extracted_text:
Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Еңбек қауіпсіздігін ережесін сақтау. Еңбек мәдениет ережесі
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
1. Еңбекке баулу кабинетінде  жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік
техникасы ережелерімен таныстыру. Еңбекке баулу сабағында өзін
зі алып жүру ережелерімен таныстыру. Төтенше жағдайлардағы іс
әрекет ережелерімен таныстыру.
2. Оқушылардың өздерін кабинетте ұстау, қауіпті жағдайларда
көмек көрсете білу қабілеттерін дамыту.
3. Оқушыларға эстетикалық тәрбие беру.
Психологиялық дайындық
Біз балдырған баламыз,
Құстай қанат қағамыз.
Дүниені аралап,
Оқып білім аламыз.
Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен
бірге бүгінгі сабаққа
сәттілік тілейді.
Қызығушылықты ояту
Мағынаны тану
      Еңбек адамның табиғи жетістігі болып табылады. «Маймылды адам еткен еңбек» деген
пікірлер де бекер емес. Сонымен қатар, еңбек адамның өмір сүруінің маңызды жағдайы болып
табылады, себебі: ол адамның өмір сүруінің материалдық және рухани қажеттіліктерін, басқаша
айтқанда, тамақтануға, баспана иеленуге, киінуге, адамдармен араласуға, білімге, қағазға, өнерге
және тағы басқа өмірсүру қажеттіліктерін қанағаттандырады. Кең мағынада еңбек тек адамның
ғана емес, сонымен қатар да табиғи қажеттігі болып табылады, себебі, қоғамның материалдық
негіздерін қалыптастырады. Өзінің саналы тіпті санасыз ғұмырында да адам әйтеуір бір нәрсені
жасап, дайындап, шығарып, өндіріп жатады. Басқаша айтар болсақ, адам 56 жасынан бастап
еңбек ете бастайды: атаанасының өтініші бойынша бір нәрсені әкеліп береді, апарады,
жылжытады және т.б. Адамның қолынан жасалған заттардың барлығы – инеден бастап ұлы
жаңалықтарға дейін еңбектің нәтижесінде дүниеге келген. Сонымен кезкелген адамның өмірі
еңбексіз мүмкін емес, еңбек барлығын жасайды, адамның материалдық және рухани
қажеттіліктерін қамтамасыз етеді, ал бұлар, өз кезегінде, қоғамның материалдық негіздерін
құрайды.
Практикалық жұмыс

Сергіту сәті
Орманда кірпі келеді,
Саңырауқұлақ тереді.
Кездесті, міне, керегі:
Екеуі қайың астынан.
Біреуі терек қасынан.
Қанша олар болмақ есепте,
Тоқылған салса себетке?
Ой
сергітеді,шашағандары
басылады Ой толғаныс
Еңбек қылмай ер оңбас,
Бірлік қылмай ел оңбас.

Мал семіз болса, төл егіз.
Жер семіз болса, дән егіз.

Еңбегі аздың өнбегі аз.

Ұстаның өрісі көрігінен төсіне дейін.

Шебердің инесі де алтын,
Соққан күймесі де алтын.

Шеберді саусағы асырайды.

Еріншектің ертеңі бітпес.

Жатқанға жан жуымас,
Жалқауға мал құралмас.

Құс қонбаған көл жетім,
Ел қонбаған жер жетім.
Үйге тапсырма
Жұмысты аяқтау
Бағалау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Кері байланыс

Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады
Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Табиғи материалдармен жұмыс. Табиғатты бақыла, үйрен
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Білімділік: Табиғи материалдардан әр түрлі бұйымдар, ойыншықтар,
бейнелер жасап үйренудің әдістәсілдерін үйрете отырып,табиғи
материалдардың қасиетін меңгерту.
Дамытушылық: өз бетінше жұмыс жасауға,ізденуге, логикалық ойлау
қабілетін дамыта отырып, жасаған бұйымның сапалы болуын қадағалау, Психологиялық ахуал
еңбекке құштарлығын,қызығушылығын дамыту.
Тәрбиелілік: Табиғи материалдармен жұмыс істеу кезінде қолөнерімізді
дәріптей келе, оларды әдемілікке, шеберлікке, ұқыптылыққа,
үнемділікке, табиғатты аялауға, ұйымшылдықпен жұмыс жасай білуге
тәрбиелеу.
Психологиялық дайындық
Біз балдырған баламыз,
Құстай қанат қағамыз.
Дүниені аралап,
Оқып білім аламыз.
Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен
бірге бүгінгі сабаққа
сәттілік тілейді.
Қызығушылықты ояту
    Табиғи материалдармен жұмыс. «Күзгі вальс» композициясын құрастыру.
Табиғи материалдарға талдың қабығы, бұтақтар, тал түбірі, құм, жапырақ, гүл күлтелері, кепкен
жемістер, сабан және т.б. заттар жатады.
Табиғи матералдармен жұмыс істеуде оқушыларға қазақтың ұлттық бұйымдарын – домбыраны құрастыру,
сырмақ, ер тоқым, сәукеле мен камзол, аяққап т.б. жасау ұсынылған.
 Өте ерте заманда адамдар тағам өнімдерін алу үшін дақылдар өсіріп, оның сабағын(сабанын) қолданған
және шаруашылық қажетіне пайдаланған.Сабаннан жасалған төбе жабындысы, егер дұрыс және
шеберлікпен реттеліп жабылса, ондаған жылдарға жарамды қызмет етеді.
Сабаннан жасалған қалпақ, төсеніш, себет, шаруашылық керекжарағы, балалар ойыншықтары тұрмыста
кеңінен пайдаланылады.
Көптеген шеберлер қазіргі кезде де сәндікқолданбалы өнер бұйымдарын даярлау үшін сабанды арнайы
өңдеуді үйренді. Өңдеуден өткізгеннен кейінгі сабан өте жақсы жылтырап, түсі құлпырып, реңі әр түрге
енеді. Сабанның сапалысынан тоқу өнерінде әртүрлі заттарды тоқу, жапсыру, безендіру, әсемдеу
жұмыстарын жасайды. Оны тігін бұйымдарында да әшекейлеуге, түстерді безендіруге қолданады.
Шеберлер сабанды маусымның соңы немесе шілдеден бастап, күз бойы, өсімдіктің масағы өсіп шыққан
уақытқа дейін даярлайды.
Табиғи материалдарды қазіргі кезде 4 топқа бөледі.
1. Өсімдік материалдары (дәнді дақылдар, ағаш бүрлері, сүйекті ағаш, түрлі өсімдік ұрықтары)
2. Жануар материалдары (сүйек, жүн, тері)
3. Гоеграфиялық материалдар (тас, ұлутас, құм)
4. Пластмасс материалдар (целофан, пластмасс)
Сергіту сәті
Ой толғаныс
Ой
сергітеді,шашағандары
басылады
Орманда кірпі келеді,
Саңырауқұлақ тереді.
Кездесті, міне, керегі:
Екеуі қайың астынан.
Біреуі терек қасынан.
Қанша олар болмақ есепте,
Тоқылған салса себетке?
Табиғат сөзіне құрастыру
1. Бұйым пішілетін зат? (мата)
2. Тігін құралы (Қайшы)
3. Белдемше бұйымының үстіңгі бөлігі (белдік)
4. Тігін құралы (ине)
5. Бұрғылау аспабы (бұрғы)
6. Ұлттық киім (камзол)
7. Үтіктеу құралы (үтік) Сарамандық жұмыс
Қажет құралдар: қажетсіз компьютер дискісі, диаметрі 0,7см қызыл
моншақтар, итмұрынның кепкен жемісі, күзгі үлкен және майда
жапырақтар, жасанды гүлдер, тығын, пышақ, әмбебап желім, шам
қауыз(свечка)
Жұмыстың орындалу реті:
1. Композицияны дискіге орналастыру. Тығынды дөңгелектеп 0,5см
қалыңдықпен кесіп, дискінің ортасына шыбықтарды жабатындай
желімдеу
2. Гүлдердің ортасына теріс жағына желім жағып, дискіге шеңбер
бойынша жапсыру
3. Итмұрын жемісінің сабағына желім жағып, оларды гүлдердің арасына
жапсыру. Үлкен жапырақтың екі жағына 3 моншақтан жапсыру. Шырақты
қою.
Жұмысты аяқтау, қорғау
Қорытындылау: Бүгінгі сабақта табиғи материал түрлерінің көптеген
түрлерімен танысып, қандай жұмыстар жасауға болатынын білдік. Ендеше
сабақтан алған білімдеріңді тексеріп көрейік.
Табиғи материалдар қайдан алынады?
Қандай түрлерін білеміз?
Қандай бұйымдар жасауға болады?
Бөліктер қалай бекітіледі?
Жұмысты аяқтау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады
Үйге тапсырма
Бағалау
Кері байланыс Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
Қызығушылықты ояту
Мағынаны тану
Табиғи материалдардан құрастыру. «Көңілді ханзада» бейнесін
жасау
Сабақтың мақсаты: Оқушыларды табиғи материалдардан «Көңілді
ханзада» композициясын құрастыруды үйрету
Білімділік: Оқушылардың композиция туралы білімдерін кеңейту,
«Көңілді ханзада» композициясын құрастырудың әдіс  тәсілдерін
көрсету.
Тәрбиелік: Оқушыларды ұқыптылыққа, белсенділікке,
шапшаңдыққа, тазалыққа баулу.
Дамытушылық: Оқушылардың ойлауын, дүниетанымын арттыру
шығармашылық қабілеттерін дамыту.
Сабақтың түрі: Аралас сабақ
Әдіс – тәсілдері: Сұрақ  жауап, түсіндіру, көрнекілік
Керекті құрал  жабдықтар: апельсиннің қабығы, желім, қатты
картон, мата, ине, жіп, қайшы т. б
Гүл өсірсең терлеп,
Мұның аты еңбек.
Кесте тіксең зерлеп,
Мұның аты еңбек.
Қиындықтың бәрін
Еңбек қана жеңбек.
Композиция (латын сөзі – kompositio – құрастыру, тәртіпке келтіру) –
көркем шығарманың құрылысы. Көркем әңгіме не поэма, не роман,
қайсысын оқысақ та әр алуан сюжетке құрылады. Сюжет дегеніміз
шығармадағы адамдардың бір  бірімен байланысы, қарым  қатынасы,
күрес  тартыстары, шығармадағы оқиғалардың дамуы болып есептеледі.
Ендеше оқиға қалай болса солай суреттелмейді. Белгілі бір тәртіппен
дамиды. Бір оқиға себеп болса, екіншісі оның нәтижесі. Адамдар
арасындағы қарым  қатынас күрес  тартыстар тек кездейсоқ емес, өмір
Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен
бірге бүгінгі сабаққа
сәттілік тілейді. шындығы, өмірге екі түрлі көзқарас, екі түрлі мінездің түйісуі екендігі
аңғарылады. Оқиғаның белгілі бір мезгілде болғандығы көрсетіледі.
Шығармада кездесетін оқиғаның осылар тәрізді әр алуан бөлшектердің
қалауын тауып жазушы асқан шеберлікпен қиюластырып, бір бүтін нәрсе
етіп шығарады. Міне осыны шығарманың композициясы  құрылысы деп
атайды.
Композиция (құрылыс) көркем шығарманың барлық түріне қатысы бар
ұғым. Ал сюжет тек оқиғалы шығармаларға ғана қолданылады. Ал
еңбекке баулу пәнінде композиция дегеніміз  бұл түрі, түсі әртүрлі
безендіру элементтерін, бөліктерін бір  бірімен сәйкес үйлестіріп
орналастыру. Енді қауіпсіздік ережесін еске түсірейік.
Қауіпсіздік ережесі
1. Желімді пайдаланған кезде жұмыс орнына целлофан немесе қағаз төсе.
2. Желімді қылқаламмен көп іліп алма.
3. Қылқаламды арнаулы орынға қой.
4. Қайшымен ойнауға болмайды.
5. Инені киіміңе шаншыма.
6. Инені арнаулы орында сақта.
7. Құралдармен ойнама.
8. Біреуге үшкір затты ұсынғанда ұшын өзіңе, сабын кісіге қаратып бер.
Орманда кірпі келеді,
Саңырауқұлақ тереді.
Кездесті, міне, керегі:
Екеуі қайың астынан.
Біреуі терек қасынан.
Қанша олар болмақ есепте,
Тоқылған салса себетке?
Ой
сергітеді,шашағандары
басылады
Ханзаданы қағаздан жасау
Түрлітүсті қағаздарды пайдалану
Желім,қайшы
Жұмысты бастау
Сергіту сәті
Ой толғаныс
Үйге тапсырма
Жұмысты аяқтау
Бағалау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Кері байланыс

Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Схема бойынша құрастыру.
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
Оқушыларға жаңа сабақты түсіндіру. Схема бойынша құрастыру
жұмыстарын жүргізу.
1. Білімділік: балаларды әртүрлі қажетсіз заттарды пайдаға асыра
білуге үйрету. Киндердің, йогурттың, сіріңкенің және босаған
құтыларынан қоянның бейнесін құрастыра білуге үйрету.
2. Түзету  Дамытушылық: ой  қиялын дамыту, саусақ
моторикасын жетілдіру.
3. Тәрбиешілік: ұқыпты және таза жұмыс жасау дағдыларын
қалыптастыру, табиғатты аялау сезімдерін тәрбиелеу.
Алдын  ала жұмыс: әртүрлі қажетсіз заттармен таныстырып одан
алуан түрлі бейнелер жасауға
болатынын түсіндіреді, дайындалған заттарды көрсетіп әңгімелейді.
Көрнекі құралдар: киндердің, сіріңкенің, йогурттың қауашақтары,
түрлі түсті қағаздар, сызбалар,
желім, қайшы және қажетсіз заттан жасалған үлгі аңдар.
Психологиялық дайындық
Біз балдырған баламыз,
Құстай қанат қағамыз.
Дүниені аралап,
Оқып білім аламыз.
Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен
бірге бүгінгі сабаққа
сәттілік тілейді.
Қызығушылықты ояту
Мағынаны тану
 Сендер осындай ойыншықтар жасағыларың келе ме?
 Олай болса, бүгін қоянның бейнесін жасаймыз.
Қоянның ерекшеліктеріне назар аудару.
 Қоян қандай аң?
 Қоянның құлақтары қандай?
 Неше аяғы бар?
 Алдынғы аяқтары қандай?
 Артқы аяқтары ше?
 Құйрығы қандай?
 Құлақтары мен аяқтары қандай пішінге ұқсайды?
 Сопақты қандай геом. пішінен қиып алуға болады? Тік төртбұрыштың бұрыштарын қиып алсақ сопақша пішінді болып шығады. Қағазды екіге бүктеп қиямыз.
Сонда екі құлақ, екі аяқтан шығады. Құйрығын мақтадан немесе қағазды умаждап жапсырамыз. Тұмсығын
және мұртын фломастермен салуға болады немесе қара қағаздан жіңішке жолақтар қиып алуға болады.
 Балалар, қайшыны мұқият пайдаланамыз.
Қайшыны қалай ұстаймыз?(Қайшыны ықпайлап қағазды қиғанда соның ыңғайына салып қозғау керек)
(Балаларды үстел басына отырғызу.)
 Балалар, қоян нені жақсы көреді?
Олай болса, қоянға сәбіз салатын дайындап берейік.
Саусақ ойыны: «Сәбіз салаты»
Сәбізді алып тазалаймыз
Үккішпен үгіп майдалаймыз
Қант сеуіп дәмдейміз
Қаймақ құйып сәндейміз
Міне, дайын нәр тағам
Дәруменге байыған.
Жұмысты неден бастаймыз, ең алдымен негізгі бөліктерін қиып даярлаймыз. Содан соң жабыстыру
жұмысын жүргіземіз. Балалар, сызбаға қарап қоянның бейнесін жасаймыз.
Жұмыс орындарыңды таза ұстап және ұқыпты жұмыс жасаңдар.
Жеке жұмыс жасайды. Сол кезде көмек көрсету.
Сергіту сәті
Ой
сергітеді,шашағандары
басылады
Ой толғаныс
Орманда кірпі келеді,
Саңырауқұлақ тереді.
Кездесті, міне, керегі:
Екеуі қайың астынан.
Біреуі терек қасынан.
Қанша олар болмақ есепте,
Тоқылған салса себетке?
Сары қозы, көк қозы,
Қарындары тоқ қозы.
Күздігүні көп қозы,
Қыстыгүні жоқ қозы.   (Қауынқарбыз)

