extracted_text:
Мастеркласс сабағы
Сабақ тақырыбы: Бала асырап алу
Сабақ түрі: аралас

Сабақ  мақсаты
Білімділік: Студенттерге заң білімі саласынан мағлұмат бере отырып, өз
құқықтарын жете білуге, өз беттерімен салыстыра білуге, құқықтық
білімділіктерін толықтыру.
Дамытушылық: Тақырыпты түсіндіре отырып, студенттердің ойөрісін жетілдіру,
пәнге деген қызығушылықты дамыту.
Тәрбиелік: Адамгершілік, адалдыққа, әділдік пен мейірімділікке баулу арқылы саяси
саналығы мен таным белсенділігіне тәрбиелеу.
Сабақта қолданылатын әдіс тәсілдер: түсіндіру,баяндау,сұрақжауап,ойқозғау, сергіту, миға шабуыл.

Сабақты жабдықтау:  интерактивті тақта, видеоролик, слайд
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сабақты жүргізу кезеңдері
(негізгі және қажетті әдістемелік түсіндірмелер мен ұсыныстар)
          Сабақты өткізуге оқытушының психологиялық даярлығы
           Сәлемдесу
          Түгендеу
II. Өткен тақырыпты қайталау (топтағы әр студентпен қарымқатынасқа түсе алу деңгейі)
Топқа бөліну
І топ: «Әділет»
ІІ топ: «Ақиқат»
ІІІ. «Жасөспірім және қылмыс» атты тақырыпта жобаны қорғау (2 топ қорғайды)
ІҮ. Жобаны қорытындылау үшін тест тапсырмасы беріледі.
1.Жасөспірімдер арасында қылмыстық істердің көбею себептерін ата? (Отбасындағы ақау тәрбие; Отбасындағы материалдық
әлауқаты; Жұмыссыздық; Баланың бос уақытының шамадан тыс мол болуы; атаана тарапынан бақылаусыз қалуы; мінез
құлқының ауытқушылығы; рухани құлазуы.)
2.Жеке адамның құқығы дегеніміз не? (Адамның мүддесін қанағаттандыруға бағытталған заң арқылы қорғалған тәртіптік шара)
3.Құқықтың қандай түрлерін білесіңдер? (Жеке, саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени т.б)
4.Адам құқығы қай уақыттан пайда болады? (Туылғаннан бері)
5.Адамның ең негізгі құқығы? (Өз құқықтарын пайдалану құқығы)
6.Құқық қашан және қайда пайда болды? (Азаматтарға құқық керек кезде)
V. Жаңа тақырыпты баяндау (түсіндірудің жүйелілігі, түсініктілігі, пәнаралық байланысы, оқытушының өзінеөзі
сенімділігі)
Сабақ тақырыбы: «Бала асырап алу».
Бала асырап алу – сот шешімінің негізінде баланы отбасына тәрбиелеуге берудің құқықтық нысаны, нәтижесінде шығу тегі
бойынша туысқандық міндеттерге және құқықтарға теңестірілетін жеке мүліктік және мүліктік емес міндеттер туындайды.
Патронат – атаанасының қамқорлығынсыз қалған баланы уәкілетті мемлекеттік орган мен баланы тәрбиелеуге тілек білдірген
адам.
Қамқоршылық – 14 жасқа толмаған балалардың және сотпен қабілеті жоқ деп танылған адамдардың құқықтары мен
мүдделерін қорғаудың құқықтық нысаны.
Қорғаншылық – 14 және 18 жастағы баланың (балалардың), сондайақ спирттік ішімдіктер немесе нашақорлық заттарды
шамадан тыс қолдану салдарынан әрекет қабілеттілігі сотпен шектелген кәмелетке толған адамдардың құқықтары мен
мүдделерін қорғаудың құқықтық нысаны.
Осылайша, қалыптасқан жағдайға байланысты егер сіз баланы отбасына қабылдап, ол үшін өз туған балаңызға қарағандай толық
жауапкершілікті алғыңыз келсе, болашақта оған мүлік құқығын  беруге дайын болсаңыз, бала асырап алуға тоқталғаныңыз жөн. Егер сіз туыстық және мүліктік құқықтарды берместен тәрбиелеген жөн деп санасаңыз, бұл жағдайда патронатты таңдау қажет.
Бұл жағдайдағы баламен қарымқатынас қамқорлық және қорғаншылық органымен шартпен реттеледі, ал патронат ақысыз
негізде және белгілі бір мерзімге жүзеге асырылады.
Қамқоршылық пен қорғаншылық жалпы көбіне мүліктік құқықтарды анықтайды, алайда бұл қамқоршы немесе қорғаншы
қамқорлыққа алынатын тұлғаның қамын ойламау керек дегенді білдірмейді. Асырап алудан қамқорлық пен қорғаншылықтың
басты ерекшелігі әрекет қабілеттілігі және жасын шектеудің аспектілері болып табылады. Басқаша айтқанда, бұл көмек өзінің
жасы мен денсаулығына байланысты өздігінен өмір сүре алмайтын, өз құқықтарын қорғай алмайтын және мүлікті басқара
алмайтындарға көмек.
Кім асырап алына алады?
Кодекстің 84бабына сәйкес асырап алуға атаанасының бірі немесе екеуі де:






қайтыс болған;
баладан бас тартқан;
атаана құқығынан айырылған және қайта берілмеген;
баланы асырап алуға келісім берген;
сот тәртібінде әрекетке қабілетсіз, ізтүзсіз жоғалған немесе қайтыс болған деп жарияланған;
беймәлім балалар жатады.
Қазақстанда бала асырап ала алмайтындар:













