extracted_text:
ԾՆՆԴԻՑ
ՄԻՆՉԵՎ ՎԵՑ
ՏԱՐԵԿԱՆ
ԵՐԵԽԱՆԵՐԻ

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ
ԵՎ ԿՐԹԱԿԱՆ
ՉԱՓՈՐՈՇԻՉՆԵՐ
Վերանայված
է 2018 թ.
ՀՏԴ 373.2
ԳՄԴ 74.1
       Ծ 681
ՉԱՓՈՐՈՇԻՉՆԵՐԸ
ՀԱՍՏԱՎԱԾ ԵՆ ՀՀ
ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ, ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ,
ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ
ԵՎ
ՍՊՈՐՏԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ
ԿՈՂՄԻՑ՝ ՆԱԽԱՐԱՐԻ
2019 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ
22-Ի N 24-Ն ՀՐԱՄԱՆՈՎ
Համակարգող՝
Ռ.Ծառուկյան

Աշխատանքային
խումբ՝ Ռ. Ստեփանյան,
Ռ. Ծառուկյան, Մ.
Մկրտչյան, Ա. Գյուրջյան,

Մ. Պետրոսյան,
Ա. Բեջանյան, Կ. Տեր-Ոսկանյան,
Մ. Երիցյան, Ի. Թովմասյան,
                                                  Գ. Զաքարյան,

Թ. Կարախանյան,
Ա. Մանուկյան
 Սույն
ձեռ նար կը ստեղծ
վել է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի
ա ջակ ցությ ամբ։
Ներ կա յաց ված
տե սա կետնե րը
պատ կա նում են
հե ղի նակ նե րին
և  պար տա դիր չէ,
որ ար տա հայ տեն
ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի տե
սա կետ նե րը և  քա
ղա քա կա նութ յու
նը։
ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ն
աշ խա տում է, որ
պես զի  Հա յաս տա
նում յու րա քանչ
յուր ե րե խա լի
նի սիր-
ված, սնված
և խ նամ ված:  Հիմն
վե լով 70-ամ յա մի
ջազ գա յին փոր
ձի և  Հա յաս տա նի
ե րե խա նե րի համար
25 տար վա հա ջո ղութ
յուն նե րի վրա՝
ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը պար
տա վո րութ յուն
է ստանձ նում բա
րե լավե լու ա մեն
ա խո ցե լի՝ աղ քա
տութ յան և  մե կու
սաց ման մեջ ապ
րող ե րե խա նե րի
կյան քը:

ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ն
աշ խա տում է իր
գոր ծըն կեր նե
րի հետ, որ պես զի
Հա յաս տա նում
յու րա քանչ յուր
ե րե խա, ծնվե լու
պա հից մինչև ա
վագ դպրո ցի ավ
ար տը, և  յու րա քանչ
յուր ըն տա նիք
կա րո ղա նա օգտ
վել իր համար նա
խա տես ված քա ղա
քա կան ութ յուն
նե րից և  ծա ռա յութ
յուն նե րից:
Ս տեղծ ման
պա հից ի վեր՝ ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ն
ամ բող ջութ յամբ
ֆի նան սա վոր վում
է ան հատ նե րի, մաս
նա վոր հատ վա ծի,
հիմ նադ րամ նե
րի և  կա ռա վա րութ
յուն նե րի կա մա
վոր նվի րատ վութ
յուն նե րով:  Հա
յաս տանում ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի
գոր ծու նեութ
յան ը ծա նո թա նա
լու հա մար այ ցե
լեք www.unicef.am, www.babycef.am և  www.Together4Armenia.am կայքերը
կամ հետևեք մեզ
հետևյալ հարթակներում`
Facebook.com/UNICEFArmenia
Instagram.com/UNICEF_Armenia
Twitter.com/unicefarmenia
Youtube.com/user/unicefarmenian

Ծնն դից մինչև
վեց տա րե կան ե
րե խա նե րի զար
գաց ման և կր թա
կան
  Ծ 681     չա փո
րո շիչ ներ/ ՅՈՒՆԻՍԵՖ
–  Վե րա նայ ված հրա
տա րա կութ յուն.-
Եր.: Ա սո ղիկ, 2019. – 196 էջ:
ՀՏԴ 373.2
ԳՄԴ
74.1
ISBN 978-9939-50-433-9
                                             © ՅՈՒՆԻՍԵՖ
(ՄԱԿ-ի մանկական
հիմնադրամ), 2019
Երախտիքի
խոսք  6
Չափորոշիչները
մշակող աշխատանքային
խումբ  7
Նախաբան
9
Ներածություն
10

0     -
1 տարեկան
Շարժողական
ոլորտ  14
Խոսքի
և հաղորդակցման
ոլորտ  17
Իմացական
ոլորտ  20

Սոցիալական,
հուզական և անձնային
ոլորտ  24
Ինքնասպասարկման,
առողջության պահպանման
և անվտանգության
ոլորտ  28
1   -
2 տարեկան
Շարժողական
ոլորտ  32
Խոսքի
և հաղորդակցման
ոլորտ  36
Իմացական
ոլորտ  39
Սոցիալական,
հուզական և անձնային
ոլորտ  43
Ինքնասպասարկման,
առողջության պահպանման
և անվտանգության
ոլորտ  47
Սովորելու
նկատմամբ վերաբերմունքի
ոլորտ  50
2    -
3 տարեկան
Շարժողական
ոլորտ  54
Խոսքի
և հաղորդակցման
ոլորտ  58
Իմացական
ոլորտ  61
Սոցիալական,
հուզական և անձնային
ոլորտ  66
Ինքնասպասարկման,
առողջության պահպանման
և անվտանգության
ոլորտ  71

Սովորելու
նկատմամբ վերաբերմունքի
ոլորտ  74
3    -
4 տարեկան
Շարժողական
ոլորտ  80
Խոսքի
և հաղորդակցման
ոլորտ  84
Իմացական
ոլորտ 88
Սոցիալական,
հուզական և անձնային
ոլորտ  96
Ինքնասպասարկման,
առողջության պահպանման
և անվտանգության
ոլորտ  103
Սովորելու
նկատմամբ վերաբերմունքի
ոլորտ  107
4    -
5 տարեկան
Շարժողական
ոլորտ  112
Խոսքի
և հաղորդակցման
ոլորտ  116
Իմացական
ոլորտ  121
Սոցիալական,
հուզական և անձնային
ոլորտ  131
Ինքնասպասարկման,
առողջության պահպանման
և անվտանգության
ոլորտ  141

Սովորելու
նկատմամբ վերաբերմունքի
ոլորտ  145
5    -
6 տարեկան
Շարժողական
ոլորտ  150
Խոսքի
և հաղորդակցման
ոլորտ  154
Իմացական
ոլորտ  161
Սոցիալական,
հուզական և անձնային
ոլորտ  171
Ինքնասպասարկման,
առողջության պահպանման
և անվտանգության
ոլորտ  182
Սովորելու
նկատմամբ վերաբերմունքի
ոլորտ  187

ÆÜøÜ² êä ² ê²
ðÎ Ø² Ü, ² è
àÔæàôÂ Ú² Ü ä
² Ðä ² ÜØ² Ü º ì ²
Üì î ² Ü¶ àôÂ Ú²
Ü àÈàðî

²

ßË³ï³Ýù³ÛÇÝ
ËáõÙµÝ Çñ
»ñ³Ëï³·ÇïáõÃÛáõÝÝ
¿ Ñ³ÛïÝáõÙ
Ø²Î-Ç
Ù³ÝÏ³Ï³Ý
ÑÇÙÝ³¹ñ³ÙÇ
ËáñÑñ¹³ïáõ,
ÎáÉáõÙµÇ³ÛÇ
Ñ³Ù³Éë³ñ³ÝÇ
Ù³ÝÏ³í³ñÅ³Ï³Ý
ùáÉ»çÇ
åñáý»ëáñ,
¹áÏïáñ Þ»ñáÝ
ÈÇÝÝ Î³·³ÝÇÝ,
í³Õ
Ù³ÝÏáõÃÛ³Ý
½³ñ·³óÙ³Ý ¨
¹åñáóÇ
Ý³Ë³å³ïñ³ëïí³ÍáõÃÛ³Ý
ÑÇÙÝ³ËÝ¹ÇñÝ»ñÇ
í»ñ³µ»ñÛ³É
ß³ñáõÝ³Ï³Ï³Ý
ËáñÑñ¹³ïíáõÃÛáõÝ
¨ ÝÛáõÃ»ñ ïñ³Ù³¹ñ»Éáõ
Ñ³Ù³ñ:
²ßË³ï³Ýù³ÛÇÝ
ËáõÙµÁ
ßÝáñÑ³Ï³ÉáõÃÛáõÝ
¿ Ñ³ÛïÝáõÙ
Ý³¨
ã³÷áñáßÇãÝ»ñÇ
µáí³Ý ¹³ Ï³ÛÇÝ
¨ ï³ñÇù³ÛÇÝ
í³ÉÇ¹³óÇ³ÛÇÝ
Ù³ëÝ³Ïó³Í ÎñÃáõÃÛ³Ý
¨ ·ÇïáõÃÛ³Ý
Ý³Ë³ñ
³ñáõÃÛ³Ý,
ÎñÃáõÃÛ³Ý
³½·³ÛÇÝ
ÇÝëïÇïáõïÇ,
Ð³ÛÏ³Ï³Ý
å»ï³Ï³Ý Ù³Ý
Ï³í³ñÅ³Ï³Ý
Ñ³Ù³Éë³ñ³ÝÇ,
ºñ¨³ÝÇ
å»ï³Ï³Ý
Ñ³Ù³Éë³ñ³ÝÇ,
§ÎñÃ³Ï³Ý
Íñ³·ñ»ñÇ
Ï»ÝïáÝ¦ ÌÆ¶ å»ï³Ï³Ý
ÑÇÙÝ³ñÏÇ,
§²ñ³µÏÇñ¦
µÅßÏ³Ï³Ý
Ñ³Ù³ÉÇñÇ ºñ»Ë³Ý»ñÇ
¨ ¹»é³Ñ³ë Ý»ñÇ
³éáÕçáõÃÛ³Ý
ÇÝëïÇïáõïÇ
³éáÕç³å³Ñ³Ï³Ý
Ï»ÝïñáÝÇ
Ù³ëÝ³·»ïÝ»ñÇÝ, ÇÝãå»ë
Ý³¨ 11 Ù³ñ½»ñÇ
ÁÝ¹Ñ³Ýáõñ
Ãíáí 30
Ù³ÝÏ³å³ñï»½Ý»ñÇ
ïÝûñ»ÝÝ»ñÇÝ ¨
¹³ëïÇ³ñ³ÏÝ»ñÇÝ,
áíù»ñ ³ç³Ïó»É
»Ý Íñ³·ñÇÝ,
÷áñÓ³ñÏ»É »Ý
ã³÷áñáßÇãÝ»ñÁ
¨ Çñ»Ýó
¹Çï³ñÏáõÙÝ»ñÝ
áõ ³é³ç³ñÏáõÃÛáõÝÝ»ñÁ
Ý»ñÏ³Û³óñ»É
ã³÷áñáßÇãÝ»ñÁ
Ùß³ÏáÕ
³ßË³ï³Ýù³ÛÇÝ
ËÙµÇÝ:

Ռոբերտ Ստեփանյան

ՀՀ ԿԳՆ զարգացման
  ծրագրերի և մոնիթորինգի
  վարչության պետ

Ռուզաննա
  Ծառուկյան

«Քայլ առ քայլ»
  բարեգործական
  հիմնադրամի գործադիր
  տնօրեն

Մարինե Մկրտչյան

«Քայլ առ քայլ»
  բարեգործական
  հիմնադրամի վերապատրաստումների
  փորձագետ

Աշխեն Գյուրջյան

«Քայլ առ քայլ»
  բարեգործական
  հիմնադրամի վերապատրաստումների
  փորձագետ

Մարինե Պետրոսյան

«Գոյատևում»
  ՀԿ, հոգեբան

Արմեն Բեջանյան

«Առողջության
  և կրթության հայկական
  կենտրոն» ՀԿ, հոգեբանական
  ծառայության
  բաժնի ղեկավար

Կոնստանդին
  Տեր-Ոսկանյան

Առողջապահության
  ազգային ինստիտուտի
  մանկաբուժության
  ամբիոնի վարիչ,
  Նորք-Մարաշ հիվանդանոցի
  բժիշկ

Մանուշակ
  Երիցյան

«ԱրԲեՍ» Առողջության
  կենտրոնի տնօրեն

Իրինա Թովմասյան

«ԱրԲեՍ» Առողջության
  կենտրոնի Զարգացման
  մանկաբուժական
  ծառայությունների
  ղեկավար

Գայանե Զաքարյան

«ԱրԲեՍ» Առողջության
  կենտրոնի վերականգնողական
  ծառայության
  ղեկավար

Թեհմինե Կարախանյան

ՀՀ ԿԳ նախարարության
  հանրակրթության
  վարչության նախադպրոցական
  և միջնակարգ կրթության
  քաղաքականության
  մշակման և վերլուծության
  բաժնի գլխավոր
  մասնագետ

Ալինա Մանուկյան

Խ. Աբովյանի
  անվան ՀՊՄՀ Հատուկ
  և ներառական կրթության
  ֆակուլտետի  Հատուկ
  մանկավարժության
  և հոգեբանության
  ամբիոնի դասախոս,
  հոգեբանական
  գիտությունների
  թեկնածու

ՆԱԽԱԲԱՆ
 Սույն
փաս տա թուղ թը
ներ կայ աց նում
է ՀՀ «Ծնն դից մինչև
6 տա րե կան ե րե խա
նե րի զար գաց ման
և կր թա կան չա փոր
ո շիչ ների» (2011թ.) վե
րա նայ ված տար
բե րա կը, ո րի նպա
տակն է օգ նել ըն
տա նիք նե րին ի
րենց ե րե խա նե
րի կրթա դաս տիա
րակչ ա կան հարցե
րում, ինչ պես նաև
ա ջակց ել ՀՀ նա
խադպրո ցա կան
կրթութ յան մաս
նա գի տակ ան համայն
քին` 0-6 տա րե կան ե
րե խա նե րի հա մար
բարձ րո րակ ծրագ
րեր և  ծա ռա յութ
յուն ներ մա տու
ցե լու ման կապ
ար տեզ նե րում,
այ լընտրան քա
յին ծա ռա յութ
յուն նե րում և
տար բեր զար գաց
ման կենտ րոն նե
րում: Ն ման փաստաթղ
թե րի պար բե րա
կան վե րա նա յու
մը շատ կար ևոր
է։  Նո րաց ված չա
փո րո շիչ ները
հնա րա վո րութ
յուն կտան թե՛
ծնող նե րին, թե՛
վաղ ման կութ յան
զար գաց ման ո լոր
տին առնչ վող տար
բեր մաս նա գետ
նե րին նախադպ
րո ցա կան տա րի
քի ե րե խա նե րի
ա ճի, զար գաց ման
և կր թութ յան հա
մար ող ջա միտ և
հիմ նա վոր ակն
կա լիք ներ ուն
ե նալ, ո րոնք հիմն
ված կլի նեն ա վե
լի վա վեր և  հու
սա լի չափո րո շիչ
նե րի վրա:
 Չա փո
րո շիչ նե րը թար
մաց վել են, որ պես
զի հա մա հունչ
լի նեն վաղ մանկ
ութ յան զար գացման
(ՎՄԶ) ո լոր տում
Հա յաս տա նի  Հան
րապե տութ յու
նում և  մի ջազ գա
յին աս պա րե զում
տե ղի ու նե ցող
ժա մա նա կակ ից
կար ևո րագույն
գոր ծըն թաց նե
րին՝ միտ ված եր
ե խա ների ի րա վունք
նե րի պաշտ պա նութ
յան ը, համընդ հա
նուր նե րառ մա
նը, կրթութ յան
ո րա կի բարձ րաց
մա նը, բազ մա զա
նութ յան խթանմա
նը, սա հուն անց
մա նը դպրո ցին
և այլն:
 Փաս տա
թուղ թը վե րա նայ
վել է՝ հաշ վի առնե
լով ե րե խա նե րի
զար գացմ ան ո րոշ
ո լորտնե րում
տե ղի ու նե ցող
սրըն թաց փո փո
խություն նե րի
վե րա բեր յալ միջ
ազ գա յին հե տազո
տութ յուն նե րի
արդ յունք նե րը
և  մեր հանրա պե
տութ յու նում
ՎՄԶ բնա գա վա ռի
մասնա գետ նե րի
ու ծնող նե րի կար
ծիք նե րը: Օ րինակ,
բո լոր շա հագր
գիռ կող մե րը չա
փա զանց մտա հոգ
ված էին վաղ տա
րի քի ե րե խա նե
րի կող մից տեխ
նո լո գիա նե րի
ան վե րահս կե լի
օգ տա գործ մամբ
(հատ կա պես ըն տա
նիք ներում), և ա
ռա ջար կութ յուն
ներ ե ղան չա փո
րոշիչ նե րի մի
ջո ցով կար գա վո
րել այդ խնդի րը:
Մաս նա գի տա կան
ման րակր կիտ քննար
կումնե րի արդ
յուն քում փա տաթղ
թում տեղ գտավ
Տեխ նո լո գիա ներ
են թաո լոր տը ( Սովորելու
նկատմամբ վերաբերմունքի
ոլորտում), որն
ուղ ղոր դում է
մե ծա հա սակ նե
րին լրջա գույնս
վե րահս կե լու
և ու շադ րութ յուն
դարձ նե լու, թե
որ տա րի քից, երբ,
ինչ պես և ինչ չա
փով կարե լի է ե
րե խա նե րին թույ
լատ րել դրանց
օգտա գոր ծու մը:

 Չա փո
րո շիչ նե րը վե
րա նայ վել են նա
խադպրո ցա կան
կրթութ յան բնա
գա վա ռում ակ տիվ
և  շա հագր գիռ կող
մե րի հետ սերտ
հա մա գործակ ցութ
յամբ:  Բա ցի հիմն
ա կան աշ խա տանքա
յին խմբից, վե րա
նայ ման գոր ծըն
թա ցին մաս նակ
ցել են հո գե բան
ներ, սո ցիո լոգ
ներ, ա ռող ջա պա
հութ յան մաս նա
գետ ներ, գոր ծող
նա խադպ րո ցա կան
հաս տա տութ յուն
նե րի մաս նա գետ
ներ, բու հե րի ման
կա վարժ ներ, այ
լընտ րան քա յին
կրթա կան ծա ռայ
ութ յուններ մա
տու ցող հաս տա
տութ յուն նե րի
մասնա գետ ներ,
քա ղա քա կա նութ
յան մշակ ման խնդիր
նե րով զբաղ վող
պա տաս խա նա տուներ,
վե րա պատ րաս տող
փոր ձա գետ ներ:
Նշված փոր ձա գի
տա կան նե րուժն
օգ նեց, որպես զի
վե րա նայ ված չա
փո րո շիչ նե րը
լի նեն ար դիա կան,
մատ չե լի և  կի րա
ռե լի՝ հիմն ված
ոչ միայն փաս տաթղ
թա յին հե տա զո
տութ յուննե րի,
այլև մաս նա գի
տա կան փոր ձից
բխող կոնկ րետ
գործ նա կան տե
ղե կութ յուն նե
րի և ա ռա ջար կութ
յուն նե րի վրա:

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ
Ծնն դից
մինչև 6 տա րե կան
ե րե խա նե րի զար
գաց ման և կր թա
կան չա փո րո շիչ
ներն ընդ հա նուր
առ մամբ նկա րագ
րում են, թե ինչ
պետք է ի մա նա և
ինչ պետք է կա րո
ղա նա ա նել ե րե
խան ո րո շա կի տա
րի քում: Դ րանք
զար գաց ման տար
բեր ո լորտ նե րում
մինչև 6 տա րե կան
ե րե խա նե րի վե
րա բերյ ալ մեր
ունե ցած ակն կա
լիք ներն են` պայ
մա նա վոր ված տա
րի քա յին բնա կա
նոն զար գաց ման
օ րի նաչա փութ
յուն նե րով և ազ
գա յին-մշա կու
թա յին ա ռանձ նա
հատ կութ յուն
նե րով:
 Չա փո
րո շիչ նե րը ներ
կա յաց նում են
ընդ հանուր նպա
տակ ներ վաղ ման
կութ յան տա րինե
րի զար գաց ման
և կր թութ յան հա
մար և ուղ ղոր դում
են բո լոր մե ծա
հա սակ նե րին ճիշտ
և արդ յու նա վե
տո րեն շփվե լու
0-6 տա րե կան ե րե խա
նե րի հետ` ան կախ
այն բան ից, թե 1) ե
րե խա նե րը հա ճա
խում են ման կա
պարտեզ, խնամ քի
կամ զար գաց ման
ու կրթության որ
ևէ հաս տա տութ
յուն, թե՞ հիմն
ա կա նում մե ծա
նում են տա նը, 2) նրանք
ի րենց տա րիքին
բնո րոշ զար գա
ցող, թե՞ տար բեր
կա րողութ յուն
ներ և  կա րիք ներ
ու նե ցող ե րե խա
ներ են, 3) ե րե խա նե
րը վաղ տա րի քից
սո վո րում են խո
սել մեկ լեզվ ով,
թե՞ մի քանի լե
զու նե րով  և այլն:

 Չա փո
րո շիչ նե րը գոր
ծիք են այն մեծ
ա հասակ նե րի հա
մար, ով քեր պա տաս
խա նա տու են այս
նպա տակ նե րը հաս
կան ա լու և  բո լոր
ե րե խա նե րի ա ռա
ջըն թացն ա պահ
ո վող հնարա վո
րութ յուն ներ
ստեղ ծե լու և  փոր
ձա ռություն ներ
ա պա հո վե լու հա
մար:
 Չա փո
րո շիչ նե րը ստի
պում են նաև մտա
ծել, խո րա պես ըմբռ
նել և  գի տե լիք
ներ ձեռք բե րել
ե րե խա նե րի ան
հա տա կա նութ յան,
ընտ ա նեկան մշա
կույ թի, ո րո շա
կի հար մա րե ցումն
ե րի և  փո փո խութ
յուն նե րի մաս
ին, ո րոնք կա րող
են տար բեր լի նել
ե րե խա նե րի ա ռանձ
նա հատուկ հան
գա մանք նե րի դեպ
քում:
 Վաղ ման
կութ յու նը ե րե
խա յի ա ճի, զար գացման
և  սո վո րե լու բա
ցա ռիկ ժա մա նա
կաշրջանն է: Կ ար
ևոր է նկատ ի ու
նե նալ, որ որ ոշ
ե րե խա ներ կա րող
են չա փո րո շիչ
նե րով սահման
ված ակն կա լիք
նե րից շատ ա վե
լի բարձր ցու ցա
նիշ ներ ու նե նալ,
մինչ դեռ ո րոշ
ե րե խաներ էլ հնար
ա վոր է, որ ամբ ող
ջա պես չտիրա պե
տեն այս փաս տաթղ
թում նշված գիտե
լիք նե րին և հմ
տութ յուն նե րին:
Այս ի մաստով շատ
կար ևոր է, որ ե րե
խա նե րի տվյալ
տա րի քին հա մա
պա տաս խան զար
գաց ման և ու սումն
ա ռութ յան հետ
կապ ված ակն կալիք
նե րի մա սին մտա
ծե լիս մենք ու
շադ րութ յուն
դարձ նենք նաև
նրանց ան հա տա
կան ա ռանձ նա հատ
կութ յուն նե րին:
Ե րե խա նե րը տար
բեր են լին ում`
կախ ված ի րենց
բնածին հատ կութ
յուն նե րից, ու
նե ցած փոր ձից,
ու նա կութ յուն
նե րից, ա ռող ջա
կան վի ճա կից և
սո վո րե լու նկատ
մամբ ու նե ցած
վե րա բերմուն
քից, հետ ևա բար
նրանց զար գա ցու
մը տար բեր տեմ
պե րով է ըն թա նում:
Պետք է ընդու նել,
որ ե րե խա նե րի
միջև այս պի սի
տարբե րութ յուն
նե րը բնա կան են:
Ուս տի անհ րաժեշտ
է հար գանք դրսևո
րել բո լոր ե րե
խա ների նկատ մամբ
և ն րանց վե րա բեր
վել որ պես ու նակ
ան հատ նե րի, ո րոնք
կա րող են սո վորել,
հաս կա նալ ի րենց
շրջա պա տող աշ
խարհը, ընտ րութ
յուն կա տա րել
և ար տա հայ տել
ի րենց սե փա կան
կար ծի քը:
 Մինչև
6 տա րե կան ե րե խա
նե րի զար գացման
և կր թա կան չա փո
րո շիչ նե րի հիմ
քում ըն կած է այն
հա մոզ մուն քը,
որ ե րե խա նե րի
ու սումն ա ռութ
յու նը և  զար գա
ցու մը բազ մակող
մա նի է, քա նի որ
ֆի զի կա կան զարգ
ացմա նը զու գըն
թաց զար գա նում
են ե րե խա յի խոս
քը և  լե զուն, զգաց
մունք նե րը, սո
ցիա լական շփման
և ի մա ցա կան կա
րո ղութ յուն ները:
Հետ ևա բար ե րե
խա յի ա ռողջ և  հա
մակող մա նի զար
գաց ման հա մար
կար ևոր են ու սումն
ա ռութ յան բո լոր
ո լորտ նե րը և դ
րանք պետք է հա
վա սա րա պես արժ
ևոր վեն:
 Մե ծա
հա սակ ներն ընդ
հա նուր առ մամբ
մեծ դեր և ազ դե
ցութ յուն ու նեն
ե րե խա նե րի ա ճի
և  զար գաց ման վրա,
բայց հատ կա պես
ծնող ներն են ի
րենց ե րե խա նե
րի ա ռա ջին և ա մե
նա կար ևոր ու սու
ցիչ նե րը։ Ուս
ու ցիչ ները և ըն
տա նիք նե րը պետք
է ա ջակ ցեն, որ ե
րե խա նե րի մեջ
զար գա նան ամ բողջ
կյանքի ըն թաց
քում սո վո րե լու
ցան կութ յունն
ու հմտութ յուն
նե րը:  Մե ծա հա սակ
նե րը պետք է ի մա
նան, որ ե րե խա յի
զար գա ցու մը տե
ղի է ու նե նում
հա ջոր դա կան փու
լե րով և  կախ ված
է նրա ու նե ցած
փոր ձա ռութ յու
նից, ըն տա նեկան
մշա կույ թից ու
ան հա տա կա նութ
յու նից:
 Մինչև
6 տա րե կան ե րե խա
նե րի զար գաց ման
չա փո րո շիչ նե
րը մշակ վել են՝
ա ռաջ նորդ վելով
ե րե խա յի զար գաց
ման վե րա բեր յալ
կառու ցո ղա կան
սկզբունք նե րով:

Ըստ այդ
սկզբունք նե րի՝
ե րե խա նե րը լավ
են զար գա նում
այն մի ջա վայ րում,
որ տեղ բա վարար
վում են նրանց
ֆի զի կա կան, մտա
վոր և  հո գե բա նա
կան կա րիք նե րը,
որտ եղ նրանք պաշտ
պան ված են զգում,
արժ ևոր վում են
որ պես ան հատ ներ
և ակ տի վո րեն ներգ
րավվում են նոր
հմտութ յուն ներ
և  գի տե լիք ներ
ձեռք բե րե լու
նպա տա կով կազ
մա կերպ ված բազ
մաբ նույթ աշ խա
տանք նե րում: Ն
րանք ի րենց գի
տե լիք նե րը և ար
ժե քա յին հա մակար
գը կա ռու ցում
են հա սա կա կից
նե րի, ծնող նե րի
և այլ մե ծա հաս
կա նե րի հետ փոխհա
րա բե րութ յուն
նե րի, ինչ պես նաև
ֆի զի կական ու
հա սա րա կա կան
մի ջա վայ րի ակ
տիվ ու սումն ա
սի րութ յուն նե
րի մի ջո ցով: Ե րե
խա յի ա ռողջ, ներ
դաշ նակ և  հա մա
կող մա նի զարգաց
ման հա մար անհ
րա ժեշտ է աշ խա
տանքել նրա ֆի
զի կա կան, ի մա ցա
կան, հու զական
և  սո ցիա լա կան
ո լորտն ե րի հա
վա սա րաչափ զար
գաց ման ուղ ղութ
յամբ:
 Չա փո
րո շիչ նե րը դա
սա կարգ ված են
ըստ զար գաց ման
հետև յալ ո լորտ
ներ ի. 1. Շարժողական
զարգացում
2.    Խոսք և հաղորդակցում

3.    Իմացական զարգացում

4.    Սոցիալական,
հուզական և անձնային
զարգացում
5.    Ինքնասպասարկում,
առողջության պահպանում
և անվտանգություն
6.    Սովորելու
նկատմամբ վերաբերմունք
 Չա փո
րո շիչ նե րի սույն
փաս տա թուղթն
ունի հետև յալ
կա ռուց ված քը.
•     ո լորտ նե րը ու սումն ա
ռութ յան/զար գացման
ուղ ղութ յուն
ներն են,
•     են թաո լորտ
նե րը տվյալ
ո լոր տի բաղ կացու
ցիչ մա սերն են,
•     չա փո րո շիչ
նե րը սահ
մա նում են տվյալ
ենթաո լոր տում
ե րե խա յից ակն
կալ վող վարքա
գիծն ընդ հա նուր
առ մամբ,
•     ցու ցիչ նե
րը նշում
են, թե ե րե խան ինչ
գիտի և ինչ է ան
ում, կամ ինչպի
սի դի տար- կե լի
վար քա գիծ է դրսևոր
ում,
•     օ րի նակ նե
րը պար
զա բա նում են յու
րաքանչ յուր ցու
ցի չի ի մաս տը:
 Վաղ ման
կութ յան զար գաց
ման և կր թա կան
չա փո րո շիչ նե
րը հաս ցեագր ված
են ծնող ներին,
ու սումն ա կան
հաս տա տութ յուն
նե րին, ու սումն
ա կան ծրագ րե րի
և  տար բեր ձեռնարկ
նե րի հե ղի նակ
նե րին, ու սումն
ա խա ղային նյու
թեր պատ րաս տող
հաս տատ ութ յուննե
րին:  Չա փո րո շիչ
ներն այն ու ղե
նիշ ներն են, ո րոնք
մե ծա հա սակ նե
րը կա րող են օգ
տագոր ծել տար
բեր ո լորտ նե րում
ե րե խա նե րի զար
գաց մա նը նպաս
տե լու հա մար:
 Մինչև
6 տա րե կան ե րե խա
նե րի զար գացման
չա փո րո շիչ նե
րը կա րող են տար
բեր կիրա ռութ
յուն ներ ու նե
նալ:  Մաս նա վո րա
պես.
•     բա րե լա վել
ու սու ցու մը. հիմք հան դի
սանալ մինչև 6 տա
րե կան ե րե խա նե
րի ուսումն ա կան
ծրագ րե րը բա րե
լա վե լու համար,
•     բա րե լա վել
ծնո ղա վա րութ
յան հմտու թ յուն
նե րը և  վար քը. օգ նել ծնող
նե րին ի րա տե սա
կան ակ նա կա լիք
ներ ու նե նա լու
մինչև 6 տա րե կան
ե րե խա նե րից, ինչ
պես նաև ե րե խա
յի տա րի քին հա
մա պա տասխան տար
բեր խա ղեր կազ
մա կեր պե լու նրանց
հա մար,
•     բա րե լա վել
ման կա վարժ նե
րի մաս նա գիտա
կան պատ րաստ վա
ծութ յու նը. ու ղենիշ լի
նել ու սու ցիչ
նե րի վե րա պատ
րաստման ծրագ րե
րի մշակ ման հա
մար,
•     գնա հա տել
նա խադպ րո ցա կան
ծրագրե րի արդ
յու նա վե տութ
յու նը.
հիմք հանդի սա
նալ ընտ րե լու
կամ մշա կե լու
հա մար ե րե խա նե
րի ա ռա ջըն թա ցի
գնա հատ ման մի
ջոց ներ՝ որ պես
ծրագ րի արդ յու
նա վետութ յան
ամ բող ջա կան գնա
հատ ման մաս, •    բարձ րաց
նել հան րութ յան
գի տակ ցությու
նը վաղ ման կութ
յան շրջա նի կարևո
րութ յան վե րա
բեր յալ. օգ նել
հա սա րակութ յա
նը ա վե լի լավ հաս
կա նալ և արժևո
րել վաղ ման կութ
յան տա րի քը, ինչ
պես նաև ի րենց
ա վանդն ու նե նալ
մինչև 6 տարե կան
ե րե խա նե րին ո
րակ յալ ծա ռա յություն
նե րով ա պա հո վե
լու հար ցում:
 Վաղ
ման կութ յան զար
գաց ման խնդիր
ներով զբաղ վող
մասն ա գետ նե րը
կա րող են այս չա
փո րո շիչ ներն
օգ տա գոր ծել տար
բեր նպա տակ նե
րով.
•     սահ մա նե լու
զար գաց ման նպա
տակ նե րը, ո րոնց
ե րե խա նե րը պետք
է հաս նեն ծննդից
մինչև 6 տա րե կան
հա սա կը,
•     բա րե լա վե
լու ու սումն ա
կան մի ջա վայ րը,

•     ա պա հո վե լու
ու սումն ա ռութ
յան շա րու նակա
կան գոր ծըն թա
ցը:
 Չա փո
րո շիչ նե րը դաս
տիա րակ նե րի/ման
կավարժ նե րի հա
մար ստեղ ծում
են այն հիմ քը, ո
րի վրա նրանք կա
րող են պլա նա վո
րել ուսու ցու
մը:  Սույն փաս տա
թուղ թը, ի հար կե,
ուսումն ա կան
ծրագ իր չէ, սակայն
այն ներ կա- յաց
նում է այն ո լորտ
նե րը, ո րոնց վրա
մանկա վարժ նե
րը պետք է հիմն
վեն ե րե խա նե րի
ու սու ցու մը պլա
նա վո րե լիս:  Մաս
նա գետ նե րը պետք
է հի շեն, որ դրանք
նա խա տես ված են
նա խադպ րո ցա կան
տա րի քի ե րե խա
ների հա մար ի րա
տե սա կան պլա նա
վոր ման, խա ղա յին
ու սումն ա դաս
տիա րակ չա կան
գործու նեութ յան
հարս տաց ման և
յու րա քանչ յուր
ե րե խա յի ա ճի խթան
ման ու լիա կա տար
ներու ժի վեր հան
ման խնդիր նե րի
ի րա կա նացման
հա մար:
 Չա փո
րո շիչ նե րը կա
րող են լի նել նաև
գոր ծիք/ մի ջոց
այն ծնող նե րի
հա մար, ո րոնք հա
ճախ ան հանգս տա
նում են, թե արդ
յոք ի րենց ե րեխա
նե րը «ճի՞շտ» գի
տե լիք ներ և հմ
տութ յուններ են
ստա նում` հե տա
գա յում դպրոց
գնա լու հա մար:
Չա փո րո շիչ նե
րի օգ նութ յամբ
ծնողնե րը կտես
նեն, որ ա ռօր յա
գոր ծո ղութ յուննե
րի մի ջո ցով ե րե
խա նե րին կա րե
լի է սո վորեց նել
այն, ինչ նրանց
պետք է ի մա նալ
հետա գա յում դպրո
ցում հա ջո ղութ
յան հաս նե լու
հա մար:
 Միև
նույն ժա մա նակ
կար ևոր է ընդգ
ծել, որ չա փո րո
շիչ նե րը նա խա
տես ված չեն
•
ո րո շե
լու հա մար, թե արդ
յոք ե րե խան «պատ
րա՞ստ է» ման կա
պար տեզ կամ
դպրոց
գնա լու, թե՝ ոչ,
•     օգ տա գործ
վե լու որ պես գոր
ծիք՝ ե րե խա ների
ախ տո րոշ ման կամ
պի տա կա վոր ման
նպա տա կով,
•     պատ ճառ հան
դի սա նա լու, որ
ե րե խա ները զրկվեն
նոր ծրագր ե րի
կամ փոր ձա ռություն
նե րի մաս նակ ցե
լուց,
•     մի ե րե խա յին
մյու սի հետ հա
մե մա տե լու հա
մար,
•     ե րե խա յի զար
գաց ման մա կար
դա կը գնահա տե
լու հա մար,
•     որ պես ու սումն
ա կան ծրա գիր օգ
տա գործե լու հա
մար (թեև ու սու
ցիչ նե րը կա րող
են այս նյու թերն
օգ տա գոր ծել ու
սումն ա կան պա
րապ մունք ներ
պլա նա վո րե լու
հա մար):
 Հու սով
ենք, որ այս փաս
տա թուղ թը կնպաստի
մեր ե րե խա նե րի
հա մար նա խա տես
ված ծա ռա յութ
յուն նե րի ո րա
կի բարձ րաց մա
նը, ե րե խա նե րի
հա մա կող մա նի
և  ներ դաշ նակ զար
գաց մա նը, ինչն
էլ իր հեր թին կօգ
նի, որ հե տա գա յում
ե րե խա նե րը դպրո
ցում հա ճույքով
սո վո րեն:

Խոշոր
  շարժումներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  սկսում
է դրսևորել
  խոշոր շարժողական
  տարրական հմտություններ:

1.1. Հենվում
  է ոտքերին մի քանի
  վայրկյան տևողությամբ,
  երբ ոտքերը պինդ
  մակերեսի վրա
  են:

1.1.1. Երբ մայրը
  երեխային կանգնեցնում
  է հատակին, նա 3-4
  վայրկյան հենվում
  է ոտքերին:

1.2.  Գլորվում
  է երկու  ուղղությամբ`
  փորից մեջքի վրա
  և հակառակը:

1.3
  Մնում է նստած
  դիքում՝  առանց
  օգնության պահպանելով
  հավաասարակշռությունը
  առնվազն 10 վայրկյան:

1.3.1. Երբ
  նստեցնում են
  բազմոցին, կարողանում
  է ուղիղ նստել՝
  գլուխը բարձր
  պահած, առանց առաջ

թեքվելու
  և  առանց հենվելու
  նախաբազուկներին
  և ձեռքերին:

1.4. Մեկ
  դիրքից
տեղաշարժվելով`
  այլ դիրք է ընդունում:

1.4.1. Փորի վրա
  կարողանում է
  առաջ կամ հետ շարժվել,
  որից հետո կարողանում
  է նստել:

1.4.2. Նստած
  դիրքում ազատ
  շարժումներ է
  անում իր առանցքի
  շուրջը:

