file_name: метод муз дикт.docx

description:
Мазмұны
1.
------------------------------------------------------------------------------ 2
2. Музыкалық диктант жазу алдында оқушының музыканы
    сезіну дағдысын қалыптастыру  3

Кіріспе
3. Сольфеджио курсын оқытуда  музыкалық диктант
    жаздырудың негізгі міндеттері  7
5.   Музыкалық   диктант   жазудың     әдістемелік   құрылым
------------------- 9
6.
-------------------------------------------- 13
  Музыкалық
диктанттың

түрлері
8. Диктант жазуға арналған музыкалық жаттығулар  18
8. Қорытынды  21
9. Қолданылған әдебиеттер   22
1

description:
Кіріспе
         Музыкалық диктант жазу   оқушының музыкалық қабілетін дамытуға
арналған өте қызықты және пайдалы жаттығу жұмысының бір формасы.
Бұл жұмыста музыкалық диктанттың пайдасы, оны қалай жазу керектігі, оны
жазудың әдістемесі ұсынылып отыр. Музыкалық диктант ең алдымен баланың
музыкалық есту қабілетін дамытып, теориялық алған білімі мен тәжірибелік
дағдысын   ұштастырып,   музыкалық   шығарманы   орындағанда   үйлесімді
пайдалана   білуге   үйретеді.   Музыкалық   диктантты   жазып   үйрену   кезінде
сонымен бірге ырғақты диктант бірге жүргізіліп отырса оқушының музыкалық
қаблетін арттыру жмысы өз нәтижесінің  жемісін берері анық.
Диктантта ең алдымен тек естігенді сезіну ғана емес, сонымен бірге оны жазу,
қағазға   түсіру   жүзеге   асырылады.   Күнделікті     оқыту   үрдісінде,   тәжірибе
барысында   біздер   есту   қабілеті   жоғары   ноталарды,   үйлесімділікті,   жеке
аккордттарды   айырып   айта   алатын   оқушының   оны   жаза   алмайтынын   жиі
кездестіреміз. Осы әдістеме арқылы осы жағдайлардың алдын алуға болады
деп ойлаймын.
Бұл   музыкалық   диктантты   жазу   әдістемесі   музыка   пәнінен,   сольфеджио,
домбыра,қобыз,сырнай  тағы   басқа   түрлі   аспаптарда   ойнауға   үйрететін
мұғалімдерге   пайдалануға   ұсынылады.     Сольфеджио   сабағының   ең   басты
жұмысының
  жаттығулары(гаммаларды
әндету,интервалдар,аккордтар,секвенциялар   мен   әр   түрлі   мелодиялық
айналымдар),т.б.Осы   аталған   жұмыстар   баланың   есту,қабылдау   қабілетінің
артуына   ықпал   етеді.Соның   ішінде   ладтық   құрылым,гармониялық   әуенді
іштей сезіну және ноталық мәтінді оқи алу мен жазба әуендерді  есту арқылы
сараптама жасау оқушының музыкалық қабілетін көркейтіп,кеңейтуде басты
жұмыс болып саналады.
бірівокалды

дыбыстау
2

description:
Музыкалық диктант жазу алдында оқушының музыканы сезіну
дағдысын қалыптастыру.
                                              Вокалды дыбыстау
       Вокалды дыбыстау жаттығулары оқушының сольфеджио сабағында алған
теориялық   және   практикалық   білімін   жетілдіре   түседі.Дыбыстау
жаттығуларын   орындаған   кезде   мұғалім   әуеннің   орындалу   сапасын
қадағалап,дұрыс   айтылуына   ықпал   етуі   қажет.Мәселен:дыбыстың   таза
шығуы,құрылымы,демнің   еркін   шығуы,әуенді   созып   орындау,дәл   осындай
сольфеджио   жаттығуларын   орындауда,тональдікке   негіздеу   басты   рөл
атқарады.Оқытудың бастапқы кезінде дыбыстау жаттығуларын хормен немесе
топтарға бөлініп айту қажет,ал жеке орындауға соңынан көшкен дұрыс.
      Дыбыстау жаттығулары бастапқы кезде жәй,еркін ырғақта мұғалімнің қол
қимылының көмегімен орындалып,уақыт өте келе бұл жаттығулар әр түрлі
ырғақта көркемделуі тиіс. Жаттығуды ладтан және берілген дыбыстан айту
қажет.Ладтан   дыбыстау   жаттығуларына   гаммаларды   әндету,ладтың
басқыштарынан   құралған   әуендерге,тональдіктер   мен   секвенциялар,
интелвалдар   және   аккордтардың   ладтағы   шешімдері   жатады.Ладтың
басқыштарын   қабылдау,   сезінуде   үлкен   көрнекілік   ретінде   бастапқы
музыкалық білім беру жүйесінде әр түрлі әлем халықтарының әдісін көрсетуге
болады.Мәселен:басқыштарды   немесе   музыкалық   дыбыстардың   орналасуы
мен дыбысталуын таяғымен көрсету ,венгерлік жүйе бойынша қол қимылы
жүйесі,   сонымен   қатар   басқа   да   әдістәсілдерді   пайдаланып   отыруға
болады.Мәселен:саусақтар арқылы санап көрсету,кесте бойынша әндету,рим
сандарымен   реттік   белгілеу   арқылы   жуан   және   жіңішке   дыбыстарды
салыстыра   отырып,әрқайсысын   құстар   мен   аңдардың   дыбыстауына,даусына
сәйкестеп   мысал   келтіре   түсіндіру,т.б.Оқушының   гармониялық   естуі   мен
сезіну   қабілетін   қалыптастыруға   немесе   бірітіруде   дайындық   жаттығулары
күнделікті орындауда іске асырылып отырғаны жөн.Көп дауысты жаттығулар
мен   сольфеджио   айту   үшін   интервалдар   мен   аккордтарды   әндету,олардың
гармониялық дыбысталуын есте сақтау қабілеті мен іштей сезіну мүшесінің
дыбыстау   құралы   үнемі   қызмет   атқарып   отырады.Бір   дауысты   және   көп
дауысты жаттығулар орындау кезінде қол қимылы әдісі арқылы көрсету,соның
ішінде   екі   қолмен   бір   мезетте   көрсету   оқушылардың   жаттығудың   немесе
3

description:
әуеннің шығарманың өлшемін орындау барысында қатаң сақтауын,дыбыстар
ұзақтығын   дәл   санап,өз   уақытында   орындалуына   ықпал   етеді.Осындай
жаттығуларды   орындаумен   қатар   өтілген   интервалдар   мен   аккордтарды
жүйелі түрде әндету жұмыстары жүргізіліп отыру керек.Оның ішінде берілген
дыбыстың гармониялық және мелодиялық түрлеріне көңіл бөлу қажет.Мұндай
әндетулер   жоғары   сынып   оқушылары   үшін   тиімді,олар   интервалдар   мен
аккордтардың   шешімін,айналымдарын   табу   барысында   берілген   тональдікті
естен шығармай,үнемі оның басқыштарын әндетіп,іштей бағыттап отырулары
тиіс.   Мұндай   бағыттау   жұмыстары   жаттығу   айту   барысында   және   дауыс
көлемін   дамыту,жаттықтыру   кезінде   аталған   тональдікті   әндету   арқылы
дамиды.Вокалды   дыбыстау   жаттығулары   көбінесе   сабақ   басында
орындалады,дауыс   ырғағын   орнықтыруда   немесе   ноталық   ырғақтандыру
кезінде,   бірақ   бұған   көп   уақыт   кетірудің   қажеті   жоқ,себебі   бұл   басты
жұмыстанудың   қосымша   бір   бөлігі   болып   табылады.Вокалды   дыбыстау
жаттығуларына музыкалық шығармалардан алынған үзінділер мен мұғалімнің
құрастырған музыкалық жаттығулары қызмет ете алады.
Парақтан оқу немесе әндету.
        Сольфеджио сабағының негізгі құрылымы парақ бетінен дыбыстап әндету
болып   табылады.   Дыбыстап   әндету   кезінде   әуеннің     дұрыс   айтылуы,дәл
дыбыстау,музыкалық   мәтінді   сауатты   оқу,   әндетіп   жүргізу,музыкалық
құрылымды   сезінуге   тәрбиелейді.Мұндай   жұмыстану   оқу   жылының
барысында барлық жыл бойы жүргізіліп отыруы қажет.Сольфеджиода әндету
кезінде таза дыбыстар тізбегін,дыбыстардың дұрыс нық дыбысталуына, әуенді
жатқа айтуға,ал кейін таныс емес әуенді айтып үйренуге аса көңіл бөлінуі
қажет.Осындай   мезетте   мұғалім   оқушының   дирижерлеу   қабілетін   дәлдігін
санау   үрдісін   қадағалап   отыруға   міндетті.Вокалды   хорға   арналған   дауыс
жаттығулары   хор   сабағында   жүргізілуіне   қарамастан,теориялық   сабақтарда
мұғалім бірнеше күннен бастап,оқушының ережелерді дұрыс сақтауына ықпал
етуі   тиіс.Мәселен:дыбысты   таза   дұрыс   дыбыстау,дем,   тыныс   алуын
бөлшектеу,оқушының   әндету   кезінде   дұрыс   отырысына   үлкен   мән   беру
қажет.Сондайақ мұғалімнің басты міндеті – төменгі сынып оқушыларының
дауыс   диапозонының   дауыстау,дыбыстау   қашықтығын   анықтап   алуы
тиіс.Мысалы:төменгі   сыныптарда   (   до   I   оттава   мен   ми   II   оттава)     ара
қашықтығында.Ал,жоғары   сыныптарда   бұл   аралықты   кеңейтуге
болады.Сонымен   қатар   дауыс   диапазоны   шектеулі   оқушыларда   кездесіп
жатады.Дауыс   аппаратын   күштемей,жүйелі   түрде   жұмыстанып,біртебірте
кеңейтіп   отырған   пайдалы.Жеке   жұмыстану   кезінде   орындалып   отырған
шығарманы басқа тональдікке өзгерту оқушының дауыс ырғағының көлеміне
қарай Сольфеджио сабағында аспаптың сүйемелдеуінсіз әндету өте тиімді.
Бастапқыда   әуенді   аспатың   көмегімен   айта   отырып,ал   дағдылана   келе
4

description:
аспаптың   көмегінсіз   айту   оқушының   дауыс   ырғағын   жне   дәл   дыбыстауын,
дыбысты   таза   үндестіруіне   үлкен   ықпал   етеді.Кейбір   қиын   тапсырмаларда
немесе   әндету   кезінде   оқушының   қиналып,дыбысты   таза   айта   алмай,
тоналдікке музыкалық құрылымынан ауытқып кетіп жататын кездері де болып
жатады.
       Бұл көбіне төменгі сынып оқушыларында кездесіп жататын жәйт.Мұндай
жағдайда оқушыға гармониялық сү
йемелдеу қажет болатындықтан,төменгі
сынып оқушыларын көбінесе аспаптың көмегімен сүйемелдеп отыру дұрыс.
Гармониялық   есту   мен   бірігіп   айтуды   дамыту   үшін,әндету   кезінде
жеңілдетілген екі дауысты жаттығулардан мысал келтіре жұмыстану керек.
Екі   дауысты   әуендету   үшін,ең   алдымен   жеңіл   әнді   немесе   әуеннің   негізгі
дыбыстарын “унисон” ету арқылы айтқызу.Осы арқылы дауыстардың бірін
бірі мен қарамақарсы орындалуы,әрі қарай “канон“ айту арқылы,екі дауыста
бір әуенді кезектесіп,кейкезде бір мезгілде әндетіп,дыбыстарды өз орнымен
әндете тізбектеу.Практикалық жұмыстың ең бастысы – оқушының музыкалық
есту,даму   қабілетін   арттыруда   парақтан   әндетудің   берері   мол.Бұл   үшін
оқушыға таныс емес шығарма не дыбыс парақтан оқылуы керек,сол сияқты
бұрын үйретілмеген екі дауысты әуен.Парақтан оқу оқушыларда біртебірте
қалыптасады.Ол   үшін   оқушыны   белгілі   бір   есту   тәжірибесінің   болуы
қажет.Метроырғақты   сезінуі,ұзақтықтарды   топтастыру   ережесін   білуі,
аспаптың   сүйемелдеуінсіз   әндету   дыбысты   тануы   және   дыбыстарды   жаза
орналастыра   білуі   қатаң   талап   етіледі.Сонымен   қатар,оқушы   музыкалық
құрылымды   анықтап,тональдікте   кейін   бір   құрылымнан   екінші   құрылымға
ауысып,ажырратып   отыруы   тиіс.Жұмыстану   барысында  оқушыны   ішкі  есту
қабілетін   дыбысты   немесе   әуенді   жан   дүниесімен   қабылдап,ойына   сақтап,
іштей еркін білуге үйрету қажет.Парақтан оқу барысын дамытуда оқушының
ойлау қабілеті арқылы іштей таза дыбыстауына  мүмкіндік жасаған жөн.Ол
үшін   оқушыны   дыбыстандыбысқа   әуенді   үзбей,мәтінді   тоқтамай,берілген
тональдіктен ауытқып кетпей,айтуын талап етудің қажеті жоқ. Орындалатын
мысалды алдымен толық  ашып,сараптап алған жөн.Бұны төменгі сыныптар
мұғаліммен   бірге   жасаса,ал   жоғары   сынып   өз   бетімен   де   жасай   береді.
Сараптауда   негізіне   тізбектеу,құрылым,метроырғақ   тональдіктер   қаралады.
Дайындық   жаттығу   әдісін   пайдаланған   жөн.Парақтан   оқу   берілген
тональдікке   бағыттап   әндету   өтек   қажет.Негізінен   оқушылардың   өздері
белсене   қатысып,тональдікке   біріге   отырып,бет   бұрған   дұрыс,ол   үшін
берілген тоникадан дыбысын алып,баянның көмегімен тональдікке бағыттап
айту   қажет.Сонымен   қатар   тональдікке   бағыттаудың   басқа   да   әдістерін
қолдануға   болады.Мәселен:берілген   тональдіктен   бірнеше   гармониялық
тізбектер мен аккордтар сол тональдікті дәлдейтін шығармамен жаттығудың
бірінші негізгі дыбысын сол тональдіктен беру не болмаса естіртіп ойнаудың
өзі   оқушылардың   өзбетінше   бағытталып   әндетуге   даяр   тұруына   бірденбір
себеп   болады.Әндетуге   арналған   музыкалық   мәтіндер   сыныпта   еш
5

description:
қиындықсыз,жеңіл тапсыпмалар алунуы қажет.Оның ішінде оқушыларға таныс
әуендер мен ырғақты айналымдаар кездесуі керек.Тапсырмалардың көркемдік
құндылықтарының   әр   түрлі   болуы   оқушылардың   деңгейіне,
  жас
ерекшеліктеріне сай болуы қатаң қадағалану қажет.Сольфеджио сабағында
әндету төменгі сынып оқушыларының көп уақыт бойы ұжымдық айтуын қажет
ететіні   анық.Ал,жеке   орындау   кейінгі   уақыт   еншісіне   қала   бермек.
Жаттығуларды  әндетуде пайдалы  әдістердің бірі – жатталған  әуенді басқа
тональдікке көшіру,сондайақ таныс емес әенді парақтан басқа тональдікке
көшіріп,көзбен оқып айту – өте тиімді тәсілдердің бірі.