1) сотпен әрекетке қабілетсіз деп танылған немесе әрекеті шектеулі деп танылған адамдар;
2) сотпен әрекетке қабілетсіз немесе әрекеті шектеулі деп танылған ерлізайыптылардың бірі;
3) сотпен атаана құқығынан айрылған тұлғалар немесе атаана құқығы сотпен шектелген адамдар;
4) ҚР заңдарымен оған жүктелген міндеттерді тиісті емес орындау үшін қамқоршы немесе қорғаншы міндеттерінен
шеттетілген адамдар;
5) егер асырап алу олардың кінәсы бойынша сотпен жойылса, бұрын бала асырап алғандар;
6) *денсаулық жағдайы бойынша атаана құқықтарын жүзеге асыра алмайтын адамдар *;
7) тұрғылықты жері жоқ адамдар;
8) дәстүрлі емес сексуалдық бағдарды ұстанатын адамдар;
9) асырап алу сәтінде қасақана қылмыс жасағаны үшін өтелмеген немесе алынбаған соттылығы бар адамдар (онлайн
соттылықтың болмауы туралы анықтама алу);
10) азаматтығы жоқ адамдар;
11) анасының қайтыс болуына немесе оның атаана құқығынан айрылуына байланысты үш жылдан кем емес баланы
нақты тәрбиелеу жағдайларын қоспағанда тіркелген некеде (ерлізайыптылықта) тұрмайтын ер адамдар;
12) асырап алу сәтінде ҚР заңнамасымен белгіленген, асырап алынатын балаға ең төменгі күнкөріс
деңгейін қамтамасыз ететін табысы жоқ адамдар;
13) наркологиялық және психоневрологиялық диспансерлерде есепте тұратын адамдар.
Бұл жерде жұп бір баланы тәрбиелеу үшін міндетті түрде некені тіркеу керектігін білу керек. Жұпқа некеде болмай, бір баланы
асырап алуға болмайды.
Сондайақ жастағы айырмашылықты да ұмытпаңыз. Асырап алушы мен асырап алынатын баланың жасындағы айырмашылық 16 жастан кіші емес және 45 жастан үлкен болмауы тиіс. Сотта негізді деп танылған себептер бойынша жастағы айырмашылық
қысқартылуы мүмкін.
Баланы ерлізайыптылардың бірі асырап алғанда, егер баланы ерлізайыптылардың екеуі де асырап алмаса, екінші ерлі
зайыптының жазбаша келісімі талап етіледі. Бұл жерде егер ерлізайыптылар отбасылық қарымқатынастарды нақты тоқтатса
немесе 1 жылдан артық бөлек тұрса, онда рұқсат талап етілмейді.
*Адам осы аурулармен ауырғанда баланы асырап, қамқорлыққа немесе қорғаншылыққа, патронатқа ала алмайтын, аурулар
тізімі: Баланы асырап алудың қадамдық рәсімі






Қорғаншылық немесе қамқоршылық бойынша қызметті жүзеге асыратын органға қажетті құжаттарды және өтінішті
беру.
Қорғаншылық және қамқоршылық органынан жолдама алу немесе баланы асырап алуға тілек білдірген адамдарды
есепке қою.
Бар жолдамаға сәйкес жеке:
o
o
o
o
o
баланы таңдау және орган өкілінің қатысуымен тиісті білім беру, медициналық және басқа ұйымның
жағдайына сәйкес режимнің талаптарын сақтаумен баланың тұрақты тұру орнына 2 аптадан кем емес уақытта
тікелей байланысты жақсарту (баламен, оның әдеттерімен, қалауымен, мінезінің ерекшеліктерімен,
қыдыруымен, ойынымен танысу);
бала туралы толық ақпаратты алу және оның құжаттарымен танысу;
баланың денсаулық жағдайы туралы медициналық қорытындымен танысу айғағын жазбаша нысанда растау;
бала тұратын білім беру, медициналық және басқа да ұйымның өкілінің қатысуымен асырап алынатын баланы
тәуелсіз медициналық куәландыруды жүргізу үшін медициналық мекемеге жүгіну;
асырап алудан бас тартуды алуды жазбаша растау немесе асырап алу рәсіміне әрі қарай қатысу (растау
бланкісі қандай болады ) қажет.
Асырап алуға үміткерлікке барлық құжаттарды дайындағаннан кейін асырап алушылар сотқа құжаттарды қоса
берумен өтініш береді.
Білім басқармасы/бөлімі сотқа баламен асырап алушының жеке қарымқатынасы айғағы туралы мәліметтерді
көрсетумен, комиссия қорытындысы негізінде баланы асырап алуға беру туралы рұқсатты сотқа ұсынады.
Сот шешімі бойынша баланы асырап алуға тікелей қатысу. Сотта сіздің жеке қатысуыңыз, орган өкілі және
прокурордың қатысуы міндетті.
 Жеке басын куәландыратын құжатты және сот шешімін көрсетіп, балалар үйінен, интернаттан немесе басқа ұйымнан
асырап алынған баланы алып кету.


АХАЖ немесе «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» КЕАҚ балаға құжаттарды қайта тіркеу,
туу туралы жаңа куәлік алу және ЖCН тағайындау.
Баланы асырап алу туралы сот шешімі шыққан орын бойынша бала 18 жасқа толғанға дейін жылына 1 реттен кем
емес есептерді ұсыну. Есептер өмір шарттары, оқыту, тәрбиелеу және асырап алынған баланың денсаулық жағдайы
туралы ақпаратты қамтуы тиіс. Сондайақ жүйелі түрде жүргізілетін қамқоршылық және қорғаншылық
бойынша органның тарапынан тексерулерге кедергі келтіруге болмайды.
Баланы асырап алуға қажетті құжаттар
Себебі дәл осылар қамқоршылық және қорғаншылық органдары болып табылатындықтан, Баланы асырап алуға рұқсатты алу
үшін Білім басқармасына немесе бөліміне жүгіну қажет және қажетті құжаттарды ұсыну керек.
Балаларды асырап алуға тілек білдіргендерге баланы есепке қою үшін қажетті құжаттар (баланы асырап алуға үміткерлерді
есепке қою): 









