extracted_text:
БАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКАҺЫ МӘҒАРИФ МИНИСТРЛЫҒЫ
БАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКАҺЫНЫҢ МӘҒАРИФТЕ ҮҪТЕРЕҮ ИНСТИТУТЫ
Башҡорт теле һәм башҡа туған  телдәр кафедраһы
Проект эше:
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса уҡыусыларҙың
дәрестән тыш   эшмәкәрлеген ойоштороу.
Башҡарҙы: Нефтекама ҡалаhы  16 –сы
  урта   мәктәбенең  башҡорт   теле   hәм
әҙәбиәте уҡытысыhы
Халикова Лариса Финат ҡыҙы
Тикшерҙе:
фәндәре кандидаты
  курс   етәксеһе   филология
Рахматуллина Заһиҙә Әйүп ҡыҙы

Ѳ ѳ
ф 2017
3 Йөкмәткеһе
Кластан  тыш  эштәрҙең белем һәм тәрбиә биреү бурыстары.
Кластан тыш уҡыу дәрестәрен ойоштороу юлдары.
Инеш
I бүлек. Әҙәбиәттән кластан тыш саралар үткәреү.
1.
2.
II бүлек. Әҙәбиәттән кластан тыш саралар.
1. Әҙәбиәт буйынса кластан тыш эш төрҙәренең бүленеше.
2. Әҙәбиәттән кластан тыш сараларҙың тәғәйенләнеше.
2.1. Әҙәби диспут.
2.2. Әҙәби уйындар.
2.3. Әҙәби аҙналыҡтар ун көнлөктәр.
2.4. Әҙәби түңәрәктәр.
2.5. Йәш журналистар түңәрәге.
2.6. Шаян, тапҡыр, көслөләр уйыны.
Йомғаҡлау
Ҡулланылған әҙәбиәт.
4 Инеш
Мәктәптә   әҙәбиәтте   уҡытыуҙың   илебеҙ  алдында   торған   мөһим   бурыстарҙан   һәм
әҙәбиәттең донъяны танып белеү, йәш быуынды тәрбиәләүҙәге үҙенсәлекле урынынан сығып
билдәләнә.  Уҡыусыларҙы нәфис әҙәбиәт  гәүһәрҙәре менән таныштырыу нигеҙендә уларҙы
замандың   рухи   тормошона   яҡынайтыу,   әҙәбиәт,   сәнғәткә   ылыҡтырыу   юлы   менән   дөйөм
мәҙәни   кимәлен   күтәреү   бурысы   хәл   ителә.   Әҙәби   әҫәрҙәрҙе   уҡып   өйрәнеү   нигеҙендә
уҡыусыларға эмоциональэстетик йоғонто яһау, әҙәбиәт тарихы, теорияһынан белем биреү
аша   эстетик   зауыҡ,   нәфис   әҙәбиәткә   мөхәббәт   тәрбиәләү,
 донъяға   фәнни  ҡараш
формалаштырыу, фекерләү һәләтлеген, телмәр үҫтереү бурыстары тормошҡа ашырыла.
Системалы рәүештә үткәрелә торған синыфтан тыш саралар ҙа әҙәбиәт уҡытыуҙы
тормош менән бәйләргә, уҡытыутәрбиә эшен заман талабы кимәленә күтәрергә ярҙам итә.
Синыфтан   тыш   эштәр   уҡыусыларҙың   әҙәбиәт   тарихы   һәм   әҙәбиәт   теорияһы   буйынса
белемен киңәйтә, дәрестә үтелгәндәрҙе үҙ  аллы  ҡабатларға  ярҙам итә. Был белемдәрҙе
практикала ҡулланыу  уҡыусыларҙың йыйылыштарҙа, үҙ иптәштәре, башҡа аудиториялар
алдында   сығыш   яһау,   тасуири   һөйләү,   яҙыу   күнекмәләрен   нығыта,   идеяэстетик
тойғоларын  байыта.
Тикшереүҙең   актуаллеге:
 Әҙәбиәт   методикаһында   кластан   тыш   саралаҙың
үҙенсәлектәре   өйрәнелгән,   ләкин   етешле   кимәлдә   түгел.   Был   өлкәлә   Ғималова   М.Ғ.,
Юлмөхәмәтов М.Б., Ниғмәтуллин Р.Х., Ғөбәйҙуллина Ф.Х. һ.б.эшләй. Әҙәбиәттән кластан
тыш   саралар   тупланған   айырым   йыйынтыҡтар   ҙа   юҡ,   тиерлек.   “Башҡортостан
уҡытыусыһы” журналындағы баҫмалар уҡытыусыларға ярҙамға килә. Бынан тыш төрлө
сценарийҙар менән Ф.Х. Ғөбәйҙуллинаның йыйынтығын һәм 2008 йылда донъя күргән Ә.
Алдырханованың “Өләсәйем һандығы”  китабын күрһәтеп китергә мөмкин. Шуның өсөн дә
был курс эшенең темаһы көнүҙәк мәсьәләләрҙең береһе булып ҡала.
Тикшеренеү   маҡсаты:   мәктәптәрҙә   әлегә   тиклем   туплана   килгән   тәжрибәне
өйрәнеп һәм ғилмиметодик әҙәбиәтте дөйөмләштереп, әҙәбиәттән кластан тыш сараларҙы
ойоштороу, төрлө дәрес өлгөләрен эшләү һәм үткәреү юлдарын асыу.
Тикшеренеү бурыстары:
1) әҙәбиәттән кластан тыш эштәрҙең белем һәм тәрбиә биреү бурыстарын асыҡлау;
2) кластан тыш уҡыу дәрестәрен ойоштороу юлдарын күрһәтеү;
3) кластан тыш сараларҙың бүленешен һәм тәғәйенләнешен өйрәнеү;
4) әҙәбиәттән кластан тыш сараларҙың дәрес өлгөләрен эшкәртеү;
Ҡуйылған бурыстарҙы хәл итеү өсөн түбәндәге методттар ҡулланылды:
-
-
-
ғилмиметодик әҙәбиәтте анализлау;
уҡытыусыларҙың тәжрибәһен өйрәнеү;
ШТҠ,   “Брейнринг”   уйыны,   викторина,   дәресэкскурсия   кеүек   төрҙәрен
дәрестә файҙаланып эште апробациялау;
-
билдәләү.
әҙәбиәт   дәресендә   кластан   тыш   сараларҙы   ҡулланыуҙың   эффектлығын
Ғилми яңылыҡ: был проблема етешле кимәлдә өйрәнелмәгән, шуныһы менән был
хеҙмәт актуаль.
5 Тикшеренеүҙең   объекты:  нетрадицион   саралар   аша   уҡыусыларҙа   әҙәбиәткә,
китапҡа ҡыҙыҡһыныу уятыу.
Тикшеренеүҙең предметы: әҙәбиәт дәрестәрен эффектлыраҡ итеүҙә дәрестән тыш
сараларҙың роле.
Тикшеренеүҙең   теоретик   әһәмиәте:   әҙәбиәттән   кластан   тыш   сараларҙы   өйрәнеү
нигеҙендә,   ижади   эшмәкәрлек   аша,   уҡыусыларҙа   әҙәбиәт   дәресенә   ҡыҙыҡһыныу   уятыу,
китапҡа һөйөү тәрбиәләү.
Тикшернеүҙең   практик   әһәмиәте:   башҡорт   теле   һәм   әҙәбиәте   уҡытыусыларына,
филология факультеты студенттарына методик ярҙам күрһәтеү.
 Проект  эше инештән, ике бүлектән, йомғаҡлауҙан, ҡулланылған
6 Кластан  тыш  эштәрҙең белем һәм тәрбиә биреү бурыстары.
I бүлек. Әҙәбиәттән кластан тыш саралар үткәреү.
1.
Башҡорт теленән кластан тыш эштәрҙә белем һәм тәрбиә биреүҙә берҙәм ағым итеп
ғәмәлгә ашырыу бөгөнгө көндә мөһим бурыстарҙың береһе һанала.Уларға түбәндәгеләр
инә:
1. Дәрестә үҙләштерелгән теоретик белемде: туған телдең төҙөлөшөн, яһалышын,
үҙгәрешен,   уның   ғәйәт   бай   булыуын   тел   түңәрәктәрендә,   туған   тел   аҙналыҡтарында,
кисәләрҙә һәм башҡа эш төрҙәрендә нығытыу, тәрәнәйтеү һәм уны ҡуллана белеү.
2.   Уҡыусыларҙың     логик   фекерләү   һәләтен   үҫтереү.Туған   телгә   арналған   төрлө
кластан тыш эштәрҙә әүҙем булыу, унда сығыш яһау өсөн материалдар туплау, етеҙерәк
фекерләргә өйрәтеү, һығымта яһай белеү күнекмәләре тәрбиәләү.
3.   Баланың   уҡыу   һәм   һөйләү   мәҙәниәтен   үҫтереү.Уҡыусының   логик   яҡтан
бәйләнешле, стилистик  яҡтан дөрөҫ һөйләп һәм аңлата белеүе, шулай уҡ халыҡ араһында
әҙәби телдә  әүҙем эш алып бара алыуы кеүек эштәрҙе тормошҡа ашырыу. Йәш быуында
әүҙем тормош позициялары тәрбиәләү.
4.   Уҡыусыларҙа   әсә   телен   өйрәнеүгә   ҡыҙыҡһыныу   уятыу.   Уларға   тыуған   телгә,
тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү, улар менән ғорурланыу тойғоларын байытыу.
5. Синыфтан тыш эштәрҙең туған телгә арналған иртәлек, кисә, аҙналыҡ һәм айлыҡ
кеүек массовый төрҙәрен үткәргәндә күмәкләп ҡатнашыу, тапшырылған эште намыҫ менән
бергә эшләргә һәм йәшәргә өйрәтеү.
6. Докладҡа материал йыйыу, сығыш яһау, викторина, КВНдарға һорауҙар әҙерләү,
стена   гәзите   сығарыуҙа   ҡатнашыу   һ.б.   органик   берҙәмлектә   ойоштороу   маҡсатына
өлгәшелә.   Шуға   ярашлы   ойошторолған   эштәрҙә   уҡыусылар   белемдәрен   тәрәнәйтәләр,
матурлыҡты күрә, тоя белергә өйрәнәләр.
2. Кластан тыш уҡыу дәрестәрен ойоштороу юлдары.
Әҙәбиәт дәрестәрендә уҡыусыларҙың әҫәрҙәрҙе үҙ  аллы уҡыу, аңлау, анализлау һәм
баһалау, тасуири уҡыу, һөйләү һәм яҙыу күнекмәләрен, ижади активлыҡтарын, практик
эшмәкәрлектәрен,   фекерләү   һәләтлектәрен   үҫтереү   кеүек   бурыстар   һәр   саҡ  иғтибар
үҙәгендә булырға тейеш. Әҙәби әҫәрҙе өйрәнеүҙә төп иғтибарҙы һәр әҫәрҙең уҡыусылар
тарафынан уҡылыуына ирешеүгә йүнәлтергә кәрәк.

итеп
  Бының   өсөн   уҡыусыларға   китап   уҡыу   күнекмәһе   биреүҙең,   уларҙы   китап
һөйөүселәр
мәғәнәһендә
тормош   дәреслеге   итеп  ҡарарға   күнектереү   эшенең   күп   яҡлы,  ҡатмарлы   бурыстарҙың
береһе
талап
ителә.
тәрбиәләүҙең,
булыуын
уңында

китапты

саҡ
тотоу

һәр

ысын

күҙ

7 Ошо  ҡатмарлы   бурысты   ыңғай   хәл   итеүҙә   методик   яҡтан   дөрөҫ  ойошторолған
кластан
тыш
  Ләкин,
ҡыҙғанысҡа
 ҡаршы,     күп     кенә       мәктәптәрҙә       был     етди     эшкә       тейешле
иғтибар   бирелеп   етмәй,   һөҙөмтәлә   балаларҙың   китап   уҡыуы   тейешле   талаптарға   яуап
бирмәй.
  мөһим
дәрестәре
уйнай.
уҡыу
роль

Әҙәбиәт   дәрестәре   менән   тығыҙ  һәм   айырылғыһыҙ  берҙәмлектә   үткәрелә   торған
кластан тыш эштәр системаһында уҡыусыларҙың кластан тыш уҡыуын ойоштороу, уларҙа
художестволы әҙәбиәткә,  мөхәббәт    тәрбиәләү,       китап уҡыый    белеү   күнекмәләрен
үҫтереү     бурыстары   айырыуса   мөһим   урын   тота.   һәр   әҙәбиәт   уҡытыусыһы   мәктәп
программаһын үтеү, дәрес биреү менән генә сикләнмәҫкә, бәлки уҡыусыларҙа  бөтә ғүмере
буйы художестволы әҫәрҙе уҡыуға дәрт, һүҙ сәнғәтенә мөхәббәт тәрбиәләү, унда һалынған
фекер һәм тойғоларҙы төшөнә,  тоя  белеү,  әҙәби әҫәр уҡыуҙан эстетик ләззәт ала белеү
күнекмәләрен тәрбиәләүҙе бурыс итеп ҡуйырға тейеш.
Уҡыусыларҙа   китап   уҡыу   теләге   тәрбиәләү,   әҫәрҙә   һүрәтләнгән   тормош
картиналарын, образдарҙы йәнле итеп күҙ алдына баҫтыра белеү, әҙәби геройҙар тормошон,
уларҙың   яҙмышын   үҙҙәренә   яҡын  ҡабул   итә,   улар   менән   бергә  кисерә   белеү,   унда
һүрәтләгәндәрҙе үҙ тормошо йәки үҙен уратып алған тормош күренештәре менән сағыштыра
белеү һәләтлеген үҫтереү бурысын уҡытыусы һәр саҡ күҙ уңында тоторға тейеш.
Кластан  тыш  уҡыуҙың  маҡсаты  —  балаларҙы  китап  һөйөүселәр   итеп   тәрбиәләү,
уларҙа китап менән үҙ аллы эш итеү, уны үҙ аллы аңлау, баһалау, уға үҙенең мөнәсәбәтен
белдереү   күнекмәләрен   тәрбиәләүҙән   тора.   Кластан   тыш   уҡыу   уҡыусыларҙың   донъя
тураһында белемдәрен  киңәйтә, шуның менән фән нигеҙҙәрен ныҡлы үҙләштерергә ярҙам
итә,   эстетик   зауыҡ  тәрбиәләй,   һөйләү,   яҙыу   телен  байыта   һәм   ижади   һәләтлектәрен
активлаштыра.
Шуны иҫтә тоторға кәрәк, һәр уҡылған китаптың үҫмерҙең, егеттәрҙең,  ҡыҙҙарҙың
идея һәм әхлаҡ үҫешенә ыңғай йоғонто яһауына ирешеү өсөн китапты дөрөҫ  һайлау, уны
дөрөҫ баһалай белеү бик мөһим.
Күп кенә мәктәптәр практикаһында әҙәби әҫәрҙе уҡыу күнекмәләре биреү эше әле
тейешле   кимәлгә  ҡуйылмаған.   Уҡыу   күнекмәһен   үҫтереүҙә   конкурстар,   ролләп   уҡыу,
инсценировкалар ҡуйыу кеүек күп төрлө эштәр үткәреү ҙур әһәмиәткә эйә.
Уҡытыусы китапханасы   менән бергәләп     китапханала нисек эшләү, карточкалар
буйынса нисек китаптар таба белеү, каталогтан нисек файҙаланыу, газета, китап, журнал
менән нисек эш итеү, уҡығанды нисек яҙа барыу, цитаталар һайлау, көндәлек яҙыу кеүек
эштәрҙе   өйрәтә.   Бындай   эштәрҙе   китапханала   үткәреү   уңайлы.     Кластан   тыш   уҡыуҙы
ойоштороу   алдынан   уҡыусыларҙың,   ниндәй   әҫәрҙәр     менән  ҡыҙыҡһыныуын   белеү   бик
мөһим.  Ҡайһы бер уҡыусылар  хәрби темаға яҙылған  йәки  мажаралы,  детектив әҫәрҙәр
менән  генә  ҡыҙыҡһыныусан   булалар.   Бындай   уҡыусыларҙа   төрлө   темаларға   яҙылған
әҫәрҙәр     (тәбиғәт лирикаһы, тарихи темалар һ. б.)   менән  ҡыҙыҡһыныу уятырға   кәрәк.
Уҡыусыларҙың     ҡыҙыҡһыныуҙарын     иҫәпкә  алыуҙа «Минең яратҡан геройым», «Минең
яратҡан әҫәрем» һ. б. шундай темаларға яҙма эштәр үткәреү һәм, төрлө һорауҙарҙы эсенә
алған анкета таратып, ундағы һорауҙарға яҙма яуаптар алыу уңайлы алым. Анкетала:








