеңесте бекіту	Қыркүйек
2	Шығармашылық тақырып бойынша материалдар жинақтау	Жыл бойы
3	Көрнекіліктер мен үлестірмелі материалдар,дидактикалық материалдар жинақтау.	Жыл бойы
4	Ұйымдастырылған ашық оқу іс-әрекеттерді табиғатпен байланыстыра жүргізу, серуен кезінде бақылауды ұйымдастыру.	Жыл бойы
5	Атқарылған жұмыстар бойынша тұжырымдама жасау	Мамыр

Теориялық ізденіс кезеңінің жұмыс жоспары.

№	Жүргізілетін жұмыстар	Мерзімі
1	Табиғатқа серуен	Қыркүйек
2	Алтын күз ертеңгілік өткізу	Қазан
3	Құстар қайтып барады ертеңгілік	Қараша
4	Аяз ата келсе екен ертеңгілік	Желтоқсан
5	Шыңықсаң шымыр боларсың	Қаңтар
6	Не қалай дыбыстайды? Дидактикалық ойын	Ақпан
7	Бұл қай кезде болады? Дидактикалық ойын	Наурыз
8	Құстар біздің досымыз Ашықіс әрекет	Сәуір
9	Саяхат сабақ ұйымдастыру	Мамыр


extracted_text:
Виды предложений .
Цель:
 дать   представление   о   классификации   предложений   по   цели
высказывания,   развивать   устную   и   письменную   речь,   чувство   языка,
воспитывать интерес к русскому языку.
Оборудование: компьютер, мультимедийный проектор, презентация на тему
«Виды предложений по цели высказывания», учебник М. С. Соловейчик, Н. С.
Кузьменко «К тайнам нашего языка» 2 класс, 1 часть, тетрадь – задачник 1
часть.
Ход урока
1. Организационный момент.
Внимание, девочки!
Внимание, мальчики!
Приготовьте ваши ручки!
Разомните пальчики.
Все ль на месте?
Все ль в порядке?
Ручки, книжки и тетрадки?
Все ли правильно сидят?
Все ль внимательно глядят?
Каждый хочет получать
Только лишь оценку пять.
– Дорогие ребята! Сегодня на уроке русского языка мы с вами отправимся в
путешествие, чтобы открыть ещё одну тайну нашего языка. Как вы думаете:
«Зачем мы совершаем это путешествие, и чем будем заниматься во время
него?» Слайд №1
(Дети строят предположения, основываясь на записанной, на доске теме) Сегодня мы в путешествие возьмём Антона. Давайте вместе с ним вспомним,
что мы знаем о предложении. В этом нам поможет компьютер.
2. Повторение пройденного.
– Как мы выражаем свои мысли и чувства? Слайд №2
– Как в устной речи мы отделяем одно предложение от другого? Слайд №3
– А в письменной речи? Слайд №4
3. Словарная работа.
– А теперь поиграем в нашу любимую игру «дешифровщики». Научим играть
Антона и повторим словарные слова.
На доске:
1. Перо, канал (1, 2) — пенал.
2. Сомы, баран, каток(1, 1,1)—собака.
З. Погода, мизинец, коридор (1, 1,3) — помидор.
4. Корень, роза, слова (1, 1, 2) — корова
5. Строка, пустой, газета (2, 1, 3) — капуста.
6. Палатка, ранка, Дашка (3, 1, 1)— карандаш.
– Какие слова мы записали? Как их можно назвать одним словом?
(словарные)
– На какие группы можем разделить? Дети записывают слова с комментированием.
4. Знакомство с новым понятием «диалог».
– Прочитаем задание к упражнению 202, стр. 89.
(Надо прочитать разговор мамы с сыном и продолжить, догадаться, чем
закончился разговор.)
– Прочитаем по ролям. Сколько человек участвует в беседе? (Двое)
– Беседу, разговор называют научным словом ДИАЛОГ.
А теперь найдите предложение, которым первое произносит мама.
То, которым сын ей отвечает.
То, в котором он просит её, побуждает чтото сделать.
( 1.) Что ты кричишь? 2) Там в лесу ктото дразнится. 3) Вот послушай…) Слайд №5
5. Физкультминутка.
(под музыкальное сопровождение)
Мы топаем ногами,
Мы хлопаем руками,
Киваем головами.
Мы руки поднимаем,
Мы руки опускаем,
Мы кружимся потом.
Потом мы руки разведём
И побежим кругом.
6. Работа над новой темой.
Я познакомлю вас с новыми научными словами. А вы будете помогать мне
вставлять правильные слова. Итак… Слайд №6 – Как вы понимаете смысл слова «побудительное»?
(Ответы детей)
Вы правильно подумали: «побудительное предложение» будитьпомогать
проснуться (отсюда слово будильник), а значит, надо действовать.
Побуждение подталкивание к действию, потому и назвали предложения
побудительными.
– Найдите среди выбранных нами предложений: повествовательное,
вопросительное, побудительное.
1) Что ты кричишь? (вопрос.)
2) Там в лесу ктото дразнится. (повеств.)
3) Вот послушай… (побуд.)
– Молодцы!
7. Закрепление.
Следующий пункт нашего путешествия – упражнение 204, с.91 – 92.
– Из какой сказки мы видим героев? (А. Толстой «Приключения Буратино»)
– Кто изображён? Что вы можете сказать об этих героях? (Дети дают ответы).
– Найдите предложения, в которых пропущены знаки препинания.
(– Сядьте, положите руки перед собой
– Кто вас воспитывает )
– Какие это предложения по цели высказывания? (Побудительное и
вопросительное.)
– Правильно это побудительное и вопросительное. После записи предложений В скобках укажем сокращённо какие это предложения. Предложение, которое
мы назвали побудительным прочитайте повнимательнее и скажите: это
просьба или требование? (Требование)
А как должна прозвучать просьба? (Ответы детей)
8. Подведение итогов.
Слайд №7
– Какую тайну нашего языка мы сегодня открыли?
– Что вам понравилось?
– Кому было трудно?
9. Задание на дом.
– Посмотрите, пожалуйста, на упр.205, с.53. в тетрадизадачнике.
– Прочитайте задания. Какого предложения по цели высказывания здесь нет?
– Придумайте его и напишите.
– Какое слово Дениска написал с опиской?
– Почему внутри одного предложения стоят запятые?
– Что вы не поняли? Что хотите уточнить?
(Учитель отвечает на вопросы учеников)
– Это ваше домашнее задание. Слайд №8

file_name: Виды предложений.docx

intro: Дать представление о классификации предложений по цели высказывания, развивать устную и письменную речь, чувство языка, воспитывать интерес к русскому языку.Компьютер, мультимедийный проектор, презентация на тему «Виды предложений по цели высказывания», учебник М. С. Соловейчик, Н. С. Кузьменко «К тайнам нашего языка» 2 класс, 1 часть, тетрадь – задачник 1 часть.Дать представление о классификации предложений по цели высказывания, развивать устную и письменную речь.