1) атаанасының қамқорлығынсыз қалған баланы немесе жетім баланы  асырап алуға тілек туралы жазбаша өтініш;
2) тұрғын үйтұрмыстық шарттарға тексеру жүргізу туралы өтініш;
3) жеке басты куәландыратын құжаттың көшірмелері;
4) баланы асырап алуға жақын туысқандардың жазбаша келісімі;
5) көршілердің 3тен кем емес ұсыныс хаттары;
6) жиынтық табыс мөлшері туралы анықтамалар;
7) отбасы жағдайы туралы анықтамалар;
8) азаматтардың және жақын туысқандарының денсаулық жағдайы туралы анықтамалар;
9) соттылықтың болмауы туралы анықтамалар;
10) тұрғын үй меншігі құқығын немесе тұрғын үй немесе тұрғын үйді пайдалану құқығын растайтын құжаттың
көшірмесі.
Баланың заңды өкілдерінің келісімі туралы да ұмытуға болмайды. Баланы асырап алу үшін егер олар атаана
құқығынан айрылмаса, оның атаанасының келісімі қажет. 16 жасқа толмаған кәмелетке толмаған атааналар баланы
асырап алғанда, сондайақ заңды өкілдердің келісімі қажет (жазбаша түрде рәсімделеді, міндеттінотариалдық
растауға) жатады. Кәмелетке толмаған атааналардың заңды өкілдері болмаған жағдайда немесе баланы кәмелетке
толмаған атаана туғанда медициналық ұйымда қалдырса және оның тағдырына 3 айдан артық уақытта ешкім
алаңдамаса, қамқорлық немесе қорғаншылық бойынша қызметті жүзеге асыратынорганның келісімі қажет.
 Мынадай жағдайларда баланы асырап алуға атаанасының келісімі талап етілмейді:
1) сотпен белгісіз немесе өлген деп жарияланған, ізтүзсіз кеткен деп танылғандар; 2) сотпен әрекетке қабілетсіз деп
танылғандар; 3) сотпен атаана құқығынан айрылғандар; 4) баламен бірге тұрмайды және сотпен негізсіз деп танылған
себептер бойынша алты айдан артық тәрбиелеу және асыраудан бас тартқандар.
Егер анасы ауруханада баладан бас тарту туралы жазса, атаанасының келісімін растайтын өзге құжаттарды талап ете алмайды.
VІ. Жаңа тақырыпты бекіту (қорытындылау, бағалау). (Қорытындылау, бекіту сұрақтарының мақсаттылығы, сөйлеу
мәнері, мәдениеті, қимылқозғалысы)
Ситуациялық сұрақ қою
1. Баланың тұңғышын атаәжесінің бауырына салу дұрыс па, әлде бұрыс па?
2. Бауырыңа бала асырауға беру дұрыс па?
ҮІІ. Рефлексия
ҮІІІ. «Көкек ананың» пайдасы мен зияны

file_name: бала асырап алу.docx

intro:
Мастер-класс сабағы

Сабақ тақырыбы: Бала асырап алу
Сабақ түрі: аралас

Сабақмақсаты	Білімділік: Студенттерге заң білімі саласынан мағлұмат бере отырып, өз құқықтарын жете білуге, өз беттерімен салыстыра білуге, құқықтық білімділіктерін толықтыру.
	Дамытушылық: Тақырыпты түсіндіре отырып, студенттердің ой-өрісін жетілдіру, пәнге деген қызығушылықты дамыту.
	Тәрбиелік: Адамгершілік, адалдыққа, әділдік пен мейірімділікке баулу арқылы саяси саналығы мен таным белсенділігіне тәрбиелеу.

Сабақта қолданылатын әдіс- тәсілдер: түсіндіру,баяндау,сұрақ-жауап,ой-қозғау, сергіту, миға шабуыл.
Сабақты жабдықтау:  интерактивті тақта, видеоролик, слайд

Сабақты жүргізу кезеңдері
(негізгі және қажетті әдістемелік түсіндірмелер мен ұсыныстар)
I. Ұйымдастырукезеңі

          -Сабақтыөткізугеоқытушыныңпсихологиялықдаярлығы
- Сәлемдесу
          -Түгендеу
II. Өткентақырыптықайталау (топтағыәрстудентпенқарым-қатынасқатүсеалудеңгейі)

Топқа бөліну
І топ: «Әділет»
ІІ топ: «Ақиқат»
ІІІ. «Жасөспірім және қылмыс» атты тақырыпта жобаны қорғау (2 топ қорғайды)

ІҮ. Жобаны қорытындылау үшін тест тапсырмасы беріледі.

1.Жасөспірімдер арасында қылмыстық істердің көбею себептерін ата? (Отбасындағы ақау тәрбие; Отбасындағы материалдық әл-ауқаты; Жұмыссыздық; Баланың бос уақытының шамадан тыс мол болуы; ата-ана тарапынан бақылаусыз қалуы; мінез-құлқының ауытқушылығы; рухани құлазуы.)
2.Жеке адамның құқығы дегеніміз не? (Адамның мүддесін қанағаттандыруға бағытталған заң арқылы қорғалған тәртіптік шара)
3.Құқықтың қандай түрлерін білесіңдер? (Жеке, саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени т.б)
4.Адам құқығы қай уақыттан пайда болады? (Туылғаннан бері)
5.Адамның ең негізгі құқығы? (Өз құқықтарын пайдалану құқығы)
6.Құқық қашан және қайда пайда болды? (Азаматтарға құқық керек кезде)
V. Жаңа тақырыпты баяндау (түсіндірудің жүйелілігі, түсініктілігі, пәнаралық байланысы, оқытушының өзіне-өзі сенімділігі)
Сабақ тақырыбы: «Бала асырап алу».