Ырғақты сезімді қалыптастыру
        Музыкалық құрылымдағы дыбысты нақты дыбыстау қандай қажет болса,
ырғақты   қалыптастыру   да   оқушының   музыкалық   қабілетін   арттыруда   өте
қажет нәрселердің бірі:сольфеджио айту,диктант,есту анализі.Бірақ одан да
жақсы көрсеткішке жету үшін,метроырғақты дамытуда жатталған не болмаса
оқылған шығарманың ырғағын ,арнайы ырғақты жаттығуларды таңдап алу да
әу бастан балалардың қозғалыс қабілетін ескере отырып жасағаны дұрыс.Дәл
осылай   мысал   арқылы   баланың   дыбыс   ұзақтықтарын   түсінуінде   алғашқы
қадам бола бастайды.Мәселен:төрттік дыбыс адымдау,сегіздік дыбыс жүгіру,
жарты   дыбыс   айналу,бүтін   дыбыс   отыру,жайылу.Осы   секілді   ырғақты
жаттығулардың   тағы   бір   қатарын   ұсынуға   болады.Олар:ырғақтың   суретін
сөздер арқылы буындап бөліп көрсету,таныс әуеннің ырғағын соғу,ырғақтың
суретін   қолмен   соғу,қарындашпен   тықылдату   жолдары   арқылы,берілген
әуеннің не шығарманың кейбір бөліктерінде әр түрлі жануарлардың жүрісін
бейнелеу,осындай   жаттығуларды   оқушылар   мұғаліммен   бірге   белсене
қатынаса отырып жасаса,онда ырғақты қалыптастыру жұмысының нәтижелі
болары   сөзсіз.Дәл   осы   жерде   ырғақты   диктант   жазу       бірденбір   керек
нәрсе.Ырғақты   диктант   жазғанда   қарындашпен   қол   соғу   немесе   ұрмалы
аспаптарда    соғып   көрсетсе, оны  оқушылар   қағаз  бетіне  түсірулері  қажет.
Ырғақты   қалыптастыруда     тағыда   пайдалы   әдістің   оқушыларға   мұғалімнің
алдынала   дайындаған   ырғақты   диктанты   ол   бірнеше   жолдарға   тізілген   әр
түрлі   дыбыс   ұзақтықтары   ,   олар   тактге   бөлінбеген,   бірақ     өлшемдері
белгілеулі   тұрады.   Мұндай   жұмыстану   барысында   барлық   жаттығулар   әр
түрлі   екпінді   және   әр   түрлі   өлшемде   болғаны   дұрыс.Мұғалім   мұндай
жаттығуларды өзі де ойлап тауып жаңартып  отыра алады.Дегенмен әр жаңа
ырғақтың   пішінімен   айналуы     эмоция   арқылы   қабылданып   содан   кейін   іс
жүзінде   орындалуын   естен   шығармау   керек.Ырғақты   дамыту   барысында
дирижерлау әдісі ең басты рөл атқарады, бірақ оны өз бетімен түсініп дұрыс
қабылдап   кеткенше   өз   бетімен   жұмыстанбағаны   жөн.Бастапқы   кезде
дирижерлау әдісі оқушыларға қиынға түсуі мүмкін. Сондықтан оны кез келген
қимылмен алмастыруға болады,бірақ әр үлестің тең әрі дәл орынлауы қажет.
6

description:
Мәселен: тактдегі ырғақты бөлек көрсету, арқылы осыдан біртебірте әлді
үлес   бөлініп,   кейін   өлес   сұлбасы   анықталады.Дирижерлық
  үлеспен
жұмыстану барысында әнді жатталған әуенді және жаттығулармен әуендерді
тыңдаудан бастаған жөн.Соның ішінде есту сараптамасы.
Есту сараптамасы:
Оқушының есту қаблетін дамытудағы негізгі жұмыстанудың бірі әндетумен
қатар есту сараптасмасы бірге жүреді.Басты бағытты ұғыну , ең алдымен
қабылдаудан басталады. Сондықтан оқушыны әуенді не сазды тыңдай білуге
үйрету керек. Әуенді қабылдау есту базасын қалыптастырады және көптеген
әуендік құбылыстармен түсініктерді тануға көмектеседі. Ол әуендік
жұмыстардың басқада көлемімен өте тығыз байланысты. Олар: әндету
жаттығулары, парақтан әндету, шығармашылық жұмыстану және диктант.
Есту сараптамасымен жүйелі түрде жұмыстану, оқушының ішкі есту мүшесін ,
әуендік есін, ой қаблетін кеңейтіп, оның есту қаблеті өзіне әуендік есті
сіңіреді. Ол оқушының гармониялық естуінің өсуіне ерекше бағыт береді.
Есту сараптамасы мен  сольфеджио нәтижесінде оқушыға шығарманы аспапта
сараптап шығаруына , ойнауына іс жүзінде көмектеседі. Естумен сараптау бір
мезгілде екі бағытта жүріп отыруы қажет. Бірінші бағыт: музыкалық
шығармалармен олардан алынған үзінділерді сраптау болса, екінші бағыт –
әуен тілінің жеке элементтерін  сараптау. Бұл жоғарыда айтылған мәселелер
сольфеджио сабағының басты жұмыстары болып табылады.
Сольфеджио курсын оқытуда  музыкалық диктант жаздырудың негізгі
міндеттері
             Диктант  (латын тілінде аударғанда) –айтамын, оқимын деген мағына
береді.Диктант   шағын музыкалық үзінділерді мұғалімнің орындауында есту
бойынша жазу (әдетте фортепианада орындалады). Сольфеджио сабақтарында
есту қабілетін дамыту әдісі ретінде қолданылады. Үзінді (фрагмент) 8 рет,
кішігірім үзілістермен орындалады.
               Мұғалімдер ансамбльдердің орындауында түрлі жанр, құрал, стиль
бойынша   сапалы   жазбаларды   тыңдауға   мүмкіндік   болады.   Сапалы   таңдау
жасау үшін бірнеше қайтара тыңдау керек.
Концерт кезінде қайталауға мүмкіндік жоқ. Сондықтан оқу кезінде, мектепте
шығарманың барлық фактурасын сауатты меңгеру керек. Тек бір диктантпен
дағдыны қалыптастыру өте қиын, көпшілігі (музыкаға) ансамбльге арналған
аспаптар құрамы жағынан түрлі музыкаларды жазуға ұмтылады.
7

description:
Уақыт үйретуші аясын кеңейтіп, музыкалық мектепте диктанттардың түрлі
фактуралы ансамбльдер мен оркестрлердің жазбаларын енгізуге болады.
Сольфеджио   курсын   оқыту   дегеніміз   тек   осы   және   қосымша   пәндердің
практикалық   жаттығулары   ғана   емес,   сонымен   бірге   оқушының   білімін
жетілдіруге бағытталған жұмысы. Осындай білім бекітуге арналған жаттығу –
музыкалық   диктант.   Негізінде,   музыкалық   шығарманың   үзіндісін   жазып,
жадында орындап шығарманы сақтау үшін  жақсы дамыған есту қабілеті мен
теориялық білімінің үлкен қоры болу керек. Естігеніңді нақты талдау үшін
сол үзіндінің музыкалық тілінің заңдылықтарын түсіну жеткіліксіз, ол үшін
алған   теориялық   білімнің   арасындағы   тікелей   байланыс   болу   керек.   Бұл
музыкалық жазуда ең  бірінші міндет.
                 Музыкалық диктант жазудағы екінші міндет ішкі есту қабілеті мен
музыкалық есте сақтау қабілетін дамытуға ықпал ету. Бұлар бір бірімен тығыз
байланысты   және   олар   біртұтас   ұғым   ретінде   қарастырылады.   Бірақ   олар
оқушының музыкалық қабілетінің екі бөлек қыры.
Ішкі   есту   қабілеті   –оқушының   бір   немесе   бірнеше   дыбысты   естіген   кезде
елестету. Сонымен бірге ішкі есту алдымен      түрде әрбір адамға тән болуы
мүмкін,  алайда   жұмысты   орындау   барысында   ол  жауапкершілікті   сезінген,
нақты бағытқа бағытталған болуы керек.
Музыкалық есте сақтау ішкі есту қабілеті арқылы пайда болады. Солфеджио
оқулықтарына   жазған   автолара   болашақ   кәсіби   музыканттың     есте   сақтау
қабілетін керек деген. Осылайша музыканың есте сақтау әуенді жаттау ғана
емес сонымен бірге аналитиканың есте сақтау, яғни оның құрылысн толық сте
сақтау: әуенін, музыканың формасын, аккордтардың орналасуымен қызметі
құрылысын,   фактура   мен   дауысты   тану   ерекшелігі,   яғни   нота   мәтінін
көзбенталдағанда көрінетін элементтер.
«Естимін – түсінемін – жазамын» деген бағыттағы диктантты жазудың күрделі
үрдіс  белгілі бір білім ғана емес, есту қабілетін дамыту деңгейін ғана емес,
сонымен қатар арнайы дайындықпен дағдыны қажет етеді.
         Сольфеджиодан диктант жазудың негізгі әдістемесі  музыкалық диктант
жазуға үйретуді көрсетеді, мақсат етеді. Педагогикалық практикада диктант
жузу көбінесе тек есте сақтаудың бір қырын – сезіну және естігенін жазуды
көздейді. Соның ішінде музыкалық есте сақтау, яғни эмоционалды, ештеңені
талдамай – ақ ішкі түйсікпен естілген дыбысты ішкі естуге   бағыттауға көп
жаттығу   жасамайды.
  Сонымен   бірге   оқушылардың   шығармашылық
мүмкіндіктері   аз   пайдаланылады,   практикалық   әрекетке   толы   музыкалық
материал қолданылмайды.
8

description:
Есте сақтау мен ішкі есту қабілетіне бағытталған жұмыс әдістері әдістемелік
тұрғыда белгіленіп, дайындалмаған сольфеджио класында диктант жазу ішкі
есту мен музыкалық есте сақтауды дамытуды мақсат етеді.
Диктант   жазу   жұмысындағы   үшінші   міндет   –   оқушының   парктикалық
музыканың   жұмысының   нәтижесінде   жинақталған   тәжірибе   мен   теориялық
түсініктерді   бекіту   мен   практикалық   дағдыны   меңгеру.   Көптеген
қажеттіліктер музыканы практика жүзінде жаза алмау мен білімін практикада
қолдана алмау. Осылайша  жазбаша жұмыстар диктант теориялық білім мен
практикалық дағдыны бекітудің ең тиімді формасы. Бұл жерде теориялық
пәндер  (қарапайым   музыка   теориясы,  үйлесімділік   (гармония)   талдау)   мен
сольфеджио курсы арасында тығыз байланыс орнау керек.
                  Теориялық   түсініктерді   есту   арқылу   жүзеге   асыру   сольфеджио
сабақтарының   барлық   формаларында   пайдаланылады,   яғни   интонациялық
жаттығуларды   шырқауда   есту   қабілетін   талдауда   ,   қағаздан   оқу   кезінде
пайдаланылады.  Тек   диктант   формасы   ғана   өз   бетінен   естігенді   толық   әрі
нақты талдауды қажет ететін жұмыс түрінде теориялық түсініктерді бекітуде
аса пайдалы.
Диктантта ең маңыздысы тек естігенді сезіну ғана емес, сонымен бірге оны
жазу,   қағазға   түсіру.   Тәжірибе   де   біздер   есту   қабілеті   жоғары   ноталарды,
үйлесімділікті, жеке аккордттарды айырып айта алатын оқушының оны жаза
алмайтынын жиі кездестіреміз.
Сольфеджио   сабақтарында,   соның   ішінде   диктантта   пайдаланылатын
музыкалық   материалдардың   түрлілігінің   тәрбиенің   мәні   зор,   ол   оқушының
танымын,   білімін   кеңейтіп,   музыкалық   жадын   байтады.   Сольфеджио
сабағының   барысында   нота   мәтінін   талдау   жүргізу   жиі   қолданылса,
сольфеджио   бойынша   балаларға   арналған   репертуарлардан   мысалдар
келтірілсе, есту қабілетін талдауға жекелеген элеметтер емес  , музыкалық
шығармалардан   үзінді   алса,   тапсырмаларды   көшіруге   тапсырмалар   біріксе,
мұндай тәжірибелер диктант жазу дағдысын дамытуға үлкен әсер етуші еді.
Ал диктант жазу   сольфеджио класындағы жай жаттығу жұмысы емес, ал
музыканы қағазға,жазуға түсірудің тиімді тәсілі болар еді.Жоғарыда аталған
мәселелерді   қорытындылай   келе   сольфеджиода,   музыкалық   есту   қабілетін
дамыту сабақтарында музыканы жазу, яғни музыкалық диктант өте маңызды
әрі тәжірибесі тұрғыда пайдалы жұмыс болып табылады.
Музыкалық диктант жазудың  әдістемелік құрылымы