русский язык

group: Дисциплины

title: Виды предложений .


extracted_text:
«Аққаланы жина»
Мақсаты: ұсақ моториканы дамыту, әртүрлі заттармен әрекет етуге үйрету.
Ойынның барысы. Ойында әртүрлі шарлар немесе кубиктер пайдалануға болады.
Тәрбиеші шарларды не кутиктерді көрсетеді, балалар қолдарына ұстайды. Содан соң
аққала көрсетеді. Аққала қандай дөңгелектерден жасалғанын айтады: атында –
үлкен, ортасында – орташа, үстінде – кішкентай. Шарлардан аққаланы жасауға
ұсынады немесе кубиктерден жасауға болады. Астында – үлкен, ортасында – орташа,
үстінде – кішкентай кубик.
«Анасына төлдерін тауып бер»
Мақсаты: әр жануардың өз төлін немесе балаларын дұрыс табуға, тани білуге
үйрету.
Ойын барысы. Тәрбиеші балаларға көлікті көрсетіп, әңгіме айтады. «Бір күні бұзау,
кішкентай мысық, құлыншақ аналарынан қашып кетіп, адасып қалады. Жоғалған
төлдердің аналары көлікпен іздеуге шығады. Мысықтың баласы ең кішкентайы болды.
Ол сүрінді де мияулады. Ол қалай мияулады? (балалардың жауабы). Оны естіген
анасы баласын шақырады: «Мияумияу». Сол дыбыс бойынша мысық өз баласын
табады». Тәрбиеші әңгімесінен кейін бір балаға көліктің ішінен мысықты алуға
ұсынады. Сол ойыншықпен үстел үстіндегі төлдер бейнеленген суреттердің ішінен
мысықтың баласын тауып беруге ұсынады
.
«Сиқырлы қапшық»
Мақсаты: заттарды ерекше белгілері бойынша танып
үйрету.
Ойын барысы. Ойынды ұйымдастыра отырып, тәрбиеші балалар танитын заттарды
жинақтайды. Қысқаша әңгіме өткізеді. Балаларды заттарды атап беруге және де
олар не үшін керек екенін айтуға ұсыныс береді.
 Қазір біз ойнаймыз. Шақырған бала мына қапшыққа не салғанымды айтып беру керек.
Айгүл, үстел үстіндегі заттарға қара, еске сақта! Енді айналып тұр. Мен ойыншықты
қапшыққа саламын, сен сол ойыншықты айтып бересің! Қолыңды қапшыққа, онда не
жатыр?
Содан соң қиындалады. Бірнеше ойыншықтар қапшыққа салынады. Ол ойыншықтарды
бір бала да білмейді. Шақырылған бала қапшықтағы қолына түскен ойыншықты атап
беру керек.
«Бұл не зат?»
Мақсаты: затты атап, сипаттап үйрету.
Ойын барысы. Бала сиқырлы қапшықтан ойыншық немесе бір затты шығарады да
айтады. Мысалы: доп. Тәрбиеші алдымен сол затты сипаттап береді, содан соң бала
қайталайды.
 Мынау – доп. Ол дөңгелек. Оның түсі көк, т.с.с.
«Ойыншықты тап»
Мақсаты: затты оның сипаттамасына қарай табу біліктілігін қалыптастыру.
Ойын барысы. 34 ойыншық балалардың алдына қойылады. Тәрбиеші былай дейді:
 Балалар, мен қазір бір ойыншықты сипаттап беремін, ал сендер ол не ойыншық
екенін айтып берулерің керек.
Ескерту: бірінші заттың 12 сипаттамасы ғана айтылады. Егер балалар қиналса 34
сипаттамасы.
«Айналаңдағы заттарды ата»
Мақсаты: балаларды сөздерді дұрыс айтуға үйрету.
Ойын барысы. Тәрбиеші балаларға айналаларындағы заттарды атауға ұсыныс береді.
Тек көрініп тұрған заттарды ғана атау керек. Дұрыс айтқандарын және қайталамауларын қадағалайды. Егер балалар кейбір заттарды атамаса, тәрбиеші
сұрақтар арқылы жауап алады. Мысалы: «қабырғада не ілініп тұр?» т.с.с.
«Айгүлдің көмекшілері»
Мақсаты: баланың тілін дамыту.
Ойын барысы.
 Бізге қонаққа Айгүл өзінің көмекшілерімен келді. Мен сендерге оларды көрсетемін, ал
сендер оларды айтып берулерің керек.
Қуыршақ үстел үстімен жүреді, тәрбиеші аяқтарына көрсетеді.
 Бұл не? (аяқтар)
 Олар — Айгүлдің көмекшілері. Олар не істейді? (жүреді, жүгіреді, билейді…).
Басқа дене мүшелеріне тоқталып, сондай сұрақтар қойылады. Қолдар – алады, сурет
салады, жұмыс жасайды,… Тістер – тістейді, тамақ жейді, … .Көздер – көреді,
жылайды,… .
«Әдемі сандық»
Мақсаты: баланың тілін дамыту.
Ойын барысы.
 Мен мына әдемі сандыққа суреттерді салдым. Сендер суреттерді алып, не екенін
айтып бересіңдер.
«Пошташы ашық хат (открытка) әкелді»
Мақсаты: балалардың еске сақтау қабілеттерін, тілін дамыту.
Ойын барысы. Ойын 56 баламен жүргізіледі. Біреу есікті қағады. Тәрбиеші:
 Балалар, пошташы бізге әдемі ашық хаттар ікелді. Қазір бәрін қарайық. Мына ашық
хатта не ? ( балалар жауабы). Дұрыс, қонжық. Ол не істеп тұр? Ия, барабан соғып
келе жатыр. Мына ашық хат Дианаға. Диана, есіңе сақта! Ал мына ашық хат
Алдиярға. Мынада не? Ол не істеп тұр? т.с.с. Тәрбиеші:
 Енді мен тексеремін, сендер қалай менің айтқанымды еске сақтадыңдар екен?