«һин ниндәйерәк әҫәрҙәр  яратаһың?
һинең яратҡан  яҙыусың, яратҡан китабың, геройың кем?
һин яратып уҡыған китаптың төп геройҙары кемдәр?
Уларҙағы ниндәй сифаттар һиңә оҡшай?
Әҫәрҙәге кире геройҙар кемдәр?
Был   әҫәр ниндәй тәьҫир  ҡалдырҙы?
һин  китапты  ҡайһы  ваҡытта уҡыйһың?
Үҙеңдең ниндәй китаптарың бар?
8 
мөмкин.
Ниндәй газета, журналдар уҡыйһың?  һ. б. шуның кеүек һорауҙар булырға
Шулай уҡ уҡыусыларҙың ни менән ҡыҙыҡһыныуын белеү өсөн, һәр уҡыусы менән
айырымайырым әңгәмә үткәрелә, был әңгәмә ваҡытында уның ниндәй китаптар уҡыуы,
уларҙы нисек аңлауы һ. б. мәсьәләләр асыҡлана.
Китапханасы менән бергәләп уҡыусыларҙың формулярҙарын да тикшереү — уларҙың
ҡыҙыҡһыныуҙарын билдәләргә ярҙам итә торған сараларҙың береһе.
Уҡыусыларҙың китап  менән  ҡыҙыҡһыныуын  көсәйтеү  өсөн,   китапханала,   әҙәбиәт
кабинетында йыш  ҡына китап күргәҙмәләре ойошторорға кәрәк. Күргәҙмәлә яңы  сыҡҡан
китаптар, айырым яҙыусы ижадына, айырым темаларға арналған әҫәрҙәргә  ҡарата яҙылған
рецензиялар, тәнҡит мәҡәләләре, библиографик белешмә һәм иллюстрациялар күрһәтелә.
Кластан тыш уҡыуҙы дәрестәр менән тығыҙ бәйләнештә алып барыу методтарының
береһе – әңгәмә. Дәрестә уҡытыусы  программа буйынса үтелгән әҫәр   буйынса әңгәмә
үткәргәндә, төп тема буйынса һорауҙар ҡуйыу менән бергә, кластан тыш уҡылған әҫәрҙәр
буйынса ла һорау ҡуя. Уҡыусылар теге йәки был тема буйынса яуап биргәндә, ҡабатлау
һәм йомғаҡлау ваҡытында, докладтар һөйләгәндә, уларҙан, дәрестә үтелгән әҫәрҙәр менән
бер рәттән, кластан тыш уҡылған әҫәрҙәрҙе лә файҙаланыуҙы талап итергә кәрәк. Ошондай
саралар ярҙамында уҡытыусы уларҙың үҙара органик бәйләнешен булдыра.
Шулай   итеп,   уҡыусыларҙың,   күпме,   ниндәй   китаптар   уҡыуын,   ниндәй   китаптар
менән  ҡыҙыҡһыныуын   билдәләү   уҡытыусыға  эште   нисек   башлап   ебәрергә,   нисек
ойошторорға кәрәклекте бик асыҡ күрһәтә.
IV—VII  кластарҙың   уҡыусыларын   китап   уҡырға   йәлеп  итеү,   кластан   тыш   уҡыуҙы
ойоштороу маҡсатында түбәндәге эштәрҙе башҡарыу айырыуса әһәмиәтле:
I.
Мәктәптә,

кабинетта

йәки

китапханала

кластан

тыш
уҡыу мөйөшөн йыһазландырыу
II.
Кластан тыш уҡыу өсөн тәҡдим ителгән әҫәрҙәр, буйынса ҙур булмаған коллектив
әңгәмәләр   үткәреү   (әңгәмәне   әҫәрҙәрҙе   һанап   сығыу,   уларҙың   исемдәрен   әйтеү    менән  генә
сикләнмәй, йөкмәткеһе менән ҡыҙыҡһыныу уятырлыҡ итеп ойоштороу).
III. Айырым тематик дәрес күргәҙмәләрен ойоштороу. «Граждандар һуғышы батырҙары»,
«Кеше хеҙмәте менән матур», «һинең тиҫтерҙәрең», «Яңы китаптар» һ. б.
IV.
Китап аҙналығын яҡшы итеп ойоштороу  ҙа китап пропагандалауҙың һәм уҡырға
ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләүҙең эффектлы юлы. Сөнки был аҙналыҡта бик күп төрлө эш эшләргә
була.
Әҙәби викториналар, КВНдар, олимпиадалар үткәреү.
V,
Ә хәҙер киңерәк таралған дәрестәрҙең төрҙәрен түбәндәге типтарға бүлеп  ҡарарға
мөмкин.
I.  Китапхана   дәрестәре.  Уҡыусылар   бындай   дәрестәрҙә  китапханала   китаптар
менән эшләүҙең тәүге күнекмәләрен алалар һәм яңы китаптар менән танышалар. Мәҫәлән,
улар түбәндәге темалар буйынса үткәрелергә мөмкин «Китап —  беҙҙең дуҫ  һәм иптәш»,
«Китапты нисек дөрөҫ һайларға?», «Китапхана менән нисек файҙаланырға?», «Каталог һәм
картотека   менән   нисек   эшләргә?»,   «Шәхси   китапхананы  нисек   ойошторорға?»,
«Библиографик әҙәбиәт менән эшләү методикаһы» һ. б.
II.
әҙәби
 КВН
викторина   тибындағы   дәрестәр.
Улар   күберәк   4—6   кластарҙа   үткәрелә.   Уҡыусылар,   ғәҙәттә   бындай   дәрестәрҙә,   актив
ҡатнашалар.   Мәҫәлән,   ошондай   темаларҙың   булыуы   мөмкин:   «Тыуған   ил   нимәнән
башлана?»,  «Улар — Салауат Юлаев премияһы лауреаттары»,  «Башҡорт халыҡ  ижадын
беләһеңме?», «Азатлыҡ йырҙары» һ. б.
уйындар,

III.  Күҙәтеү   характерындағы   дәрестәр   (йәки   конференциялар).
 Бындай
дәрестәрҙә     уҡыусылар     ҡайһы бер  ҙур  күләмле китап йәки айырым темалар буйынса
9 һөйләшәләр.   «Башҡорт   яҙыусыларының   әҫәрҙәрендә   совет   кешеләренең   Ватан   һуғышы
йылдарындағы героизмы», «Башҡорт поэзияһында хеҙмәт темаһы».
lV. Китап буйынса фекер алышыу дәрестәрен диспут,конференция формаһында
ойошторорға   ла   мөмкин.  Бындай   дәрестәр   өсөн   һорауҙарҙы   алдан   әҙерләргә   һәм
уҡыусыларға хәбәр итергә кәрәк.    Мәҫәлән, Я. Хамматовтың «Бөртөкләп йыйыла алтын»
китабы буйынса диспутҡа түбәндәге  һорауҙарҙы тәҡдим итергә мөмкин:
1. Ни өсөн автор үҙенең китабын «Бөртөкләп йыйыла алтын» тип атаған?
2. Кешеләр бәхете өсөн көрәшеүсе революционерҙың характеры нисек формалаша?
3. Башҡорт халҡының революцион көрәшкә килеүен автор нисек һүрәтләй алған?
4. Романдың төп идеяһын нисек аңлайһығыҙ? Художество  үҙенсәлектәре нисек?
5. Китап һеҙҙе нимәгә өйрәтте?
6. Романдың ҡайһы урындарын һеҙ иң ҡыҙыҡлы тип әйтер инегеҙ?
V.  Дәрес экскурсия. Уҡыусылар менән тыуған яҡ, республика, ил
буйынса йә булмаһа яҙыусының тыуған яғы буйлап ситтән тороп сәйәхәт яһала. Йыш
ҡына   уҡыусылар   менән   теге   йәки   был   йылға,   тау,   күл   буйҙары,   ғөмүмән,   тәбиғәтте
тасуирлаған әҫәрҙәр   нигеҙендә  әҙәби  сәйәхәттәр үткәрелә. Уҡыусылар  йыш ҡына халыҡ
ижады   өлгөләрен   йыйыу   һәм   өйрәнеү   өсөн   экспедицияларға   сығалар,   йылға   буйлап
ултырған  ҡалаларҙың   тарихы,   экономикаһы,       промышленносы,   ауыл   хужалығы   менән
танышалар һәм һәр ҡалаға арнап тематик альбомдар сығаралар.
VI. Яҙыусы менән осрашыу дәресе. Программа таранан тәҡдим   ителгән    әҫәрҙең
авторы, менән осрашыу уҡыусыларҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра.
Шулай   итеп,   кластан   тыш   уҡыу   дәрестәрен   үткәреү   уҡыусыларҙың   әҫәр   менән
ҡыҙыҡһыныуҙарын, уның йөкмәткеһен үҙ аллы аңлай, баһалай белеү һәләтлеген үҫтереүгә ярҙам итә.
Әҙәбиәт буйынса кластан тыш сараларҙың  бүленеше.
II бүлек.Әҙәбиәттән кластан тыш саралар.
1.
Әҙәбиәт буйынса кластан тыш эште дәресһеҙ, дәресте кластан тыш эшһеҙ күҙ алдына
килтереүе ҡыйын. Әҙәбиәт дәрестәре элекке кластан тыш тип иҫәпләнгән эш төрҙәрен дә
үҙҙәренең айырылғыһыҙ өлөшө итеп әүерелдерә баралар. Юғары кимәлдә ойошторолған
әҙәбиәт дәрестәрендә уҡыусыларҙың үҙ аллы белем һәм тәрбиә алыуына йүнәлеш бирелә,
уларҙың белемен дәрестә генә баһалап бөтөү мөмкинлеге  юғала. Уҡыусылар ҙа үҙҙәренең
белем алыуын дәрестәр менән генә сикләй, үҙ белемдәрен уҡытыусы баһалауы менән генә
ҡәнәғәтләнеп ҡала алмайҙар. Улар уҡытыусы ярҙамынан тыш та, үҙ аллы тәрбиәләнерҙәй,
белем алыу, теләге менән яна башлайҙар. Дәрестә кластан тыш эштәр үҙенәнүҙе барлыҡҡа
килә, дәрестең башы ла, дауамы ла булып тора. Ошо фекергә таянып Л.С. Айзермандың:
“Факультатив дәрестәр бөгөнгө әҙәбиәт дәрестәренән үҫеп сыға1”,  тигән һүҙҙәрен әҙәбиәт
буйынса бөтә төр кластан тыш эштәргә ҡарата ла файҙалана алабыҙ.
Кластан тыш уҡыу шулай уҡ, дәрес менән кластан тыш эштәр араһында күпер ул.
Ул   –   әҙәбиәт   буйынса   башҡа   төр   кластан   тыш   эштәрҙе   ойоштороуҙың   да,   әҙәбиәт
дәрестәрен һөҙөмтәле үткәреүҙең дә нигеҙе; кластан тыш уҡыу – уҡыусыларҙы үҙ аллы
белем алырға, тәрбиәләнергә өйрәтеүҙең дә берҙән бер төп сығанағы.
Кластан   тыш   эштәрҙе,   нигеҙҙә,   ике   төрлө   итеп,   системалы   рәүештә,   эпизодик
рәүештә   үткәрәләр.   Системалы   рәүештә   алып   барылған   төрҙәренә   тел   түңәрәге,   стена
гәзите,   ҡулъяҙма   журналдар,   тел   һөйөүселәр   клубы,   йәш   хәбәрселәр   түңәрәге,
радиотапшырыуҙар инә. Эпизодик характерҙағы төрҙәренә тел иртәлектәре, кисәләре, тел
фәне   аҙналыҡтары,   айлыҡтары,   лингвистик   олимпиада,   экскурсиялар,   экспедицияларҙы
күрһәтергә мөмкин. Күренеүенсә, мәктәп практикаһында кластан тыш эштәрҙең төрҙәре
бик күп. Һуңғы йылдарҙа кластан тыш эштәр яңынаняңы төрҙәр менән байытыла. Мәҫәлән:
1 Л.С.Айзерман.Уроки литературы сегодня.М.,”Просвещение”.С.23.
10 өҫтәл уйындары (грамматик лото, грамматик ярыш, төрлө башватҡыстар), тел өлкәһендәге
күренекле  ғалимдар менән осрашыу кеүек төрҙәре киң ҡулланыла.
Әҙәбиәт буйынса кластан тыш эш төрҙәренең бүленеше.
Эштең характеры
Эш  төрҙәре
Ойоштороуҙа яуаплы
кеше
11 Дәрестәргә   тығыҙ
бәйләнелешле,
бөтә
уҡыусылар   ҙа   башҡарырға
тейешле эштәр.

Кластан   тыш   уҡыу.
Әҙәби әңгәмәләр.
Дәрестәрҙә   лә   ҙур
аудиторияла ла файҙаланыу
мөмкинлеге булған эштәр.
Класс,   түңәрәк   йәки
һайлап алынған уҡыусылар
тарафынан   әҙерләнелгән,
ҙур   аудиторялар   өсөн
файҙаланылған эштәр.
Күпселек   кластан
тыш   эштәрҙе   үҙ   эсенә
алыусы, бөтә уҡыусылар ҙа
ҡатнашҡан эштәр.
Ирекле   башланғыста
ойошторолған эштәр.
Үҙ   аллы   ижади   эштәр
(рецензия, инша, доклад, әҙәби
иллюстрациялар   һ.   б.)   әҙәби
экскурсиялар.
Китап
уҡыусылар
Әҙәби

конференцияһы.
диспут.
Әҙәби
  уйындар   һәм
башватҡыстар(викторина,
ШТК  һ.б. уйындар).
Төрлө   характерҙағы
әҙәби   кисәләр   (поэзия,   проза,
  әҙәби   даталарға
драма,
арналған   тематик
  кисәләр
һәм
  менән
яҙыусылар
осрашыу).
Әҙәби   –   музыкаль
композициялар,   ситтән   тороп
  әҙәби
әҙәби   сәйәхәттәр,
күргәҙмәләр.Әҙәби
газета,
альманах, журнал сығарыу.
Әҙәби   аҙналыҡ,
көнлөктәр,
олимпиадалар.

  ун
әҙәби
  Төрлө   профилдәге
әҙәби   түңәрәктәр(әҙәби   ижад,
халыҡ   ижады,   поэзия,   проза,
драма,  әҙәби  крайҙы өйрәнеү,
телмәр культураһы һ. б.).
Класс
әҙәбиәт

китапханасы
берлектә.