Бала асырап алу – сот шешімінің негізінде баланы отбасына тәрбиелеуге берудің құқықтық нысаны, нәтижесінде шығу тегі бойынша туысқандық міндеттерге және құқықтарға теңестірілетін жеке мүліктік және мүліктік емес міндеттер туындайды.
Патронат – ата-анасының қамқорлығынсыз қалған баланы уәкілетті мемлекеттік орган мен баланы тәрбиелеуге тілек білдірген адам.
Қамқоршылық – 14 жасқа толмаған балалардың және сотпен қабілеті жоқ деп танылған адамдардың құқықтары мен мүдделерін қорғаудың құқықтық нысаны.
Қорғаншылық – 14 және 18 жастағы баланың (балалардың), сондай-ақ спирттік ішімдіктер немесе нашақорлық заттарды шамадан тыс қолдану салдарынан әрекет қабілеттілігі сотпен шектелген кәмелетке толған адамдардың құқықтары мен мүдделерін қорғаудың құқықтық нысаны.
Осылайша, қалыптасқан жағдайға байланысты егер сіз баланы отбасына қабылдап, ол үшін өз туған балаңызға қарағандай толық жауапкершілікті алғыңыз келсе, болашақта оған мүлік құқығын  беруге дайын болсаңыз, бала асырап алуға тоқталғаныңыз жөн.
Егер сіз туыстық және мүліктік құқықтарды берместен тәрбиелеген жөн деп санасаңыз, бұл жағдайда патронатты таңдау қажет. Бұл жағдайдағы баламен қарым-қатынас қамқорлық және қорғаншылық органымен шартпен реттеледі, ал патронат ақысыз негізде және белгілі бір мерзімге жүзеге асырылады.
Қамқоршылық пен қорғаншылық жалпы көбіне мүліктік құқықтарды анықтайды, алайда бұл қамқоршы немесе қорғаншы қамқорлыққа алынатын тұлғаның қамын ойламау керек дегенді білдірмейді. Асырап алудан қамқорлық пен қорғаншылықтың басты ерекшелігі әрекет қабілеттілігі және жасын шектеудің аспектілері болып табылады. Басқаша айтқанда, бұл көмек өзінің жасы мен денсаулығына байланысты өздігінен өмір сүре алмайтын, өз құқықтарын қорғай алмайтын және мүлікті басқара алмайтындарға көмек.
Кім асырап алына алады?
Кодекстің 84-бабына сәйкес асырап алуға ата-анасының бірі немесе екеуі де:
•	қайтысболған;
•	баладан бас тартқан;
•	ата-анақұқығынанайырылғанжәнеқайтаберілмеген;
•	баланыасырапалуғакелісімберген;
•	сот тәртібіндеәрекеткеқабілетсіз, із-түзсізжоғалғаннемесеқайтысболғандепжарияланған;
•	беймәлімбалаларжатады.
Қазақстанда бала асырапалаалмайтындар:
•	1) сотпенәрекеткеқабілетсіздептанылғаннемесеәрекетішектеулідептанылғанадамдар;
•	2) сотпенәрекеткеқабілетсізнемесеәрекетішектеулідептанылғанерлі-зайыптылардыңбірі;
•	3) сотпената-анақұқығынанайрылғантұлғаларнемесеата-анақұқығысотпеншектелгенадамдар;
•	4) ҚРзаңдарыменоғанжүктелгенміндеттердітиістіемесорындауүшінқамқоршынемесеқорғаншыміндеттеріненшеттетілгенадамдар;
•	5) егерасырапалуолардыңкінәсыбойыншасотпенжойылса, бұрын бала асырапалғандар;
•	6) *денсаулықжағдайыбойыншаата-анақұқықтарынжүзегеасыраалмайтынадамдар *;
•	7) тұрғылықтыжеріжоқадамдар;
•	8) дәстүрліемессексуалдықбағдардыұстанатынадамдар;
•	9) асырапалусәтіндеқасақанақылмысжасағаныүшінөтелмегеннемесеалынбағансоттылығы бар адамдар (онлайн соттылықтыңболмауытуралыанықтамаалу);
•	10) азаматтығыжоқадамдар;
•	11) анасыныңқайтысболуынанемесеоныңата-анақұқығынанайрылуынабайланыстыүшжылдан кем емесбаланынақтытәрбиелеужағдайларынқоспағанда тіркелгеннекеде (ерлі-зайыптылықта) тұрмайтын ер адамдар;
•	12) асырапалусәтінде ҚРзаңнамасыменбелгіленген, асырапалынатынбалаға еңтөменгікүнкөрісдеңгейін қамтамасызететінтабысыжоқадамдар;
•	13) наркологиялықжәнепсихоневрологиялықдиспансерлердеесептетұратынадамдар.
Бұлжердежұпбірбаланытәрбиелеуүшінміндеттітүрде некенітіркеу керектігінбілукерек. Жұпқанекедеболмай, бірбаланыасырапалуғаболмайды.
Сондай-ақжастағыайырмашылықты да ұмытпаңыз. Асырапалушы мен асырапалынатынбаланыңжасындағыайырмашылық 16 жастанкішіемесжәне 45 жастанүлкенболмауытиіс. Соттанегіздідептанылғансебептербойыншажастағыайырмашылыққысқартылуымүмкін.
Баланы ерлі-зайыптылардыңбіріасырапалғанда, егербаланыерлі-зайыптылардыңекеуі де асырапалмаса, екіншіерлі-зайыптыныңжазбашакелісіміталапетіледі. Бұлжердеегерерлі-зайыптыларотбасылыққарым-қатынастардынақтытоқтатсанемесе 1 жылданартықбөлектұрса, ондарұқсатталапетілмейді.
*Адам осы ауруларменауырғандабаланыасырап, қамқорлыққанемесеқорғаншылыққа, патронатқа ала алмайтын, аурулартізімі:Баланы асырапалудыңқадамдықрәсімі
•	Қорғаншылықнемесеқамқоршылықбойыншақызметтіжүзегеасыратын органға қажеттіқұжаттардыжәнеөтінішті беру.
•	Қорғаншылықжәнеқамқоршылық органынан жолдамаалунемесебаланыасырапалуғатілекбілдіргенадамдардыесепкеқою.
•	Бар жолдамағасәйкесжеке:
o	баланытаңдаужәне орган өкілініңқатысуыментиістібілім беру, медициналық жәнебасқаұйымныңжағдайынасәйкесрежимніңталаптарынсақтауменбаланыңтұрақтытұруорнына 2 аптадан кем емесуақыттатікелейбайланыстыжақсарту (баламен, оныңәдеттерімен, қалауымен, мінезініңерекшеліктерімен, қыдыруымен, ойыныментанысу);
o	бала туралытолықақпараттыалужәнеоныңқұжаттарыментанысу;
o	баланыңденсаулықжағдайытуралымедициналыққорытындыментанысуайғағынжазбашанысандарастау;
o	бала тұратынбілім беру, медициналықжәнебасқа да ұйымныңөкілініңқатысуыменасырапалынатынбаланытәуелсізмедициналықкуәландырудыжүргізуүшінмедициналықмекемегежүгіну;