Темір аяқты,
Ағаш таяқты.  (Циркуль мен қарындаш)

От ішінде  – үш таяқ,
Үшеуі де күшті аяқ.
Ортасында ілгегі,
Ілгегінде ілгені.   (Мосы мен шәугім)

Торы тай,
Табанында төрт ай.    (Таға)
Қауын, қарбыз дей алмайсың,
Піскенмен, жей алмайсың.
Жарғаныңмен, қапқатты,
Ал асқанда, тәптәтті.      (Асқабақ)
Бір жыланды таяққа іліп алдым,
Ерге қона, пайдасын біліп алдым.    (Қамшы)

Жұмбақтардың жауабын табу
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Үйге тапсырма
Бағалау Кері байланыс

Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады
Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Мозаика. Дән тұқымынан мозаика құрастыру
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
Білімділік: оқушыларға жалпы дәнді – дақылдар туралы толық
мағлұматтар беру;
Дамытушылық: оқушылардың пәнге деген қызығушылығын
арттыру, ойлау шеберліктерін, эстетикалық талғамын ұштастыру;
Тәрбиелік: оқушыларды осы өнер түрімен қызықтыру,
ұқыптылыққа, еңбексүйгіштікке, іскерлікке тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: аралас
Сабақтың әдісі: түсіндіру, сұрақжауап, өз бетінше сарамандық
жұмыс.
Сабақтық көрнекілігі: Дәннен жасалған картина.
Ел бастау қиын емес,
Қонатын жерден көл табылады,
Қол бастау қиын емес,
Шабатын жерден ел табылады.
Шаршы топта сөз бастау қиын.
Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен
бірге бүгінгі сабаққа
сәттілік тілейді.
Қызығушылықты ояту
Еңбекке баулу пәнінен жинақталған сұрақтарға жауап беру.
Өнер тобы
1. Көктікен гүлін дайындау реті.
2. Қағаз қандай материал?
3. Құрақ дегеніміз не?
4. Тамбурлы тігістің Отаны қай мемлекеттер?
5. Бөлшектерді біріктірудің неше тәсілі бар?
6. Құрамақтарды неден құрастыруға болады?
7. Мозаика дегеніміз не?
Талант тобы
1. Тігіс түрлерін ата?
2. Симметрия дегеніміз не?
3. Шидің пайдалануға дейінгі тазалығы
4. Әшекейлі бет орамалдарды ата?
5. Емен ағашы неше жылдай өседі?
6. Электр тізбегінің шартты белгілерін ата?
7. Киіз үй бөліктерін ата?
Оқушылар бүгін біз дәндерден бұйым жасауды үйренеміз. Дәнді – дақылдардан әдемі бұйымдар жасауға
болады. Дәндерден бұйым жасамас бұрын олардың құрамы мен емдік қасиеттеріне тоқталып өтейік. Қауын тұқымы
Емдік қасиеті. Тәтті, дәмді, суық райлы, іркілген қанды таратады, өкпені тазалайды, ішекті
дымқылдандырады. Ауыздың сасуына: қауын тұқымынан қажет мөлшерде алып талқандап, таңертең
ашқарынға ауызды ысады немесе балмен араластырып дәрі жасап тіске басса да болады. Бел, аяқ қақсап
ауырғанда: 120гр. қауын тұқымын талқандап 10 күн араққа шылап, бір ішкенде 10млден үш күн
ашқарынға ішеді. Ішекке ас тоқтап тынышсыздануға 615гр. Қауын тұқымын талқандап сумен ішеді.
Қауын тұқымы 10гр. , аю балдырған 30гр, жылан қабығын бір дана талқандап, әр ретте 12гр, тамақ
алдында ішеді. Соқыр ішек қабынуға: басқа дәрілерді қауын тұқымын қосып ішкізсе, соқыр ішектің
қабынуының алдын алады.
Асқабақ. Асқабақ пен дәрмене (жусан түрі) ұрығының ұнтағынан бірбір ас қасық алып, сол ұнтақты
жарты килограмм қара мейізге қосып темір келіде жаншып, осының бас бармақтайын күніне 4 рет
глимастасы бар балаға жегізсе, бір күннің ішінде іштегі құртты айдап шығарады.
Асқабақты сүтке қайнатып ас орнына жиі ішсе  бауыр, көкбауыр, қант диабеті ауруларына өте жақсы ем.
Ал асқабақ сабағын суға қайнатып ішсе, несепті жүргізеді, бүйрек пен жүректің ісініп ауырғанын
қайтарады.
Сөкті — тарыны ақтап, қауызынан тазартып алады. Тазаланған сөк — арнайы өңделген тары дәні —
жоғары, бірінші және екінші сортқа бөлінеді. Кейбір сөктің ашқылтым дәмі болады. Оны кетіру үшін
тарыны қайнаған суға әбден жуады.
Қарақұмық жармасын буланған немесе буланбаған қарақұмық дәнінен алады. Құрамында сіңімді
белоктар, крахмал мол болады. Қарақұмық жармасының белоктары басқа қосылыстармен алмастыруға
болмайтын амин қышқылдарына бай. Өндеу тәсілдері мен дон сапасына қарай қарақұмық жармасы
ұнтақталмаған тұтас жарма және тез пісетін жарма болып бөлінеді. Ұнтақталған қарақұмық дәні тез
піседі. Сұрыпталған жарманы бірінші және екінші сортқа бөледі. Ал ұнтақ жарма сортқа бөлінбейді.
Жармадан қоймалжың ботқа әзірлейді, ал сұрыпталмаған жарманы дербес тағам түріндегі кебіртек ботқа,
сонымен бірге гарнирге, турамаға пайдаланады.
Асбұршақ. Асбұршақ бағалы, жоғары ақуызды дәнді бұршақ дақылы болып табылады. Қазақстанда
аудандастырылған сорттарының тұқымдарына орта есеппен 2427% ақуыз, 50%ден астам көмірсулары
(негізінен крахмал), айтарлықтай мөлшерде май , күлдік заттар мен дәрумендер (А, В, С ж.б.) болады.
Тұқымдары жоғары қоректілігімен және жақсы дәмдік санасымен ерекшеленеді, әр түрлі тағамдар
дайындауға бүтін және үгітілген тұқымдар кеңінен қолданылады, консервіленген түрде де пайдалануға
болады. Асбұршақтан әр түрлі мал азықтық өнімдер ден (дара азық, шөп ұны, пішен, пішендеме, т.б.)
өндіріледі.
IV. Дәнді – дақылдарды жұмысқа дайындау реті.
• Қауын дәнін алдын – ала жуып, күнге кептіріп алады;
• Асқабақ дәнін әбден сүртіп, кептіріп аламыз;
• Таңдалған дәндерді суретке байланыстыра отырып эскиз дайындаймыз;
• Дәндеріміз жылтыр, әрі әдемі көрінуі үшін түссіз лак ерітіндісімен бояу керек.
Сергіту сәті
Кел, балалар, ойнайық,
Ойнайық та ойлайық.
Қандай жұмбақ болса да,
Шешпей оны қоймайық.
Ой
сергітеді,шашағандары
басылады
Ой толғаныс
 (жұмбақтар шешу)
1. Аппақ дала, қойлары қара. (қағаз бен әріптер)
2. Мұрнында байлауы бар,
Адамның айдауы бар. (ине)
3. Тілі жоқ өзінде,
Сөзі бар ізінде. (қаламсап)
4. Орақ болып туады,
Табақ болып тұрады. (ай)
5. Суықта солмайды, Аязда тоңбайды. (жасанды гүл)
6. Кетер ұшып күзде
Күдеріңді үзбе
Көктем шыға Қайта,
Қауышады бізде. (құстар)
7. Бетіңді тырыстырады,
Арқаңды құрыстырады.
Ыңғайына көне берсең,
Досыңмен де ұрыстырады. (ашу)
8. Дүниеде бір қудың бар беті қатқан,
Бетінде бетегесі шығып жатқан.
Қараса сол құдыққа көз жетпейді,
Құр қалмас сол құдықтың дәмін татқан. (оқу, білім)
Оқулықтағы тапсырмаларды орындау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады
Үйге тапсырма
Бағалау
Кері байланыс Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Қауырсыннан құрастыру
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
Қызығушылықты ояту
Сергіту сәті
Ой толғаныс
1. Оқушыларды қауырсыннан әртүрлі заттар құрастыруға үйрету
қажетті құрал жабдықтармен таныстыру.
2. Әсемдікті сезінуге және ойлау қабілетін жетілдіріп,
шығармашылығын дамыту.
3. Ұқыптылыққа, шеберлікке тәрбиелеу.
Типі: Жаңа сабақты игерту
Түрі: Аралас сабақ
Әдісі: түсіндірмелі, сұрақ  жауап, практикалық
Көрнекілігі: құс қауырсыны, сым темір, ПВА желімі, гуашь.
Ұзын құйрық инелік
Инелікке тимелік.
Тікұшақты жасадық,
Инеліктен үйреніп.
Бұлбұл үнін қаншалық
Тыңдап жүрдік тамсанып
Ақырында үйрендік
Тамылжыта ән салып.
Аяз шебер суретші,
Салады әсем суретті.
Терезені оюлап,
Өрнектеуді үйретті.
Ә) Мұғалімнің түсіндірмесі: Мұқият қараңдаршы, шеберлердің қолынан
шыққан, қауырсыннан жасалған бұйымдар қандай әдемі! Олардың
табиғаттан үйренгендігі бірден көзге түседі.
Жұмыс барысында әр түрлі құс қауырсындарын пайдалануға болады.
Жұмысты бастамас бұрын қауырсынды жуып, кептіріп, тарау керек.
Қазақ халқы дәстүрі бойынша домбыраға, тұскиізге, тақияға, балалар
кеудешесіне үкі қауырсыны тағылады.
Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен
бірге бүгінгі сабаққа
сәттілік тілейді.
III. Оқулықпен жұмыс: Гүлдің жасалу ретімен танысу.
Сабағын ұзынырақ сым темірден жасаймыз. Оны гофрирленген жасыл
қағаз жолағымен ораймыз (4  сурет). Сегіз кішкене, сегіз үлкен қауырсын
таңдап аламыз (5  сурет).
Жіңішке алты сым темірді гофрирленген сары қағаз жолағымен ораймыз.
Осылайша гүлдің аталық бөлігін жасадық. Олардың ұшын ПВА желіміне
маламыз. Содан соң ұнтақ жармаға батырып алып, қызыл түсті гуашпен
бояймыз (6  сурет).
Дайын болған аталық бөлігін сабағына жіппен (7  сурет) байлаймыз. Ал кішкене мамық қауырсындарды гүл шоғырына орнатамыз. Сонымен гүл
жапырақшаларының өзегі дайын болды.
Үлкен сегіз қауырсынды кішкене жапырақшалардан сәл төменірек
орналастырамыз. Қосылған жерлерін гофрирленген жасыл қағаз
жолақшасымен ораймыз.
IV. Сергіту сәті: Тербеледі ағаштар
Алдымнан жел еседі
Кіпкішкентай ағаштар
Біпбиік боп өседі.
V. Өздік жұмыс: 2  3  суреттерге қарап аққулар мен күшікті өздігіңнен
құрастыр.
VI. Ой толғаныс: 2  3  суреттегі бейнелер туралы не айтуға болады?
Жұмысты аяқтау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Үйге тапсырма
Бағалау
Кері байланыс

Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Қайың қабығынан құрастыру. Қиял–аппликация
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
Қайыңнан аппликация құрастыру. Жасалған бұйымдар арқылы
оқушылардың білімдерін пысықтау.
Психологиялық дайындық
Біз балдырған баламыз,
Құстай қанат қағамыз.
Дүниені аралап,
Оқып білім аламыз.
Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен
бірге бүгінгі сабаққа
сәттілік тілейді.
Қызығушылықты ояту
Мағынаны тану
         Сыланған сұлу ақ қайыңдар талай ақын  жазушылардың өлең  жырларына арқау болған. Қайыңды
орман  басқа ормандарға қарағанда, кереметтей нәзік, әдемі көрінеді. Сондықтан да оның адамға әсері,
эстетикалық ләззаты ұшан  теңіз. Сұлулықтың, нәзіктіктің белгісі саналатын ақ қайыңның құрылысының
маңызын былай қойғанда, одан алынатын шипалы шырыны жайлы жеке әңгіме етуге болады.
Қайыңдар тұқымдасы  шамшаттар қатарына жататын бір үйлі, жапырақ тастайтын, желмен тозаңданатын
өсімдіктер. Негізінен Солтүстік жарты шардың қоңыржай және салқын өңірінде өсетін 6 туысы, 200  ге
жуық түрі белгілі. Ал, Қазақстанда 3 туысы 17 түрі бар. Олардың биіктігі 15 кейде 25  30 м  дей болады.
Тамыры берік, жер бетіне жақын орналасады. Тамырында микориза байқалады. Жапырақтары кезектесіп
орналасқан, бөбешік жапырақтары ерте түсіп қалады. Гүлі ұсақ, реңсіз, дара жынысты. Аталық гүл
шоғырының сырғасы ұзын, гүлдеген кезде төмен қарай салбырап тұрады, аналық гүлшоғырының сырғасы
қысқа, едәуір тік, пішіні домалақ болады.
Сергіту сәті
Орманда кірпі келеді,
Саңырауқұлақ тереді.
Кездесті, міне, керегі:
Екеуі қайың астынан.
Біреуі терек қасынан.
Қанша олар болмақ есепте,
Тоқылған салса себетке?
Ой
сергітеді,шашағандары
басылады
Ой толғаныс
Үйге тапсырма
 Қайыңның сөлінің осыншалық көп қасиетке ие
болуы  қазіргі кезде оған деген сұранысты барған
сайын арттырып отыр. Қайың қабығынан қарамай
(деготь) алу ежелден белгілі, онымен
деңгелектерді, аяқ киімді майлаған. Ал, қайың
тозынан әсем қорапшалар, сөмкелер тоқылады.
Онымен Солтүстік Америка үндістері каноэның
(тез жүзетін қайық) сыртын қаптайды. Қызыл
қайың Қазақстандағы ең шөлге тезімді қайың түрі.
Қуаңшылық аудандардағы елді мекендерді
көгалдандыру үшін пайдалану ұсынылады. Наурызым қорығында,
Баянауыл ұлттық паркінде қорғалады.
Жұмысты аяқтау
Күнделіктеріне жазып
беремін Бағалау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Кері байланыс

Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Қағаз қалай жасалады? Адамның өмірі үшін қағаздың рөлі
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
Қызығушылықты ояту
Сергіту сәті
Ой толғаныс
Сабақтың мақсаты: Оқушыларға қағаз туралы және оның адам
өмірінде алатын орны жайлы түсінік беру. Қағазбен жұмыс істеу
ерекшеліктерін көрсету.
Сабақтың міндеттері:
Білімділік: Қағаз түрлерінің ерекшеліктерімен және қауіпсіздік
ережелерімен таныстыру, онымен белгілі бір заттар жасауды
үйрету;
Дамытушылық: Оқушылардың ойөрісін, білімін дамыту;
Тәрбиелік: Оқушылардың өнерге деген ынтасын арттыру, өз
бетімен жұмыс істеуге, ұқыптылыққа, үнемшілдікке, тазалыққа
тәрбиелеу.
Сабақтың типі: Жаңа сабақ
Сабақтың әдістәсілдері: Түсіндіру, сұрақжауап, өздік жұмыс
Пәнаралық байланыс: Дүниетану
Сабақтың көрнекіліктері: Түрлі түсті қағаз, қатырма қағаз, желім,
қайшы
І. Алғашқы ұйымдастыру кезеңі.
 оқушылармен амандасу;
 сабаққа қажетті құралдарды түгендеу;
 жұмыс орнын дайындау.
ІІ. Кіріспе
Қағаз жазуға, сызуға, сурет салуға және түрлі қажеттіліктерге жарайтын
ағаштан жасалған материал.
Қағаз дайындау кезеңдерін кесте түрінде көрсетуге болады.
Ағаш дайындау
Ағашты орманнан әкету
Қағаз фабрикаларында қағаз жасау
Қағаз қалай жасалады?
Қағаз жасайтын шикізатты дайындау үшін ағаштарды кеседі. Бұтақ,
жапырақ, тамырынан тазартады. Сонан соң ұсақталғанша үгітеді де, ол
ұнтағы шыққанша майдалана береді. Бұдан соң ұлпа әр түрлі өңдеуден
өтеді. Дымқыл әрі борпылдақ ұнтақ машинадан өтіп, тығыз да теп – тегіс
аппақ қағазға айналады.
Қағаз тұңғыш рет 2ғасырда Қытайда жасалды, Еуропада 11 – 12
ғасырларда пайда болды. Оған негізгі материал ретінде зығыр, мақта,
кендірпайдаланылды. Қағаздың 600ден астам түрі бар. Қағаз 11 топқа
бөлінеді:
баспалық қағаз (баспаханалық, офсеттік, иллюстрациялық,
картографиялық, т.б.) – тегістігімен, түсінің ақтығымен ерекшеленеді,
баспа бояуы жақсы жұғылады. Тұсқағаздар мен газеттік қағаздар да осы
топқа кіреді.
Жазбалық қағаз (жазуға, конверттік, карточкалық, т.б. поштаға арналған
қағаздар) – бетінің жылтырлығымен, жақсы желімделгіштігімен және сия
сормайтындығымен ерекшеленеді.
Сызба және сурет салу қағазы (сурет салу, сызба сызу қағаздары,
сызбалық мөлдір және калькалық), әдетте толтырғышсыз (немесе аздап
қосылған) массадан жасалады. Мөлдір болу үшін кейбір сорттары көбірек суланып, жоғары қысыммен каландрленеді. Электр оқшаулағыш қағаздың
(конденсаторлық, кабельдік, телефондық, оқшаулағышорамдық, т.б.)
механикалық беріктігі жоғары әрі жақсы диэлектрлік қасиеттерімен
сипатталады.
Сіңіргіш қағаз (сүзгілік, сорғыштық, т.б.) фибра, жарғақ, санитарлық
гигиеналық бұйымдар, т.б. өндіру үшін қолданылады. Бұлар кеуектеу
келеді де, сұйықты жақсы сіңіреді.
Аппараттық қағаз (таспалық, перфокарталық, т.б.) өте жоғары
механикалық беріктігімен сипатталады. Жарық сезгіш қағаз
фотографиялық және жарықпен көшіруге қажетті, т.б. қағаз жасауға
пайдаланылады.
Көшірмелік қағаз арнайы өңделіп дайындалады.
Орамдық қағаз тағамдық және өнеркәсіптік бұйымдарды орауға, бууға,
т.б. пайдаланылады. Бұлар берік талшықты материалдардан және өндіріс
қалдықтарынан жасалады.
Өнеркәсіптіктехникалық қағаз патрон, зімпара, диффузор жасауға, жіпке
қосуға, дыбыс жазуға қолданылады. Қағаз массасын дайындау бірнеше
сатыдан өтеді: талшықты материалдарды ұнтақтау, талшық түріне орай
құрам дайындау, массаны бояу, желімдік ерітінді және үстемелер
даярлау, т.б.
ІІІ. Практикалық жұмыс.
Қауіпсіздік ережелерді еске түсірейік:
1.Қайшыны лақтырма, сермеме. Қайшының ашасын ашық тастама.
2. Қайшыны партаның оң жақ жоғарғы шетіне қой.
3. Қайшыны ұсынғанда өзің жүзінен ұстап алушыға сабын бер.
4. Желіммен жұмыс кезінде партаның бетіне төсеніш төсе.
5. Желімді аузыңа, көзіңе тигізбе.
6. Желіммен жұмыс соңында қолыңды жу.
 Балалар, бүгін біз түрлі түсті қағаздан гүл жасаймыз. Түрлі түсті
қағазды қолымызға алып, бірнеше төртбұрыш шығу үшін оны бірнеше рет
бүктеп, қиямыз. Қолымызға желім алып, қиылған төртбұрышты
қағаздардан гүлдің күлтесін жасаймыз. Жасалған бүрнеше күлтелерді бір
біріне қосып, гүл шығарамыз. Енді, сабағын, жапырақтарын жасыл түсті
қатырмағаздан жасаймыз. Оны гүлге бекітеміз, міне гүл дайын болды.
Жұмысты аяқтау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Үйге тапсырма
Бағалау
Кері байланыс

Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Сызба – техника тілі. Сызба сызықтары
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
Қызығушылықты ояту
Сергіту сәті
Ой толғаныс
а) Білімділік: Оқушыларға сызу құралдарын қолдану амал тәсілін
үйрету, жаңа мағлұмат беру және т.б.
ә) Дамытушылық: Сабақ оқытудың негізгі үрдісін есте қалдыру,
оқушы санасына терең сіңіру.
б) Тәрбиелілік Сызу арқылы оларды тазалыққа, ұқыптылыққа
үйрету.
Сабақтың көрнекілігі: А4 пішіміндегі қағаз, қарындаштар, сызғыш,
өшіргіш, шеңберсызар және тағы басқа.
Психологиялық дайындық
Біз балдырған баламыз,
Құстай қанат қағамыз.
Дүниені аралап,
Оқып білім аламыз.
Оқушыларға сызба сызықтарының түрлері жайлы тереңірек мағлұмат
беремін және әр сызықты тақтаға сызып түсіндіремін. Сызба сызуда 9
түрлі сызық қолданылады. Олардың төртеуі тұтас, ал қалған бесеуі тұтас
емес сызықтар.
1. Тұтас жуан негізгі сызық. Егер бұл сызықтың жуандығын s (латын әрпі)
деп белгілесек, онда s кескіннің үлкенкішілігі мен күрделілігіне және
сызбаның пішіміне байланысты 0,5ммден 1,4ммге дейінгі аралықта
болады. Бір сызбадағы сызықтардың жуандықтары бірдей болуы тиіс.
Тұтас жуан негізгі сызық сызбада көрінетін сызықтарды бастыра жүргізу
үшін қолданылады.
Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен
бірге бүгінгі сабаққа
сәттілік тілейді.
2. Тұтас жіңішке сызық. Оның жуандығы негізгі сызықтың жуандығынан
екіүш есе жіңішке болады. Бұл сызықтың сызбада қолданылатын орны
көп, соның бастыларын ғана атап өтейік. Шығару және өлшем сызықтары,
проекция және координата осьтері, көмекші тұрғызу сызықтары, қима
және тілікті сызықтау (штрихтау) тұтас жіңішке сызықпен жүргізіледі.
3. Тұтас жіңішке кесінді сызық. Жуандығы тұтас жіңішке сызықтың
жуандығындай болады. Ұзын үзу сызықтарын көрсету үшін қолданылады.
4. Тұтас ирек сызық. Жуандығы тұтас жіңішке сызықтың жуандығымен
бірдей. Үзу сызықтары үшін және тілікті көріністен бөлу үшін
қолданылады. Ирек сызық сызу аспаптарының көмегінсіз, қолдан
салынады.
5. Үзілме сызық. Сызық бөліктерінің ұзындығы 2ммден 8ммге дейінгі
аралықта, ал олардың арақашықтықтары 1ммден 2ммге дейінгі аралықта
алынады. Үзілме сызық сызбадағы көрінбейтін сызықтарды кескіндеу
үшін қолданылады.
6. Жіңішке нүктелі үзілме сызық. Сызық бөліктерінің ұзындығы 5ммден
30ммге дейінгі, ал аралықтары 3ммден 5ммге дейінгі аралықта
алынады. Нүкте (сызықша) бөлік аралықтарының дәл ортасына қойылады.
Жіңішке нүктелі үзілме сызық, үзілме сызық сияқты бөліктерінен
басталып, бөліктерімен аяқталады және бөліктерімен қиылысады.
Сызбаның осьтік және центрлік сызықтары осы сызықтың көмегімен көрсетіледі.
7. Жуандатылған нүктелі үзілме сызық. Жуандығы тұтас негізгі сызықтың
жуандығынан 1,52 есе жіңішке болады. Бөліктерінің ұзындықтары
3...8мм, ал олардың аралықтары 3...4мм болады. Шынықтырылатын және
қапталатын беттерді жуандатылған нүктелі үзілме сызықпен көрсетеді.
Бұл сызықты қиюшы жазықтықтың алдындағы нәрсе бөлігін кескіндеу
үшін де пайдаланады.
8. Жуандығы тұтас жіңішке сызықтың жуандығымен бірдей болады,.
Бөліктерінің ұзындығы 5...30мм, олардың аралығы 4...6мм болады.
9. Сызбада қиюшы жазықтықтардың орындарын көрсеткенде
пайдаланылады, сондықтан оны қима сызығы деп те атайды. Жуандығы (1
... 1,5) sке тең болады. Бұл сызық екі бөліктен тұрады, бөліктерінің
аралығы қимасы немесе тілігі берілетін нәрсенің сәйкес өлшеміне
байланысты. Бір бөлігінің ұзындығы 8... 20ммге тең.
Сызық сызу
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Үйге тапсырма
Бағалау
Кері байланыс

Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады
Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Шеңберді пайдаланып құрастыру. Терезесі бар көңілді ашық хаттар Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
құрастыру
Күз мезгілі туралы, күз мерекесі туралы түсінік беру. Балалардың
ашық хат жасау арқылы қиялын, есте сақтауын, ой  өрісін, сөздік
қорын дамыту.
Балаларды шапшаңдыққа, ептілікке, әдемілікке, ұқыптылыққа
тәрбиелеу.
Көрнекілігі: Қоян кейіпкері, үлестірмелі материалдар, жұмыстың
үлгілері.
Әдіс  тәсілі: Көрсету, түсіндіру, сұрақ  жауап, мадақтау.
Сәлемдесу: Үлкенге де сіз
Кішіге де сіз
Бас иеміз баршаға
Құрметпенен біз
Балалар жарты шеңбер болып тұрады. Тәрбиешінің қолындағы жүрекшені
кеуделеріне қоямыз. Енді маған қараңдаршы, мына ғажайып жүрекшеге
оң қолымызды қояйықшы, жүрегіміздің соғысын сезінеміз бе?
 Ия!
 Ендеше, жүрегімізден шыққан жылы сөздерімізді айтамыз.
 Еліміз тыныш болсын!
 Нанымыз көп болсын!
 Досымыз көп болсын! т. б.
Қызығушылықты ояту
Мағынаны тану
Сергіту сәті
Ой толғаныс
Жұмбақ жасыру: Ырыс дәулет көзімін
Берекенің өзімін.
 Балалар жұмбақтың жауабы не, білеміз бе? Балалар жұмбақтың
жауабын табады. (Есік қағылады)
 Балалар біреулер есік қағып тұр ма? (Қоян кіреді)
Қоян:  Сәлеметсіңдер ме, балалар! Мен сендерге сонау алыс жерден
қонаққа келдім. Менің тапсырмамды орындайсыңдар ма? (Қоян себетін
беріп кетеді)
Тапсырма: Күз мерекесіне ашықхат дайындауға көмектесіңдерші,
достарым.
 Балалар, қоянның тапсырмасы күз мезгіліне байланысты екен.
Айтыңдаршы, күз мезгілінде қандай ерекшеліктер бар?
 Күн суытып, жапырақтар сарғайып, түсе бастайды. Алтын күз мерекесі
болады. Барлық жеміс  жидектер піседі.
 Жарайсыңдар, балалар! Ендеше қоянға ашықхат жасауға көмектесейік.
Мен сендерге қалай жасау керектігін көрсетейін.(Жасалу жолын
түсіндіріп, көрсету. Балаларға көмектесу)
Сергіту жаттығуы: Жел улейді у  у  у
Құйын келіп билейді зу  зу  зу
Қатты  қатты жел соқты
Жапырақтар қол соқты
 Қане ашық хатымыз дайын болса, қолымызды көтеріп көрсетейік.
(Есік қағылып, қоян кіреді)
 Достарым, сендерге рахмет! Сендерге сыйлығым бар. Балалар: Қол ұстасып тұрайық
Әсем әнге салайық
Көріскенше күн жақсы
Сау  саламат болайық!
Күтілетін нәтиже: Білуі: Күз мезгілінің ерекшеліктерін атап айта біледі.
Меңгеруі: Қағаздан ашықхат жасауды үйренеді.
Жасай алуы: Бүктеуге, желімді пайдалануға, ұқыпты жұмыс жасауға
талпынады.
Жұмысты аяқтау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Үйге тапсырма
Бағалау
Кері байланыс

Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады
Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Мақсаты
Қағаз кесінділерінен құрамақтар жасау. Қағаз кесінділерінен
жасалған құрамақтар Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
Қызығушылықты ояту
Ой толғаныс
Үйге тапсырма
Бағалау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Кері байланыс

Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен
бірге бүгінгі сабаққа
сәттілік тілейді.
Сабақың білімділік мақсаты:  өзге елдер өнері (жапон өнері) –
оригами туралы мағлұмат беру, қағазды бүктеу арқылы қажетті
бұйымдарды жасап үйрену;
Дамытушылық мақсаты: шығармашылығын, түс үйлесімін дұрыс
таңдауды дамыту;
Тәрбиелік мақсаты:  шыдамдылыққа, әсемдікке, сабақта алған
білімдерін өмірде пайдалануға тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілігі: интерактивтік тақта, сабақ тақырыбына сай
суреттер мен мәліметтер, дайын бұйымдар, эскиздер, нұсқау
карталар, буклет, слайдтар, қолөнер туралы мақал – мәтелдер.
Сабаққа қажетті құрал – жабдықтар: түрлі түсті қағаздар, желім,
сызғыш түрлері, қайшы.
Психологиялық дайындық
Біз балдырған баламыз,
Құстай қанат қағамыз.
Дүниені аралап,
Оқып білім аламыз.
         Қағазды бүктеу арқылы жасайтын бұйымдарды оригами  деп атайды.
Бұл өнердің өзіндік тарихы бар. Қағаздың өзі Қытай елінде пайда болған,
ал Жапонияда одан әр түрлі пішіндерді бүктеп шығаруды ойлап тапқан.
Алғашқы оригами әдісімен жапондық діни салттард қорапша жасалып,
оның ішіне садақаға берілген кішкене нан, балық, шашылмай жинақы болу
үшін пайдаланған. Содан кейін бас ақсүйектердің ойлап тапқанындай,
яғни қазіргі кезде бір – бірімізге тілек жазу үшін ашық хаттар жазамыз.
Ал сол кездері ашық хат жазғанда олар көбелек, құстар гүл немесе
абстрактілі геометриялық пішіндермен бүктеліп қағаз ішіне жазып
жүрген. Уақыт өте келе ХХ ғасырда оригами туралы бүкіл әлем білетін
болды. Кейбір шеберлер бір қағаздан бірнеше әр түрлі пішіндерді жасай
алады. Қағазды қолөнердің көбінде пайдалануға болады. Оригамида
қағазды тек бүктейді. Бұйымның дұрыс әдемі шығуы қағаздың дұрыс
бүктелгеніне байланысты.
ІV. Сарамандық жұмыс.
Қауіпсіздік техникасын сақтау.
Жұмыстың барысы:
Үшбұрыштар жасауға арналған қағаздың дайындалу жолы.
1. А4 пішім ұзындығы – 297 мм, ені – 210 мм қажет.
2. Бір ғана А4 пішімінен ұзындығы 70 мм, ені 30 мм тең болатын 24 қаға
қиып дайындап аламыз.
Үшбұрыштардың жасалу жол:
Керегінше, түр, түсіне қарай үшбұрыштар дайындалады.
Жұмысты аяқтау
Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Фольгамен жұмыс. Фольгадан түрлі пішінді ойыншықтар құрастыру
(құлын, барыс)
Білімділік Фольга материалы туралы түсінік беру қапсырма
жасаудың мақсаты: үлгісімен таныстыру, оның жасалу жолын
үйрету.
Дамытушылық Оқушылардың еңбекке деген қабілеттерін ұштай
отырып, мақсаты: фольга материалынан әшекей бұйымдар жасауға Психологиялық ахуал
Қызығушылықты ояту
Сергіту сәті
Ой толғаныс
қызығушылығын арттыру.
Тәрбиелік Қолдан жасау еңбегіне ынталандыру, өз қолымен жасай
білуге мақсаты: үйрету, еңбекке баулу арқылы эстетикалық тәлім
тәрбие беру.
Сабақ түрі: Аралас сабақ.
Психологиялық дайындық
Біз балдырған баламыз,
Құстай қанат қағамыз.
Дүниені аралап,
Оқып білім аламыз.
1. Шеберлер алқаны неден жасайды?
2. Алқа жасауға қандай жіп түрін қолданған дұрыс?
3. Білезік неден жасалады және қандай бұйым?
4. Білезік жасаған кезде қандай материалдар мен құралдар
Пайдаландық?
Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен
бірге бүгінгі сабаққа
сәттілік тілейді.
Үй тапсырмасын пысықтау.
Жаңа сабақ:
1 наурыз
Фольгадан әшекейлі бұйымдар жасау
Ой  қозғау: 1. Фольга дегеніміз не?
2. Фольганың қандай түрлері болады?
3. Фольга материалын қайдан аламыз?
“Зергер адам  зерделі адам”
Сан ғасырдың сарабынан өтіп, біздерге қаймағы бұзылмай жеткен
халқымыздың қастерлі де дәстүрлі қолөнері көптеген салаға бөлінеді.
Солардың ішінде түрі жағынан да, мән  мазмұны жағынан да аса бай,
шоқтығы биік тұрғаны  зергерлік өнер. Әр түрлі туындыларын зерттей
келе, оның өте күрделі, қиын да қызығы мол екеніне көз жеткізуге
болады. Қас шебердің қолынан шыққан қару  жапақ, ер  тұрман, ат
әбзелдері, тұрмыста тұтынатын әртүрлі мүліктер мен сәндік әшекей
бұйымдар шынайы өнер туындысы. Қазақ зергерлері әсіресе, әйелдердің
әшекей сәнді бұйымдарын асқан шеберлікпен, зор талғаммен жасай
білген.
Ассоциация әдісі.
сақина білезік ілгек жүзік
Әшекейлі бұйымдар түрлері
сырға қапсырма алқа шолпы
Темір ұсталарына қарағанда зергерлердің тұтынатын құрал  сайманы да
атқаратын қызметі де әдіс  тәсілдері де көбірек болған. Темір ұстасы
сияқты зергерлер де дүкенде жұмыс істейді. Олардың саймандарының
көлемі темір ұстаныкіне қарағанда әлдеқайда шағын әрі жеңіл, ықшамды
болған.
Зергерлер құрал  саймандары түрлері.
Зергерлік бұйымдардың ішінде, қыз  келіншектерге арналған білезік, сырға, сақина, шашбау, шолпы, қапсырмалардың орны бөлек. Кез  келген
зергерлік бұйымның бетіне әр түрлі тастар орнатылып, ою  өрнектер
салса, оның әсемдігі арта түседі. Зергерлік бұйымдарды әсемдеу үшін
қолданылатын тастардың түрлері де көп. Олар: гауһар, маржан, інжу,
меруерт.
Сергіту сәті:
Өзіндік жұмыс:
Бүгінгі сабақта қатырма қағаз бен фольгадан қапсырма жасаймыз.
Қапсырма қыз  келіншектер киімінің екі өңірін қаусырып, іліп тұратын
ілгек. Оған әр алуан әшекей тастар салынады.
Қауіпсіздік ережелерін еске түсіру.
Жұмыстың орындалу реті:
2  суретте көрсетілген қапсырманың қалып үлгісін жасап, қатырма
қағазға түсіреміз де қиып аламыз.
Қалып үлгіні фольганың бетіне қойып, жан  жағын сызамыз. Бүктеу үшін
1см  дей артықтау алып, оны қиып аламыз.
Қатырма қағаздан жасалған қапсырманы фольгамен қаптап, жиектерін
тегістеп бүктейміз.
Қапсырманың бетіне қарындашпен әр түрлі өрнектерді ойып саламыз.
Оқулықтағы тапсырмаларды орындау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Үйге тапсырма
Бағалау
Кері байланыс

Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады
Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Қатырма қағаздан қобдиша жасау. Ақ қағаздан карнавалдық костюм
құрастыру
Оқыту мен тәрбиелеудің міндеттері:1.Қатырма қағаздар қобдиша
жасауды үйрету.
2.Дұрыс сызу ,қию,қайшыны ұстау,дұрыс сызуға
дағдыландыру.3.Еңбекке баулумен қатар ұқыптылыққа,әдептілікке
баулу
Құрал –жабдықтар,  көрнекті құралдар: Қатырма   қағаз, жіп,  қайшы ,
клей
 Сабақ  түрі: Жаңа  сабақ.Сөздік   қормен  жұмыc:
Сабақ  жоспары:Ұйымдастыру  .Жаңа  сабақ 1.а)  Кіріспе.   б)
Мұғалімнің   түсіндіруі,  көмегі.2. Пысықтау, оқытушы   еңбегі, Психологиялық ахуал
қорыту
Қол алысып, қәне, біз,
Достасайық бәріміз.
Айтарым бар сендерге,
Тез тұрыңдар шеңберге.
Қандай жақсы бір тұру,
Достарменен бір жүру!
Қандай жақсы дос болу!
– Балалар, бірбіріміздің қолымыздан ұстап,
алақан арқылы жүректің жылуын сезініп
үйренген қандай тамаша, қандай қуаныш!
Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен бірге
бүгінгі сабаққа сәттілік
тілейді.
Қызығушылықты ояту Жаңа  сабақ.а)  Кіріспе. Балалар, қалай  ойлайсыңдар   қобдиша  не  үшін
керек  болады? б)  Мұғалімнің   түсіндіру.  Қобдиша  ұсақ түйек салу үшін
керек. Қобдишаның негізі –қорап.
Пысықтау :Қобдишаның  түбін,  қабырғаларын  түсті қағазбен желімдейміз.
Оны сызғышпен,  алақанмен тегістейміз. Өстіп,  қобдишаның  екінші бетін
жасаймыз. Біткен соң әшекейлейміз. Оқушы  еңбегі және мұғалім көмегі
Сергіту сәті
Ой толғаныс
Үйге тапсырма
Бағалау
Ой сергітеді,шашағандары
басылады
Тарсылдатпай едендi
Орнымыздан тұрып ап
Жүгiрейiк бiр уақ.
Бiр, екi, үш, бiр, екi, үш.
Аяқты алға созайық
Тiк көтерiп, қозғайық.
Тым сылбыр да болмайық
Алға қарай озбайық.
Бiр, екi, үш, бiр, екi, үш.
Қорыту :Қобдишаны желімдеу  ретін айт. Қалай әшекейлейміз. Кімге
сыйлайсыңдар?
Бауды немесе таспаны қалай жасайсың? Бүгінгі сабақта  не істедік?  Қалай?
Саған ұнады ма?  Ұқыптылық деп қалай түсінесің? Сабақты қорытындылау,
бағалау.
Қобдиша жасау
Күнделіктеріне жазып беремін
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Бағалау парақшасын
толтырады. Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған
нұсқаға жабыстырады
Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
Жобалық жұмыстар. Қиял әлеміне саяхат.
Әуе шары туралы қиялға шолу
Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен
бірге бүгінгі сабаққа
сәттілік тілейді.
Қол алысып, қәне, біз,
Достасайық бәріміз.
Айтарым бар сендерге,
Тез тұрыңдар шеңберге.
Қандай жақсы бір тұру,
Достарменен бір жүру!
Қандай жақсы дос болу!
– Балалар, бірбіріміздің қолымыздан ұстап,
алақан арқылы жүректің жылуын сезініп
үйренген қандай тамаша, қандай қуаныш! Қызығушылықты ояту
Мағынаны тану
 Аэростат (аэро... және грек. statos — тұрған, жылжымайтын)
— ауадан жеңіл ұшу аппараты. Оның кетерілу күші қабыққа
(баллонға) үрленген, атмосфералық ауаға қарағанда жеңіл газ
(сутегі, гелий, жылытылған ауа) арқылы жасалады.[1] Аэростат
еркін ұшатын (басқарылатын немесе басқарылмайтын) және
байлаулы болып бөлінеді. Басқарылатын Аэростатқа
дирижабльдер жатады. Соғыс мақсаты үшін еркін ұшатын
(экипажбен ұшатын, автоматтық радиозондтар, ұшкышшарлар және т.б.) және байлаулы
Аэростаттар, атап айтқанда, артиллерия атысын дәлдеу, әуе кедергілерін жасауға арналған
аэростаттар қолданылады.Стратосфераға ұшыру үшін қолданылатын
аэростатты стратостаттар деп атайды.
Сергіту сәті
Ой
сергітеді,шашағандары
басылады
Тарсылдатпай едендi
Орнымыздан тұрып ап
Жүгiрейiк бiр уақ.
Бiр, екi, үш, бiр, екi, үш.
Аяқты алға созайық
Тiк көтерiп, қозғайық.
Тым сылбыр да болмайық
Алға қарай озбайық.
Бiр, екi, үш, бiр, екi, үш.