9

description:
Музыкалық материалды таңдау
       Музыкалық диктант есту қабілеті арқылы музыканы жазу болғандықтан,
ең алдымен диктантқа арналған материалды дұрыс таңдай білу қажет.
Революцияға дейінгі кезеңде диктанттың материалы арнайы құрастырылған
жаттығулардан тұрды. Негізгі тақырыбы музыкалық теория болып табылады.
Көбінесе   метроритмикалық   және   аралық   (интервал)   қиындықтар   болды.
Жаттығулардың   музыкалық   сапасы   қандай   болса   да,   ол   автордың
шығармашылық дарынына байланысты, басты идеяға тәуелді.
       Диктантты жазу үшін музыкалық әдебиеттердің түпнұсқа үлгілері қызмет
етеді.     Мысалдар   айқын   әрі   көркемдік   жағынан   сенімді   болса,   музыкалық
диктанттың да мақсатына жетуіне көмектеседі.
Оқытушы   немесе   жинақты   құрастырушы   материалдарды   іріктеген   кезде
үзіндінің   мағыналы   әрі   түсінікті   формада   болу   қажеттігін   ескеру   қажет.
Мысалдың тым қысқа болуы оның көркемдік құндылығы мен маңыздылығын
жояды.Үлгіні   бөлу   қиындықтары   маңызды   болып   табылады.   Қарапайым
критерияға үлгінің модальды, үндестік, метроритмикалық жағы қызмет етеді.
Бұл   сөзсіз   негізгі   белгілері.   Бұдан   басқа   үзіндінің   стилі   мен   жанры   үлкен
маңызды   рөлге   ие.
  Бұдан   басқа   шығарманың   стилінің   интонациялық
ерекшелігі   де   диктант   жазуда   маңызды.   Диктантқа   мысалды   таңдағанда
отырып,   оның   айқын,   тартымды   болуын   қадағалау   керек,   сонда   оңай   есте
сақталады. Жоғарыда айтылғандарды қортындылай келе, музыкалық диктант
жұмысына музыкалық материалдарды дұрыс таңдау өте маңызды.
Нота мәтінін  бекіту
Оқытушы оқушыларға есту арқылы   музыканы жаздырған кезде   қағаздағы
фиксацияның дәлдігі мен толықтығына ерекше назар аудару қажет.Өкінішке
орай, оқытушылар оқушылардың дыбыстарды сенімді жазып, оның ырғағын
дұрыс   топтастыратынына   қанағаттанады.   Бұндай   жазу   дұрыс   деп   саналып,
жоғары   бағаланады.   Оқушылардан   ешқандай   темп,   динамика,   штрих   (түр)
және құрылым белгілері талап етілмейді. Оқушыларға  осы талаптарды, яғни:
1. Нотаны дұрыс және әдемі жазу.
2. Лиганы орналастыру.
3. Фразаны, тынысты белгілеу.
4. Легато, стаккато, динамиканы айыру және белгілеу.
5. Үзіндінің характері мен екпінін анықтау, жазуға арналған дұрыс өлшемді
және санау бірлігін дұрыс таңдау.
6. Вокалдық топты бір дауыстылықта, көп дауыстылықта дайындай білу.
7. Әрбір жеке дауыс желісін дұрыс жүргізу.
8. Мелизм  шарттарын айыру,
10

description:
9. Партитураға және  көпдауысты бір жолға жаза білуді   үйрету керек.
Жоғарғы оқу орындары мен колледждерде студенттердің   есту қабілетінің
дамуы мен теориялық дайындығы жеткілікті игереді, ал бұл талаптарға сай
болмайтыны практика жүзінде байқалады.
Диктанттың орындалуы:Оқушы қағазға естігенін толық және сауатты түсіру
үшін диктанттың орындалуы мінсіз болуы тиіс. Бастысы үлгі сауатты және дәл
орындалуы тиіс. Ешқандай сызылған немесе арнайы белгіленген болмауы
керек. Қиын ырғақ пен үндестікті жіберіп алмау керек. Әсіресе, такттың
күшті бөліктерін жасанды дыбыспен түрту зиян.
Автордың темпімен көрсетілгендей үзіндіні орындау қажет. Одан әрі бірнеше
қайтара ойналғаннан кейін алдыңғы темп бәсеңдейді. Бірақ алғашқы әсердің
сенімді   және   қатесіз   болуы   маңызды.  Әсіресе   көп   дауысты   мысалдарды
орындау   кезінде   дауыстануды   дұрыс   сақтау   керек.   Дауыстың   қозғалысын
дұрыс тыңдап жаза – алу мызыкалық естуді түсіндірудің нәтижесі болу керек
Музыкалық диктант жазу үрдісі:  Алдыменен педагог жазу жұмысын бастар
алдында   қалыптастырған   жағдайдың   мыңызы   зор.   Егер   оқушының   назарын
диктант жазылатынын, оның екі немесе үш дауысты екенін, соны тезірек жазу
керектігін айтса, оқушы ол музыкалық шығарманы тыңдап, оны сезінбейді, тек
шұғыл түрде жазып, дайындап айтады, қанда есеппен жазылатынын қағазға
түсіруге асығады. Кейбір мұғалімдер орындалатын нысанды қабылдаумен есте
сақтау   үшін   тональдылыққа   бейімдеу   керектігін   айтады.   Тәжірибе
көрсеткендей   музыкалық   диктант   жазуда   дайындалып,   қолайлы   жағдай
туғызатын қажетті негізгі сатылары:
 1. Оқушылар музыканы тыңдайды. Ол оқушы ұнау үшін ол әсер етіп, нақты,
мәселері орындалуы тиіс.
2. Тыңдағанда алған әсерлерін  оқытушымен бірге бөліседі.
3. Оқытушы немесе класс тоналдылықты атап, әуенді ойнайды.
4.Музыка   қайтадан   ойнаған   кезде   оқушы   оның   ладогармониялық,
құрылымдық және метроритмикалық ерекшелігін талдайды.
5.Қатысушы   есінде   сақталғанын   жазуға   кіріседі.   Соңында   жазуға   бөлінген
уақыт аяқталғанда, диктант тексеріледі.
 Диктантты тексерудің түрлі әдістері:
а. Барлық класпен орындау.
б. Оқушының жеке дәптерін тексеру арқылы
в. Оқытушының үлгісін класс алдында ұжыммен бірге талдау.
г. Әрбір оқушының жазу дәптерінде ойналуын және өзінөзі тексеру, қатесін
түзету арқылы жүргізіледі.
11

description:
Алдымен   сіз   тыныстың   екі   тактыны   естіп,   содан   соң   ырғақты   фразаны
тыңдаңыз. Содан соң дұрыс ырғақты элементті тыңдаңыз.
Алдымен сіз тониканы естисіз. (До мажор), содан соң сол тональдылықтағы
әуенді естисіз. Содан соң ноталар қатарынан дұрыс нотаны тауып белгілейсіз.
(До мажор).
Сольфеджиодан диктант жазуға қалай үйренуге болады?
               Музыкалық диктант  –  есту қабілетін дамытуға арналған пайдалы әрі
қызықты жаттығулардың бірі, өкінішке орай, көпшілігі сабақтағы жұмыстың
бұл   формасын   (түрін)   ұната   бермейді.   «Неге?»   деген   сұраққа   көпшілігі
«қолымыздан келмейді» деп жауап береді. Бұл үшін екі ережені жадыңызда
ұстау керек. Біріншіден, сольфеджиодан диктант жазу үшін, оларды алдымен
жиі әрі көп жазу керек. Сондықтан алдымен және ең бастысы сольфеджиодан
сабақты жібермей қатысу керек, өйткені олардың әрқайсысында музыкалық
диктант жазылады. Екінші ереже: Өз бетіңмен және батыл әрекет ет! Әрбір
ойналғаннан   кейін   оны   дәптерге   жазуға   тырысу   керек,   мысалы   бірінші
такттегі   бір   нотаны   емес,   түрлі   жердегі   бірнеше   нотаны   (соңында,
ортасындағы,   бесінші,   үшінші   т.б.   такттерді   жазу   керек.   Бір   нәрсені   қате
жазамын деп қауіптенбеу керек, қатені түзетуге болады. Алайда бас жағында
қалып   қойып   нота   парағын   бос   қалдырып,   қалып   қою   ыңғайсыз   болады.
Ендеше,   сольфеджиодан   музыкалық   диктант   жазуға   арналған   ұсыныстарға
көшейік.   Музыкалық   диктант   қалай   жазылады?Алдымен,   музыкалық
шығарманың орындаларында тональдылықты анықтаймыз, кілттік белгілерін
белгілеп,   өзімізге   осы   тональдылықты(   гамма,   үш   дыбыстылық,   қосымша
сатыларын)   есімізге   түсіреміз.  Диктант   басталмас   бұрын   мұғалім   сыныпты
диктанттың 90% сол тональдылықта болады. Егер тональдылық 5 бемольды
болса, онда бемольды өз орнына белгілеу керек.
Музыкалық диктантты ойнау.
Алғашқы айналымнан кейін : қанша такт, көлемі қандай, қайталаулар бар ма,
қай нотадан басталып, қай нотамен аяқталады, ерекше ырғақтың суреттері
(пунктирлік ырғақ, синкопа, он алтылық, триольдар, үзілістер бар ма? Бұл
сұрақтарды өздеріңізге қойып, тыңдар алдында сізге бағыт беріп, шығарма
ойналып болғаннан кейін оған жауап беруіңіз керек.
Алғашқы   айналымнан   кейін   дәптерлеріңізге   негізгі   (кілттік)   белгілер   мен
тактілер белгіленіп, алғашқы және соңғы ноталары жазылу керек. Тактының
санына тоқталсақ, олар әдетте сегіз болады. Олардың сегізін бір жолға немесе
төртеуін   бір,  төртеуін   екінші   жолға   белгілеу   керек.   Егер   диктант   16  такт
болса, 4х4, немесе 8х2 жұп орналастырамыз.
Егер 9 такт кездесіп жатса (3+3+3) немесе 12 болса (6+6), кейде 10 тактылы
диктант кездеседі (4+6).
Екінші   айналымда:   әуен   қай   сарында   ойналады,   қалай   дамиды,   онда
қайталамалар бар ма, болса, қай жерлерде екеніне мән беріледі.
12

description:
Мысалы:   музыкада   сөйлемнің   басында   12   такт   және   56   такт,   әуенде   де
секвенция, яғни бір сарын түрлі сатыдан естіліп, қайталаулар анық естіледі.
Екінші айналымнан кейін бірінші, аяқталар алдындағы және есіңізге сақтай
алсаңыз төртінші тактты да дәптерге жазу керек.
Егер екінші сөйлем біріншісі қайталаудан басталса, оны да жазып қою өте
маңызды.   Егер   екінші   айналымнан   кейін   дәптерде   көлемі,   алғашқы,   соңғы
нотасы жазылып, такт белгіленбесе, онда мұғалімнен қанша такт бар, көлемі
қанша? деп сұрауға болады.
Үшінші және одан кейінгі айналым:
Алдымен дирижер болып, ырғақты есте сақтап, оны жазып алу керек.
Екіншіден,   нотаны   бірден   ести   алмасаң   әуенді   талдап:   қозғалысының
бағыттарын (жоғары, төмен) , баяулығын (сатыбойымен бе, немесе секірмелі
түрде   ме,   ара   қашықтығын)   ,   аккордтардың   дыбыстарындағы   қозғалыс
анықталады.   Үшіншіден,   мұғалімнің   өзге   балаларға   айтқан   ескертпелерін
тыңдап,   дәптеріңе   қарап,   қателері   болса,   түзетіп   отыру   керек.   Соңғы   екі
айналым жазылған музыкалық диктантты тексеруге арналады. Тек нотаның
жоғарылығын   ғана емес, сонымен  бірге штиль,  лига,  альтерация  белгілерін
қою (мысалы   бекарьдан кейін диез мен бемоль қою) тексерілді. Өздеріңіз
байқағандай   музыкалық   диктант  жазу  өте   күрделі  емес.  Үйден   музыкалық
әдебиеті бойынша берілген шығармаларды нотамен қарау  керек.   Бұл әдіс
ноталарды тез жаттап алуға, диктантты жақсы жазуға  көмектеседі.
Музыкалық диктанттың түрлері .