Аққала билеп тұр, бұл кімнің ашық хаты?.. т.с.с.
«Санамақ»
Мақсаты: ойын арқылы саусақтардың аттарын үйрете отырып, бөбектердің тілін
дамыту, саусақтарының қимылын жетілдіру. «Қуырмашты» айта отырып, қой,
түйе, қасқыр, жылқы, ешкі, түлкі сөздерін сөздік қорларына енгізу.
Ойын барасы. Тәрбиеші:
 Қане, балалар, саусақтарыңды көрсетіңдерші? (Балалар көрсетеді.)
 Түу, қолдарың қандай таптаза! Саусақтарың неткен әдемі! Балалар, осы
саусақтарыңның аттарын білесіңдер ме? (Үнсіз отырады.) Тәрбиеші өзінің
саусақтарын жая көрсетіп, әрқайсысын атай бастайды.
 Балалар, бірінші саусағым – бас бармақ, екіншісі – балаң үйрек, ал мына үшінші ұзын
саусағым – ортан терек, төртіншісі – шылдыр шүмек, ал кішкентай ғана соңғы
саусағым – кішкентай бөбек, — дейді. Содан соң балалармен бірнеше рет қайталайды.
Бұл ойында балалар саусақтардың аттарын үйреніп қана қоймайды, сандық ұғымды
да түсіне білетін болады. Осыдан кейін балалардың алақанын ашқызып, «Қуырмаш»
ойынын бастайды. Балалар да тәрбиешіге қарап қимыл жасайды.
Қуырқуыр, қуырмаш,
Балапанға бидай шаша,
Тауықтарға тары шаш,
Әжең келсе есік аш,
Қасқыр келсе мықтап бас.
Мына жерде қой бар,
Мына жерде ешкі бар,
Мына жерде сиыр бар,
Мына жерде жылқы бар,
Мына жерде түлкі бар, Мына жерде күлкі бар
Қытыққытық ,
деп, баланы қытықтайды. Әр жануарды атағанда суретін немесе ойыншығын көрсету
керек.
Халықтық педагогика тәсілімен ойналатын осындай ойындардың баланың тілін
жаттықтыруға да, дүниетанымын байытуға да септігі мол.
«Балақай»
Мақсаты: балалардың ойқиялын дамыту, қойылған сұраққа зейін аудара отырып
жауап беруге дағдыландыру.
Ойын барысы.
 Бүлдірген тереміз, балақай!
(қолдарын жоғары көтеріп, саусақтарын төмен қарай жұлқиды)
 Алақай!
 Ат жарыс көреміз, балақай!
(атша шапқан қимыл көрсетіледі)
 Алақай!
 Кел, ағаш жарамыз, балақай!
(бастарын шайқайды)
 Әй, атай, жоқ, атай!
Тәрбиеші: Жалқау болуға бола ма, балалар?
Балалар: Жоқ, жоқ!
Тәрбиеші: Келіңдер, ендеше, көмектесейін!
(бәрі екі алақандарын біріктіріп, оған шабу қимылын келтіреді)
 Айға ұшып барамыз, балақай!
(екі қолдарын ерсіліқарсылы сілтейді)
 Алақай!
«Қайсысы қайда барады?»
Мақсаты: балардың қабілеттерін ашу. Кейіпке енуді жетілдіру. Сөйлеу қорларын
дамыту.
Ойын барысы. Бұл үшін әртүрлі аңдардың, құстардың, кейіптері таратылып беріледі.
Өлең оқыла бастаған кезде әр бала өз рөліне еніп, өздерінің айналысатын кәсіптерін
дәлмедәл көрсетеді.
Жүргізуші: Қасқыр, қайда барасың?
Қасқыр: Қой қыруға барамын.
Жүргізуші: Қарсақ, қайда барасың?
Қарсақ: Қаңғыруға барамын.
Жүргізуші: Түлкі, қайда барасың?
Түлкі: Тауық іздеп барамын.
Жүргізуші: Маймыл, қайда барасың?
Маймыл: Сауық іздеп барамын.
Жүргізуші: Майлан, қайда барасың?
Майлан: Мал баққалы барамын.
Осыдан соң әр кейіпкердің мінезқұлқын сипаттау, әрқайсысы жайлы ойдан
шығармашылық әңгіме құратуға болады.
«Ала күшік»
Мақсаты: ойын ерекшелігі мен тәрбиелік маңызы және сюжеттік мәні балаларды
сақтыққа тәрбиелейді, қиындықты жеңуге, батылдыққа баулиды.
Ойын барысы. Тәрбиеші жерге шеңбер сызады. Бұл – ала күшіктің үйшігі. Бұдан 23
қадам жерге тағы да сызық түседі, бұл сызыққа балалар жете алатындай болуы
керек. Осы сызықтан 2025 адымдай жерге екінші сызық сызылады, бұл – балалардың
ала күшіктен сақтанатын жері. Мұндай дайындық балалардың көңілін сөзсіз
сақтыққа аударады. Тәрбиеші ойын шартымен таныстырады. Міне жатыр ала күшік,
Табанына мұрнын тығып.
Маңғазданып тыныш жатыр,
Бірде қалғып, бірде ұйықтап.
Жақын барып оятайық,
Үрмес пе екен, байқайық.
Ойын барысында тәрбиеші «ала күшік» рөлін өзі атқарады. Оның ұсынысымен балалар
бірбірінің қолынан ұстап сызыққа жақындайды. Ортаға бір бала шығып өлең айтуы
тиіс, қалғандары оны қайталайды. Осы өлеңнің соңғы шумағы айтылғанда балалар
итті түртеді және сипайды. Ит өзін балалар келіп түртіп, сипағанша көзін ашпай
жатады. Кенеттен көзін ашқан ит арсарс етіп үреді де, балаларды қуады. Ал
балалар үйлеріне қарай қашады. Балалардың соңына түскен ит сызыққа жеткенше
ұстап алады. Балалар ұстатпауға тырысу керек.
«Жүргізуші»
Мақсаты: балалардың жүргізушілік мамандығына, техникаға ынтасын арттыру.
Сөздік қорын байыту.
Керекті құралдар: машинаның сырт көрінісі (суретте автобустың алдыңғы жағынан