Ой толғаныс
Үйге тапсырма
Жұмысты аяқтау
Бағалау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Кері байланыс

Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Ақшақар мен Аяз ата жасау
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
Оқушыларға жаңа сабақты  түсіндіру. Ой белсенділігін дамыту.
Еңбекқорлыққа,білімділікке тәрбиелеу.
Психологиялық дайындық
Біз балдырған баламыз,
Құстай қанат қағамыз.
Дүниені аралап,
Оқып білім аламыз.
Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен
бірге бүгінгі сабаққа
сәттілік тілейді.
Қызығушылықты ояту
Мағынаны тану

Сергіту сәті
Орманда кірпі келеді,
Саңырауқұлақ тереді.
Кездесті, міне, керегі:
Екеуі қайың астынан.
Біреуі терек қасынан.
Қанша олар болмақ есепте,
Тоқылған салса себетке?
Ой
сергітеді,шашағандары
басылады Ой толғаныс
Үйге тапсырма
Оқулықтағы тапсырмаларды орындау
Бағалау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Кері байланыс

Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
Қызығушылықты ояту
Сергіту сәті
Ой толғаныс
Оқушылар шеңберде
жиналып,мұғаліммен
бірге бүгінгі сабаққа
сәттілік тілейді.
Матамен жұмыс істеу. Матамен жұмыс істеу кезінде қажет құрал
жабдықтар
1. Білімділік:
 Оқушылардың жіптер, маталар, қалданатын құралдар туралы
білімдерін кеңейту
2. Дамытушылық
Оқушылардың зейінін жалпы мата туралы ұғымдарын дамыту
3. Тәрбиелік
Оқушыларды тазалыққа, ұқыптылыққа, еңбек сүйгіштікке
тәрбиелеу
Сабақ типі: Жаңа сабақ
Көрнекілік: Мата түрлері, тігіс түрлері
Мен бәріңе Денсаулық тілеймін!
Мен бәріңе Қуаныш тілеймін!
Мен бәріңе Мейірім тілеймін!
Мен бәріңе шуақты күн тілеймін!
Мен бәріңе көңілді ойын тілеймін! Және т.б.
І Ұйымдастыру кезеңі:
Сәлемдесу
Түгендеу
 II Үй тапсырмасын тексеру:
Балар сендер өткен сабақта құралжабдықтар туралы өткеңдер:
Ал, енді соған байланысты сұрқтар қойып көрейін.
Алғашқы кезде инені қандай затпен жасаған?
Еңбекке ең керекті құрал жабдықтарды атап беріңдер?
Балалар сендерге мен осы құралжабдықтар туралы жұмбақ жасырып
көрейін:
                        Айқасқан құшақтары
                        Кесетін пышақтары
                                              (қайшы)
                         Ерні жырық
                         Кішкене сырық
                                               (ұршық)
                         Тұтқасыз тобатай
                         Ұнатар көп апай
                                                (оймақ)

                   Танауында арқаны
                    Бір батып бір шығып
                    Алға қарай тартады (ине)
                     Гүлдері бар құлпырған
                     Кең жазықтан аумайды
                     Оған әркім ұмтылған
                     Киім киер оңтайлы
                                             (мата)
 III Мақсат қою:
 Балалар бүгін сендермен мен жаңа сабақ метамен жұмыс істеу дегенді
өтеміз:
  IV Жаңа сабақты түсіндіру:
 Мақта ол жылы жақта өседі. Ол жылы сүйетін өсімдік. Ол Қазақстанның
Оңтүстік өңірлерінде өсіріледі.
   Мақташылар қыс айларында жинаған мақтаны өңдеп олардың жарамды
тұқымдарын көктемде егу үшін сақтайды.
  Жібек жіптіадам иірмейді оны көбелектің дернәсілі иіреді.
Мұндай құрттың түрін тұт жібек құрты  тек қана тұт ағашының
жапырағымен қоректенеді. Қуыршаққа айналар алдында құрт жіңішке жіп
шығарып бүкіл денесін сол жіппен орап тастайды. Адамдар жібек
құыршағын тарқатып жіп орап, бірден тоқыма фабрикасына жібереді.
  Маталар жіптен жасалады. Және олар әр түрлі болады тықыр,түкті,
ауыр және жеңіл.
 балар енді мен сендерге «Сиқырлы жіп» туралы хикая айтып берейін:
                      Сиқырлы жіп
  Дүниеде бір жіп бар екен. Ол өрмекшінің торындай нәзік әрңі берік екен.
Нәзіктігі сонша оның әр талшығының өзін көзбен көру қиынақ. Бұл жіп
жай жіп емес сиқырлы жіп. Одан басқа тартатын орамал, қыздарға
арналған бантиктер жасайды. Бұл жіптен тіпті балық аулайтын ау да
жасған.
 Ал, балалар бұл жіп мақтадан немесе зығырдана да жібектен де
жасалмаған ол жай ғана капрон жіп деп аталады.
V Жаңа сабақты түсінгенін тексеру:
Ал, балалар сендер жана сабақты қалай түсінгендеріңді тексеріп көрейік.
Ол үшін мына күлтешелердегі сұрақтарға жауап бересіңдер:
o Еңбек сабағына керекті құралдар?
o Мата неден жасалады?
o Матаны фабрикада немен тоқиды?
o Жіптің қандай түрлерін білесің?
o Матадан не жасауға болады?
VI Бекіту кезеңі:
 Балалар енді сендермен біз «Бәйге» ойынын ойнаймыз. Ол үшін топ
екіге бөліну керек. Бірінші топ «Сәйгүлік», екінші топ «Тұлпар»  деп
аталады. Тақтада екі топтың аттары ілініп тұр.Кім сұраққа жылдам жауап
берсе соның соның атты алға жылжыды. Кімнің атты алда келсе сол
жеңіске жетеді.
Жұмысты аяқтау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Үйге тапсырма
Бағалау
Кері байланыс

Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады Пәннің аты
Уақыты:
Кабинет:
Мұғалім
Сабақтың атауы
Мақсаты
Күтілетін нәтиже
Психологиялық ахуал
Қызығушылықты ояту
Мағынаны тану
Мата қиындысынан үй шаруашылығына қажетті бұйым дайындау
(сүлгіше, құрақ құрау)
• Білімділік: Мата қиындыларынан түрлі қиықтар тігіп үйрену.
Құрақ қиындыларын әзірлеуді, мата түстерін таңдай білуді, дайын
үлгіні пайдаланып қиюды, дұрыс біріктіріп үйрену.
• Дамытушылық: Оқушылардың ұлттық бұйымға қызығушылығын
арттыру, эскизді матаға сыздыру, эскиз бойынша матаны қию,
құрақ қиындыларын біріктіру, құрақ құрауға деген ептілік,
икемділігін дамыту.
• Тәрбиелік: Халқының өнерін, салт  дәстүрін бағалай білуге,
әсемдікке, ұқыптылыққа, төзімділікке баулу. Құрақ құрау өнері
арқылы эстетикалық, ойлау қабілеті терең дамыған тұлға тәрбиелеу
• Пәнаралық байланыс:
Геометрия, сызу, бейнелеу, математика.
– Сәлеметсіңдер ме, балалар! Терезеге қараңдаршы! Қандай тамаша!
Аңдар мен құстар, таулар мен өзендер – бәрі қуанышты. Өйткені бәрібәрі
бірбірімен дос. Айналадағы ортамен достықта болған қандай керемет!
Қол ұстасып, өзімізбен де, айналамен де сәлемдесейік.
Айтамыз алғыс қайталап,
Тыңдайды бізді шартарап.
Өмір сүру – бір бақыт.
Дос бола білу – шын бақыт!
1. Құрақ дегеніміз не?
2. Құрақтың мағынасын ата?
3. Құрақ түрлерін ата?
4. Құрақтың жасалу жолы?
5. Құрақтың тұрмыста алатын орны, құрақ қандай бұйымдарға
салынады?
6. Құрақ жасау үшін қандай құрал жабдықтар қажет, атауын жаз?
7. Қазіргі кезде құрақтың көптеген түрлерін қалай пайдаланамыз?
8. Өнерлі болып, шеберлікке жету үшін не қажет? Саналап айтар
болсақ.
Интерактивті тақтаға жаз.
9. Құрақ түрлері өзінің қиюласу өрнегіне қарай қандай топқа
бөлінеді?

Сергіту сәті
Орманда кірпі келеді,
Саңырауқұлақ тереді.
Кездесті, міне, керегі:
Екеуі қайың астынан.
Ой
сергітеді,шашағандары
басылады Ой толғаныс
Үйге тапсырма
Бағалау
Біреуі терек қасынан.
Қанша олар болмақ есепте,
Тоқылған салса себетке?
Құрақ түрлері:
• Геометриялық
• Зооморфты
Өсімдіктектес
• Тұрмыстық
• Космогоникалық
Құрақ құрауды жобалау
1. Жасауға қажетті материалдар жеткілікті.
2. Жасалуы көркем.
3. Материалдар қымбат емес, тез табылады.
4. Еңбек шығыны да көп емес.
5. Бұйым мөлшері жас ерекшеліктеріне сай.
6. Экономикалық шығыны көп.
7. Төзіді сапасы.
8. Әдемі дизайн.
Оқулықтағы тапсырмаларды  орындау
Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
Кері байланыс

Күнделіктеріне жазып
беремін
Бағалау парақшасын
толтырады.
Смайликтерді өзі
қалаған нұсқаға
жабыстырады

file_name: еңбек сабақ жоспары.docx

intro:
Мақсаты	1. Еңбекке баулу кабинетінде  жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік техникасы ережелерімен таныстыру. Еңбекке баулу сабағында өзін-зі алып жүру ережелерімен таныстыру. Төтенше жағдайлардағы іс-әрекет ережелерімен таныстыру.
2. Оқушылардың өздерін кабинетте ұстау, қауіпті жағдайларда көмек көрсете білу қабілеттерін дамыту.
3. Оқушыларға эстетикалық тәрбие беру,адамгершілікке баулу

title: еңбекке баулу


extracted_text:
Урок 11. Заповеди
Слайд 1. Название урока.
Цель:
Задачи урока:

познакомить

учащихся

с

библейскими

заповедями.
обучающая   (познакомиться   с   описанными   в   Библии   обстоятельствами,   при   которых   были   даны
заповеди, со структурой и значением заповедей);
развивающая (понять, что заповеди помогают людям различать добро и зло);
воспитывающая   (усвоить,   как   выполнение   или   нарушение   заповедей   влияет   на   внутренний   мир
человека).
Основные понятия: заповедь, скрижали, Библия.
Ход урока
I. Психологический настрой
Учитель:
Придумано кем просто и мудро:
При встрече здороваться:
«Доброе утро!»
Доброе утро солнцу и птицам,
Доброе утро приветливым лицам!
Дети:
Мы проснулись!Мы здоровы!
И к работе мы готовы!
2.Повторение пройденного материала
Слайд 2. Любовь к Богу.
Давайте   вспомним,   где,   по   учению   Иисуса   Христа,   находится   Царство   Божие?  (дети
отвечают)
Царство Божие внутри нас, в нашем сердце. Царство Божие – это когда Бог живет в твоем
сердце.
Что же нам нужно делать, чтобы Бог жил в нашем сердце? (дети отвечают)
Бог – это Любовь и чтобы наша душа могла сродниться с Богом, нам нужно любить Его.
(щелчок)
А как можно полюбить Бога, Которого мы не видим? (дети размышляют) Для   того   чтобы   полюбить   Бога,   мы   должны   научиться   любить   других   людей.   (щелчок)
Помогать им, заботиться о них. Всегда и ко всем стараться быть добрыми и чемто жертвовать.
Иногда даже заставлять себя делать добро. Ведь чтобы научиться читать и писать, вы заставляли себя
заниматься через силу. Потому и научились. Вот также и любви учатся, прилагая усилия. И учатся
всю жизнь.
Слайд 3. Нравственный закон.
Мы с вами выяснили, что любовь есть основание всей христианской жизни.
 (щелчок) Выражение нашей любви   это добрые дела.
  (щелчок)   Отличаем   мы   добрые   дела   от   злых   с   помощью   нравственного   закона,   который
называем совестью.
Зачем Бог вложил в наши сердца нравственный закон?
Чтобы мы не заблудились на своем жизненном пути и смогли встретиться с Богом.
Слайд 4. Дорога к Богу.
Религия – вера в Бога, создает «мост» между Богом и человеком. Этот мост, наш жизненный
путь, похож на канатную дорогу над пропастью в горах.  Что человек строит на мосту, чтобы не
упасть вниз? Мы строим ограждения. (щелчок) Так и Бог дал нам внутренний нравственный закон,
дал нам совесть, чтобы защитить и уберечь нас на жизненном пути.
III. Постановка проблемы.
        Мы с вами живём в огромном, бесконечном мире. И вы уже знаете, что мир подругому,
называется – природа. Вы знаете, что у природы есть свои законы, то есть правила, по которым она
живёт. Например, смена времён года. В нашей местности зиму сменяет весна, весну лето и т.п., в
жарких странах сезон засухи сменяет сезон дождей. Вы знаете, также, что существует круговорот
воды в природе, что земля вращается вокруг солнца, и мы видим каждый день, что солнце всходит и
заходит. И еще множество разных законов.
   А что будет, если эти законы нарушатся?
( Ученики высказывают предположения, фантазии о том,  какие могут быть последствия. Общий
вывод: мир ждёт разрушение и катастрофа. )
      Человек – это часть природы. Человечество – все люди, живущие на земле.  И у людей тоже есть
свои законы, свои правила жизни.
        Какие законы  и правила жизни человека вы знаете?
(Правила для учащихся.  Нормы Этикета. Законы страны.)
        А  вы знаете, как должны относиться друг к другу? (Надо относиться друг к другу с уважением,
нельзя обижать друг друга, нельзя грубить, надо помогать друг другу и т.п.)
         Многие философы в истории человечества формулировали правила, которые люди должны
выполнять для того, чтобы в обществе был порядок.
     Попытайтесь и вы сформулировать правила, чтобы помочь людям организовать их совместную
жизнь. Но у когото совесть чуткая, у когото – не очень. Мы, к сожалению, не всегда различаем, что
хорошо, а что плохо. Чтобы у людей было ясное основание, по которому можно различать добро и зло
в   своих поступках и намерениях,   Бог дает в дополнение к внутреннему закону внешний закон –
заповеди. (щелчок) Заповеди записаны в Библии, которая говорит о том, что они даны людям от Бога.
Слайд 5. Получение Моисеем заповедей.
Библия рассказывает, что три с лишним тысячи лет назад пророк Моисей и его народ видели,
как задымилась и затряслась гора Синай. Но это не было обычным землетрясением. Моисей поднялся
на дымящийся Синай для того, чтоб там встретить Бога и получить от Него заповеди. 40 дней Моисей
провел на объятой огнем вершине. Этот огонь не обжигал его, потому что он был знаком присутствия
Бога. (щелчок) Бог сам начертал заповеди на каменных плитах (скрижалях), которые Моисей вынес из
огня к народу. Люди же были поражены еще и тем, что вернувшись к ним, сам Моисей светился так,
что лучи исходили от лица его, хотя сам он этой перемены в себе не замечал.
Слайд 6. Десять заповедей.
Бог   дал   Моисею   10   заповедей.   Заповеди   были   написаны   на   двух   каменных   досках   или
скрижалях: на одной четыре и на другой шесть заповедей. Первые четыре говорят об отношениях
человека с Богом,
они учат нас, как нужно любить Бога.(чтение учся наизусть заповедей)
 Начиная с пятой заповеди, говорится о том, как нужно любить людей, наших ближних. А кого
мы называем ближними? Все люди нам ближние, потому что все люди дети одного Отца Небесного.
Давайте прочитаем о шести заповедях  любви к ближнему.
Самостоятельное чтение
Вот они:
Почитай отца твоего и мать твою. Родители дали тебе жизнь. Неужели за этот величайший
дар они не достойны хотя бы твоего уважения («почитания»)?
Родители помогают тебе, пока ты растешь и нуждаешься в их помощи и заботе, а потом дети
помогают престарелым и уже немощным родителям на закате их жизни. Почитание это не просто
вежливые   слова,   а   реальная   поддержка   родителей   взрослыми   детьми,   в   том   числе   душевным
вниманием и участием.
Не убивай. Не ты дал  жизнь, значит, не тебе ее  отнимать!  Заповедь  говорит не только о
бандитах. Христос сказал, что убийцей становится даже тот, кто смотрит на другого человека с
ненавистью. Ведь если ты ненавидишь другого человека, то тебе уже хочется, чтобы его не стало.
Не прелюбодействуй.   То   есть   не   переступай   через   любовь.   Не   предавай.   Это   заповедь   о
верности тому, кто любит тебя и любим тобою. Верность этой заповеди – залог сохранения семьи.
Не   кради.   Тот,   кто   крадет   –   готов   причинить   страдания   другому   человеку.   И   о   его
переживаниях и трудностях он не думает. Значит, он считает себя достойнее, лучше его. И убийца и
вор  расценивают  другого  человека  как  помеху.   Разница   лишь  в   том,  что  вор  решает  обойти   эту помеху, чтобы добраться до вожделенной вещи. Убийца же просто сметает эту помеху. Но и убийца, и
вор бесчеловечны.
Не   лги.   Кажется,   что   ложь   может   помочь   преодолеть   отдельные   неприятности,   избежать
наказания. Но это иллюзия. Рано или поздно обман раскроется, и его последствия будут гораздо хуже,
чем те, страх перед которыми подтолкнул тебя ко лжи. Одно ложь порождает другую, и со временем
лжец сам становится заложником своего обмана. Народная мудрость напоминает нам: «На лжи далеко
не уедешь»; «Сколь веревочке не виться, а кончик найдется». А Христос предостерегал: «нет ничего
сокровенного,   что   не   открылось   бы,   и   тайного,   что   не   было   бы   узнано».   Поскольку   заповедь,
запрещающую ложь, дает именно Бог, для христианина это становится напоминанием о том, что Бога
не обманешь. Он видит любой обман.
Не завидуй. Зависть мешает радости. Тебе подарили велосипед. Ты радуешься ему. И вдруг
оказывается, что у твоего друга тоже новая машина  но дороже и моднее. Если ты разрешишь себе
зависть – в ее черных лучах сразу поблекнет та радость, которая у тебя уже была. Зависть не знает
границ. Всегда найдется ктото, кто, как кажется, живет лучше тебя. Старуха из сказки Пушкина
стала и боярыней, и царицей, но ей и этого было мало… Что было дальше – вы знаете.
                                                Анализ текста
Слайд 7. Заповеди о любви к ближнему.
Можно раздать детям распечатанные на листочках Заповеди.
Заповеди о любви к ближнему показывают нам границы, которые мы не должны переступать,
если   не   хотим   навредить   другим   людям   и   самим   себе.   Давайте   назовем   их   (и   запишем   в   своих
тетрадях).
(Для разъяснения заповедей использованы «Уроки Закона Божия для детей» священника Е.Ф.
Сосунцова, 1909 г.)
5я заповедь. (дети называют, щелчок) Почитай отца твоего и мать твою.
Переход на скрытый слайд 8 по стрелке.
Слайд 8. 5я заповедь
Все   люди   наши   ближние,   но   некоторые   люди   нам   ближе   всех.  Кто  нам   самые   близкие?
Родители. Значит, прежде всего, нужно любить наших родителей. Любовь к родителям называется по
другому почтением. В пятой заповеди Господь и велел почитать родителей.
Родители  заботятся  о нас:  поят,  кормят,  одевают,  но  некоторые  заботы  передают от  себя
другим   людям.   (щелчок)   Учителя,   старшие,   священники,   разные   начальники   заботятся   о   нас   в
некоторых делах вместо родителей, а потому их нужно также почитать, слушаться их. Если мы сами
будем все делать хорошо, то и начальники у нас будут хорошие, а плохие начальники бывают у плохих
людей.
Значит, пятой заповедью Бог велит почитать родителей и всех тех людей, которые заботятся о
нас вместо родителей. За это почитание Бог обещает и дает счастливую и долгую жизнь на земле.
(возвращаемся по стрелке на слайд 7)
6я заповедь. (дети называют, щелчок) Не убивай.
Переход на скрытый слайд 9 по стрелке.
Слайд 9. 6я заповедь
Выше всего на земле жизнь. Мы должны беречь свою жизнь и жизнь других людей. Поэтому
большой грех все то, чем мы можем навредить своей жизни и жизни наших ближних. Этот  грех
называется убийством. Шестой заповедью запрещается убийство человека не только самим делом, но и всякое бранное
слово. Бранными словами мы обижаем людей, а всякая обида огорчает тех, кого обижают, вредит их
здоровью и убавляет у них жизни.
Бог дал человеку власть над животными, поэтому мы не грешим, когда для еды лишаем жизни
животных, но над жизнью людей мы никакой власти не имеем.
Бог желает людям добра, а потому, кто хочет себе добра, тот не захочет не захочет браниться,
драться, а тем более убивать людей. (возвращаемся по стрелке на слайд 7)
7я заповедь. (дети называют, щелчок) Не прелюбодействуй.
Переход на скрытый слайд 10 по стрелке.
Слайд 10. 7я заповедь
Эта заповедь запрещает любить корыстно, потому что корысть влечет за собой предательство.
Использовали в своих интересах человека и бросают его, как уже ненужную вещь. Совсем подругому
любит человек настоящей любовью. Так, как всякая мать любит своих детей, хорошие братья любят
своих   братьев   и   сестер.   Разве   мать   любит   из   корысти   или   забавы   маленького   ребенка?   Кроме
беспокойства от него ничего нет, а всетаки мать заботится о ребенке не меньше, чем сама о себе. Вот
это любовь настоящая. При такой любви человек думает не о себе, а о другом человеке. Так нужно
любить ближних. (возвращаемся по стрелке на слайд 7)
8я заповедь. (дети называют, щелчок) Не кради.
Переход на скрытый слайд 11 по стрелке.
Слайд 11. 8я заповедь
Кто любит своих ближних, тот старается помогать им во всем, как отец с матерью дают своим
детям все, что им нужно. Грешные люди стараются только о себе и не боятся обижать других людей,
отнимают   у   них   то,   над   чем   сами   обидчики   не   трудились.   Кто   берет   себе   чужое   добро,   тот
обкрадывает, обижает своих ближних.
Кража бывает разная: воруют люди тихонько, отнимают силой, выманивают обманом, не хотят
ничего делать и едят даром хлеб.
Воровать чужое легче, чем самому добывать себе пищу трудом, но краденое никогда впрок не
идет. Начинают воровать с мелочей, а потом доходят и до большого. Поэтому не надо никогда брать
чужого ни крошки. (возвращаемся по стрелке на слайд 7)
9я заповедь. (дети называют, щелчок) Не лги.
Переход на скрытый слайд 12 по стрелке.
Слайд 12. 9я заповедь
Люди живут не поодиночке, а обществами. В обществе каждому человеку живется хорошо
только тогда, когда всякое дело решается по правде. Если же правды в делах не будет, то люди
начнут друг друга обижать.
Для всякого человека не все равно, что говорят про него другие люди. Например, если кого
нибудь из нас начнут называть вором, а мы ничего не воровали. Такая напраслина зовется клеветой.
Всякая клевета нас обижает, обижает она и всякого человека. Так как каждого человека надо считать
своим другом, значит, ни про кого не следует говорить лжи, а всегда нужно говорить правду, как на
суде, так и в обыкновенных разговорах.
Не нужно говорить про  людей  и чтонибудь  плохое.  Потому,  что  мы  можем  ошибиться  и
напрасно их обидеть. И потому, что никто нас не назначил судить других людей, да и сами мы не
лучше их. (возвращаемся по стрелке на слайд 7)
10я заповедь. (дети называют, щелчок) Не завидуй.
Переход на скрытый слайд 13 по стрелке.
Слайд 13. 10я заповедь
Не все люди живут одинаково: одни живут богаче, другие — беднее. Если человек доволен
своим достатком, то и душа у него покойна; он работает, трудится, желает добра и себе, и другим людям.   Но   когда   человек   работает   мало,   а   жить   хочет   богато,   то   он   начинает   много   думать   о
привольной жизни. Свой достаток ему кажется малым и жадность все больше и больше овладевает
душой человека. Ему хочется владеть уже не только своим добром, но и чужим. Все бы он взял
одному себе. Жадный человек завидует другим людям; горюет, когда другие люди живут хорошо, и
радуется всякой чужой беде. Завистник любит только одного себя, а других людей ненавидит. От
этого у завистника не бывает на душе покоя, и он вредит и другим людям, и самому себе. Пользы от
зависти нет никакой, а вреда много. (возвращаемся по стрелке на слайд 7)
А теперь давайте проверим, как вы запомнили и поняли заповеди Божии о любви к
ближнему.
Слайд 14. Какая заповедь нарушена?
 (щелчок) 5я. Почитай отца твоего и мать твою.
(щелчок) 6я. Не убивай.
(щелчок) 10я. Не завидуй.
(щелчок) 9я. Не лги.
(щелчок) 8я. Не кради.
(щелчок) 9я. Не лги.
(щелчок) 5я. Почитай отца твоего и мать твою.
Слайд 15. Идет урок… Какие заповеди нарушены?
5я. Почитай отца твоего и мать твою. Неуважение к учителю.
6я. Не убивай. Обижает девочку.
8я. Не кради. Срывают урок, крадут время и возможность получить знания.
Слайд 16. О какой заповеди сказано?
9я. Не лги.
Шила в мешке не утаишь.
Кто сам врет, другим не верит.
И собой не хвалюсь и людей не хаю.
(щелчок) 8я. Не кради.
Лучше по миру сбирать, чем чужое брать.
Знает кошка, чье мясо съела.
Легко добыто, легко и прожито.
(щелчок) 6я. Не убивай.
Худой мир лучше доброй драки.
Не убьешь словом, да опозоришь.
Не бранись: не чисто во рту будет.
(щелчок) 10я. Не завидуй.
Не коси глаз на чужой квас.
В чужих руках пирог велик; а как нам достанется, мал покажется.
Кто чужого желает, скоро свое потеряет.
(щелчок) 7я. Не прелюбодействуй.
Друг познается в несчастии.
Любишь розу, так терпи шипы.
С виду хорош, а продаст за грош.
(щелчок) 5я. Почитай отца твоего и мать твою. На свете всё найдёшь, кроме отца и матери.
Кто свою мать уважает, тот и чужую не обидит.
Почитай учителя как родителя.
Слайд 17. Фоновый слайд.
Вопросы и задания:
1. Есть ли связь между словами: заповедь, заповедник заповедный?
2. Какая у христиан есть особая причина для того, чтобы не лгать?
3. Зачем нужно преодолевать зависть? Что помогает в борьбе с ней?
4. «Добросердечный человек». Какие синонимы вы можете подобрать?
      Исполнение заповедей позволяет душе расти. Нарушение заповедей ведет к бессовестности. Душа
теряет чувствительность и в этом смысле становится как мертвая. Заповеди повелевают: человек, не
превращай всю свою жизнь только в поиск удовольствий для себя, раскрой свое сердце для других
людей, будь милосердным. Чем лучше мы будем соблюдать законы человеческой жизни, тем больше
будет добра и любви на земле. Если вы будете правильно себя вести, может быть,  глядя на вас,  будут
также вести себя ваши друзья, знакомые, братья, сёстры и даже взрослые, а потом и ваши дети. Чем
больше будет хороших людей, тем прекраснее будет мир
       Все эти заповеди можно свести к одной: «Люди, любите друг друга!».  Я желаю, чтобы вы были
счастливы, чтобы смеялись, святились и радовались каждому мгновению своей жизни, и чтобы другие,
глядя на вас становились тоже счастливы.
И всегда желали друг другу только добра.
Слайды 1718. Песня о Доброте?
(песня звучит после щелчка по грамофончику, слайд 18 скрытый, анимация автоматическая)
Песня о Доброте
Слова и музыка Татьяны Мухаметшиной
В этом мире огромном, в котором живем я и ты,
Не хватает тепла, не хватает людской Доброты.
Будем вместе учиться друг друга беречь и любить,
Будем вместе учиться друг другу, как звезды, светить.
Припев:
Весной зашумит вода,
Зимой запоют ветра.
Давайте, Друзья, всегда
Друг другу желать Добра!
Пусть не ставят нам в школе отметок за щедрость Души,
Ты однажды возьми и Добро просто так соверши,
И тогда на морозе щемяще запахнет весной,
И тогда на Земле станет больше улыбкой одной! Ждут нас сотни дорог, но у каждого будет своя,
И до цели добраться, конечно, помогут Друзья.
Чтоб скорее исполнились давние наши мечты,
Пусть всегда будет главным уроком урок Доброты!
Дополнительный материал для урока:
____________________________________________________________________
Творец дал человеку Свой закон ещё по одной причине: «Ибо законом познается грех» (Римлянам
3:20).
_______________________________________________________________________
Протоиерей Александр Торик, "Воцерковление": "Бог в Заповедях Своих повелевает делать чтолибо
и не делать другого не потому, что Ему "просто так хочется". Всё, что Бог заповедал делать – полезно
нам, а что запретил – вредно.
Даже обычный человек, любящий своего ребёнка, учит его: "пей морковный сок – он полезный, не ешь
много конфет – это вредно". А ребёнку не нравится морковный сок, и он не понимает, почему вредно
есть много конфет: ведь конфеты сладкие, а морковный сок – нет. Поэтому он и сопротивляется
слову   отца,   отталкивает   стакан   с   соком   и   закатывает   истерику,   требуя   ещё   сладкого.
Также   и   мы,   взрослые   "дети",   больше   стремимся   к   тому,   что   доставляет   нам   удовольствие,   и
отвергаем то, что не соответствует нашим прихотям. И, отвергая Слово Отца Небесного, совершаем
грех".

священник Димитрий Шишкин: «Почему на вопрос о том, какие существуют заповеди, 80%
крещеных людей отвечают не сговариваясь: «Не убий, не укради»? Почему называют именно шестую и
восьмую заповеди Ветхого Завета? Не первую, не третью, не десятую?.. Я долго размышлял над этим
и пришел к любопытному выводу: из всех заповедей человек выбирает те, для исполнения которых
ему ничего не надо делать. «Я не убил, не украл – я отличный парень, и оставьте меня в покое!» А
седьмую заповедь «Не прелюбодействуй» знаете, почему пропускают? Да очень «неудобная» в наше
распутное время заповедь. Вот и обманывает себя человек, выбирая из закона Божиего только то, что
ему удобно, и попирая сознательно или неосознанно то, что мешает ему жить посвоему. Юристы
говорят, что незнание закона не освобождает от ответственности. Это верно и в отношении духовной
жизни, и именно потому, что знание (или незнание) закона всецело зависит от нас, от нашего доброго
или худого произволения. ...
Нарушая заповеди, человек ведь не Бога оскорбляет даже. Бог свят и поругаем не бывает. Но человек
калечит собственную жизнь и жизнь своих близких, потому что заповеди – это не какието кандалы:
вот,  мол,  и  так жизнь  трудная,  а  тут  еще  какието заповеди  нужно  соблюдать!  Нет, все  не так. Заповеди Божии – это именно условия нормальной, полноценной, здоровой и радостной жизни для
всякого человека. И если человек эти заповеди нарушает, он вредит, прежде всего, себе и своим
близким».