етәксеһе,
уҡытыусыһы,
менән

Әҙәбиәт
уҡытыусыһы,
етәксеһе .

класс
Әҙәбиәт
уҡытыусыһы,   китапханасы
менән   берлектә   йәки
айырым – айырым.
Класс
әҙәбиәт
китапханасы.

етәксеһе,
уҡытыусыһы,

Махсус комиссиялар
(мәктәп
дирекциялары,
район   мәғариф   бүлеге
етәкселегәндә).
Әҙәбиәт
уҡытыусыһы   йәки   әҙәбиәт
белгестәре.
3. Әҙәбиәттән кластан тыш сараларҙың тәғәйенләнеше.
3.1. Әҙәби диспут.
12 Әҙәби диспут – ул уҡылған әҫәр буйынса әңгәмәнән үҫеп сыҡҡан. Әҙәби диспуттар
күберәк   урта   һәм   юғары   кластарҙа   файҙаланыла.   Уҡытыусы   түбән   кластарҙа   диспут
үткәрәм   тип   күпме   генә   тырышһа   ла,   ул   әңгәмә   булып   ҡала   йәки   китап   уҡыусылар
конференцияһына әүерелә.
Әҙәби диспуттарҙы айырым кластарҙа үткәреү һөҙөмтәлерәк. Параллель  кластарҙа
бергә   үткәрелгән   диспуттарҙа   ла   тәрбиәүи   маҡсаттарға   ирешеү   мөмкинлеге   ҙур.   Был
осраҡта алынған диспут проблемаһы буйынса, бер үк йәштә, бер үк класс программаларын
үҙләштергән ике коллективтың ҡарашы осраша. Уларҙың ҡарашындағы айырмалыҡтарҙы
таба   белеү,   үҫтереү,   бәрелештереү,   шуның   аша   маҡсатлы   уҡырға,   йәшәргә,   эшләргә
өйрәтеү ике класс уҡыусыларына ла берҙәй ыңғай йоғонто яһай. Әңгәмә рәүешендәге бәхәс
уҡыусыларҙы хеҙмәткә, үҙен уратып алған кешеләр менән әхлаҡлы мөнәсәбәткә өйрәтеү
сараһына әүерелә. Шулай уҡ бәхәстә дуҫлыҡ, мөхәббәткә тоғролоҡ һ.б. мәсьәләләрҙе лә
ситләп үтергә ярамай.
Әлбиттә,   диспут   өсөн   проблеманы   уңышлы   һайлау,   уға   ентекле   әҙерләнеү,   уны
юғары кимәлдә үткәреү кәрәк. Диспуттың  проблемаһы уҡыусыларҙың аң, белем кимәленә,
йәшенә,   уларҙың   белем   алыу   активлығына,   уҡыусылар   алдында   торған   иң   мөһим
бурыстарға бәйле рәүештә һайлап алына. Алынған проблема уҡыусыларҙың белем алыу
эшмәкәрлеген   активлаштырыуға,   йәмғиәт   алдындағы   хоҡуҡтарын   һәм   бурыстарын
асыҡлауға йүнәлтелә.Мәҫәлән :(“ Нимә ул дуҫлыҡ?” ) темаһына әҙәби диспут   тәҡдим
итәм.
1.Дуҫлыҡты һин нисек күҙ алдына килтерәһең?
2.Һәйбәт   дуҫлыҡҡа   художестволы   әҫәрҙәрҙән   йәки   тормоштан   ниндәй   миҫал
килтерә алаһың, уларҙың дуҫлыҡ сере нимәлә тип иҫәпләйһең?
3.Дуҫлаша алыуға йәш, белем, дәрәжә, байлыҡ, характер айырмаһы сик була аламы?
4.Дуҫтар араһында ҡараштар айырмалығының булыуы мөмкинме, булһа, ниндәй хәл
тыуыр тип уйлайһың?
5.Дуҫтар табыу һәм дуҫлыҡты һаҡлау өсөн нисек булырға, нимәләр эшләргә кәрәк
тип иҫәпләйһең?
6.Дуҫлыҡ бербереңә ярҙам итә алмағанда йәки берең – береңдән өҫтөнөрәк була
барғанда өҙөлөп ҡалһа, дуҫлыҡмы әллә башҡа күренештәргә инәме?
7.Дуҫтарһыҙ һәм дошманһыҙ йәшәй алыуҙы нисек күҙ алдына килтерәһең?
8.Кеше   эшмәкәрлеген,   йәшәү   йәмен   арттырыуҙа   дуҫлыҡтың   әһәмиәтен   нисек
аңлайһың?
Әҙәбиәт: Һ.Дәүләтшина. “Ырғыҙ”, Х.Кәрим. “Яҡты йондоҙ”, А.Абдуллин. “Онотма
мине, ҡояш!”, Ш.Янбаев. “Зәңгәр сатыр”.
3.2. Әҙәби уйындар.
“Балалар йәшендә уйын    ғәҙәттәге күренеш. Бала һәр ваҡыт, хатта яуаплы эш
башҡарғанда ла, уйнарға тейеш – уйнамай торған балалар коллективы ысын мәғәнәһендә
балалар коллективы алмай” ,  тип яҙҙы А.С.Макаренко. Уйлап бирелгән уйын баланы,
халыҡ   әйтмешләй,   уйнатып   уйлата,   уйлатып   уйната,   зирәклеккә,   тапҡырлыҡҡа,   логик
фекерләүгә өйрәтә, белем, тәрбиә, күңел күтәренкелеге, эстетик зауыҡ бирә. Уйын балаға
шатлыҡ килтерә, был шатлыҡ йә ижади шатлыҡ, йә еңеү шатлығы, йә эстетик шатлыҡ
була. Был осраҡта уйын менән эш бөтөнләйе менән тура киләләр.  Уйнағанда бала нисек
булһа, үҫкәс эшендә лә күберәк шулай  була.
Әҙәби   уйындар,   башватҡыстар   ҙа   ниндәй   генә   төрҙә   булмаһын,   күренекле
яҙыусыларҙың   тәрбиәүи   әһәмиәткә   эйә   булған   әҫәрҙәренән   алып   төҙөлә,   уҡыусыларҙы
намыҫлы ижади хеҙмәт кешеләре итеп әҙерләүгә йүнәлтелә.
   Уйындарҙы, башватҡыстарҙы айырым яҙыусы ижады, яҙыусы ижадындағы жанр,
әҙәби процесс, әҙәбиәт тарихы   буйынса ла төҙөргә мөмкин. Уларҙың уҡыусыға өҫтәмә
13 белем бирерлек, уны логик фекерләүгә өйрәтерлек булыуы, быға тиклем алған белемен
нығытырға, үҙ аллы белем алырға күнекмә биреүе шарт.
Әҙәби   уйындар   һәм   башватҡыстар   әҙәби   кисәләрҙең,   олимпиадаларҙың,
диспуттарҙың   йәнләндереүсе,   ҡыҙыҡһындырыусы   айырылмаҫ   өлөштәре   лә   булып   тора.
Уларҙы   ғәҙәттәге   дәрестәрҙә   һәм   ҡабатлау   дәрестәрендә   лә   уңышлы   файҙаланып   була.
Уйындарҙы, башватҡыстарҙы төҙөү һәм сисеү буйынса парллель кластар, рәттәр араһында
ярыш   ойоштороу   уҡыусыларҙың   эшмәкәрлеген,   активлығын   күтәрә,   коллектив   өсөн
көрәшергә өйрәтә.