көрініс), машинаның рулі, автобус билеті, жүргізушінің бас киімі, микрофон
(аялдамаларды хабарлайтын құрал).
Түсінік жұмыстары: руль, педаль, микрофон, жүргізуші деген сөздермен таныстыру.
«Жүргізуші» — жеңіл машинаны, жүк машинасын, таксиді, автобусты, трамвайды,
троллейбусты жүргізетін адам.
Ойын барысы. Тәрбиеші балалаға қазіргі ойын автобустың жүргізушісі туралы екенін
және оның атқаратын қызметімен таныстырады. Балаларға автобусқа отырарда
артқы есігінен кіріп, шығарда алдыңғы есігінен түсу керектігін, оған мінген адам жол
ақысын билет алу арқылы төлейтіні, оларды қолына қызыл шүберек байлаған
тексеруші тексеретінін, әрбір аялдаманы жүргізуші микрофон арқылы дауыстап
айтып отыратынын, әркім өзі қалаған жеріне жетіп түсіп қалатынын әңгімелеп
түсіндіреді. Автобусқа мінушілердің билет алғаналмағанын тексеретін себебі:
кейбіреулер билет алмай, тәртіп бұзатынын, ондайлар анықталса, айып төлететін
тәріп барын, жол ақысын төлемеу ұят екенін балаларға жете ұғындыруға
тырысады. Содан кейін ғана «Жүргізуші» ойыны басталады. Ойын шартыбойынша
жүргізуші болып тек тәртібі өте жақсы бала болатыны ескертіледі. Сондай баланың
бірі Мейрамбек жүргізуші болып бекітілді. Ол автобустың рулін ұстағандай, оңды
солды дөңгелете:
Машинам да жүйіткейді,
Жолдың шаңы ұйытқиды, — деп әндетеді. Автобусқа отырғандай оның соңынан
тіркелген балалар қозғалып жүре бастайды. Машинаның гүрілін салып жүріп келе
жатқан жүргізуші Мейрамбек біраздан кейін тоқтап, «Аялдама «Дәріхана» » деп
хабарлайды. 12 бала (тіркеуден шығып) автобустан түсіп, дәріханаға қарай аяңдайды.
Жүргізуші Мейрамбек енді қатардың соңына келіп тұрып, оның орнына Біржан
жүргізуші болады. Ол да :
Артқа тастап белеңді,
Арқалаймын көп елді, — деп әндетіп кетеді. Бір айналыс жасағанда жүргізуші
Біржан:
 Түсуге дайындалыңдар, келесі аялдама «Құрылыс» деп хабарлайды. Осы жерден 12
бала автобустан түскен болып, қатардан шығады. Олардың орнына тағы 23 бала
автобусқа мінген болып тіркеледі. Біржаннан кейін рульге ие болған жүргізуші
Бекзат:
Өзім енді рульде,
Өзім мотор гүрілдеп.
Педальды көп басамын,
Қырат, қырдан асамын, — деп әндетіп, автобусты жүргізеді. Келесі аялдама
«Наубайхана» екені хабарланады. Аялдамаға тоқтасымен автобусқа тергеуші кіреді. Бір тамашасы бәрінде де билет бар екен. Алдыңғы жүргізушінің ісәрекетін
қайталаған Марат та:
Кірістім мен жұмысқа,
Жолаушылар ұрыспа, — деп әндете келіп, келесі аялдама «Балабақшаға» келіп
тоқтайды. Бәрі автобустан түсіп, балабақшаға кіреді. Олар түсіп болғанша,
жүргізуші жолаушыларға «Жолдарың болсын!» деп ақ тілеу тілейді.
Тәрбиеші: — Балалар, автобуспен біраз жер жүрдік. Бұл ойын сендерге ұнады ма? деп
сұрайды. Тәрбиеленушілер өздерінің әсерін әңгімелейді. Тәрбиеші келесі ойында басқа
балалар жүргізуші болатынын хабарлайды.
«Ертегі еліне саяхат»
Мақсаты:
1. Өткен сабақтарды еске түсіріп, сандар қатарын, геометриялық пішіндерді тануды,
кеңістікті бағдарлай білу қабілетін бекіту.
2. Балалардың логикалық қабілетін, танымын дамыту. Зейінін, ақыл  ой белсенділігін
арттыру, тез ойлауға, жылдам есептеуге қызығушылығын ояту.
3. Еліміздің болашақ ұрпағын біліммен сусындаған, тапқырлығымен тамсандыратын
салауатты, саналы етіп тәрбиелеу.
Әдіс  тәсілдері: түсіндіру  көрсету, сұрақ  жауап, баяндау, бақылау, дидактикалық,
логикалық ойындар.
Көрнекіліктер: атрибуттар, карточкалар, алма ағаштары, шыны ыдыстар, доп,
етіктер
Амандасу. Шаттық шеңбер:
Дөңгеленіп тұрайық
шеңберді біз құрайық
Қол ұстасып бәріміз
Ақ тілекті жолдайық
Әлемде нұр тыныштық
Әрбір бейбіт күн ыстық
Қайырлы таң балабақша
Қайырлы күн достарым
Достарымды көргенде
Қуана қарсы аламын
Сәлем! Сәлем! Сәлем!
Сабақ барысы:
Бүгін балалар біздер ертегілер еліне саяхатқа шығамыз. Барғыларың келе ме? Ендеше
сиқырлы ұшатын кілемшеге отырып, ғажайып та қызықты, сиқыры көп елге барамыз.
Ыңғайланып отырып, көздерімізді жұмамыз. Ұштық! (Жай әуен ойнатылады).
Көздерімізді жұмып елестетейік: жоғарыда нұрын шашқан, жарқыраған күн.
Астыда сарқыраған өзен, көлдер, жаймен соғып тұрған самал желді сезіп тұрсыңдар
ма?
Ал енді көзімізді ашайық. Міне ертегілер еліне де жеттік. Қараңдаршы қандай әдемі