o	асырапалудан бас тартудыалудыжазбашарастаунемесеасырапалурәсімінеәріқарайқатысу (растаубланкісіқандайболады ) қажет.
•	Асырапалуғаүміткерліккебарлыққұжаттардыдайындағаннанкейінасырапалушыларсотқақұжаттардықосаберуменөтінішбереді.
•	Білімбасқармасы/бөлімісотқабаламенасырапалушыныңжекеқарым-қатынасыайғағытуралымәліметтердікөрсетумен, комиссия қорытындысынегізіндебаланыасырапалуға беру туралырұқсаттысотқаұсынады.
•	Сот шешімібойыншабаланыасырапалуғатікелейқатысу. Соттасіздіңжекеқатысуыңыз, орган өкіліжәнепрокурордыңқатысуыміндетті.
•	Жеке басынкуәландыратынқұжатты және сот шешімінкөрсетіп, балаларүйінен, интернаттаннемесебасқаұйымнанасырапалынғанбаланыалып кету.
•	АХАЖ немесе «Азаматтарғаарналғанүкімет» мемлекеттіккорпорациясы» КЕАҚ балағақұжаттардықайтатіркеу, туутуралыжаңакуәлікалужәне ЖCН тағайындау.
•	Баланы асырапалутуралы сот шешімішыққанорынбойынша бала 18 жасқатолғанғадейінжылына 1 реттен кем емес есептердіұсыну. Есептерөміршарттары, оқыту, тәрбиелеужәнеасырапалынғанбаланыңденсаулықжағдайытуралыақпараттықамтуытиіс. Сондай-ақжүйелітүрдежүргізілетінқамқоршылықжәнеқорғаншылықбойынша органның тарапынантексерулергекедергікелтіругеболмайды.
Баланы асырапалуғақажеттіқұжаттар
Себебідәлосыларқамқоршылықжәнеқорғаншылықоргандарыболыптабылатындықтан, Баланы асырапалуғарұқсаттыалуүшін Білімбасқармасынанемесебөліміне жүгінуқажетжәнеқажеттіқұжаттардыұсынукерек.
Балаларды асырап алуға тілек білдіргендерге баланы есепке қою үшін қажетті құжаттар (баланы асырап алуға үміткерлерді есепке қою):
•	1) ата-анасының қамқорлығынсыз қалған баланы немесе жетім баланы  асырап алуға тілек туралы жазбаша өтініш;
•	2) тұрғын үй-тұрмыстық шарттарға тексеру жүргізу туралы өтініш;
•	3) жеке басты куәландыратын құжаттың көшірмелері;
•	4) баланы асырап алуға жақын туысқандардың жазбаша келісімі;
•	5) көршілердің 3-тен кем емес ұсыныс хаттары;
•	6) жиынтық табыс мөлшері туралы анықтамалар;
•	7) отбасыжағдайытуралыанықтамалар;
•	8) азаматтардыңжәнежақынтуысқандарыныңденсаулықжағдайытуралыанықтамалар;
•	9) соттылықтыңболмауытуралыанықтамалар;
•	10) тұрғынүйменшігіқұқығыннемесетұрғынүйнемесетұрғынүйдіпайдалану құқығынрастайтынқұжаттыңкөшірмесі.
Баланыңзаңдыөкілдерініңкелісімітуралы да ұмытуғаболмайды. Баланы асырапалуүшінегероларата-анақұқығынанайрылмаса, оныңата-анасыныңкелісіміқажет. 16 жасқатолмағанкәмелеткетолмағаната-аналарбаланыасырапалғанда, сондай-ақзаңдыөкілдердіңкелісіміқажет (жазбашатүрдерәсімделеді, міндеттінотариалдықрастауға) жатады. Кәмелеткетолмағаната-аналардыңзаңдыөкілдеріболмағанжағдайданемесебаланыкәмелеткетолмағаната-анатуғандамедициналықұйымдақалдырсажәнеоныңтағдырына 3 айданартықуақыттаешкімалаңдамаса, қамқорлықнемесеқорғаншылықбойыншақызметтіжүзегеасыратынорганның келісіміқажет.
•	Мынадайжағдайлардабаланыасырапалуғаата-анасыныңкелісіміталапетілмейді:
1) сотпенбелгісізнемесеөлгендепжарияланған, із-түзсізкеткендептанылғандар; 2) сотпенәрекеткеқабілетсіздептанылғандар; 3) сотпената-анақұқығынанайрылғандар; 4) баламенбіргетұрмайдыжәнесотпеннегізсіздептанылғансебептербойыншаалтыайданартықтәрбиелеужәнеасыраудан бас тартқандар.
Егеранасыауруханадабаладан бас тартутуралыжазса, ата-анасыныңкелісімінрастайтынөзгеқұжаттардыталапетеалмайды.

VІ. Жаңа тақырыпты бекіту (қорытындылау, бағалау). (Қорытындылау, бекіту сұрақтарының мақсаттылығы, сөйлеу мәнері, мәдениеті, қимыл-қозғалысы)
Ситуациялық сұрақ қою
1.Баланың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дұрыс па, әлде бұрыс па?
2. Бауырыңа бала асырауға беру дұрыс па?