          Көрнекі   диктантты   оқытушы   тақтада   жазып   көрсету   мақсатында
жаздырады.   Мұғалім   дыбыстап   бүкіл   сыныптың   алдында   оқушыларға
естілуін   ,   дирижерлық   жасап,   әуенді   ойнап,   оны   нотаға   түсіру   үрдісін
көрсетеді   .   Мұндай   диктант   дайындық   жаттығуларынан   кейін   өз   бетімен
нотаға   жазып   үйрену   мен   түрлі   диктант   жазуда   кездесетін   қиындықтарды
жеңуде көмектеседі. Бұл мұғалімге бір жаңа топпен жұмыс жүргізуде түгел
топқа бірдей дұрыс, әрі қажетті әдістемелік бағыт беру кезінде өте тиімді
әдіс.   Мұндай   диктантты   оқушылардың   бірі   де   жүргізуге   болады.   Бұл
оқушының   жазбаларының   жазылу   бағыты   мен   әдістерін   көруге   мүмкіндік
береді.
       Күні бұрын талдау диктанты.
Алғашқы екі айналымнан  кейін мұғалім ұсынған мысалды талдайды. Оның
екпінін , көлемін, тональдылығын, әуенінің құрылымын анықтағаннан кейін
мысалдың   жекелеген   ерекшеліктеріне   тоқталып,   интонацияның   иірімдерін,
ырғақтың   фигураларына   түсінік   беріп,   оны   ойнап,   айтып   береді.   Осындай
13

description:
талдаудан кейін диктант тағы да орындалады, содан соң оқушылар өз бетімен
орындайды. Диктанттың бұл формасы диктанттағы жаңа ырғақтық фигуралар
мен басқаша дыбыстар пайда болған т.б. қиындықтар кезінде қолайлы. Кей
кезде   мұғалім   оқушылардың   назарын   белгілі   бір   нәрсеге   аударарда   жалпы
талдау жасау емес, тек бір, сынып үшін қиын нәрсеге назар аударып, талдау
керек.
            Эскизді диктант.Сыныппен  шығарманы ойнап оны анықтағанан кейін
мұғалім оны басынан аяғына дейін емес, тек екінші сөйлемнен жазу керектігін
таныстыруға болады. Немесе жекелеген элементтің түрін, мысалы: секвенция,
каденция   мотивін   т.б.   жазу.   Бұл   диктантта   барлық   мысалды   емес,   тек
мысалдық фрагменттерін жазуға болады. Осы әдіс кезінде оқушыларға нота
жазатын дәстүрге тактының санын белгілеп, содан соң нысандық жекелеген
бөліктерін   жазуға   болады.Мұғалім   фрагменттерді   жазу   ретін,   мысалы
алдымен каденцияларды, содан соң бірінші және екінші фразаларды жазу т.б.
Бұл   әдісті   үйренгенмен   кейін   оқушы   алдымен   есте   сақтаған     үзінділерін
(фрагменттерін), содан соң қалғандарын жазуға болады. Бұл жұмыстың түрі
оқытудың түрлі сатысында оқушылар эскизді жазбаларға үйреніп кеткенше
қолданылады.Мұғалімнің   ескертуінсіз,   өз   бетімен   музыкалық   әдебиеттен,
нақты аяқталған түрде кезкелген нысанды алуға болады.
Еркін   тональдылықтағы   диктантНысанға   алған   шығармамен   танысқанан
кейін, жазуға кіріскенге дейін белгілі уақыт бөлінеді. Оның түрлі өте көп:
Сынып   болып   тониканы   әндетіп,   содан   соң   интоннациялық   кешендерді
орындайды.Мұғалім   тек   тоникалық   үшдыбыстылықты   орындайды.   Сынып
неғұрлым жақсы дайындалған болса, соғұрлым тональдылық жақсы естіліп,
оқушылар   мұғалімнің   музыканы   тыңдаған   кезде   өздері     ойша   бағытталып
отырды.   Бұдан   соң   тональділік   белгіленеді.   Оны   мұғалім,   немесе   сынып
оқушысы айта алады. Сольфеджиодан сабақ беру үрдісі кезінде оқушының
бойында   тональдылық   жоғарлылығын   анық   тануға   үйретіп,   есту   қабілетін
жоғарылатады.Кей   кезде   тоналдылықты   өздері   естіп   отырған   бағытында
белгілеп, жазуға тапсырма беріледі.Мұндай диктантты жеке тексеру керек.
Тексеріп болған соң мұғалім нысан қай тональдылықтың орындалғанын айтып,
қателескендерге өз жазбаларын түзеуге мүмкіндік береді.
Жадын,   есте   сақтауды   дамытуға   бағыталған   диктант   Диктант   музыкалық
жады мен ішкі есту қабілетіне бағыталғанымен сабақ барысында  диктанттың
арнайы   формаларын   қолдану   керек.   Мұндағы   басты   міндеті:   орындалатын
нысанды есте сақтау , ал оны жазу. Өткізу әдісі:Мұғалім мысалды 23 рет
ойнайды.   Содан   соң   мұғалімнің   белгісімен   сынып   ойша   әуенді   қайталап
14

description:
шығады. Егер біреулерге түсініксіз болса,тағы бір қайталап шығады. Содан
соң тональдылық белгіленіп,оқушы есінде не қалғанын жазады. Диктант жазу
кезінде,   тексеру   кезінде   қайталанбайды,   сынып   тыныш   болу   керек   .
Белгіленген   уақыт   біткенен   соң   диктант   тағы   бір   рет   ойналып,   сынып
қателерін түзетеді.Мұндай диктанттардың материалдары  ашық, әуенді,  сазды
болуы керек. Алдымен қысқа (2,4 такт) дыбысы аз, мысалдар бір фразадан
тұруы керек. Сонда өзінің назарын, есінде қалғанын бақылап үйренеді, содан
соң   шағын   сөйлемдерді   есте   сақтап,   жаттығады.   Олардың   құрылымы
күрделене   түсуі   керек.   Жадын   дамытуға   арналған   жаттығуларды   тексеру
кезінде   мысалдың   жазбалары   емес,     оны   фортепианода   орындауы   назарда
болады. Бұл кезде орташа музыкалық қабілеті бар оқушылардың музыкалық
есте   сақтауында   дыбыстар   нақты,анық   болмауы   мүмкін,   сондықтан
фортепианода ойнау осыларды нақтылауға, есте сақтауға көмектеседі.
      Өздік диктант немесе таныс музыканы оқушының өз бетімен жазу жұмыс
жасай   алатындығын   тексеру   бағытында   ,   және   оқушының   үй   тапсырмасын
тексерудің   формасы   ретінде   таныс,   жадында   сақталған   шығарманы   жазу
тапсырылады.   Бұл   тапсырма   кезінде   жаңа   музыканы,   жадында   сақтауға
жаттығу жұмысы жүргізілмейді. Алайда ішкі есте қабілетінің негізінде жазба
жасау   өте   тиімді,   пайдалы   тәсіл.Өздік   диктант   сынып   жұмыстары   кезінде
түрлі нұсқада жүргізіле алады.Музыкалық шығарма немесе ән айтылып, оның
тональдылығы,   көлемі   белгіленіп,   содан   соң   оқушылар   есте   сақталғаны
бойынша,   музыканы   тыңдамай,   жазуды   бастайды.Мұғалім   оқушыға   қай
шығарманы  жақсы есте  сақтаса  соны жазуды  да  ұсына  алады.  Ең  бастысы
сыныпта   тыныштық   болуы   керек.   Бұл   тапсырманың     қиындығы   мұғалім
тональдігін 1ші дыбысты анықтауға көлемін белгілеуге көмектесе алмайды.
Сондықтан бұл тапсырма тек 1ші форма орындалғанан кейін беріле алады.
Жазбаларды   тексеру   кезінде   оқушыларға   не   жазғанын   орындап   беру
тапсырылады. Сонда оқушының қателігін нақты байқауға болады. Осы форма
бойынша   жұмыс   жүргізуде   алдымен   шумағын   жазып.   содан   кейін   вокалды
шығарманы   –   ән,   романс   т.б.   жазуға   болады.   Өздік   диктант   баланың
шығармашылық белсенділігін арттыруға көмектеседі. Оқушыларға өздерінің
шығармаларын   жазуға,   екінші   сөйлемді   ойдан   құрауға   мүмкіндік   беруге
болады.   Бұл   өз   бетімен,   үйден   жұмыс   жасауға,   жазуға   жаттығуда
таптырмайтын, тиімді әдіс.
Диктанттың орындалу кезеңдері:
1. Әуендікбір дауысты, екі және одан да көп дауысты
Үйретуші диктанттардың жіктелуі:
15

description:
2. Үйлесімділік   (гармониялық)   –ГОГА   фактурасында   немесе   ансамбль
аккомпаненті
3. Ырғақтық (ритмикалық) –әртүрлі шулы аспаптармен
4. Кластердегі ырғақтық әуендік аспаптармен,
5. Түрлі тасымалдағыштардағы композициялар
6. Тембрлік – әртүрлі аспаптарды анықтау т.б. бөлінеді.
Көлеміне қарай диктанттың түрлері:
1. Шағын – синтагмадан шағын текшеге дейін
2. Стандартты – стандартты текшеге қарап (4,8,12,16,32 такт)
3. Үлкен – бірнеше текшеден тұратын композиция
Фиксациялау әдісі (жазылу техникасы бойынша)
1. Жылдам жазу –дыбыс –белгі (стенография)
2. Ауызша диктант – есту бойынша анықтап, саусақпен жауап беру
3. Модельдеу – композиция мен үзіндінің (фрагменттің) үлгісін құрау.
4. Жатқа жазу – талдаумен (шартты белгілері болады)
5. Коррепция (түзету тыңдаудан кейінгі өңдеу)
Диктанттың түрлері
Нота қатарындағы ноталар (алгоритм бойынша) дәстүрлі әдіс
1. Эскиз – үлгілеу блогындағы модельдер (экранда көрсету)
2. Құрамындағылардың   сипатталу   кестесі   –шифры,   сандары,   әріптері,
белгілері.
3. Ауызша – саусақпен жауап беру.
4. Коррекция (түзету) –тыңдағаннан кейінгі өңдеу.
Мақсаты: ауызша талдауөз көзқарасын жазылған жазбаларға қарап негіздеу.
Оқу диктантының жұмыс кезеңдері :
Мұғалім оқушылардың алдына түрлі міндеттер қояды.
 диктанттың түрін белгілейді;
  диктанттың типін белгілейді;
 фиксациялау әдісін ұсынады;
 жұмыс алгоритмін жариялайды;
 ауызша талдау алгоритмін ұсынады.
Жұмыс үрдісі
Диктант өткізудің нұсқалары өте көп. Мұғалім әр оқушыға,сыныпқа тапсырма
береді.
Жұмыс нәтижесі:
Жұмыс тобы көп болмаса, әрқайсысының жұмысын тексеруге болады, алайда
тек 4 жұмыстың өзі көп уақыт алады. Сондықтан оқушыларға дұрыс жауапты
көрсетіп, қателерін  өздеріне тауып, түзетуге мүмкіндік беруге болады. Содан
соң өздерін бағалайды.
16

description:
Бағалау алгоритмі:
Қатесі болмаса 5;
Бір қате болса4;
Екі қате болса3;
Үш, одан да көп қате болса2;
Егер   қателер   барлық   оқушыда   бірдей   болса,   онда   бұл   тақырып   сынып
бойынша меңгерілмеген деген қорытынды жасалады.
1) Сәйкестік белгілер санының (дыбыстардың )ырғақта да, әуенде де бірдей
келуі   және   модельдерінің   басталуы   да   бір   уақытта   болуы.   Ырғақтың
басымдылығы әуен моделінің бірінші дыбысына келеді.
2) Ығысу –дыбыстар саны бірдей , бірақ басталуы бір –екі дыбысқа ығысқан
жағдайда ритмикалық (әуендік )басымдылық әуендік модельдің 2,3 дыбысына
келеді.
3) Қосу  ырғақтық және әуендік модельдерде дыбыс санынынң түрлі болған
жағдайында жұп және тақ :23, немесе 34 дыбысқа келеді. Сонда ырғақтық
басымдылық   үнемі   өзгеріп,   әрбір   келесі   модельде   жаңа   дыбысқа   өзгеріп
отырады.   Алғашқы   кезде   өзгерген   модельдерді   қолдануға   болмайды.
Оқушылар үшін қарапайым синтагманы қабылдау оңай болады. Ал күрделі
модельдерді,
  талдау   жазбаларын   диктантын   жазуға   нақты   дағды
қалыптасқаннан кейін кірісу керек.
4) Кластерді тану. Диктанттың бұл типі арнайы мақсатты көздейді. Мысалы :
джаз фестивалінде орындаушының айтқанын нотаға түсіріп алу керек болады.