үйшік. Бұл үйшікті атай қандай пішіндерден құрастырған? ( төртбұрыш, үшбұрыш).
Атай үйінің ауласына баубақша егіп қойған екен. Күз мезгілінде олар піседі. Мына алма
ағашына қараңдаршы, қанша алма пісіп тұр? (санайды – 5). Ал екінші алма ағашында
ше? ( 5) Айырмашылығы неде? (үлкен  кіші). Сонда алмалардың саны бірдей де ал
көлемі әр түрлі. Яғни көлеміне қарай заттың саны өзгермейді. Күздің салқын желі ағаштардың жапырақтарын ұшырған екен. Олар мына жолдарда
жатыр.
Санайықшы бірінші жолда қанша жапырақ жатыр, ал екінші жолда ше? (санайды,
саны бірдей). Айырмашылығы неде? (түсінде). Яғни түсіне байланысты заттың саны
өзгермейді.
Мына ағаштың бұтағында қарлығаштар жылы жаққа ұшуға дайындалып отыр екен.
Неше қарлығаш отыр? (3) кенет иттердің үрген даусы естіледі. Қарлығаштар ұшып
кетеді. Иттердің даусы басылған соң қарлығаштар қайтадан бұтаққа келіп отырады.
Санайықшы балалар, қарлығаштың барлығы қайта оралды ма? (санайды  3, барлығы
оралды) бірақ бірдеңе өзгерді, не өзгерді қалай ойлайсыңдар? (орындарын ауыстырды).
яғни заттың саны олардың орналасуына байланысты өзгермейді екен.
Атайдың бақшасында шалқан үлкен болып өскен екен. Атай шалқанды жұлып
алмақшы болады. Ол соншалықты асыққанынан өзінің етігінің бір сыңарын таба
алмай отыр екен. Көмектесейік. (балалар тапсырманы орындайды.)
Атай етігін киіп алып шалқанды жұлмақшы болады. Тартады, тартады жұла
алмайды. Көмекке әжені шақырады. Ал әже болса шыны ыдысындағы тұздалған
қиярларын ретімен қоя алмай, жинастыра алмай отыр екен. Көмектесейік.( балалар
шыны ыдыстарды ретімен қойып 5  ке дейін тура және кері санап береді.)
Сергіту жаттығу:
1 дегенде тұрайық
2, 3, 4 алақанды соғайық
Оң жаққа бұрылып
Сол жаққа бұрылы
Бір отырып
Бір тұрып
Біз жүгіріп алайық
5 дегенде асықпай
Орнымызды табайық
Әже атайға көмекке барады. Әже атадан, ата шалқаннан тартады, тартады жұла
алмайды. Әже немересін шақырады. Ал немересі сабағын оқып, есептерін шығара
алмай отыр екен. Көмектесейік.
∙ 5 есекте неше құйрық бар?
∙ 2 иттің неше тұмсығы бар?
∙ үстел үстінде 3 алма мен 2 алмұрт тұр, барлығы қанша жеміс тұр екен?
∙ үйректің 2 балапаны мен қаздың 2 балапаны суда жүзіп, шулап жүр. барлығы қанша
балапан жүзіп жүр?
Жарайсыңдар балалар, Машаның есептерін тамаша шештіңдер. Немересі әжесінен,
әжесі атасынан, атасы шалқаннан тартады, тартады, жұла алмайды. Немересі
көмекке күшігін шақырады. Күшігі болса аулада доп ойнап жүр. Күшікпен бірге доп
ойнайық..
Қ. о: «Керісінше айт»
Күшігі немересінен, немересі әжесінен, әжесі атасынан, атасы шалқаннан тартады,
тартады жұла алмайды. Күшігі мысығын шақырады. Ал мысықтың балалары
тентек болып, оның моншақтарын үзіп, шашып тастаған екен. Мысықтың үзілген
моншақтарын жинауға көмектесейік.(балалар тапсырманы орындайды).
Мысығы күшіктен, күшігі немересінен, немересі әжесінен, әжесі атасынан, атасы
шалқаннан тартады, тартады жұла алмайды. Мысығы тышқанды шақырады.
Тышқан болса, ол жай тышқан емес, ақылды тышқан екен. Ол карталармен ойнап
отыр, жай емес математикалық карталар екен.
Д. о: «Артығын тап»
Тышқан көмекке барады. Тышқан мысықтан, мысық күшіктен, күшік немересінен,
немересі әжесінен, әжесі атасынан, атасы шалқаннан тартады, тартады шалқанды
жұлып алады! Алақай!
Шалқанды кім бірінші болып тартты? (ата). соңғы болып көмекке кім келді?
(тышқан). Жарасыңдар балалар, енді балабақшаға оралатын кез келді. Сиқырлы ұшқыш
кілемшемізге отырайық. Бақшамызға жеттік. Сендерге саяхат ұнады ма?
Қалай ойлайсыңдар, неліктен ертегі кейіпкерлері шалқанды жұлып алды? ( себебі
олар керек кезде бір  біріне көмекке келді; біріккеннің арқасында; достығының
арқасында)
Жарайсыңдар балалар! Сендер де жарадыңдар, оларға көптеріңді тигіздіңдер.
Балалар біздер ертегі елінен қайтар кезде әжей маған бір себет беріп жіберген,
қарайықшы не бар екен? (кәмпиттер). Астарыңыз дәмді болсын!(рахмет).
Білім беру аймағы: «Таным», «Қатынас», «Шығармашылық»
Бөлімдер: «Көркем әдебиет», «Тіл дамыту», «Сурет», «Құрастыру»
Тақырыбы: «Ертегі еліне саяхат»
Бағдарлама мазмұны: Ертегілерді сахналау барысында кейіпкерлердің мінезқұлқын
жеткізе білуге үйрету. Суретке көңіл қойып мазмұнын түсіне білуге үйрету. Ертегідегі
кейіпкерлердің сөз мәнерін, қимылқозғалысын келтіріп ойнауға үйрету. Сөздерді анық