Кластан тыш эштәрҙә һәм дәрестәрҙә лә киң ҡулланылған әҙәби уйындарға һәм
башватҡыстарға  әҙәби викториналар, әҙәби ШТК, әҙәби кроссворд, чайнворд, ҡыҙыҡлы
квадраттар, башватҡыс фигуралар, цитаталы мәсьәләләр, төшөп ҡалған рифманы, юлды,
тыныш  билдәһен   табыу,  цифрҙарға   йәшеренгән  цитатаны  уҡыу  инә.   Мәҫәлән,   “Ҡоштар
тураһында нимә беләһең” ? викторинаһы.
1.”Кемгә нимә оҡшай” ? (һүрәттәрҙе парлау: миләш, ҡуңыҙ, сысҡан, өкө, тумыртҡа,
ҡыҙылтүш ).
2.”Рәссам   нимә   онотҡан”   ?(уҡыусылар   берәмләп   таҡта   янына   сығып,   эшләп
бөтөлмәгән һүрәттәрҙе эшләйҙәр.)
а)”Ҡайҙа нимә томшоғо” ?
б)”Ҡайҙа нимә аяғы” ?
3.”Нимә ул”? а)Ҡоштарҙы телдән һүрәтләү буйынса таныу. (А.Баркованың “Яҙғы
урмандағы   тауыштар”   китабындағы   һүрәттәрҙе   ҡулланырға   мөмкин.).   б)Ҡоштарҙы
тауыштары буйынса таныу.
4.”Һорауҙар – яуаптар”. (Дөрөҫ яуаптарҙы һайлау.)
а)Яҙ көнө ҡоштар ни өсөн ҡайталар?
1.Сөнки был ваҡытта йылы яҡта ҡыш башлана.
2.Сөнки беҙҙең яҡта көндәр йылына һәм ҡоштарға ем арта.
б) Яҙ кешеләр ниндәй ҡоштарға оя әҙерләй?
(Ҡара ҡарғаға, турғайға, барҡылдаҡҡа, һабан турғайына, сыйырсыҡҡа, сәүкәгә.)
в)Һабан турғайы ҡайҙа оя ҡора?
1.Урманда ағас башында.
2.Баҫыуҙа йә болонда ерҙә.
3.Ҡыйыҡ аҫтында, балконда.
г)Яҙ көнө бөжәктәр иртәрәк күренәме әллә ҡоштармы?
1.Ҡоштар.
2.Бер ваҡытта күренәләр.
3.Бөжәктәр.
д)Ҡайһы раҫлау дөрөҫ?
1.Беҙгә   беренсе   ҡара   ҡарғалар,   шунан   сыйырсыҡтар,   һуңынан   һабан   турғайҙары
2.Беҙгә беренсе сыйырсыҡтар, шунан ҡара ҡарғалар, ә һуңынан һабан турғайҙары
3.Беҙгә ҡара ҡарғалар, һабан турғайҙары, сыйырсыҡтары бер ваҡытта килә.
е)Ниндәй (күсмә) ҡош оя ҡормай? (Барҡылдаҡ, ҡыҙылтүш, һарыҡаш, аҡсарлыҡ, яр
килә.
килә.
ҡарлуғасы, кәкүк. ).
3.3. Әҙәби аҙналыҡтар ун көнлөктәр.
Мәктәптәрҙең уҡытыу – тәрбиә процессында художестволы әҙәбиәттең тәрбиәләүсе
белем   биреү  мөмкинлектәрен  күтәреүҙә  әҙәби   аҙналыҡ   йәки  ун  көнлөктәрҙең   әһәмиәте
ифрат   ҙур.   Әҙәби   аҙналыҡ   йәки   ун   көнлөктә   мәктәпте,   уҡыусылар   һәм   уларҙың   ата   –
14 әсәләре  йәшәгән,  эшләгән урындарҙы әҙәби атмосфера менән солғап алырға  мөмкинлек
тыуа. Унда К.Маркстың: “Бары музыка ғына музыкаль тойғо тыуҙыра” ,  тигән һүҙҙәренең
әҙәбиәт атмосфераһында ла раҫланыуын, бары әҙәбиәт атмосфераһының ғына әҙәби тойғо
тыуҙыра алыуын асыҡ күреп була2.
                   Мәктәп   дирекцияһы   әҙәби   аҙналыҡ   йәки   ун   көнлөктө   ойоштороуҙа
уҡыусыларҙы   хеҙмәткә   һәм   йәшәүгә   әҙерләү   маҡсатын   ҡуя.   Аҙналыҡ   йәки   ун   көнлөк
барышына,   бигерәк   тә   йомғаҡлау   кисәһенә,   мөмкин   булғанда   танылған   республика
яҙыусыларын, райондан сыҡҡан яҙыусыларҙы саҡырыу аҙналыҡтың эффектлылығын тағы
ла күтәрә төшәсәк.
3.4. Әҙәби түңәрәктәр.
Әҙәби түңәрәктәр уҡыусыларға үҙ һәләттәрен асыу, үҫтереү, камиллаштырыу өсөн
ҡулайлы   шарттар     тыуҙырған   үҙенсәлекле   кластан   тыш   эш   формаһы.   “Түңәрәктәрҙә
ижадҡа булған ынтылыш, әхлаҡи һәм йәмғиәт ҡиммәте булараҡ, туранантура шәхестең
үҙүҙен таныуы һәм үҙ аллы тәрбиәләнеүе менән берләшә3”. Унда уҡыусылар, бигерәк тә
әҙәби   һәләттәре   булғандар,   үҙ   мөмкинлектәрен   максималь   көсөргәнешлектә   файҙалана,
йәмғиәткә файҙалы эш башҡара ала. Һөҙөмтәлә уларҙың үҙҙәренең дә, үҙҙәрен уратып алған
йәштәштәренең   дә   әхлаҡи   үҫеше   тиҙләтелә.   Әҙәби   түңәрәктәрҙең   план,   йөкмәтке   һәм
программа   өлгөләрен   төҙөү,   әҙәбиәт   уҡытыусыларына   һәм   педагогик   коллективтарға
еткереү мөһим әһәмиәткә эйә.Мәҫәлән, йәш журналистар түңәрәген ҡарап китәйек.
3.5. Йәш журналистар түңәрәге.
   Йәш журналистар   түңәрәге эше уҡыусыларҙың тормошто танып белеү һәләтен,
эшмәкәрлеген активлаштырыуға йүнәлтелә.Түңәрәк ағзалары ваҡытлы  матбуғат  төрҙәрен,
жанрҙарын,   уларҙы     ижад   итеү   үҙенсәлектәрен   өйрәнәләр.   Мәктәп,   класс   ваҡытлы
матбуғаттың   редакторҙары   һәм   редколлегия   ағзалары,   район   һәм   республика
газеталарының йәш хәбәрселәре лә булып торалар. Аҙна һайын йәки ике аҙнаға бер мәртәбә
үткәрелгән   түңәрәк   ултырыштарында   теоретик   әҙәбиәт   өйрәнелә,   уҡыусыларҙың
ҡулъяҙмалары,   мәҡәләләре   тикшерелә.   Тәүге   эш   йылында   стена   газеталары   сығарыу,
мәҡәләләр   әҙерләү,   газетала   фашланған   етешһеҙлектәрҙе   бөтөрөүгә   йүнәлтелгән   талап
хаттары   яҙыу   кеүек   практик   эштәр   башҡарыла.Түңәрәктең   икенсе   эш   йылында
журналистар   эшенең   үҙенсәлектәре   айырым   ваҡытлы   матбуғат   жанҙары   хаҡында
докладтар, рефераттар, түңәрәк ағзаларының ижади отчеттары тыңланыла, уҡытыусылар
тормошондағы мөһим проблемалар буйынса хәбәрселәр рейдтары ойошторола. Иң мөһиме,
түңәрәк   ағзалары   ваҡытлы   матбуғат   төрҙәренең   айырым   ойошмаларҙың   органы   булып
тороуын, ул ойошмаманың эшен заман талаптарына ярашлы ойоштороуға етәкселек итергә,
уңай   башланғыстарҙы   күрһәтергә,   етешһеҙлектәрҙе   асырға,   ваҡытлы   матбуғат   төрҙәрен
сығара белергә өйрәнәләр.
3.6. Шаян, тапҡыр, көслөләр уйыны.
2 К. Маркс и Ф. Энгельс о воспитании и образовании. Изд-во А П Н, М., 1957, 63-сө бит.
3 А. И. Титаренко. Структура нравственного сознания. М., “Мысль”, 1974, 262-се бит.
15 Алып   барыусы:  Ҡәҙерле   тамашасылар,   уҡыусылар,   уҡытыусылар,   ҡунаҡтар!
Хөрмәтле жюри ағзалары!
ШТК уйынын башлайбыҙ.Сәхнәбеҙ түренә иң алдынғы, иң батыр, иң көслө, иң матур
уҡыусыларын саҡырабыҙ.
(Улар күңелле көй аҫтына сәхнә түренә сығып баҫалар).
Алып   барыусы:   Уҡыусылар,   бөгөн   һеҙ     уйындың   беренсе   турын   уңышлы   үтеп,
икенсе   турға   аяҡ   баҫтығыҙ.   Финалда   ла   һынатмаҫһығыҙ   тип   уйлайбыҙ   һәм   һеҙгә   тик
уңыштар ғына теләп ҡалабыҙ.
 Дуҫтарым , һеҙҙең ҡаршыла
Фән тауы ҡалҡып тора.
Шул тауҙың иңиң түбәһе
Яҡтырып, балҡып тора.
Һеҙ менәсәк тормош тауы
Бик бейек һәм бик текә.
Уның үренә ҡыйыуҙар.
Тырыштар ғына етә.
Алып барыусы: Бөгөнгө *ШТК* уйынын ғәҙел баһалаясаҡ жюри ағзалары менән
таныштырырға рөхсәт итегеҙ: башҡорт теле һәм әҙәбиате укытыусылары.
Алып барыусы: Күңелле йырҙар йырлап, беҙ һеҙҙең менән “Танышыу” туҡталышына
килеп тә еттек. Үҙҙәре менән таныштырыу өсөн һүҙ батырҙарға бирелә.
Көйәрмәндәр һәм батырҙар! Һеҙҙең өсөн музыкаль пауза.
Алып барыусы: Мостай ағай Кәримдең ижадына моғайын барығыҙ ҙа ғашиҡтыр.Ә
хәҙер иғтибар менән һорауҙарҙы тыңлағыҙ.
1.”Ай тотолған төндә” трагедияһынан Диуана монологын башҡарырға.
2.”Ҡыҙ урлау” драмаһынан өҙөк сәхнәләштерергә.
3.”Айгөл иле” драмаһының бер персонажы булып сығыш яһарға.
Алып барыусы: Өсөнсө туҡталыш
1.“Ҡаяның   башында   бер   инә   бөркөт   үҙенең   дүрт   балаһын   талап   үлтерҙе”,   тип
М.Кәримдең ҡайһы әҫәрендә, кем әйтә?
 2.”Ҡәберлеләр ятҡан ерҙә,
Эйе, уның ҡәбере юҡ”.
Был өҙөк ниндәй әҫәрҙән,кем хаҡында?
3.”Оксананың   башмағы   М.Кәримдең   ҡайһы   әҫәрендә   ағып   китә”   ?Уны   тота
алалармы?
Алып барыусы:   Артабанғы туҡталыш   “Логик йәки шаян һорауҙарға яуап биреү”
тип атала.
а)һыуҙа ниндәй балыҡ булмай?(ҡоро)
б)бүлмәле кеше ҡасан башһыҙ булмай?(тәҙрәнән башын тыҡһа)
в)кәзәгә алты йәш тулғас ни эшләй?(етенсегә китә)
г)ҡойроғона   тағылған   кәнсир   ҡалайы   шалтырауын   ишетмәҫ   өсөн,   эт   ниндәй
тиҙлектә һыпыртырға тейеш?(тик торорға тейеш)
д)ниндәй үләнде хатта һуҡыр кеше лә тотоп ҡарап белә?(кесерткән)
Алып барыусы: Ә хәҙер “Шиғыр ятлау буйынса оҫталыҡтарын тикшереү”.
1.Салауат хаҡындағы ҡобайырҙы яттан һөйләргә.
2.Салауаттың тыуған ере тәбиғәте хаҡындағы бер шиғырын яттан һөйләргә.
3.Салауаттың тәбиғәткә булған һөйөүен, дошманына булған нәфрәтен сағылдырған
шиғырын яттан һөйләргә.
Алып барыусы: Шаян, тапҡыр,көслөләр уйыны
16 Ҡалдыра беҙҙе хайран,
Тик хөрмәтле көйәрмәндәр
Иртәгә түгел байрам.
Шуға күрә ошо ерҙә
Туҡтатабыҙ уйынды.
Жюри әйтер кемдәр алды
Иң беренсе урынды.
Хөрмәтле тамашасылар! Бына сәйәхәтебеҙ аҙағына ла етте.Сәйәхәттә егеттәребеҙ
үҙҙәрен   һынатманы.   Шаян,   тапҡыр,   көслө   шәхес   икәндәрен   күрһәттеләр.   Уларҙың
барыһына ла оло рәхмәтемде белдерәм.
(музыкаль пауза).
Алып барыусы:
Бал ҡортонан үрнәк алып
Был донъяла йәшәйек.
Бар тырышлыҡты һалып
Илгә хеҙмәт итәйек.
17 Йомғаҡлау.
М.  Горькийҙың   “Китапты  –  белем  шишмәһен  яратығыҙ.   Тик   ул  ғына   беҙҙе  рухи
яҡтан көслө, намыҫлы, аҡыллы кеше итә, кешене ысын күңелдән яратырға уның хеҙмәтен
ихтирам итергә һәм шул бөйөк хеҙмәттең гүзәл емештәрен йөрәгең менән тойорға өйрәтә”
тигән һүҙҙәрен бөгөнгө көндә балаларға аңлатыу ауыр. Заман балларына әҙәби әҫәр уҡытыу
ысын мәғәнәһендә ауырлашты. Улар күп ваҡыттарын элегерәк телевизор, хәҙер компьютер
алдында үткәрә. Был проблема уҡытыусыларҙы ғына түгел, атаәсәләрҙе лә борсолоуға
һала. Беҙҙеңсә, был мәсьәләне сисеү өсөн төрлө нетрадицион алымдар файҙаланырға кәрәк.
Әҙәбиәттән   кластан   тыш   сараларҙың   төрлөлөгө   был   осраҡта   ярҙамға   килә.   ШТҠ,
“Мөғжизәләр яланында” уйыны, дәресэкскурсия, яҙыусылар менән осрашыу дәресе һәм
башҡалар балаларҙы виртуаль донъянан айырып ысынбарлыҡ менән бәйләй.
Курс   эшенең   беренсе   бүлегендә   әҙәбиәттән   кластан   тыш   сараларының   һәм
дәрестәренең ғилми  нигеҙҙәре билдәләнде.  Бында кластан тыш сараларҙың,  дәрестәрҙең
ойоштороу   юлдары   күрһәтелде,   шулай   уҡ   уларҙың   белем   һәм   тәрбиә   биреүҙәге   төп
бурыстары   билдәләнде.   Бынан   тыш,   киңерәк   таралған   дәрестәрҙең   төрҙәре   түбәндәге
типтарға бүлеп ҡаралды:
1)
2)
3)
4)
Китапхана дәрестәре;
КВН әҙәби уйындар, викторина тибындағы дәрестәр;
Күҙәтеү характерындағы дәрестәр (йәки конференциялар);
Китап буйынса фекер алышыу дәрестәрен диспут,конференция формаһында
ойошторорға ла мөмкин;
Дәрес экскурсия;
Яҙыусы менән осрашыу дәресе.
5)
6)
Икенсе   бүлектә   әҙәбиәт   буйынса   кластан   тыш   эш   төрҙәренең   классификацияһы
бирелде. Икенсе параграфта клатан тыш сараларҙың тәғәйенләнеше асыҡланды. Түбәндәге
төрҙәренә аңлатма бирелде, шулай уҡ өлгө өсөн миҫалдар тәҡдим ителде:
-
-
-
-
-
-
Ғөмүмән,   был   курс   эшебеҙҙә   билдәләнгән   маҡсаттарға   ирештек,   ҡуйылған
Әҙәби диспут.
Әҙәби уйындар.
Әҙәби аҙналыҡтар ун көнлөктәр.
Әҙәби түңәрәктәр.
Йәш журналистар түңәрәге.
Шаян, тапҡыр, көслөләр уйыны.
бурыстарҙы үтәнек тип әйтергә була.
18 Ҡулланылған әҙәбиэт
1. АҙнабаеваФ.Ғ. :Гөлбостан. Балалар баҡсаһында телмәр үҫтереү. Өфө. Китап,2010.416
бит .
2. Абулатипов Р.А., Камалетдинованың А.В. Русско башкирский словарь терминов по
методики преподования языков. Уфа.Китап, 2009,36 бит.
3. Аслаев Т.Х. Уйнат, уйлат баланы. Өфө. Башҡортостан китап нәшриәте. 1973. 134 бит.
4. Баһауетдинова М.И., Йәғәфәрова Г.Н.: Башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрендә яңы
технологиялар ҡулланыу. Өфө – 2008, 202 бит.
5. Ғәбитова З.М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. Өфө. З. Биишева исемендәге «Китап»
нәшриәте. 2009. 126 бит.
6. Ғәләүәтдинов.И.Ғ. Башҡорт халыҡ балалар уйындары. Беренсе китап.Өфө. Китап.2002.
7. Дәүләтшина М.С. Башҡорт телен уҡытыу методикаһы.Өфө.
З. Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте. 2009. 126 бит.
8. Иҫәнғолова Ә.Ф. Ял минуттары өсөн күнегеүҙәр.
19

file_name: Проект эше.doc

intro: Учителя родных языков воспитывают в детях патриотизм, любовь к родному языку, к истории и культуре народа. Во внеурочной деятельности мы активизируем в обучающихся патриотические чувства

title: Презентация по башкирскому языку на тему "Использование компьютерных технологий на уроках башкирского языка


extracted_text:
Ҡатнашалар :
Хужа - 25 - 35 йәштәр тирәһендә.
Хужабикә ( Еңгә, килен) - 25-30 йәштәр тирәһе.
Ҡыҙҙар, малайҙар - 13 - 14 йәштәр тирәһе Ҡәйнә - 50 йәштәр тирәһе
Ҡунаҡтар: Оло ағайҙар һәм апайҙар,урта йәштәге апайҙар һәм ағайҙар, ҡурайсы,
гармунсы.
Бейеүсе ҡыҙҙар.
Курай моңо ағыла. Яйлап көй шәбәйә бара. Байрам көйөнә халыҡ сыға. Улар бөгөн шат.
“Эх - хе -хе - ей !... Башҡорттарым ! Бар халыҡҡа иғлан итәм : Бөгөн, ҙур
байрам !...”- тип, хужа, байрам иғлан итә.
Шандау “Ҡара ҡаш" йырына ҡушылып китә.Йыр йырлана, бейеүселәр бейей.
Бейеү бөтөү менән бөтәһе лә артҡы планға күсә. Сәхнәнең һул яғында тирмә, йыһаздар; уң
яғында ишек алды, урам яғы, кыҙҙар керәләр.Йөҙҙәре бик шат,шаяралар.
Ҡыҙҙар:
Бөгөн еңгәйгә мин һыу килтерәм !
 Юҡ, мин !
 Беҙ өсөбөҙ ҙә уның бикәсе,һәр беребеҙ уға һыу алып ҡайтырға уйлай. Нисек
хәл итергә ?
 Әһә, кемебеҙ бар яҡтан килешле - шул булыр.
 Миңә ҡалһа, буй-һыным да, Аллаға шөкөр,тфү-тфү, күҙ теймәһен ! Йыр -
бейеүгә минән дә маһирҙар юҡтыр.
 Мин дә шулай !
Өсәүләп уйға ҡалалар.

 Улайһа, уйын уйнайбыҙ. Кем көлә - уйындан сыға. Еңеүсе һыу башлай.

-
Беҙ, беҙ, беҙ инек,
Беҙ өс шаян ҡыҙ инек.
Баҙға төшөп май ашаныҡ;,
Таң атҡансы юҡ булдыҡ.
Ауыҙым бикле,йомоҡ.
Кемдең ауыҙы йырыҡ,
Сым- сырыҡ !
Бер бикәс, күҙҙәрен төрлөсә ҡыландырып, ауыҙын ҡыйшайтып, икеһен дә көлдөрә.

 Әй, хәйләкәр, улай көлдөргәс, һаналмай.
 Ә мин һеҙгә... Ә мин һеҙгәме...
 Нимә беҙгә ?..
Еңгәйҙе нисек һыу юлына алып барғанды бейеп күрһәтәм әле.
«һыу юлы бейеүе».

Шыбаға тотошалар.
 Күрҙегеҙме инде, бына ошолай билдәремде һығылдырып, матур аҙымдар
менән еңгәйемә һыу башлайым, үәт !
 Юҡ инде, ҡыҙҙар туғанҡайҙарым.
 Анһат кәрәк Далхаға. Бир көйәнтәләреңде.Кемдең устары көйәнтә осона
сыға, матур итеп йырлай - шул бара.
 Миңә СЫҠТЫ (йырлай).
Йыр бөтөү менән еңгә килеп инә.
Еңгә: һа - а - ай !...Ҡара әле, бынау кыҙҙарҙы!
Иртә таңдан бер- уҙарҙан гәпләшеп тә торалар.
Ҡыҙҙар:
Әллә,сак торҙоңмо йоконан?.. (көлөп).
 Нар, нар, нардуған, йоҡоңдан уян ,туған!!!..
— Эйе шул, еңгәкәй.Бөгөн ҙур байрам бит. Кем һыуға барғанын билдәләп торабыҙ .
Еңгә: Ярай, ярай...Өҫөгөҙҙә барырһығыҙ,йәме.
Йәгеҙ, кем тирмәһендә йыйын була ?..
Э-э-й-й..., еңгәкәй!
1 Улай булғас
Кем Селлә бабай?..
Ҡыҙҙар:
1) Ауылда иң ҙур тирмә - һеҙҙеке, шулай булғас, йыйын да башлап һеҙҙә булырга
тейеш.Етмәһә,хужаһы - торганы менән , Селлә бабай !!!
2) Эйе шул , үҙебеҙҙең ағайыбыҙҙанда якшырағы булмаҫ !..
3) Шулай , шулай.
Килен:
эш башлайык! Мин балаларҙы халыҡты байрамға саҡырырға ебәрәйем, ҡәйнәм,
ағайығыҙҙы әҙерләрмен, аш һалырмын...
Ә һеҙ, кыҙҙар, хәҙер үк шишмәгә барып таң һыуын алып килегеҙ ! (күнәк бирә)
-Ҡарағыҙ уны, бер генә бөртөгөн дә , бер тамсыһын да түкмәй-сәсмәй алып
кайтығыҙ!
«Юкһа, бәхетегеҙ кәмер», -тигәндәр боронғолар.
«Сылтыр-сылтыр һыу аға ,
Матур кыҙҙар һыу ала.
Матур кыҙҙар бар сағында Ямактарын кем ала ?» (Һамаклай)
Ҡыҙҙар:
вакытты күпкә һуҙмай
,кыҙҙар,

 - Ҡарасы ,нисек кенә алып кайтырбыҙ икән ?!.
 - Ә мин беләм , беҙ тултырмай, яртылаш кына алырбыҙ ҙа, һыуҙың бер
тамсыһын да төшөрмәбеҙ!..
(көлөшэ-көлөшэ , йырлап сығып китәләр)
(Балалар керәләр).
Ҡара ҡаш
1. һ айҙай ғынам, Вайҙай ғынам, һ. айҙай ғынам, В айҙай ғынам. һары һандуғас
ҡынам да,
Ҡара ҡарлуғас ҡынам.
Пр .: Ҡәләм телең әсе икән,
Баҙыяның сөсө икән.
Сәйең, балың татлы икән, Бигерәк уңған ҡыҙ икән.
Биғерәк уңған ҡыҙ икән дә, Ҡыйғас ҡара ҡаш икән.
2.һайҙай ғынам, Вайҙай ғынам, һайҙай ғынам, Вайҙай ғынам. Ҡыйғас ҡара ҡаш
икән дә,
Аҫыл аты таш ҡынам.
Пр.: Ҡәләм телең әсе икән,
Баҙыяның сөсө икән.
Сәйең, балың татлы икән,
Үҙе булған зат икән.
Үҙе булған зат икән дә,
Ҡыйғас ҡара ҡаш икән.
 һ.айҙай ғынам, Вайҙай ғынам,
һ айҙай ғынам, Вайҙай ғынам.
Ал булып күренәһең,
Нур булып һибеләһең.