              Орындаушы   стилінің   классификациясын   анықтау   үшін   оның
орындауындағы   шығарманың   импровизациялық   кластерін   анықтау   керек.
Көлемі жағынан бұл шағын диктант , ол 6 кластердің біреуі бойынша   бір
немесе   екі   фразадан   орындалады.   Нотаны   анықтау   қажет   емес,   үзіндінің
«колоритіне» қарап,бір тыңдағаннан гамманы атауы керек. Алдынала көрсету
мен талдаудан кейін кластерлерді оқушылар  еркін таба алады.
Жоғарыда айтылған  талаптарға сай мына ноталық мәтіндегі жаттығуларды
ұсынамын.
17

description:
Қорытынды.
        Жоғарыда айтылған сольфеджио сабағының бір бөлігі болып саналатын
музыкалық диктант жазудың әдістәсілдерін күнделікті сольфеджио
сабақтарында қолданылып отырса,ол оқушының эстетикалы, музыкалық
қаблетін арттыруда зор көмегін тигізері сөзсіз. Музыкалық диктантты жазудың
аталған түрлерін жүйелі түрде сабақта қолданып,оны оқушы, дұрыс уақытылы
кезеңкезеңімен ұсынып,әр оқушының есту , сезіну , қабылдау , ішкі көркею
қаблеттерін дер кезінде ескере отырса ұстаз еңбегі еш кетпейді. Әр сабақ сайын
музыкалық диктанттын әр –түрлі кезеңіне ауысып отырса онда оқушының
музыкалық қаблеті оның ішінде: есту ,сезіну, ішкі түйсік, қабылдау рефлекстері
оянып ішкі жан дүниесі музыкалық дыбыстарды таза дұрыс қабылдауларына зор
ықпал етеді.Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні қазіргі заман ағымына қарай
білімді, озық ойлы, жан дүниесі көркем, музыкалық қаблетті, ішкі жан дүниесі
ашылмай жүрген балаларды қосымша білімге құлшындырып соның ішінде
музыкалық білім саласында сауатты да сапалы білім алып шығулары үшін
білімді де білікті ұстаздардың істәжірибелері аса қажет.

21

description:
Қолданылған әдебеттер тізімі
1. Калмыков- Фридкин «Солфеджио»  ОдноголосиеІ-ІІ
часть Москва 1975г
2. Л. Давыдова «Сольфеджио» 5-класс Москва 1983г
3. О. Аверьянова  «Отечественная музыкальная
литература» Москва 1972г
4. Д. Калинина  «Рабочая тетрадь» сольфеджио 5-класс
Ленинград 1965г
1962г
5. В.Вахромеев «Элементарная теория музыки» Музгиз
6. Ә.Ибн-Сина  «Музыка теориясы бойынша зерттеулер
құндылықтары»  Алматы 1987 ж
7. Э.Б. Абдуллин «Теория и практика музыкального
образования» Москва 1983г
8. Ю.Б. Алиев «Методика музыкального  воспитания
детей » Воронеж 1988г
9. В.И.Холопова «Теория музыки» издательство «Лань»
10.
 Майкл Пилхофер «Теория музыки для чайников»
2010г
Воронеж 2000 г
22

description:
Дарынды балаларға арналған мамандандырылған №11
С.Сейфуллин атындағы облыстық қазақ мектеп интернат
кешені
«Өнер» бөлімі

Әдістемелік құрал
23

description:
Құрастырған :  Кужахметова П.А
24

title: Методика правописание музыкальных диктантов


description:
1
2
3
4
5
6
7
8
9
1
2
3
4
5
6
7
8
9

intro: Данный файл содержит карточку для занятий по математике с учащимися в возрасте 5 - 6 лет. Тема, представленная в заданиях "Понятия больше, меньше, столько же". В первой половине задания ребенок должен расставить знаки "больше", "меньше", "равно". И задания на развитие вычислительных умений (очень нравится детям, решая примеры, раскрашивать сказочных и мульт героев).Карточка по математике для учащихся 5-6 лет.

математика

group: Дисциплины

доп. образование детей

group: Другое

title: Карточки по математике для учащихся 5-6 лет.


extracted_text:
Муниципальное общеобразовательное бюджетное учреждение
«Средняя  общеобразовательная школа № 47» г. Оренбурга
Рассмотрено на заседании                     «Согласовано»                               Утверждено приказом
ШМО _________________                    Зам. директора по УВР                   по МОБУ «СОШ №47»
протокол №___________                        И.А. Леденева                                  №____ от________20__г.
рук. ШМО  Неверова Ю.С                      ___________________
______________________                       «____»_________20__г.
«____»_________20__г.
РАБОЧАЯ ПРОГРАММА
                        по              Спец. курс(наглядная геометрия)
                                                                                (предмет, курс)

                        класс                                7

                        учитель :Васильева Светлана Назимовна_____
(1 квалификационная категория) 2016  2017 учебный год
Пояснительная записка

стандарта
  основного
  образовательного
                          Рабочая   программа   разработана в   соответствии с   федеральным   компонентом
государственного
общего
образования (утвержд. приказом Министерства   образования   РФ   от   05.03.2004г.   №   1089   «Об
утверждении   федерального   компонента   государственных   образовательных   стандартов   начального
общего,   основного   общего   и   среднего   (полного)   общего   образования», приказом   Министерства
образования РФ от 9 марта 2004г. № 1312 «Об утверждении федерального базисного учебного плана и
примерных учебных планов для образовательных учреждений РФ, реализующих программы общего
образования»   (в   ред.   приказов   Минобрнауки   РФ   от   03.06.2008   №   164,   от   20.08.2008   №   241,   от
19.10.2009   №   427,   от   30.08.2010   №   889,   от   03.06.2011   №   1994,   от   01.02.2012   №   74), с   учетом
примерной   основной   образовательной   программы   основного   общего   образования   и   на   основе
программы «Геометрия. 5—9 классы,рабочая программа к линии учебников И. Ф. Шарыгина.
               Обучение геометрии является важнейшей составляющей основного общего образования и
призвано   развивать   логическое   мышление   и   математическую   интуицию   учащихся,   умения   в
применении геометрических знаний, необходимые для изучения смежных дисциплин, продолжения
образования и в повседневной жизни.
Геометрия входит в предметную область «Математика и информатика».
Основными   целями   курса   математики   для   5—9   классов   в   соответствии   с   Федеральным
образовательным стандартом основного общего образования являются:
 «осознание значения математики ... в повседневной жизни человека;
   формирование   представлений   о   социальных,   культурных   и   исторических   факторах
становления математической науки;
   формирование   представлений   о   математике   как   части   общечеловеческой   культуры,
универсальном языке науки, позволяющем описывать и изучать реальные процессы и явления»1.
Учебник   основан   на   авторской   наглядноэмпирической   концепции   построения   школьного
курса геометрии. При её создании автор ставил перед собой следующие основные цели:
— формирование геометрического стиля мышления;
— освоение знаний по геометрии и овладение умением
применять их при решении геометрических задач;
— развитие пространственного воображения, познавательного интереса, интеллектуальных и
творческих способностей обучающихся.
В   соответствии   с   Федеральным   государственным   образовательным   стандартом   (2010   г.)   в
основе учебника лежит системнодеятельностный подход, который обеспечивает:
% формирование готовности к саморазвитию и непрерывному образованию;
% овладение универсальными учебными действиями;
% активную учебнопознавательную деятельность обучающихся;
%   построение   образовательного   процесса   с   учётом   индивидуальных   возрастных,
психологических и физиологических
особенностей обучающихся.
   Изложение нового материала построено на гносеологическом подходе, когда новые сведения
излагаются   по   мере   возникновения   потребности   в  них   при   решении   задач  (в   отличие   от   обычно
используемого   при   создании   учебников   геометрии   аксиоматического   подхода,   когда   сначала
сообщаются   все   новые   сведения,   а   потом   обособленно   отрабатываются   соответствующие   им
упражнения). При этом материал учебника опирается на принцип использования задач в качестве основы
для   создания   проблемных   ситуаций   и   введения   нового   теоретического   материала.   Так,   многие
теоремы сформулированы в виде задач, которые отмечены, как важные.
   Автор поставил во главу угла умение школьников решать задачи. В учебнике выделены
методы решения и доказательства (им посвящены целые пункты: 4.4, 4.5, 5.3, 5.4 и др.).
Этим у школьников формируется мощная мотивация к изучению предмета. Приоритет задач,
усиливающий практическую направленность курса, выгодно отличает данный учебник.
  В учебнике нашли отражение элементы фузионистского подхода к изучению геометрии. Так,
много внимания уделяется развитию пространственного воображения учащихся с помощью решения
большого числа планиметрических задач на стереометрических объектах.
  В объяснительный материал включены исторические сведения и другие важные отступления,
которые   помогают   лучше   раскрыть   основное   содержание   и   привлечь   внимание   школьников
(например, статьи «Лобачевский и история открытия неевклидовой геометрии», «Доказательства в
геометрии»).   По   мере   накопления   фактов   организовано   повторение   базового   материала   путём
возврата к ранее изложенному, но уже на новом уровне. Так, с позиции нового содержания можно
получить   ещё   одно   доказательство   ранее   изученной   теоремы,   сделать   новые   важные   выводы
(например, теорема о высоте треугольника в пунктах 5.4 и 8.1).
     Учебник нацелен на достижение личностных, метапредметных и предметных результатов
освоения обучающимися основной образовательной программы по геометрии. Чтобы поддержать,
углубить и расширить естественный интерес обучающихся к геометрии, автор учебника выстроил
изложение   материала   на   основе   разработанной   им   системы   упражнений,   с   которыми   школьники
сталкиваются   как   учебной   деятельности,   так   и   в   повседневной   жизни.   Включено   большое   число
практических   задач   —   это   определение   форм   реальных   предметов,   изготовление   прямоугольной
рамки для картины, построение прямой и прямого угла на местности, установление места колодца,
равноудалённого от трёх домов, определение высоты дерева, расстояния до недоступной точки и др.
   Повышению интереса к предмету способствуют наглядно эмпирическое построение курса,
что позволяет с самого начала изучения геометрии решать содержательные, интересные и красивые
задачи, которых в учебнике достаточно много. Вместе с тем такой подход облегчает знакомство с
историей развития предмета.

  Работа   с   учебником   способствует   овладению   основными   универсальными   учебными
действиями:   умению   пользоваться   чертёжными   и   измерительными   инструментами,   предметным
указателем,   CD   диском   к   учебнику,   делать   рисунки   к   задачам,   контролировать   свой   уровень
усвоения знаний как с помощью маркировки задач (н — начальные, в — важные, п — полезные, т —
трудные), так и раздела «Проверь свои знания». Предлагаемые вопросы, практические задания и
задачи разнообразны и интересны, во многих случаях для их решения требуется не только и не
столько знание теории, сколько умение фантазировать, наблюдать и делать выводы.
     В процессе изучения геометрии ученики классифицируют геометрические фигуры, учатся
устанавливать причинноследственные связи, в частности при знакомстве с формулировками заданий
на доказательство, использующих связки «если, то», строить логические умозаключения при решении
задач на вычисления и доказательства.
      Повышение   доступности   материала   учебника   достигается   благодаря   систематическому
использованию принципа наглядности, в частности, с помощью большого количества содержательных
иллюстраций и включения в систему упражнений более простых задач.       Этой же цели служит
использование материалов CDдисков и рабочих тетрадей. То, что в учебниках все теоретические
положения возникают из понятных и доступных задач или наблюдений учащихся, также способствует
доступности материала.
ОБЩАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА КУРСА
          В  курсе   условно  выделяют   следующие   содержательные   линии:   наглядная   геометрия,
геометрические   фигуры,   измерение   геометрических   величин,   координаты,   векторы,   логика   и
множества, геометрия в историческом развитии.
    В разделе «Наглядная геометрия» основное внимание уделяется геометрическим фигурам
на плоскости и в пространстве, геометрическим величинам, понятию равенства фигур   и   симметрии.   У   учащихся   формируются   общие   представления   о   геометрических
фигурах,   умения   их   распознавать,   называть,   изображать,   измерять.   Это   готовит   их   к   изучению
систематического курса геометрии в 7 классе.
   При изучении этого курса ученики также будут использовать наблюдение, конструирование,
геометрический эксперимент.
    Раздел «Геометрические фигуры» призван формировать знания о геометрических фигурах
как   важнейших   математических   моделях   для   описания   окружающего   мира.   Систематическое
изучение   свойств   геометрических   фигур   вносит   важный   вклад   в   формирование   логического
мышления учащихся за счёт применения индуктивных и дедуктивных рассуждений. Решение задач
вычислительного характера развивает алгоритмический стиль мышления, работа с бумагой развивает
конструкторские умения и др.
        Раздел  «Измерение   геометрических   величин»  приучает   работать   с   приборами   для
измерения, пользоваться формулами для вычислений.