1.5. Չոչ
  է անում՝  կատարելով
  առնվազն 3 «քայլ»:

1.6. Կանգնում
  է օգնությամբ
  կամ ինչ-որ բանից
  բռնելով:

1.6.1. Կահույքից
  բռնելով` բարձրանում
  է, կանգնում  և առանց
  մարմնով հենվելու`
  մնում է ուղղահայաց
  դիրքում կանգնած:

1.7. Քայլում
  է օգնությամբ
  կամ ինչ-որ բանից
  բռնելով՝ կատարելով
  առնվազն 5 քայլ:

1.7.1. Մեկ
  կամ երկու ձեռքով
  բռնելով կահույքից`
  քայլում է դեպի
  կողք կամ առաջ:

1.7.2. Քայլում
  է` մի ձեռքից բռնած:

1.8. Ինքնուրույն
  քայլելու փորձեր
  է անում:

1.8.1. Մեծահասակի
  ձեռքը բաց թողնելով,
  մի քանի քայլ է
  անում:

1.9. Նստած
  դիրքում կատարում
  է պարզագույն
  գործողություններ:

1.9.1. Նստած
  դիրքում հրում
  է փոքր գնդակը:

1.9.2.
  Երկու ձեռքով
  բռնած գնդակը
  բաց է թողնում,
  որ վայր  ընկնի:

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Նուրբ / մանր
  շարժումներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  սկսում է ցուցաբերել
  ձեռքի և մատների
  շարժումների
  կառավարման հմտություններ:

2.1. Բռնում
  է խաղալիքը:

2.1.1. Կարող
  է թափահարել բռնած
  խաղալիքը:

2.1.2. Բռնում
  է գլխավերևում
  կախված խաղալիքը:

2.2. Առարկան
  մի ձեռքից մյուսն
  է փոխանցում:

2.2.1. Մի ձեռքով
  վերցնում է խաղալիքը,
  ապա այն փոխանցում
  է մյուսին:

2.3. Մատներով
  (բութ և ցուցամատ)
  վերցնում է մանր
  առարկաներ:

2.3.1. Երկու
  մատների ծայրերով
  վերցնում է հացի
  կտորը:

2.4. Երկու
  ձեռքերն օգտագործում
  է ինչ-որ առարկա
  բռնած պահելու
  համար:

2.4.1. Երկու
  ձեռքերով պահում
  է իր շիշը, բաժակը:

2.5.
  Յուրաքանչյուր
  ձեռքում միաժամանակ
  պահում է մեկական
  առարկա:

2.5.1. Երկու
  խաղալիք մոտեցնում
  և խփում է իրար
  (միացնում է):

2.5. Ինքնուրույն
  տեղաշարժում
  է առարկան:

2.5.1. Դիտմամբ
  բաց է թողնում
  շիշը կամ նետում
  է այն հատակին:

2.5.2. Թելով
  կապված առարկան
  մոտեցնելու համար
  քաշում է թելից:

2.5.3. Բացում
  է դարակը և հանում
  պարունակությունը:

2.6. Մեկ
  առարկան տեղավորում
  է  մյուսի մեջ:

2.6.1. Փոքր  իրերը
  գցում է բաժակի
  մեջ:

2.6.2. Խաղալիքը
  հանում է տուփից
  ու նորից հետ է
  դնում:

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Բանավոր
  խոսք

Խոսքի ընկալում
  և օգտագործում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  արձագանքում
  է ձայներին և իրեն
  ուղղված խոսքին:

1.1. Արձագանքում
  է իր անվանը:

1.1.1. Իր անունը
  լսելիս գլուխը
  շրջում, նայում
  է իրեն կանչողին:

1.2. Հասկանում
  և ճիշտ արձագանքում
  է որոշ արտահայտությունների:

1.2.1. Երբ փորձում
  է
վտանգավոր
  առարկա վերցնել,
  և մայրն ասում
  է. «Ձեռք չտաս», ձեռքը
  հետ է քաշում:

1.2.2. Ուրախանում
  է, երբ մայրը  քաջալերում
  և ասում է.
«Ապրի՛ իմ
  բալիկը»:

1.3. Ցույց է
  տալիս ծանոթ առարկաները,
  երբ հարցնում
  են:

1.3.1. Ի պատասխան
  «Ու՞ր է ծաղիկը»
  հարցին, ձեռք/երը
  մեկնում է դեպի
  ծաղիկը:

1.4. Կատարում
  է պարզ գործողություններ,
  երբ առաջարկում
  են:

1.4.1. Երբ մայրն
  ասում է. «Արի՛ ծափիկ
  անենք», ձեռքերը
  զարկում է իրար:

1.4.2. Երբ մայրն
  ասում է.  «Ցույց
  տուր լույսը», հայացքն
  ուղղում է դեպի
  ջահը:

1.4.3. Երբ մայրն
  ասում է.
«Փակի՛ր այս
  տուփը», երեխան
  փակում է տուփը:

2. Երեխան
  անում է խոսելու,
  հաղորդակցվելու
  առաջին փորձերը:

2.1. Ձայնարկություններով
  արտահայտում
  է ուրախություն
  կամ դժգոհություն:

2.1.1. Երբ
  տեսնում է իր սիրած
  խաղալիքը, բացականչում
  է.
«Ա՜», «Օ՜h», «Ու-ու-ու՜»
  :

2.2. «Բառերով»

արտահայտում
  է հաճույք կամ
  դժգոհություն:

2.2.1. Երբ մայրը
  բերում է  ջուրը,
  երեխան ուրախանում
  և ասում է. «Բուվա»
  (կամ որևէ այլ բառ):

2.3. Բառերը
  համակցում է շարժումների
  հետ:

2.3.1. Ժխտական

վերաբերմունքի
  դեպքում գլխի
  շարժումով արտահայտում
  է
«ոչ»:

2.3.2. Երբ դուրս
  է գնում, թափահարում
  է ձեռքը և ասում.
  «Ցե»:

2.4. Ընդօրինակում
  է պարզ վանկերը:

2.4.1. Կա-կա, տա-տա
  և այլն:

2.5. Օգտագործում
  է 8-10 ճանաչելի «բառեր»:

2.5.1. «Մամա», «Պապա»,

«Տատա», «Դադա»,
  «Պապի», «Տուն», «Կուկու»,
  «Ատո» և այլն:

ԽՈՍՔԻ ԵՎ
Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Հաղորդակցում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  արձագանքում
  է խոսակցին:

3.1. «Պատասխանում
  է», երբ խոսում են
  իր հետ:

3.1.1. Երբ խոսում
  են իր հետ, սկսում
  է ուրախ բլբլալ
  վանկերով՝ բարձրացնելով
  և իջեցնելով ձայնը:

3.2. Համապատասխան
  վարք է դրսևորում,
  երբ փաղաքշական
  արտահայտություններ
  են ասում կամ սաստում
  են:

3.2.1. Երբ
  մայրիկն
ասում է.
  «Իմ անուշիկ, իմ
  սիրունիկ» կամ
  նմանատիպ այլ
  բառեր, երեխան
  ժպտում է (ուրախությունից
  թափահարում է
  ձեռքերը):

3.2.2. Երբ
  մայրը խոժոռ դեմքով
  ասում է. «Չհանե՛ս
  կոշիկդ, թե չէ կբարկանամ»,
  երեխան դադարում
  է կոշիկը քաշել:

ԽՈՍՔԻ
ԵՎ Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Մտածողություն
  և տրամաբանություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  հետազոտում է
  առարկաները:

1.1. Փորձում
  է ճանաչել իր շրջապատը՝
  աչքերի, բերանի,
  ձեռքերի միջոցով:

1.1.1. Երեխան
  ձեռքը վերցրած
  խաղալիքը/իրը
  տանում է բերանը:

1.1.2.
  Երեխան ձեռքերով
  տարբեր գործողություններ
  է կատարում  առարկաների
  հետ. խփում է, թափահարում
  է, գցում է:

1.2. Դրսևորում
  է աչք-ձեռք կոորդինացիայի
  տարրական կարողություններ:

1.2.1. Երեխան
  տեսնում է խաղալիքը
  և մեկնում է ձեռքը:

1.3. Փնտրում
  է տեսադաշտից
  անհետացած առարկան:

1.3.1. Երեխան
  հայացքով փնտրում
  է իր ներկայությամբ
  թաքցված առարկան:

1.3.2. Երեխան
  խաղում է «պահմտոցի»
  («Ծիկ» կամ ծիկրակել
  խաղը):

1.3.3. Երբ
  հեռացնում են
  խաղալիքը, երեխան
  հայացքը տարբեր
  կողմեր է ուղղում:

1.4. Կենցաղային
  իրերն օգտագործում
  է ըստ նշանակության:

1.4.1. Գդալը
  վերցնում է և մոտեցնում
  բերանին:

1.4.2. Վերցնում
  է սանրը և քսում
  է գլխին:

1.5. Հետազոտում
  է շրջապատող առարկաները`
  դրանց հետ տարբեր
  գործողություններ
  կատարելով:

1.5.1. Երեխան
  նետում է խաղալիքը,
  թափահարում, հարվածում
  այլ խաղալիքի`
  հետևելով, թե ինչ
  է տեղի ունենում
  խաղալիքի հետ,
  ինչ ձայն է հանում,
  ինչպես է փոխվում:

1.6. Կրկնօրինակում
  է պարզ գործողություններ:

1.6.1. Երեխան
  ծափ է տալիս` կրկնօրինակելով
  մեծահասակին:

1.7.  Կատարում
  է որոշակի գործողություններ
  ցուցամատով:

1.7.1. Երեխան
  ցուցամատով խառնում
  կամ հրում է փոքր
  առարկաներ:

2. Երեխան
  հասկանում է իրադարձությունների
  հաջորդականությունը
  և պարզ պատճառահետևանքային
  կապերը:

2.1. Մի քանի
  անգամ կրկնում
  է միևնույն
գործողությունը`իրեն
  հետաքրքրող տպավորությունները
  երկարաձգելու
  կամ իր ցանկացածին
  հասնելու համար:

2.1.1. Խփում է
  չխկչխկան խաղալիքին`
  ձայնը անընդհատ
  լսելու համար:

2.1.2. Պարբերաբար
  փորձում է բացել
  տուփի կափարիչը,
  եթե  առաջին անգամ
  չի ստացվում:

2.2. Գտնում
  է կապը առարկայի
  և երևույթների
  միջև:

2.2.1. Երբ
  տեսնում է գիշերազգեստը,
  սկսում է քաշելով
  հանել գուլպաները:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Ուշադրություն,
  հիշողություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3.
  Երեխան դրսևորում
  է ուշադրության
  կենտրոնացում
  և պահպանում:

3.1. Ուշադրությունն
  ուղղում է դեպի
  տարբեր տիպի խթանիչները:

3.1.1. Հայացքով
  սկսում է հետևել
  գույնով, ձայնով
  կամ շարժումով
  իր ուշադրությունը
  գրաված առարկաներին:

3.1.2. Երբ չխկչխկացնում
  են ձայն հանող
  խաղալիքը, երեխան
  ուշադիր նայում
  է խաղալիքին:

3.2. Լսում
  է երգ կամ փոքրիկ
  հեքիաթ՝ դեռևս
  չհասկանալով
  դրա բովանդակությունը:

3.2.1. Երեխան
  ուշադիր լսում
  է, երբ մայրը նրա
  համար երգում
  է կամ քառյակ է
  արտասանում:

4. Երեխան
  մտապահում  և վերարտադրում
  է որոշակի ինֆորմացիա:

4.1. Ճանաչում
  է ծանոթ դեմքեր,
  առարկաներ:

4.1.1. Երբ երեկոյան
  տեսնում է հորը,
  ժպտում և ձգվում
  է դեպի նա:

4.2. Երբ
  առաջարկում են,
  փնտրում և գտնում
  է ծանոթ առարկան,
  եթե նախապես տեսել
  է, թե որտեղ են այն
  դրել:

4.2.1. Երբ
  տատիկն ասում
  է. «Բե՛ր քո փոքրիկ
  գնդակը որ միասին
  խաղանք», երեխան՝
  չոչ անելով,  մոտենում
  է խաղալիքների
  զամբյուղին :

Երևակայություն
  և ստեղծագործական
  մտածողություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

5. Երեխան
  դրսևորում է երևակայության
  պարզագույն տարրեր:

5.1. Կատարում
  է գործողություններ
  տարբեր առարկաների/նյութերի
  հետ:

5.1.1. Մատներով
  սեղմելով` խաղում
  է խմորի հետ:

5.1.2. Փորձում
  է ճմռթել,  պատռել
  թղթի կտորը:

5.2. Կրկնօրինակում
  է մեծահասակների
  շարժումները:

5.2.1. Երեխան
  երաժշտության
  տակ թափահարում
  է ձեռքերը` նմանեցնելով
  պարային շարժումների:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Սոցիալ - մշակութային
  և կենցաղային
  կողմնորոշում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

7. Երեխան
  ունի գիտելիքներ
  իր ընտանիքի մասին:

7.1. Ճանաչում
  է մոր և այլ մտերիմ
  մեծահասակների
  դեմքերը:

7.1.1. Երբ
  հարցնում են, թե
  որտեղ է մայրիկը,
  հայացքով կամ
  ձեռքով ցույց
  է տալիս:

8. Երեխան
  ճանաչում  և կատարում
  է մանկական ստեղծագործություններ:

8.1. Մեծահասակների
  ասելուց հետո
  երեխան կրկնում
  է վանկեր կամ մեկ-երկու
  բառ որևէ բանաստեղծությունից
  կամ երգից:

8.1.1 «Ծիվ
  –ծիվ», «Արև-արև եկ-եկ»:

8.2. Ակտիվորեն

արձագանքում
  է, երբ լսում է ծանոթ
  մանկական երգ:

8.2.2. Երբ
  տատիկը երգում
  է իրեն ծանոթ երգը,
  երեխան ժպտում
  է, թափահարում
  է ձեռքերը:

Կողմնորոշում
  տարածության
  և ժամանակի մեջ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

6. Երեխան
  կողմնորոշվում
  է տարածության
  մեջ:

6.1. Տան
  մեջ տեղաշարժվում
  է որոշակի նպատակով:

6.1.1. Երեխան
  մոտենում է դռանը`
  հասկացնելով,
  որ ցանկանում
  է դուրս գնալ:

6.2. Իրեն
  ծանոթ միջավայրում
  գիտի որոշ առարկաների
  տեղը:

6.2.1. Երեխան
  կոնֆետը փնտրում
  է այն տեղում, որտեղ
  մայրիկը սովորաբար
  դնում է այն:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Սոցիալական
  զարգացում

Փոխհարաբերություններ
  շրջապատի հետ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  սկսում է շփվել
  ծանոթ մեծահասակների
  և հասակակիցների
  հետ և հաստատել
  վստահության
  վրա հիմնված հարաբերություններ:

1.1. Աշխուժանում
  է ծնողներին և
  ծանոթ մեծահասակներին
  տեսնելիս (ժպիտ,
  ակտիվ շարժումներ
  և ձայներ):

1.1.1.  Երբ
  մայրը մոտենում
  և խոսում է երեխայի
  հետ, նա ժպտում
  է և թափահարում
  ձեռքերն ու ոտքերը:

1.1.2. Երբ տատը
  ներս է մտնում,
  երեխան ծիծաղելով
  չոչ է անում նրան
  դիմավորելու:

1.2. Հաճույքով
  է խաղում մեծահասակների
  հետ:

1.2.1. Երեխան
  ուրախ ձայներ
  է արձակում, երբ
  խաղում է պապիկի
  հետ: Երեխան կարող
  է լաց լինել, երբ
  խաղը դադարում
  է:

1.3. Սիրում
  է հայելու մեջ
  նայել ինքն իրեն:

1.3.1. Հայելու
  կողքով անցնելիս
  ձգվում է դեպի
  հայելին և հրճվում:

1.4. Ցուցաբերում
  է ամաչկոտություն
  կամ տագնապ (վախ)
  անծանոթ մեծահասակների
  ներկայությամբ:

1.4.1. Երբ
  անծանոթ մեծահասակը
  փորձում շփվել
  երեխայի հետ,  նա
  թնկթնկում է,  լաց
  է լինում:

1.5. Ցուցաբերում
  է անհանգստություն
  (տագնապ) ծանոթ
  մեծահասակից
  բաժանվելիս:

1.5.1. Լալիս
  է, երբ մայրիկը
  կամ հայրիկը գնում
  են:

1.6. Հանգիստ
  և ապահով
է զգում,
  երբ մտերիմ մեծահասակը
  իր տեսադաշտում
  է:

1.6.1. Աշխույժ
  խաղում է, երբ հարազատները,
  կամ տան անդամները
  իր կողքին են:

1.7. Մեծահասակներին
  ներգրավում է
  իր փոխգործուն
  խաղերի (շփումների)
  մեջ:

1.7.1. Մեկնում
  է խաղալիքը մեծահասակին,
  որ նա լարի այն:

1.8. Ներգրավվում
  է փոխգործուն
  շփումների կամ
  խաղերի մեջ:

1.8.1. Խաղում
  է «Խնոցիհարոցի»,
  «Ծիվ-ծիվ» խաղերը:

1.9. Օգտագործում
  է շարժումները
  և դիմախաղը հաղորդակցվելու
  համար:

1.9.1.
  Ձեռքով դիպչում
  է/հրում է  ուշադրություն
  գրավելու համար:

1.9.2. Ձեռքերը
  պարզում է, որ գրկեն:

1.9.3. Ձեռքը
  թափահարելով՝
  հրաժեշտ է տալիս:

1.10. Նկատում
  և արձագանքում
  է ուրիշ երեխաներին:

1.10.1. Երբ
  զբոսանքի ժամանակ
  հանդիպում է այլ
  երեխայի, մեկնում
  է ձեռքը կամ քայլում
  է դեպի նա:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

Սոցիալական
  վարք

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  սկսում է դրսևորել
  ինքնակառավարման
  հմտություններ:

2.1. Ինքն
  իրեն զբաղեցնում
  է կամ հետաքրքրություններ
  է գտնում:

2.1.1. Ճանաչում
  է իր խաղալիքները
  և ինքնուրույն
  խաղում դրանցով:

2.2. Հարմարվում
  է օրվա կրկնվող
  գործողություններին:

2.2.1.Կեսoրին՝
  զբոսանքից վերադառնալուց
  հետո, մեծահասակի
  օգնությամբ պառկում
  է քնելու:

2.3. Հաճախակի
  փոխում է գործողությունները/
  զբաղմունքը:

2.3.1. Արջուկով
  խաղալուց հետո
  վերցնում է գնդակը:

3. Երեխան
  սկսում է դրսևորել
  ինքնուրույնություն:

3.1. Փորձում
  է կատարել ինքնուրույն
  գործողություններ`
  ուտել, քայլել,
  վերցնել ինչոր
  բան (թեև դեռ օգնության
  կարիք ունի):

3.1.1. Մեկնում
  է ոտքը կամ ձեռքը,
  երբ իրեն հագցնում
  են:

3.1.2. Փորձում
  է իր ձեռքով (մատներով)
  ուտել:

Անձնային
  զարգացում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

4. Երեխան
  սկսում է ցուցաբերել
  սեփական  անձի
  և ուրիշների մասին
  իմացություն:

4.1.
  Երբ տալիս են իր
  անունը, արձագանքում
  է  շարժումով կամ
  ձայնով:

4.1.1. Շրջվում
  է կամ հրճվում
  է, երբ լսում է իր
  անունը:

4.2. Ուսումնասիրում
  է իր մարմինը:

4.2.1. Բռնում
  է իր ոտքերի թաթերը,
  ուսումնասիրում
  է իր ձեռքերը:

4.3. Ուսումնասիրում
  է ուրիշների դեմքերը,
  մարմնի մասերը:

4.3.1. Դիպչում
  է խնամողի մազերին,
  շոշափում է ձեռքը:

4.4. Երբ
  խնդրում են, ցույց
  է տալիս իր մարմնի
  առնվազն 2 մասերը:

4.4.1. Մատնացույց
  է անում իր բերանը,
  երբ հարցնում
  են «Ու՞ր է Տիգրանիկի
  բերանը»:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

Հուզական
  զարգացում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

5. Երեխան
  սկսում է արտահայտել
  և ճանաչել հիմնական
  հույզերը:

5.1. Անծանոթ
  միջավայրում
  դրսևորում է վախ
  կամ զգուշանում
  է:

5.1.1. Անծանոթ
  միջավայրում
  հյուրընկալվելիս,
  նստում է մոր գրկում
  կամ բռնում է նրա
  ձեռքը:

5.1.2. Եթե
  մոր գրկում չէ,

ապա
  անվտանգ և ապահով
  զգալու համար
  հաճախ նայում
  է նրա կողմը:

5.2. Արտահայտում
  է իր  զգացմունքները
  ձայներով կամ
  շարժումներով:

5.2.1. Երբ
  զայրանում է` բարձր
  գոռում է կամ լալիս
  է:

5.2.2. Սիրած

կերակրատեսակը
  ստանալու դեպքում
  աշխուժանում
  է (ծիծաղում է, ժպտում
  է, ծափ է տալիս):

5.3. Արձագանքում
  է ուրիշների հույզերին:

5.3.1. Սկսում
  է լաց լինել, երբ
  լսում է, որ ուրիշ
  մի երեխա լալիս
  է:

5.4. Երեխան
  հուզականորեն
  արձագանքում
  է երաժշտական
  գործիքներով,
  մարդկային ձայնով
  կատարած երաժշտությանը:

5.4.1. Կատարում
  է աշխույժ շարժումներ
  կամ արձակում
  է ձայներ երաժշտություն
  լսելիս:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Ինքնասպասարկում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1.
  Երեխան սկսում
  է դրսևորել ինքնասպասարկման
  տարրական  հմտություններ:

1.1. Ձեռքը
  մեկնում է իր
տեսադաշտում
  հայտնված առարկային:

1.1.1. Խփում
  է ձայն հանող կախված
  խաղալիքին:

1.2. Փնտրում
  է տեսադաշտից
  անհետացած առարկան:

1.2.1. Քաշում
  է (բարձրացնում

է) ծածկոցը`
  խաղալիքը գտնելու
  համար:

1.3. Կենտրոնանում
  է մոտ գտնվող առարկայի
  վրա:

1.3.1. Կերակրվելիս
  բռնում է մոր կուրծքը/շիշը:

1.4. Փորձում
  է ինքնուրույն
  ուտել:

1.4.1. Բռնում
  և ուտում է թխվածքաբլիթը:

1.5. Մեծահասակի
  օգնությամբ օգտվում
  է սպասքի որոշ
  տեսակներից: Վերցնում
  է գդալը` բռնելով
  պոչից:

1.5.1. Խմում
  է բաժակից:

1.5.2. Վերցնում
  է գդալը` բռնելով
  պոչից:

1.6. Հանում
  է հեշտությամբ
  հանվող հագուստը:

1.6.1. Ձգելով
  քաշում, հանում
  է գլխարկը, կիսագուլպաները,
  ձեռնոցները:

Առողջության
  պահպանում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  արձագանքում
  է հիգիենիկ միջոցառումներին
  և խնամք պահանջող
  իրավիճակներին:

2.1. Դրականորեն
  է արձագանքում
  լողանալուն:

2.1.1. Լողանալիս
  ժպտում, թափահարում
  է ոտքերն ու ձեռքերը:

2.2. Անհանգստություն
  է ցուցաբերում,
  եթե իրեն խանգարող
  ինչ-որ հանգամանք
  կա:

2.2.1. Լալիս,
  թնկթնկում է, երբ
  քաղցած է:

2.2.2. Մեկնում
  է ձեռքը կամ մատնացույց
  է անում հագուստը,
  եթե թրջվել է:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Խոշոր
  շարժումներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  դրսևորում է խոշոր
  շարժողական հմտություններ:

1.1. Կանգնում
  է ինքնուրույն`
  առանց օգնության:

1.1.1.
  Կանգնում է ուղղահայաց
  դիրքով` հավասարապես
  հենվելով երկու
  ոտքերի վրա և առանց
  արտաքին օգնության
  (չի հպվում որևէ
  մեկին կամ առարկայի)
  կանգնած մնում
  է առնվազն 10 վայրկյան:

1.1.2. Կռանալով՝
  հատակից վերցնում
  է իրեն հետաքրքրող
  առարկան և, առանց
  ընկնելու, ուղղվում
  է:

1.1.3. Ուղղահայաց
  դիրքում պահպանում
  է հավասարակշռությունը,
  երբ զննում է ձեռքում
  պահած առարկան
  կամ դրանով գործողություն
  է կատարում:

1.2. Քայլում
  է ինքնուրույն:

1.2.1. Ուղղահայաց
  դիրքով՝ մեջքն
  ուղիղ պահած և
  ոտքերը լայն բացած,
  առանց որևէ անձի
  կամ առարկայի
  հպվելու կատարում
  է առնվազն 5 քայլ
  դեպի առաջ` վեր
  բարձրացրած ձեռքերի
  օգնությամբ պահպանելով
  հավասարակշռությունը:

1.2.2. Կարողանում
  է  ետ-ետ  քայլել:

1.3. Ինքնուրույն
  նստում է:

1.3.1. Ինքնուրույն
  նստում է փոքր
  աթոռին:

1.4. Կատարում
  է վազելու փորձեր՝
  անցնելով դժվարությունների
  միջով:

1.4.1. Վազում
  է՝ չկարողանալով
  շրջանցել խոչընդոտները
  և դիպչելով իր
  ճանապարհին գտնվող
  աթոռին, փոշեկուլին
  կամ այլ առարկաներին:

1.4.2. Վազում
  է`հաճախ վայր ընկնելով:

1.5. Օգնությամբ
  կամ ինչ-որ բանից
  բռնելով, բարձրանում
  է աստիճաններով:

1.5.1. Չոչ
  անելով` ինքնուրույն
  վեր է բարձրանում
  աստիճաններով:

1.6. Մեծահասակի
  օգնությամբ իջնում
  է աստիճաններից:

1.6.1. Տատիկի
  ձեռքից բռնած
  իջնում է աստիճաններով:

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

2. Երեխան
  կատարում է գործողություններ`
  պահպանելով դիրքը
  և իրականացնելով
  կոորդինացված
  շարժումներ:

2.1. Կանգնած
  դիրքում  կատարում
  է տարբեր գործողություններ:

2.1.1. Կանգնած
  դիրքից նետում
  է փոքր գնդակը՝
  առանց վայր ընկնելու:

2.1.2. Հրում կամ
  քաշում է հատակին
  դրված մեծ առարկաները:

2.1.3. Ոտքով
  հարվածում է գնդակին:

Նուրբ
  / մանր շարժումներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  դրսևորում է վերջույթների,
  ձեռքի և մատների
  շարժումների
  կառավարման հմտություններ:

3.1. Առարկան
  բռնելիս օգտագործում
  է ձեռքի ափը:

3.1.1. Ձեռքի
  ափով  բռնում է
  մատիտը, գդալը:

3.2. Մեկ
  ձեռքով բռնում
  է երկու առարկա:

3.2.1. Մեկ
  ձեռքով բռնում
  է երկու փոքր խաղալիքներ:

3.3. Թերթում
  է գիրքը:

3.3.1. Գիրքը
  թերթում է` 2-3 էջ
  միասին շրջելով:

3.4. Գծում/նկարում
  է` ձեռքը և դաստակը
  միասին  շարժելով:

3.4.1.
  Խզբզում է մատիտով
  (արագ  ու անփույթ
  շարժումներով):

3.4.2. Գծեր
  է քաշում մատիտով:

3.4.3. Նկարելիս
  թուղթը մյուս
  ձեռքով պահում
  է:

3.5. Համապատասխա
  նեցնելով՝ տեղավորում
  է մեկ առարկան
  մյուսի մեջ:

3.5.1. Շրջանը,
  եռանկյունին
  և քառակուսին
  տեղավորում
է տախտակի
  վրա եղած համապատասխան
  փոսիկների մեջ:

3.6. Կառուցում
  է պարզ շինություններ`
  ուղղահայաց դիրքով:

3.6.1. Կառուցում
  է աշտարակ. սկզբում`
  երկու մասից, ապա
  կարողանում է
  ավելացնել
շարքը,
  հասցնելով 3-4 խորանարդիկներից
  բաղկացած ուղղահայաց
  կառույցի:

3.7. Վերջույթները
  ճիշտ ուղղությամբ
  շարժելով` օգնում
  է հագցնել իր շորերը:

3.7.1.  Բաճկոնը
  հագցնելիս ձգում
  է թևը դեպի հետ:

3.7.2. Ոտքը
  բարձրացնում
  է և ձգում ոտնաթաթը`
  կոշիկները հագցնելու
  համար:

3.8. Սեղմում
  է կոճակները և
  պտտում է բռնակները:

3.8.1. Ցուցամատով

(հիմնականում
  գերակայող ձեռքի)
  սեղմում է երգող
  խաղալիքի սեղմակոճակը:

3.8.2. Ցուցամատով
  կամ ձեռքով (հիմնականում
  գերակայող) սեղմում
  է լույսի անջատիչը:

3.8.3. Ձեռքով
  (հիմնականում
  գերակայող) պտտում
  է ցածր տեղակայված
  բռնակները` փորձելով
  բացել պահարանը
  կամ դարակը:

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Բանավոր խոսք

Խոսքի ընկալում
  և օգտագործում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  ընկալում է իրեն
  ուղղված ուրիշի
  պարզ խոսքը:

1.1. Կատարում
  է մեծահասակի
  պարզ, ծանոթ հրահանգը:

1.1.1. Երբ
  ասում են. «Այս խաղալիքը
  տա՛ր և տո՛ւր
Էմմային»,
  տանում և տալիս
  է:

1.1.2. Մեծահասակի
  խնդրանքով բերում
  է փոքրիկ բարձը
  ննջարանից:

1.2. Պատասխանում
  է «այո»/«ոչ» պատասխան
  պահանջող հարցերին:

1.2.1. «Գնա՞նք
  բակ» հարցին պատասխանում
  է «հա/այո» կամ «չէ/ոչ»:

1.3.
  Ցույց է տալիս
  այն առարկաները,
  որոնց մասին հարցնում
  են:

1.3.1. Երբ հարցնում
  են. «Ու՞ր է գնդակը»,
  երեխան մատով
  ցույց է տալիս
  այն:

1.3.2. Երբ
  հայրիկն ասում
  է. «Գրքում ցույց
  տուր փիսիկին»,
  երեխան ցույց
  է տալիս ճիշտ պատկերը:

2. Երեխան
  օգտագործում
  է երկբառ նախադասություններ:

2.1. Օգտագործում
  է տեղը և/ կամ բացակայությունը
  ցույց տվող արտահայտություններ:

2.1.1. «Կուկու
  հեսա», «Կակա չկա»:

2.2. Օգտագործում
  է ցանկություն
  արտահայտող բառակապակցություններ:

2.2.1. «Ճաշիկ
  ուտի», «Պապա ավտո
  գնա»:

2.2.2. «Տուր»,
  «Բեր», «Լավ»,
«էլի»…

2.3. Օգտագործում
  է հարց արտահայտող
  բառակապակցություններ:

2.3.1. «Ու՞ր
  ա կակա»:

2.3.2. «Գնդակ
  խաղա՞»:

ԽՈՍՔԻ ԵՎ
Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Հաղորդակցում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

5. Երեխան
  հաղորդակցվում
  է մեծահասակների
  և հասակակիցների
  հետ:

5.1. Պատասխանում
  է իրեն ուղղված
  հարցին:

5.1.1. «Այդ
  ու՞ր ես գնում»

հարցին
  պատասխանում
  է.
«Բակ»
  կամ «դուս»:

5.2. Երբ
  ինչ-որ բանի կարիք
  ունի, դիմում է
  ծանոթ մեծահասակին:

5.2.1. Տատիկին
  ասում է. «Ջույ  տույ»
  կամ «ձույիկ»:

5.3. Շփվում
  է հասակակից երեխաների
  հետ:

5.3.1. Մոտենում
  է իրեն այցելության
  եկած քեռորդուն,
  բռնում է ձեռքը
  և ասում է.
«Այի»:

5.3.2. Մոտենում
  է ավազների մեջ
  խաղացող անծանոթ

երեխային,
  բռնում է նրա դույլը
  և ասում է. «Տու՛ր»:

Գրավոր
  խոսք

Հետաքրքրություն
  գրքերի և գրվածքի
  նկատմամբ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

6. Երեխան
  հետաքրքրություն
  է ցուցաբերում
  գունազարդ գրքերի
  նկատմամբ:

6.1. Անկանոն
  թերթում է մանկական
  գիրքը:

6.1.1. «Երեք խոզուկներ»
  հեքիաթի գիրքը
  թերթում է հետ
  ու առաջ (թերթում
  է տարբեր տեղերից,
  թերթում է մի քանի
  էջ միանգամից):

6.2. Հետևում
  է, երբ մեծահասակն
  իր համար «կարդում»
  է պատկերազարդ
  գիրք:

6.2.1. Երբ պապիկը
  գիրքը ձեռքին
  կարդում կամ պատմում
  է «Երեք արջուկները»
  հեքիաթը, երեխան
  մատով ցույց է
  տալիս փոքրիկ
  արջուկին:

Խոսքի հնչյունաբանական
  և  քերականական
  իմացություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  փորձում է ճիշտ
  արտասանել մայրենի
  լեզվի հնչյունները:

3.1. Կրկնում
  է առաջարկված
  պարզ բառերը՝
  նմանեցնելով
  հնչյունները:

3.1.1. «Ասա
  ծիտիկ» հրահանգը
  ստանալիս կրկնում
  է. «Տի-տի» կամ «Ծիտի»:

4. Երեխան
  տիրապետում է
  քերականական
  պարզ կանոններին:

4.1.
  Միտքն  արտահայտում
  է բառերի ճիշտ
  հաջորդականությամբ:

4.1.1. Ասում
  է. «Պապա ավտո», այլ
  ոչ թե՝ «Ավտո պապա»:

ԽՈՍՔԻ ԵՎ
Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Մտածողություն
  և տրամաբանություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  հետազոտում և
  համեմատում է
  առարկաները:

1.1. Oգտագործում
  է առարկաներն
  ըստ իրենց նշանակության:

1.1.1 Խմում
  է բաժակից:

1.1.2. Կերակրում
  է տիկնիկին գդալով:

1.1.3. Փորձում
  է
երևակայական
  բանալիով բացել
  խաղալիք մեքենայի
  դուռը:

1.2. Ճանաչում
  է ծանոթ դեմքերը
  նկարներում:

1.2.1 Լուսանկարի
  վրա մատով ցույց
  է տալիս մայրիկին:

1.3. Արձագանքում
  է իր անվանը:

1.3.1. Երբ
  իր անունն են տալիս,
  շրջվում է:

1.4. Ցույց
  է տալիս մարմնի
  տարբեր մասերը
  տիկնիկի վրա:

1.4.1. Երբ հարցնում
  են, թե որն է տիկնիկի
  քիթը/բերանը/ ոտքը
  և այլն, ցույց է
  տալիս:

1.5. Օգտագործում
  է առարկաները
  խնդիրներ լուծելու
  համար:

1.5.1. Երբ
  խնդրում են ջուր
  բերել, գտնում
  է բաժակը և փորձում
  է լցնել ջրով:

1.5.2. Կարողանում
  է աշտարակ կառուցել
  6 խորանարդիկիներից,
  համարելով, որ
  տուն է կառուցել:

2. Երեխան
  հասկանում է իրադարձությունների
  հաջորդականությունը
  և պարզ պատճառահետևանքային
  կապերը:

2.1. Կրկնում
  է անցյալում տեսած
  գործողությունների
  հաջորդականությունը:

2.1.1.Մայրիկի
  այն հարցին, թե
  «Գագիկը ինչպե՞ս
  էր ֆուտբոլ խաղում»,
  երեխան կրկնում
  է նրա գործողությունները:

2.1.2. Տիկնիկի
  շորերը հանում
  է, «կաթիկ է տալիս»
  և ասում է. «Նանիկ»:

2.2. Գիտի, որ
  առարկայի/ անձի
  բացակայությունը
  չի նշանակում,
  որ այն/նա ընդհանրապես
  անհետացել է:

2.2.1. Երբ գնդակը
  գլորվում է մահճակալի
  տակ, երեխան փորձում
  է հանել այն:

2.2.2. Երբ
  մայրիկը գնում
  է խոհանոց, երեխան
  չորեքթաթ կամ
  քայլելով հետևում
  է նրան:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Երևակայություն
  և ստեղծագործական
  մտածողություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

4. Երեխան
  դրսևորում է երևակայության
  պարզագույն տարրեր:

4.1. Կատարում
  է պարզագույն
  գործողություններ
  տարբեր առարկաների/նյութերի
  հետ` ինչ-որ բան
  սարքելու/ ստեղծելու
  միտումով:

4.1.1. Ձեռքի
  ափով բռնելով
  մատիտը անկանոն
  գծեր է տանում
  թղթի վրա և ասում.