 һ айҙай ғынам, Вайҙай ғынам,
һайҙай ғынам, Вайҙай ғынам. Аҡҡош булып йөҙәһең,
Үҙәғемде өҙәһең.
Пр.:Ҡәләм телең әсе икән,
Баҙыяның сөсө икән.
Буйың зифа ҡош икән дә,
Биғерәк оҫта баҫ икән.
Бигерәк оҫта баҫ икән дә Хайран ҡалалар икән.
Хайран ҡалалар икән дә,
2

(Шаярып)
 - Эйе,хоҙайым эштәре!..
1)  Эйе шул...
2)  Шулай, шулай...
3)  Үткәрәбеҙ еңгәкәй !...
Остан яналар икән.
Хайран ҡалалар икән дә,
 Остан яналар икән.
Балалар :
- Ҡыҙҙар , малайҙар !...
Бөгөнгө көн шундай матур,эйеме.
- Эйе шул !
Килен: -Эй ,балалар ! Торҙоғоҙҙамы?
Беләһегеҙме, бөгөн, Нардуған байрамы , һәм беҙҙең тирмәлә йыйын буласак!
Хәҙер һеҙ,балаҡайҙарым, өйҙән-өйгә йөрөп, барыһына ла теләк теләп, йыйынга
сакырып сығығыҙ !
Теләк теләгәндә, боронғолар былай һамаклаған :
«Нар, нар, нарына, бәхет бирһен барына» ! - тип.
Ә кунак сакырғанда былай тигәндәр:
«Нар, Нардуған , Нардуғанға бар туған»!
Йәгеҙ әле, кабатлап карағыҙ.
Балалар кабатлайҙар, һәм ҡабатлай - ҡабатлай сығып китәләр. Хужабикә балаларҙы оҙата, һәм
өй йыйыштырыга ҡатышып китә.Күптә үтмәй күнәктәрен тултырып кыҙҙар керәләр .
Ҡыҙҙар:
 - Бына, еңгә, килтерҙек тә «Таң һыуын».
 - Бер бөртөгө лә түгелмәне, карап барҙым.
Килен: -Э-э-й, рәхмәт яуғыры! Былай булғас уҙғарабыҙ икән байрамдың олоһон.
Ҡыҙҙар:
Килен: Ана бит, балаҡайҙар ҙа килә.
( Тыштан балаларҙың Һамаҡлаған тауыштары ишетелә, керәләр). Балалар: -
Нар,нар,нарына,бәхет бирһен барына.
- Ҡунаҡтарҙың барыһында саҡырҙыҡ; әсәй.
Килен: - Эй-й-й...уңғандарым!..
Улай булғас, ҡунаҡтар килә лә башларҙар инде.
Ҡыҙҙар, һеҙ һыуҙы ошонда ҡуйығыҙҙа, һуңғараҡ килерһегеҙ йәме,э мин, аш һала
торайым.
Ҡыҙҙар шая(рышып сығалар. Килен күнәкте күтәреп кереп китә. Балалар
уйнап ҡала)
Хужа (сығып): -Балаларым ,ни эшләйҙәр?
Балалар: - Атай, атай!
Бына,Нардуған да нардуған тиҙәр.
Ә нимәне аңлата һуң ул?
Айрат: - Нар — һүҙе ,манғул телендә «Ҡояш» тигәнде аңлата. Ата-бабаларыбыҙҙын
бер тамыры мангул ерҙәренән булған бит.Төндәрҙең иң оҙон, көндәрҙең иң ҡыҫка
мәлендә былай тигән:
«Нардуған! Ҡояш тыуған ! Әйлән беҙгә йөҙөң менән»
-тип ҡояшҡа табынған. У нан байлыҡ, муллыҡ , һаулыҡ һораған. Байрам бер аҙна
дауам иткән.
(Ҡәйнә керә, ҡулында ҡомартҡы)
-Балаҡайҙар, һеҙ сығып йөрөп килегеҙ,йәме.
(Балалар сыға ).
Ҡәйнә : - Бына улым,атайыңдан ҡалған ҡомартҡы был.
3 Ул, ҡулдан - ҡулға ғына, атанан улға күсерелеп килгән булған. Атайың ,улым үҫеп
еткәс,улыма тапшырырһың тигән ине. Сират һиңә лә етте ,балаҡайым.Бурысыңды
яҡшы итеп
башҡар,йәме !
(Артҡы планда килен урынлыҡты рәтләп йөрөй)
Айрат: - Ярай, әсәй!..Үтәрмен!..
Үҙемә тигән бурысты үтәрмен!..
Килен: -Айрат, ҡәйнәм, ҡунаҡтарҙың килгән тауышы ишетелә түгел ме, әйҙәгеҙ
ҡаршы алайыҡ.
(Ололар, йәштәр бер-бер артлы ризыҡтар, үләндәр тотоп килеп керәләр).
- Нар,нар,нарына,
Бәхет бирһен барына.
Мал-тыуарың түл йәйһен,
Бала-сағаң ит эйһен.
- Малың ашһын ҡуралып,
Ашың ашһын буралып,
Илең,йортоң һил булһын,
Күңелегеҙ киң булһын!
-Эйе, шулай булһын! Амин! Амин!
(Үтәләр, ризыҡтарын ҡуйып түргә уҙалар.Йәштәр, килен, һ.б. ярҙам
итәләр.Хужа уртала.)
 Ағай-эне, әйҙәгеҙ эл е аш алдынан доға ҡылып алайыҡ.
(Дога уҡый башлай)
 Бер ғәзиз аллаҡайым!
Тәндәребеҙгә таҙалыҡ бирһен,
Ағзаларыбыҙға сәләмәтлек бирһен, хоҙайым!
Аллаҡайым, бәлә-ҡазаларҙан,
Ҡ айғы -хәсрәттәрҙән,
һаҡлаһын хоҙайым!
Илдәрғә, йәндәргә Тыныслыҡ бирһен, хоҙайым!
Амин!!!.. (барыһы ла «Амин»-ти.)
-Хоҙай ярҙамы менән иҫке йылды матур итеп оҙатып ағай-эне, ауылдаштар, Яңы
йылды ҡаршылайыҡ.Нардуған барыбыҙға ла бәхет, һаулыҡ,именлек, муллыҡ
килтерһен!!!
Барыһы ла: -Эйе, шулай булһын !!!
Айрат: - Ә хәҙер, ағай-эне,йырлап, бейеп алһаҡта була. Әйҙәгеҙ әле ҡобайыр
әйтешеп алайыҡ!
 Булдырабыҙ беҙ уны !
 Бына бөгөн бында Йыһанша ағай ҡунаҡҡа килгән.

Әйҙәгеҙ уға һүҙ бирәйек әле.
 Әйҙә һуң!
Йыһанша агай сыгыш яһай.

 Һай афарин да инде Йыһанша ағай.
Ағай - эне, әйҙәгеҙ әле хәҙер Айрат ағайҙың ҡурай моңдарына бейеп алайыҡ .
(Аҙагы).
Ҡунаҡтар: Әйҙәгеҙ инде, ағай-эне, йорт хужаһын Селлә бабай итеп кейендереп
Тимерхандарға юл тотайыҡ (Кейендерәләр).
Бөтәһелә: -Әйҙәгеҙ,әйҙәгеҙ! (Сыгалар).
4

file_name: Нардуған.docx

intro: В последнее время стало актуальным проведение обычаев, народных праздников. Праздники как "Аулак ой", Сабантуй, Каргатуй, Каз омэсе и другие. Привлечение к таким праздникам обучающихся и их родителей -задача каждого  педагога.

воспитательная работа

group: Дисциплины


extracted_text:
Оҫталыҡ дәресе
 «Башҡорт телен уҡытыуҙың яңы концепцияһы нигеҙендә
тел һәм  мәҙәниәт бәйләнеше»
Хәйерле   көн,   хөрмәтле   коллегалар !
 Концепт- (латин теленəн conceptus – күҙ алдына
килтереү, төшөнсə) – халыҡтың йәшәү рәүешен,
мәҙәниәтен сағылдырыусы һүҙ,төшөнсә. Ябай ғына итеп
әйткәндә һүҙ менән бәйле бөтә нәмә концепт була.
Хөрмәтле   коллегалар,   был   нимә?   (ҡағыҙ   күрһәтеү)
- Ниндәй   ҡағыҙ?
- Тағы   ниндәй?
- Нимәгә  оҡшаған?
- Һеҙгә   был   ҡағыҙ   нимә   һөйләй?    (өнһөҙ, буш,
күңелһеҙ)
- Ә   был   ҡағыҙҙың   өҫтөнлөгө   нимәлә   тип
уйлайһығыҙ?
Был   ҡағыҙҙың   өҫтөнлөгө  уның    таҙа,   аҡ
булыуында.   Тимәк,   ижад   итеү,   хыялды   эшкә
ҡушыр   өсөн   урын   бар. Был   ҡағыҙ
илһамландыра.
Шулай   итеп,  мин   мастер-класымдың   темаһын   «Аҡ
ҡағыҙ» тип  алдым.
Бөгөн  беҙ  “аҡ”  концепты  менән, шул  концепттың  бер
тармағы «ҡағыҙ» менән   эшләйәсәкбеҙ.
«Аҡ»  сифаты   ниндәй   исемдәр   эргәһендә  йыш
ҡулланыла?
                                 Миҫалдар  килтертеү
Хуплау   һүҙҙәре:  афарин,  дөрөҫ   уйлайһың,   мин   дә
шулай   уйлайым,  бигерәк   күп   беләһең   икән, эйе,
тағы, тағы…
Мин   дә   шулай   уйлайым,  беҙҙең   миҫалдарыбыҙ
тура   килде. Слайд:
Аҡ  ҡар
Аҡ  уй
Аҡ  өй, тирмә
Аҡ  икмәк
Аҡ  бәхет
Аҡ  йылан
Аҡ   юл
Аҡ  сәс
       Аҡ  һөйәк
Аҡ  билет
Аҡ  ҡағыҙ
Ә   хәҙер   эште   ҡатмарлаштырабыҙ. Ошо
һүҙбәйләнештәрҙең  мәғәнәһен   аңлатабыҙ  һәм
мөмкин   булһа,  һөйләм   төҙөйбөҙ.
Аудитория   менән   эшләү. Һәр  береһен   берәр
кешенән   һорау.
Аҡ  ҡар - таҙа
Аҡ  уй- изге
Аҡ  өй, тирмә- ҡунаҡ  өйө
Аҡ  икмәк- юғары  сортлы  ондан   бешерелгән
Аҡ  бәхет-шатлыҡ, ҡыуаныс
Аҡ  йылан-йыландар  батшаһы
Аҡ   юл-хәйерле  юл
Аҡ  сәс-сал  сәс
  Аҡ  һөйәк- юғары ҡатлам  кешеһе; эш   яратмаған
кеше
Аҡ  билет-хәрби  хеҙмәткә   яраҡһыҙлыҡ
Аҡ  ҡағыҙ- ?
Аҡ   ҡағыҙ     һәм   һорау   билдәһе. Беҙгә   аҡ
ҡағыҙҙы   тулыһынса   асырға   кәрәк.
Был  ҡағыҙҙың   тәғәйенләнеше   нимә   өсөн? Әйҙәгеҙ,  әүҙемерәк   булығыҙ.
- Был   ҡағыҙҙы   нимә   эшләтергә   мөмкин?
Йомарлап   күрһәтәм.
                                   Слайдтарҙа   күренә
- Хәҙер   ул  ниндәйгә  әйләнде? (йомарланды.
Бөгәрләнде, таушалды, )
Йыртып   күрһәтәм
-
- Ә  хәҙер? (йыртылды, бүленде, ҡырҡылды)
- Һеҙ   килешәһегеҙме  аҡ   ҡағыҙҙың  ошондай   хәлгә
ҡалыуына?
-           һеҙгә  аҡ  ҡағыҙҙың ошондай   хәлгә   ҡалыуы,
төшөүе   оҡшаймы?
 (Йомарланған, йыртылған   ҡағыҙҙы  күрһәтеү)
Әйҙәгеҙ.  Беҙ   аҡ   ҡағыҙҙы   икенсе   тәғәйенләнеш
өсөн   ҡулланайыҡ.
Ап-аҡ   ҡағыҙ   бите… Буш   һәм   өнһөҙ. Әммә…таҙа
.   Ә   бит   был   уның   төп   өҫтөнлөгө.Тимәк,
ижад   итеү,   хыялды   эшкә   ҡушыу   өсөн   урын
бар. Хыялланғанда беҙ уйлайбыҙ, шулай бит.
Беҙ командаларға бүленәйек.
 Беренсе төркөм –“Уй” концепты нимәне белдерә
икән,һүҙлек менән эшләйбеҙ, үҙ фекеребеҙҙе
яҙабыҙ.”Минең хыялым” темаһына  мини –инша яҙырға.
Икенсе төркөм –Тел тураһында шиғыр ижад итеп ҡарай.
                                           ҡәҙерлем,
                                           телем.
                                            түгел һин,
                                           бөгөн.
                                            мин,
                                           менән
                                         йөрәккәйемдең
                                           беләм.
                   Уларға   ике-өс  минут,  музыка    биреү
Шунан  уҡыусыларға  һүҙ   биреү,  бына  бит   ябай
ҡағыҙҙан   ниндәй һоҡланғыс   сәнғәт   әйберҙәре
эшләргә   мөмкин.
Әйҙәгеҙ,  ҡыйыуыраҡ  булығыҙ.   Кемдән   башлайбыҙ. - Ә   халыҡ   ижадында   нимәне   аҡ   ҡағыҙ   менән
сағыштыралар?
- Һеҙ   уның   менән   килешәһегеҙме?
Бала   күңеле  -   аҡ   ҡағыҙ.
                                    Берәйһенә   һүҙ   биреү
- Ә   һеҙ   тормошоғоҙҙо   иртәгәнән аҡ   таҙа   ҡағыҙҙан
башлай   алыр   инегеҙме? Мөмкинме улай?
Ә  минең   ун беренсе   класс   уҡыусылары   былай   тип
яуап   ҡайтарҙы.
ете   уҡыусының   өсөһө-  эйе,  башҡалар - мөмкин  тип   яуап
ҡайтарҙы, дүртәүһе-  юҡ  тигән.  Бигерәк  тә   миңә  киләһе
яуап  оҡшаны:
Юҡ,  мөмкин   түгел,  тормош-   ул  шул  тиклем   ҡыҫҡа
тигән  бер   ҡыҙ.. Ә  икенсе  уҡыусым: Тормош-   кешегә
һынау  бирә   икән,  беҙ   ул   һынауҙы  еңеп   сығырға
тейешбеҙ,  ә   тормошто   яңынан  башларға   түгел,  тине.
-
  Ә   һеҙ?
                          Был   һорау   уйланыу   өсөн.
Аҡ   ҡағыҙ   тураһында   һөйләшкәндә   ирекһеҙҙән
талантлы   яҡташыбыҙ   Рәми ағай  Ғарипов      күҙ   алдына
баҫа.Уға 12 февралда 84  йәш булыр ине.  Күпме   шиғырҙары
аҡ   ҡағыҙға   төшөрөлмәй   ҡалды…Ләкин туған телгә
булған һөйөү тойғолары бөгөнгө көндә лә оран булып
яңғырай.21 феварль Туған телдәр көнө байрамы. Етеп килгән
байрам менән бөтәгеҙҙе лә ҡотларға рөхсәт итегеҙ. Бөгөнгө
оҫталыҡ дәресемде флешмоб менән тамамларға
саҡырам.Р.Ғариповтың “Туған тел” шиғырын яттан һөйләйек.

file_name: мастер-класс по теме Белый лист.docx

intro: Мастер- класс на тему "Белый лист".Ребенок приходит в школу чистым,с чистыми помыслами.И задача учителя заполнить его только хорошими идеями и глубокими знаниями. Чем будем заполнять  душу ребенка зависит от нас, вырастит то семя и пойдет в общество,будет делать то,что видел в школе.

title: мастер- класс "Белый лист"


extracted_text:
Задание для I группы.
Приложение 1
1.