    Материал,   относящийся   к   содержательным   линиям  «Координаты»  и  «Векторы»,   в
значительной   степени   носит   межпредметный   характер,   так   как   применяется   в   разных   разделах
математики и при изучении смежных предметов.
    Материал линии «Логика и множества» изучается при рассмотрении различных вопросов
курса и нацелен на математическое развитие учащихся, формирование у них умения точно, сжато и
ясно излагать мысли в устной и письменной речи.
  Линия «Геометрия в историческом развитии» проходит практически через все темы курса
и предназначена для формирования представлений о геометрии как части человеческой культуры,
для создания культурноисторической среды обучения. На изучение этого раздела дополнительно
время   не   выделяется,   усвоение   его   не   контролируется,   но   содержание   материала   вплетается   в
основной материал всех разделов курса.
МЕСТО ПРЕДМЕТА В УЧЕБНОМ ПЛАНЕ
         Федеральный базисный учебный план на изучение наглядной геометрии в 7—9 классах
основной школы — 2 ч в неделю, всего 70 уроков. Учебное время может быть увеличено до 3 уроков
в неделю за счёт вариативной части базисного плана.
ТРЕБОВАНИЯ К РЕЗУЛЬТАТАМ ОБУЧЕНИЯ
И ОСВОЕНИЮ СОДЕРЖАНИЯ КУРСА
    Изучение геометрии в основной школе даёт возможность обучающимся достичь следующих
результатов:
личностные:
% ответственное отношение к учению, готовность и способность обучающихся к саморазвитию
и   самообразованию   на   основе   мотивации   к   обучению   и   познанию,   к   осознанному   построению
индивидуальной образовательной траектории с учётом устойчивых познавательных интересов;
%  целостное   мировоззрение,   соответствующее   современному   уровню   развития   науки   и
общества;
% умение ясно, точно, грамотно излагать свои мысли в устной и письменной речи, понимать
смысл поставленной задачи, выстраивать аргументацию, приводить примеры и
контрпримеры;
%  критичность   мышления,   умение   распознавать   логически   некорректные   высказывания,
отличать гипотезу от факта;
%   креативность   мышления,   инициатива,   находчивость,   активность   при   решении
математических задач;
%  способность   к   эмоциональному   (эстетическому)   восприятию   геометрических   объектов,
задач, решений, рассуждений;
метапредметные:
% умение самостоятельно ставить цели, выбирать пути решения учебных проблем; % умение   самостоятельно   планировать   альтернативные   пути   достижения   целей,   осознанно
выбирать наиболее эффективные способы решения учебных и познавательных задач;
%  умение   видеть   геометрическую   задачу   в   контексте   проблемной   ситуации   и   в   других
дисциплинах, в окружающей жизни;
%  умение   находить   в   различных   источниках   информацию,   необходимую   для   решения
математических проблем, представлять её в удобной форме (в виде таблицы, графика, схемы и др.);
принимать решение в условиях неполной и избыточной информации;
%  умение   выдвигать   гипотезы   при   решении   учебных   задач   и   понимать   необходимость   их
проверки;
%  умение   применять   индуктивные   и   дедуктивные   способы   рассуждений,   видеть   различные
пути решения задачи;
предметные:
% представление о геометрии как науке из сферы человеческой деятельности, об этапах её
развития, о её значимости для цивилизации;
% умение   работать   с   математическим   текстом   (структурировать,   извлекать   необходимую
информацию);
%  владение   базовыми   понятиями   геометрии,   овладение   символьным   языком,   освоение
основных фактов и методов планиметрии, знакомство с простейшими пространственными телами;
% владение  следующими  практическими  умениями:  использовать  геометрический  язык  для
описания  предметов окружающего  мира;  выполнять чертежи,  делать  рисунки, схемы по условию
задачи;   измерять   длины   отрезков,   величины   углов,   использовать   формулы   для   вычисления
периметров,   площадей   и   объёмов   геометрических   фигур;   применять   знания   о   геометрических
фигурах и их свойствах для решения геометрических и практических задач.
                                              СОДЕРЖАНИЕ КУРСА
      В курсе геометрии представлены следующие содержательные линии: наглядная геометрия,
геометрические   фигуры,   измерение   геометрических   величин,   координаты,   векторы,   логика   и
множества, геометрия в историческом развитии.
Глава 1. Геометрия как наука. Первые понятия.(6ч)
                Наглядные представления о фигурах на плоскости: прямая, отрезок, луч, угол, ломаная,
многоугольник.
Глава 2. Основные свойства плоскости. (16ч)
Прямые и углы. Точка, прямая, плоскость. Отрезок, луч. Угол. Виды углов. Вертикальные и смежные
углы. Биссектриса угла. Изображение геометрических фигур. Взаимное расположение двух прямых.
Многоугольник. Выпуклые многоугольники. Сумма углов выпуклого многоугольника.
Глава 3. Треугольник и окружность. Начальные сведения. (23ч)
                 Треугольник. Прямоугольные, остроугольные и тупоугольные треугольники. Высота,
медиана, биссектриса. Равнобедренные и равносторонние треугольники; свойства и признаки
равнобедренного треугольника. Признаки равенства треугольников. Неравенство треугольника.
Сумма углов треугольника. Внешние углы треугольника. Признаки равенства прямоугольных
треугольников. Окружность и круг. Центр, радиус, диаметр. Дуга, хорда. Взаимное расположение
прямой и окружности, двух окружностей.
Глава 4. Виды геометрических задач и методы их решения (15ч)
Построения с помощью циркуля и линейки. Основные задачи на построение: деление отрезка пополам,
построение угла, равного данному, построение треугольника по трём сторонам, построение
перпендикуляра к прямой, построение биссектрисы, деление отрезка на n равных частей. Решение
задач на вычисление, доказательство и построение с использованием свойств изученных фигур.
                                           ГЕОМЕТРИЯ В ИСТОРИЧЕСКОМ РАЗВИТИИ
                   От землемерия к геометрии. Пифагор и его школа .Построение правильных
многоугольников. Трисекция угла. Квадратура круга. ПРИМЕРНОЕ ТЕМАТИЧЕСКОЕ ПЛАНИРОВАНИЕ
        Тематическое   планирование   реализует   один  из   возможных   подходов   к  распределению
изучаемого   материала   не   носит   обязательного   характера   и   не   исключает   возможностей   иного
распределения   содержания.   В   примерном   тематическом   планировании   разделы   основного
содержания   разбиты   на   темы   в   порядке   их   изучения   в   учебниках.   Особенностью   примерного
тематического   планирования   является   то,   что   в   нём   содержится   описание   возможных   видов
деятельности   учащихся   в   процессе   усвоения   соответствующего   содержания,   направленных   на
достижение поставленных целей обучения. Это ориентирует учителя на усиление деятельностного
подхода в обучении, на организацию разнообразной учебной деятельности, отвечающей современным
психологопедагогическим взглядам, на использование современных технологий.
    Планирование составлено из расчёта часов, указанных в федеральном базисном учебном плане (не
менее   2   часов   в   неделю,   70   часов   в   год).   При   составлении   рабочей   программы   образовательное
учреждение   может   увеличить   указанное   в   базисном   учебном   плане   учебное   время   за   счёт   его
вариативного компонента.
Перечень учебно – методического обеспечения.
1.   Шарыгин,   Н.Ф.   Наглядная   геометрия.   57   кл.:   пособие   для   общеобразовательных   учебных
заведений   /   Н.Ф.Шарыгин,   Л.Н.   Ерганжиева.   –   4е   изд.,   стереотип.   –   М.:   Дрофа,   2009   г
2.   Шарыгин,   И.Ф.   Математика:   Задачи   на   смекалку:   Учеб.   Пособие   для   57   кл.   общеобразоват.
учреждений   /   И.Ф.Шарыгин,   А.В.   Шевкин.   –   5е   изд.   –   М.:   Просвещение,   2000.   –   95   с
3.И.Я. Депман, Н.Я. Виленкин. «За страницами учебника математики».
Пособие для учащихся 67 классов сред школ. – М.: «Просвещение», 2009 г.
4.М.А. Иченская «Отдыхаем с математикой», Волгоград: Учитель, 2008 год.
5.Е.И.Игнатьев. Математическая смекалка. Занимательные задачи, игры,
 фокусы, парадоксы. – М., Омега, 1994 г.
6.Математика. 511 классы. Коллективный способ обучения:
  занимательные задачи /авт. Сост. И.В.Фотина. – Волгоград: Учитель, 2009.
 7.Материалы в помощь учителю математики, ВОИПиКРО,  1996 год.

file_name: Р.П Наглядная 7кл.docx

intro: Данная рабочая программа предназначена для элективного курса по математике для 7 класса. Она является дополнительной к геометрии школьного курса, расширяет материал, уделяет больше часов на решение задач, рассмотрение теорем, свойств. Материал углубляется по темам и рассматривается в полном объеме. Составлена на основе программы.Рабочая программа по элективному курсу по математике 7класс

title: Рабочая программа "Наглядная геометрия"


extracted_text:
МУНИЦИПАЛЬНОЕ АВТОНОМНОЕ ДОШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ
УЧРЕЖДЕНИЕ «ДЕТСКИЙ САД № 1 «СКВОРУШКА»
ПИОНЕРСКОГО ГОРОДСКОГО ОКРУГА»

«РАКЕТА»
Конспект НОД по Legoконструированию
для детей подготовительной к школе группы
Разработала:
Дудина Анжелика Анатольевна
воспитатель первой квалификационной
категории 2017 год
Тема: «РАКЕТА»
Конспект НОД  по ЛЕГО конструированию
в подготовительной к школе группе
Цель: расширение знаний детей о космосе через конструирование модели
ракеты с помощью «ЛЕГО».
Задачи:
Коррекционные:
 Развитие мелкой моторики и тактильного восприятия;
 Развитие зрительного восприятия (цвет, форма, величина);
 Ориентировка в микро и макро пространстве (слева, справа, над, под, за)
Образовательные:
 Закрепление представлений детей о космосе.
 Обучение работе по предложенным инструкциям (схемам);
Развивающие:
 Развитие умения конструировать по показу педагога.
 Развитие мелкой моторики, логического мышления, внимания,
творческого мышления;
Воспитательные:
 Развитие умения работать в коллективе;
Материалы и оборудование: мультимедийная установка, экран;
конструктор «ЛЕГО»; иллюстрации с изображением космонавтов, ракеты;
схемы по сборке модели ракеты; видеосюжет «Полет над планетой Земля»;
звукозапись;
Формы и методы проведения НОД: беседа, развивающая игра, загадки,
вопросыответы, самостоятельная (практическая) работа, информационные
технологии (демонстрация видеосюжета), анализ работы.
I. Организационная часть.
Ход НОД:
Воспитатель: Придумано кемто просто и мудро – При встрече здороваться:
Доброе утро!
Доброе утро  солнцу и птицам!
Доброе утро  улыбчивым лицам!
И каждый становится добрым, доверчивым.
Пусть доброе утро длится до вечера! Воспитатель:  Ребята, сегодня у нас в группе необычная гостья? Кто это?
(педагог показывает детям звездочку, вырезанную из картона).
 Верно, ребята. Это звездочка. А откуда она прилетела к нам? Отгадайте
загадку, и вы узнаете ответ на этот вопрос.
Там все знаки зодиака –
Водолея, девы рака.
Светятся и ночью и днем,
Туда смотрит астроном.
(Космос)
Открылась бездна, звезд полна,
Звездам числа нет, бездне – дна.
(Космос)
 Ребята, а что еще вы знаете о космосе? (ответы детей) Да, это огромное
пространство со множеством звезд, и планет. И среди них наша с вами
любимая Земля. (слайд или гиф изображение с видом земли из космоса)
 Ребята, а кто такие космонавты? (Это люди, которые отправляются в космос
и изучают его). Правильно. А кто был первым космонавтом? (если дети
затрудняются, на мольберт вывешивается портрет Ю.А. Гагарина или
выводится слайд с его портретом). Верно, это Юрий Алексеевич Гагарин.
Но Юрий Алексеевич Гагарин не сразу стал космонавтом. Прежде чем
отправиться в космос, он много изучал разных наук, занимался спортом и стал
военным летчиком.
Вот и для вас звездочка приготовила интересное задание. Она предлагает
вам поиграть в  игру «Чудесный мешочек». Ребенку предлагается опустить
руку в непрозрачный мешочек, в котором находится несколько деталей
конструктора Lego. Он достает деталь и называет ее. Например, кирпичик
синего цвета 2х4.
 Молодцы ребята! С этим заданием вы тоже справились. Но впереди нас ждут
новые задачи!
Гимнастика для глаз.
Давайте, детки, дружно встанем! (Дети встают)
Может быть до звезд достанем! (Поочередно поднимая правую и левую руку
вверх, пытаются «достать» звезды, прослеживают взглядом за руками).
Быстро глазки закрываем,
С ними в прятки поиграем, (Закрывают глаза ладонями, а затем
открывают их 35 раз)
Отыскать на небе звезды не всегда, увы, легко.
(Приставляют ладонь к глазам и всматриваются вдаль)
Чтоб к ним ближе оказаться,
Мы подпрыгнем высоко!
(Прыжки на месте)
Да, веселая игра, (Делают 3 хлопка в ладони)
Но работать нам пора!
Следующее задание зашифровано в ответе на следующую загадку.
Чтобы космос покорить,
И узнать все о планетах,
Человек создал машину,
Под названием.. (Ракета)
(На слайдах демонстрируется изображение ракеты)
 Верно, ребята! Вы наверняка уже знаете, что настоящую ракету создают:
ученыеконструкторы, инженеры, рабочие и даже врачи. Вот и мы с вами
сейчас превратимся на время в настоящих инженеров, ученыхконструкторов
и построим свои ракеты. Для этого нам предстоит сдать экзамен на знание
деталей конструктора. А наша гостья звездочка будет внимательно следить за
тем, как мы сдаем этот важный экзамен.
Воспитатель: Давайте поиграем с вами в игру «Кто самый быстрый и
внимательный». (Объяснить детям, что нужно быстро найти деталь того
цвета, которую я назову).
Есть коробка у меня,
В ней живут мои друзья.
Они очень разные,
Желтые, красные,
Зеленые и синие,
Все дружные и сильные.
Вместе любят собираться.
И, в постройки превращаться.
(Коробка с кубиками, конструктор)
Воспитатель:  «Найдите, пожалуйста, все детали синего цвета. Сколько
деталей синего цвета у вас получилось?
Ответ детей – 4 кирпичика 2х4, 4 кубика 2х2.
Воспитатель:  Отложите в сторону.
Воспитатель: Найдите все детали красного цвета. Сколько деталей красного
цвета у вас получилось? Назовите их.
Ответ детей – 3 кирпичика 2х4.
Воспитатель:  Отложите в сторону.
Воспитатель:  Найдите все детали зеленого цвета. Отложите в сторону (2
кубика зеленого цвета 2х2).
Воспитатель:  Найдите все детали желтого цвета. Отложите в сторону (2
кирпичика желтого цвета 2х4).
Воспитатель:  Молодцы, ребята. Справились с заданием. Воспитатель:  Ребята, как вы думаете, для чего нам с вами детали разного
цвета и величины? Ответ детей: – Для конструирования модели ракеты из
ЛЕГО.
 Верно. Эти детали нам пригодятся для постройки наших ракет.
III. Практическая работа.
Воспитатель:  Ребята, мастерить модель ракеты мы будем по схеме (педагог
показывает детям схему на слайде, у детей на столах также индивидуальные
схемы постройки).  Возможна демонстрация этапов постройки на экране при
наличии программы LEGO Digital Designer.
Вот так радуга на небе
Шёлковый узор!
Ну и радуга на небе,
Как цветной ковёр!
А над радугой — ракета
Взмыла к небесам.
Вот такую же ракету
Я построю сам.
 С чего мы начнем строительство нашей ракеты? (ответы детей)
 Верно, начнем постройку с основания.
1) Для того чтобы построить основание ракеты, нужно взять 2 кирпичика
желтого цвета 2х4 и установить их рядом друг с другом (педагог
демонстрирует детям кирпичики и выполнение 1 этапа работы, дети
повторяют).
Воспитатель:  А сейчас мы начнем с вами мастерить первую ступень ракеты.
Мы берем 4 кирпичика синего цвета(2х4) и крепим их симметрично друг
другу поверх желтых кирпичиков (педагог демонстрирует детям кирпичики и
выполнение 2 этапа работы, дети повторяют) Воспитатель:  Потом, ребята, мы берем 2 кирпичика красного цвета 2х4
(педагог демонстрирует детям
Воспитатель:  Далее, мы берем 3 кубика синего цвета 2х2 и один кубик
зеленого цвета 2х2 и устанавливаем их друг на друга поверх красных
кирпичиков посередине (педагог демонстрирует детям кирпичики и
выполнение 4 этапа работы, дети повторяют).
Воспитатель:  Потом, мы берем 1 кирпичик красного цвета и два кубика 2х2
синего и зеленого цветов (педагог демонстрирует детям кирпичики и
выполнение 5 этапа работы, дети повторяют). Воспитатель:  Ребята вы не устали? Предлагаю вам немножко отдохнуть.
Дети выходят изза столов, встают в круг и выполняют движения в
соответствии с текстом.
Физкультминутка:
Ждут нас быстрые ракеты (встать на носочки, руки на головой)
Для прогулок по планетам. (шаг на месте)
На какую захотим, на такую полетим.(руки в стороны)
Но в игре один секрет: (грозят пальчиком)
Опоздавшим места нет!
Воспитатель:  Отдохнули немножко, возвращаемся на свои места.
Заключительная часть: анализ работ и подведение итогов занятия
Мы трудились очень дружно
Получилось то, что нужно:
Не машинка, не конфета,
Настоящая ракета!,
Вот отправится в полёт
Наш прекрасный звездолёт!
Воспитатель: Ребята, наши ракеты готовы. Давайте посмотрим, как мы
справились с работой. Вы большие молодцы! В подарок вам небольшой ролик о том как видят космонавты землю из иллюминатора космического корабля.
(демонстрация ролика)
Воспитатель: Ребята, что нового вы узнали сегодня?  А что вам больше
всего понравилось на занятии?  Спасибо, ребята. Вы были очень
внимательными слушателями, соблюдали порядок, всё старательно
выполняли. Звездочке очень понравилось с вами играть, но ей пора
возвращаться к себе домой. Давайте скажем ей: «До свидания! Счастливого
пути!»
В конце занятия можно предложить детям обыграть постройки.
1. Максаева Ю.А. Легоконструирование как фактор развития одарённости //
Список используемой литературы
МБОУ «Лянторская СОШ № 4»: электронный ресурс – 2013. URL:
http://home.lschool4 do.ru/index.php.
2. Николенко О. Открытое занятие по легоконструированию. Электронный
ресурс URL:https://www.youtube.com/watch?v=S32sMRKQ9WM
3. Порвина С.В. Конспект занятия "Конструктор лего  учит, забавляет,
радует, организует" // Социальная сеть работников образования:
электронный ресурс –
2013. URL:http://nsportal.ru/detskiisad/konstruirovanieruchnoitrud/konspekt
zanyatiyakonstruktorlegouchitzabavlyaetraduet.
4. Пономаренко И.Н. План  конспект занятия по Лего
конструированию. Тема « Мы дети Галактики, но самое главное...»
http://nsportal.ru/detskiysad/konstruirovanieruchnoytrud/2015/03/28/lego
vovsemirnyydenkosmonavtiki