ҮІІ. Рефлексия
ҮІІІ. «Көкек ананың» пайдасы мен зияныСтуденттерге заң білімі саласынан мағлұмат бере отырып, өз құқықтарын жете білуге, өз беттерімен салыстыра білуге, құқықтық білімділіктерін толықтыру.

title: Мастер-класс "Бала асырап алу"


extracted_text:
Урок по природоведению
Тема. Водная и почвенная среды жизни
Автор: Карасёва Ирина Дмитриевна,
Учитель Луганской школы № 18
 Цели урока:
учебная:  сформировать   представление   об   особенностях   водного   и   почвенного
местообитаний, их основные свойства, способы приспособления организмов к
жизни в них;
развивающая:
  развивать   умения   и   навыки   наблюдения   за   живыми   организмами,   их
сравнения,   составления   опорных   схем   и   работы   с   ними;   развивать
коммуникативные   и   творческие   способности,   совершенствовать   умение
анализировать и обобщать информацию;
воспитательная:  воспитывать стремление исследовать окружающий мир, формировать
ценностное отношение личности к природе.

Тип урока: усвоение новых знаний
Ход урока
1. Организационный момент
2. Мотивация учебной и познавательной деятельности

Мы с вами продолжаем  изучать среды  жизни.  В процессе исторического развития
живые организмы освоили различные среды обитания.
 Какие среды жизни вы знаете?
 Как вы думаете, в какой среде зародилась жизнь?
Жизнь зародилась в воде и развивалась многие миллионы лет.  Вода покрывает 71%
площади земного шара. Основная масса воды сосредоточена в морях и океанах  9498%, в
полярных льдах содержится около 1,2% воды и совсем малая доля  менее 0,5% в пресных
водах рек, озер и болот. Соотношения эти постоянные, хотя в природе, не переставая, идет
круговорот воды.
В водной среде обитает около 7% видов животных и 8% растений от общего числа
видов Земли.  На основании этого был сделан вывод о том, что на суше эволюция шла
гораздо интенсивнее, чем в воде.

3. Сообщение темы и цели урока
4. Изучение нового материала Водная среда существования по своим условиям значительно отличается от наземно
воздушной. Колебания температуры здесь в течение суток и года меньше, чем в наземно
воздушной. Это связано с тем, что вода имеет плохую теплопроводность.
Обитатели   водной   среды   дышат   кислородом,   растворенным   в   воде.  Содержание
кислорода   в   воде   примерно   в   20   раз   меньше,   чем   в   атмосфере.  Он   уменьшается   с
повышением   температуры,   а   также   в   стоячих   водоемах   в   зимний   период,   когда   вода
отделена от атмосферы слоем льда.
Углекислого газа в воде, наоборот, больше, чем в атмосфере (примерно в 150 раз).
 Почему морская вода соленая?
Изза высокого содержания солей вода морей и океанов соленая.  В воде рек, озер,
прудов содержание растворенных веществ меньше. Такие водоемы называют пресными.
В  воде  очень  быстро  проводятся   звуки,   поэтому  некоторые  животные  организмы,
обитающие   в   водоемах,   выдают   сигналы   для   общения   с   «родственниками»   (например,
касатки, киты, дельфины).
Вывод.  Водная   среда   характеризуется   особыми   проявлениями   таких   факторов
неживой природы, как освещенность, температура, содержание воздуха.
 Животные, являющиеся жителями водной среды, приспособлены к обитанию в ней.
Все их адаптации направлены на повышение плавучести за счет увеличения поверхности
тела,   обтекаемой   формы,   слизистых   покровов   и   формирование   тканей   и   органов,
содержащие воздух. К многих из них есть перья (китообразные, рыбы).
У большинства водных животных есть специальные органы дыхания  жабры.
Некоторые животные могут свободно пассивно парить в воде (простейшие, бактерии),
а   другие      активно   (даже   реактивно)   передвигаться   (например,   рыбы,   головоногие
моллюски,   млекопитающие,   водные   змеи   и   черепахи).  Существуют   животные,   которые
ведут   прикрепленный   образ   жизни   (губки,   коралловые   полипы,   актинии,   некоторые
моллюски).
Жизнь   большинства   животных   в   воде   связана   с   существованием   в   постоянных
сумерках или в темноте, что очень ограничивает возможности зрительной ориентации.
Рыбы  обитатели водной среды  хорошо приспособлены к жизни в воде.  Так, для
дыхания   растворенным   в   воде   кислородом   они   имеют   специальные   органы   дыхания
жабры,   но   есть   виды   рыб,   которые   могут,   кроме   жабр,   иметь   и   легкие,   их   называют
двоякодышащими.  Дельфины   и   киты   дышат   кислородом   воздуха   над   водой.  Имеют
обтекаемое тело, суженное к концу.
Лягушки дышат легкими на суше и кожей  под водой. Обычно тело рыбы покрыто
чешуей.  Для перемещения в воде на теле рыб существуют такие органы движения, как
плавники,   а   тело   обычно   обтекаемой   формы.  При   движении   рыбы   каждый   пловец
выполняет   свою   функцию:   хвостовой   плавник   обеспечивает   рыбам   поступательное
движение, придают телу устойчивость или играют роль руля на поворотах, с их помощью
рыба движется вперед.
 Вода  среда обитания водорослей. Простейшие представители растительного мира,
одноклеточные и многоклеточные водоросли, встречаются везде: в пресной и соленой воде,
в почве, в термальных источниках, на стволах деревьев, на старых стенах зданий, на скалах
и даже на снегу, их можно найти во всех широтах земного шара . Все водоросли содержат
зеленый   пигмент      хлорофилл,   который   иногда   может   быть   замаскирован   другими
пигментами (желтыми, коричневыми, красными или голубыми).  Благодаря хлорофиллу в
водорослях   происходит   процесс   фотосинтеза,   поэтому   все   водоросли   способны   сами
обеспечить свое существование. Водоросли являются основным источником питательных веществ в водной среде и
кормом для многих водных обитателей.
Кроме   водорослей,   водоемы   насыщены   другой   растительностью.  На   мелководье
растут   растения   с   плаваюшими   листьями:   желтые   кувшины,   белые   кувшинки,   ряска.
Зеленым венчиком окружают воду прибрежноводные растения: сначала тростник, осока,
аир; далее  стрелолист, сусак, частуха. Растения насыщают воду кислородом, очищают ее
от загрязнения.