   Прочитайте   фрагмент,   в   котором   говорится   о   гостях   Обломова   и   его
 внутренний мир
 .

 взгляды
   Ильи Ильича, его

реакции на них, и определите, каковы

Свои выводы запишите в соответствующие графы таблицы №2.
Волков.
Вошел молодой человек лет двадцати пяти, блещущий здоровьем, с смеющимися
щеками, губами и глазами. Зависть брала смотреть на него.
Он   был   причесан   и   одет   безукоризненно,   ослеплял   свежестью   лица,   белья,
перчаток   и  фрака.  По   жилету   лежала   изящная  цепочка,  с  множеством   мельчайших
брелоков. Он вынул тончайший батистовый платок, вдохнул ароматы Востока, потом
небрежно провел им по лицу, по глянцевитой шляпе и обмакнул лакированные сапоги.
 А, Волков, здравствуйте!  сказал Илья Ильич.
 Здравствуйте, Обломов,  говорил блистающий господин, подходя к нему.
 Не подходите, не подходите: вы с холода!  сказал тот.< …>
   Приезжайте   вечером   чай   пить,   из   балета:   расскажете,   как   там   что   было,
приглашал Обломов.
 Не могу, дал слово к Муссинским: их день сегодня. Поедемте и вы. Хотите, я
вас представлю?
 Нет, что там делать?
 У Муссинских? Помилуйте, да там полгорода бывает. Как что делать? Это
такой дом, где обо всем говорят...
 Вот этото и скучно, что обо всем,  сказал Обломов.
 Ну, посещайте Мездровых,  перебил Волков,  там уж об одном говорят, об
искусствах; только и слышишь: венецианская школа, Бетховен да Бах, Леонардо да
Винчи...
 Век об одном и том же  какая скука! Педанты, должно быть!  сказал, зевая,
Обломов.
 На вас не угодишь. Да мало ли домов! Теперь у всех дни: у Савиновых по
четвергам обедают, у Маклашиных  пятницы, у Вязниковых  воскресенья, у князя
Тюменева  середы. У меня все дни заняты!  с сияющими глазами заключил Волков.
 И вам не лень мыкаться изо дня в день?
 Вот, лень! Что за лень? Превесело!  беспечно говорил он.  Утро почитаешь,
надо быть au courant всего, знать новости. Слава богу, у меня служба такая, что не
нужно бывать в должности. Только два раза в неделю посижу да пообедаю у генерала, а
потом поедешь с визитами, где давно не был; ну, а там... новая актриса, то на русском,
то   на   французском   театре.   Вот   опера   будет,   я   абонируюсь.   А   теперь   влюблен...
Начинается   лето;   Мише   обещали   отпуск;   поедем   к   ним   в   деревню   на   месяц,   для
разнообразия.  Там   охота.  У  них   отличные   соседи,  дают  bals  champetres.   С   Лидией
будем в роще гулять, кататься в лодке, рвать цветы... Ах!..  И он перевернулся от
радости.  Однако пора... Прощайте,  говорил он, напрасно стараясь оглядеть себя
спереди и сзади в запыленное зеркало.
 Погодите,  удерживал Обломов,  я было хотел поговорить с вами о делах.  Pardon, некогда,  торопился Волков,  в другой раз!  А не хотите ли со мной
есть устриц? Тогда и расскажете. Поедемте, Миша угощает.
 Нет, бог с вами!  говорил Обломов.
 Прощайте же. < …>
"В десять мест в один день  несчастный!  думал Обломов.  И это жизнь!  Он
сильно пожал плечами.  Где же тут человек? На что он раздробляется и рассыпается?
Конечно,   недурно   заглянуть   и   в   театр   и   влюбиться   в   какуюнибудь   Лидию...   она
миленькая! В деревне с ней цветы рвать, кататься  хорошо; да в десять мест в один
день  несчастный!"  заключил он, перевертываясь на спину и радуясь, что нет у него
таких пустых желаний и мыслей, что он не мыкается, а лежит вот тут, сохраняя свое
человеческое достоинство и свой покой.
2.

 Прочитайте   отрывок.   О   каких   чертах   характера   героя   свидетельствуют
 ?   Обсудите   Ваши   выводы   и
описание   его   комнаты,   портрета,   деталей   одежды

запишите их в таблицу №3.
Портрет.
Цвет лица у Ильи Ильича не был ни румяный, ни смуглый, ни положительно
бледный, а безразличный или казался таким, может быть, потому, что Обломов както
обрюзг не по летам: от недостатка ли движения или воздуха, а может быть, того и
другого. Вообще же тело его, судя по матовому, чересчур белому свету шеи, маленьких
пухлых рук, мягких плеч, казалось слишком изнеженным для мужчины.
Движения его, когда он был даже встревожен, сдерживались также мягкостью и
не лишенною своего рода грации ленью. Если на лицо набегала из души туча заботы,
взгляд туманился, на лбу являлись складки, начиналась игра сомнений, печали, испуга;
но редко тревога эта застывала в форме определенной идеи, еще реже превращалась в
намерение. Вся тревога разрешалась вздохом и замирала в апатии или в дремоте.

file_name: Приложение 1.docx

title: Мастер-класс. "И.А.Гончаров "Обломов".


extracted_text:
Задание для всех групп
Приложение 4
 внутреннего монолога
Прочитайте отрывок

Задание.   Как   Обломов   оценивает   себя   и   свою   жизнь?   Запишите   Ваш   ответ   в   таблицу   3.
Сопоставьте Ваши наблюдения над героем с его собственными выводами о себе. Насколько вы были
правы и точны?
  Обломова Ильи Ильича.
Настала одна из ясных, сознательных минут в жизни Обломова.
Как страшно стало ему, когда вдруг в душе его возникло живое и ясное представление о
человеческой   судьбе   и   назначении,   и   когда   мелькнула   параллель   между   этим   назначением   и
собственной   его   жизнью,   когда   в   голове   просыпались,   один   за   другим,   и   беспорядочно,   пугливо
носились,   как   птицы,   пробужденные   внезапным   лучом   солнца   в   дремлющей   развалине,   разные
жизненные вопросы.
Ему грустно и больно стало за свою неразвитость, остановку в росте нравственных сил, за
тяжесть, мешающую всему; и зависть грызла его, что другие так полно и широко живут, а у него как
будто тяжелый камень брошен на узкой и жалкой тропе его существования.
В робкой душе его вырабатывалось мучительное сознание, что многие стороны его натуры не
пробуждались совсем, другие были чутьчуть тронуты, и ни одна не разработана до конца.
А между тем он болезненно чувствовал, что в нем зарыто, как в могиле, какоето хорошее,
светлое начало, может быть теперь уже умершее, или лежит оно, как золото в недрах горы, и давно бы
пора этому золоту быть ходячей монетой.
Но глубоко и тяжело завален клад дрянью, наносным сором. Ктото будто украл и закопал в
собственной его душе принесенные ему в дар миром и жизнью сокровища. Чтото помешало ему
ринуться на поприще жизни и лететь по нему на всех парусах ума и воли. Какойто тайный враг
наложил на него тяжелую руку в начале пути и далеко отбросил от прямого человеческого назначения

file_name: Приложение 4.docx

title: Мастер-класс. "И.А.Гончаров "Обломов".


extracted_text:
Задачи:


Конспект урока
Тема: И.А.Гончаров. Роман «Обломов».
Цель:

создать   атмосферу   подлинного   интереса   к   художественному
произведению, атмосферу открытия нового, неизведанного.
учащиеся   должны   получить   представление   о   главном   герое
романа И.А.Гончарова «Обломов», о типичных чертах такого явления, как
«обломовщина»,   должны   распознавать   его   признаки;   научиться   раскрывать
особенности явления через анализ художественного текста, анализ портрета,
деталей,   интерьера,   внутреннего   монолога   героя,   его   взаимоотношений   с
другими героями произведения;
учащиеся   должны   научиться   систематизировать   материалы
наблюдения, сопоставлять их, выявлять главное и второстепенное, обобщать
полученную   информацию   в   виде   таблиц;   высказывать   монологически   свою
точку зрения, делать выводы по результатам исследования, формулировать
новые задачи для раскрытия темы и способы их решения;

учащиеся должны научиться работать в паре и группах, слушать
собеседника   и   оппонировать   ему   при   необходимости,   давать   оценку
результатам   своей   деятельности   и   группы   в   зависимости   от   поставленных
задач.
Оборудование:
1.
2.
Портреты И. А. Гончарова;
Раздаточный   материал   (отрывки   из   глав   романа   И.А.Гончарова
«Обломов»: часть 1, глава 1, 2; 8);
Рабочая карта ученика;
Оценочный лист;
Компьютер, проектор, экран.
3.
4.
5.
Тип урока – урок получения новых знаний.
Используемая   технология
критического мышления через  чтение и письмо).
  технология   РКМЧП   (развитие
Методы   и   приёмы:   групповая   работа,   «мозговой   штурм»,   создание
проблемной   ситуации,
  формулирование   проблемных   вопросов;
исследовательская   деятельность:   анализ   текста,   сопоставление,   обобщение,
абстрагирование, создание синквейна, самоаонализ.
Эпиграфы:
*  Пока   останется   хоть   один   русский,   до   тех   пор   будут   помнить
Обломова. (И. С. Тургенев)
* Без всякого преувеличения можно сказать, что в настоящую минуту во
всей России нет ни одного города,  где бы не читали «Обломова», не хвалили
«Обломова», не спорили об «Обломове». (А. В. Дружинин). Ход занятия.
I   этап «Вызов»:

1   шаг   –   Здравствуйте!   Перед   вами   роман   русского   писателя   Ивана
Александровича Гончарова «Обломов». И два высказывания современников
писателя И.С.Тургенева и критика А.В.Дружинина. (Эпиграфы даны в вашей
рабочей карте). Что объединяет эти высказывания? (Объединяет мысль об
уникальности, актуальности и значимости  этого произведения).
–   Возникает   вопрос.   Сформулируйте   его.   (В   чём   заключается
уникальность этого романа?)
– Какими будут цели данного урока? (Найти ответ на поставленный
вопрос:   «В   чём   заключается   уникальность   романа   И.А.Гончарова
«Обломов»?»).
2 шаг – Героем романа является человек, с которым связаны данные
слова   и   выражения:  «Восточный  грязный  халат, послушный, как  раб»;
«Человека   мне   дайте,   человека!»,   «А   жить   когда?»;   диван;   «золотое
сердце». Какой может быть  судьба этого человека, с такой яркой говорящей
фамилией как Обломов? Напишите историю жизни этого человека, включая
обязательно   эти   выражения.  Объем   56   предложений.   Обсудите   в   своих
группах   получившиеся   ответы,   выберите   наиболее   интересный,   объясните
свой выбор.
После   обсуждения   в   группах   выбираются   наиболее   интересные
варианты.
(Вывод:   С   этим   человеком   чтото   произошло.   Думающий,
мыслящий человек, с «золотым сердцем» не должен лежать на диване в
грязном халате).
 Возникают новые вопросы. Сформулируйте  вопросы, вытекающие из
Вашего видения истории этого человека. Выберите самый важный, на Ваш
взгляд, вопрос, без ответа на который вы не сможете понять сущность этой
личности. Ответьте именно на  этот вопрос, обсудите и выберите наиболее
приемлемый для группы ответ. Ответы запишите в таблицу 1 (См. рабочую
карту ученика).
(После ответов всех групп выстраивается ряд вопросов, на которые,
по   мнению   класса   необходимо   ответить.  Почему   произошла   эта
трагедия? Какими могут быть её последствия? Можно ли её было
избежать? Кто может помочь герою? Можно ли ему помочь?
Среди этих вопрос возникает наиболее важный: в чём заключается
трагедия этого героя? Одновременно показывается слайд с вопросами и
выделяется главный).  Наш ответ предполагаемый. А что думает сам автор, И.А. Гончаров?
Обратимся к тексту произведения.
2 этап. «Осмысление»
1   шаг     Вам   даны   отрывки   из   2   главы   1   части   романа.  Прочитайте
фрагменты, в которых говорится о гостях Обломова и его реакции на них, и
определите, каковы взгляды Ильи Ильича, каков его внутренний мир. Свои
ответы обсудите в группе и один общий вариант занесите в таблицу.
Выпишите цитату, доказывающую вашу правоту.
В отрывках говорится о Волкове   приятеле Обломова, Судьбинском
–   бывшем   сослуживце,   Пенкине   –   знакомом   литераторе.   После
заслушивания   ответов   каждой   группы   (каждая   группа   дает
представление   об   одном   персонаже)   и   заполнения   таблицы   2,   ребята
могут обобщить полученные сведения и сделать вывод о внутреннем мире
героя, его мировоззрении.
(Светская жизнь – «На что  раздробляется и рассыпается человек?».
Служить ради карьеры – «как мало тут человекато нужно…».
«…а человекато забывают или не умеют изобразить. Какое уж тут
искусство…».
Вывод: Илья Ильич  человек по своим взглядам глубокий, он хотел
бы прожить содержательную и интересную жизнь, полную смысла.)
 Высвечивается соответствующий слайд.
2   шаг  –   А   теперь   постараемся   представить   этого   человека,   какими
чертами   характера   он   обладает.  Прочитайте   отрывки,   в   которых   дается
представление об Обломове (часть1, глава1). О каких чертах характера героя
свидетельствуют  описания  его  комнаты,
 портрета,   детали   одежды?
Сделайте вывод. Ответы запишите в таблицу 3 (См. рабочую карту ученика).
Каждой группе даны отрывки из 1 главы 1 части, в которых через
средства   создания   образа   представлены   основные   черты   Обломова.
Обсуждение ответов происходит по тому же варианту, что и в первом
задании.
(Леность,   безразличие,   изнеженность,
  мягкость,   апатичность.
Любит «простор и приволье», не терпит никаких ограничений и усилий
над   собой.   Неряшливость,   мечтательность,   отгороженность   от   жизни.
Общий   вывод:  полное   безразличие   к   себе,   окружающему   миру,
неспособность к полноценной жизни. Показ слайда).
3 шаг – Сопоставьте выводы по таблицам 2 и 3 . Какое противоречие вы
обнаруживаете? Попытайтесь ответить на поставленный вопрос в начале
обсуждения героя: в чём заключается трагедия Обломова? (Трагедия героя романа И.А.Гончарова «Обломов» заключается в
несоответствии образа мыслей  образу жизни).
4   шаг  –   Наш   ответ   предполагаемый.   Насколько   он   верен?   Вновь
обратимся  к тексту  писателя.  Прочитаем  внутренний монолог  Обломова.
(часть1, глава 8). Что думает о себе Обломов? Выделите строки, которые ярче
всего говорят о трагедии этого человека.
(«Но глубоко и тяжело завален клад дрянью, наносным сором. Кто
то будто украл и закопал в собственной его душе принесенные ему в дар
миром и жизнью сокровища. Чтото помешало ему ринуться на поприще
жизни и лететь по нему на всех парусах ума и воли. Какойто тайный
враг наложил на него тяжелую руку в начале пути и далеко отбросил от
прямого человеческого назначения»).
   Запишите   получившийся   ответ   в   таблицу   1.   Совпали   ли   Ваши
наблюдения над героем с его собственными выводами о себе?
(Вывод:  герой прожил бессмысленную, никчемную жизнь.)
3 этап. «Рефлексия»
 Обобщите свои размышления о герое в виде синквейна. Предлагаются
две   темы:   Обломов,   «Обломов».   (На   выбор).   Обсудите   в   группе   свои
творческие работы и выберите наиболее удачные.
 Что делать с вопросами, которые остались без ответа? Они станут
предметом ваших размышлений на будущих уроках. Но, как всегда, ответы мы
найдем в тексте романа.