file_name: ЛЕГО РАКЕТА.docx

intro: Презентация и конспект НОД по Lego-конструированию для детей подготовительной к школе группы

title: «РАКЕТА»  Презентация и конспект НОД по Lego-конструированию


extracted_text:
Литературная гостиная, посвященная 120летию со дня
рождения Сергея Есенина
Литературная гостиная проводится для любителей поэзии среди 59 классов.
Чтецы из этой же возрастной категории.
Цели:
1.    Расширение знаний учащихся о творчестве С. А. Есенина.
2.    Развитие творческой активности, положительной мотивации к чтению,
актёрских качеств у детей.
3.    Формирование умений творчески применять знания, развиватие
мышления, речи и навыка выразительного чтения.
4.    Воспитание любви к поэтическому слову и музыке.
ОБОРУДОВАНИЕ:  презентация,
                                    свеча,
                                    портрет Есенина.
Тема гостиной – на доске
Выставка поэтических сборников
Ведущий.
Уходят лучшие, как будто мир им тесен,
Как будто он не в силах их понять.
Уходят лучшие, не спев последних песен,
Осиротив родную Землюмать,
Мы перечитываем созданное ими,
И жжёт глаза горячая строка.
Уходят лучшие, своё оставив имя,
Утраты боль и память на века.
И до сих пор в их недописанную повесть
Пытаемся мы проторить пути…
Уходят лучшие, и мучает нас совесть,
Как будто бы могли мы их спасти. Довольно много русских поэтов и писателей слишком рано закончили
свой жизненный путь. К их числу принадлежит и С.А.Есенин. Но сегодня в
нашей литературной гостиной мы собрались не для того, чтобы оплакивать
уход  великого   русского  поэта.  Наша   встреча   посвящена   юбилею   Сергея
Александровича   Есенина.   И   я   надеюсь,   что   встреча   эта   поможет   нам
прикоснуться к еготворчеству.
Обращение к портрету (проецируется портрет С.Есенина).
Есенин взял у русской природы характерные черты своей внешности. У
бездонных озёр и голубых небес – синеву глаз; мягкие кудри – у крон родных
берёз; золото волос – у пшеничных полей. А самое главное, он взял у Родины
широкую   русскую   душу.   Сергей   Есенин   воспевал   в   своих   стихотворениях
природу и Родину, не зря его называли певцом русской природы.
Чтец.
Сергей Есенин! Это имя
В лесах родной моей России,
В березах нежных и осинах,
В сережках желтоватосиних,
В лугах из зелени весенней.
В твоих стихах, Сергей Есенин!
        Поэт прожил на земле очень мало – всего тридцать лет. Он писал, что его
песня отзовётся и останется в людских сердцах. Постараемся и мы увидеть,
услышать, прочувствовать мир, созданный поэтом.
         Есенин! Даже в самом имени, в фамилии его слышится чтото по
весеннему радостное, звонкое и вместе с тем чтото тревожное, от осени что
то. Осень, осень – Есенин.
      Родился Сергей Александрович Есенин 3 октября 1895 года в селе
Константинове Рязанской губернии, что расположилось на высоком
холмистом берегу Оки. Место это необыкновенно красивое. Внизу – заливные
луга, заросшая камышами Старица. А обзор с холмов такой, что, кажется, ты
соприкасаешься с голубым небом (в это время на экране проецируются
слайды рязанских пейзажей).
Чтец. Все живое особой метой
Отмечается с ранних пор.
Если не был бы я поэтом,
То, наверно, был мошенник и вор.
Худощавый и низкорослый,
Средь мальчишек всегда герой,
Часто, часто с разбитым носом
Приходил я к себе домой.
И навстречу испуганной маме
Я цедил сквозь кровавый рот:
"Ничего! Я споткнулся о камень,
Это к завтраму все заживет".
        С 2х лет был отдан Сергей на воспитание дедушке и бабушке. Бабушка
Наталья Евсеевна была искусной сказительницей. Рассказывала внуку много
народных сказок, преданий, легенд. Самой читаемой книгой была Библия. В
праздники бабушка и внук отправлялись на Богомолье. А по вечерам в доме
собирались дети, нищие и все слушали сказки. Дед Фёдор Андреевич любил
загадывать загадки, петь песни.
Чтец.
Под окнами
Костер метели белой.
Мне девять лет.
Лежанка, бабка, кот….
И бабка чтото грустное
Степное пела,
Порой зевая
И крестя свой рот.
       В 9 лет переступил школьный порог  и сел за парту. Окончил школу
Сергей с похвальным листом. Жадность до книг – а он ухитрялся читать не
только днем, но и ночью, с коптилкой Первые стихи были написаны Есениным в 89летнем возрасте. В семье
очень хотели, чтобы Сергей Есенин стал сельским учителем, поэтому после
окончания сельской земской школы отдали его учиться в закрытую
учительскую школу, которую он успешно закончил в 1912 году, получив
звание учителя школы грамоты.  После окончания в 17 лет уехал в Москву и
поступил в университет. Все это время не прекращал писать стихи.
         В эти им годы написано множество стихотворений, однако далеко не все
произведения этих лет были напечатаны при жизни поэта. Для молодого поэта
природа – это чудесный и необъятный храм, в котором все прекрасно. Она –
подлинный герой ранней поэзии Есенина.
         Первое стихотворение, которое напечатал Есенин в детском журнале
“Мирок”, было стихотворение “Береза”.
Чтец.
Белая береза под моим окном
Принакрылась снегом,
Точно серебром.
На пушистых ветках
Снежною каймой
Распустились кисти
Белой бахромой.
И стоит береза
В сонной тишине,
И горят снежинки
В золотом огне.
А заря лениво,
Обходя кругом,
Обсыпает ветки
Новым серебром.
 Край любимый! Сердцу снятся
Скирды солнца в водах лонных.
Я хотел бы затеряться
В зеленях твоих стозвонных.
По меже, на переметке,
Резеда и риза кашки.
И вызванивают в четки
Ивы  кроткие монашки.
Чтец. Курит облаком болото,
Гарь в небесном коромысле.
С тихой тайной для когото
Затаил я в сердце мысли.
Видели ли вы,
Как бежит по степям,
В туманах озерных кроясь,
Железной ноздрей храпя,
На лапах чугунных поезд?
Чтец.
А за ним
По большой траве,
Как на празднике отчаянных гонок,
Тонкие ноги закидывая к голове,
Скачет красногривый жеребенок?
Милый, милый, смешной дуралей,
Ну куда он, куда он гонится?
Неужель он не знает, что живых коней
Победила стальная конница?
Неужель он не знает, что в полях бессиянных
Той поры не вернет его бег,
Когда пару красивых степных россиянок
Отдавал за коня печенег?
Поиному судьба на торгах перекрасила
Наш разбуженный скрежетом плес,
И за тысчи пудов конской кожи и мяса
Покупают теперь паровоз.
Песнь о собаке
Утром в ржаном закуте,
Где златятся рогожи в ряд,
Семерых ощенила сука,
Рыжих семерых щенят.
До вечера она их ласкала,
Причесывая языком,
И струился снежок подталый Под теплым ее животом.
А вечером, когда куры
Обсиживают шесток,
Вышел хозяин хмурый,
Семерых всех поклал в мешок.
По сугробам она бежала,
Поспевая за ним бежать...
И так долго, долго дрожала
Воды незамерзшей гладь.
А когда чуть плелась обратно,
Слизывая пот с боков,
Показался ей месяц над хатой
Одним из ее щенков.
В синюю высь звонко
Глядела она, скуля,
А месяц скользил тонкий
И скрылся за холм в полях.
И глухо, как от подачки,
Когда бросят ей камень в смех,
Покатились глаза собачьи
Золотыми звездами в снег.
       Сергей Есенин послал некоторые стихи в петербургские журналы, но их
не напечатали. Тогда он сам решил поехать в Петербург. Первый с кем он
познакомился, был известный поэт Александр Блок.
      «Когда я смотрел на Блока, с меня капал пот, потому что я в первый раз
видел живого поэта»,  вспоминал Есенин. А Блок в тот день в дневнике
записал  «Крестьянин Рязанской губернии, 19 лет, стихи свежие, чистые,
голосистые…»
Александр Блок. Здравствуйте. Как вас зовут? (Произносят имена).
– Откуда вы родом, Сергей?
– Да не стесняйтесь, прошу, садитесь
Сценка. Есенин. Я из Рязанской губернии, село Константиново там есть. Хотел бы
напечатать свои стихи в петербургских журналах. Вот книгу написал, но не
печатают.
Александр Блок. Стихи? Так, посмотрим. (Листает страницы). “Радуница”.
– Почитай мне чтонибудь из своих стихов.
Есенин. Что же? Может это...
Сыплет черемуха снегом,
Зелень в цвету и росе.
В поле, склоняясь к побегам,
Ходят грачи в полосе.
Никнут шелковые травы,
Пахнет смолистой сосной.
Ой, вы, луга и дубравы,
Я одурманен весной.
Александр Блок. Ты же настоящий талант! Мы сейчас же поедем в редакцию,
ты будешь печататься.
Уходят.
       С этого дня все лучшие журналы того времени стали печатать Есенина, а
осенью появилась печатная книга “Радуница”. О ней много писали. И все
говорили, что Есенин – это талант!
        За “Радуницей” вышли “Голубень”, “Преображение”, “Сельский
часослов”, “Часы Марии”, “Исповедь хулигана”
        Сергей Есенин любил свою Родину, всегда скучал, когда уезжал за
границу. Он всегда вспоминал свой дом и клен под окном.
Чтец.
Клён ты мой опавший, клён заледенелый,
Что стоишь нагнувшись под метелью белой?
Или что увидел? Или что услышал?
Словно за деревню погулять ты вышел.
Там вон встретил вербу, там сосну приметил,
Распевал им песни под метель о лете.
Сам себе казался я таким же клёном,
Только не опавшим, а вовсю зелёным. Любимый клен поэта сгорел вместе с домом деда во время  пожара. В
1924 году Есенин приехал в Константиново. На расчищенном пепелище
толькотолько начали закладывать новый дом. Обгоревший сад и пенек от
клена очень расстроили поэта, тогда он решил своими руками посадить три
тополя.
Теперь любого, кто приходит в доммузей Сергея Есенина, первым встречает
тополь. Первым встречает и последним провожает. Он как старый сторож
верно несёт свою многолетнюю службу.
Сергей Есенин побывал в 1924 году на Кавказе. Здесь он написал
замечательный цикл лирических стихотворений “Персидские мотивы”. В этих
мотивах разлит воздух севера и юга.
Чтец.
Шаганэ ты моя, Шаганэ!
Потому что я с севера, что ли,
Я готов рассказать тебе поле,
Про волнистую рожь при луне,
Шаганэ ты моя, Шаганэ.
Потому что я с севера, что ли
Что луна там огромней в сто раз
Как бы ни был красив Шираз,
Он не лучше рязанских раздолий,
Потому что я с севера, что ли ...
      На Кавказе в минуту грусти Есенин написал одно из лучших своих
стихотворений “Письмо матери”. В разлуке с матерью Сергей всегда скучал,
страдал, жил ожиданием встречи с ней.
Чтец.
Ты жива ещё, моя старушка?
Жив и я. Привет тебе, привет!
Пусть струится над твоей избушкой
Тот вечерний несказанный свет.
Пишут мне, что ты, тая тревогу,
Загрустила шибко обо мне,
Что ты часто ходишь на дорогу
В старомодном ветхом шушуне.
Я попрежнему такой же нежный
И мечтаю только лишь о том,
Чтоб скорее от тоски мятежной
Воротиться в низенький наш дом. Я вернусь, когда раскинет ветви
Повесеннему наш белый сад.
Только ты меня уж на рассвете
Не буди, как восемь лет назад.
Так забудь же про свою тревогу,
Не грусти так шибко обо мне.
Не ходи так часто на дорогу
В старомодном ветхом шушуне.
          Жизнь Есенина оборвалась 27 декабря 1925 года.
За день до этого он написал стихотворение «До свидания, друг мой, до
свиданья…» Есенин отдал его знакомому ленинградскому поэту, который
хотел сразу же прочитать, но Есенин его остановил: "Нет, ты подожди!
Останешься один — прочитаешь. Не к спеху ведь!"
Чтец.
До свиданья, друг мой, до свиданья.
Милый мой, ты у меня в груди.
Предназначенное расставанье
Обещает встречу впереди.
До свиданья, друг мой, без руки, без слова,
Не грусти и не печаль бровей,
В этой жизни умирать не ново,
Но и жить, конечно, не новей
Проецируются фотографии С.Есенина.
       Поэта не стало, но его поэзия волнует и тревожит сердца читателей и
сегодня.
Чтец.
Не жалею, не зову, не плачу,
Все пройдет, как с белых яблонь дым.
Увяданья золотом охваченный,
Я не буду больше молодым.
Ты теперь не так уж будешь биться,
Сердце, тронутое холодком, И страна березового ситца
Не заманит шляться босиком.
Дух бродяжий! ты все реже, реже
Расшевеливаешь пламень уст
О, моя утраченная свежесть,
Буйство глаз и половодье чувств!
Я теперь скупее стал в желаньях,
Жизнь моя, иль ты приснилась мне?
Словно я весенней гулкой ранью
Проскакал на розовом коне.
         Поэзия Сергея Есенина вечна, потому что писал он о вечном – Матери,
Родине, Природе, Любви. Во всем мире знают и любят Есенина, любят его
стихи за теплоту, лиричность, огромную любовь к природе, ко всему живому,
к своей Родине.
Сергей Есенин!
Он, как будто чародей,
Превращал зарю – в котенка,
Руки милой – в лебедей,
Светлый месяц – в жеребенка.
Говорить учил леса,
Травы, рощи в брызгах света
(хором)
И слились их голоса
С чистым голосом Поэта!