айтуға, есте сақтау қабілетін дамыту.
Таныс ертегінің соңын басқаша құрастыру, көркемтілдік және орындау қабілеттерін
қалыптастыру, халық шығармашылығына қызығушылықтарын таныту. [Г], [Ш] дыбыстарды
дұрыс артикуляциямен айтуға пысықтау.
Саусақпен сурет салуға үйрету, конструктардан өз еріктерімен жұмыс істеуге пысықтау.
Сөздік жұмыс:__ «Саяхат»___________________________________________
Билингвалды сыңары: _Саяхат — путешествие , ертегі – сказка.__________
Заттықдамыту орта: «Шалқан» ертегісіне арналған көстюмдер, «Шалқан» муляжі, «Шұбар
тауық» ертегісінің мнемокестесі, «Бауырсақ» — доп, конструктор, сары түсті гуашь, ақ
қағаз, «Лақтар мен қасқыр ертегісінің суреттері», Аю мен шұбар тауықтың костюмы,
шырша мен ағаштар.
Тәрбиеші: Бүгін бізде өзгеше сабақ болады, біз сиқырлы пойызға отырып барлығымыз
ертегілер еліне саяхатқа барамыз. Қане, бәріміз пойызға отырып, кетейік.
Балалар бірбірінің иығынан ұстап «Пойыз» өлеңін айтып жүреді.
I аялдамаға келдік. Атааналардың қатысуымен «Шалқан» ертегісін сахналау.
Балалар жарты шеңбер құрып отырады.
II аялдама. «Сергіту сәті» — балалар «Аңшы» сергіту сәтінің сөзіне қимылдар жасайды.
III Ертегілердің үзінді аялдама сұрақтар қояды.
Мынау аялдамаға қызық суреттер ілініп тұр. – Бұл қандай ертегі?
 «Лақтар мен қасқыр»
 Осы ертегіні айтып беріңдер суреттерге қарап.
 Суретте не салынған?
 Ешкі тамаққа кеткен кезде лақтарға не айтып кетті?  Ал мынау суретте не көріп тұрсыңдар?
 Қасқыр не істеп тұр?
 Ол не үшін аңдып тұр?
 Ал мынау суретте не көріп отырсыңдар?
 Лақтар не істеп тұр?
 Ең соңғы суретте не көріп отырсыңдар?
 Ешкі лақтарымен не істеп тұр?
Балалар тағы да пойыз құрып келесі аялдамаға барады.
IV аялдама. «Орман». Сол орманда Аю жылап тұр.
Тәрбиеші: Аю, сен неге жылап тұрсын, саған не болды?
 Қалай мен жыламаймын, мына жерде үйшік тұрды, мен оған сыймай
сындырдым, содан бәрі қашып кетті, кім маған көмектеседі? – деп балалардан сұрайды.
Тәрбиеші: Жылама Аю, біздің балаларымыз сондай әдемі, үлкен үйшікті жасай алады.
Бізбен бірге сиқырлы пойызға отырып келесі аялдамаға барайық, сол жерде біздің
балаларымыз саған үйшік соғуға көмектеседі.
Аю мен балалар пойыз құрып келесі аялдамаға жетеді.
V аялдама. «Шұбар тауық».
Сол аялдамада оларды Шұбар тауық күтеді. Олармен сәлемдеседі. Мнемотаблицаны
көрсетеді.
 Балалар, сендер мынау мнемотаблица бойынша ертегіні айтып бере
алысыңдар ма?
Бірекі бала мнемотаблица бойынша ертегіні айтып береді.
«Шұбар тауық» рақмет айтады.
 Сендер менің балапандарыма тары жасай аласыңдар ма? – деп
сұрайды.
Балалар: Ия, біз оны жасай аламыз – дейді. Қыздар суретті салуға кетеді, саусақ арқылы
балапандарға тары салады.
Тәрбиеші: Аю, саған біздің ұл балаларымыз үйшік соғуға көмектеседі.
Аю мен ұл балалар конструктордан үйшік соғады.
Аю мен Шұбар тауық балаларға рақмет айтады, ал балалар сиқырлы пойызға отырып, өз
тобына кетеді.
VI Сюрприз. Бауырсақ секіріп топқа кіреді.
Балалардан сұрайды:
 Мен кіммін?
 Мен кімнен қаштым?
Балалар: Сен бауырсақсын, атадан, әжеден, қояннан, қасқырдан, аюдан қаштын.
Тәрбиеші: Ал сені түлкі жеп қоймады ма?
Бауырсақ: Мен оны алдадым, түлкінің тұмсығына отырмадым деп айтып береді. Сіздің
балаларыңыз өте ақылды екен, олар маған қайда барғандарын айтып бере алады ма? Сендер
не көрдіңдер, не істедіңдер? Егер сендер маған толық жауап берсендер, мен сендерге
сыйлық беремін.
Балалардың жауабы:
 Біз сиқырлы пойызға отырдық.
 Ертегілер еліне саяхатқа бардық.
 «Шұбар тауық», «Шалқан», «Үйшік» ертегісін еске түсірдік.
 Шұбар тауыққа тары жасадық, Аюға үйшік жасадық, сергіту сәтін
орындадық, қайтадан топқа келдік.
Бауырсақ: Мен өз ертегіме барайын, ал есіктің артында сендерге сыйлығым бар, ол
сендерді күтіп тұр.
Күтілетін нәтиже Білу:__ Суретке қарап мазмұнын түсіне білу. Таныс ертегінің соңын басқаша құрастырды.
_____________________________________________________________
Меңгеру:_ Ертегідегі кейіпкерлердің сөз мәнерін, қимылқозғалысын ойнап келтірді. _
Саусақпен сурет салды, конструктардан өз еріктерімен жұмыс дағдыларын көрсетті.
Істей алу:__ Сөздерді анық айтып, есте сақтау қабілеттерін дамыттЫ
_[Г], [Ш] дыбыстарды дұрыс артикуляциямен айтып үйренді