Домашнее задание (Выбор за Вами).
Прочитайте главу «Сон Обломова» и найдите ответы на вопросы, на
которые мы еще не ответили, дополните таблицу 1 своими ответами.
  Ответьте   письменно   на   вопрос:   «Согласны   ли   Вы   с  утверждениями
И.С.Тургенева и критика А.В.Дружинина?».
Оцените свою работу в группе на уроке. Максимальный балл «4». Вы
можете поощрить одного своего товарища бонусным баллом, если его работа
была   особенно   интересной   и   продуктивной.   Заполните   оценочные   листы.
Мотивируйте свой выбор.
Спасибо за урок!

file_name: Конспект урока.docx

title: Мастер-класс. "И.А.Гончаров "Обломов".


extracted_text:
И.А.Гончаров «Обломов»
Приложение 5
Пока останется хоть один русский,
до тех пор будут помнить Обломова.
И. С. Тургенев
Без всякого преувеличения можно сказать,
что в настоящую минуту во всей России нет ни одного города,
где бы не читали «Обломова», не хвалили «Обломова», не спорили об
«Обломове».
А. В. Дружинин
1.  Сочинениеминиатюра.   Опираясь   на   данные   ниже   слова   и   выражения,
напишите   историю   жизни   человека   с   такой   говорящей   фамилией,   как   Обломов
(«восточный   грязный   халат,   послушный,   как   раб»;   «Человека   мне   дайте,
человека!», «А жить когда?»; диван; «золотое сердце»)
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
______
Обсудите в группе Ваши варианты, выберите самый интересный. Объясните свой
выбор.
2. «Мозговой штурм». Сформулируйте вопросы, вытекающие из Вашего видения
истории этого человека. Выберите самый важный, на Ваш взгляд, вопрос, без ответа на
который   вы   не   сможете   понять   сущность   этой   личности.  Ответьте   именно   на  этот
вопрос, обсудите и выберите наиболее приемлемый для группы ответ.
Таблица 1.
Вопросы
Ваш ответ
Ответ И.А.Гончарова
3.  «Осмысление». 1) Прочитайте фрагменты, в которых говорится о гостях Обломова и его реакции
на них, и определите, каковы  взгляды  Ильи Ильича, его  внутренний мир. (Часть 1,
глава 2)
Таблица 2.
Взгляды Обломова
Гости
Волков (приятель)
Судьбинский (бывший сослуживец)
Пенкин (знакомый литератор)
Сделайте вывод:
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
2) Прочитайте отрывки, в которых дается представление об Обломове (часть 1,
глава 1). О каких чертах характера героя свидетельствуют  описания  его  комнаты,
портрета, деталей одежды? Сделайте вывод.
Таблица 3.
Элементы анализа образа героя
Портрет
Черты характера
Одежда
Интерьер
Сделайте вывод:
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
3) Сопоставьте Ваши выводы по данным фрагментам. Можете ли Вы определить,
в чем заключается трагедия жизни Обломова? Обсудите Ваши ответы и запишите
наиболее интересные варианты.
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
4)Прочитаем внутренний монолог Обломова (часть 1, глава 8). Совпали ли Ваши
наблюдения над героем с его собственными выводами о себе? Запишите свой вывод в
таблицу 1.
4. Синквейн. Оформите ваши выводы в виде синквейна. Тема на выбор: Обломов
или «Обломов».
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________ 5. Домашнее задание. (Выбор за Вами).
Прочитайте главу «Сон Обломова» и найдите ответы на вопросы, на которые мы
еще не ответили, дополните таблицу своими ответами.
  Ответьте   письменно   на   вопрос:   «Согласны   ли   Вы   с   утверждениями
И.С.Тургенева и критика А.В.Дружинина?».

file_name: Приложение 5 Рабочая карта ученика.docx

title: Мастер-класс. "И.А.Гончаров "Обломов".


extracted_text:
И.А.Гончаров. Роман «Обломов».
Пока останется хоть один русский,
до тех пор будут помнить Обломова.
И. С. Тургенев
Без всякого преувеличения можно сказать,
что в настоящую минуту во всей России нет ни одного города,
где бы не читали «Обломова», не хвалили «Обломова», не спорили об «Обломове».
А. В. Дружинин
Цель урока: создать атмосферу подлинного интереса к художественному произведению, атмосферу открытия нового,
неизведанного;
учащиеся должны получить представление о главном герое романа А.Гончарова «Обломов», о типичных чертах такого
явления,  как «обломовщина»,  должны   распознавать   его  признаки;  научиться   раскрывать   особенности  явления   через   анализ
художественного текста, анализ портрета, деталей, интерьера, внутреннего монолога героя, его взаимоотношений с другими
героями произведения;
Учащиеся   должны   научиться   систематизировать   материалы   наблюдения,   сопоставлять   их,   выявлять   главное   и
второстепенное,  обобщать   полученную   информацию  в  виде  таблиц;  высказывать   монологически  свою   точку  зрения,  делать
выводы по результатам исследования, формулировать новые задачи для раскрытия темы и способы их решения;
Учащиеся должны научиться работать в паре и группах, слушать собеседника и оппонировать ему при необходимости,
давать оценку результатам своей деятельности и группы в зависимости от поставленных задач.
Этап урока
Цели на каждом этапе
Деятельность учителя
Деятельность учащихся
Педагогические приёмы
Система ожидаемых
умений
1.Вызов
пробуждение   интереса   к
теме;
мотивация   на   дальнейшее
изучение материала;

организация

и
индивидуальной
работы;

групповой
создание
атмосферы
интереса   к   предмету
изучения,
демократических   форм
работы,
доброжелательности ;

индивидуальной
групповой работы;
организация
и

   знакомство   с   разными
точками зрения учащихся;

индивидуальная

работа:
Сочинениеминиатюра. Опираясь
на данные ниже слова и выражения,
напишите историю жизни человека
с такой говорящей фамилией, как
Обломов   («восточный   грязный
халат»,   послушный,   как   раб;
«Человека мне дайте, человека!»,
«А   жить   когда?»;   диван;
«золотое сердце»)   обсуждение  в
группе,   дополнение,   выявление
общих ассоциаций.
  умение   образно

мыслить;
   умение   высказывать
свою точку зрения; быть
толерантным   к   чужому
мнению;
умение

рассуждать;
логически 2. Осмысление
Первый этап
   обобщение   известной
информации   на   уровне
понятий   (мировоззрение,
образ
  причин
  жизни,
нестандартного
поведения,)

формулирование вопросов
в   соответствии   с   темой
урока   с
  опорой   на
известные   учащимся   по
урокам
предыдущими
понятия
и
«вопросительные слова»;
   отбор и систематизация
полученных   вопросов   с
точки   зрения   проблемы
урока;

новой
информации   в   ходе
обсуждения
  наиболее
значимых вопросов;
  получение

организация
и
индивидуальной
групповой
работы
учащихся по обобщению
понятий;
известных
знакомство

с
«вопросительными
словами»;

и

организация
индивидуальной   работы
по   формулированию
проблемных   вопросов,
систематизации   этих
вопросов
их
обобщение   в   каждой
группе;   обобщение   и
систематизация
на
уровне   всего   класса   и
выявление
наиболее
значимых с точки зрения
раскрытия проблемы.

штурм».
«мозговой
Сформулируйте
вопросы,
вытекающие   из   Вашего   видения
истории этого человека. Выберите
самый   важный,   на   Ваш   взгляд,
вопрос, без ответа на который вы
не сможете понять сущность этой
личности. Ответьте именно на этот
вопрос,   обсудите   и   выберите
наиболее   приемлемый  для   группы
ответ.
систематизация наблюдений в
виде таблицы  или схем

   выявление   основных
  связанных   с
понятий,
изучением
романа
А.Гончарова   «Обломов»
запись   в   тетради   этих
  коллективное
понятий,
обсуждение
и
дополнение;
1)   выразительное   чтение
художественного текста и
уточнение   понятий   и
проблем данного отрывка
и   сопоставление   их   с
понятиями,   выявленными
в начале урока;
4)   сравнение   результатов
работы   каждой   группы
(вопросы   в   электронном
виде   вынесены   через
проектор   на   доске),
выявление
наиболее
значимых   ответов   и
мотивация   выбора   на
уровне всего класса

  умение   обобщать
известный   материал
умение   сопоставлять   и
классифицировать;
   умение   выразительно
читать   художественный
текст и соотносить его с
выявленными
понятиями;

умение
формулировать вопросы
проблемного   характера
по изучаемой проблеме;

  умение   слушать
одноклассников,
оппонировать им,

обобщать,
систематизировать
полученную
информацию;
  умение
ранжировать   материал
по
значимости
информации;
 умение грамматически
правильно
строить
вопросительные
предложения;
   умение   работать   с
компьютером;
  выводы,
  делать

 организация групповой
работы учащихся,
3.Осмысление. Выявление противоречий в
характере   и   поведении
Обломова и поиск ответов
на поставленные вопросы:
1.   Каковы  взгляды  Ильи
Ильича,   его  внутренний
мир.
2.
  О   каких   чертах

монологическое
выступление учащихся по
выдвинутым им гипотезам
и их аргументации;
   запись   тезисов   ответов
на обсуждаемы вопросы;
систематизация
полученных   данных   в
Исследовательская работа

1)Анализ   эпизодов   из   2   главы
романа   с   целью   определения
внутреннего мира героя и его черт
его характера;
2)   Анализ   описаний   интерьера,
деталей одежды, портрета с целью
выявления   характерных   черт   и
признаков   такого   явления   как

одноклассников,
оппонировать им,

монологическое
высказывание,
участвовать
дискуссии;

в
  умение   слушать
  умение   строить таблице;
«обломовщина».
3)   сопоставления   собственного
представления   героя   о   себе   с
оценкой  учащихся об Обломове.

работать
художественным
текстом.

с
4. Рефлексия

характера
героя
свидетельствуют  описания
его  комнаты,
 портрета,
деталей одежды?
3.   В   чем   заключается
трагедия жизни Обломова?
4.
  Совпали   ли   Ваши
наблюдения   над   героем   с
его
собственными
выводами о себе?
   выявление   значимости
данной   темы   в   реальной
жизни   учащихся,
  ее
практической
необходимости;

самостоятельное
формулирование   выводов
по изучаемой проблеме;
   углубление   личностного
восприятия темы.
Подведение итогов урока

организация

индивидуальной
и
групповой   работы   по
созданию вывода в виде
синквейна;   организация
обсуждения выводов;

организация
сравнительного   анализа
собственного
представления о герое с
новыми
,полученными
на   уроке,   фактами   об
образе главного героя;
 анализ синквейнов.

   создание   условий   для
работы
творческой
Домашнее
задание:
(Выбор за Вами).
Прочитайте   главу   «Сон
Обломова»   и   найдите
ответы   на   вопросы,   на
которые   мы   еще   не
  дополните
ответили,
таблицу

своими
ответами.
  Ответьте письменно на
вопрос:   «Согласны   ли

с
формулирование

  целью
вопросов

определения
причин
появления   такого   людей,
как Обломов;
Формулирование   целей   и
задач   для   изучения
материала
на
последующих уроках.

Заполнение   оценочной
анализ
таблицы,
групповой
и
индивидуальной работы.

вывода,
синквейна;
формулирование
написание

Синквейн. Оформите ваши выводы
в виде синквейна. Тема на выбор:
Обломов или «Обломов»

видеть
  умение

практическую
значимость   конкретной
темы в жизни учащегося,
более
глубокое
осознание   произведения
и творчества писателя в
целом.
   умение   логического   и
ассоциативного
мышления,   грамотного
оформления вывода;
 сравнение
   умение   сравнивать,
сопоставлять,
  делать
выводы.
 0ценочная таблица
   умение   адекватно
оценивать   свой   вклад   в
групповую   работу   и
оценивать
работу
группы. Вы   с   утверждениями
И.С.Тургенева
и
критика
А.В.Дружинина?».

результативности
деятельности учащихся.
выявление

file_name: технологическая карта урока.docx

intro: Презентация мастер-класса дает наглядный материал по организации класса и представления о приемах работы на первом уроке изучения темы ".И.А.Гончаров "Обломов"

title: Мастер-класс. "И.А.Гончаров "Обломов".


extracted_text:
Оценочный лист группы______________________________
Приложение 6
Ф.И.
Продуктивность
Яркость
учащегося
речи
Работа с
текстом
Оценка
Умение
переводить
текстовую
информацию
переводить в
табличный
вариант

file_name: Приложение 6.docx

title: Мастер-класс. "И.А.Гончаров "Обломов".


extracted_text:
Приложение 2
Задание для 2 группы.
1.         Прочитайте   фрагмент,   в   котором   говорится   о   гостях   Обломова   и   его
 внутренний мир
 .