Запись в тетради:
Основные свойства водной среды обитания
давлени
е
газовый
состав
температура
освещённость
солёность
низкое
содержание
кислорода
рельеф дна
Пристособление животных к перемещенню в воде
Обтекаемая форма тела
Ласты или
плавательные ножки
Плавники
Конечности
  Тюлені і моржі
                                    Риби                                                                         жукиплавунці
пальцами
перепонками между
                                                        Водоплавні птахи, бобри і жаби
поглощают необходимые им вещества из воды
Растения

насыщают воду кислородом, очищают её от загрязнения
 Какие приспособления имеют животные для жизни в почве?

Прием «Стихотворные строки»

Земля еще сыра, еще сера.
Еще листвой пожухлою укрыта,
Еще деревья голы, и утра Еще морозца инеем прошиты.
Но гдето там, в земле, где корни спят,
В сокрытой мгле живые соки бродят.
Живые силы тайные кипят
И жадно рвутся к свету и свободе.
Они уже заполнили стволы,
Качнули ветки, распирая почки.
Уже травинка острием иглы
Вотвот пробьет кромешный сумрак почвы.
Остановись на миг, замри, вглядись.
                                                   Николай Браун

 Вспомним, что представляет собой почва. (Это верхний плодородный слой
литосферы (твердой оболочки Земли), который образовался в результате
жизнедеятельности различных организмов)
 Что входит в состав почвы? (Минеральные вещества, гумус, вода, воздух)
Благодаря наличию влаги в почве разнообразные организмы могут легче переживать

засушливый период.
Также характерной чертой почвы как среды жизни является сравнительно небольшое
колебание  суточных   и  годовых   температур  (на  глубине   более   2  м  сезонные   колебания
температуры вообще почти не ощущаются). Это дает возможность наземным организмам
мигрировать   в   толщу  почвы   и   находиться   там   в  активном   состоянии   или   в   состоянии
оцепенения   (спячки)   в   период   низких   или   повышенных   температур.  В   почве   имеются
значительные   запасы   органических   веществ,   которые   создают   кормовую   базу   для
различных организмов.
Грунт густо заселен различными животными и микроорганизмами, хотя он остается
при этом основным жизненным субстратом для растений. Примерно 90% видов насекомых
на   тех   или   иных   стадиях   своего   развития   связаны   с   почвой.  Особенно   много   в   почве
простейших  и червей, хотя почва стала средой обитания не только для беспозвоночных. В
земляных хранилищах многие позвоночные выводит новое потомство (земноводные, птицы,
млекопитающие).
   Кроты,   образуя   в   почве   многочисленные   ходы,   рыхлят   почву,   улучшают   её
физические   и   водные   свойства.   В   земляных   норках   гнездятся   береговые   ласточки,
зимородки,   щурки.  Почвенные   животные,   которые   питаются   мертвыми   органическими
веществами   разлагающихся   останков,     обогащают   почву   органическими   соединениями,
таким   образом   ускоряя   разложение   и   общий   круговорот   веществ,   улучшают   его
физические   свойства:   структуру,   водопроницаемость,   воздухопроницаемость      условия
минерального и водного питания, роста и корневого дыхания растений.
 Организмы,   которые   являются   обитателями   почвы,   исходя   из   степени   их
подвижности и размеров, можно разделить на три группы:
1 .

    Микроскопические организмы (бактерии, зеленые водоросли, грибы, простейшие
одноклеточные). Эти организмы нельзя увидеть невооруженным глазом, они существуют в
порах грунта. Некоторые из них дышат кислородом, другие – обходятся без кислорода. Их
особенностью   является   то,   что   они   могут   высыхать,   а   с   восстановлением   достаточной
влажности вновь оживают. Микроорганизмы являются пищей для животных.
 2.

 Микроорганизмы,   которые   легко   извлекаются   из   почвы   и   самостоятельно
движутся  (нематоды,   клещи,   мелкие   личинки   насекомых,   ногохвостки   т.п.).   Они многочисленны, питаются микроорганизмами. Пользуются природными полостями в почве,
сами не роют себе ходов. При снижении влажности уходят вглубь. Имеют приспособления
от   высыхания:   защитные   чешуйки,   сплошной   толстый   панцирь.  При   наводнениях   эти
организмы   пережидают   в   пузырьках   почвенного   воздуха.  У   таких   организмов   нет
специальных приспособлений к рытью почвы. Они ползают по стенкам почвенных полостей
при помощи конечностей или извиваясь. Насыщенный водяными парами почвенный воздух
позволяет дышать через покровы. Такие животные очень чувствительны к высыханию.
 3.
 Макроорганизмы
   крупные   насекомые,   дождевые   черви,   подвижные
членистоногие,   живущих   между   слоем   опавших   листьев   и   грунтом,   другие   животные,
роющие млекопитающие (кроты, землеройки). Среди них преобладают дождевые черви.

По степени связи со средой обитания выделяются три группы:
1) постоянные   обитатели   почвы   (дождевые   черви,   много   насекомых,   из
млекопитающих  кроты, слепцы);
2) животные, у которых часть цикла развития проходит в другой среде, а часть  в
почве. К ним относятся большинство летающих насекомых (саранча, жуки, комары,
медведки, много бабочек).  Одни в почве проходят фазу личинки, другие  фазу
куколки;
3) животные,   иногда   используют   почву   в   качестве   укрытия   или   убежище   (все
млекопитающие,   живущие   в   норах,   много   насекомых,   клопы,   некоторые   виды
жуков).

Обычно   животные   почв   имеют   обтекаемую   компактную   форму   тела,   у   них
отсутствуют или почти отсутствуют органы зрения, нет пышного меха, хорошо развитые
органы чувств, у роющих животных  лапылыжи с наростами,  с волосяным  покровом.
Многим грунтовым организмам присуще кожное дыхание.
Некоторые   растения   приспособлены   к   росту   в   сыпучих   песках   пустынь   (саксаул,
песчаная акация, овсяница песчаная и др.). Они имеют придаточные корни, спящие почки
на корнях, очень удлиненный главный корень, или образуют корневище. Первые начинают
расти при засыпании песком, вторые – после сдувания песка. От заноса песком спасаются
быстрым ростом, редукцией листьев (уменьшение их размеров или полное исчезновение).