file_name: Ертегі ойын.docx

intro:
Анасына төлдерін тауып бер»
Мақсаты: әр жануардың өз төлін немесе балаларын дұрыс табуға, тани білуге үйрету.
Ойын барысы. Тәрбиеші балаларға көлікті көрсетіп, әңгіме айтады. «Бір күні бұзау, кішкентай мысық, құлыншақ аналарынан қашып кетіп, адасып қалады. Жоғалған төлдердің аналары көлікпен іздеуге шығады. Мысықтың баласы ең кішкентайы болды. Ол сүрінді де мияулады. Ол қалай мияулады? (балалардың жауабы). Оны естіген анасы баласын шақырады: «Мияу-мияу». Сол дыбыс бойынша мысық өз баласын табады». Тәрбиеші әңгімесінен кейін бір балаға көліктің ішінен мысықты алуға ұсынады. Сол ойыншықпен үстел үстіндегі төлдер бейнеленген суреттердің ішінен мысықтың баласын тауып беруге ұсынады
.Анасына төлдерін тауып бер»
Мақсаты: әр жануардың өз төлін немесе балаларын дұрыс табуға, тани білуге үйрету.
Ойын барысы. Тәрбиеші балаларға көлікті көрсетіп, әңгіме айтады. «Бір күні бұзау, кішкентай мысық, құлыншақ аналарынан қашып кетіп, адасып қалады. Жоғалған төлдердің аналары көлікпен іздеуге шығады. Мысықтың баласы ең кішкентайы болды. Ол сүрінді де мияулады. Ол қалай мияулады? (балалардың жауабы). Оны естіген анасы баласын шақырады: «Мияу-мияу». Сол дыбыс бойынша мысық өз баласын табады». Тәрбиеші әңгімесінен кейін бір балаға көліктің ішінен мысықты алуға ұсынады. Сол ойыншықпен үстел үстіндегі төлдер бейнеленген суреттердің ішінен мысықтың баласын тауып беруге ұсынады
.

title: Ертегі  ойын


extracted_text:
ИГРОВАЯ ПРОГРАММА, ПОСВЯЩЁННАЯ ДНЮ ЗАЩИТНИКА ОТЕЧЕСТВА
« КУРС МОЛОДОГО БОЙЦА»
Цели:

способствовать формированию потребности быть достойным защитником
Отечества;
способствовать формированию позитивного отношения к Российской армии;
содействовать проявлению своей индивидуальности;


 способствовать формированию культурного поведения среди учащихся,
Оформление, оборудование:
Плакаты:       Храбрость – сестра победы
                 Кто храбр и стоек – тот десятерых стоит
                 Тяжело в учении – легко в бою
                 Где ни жить – Родине служить
                Родинамать  –  сумей за неё постоять
ХОД ИГРЫ.
Два ведущих из девочек.
Ведущий 1 Сегодня праздник у мужчин,
И мы – мальчишек поздравляем!
У нас есть множество причин,
Мы любим вас и уважаем:
За вашу доблесть, совесть, честь,
Ведь у мужчин – все это есть!
Ведущий 2 Мы верим, вырастите скоро
Вы – наша гордость и опора!
Мы будем жить, спокойно спать
А вам – покой наш охранять!
Ведущий 1 Объявляется приказ:
Пригласить на сборы вас!
Переподготовка ждёт
Ваш весёлый, дружный взвод!
Ведущий 2 Так что все вставайте в строй
И на первый, на второй
Рассчитайтесь, а потом
Мы учения начнём!
Мальчики распределяются по командам №1, №2
Ведущий 1  Ну, тогда начинаем нашу   игру. У нас в наличии есть две команды,
которым предстоит пройти различные испытания. окажется   сильнейшим   –   определит   «Ставка
Ведущий   2  А   кто   из   вас
главнокомандующего», на гражданском языке  жюри.
Ведущий 1 В состав жюри входят……(представление жюри, пилотки)
Ведущий   2  Замечательно.   Команды   готовы,   «Ставка   главнокомандующего»
отдала приказ, а у нас с тобой в арсенале большой запас заданий. Думаю, можно
начинать, нашу игру.
Ведущий 1 Команда под № 1 есть?... (отвечает команда «Да»)
                      Назвать численный состав?.....
                      Командир?....
                       К соревнованию готовы?.....
Ведущий 2  Команда под № 2 есть?... (отвечает команда «Да»)
                      Назвать численный состав?.....
                      Командир?....
                      К соревнованию готовы?.....
Ведущий   1  Итак,   первое   задание  «Боевое   построение»!  Услышав   команду
«Стройся!», вы должны построиться в шеренгу согласно алфавитному порядку
вашего имени.
Ведущий 2   Итак, команды готовы?... Раз, два, три боевой расчет произвести.
Стройся!
Ведущий   1  А   сейчас   мы   проверим   на   сколько   сильны     наши   солдаты   в
теоретической подготовке. Ведь не зря говорят «Умный боец – везде молодец!».
Ведущий 2   Конкурс «Политзанятия». Мы задаем вопросы, вы даете ответы. Не
расслабляемся, жюри будьте внимательны.
1. Какое оружие связано с именем Дамокла? ( меч)
2. Какое   оружие   в   случае   промаха   возвращается   обратно   к   владельцу?
(бумеранг)
3. Чем заряжается арбалет? (стрелой)
4. Как называлось рыцарское военное состязание в средневековой Европе?
      (турнир)
5. Как называется бронежилет времен Александра Невского? (кольчуга)
6. Как   называется   элемент   стрелкового   оружия,   позволяющий   метко
прицеливаться?  (мушка)
7. Чего желают военнослужащие, отвечая на приветствие старшего по званию?
(здравия)
8. 2   арапа,   родные   брата,   ростом   по   колено,   везде   с   нами   гуляют   и   нас
защищают (сапоги).
9. Секретное слово (пароль)
10.Обязательное   для   выполнения   требование   начальника,   обращенное   к
подчиненному (приказ) 11.Документ,   регламентирующий   функционирование   вооруженных   сил:
повседневную жизнь, быт, несение службы (Устав)
12.Кому из великих полководцев принадлежит высказывание «Тяжело в ученье
– легко в бою»? (Суворов Александр Васильевич)
Ведущий   1Это   была   проверка   боевой   готовности   наших   будущих   солдат.   А
впереди вас ждут настоящие испытания.
Ведущий  2    А   именно,   конкурс   под   названием «Упал  – отжался».   Какая   из
команд больше отожмется.
Ведущий 1 Итак, команда «Упал – отжался».
Ведущий   2  Ай   да   молодцы!   И   пока   жюри   оценивает   усилия   ребят,   мы
продолжаем игру.
Ведущий 1  Вам предстоит доставить в  «Ставку главнокомандующего»    важное
донесение. Один из участников на счет раз, два, три, добегает до стула, берет
шифровку  и   возвращается   в   команду,   вы   вместе   составляете   донесение   и
относите его жюри. При этом надо суметь передать информацию   в целости и
сохранности.
«Тяжело в ученье – легко в бою.
20 33 8 6 13 16     3     21 25 6 15 30 6 – 13 6 4 12 16     3    2 16 32.
« Воюют  не числом, а умением.
3 16 32 32 20     15 6      25 10 19 12 16 14 , 1    21 14 6 15 10 6 14 .
Ведущий   2  Слово   жюри.   И   переходим   к   следующему   конкурсу  «Спаси
раненого». Один из команды, самый быстрый, добегает до медчасти, берет бинты
и возвращается в команду. Команда перебинтовывает раненого  бойца и правильно
переносит  пострадавшего к ставке главнокомандующих.
Ведущий 1 Определились кто самый быстрый, кто ранен? Раз, два, три…
Ведущий 2 Да здравствуют артиллеристы
                  Защитники наших земель!
                  Подносчики наших снарядов,
                  Наводчики, бьющие в цель!
Ведущий 1 Воинская дисциплина обязывает каждого солдата стойко переносить
трудности   армейской   службы.   Для   этого   нужна   необыкновенная   сила   духа.   А
здоровый  дух, как  известно, в  здоровом  теле.  Следующая  эстафета  называется
«Попади в цель».
Ведущий 2 Вам нужно добежать по минному полу до линии огня, сделать самому
снаряд (одной  рукой надо  смять  газету в  шар),  лечь  на живот и этот «снаряд
забросить в цель», быстро вернуться обратно.
Ведущий 1 Проверим,  какая из команд окажется самой меткой. Жюри за работу.
Раз, два, три…
Ведущий 2  Молодцы!   Вы   и   с  этим   испытанием   справились.   Можно   теперь   и
отдохнуть. Ведущий 1 Свободное время у солдата всегда ценилось. Можно заняться, чем хо
чешь:   отдохнуть,   написать   письмо   домой,   почитать   книгу.   И   мы   объявляем
конкурс «Письмо маме». За три минуты вам нужно написать письмо домой.  Ваши
творческие способности и остроумие оценит наша «Ставка Главнокомандующего».
Время пошло.
Ведущий 2 В армии  на место построения нельзя идти без пения. Объявляем
следующий конкурс   «Солдат без песни – не солдат».
Ведущий 2Время подошло к концу, команды готовы. Жюри внимание.
Команды зачитывают письмо.
Ведущий 1 Не послужишь – не узнаешь,
              Чем сильней солдатский строй,
              Как команду выполняешь:
             « Твёрже ногу! Рота, стой!»
Ведущий 2  Наши солдаты на славу и потрудились и отдохнули. Пришло время
подвести итоги. Слово жюри.
Ведущий 1 Ну, вот наши учения закончены. Пусть не все получается сразу, но мы
с уверенностью можем сказать, что наши будущие  воины достойно справились с
трудными  испытаниями. Курс молодого бойца, сдан.  Вручение удостоверений.
Поздравления девочек.
Мужской сегодня праздник,
Для споров нет причин,
Как девы б ни крепчали,
Надежней нет мужчин.
По духу вы герои,
И, если вдруг беда,
От бед любых укроет
Защитника рука.
Хоть Вы не носите мундира,
Но знаем мы, что в трудный час
Вы так же, как и все солдаты,
Спасете Родину и нас.
Желаем:  нас не обижать
 родителей не огорчать
 послушными быть
 добро лишь творить
 слушаться учителей
 иметь много друзей
 красивыми быть
 если трудно, то не ныть.