«Տուն
  եմ նկարում»:

4.1.2. Երեխան
  փորձում է պլաստիլինից
  «գնդակ»,
«սեղան»
  և այլ իրեր պատրաստել:

4.2. Առարկան
  օգտագործում
  է տարբեր նպատակներով:

4.2.1. Թղթե
  տոպրակը օտագործում
  է որպես գլխարկ:

4.2.2. Փայտիկն
  օգտագործում
  է որպես ձի. «հեծնում
  և քշում է»:

4.3. Խաղալիս
  կատարում է նպատակային
  գործողություններ
  խաղալիքների
  հետ:

4.3.1. Տիկնիկին
  կերակրում է երևակայական
  սննդով:

4.3.2. Մեքենայով
  խաղալիս արտաբերում
  է մեքենայի շարժիչին
  բնորոշ աղմուկ
  (ղըըմ-ղըըմ):

4.4. Նմանակում
  է ուրիշների կատարած
  գործողությունները:

4.4.1. Քայլում
  է զինվորի նման:

4.4.2. Նմանակում
  է կենդանիների
  ձայները` «Հա՛ֆ,
  հա՛ֆ»,«Բեե՜»:

Ուշադրություն
  և հիշողություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  մտապահում և վերարտադրում
  է որոշակի ինֆորմացիա:

3.1.  Կատարում
  է իրեն ծանոթ պարզ
  գործողություններ:

3.1.1. Երեխան
  վերցնում է անձեռոցիկը
  և մաքրում է տիկնիկի
  քիթը:

3.2. Կրկնում
  է պարզ նախադասություններ`
  մեծահասակի ասելուց
  հետ:

3.2.1. «Ծիտիկ-ծիտիկ
  մոտ արի»:

3.3. Կրկնում
  է  մեկ կամ երկու

շաբաթ
  առաջ իր կատարած
  գործողությունները:

3.3.1. Մեծահասակի
  խնդրանքով կրկնում
  է պարային շարժումները,
  որոնք կատարել
  էր քույրիկի ծննդյան
  օրը:

3.4. Լսում
  է կարճ հեքիաթներ:

3.4.1. Երեխան
  մինչև վերջ լսում
  է «Գնդիկ-Բոքոնիկ»
  հեքիաթը:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Սոցիալ-մշակութային
  և կենցաղային
  կողմնորոշում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

6. Երեխան
  ունի գիտելիքներ
  (տեղեկացված է)
  իր և իր ընտանիքի
  մասին:

6.1. Ցույց
  է տալիս ընտանիքի
  անդամներին և
  ասում նրանց անունները:

6.1.1. Պատասխանում
  է
«Ո՞ւր
  է քո հայրիկը», «Ի՞նչ
  է մայրիկիդ անունը»
  հարցերին:

7. Երեխան
  ճանաչում և կարողանում
  է կատարել մանկական
  ստեղծագործություններ:

7.1. Կատարում
  է մանկական երեգերից
  բառեր կամ տողեր:

7.1.1. Մեծահասակի
  օգնությամբ արտասանում
  է «Ծիտիկ-Ծիտիկը»:

7.2. Ծանոթ
  մանկական երգի
  ձայն լսելիս ձայնակցում
  է:

7.2.1. «Արև՛-արև՛,
  ե՛կ, ե՛կ…»:

8. Երեխան
  ունի գիտելիքների
  շրջապատող աշխարհի
  մասին:

8.1. Ճանաչում
  է նկարներում
  պատկերված մրգերը,
  կենդանիներին:

8.1.1. Տարբերում
  է տանձը, բանանը,
  խնձորը:

8.1.2. Տրված հրահանգով,
  նկարի վրա մատով
  ցույց է տալիս
  առնվազն 2 կենդանի`
  կրկնելով դրանց
  անունները:

Կողմնորոշում
  տարածության
  և ժամանակի մեջ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

5. Երեխան
  կողմնորոշվում
  է տարածության
  մեջ:

5.1. Փնտրում
  է իր
տեսադաշտից
  անհետացած առարկան:

5.1.1. Երբ
  մայրիկը թաքցնում
  է գնդակը, փնտրում
  է այն:

5.2. Կողմնորոշվում
  է սենյակների
  դիրքի և դասավորության
  մեջ:

5.2.1. Կատարում
  է «Գնա քո սենյակից
  արջուկը բեր» հրահանգը:

5.3. Հավաքում
  է 3 մասից բաղկացած
  աշտարակը:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Սոցիալական
  զարգացում

Փոխհարաբերություններ
  շրջապատի հետ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  սկսում է շփվել
  ծանոթ մեծահասակների
  և հասակակիցների
  հետ և հաստատում
  է վստահության
  վրա հիմնված հարաբերություններ:

1.1.   Խոսքային
  և ոչ խոսքային
  ձևերով գրավում
  է ծանոթ մեծահասակների
  ուշադրությունը:

1.1.1.  Գրքում
  մատով ցույց է
  տալիս նկար, շրջվում
  նայում է ծնողին,
  որ կիսի իր հետաքրքրությունը:

1.1.2. Մատնացույց
  է անում մի խաղալիք`
  ուշադրություն
  հրավիրելու համար:

1.2. Փնտրում
  է  ծնողների կամ
  ծանոթ մեծահասակների
  աջակցությունը
  ինչ-որ բան անելիս:

1.2.1. Մայրիկին
  ասում է .
«(Դարակը)
  բաց արա, գիրքը
  վերցնեմ»:

1.2.2. Իր չափերից
  մեծ առարկա վերցնելիս/
  տեղափոխելիս
  կանչում է, որ իրեն
  օգնեն:

1.3. Կրկնօրինակում
  է մեծահասակի
  առօրյա վարքը:

1.3.1.
  Ձևացնում է, որ
  մաքրում է փոշեկուլով
  (խոսում է հեռախոսով,
  ճաշ է  պատրաստում,
  պայուսակը վերցնում
  է իբր աշխատանքի
  է գնում):

1.4. Մասնակցում
  է պարզ խաղերի
  կամ շփումների
  ծանոթ մեծահասակների
  հետ:

1.4.1. Մեծահասակի
  առաջարկով բերում
  է խաղալիքները,
  որ միասին խաղան:

1.4.2. Գնդակը
  նետում է մեծահասակին,
  ասելով. «Արի խաղանք»:

1.5. Պատասխանում
  է մեծահասակի
  բարևին:

1.5.1. Պատասխանում
  է մեծահասակի
  բարևին, ասելով
  «Բարև»:

1.5.2. Ժպտում
  է մեծահասակին
  ի  պատասխան նրա
  բարևին:

1.6.
  Ինքնուրույն
  խաղալիս երբեմն
  փորձում է ներգրավել
  իր կողքին խաղացող
  երեխայի:

1.6.1. Որոշ ժամանակ
  ավազով խաղալուց
  հետո կողքի աղջկան
  թույլ է տալիս
  իր դույլի մեջ
  ավազ լցնել:

1.7. Ծնողի
  հետ խաղի ընթացքում,
  նրա
աջակցությամբ
  սպասում է իր հերթին:

1.7.1. Խորանարդիկները
  շարելիս ասում
  է. «Դու դիր, հետո
  ես կդնեմ»:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

Սոցիալական
  վարք

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  դրսևորում է ինքնակառավարման
  հմտություններ:

2.1. Հասկացնում
  է իր որոշ ֆիզիոլոգիական
  կարիքները` քաղցը,
  ծարավը:

2.1.1. Ասում
  է մայրիկին. «Հաց
  տուր»:

2.1.2. Մեծահասակի
  ձեռքից բռնած,
  ցույց է տալիս
  իր ուզածը` հացը
  կամ ջուրը:

2.2. Ենթարկվում
  է  անվտանգության
  պարզ պահանջներին:

2.2.1. Ձեռքը
  ետ է քաշում, երբ
  մայրն ասում է.
  «Տաք է, ձեռք մի՛
  տուր»:

2.2.2. Մատնացույց
  է անում հոսանքի
  վարդակը և ցուցաբերում
  զգուշավորություն:

3. Երեխան
  դրսևորում է ինքնուրույնություն:

3.1. Փորձում
  է ինքնուրույն
  հոգալ իր պարզ
  կարիքները:

3.1.1. Ինքնուրույն
  հագնում է մաշիկները
  (հնարավոր է նաև
  թարս):

3.2. Մասնակցում
  է պարզ գործերին:

3.2.1. Սեղանը
  պատրաստելիս
  դնում է ափսեն:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

1.8.
  Հաղորդակցվում
  է մեծահասակի
  հետ իր կատարած
  գործողությունների
  վերաբերյալ:

1.8.1. Բերում
  է տիկնիկը, որ ցույց
  տա, թե ինչպես է
  սանրել է տիկնիկի
  մազերը:

1.8.2. Մեծահասակի
  ձեռքից քաշելով,
  ցույց է տալիս
  իր կառուցած աշտարակը:

1.9. Դրականորեն
  է արձագանքում
  մեծահասակի ուղղորդմանը:

1.9.1. Կրկնում
  է մեծահասակի
  հետևից. «Հա, արի
  գնանք բակ»:

1.10. Կրկնօրինակում
  է երեխաների վարքը:

1.10.1. Տեսնելով,
  որ եղբայրը լվանում
  է ձեռքերը, ինքն
  էլ է ցանկանում
  լվացվել:

1.11.
  Կողք-կողքի խաղալու
  ժամանակ ուշադրություն
  է դարձնում  հասակակիցների
  գործողություններին:

1.11.1. Դիմում
  է խաղացող երեխային.
  «Ես էլ եմ մեքենայով
  խաղում»:

1.11.2. Թողնում
  է իր խաղալիքը
  և խլում է հասակակցի
  ձեռքի խաղալիքը:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

Անձնային
  զարգացում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

4. Երեխան
  սկսում է ցուցաբերել
  սեփական  անձի
  և ուրիշների մասին
  իմացություն:

4.1. Ճանաչում
  է իրեն հայելու
  մեջ:

4.1.1. ժպտում
  կամ խաղում է հայելում
  իր պատկերի հետ

4.1.2. Հայելու
  մեջ նայելով, սանրում
  է իր մազերը:

4.2. Գիտի իր
  անունը:

4.2.1. Արձագանքում
  է, շրջվում է,  երբ
  դիմում են անունով:

4.2.2. Մատնացույց
  է անում իրեն, երբ
  հարցնում են «Անին
  ու՞ր է»:

4.3. Անվանում
  է իր մարմնի առնվազն
  3 մասերը:

 4.3.1. Երբ խնդրում
  են, ցույց է տալիս
  իր քիթը, բերանը,
  աչքերը, ձեռքերը,
  ոտքերը, գլուխը,
  փորիկը:

4.4. ճանաչում
  է ծնողներին և
  ընտանիքի անդամներին:

4.4.1. Երբ հարցնում
  են «Որտե՞ղ է մայրիկը»,
  մատով ցույց է
  տալիս մայրիկին:

Հուզական
  զարգացում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

5. Երեխան
  սկսում է ճանաչել
  հիմնական հույզերը:

5.1. Ժպտում
  է կամ ծիծաղում
  է ի պատասխան դրական
  հաղորդակցությանը:

5.1.1. Երբ մեծահասակը
  գովում է. «Ի՜նչ
  լավ աղջիկ ես», ժպտում
  է ի պատասխան:

5.2.
  Դրսևորում է ուրախություն,
  ջերմություն
  մտերիմ մարդկանց
  նկատմամբ:

5.2.1.  Երբ մայրը
  գրկում է
երեխային,
  ի պատասխան նա
  ժպտում և փաթաթվում
  է մայրիկին:

5.3. Դժգոհություն
  է արտահայտում,
  երբ իրեն ինչոր
  բան անհանգստացնում
  է կամ անկարող
  է ինչ-որ բան անել:

5.3.1. Սկսում
  է թափահարել տիկնիկին,
  երբ չի կարողանում
  նրա զգեստը հանել:

6. Երեխան
  արտահայտում
  է իր զգացմունքները
  երգի, երաժշտության,
  շարժումների
  և պարի միջոցով:

6.1. Ճանաչում
  և արձագանքում
  է ծանոթ երաժշտությանը:

6.1.1. Երաժշտության
  տակ կատարում
  է պարային շարժումներ:

6.2. Պարբերաբար
  երգում է:

6.2.1. Ինչ-որ բանով
  զբաղվելիս` երգում
  է քթի տակ:

6.2.2. Ձայնարկիչով
  ծանոթ երգ լսելիս`
  ձայնակցում է:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Ինքնասպասարկում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1.Երեխան դրսևորում
  է ինքնասպասարկման
  հմտություններ:

1.1. Հագնվելիս
  և հանվելիս փորձում
  է ինչ-որ բաներ
  ինքնուրույն
  անել:

1.1.1. Իջեցնում
  է արձակված տաբատը
  :

1.1.2. Վերարկուն
  հագցնելու համար
  պարզում է ձեռքերը:

1.1.3. Ինքնուրույն
  բերում է հողաթափերը:

1.2. Ինքնուրույն
  ուտում է սննդի
  որոշ տեսակներ:

1.2.1. Ինքնուրույն
  ուտում է տապակած
  կարտոֆիլը:

1.2.2. Ինքնուրույն
  ուտում է տարբեր
  մրգեր:

1.3. Ինքնուրույն
  խմելու փորձեր
  է անում:

1.3.1. Ինքնուրույն
  խմում է ջուրը
  բաժակից:

1.4. Կատարում
  է կենցաղային
  տարրական գործողություններ:

1.4.1. Իր
  ափսեն դնում է
  սեղանին՝ մեծահասակի
  հրահանգով:

1.5. Հետևողական
  է այն գործողություններում,
  որոնք կրկնվում
  են ըստ ռեժիմի:

1.5.1. Քնելիս
  իր հետ վերցնում
  է սիրած խաղալիքը:

1.5.2. Վերցնում
  է գիշերային զգեստը
  քնելուց առաջ:

Առողջության
  պահպանում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  սկսում է հետևել
  հիգիենայի տարրական
  կանոններին:

2.1. Կատարում
  է հիգիենայի որոշ
  գործողություններ:

2.1.1. Օգնությամբ
  լվանում և չորացնում
  է ձեռքերը:

2.2. Ճանաչում
  է հիգիենայի որոշ
  պարագաներ:

2.2.1. Բերանը
  բացելով` թույլ
  է տալիս խնամողին
  մաքրել իր ատամները:

2.2.2. Վերցնում
  է թաշկինակը կամ
  անձեռոցիկը և
  փորձում է մաքրել
  քիթը, երբ քթից
  հոսում է:

2.3. Փորձում
  է հանել թաց կամ
  կեղտոտ հագուստը:

2.3.1. Ջրի
  հետ խաղալիս քաշում
  է և փորձում է հանել
  թրջված շապիկը:

2.4. Նշան է անում,
  երբ ինչոր բանից
  դժգոհություն
  է ունենում:

2.4.1. Ստիպում
  է հանել կեղտոտված
  հագուստը:

 2.4.2. Քաղցրավենիքից
  օգտվելուց հետո
  ուզում է, որ ձեռքերը
  լվանան:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Անվտանգություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  սկսում է հետևել
  անվտանգության
  տարրական կանոններին՝
  մեծահասակի ուղղորդումով
  և հսկողությամբ:

3.1. Դադարեցնում
  է վտանգավոր գործողությունը՝
  մեծահասակի օգնությամբ:

3.1.1. Դադարում
  է քաշել սեղանի
  սփռոցը (պատուհանի
  վարագույրը), երբ
  մեծահասակը  բռնում
  է ձեռքը:

3.1.2. Մայրիկի
  «Սպասի՛ր, չիջնե՛ս»
  հրահանգը լսելիս,
  երեխան բարձր
  աթոռին կանգնած
  սպասում է, որ մայրը
  մոտենա:

3.1.3. Մեծահասակի
  «Տաք է» զգուշացումով,
  ձեռքը ետ է քաշում
  տաք թեյնիկից:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Հետաքրքրասիրություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան

հետաքրքրասիրություն
  է ցուցաբերում
  նոր բաներ սովորելու
  և նոր փորձառությունների
  նկատմամբ:

1.1. Խաղում
  է խաղալիքներով,
  որոնք առաջացնում
  են ձայն, լույս,
  շարժում և այլն:
  Սեղմում է լույսի
  վառիչը, և նայում,
  թե լույսն ինչպես
  է միանում:

1.1.1. Շարժում
  է չխչխկոց առաջացնող
  խաղալիքը, որպեսզի
  լսի դրա ձայնը:

1.1.2. Առարկան
  նետում է ջրի մեջ,
  որպեսզի տեսնի
  ջրի ցայտումը:

1.1.3. Սեղմում
  է լույսի վառիչը,
  և նայում, թե լույսն
  ինչպես  է միանում:

1.2. Ուսումնասիրում
  է միջավայրը:

1.2.1.
  Նկատում է սենյակում
  հայտնված նոր
  խաղալիքը, մոտենում
  և փորձում է տեսնել,
  թե ինչպես կարելի
  է դրանով խաղալ
  (շարժում է, որ տեսնի
  ձայն հանում է
  թե ոչ, փորձում
  է քշել,  սեղմել
  կոճակները, շոշափել
  տարբեր մասերը
  և այլն):

1.2.2. Քաշում
  է պահարանի դարակը,
  որպեսզի տեսնի,
  թե մեջը ինչ կա:
  Կանգնում է ոտքի
  թաթերին, որպեսզի
  տեսնի, թե սեղանի
  վրա ինչ կա:

 1.2.3. Կանգնում
  է ոտքի թաթերին,
  որպեսզի տեսնի,
  թե սեղանի վրա
  ինչ կա:

1.3.
  Դրսում ուսումնասիրում
  է շրջակա միջավայրը
  ինքնուրույն,
  սակայն ծնողի
  ներկայությամբ:

1.3.1. Վազվզում
  է դրսում՝ մոտենալով
  անծանոթ առարկաներին,
  սակայն հետևում
  է, որ ծնողը լինի
  իր

1.4. Կրկնօրինակում
  է մեծահասակների
  պարզ գործողությունները:

1.4.1. Հեռախոսի
  լսափողը դնում
  է ականջին և «խոսում
  է հեռախոսով»:

1.5. Հետաքրքրություն
  է ցուցաբերում
  մեծահասակների
  աշխատանքային
  գործունեության
  նկատմամբ:

1.5.1. Երբ
  մայրիկը թխում
  է, ուզում է ալյուր
  լցնել խմորի մեջ:

ՍՈՎՈՐԵԼՈՒ
ՆԿԱՏՄԱՄԱԲ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒ
ՆՔԻ ՈԼՈՐՏ

Նախաձեռնություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  նախաձեռնություն
  է ցուցաբերում:

2.1. Փորձում
  է ինքնուրույն
  կատարել առօրյա
  որոշ գործողություններ:

2.1.1. Ասում
  է. «Թեյը տուր ես
  խմեմ»:

2.1.2. Փորձում
  է ինքուրույն
  հագնել կոշիկները
  (կարող է և թարս
  հագնել):

2.2. Ցույց
  է տալիս, թե ինչ
  է սիրում կամ չի
  սիրում:

2.2.1. Մատնացույց
  է անում իր սիրած
  խաղալիքը:

2.2.2. Երբ
  մայրիկն ասում

է. «Հիմա գնում
  ենք լողանալու»,
  երեխան դեմքի
  արտահայտությամբ
  կամ առույգ շարժումներով
  ցույց է տալիս,
  որ դա իրեն շատ
  դուր է գալիս:

2.2.3. Մատնացույց
  անելով սայլակը
  և դուռը, հասկացնում
  է, որ ուզում է գնալ
  զբոսանքի:
(Կարող է ոչ
  հստակ խոսքերով
  արտահայտել իր
  ցանկությունը):

2.3. Ներգրավվում
  է նոր փորձառության
  մեջ:

2.3.1. Երբ
  նոր ճաշատեսակ
  կամ միրգ են առաջարկում,
  համտեսում է:

2.3.2. Երբ
  նոր խաղահրապարակում
  սահարան
է տեսնում,
  մոտենում և բարձրանում
  է, որ սահի:

Մասնակցություն
  և հետևողականություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  մասնակցություն
  և հետևողականություն
  է ցուցաբերում
  իր տարիքին համապատասխան
  առաջադրանքներում:

3.1. Պարբերաբար
  կրկնում է իր նախասիրած
  գործողությունը:

3.1.1. Երբ
  արդեն սովորում
  է լվացվել, պարբերաբար
  բացում է ջուրը
  և  փրփրեցնում
  օճառը:

3.1.2. Հավաքում
  է խաղալիք բուրգը
  (հնարավոր է և ոչ
  ճիշտ հաջորդականությամբ):

3.1.3. Թերթում
  է նկարազարդ գիրքը,
  նայում նկարները:

3.2. Ավարտին
  է հասցնում իրեն
  ծանոթ որոշ գործողութուններ:

 3.2.1. Հանում
  է տիկնիկի զգեստը
  և պառկեցնում
  է քնելու:

3.3. Կարճ
  ժամանակով ուշադրությունը
  կենտրոնացնում
  է, երբ իր համար
  հեքիաթ են կարդում/
  պատմում:

3.3.1. Կրկնում
  է հեքիաթի ծանոթ
  հատվածները:

3.3.2. Երբ
  մայրիկը կիսատ
  է թողնում նախադասությունը.
  «Կարմիր գլխարկը
  գնաց ….», երե խան
  ասում է. «Տատիկի
  տուն»:

3.4. Անհրաժեշտության
  դեպքում իրերը
  փնտրում է այն
  տեղերում, որտեղ
  դրանք սովորաբար
  դրված են լինում:

3.4.1. Երբ
  մայրիկն ասում
  է. «Հիմա քեզ հյութ
  եմ տալու», գնում
  է պահարանի մոտ
  և մատնացույց
  է անում այն դարակը,
  որտեղ բաժակներն
  են դրված:

ՍՈՎՈՐԵԼՈՒ
ՆԿԱՏՄԱՄԱԲ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒ
ՆՔԻ ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Խոշոր
  շարժումներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  տեղաշարժվելիս
  կոորդինացնում
  է շարժումները:

1.1. Ինքնուրույն
  կքանստում է՝
  պահելով հավասարակշռությունը:

1.1.1. Կքանստած
  խաղում է մեքենայով:

1.2. Ինքնուրույն
  վեր է կենում նստած
  դիրքից:

1.2.1. Աթոռից
  վեր է կենում, և
  վազում դեպի պատուհանը:

1.3. Վարժ
  քայլում է:

1.3.1. Քայլելիս
  շարժում է իրանը
  և ձեռքերը:

1.4. Վազում
  է վստահորեն:

1.4.1. Վազում
  է` շրջանցելով
  խոչընդոտները,
  փոխելով արագությունն
  ու ուղղությունը:

1.4.2. Վազելիս
  հազվադեպ է վայր
  ընկնում:

1.4.3. Վազելու
  ընթացքում անհրաժեշտության
  դեպքում կանգ
  է առնում:

1.5. Բարձրանում
  և իջնում է աստիճաններով:

1.5.1. Բազրիքից
  բռնած, բարձրանում
  է աստիճաններով՝
  մի ոտքը դնելով,
  մյուսը միացնելով:

1.5.2. Իջնում
  է
աստիճաններով
  բազրիքից բռնած:

1.5.3. Ցատկում
  է 1 աստիճանի բարձրությունից:

1.6. Թռչկոտում
  է` հենման մակերեսից
  չկտրվելով:

1.7. Ինքնուրույն
  մագլցում է ոչ
  բարձր առարկաների
  վրա:

1.7.1. Բարձրանում
  է բազմոցի կամ
  բազկաթոռի վրա:

1.8. Կռանում
  է առանց հավասարակշռությունը
  կորցնելու:

1.8.1. Կռանալով`
  վերցնում է հատակին
  ընկած խորանարդիկը:

1.9.
  Տարբեր դիրքերում
  պահում է հավասարակշռությունը
  և կատարում զանազան
  գործողություններ:

1.9.1. Ինքնուրույն
  նստում է եռանիվ
  հեծանիվը, և քշում
  է:

1.9.2. Նստում
  է տարբեր մեծ խաղալիքների
  վրա և, ոտքերով
  քշելով, առաջ է
  գնում:

1.9.3. Կանգնած
  դիրքում շրջվում
  է` առանց վայր ընկնելու:

1.9.4. Մի
  քանի վայրկյան
  կանգնում է մեկ
  ոտքի վրա:

1.9.5. Կանգնում
  և քայլում է ոտնաթաթերի
  ծայրերի վրա:

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

1.9.6. Բռնում
  է մեծ գնդակը և
  նետում է գլխից
  վերև:

1.9.7. Թեք
  հարթությունով
  սահում է առանց
  օգնության:

Նուրբ / մանր
  շարժումներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  դրսևորում է  ձեռքերի
  և մատների շարժումների
  կառավարման հմտություններ:

2.1.
  Կառուցում է պարզ
  շինություններ`
  ուղղահայաց  և
  հորիզոնական
  դիրքերով:

2.1.1. Կառուցում
  է աշտարակ   մինչև
  9 խորանարդիկներից:

2.1.2. Շարում
  է
խորանարդիկները
  ուղիղ գծով («կառուցում
  է գնացք»):

2.1.3. Մոզաիկայով
  հավաքում է պարզ
  նախշեր կամ նկարներ:

2.1.4. Կավով կամ
  այլ պլաստիկ նյութով
  փորձում է որևէ
  բան պատրաստել:

2.2.
  Գծում/նկարում
  է` օգտագործելով
  թղթի ամբողջ մակերեսը:

2.2.1. Խզբզում
  է շրջանաձև:

2.2.2. Կրկնօրինակում
  է հորիզոնական
  և ուղղահայաց
  գծեր:

2.2.3. Արտանկարում
  է պարզ պատկերներ`
  շրջան կամ խաչ:

2.2.4. Մատները
  թաթախելով գուաշի
  կամ որևէ գունավոր
  նյութի մեջ`փորձում
  է որևէ բան նկարել:

2.3. Ինքնուրույն
  հագնում և հանում
  է հագուստի որոշ
  մասեր:

2.3.1. Երկու
  ձեռքով հագնում
  և հանում է գլխարկը:

2.3.2. Քաշում
  և հանում է գուլպաները:

2.3.3. Գրպանից
  հանում է թաշկինակը:

2.4. Երեխան
  կատարում է գործողություններ՝
  աջ կամ ձախ ձեռքի
  գերակայությամբ:

2.4.1. Գերակայող
  ձեռքով կառուցում
  է աշտարակ, թերթում
  է գրքի էջերը, բռնում
  է մատիտը:

2.4.2. Գերակայող
  ոտքով հարվածում
  է գնդակին:

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Բանավոր
  խոսք

Խոսքի ընկալում
  և օգտագործում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Ընկալում
  է իրեն ուղղված
  ուրիշի բանավոր
  խոսքը:

1.1. Կատարում
  է մեծահասակի
  պարզ հրահանգները:

1.1.1. Երբ
  մայրն ասում է.

«Արջուկին
  քնեցրու», երեխան
  պառկեցնում է
  արջուկին:

1.2. Հետևում
  է 2 քայլից բաղկացած
  հրահանգներին:

1.2.1.  Երբ մայրն
  ասում է. «Վերցրու
  գիրքը հատակից
  և դիր սեղանին»,
  երեխան վերցնում
  է գիրքը և դնում
  սեղանին:

1.3. Հասկանում
  է բառեր (նախդիրներ),
  ինչպիսիք են «մեջ»,
  «վրա» և «տակ»:

1.3.1.  Երբ
  մայրն ասում է.
  «Դիր գնդակը տուփի
  մեջ», երեխան դնում
  է տուփի մեջ:

1.3.2.  Երբ
  հայրն ասում է.
  «Դիր կոշիկը աթոռի
  տակ», երեխան դնում
  է աթոռի տակ:

1.4. Համապատասխան
  ձևով պատասխան
  է տալիս
«ո՞վ»,
  «ի՞նչ», «ե՞րբ», «որտե՞ղ»
  հարցերին:

1.4.1. «Ո՞վ քանդեց
  խոզուկի տնակը»
  հարցին պատասխանում
  է. «Գայլը»:

2. Օգտագործում
  է 3 և ավելի բառերից
  բաղկացած նախադասություններ:

2.1. Խոսքում
  օգտագործում
  է օժանդակ բայեր:

2.1.1. «Սա
  իմ ավտոն է»:

2.2. Oգտագործում
  է պարզ ընդարձակ
  նախադասություններ:

2.2.1. «Ես
  ուզում եմ գնանք
  բակ»:

2.3. Նախադասության
  մեջ օգտագործում
  է «և» կամ «ու» շաղկապները:

2.3.1. «Անին
  կգա մեր տուն, ու
  մենք տուն-տունիկ
  կխաղանք»:

3. Երեխան
  բառերով արտահայտում
  է իր մտքերն ու
  կարծիքը, զգացողություններն
  ու զգացմունքները:

3.1. Խոսում
  է իր ցանկությունների
  մասին:

3.1.1. «Ուզում
  եմ, որ Ձմեռ պապիկն
  ինձ ինքնաթիռ
  բերի»:

Խոսքի հնչյունաբանական
  և  քերականական
  իմացություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

4. Երեխան
  կարողանում է
  ճիշտ արտասանել
  մայրենի լեզվի
  հնչյունները:

4.1. Կրկնում
  է առաջարկված
  պարզ բառերը՝
  ճիշտ արտաբերելով
  հնչյունները:

4.1.1. Երեխան
  Ճիշտ արտասանում
  է. «ծաղիկ»,
«տիկնիկ»,
  «մեքենա» բառերը:

5. Երեխան
  կազմում է բարդ
  նախադասություններ:

5.1. Խոսքում
  օգտագործում
  է համադասական
  նախադասություններ:

5.1.1. «Ես
  նստում եմ իմ աթոռին
  և ճաշիկ եմ ուտում»:

6. Երեխան
  հետևում է քերականական
  որոշ կանոնների:

6.1. Օգտագործում
  է գոյականի հոգնակի
  թիվը:

6.1.1. «Իմ կոճակները
  մեծ են»:

6.2. Ճիշտ
  կիրառում է բայի
  ներկա ժամանակը:

6.2.1. Վերցնում
  է քույրիկի պայուսակը
  և ասում է. «Ես գնում
  եմ դպրոց»:

6.3. Օգտագործում
  է դերանուններ:

6.3.1. Երեխան
  խանութում ասում
  է մորը. «Ես ուզում
  եմ այս գնդակը»:

6.3.2. Երբ
  հարցնում են սա
  ում տիկնիկն է,
  պատասխանում
  է.
«Իմը»:

ԽՈՍՔԻ ԵՎ
Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Գրավոր
  խոսք

Հետաքրքրություն
  գրքերի և գրվածքի
  նկատմամբ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

9. Երեխան
  հետաքրքրություն
  է ցուցաբերում
  գրքերի և ընթերցանության
  նկատմամբ:

9.1. Դիմում
  է մեծահասակին,
  որ իր համար գիրք
  կարդա/ պատմի:

9.1.1. Բերում
  է նվեր ստացած
  գիրքը և ասում
  է. «Հայրի՛կ, կկարդա՞ս
  ինձ համար»:

9.2. Ունի իր
  սիրած գիրքը կամ
  գրքերը:

9.2.1. Քնելուց
  առաջ ասում է տատիկին.
  «Դե, մի հատ էլ Գնդիկ
  Բոքոնիկը կարդա,
  որ քնեմ»:

9.3. Տարբերում
  է գիրքը այլ առարկաներից:

9.3.1. Մեծի հրահանգով
  կարող է բերել
  իրեն ծանոթ գիրքը:

9.3.2. Գրքերը
  առանձնացնում
  է այլ իրերից և
  դասավորում է
  գրադարակի վրա:

Հաղորդակցում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

8. Երեխան
  հաղորդակցվում
  է մեծահասակների
  և հասակակիցների
  հետ:

8.1. Զրուցում
  է մեծահասակի
  հետ՝ պատասխանելով
  առնվազն 2-3 պարզ
  հարցերի:

8.1.1. - Այդ
  ու՞ր ես գնում:
  - Բակ:
-   Բակում
  ի՞նչ ես անելու:

-   Խաղալու
  եմ:
-   Ու՞մ
  հետ:
-   Արամի
  հետ:

8.2. Ծանոթ
  մարդկանց միջավայրում
  շփման մեջ է մտնում
  անծանոթների
  հետ:

8.2.1. Երբ
  պապիկի հետ գնում
  է  խանութից հաց
  գնելու, պատասխանում
  է անծանոթ մեծահասակի
  «Անունդ ի՞նչ է»
  հարցին:

8.3. «Խաղում»
  է իր հասակակիցների
  հետ/ կողքին:

Վաղ գրաճանաչություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

10. Ունի
  որոշ պատկերացում
  սիմվոլների և
  դրանց նշանակության
  մասին:

10.1. Ճանաչում
  է շրջապատի որոշ
  գրաֆիկական սիմվոլներ:

10.1.1. Ճանաչում
  է Գրանդ Քենդի
  խանութի վարդագույն
  փղիկին:

11. Հետաքրքրություն
  է դրսևորում գրելու/նկարելու
  պարագաների նկատմամբ:

11.1. Խզբզում
  է`
օգտագործելով
  մատիտ կամ կավիճ:

11.1.1. Մատիտով
  խզբզում է և ասում.
  «Ես նկարում եմ
  տատիկի տունը»:

ԽՈՍՔԻ ԵՎ
Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

7. Երեխան
  ճիշտ օգտագործում
  է խոսքի տարբեր
  մասեր:

7.1. Ճիշտ (տեղին)
  ձևակերպում է
  «ով» բառով հարցեր:

7.1.1. «Ո՞վ է վերցրել
  իմ փոքրիկ բաժակը»:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Մտածողություն
  և տրամաբանություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  հետազոտում և
  համեմատում է
  առարկաները:

1.1. Գտնում
  է երկու
առարկաների
  կամ երևույթների
  նմանությունը:

1.1.1. Տիկնիկին
  նմանեցնում է
  քույրիկին:

1.1.2. Իր հագուստը
  նմանեցնում է
  ընկերոջ հագուստին:

1.1.3. Խորանարդիկները
  շարում է՝ նմանեցնելով
  գնացքին:

1.1.4. Հավաքում
  է 4 մասից բաղկացած
  գլուխկոտրուկ:

1.2. Համեմատում
  է առարկաները
  ըստ մեկ հատկանիշի:

1.2.1. «Իմ
  կոնֆետները քոնից
  շատ են»:

1.3. Գիտի
  առարկաների նշանակությունը:

1.3.1. Օգտագործում
  է հայրիկի փողկապը,
  դնում է տատիկի
  ակնոցը և այլն:

1.4. Պտտելով
  բացում և փակում
  է իրերը, առարկաները:

1.4.1. Պտտեցնում
  կամ թեքում է դռան
  բռնակը և բացում
  դուռը:

1.5. Հավաքում
  է 2 մասից բաղկացած
  պատկեր:

1.5.1. Երկու մասի
  բաժանված շնիկի
  նկարը միացնում
  է իրար` ստանալով
  ամբողջական պատկերը:

2. Երեխան
  հասկանում է իրադարձությունների
  հաջորդա կանությունը
  և պարզ պատճառահետևանքային
  կապերը:

2.1. Գիտի կենցաղում
  կրկնվող պարզագույն
  գործողությունների
  հաջորդականությունը:

2.1.1. Հանելով
  տիկնիկի հագուստը,
  ասում է. «Դու հիմա
  պիտի լողանաս»:

2.1.2. Խաղալիք
  արջուկին քնեցնելիս,
  նրան ծածկում
  է վերմակով և փորձում
  է երգել:

3. Երեխան
  կարողանում է
  ընդհանրացումներ
  կատարել:

3.1. Խմբավորում
  է առարկաները
  ըստ մեկ հատկանիշի:

3.1.1. Խաղալիս
  առանձնացնում
  է փոքր մեքենաները
  և ասում է. «Հիմա
  խաղում ենք փոքր
  մեքենաներով»:

4.
  Երեխան դասակարգում
  է  առարկաները
  ըստ կոնկրետ հատկանիշի:

4.1. Տարբեր
  տեսակի (3-ից ոչ ավելի)
  մի քանի նկարներից
  առանձնացնում
  է միատեսակ առարկաներ
  պատկերող նկարները:

4.1.1. Տանձերի,
  խնձորների, բանանների
  նկարներից առանձնացնում
  է խնձորների նկարները:

4.1.2. Կարմիր,
  դեղին, կանաչ շրջանակներից
  առանձնացնում
  է կարմիրները:

4.2. Նկարները
  համապատասխանեցնում
  է առարկաներին:

4.2.1.
  Խաղալիք ավտոմեքենան
  դնում է գրքում
  պատկերված մեքենայի
  նկարի վրա:

4.3. Դասավորում
  է առարկաները
  ըստ ծանրության:

4.3.1. Բարձրացնում
  է և առանձնացնում
  է ավազով և կտրտած
  թղթով լցված փոքրիկ
  դույլերը ըստ
  ծանրության աստիճանի:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Ուշադրություն,
  հիշողություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

7. Երեխան
  մտապահում և վերարտադրում
  է որոշակի ինֆորմացիա:

7.1. Վերարտադրում
  է նախկինում կատարած
  որոշ գործողություններ:

7.1.1. Երեխան
  ծեփամածիկով
  ծեփում է տատիկի
  հետ թխած գաթան:

7.2. Մտապահում
  և վերարտադրում
  է հատվածներ մանկական
  բանաստեղծություններից:

7.2.1. Արտասանում
  է «Ծիտիկծիտիկ»
  ,«Արդեն մեծ եմ ես»,
  «Ծափիկ-ծափիկ», «Ծի՜վ-ծի՜վ,
  աքլորածիվ, թը՜ռռ»
  մանկական բանաստեղծությունները:

7.3. Վերարտադրում
  է իր հետ տեղի ունեցած
  դեպքերն ու իրադարձությունները:

7.3.1. Ի պատասխան
  մեծահասակի հարցին`
  երեխան պատմում
  է նույն կամ նախորդ
  օրը մանկապարտեզում
  կամ տանը տեղի
  ունեցած իրողությունները:
  Օրինակ. «Այսօր
  մանկապարտեզում
  խորանարդիկներով
  ավտոտնակ ենք
  պատրաստել»:

Տարրական
  մաթեմատիկական
  պատկերացումներ
  և գիտելիքներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

5. Երեխան
  ունի մեծության,
  չափի, ձևի մասին
  գիտելիքներ, ճանաչում
  է գույները:

5.1. Անվանում
  է մեկերկու հիմնական
  գույներ (հնարավոր
  է շփոթելով):

5.1.1.
  Անվանում է կարմիր,
  կապույտ, դեղին
  գույներից որևէ
  մեկը կամ երկուսը:

5.2. Գիտի
  «շատ», «քիչ» հասկացությունները:

5.2.1. Երեխան
  իր առջև դրված
  կոնֆետեների
  քանակին նայելով,
  ասում է.
«Սա շատ
  է, իսկ սա` քիչ»:

6. Երեխան
  ցուցաբերում
  է հաշվի, թվերի,
  թվանշանների
  իմացություն:

6.1. Գիտի,
  թե ինչ է «1»-ը:

6.1.1. Երբ
  երեխային խնդրում
  են բերել մեկ խնձոր,
  ճիշտ կատարում
  է հրահանգը:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Երևակայություն
  և ստեղծագործական
  մտածողություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

8. Երեխան
  դրսևորում է երևակայության
  պարզագույն տարրեր:

8.1. Կատարում
  է տարբեր նպատակային
  գործողություններ
  պլաստիլինի և
  թղթի հետ:

8.1.1. Պլաստլինի
  կտորին տարբեր
  ձևեր տալով ասում
  է, որ պատրաստել
  է գնդակ կամ այլ
  առարկա (թեև սարքածը
  նման չէ իրական
  առարկային):

8.2. Ներկում
  է վրձնով:

8.2.1. Վրձինը
  բռունցքով բռնելով,
  տարբեր անկանոն
  գծեր է նկարում:

8.3. Նկարում
  է շրջաններ և խաչեր:

8.4. Տարբեր
  անուններ է տալիս
  իր նկարածին:

8.4.1. Իր
  նկարած շրջանը
  ցույց տալով, ասում
  է. «Սա իմ շնիկի գորգն
  է, որի վրա նա քնում
  է»:

8.4.2. Երեխան
  թղթի վրա խզբզում
  է և ասում. «Սա մեր
  տան սեղանն է»:

8.5. Իր խաղալիքներին
  դարձնում է երևակայական
  մարդիկ:

8.5.1. Խաղի
  ընթացքում տիկնիկին
  ուղարկում է խանութ,
  որ գնումներ կատարի:

Կողմնորոշում
  տարածության
  և ժամանակի մեջ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

9. Երեխան
  կողմնորոշվում
  է տարածության
  մեջ:

9.1. Օգտագործում
  է «հեռու»,
«մոտիկ»,
  «այնտեղ», «այստեղ»
  բառերը, սակայն
  դեռ լիովին չի
  հասկանում դրանց
  նշանակությունը:

9.1.1. Դիմելով
  քույրիկին,  ասում
  է. «Արի այստեղ, որ
  խաղանք»:

9.1.2. «Խանութը
  մոտիկ է, գնանք
  կոնֆետ առնենք»:

10. Երեխան
  կարողանում է
  կողմնորոշվել
  ժամանակի մեջ:

10.1. Օգտագործում
  է «ավելի ուշ», «վաղը»,
  «հիմա», «շուտով»,
  «երեկ», «այսօր» բառերը,
  երբեմն շփոթելով
  դրանց նշանակությունը:

10.1.1. Դիմելով
  մայրիկին,  ասում
  է. «Մայրի՛կ, վաղը
  գնանք այգի»:

10.1.2. Ընկերոջը
  պատմում է. «Երեկ
  մորաքույրս մեզ
  հյուր էր եկել»:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Սոցիալ-մշակութային
  և կենցաղային
  կողմնորոշում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

11. Երեխան
  ունի տարրական
  գիտելիքներ իր
  և իր ընտանիքի
  մասին:

11.1. Ճիշտ
  ասում է իր անունը,
  սեռը, երբեմն՝
  տարիքը:

11.1.1. Համապատասխան
  հարցերին պատասխանում
  է` - «Իմ անունը Արմեն
  է»:
-   «Տղա
  եմ»:
-   «Երեք
  տարեկան եմ»:

11.2. Գիտի
  իրեն շատ մտերիմ
  անձանց սոցիալական
  դերերի մասին:

11.2.1. «Արսենը
  իմ հայրիկն է»: «Լիլիթը
  իմ քույրիկն է»:

12. Երեխան
  ունի գիտելիքներ
  շրջապատող միջավայրի
  և բնության վերաբերյալ:

12.1. Ճանաչում
  և անվանում է առնվազն
  5 կենդանի
  (շուն, հավ, կով, ձի
  և այլն):

12.1.1. Գիրքը
  նայելիս մատով
  ցույց է տալիս
  ձիուն.
«Մայրի՛կ,
  տե՛ս ինչ սիրուն
  ձի է»:

12.1.2. «Հայրի՛կ,
  ինձ համար այսպիսի
  շուն կառնե՞ս»:

12.2. Տարբերում
  է որոշ կենդանիների
  ձայները:

12.2.1. «Կատուն
  մլավում է, երևի
  սոված է»:

12.3. Ճանաչում
  և անվանում է իրեն
  շրջապատող բնաշխարհի
  որոշ տարրեր (ծառ,
  ծաղիկ)` շփոթելով
  դրանց տեսակները:

12.3.1. Փողոցում
  քայլելիս ասում
  է. «Մայրի՛կ, կթողնե՞ս,
  որ ծառից մի քանի
  տերև պոկեմ»:

12.3.2. «Արի
  ծաղիկներ հավաքենք»:

13. Երեխան
  ճանաչում և կարողանում
  է կատարել մանկական
  ստեղծագործություններ:

13.1. Գիտի մի
  քանի մանկական
  բանաստեղծություններ:

13.1.1. «Ձկնի՛կ,
  լող տուր, լող արա»
  և այլն:

13.2. Հեռուստացույցով
  ծանոթ երաժշտություն
  (գովազդային տեսահոլովակներ)
  լսելիս արձագանքում
  է բառերով և ձայնակցում
  ու/կամ պարային
  շարժումներ կատարում:

13.2.1. Ասում է.
  «Վայ,
«Բարի գիշեր,
  երեխաներ» հաղորդումն
  է» և սկսում է ձայնակցել
  հնչող երգին:

13.2.2. Պաղպաղակի
  գովազդային տեսահոլովակը
  դիտելիս սկսում
  է պարել և ասում
  է. «Ես շատ եմ սիրում
  «Զեբրա-զեբրա» պաղպաղակի
  երգը»:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Սոցիալական
  զարգացում

Փոխհարաբերություններ
  շրջապատի հետ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

 1. Երեխան
  շփվում է ծանոթ
  մեծահասակների
  և հասակակիցների
  հետ և սկսում է
  հաստատել վստահության
  վրա հիմնված հարաբերություններ:

1.1. Շփվում
  է ծանոթ մեծահասակի
  հետ խաղի ընթացքում:

1.1.1. Խնդրում
  է
մեծահասակին
  տալ իրենից հեռու
  գտնվող մեքենան:

1.2.
  Անծանոթ միջավայրում
  շփվում է  ծանոթ
  մեծահասակի հետ:

1.2.1. Տիկնիկային
  թատրոնում հարևանին
  տեսնելիս ձեռքը
  թափահարում է:

1.3. Ընդունում
  է իր համար նշանակալի
  մեծահասակների
  (բարեկամների,
  հարևանների) ընկերակցությունը:

1.3.1. Տատիկի
  մոտ մնում է առանց
  մայրիկի:

1.4. Խնդրում
  է մեծահասակին
  խաղալ իր հետ:

1.4.1. «Մամ,
  արի տուն-տունիկ
  խաղանք»:

1.5. Սկսում
  է խոսակցություն
  մեծահասակի հետ:

1.5.1. Ասում է.
  «Տե՛ս, ինչ լավ եմ
  ֆուտբոլ խաղում»:

1.5.2. Ասում
  է. «Դու կարո՞ղ ես
  շունիկ նկարել»:

1.6. Նմանակում
  է իր հարևանությամբ
  խաղացող երեխաների
  խաղը:

1.6.1. Խաղահրապարակում
  ավազով խաղացող

երեխաներին
  մոտենալով
սկսում
  է ավազը լցնել
  իր դույլի մեջ:

1.7.
  Հասակակցի հետ
  խաղի ընթացքում,
  մեծահասակի զգալի
  աջակցությամբ
  սպասում է իր հերթին:

1.7.1. Ենթարկվելով
  մեծահասակի խոսքին,

սպասում
  է մինչև մյուս
  երեխան ավարտի
  մեքենայով խաղալը
  և մեքենան փոխանցի
  իրեն:

1.8. Մասնակցում
  է հասակակիցների
  հետ խմբային խաղերին:

1.8.1. Մյուս
  երեխաների հետ
  շրջան է կազմում
  և հետևում խաղի
  ընթացքին:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

Սոցիալական
  վարք

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  դրսևորում է ինքնակառավարման
  հմտություններ:

2.1. Հետևում
  է պարզ կանոններին
  մեծահասակի հրահանգով:

2.1.1. Մոր
  հիշեցումով ուտելուց
  առաջ լվանում
  է ձեռքերը:

2.1.2. Մեծահասակի
  հիշեցումով ուտելուց
  հետո շնորհակալություն
  է հայտնում:

2.2. Հետևում
  է խաղի պարզ կանոններին:

2.2.1. Բռնում
  է դեպի իրեն նետված
  գնդակը և հետ է
  նետում:

2.3. Կանխատեսում
  է կանոնների խախտման
  հետևանքները:

2.3.1. Ասում
  է. «Եթե ուտելուց
  առաջ ձեռքերս
  չլվանամ, փորիկս
  կցավի»:

2.4.
  Մեծահասակի օգնությամբ
  հարմարվում է
  առօրյա կրկնվող
  գործողությունների
  անսպասելի փոփոխմանը:

2.4.1. Երբ մայրիկը
  ասում  է, որ անձրևի
  պատճառով ստիպված
  են հետաձգել զբոսանքը
  և դրա փոխարեն
  խաղալ լեգոներով,
  երեխան հեշտությամբ
  համաձայնում
  է:

2.5. Սկսում
  է
գիտակցել
  սեփական հնարավորությունների
  սահմանը:

2.5.1. Ինչ-որ գործողության
  մեջ դժվարության
  հանդիպելիս դիմում
  է մեծահասակի
  կամ ավագ երեխայի
  օգնությանը:

3. Երեխան
  դրսևորում է  ինքնուրույնություն:

3.1. Կատարում
  է ինքնուրույն
  (անկախ) գործողություններ`
  ստուգելով թույլատրելի
  սահմանները:

3.1.1. Սկզբում
  ալյուրը գդալով
  լցնում է թասի
  մեջ, իսկ հետո փորձում
  է լցնել այն հատակին:

3.2. Որոշ
  գործողություններ
  կատարում է իր
  ձևով, իրեն հարմար
  արագությամբ,
  չընդունելով
  օգնությունը:

3.2.1. Փորձելով
  ինքնուրույն
  կոճկել կոճակները,
  ասում
է. «Ես
  կանեմ» և  մի կողմ
  է տանում մեծահասակի
  ձեռքը:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

Անձնային
  զարգացում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

4.
  Երեխան սկսում
  է ցուցաբերել
  սեփական  անձի
  և ուրիշների մասին
  իմացություն:

4.1. Գիտի
  իր անունը, սեռը:

4.1.1. «Ես
  տղա եմ, զգեստ չեմ
  հագնում»:

4.2. Տարբերակում
  է մարդկանց ըստ
  սեռի:

4.2.1. «Իմ
  երկու մոտ ընկերներն
  էլ տղաներ են»:

4.3. Գիտի
  ծնողների և ընտանիքի
  անդամների անունները:

4.3.1. «Իմ
  մայրիկի անունն
  էլ է Անուշ»:

4.4. Գիտակցում
  է, երբ իրեն ուշադրություն
  են դարձնում կամ
  դիտարկում են:

4.4.1. Նորից
  հարվածում է գնդակին,
  երբ նկատում է,
  որ մայրն իրեն
  է նայում:

4.5. Ինքն իրեն
  զբաղեցնում կամ
  հետաքրքրություններ
  է գտնում 10-15 րոպեի
  սահմաններում:

4.5.1. Դիտում
  է գրքի նկարները
  կամ տիկնիկով
  խաղում է:

4.6. Նկարներում
  տարբերակում
  է պատկերված երեխաների
  սեռը:

4.6.1. Նայելով
  նկարին, ասում

է. «Աղջիկը
  գնդակ է խաղում»:

4.7. Երբ
  խնդրում են, ցույց
  է տալիս է    մարմնի
  6-9 մասեր:

4.7.1. Հրահանգով
  ցույց  է տալիս
  մարմնի տարբեր
  մասերը իր կամ
  տիկնիկի վրա` տալով
  դրանց անվանումը:

4.8. Ճանաչում
  է իրեն պատկանող
  իրերը, խաղալիքները:

 4.8.1. Երբ
  հասակակիցը մոտենում
  է, երեխան ցույց
  է տալիս խաղալիքը
  և ասում է .
«Սա իմ
  գնդակն է»:

5. Երեխան
  սկսում է դրսևորել
  ինքնավստահություն:

5.1. Ուրախություն
  է արտահայտում
  որևէ բան լավ անելիս:

5.1.1. «Հայրիկ,
  ես ճաշը իմ ձեռքով
  կերա»:

5.2. Ցուցադրում
  է իր կատարած աշխատանքները:

5.2.1. «Տե՛ս,
  ինչ տնակ եմ պատրաստել»:

5.3. Հաճույք
  է ստանում տան
  գործերում մեծահասակին
  օգնելիս:

5.3.1. Փոշեկուլով
  տունը մաքրելիս
  փորձում է` ձողից
  բռնելով օգնել
  մորը, ասելով.
«Ես կանեմ»:

5.3.2. Մոր
  հրահանգով օգնում
  է ինչ-որ իրեր դասավորել
  կամ տեղափոխել:

5.4. Կատարում
  է
գործողություններ,
  ցույց տալու համար,
  թե իբրև կարող
  է անել իր ուժերից
  վեր բաներ:

5.4.1. Հատակը
  փորձում է մաքրել
  մեծ ավելով:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

Հուզական
  զարգացում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

6.
  Երեխան սկսում
  է ճանաչել  հիմնական
  հույզերն  ու զգացմունքները:

6.1. Ձայնի
  հնչերանգով, ժեստերով
  կամ դեմքի համապատասխան

արտահայտությամբ,
  արտահայտում
  է
ուրախությունը,
  տխրությունը,
  զայրույթը կամ
  վախը:

6.1.1. Ուրախանում
  է, երբ իմանում
  է, որ գնալու է տիկնիկային
  թատրոն:

6.1.2. Տխրում
  է, երբ չի գտնում
  իր սիրած խաղալիքը:

6.1.3. Հոգատար
  է լաց լինող ընկերոջ
  նկատմամբ:

6.1.4. Տխրում
  է, երբ պապիկը ասում
  է, որ չի կարող իր
  հետ խաղալ:

7. Երեխան
  սկսում է կառավարել
  իր զգացմունքները
  և մղումները:

7.1. Ուժեղ
  զգացմունքների
  ժամանակ փնտրում
  է մեծահասակի
  աջակցությունը
  կամ գրավում է
  նրա ուշադրությունը:

7.1.1. Անսպասելի
  բարձր ձայնից
  շփոթված` վազում
  է դեպի մեծահասակը:

7.2. Հեշտությամբ
  բաժանվում է մայրիկից
  և հայրիկից:

7.2.1. Մանկապարտեզի
  մուտքի մոտ թափահարում
  է ձեռքը և ասում
  «ցե»:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Ինքնասպասարկում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  դրսևորում է ինքնասպասարկման
  հմտություններ:

1.1. Ուտում
  է ինքնուրույն`
  մի քիչ թափթփելով:

1.1.1. Թափթփելով
  ուտում է ապուրը
  գդալով:

1.2. Օգտվում
  է սպասքի որոշ
  տեսակներից (գդալ,
  պատառաքաղ, բաժակ):

1.2.1. Պատառաքաղն
  օգտագործում
  է մակարոն, տապակած
  կարտոֆիլ և նմանատիպ
  այլ բաներ ուտելիս:

1.2.2. Դանակով
  ջեմ (թթվասեր և
  այլ փափուկ սննդամթերք)
  է քսում հացին:

1.3. Հագնում
  է հագուստի բոլոր
  տեսակները` մեծահասակի
  օգնությամբ:

1.3.1. Առավոտյան
  մոր օգնությամբ
  հագնում է շապիկը,
  վերնազգեստը
  և այլն:

1.4. Ինքնուրույն
  հանում է հագուստները:

1.4.1. Հանում
  է կոճակներն արձակած
  վերնաշապիկը,
  տաբատը, կիսագուլպաները
  և այլն:

1.5. Օգտագործում
  է անձնական խնամքի
  առարկաները` մեծահասակի
  օգնությամբ:

1.5.1. Սանրով
  փորձում է սանրել
  մազերը:

1.5.2. Խոզանակով
  փորձում է մաքրել
  ատամները:

1.6. Ինքնուրույն
  կարողանում է
  հաղթահարել որոշ
  խոչընդոտներ:

1.6.1. Բացում
  է դուռը` շարժելով
  բռնակը:

1.7. Նեղ
  սափորից հեղուկը
  լցնում է լայն
  տարայի մեջ (երբեմն
  կարող է մի փոքր
  թափել):

1.7.1. Սեղանի
  մոտ հյութը շշից
  լցնում է իր բաժակի
  մեջ:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Առողջության
  պահպանում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  սկսում է հետևել
  հիգիենայի տարրական
  կանոններին:

2.1. Ինքնուրույն
  հետևում է դեմքի
  մաքրությանը:

2.1.1. Անձեռոցիկով
  սրբում է քիթը
  մեծահասակի օգնությամբ:

2.2. Օգտվում
  է պետքանոթից
  մեծահասակի օգնությամբ:

2.2.1. Ինքնուրույն
  իջեցնում է տաբատը,
  նստում և բարձրանում
  է պետքանոթից`
  մեծահասակի օգնությամբ:

2.3. Կատարում
  է առողջության
  պահպանմանն ուղղված
  հիմնական գործողությունները`
  մեծահասակի օգնությամբ:

2.3.1. Մեծահասակի
  օգնությամբ օճառով
  լվանում և չորացնում
  է ձեռքերը:

2.3.2. Հազալիս
  և փռշտալիս ձեռքով
  փորձում է ծածկել
  բերանը:

2.4. Ճանաչում
  է և գիտի, թե ինչի
  համար է ատամի
  խոզանակը:

2.4.1. Մատնացույց
  է անում գրքում
  նկարված խոզանակը
  և ասում. «Ես էլ եմ
  ուզում այսպիսի
  խոզանակով լվանալ
  ատամներս»:

2.5. Կրկնօրինակում
  է մեծահասակի
  որոշ գործողությունները:

2.5.1. Տեսնելով
  մեծահասակին
  ատամ լվանալիս`
  խոզանակով նմանակում
  է նրա շարժումները:

Անվտանգություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  սկսում է հետևել
  անվտանգության
  տարրական կանոններին
  մեծահասակի ուղղորդումով
  և հսկողությամբ:

3.1. Ուշադրություն
  է դարձնում անվտանգության
  հրահանգներին:

3.1.1. Փողոցն
  անցնելիս համաձայնում
  է բռնել մեծահասակի
  ձեռքը:

3.2.
  Խուսափում է վտանգավոր
  առարկաներից,
  երբ  մեծահասակը
  զգուշացնում
  է:

3.2.1. Ձեռք
  չի տալիս տաք արդուկին
  (եռացող թեյնիկին,
  սուր մկրատին,
  դանակին, վարդակին):

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Հետաքրքրասիրություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան

հետաքրքրասիրություն
  է ցուցաբերում
  նոր բաներ սովորելու
  և նոր փորձառությունների
  նկատմամբ:

1.1. Հարցեր
  է տալիս անծանոթ
  առարկաների վերաբերյալ:

1.1.1. Տեսնելով
  նոր խաղալիք կամ
  իր, հարցնում է.
  «Սա ի՞նչ է»:

1.2. Կրկնօրինակում
  է մեծահասակաների
  առօրյա կրկնվող
  գործողությունները:

1.2.1. Թերթը
  վերցնում է ձեռքը,
  բացում է  և ձևացնում
  է, թե կարդում է:

1.2.2. Մեծի
  դիրքը ընդունելով,

հեռուստացույց
  է նայում`
ժամանակ
  առ ժամանակ հետևելով
  մեծին:

1.3. Հարցեր
  է տալիս լսած հեքիաթի
  վերաբերյալ:

1.3.1. Երբ մայրիկը
  պատմում է հեքիաթը,
  հարցնում է. «Իսկ
  ծիտիկը ինչո՞ւ
  լավաշը տարավ»:

1.4. Մասնակցում
  է նոր գործողությունների,
  խաղերի:

1.4.1. Քրոջ ձեռքից
  վերցնում է վրձինը
  և «նկարում է» ջրաներկով:

1.4.2.Մայրիկի
  հետ խմոր է հունցում:

Նախաձեռնություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  նախաձեռնություն
  է ցուցաբերում:

2.1. Մասնակցում
  է ուրիշ երեխաների
  խաղին:

2.1.1. Միանում
  է տուն-տունիկ
  խաղացող երեխաներին:

2.2. Խաղի
  ընթացքում միաժամանակ
  օգտագործում
  է մի քանի խաղալիքներ:

2.2.1. Ավազի
  հետ խաղալիս փոքրիկ
  դույլով լցնում
  է ջուրը և բահով
  խառնում:

2.3. Խաղալիքներից
  ընտրում է մեկը:

2.3.1. Երբ
  մեծահասակը 2-3 խաղալիքներ
  է առաջարկում,
  ընտրում է մեկը
  (տիկնիկը, մեքենան,
  գունավոր բուրգաշտարակը,
  և այլն):

ՍՈՎՈՐԵԼՈՒ
ՆԿԱՏՄԱՄԱԲ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒ
ՆՔԻ ՈԼՈՐՏ

Մասնակցություն
  և հետևողականություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  մասնակցություն
  և հետևողականություն
  է ցուցաբերում
  իր տարիքին համապատասխան
  առաջադրանքներում:

3.1. Դժվարության
  հանդիպելիս մի
  քանի անգամ փորձում
  է հաղթահարել:

3.1.1. Մի
  քանի անգամ փորձում
  է կառուցել աշտարակը,
  որը փլվում է:

3.1.2. Աստիճաններով
  բարձրանում է
  մինչև վերջ, չնայած
  դժվարանում է:

3.1.3. Մի
  քանի իրեր տեղավորում
  է տուփի կամ պայուսակի
  մեջ, անընդհատ
  հետ թափելով, որպեսզի
  տեղավորվի:

3.2. Խնդրում
  է որ իր սիրած գիրքը/հեքիաթը
  պարբերաբար կարդան/
  պատմեն իր համար:

 3.2.1. Քնելուց
  առաջ մայրիկին/հայրիկին
  խնդրում է պատմել
  իր սիրած հեքիաթը,

(կարող
  է նախապես բացել
  էջը):

3.3. Իր ընտրած
  խաղով խաղում
  է որոշակի կարճ
  ժամանակի (8-10 րոպե)
  ընթացքում:

3.3.1. Տիկնիկների
  համար սեղան է
  պատրաստում մանկական
  սպասքով և նրանց
  «կերակրում» է :

3.3.2. Խորանարդիկներից
  մեքենաների համար
  ավտոտնակ է պատրաստում
  և մեքենաները
  «քշելով» տանում
  է ավտոտնակի մեջ:

ՍՈՎՈՐԵԼՈՒ
ՆԿԱՏՄԱՄԱԲ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒ
ՆՔԻ ՈԼՈՐՏ

Տեխնոլոգիա

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

4. Երեխան

հետաքրքրասիրություն
  է ցուցաբերում
  տեխնոլոգիայի
  հետ կապված  փորձառությունների
  նկատմամբ:

4.1. Ջանք
  է անում
վերցնելու,
  զննելու, շոշափելու
  իր տեսադաշտում
  գտնվող խաղալիքները/
  սարքավորումները:

4.1.1. Մայրիկի
  բջջային հեռախոսը
  տեսնելիս, արագ
  շարժվում է դեպի
  այն  և փորձում
  է վերցնել։

4.1.2. Ավագ
  եղբոր ձեռքից

փորձում
  է խլել նրա մեքենայի
  հեռակառավարման
  վահանակը:

4.1.3.
  Oդափոխիչը տեսնելիս,
  մոտենում և ուշադիր
  հետևում է, թե ինչպես
  է պտտվում:

4.1.4. Մոտենում
  է ցատկոտող լարովի
  շնիկին: Փորձում
  է վերցնել և կանգնեցնել
  նրան:

4.2. Մատով
  սեղմում է (նաև
  ոչ
ճիշտ) և փորձում
  է միացնել/ անջատել
  տեխնիկական որոշ
  խաղալիքներ/ սարքավորումներ:

4.2.1. Փորձում
  է «զանգել»  և «խոսել»
  հեռախոսով:

4.2.2. Փորձում
  է
հեռակառավարման
  վահանակով փոխել
  երաժշտությունը:

5. Երեխան
  ճանաչում է ծանոթ
  միջավայրում
  օգտագործվող
  տեխնոլոգիաները:

5.1. Անվանում
  է որոշ տեխնոլոգիաներ
  համապատասխան
  բառերով, երբ տեսնում
  է դրանք:

 5.1.1.
  Ասում է. «Զանգեմ
  հեռախոսով և խոսեմ
  պապիկի հետ»:

5.1.2. «Ես
  էլ մաքրեմ փոշեկուլով»:

5.1.3. «Տատի՛կ,
  միացրու հեռուստացույցը,
  որ դիտեմ «Երեք
  խոզուկները»»:

5.2. Խաղում
  է լարովի, մարտկոցով
  կամ հեռակառավարվող
  խաղալիքներով
  մեծահասակի օգնությամբ:

5.2.1. «Պապի՛կ,
  միացրու հրշեջ
  մեքենան, որ քշեմ»:

5.2.2. Ավագ
  եղբոր հետ խաղում
  է կոճակների սեղմումով
  աշխատող գնացքների
  հետ:

5.2.3.
  Խաղալիք համակարգչով
  սեղմում է կենդանու
  ձայնով ստեղը
  և գտնում է  համապատասխան
  նկարը:

ՍՈՎՈՐԵԼՈՒ
ՆԿԱՏՄԱՄԱԲ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒ
ՆՔԻ ՈԼՈՐՏ

ՍՈՎՈՐԵԼՈՒ
ՆԿԱՏՄԱՄԱԲ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒ
ՆՔԻ ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Խոշոր
  շարժումներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  դրսևորում է խոշոր
  շարժումներով

պայմանավորված
  հիմնական հմտությունները`
  ցուցաբերելով
  կոորդինացիայի
  զարգացող կարողություններ:

1.1. Ցատկում
  է մեկ ոտքի վրա
  2 և ավելի անգամ:

1.1.1. Ցատկում
  է հատակի վրա կողք-կողքի
  դրված 2 կամ 3 տարբեր
  գույնի շրջանակների
  մեջ:

1.2. Ոտքերը
  միասին պահելով`
  կանգնած տեղից
  ցատկում է առնվազն
  20 սմ հեռավորության
  վրա:

1.3. Առանց
  որևէ բանից բռնելու
  կանգնում է մեկ
  ոտքի վրա առնվազն
  2 վայրկյան:

1.3.1.  Մեկ
  ոտքի վրա կանգնած
  դիրքում մյուս
  ոտքով դիպչում
  է հատակին դրված
  տուփին:

1.4. Ուղիղ
  գծով քայլելով,
  անցնում է առնվազն
  1 մետր տարածություն:

1.4.1. Քայլում
  է հատակին փռված
  գորգի եզրագծով:

1.4.2. «Մայրի՛կ,
  տես, քայլում եմ
  ժապավենի վրայով»:

1.5. Քայլում
  է` շրջանցելով
  խոչընդոտները:

1.5.1. Շրջանցում
  է
ճանապարհին
  գտնվող բազկաթոռը,
  ուղղանկյուն
  սեղանը:

1.6. Քայլում
  է ոտքերի մատների
  վրա:

1.6.1. «Մայրի՛կ,
  տես, ես պարուհու
  պես քայլում եմ
  մատներիս վրա»:

1.7. Վազում
  է առնվազն 8 մետր
  տարածություն:

1.7.1. Բակում
  վազում և բերում
  է ծառի տակ ընկած
  գնդակը:

1.8.
  Ինքնուրույն
  բարձրանում է
  աստիճաններով`
  հերթագայելով
  ոտքերը:

1.9.
  Մեծահասակի օգնությամբ
  իջնում է աստիճաններով`
  հերթագայելով
  ոտքերը:

1.9.1. Բռնելով
  բազրիքից կամ
  մոր ձեռքից իջնում
  է աստիճաններով`
  յուրաքանչյուր
  աստիճանին փոխելով
  ոտքը:

1.10. Ցատկում
  է մոտ 20 սմ բարձրությունից
  երկու ոտքի վրա:

1.11. Վարում
  է եռանիվ հեծանիվ:

1.11.1. Քշում
  է եռանիվ հեծանիվ`
  փոխ առ փոխ սեղմելով
  ոտնակները:

2. Երեխան
  դրսևորում է գնդակով
  խաղալու տարբեր
  հմտություններ:

2.1. Նետված
  գնդակը երեխան
  բռնում է տարածած
  (արմունկները
  բացված) ձեռքերով:

2.2. Բռնում
  է մեծ գնդակը մոտավորապես
  1,5 մետր հեռավորությունից:

2.3. Նետում
  է գնդակն ընկերոջը`
  ճիշտ ուղղությամբ:

2.4. Ֆուտբոլ
  խաղալիս` ոտքը
  ետ տանելով հարվածում
  է գնդակին:

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Նուրբ / մանր
  շարժումներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  ցուցաբերում
  է ձեռքի և մատների
  շարժումների
  կառավարման հմտություններ:

3.1. Կատարում
  է պարզ գործողություններ
  փոքր/մանր առարկաներով:

3.1.1. Հավաքում
  է 4-7 խոշոր կտորներից
  բաղկացած գլուխկոտրուկներ:

3.1.2. Թերթում
  է գիրքը էջ առ էջ:

3.1.3. Պտտելով
  կափարիչը` բացում
  և փակում է շիշը:

3.1.4. Խոշոր կամ
  միջին չափսի ուլունքներով
  հավաքում է շղթա:

3.2. Կառուցում
  է միջին բարդության
  շինություններ:

3.2.1. Երեք

խորանարդիկներից
  կառուցում է կամրջակ:

3.2.2. Մի
  քանի խորանարդիկներից
  պատ է կառուցում:

3.3. Ծեփում
  է պարզ` կլոր,
տափակ,
  պարանաձև առարկաներ:

3.3.1. Խմորից
  կամ պլաստիլինից
  պատրաստում է
  գնդիկներ, այնուհետև`
  բլիթներ:

3.3.2. Խմորից/պլաստիլինից
  «պարան»  է պատրաստում:

4. Երեխան
  ցուցաբերում
  է նկարչական հմտություններ:

4.1. Բռնում
  է մատիտը` ձեռքի
  առաջին 3 մատներով`
  պահելով թուղթը
  մյուս ձեռքով:

4.2. Բռնում
  է մատիտը ծայրին
  մոտ:

4.3. Արտանկարում
  է երկրաչափական
  պատկերներ:

4.3.1. Ըստ օրինակի
  նկարում է գնդակ:

4.3.2. Ըստ օրինակի
  նկարում է քառակուսի:

4.4. Նկարում
  է մարդ, որն ունի
  գլուխ և մեկ գծով
  պատկերված վերջույթներ
  («փայտիկներ») :

4.5. Կրկնագծում
  է (եզրակ է քաշում)
  նկարի ուրվագծով:

4.5.1. Կրկնագծում
  է  պատկերված խնձորը:

4.5.2. Կրկնագծում
  է  պատկերված տնակը:

5. Երեխան
  ցուցաբերում
  է մկրատով կտրատելու
  պարզ հմտություններ:

5.1. Մեկ ձեռքի
  մատներով բացում
  և փակում է բութ
  ծայրերով մկրատը:

5.1.1. Կտրատում
  է թուղթը:

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

6. Երեխան
  կատարում է առօրյա
  գործողություններ
  ինքնասպասարկման
  նպատակով:

6.1.
  Արձակում և կոճկում
  է մեծ կոճակները,
  հագուստի  մեծ
  շղթաները, քուղերը:

6.1.1. Ինքնուրույն
  քանդում է մեծ
  շղթայով բաճկոնը
  և հանում է այն:

6.2 Արձակում
  է կոշիկի քուղերը:

6.3. Ինքնուրույն
  օգտվում է սպասքի
  որոշ տեսակներից:

6.3.1. Պատառաքաղով
  վերցնում է տապակած
  կարտոֆիլը:

6.3.2. Ապուրն
  ուտում է գդալով:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Բանավոր
  խոսք

Խոսքի
  ընկալում և օգտագործում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  ընկալում է իրեն
  ուղղված ուրիշի
  բանավոր խոսքը:

1.1. Կատարում
  է մեծահասակների
  պարզ հրահանգները:

1.1.1. Մեծի հրահանգով
  խաղալիքը տեղավորում
  է պահարանում,
  դուռը ծածկում
  է և վերադառնում
  է իր տեղը:

1.2. Լրացնում
  է պարզ նախադասության
  վերջին` բաց թողնված
  բառը:

1.2.1. Պապիկն
  ասում է. «Գնա, հեքիաթների
  գիրքը բեր, որ…», երեխան
  շարունակում
  է.
«Նայենք» կամ
  «Կարդանք»:

1.2.2. Հայրիկն
  ասում է. «Հիմա կմոտենանք
  պաղպաղակ վաճառողին
  ու…», երեխան շարունակում
  է. «Պաղպաղակ կգնենք»:

1.3. Ուշադիր
  ունկնդրում է
  իր կամ խմբի համար
  ընթերցվող մանկական
  հեքիաթը:

1.3.1. Հետևում
  է հեքիաթի ընթացքին`
  հայացքն ուղղելով
  ընթերցողին կամ
  գրքին:

1.3.2. Ժպտում
  է, երբ լսում է հեքիաթի
  զվարճալի  դրվագները:

1.3.3. Կրկնում
  է հեքիաթի ծանոթ
  բառերը,
նախադասությունները.
  «Ա՛յ դու կկու, հիմար
  կկու...»:

1.4. Խոսքի հնչերանգով
  տարբերակում
  է խոսակցի տրամադրությունը:

1.4.1. Երբ մայրը
  բարձր ձայնով
  ասում է. «Գնա՛ խաղալիքներդ
  հավաքիր»: Երեխան
  ասում է. «Մայրիկ,
  ինչո՞ւ ես բարկացել»:

2. Երեխան
  բանավոր արտահայտում
  է իր մտքերն ու
  կարծիքը, զգացողություններն
  ու զգացմունքները:

2.1. Ճիշտ (ադեկվատ)
  պատասխանում
  է «ինչու՞» հարցին:

2.1.1. «Ինչու՞
  ես մենակ նստել…»
  հարցին պատասխանում
  է. «Որովհետև ինձ
  չեն խաղացնում»:

2.1.2. «Ինչու՞
  ես տիկնիկի զգեստը
  հանել» հարցին
  պատասխանում
  է. «Որովհետև կեղտոտվել
  է, պիտի լվանամ»:

2.2. Պատմում
  է սեփական փորձառության
  մասին:

2.2.1. Գազանանոց
  այցելելուց հետո
  երեխան ընկերներին
  պատմում է. «Ես գազանանոցում
  շատ մեծ արջ տեսա»:

2.2.2. «Երեկ ես
  տատիկիս հետ համով
  գաթա թխեցի»:

2.3. 3-4 պարզ նախադասությամբ
  ասում է, թե ինչ
  են անում նկարում
  պատկերված մարդիկ
  կամ կենդանիները:

2.3.1. Նկարագրում
  է քարտերի վրա
  ներկայացված
  նկարները. «Տատիկը
  թխեց գնդիկբոքոնիկ,
  դրեց պատուհանին,
  իսկ նա գլորվեց
  ու պատուհանից
  դուրս ընկավ»:

ԽՈՍՔԻ
ԵՎ Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Խոսքի հնչյունաբանական
  և  քերականական
  իմացություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  ճիշտ
արտասանում
  է մայրենի լեզվի
  հնչյունները:

3.1. Գտնում
  է հանգավորված
  բառեր:

3.1.1. Օրինակ.
  գնդակ - տնակ, բադիկ-ճուտիկ
  և այլն:

3.2. Կրկնում
  է առաջարկված
  բառերը` ճիշտ արտաբերելով
  հնչյունները:

3.2.1. Օրինակ.
  կապույտ, դուռ,
  ռադիո, փայտ և այլն:

4.1.1. «Ի՞նչ կա
  այս տուփի մեջ»:

4. Երեխան
  ճիշտ օգտագործում
  է խոսքի տարբեր
  մասեր:

4.1. Ճիշտ (տեղին)
  ձևակերպում է
  «ինչ», «որտեղ», «երբ»,
  «ինչու» բառերով
  հարցեր:

4.1.2. «Մայրի՛կ,
  ե՞րբ ենք գնալու
  մանկական երկաթուղի»:

Հաղորդակցություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

5. Երեխան
  արդյունավետ
  հաղորդակցվում
  է մեծահասակների,
  հասակակիցների
  և փոքրերի հետ:

5.1. Զրուցում
  է մեծահասակի
  հետ` պատասխանելով
  առնվազն 3-4 պարզ
  հարցերի:

5.1.1. «Իմ անունը
  Արայիկ է»: «Ես երեք
  տարեկան եմ»: «Հիմա
  պապիկիս հետ գնում
  եմ այգի»: «Այգում
  պիտի ավազի հետ
  խաղամ»:

5.2. Մասնակցում
  է առօրյա խոսակցությանը
  «հիմա» և
«այստեղ»
  թեմաների շուրջ:

Գրավոր
  խոսք

Հետաքրքրություն
  գրքերի և գրվածքի
  նկատմամբ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

6. Երեխան
  հետաքրքրություն
  է ցուցաբերում
  գրքերի և ընթերցանության
  նկատմամբ:

6.1. Պատկերազարդ
  գրքեր դիտելիս
  հարցեր է տալիս:

6.1.1. «Մայրիկ
  նապաստակը ինչու՞
  է լաց լինում»:

6.1.2. «Աղվեսն
  ի՞նչ է ուզում
  անել»:

ԽՈՍՔԻ
ԵՎ Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Վաղ գրաճանաչություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

7. Երեխան
  հասկանում է գրավոր
  խոսքի որոշ սկզբունքներ:

7.1. Ձևացնում
  է, որ գրում է:

7.1.1. Մատիտը,
  գրիչը բռնում
  է գրելուն պատրաստ:

7.1.2. Թղթի վրա
  ինչ-որ բան խզմզելով,
  ասում է. «Ես նամակ
  եմ գրում տատիկիս,
  որ Նոր տարուն
  մեր տուն գա»:

8. Երեխան
  ունի գրելու պարագաների
  օգտագործման
  պարզագույն հմտություններ:

8.1. Օգտագործում
  է գրելու պարագաներ:

8.1.1. Մատիտով
  կամ գրիչով գծեր
  է քաշում թղթի
  վրա, փորձում է
  դրանք միացնել:

ԽՈՍՔԻ
ԵՎ Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Տրամաբանություն
  և մտածողություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  հետազոտում և
  համեմատում է
  առարկաները:

1.1.
  Կարողանում է
  բացատրել  առարկաների
  նշանակությունը,
  դերը:

1.1.1. «Պաղպաղակը
  դնենք սառնարանի
  մեջ, որ չհալվի»:

1.2. Կարողանում
  է համեմատել առարկաները
  ըստ մեկ հատկանիշի:

1.2.1. «Իմ
  գնդակը մեծ է քո
  գնդակից»:

1.3. Գտնում
  է զույգ պատկերներ:

1.3.1. Երեխան
  ցույց տրված տարբեր
  նկարներից առանձնացնում
  է մեկը, և ընտրում
  է դրան համապատասխանող
  զույգը:

1.4. Հավաքում
  է 3- 4 խոշոր մասերից
  բաղկացած պատկեր:

1.4.1. Երեք
  մասի բաժանված
  որևէ առարկայի
  նկար միացնում
  է իրար՝ ստանալով
  ամբողջական պատկերը:

2. Երեխան
  հասկանում է իրադարձությունների
  հաջորդականությունը
  և պարզ պատճառահետևանքային
  կապերը:

2.1. Տալիս
  է «ինչո՞ւ» հարցը`
  հասկանալու համար
  պատճառահետևանքային
  կապերը:

2.1.1. «Մայրիկ,
  ինչո՞ւ է ձյուն
  գալիս»:

2.2. Բացատրում
  է, թե ինչպիսի արդյունք
  կարող է ունենալ
  տվյալ պարզ գործողությունը:

2.2.1. «Եթե
  լույսը հանգցնես,
  կմթնի»:

3. Երեխան
  կարողանում է
  ընդհանրացումներ
  կատարել:

3.1. Խմբավորում
  է առարկաները
  զույգերով ըստ
  ֆունկցիոնալ
  նշանակության:

3.1.1. Տարբեր
  առարկաներից
  առանձնացնում
  է ուտելու համար
  գործածվող պարագաները:
  Օրինակ, դանակները,
  բաժակները:

3.2. Առաջարկված
  առարկաներից
  կամ նկարներից
  ընտրում է սնունդի,
  հագուստի, կենդանիների
  հասկացություններին
  վերաբերող առարկաներ:

3.2.1. Առաջարկված
  նկարներից ընտրում
  է այն նկարները
  որոնցում պատկերված
  են վերնաշապիկ,
  զգեստ, գլխարկ:

4. Երեխան
  կարողանում է
  դասակարգել և
  խմբավորել առարկաները:

4.1. Դասավորում
  է առարկաները
  ըստ որոշակի հատկանիշի:

4.1.1. Առանձնացնում
  է նույն չափի խորանարդիկները:

4.1.2. Խաղալիքների
  միջից առանձնացնում
  է փափուկ խաղալիքները:

Տարրական
  մաթեմատիկական
  գիտելիքներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

5. Երեխան
  ունի մեծության,
  չափի, ձևի մասին
  գիտելիքներ, ճանաչում
  է գույները:

5.1. Տեսակավորում
  է առարկաները
  ըստ ձևի:

5.1.1. Տարբեր
  ձևի առարկաներից
  ընտրում է երկու
  շրջանաձև (կլոր)
  առարկաները:

5.2. Տեսակավորում
  է առարկաները
  ըստ գույնի:

5.2.1. Մեծահասակի
  խնդրանքով կարմիր
  խորանարդիկները
  դնում է անկյունում,
  իսկ կապույտները`
  կենտրոնում:

5.3. Անվանում
  է հիմնական գույները:

5.3.1. «Ես մի խնձորը
  կնկարեմ այս կարմիր
  մատիտով, իսկ մյուսը`
  կանաչով»:

5.3.2. Մեծահասակի
  խնդրանքով ասում
  է առաջարկված
  մատիտների
գույները
  (դեղին, կարմիր,
  կապույտ):

5.4. Ընտրում
  է 2-4 գույն:

5.4.1.
  Նկարելիս  ընտրում
  է  2-4 տարբեր գույնի
  մատիտներ` անվանելով
  դրանց գույները:

5.5. Տեսակավորում
  է առարկաներն
  ըստ գույնի:

5.5.1. Երբ
  առաջարկում են,
  տարբեր գույնի
  առարկաներից
  առանձնացնում
  է երկու կարմիր
  խորանարդիկները:

5.6. Գնահատում
  է չափերը:

5.6.1. «Մայրի’կ,
  տես ես սեղանից
  բարձր եմ (բոյով
  եմ)»:

5.7. Գիտի
  2 երկրաչափական
  պատկերներ` շրջան,
  եռանկյուն:

5.7.1. Նկարի
  վրա պատկերված
  երկրաչափական
  պատկերները դիտելիս
  ասում է. «Մի հատ
  էլ շրջան գտա»:

6. Երեխան
  ցուցաբերում
  է  հաշվի, թվերի,
  թվանշանների
  իմացություն:

6.1. Հաշվում
  է մինչև 5-ը:

6.2. Կիրառում
  է հաշիվը առօրյա
  կյանքում:

6.2.1. «Ես
  չորս մատիտ ունեմ,
  իսկ Անին` մեկ»:

6.2.2. Մայրիկի
  խնդրանքով գնում
  և բերում է հինգ
  խնձոր:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Երևակայություն
  և ստեղծագործական
  մտածողություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

9. Երեխան
  դրսևորում է տարբեր
  նյութերի հետ
  աշխատելու տարրական
  հմտություններ:

9.1. Կատարում
  է տարբեր գործողություններ
  ծեփամածիկի և
  թղթի հետ:

9.1.1. Առաջարկված
  ծեփամածիկից
  փորձում է սարքել
  գնդակ:

9.1.2. Թուղթը
  գունավորում
  և փակցնում է պատրաստած
  գրքի էջերից մեկում:

9.2. Նկարում
  է լսած պատմության/հեքիաթի
  իրեն դուր եկած
  առարկան/ պատկերը:

9.2.1. «Գնդիկ-բոքոնիկի»
  հեքիաթը լսելուց
  հետո, նկարում
  է գնդիկ-բոքոնիկին:

9.2.2. Գունավոր
  կավիճներով ասֆալտին
  կամ գրատախտակին
  նկարում է երեք
  խոզուկներին:

10. Երեխան
  շարժումների,
  երաժշտության
  և պարի միջոցով
  արտահայտում
  է իր մտքերը, պատկերացումները,
  զգացմունքները:

10.1. Երաժշտության
  տակ կատարում
  է ռիթմիկ պարային
  շարժումներ:

10.1.1.
  Մեծահասակը միացնում
  է երաժշտությունը
  և ասում է. «Եկեք
  պարենք»: Երեխան
  ռիթմին համապատասխան
  պարային շարժումներ
  է կատարում:

10.2. Ձևացնում
  է, թե երգում է հանդիսատեսի
  համար:

10.2.1. Գրիչը
  պահում է միկրոֆոնի
  պես և ասում է. «Պապի՛կ,
  տես ես Անդրեն
  եմ,
համերգ
  եմ տալիս»

10.3. Երգում
  է հաճախ լսած երգերը:

10.4. Մեծահասակին
  խնդրում է երգել
  իր սիրած երգը:

10.4.1. «Մայրի՛կ,
  ինձ համար կերգե՞ս
  «Իմ փոքրիկ նավակ»
  երգը»:

Ուշադրություն,
  հիշողություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

7.
  Երեխան դրսևորում
  է ուշադրության
  կենտրոնացում
  և պահպանում:

7.1. Մեծահասակի
  օրինակից հետո
  կրկնում է ծափերը
  (3 ծափ):

7.2. Շուրջ
  5 րոպե ուշադրությամբ
  լսելուց հետո
  հարցեր է տալիս:

8. Երեխան
  մտապահում և վերարտադրում
  է որոշակի ինֆորմացիա:

8.1. Մեծահասակի
  ասելուց հետո
  կրկնում է բանաստեղծության
  2 տող:

Կողմնորոշում
  տարածության
  և ժամանակի մեջ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

11.
  Երեխան  ունի գիտելիքներ
  տարածության
  մեջ առարկաների
  դիրքի վերաբերյալ
  և կարողանում
  է կողմնորոշվել
  տարածության
  մեջ:

11.1. Կատարում
  է հրահանգներ`
  կապված առարկաների
  և իր դիրքի հետ:

11.1.1. Ըստ
  առաջարկի, տիկնիկը
  դնում է  տուփի
  մեջ (գետնին, արջուկի
  մոտ և այլն):

11.1.2. Երբ
  առաջարկում են
  կանգնել աթոռի
  ետևում, կատարում
  է:

12. Երեխան
  կարողանում է
  կողմնորոշվել
  ժամանակի մեջ:

12.1. Տարբերում
  է ցերեկ և  գիշեր
  հասկացությունները`
  կապելով դրանք
  այդ ժամին կատարվող
  գործողությունների
  հետ:

12.1.1. «Առավոտյան
  հայրիկը պիտի
  գնա աշխատանքի»:

12.1.2. Մայրիկին
  հարցնում
է. «Գիշերը
  քնելուց հեքիաթ
  կպատմե՞ս»:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Սոցիալ-մշակութային,
  կենցաղային կողմնորոշում
  և վերաբերմունք
  շրջակա միջավայրի
  նկատմամբ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

13. Երեխան
  ունի գիտելիքներ
  իր անձի, ընտանիքի,
  համայնքի մասին:

13.1. Ճանաչում
  է մարմնի մասերը:

13.1.1. Մեծահասակի
  խնդրանքով ցույց
  է տալիս ոտքի մատները:

13.2. Նկարագրում
  է տարբեր սեռերի
  առանձնահատկությունները:

13.2.1. Աղջիկները
  երկար մազեր ունեն:

13.2.2. Տիկնիկի
  վրա նկարում է
  բեղեր և ասում
  է. «Իմ տիկնիկը տղա
  դարձավ»:

 13.3.
  Գիտի  մարդկանց
  սոցիալական դերերի
  և հարաբերությունների
  մասին:

13.3.1. «Ես
  տիկնիկիս մայրիկն
  եմ, ես նրան պիտի
  զբոսանքի տանեմ»:

13.4. Գիտի
  այն թաղամասը
  կամ փողոցը, որտեղ
  ապրում է:

13.4.1. «Որտե՞ղ
  ես ապրում» հարցին
  պատասխանում
  է.
«Նորքում»:

13.5. Մասնակցում
  է ընտանեկան տոներին:

13.5.1. Քրոջ
  ծննդյան օրվան

նախապատրաստվելիս,
  մայրիկի հետ միասին
  զարդարում է սենյակը:

13.6. Ընտանիքն
  ընկալում է որպես
  անվտանգ և հարմարավետ
  միջավայր:

13.6.1. Տուն
  վերադառնալուն
  պես, վազվզում
  է սենյակներով
  և փնտրում ընտանիքի
  անդամներին:

13.6.2. Իր
  խաղալիքների
  և իրերի համար
  հատկացված տեղում
  կատարում է վերադասավորումներ,
  փոփոխություններ:

14.
  Երեխան ունի գիտելիքներ
  շրջակա միջավայրի
  և դրա պահպանման
  վերաբերյալ:

14.1. Ճանաչում
  և անվանում է որոշ
  ընտանի և վայրի
  կենդանիներ:

14.1.1. Շուն տեսնելիս
  արձագանքում
  է. «Ի՜նչ սիրուն
  շուն է»:

14.1.2. Կենդանիների
  նկարները դիտելիս
  ասում է դրանց
  անունները. «Կով,
  վագր, կապիկ, փիղ,
  ձի և այլն»:

14.2. Գիտի
  տարբեր կենդանիների
  ապրելու միջավայրերը:

14.2.1. «Հայրիկ,
  գիտե՞ս, որ ձկները
  ապրում են ջրում»:

14.2.2. «Որդերը
  ապրում են հողում:
  Պապիկի հետ այգում
  հողը փորելիս
  ես որդեր տեսա»:

14.3. Ճանաչում
  և անվանում է բնության
  որոշ երևույթներ.
  քամի, անձրև, ձյուն:

14.3.1. «Անձրև է
  գալիս: Իմ շնիկը
  կթրջվի»:

14.3.2. «Վա՜յ, այս
  ինչ ուժեղ քամի
  է: Ծառերը ճոճվում
  են»:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

14.3.3. «Տատի՜կ,
  ձյուն է եկել: Բակը
  սպիտակ է»:

14.4. Ճանաչում
  և անվանում է իրեն
  շրջապատող բնաշխարհի
  որոշ տարրեր. ջուր,
  ծառ, ծաղիկ, թռչուններ:

14.4.1. «Հայրի՜կ,
  այն երկար կտուցովը
  ի՞նչ թռչուն է»:

14.4.2. Հոտոտում
  է վարդը և ասում.
  «Այս վարդը ի՜նչ
  լավ հո՛տ ունի»:

14.5. Մաքուր
  է պահում իր շրջապատը:

14.5.1. Պաղպաղակի,
  կոնֆետի թուղթը
  գցում է աղբամանը:

14.6. Խնամքով
  է վերաբերվում
  շրջապատող բնությանը:

14.6.1. «Ես
  խոտը չեմ տրորում,
  որ չփչանա»:

14.7. Ցուցաբերում
  է սպառվող ռեսուրսները
  խնայելու տարրական
  հմտություններ:

14.7.1. Լվացվելուց
  հետո փակում է
  ջրի ծորակը:

15. Երեխան
  ցուցաբերում
  է տնտեսական պարզ
  հասկացությունների
  իմացություն:

15.1.
  Մեծահասակի ուղղորդմամբ
  կիսում է իր ունեցածը
  կամ փոխանակում
  է խաղալիքները/առարկաները
  ուրիշների հետ:

15.1.1. Մոր
  հուշումից հետո
  փոխանակում է
  իր մեքենան քրոջ
  արջուկի հետ:

15.2. Հասկանում
  է, որ մետաղադրամներով
  և թղթադրամներով
  կարելի է ինչ-որ
  բան գնել:

15.2.1. «Պապի՛կ,
  մեծ դեղին մետաղադրամը
  տուր վաճառողին,
  որ ինձ պաղպաղակ
  տա»:

15.3. Սյուժետադերային
  խաղերի միջոցով
  արտահայտում
  է «գնման և վաճառքի»
  պարզ հասկացությունները:

15.3.1. Խանութ
  խաղը խաղալիս
  ասում է ընկերուհուն.
  «Դու վաճառողն
  ես: Խնդրում եմ,
  տո՛ւր ինձ երկու
  խնձոր»:

16. Երեխան
  ունի որոշ պատկերացումներ
  հայկական մշակույթի
  տարրերի մասին:

16.1. Երգում
  է հայկական երգեր:

16.1.1. Երգում
  է մանկական երգեր.
  «Արև-արև», «Իմ գնդակ»,
  «Փայտե ձիուկ», «Դան-դան»
  և այլն:

16.2. Կատարում
  է ազգային պարերի
  որոշ շարժումներ:

16.2.1.
  «Քոչարի» պարելիս
  կատարում է  զսպանակաձև
  թռիչքներ տեղում,
  կից քայլեր`աջ
  և ձախ:

16.3.
  Ճանաչում  և անվանում
  է ազգային ստեղծագործությունների,
  հայկական մուլտֆիլմերի
  հերոսներին:

16.3.1. «Պինգվինաշեն»
  մուլտֆիլմի երգը
  լսելիս, ասում
  է. «Ես շա՜տ եմ սիրում
  փոքրիկ պինգվինի
  երգը»:

17. Երեխան
  Ճանաչում է  այլ
  ազգերի մշակութային
  որոշ տարրեր:

17.1. Կատարում
  է այլ ազգերի երգերի
  և պարերի որոշ
  տարրեր:

17.1.1. Երգում
  է «Ծնունդդ շնորհավոր»
  (“Happy Birthday”) երգը անգլերեն,
  ֆրանսերեն կամ
  այլ  լեզուներով:

17.1.2. Կատարում
  է «Փոքրիկ բադիկների»
  պարը:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

17.2. Խաղում
  է այլ ազգերի մանկական
  շարժախաղեր:

17.2.1. Տատիկս
  խոստացել է  իմ
  ծննդյան օրը մեծ
  թխվածք թխել: Վաղը
  կբերեմ՝ «Կառավայ-կառավայ»
  կխաղանք»:

17.3.
  Ճանաչում  և անվանում
  է այլ ազգերի ստեղծագործությունների,
  մուլտֆիլմերի
  հերոսներին:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Սոցիալական
  զարգացում

Փոխհարաբերություններ
  մեծահասակների
  հետ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  շփվում է ծանոթ
  մեծահասակների
  հետ և հաստատում
  է վստահության
  վրա հիմնված հարաբերություններ:

1.1. Ազատ հաղորդակցվում
  է ծանոթ մեծահասակների
  հետ:

1.1.1.
  Առավոտյան խմբասենյակ
  մտնելիս բարևում
  է դաստիարակին:
  Դրսում  հարևաններին
  հանդիպելիս` բարևում
  է կամ պատասխանում
  է բարևին:

1.1.2. Պատասխանում
  է ծանոթ մեծահասակների
  հարցերին. «Ինչպե՞ս
  ես», «Այդ ու՞ր ես
  գնում»:

1.1.3. Ասում է
  մեծահասակին.
  «Տե՛ս, նոր կոշիկ
  եմ հագել»:

1.1.4. Խոսում
  է առօրյայում
  կատարված իր համար
  կարևոր իրադարձությունների
  և տպավորությունների
  մասին. «Այսօր իմ
  քույրիկի ծննդյան
  օրն է»:

1.2. Ընդունում
  է իր համար նշանակալի
  մեծահասակների
  (բարեկամների,
  հարևանների) ընկերակցությունը:

1.2.1. Հորաքրոջ
  մոտ մնում է առանց
  մայրիկի:

1.3. Ընդունում
  է
մեծահասակների
  կողմից ցուցաբերվող
  աջակցությունը
  և ուղղորդումը:

1.3.1. Ցուրտ եղանակին
  համաձայնում
  է հագնել լրացուցիչ
  հագուստ դուրս
  գնալու համար:

1.4. Խնդրանքի
  դեպքում օգնում
  է մեծահասակին:

1.4.1. Դաստիարակի
  խնդրանքով օգնում
  է հավաքել խաղալիքները:

1.4.2. Տատիկի
  խնդրանքով բերում
  է գիրքը:

Փոխհարաբերություններ
  հասակակիցների
  հետ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  սկսում է  շփվել
  իր հասակակիցների
  հետ:

2.1. Առանձնացած
  խաղում է մյուս
  երեխաների հետ
  նույն տարածքում:

2.1.1. Խաղում
  է տիկնիկով մնացած
  երեխաների կողքին:

2.1.2.
  Խաղահրապարակում
  ավազով խաղացող
  երեխայի/ ների
  կողքին  կառուցում
  է տնակ:

2.2. Մյուս երեխաների
  հետ զուգահեռ
  նույն տարածքում
  խաղալիս` ժամանակ
  առ ժամանակ մեկնաբանություններ
  է կատարում:

2.2.1. Կողքին
  խաղացող երեխային
  ասում է. «Դու մեքենա
  ես քշում, իսկ ես
  իմ տիկնիկին եմ
  քնացնում»:

2.2.2. Կողքին
  խաղացող երեխային
  ասում է. «Քո տիկնիկը
  հոգնել է, երևի
  քնել է ուզում»:

2.3. Մասնակցում
  է առօրյա պարզ
  աշխատանքներին
  և/ կամ գործողություններին:

2.3.1. Խմբասենյակում
  միանում է խաղալիքներ
  հավաքող երեխաների
  խմբին:

2.3.2.
  Մայրիկի հետ տեսակավորում
  է  չորացած լվացքը:

2.4. Օգնում
  է իր հասակակցին:

2.4.1.
  Օգնում է մեկ այլ
  երեխայի`  աթոռները
  դասավորելու
  սեղանի շուրջը:

2.5. Զրուցում
  է իրեն ծանոթ հասակակիցների
  հետ:

2.5.1. Այգում
  հեծանիվ քշելիս,
  զրուցում է իր
  հետ խաղացող երեխաների
  հետ:

2.5.2. Դրսում
  ծանոթ երեխայի
  հանդիպելիս,  պատմում
  է, թե ուր էր գնացել:

3. Երեխան
  մասնակցում է
  խմբային գործունեությանը:

3.1. Մասնակցում
  է 5-10 րոպե տևողությամբ
  խմբային աշխատանքներին:

3.1.1. Երգում
  է մյուս երեխաների
  հետ միասին:

3.1.2. Մասնակցում
  է «Սագե՛ր, սագե՛ր»
  և այլ խմբային
  խաղերի:

3.1.3. Մյուս
  երեխաների հետ
  գնում է զբոսանքի:

3.1.4. «Տուն-տունիկ»
  է խաղում մի քանի
  երեխաների հետ:

3.2. Ենթարկվում
  է հաստատված 3-4 կանոններին:

3.2.1. Խաղը
  ավարտելուց հետո
  հավաքում է խաղալիքները
  և դնում իրենց
  տեղերը:

3.2.2. Տուն
  մտնելիս փոխում
  է կոշիկները:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

Սոցիալական
  վարք

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

5. Երեխան
  սկսում է համագործակցել
  հասակակիցների
  հետ:

5.1. Խաղում
  է տարբեր երեխաների
  հետ:

5.1.1. «Արի միասին
  «տունտունիկ» խաղանք»:

5.1.2. «Ես ձեզ հետ
  մեքենա կքշեմ,
  իսկ հետո Լիանայի
  և Արմենի հետ գնդակով
  կխաղամ»:

5.1.3. «Ես այս մի
  տիկնիկը կտամ
  Հասմիկին, որ միասին
  խաղանք»:

5.2. Տարբերակում
  է որևէ անձի որպես
  իր ընկեր:

5.2.1. «Արամն իմ
  ընկերն է, այս կոնֆետը
  կտանեմ իրեն»:

5.3.
  Խաղալիս սկսում
  է բարեկիրթ բառեր
  գործածել` մեծահասակի
  օգնությամբ:

5.3.1. Օգտագործում
  է «Շնորհակալություն»,
  «Խնդրեմ», «Խնդրում
  եմ» բառերը հիշեցումով:

5.4. Միանում
  է իրեն ծանոթ  երեխաների
  խաղին:

5.4.1. «Ես էլ ուզում
  եմ ձեր հետ ֆուտբոլ
  խաղալ»:

6. Երեխան
  սկսում է ցուցաբերել

ինքնակառավարման
  հմտություններ:

6.1. Հետևում
  է վարքի պարզ կանոններին:

6.1.1. Երբ մանկապարտեզից
  տուն է վերադառնում,
  փոխում է հագուստը:

6.1.2. Ուտելուց
  առաջ լվանում
  է ձեռքերը:

6.1.3. Ուտելուց
  հետո օգնում իր
  սպասքը հավաքել:

6.1.4. Ուտում
  է բերանը փակ, առանց
  աղմուկի:

6.2. Խնամքով
  է վերաբերվում
  իր համար կարևոր
  իրերին, խաղալիքներին:

6.2.1. Զգույշ
  է թերթում հայրիկի
  նվիրած գիրքը,
  որ չպատռվի:

6.2.2. «Ես իմ մեքենաները
  գեղեցիկ դասավորել
  եմ տուփի մեջ»:

3.2.3. Երբ
  ուզում է ինչ-որ
  բան ասել, սպասում
  է մինչև մյուս
  երեխան ավարտի
  իր խոսքը:

3.3. Նկատում
  է խաղընկերոջ
  բացակայությունը:

3.3.1. «Մայրի՛կ,
  Նարեն այսօր այգի
  չի եկել»:

4. Երեխան
  լուծում է հասակակիցների
  հետ առաջացած
  վեճերը մեծահասակի
  օգնությամբ:

4.1. Դիմում
  է մեծահասակի
  օգնությանը հասակակցի
  հետ վեճը լուծելու
  համար:

4.1.1. Խնդրում
  է դաստիարակին
  օգնել, երբ մեկ
  ուրիշը ուզում
  է քանդել իր կառուցած
  տնակը:

4.1.2. «Մայրի՛կ,
  Աննան գնդակը
  չի տալիս, որ խաղամ»:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

6.3. Անցում
  է կատարում մի
  գործողությունից
  մյուսը մեծահասակի
  օգնությամբ:

6.3.1. Համաձայնում
  է մեծահասակի
  հետ միասին հավաքել
  խաղալիքները,
  իսկ այնուհետև
  գնալ քնելու:

7. Երեխան
  սկսում է ուշադրություն
  դարձնել իր շուրջը
  եղած բազմազանությանը:

7.1. Խաղում
  է տարբեր առանձնահատկություններ
  ունեցող երեխաների
  հետ:

7.1.2. «Հայրիկ,
  ես Առնոյի ասածները
  լավ չեմ հասկանում,
  բայց երեկ մենք
  միասին շատ գեղեցիկ
  տուն շինեցինք»:

 7.1.3. Խումբ
  կազմելիս երեխան
  ձեռքից բռնում
  և բերում է Գոռին,
  ով չի խոսում ու
  մենակ նստած է
  անկյունում:

7.2. Փնտրում
  է
հաղորդակցման
  միջոցներ՝ այլ
  լեզվով խոսող
  երեխայի հետ շփվելիս:

7.2.1. «Ինչպե՞ս
  ռուսերեն բարևեմ
  Սերգեյին»:

7.2.2. Իր մայրենի
  լեզվով չխոսող
  երեխային փորձում
  է ժեստերով կանչել
  ֆուտբոլ խաղալու:

Անձնային
  զարգացում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

8.
  Երեխան սկսում
  է ցուցաբերել
  իր  անձի և ուրիշների
  մասին իմացություն:

8.1. Գիտի
  իր անունը և ազգանունը:

8.2. Խոսում
  է իր մասին առաջին
  դեմքով:

8.2.1. «Ես
  սոված եմ»:

8.2.2. «Ես
  էլ եմ ուզում քեզ
  հետ զբոսանքի
  գնալ»:

8.2.3. «Ինձ
  մի՛ օգնիր, ես ինքս
  կանեմ»:

8.3. Հասկանում
  է մարդկանց դերերը
  / կապերը ընտանիքում:

8.3.1. Լուսանկարչական
  ալբոմը դիտելիս,
  պատմում է. «Սա իմ
  քեռին է: Այստեղ
  իմ տատիկն է և Գոհար
  հորաքույրը»:

9. Երեխան
  սկսում է դրսևորել
  ինքնավստահություն:

9.1. Հպարտանում
  է իր ձեռքբերումներով:

9.1.1. Ցանկանում
  է  իր
նկարած աշխատանքը
  փակցնել պատին`
  ուրիշներին ցույց
  տալու համար:

9.1.2. Կանչում
  է մայրիկին, որպեսզի
  նա տեսնի իր կառուցած
  աշտարակը:

9.2. Միանում
  է մյուս
երեխաներին
  տարբեր խաղերի,
  աշխատանքների
  ժամանակ:

9.2.1. «Ես
  էլ եմ ուզում սահել»
  ասելով` միանում
  է սահնակով խաղացող
  երեխաներին:

9.2.2. Մոտենում
  է զրուցող երեխաների
  խմբին և մասնակցում
  է խոսակցությանը:

9.2.3. «Ես
  էլ եմ ուզում ձեզ
  հետ միասին ջրել
  ծաղիկները»:

9.3. Խոսում
  է իր նվաճումների
  մասին:

9.3.1. «Ես
  արդեն ջրաներկով
  կարողանում եմ
  նկարել: Ինձ մեծ
  թուղթ տուր»:

9.3.2. «Ես
  արդեն հեծանիվ
  եմ քշում»:

10. Երեխան
  սկսում է դրսևորել
  ինքնուրույնություն:

10.1. Առաջարկվող/առկա
  երկու գործողություններից
  ընտրում է մեկը:

10.1.1. «Ուզում
  ես նկարե՞լ, թե
  «տուն-տունիկ» խաղալ»
  հարցին պատասխանում
  է. «Ես ուզում եմ
  նկարել»:

10.1.2. Քույրիկի
  համար բացիկ պատրաստելիս,
  որոշում է ծաղիկները
  կամ նկարել, կամ
  գունավոր թղթերով
  ապլիկացիա անել:

10.2. Կատարում
  է մի շարք առօրյա
  գործողություններ
  և առաջադրանքներ:

10.2.1. Ուտելուց
  առաջ առանց հիշեցման
  լվանում է ձեռքերը:

10.2.2. Կոշիկները
  տեղն է դնում` ընդօրինակելով
  ընտանիքի մյուս
  անդամներին:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

Հուզական
  զարգացում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

11.
  Երեխան սկսում
  է ճանաչել հիմնական
  հույզերն  ու զգացմունքները
  և իրավիճակին
  համապատասխան
  հույզեր դրսևորել:

11.1. Ապրումակցում
  է իր համար կարևոր
  անձանց:

11.1.1. Գրկում
  կամ շոյում է լաց
  լինող եղբորը:

11.1.2. «Տուն-տունիկ»

խաղալիս
  «հանգստացնում»
  և «մխիթարում» է
  լացող տիկնիկին:

11.1.3. Ինքն էլ
  ուրախանում է,
  երբ քույրը ուրախանում
  է իր նոր խաղալիքով:

11.2. Արձագանքում
  է ուրիշների զգացմունքներին:

11.2.1. Նկատում
  է մայրիկի դեմքի
  տխուր արտահայտությունը
  և անհանգստացած
  հարցնում է.
«Ինչու՞ ես
  տխրել»:

11.2.2. Ուրախանում
  է, երբ մյուսները
  ծիծաղում են:

11.2.3. Օգնության
  է կանչում մեծահասակին`
  տեսնելով, որ ընկերը
  տխրել է, քանի որ
  չի կարողանում
  կոճկել վերնաշապիկի
  կոճակները:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Ինքնասպասարկում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  սկսում է դրսևորել
  առօրյա կյանքի
  ինքնասպասարկման
  հմտություններ:

1.1. Ինքնուրույն
  հագնում և հանում
  է հագուստի որոշ
  մասը:

1.1.1. Զբոսանքին
  պատրաստվելիս
  հագնում է գլխարկը,
  բաճկոնը:

1.1.2. Դուրս գնալիս
  հագնում է սպորտային
  կոշիկները և կոճկում
  է դրանց կպչուն
  կապիչները:

1.2. Օգտվում
  է զուգարանից
  մասնակիորեն:

1.2.1. Զուգարանից
  օգտվելուց հետո
  վեր է քաշում տաբատը
  առանց կոճկելու:

1.2.2. Օգտվում
  է գիշերանոթից:

1.3. Կոճկում
  և արձակում է մեծ
  կոճակները:

1.3.1. Բակ
  գնալիս հագնում
  է վերարկուն և
  կոճկում է այն:

1.4. Խաղալուց
  հետո հավաքում
  է խաղալիքները
  մեծահասակաների
  հիշեցումով:

1.5. Մեծահասակի
  օգնությամբ նեղ
  սափորից հեղուկը
  լցնում է բաժակի
  մեջ:

Առողջության
  պահպանում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  հետևում և պահպանում
  է անձնական հիգիենայի
  որոշ կանոններ:

2.1. Խոզանակով
  կատարում է ատամները
  մաքրելու գործողություններ:

2.1.1. Թրջում
  է խոզանակը ատամները
  մաքրելու համար:

2.1.2. Փորձում
  է մածուկը դնել
  խոզանակի վրա:

2.1.3. Խոզանակը
  բերանի խոռոչում
  շարժում է տարբեր
  ուղղություններով:

3. Երեխան
  սկսում է հասկանալ
  սնվելու և  ատամները
  առողջ պահելու
  միջև գործող կապը:

3.1. Առաջարկում
  է կատարել ատամների
  խնամքի հետ կապված
  գործողություններ:

3.1.1. «Մայրի՛կ,
  ես կերա ճաշս, գնանք
  լոգարան, որ բերանս
  ողողեմ»:

3.1.2. «Ինչու՞
  ես ուզում
լվանալ
  ատամներդ» հարցին
  պատասխանում
  է. «Որպեսզի ատամներս
  մաքուր լինեն
  և չփչանան»:

4. Երեխան
  հետևում է առողջապահության
  հիմնական կանոններին
  մեծահասակի հիշեցումով:

4.1.
  Կատարում է առողջության
  պահպանմանն ուղղված
  հիմնական գործողություններ:

4.1.1. Ուտելուց
  առաջ կամ ավազի
  հետ խաղալուց
  հետո օճառով լվանում
  է ձեռքերը և սրբիչով
  չորացնում է:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Անվտանգություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

6. Երեխան
  հետևում է անվտանգության
  հիմնական կանոններին
  մեծահասակի հիշեցումով:

6.1. Խուսափում
  է վտանգ ներկայացնող
  տեղերում, իրերի,
  սարքավորումների
  հետ խաղալուց:

6.1.1. Հեռու
  է կանգնում խաղահրապարակից,
  երբ մեծ  տարիքի
  երեխաները ֆուտբոլ
  են խաղում:

6.1.2. Չի
  մոտենում տաք
  արդուկին, չի վերցնում
  սուր դանակը:

6.2. Գիտի
  իր հետ քննարկված
  անվտանգության
  որոշ ընդհանուր
  կանոններ:

6.2.1. Մայրիկի
  հետ ավտոբուսին
  սպասելիս կանգնում
  է մայթի վրա:

6.2.2. Փողոցում
  զբոսնելիս բռնում
  է մեծահասակի
  ձեռքը:

6.2.3. Տնից
  դուրս չի գալիս

առանց
  մեծահասակի թույլտվության:

6.2.4. Անին
  ասում է կրտսեր
  եղբորը. «Թեյնիկը
  միայն մայրիկը
  կարող է միացնել,
  փոքրերին չի կարելի»:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

4.1.2. Հազալիս
  և փռշտալիս  ձեռքով
  ծածկում է բերանը:

4.1.3. Խաղի
  ժամանակ կատարում
  է հիգիենայի հետ
  կապված գործողություններ
  տիկնիկի հետ: Օրինակ`
  լողացնում է օճառով,
  սանրում է և այլն:

5. Երեխան
  գիտակցում և  արտահայտում
  է իր վերաբերմունքը
  սեփական անձի
  հետ կապված առողջապահական
  խնդիրների նկատմամբ:

5.1. Բառերով
  ներկայացնում
  է իրեն անհանգստացնող
  հիվանդության
  ախտանշանները:

5.1.1. «Փորս ցավում
  է և սիրտս խառնում
  է»:

5.1.2. «Քթիցս
  հոսում է, ես գրիպ
  եմ»:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Հետաքրքրասիրություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան

հետաքրքրասիրություն
  է ցուցաբերում
  նոր բաներ սովորելու
  և նոր փորձառությունների
  նկատմամբ:

1.1. Փորձում
  է խաղալ նոր խաղերով:

1.1.1. Մոտենում
  է նոր գլուխկոտրուկին
  և փորձում է հավաքել:

1.1.2. Մայրիկի
  ձեռքին նկարներով
  գիրք տեսնելով
  ասում է. «Կկարդա՞ս
  ինձ համար այդ
  գիրքը»:

1.1.3. Փորձում
  է նկարել մատներով
  և վրձիններով:

1.2. Հարցեր
  է տալիս տեղեկություններ
  ստանալու համար
  իր շրջապատում
  գտնվող նոր առարակների,
  երևույթների
  մասին:

1.2.1. «Մութը
  ինչպե՞ս է ընկնում»:

1.2.2. «Ձյունը
  որտեղի՞ց է գալիս»:

1.2.3. «Արագիլը
  ինչպե՞ս է իր բույնը
  պատրաստում»:

1.3. Նկատում
  է այլ երեխաների
  հետաքրքրությունները`
  դիտելով նրանց
  խաղը կամ շփվելով
  նրանց հետ:

1.3.1. Նայում
  է, թե ինչպես է Արամը
  տուն կառուցում,
  և ինքն էլ է փորձում
  նույնը կառուցել:

1.3.2. «Նարեկը
  մեքենաներով
  է խաղում, ինձ էլ
  մեքենա տուր, որ
  խաղամ»:

1.4. Նախընտրում
  է խաղի որոշ տեսակներ:

1.4.1. Սիրում
  է
խորանարդիկներով
  տարբեր կառույցներ
  պատրաստել և պարբերաբար
  խաղում է դրանցով:

1.4.2. Ժամանակ
  առ ժամանակ հավաքում
  է իր սիրած գլուխկոտրուկը:

Նախաձեռնություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  նախաձեռնություն
  է ցուցաբերում:

2.1.Պատրաստակամություն
  է հայտնում մասնակցելու
  տարբեր խաղերի
  և առաջադրանքների:

2.1.1. Նայում
  է
կոնստրուկտորի
  տուփի վրա նկարված
  ամրոցին և ասում
  է.
«Ես էլ
  եմ ուզում սարքել»:

2.1.2.
  Համաձայնում
  է, երբ ծնողը առաջարկում
  է խաղալ նոր  մոզաիկայով:

2.1.3. Լսելով,
  որ քույրիկը  երգում
  է, ձայնակցում
  է նրան:

2.2.
  Մեծահասակի օգնությամբ
  ընտրություն
  է կատարում առաջարկվող
  2-3 խաղերի,  նյութերի
  միջև:

2.2.1. Մեծահասակի
  ուղղորդմամբ
  ընտրում է, թե ինչով
  նկարի (մատիտ, ֆլոմաստեր,
  ջրաներկ):

ՍՈՎՈՐԵԼՈՒ
ՆԿԱՏՄԱՄԱԲ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒ
ՆՔԻ ՈԼՈՐՏ

Մասնակցություն
  և հետևողականություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  մասնակցություն
  և հետևողականություն
  է ցուցաբերում
  իր տարիքին համապատասխան
  առաջադրանքների
  նկատմամբ:

3.1. Առաջարկության
  դեպքում մասնակցում
  է խմբային խաղերի:

3.1.1. «Դու
  կլինե՞ս վաճառողը»
  հարցին պատասխանում
  է. «Այո, իսկ ի՞նչ
  պիտի անեմ»:

3.2. Դժվարության
  հանդիպելիս ինքնուրույն
  հաղթահարում
  է արգելքները
  կամ դիմում է մեծահասակի
  օգնությանը:

 3.2.1. Մի
  քանի անգամ փորձում
  է վերցնել բարձր
  տեղում դրված
  խաղալիքը և տեսնելով,
  որ չի կարողանում,
  բարձրանում է
  աթոռին:

3.2.2. Փորձում
  է բարձրացնել
  բաճկոնի շղթան
  և շարունակում
  է այնքան ժամանակ,
  մինչև որ ստացվի:

3.2.3. Մի
  քանի րոպե փորձում
  է հավաքել գլուխկոտրուկը
  և տեսնելով, որ
  չի ստացվում, մեծահասակին
  խնդրում է օգնել:

3.2.4. Փորձում
  է պատին ամրացնել
  իր նկարած նկարը
  և տեսնելով, որ
  չի ստացվում, քույրիկին
  խնդրում է օգնել:

3.3. Օգնում
  է առօրյա գործերում:

3.3.1. Օգնում
  է մայրիկին հավաքել
  փոքր եղբոր խաղալիքները,
  գետնին թափված
  իրերը:

3.4. Կազմում
  է 2 քայլից բաղկացած
  պլաններ և գործում
  է ըստ այդ պլանի:

3.4.1. Մայրիկին
  ասում է. «Հիմա իմ
  դույլի մեջ ջուր
  կլցնեմ և կջրեմ
  ծաղիկները »:

3.4.2. «Ես ճաշս
  կուտեմ ու կկանչեմ
  Արմենին, որ խաղանք»:

Տեխնոլոգիա

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

4. Մեծահասակի
  օգնությամբ և
  քաջալերանքով
  փորձում է  կիրառել
  իր միջավայրում
  օգտագործվող
  տարբեր տեխնոլոգիաները:

4.1. Խաղալու
  ժամանակ փորձում
  է օգտագործել
  իրական կամ խաղալիք
  սարքավորումներն
  այնպես, ինչպես
  որ դրանք օգտագործվում
  են կյանքում:

 4.1.1.
  Բժշկական գործիքով
  լսում է տիկնիկի
  կամ խաղընկերոջ
  սրտի աշխատանքը:

4.1.2. Մուրճով
  «ամրացնում է» իր
  մեքենայի թափքը:

4.2. Խաղալիքների
  միջից գտնում
  և առանձնացնում
  է այն գործիքներն
  ու նյութերը, որոնք
  օգտագործվում
  են որոշակի աշխատանքների
  համար:

4.2.1. Պարտեզում
  սերմեր ցանելու
  համար վերցնում
  է բահը, ցնցուղը
  և փոցխը:

ՍՈՎՈՐԵԼՈՒ
ՆԿԱՏՄԱՄԱԲ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒ
ՆՔԻ ՈԼՈՐՏ

ՍՈՎՈՐԵԼՈՒ
ՆԿԱՏՄԱՄԱԲ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒ
ՆՔԻ ՈԼՈՐՏ

4.2.2. Ավտոտնակ
  սարքելու համար
  ընտրում է մուրճ,
  պտուտակներ, պտուտակահան
  և այլ կառուցողական
  պարագաներ:

4.2.3. Տիկնիկի
  համար ճաշ պատրաստելիս
  վերցնում է խաղալիք
  գազօջախը, կաթսան
  և սպասքը։

4.3.
  Խաղի ժամանակ
  փորձում է ըստ
  նպատակի օգտագործել
  տարբեր  շարժասարքեր/
  մեքենաներ՝ մեկնաբանելով
  իր գործողությունները:

4.3.1. Ինքնաթիռն
  օդ բարձրացնելով,
  ասում է. «Իմ ինքնաթիռը
  հիմա մեզ բոլորիս
  կտանի Մոսկվա»:

4.3.2. «Երբ
  Սևան գնանք, այս
  նավակս կվերցնեմ,
  որ լճում քշեմ,
  չէ՞ մայրիկ»:

4.3.3. «Աննա՛,
  արի հիմա հողը
  լցնենք բեռնատարի
  թափքի մեջ, որ տանենք
  թափենք»:

4.3.4. Տիկնիկին
  լողացնելուց
  հետո վերցնում
  է խաղալիք վարսահարդարիչը.
  «Մազերդ չորացնեմ,
  որ չմրսես»։

4.4. Օգտագործում
  է ճշգրիտ բառապաշար`
  տեխնոլոգիան
  անվանելու համար:

4.4.1. «Մարտկոցը
  նստել է, չեմ կարող
  միացնել բեռնատարս»:

4.4.2. «Ուզում
  եմ պլանշետով
  նայել իմ նկարները»:

4.4.3.
  «Վա՜յ, հոսանք չկա:
  Լվացքի մեքենան
  չի աշխատում»:

4.5. Մեծահասակի
  օգնությամբ հաղորդակցվում
  է ընտանիքի անդամների
  կամ այլ ծանոթների
  հետ հեռախոսով
  կամ այլ հաղորդակցման
  սարքի միջոցով:

4.5.1.
  «Տատի՛կ, արի միացնենք
  համակարգիչը
  և սքայփով խոսենք
  մորաքրոջ հետ»:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Խոշոր
  շարժումներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  դրսևորում է խոշոր
  շարժումներով
  պայմանավորված
  հիմնական կարողությունները:

1.1. Պահում
  է հավասարակշռությունը:

1.1.1. Նույն ոտքով
  ցատկում է հատակի
  վրա կողք-կողքի
  նկարված 5-6 քառակուսիների
  մեջ:

1.1.2.  «Մայրի՛կ,
  տես «կլաս» եմ խաղում
  մեկ ոտքով»:

1.1.4. Բակում
  երեխաների հետ
  խաղալիս ցատկում
  է պարանի վրայով:

1.1.5.  Խաղահրապարակում
  մագլցում է խաղաբլրակի
  վրա:

1.2. Գիտի
  շարժումների
  հաջորդականությունը:

1.2.1. Քշում
  է եռանիվ հեծանիվը՝
  շրջանցելով արգելքները:

1.2.2. Աստիճաններով
  բարձրանալիս
  չի բռնում մոր
  ձեռքից կամ բազրիքից:
  Յուրաքանչյուր
  աստիճանին դնում
  է մեկ ոտքը:

2. Երեխան
  հստակ կատարում
  է աչք-ձեռք կոորդինացիոն
  շարժումներ:

2.1. Երեխան
  մասնակցում է
  գնդակով պարզ
  խաղերի:

2.1.1. Երեխաների
  հետ խաղալիս «գրկում
  է» իրեն նետված
  գնդակը` այն ամուր
  սեղմելով կրծքին:

2.1.2. Գնդակը
  հարվածում է գետնին,
  այնուհետև` բռնում
  երկու ձեռքով:

2.1.3. Գնդակը
  նետում է վեր և
  բռնում երկու
  ձեռքով:

2.1.4. Կատարելով
  մեկ քայլ դեպի
  առաջ և շրջելով
  իրանը, նետում
  է գնդակը:

2.1.5. Երեխաները
  շարք են կանգնում
  և հերթով գնդակը
  նետում են դեպի
  պատը:

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Նուրբ / մանր
  շարժումներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  ցուցաբերում
  է ձեռքի և մատների
  շարժումների
  կառավարման հմտություններ:

3.1. Կառուցում
  է 10 և ավելի կտորներից
  բաղկացած շինություններ
  կառուցողական
  առարկաներով:

3.1.1. Կառուցում
  է աշտարակ խորանարդիկներով:

3.1.2. Օրինակը
  տեսնելով` կառուցում
  է 6 խորանարդիկներից
  կազմված բրգաձև
  աշտարակ (հիմքում`

3, վրան`
  2 և 1):

3.1.3. Մի քանի
  փորձից հետո կրկնօրինակելով
  կառուցում է 10 խորանարդիկներից
  կազմված բրգաձև
  աշտարակ
(հիմքում`
  4, վրան` 3, 2 և 1):

3.1.4.
  Օրինակը տեսնելով`
  կառուցում է  5 խորանարդիկներից
  կամուրջ (երկուական
  սյուն 2 խորանարդիկներից,
  վրան` 1 հատ):

3.2. Աշխատում
  է մանր առարկաներով:

3.2.1. Հավաքում
  է վզնոց միջին
  կամ փոքր չափսի
  ուլունքներով:

3.3. Ցուցաբերում
  է ծեփելու հմտություններ:

3.3.1. Ծեփում
  է «ձնեմարդ»՝ առանձին
  մասերն իրար կպցնելով:

3.4. Երեխան
  ցուցաբերում
  է դակելու և մկրատով
  կտրտելու հմտություններ:

3.4.1. Կտրտում
  է գունավոր թղթերից
  ժապավեններ` տոնածառը
  զարդարելու համար:

3.4.2. Կանաչ թուղթը
  կտրելով ձևում
  է  երիզ, որը նկարի
  վրա կարող է ծառայել
  որպես «խոտային
  ծածկույթ»:

3.4.3. Պատրաստում
  է պարզ ապլիկացիաներ
  (օրինակ` տուն) շրջանակներից,
  քառակուսիներից,
  եռանկյունիներից:

3.4.4. Դակում
  է թուղթը՝ օգտագործելով
  դակիչ:

4. Երեխան
  ցուցաբերում
  է գրի պարզագույն
  հմտություններ
  և նկարչական հմտություններ:

4.1. Արտանկարում
  է տառեր և թվեր,
  որոշ երկրաչափական
  պատկերներ, մարմնի
  մասեր:

4.1.1. Գրում
  է ճանաչելի
(ընթեռնելի)
  որոշ թվեր կամ
  տառեր:

4.1.2. Փորձում
  է արտանկարել

4 տառից
  բաղկացած բառ
  (անուն)` օգտագործելով
  թղթի ամբողջ մակերեսը:

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

4.1.3. Ըստ օրինակի
  նկարում է քառակուսի,
  եռանկյունի` անկյունները
  կլորացնելով:

4.2. Նկարում
  է հասկանալի նկարներ
  (բավականին մանրամանսնորեն)
  ըստ հրահանգի
  կամ ինքնաբերաբար:

4.2.1. «Ես
  արև եմ նկարում»:

4.2.2. Երբ խնդրում
  են տուն նկարել,
  երեխան նկարում
  է տանիք, դռներ,
  պատուհաններ,
  ծխնելույզ:

4.2.3. Նկարում
  է մարդ, որն ունի
  գլուխ, աչքեր, քիթ,
  բերան, մարմին
  և վերջույթներ,
  երբեմն նաև մատներ:

5. Երեխան
  ցուցաբերում
  է ինքնասպասարկման
  որոշ հմտություններ:

5.1. Փորձում
  է ինքնուրույն
  հագնվել:

5.1.1. Ինքնուրույն
  հագնում է վերնաշապիկը,
  վերարկուն:

5.1.2. Փորձում
  է կոճկել բաճկոնի,
  վերնաշապիկի
  կոճակները:

5.2. Ինքնուրույն
  հանվում է:

5.2.1. Հանվելիս
  արձակում է բաճկոնի
  կոճակները, հագուստի
  շղթաները:

5.2.2. Արձակում
  է կոշիկի քուղերը
  և հանում է կոշիկները:

5.3. Ուտելիս
  օգտվում է սպասքից:

5.3.1. Առանց
  դժվարության
  պատառաքաղով
  ուտում է աղցանը:

5.3.2. Կարագը
  և ջեմը դանակով
  քսում է հացին:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Բանավոր խոսք

Խոսքի ընկալում
  և օգտագործում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  ընկալում է իրեն
  ուղղված ուրիշի
  բանավոր խոսքը:

1.1. Կատարում
  է մեծահասակների
  2-3 քայլից բաղկացած
  հրահանգները:

1.1.1. Ըստ
  հրահանգի բերում
  է մատիտները, նկարում
  է ծաղիկ և փակցնում
  հատկացված տեղում:

1.2. Ավարտում
  է նախադասության
  միտքը:

1.2.1. Մայրն ասում
  է. «Դու դեռ չորս
  տարեկան ես: Երբ
  դառնաս վեց տարեկան…»:
  Երեխան միտքը
  շարունակում
  է` ասելով.«…դպրոց
  կգնամ»:

1.2.2. Տատիկն
  ասում է. «Հիմա ձմեռ
  է և ծաղիկները
  դեռ դուրս չեն
  եկել: Երբ օրերը
  տաքանան…»: Երեխան

շարունակում
  է. «Ձյունը կհալվի»:
  Կամ`«Ծաղիկները
  հողի միջից դուր
  կգան»: Կամ` «Մենք
  կգնանք ծաղիկ
  հավաքելու» և այլն:

1.3. Վերապատմում
  է (ընթերցված, ռադիոյով
  կամ ձայնագրությամբ)
  լսած  պատմությունը/հեքիաթը:

1.3.1. «Մայրի՛կ,
  այսօր ընկեր Անահիտը
  մեզ արջուկների
  մասին հեքիաթը
  պատմեց…» ու պատմում
  է այն մի քանի նախադասությամբ:

2.
  Երեխան բառերով
  արտահայտում
  է իր մտքերը, կարծիքը,
  կարիքները, զգացողություներն
  ու զգացմունքները:

2.1. Հարցերին

պատասխանելիս
  օգտագործում
  է ընդարձակ նախադասություններ:

2.1.1.«Այսօր
  ես ուրախացել
  եմ, որովհետև քույրիկիս
  ծննդյան օրն է,
  տորթ ենք ուտելու»:

2.2. Պատմում
  է սեփական փորձառության
  մասին` նշելով
  մի քանի հաջորդական
  դեպքեր:

2.2.1. «Երեկ
  տատիկս ու պապիկս
  ինձ տարան գազանանոց,
  իսկ հետո գնացինք
  սրճարան պաղպաղակ
  ուտելու»:

2.3. Երեք-չորս
  նկարների միջոցով
  կազմում է փոքրիկ
  պատմվածք:

2.3.1. Իրավիճակային
  պարզ քարտերը
  դասավորում է
  ճիշտ հերթականությամբ
  և հորինում է պատմություն:

2.4. Բառերով
  արտահայտում
  է իր նախասիրությունները:

2.4.1. «Որ
  մեծանամ, պիտի
  բժիշկ դառնամ
  ու բոլորին բուժեմ»:

2.4.2. «Ես
  էլ եմ ուզում հայրիկի
  նման մեքենա վարել»:

2.5. Պատմում
  է իր զգացմունքների/
  զգացողությունների
  մասին` հիմնավորելով
  դրանք:

2.5.1. «Ես
  այսօր տխրել էի,
  որովհետև հեծանիվս
  կոտրվել էր»:

ԽՈՍՔԻ ԵՎ
Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Խոսքի հնչյունաբանական
  և քերականական
  իմացություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  ճանաչում է
մայրենի
  լեզվի հնչյունները
  և կարողանում
  է տարանջատել
  դրանք:

3.1. Վանկերը
  միացնելով, կազմում
  է 2-3 վանկանի բառեր:

3.1.1. Մեծահասակը
  ասում
է. «քա-ղաք»,
  իսկ երեխան վանկերը
  միացնելով, ասում
  է.
«քաղաք»:

3.2. Կրկնում
  է առաջարկված
  բառերն ու բառակապակցությունները`
  ճիշտ արտաբերելով
  հնչյունները:

3.2.1. Օրինակ`«ողջույն»,

«զամբյուղ»,
  «պահարան»,
«հեռուստացույց»,
  «խաղող», «մանկապարտեզ»
  և այլն:

3.3. Գտնում
  է պարզագույն
  (միավանկ) հանգավորված
  բառեր:

3.3.1. «Տուն
  - շուն», «սուր - տուր»:

4. Երեխան
  կազմում է բարդ
  նախադասություններ:

4.1. Խոսքում
  օգտագործում
  է համադասական
  նախադասություններ:

4.1.1. «Ես
  պիտի հագնեմ սիրուն
  շորիկս և գնամ
  տիկնիկային թատրոն»:

5.
  Երեխան ճիշտ է
  օգտագործում
  խոսքի տարբեր
  մասերը:

5.1. Օգտագործում
  է բայի ճիշտ ժամանակային
  ձևերը:

5.1.1. «Հիմա խաղալիքներս
  կբերեմ ու միասին
  կխաղանք»:

5.2. Օգտագործում
  է ածականի համեմատական
  աստիճանները:

5.2.1. «Տատիկիս
  նվիրած մեքենան
  ավելի մեծ է, քան
  իմ ունեցածը»:

ԽՈՍՔԻ ԵՎ
Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

2.5.2. «Ես այնքա՜ն
  էի ուրախացել,
  որ հայրիկս հեծանիվ
  էր բերել ինձ համար»:

2.6. Ձևակերպում
  է իր կարիքները:

2.6.1. Դիմում
  է դաստիարակչուհուն
  ասելով. «Խնդրում
  եմ մեզ թուղթ և
  մատիտներ տվեք:
  Մենք ուզում ենք
  նկարել»:

Հաղորդակցում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

6. Երեխան
  արդյունավետ
  հաղորդակցվում
  է մեծահասակների,
  հասակակիցների
  և փոքրերի հետ:

6.1. Մասնակցում
  է առօրյա խոսակցությանը`
  կապված անցյալում
  ինչ-որ տեղ կատարված
  դեպքերի և իրադարձությունների
  հետ:

6.1.1. «Ես
  էլ եմ տեսել, թե
  ոնց են գյուղում
  կովերին կթում»:

6.1.2. «Մի քանի
  օր առաջ մեր դիմացի
  շենքում հրդեհ
  եղավ, ու մեքենաները
  ջուր էին փչում,
  որ կրակը հանգցնեն»:

6.2. Մասնակցում
  է համատեղ պլաններ
  կազմելուն և խնդիրներ
  լուծելուն:

6.2.1. «Եկեք
  կարմիրները և
  կապույտները
  կենտրոնում դնենք,
  որ բոլորս էլ կարողանանք
  վերցնել»:

6.3. Մասնակցում
  է խնդիրների խմբային
  քննարկմանը:

6.3.1. «Արմենը
  ճիշտ է ասում, լավ
  կլինի սկզբից
  մեծերը շարենք,
  հետո` փոքրերը»:

6.4. Հասակակիցների
  հետ խաղալիս տալիս
  է իրավիճակին
  համապատասխան
  հարցեր:

6.4.1. «Որ
  նկարը բացես ու

«խնձոր»
  լինի, ես կհաղթեմ,
  չէ՞»:

6.5. Իրենից
  փոքր տարիքի երեխաների
  հետ խաղալիս փոխում
  է ձայնի ինտոնացիան:

6.5.1. Դիմելով
  փոքրիկ քույրիկին,
  ասում է. «Քույրիկ
  ջան, «կոշոները»
  հագի, հա՞»:

6.6. Իրենից
  փոքր տարիքի երեխաների
  հետ խաղալիս օգտագործում
  պարզ նախադասություններ:

6.6.1. «Մանե
  ջան, դու տոպրակը
  բռնի, լա՞վ»:

6.7. Օգտագործում
  է հաղորդակցման
  ոչ խոսքային միջոցներ:

6.7.1. Որևէ մտքի
  հետ համաձայնության
  կամ անհամաձայնության
  դեպքում գլխով
  կատարում է համապատասխան
  շարժումը:

6.7.2. Բարձրացնում
  է ձեռքը, երբ ցանկանում
  է պատասխանել:

6.7.3. Անհամաձայնությունը
  ցույց է տալիս
  դեմքի արտահայտությամբ:

6.8. Դերային
  խաղերի ժամանակ
  փոխում է ձայնի

ինտոնացիան
  դերին համապատասխան

6.8.1. Գայլի նման
  հաստացնում է
  ձայնը և ասում
  է. «Ես քո տատիկն
  եմ, Կարմիր Գլխարկ»:

ԽՈՍՔԻ ԵՎ
Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Վաղ գրաճանաչություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

8. Երեխան
  հասկանում է գրավոր
  խոսքի հիմնական
  սկզբունքները:

8.1. Գիտի,
  որ տառը կարող
  է արտասանվել
  (կարդացվել):

8.1.1. Գրքի մեջ
  կարող է ցույց
  տալ ինչ-որ տառ
  և արտասանել ինչ-որ
  հնչյուն, (պարտադիր
  չէ ճիշտ):

8.2. Գիտի,
  որ խոսքը կարող
  է գրառվել:

8.2.1. Նայելով
  իր խզմզածին, բարձրաձայնում
  է իր
«գրածը».
  «Ես պապիկին գրել
  եմ, որ ինձ համար
  նոր գնդակ առնի»:

8.3. Ճանաչում
  է որոշ  թվեր:

8.3.1. Գրվածքում
  ցույց է տալիս
  իրեն ծանոթ թվանշանները.
  «Սա 3-ն է»:

8.4. Ճանաչում
  է շրջապատի գրվածքները
  (ցուցանակներ,
  լոգոներ (տարբերանշաններ)
  և այլն):

8.4.1. Տեսնելով
  մանկական սրճարանի
  տարբերանշանը,
  առաջարկում է
  մտնել այնտեղ:

8.5. Գիտի
  և ճանաչում է շրջապատի
  գրաֆիկական սիմվոլները:

8.5.1. Փողոցում
  տարբերում է տաքսու
  նշանով մեքենաները
  և ասում. «Մայրի՛կ,
  արի այն դեղին
  տաքսին նստենք»:

8.5.2.
  Հասարակական
  վայրերում տարբերում
  է կանանց և տղամարդկանց
  զուգարանների
  նշանները:

Գրավոր
  խոսք

Հետաքրքրություն
  գրքերի և գրվածքի
  նկատմամբ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

7. Երեխան
  հետաքրքրություն
  է ցուցաբերում
  գրքերի և ընթերցանության
  նկատմամբ:

7.1. Գիտի, որ
  գիրքն ունի վերնագիր:

7.1.1. Հարցնելու
  դեպքում, ցույց
  է տալիս, թե գրքի
  վրա որտեղ է գրված
  վերնագիրը. «Ա՜յ
  այստեղ գրված
  է, որ սա «Շունն ու
  կատուն»  է»:

7.2. Գիրքը բռնում
  է ճիշտ ուղղությամբ,
  էջերը թերթում
  է սկզբից վերջ:

7.3. Պատկերազարդ
  գրքեր դիտելիս
  կամ հեքիաթ լսելիս
  մեկնաբանություններ
  է անում:

7.3.1. «Վա՜յ,
  տե՛ս ճուտիկը
  ձվից  դուրս եկավ»:

7.3.2. «Ինչու՞
  կկուն իր ձագին
  տվեց աղվեսին»:

ԽՈՍՔԻ ԵՎ
Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Մտածողություն
  և տրամաբանություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  համեմատում, հետազոտում
  է առարկաները
  և երևույթները:

1.1. Նկարագրում
  է առարկան` անվանելով
  առավել բնորոշ
  հատկանիշները
  (գույն, ձև, չափ):

1.1.1. «Տուր
  ինձ մեծ կարմիր
  գնդակը»:

1.2. Համեմատում
  է առարկաներն
  ըստ գույնի, չափի,
  ձևի և այլ տարբեր
  հատկանիշների:

1.2.1. «Իմ
  գուլպաները կապույտ
  են, իսկ Վարդանինը`
  սպիտակ»:

1.2.2. «Իմ
  մեքենան ծանր
  է, իսկ Արամինը
  թեթև»:

1.3. Տրամաբանական
  կապ է հաստատում
  երկու հասկացությունների
  միջև:

1.3.1. «Տերևները
  թափվում են, քանի
  որ աշուն է»:

1.4. Համեմատում
  է առարկաները`
  օգտագործելով
  համեմատական
  աստիճանը.
«ավելի
  մեծ է», «ավելի բարձր
  է», «ավելի հեռու
  է», «ավելի երկար
  է», «ավելի շատ է»
  բառակապակցությունները:

1.4.1. Երբ տեսնում
  է ափսեների մեջ
  դրված տարբեր
  քանակի խնձորները,
  ասում է. «Այս ափսեի
  մեջ ավելի շատ
  խնձորներ կան»:

1.4.2. Տեսնելով
  ուրիշ երեխայի
  գնդակը, ասում
  է. «Իմն ավելի մեծ
  է»:

1.4.3. «Արմենը
  գնդակը ավելի
  հեռու նետեց»:

2. Երեխան
  գտնում է տարբեր
  խնդիների լուծումներ:

2.1. Խաղի
  ժամանակ
առաջարկում
  է  պակասող իրը
  /առարկան փոխարինել
  այլ իրով/առարկայով:

2.1.1. Աթոռը
  օգտագործում
  է որպես տնակ:

2.1.2. Սեղանի
  ծածկոցը օգտագործում
  է որպես զգեստ:

2.2. Մեծահասակից
  օգնություն է
  խնդրում:

2.2.1. «Հայրի՛կ,
  ի՞նչ անեմ, որ աշտարակը
  չփլվի»:

3. Երեխան
  հասկանում է իրադարձությունների
  հաջորդականությունը
  և պարզ պատճառահետևանքային
  կապերը:

3.1. Կարողանում
  է բացատրել պարզ
  իրողությունների
  պատճառները:

3.1.1. «Քույրիկը
  ուրախացել է, որովհետև
  մայրիկը տիկնիկ
  է գնել»:

3.1.2. «Ուժեղ
  քամուց ծառի ճյուղերը
  կոտրվել են»:

3.2. Պատմում
  է պարզ սյուժետային
  նկար 4-5 պարզ նախադասություններով:

3.2.1.
  Պատմում է «Ծիտիկն
  ու լոշիկը» հեքիաթից
  կամ որևէ պատմվածքից
  առաջարկված  նկարը:

3.3. Դասավորում
  է նկարները ըստ
  սյուժեի:

3.3.1.
  Երբ առաջարկում
  են խառը դասավորությամբ
  3 նկարների վրա
  պատկերված ծաղկած
  ծառ, մրգերով ծառ
  և տերևազուրկ
  ծառ,  երեխան դասավորում
  է դրանք ճիշտ հաջորդականությամբ:

Տարրական
  մաթեմատիկական
  գիտելիքներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

6. Երեխան
  ցուցաբերում
  է հաշվի, թվերի,
  քանակի իմացություն:

6.1. Ճանաչում
  է որոշ թվանշաններ:

6.1.1.
  Սեղանին դրված
  թվանշաններով
  քարտերից անվանում
  իր իմացած թվերը:

6.2. Հաշվում
  է մինչև 10-ը:

6.3.
  Հաշվելով` տեղադրում
  է  որոշակի քանակով
  առարկաներ ըստ
  օրինակի:

6.3.1. Նայելով
  նկարին, նույն
  քանակով կոնֆետներ
  է դնում երկու
  ափսեի մեջ:

6.4. Առարկաների
  խումբը բաժանում
  է  երկու հավասար
  մասերի:

6.4.1. Մեծահասակի
  խնդրանքով
խորանադիկները
  բաժանում է հավասար
  մասերի (2-2, 3-3):

6.5.
  Ավելացնում է
  ավելի փոքր  խմբին
  առարկաների պակասող
  քանակը և հաստատում
  հավասարություն:

6.5.1. 3 հատ և  5 հատ
  խորանադիկիներ
  պարունակող խմբերում
  կատարում է փոփոխություն
  և հավասարեցնում
  է խմբերը, յուրաքանչյուր
  խմբում դնելով
  չորսական խորանարդիկ:

6.6. Երեխան
  գիտի թիվքանակ
  հարաբերությունը:

6.6.1. Երբ
  ասում են. «Տուր
  2 կարմիր մատիտ
  և 3 կապույտ մատիտ»,
  ճշտորեն կատարում
  է հրահանգը:

4. Երեխան
  կարողանում է
  ընդհանրացումներ
  կատարել:

4.1. Անվանում
  է առարկաների
  խումբը մեկ ընդհանուր
  բառով:

4.1.1. Տարբեր
  նկարներից առանձնացնում
  է կենդանիների
  (ծաղիկների, կահույքի,
  թռչունների և
  այլնի) նկարները:

4.2. Տարբերակում/
  նկատում է կենդանիների,
  բույսերի նմանությունները
  և տարբերությունները:

4.2.1. Տեսնելով
  շանն ու կատվին`
  ասում է, որ երկուսն
  էլ մորթի/պոչ ունեն:

4.2.1. «Տե՛ս,
  վարդը փշեր ունի,
  իսկ կակաչը չունի»:

5. Երեխան
  կարողանում է
  դասակարգել (տեսակավորել)
  առարկաները:

5.1. Դասավորում
  է առարկաները
  ըստ որևէ կոնկրետ
  հատկանիշի:

5.1.1.
  Մեծահասակի խնդրանքով
  դասավորում է
  խորանարդիկները
  ըստ  կարմիր և կապույտ
  գույների:

5.1.2. Առանձնացնում
  է բոլոր շրջանաձև
  (կլոր) առարկաները:

5.1.3. Դասավորում
  է բոլոր փափուկ
  խաղալիքները
  մահճակալի վրա:

6.7. Կրկնօրինակում
  և շարունակում
  է պարզ օրինաչափությունները:

6.7.1. Կրկնում
  է մեծահասակի
  ցույց տված 2-3 հաջորդական
  շարժումները:

6.8. Լուծում
  է պարզ մաթեմատիկական
  խնդիրներ:

6.8.1. Երբ
  ասում են. «Եթե երեք
  ճնճղուկից, մեկը
  թռչի, քանի՞սը
  կմնա: Երեխան ասում
  է. «Երկուսը»:

7. Երեխան
  ունի մեծության,
  չափի, ձևի մասին
  գիտելիքներ:

7.1. Դասավորում
  է առարկաները
  ըստ չափի:

7.1. Խաղալիս
  ասում է. «Սրանք
  մեծ մեքենաներն
  են, իսկ սրանք` փոքր»:

7.2.  Անվանում
  է առնվազն 3-4
երկրաչափական
  պատկերներ
(եռանկյունի,
  շրջան, ուղղանկյուն,
  քառակուսի):

7.2.1. Արևին
  նայելով, ասում

է. «Արևը շրջանի
  նման է» կամ «Արևը
  կլոր է»: Անվանում
  է թղթի վրա պատկերված
  եռանկյունը, քառակուսին:

7.3. Տարբերում
  է 3-4
երկրաչափական
  պատկերներ
(եռանկյունի,
  շրջան, ուղղանկյուն,
  քառակուսի):

7.3.1. «Մեր
  սեղանը ուղղանկյուն
  է»:

7.4. Իրեն
  շրջապատող առարկաների
  և բնության մեջ
  ճանաչում է երկարաչափական
  պատկերները:

7.4.1. «Ես
  ուզում եմ նստել
  մայրիկի բարձր
  աթոռին, որովհետև
  իմ աթոռը շատ ցածր
  է»:

7.5. Համեմատում
  է առարկաները
  ըստ բարձրության,
  երկարության,
  լայնության, հաստության:

7.5.1. «Քո
  պարանը բարակ
  է, իսկ իմը՝ հաստ
  է»:

7.6.
  Կատարում է մեծացնելու
  և  փոքրացնելու
  գործողություններ:

7.6.1.
  Մեծահասակի խնդրանքով
  փոքրացնում է
  պլաստիլինից
  իր սարքած գնդակը:

8. Երեխան
  գիտի, ճանաչում
  է գույները:

8.1. Ընտրություն
  է կատարում գույների
  միջև:

8.1.1. «Ես սև տաբատը
  չեմ ուզում հագնել,
  կապույտ ջինսը
  ավելի լավ է»:

8.2. Նկարելիս
  օգտագործում
  է տարբեր գույներ`
  կարմիր, դեղին,
  կանաչ,  կապույտ,
  սպիտակ, սև, շագանակագույն:

8.2.1. «Երկինքը
  կներկեմ կապույտ,
  արևը` դեղին, իսկ
  խոտը` կանաչ»:

Ուշադրություն,
  հիշողություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

11. Երեխան
  դրսևորում է ուշադրության
  տեղափոխելիություն,
  կենտրոնացում
  և պահպանում:

11.1. Ուշադրությունը
  15-20 րոպե կենտրոնացնում
  է առաջարկվող
  գործողության
  վրա:

11.1.1. Պատմություն
  է պատմում 5-10 րոպե
  անընդմեջ:

11.1.2. Երեխան
  15-20 րոպե խաղ է  խաղում:

11.2. Ընդհատում
  է խաղը, կատարում
  է  այլ գործողություն
  և այնուհետև կրկին
  շարունակում
  է խաղը:

11.2.1. Խաղի
  ընթացքում մայրիկը
  խոհանոցից խնդրում
  է բերել հեռախոսի
  խոսափողը: Երեխան
  կատարում է մայրիկի
  խնդրանքը և հետո
  շարունակում
  է խաղը:

12. Երեխան
  մտապահում և վերարտադրում
  է որոշակի ինֆորմացիա:

12.1. Վերարտադրում
  է  փոքրիկ պատմվածքներ,
  հեքիաթներ:

12.1.1. Պատմում
  է հատվածներ «Կարմիր
  գլխարկը», «Պապն
  ու շաղգամը» և այլ
  հեքիաթներից:

12.2. Մեծահասակի
  ասելուց հետո
  կրկնում է բանաստեղծության
  քառյակներ, երգեր:

12.3. Պատմում
  է իր հետ կատարված
  իրադարձությունը:

12.3.1. Ընկերոջ
  տուն այցելելուց
  հետո պատմում
  է, թե ինչ խաղեր
  են խաղացել:

Կողմնորոշում
  տարածության
  և ժամանակի մեջ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

9.
  Երեխան ունի գիտելիքներ
  և իմացություն
  տարածության
  մեջ առարկաների
  դիրքի վերաբերյալ
  և կարողանում
  է կողմնորոշվել
  տարածության
  մեջ:

9.1. Տարբերում
  է «մոտ-հեռու», «առաջ-հետ»,
  «վերև-ներքև» հասկացությունները:

9.1.1. «Արմենը
  հեռու է կանգնած
  դարպասից»:

9.1.2. «Այս
  ավտոմեքենան
  գնում է առջևից,
  իսկ մյուսը հետևից»:

10. Երեխան
  կողմնորոշվում
  է ժամանակի մեջ:

10.1. Թվարկում
  է տվյալ օրվա (առավոտյան,
  երեկոյան) ընթացքում
  կատարվածը:

10.1.1. «Առավոտյան
  մայրիկի հետ գնացի
  կենդանաբանական
  այգի, հետո   տատիկենց
  տուն»:

Սոցիալ-մշակութային,
  կենցաղային կողմնորոշում
  և վերաբերմունք
  շրջակա միջավայրի
  նկատմամբ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

16.  Երեխան
  ունի գիտելիքներ
  իր անձի, ընտանիքի,
  համայնքի մասին:

16.1. Գիտի
  ծնողների անուն
  ազգանունը:

16.1.1. «Իմ
  մայրիկի ազգանունը
  Գրիգորյան է, իսկ
  հայրիկինս` Սարգսյան»:

16.2. Տարբերում
  է
ազգակցական
  կապերը և հարաբերությունները:

16.2.1. «Մորաքույրը
  մայրիկի քույրիկն
  է, տատիկի աղջիկը»
  և այլն:

16.3. Գիտի
  իր հասցեն:

16.4. Ճանաչում
  է իրեն ծանոթ փողոցները:

16.4.1. Տանը
  մոտենալիս ճանաչում
  է  փողոցը և ասում.