Запись в тетради:
Особенности почвенной среды обитания
высокая плотность
незначительные колебания
температуры
достаточное количество
воды, неорганических и
органических веществ
недостаточное количество
света и кислорода
Приспособление организмов к жизни в почве
прочные покровы
тела тело покрыто
слизью
маленькие глаза или их отсутствие
вдыхают кислород
всем телом
(черви, личинки
майского жука)
Конечности
приспособлены к
рытью (кроты,
барсуки, мыши,
слепцы)
развитые органы осязания и нюха
 5.  Первичное закрепление изученного материала

 Какая среда обитания распространяется в пределах атмосферы и
литосферы?
 Какая среда обитания распространяется в пределах литосферы?
 Какая среда обитания распространяется в пределах гидросферы?
 Какая среда обитания характеризуется большим количеством воды и частой
нехваткой света и тепла?
 Какая среда обитания характеризуется нехваткой кислорода?
 Для какой среды обитания живым организмам нужны ласты?
 Представители какой среды обитания преимущественно имеют уплощенные
передние ноги с большими когтями?
 Почему представители водной среды обитания имеют компактное овальное
тельце или уплощенное со спины и боков?
 Какая среда обитания характеризуется обилием света и частой нехваткой
воды?
 Какой орган практически отсутствует у представителей почвенной среды
обитания?
 Представители какой среды обитания преимущественно дышат жабрами?

6. Итоги урока

7.
                                              подготовиться к проверочной работы
Домашнее задание:     Ярошенко § § 46,47 (читать), §§ 38, 42, 43, 45 (повторить),

file_name: Водная среда жизни. Почвенная среда жизни.doc

intro: На уроке у учащихся формируется представление об особенностях водного и почвенного местообитаний, их основных свойствах, способах приспособления организмов к жизни в них, развиваются умения и навыки наблюдения за живыми организмами Школьники учатся сравнивать их характеристики в соответствии со средой обитания организмов, составляя вместе с учителем опорные схемы. Таким образом, у учеников развивается любознательность, стремление исследовать окружающий мир, формируется ценностное отношение к природе.

естествознание

group: Дисциплины

title: Урок по природоведению "Водная и почвенная среды жизни"


extracted_text:
18. Художник, поэт, композитор
Здравствуйте, ребята! Сегодня мы с вами поговорим о самых важных
творческих профессиях.
Многие   люди   занимаются   творчеством,   наверняка   ктото   из   вас   тоже
ходит в разные кружки и секции.
Все дети после школы занимаются своим любимым делом.
Ктото ходит в танцевальный кружок.
Ктото ходит в музыкальную школу.
Ктото посещает художественную школу.
Ктото посещает различные секции по рукоделию,
а мальчишки ходят на футбол, бокс, хоккей, и т.д.
А все мы это делаем потому, что еще в детстве нам хочется заниматься
чемто интересным и увлекательным, помимо учебы.
С детства многие уже задумываются о будущей профессии. Некоторые
ребята выбирают себе профессию, связанную со своим творческим увлечением.
Великие творцы, а это художники, поэты, композиторы, уже именно с
детства тяготели к искусству.
В нашем мире очень много таких великих людей.
Художники   пишут   на   полотнах   пейзажи,   где   изображена   природа;
натюрморты,   где   изображены   предметы   быта:   посуда,   цветы,   фрукты   и   т.д.;
портреты, где художники изображают портреты знаменитых людей и простых; а
когда художники изображают себя — это называется автопортрет.
Поэты   сочиняют   стихи,   а   стихи   нам   нужны   не   только   чтобы   их
выразительно читать, но и чтобы сочинять песни. Ведь песня состоит из двух
искусств — из литературы и музыки.
А музыку для нас сочиняют композиторы. Композиторы пишут музыку и
для голоса, т.е. для песен, и для музыкальных инструментов. Все, что вкладывают великие творцы в свои произведения, мы с вами
разгадываем.
Например, художник, когда пишет свои картины, он вкладывает в них
свое настроение, мысли, душу, свои эмоции и чувства.
А мы, вглядываясь в картину, рассматриваем все то, что нам передает
художник.
Поэт в своих стихах передает все так, как это он видит, представляет, и
рассказывает нам об этом, вкладывая в свое творчество настроение, чувства,
мысли, душу.
Композиторы сочетают звуки так, что без музыки мы не представляем
нашей жизни. Мы постоянно живем в гармонии с музыкой,   даже если мы не
замечаем этого.
Сочинения   композиторов,   которые     мы   называем   инструментальными,
когда звучит только одна музыка, мы вслушиваемся в нее, представляя и думая
о том, что хотел передать композитор.
Ведь сочиняя музыку, композитор передает в ней свои чувства, мысли,
переживания, настроение, что и слышит публика. Ведь публика — это ценители
искусства, и только они определяют, будет ли эта музыка продолжать жить или
нет.
Есть такие великие композиторы, чья музыка живет  очень долго, многие
столетия.
Например,   композитор   Антонио   Вивальди,   жил   очень   давно   —   более
трехсот лет тому назад. Но его музыка живет и радует нас до сих пор.
Конечно,   вы   ребята   не   знаете   о   творчестве   и   биографии   этого
композитора, но если вы сейчас услышите хотя бы фрагмент его популярных
произведений, то, несомненно, скажете о том, что эту музыку вы точно гдето
слышали. Пожелаем успехов тем, кто занимается творчеством, а кто еще не выбрал
для себя творческого направления, обязательно попробуйте найти себя в чемто.
Удачи!

file_name: 18. Художник, поэт, композитор.doc

intro:
урок музыки для первого класса "Художник, поэт, композитор". Урок изучения нового материала. Учащиеся знакомятся с новыми композиторами. Есть такие великие композиторы, чья музыка живет  очень долго, многие столетия.
композитор Антонио Вивальди, жил очень давно — более трехсот лет тому назад. Но его музыка живет и радует нас до сих пор.

title: Урок музыки "Художник, поэт, композитор"