АРГЫШЕВ МАКСИМ
прошёл «Курс молодого бойца»
Руководители курса: девочки 7

класса
                                                20 февраля 2017г

КОЛОБОВ НИКИТА прошёл «Курс молодого бойца»
                    Руководители курса: девочки 7
класса
                                                        20 февраля 2017г

КУРЦ ЯРОСЛАВ
прошёл «Курс молодого бойца»
Руководители курса: девочки 7

класса
                                                20 февраля 2017г МИХИН ИВАН
прошёл «Курс молодого бойца»

                   Руководители курса: девочки 7
класса
                                                20 февраля 2017г

СИБИРЦЕВ АНТОН
прошёл «Курс молодого бойца»
                   Руководители курса: девочки 7
класса
                                                        20 февраля 2017г РАЗУМОВ ГЛЕБ
прошёл «Курс молодого бойца»
                  Руководители курса: девочки 7 класса
                                                20 февраля 2017г

ПЕРМЯКОВ ПАВЕЛ
прошёл «Курс молодого бойца»
Руководители курса: девочки 7

класса
                                                20 февраля 2017г ЯЦЫНА АЛЕКСЕЙ
прошёл «Курс молодого бойца»
    Руководители курса: девочки 7 класса
                                                20 февраля 2017г

file_name: игровая программа.docx

intro:
Внеклассное мероприятие к дню Защитника Отечества. Этот сценарий отлично подойдет для поздравления мальчишек с 7 по 8 класс. В нем представлены разнообразные конкурсы, поздравления.
Задачи: развивать смекалку, быстроту реакции,   физические возможности               формировать лидерские качества, навыки работы в команде.
Данный сценарий адресован педагогам-организаторам, классным руководителям.

классное руководство

group: Педагогика


extracted_text:
Звучит мелодия песни «Родимая земля» (муз. Г. Мовсесяна).
     Известно с давних пор, неоспоримо это:
 Нет ничего возвышенней Отчизны.
 Нельзя найти нигде, во всех пределах света,
 Родней земли, дающей чудо жизни.
Чтец 2. Священная земля. Отечество родное,
 Любимая страна, здесь все для нас святое,
 Здесь предков наших дух, здесь корни жизни нашей. Церковь Цминда Самеба. Кавказ. 1895. Васнецов...
Васнецов. Книжная лавочка... Иван-Царевич на Сером Волке. 1889 - В.М. Васнецов  В. Васнецов. Богатырь, 1870 Гусляры Картина Васнецова "ВИТЯЗЬ НА РАСПУТЬЕ Репродукция картины Виктора Васнецова «Царь Иван...
Картина "После побоища Игоря Святославовича с половцами" В. Васнецов. Богатырский скок, 1914 В. Васнецов. Бой славян со скифами, 1879 В. Васнецов. Бой Кирибеевича с Калашниковым, 1891

file_name: картины Васнецова.docx

description: В. Васнецов. Богатырь, 1870

description: Гусляры

description: Картина Васнецова "ВИТЯЗЬ НА РАСПУТЬЕ

description: В. Васнецов. Богатырский скок, 1914

title: «Любовь и уважение к Отечеству»  (Тема № 30 по ОСЭ)