file_name: Лит. гостиная С.Есенин.docx

intro:
Представленная литературная гостиная посвящена 120-летию со дня рождения Сергея Есенина.
Литературная гостиная проводилась для любителей поэзии среди 5-9 классов кадетской школы №4 города Кыштыма. Чтецы, исполняющие стихотворения, из этой же возрастной категории. Данный сценарий можно рекомендовать для проведения тематических классных часов.

администрации

group: Педагогика

title: Сценарий литературной гостиной по творчеству Сергея Есенина


extracted_text:
План – конспект воспитательского   мероприятия .

Тема:        «Архангельская
    птица  счастья »
          Разработала  воспитатель   :     Ляженко  Е. А.
                                                          2017 год. Цель: Продолжать знакомить детей с величайшим богатством
русской народной культуры.
Задачи:
1. Познакомить детей с разнообразием русских народных традиций,
оберегами, мифологией.
2.Воспитывать интерес, добрые, нежные чувства к русскому народному
творчеству.
3.Научить делать один из оберегов «Птицу счастья» ,(приемам папье-
маше  с деталями конструктивного вырезания  и наклеивания
самоклеющейся  бумаги.)
4.Развивать   глазомер, фантазию и воображение.
Оборудование :  мультимедийный центр, презентация «Архангельская
щепная Птица Счастья».
Видео « Птица  счастья».
Раздаточный материал:  готовая деталь  , самоклеющаяся  бумага,
картон, ножницы, карандаш, салфетка для рук .
                                                  План занятия.

Организационный момент. 






Вводная беседа. (Показ слайдов).
Сказка – легенда. (Видео).
Повтор правил безопасной работы с ножницами  и бумагой.
Практическая работа (изготовление туловища, крыльев, хвоста
птицы).
Физ .минутка.
 Подведение итога.
Уборка рабочего места.
Ход .
I. Организационный момент
- Здравствуйте, дорогие ребята, уважаемые гости, коллеги! Спасибо,
что нашли время и пришли на сегодня к нам.
.
1. Организация детей:

  Издавна на Руси очень любили птиц , в народе  считали, что своим
громким щебетом птицы прогоняли с земли силы тьмы, несли свет и
радость .  Люди верили, что на свете есть птица, приносящая на своих
крыльях счастье. Как вам кажется, как она выглядит? Закройте глаза и
представьте свою Птицу Счастья. Что вы видите? Опишите (ответы
детей).
Воспитанница:
 Есть где  то Счастья птица ,
А мы живем и верим ,
Что счастье постучится
Однажды в  наши  двери .
Вот сядет птица Счастья
Ко мне  на подоконник
И душу   мне  согреет
И светом дом наполнит.
Но  силой не  удержишь ее
 И не  поймаешь   ! Ну  ,  где ж ты птица  счастья ?!
В каком  краю летаешь  ?
 Под  музыку появляется девочка в образе « Птицы счастья »  .
Обращается к детям:
Смысл превращений чудных
Хотели вы познать?
Вы мастерами станете,
Умений не отнять!
В руках умелых ваших
Не возникнет зло.
Я ваша Птица Счастья
Всем принесу добро  !
     Воспитатель:       Не случайно наша сказочная  птица  говорит  о
ваших умелых руках и вашем мастерстве , потому что   сейчас мы  с
вами  все вместе попробуем сделать свою Птицу Счастья из доступного
нам материала – бумаги .
Сегодня нам предстоит сделать  « Архангельскую птицу счастья» –
оберег.
  Уточнить и  спросить у детей :  Что такое « оберег » . Оберег   - предмет или символ, призванный защищать своего
владельца и его дом от бед, приносить в дом счастье и достаток .
(Ответы детей).
Воспитатель:   Я хочу, чтобы она поселилась в нашей школе и
приносила  счастье. Вы ее можете   подарить друзьям. Подарок,
сделанный собственными руками, имеет особую энергетику и силу
воздействия. Поверьте, ваш подарок оценят по достоинству.
 Но сначала я предлагаю посмотреть и послушать  какая легенда
бытует  о птице счастья :
 ( просмотр видео с рассказом легенды ).
 До наших дней дошла такая легенда
На далёком севере в Архангельской губернии жил – был охотник. Зима
на севере долгая, холодная: то вьюга, то метель, то сильная стужа. А в
этот год зима задержалась надолго; выстудила человеческое жильё, и
заболел у охотника младший сынишка. Болел долго, исхудал,
побледнел; ни врач не помог, ни знахарь. Горе охотнику. Жалко
сынишку. Спросил охотник у сына: “Что же ты хочешь?” Тихо-тихо
прошептал мальчик: “Хочу увидеть солнышко…”. А где его возьмёшь на
севере? Задумался охотник, истопил очаг, чтоб теплее стало. Но огонь
не солнышко.
Обратил внимание охотник на лучину, которая светилась в отблеске
огня. Озарилось улыбкой его лицо; и понял он, как можно помочь сыну.
Всю ночь работал охотник. Вырезал из полена птицу, настрогал из
лучины щепки, украсил их ажурной резьбой. Повесил птицу над
кроватью сына, и птица вдруг ожила: закружилась, задвигалась в
струях горячего воздуха, что шёл от печи.
Мальчик проснулся, заулыбался и воскликнул: “Ну, вот и солнышко!” С
этого дня ребёнок стал быстро поправляться. Так приписали
деревянной птице чудодейственную силу и стали называть её “святым
духом”, хранительницей детей, символом семейного счастья.
Её как фамильный тотем - оберег подвешивали под лампу в красном
углу горницы, где стоял обеденный стол. Подвешенные на тонкой
бечевке к потолку, забавные птицы мирно «дремали» весь день. А по
вечерам, когда вся семья собиралась за столом у кипящего самовара, а
изба наполнялась неторопливым говором, чудо-птица вдруг оживала.
Медленно вращалась она над столом, словно заглядывала во все уголки
избы, проверяя, все ли в сборе и не нарушен ли чем семейный лад.
Деревянную жар-птицу хозяин дома чаще всего делал сам, благо
инструменты для этого требовались самые простые — нож да топор.
Отец передавал свое мастерство сыновьям, а те, вырастая, учили
делать диковинных птиц своих детей — так на протяжении многих
десятилетий сохранялось у северян это удивительное ремесло. Секреты
изготовления щепных птиц не потеряны и в наше время. Сегодня не только деревенские жители, но и горожане охотно украшают свои
квартиры забавными щепными скульптурами.
3. Практическая работа:
Воспитатель:        И так, приступим к изготовлению Птицы  Счастья. Для
этого нам понадобится :
Воспитатель - Туловище птицы  выполнено на  предыдущем  занятии в
технике  папье маше . ( Показ туловища птицы).
Вспомним  что  такое  «папье- маше »? ( Ответы детей ).
 Так как, мы с вами будем работать на уроке, используя инструмент
ножницы, то я вам напомню ТБ при работе с ними :
- Держать   ножницы кольцами вверх
- Во время резания находится на своем месте.
- Оставлять ножницы на столе  закрытыми.
- Ножницы кладите кольцами к себе
- Передавать кольцами  вперед
Дети работают параллельно с воспитателем.
 (Последовательность выполнения птицы показаны в слайдах
презентации).
Физкультминутка.
Поднимаем руки – это раз
Повернулась голова – это два
Руки вниз, вперед смотри – это три
Руки в стороны, по шире, развернули на четыре
С силой их к плечам прижать, это пять
Всем ребятам тихо сесть – это шесть. 4. Итог.
Мы с вами сделали птицу – символ добра, мира, любви!
Бережно возьмите птицу своими руками, чтоб она слышала биение
вашего сердца, читала помыслы вашей души. Представьте, что вы
держите в руках настоящую птицу счастья. Какое пожелание вы
загадали бы ей?
 Воспитатель:        Хорошо учиться, быть здоровым, счастья родным и
близким. Загадайте желание себе, семье, классу, а может быть школе.
А птичка возьмёт на себя роль нести это желание. С этой минуты
поверим, что оно сбудется.
А я скажу своё пожелание: “Пусть вам сопутствует удача, пусть у вас
вырастут и расправятся крылья, как у нашей птички, и чтоб вы стали
надёжной опорой для ваших родителей”. Я помещаю птичку в
“поднебесье”. А мы под её крыльями будем ощущать добро, тепло и
любовь.
Сегодня мы сотворили чудо! Сегодня на уроке справились с заданием и
заслужили высоких оценок  своей работы !
В заключении я хочу прочитать вам стихотворение:
ПТИЦА СЧАСТЬЯ
Время минет. И всё простится,
И покажется пустяком.
Птица счастья - щепная птица
Приютилась под потолком.
Может, сказки это, поверья,
Что нам благо она несёт?..
Распластала резные перья,
И  готова пуститься в лёт.
Долго будет на нитке виться...
Почему же чудес хочу?
"Оставайся, щепная птица"
  -Ей по-детски шепчу, шепчу.
 Ноговицын.

file_name: План-конспект..docx

title: Презентация  ,  план – конспект воспитательного   мероприятия   " Архангельская  птица  счастья ".