 взгляды
   Ильи Ильича, его

реакции на них, и определите, каковы

Свои выводы запишите в соответствующие графы таблицы №2.
Судьбинский.
Вошел новый гость.
Это   был   господин   в   темнозеленом   фраке   с   гербовыми   пуговицами,   гладко
выбритый, с темными, ровно окаймляющими его лицо бакенбардами, с утружденным,
но   покойносознательным   выражением   в   глазах,   с   сильно   потертым   лицом,   с
задумчивой улыбкой.
 Здравствуй, Судьбинский!  весело поздоровался Обломов.  Насилу заглянул к
старому сослуживцу! Не подходи, не подходи! Ты с холоду. <…>
 Ну, что нового у вас?  спросил Обломов.
 Да много коечего: в письмах отменили писать "покорнейший слуга", пишут
"примите уверение"; формулярных списков по два экземпляра не велено представлять.
У нас прибавляют три стола и двух чиновников особых поручений. Нашу комиссию
закрыли... Много! <…>
 Так вот как: всё в трудах!  говорил Обломов,  работаешь.
   Ужас,   ужас!   Ну   конечно,   с   таким   человеком,   как   Фома   Фомич,   приятно
служить: без наград не оставляет; кто и ничего не делает, и тех не забудет. Как вышел
срок  за отличие, так и представляет; кому не вышел срок к чину, к кресту,  деньги
выхлопочет...
 Ты сколько получаешь?
 Да что: тысяча двести рублей жалованья, особо столовых семьсот пятьдесят,
квартирных шестьсот, пособия девятьсот, на разъезды пятьсот, да награды рублей до
тысячи.
 Фу! чорт возьми!  сказал, вскочив с постели, Обломов.  Голос, что ли, у тебя
хорош? Точно итальянский певец!
 Что еще это! Вон Пересветов прибавочные получает, а делато меньше моего
делает и не смыслит ничего. Ну конечно, он не имеет такой репутации. Меня очень
ценят,  скромно прибавил он, потупя глаза,  министр недавно выразился про меня, что
я "украшение министерства".
   Молодец!      сказал   Обломов.      Вот   только   работать   с   восьми   часов   до
двенадцати, с двенадцати до пяти, да дома еще  ой, ой! <…>
"Увяз, любезный друг, по уши увяз,  думал Обломов, провожая его глазами.  И
слеп, и глух, и нем для всего остального в мире. А выйдет в люди, будет со временем
ворочать делами и чинов нахватает... У нас это называется тоже карьерой! А как мало
тут человекато нужно: ума его, воли, чувства  зачем это? Роскошь! И проживет свой
век, и не пошевелится в нем многое, многое... А между тем работает с двенадцати до
пяти в канцелярии, с восьми до двенадцати дома  несчастный!"
Он испытал чувство мирной радости, что он с девяти до трех, с восьми до девяти
может пробыть у себя на диване, и гордился, что не надо идти с докладом, писать
бумаг, что есть простор его чувствам, воображению. 2.

 Прочитайте   отрывок.   О   каких   чертах   характера   героя   свидетельствуют
 ?   Обсудите   Ваши   выводы   и
описание   его   комнаты,   портрета,   деталей   одежды

запишите их в таблицу №3.
Одежда.
Как   шел   домашний   костюм   Обломова   к   покойным   чертам   лица   его   и   к
изнеженному телу! На нем был халат из персидской материи, настоящий восточный
халат, без малейшего намека на Европу, без кистей, без бархата, без талии, весьма
поместительный,   так   что   и   Обломов   мог   дважды   завернуться   в   него.   Рукава,   по
неизменной азиатской моде, шли от пальцев к плечу все шире и шире. Хотя халат этот и
утратил   свою   первоначальную   свежесть   и   местами   заменил   свой   первобытный,
естественный   лоск   другим,   благоприобретенным,   но   все   еще   сохранял   яркость
восточной краски и прочность ткани.
Халат имел в глазах Обломова тьму неоцененных достоинств: он мягок, гибок;
тело не чувствует его на себе; он, как послушный раб, покоряется самомалейшему
движению тела.

file_name: Приложение 2.docx

title: Мастер-класс. "И.А.Гончаров "Обломов".


extracted_text:
Приложение 3
Задание для 3 группы.
1.

   Прочитайте   фрагмент,   в   котором   говорится   о   гостях   Обломова   и   его
 внутренний мир
 .

 взгляды
   Ильи Ильича, его

реакции на них, и определите, каковы

Свои выводы запишите в соответствующие графы таблицы №2.
Пенкин.
 Здравствуйте, Пенкин; не подходите, не подходите: вы с холода!  говорил
Обломов.
 Ах вы, чудак!  сказал тот.  Все такой же неисправимый, беззаботный ленивец!
< …>
 В самом деле, не видать книг у вас!  сказал Пенкин.  Но, умоляю вас, прочтите
одну   вещь;   готовится   великолепная,   можно   сказать,   поэма:   "Любовь   взяточника   к
падшей женщине". Я не могу вам сказать, кто автор: это еще секрет.
 Что ж там такое?
 Обнаружен весь механизм нашего общественного движения, и все в поэтических
красках. Все пружины тронуты; все ступени общественной лестницы перебраны. Сюда,
как   на   суд,   созваны   автором   и   слабый,   но   порочный   вельможа   и   целый   рой
обманывающих его взяточников; и все разряды падших женщин разобраны... < …>
 Вот вы прочтите, увидите сами,  добавил он уже без азарта.
 Нет, Пенкин, я не стану читать. < …>
А жизнито и нет ни в чем: нет понимания ее и сочувствия, нет того, что там у вас
называется гуманитетом. Одно самолюбие только. Изображаютто они воров, падших
женщин, точно ловят  их на  улице  да  отводят  в  тюрьму.  В  их  рассказе  слышны не
"невидимые слезы", а один только видимый, грубый смех, злость...
 Что ж еще нужно? И прекрасно, вы сами высказались: это кипучая злость
желчное гонение на порок, смех презрения над падшим человеком... тут все!
 Нет, не все!  вдруг воспламенившись, сказал Обломов.  Изобрази вора, падшую
женщину, надутого глупца, да и человека тут же не забудь. Где же человечностьто? Вы
одной головой хотите писать!  почти шипел Обломов.  Вы думаете, что для мысли не
надо сердца? Нет, она оплодотворяется любовью. Протяните руку падшему человеку,
чтоб поднять его, или горько плачьте над ним, если он гибнет, а не глумитесь. Любите
его, помните в нем самого себя и обращайтесь с ним, как с собой,  тогда я стану вас
читать и склоню перед вами голову...  сказал он, улегшись опять покойно на диване.
Изображают они вора, падшую женщину,  говорил он,  а человекато забывают или не
умеют   изобразить.   Какое   же   тут   искусство,   какие   поэтические   краски   нашли   вы?
Обличайте разврат, грязь, только, пожалуйста, без претензии на поэзию. < …>
 Человека, человека давайте мне!  говорил Обломов.  Любите его... < …>
 Извергнуть из гражданской среды!  вдруг заговорил вдохновенно Обломов,
встав   перед   Пенкиным.      Это   значит   забыть,   что   в   этом   негодном   сосуде
присутствовало высшее начало; что он испорченный человек, но все человек же, то есть
вы сами. Извергнуть! А как вы извергнете из круга человечества, из лона природы, из
милосердия божия?  почти крикнул он с пылающими глазами. 2.

 Прочитайте   отрывок.   О   каких   чертах   характера   героя   свидетельствуют
 ?   Обсудите   Ваши   выводы   и
описание   его   комнаты,   портрета,   деталей   одежды

запишите их в таблицу №3.
Интерьер
Комната, где лежал Илья Ильич, с первого взгляда казалась прекрасно убранною.
Там стояло бюро красного дерева, два дивана, обитые шелковою материею, красивые
ширмы с вышитыми небывалыми в природе птицами и плодами. Были там шелковые
занавесы, ковры, несколько картин, бронза, фарфор и множество красивых мелочей. <
…>
Сам   хозяин,   однако,   смотрел   на   убранство   своего   кабинета   так   холодно   и
рассеянно, как будто спрашивал глазами: "Кто сюда натащил и наставил все это?" От
такого холодного воззрения Обломова на свою собственность, а может быть, и еще от
более холодного воззрения на тот же предмет слуги его, Захара, вид кабинета, если
осмотреть там все повнимательнее, поражал господствующею в нем запущенностью и
небрежностью.
По стенам, около картин, лепилась в виде фестонов паутина, напитанная пылью;
зеркала, вместо того чтоб отражать предметы, могли бы служить скорее скрижалями
для   записывания   на   них   по   пыли   какихнибудь   заметок   на   память.   Ковры   были   в
пятнах.   На   диване   лежало   забытое   полотенце;   на   столе   редкое   утро   не   стояла   не
убранная от вчерашнего ужина тарелка с солонкой и с обглоданной косточкой да не
валялись хлебные крошки.
Если б не эта тарелка, да не прислоненная к постели только что выкуренная
трубка, или не сам хозяин, лежащий на ней, то можно было бы подумать, что тут никто
не   живет      так   все   запылилось,   полиняло   и   вообще   лишено   было   живых   следов
человеческого присутствия. < …>

file_name: Приложение 3.docx

title: Мастер-класс. "И.А.Гончаров "Обломов".


extracted_text:
Современный урок литературы: какой он?
Условия современной жизни, которые не оставляют времени
для вдумчивого, спокойного чтения, когда старшеклассники
не могут и не хотят читать, особенно произведения русской
литературы, эти условия заставляют в корне менять подходы
к изучению произведения, тем более, если это произведения
большой жанровой формы.
Для нас, учителей литературы, этот вопрос стал ещё более
актуальным в связи с тем, что выпускники должны писать
итоговое   сочинение   по   литературе,   которое   является
допуском к ЕГЭ. И мы помним, что главными критериями при
оценке   этого   сочинения   является   знание   содержания   и
проблематики произведения и умение его анализировать.
Иными   словами,   как   сделать   так,   чтобы   у   выпускника
возникло   не   только   осознание   необходимости   прочтения
произведения,   но   и   появился   подлинный   интерес   к
литературе?
Технология   развития   критического   мышления   напрямую
отвечает   на   поставленные   вопросы.   Режим   постоянного
поиска   ответов   на   заданные   самим   учеником   вопросы
создаёт   творческую   атмосферу,   пробуждает   подлинный
интерес к произведению, развивает мышление, способствует
формированию   умения   работы   с   художественным   текстом,
воспитывает   умного,   вдумчивого   читателя,   что   для   нас
является основополагающим.
Итак,   как   это   может   произойти?   Роман   И.А.   Гончарова
«Обломов». На первом уроке знакомства с романом должен
сработать «эффект неожиданности», поэтому на начальном
этапе идёт « вызов» ученика к размышлению. Надо сказать,
что   урок   на   основе   технологии   критического   мышления
состоит   из   трех   этапов:   1-   вызов,   задача   которого
обнаружить   недостаток   имеющихся   знаний,   пробудить
интерес к теме; 2 – осмысление, дающий эти самые новые
знания; 3 – рефлексия: на этом этапе подводится итог работы
и ставятся новые цели для дальнейшего изучения материала. Ничего не говорится об истории создания, композиции
произведения, а только эпиграфы к уроку («Пока останется хоть
один русский, до тех пор будут помнить Обломова.» (И. С. Тургенев); «Без
всякого   преувеличения   можно   сказать,   что   в   настоящую   минуту   во   всей
России  нет  ни  одного  города,   где  бы  не  читали  «Обломова», не  хвалили
«Обломова»,   не   спорили   об   «Обломове».  (А.   В.   Дружинин),   основная
мысль   которых   заключается   в   вопросах:   «Почему   роман
«Обломов» был популярен и почему героя будут помнить?»,
заставляют  отметить уникальность этого романа.
На этапе вызова  предлагаются такие  понятия и выражения,
которые,   на   первый   взгляд,   не   укладываются   в   единую
логическую   цепочку,   но   ребятам   дается   возможность
«нестандартно»   подойти   к   этим   понятиям,   смоделировать
ситуацию, в которой эти понятия будут взаимодействовать.
Задание
  написать   сочинение-миниатюру   из   5-6
предложений,   включив   такие   слова   и   словосочетания,   как
«восточный грязный халат, послушный, как раб»; «Человека мне дайте,
человека!», «А жить когда?»; диван; «золотое сердце».
-
Работа  в   группе  позволяет   каждому   ученику   высказать   свою   точку
зрения,   потому   что   это   свободный   обмен   мнениями,   информацией.
Миниатюрное   сочинение   показывает,   что   в   жизни   человека   с   говорящей
фамилией   «Обломов»   чтото   произошло:   думающий,   мыслящий   человек   с
«золотым сердцем» не должен лежать на диване. Возникают вопросы, которые
ребята   сами   формулируют   и   записывают   в   карту   урока   ученика   для
дальнейших   наблюдений:  Почему   произошла   эта   трагедия   и   какая?
Какими могут быть её последствия? Можно ли её было избежать?
Кто может помочь герою? Можно ли ему помочь? После обсуждения в
группах   этих   вопросов  выбирается   один,   наиболее   важный,   по
мнению ребят. Почему один? Потому что он должен раскрыть
суть того явления, с которым мы столкнулись, работая над
миниатюрными   сочинениями.   Таким   вопросом   может   стать
вопрос  «В   чём   заключается   трагедия   героя?».   Ответ
учащихся предполагаемый. А как думает сам автор? Поиск
ответов на данные вопросы и сопоставление своих ответов с
ответами Гончарова, которые мы, естественно, будем искать
в самом тексте романа, и есть суть нашей работы.
Что делать с другими вопросами? Во-первых, отметим, что
эти вопросы могут стать и должны стать той дорогой, по
которой   мы   пойдем   во   время   анализа   произведения   на
протяжении   всех   уроков;   во-вторых,   эти   вопросы   должны быть   в   основе   сочинения-рассуждения   по   данному
произведению. А сопоставительная таблица, которую ребята
заполняют   по   ходу   обсуждения,   станет   для   учащихся   и
планом анализа произведения, и памяткой, и, самое главное,
схемой, которая отражает его видение проблемы и авторской
позиции. Если позволит время, можно ответить и на другие
вопросы, но сегодня мы говорим о трагедии героя.
Предполагаемый   ответ   на   главный   вопрос   –   это   вариант
учеников. Уточним, насколько мы верны в своих суждениях.
Поиск ответов – работа с текстом.
Работа   в   группах   на   2   этапе   организуется   по   двум
направлениям: выявление жизненных взглядов Ильи Ильича
и   выявление   черт   характера   героя.   Предлагается   каждой
группе по два фрагмента, в которых говорится о гостях героя
(глава   2   часть1)   и   выявляются   черты   характера   через
средства создания образа героя: портрет, интерьер, детали.
Наблюдения   после   прочтения   текстов   и   обсуждений   в
заданном   направлении   заносятся   в   соответствующую
таблицу рабочей карты ученика, делаются выводы, которые
также фиксируются в виде цитаты. Для уплотнения урока
можно работу в каждой группе разделить на подгруппы.
Обращаю   внимание   на   рабочую   карту   ученика.   В   ней
отражены все этапы урока, основные наблюдения, выводы.
Жирным шрифтом выделены литературоведческие понятия,
которые   позволят   ученику   рассуждать   на   языке   самого
предмета «литература».
Итак,   каковы   взгляды   Обломова?   Какие   черты   характера
героя можно выделить? Сопоставление ответов на вопросы
дает возможность ребятам найти ответ и на ключевой вопрос
урока   «В   чём   заключается   трагедия   героя?»   и
сформулировать   самостоятельно   определение   такого
понятия, как «обломовщина». Но, чтобы проверить точность
своего   ответа,   вновь   обращаемся   к   тексту   И.А.   Гончарова
( глава 8 часть 1), в котором из уст самого героя звучит ответ
на   данный   вопрос.   Ответ   учащихся,   самостоятельно   ими
сформулированный,   совпадает   с   авторским   текстом   по содержанию, и позиция автора становится ясной и понятной
школьникам. Так совершается «открытие» и самого писателя,
и его произведения.
Работа   обязательно   должна   закончиться   обобщением,
выводящим   ребят   на   новый   уровень   понимания   явления.
Синквейн   даёт   такую   возможность:   две   темы   «Обломов»-
роман И.А. Гончарова», «Обломов – герой романа Гончарова».
Анализ   этих   синквейнов   прямо   на   уроке   даст   учителю   и
детям представление не только о том, как они поняли сам
материал, но и насколько он оказался для них интересным.
Не   страшно,   что   некоторые   вопросы   остались   без   ответа.
Главное, что они заданы, главное, что дан мощный импульс
движению     мысли,     прочтению   романа.   И   теперь   ребята
уверенно   сумеют   ответить   на   вопрос,   почему   роман   И.А.
Гончарова «Обломов» читали, читают и будут читать.

file_name: Современный урок литературы.docx

title: Мастер-класс. "И.А.Гончаров "Обломов".