Зачем нужны заповеди Божии?
Протоиерей Борис Балашов
http://www.pravklin.ru/publ/zachem_nuzhny_zapovedi_bozhii/810525
Давайте подумаем о тех законах, которым подчиняется наша жизнь. Вы спросите: "А какие же это
законы?" Существуют законы физики, химии, других наук. Их нарушить невозможно. Есть другой тип
законов  действующих в государстве, в котором мы живем. Эти законы нарушить можно, но ничего
хорошего из этого не получится. Почему? Попробуем разобраться.
Когда человек перебегает железнодорожные пути перед близко идущим поездом или шоссейную
дорогу на красный свет, неудивительно, если он останется без рук, без ног, а то и без головы. Если
человек попадет под машину и ему ампутируют ногу, кто виноват? Работники ГАИ, которые зачемто
напридумывали разных правил и требуют от нас их соблюдения? Или доктора в больнице, отрезавшие
раздробленную   ногу   человеку,   попавшему   в   дорожнотранспортное   происшествие?   Наверное,   все
таки, виноват тот нерадивый пешеход, который не считал для себя обязательным соблюдать правила
дорожного движения.
Представим себе такую ситуацию. Водитель живет в городе, находящемся в ста километрах от
Москвы. Правил дорожного движения этот водитель не знает. Сможет ли он доехать до столицы по
дороге с плотным потоком машин? Однозначно можно ответить, что он до Москвы не доберется, а
окажется в итоге в больнице, на кладбище или в тюрьме.
Другой   вариант.   Допустим,   автоинспектор   останавливает   водителя   за   нарушение   правил
дорожного движения и спрашивает: "Ты знаешь правила?" Водитель отвечает утвердительно. "А ты их
читал?"  "Нет!" А как же можно соблюдать правила дорожного движения, если их не читал и не
изучал?
А теперь задумаемся. Мы ведь движемся не только по автомобильным дорогам, но и по дорогам
жизни. Чтобы на жизненном пути не потеряться, не попасть в катастрофу и не погибнуть, надо тоже
соблюдать определенные правила. Это заповеди, которые Бог дал людям более трех тысяч лет назад.
Они помогают нам не только в земной жизни, но и сохраняют от погибели в Жизни Вечной.
За   полтора   тысячелетия   до   Рождества   Христова   Господь   через   пророка   Моисея   дает   людям
духовнонравственные законы. Это, в первую очередь, десять заповедей, данные людям на горе Синай.
Они еще не ведут к вершине  святости, такую цель  гораздо позднее  поставит перед  христианами
Евангелие Христово.
Господь объявил вслух десять заповедей всему народу Израильскому: И изрек Бог [к Моисею] все
слова сии… (Исх. 20, 1). Все эти десять заповедей были даны Самим Богом в письменном виде на
двух каменных досках (скрижалях), исписанных с обеих сторон (см.: Исх. 32, 15).
1. Я Господь, Бог твой... да не будет у тебя других богов пред лицем Моим.
2. Не делай себе кумира и никакого изображения того, что на небе вверху, и что на земле внизу, и
что в воде ниже земли; не поклоняйся им и не служи им.
3. Не произноси имени Господа, Бога твоего, напрасно.
4. Помни день субботний, чтобы святить его; шесть дней работай и делай в них всякие дела твои, а
день седьмой  суббота Господу, Богу твоему.
5. Почитай отца твоего и мать твою, чтобы тебе было хорошо и чтобы продлились дни твои на
земле, которую Господь, Бог твой, дает тебе.
6. Не убивай.
7. Не прелюбодействуй.
8. Не кради.
9. Не произноси ложного свидетельства на ближнего твоего.
10. Не желай дома ближнего твоего; не желай жены ближнего твоего, ни поля его, ни раба его, ни
рабыни его, ни вола его, ни осла его, ни всякого скота его, ничего, что у ближнего твоего (Исх. 20, 2
17). Даровав евреям свободу от египетского рабства 3,5 тысячи лет назад и показав Свою милость и
могущество, Бог дал им и нравственные законы, исполняя которые люди могли бы честно жить и быть
хранимы Богом на земном пути. Эти законы  заповеди  неизменны на все времена и, хотя Иисус
Христос и расширил их, они остались действующей мерой оценки поступков людей до сих пор.
На протяжении всей истории Ветхого Завета еврейский народ нарушал  заповеди, данные  ему
Богом.   Как   следствие,   через   некоторое   время   на   народ   обрушивались   различные   беды.   Это
закономерно, и такое происходит как с целыми народами, так и с отдельными людьми. Удивляться
здесь нечему: если нарушаются правила, обеспечивающие безопасность, то случается несчастье.
Если   вам   необходимо   перейти   через   топкое   болото,   в   котором   можно   погибнуть,   нужно
осторожно двигаться безопасным путем, границы которого обычно отмечаются вешками. Свернуть с
этого пути направо или налево  значит умереть. Пройти опасной дорогой, остаться живым и достичь
цели своего путешествия можно, только тщательно следя за метками,  указателями опасности.
Но немало опасностей подстерегает нас и в духовнонравственной жизни. А здесь роль вешек
указателей выполняют десять заповедей Божиего Закона. Их задача  указать человеку безопасный
путь в духовнонравственной жизни. Нарушение этих заповедей, данных Богом, наносит страшный
вред, в первую очередь, самому нарушителю Божиего Закона и является смертным грехом, то есть
приводит человека к разрушению отношений с Богом и с людьми, а в итоге  к духовной смерти и
вечной погибели.
Вспомним Евангельский рассказ о том, как один молодой человек подошел к Иисусу Христу и
спросил:  что сделать мне доброго,  чтобы иметь жизнь вечную? Спаситель ответил  ему:  Если же
хочешь войти в жизнь вечную, соблюди заповеди (Мф. 19, 1617). Здесь мы видим, какое значение Бог
придает исполнению этих заповедей: их нарушение является препятствием к достижению Вечной
Жизни. Более того, Иисус Христос говорит нам: Кто имеет заповеди Мои и соблюдает их, тот любит
Меня; а кто любит Меня, тот возлюблен будет Отцем Моим; и Я возлюблю его и явлюсь ему Сам (Ин.
14, 21).
Исполнение заповедей со стороны человека  это выражение любви к Богу. Десять заповедей,
данных Богом на Синае, составляют костяк, духовнонравственную основу ветхозаветного закона.
Каково же отношение у нас, христиан, к этим десяти заповедям? Насколько они нужны, насколько
мы можем руководствоваться ими в нашей жизни, ведь у нас же еще есть и совесть, тоже служащая
мерилом правильности наших поступков?
Можно сказать, что совесть является естественным (природным) критерием оценки поступков
человека.   С   одной   стороны,   если   совесть   спокойна,   человек   ощущает   мир   и   покой   в   душе,   то,
возможно,   он   поступает   честно   и   справедливо,   а   если   совесть   взбудоражена   и   на   душе   "кошки
скребут", уже ясно: чтото сделано неправильно. Однако надо помнить, что совесть человека  голос
Бога в нем  искажена грехами, то есть то, что кажется нам правильным, может не быть таковым в
глазах Божиих. Есть люди и с "прожженной", искалеченной совестью. Поэтому, поскольку только Бог
всегда праведен, неизменным и точным критерием оценки жизни христианина является воля Божия,
открытая людям.
Сами десять заповедей не ведут к христианскому совершенству и святости. Более того, они не
являются заповедями Христовыми, которые указывают путь духовного преображения и возрастания.
Определяя их место в христианской жизни, мы можем сказать так: десять заповедей указывают ту
линию, ниже которой христианину опускаться недопустимо.
В   течение   нашей   жизни   мы   закладываем   фундамент   нашего   спасения   и   вечной   жизни.   Этим
фундаментом и являются десять заповедей Божиих. Это еще не весь дом, но без них спасения нет. Их
отсутствие   в   доме   нашего   спасения   равносильно   разрушению   фундамента,   разорению   здания   и
духовной гибели живущих в нем. Все остальное  Евангелие, Христовы заповеди  духовно выше. Но
стоит все это на фундаменте откровения Творца, данного на горе Синай.
_________________________________________________

intro: Урок поможет способствовать становлению общечеловеческих ценностных ориентаций, формировать целостный социально – ориентированный взгляд на мир в его органическом единстве и разнообразии природы. Формировать уважительное отношение к религии. Развивать этические чувства доброжелательности и эмоционально – нравственной отзывчивости, понимания и сопереживания чувствам других людей.

религиоведение

group: Дисциплины

title: Конспект урока по ОРКСЭ "Заповеди"


extracted_text:
День 17
Занятие 12
Подготовка дифференцированных результатов урока. Планирование заданий для достижения результатов
учения и интеграции идей программы «Эффективного обучения».
Учителя сформулируют основные идеи о том, как планировать урок с  учетом программы «Эффективное
обучение»:
определение ожидаемых результатов по учебной программе, изложенных в образовательной программе;
определение конкретных критериев успеха для различных групп учащихся в отношении ожидаемых
результатов;
планирование деятельности, которая позволит различным группам учащихся достичь критериев успеха;
возможность оценить, насколько хорошо каждая группа учащихся достигла критериев успеха.
Учителя выработают подходы к планированию урока с конкретным  измеримым результатом, который
будет достигнут всеми учащимися.
Учителя определят конкретные результаты обучения для учащихся по учебной программе, изложенные в
современной образовательной программе. Они будут определять критерии успеха для учащихся трех уровней и плана
действий, которые позволяют учащимся продемонстрировать критерии успеха. Некоторые педагогические
принципы и стратегии из семи модулей программы будут отражены в плане урока. Учителя будут
сосредоточены на разработке заданий по активизации и мотивации учения/преподавания, направленных на
конкретные результаты обучения.
Презентация, Теоретическая  информация, стикеры, иллюстрация к социометрии, протоколы ожиданий,
ресурс – группы учащихся, КПурока, программы образования,
Неделя
Тема
занятия
Цель
Результаты
обучения
Ключевые
идеи
Ресурсы
Дополнительное
чтение
Заметки тренера Время Деятельность тренера
10 мин
15 мин
35 мин
1. Сообщение темы тренинга, постановка цели
самотоятельно
2. Разминка  на активизацию внимания

участники

изобретают
«Формула моей личности»
Каждый участник должен придумать формулу, которая
отражает его личность — интересы, черты характера,
таланты и др.
Обычно
  формулы,
напоминающие   математические,   —   используя   знаки
«плюс», «минус», «умножить», «разделить», но бывают
случаи,
  когда   формулы   больше   напоминают
химические.
Например, Ирина = интуиция + ироничность + лень
Ольга   «   (0,7   авантюризма   +   0,5   уверенности)   /   /   1,1
нестабильности
  Участники   после   индивидуальной   работы   должны
свободно перемещаясь по аудитории, рассказать троим
о себе и выслушать троих. Затем, формулу прикрепляют
на груди.
Обратная связь: Что вас удивило в формулах коллег?
Какой   вывод   можно   сделать   после   проведённого
упражнения.?
Мы   все   разные,   поэтому   и   уроки   у   нас   будут
индивидуальные   с   учетом   возможно   формулы   моей
личности.
Деление на команды 2х тренеров (О.В. и А.Н.) Вам
предложены   карточки.   Вытяните   одну   из   них.   Перед
вами   имя   вашего   тренера,   который   будет   вас
сопровождать на протяжении последующего обучения.
«Мозговой штурм»
 Что такое планирование?
Зачем мы планируем урок?
 С чего начинается планирование урока?
Деятельность
слушателей
Оценивание
Ресурсы
Презентация
Составление
формулы   своей
личности
Обмениваются
результатами
деятельности
В парах, тройках
Стики
Высказывают
свое мнение
Протоколы
ожиданий
Презентация
Теоретически  Мы весенним тёплым
днём
В зоопарк гулять идём.
Посмотреть хотим
скорей
Мы на всяческих
зверей.
Входим мы через
ворота
И встречаем бегемота.
Толстый серый бегемот
Широко разинул рот,
Напоследок нам зевнул
И в пруду своём заснул.
А смешные обезьянки
Разыгрались
спозаранку.
Скачут весело по
клетке
И едят свои конфетки.
«Шшш,  шипела нам
змея –
Познакомьтесь – это я.
Здесь, на камнях, за
стеклом,
Мой змеиный тёплый
дом.»
Быстрый тигр и
сильный лев
Из зверей страшнее
всех.
Но не бойтесь их,
ребята,
Были и они котята.
Кверху голову задрав,
Мы глядим, как ест
жираф:
Не спеша жуёт цветы,
Улыбаясь с высоты.
И сказал он, помечтав:
«Рад представиться –
жираф!»
Вот огромный зверь
стоит,
Длинным хоботом
трубит.
Он спокоен и умён,
Догадались – это слон.
Толстый мишка
неуклюжий
Очень любит мёд на
ужин.
И рычит он, и ревёт,
Потому что хочет мёд.
Серый ёжик – чёрный
нос –
Весь иголками зарос.
Днём он прячется и
спит,
Ночью мышку
сторожит.
От колючего ежа
Мы пойдём смотреть
моржа.
Морж клыкастый и
тюлень
Ловят рыбу целый день.
Ловкий заяц – ножки
быстры,
Длинноухий и
пушистый,
Травку мягкую жуёт,
Нас знакомиться зовёт.
В клетке хитрая лиса:
Пышный хвост, блестят
глаза,
Не страшась, глядит на
нас,
Ждёт нас в гости ещё
раз.
Мы весенним тёплым
днём
В зоопарк опять
придём.
Будем долго здесь
гулять,
Всех зверюшек будем
знать.

file_name: день 17.doc

intro:
Тренинг для обучения учителей по программе "Рефлексия в практике"
В процессе тренинга учителя сформулируют основные идеи о том, как планировать урок с  учетом программы «Эффективное обучение»:

-определение ожидаемых результатов по учебной программе, изложенных в образовательной программе;
-определение конкретных критериев успеха для различных групп учащихся в отношении ожидаемых результатов;
-планирование деятельности, которая позволит различным группам учащихся достичь критериев успеха;
-возможность оценить, насколько хорошо каждая группа учащихся достигла критериев успеха.
Учителя определят конкретные результаты обучения для учащихся по учебной программе, изложенные в современной образовательной программе. Они будут определять критерии успеха для учащихся трех уровней и плана действий, которые позволяют учащимся продемонстрировать критерии успеха. Некоторые педагогические принципы и стратегии из семи модулей программы будут отражены в плане урока. Учителя будут сосредоточены на разработке заданий по активизации и мотивации учения/преподавания, направленных на конкретные результаты обучения.разработка тренинга для обучения учителей

администрации

group: Педагогика

доп. образование взрослых

group: Другое

title: Тренинг по теме: Подготовка дифференцированных результатов урока. Планирование заданий для достижения результатов учения и интеграции идей программы «Эффективного обучения».


extracted_text:
Тақырыбы: Тіл және сөйлеу
Сабақтың мақсаты:
1.Оқушыларға сөйлеудің қажеттілігі,  сөйлеу түрлерімен таныстыру;
2. Сөздік қорын, байланыстырып сөйлеу тілдерін дамыту;
3.Адамгершілік, еңбек тәрбиелеріне, үлкендерді құрметтеуге баулу.
Сабақтың түрі:  аралас сабақ.
Сабақтың әдістәсілдері: сұрақжауап, көрнекілік, іздену
Сабақтың көрнекіліктері:  тірексызба, сюжетті суреттер.

Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі: сабаққа даярлық.
ІІ.Үй тапсырмасын тексеру:  оқу, талдау.
2.Ауызекі сөйлеу мен жазбаша сөйлеудің қайсысы бұрын пайда болды?
Жазбаша сөйлеуді қай кезде қолданады деп ойлайсың?
 Ауызекі сөйлеуді ше?
ІІІ. Мақсат қою кезеңі:  Сабақтың тақырыбын, мақсатын хабарлау.
Кел,балалар , оқылық! Өлеңін оку арқылы сабақты ашу.
ІҮ. Жанжақты білімдерін тексеру. Жазбаша сөйлеуді кішкентай  бала жүзеге
асыра алады ма? Неліктен?  Ауызекі сөйлеуді  сәби кімнен үйренеді?
Тілдің қымбат,өлшеуі жоқ қазына екендігін білдіру.
Тіл туралы білімдерін саралау.
Тіл мен қимыл үйлесімділін анықтау.
Көңілкүйден шығатын тіл ұғымын қалыптастыру.
Жау бастаудан да қиын аталу себебін ұғындыру. Ғұламалар сөздерінің мәнін түсіндіру.
Өз ойларынан тіл туралы мағұлмат айтқызу,жазғызу, шығармашылыққа
баулу.
Сөз қадірін ұғады.
Аз сөз көмір, көп сөз өмір екендігін түсінеді.
Орынсыз киліктеу мағынасын біледі.
Көп тыңда,аз сөйле жүйесімен жүруге дағдыланады.
Әр сөзге,әр тіркеске қатысты ойларын айтуға үйренеді.
Ү.Жаңа материалмен жұмыс: а)оқулықпен жұмыс. 1жаттығу. Берілген сөйлеу
мәнерлері кімдерге тән екенін анықтау
2жаттығу ә) дәптермен жұмыс. Күн ретін жазу. Көркем жазу:А А А  аң.
Мақалды түсініп жатқа жаз.3жаттығу.Өлеңді көшіріп жаз.45жаттығу
Ауызша.6жаттығу. Өзіндік жұмыс. 8 жаттығу Мәтінді тиісті дауыс
ырғағымен оқу, жалғастыру. Сендердің де атаәжелерің алыста тұрады ма?
Оларға хат жазып көрдің ба?  Хат жазу сөйлеудің қай түріне жатады?
Шығармашылық тапсырма: өзінің досыңа 45 сөйлемнен құралған хат жазып
көр. 7жаттығу.Тақтамен жұмыс .9жаттығу. Ауызша орындалады.
11жаттығу. Суретпен жұмыс. Сурет бойынша қызықты оқиға құрау.
в) сергіту жаттығуы.
ҮІ. Бекіту:  «Кім жылдам?» ойының өткізу. Ойынның шарты: тірек сөздерді
пайдаланып жазбаша және ауызекі сөйлеу  жасау. Тірек сөздер: ойын, дала,
қызық.(ауызекі) Тірек сөздер: ауарайы, бізде, ата. (жазбаша)
ҮІІ.Қорытындылау.  Балалар, бүгін біз не үйрендік?
ҮІІІ.Үйге тапсырма: 7жаттығу, 7бет.
ІХ.Оқушыларды бағалау

file_name: казактили.docx

intro:
Сабақтың мақсаты:
1.Оқушыларға сөйлеудің қажеттілігі,  сөйлеу түрлерімен таныстыру;.Оқушыларға сөйлеудің қажеттілігі,  сөйлеу түрлерімен таныстыру;
2. Сөздік қорын, байланыстырып сөйлеу тілдерін дамыту,ой-өрісін кеңейту
3.Адамгершілік, еңбек тәрбиелеріне, үлкендерді құрметтеуге баулу.
Сабақтың түрі:  аралас сабақ,жаңа білім беру сабағы
Сабақтың әдіс-тәсілдері: сұрақ-жауап, көрнекілік, іздену
Сабақтың көрнекіліктері:  тірек-сызба, сюжетті суреттер,карточкалар,интерактивті тақта.

title: Қазақ тілі


extracted_text:
Абай атындағы мектепгимназия
КӨКТЕМ СӘНІ
(Ана тілі пәнінен тәрбие сағаты )
                                         Баяхметова ГЖ.
Сарқан қ.
2017 жыл Сабақтың мақсаты:
Білімділік: оқушылардың ертегіні түсініп оқып, өз сөздерімен әңгімелей
білуге, кейіпкерлерге баға беруге, өз ойларын тиянақты жеткізе білуге үйрету.
Дамытушылық: сөздік қорын байыту, қиялын дамыту, дүниетанымын
кеңейту
Тәрбиелік: табиғат әсемдігін сезінуге, аялап қорғауға, бақылап зерттеуге,
ізгілікке, инабаттылыққа тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: жаңа сабақ
Сабақтың әдістәсілдері: сұрақжауап, мәнерлеп оқу, түсіндіру, сахналық
көрініс, талдау, әңгімелеу
Сабақта қолданылатын көрнекіліктер: мазмұнды сурет, аңдар суреттері,
сызба.
Сабақтың барысы:
 І.Ұйымдастыру кезеңі.
Оқушылардың зейініні, назарын, психологиялық жаттығулар арқылы сабаққа
аудару.
Балалар, біз бүгінгі сабағымызды мына бір өлең шумақтарымен бастайық.
Барлығы:
Күн жарығын алақанға саламын
Жүрегіме басып ұстай қаламын
Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді
Болып кетер сонда жанжағым
ІІ.Үй тапсырманы тексеру. І.Жансүгіровтың «Жазғытұрым» өлеңін жатқа
айту. Өлеңде көкетмнің қандай белгілері айтылған?
ІІІ. Білімдерін жанжақты тексеру. Тірек сызба
Наурыз, сәуір,
мамыр
Диқаншылар
егін егіп, жер
жыртады
Жыл құстары
туған жерге
оралады
Көктем
мезгілі
Ауа райы
жылынады
Күн ұзарып,
түн
қысқарады
Аңдар
ұйқысынан
оянады ІV. Мақсат қою кезеңі. Сабақтың мақсатын, тақырыбын хабарлау
V. Жаңа сабаққа даярлық. Ертегілер, батырлар туралы жыр, бесік жыры,
төрт түлік туралы жыр, аңыз әңгімелер, ұсақ жанр түрлері, мақалмәтелдер,
жұмбақтар, жаңылтпаштар, шешендік сөздер т.б. шығармашылығына жатады.
VІ. Жаңа сабақ: оқулықпен жұмыс, ертегіні мәнерлеп оқу.
Сөздік жұмыс: кешеуілдеп – асықпау, жар салдыр – жанжаққа хабарла
Сұрақжауап:
 Ертегіде жылдың қай мезгілі суреттелген?
 Ертегіде қандай аңдар жайлы айталған?
 Бұлғын не деді?
 Қалай ойлайсың басқа аңдар бұлғынмен келісті ме?
 Сенің пікірің қалай?
VІІ. Түсінгендерін тексеру:
1. Аңның әрқайсысының жауабын талдап көр. Өзіңе жауабы ұнаған аңның
суретін сал
2. Ертегіге сүйеніп, сызбаны толтыр
Жасыл желек
Хош иіс
Гүл
Нөсер
Еңбек
Салқын самал
Көктем сәні
Мөлдір су
Ашық аспан
Шалқыған көңіл
Күлкі
Шаттық
Жылылық VІІІ.Қорыту: бүгін қандай тақырыпты өттік?
1. Ертегі саған ұнады ма?
2. Көктемде жанжануарлар қайтеді?
3. Арыстан қандай жарлық берді?
4. Арыстан аңдарға қандай сұрақ берді?
5. Көктемнің сәнітуралы аңдар не айтысты?
6. Көктемнің сәні не екен?
7. Өзің көктемнің сәні не деп түсінесің?
ІХ. Оқушыларды бағалау
Х.   Үйге   тапсырма.  Ертегіні   мәнерлеп   оқып,   әңгімелеу.   Ертегі   мазмұны
бойынша сурет сал.

file_name: Көктем сәні ана тили тарбие.docx

intro:
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: оқушылардың ертегіні түсініп оқып, өз сөздерімен әңгімелей білуге, кейіпкерлерге баға беруге, өз ойларын тиянақты жеткізе білуге үйрету.
Дамытушылық: сөздік қорын байыту, қиялын дамыту, дүниетанымын кеңейту
Тәрбиелік: табиғат әсемдігін сезінуге, аялап қорғауға, бақылап зерттеуге, ізгілікке, инабаттылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: жаңа сабақ
Сабақтың әдіс-тәсілдері: сұрақ-жауап, мәнерлеп оқу, түсіндіру, сахналық көрініс, талдау, әңгімелеу
Сабақта қолданылатын көрнекіліктер: мазмұнды сурет, аңдар суреттері, сызба.

title: Көктем сәні ана тілі


extracted_text:
Тақырыбы: Мың көлеміндегі сандар.Қайталау
Мақсаты: 1.Оқушыларға мың көлеміндегі сандарды санау, оқу, жазу,
салыстыру туралы түсінігін пысықтау. 2.Амалдарды орындауға үйрету; ойлау,
есте сақтау қабілеттерін дамыту; 3.Білімділікке тәрбиелеу.
Түрі: Қайталау
Әдісі:  сұрақжауап, талдау,есептеу, салыстыру.
Көрнекілігі: жолақшалар, суретті кестелер, қосымша тапсырмалар жазылған
үлестірмелер.
Сабақтың барысы:
 І. Ұйымдастыру кезеңі.  Амандасу, түгендеу,оқушылардың зейінін сабаққа
аудару. 2. Оқулықпен танысу: 4 класс «Математика» оқулығын Т Қ Оспанов,
Ш Х Құрманалина,Б М Қосанова– авторлар құрастырып жазған. ҚР Білім
және ғылым министрлігі ұсынған.  Алматы қаласынан «Атамұра» баспасынан
2015 жылы шыққан. 3. Кітапта шартты белгілер бар,сендердің кітаппен тез тіл
табысып, әрі дұрыс пайдалануларыңа қолайлы болсын деп жасалған.4. Осы
жаңа кітап сендердің адал достарың, көмекшілерің.Сендерден кейін басқада
жас өспірімдер бұл кітапты пайдаланады. «Білім еш уақытта ескірмейді»
Сондықтан кітапты күтіп ұстау керектігін есіңнен шығарма.
ІІ. Мақсат қою кезеңі: Тақырыбымен мақсатын хабарлау. Ондықтармен
жүздіктермен мыңдықтармен санау. Ауызша жұмыс:  Келесі сандарды оқы: 17,
602, 96, 300, 985, 1000. Бұл сандарда барлығы неше бірлік, неше ондық және
неше жүздік бар. Әрбір разрядта неше бірлік бар?
ІІІ. Толықтыр: 1)
Таңда:
2)
 Құрастыр:
  ІІІ. Оқулықпен жұмыс:
   Ауызша орындалады:
Сандарды жаз: Ең кіші екі таңбалы сан.Ең кіші үш таңбалы сан. Ең үлкен
1.
бір таңбалы сандарды ата және жаз. 2.Арасындақалыпқойған санды ата.
а/545,546.547,549,552,553,555,558,559,560,563,565;
ә/0ден бастап санағанда 565тің алдында неше сан бар?
3.Тақтамен жұмыс.Салыстыр:
384 * 385      749 *649            3м 2 дм 4см * 324
600 * 598      758 *738
592 *596        635 * 735           2 м 3 дм 5 см *235
400 * 398       865 * 845
4. а)Кез келген бір таңбалы сан және оны оқы.Сол санның соңына бір нөлді
тіркеп жаз.
    Б)Бірліктері де,ондықтары да нөлге тең кез келгеен үш таңбалы сан жаз
және            оқы.Соңындағы бір нөлін алып таста
5.ауызша
6.а) Сандардың қалып қойған цифрларын ата.Осы сандарды кему ретімен жаз.
538;           53*;     5*8
7.Ауызша орындалады.
ІҮ: түсіндіріп шығару. 9)Есептерді шығар.
«Жетісу» лагерінде300
«Сарыарқа» лагерінде?,100 оқушы артық
300+100=400 (оқушы)
Ж:Сарыарқада  400 оқушы демалды.
Екі амалмен шығар.
«Жетісу» лагерінде300
«Сарыарқа» лагерінде?,100 оқушы артық Барлығы ?,оқушы демалды
   (300+100)+300=700 (оқушы)
Ж:Барлығы 700 оқушы демалды.
10. Ауызша орындалады:
7м=700см
7жүзд.=
     б) Мына қосымша тапсырмаларды орында:
1. Амалдарды орында: 450+260                  380190                   320см + 670
                                        932675                  576+284                  505 мин + 189
мин
2. Таңбасын қой: 540 ... 50... 5 = 495 (,+)                    1000... 15 ... 200 = 1185 (,
+)
                              265...60...5 = 205 ( ,+)                      400... 150...30 = 520 (,+)
3. Бос орынға тиісті сандарды қой:
     10 . 0             576
       . 81            + 45
           85           10  4
Ү.Қорыту. Бүгінгі сабақтан не білдік?
Үйге тапсырма: № 5,10;  4 бет. Бағалау.

file_name: математика.docx

intro:
Тақырыбы: Мың көлеміндегі сандар.Жалпы қайталау
Мақсаты: 1.Оқушыларға мың көлеміндегі сандарды санау, оқу, жазу, салыстыру туралы түсінігін пысықтау. 2.Амалдарды орындауға үйрету; ойлау, есте сақтау қабілеттерін дамыту; Логикалық қызығушылықтарын ояту.3.Білімділікке,ұқыптылыққа тәрбиелеу.
Түрі: Қайталау
Әдісі:  сұрақ-жауап, талдау,есептеу, салыстыру.
Көрнекілігі: жолақшалар, суретті кестелер, қосымша тапсырмалар жазылған үлестірмелер,карточкалар,

title: математика