«Արդեն
  մեր տան մոտ ենք»:

16.5. Մասնակցում
  է ընտանիքի առօրյա
  գործերին:

16.5.1. Ընթրիքին
  պատրաստվելիս
  օգնում է սպասքադրել/հավաքել
  սեղանը:

16.6.
  Խոսելիս օգտագործում
  է «զբոսայգի», «խանութ»,
  «մանկապարտեզ»
  և այլ հասկացություններ՝
  կապված համայնքի
  հետ:

16.6.1. Ասում
  է հորը.
«Խնդրում
  եմ, վաղը ինձ տար
  զբոսայգի, որ ճոճանակ
  նստեմ»:

17.
  Երեխան ունի գիտելիքներ
  շրջակա միջավայրի
  և դրա պահպանման
  վերաբերյալ:

17.1. Տարբերակում
  է ընտանի և վայրի
  կենդանիները:

17.1.1. Գիտի,
  որ անտառում ապրում
  են վայրի կենդանիները`
  արջը, գայլը աղվեսը,
  նապաստակը:

Երևակայություն
  և ստեղծագործական
  մտածողություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

13. Երեխան
  փորձում է աշխատել
  տարբեր նյութերով:

13.1. Պատրաստում
  է պարզ առարկաներ
  խմորից, պլաստիլինից,
  թղթից:

13.1.1. Պատրաստում
  է ձնեմարդ պլաստլիլինից
  կամ խմորից:

14. Երեխան
  սկսում է հասկանալ
  և գնահատել արվեստը:

14.1. Կրկնօրինակում
  է ուրիշ երեխաների
  պարային շարժումները:

14.1.1.
  Նայում և ձեռքերը
  շարժում է` հայկական
  պար պարող  երեխաներին
  նմանակելով:

14.2. Ուշադիր
  լսում է/դիտում
  է տիկնիկային
  ներկայացումներ,
  մանկական հաղորդումներ:

14.2.1. Դահլիճում
  հանգիստ նստած
  դիտում է տիկնիկային
  ներկայացումը:

15. Երեխան
  արվեստի միջոցով
  արտահայտում
  է սեփական գիտելիքները,
  մտքերը և զգացմունքները:

15.1. Նկարում
  է տարբեր պատկերներ՝
  փորձելով դրանք
  նմանեցնել իրականին:

15.1.1. Նկարում
  է մարդ ոչ լրիվ
  մանրամասներով:

15.2. Երաժշտություն
  լսելիս պարում
  է և/կամ ձայնակցում
  է հնչող մեղեդուն:

17.2. Տարբերում
  է բնության  երևույթները:

17.2.1. «Մայրի
  ՛կ, էլ անձրև չի
  գալիս, բայց շատ
  ուժեղ քամի է»:

17.3. Թվարկում
  է տարվա եղանակները՝
  երբեմն շփոթելով
  հերթականությունը:

17.4. Գիտի և նկարագրում
  է կենդանիների
  որոշ առանձնահատկություններ:

17.4.1. Ասում
  է փոքր քրոջը. «Մեղվից
  հեռու մնա, կարող
  է մատդ կծել»:

17.4.2. «Ընձուղտը
  երկար վիզ ունի»:

17.4.3. «Գորտը
  շարժվում է ցատկելով»:

17.5. Մասնակցում
  է շրջապատի մաքրմանն
  ու խնամքին ուղղված
  գործողություններին:

17.5.1. Մասնակցում
  է շաբաթօրյակի
  իր բակում կամ
  մանկապարտեզում:

17.6. Խնամքով
  է վերաբերվում
  շրջապատող բնությանը:

17.6.1.
  Դրսում տեսնում
  է ծաղիկներ և ասում
  է մայրիկին. «Ես
  ծաղիկները չեմ
  պոկի, որովհետև
  այնտեղ մեղուներ
  են ապրում»:

17.6.2. Հոր
  հետ միասին պատրաստում
  է կերակրաման՝
  ձմռանը թռչուններին
  կերակրելու համար:

17.7. Ցուցաբերում
  է որոշ գիտելիքներ
  և հմտություններ
  սպառվող ռեսուրսների
  խնայողության
  վերաբերյալ:

17.7.1. Սենյակից
  դուրս գալիս անջատում
  է լույսը:

17.7.2. «Ծորակը
  փակենք, որ ջուրն
  իզուր չհոսի, ափսոս
  է»։

18. Երեխան
  ցուցաբերում
  է տնտեսական պարզ
  հասկացությունների
  իմացություն:

18.1. Գիտի
  իր հետ առնչվող
  իրերի կամ առարկաների
  ձեռքբերման եղանակները:

18.1.1. «Այս
  գնացքն ինձ համար
  քեռիս է գնել»։

18.2.
  Սյուժետադերային
  խաղերի ժամանակ
  օգտագործում
  է  խաղային դրամներ,
  կտրոններ և այլն:

18.2.1. «Խանութ»
  խաղի ընթացքում
  պայուսակից հանում
  է խաղալիք դրամը
  և վճարելուց հետո
  ասում. «Ինձ կտրոն
  տվեք, խնդում եմ»:

18.3. Գիտի,
  որ մթերային խանութում/շուկայում
  սննդամթերքը
  պետք է կշռվի:

18.3.1. «Խանութ»
  խաղի ընթացքում
  մոտենում է կշեռքին
  և ասում. «Խնդրում
  եմ, կշռեք իմ կոնֆետները»:

18.4. Կիսում
  է իր ունեցածը
  կամ փոխանակում
  է խաղալիքները/առարկաները
  ուրիշների հետ:

18.4.1. Իր ունեցած
  կոնֆետներից
  բաժին է հանում
  ընտանիքի  անդամներին:

18.4.2. «Ես
  քեզ իմ կարմիր
  լեգոները տամ,
  իսկ դու ինձ քո
  մեքենան տուր»:

18.5. Խոսում
  է այն մասին, թե
  ինչ է ուզում դառնալ,
  երբ մեծանա:

18.5.1. «Ես
  ուզում եմ խոհարար
  դառնալ»:

19. Երեխան
  հասկանում է շրջապատող
  աշխարհի և բնության
  երևույթների
  միասնականությունը
  և փոխկապակցվածությունը:

19.1. Նկարագրում
  է տարվա եղանակային
  փոփոխությունները:

19.1.1. «Աշունը
  եկավ և մեր այգու
  ծառերի տերևները
  դեղնեցին»:

19.1.2. «Մայրիկ,
  այս նկարում նապաստակը
  մոխրագույն է,
  իսկ ձմռանը նրանք
  սպիտակ են լինում»:

19.2. Նկարագրում
  է բնության որոշ
  երևույթների՝
  քամու, անձրևի,
  ձյան, ազդեցությունը
  մարդկանց և շրջակա
  միջավայրի վրա:

19.2.1. «Ինչ
  լա՜վ է անձրև եկավ,
  ծաղիկները ջրվեցին»:

19.3. Նկարագրում
  է մարդու կողմից
  բնության մեջ
  կատարվող գործողությունների

պատճառահետևանքային
  կապերը:

19.3.1. «Գարնանը
  ծառի ճյուղերը
  կտրում  են, որ ավելի
  արագ աճեն»:

20. Ունի
  որոշակի գիտելիքներ
  երաժշտական գործիքների
  մասին:

20.1. Ճանաչում
  է հանրահայտ երաժշտական
  գործիքները, գիտի
  դրանց անունները:

20.1.1. Գրքի մեջ
  նկարը տեսնելիս
  ասում է. «Մեր տանն
  էլ դաշնամուր
  կա»:

20.2.
  Ճանաչում է մի
  քանի ազգային
  երաժշտական գործիքներ
  և այլ ազգի առնվազն
  մեկ գործիք:

20.2.1. Անվանում
  է մի քանի գործիքները՝
  դհոլ,  դուդուկ
  և այլն:

20.2.2. Դափով
  նվագակցում է
  քույրիկին:

21. Երեխան
  ունի որոշակի
  գիտելիքներ հայկական
  մշակույթի վերավերյալ:

21.1. Խաղում
  է ազգային շարժուն
  խաղեր:

21.2. Ճանաչում
  է ազգային տարազի
  և զարդանախշերի
  որոշ տարրեր:

21.2.1. Իր շրջապատում
  նկատում է նկարված,
  փորագրված կամ
  գորգերի վրա հյուսված
  զարդանախշեր
  խաղողի ողկույզներով,
  նռան տեսքով և
  այլն:

21.2.2. Խնդրում
  է մայրիկին պարի
  հագուստի համար
  գնել նախշազարդ
  կոպի (կանացի գլխազարդի
  մի մաս):

21.3. Ճանաչում
  է ազգային ուտեստները:

ԻՄԱՑԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

21.4. Ունի
  որոշակի գիտելիքներ
  ազգային տոների
  մասին:

21.4.1. Գիտի,
  որ Սուրբ
Հարության
  (Զատկի) տոնին ձվերը
  կարմիր են ներկում:

21.5. Ճանաչում
  է պետական դրոշը:

21.5.1. Թվարկում
  է գույները ճիշտ
  հերթականությամբ:

21.5.2. Գունավորում
  է դրոշի պատկերը
  ճիշտ գույներով:

22. Երեխան
  ունի  տարրական
  գիտելիքներ   այլ
  ազգերի մշակութային
  որոշ առանձնահատկությունների
  մասին:

22.1. Ճանաչում
  է այլ ազգերի տարազների
  որոշ տարրերը:

22.1.1. Նկատում
  է սարիով կնոջը
  և անվանում է հագուստը:

22.2. Ունի
  որոշ գիտելիքներ
  այլ երկրների
  և ժողովրդների
  մասին:

22.2.1. «Չինացիները
  փայտիկներով
  են ուտում»:

22.2.2. «Աֆրիկայում
  ձյուն չի գալիս»:

22.2.3. «Տատիկ,
  ես ունեմ ռուսական
  տիկնիկ՝ «մատրյոշկա»»:

22.3.
  Ճանաչում է տարբեր
  ազգերի  ճանաչված
  ստեղծագործություններ:

22.3.1. Վերապատմում
  է
«Ոսկե
  ձկնիկից» մի հատված:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

Փոխհարաբերություններ
  հասակակիցների
  հետ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  հեշտությամբ
  շփվում է իր հասակակիցների
  հետ:

3.1. Ունի ընկերներ
  տարբեր շրջապատներում
  (մանկապարտեզում,
  բակում և այլն):

3.1.1. Հաճույքով
  է գնում մանկապարտեզ
  իր ընկերներին
  հանդիպելու համար:

3.1.2. Զբոսանքի
  գնալիս տնից խաղալիք
  է վերցնում ընկերոջ
  համար:

3.1.3. «Մայրիկ,
  գնանք քեռու տուն,
  ես ուզում եմ իմ
  եղբայրների հետ
  խաղալ»:

3.2. Ունի
  առնվազն մեկ մոտ
  ընկեր:

3.2.1. «Այս
  մատիտը կտամ
Լիլիթին,
  նա իմ ընկերուհին
  է»:

3.2.2. «Լիլիթ,
  արի միասին խաղանք
  իմ տիկնիկով»:

3.3. Ընկերների
  հետ խաղալիս գնում
  է փոխզիջման:

3.3.1. «Հիմա
  դու խաղա խաղալիքով,
  իսկ հետո ինձ կտաս»:

4. Երեխան
  իր հասակակիցների
  հետ համագործակցային
  հարաբերություններ
  հաստատելու փորձեր
  է կատարում:

4.1. Առաջարկում
  է իր օգնությունը
  ուրիշ երեխայի
  (երեխաների):

4.1.1. Իր օգնությունն
  է առաջարկում
  այն  հասակակցին,
  որը չի կարողանում
  գտնել խաղալիքը:

Սոցիալական
  զարգացում

Փոխհարաբերություններ
  մեծահասակների
  հետ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  հեշտությամբ
  շփվում է ծանոթ
  մեծահասակների
  հետ:

1.1. Ներգրավվում
  է խոսակցության
  մեջ:

1.1.1. Պատմում
  է, թե ինչպես է անցկացրել
  առօրյան:

1.1.2. Պատասխանում
  է մեծահասակի
  «Ինչպե՞ս ես» հարցին
  և ինքն էլ իր հերթին
  է հարցնում. «Դու
  ինչպե՞ս ես»:

1.1.3. Պատմում
  է, երբ մեծահասակը
  հարցնում է, թե
  ում հետ է խաղացել
  խաղահրապարակում:

2. Երեխան
  ենթարկվում է
  մեծահասակների
  հետ շփման ընդունված
  նորմերին:

2.1. Մեծահասակի
  ուշադրությունը
  գրավում է համապատասխան

գործողությունների
  կամ բառերի միջոցով:

2.1.1. Դաստիարակին
  հարց տալու համար
  բարձրացնում
  է ձեռքը:

2.1.2. Դիմում
  է պապիկին` ասելով.
  «Խնդրում եմ օգնիր
  ինձ այս խաղը դարակից
  հանել»:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

4.1.2.
  Ընկերոջը առաջարկում
  է  միասին վերանորոգել
  խաղալիքը:

4.1.3. «Ուզու՞մ
  ես օգնեմ քեզ վերարկուդ
  կոճկել»:

4.2. Ընդունում
  է
հասակակիցների
  օգնությունը:

4.2.1. «Այո, լավ
  կլինի, որ դու նկարես,
  իսկ ես միայն գունազարդեմ»:

4.2.2. «Դե
  լավ, Ճիշտ ես ասում:
  Դու օգնիր, որ թղթերը
  արագ կտրատենք»:

4.2.3. «Արմեն,
  կօգնե՞ս ինձ այս
  սեղանը մի կողմ
  դնենք»:

4.3. Հետևում
  է ընկերների առաջարկներին
  խաղի կազմակերպման
  կամ ընթացքի վերաբերյալ:

4.3.1.
  Խաղի ընթացքում
  հետևում է, որ կանոնները
  պահպանվեն  բոլորի
  կողմից:

4.3.2. Իր
  կողմից խաղի կաննոների
  խախտման դեպքում
  ընդունում է խաղընկերոջ
  դիտողությունը:

4.3.3. Ընկերների
  կողմից նոր խաղ
  առաջարկելու
  դեպքում ընդունում
  է խաղի կանոնները:

4.4. Իր համար
  կարևոր իրերը
  տալիս է ընկերոջը:

4.4.1. Փոխանակում
  է  խաղալիքները:

4.4.2. Իր խաղալիքները
  որոշ ժամանակով
  տալիս է ընկերոջը:

4.4.3. Մանկապարտեզ
  գնալիս իր հետ
  քացրավենիք կամ
  խաղալիքներ է
  տանում ընկերներին
  տալու նպատակով:

5. Երեխան
  մասնակցում է
  խմբային աշխատանքների
  և խաղերի:

5.1. Մասնակցում
  է մեծ և փոքր խմբերով
  կազմակերպված
  20-25 րոպե տևողությամբ
  աշխատանքներին:

5.1.1. Մյուս
  երեխաների հետ
  միասին լսում
  է ընթերցվող հեքիաթը
  և պատասխանում
  է հարցերին:

5.1.2. Կառուցում
  է
շինություններ
  3-4 երեխաների հետ
  միասին:

5.1.3. Մյուս երեխաների
  հետ միասին մասնակցում
  է առավոտյան հանդիպմանը:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

5.2. Ստեղծում
  և խաղում  է  դերային
  խաղեր:

5.2.1. Խաղում
  է «Բժիշկբժիշկ»
  խաղը, որի ժամանակ
  երեխաներից մեկը
  «հիվանդանում
  է», բժիշկը այցելում
  է տուն, «հիվանդին»
  տանում են «հիվանդանոց»,

«բուժում
  են», և նա վերադառնում
  է տուն:

5.3. Մասնակցում
  է պարզ կանոններով
  խաղերի:

5.3.1. Խաղում
  է կենդանիների
  պատկերներով
  լոտո 3-4 երեխաների
  հետ միասին:

5.4. Ենթարկվում
  է
հաստատված
  կամ նախապես քննարկված
  կանոններին:

5.4.1. Նկարելուց
  հետո հավաքում
  է ներկերը, վրձինները:

5.4.2. Խաղահրապարակում
  սպասում է իր հերթին`
  ճոճանակով ճոճվելու
  համար:

5.4.3. Քնելուց
  առաջ դասավորում
  է իր հագուստը:

5.4.4. Մանկապարտեզում
  օգնում է դաստիարակի
  օգնականին խոհանցից
  բերել հացը:

Սոցիալական
  վարք

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

6. Երեխան
  համագործակցում
  է հասակակիցների
  հետ:

6.1. Քննարկում
  է խաղի հետ կապված
  գաղափարներ:

6.1.1. Լևոնը առաջարկում
  է միասին գնացք
  կառուցել: Արմենն
  ասում է. «Եկեք աթոռներից
  կառուցենք, որ
  մեծ ստացվի: Համաձա՞յն
  եք»:

6.2. Իր խաղալիքները
  և նյութերը  տալիս
  է ուրիշներին:

6.2.1. «Արի
  միասին նվագենք:
  Ես քեզ կտամ իմ
  թմբուկը, իսկ ինքս
  կիթառ կնվագեմ»:

6.3. Խաղի
  մեջ կատարում
  է դերաբաշխումներ:

6.3.1. «Լիլի՛թ,
  արի
վարսավիրանոց
  խաղանք: Դու կլինես
  վարսավիրը, իսկ
  ես կգամ մազերս
  հարդարելու»:

7. Երեխան
  բանակցում է  իր
  հասակակիցների
  հետ մեծահասակի
  օգնությամբ:

7.1. Ընկերոջն
  առաջարկում է
  պարզ ուղիներ/տարբերակներ
  կոնֆլիկտային
  իրավիճակը լուծելու
  համար:

7.1.1. «Եթե
  իմ մեքենան քեզ
  խանգարում է, եկ
  լեգոները տեղափոխենք
  հատակին»:

7.2. Հետևում
  է մեծահասակի
  առաջարկած տարբերակին
  հասակակցի հետ
  առաջացած վեճը
  լուծելու համար:

7.2.1. Մեծահասակը
  ասում
է. «Վիճելու
  փոխարեն ավելի
  լավ է խաղը նորից
  սկսեք»:
Երեխան
  համաձայնում
  է:

7.2.2. Մեծահասակի
  «Խաղալիքները
  բաժանեք»  առաջարկին
  երեխաներից
մեկը
  ասում է. «Տիկնիկը
  դու վերցրու, արջուկը`
  ես»:

7.3. Կոնֆլիկտային
  իրավիճակին արձագանքում
  է խոսքի միջոցով:

7.3.1. «Ինձ
  դուր չի գալիս,
  երբ խլում ես խաղալիքը:
  Խնդրի՛ր՝ կտամ»:

7.4. Կոնֆլիկտային
  իրավիճակում
  հաշվի է առնում
  ընկերոջ կարծիքը:

7.4.1. «Արի
  հիմա քո ասածը
  անենք, հետո` իմը»:

7.4.2. «Դու
  ճիշտ ես: Արի, երկուսս
  էլ ուրիշ խաղ խաղանք»:

7.4.3. «Դե
  լավ, հիմա ես կլինեմ
  վարորդը, բայց
  հետո անպայման
  ոստիկանը ես եմ
  լինելու»:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

8. Երեխան
  ցուցաբերում
  է ինքնակառավարման
  հմտություններ:

8.1. Հետևում
  է վարքի ընդունված
  կանոններին:

8.1.1. Խմբասենյակ
  մտնելուց բարևում
  է բոլոր ներկաներին:

8.1.2. Տանը
  ճաշից հետո մայրիկին
  «շնորհակալություն»
  է ասում:

8.1.3. Փողոցն
  անցնելիս բռնում
  է մեծահասակի
  ձեռքը:

8.2. Խնամքով
  է վերաբերվում
  խմբասենյակի
  և տան իրերին, խաղալիքներին:

8.2.1. Վերադասավորում
  է իր դարակը, տեղ
  հատկացնելով
  նոր խաղալիքների
  համար:

8.2.2. Դաստիարակին
  ցույց տալով գրքի
  պատռված
էջը, ասում
  է. «Ես կարող եմ սա
  վերանորոգել:
  Ես իմ գրքերը պապիկիս
  հետ եմ վերանորոգում»:

8.2.3. Սրում է
  կոտրված մատիտները
  և   զգույշ դնում
  է իրենց տեղը, որպեսզի
  չվնասվեն:

8.3. Անցում
  է կատարում  գործողության
  մի տեսակից մյուսին
  մեծահասակի հիշեցումով:

8.3.1. Ծնողի
  հիշեցումից հետո
  ավարտում է լեգոներով
  խաղը և գնում է
  լվացվելու, որպեսզի
  ճաշի:

8.4. Մասնակցում
  է օրվա ընթացիկ
  աշխատանքներին/
  գործողություններին:

8.4.1. Օգնում
  է տանը և մանկապարտեզում
  սեղան պատրաստել
  և հավաքել:

8.4.2. Զբոսանքի
  գնալուց առաջ
  մայրիկի խնդրանքով
  հագցնում է փոքր
  եղբոր գլխարկը:

9. Երեխան
  վերաբերմունք
  է դրսևորում իր
  շուրջը եղած բազմազանության
  նկատմամբ:

9.1. Իր շրջապատում
  եղած մարդկանց
  կարիքները նկատելիս,
  փորձում է օգնություն
  ցուցաբերել:

9.1.1. «Հայրիկ,
  ես գնամ գնդակը
  տամ Արենին: Նա
  չի կարող իր գնդակը
  գետնից վերցնել»:

9.1.2.  «Վա՜յ,
  Լիանան իր ակնոցը
  թողեց այստեղ:
  Տանեմ տամ, որ կարողանա
  իմ տված գիրքը
  նայել»:

9.1.3. «Մայրիկ,
  Մարինեն ցանկանում
  է ջրել ծաղիկները,
  բայց չի կարողանում
  ծորակը բացել:
  Գնամ օգնեմ»:

9.2. Խաղի մեջ
  ներգրավում է
  տարբեր առանձնահատկություններ
  ունեցող երեխաների:

9.2.1. Դիմելով
  կակազող ընկերոջը
  ասում է. «Արի ես
  ու դու միասին
  պարենք «Թզուկների
  պարը», իսկ Աննան
  կպարի
«Սպիտակաձյունիկի
  պարը»:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

9.2.2. Դիմում
  է անվասայլակի
  մեջ նստած երեխային.
  «Արի իրար հետ գլուխկոտրուկ
  հավաքենք»:

9.3.Նկատում
  է մարդկանց միջև
  եղած տարբերությունները:

9.3.1. «Տես,
  այն կինը ձեռնափայտով
  է քայլում»:

9.3.2. «Մայրի՛կ,
  բա ինչո՞ւ է Մանեի
  մամայի մազերը
  կարմիր»:

9.3.3. «Մայրիկ,
  գիտե՞ս մեր խմբի
  Կարենը   «թարս» ձեռքով
  է նկարում»:

9.3.4. «Հայրիկ,
  տե՛ս, այն քեռին
  գլխաշորով է»:

10. Երեխան
  ցուցաբերում
  է իր
տարիքին
  համապատասխան
  բարեկիրթ վարքագիծ
  մեծահասակների
  և հասակակիցների
  նկատմամբ:

10.1.
  Գործածում է բարեկիրթ
  բառեր  մեծահասակի
  հիշեցումով:

10.1.1. Ոչ
  մտերիմ մեծահասակներին
  դիմում է «Դուք»-ով:

10.1.2. Պարբերաբար
  օգտագործում
  է
«շնորհակալություն»,
  «կարելի՞ է», «կներեք»…
  բառերը և բառակապակցությունները:

10.2. Դրսևորում
  է բարեկիրթ վարքագիծ
  մեծահասակի հիշեցումով:

10.2.1. Հիշեցումից
  հետո չի միջամտում
  մեծահասակի խոսքին:

10.3. Օգնում
  է իրենից տարբերվող
  հասակակցին:

10.3.1. «Նստիր
  ինձ հետ, Արամ, ես
  քեզ կօգնեմ»:

Անձնային
  զարգացում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

11. Երեխան
  ցուցաբերում
  է իր անձի և ուրիշների
  մասին իմացություն:

11.1. Պատմում
  է իր մասին, նշելով
  մի քանի հիմնական
  առանձնահատկություններ`
  տարիքը, սեռը, հաճախում
  է, թե չի հաճախում
  մանկապարտեզ,
  ունի, թե չունի
  քույր/եղբայր:

11.1.1. «Ես գնում
  եմ մանկապարտեզ,
  իսկ քույրիկս՝
  դպրոց: Ես հինգ
  տարեկան եմ, իսկ
  նա՝ յոթ: Քույրիկս
  ինձնից մեծ է»:

11.1.2. «Ես
  ապրում եմ Ավանում,
  առաջին հարկում»:

11.2.
  Գիտի իր ընտանիքի
  անդամների  անունները
  և  ազգանունները:

11.2.1. «Իմ
  մայրիկի անունը
  Անուշ է, իսկ ազգանունը՝
  Գրիգորյան»:

11.3. Գիտի
  իր մտերիմների
  անունները:

11.3.1. «Իմ պապիկներից
  մեկի անունը Բագրատ
  է, իսկ մյուսինը`
  Հակոբ»:

11.4. Երեխան
  ունի նախասիրություններ:

11.4.1. «Ես
  սիրում եմ լեգոներով
  մեքենաներ կառուցել»:

11.4.2. «Ես
  ուզում եմ արվեստի
  կենտրոնում աշխատել,
  դա իմ սիրած կենտրոնն
  է»:

11.4.3. «Ես
  շատ եմ ուզում
  պլաստիլինից
  Ձմեռ պապիկ  պատրաստել»:

12. Երեխան
  դրսևորում է ինքնավստահություն:

12.1. Շրջապատից
  ակնկալում է դրական
  արձագանք իր ձեռքբերումների
  նկատմամբ:

12.1.1. «Տե՛ս,
  ինչ լավ տնակ եմ
  կառուցել»:

12.1.2. Տխրում
  է, երբ չեն նկատում,
  որ ինքը լավ է արտասանել:

12.2. Համեմատում
  է իր ներկա կարողությունները
  նախկինում ունեցածի
  հետ:

12.2.1. «Երբ
  փոքր էի, լավ չէի
  նկարում»:

12.2.2. «Ես
  հիմա ավելի ուժեղ
  եմ դարձել: Տե՛ս,
  ինչ հեռու եմ նետում
  գնդակը»:

12.3.
  Համեմատում է
  իր կարողությունները
  իր հասակակիցների
  կարողությունների
  հետ:

12.3.1. «Ես
  ավելի բարձր թռա,
  քան Նարեկը»:

12.4. Հոժարակամ
  մասնակցում է
  խմբասենյակում
  կազմակերպվող
  բոլոր աշխատանքներին:

12.4.1. Դասավորում
  է խաղալիքները,
  աթոռները:

12.5. Աշխատում
  է տարբեր նյութերով
  և խաղալիքներով:

12.5.1. «Մայրի՛կ,
  մի քիչ հացի խմոր
  տուր, որ տիկնիկիս
  համար ծննդյան
  օրվա տորթ պատրաստեմ»:

12.5.2. «Ես
  հիմա ուզում եմ

նապաստակը
  ջրաներկով ներկել»:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

12.6. Խմբասենյակում,
  բակում խաղում
  է բոլոր երեխաների
  հետ:

12.6.1. «Դե
  լավ, եթե ձեր թիմում
  տեղ չկա, ես կխաղամ
  Գոռի և Մանե հետ»:

12.7. Արտահայտում
  է իր կարծիքը:

12.7.1. «Ես
  կարծում եմ, որ
  ավելի լավ կլինի,
  եթե այս նկարը
  այստեղ կախենք»:

13. Երեխան
  դրսևորում է ինքնուրույնություն
  մեծահասակի քաջալերանքով:

13.1. Առաջարկվող
  3-4 տարբերակներից
  ընտրում է մեկը:

13.1.1. Բեմականացման
  դերերը բաշխելու
  ժամանակ ասում
  է. «Ես ավելի լավ
  է արջի դերը կատարեմ»:

13.2. Ներգրավվում
  է իր համար նոր
  գործողության
  մեջ:

13.2.1. «Ես
  էլ կարող եմ այդ
  մանր մեխերը մուրճով
  մեխել»:

13.3. Ընտանիքի
  անդամների հետ
  միևնույն միջավայրում
  գտնվելիս շփվում
  է անծանոթ հասակակցի
  հետ:

13.3.1. Հյուր
  գնալիս խաղում
  է երեխաների հետ:

13.4. Համաձայնում
  է կատարել իր համար
  դժվար առաջադրանքը
  մեծահասակի օգնությամբ:

13.4.1. «Լավ, եթե
  դու իմ կողքին
  նստես, ես կհավաքեմ
  հայրիկի գնած
  նոր գլուխկոտրուկը»:

Հուզական
  զարգացում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

14. Երեխան
  ճանաչում է հիմնական
  հույզերն  ու զգացմունքները
  և իրավիճակին
  համապատասխան
  հույզեր է դրսևորում:

14.1. Անվանում
  է որոշ հիմնական
  հույզեր` ուրախություն,
  տխրություն, վախ,
  զայրույթ:

14.1.1. «Մայրիկս
  ժպտում է, ուրեմն
  ուրախ է»:

14.2. Գիտի,
  թե ինչպիսի իրավիճակներում
  են հիմնական հույզերը
  դրսևորվում:

14.2.1. «Իմ
  ընկեր Արմենն
  ուրախացել էր,
  որովհետև քույրիկ
  էր ունեցել»:

14.2.2. «Կարենը
  տխրել էր, որովհետև
  նրա հեծանիվը
  կոտրվել էր»:

14.2.3. «Հայրիկս
  զայրացել էր, որովհետև
  ես ուզում էի առանց
  լվացվելու գնալ
  քնելու»:

14.3 Գիտի, թե
  ինչ ձևով են դրսևորվում
  հիմնական հույզերը:

14.3.1. «Արջուկը
  լաց է լինում, երևի
  տխուր է»:

14.3.2. «Տես,
  հայրիկը ժպտում
  է: Նա ուրախացավ»:

14.4. Դեմքի

արտահայտությամբ
  և ձայնի հնչերանգով
  տարբերակում
  է   հիմնական որոշ
  հույզեր` ուրախություն,
  տխրություն, զայրույթ:

14.4.1. «Երբ
  իմ նկարած տնակը
  ցույց տվեցի, մայրիկս
  շատ ուրախացավ»:

14.4.2. Նայում
  է գրքի նկարին
  և ասում է. «Տատիկը
  տխրել է, որ թոռնիկը
  փչացրել է ժամացույցը»:

14.5. Կարողանում
  է բացատրել սեփական
  հույզերի պատճառները:

14.5.1. «Ես
  տխուր եմ, որովհետև
  իմ տիկնիկի շորը
  պատռվել է»:

14.5.2.  «Ես
  շատ եմ ուրախացել,
  որովհետև հայրիկս
  ինձ համար մեծ,
  կանաչ մեքենա
  է գնել»:

14.5.3. «Ես
  վախենում եմ, երբ
  լսում եմ ամպրոպի
  ձայնը»:

15. Երեխան
  դրսևորում  է իրավիճակին
  համապատասխան
  հույզեր:

15.1. Ապրումակցում
  է ուրիշների հույզերին:

15.1.1. Հաճախ
  մոտենում է հիվանդ
  տատիկին, ասելով.
  «Տատի՛կ, դեղդ խմեցի՞ր,
  արդեն լա՞վ ես
  քեզ զգում»:

15.1.2.
  Հարցնում է մայրիկին.
  «Քույրիկը ինչու՞
  է լալիս, փորի՞կն
  է  ցավում»:

15.1.3. «Մայրիկը
  հիմա կգա, լաց մի
  լինի»:

15.1.4. Դիմում
  է խաղալիքը կորցնելու
  պատճառով տխրած
  ընկերոջը և ասում
  է. «Ես երկու հատ
  ունեմ, մեկը կտամ
  քեզ»:

Ինքնասպասարկում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  դրսևորում է առօրյա
  կյանքի ինքնասպասարկման
  որոշ հմտություններ:

1.1. Մեծահասակի
  ուղղորդմամբ
  եղանակին համապատասխան
  հագուստ է ընտրում:

1.1.1. «Ճիշտ
  է, մայրիկ, դրսում
  շատ ցուրտ է, ես
  վերարկուս կհագնեմ»:

1.2. Հագնում
  և հանում է հագուստը:

1.2.1. Առավոտյան
  արթնանում և ինքնուրույն
  հագնվում է:

1.2.2. Հանում
  է հագուստը և գնում
  է քնելու:

1.3. Օգտվում
  է
սննդամթերքից,
  անհրաժեշտ առարկաներից,
  սպասքից, նյութերից:

1.3.1. Նկարելիս
  ինքնուրույն
  վերցնում է իրեն
  անհրաժեշտ թղթերը,
  ներկերը, վրձինները,
  ջուրը բաժակի
  մեջ է լցնում:

1.3.2. Ճաշելիս
  ինքնուրույն
  վերցնում է հացը,
  պանիրը և այլն:

1.3.3. Ճաշասեղանի
  մոտ օգտվում է
  անձեռոցիկից:

1.4. Երբ
  առաջարկում են,
  ընտրում է իր հագուստը:

1.4.1. «Ի՞նչ
  ես ուզում
հագնել
  հանդեսին» հարցին
  պատասխանում
  է. «Հանդեսին ես
  կհագնեմ տատիկի
  գնած նոր զգեստը»:

1.5. Կոճկում
  և արձակում է շղթաներ,
  կոճակներ և որոշ
  ճարմանդներ (կոշիկների
  քուղերը դեռևս
  չի կարող կապել):

 1.5.1. Որևէ տեղ
  գնալիս կոճկում
  կամ արձակում
  է շղթան (կոճակները)
  ճարմանդը:

1.6. Բավարարում
  է իր կենսական
  առաջնային կարիքները:

1.6.1. Ինքնուրույն
  օգտվում է զուգարանից:

1.6.2. Մայրիկին
  ասում է. «Ես քաղցած
  եմ, ուզում եմ ճաշ
  ուտել»:

1.7. Նեղ
  սափորից հեղուկը
  լցնում է բաժակի
  մեջ առանց թափելու:

1.8. Մասնակցում
  է կրտսեր քրոջ
  կամ եղբոր խնամքին
  ուղղված աշխատանքներին:

1.8.1. «Մայրի՛կ,
  ես կօրորեմ Արփիին»:

1.8.2. «Մայրի՛կ,
  ես հիմա կբերեմ
  Լիլիթի կաթի շիշը»:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Առողջության
  պահպանում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  հետևում է անձնական
  հիգիենայի կանոններին:

2.1. Գիտի, թե
  ինչպես օգտագործել
  սեփական հիգիենայի
  հետ կապված պարագաները
  և օգտագործում
  է դրանք (խոզանակը,
  մածուկը, բերանը
  ողողելու բաժակը,
  շամպունը, օճառը,
  սանրը և այլն):

2.1.1. Մեծահասակի
  հսկողությամբ

(հրահանգներով)
  մաքրում է ատամները:

2.1.2. Ինքնուրույն
  հարդարում է մազերը:

2.1.3. «Մազերս
  կլվանամ իմ շամպունով,
  որ աչքերս չմռմռան»:

3. Երեխան
  հետևում է առողջության
  պահպանման հիմնական
  կանոններին հազվադեպ
  հիշեցումով:

3.1. Կատարում
  է առողջության
  պահպանմանն ուղղված
  հիմնական գործողություններ:

3.1.1. Բակից վերադառնալիս,
  զուգարանից օգտվելուց
  հետո, ուտելուց
  առաջ և հետո համարյա
  միշտ լվանում
  և սրբում է ձեռքերը
  անձնական սրբիչով:

3.1.2. Օգտագործում
  է անձեռոցիկ (թղթից
  թաշկինակ) քիթը
  մաքրելու համար
  և օգտագործելուց
  հետո այն նետում
  է աղբամանը:

4. Երեխան
  գիտակցում է սնվելու
  և  ատամները առողջ
  պահելու միջև
  գործող կապը:

4.1. Կատարում
  է ատամների խնամքի
  հետ կապված գործողություններ:

4.1.1. Ուտելուց
  հետո ողողում
  է բերանը:

4.1.2. Ուտելուց
  հետո լվանում
  է ատամները:

Անվտանգություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

5. Երեխան
  հասկանում է անվտանգության
  հիմնական կանոնները
  և հազվադեպ  հիշեցումով
  հետևում է դրանց:

5.1. Իր հասակակիցներին
  և մեծահասակներին
  տեղյակ է պահում,
  երբ նկատում է
  որևէ վտանգավոր
  վարքագիծ կամ
  իրավիճակ:

5.1.1. «Հայկը
  բարձրացել է սեղանին,
  հիմա վայր կընկնի»:

5.1.2. «Վա՜յ,
  Կարենը հրում
  է Արմինեին: Նա
  Արմինեին ցած
  կգցի»:

5.1.3. Անձրևի
  ժամանակ ասում
  է. «Վա՜յ, ջուրը ներս
  է լցվում, եկեք
  փակենք պատուհանը»:

5.2. Կիրառում
  է իր հետ քննարկված
  անվտանգության
  որոշ ընդհանուր
  կանոններ:

5.2.1. Մկրատը
  և մատիտը պահում
  է սուր ծայրը դեպի
  ներքև` վնասվելուց
  խուսափելու համար:

5.2.2. Փողոցն
  անցնելուց առաջ
  նայում է ձախ և
  աջ:

5.2.3. Չի
  օգտագործում
  հատակին ընկած
  սնունդը:

5.2.4. Առանց մեծահասակի
  ներկայության
  դեղերին ձեռք
  չի տալիս:

5.3. Ենթադրում
  է, թե ինչ կարող
  է պատահել կանոններին
  չհետևելու դեպքում:

5.3.1. Փոքր
  եղբորը թույլ
  չի տալիս վերցնել
  սուր դանակը` ասելով.
  «Մի՛ վերցրու, մատդ
  կկտրես»:

5.3.2. «Մայրի՛կ,
  թեյնիկը բռնիչով
  վերցրու, որ ձեռքդ
  չայրի»:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Հետաքրքրասիրություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  հետաքրքրասիրություն
  է ցուցաբերում
  նոր բաներ սովորելու
  և նոր փորձառությունների
  նկատմամբ:

1.1. Հարցեր
  է տալիս տեղեկություններ
  ստանալու համար:

1.1.1. «Այս
  փայտիկը ինչի՞
  համար է»:

1.1.2. «Ինչպե՞ս
  է ձուկը  ապրում
  ջրում»:

1.1.3. «Ինչո՞ւ
  է լուսինը կլոր»:

1.1.4. «Ինչպե՞ս
  է Սևանը սառչում»:

1.2. Հետազոտում
  և փորձարկում
  է խաղերը և նյութերը:

1.2.1. «Պլաստիլինից
  ինչպե՞ս ծառ պատրաստեմ»:

1.2.2. «Վա՜յ, ձյունը
  հալվեց, երբ տուն
  բերեցի: Ի՜նչ հետաքրքիր
  է»:

1.2.3. «Մայրի՛կ,
  ցույց կտա՞ս, թե
  խմորը ինչպես
  են պատրաստում,
  ես էլ եմ ուզում
  պատրաստել»:

1.2.4. «Երբ
  փափուկ խմորը
  չորացավ, դարձավ
  քարի նման»:

1.2.5. Խառնում
  է ջրաներկի տարբեր
  գույներ` տեսնելու
  համար, թե ինչ գույն
  կստացվի:

1.3. Հետաքրքրվում
  է, թե ուրիշները
  ինչպես և ինչու
  են ինչ-որ բաներ
  անում:

1.3.1. «Հայրի՛կ,
  մեքենան ինչպե՞ս
  է շարժվում»:

1.3.2. «Արդուկը
  ինչո՞ւ է տաքանում»:

1.3.3. «Տատի՛կ,
  ինչպե՞ս ես ոտքով
  կարի մեքենան
  աշխատեցնում»:

1.4. Պարբերաբար
  խաղում է իրեն
  հետաքրքրող խաղերով:

1.4.1. Երբ առաջարկվում
  է խաղալ լեգոներով
  կամ գլուխկոտրուկ
  հավաքել, միշտ
  նախընտրում է
  լեգոներով խաղալը:

ՍՈՎՈՐԵԼՈՒ
ՆԿԱՏՄԱՄԱԲ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒ
ՆՔԻ ՈԼՈՐՏ

Մասնակցություն
  և հետևողականություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  մասնակցում է
  և հետևողականություն
  է ցուցաբերում
  իր տարիքին համապատասխան
  առաջադրանքների
  կատարման հարցում:

3.1. Մոտենում
  է խաղացող երեխաների
  խմբին և մասնակցում
  խաղին:

3.1.1. Տեսնելով,
  որ բակում երեխաները
  խաղում են գնդակով,
  ասում է. «Ես էլ եմ
  ուզում ձեզ հետ
  խաղալ»:

3.2. Խաղալիս
  կենտրոնացնում
  է ուշադրությունը:

3.2.1. Շարունակում
  է հավաքել գլուխկոտրուկը,
  եթե նույնիսկ
  մեկ այլ երեխա
  իր կողքին մի աղմկոտ
  խաղ է սկսում խաղալ:

3.3. Ձգտում
  է ավարտին հասցնել
  սկսած առաջադրանքը/խաղը:

3.3.1. «Մայրիկ,
  ուզում եմ տնակը
  հավաքել, վերջացնել,
  ու միայն դրանից
  հետո գնալ քնելու»:

3.4. Խաղի
  ժամանակ օգտագործում
  է զգայարանները:

3.4.1. «Այս
  ծաղիկը շատ լավ
  հոտ ունի»:

3.4.2. «Կակտուսը
  ծակում է, հանկարծ
  ձեռք չտաս»:

3.5. Հետևում
  է 3 և ավելի քայլերից
  բաղկացած հրահանգներին:

3.5.1. Պապիկի
  խնդրանքով երեխան
  գնում է ննջարան,
  բաց է անում դարակը,
  և ակնոցները բերում
  տալիս է պապիկին:

Նախաձեռնություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  նախաձեռնություն
  է ցուցաբերում:

2.1. Հասակակցին
  առաջարկում է
  խաղալ իր հետ:

2.1.1. «Կգա՞ս
  միասին «տունտունիկ»
  խաղանք»:

2.1.2. «Արի
  ավազով տուն կառուցենք»:

2.2. Պատրաստակամություն
  է հայտնում մասնակցելու
  տարբեր խաղերի
  և առաջադրանքների:

2.2.1. «Ես
  էլ եմ ուզում հեծանիվ
  քշել սովորել»:

2.2.2. «Իսկ
  ես կարո՞ղ եմ ափսեները
  հավաքել»:

2.3. Մասնակցում
  է առօրյա անհրաժեշտ
  գործողություններին:

2.3.1. Ջրում
  է ծաղիկները, օգնում
  է հավաքել խաղալիքները,
  գետնին թափված
  թղթերը և այլն:

2.4. Ընտրություն
  է կատարում առաջարկվող
  խաղերի, նյութերի
  միջև:

2.4.1. Մայրիկի/դաստիարակի

առաջարկած
  խաղերից
ընտրում
  է, թե ինչով է ուզում
  զբաղվել. խաղալ
  տիկնիկներով,
  գլուխկոտրուկ
  հավաքել, թե պատկերազարդ
  գիրք նայել:

ՍՈՎՈՐԵԼՈՒ
ՆԿԱՏՄԱՄԱԲ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒ
ՆՔԻ ՈԼՈՐՏ

Տեխնոլոգիա

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

4. Մեծահասակի
  օգնությամբ կիրառում
  է իր միջավայրում
  օգտագործվող
  որոշ տեխնոլոգիաներ:

4.1. Գիտի, թե
  ինչպես միացնել
  սարքերը:

4.1.1. Անջատում,
  միացնում է հեռուստացույցը,
  փոխում է ալիքները:

4.1.2. «Մայրի՛կ,
  գնամ միացնեմ
  օդորակիչը, շոգ
  է»:

4.2. Կարողանում
  է օգտվել թվային
  սարքերից՝ երաժշտություն
  լսելու համար:

4.2.1. Բջջային
  հեռախոսից կամ
  պլանշետից ընտրում
  և միացնում է իր
  սիրած երգը:

4.3. Նկարագրում
  է պատմություններ,
  նկարներ կամ երգեր,
  որոնք լսել կամ
  տեսել է տեխնոլոգիաների
  օգնությամբ:

 4.3.1. «Հայրի՛կ,
  արի նորից դիտենք,
  թե ինչպես է սպիտակ
  արջը կերակրում
  ձագերին»:

ՍՈՎՈՐԵԼՈՒ
ՆԿԱՏՄԱՄԱԲ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒ
ՆՔԻ ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Խոշոր
  շարժումներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  դրսևորում է  հավասարակշռության
  և վերահսկողության
  աճ:

1.1. Տարածության
  մեջ ընկալում
  է սեփական մարմնի
  դիրքը այլ առարկաների
  և մարդկանց նկատմամբ:

 1.1.1. Քայլում
  է կից քայլերով`
  առաջ և ետ, փակ աչքերով:

1.1.2. Քայլում
  է 30 աստիճան թեք
  հարթության վրայով
  վերև, ներքև:

1.1.3. Ուղիղ
  գծով գլորում
  է օղակը և վազքով
  հասնում է նրան:

1.2. Ցուցաբերում
  է մարմնի մասերի
  կոորդինացիա
  որոշակի շարժումներ
  կատարելիս:

1.2.1. Կարողանում
  է պտտել օղակը:

1.2.2. Սողում
  է օձաձև, կարողանում
  է շրջանցել առարկաները
  կամ անցնել դրանց
  միջով:

1.2.3. Սողում
  է առարկաների
  տակով:

2. Երեխան
  դրսևորում է շարժումների
  կոորդինացիոն
  կարողությունների
  աճ:

2.1. Մասնակցում
  է  գնդակով  բարդ
  խաղերի:

2.1.1.
  Գնդակը մեկ ձեռքով
  հարվածում է գետնին
  և բռնում` հերթափոխելով
  աջ և ձախ  ձեռքերը:

2.1.2. Գնդակով
  մի քանի անգամ
  հաջորդաբար  հարվածում
  է հատակին:

2.1.3. Պարզած
  ձեռքերով բռնում
  է իրեն նետած գնդակը:

2.1.4. Գնդակը
  նետում է ճիշտ
  ուղղությամբ:

2.1.5. Դիպուկ
  հարվածում է շարժվող
  գնդակին:

2.1.6. Ձեռքով
  նետում է գնդակը,
  հետո ոտքով հարվածում:

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Նուրբ / մանր
  շարժումներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  կառուցողական
  մանր առարկաներից
  կառուցում է շինություններ:

3.1. Հավաքում
  է կառույցներ,
  շինություններ
  ըստ  օրինակի
/նայելով
  նկարներին, լուսանկարներին/
  կամ ըստ նկարագրության:

3.1.1.
  Կառուցում  կամ
  հավաքում է փողոց,
  կենդանաբանական
  այգի, կայարան:

3.1.2. Թղթից
  հուլունք է պատրաստում:

3.1.3. Հավաքում
  է 20-30 մանր մասերից
  բաղկացած գլուխկոտրուկը:

4. Երեխան
  ցուցաբերում
  է գրի տարրական
  հմտություններ:

4.1. Ճիշտ
  դիրքով բռնում
  է մատիտը և «գրում
  է» տառեր/ բառեր:

4.1.1. Նկարի
  տակ փորձում է
  տպատառ գրել է
  իր անունը:

 4.1.2. Ավազի,
  ձյան վրա
«գրում
  է» մատով, փայտիկով:

5. Երեխան
  ցուցաբերում
  է նկարչական հմտություններ:

5.1.
  Նկարում է մարդ`
  մարմնի հիմնական
  մասներով /գլուխ,
  աչքեր, քիթ, բերան,
  մարմին, վերջույթներ/:

5.1.1. Նկարում
  է իր փոքրիկ քրոջը`
  պատկերելով նրա
  գլուխը, աչքերը,
  քիթը, բերանը, մարմինը,
  ձեռքերը և ոտքերը:

5.2. Արտանկարում
  է տարբեր նկարներ:

5.2.1. Նկարում
  է նապաստակ` նայելով
  գրքում պատկերված
  նապաստակի նկարին:

5.3. Նկարում
  է  երևակայությամբ:

5.3.1. Կենդանաբանական
  այգի կատարած
  այցելության
  մասին պատմելուց
  հետո նկարում
  է այնտեղ տեսած
  կենդանիներին:

5.4. Նկարում
  է տարբեր առարկաներ`
  դրանք միավորելով
  ըստ բովանդակության:

5.4.1. Իր սենյակը
  պատկերելիս նկարում
  է այնտեղ տեղադրված
  առարկաները` կահույքը,
  գրքերը, խաղալիքները
  և այլն:

5.4.2. Նկարում
  է հեքիաթի սյուժե,
  միջադեպ կյանքից:

5.5.
  Ներկում և/կամ
  գունազարդում
  է  տրված նկարները`
  դուրս չգալով
  պատկերների ուրվագծի
  սահմաններից:

5.5.1. Ջրաներկով,
  ֆլոմաստերով
  կամ մատիտով գունավորում
  է գունազարդման
  գրքում տրված
  կենդանիների
  պատկերները:

5.6. Նրբագծում
  է պատկերը` չխախտելով
  ուրվագիծը:

5.6.1. Մատիտով
  նրբագծում է կուժի
  պատկերը:

6. Երեխան
  ցուցաբերում
  է ծեփելու հմտություններ:

6.1.
  Ծեփում է ծանոթ
  մարմիններ` կիրառելով
  ծեփի կառուցողական
  մեթոդը:

6.1.1. Ծեփում
  է   կենդանիներ
  (օրինակ` կատու)`
  առանձին մասերը
  իրար կպցնելով
  (համակցելով):

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ
ՈԼՈՐՏ

7. Երեխան
  ցուցաբերում
  է մկրատով կտրատելու
  հմտություններ:

7.1.
  Մի քանի տակ ծալված
  թղթից կտրտում
  է նույնանման
  պատկերներ, երկրաչափական
  մարմիններ և այլն:

7.1.1. Չորստակ
  ծալված թղթից
  կտրում է քառակուսի
  և ստանում չորս
  պատկեր:

7.2.
  Երկտակ ծալած
  թղթից կտրում
  է նախօրոք գծված
  իրար  սիմետրիկ
  առարկաներ:

7.2.1. Ծալած թղթի
  վրա նկարված է
  եռանկյուն, կտրում
  է, ստանում երկու
  եռանկյուններ:

7.3. Թղթից
  ստանում է տարբեր
  առարկաներ:

7.3.1. Թուղթը
  ծալելով` պատրաստում
  է ինքնաթիռ, թռչուն,
  ծաղիկ, նավ և այլն:

7.4. Կտրատում
  է` ըստ ուրվագծի:

7.4.1.
  Կտրում է թղթի
  վրա ուրվագծված
  շնիկի պատկերը`
  չխախտելով ուրվագծի
  սահմանները:

8.
  Երեխան ցուցաբերում
  է ձեռքի մատների
  շարժումների
  կատարելագործված
  հմտություններ:

8.1. Կատարում
  է պարզ գործողություններ`
  օգտագործելով
  մատների  ուժն
  ու կառավարելով
  շարժումները:

8.1.1. Ինքնուրույն
  կոճկում է կոճակները,
  բարձրացնում,
  իջեցնում է հագուստի
  շղթան, կապում
  է կոշիկների քուղերը,
  կոճկում է կոճգամները
  և այլն:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Բանավոր խոսք

Խոսքի ընկալում
  և օգտագործում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  լսածը օգտագործում
  է տարբեր նպատակներով:

1.1. Հասկանում
  է և առանց լրացուցիչ
  հիշեցման հետևում
  է 3-4 քայլից բաղկացած
  հրահանգներին:

1.1.1. Խմբասենյակ
  մտնելիս դաստիարակը համապատասխան

հրահանգներ
  է տալիս, որից  հետո
  երեխան հանում
  է վերարկուն, փոխում
  կոշիկները և միանում
  է երեխաների խմբին:

1.2. Լսում
  է իր շուրջը եղած
  խոսակցությունները
  և մասնակցում
  դրանց:

1.2.1. «Տատի՛կ,
  ճիշտ ես ասում,
  ես էլ ձեզ հետ կգամ
  մորաքրոջ տուն»:

1.3. Կրկնում
  է պատմության,
  երգի, բանաստեղծության
  որոշ արտահայտություններ
  կամ նախադասություններ:

1.3.1. «Գայլը ուլիկներին
  ասում էր. «Սևուկ
  ուլիկ, սիրուն
  բալիկ...»»:

2. Երեխան
  ճանաչում է լեզվական

հասկացությունները,
  գիտի դրանց իմաստը:

2.1. Հասկանում

է տարածական

հասկացությունները.
  հեռու, մոտիկ, բարձր,
  ցածր և այլն:

 2.1.1. «Տատիկիս
  գյուղը շատ հեռու
  է Երևանից»:

2.2. Հասկանում
  է ժամանակային
  հասկացությունները.
  առավոտ, կեսօր,
  երեկո, երեկ, այսօր:

2.2.1. «Երեկ հայրիկիս
  հետ գնացինք մանկական
  երկաթուղի և գնացք
  նստեցինք»:

3. Երեխան
  ունի իր
տարիքին
  համապատասխան
  բառապաշար:

3.1. Հասկանում
  և վերարտադրում
  է փոքրիկ պատմվածքը,
  հեքիաթը բանաստեղծությունը
  կամ նկարը:

3.1.1. Բառերի,
  նկարների և շարժումների
  միջոցով ներկայացնում
  է, թե ինչ պատահեց,
  երբ մկնիկը մտավ
  կոկոսի մեջ:

3.1.2. Գրքի նկարներին
  նայելով` կարողանում
  է պատմել Հ. Թումանյանի
  «Ճամփորդները»:

3.2. Կատարում
  է
տրամաբանական
  կանխատեսումներ:

3.2.1. Պատմվածքի
  ընթերցանության
  ժամանակ իմաստալից
  պատասխան է տալիս
  մեծահասակի` «Քո
  կարծիքով ի՞նչ
  կկատարվի հետո»
  հարցին:

3.3.
  Նայելով նկարին`տրված
  բառերով  կազմում
  է նախադասություն:

3.3.1. «Այս նկարում
  երեխան կապում
  է կոշիկը, փուչիկ
  է փչում»:

3.4. Նկարագրում
  է առարկաների
  և երևույթների
  նմանությունները
  և տարբերությունները:

3.4.1. «Մեր տանը
  մի գիրք կա, որի
  նկարները շատ
  նման են այս գրքի
  նկարներին»:

ԽՈՍՔԻ
ԵՎ Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Լեզու և հաղորդակցում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

4. Երեխան
  խոսքը օգտագործում
  է հաղորդակցվելու
  համար:

4.1. Տեղեկություններ
  ստանալու համար
  տալիս
է «ե՞րբ»,
  «ինչպե՞ս», «ինչո՞ւ»
  հարցերը և կարողանում
  է պատասխանել
  դրանց:

4.1.1. «Ինչո՞ւ
  են արջերը ձմռանը
  քնում: Ձուկը ինչպե՞ս
  է շնչում ջրի տակ:
  Զատիկը կարո՞ղ
  է թռչել, թե միայն
  նստում է թփին:
  Թիթեռը ի՞նչ օգուտ
  է տալիս»:

4.2. Նախաձեռնում
  է խոսակցություն
  հասակակիցների
  և մեծահասակների
  հետ:

4.2.1. «Կգա՞ս
  միասին նավ կառուցենք:
  Հայրի՛կ, ինձ կբացատրե՞ս,
  թե ինչպես են նավերը
  ջրի վրա լողում»:

4.3. Չշեղվելով
  թեմայից, մասնակցում
  է խոսակցությանը`
  սպասելով իր հերթին:

4.3.1. Թեմայի
  շրջանակներում
  հարցեր է տալիս
  իրեն հետաքրքրող
  բաների մասին`
  մյուսներին չընդհատելով:

4.4. Արտահայտում
  է իր ունեցած գիտելիքները
  և կապ է ստեղծում
  նոր լսածի և սովորածի
  հետ:

4.4.1. Տրանսպորտի
  տեսակների մասին
  գրքի ընթերցումից
  հետո օրվա ընթացքում
  խորանարդիկներով
  գնացք է կառուցում:

4.5. Մեկ նախադասության
  մեջ մեկտեղում
  է մի քանի միտք:

4.5.1. «Ես
  սիրում եմ կաթ
  խմել և կրեմով
  խմորեղեն ուտել:
  Հենց որ ես սեղանը
  պատրաստեմ, մենք
  կարող
ենք
  թեյել»: «Ես ուզում
  էի
թղթից
  նավակ պատրաստել,
  բայց պարզվեց,
  որ կապույտ թուղթ
  չունեմ» և այլն:

4.6. Հարցեր
  է տալիս` անծանոթ
  բառերի իմաստը
  հասկանալու համար:

4.6.1. «Ի՞նչ
  է նշանակում «ջրափոս»:

4.7. Սիրում
  է ամեն ինչ բացատրել:

4.7.1. «Ամպերը
  կուտակվել են,
  ուրեմն անձրև
  կգա»:

4.8. Պատասխանում
  է հեռախոսազանգին
  ըստ էության:

4.8.1. «Տատիկս
  տանը չէ, խնդրում
  եմ զանգել ավելի
  ուշ», «Մայրի՛կ, քեզ
  զանգահարեց մորաքույր
  Աննան»:

ԽՈՍՔԻ ԵՎ
Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

3.5. Փորձում
  է կռահել անծանոթ
  բառի իմաստը:

3.5.1. Փորձում
  է կռահել «այցելու»
  բառի իմաստը` ելնելով
  գրքի նկարներից
  և իրեն ծանոթ այլ
  բառերից:

3.6. Բառերով
  արտահայտում
  է հարաբերությունները:

3.6.1. «Իմ
  քեռին մայրիկիս
  եղբայրն է»: «Քույրիկս
  ինձնից մեծ է»:

3.7. Բառերով
  արտահայտում
  է իր զգացմունքները,
  հույզերը:

3.7.1. «Ես շատ ուրախացա,
  որ գայլը չկարողացավ
  ուտել երեք խոզուկներին»:

3.7.2. «Այս
  հեքիաթը ինձ շատ
  տխրեցրեց»:

Խոսքի քերականական
  և հնչյունաբանական
  իմացություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

5. Երեխան
  դրսևորում է
լեզվի տարբեր
  հնչյունների
  և քերականական
  հասկացությունների
  իմացություն:

5.1. Վանկերը
  միացնելով կազմում
  է բառեր (2-3 վանկանի
  բառեր):

5.1.1. Սկզբում
  վանկարկում է
  «Ար-մեն», ապա հստակ
  ասում` «Արմեն»:

5.2. Թվարկում
  է բառեր, որոնք
  սկսվում են միևնույն
  հնչյունով:

5.2.1. Շ - շուն,
  շվի, շախմատ և այլն:

5.3. Որոշում
  է արտասանված
  բառերի առաջին
  հնչյունը:

5.3.1. «Ո՞ւմ
  անունն է սկսվում
  Դ հնչյունով»: «Իմը»,-

պատասխանում
  է Դավիթը:

5.4. Կրկնում
  է առաջարկված
  բառերն ու բառակապակցությունները`

ճիշտ
  արտաբերելով
  համապատասխան
  հնչյունները:

5.4.1. Կայտառ
  գետակ, ձնհալ և
  այլն:

5.5. Հասկանում
  է հականիշները:

5.5.1.
  Օրինակ` շատ-քիչ,
  գեղեցիկ-տգեղ,
  լցնել-թափել, հեռանալ-մոտենալ,
  քաջվախկոտ:

5.6. Հասկանում
  է  որոշ հոմանիշներ:

5.6.1. Օրինակ`
  գեղեցիկսիրուն,
  նայել-տեսնել,
  մոտենալ-գալ, քաջ-անվախ:

ԽՈՍՔԻ
ԵՎ Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Գրավոր
  խոսք

Վաղ ընթերցանություն
  և հետաքրքրություն
  պատկերազարդ
  գրքերի նկատմամբ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

6. Երեխան
  հետաքրքրություն
  է ցուցաբերում
  գրքերի և ընթերցանության
  նկատմամբ:

6.1. Տարբեր
  գործողություններ
  է կատարում գրքերի
  հետ:

6.1.1. Երեխան
  գիրքը բերում
  է և խնդրում, որ
  քնելուց առաջ
  իր համար կարդան:

6.1.2.Նստում
  և թերթելով «կարդում
  է» գիրքը:

6.2. Լսում է
  ընթերցվող տարբեր
  պատմություններ
  և հեքիաթներ:

6.2.1. Երբ մեծահասակը
  սկսում է գիրք
  կարդալ, թողնում
  է մյուս խաղերը
  և հաճույքով մոտենում
  է նրան:

6.3. Պատմում
  է
պատմություններ,
  որոնք ունեն սկիզբ,
  զարգացում և ավարտ:

6.3.1. Երեխան
  իր սիրած պատմվածքը
  պատմում է ընկերոջը`
  հաջորդաբար շրջելով
  գիրքի թերթերը:

6.4. Կանխատեսում
  է, թե հետո ինչ կկատարվի
  պատմության մեջ:

6.4.1. Երեք
  արջերի հեքիաթը
  լսելով` ասում
  է. «Հիմա
Մաշենկան
  կնստի փոքրիկ
  արջի աթոռին, և
  աթոռը կկոտրվի»:

6.5. Կապեր/նմանություններ
  է գտնում իր և իրեն
  ծանոթ պատմությունների
  կերպարների միջև:

6.5.1. Գրքում
  հեծանվի նկար
  տեսնելով` ասում
  է. «Ես էլ հեծանիվ
  ունեմ, բայց իմն
  ավելի մեծ է և կարմիր
  գույնի է»:

6.6. Կապեր/նմանություններ
  է գտնում նոր կարդացած
  և իրեն արդեն ծանոթ
  այլ պատմությունների
  կերպարների միջև:

6.6.1. «Կարմիր
  գլխարկի» գայլին
  փայտահատները
  պատժեցին, իսկ
  «Երեք խոզուկների»
  գայլը ինքը ընկավ
  բուխարու մեջ»:

6.7. Գրքում
  եղած նկարների
  օգնությամբ պատկերացում
  է կազմում, թե ինչի
  մասին է գիրքը:

6.7.1. Գրքի նկարները
  նայելով` ասում
  է. «Այս գիրքը երևի
  այծիկների մասին
  է»:

6.8. Անվանում
  է պատմվածքի/ հեքիաթի
  գլխավոր հերոսին:

6.9. Մեկնաբանություններ
  է կատարում կերպարների
  վերաբերյալ և

համապատասխան
  հարցեր է տալիս:

6.9.1. «Երեք խոզուկներ»
  հեքիաթը լսելուց
  հետո ասում է. «Մեծ
  եղբայրը ավելի
  խելացի է, քան մյուս
  երկուսը»:

6.10. Ավարտին
  է հասցնում կիսատ
  պատմվածքը կամ
  հեքիաթը:

6.11. Ձևացնում
  է, թե կարդում է
  իր և ուրիշների
  համար:

6.11.1. Գիրքը բռնում
  է և նմանակելով
  «կարդում է» պատմվածքը
  ուրիշի կամ ինքն
  իր համար:

ԽՈՍՔԻ ԵՎ
Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

Վաղ գրաճանաչություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

7. Երեխան
  հասկանում է տպագիր
  խոսքի հիմնական
  սկզբունքները:

7.1. Հասկանում
  է, որ տպագիր խոսքը
  իմաստ է պարունակում:

7.1.1. Մայրիկը
  շնորհավորական
  բացիկ է ստացել:
  Երեխան հարցնում
  է.
«Այնտեղ
  ի՞նչ է գրված»:

7.1.2. Մեծահասակին
  խնդրում է նկարի
  տակ գրել իր հորինած
  պատմությունը:

7.2. Հետևում
  է տպագիր խոսքին
  ձախից աջ, վերևից
  ներքև:

7.3. Ճանաչում
  է տպատառերով
  գրված իր անունը:

7.3.1. «Այս նկարը
  ես եմ նկարել: Տե՛ս,
  այստեղ իմ անունն
  է գրված»: Կամ փոքրիկ
  թերթիկների միջից,
  որոնց վրա գրված
  է յուրաքանչյուր
  երեխայի անունը,
  գտնում է իր անունը
  պարունակող թերթիկը:

7.4. Տպագիր
  տառերով փորձում
  է գրել իր անվան
  որոշ տառեր:

7.4.1. Նկարելուց
  հետո նկարի վրա
  փորձում է գրել
  իր անվան առաջին
  տառը:

7.5. Միջավայրում
  որոշ ծանոթ տառեր
  և բառեր է գտնում:

7.5.1. Խանութի
  ցուցանակի վրա
  ճանաչում է որոշ
  տառեր:

ԽՈՍՔԻ
ԵՎ Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ԽՈՍՔԻ
ԵՎ Հ ԱՂՈՐԴԱԿՑՄԱՆ
ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Մտածողություն
  և տրամաբանություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  համեմատում, հետազոտում
  է առարկաները
  և երևույթները:

1.1. Կարողանում
  է ասել երկու կենդանիների,
  առարկաների կամ
  երևույթների
  նմանություններն
  ու տարբերությունները:

1.1.1. Երեխան
  բացատրում է, թե
  ինչով է  կատուն
  տարբերվում մկնիկից,
  ամառը` ձմռանից:

1.2. Տարբերակում
  է առարկաները
  ըստ առնվազն երկու
  հատկանիշի:

1.2.1. «Ես
  ուզում եմ ավազի
  հետ խաղալ այն
  մեծ, կարմիր բահով»:

2. Երեխան
  գտնում է տարբեր
  խնդիրների լուծումներ:

2.1. Խմբում
  մասնակցում է
  առաջացած խնդիրների
  լուծմանը:

2.1.1.
  Խաղի ժամանակ
  մեքենաները չեն
  բավարարում, և
  երեխան առաջարկում
  է  դոմինոյի դատարկ
  տուփը օգտագործել
  մեքենայի փոխարեն:

3. Երեխան
  կարողանում է
  գտնել օրինաչափությունները:

3.1. Առաջարկված
  4 առարկաներից
  կամ դրանց նկարներից
  առանձնացնում
  է մեկ ավելորդը՝
  բացատրելով իր
  ընտրությունը:

3.1.1. Հասկանում
  է, որ տրված առարկների
  շարքում՝ ինքնաթիռ,
  ավտոմեքենա, ժամացույց,
  շոգենավ,  ավելորդը
  ժամացույցն է,
  որովհետև մյուս
  բոլորը տրանսպորտի
  տեսակներ են:

3.2. Ըստ
  հատկանիշի խմբավորում
  է առարկաները:

3.2.1. «Աթոռը, բազմոցը,
  պահարանը կահույք
  են»: Կամ` «Պղպեղը,
  վարունգը, կարտոֆիլը
  բանջարեղեն են»:

4.
  Երեխան հասկանում
  է  իրադարձությունների
  հաջորդականությունը
  և պարզ պատճառահետևանքային
  կապերը:

4.1. Կարողանում
  է միևնույն իրադարձության
  տարբեր դրվագներ
  միացնել իրար
  պատճառահետևանքային
  կապերով:

4.1.1. Պատմում
  է. «Երեկ իմ ծննդյան
  օրն էր, դրա համար
  մայրիկը տորթ
  էր թխել և հյուրեր
  էր հրավիրել: Քանի
  որ իմ ծննդյան
  օրն էր, բոլոր ընկերներս
  ինձ նվերներ բերեցին»:

4.2. Փորձում
  է բացատրել, թե
  ինչպես երևույթները
  կարող են փոխել
  հանգամանքները:

4.2.1. Ասում
  է. «Եթե անձրև գա,
  գետինը  թաց կլինի,
  և մենք չենք կարողանա
  գնդակ խաղալ»:

4.3.
  Կարողանում է
  բացատրել բարդ
  իրողությունների
  պատճառները:

4.3.1. «Երբ նավակի
  շարժիչը անջատում
  եմ, ալիքները քշում
  են նավակը ցանկացած
  ուղղությամբ»:

4.4. Կրկնօրինակում
  և շարունակում
  է պարզ և միջին
  բարդության  օրինաչափությունները:

4.4.1  Շարունակում
  է որոշակի օրինաչափությամբ
  նկարված նախշերի
  կամ պատկերների
  շարքը:

4.4.2  Հասկանում
  է գիշեր-ցերեկ-գիշեր,
  ամառ-աշուն-ձմեռ-գարուն
  օրինաչափությունները:

4.4.3. Կրկնօրինակում
  և ստեղծում է ծափերի,
  ցատկերի, ձայների
  և այլ օրինաչափություններ:

5. Երեխան
  կատարում է քննադատական
  վերլուծություն:

5.1. Տրված նկարների
  մեջ հասկանում
  է հակասությունները:

5.1.1. Տեսնելով
  թռչնի թևերով
  նկարված ձկան
  պատկերը՝ հասկանում
  է դրա անհեթեթությունը:

 5.2. Հասկանում
  է որոշ իրավիճակների
  անհնարինությունը՝
  կապելով դրանք
  իրականության
  հետ:

5.2.1. Լսելով
  «Երեք արջերի» հեքիաթը՝
  ասում է. «Ես իսկական
  արջ տեսել եմ գազանանոցում
  և գիտեմ, որ նրանք
  իրականում չեն
  խոսում»:

5.3. Վերլուծում
  է գրքի հերոսների
  վարքը և առաջարկում,
  թե ինքը ինչպես
  կվարվեր նրանց
  փոխարեն:

5.3.1. «Եթե
  ես լինեի որսորդի
  տեղը, գայլին չէի
  սպանի»:

5.4. Վերլուծաբար
  է մոտենում իրեն
  ուղղված դիտողությանը:

5.4.1. «Պապի՛կ,
  դու ճիշտ էիր ասում,
  դույլը շատ ծանր
  էր, ու ես ջուրը
  թափեցի»:

6. Երեխան
  կարողանում է
  ընդհանրացումներ
  կատարել:

6.1. Անվանում
  է առարկաների
  խումբը մեկ ընդհանուր
  բառով:

6.1.1. Տարբեր
  նկարներից առանձնացնում
  է կենդանիների
  (ծաղիկների, կահույքի,
  թռչունների և
  այլնի) նկարները:

6.2. Տարբերակում/
  նկատում է կենդանիների,
  բույսերի նմանությունները
  և տարբերությունները:

6.2.1. Տեսնելով
  շանն ու կատվին`
  ասում է, որ երկուսն
  էլ մորթի/պոչ ունեն:

6.2.1. «Տե՛ս,
  վարդը փշեր ունի,
  իսկ կակաչը չունի»:

7. Երեխան
  կարողանում է
  դասակարգել (տեսակավորել)
  առարկաները:

7.1. Դասավորում
  է առարկաները
  ըստ որևէ կոնկրետ
  հատկանիշի:

7.1.1. Մեծահասակի
  խնդրանքով դասավորում
  է խորանարդիկները
  ըստ  կարմիր և կապույտ
  գույների:

7.1.2. Առանձնացնում
  է բոլոր շրջանաձև
  (կլոր) առարկաները:

7.1.3. Դասավորում
  է բոլոր փափուկ
  խաղալիքները
  մահճակալի վրա:

Տարրական
  մաթեմատիկական
  գիտելիքներ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

8. Երեխան
  տիրապետում է
  համրանքի տարրական
  գիտելիքներին
  և հմտություններին:

8.1.
  Կարողանում է
  հաշվել և թվերով
  գործողություններ
  կատարել 10-20-ի սահմաններում:

8.1.1. Հաշվում
  է մինչև 20-ը:

8.1.2.
  Հաշվում է հակառակ
  հաջորդականությամբ՝
  սկսելով 10-ից:

8.1.3. Մինչև
  10-ի
սահմաններում
  կարողանում է
  հաշվել զույգ
  և կենտ թվերը:

8.2. Կատարում
  է որոշակի քանակի
  շարժումներ ըստ
  տրված թվի:

8.2.1.
  Դաստիարակի առաջադրանքով
  5 անգամ գնդակը
  նետում է ցանցի
  մեջ:

8.3. 10 թվի
  սահմաններում
  գիտի թվի քանակական
  կազմը:

8.3.1. Օրինակ`
  գիտի, որ 5-ը 1+1+1+1+1-ն է,
  կամ 10-ը  7+3 և այլն:

8.4. Ճիշտ
  պատասխանում
  է
«ո՞րը»,
  «ո՞րերորդը», «ինչքա՞ն»
  հարցերին:

8.4.1. Երեխան
  դիտում է նկար,
  որտեղ պատկերված
  են 5 տարբեր չափի
  խնձորներ, որոնցից
  երկրորդը ամենափոքրն
  է:
Դաստիարակը
  հարցնում
է.  «Խնձորներից
  ո՞րերորդն է ամենափոքրը»:
  Երեխան պատասխանում
  է.
«Երկրորդը»:

8.4.2. Խոհանոցում
  ճաշ պատրաստելիս
  մայրիկը ասում
  է. «Սառնարանի երկրորդ
  դարակից  2 մեծ գազար
  տուր»: Երեխան կարողանում
  է բացել և նշված
  դարակից վերցնել
  2 մեծ գազար:

8.5. Թղթից պատկերը
  ծալելով բաժանում
  է երկու, չորս մասերի:

8.5.1. Թղթի վրա
  նկարված է գնդակ,
  ծալելով այն բաժանում
  է երկու, չորս մասերի:

8.6. Մաթեմատիկական
  գիտելիքները
  կիրառում է խաղում:

8.6.1. «Եթե քույրիկս
  վերցնի 2 կոնֆետ,
  ես էլ վերցնեմ
  2 հատ, հավասար քանակով
  կոնֆետներ կունենանք»:

9. Երեխան
  գիտելիքներ ունի
  մեծության, չափի
  և ձևի մասին:

9.1.
  Հստակ պատկերացում
  ունի երկրաչափական
  պատկեր ների և
  մարմինների մասին
  (շրջան, օվալ, եռանկյունի,
  քառակուսի, ուղղանկյուն,
  սեղան, շեղան կյուն,
  բազմանկյուն,
  խորանարդ, բուրգ,
  գունդ):

9.1.1.
  Անվանում է թղթի
  վրա նկարված երկրաչափական
  պատկերները՝
  եռանկյունին,
  շրջանը և այլն:

9.2. Տարբերակում
  է առարկաների
  ձևերը:

9.2.1. Միջավայրում
  ծանոթ առարկաները
  նմանեցնում է
  երկրաչափական
  պատկերների. «Լիմոնը
  նման է օվալի, մեր
  տանիքը նման է
  եռանկյան, խնձորը,
  գնդակը, ձմերուկը
  նման են գնդի» և
  այլն:

10. Երեխան
  գիտելիքներ ունի
  տարածության
  մեջ առարկաների
  դիրքի վերաբերյալ
  և կարողանում
  է կողմնորոշվել
  տարածության
  մեջ:

10.1. Թվարկում
  է իրենից ձախ կամ
  աջ, հեռու կամ մոտիկ,
  վերևում կամ ներքևում
  գտնվող առարկաները:

10.1.1. «Գնդակը
  իմ աջ կողմում
  է»:

10.1.2. «Մեր
  տունը շատ հեռու
  է մանկապարտեզից,
  իսկ Արամենցը
  մոտ է»:

10.1.3. «Մեր
  տան ներքևում
  նկուղն է, իսկ վերևում`
  հարևանի տունը»:

11. Երեխան
  կարողանում է
  կողմնորոշվել
  ժամանակի մեջ:

11. 1. Տարբերում
  է
անցյալում,
  ներկայում, ապագայում
  կատարվող գործողությունները:

11.1.1. «Երեկ քրոջս
  ծննդյան օրն էր»:
  «Նոր տարվա հանդեսը
  լինելու է ձմռանը»:

11.2. Դրսևորում
  է ժամանակի փոփոխության
  հետ կապված հասկացությունների
  իմացություն
  և բառապաշար:

11.2.1. Ճիշտ
հաջորդականությամբ
  թվարկում է շաբաթվա
  օրերը:

11.2.2. Հաջորդականությամբ
  թվարկում է տարվա
  եղանակները:

11.2.3. Ասում է,
  թե որ ամիսը տարվա
  որ եղանակին է
  պատկանում:

11.3. Գաղափար
  ունի ժամի, ժամացույցի
  և օրացույցի մասին:

11.3.1. «Հայրի՛կ,
  ես կարող եմ ժամացույցի
  վրա ցույց տալ
  ժամը երեքը»:

11.3.2. Գիտի, որ
  փոքր սլաքը ցույց
  է տալիս ժամը, իսկ
  մեծը` րոպեն:

Երևակայություն
  և ստեղծագործական
  մտածողություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

12. Երեխան
  դրսևորում է պատկերային
  մտածողություն
  և ստեղծագործունակություն
  (կրեատիվություն):

12.1. Գտնում
  է տրված նյութի
  տարբեր (առնվազն
  3) կիրառությունները:

12.1.1. «Խոտից կարելի
  է տնակ սարքել,
  խոտով կարելի
  է կերակրել կենդանիներին,
  խոտից կարելի
  է բարձ սարքել:

12.2. Հորինում
  է և պատմում է փոքրիկ
  պատմություններ:

12.3. Պատմությունները
  կամ իր տրամադրությունը
  ներկայացնում
  է
շարժումների,
  երաժշտության,
  կերպարվեստի,
  դերախաղի և արվեստի
  այլ ձևերի միջոցով:

12.3.1. Շարժումներով
  ցույց է տալիս,
  թե ինչպես էր արտահայտում
  ուրախությունը
  իր ընկերը կամ
  որևէ մեկը:

12.3.2. Նկարում
  է իրեն ծանոթ հեքիաթի
  կերպարներին
  և միջավայրը:

12.3.3. Երեխան
  իր ուրախությունը
  արտահայտում
  է երգելով:

13. Երեխան
  կարողանում է
  ֆանտազիան տարբերել
  իրականությունից:

13.1. Պատմություն
  պատմելիս ասում
  է, թե դա արդյոք
  իրական է, թե իր
  հորինածն է:

13.1.1. «Այսօր
  շուկայում
Ձախորդ
  Փանոսին եմ տեսել»:
  «Իսկապե՞ս»: «Դե հենց
  նա չէր, բայց շատ
  նման էր նրան»:

13.2. Հասկանում
  է, որ շատ հեքիաթային
  կերպարներ, հեռուստատեսային
  հերոսներ իրական
  չեն:

13.2.1. Օրինակ`
  գիտի, որ «Չեբուրաշկան»
  իրական չէ:

14. Երեխան
  դրսևորում է արտահայտչականության
  և սիմվոլիկ մտածողության
  ունակություններ:

14.1. Իր պատմածը
  ցայտուն դարձնելու
  համար ֆիզիկական
  օբյեկտների հետ
  համեմատություն
  է կատարում:

14.1.1. «Շնիկի
  բույնը իմ պահարանի
  չափ է»:

14.2. Մնջախաղի
  միջոցով ներկայացնում
  է պարզ օբյեկտներ
  և գործողություններ:

14.2.1. Մնջախաղով
  ներկայացնում
  է արև, թռչուն, հեծանիվ
  քշելը և այլն:

14.3. Կարողանում
  է երևույթները
  և առարկաները
  ներկայացնել
  պայմանական նշանների
  միջոցով:

14.3.1.
  Օրվա եղանակը
  ներկայացնում
  է պայմանական
  նշանների միջոցով.
  օր.՝  անձրևոտ եղանակը`
  կաթիլներով և
  այլն:

14.4. Կարողանում
  է  կիսատ նկարված
  պատկերները ճանաչել
  և ասել դրանց անունները:

14.4.1. Ձկան
  անավարտ նկարին
  նայելով՝ ասում
  է, որ ձուկ է նկարված:

Սոցիալ-մշակութային,
  կենցաղային կողմնորոշում
  և վերաբերմունք
  շրջակա միջավայրի
  նկատմամբ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

15. Երեխան
  ունի գիտելիքներ
  իր անձի, ընտանիքի,
  համայնքի մասին:

15.1. Գիտի
  իր հասցեն, քաղաքը
  (գյուղը), հանրապետությունը:

15.2. Պատմում
  է իր ընտանիքի,
  տան, բնակավայրի
  (քաղաքի, գյուղի)
  մասին:

15.2.1. «Մեր
  գյուղը գտնվում
  է Սևանա լճի ափին»:

15.3. Գիտի, թե
  ինչով են զբաղվում
  որոշ մասնագիտությունների
  տեր մարդիկ:

15.3.1. «Հրշեջները
  օգնում են մարդկանց
  հանգցնել հրդեհները»:

15.4. Տարբերում
  է մարդկանց ըստ
  տարիքի:

15.4.1. «Արամիկը
  մեր տան ամենափոքրն
  է»:

15.5. Գիտի իր
  ընտանիքի անդամների
  նախասիրությունները:

15.5.1. «Հայրիկը
  սիրում է գիրք
  կարդալ»:

15.6. Գիտի համայնքային
  որոշ վայրերի/ծառայությունների՝
  պոլիկլինիկայի,
  դպրոցի, բանկի,
  փոստի գործունեության
  նպատակը:

15.6.1. «Պոլիկլինիկայում
  բժիշկներ են աշխատում
  և բուժում են հիվանդներին»:

16.
  Երեխան ունի գիտելիքներ
  շրջակա միջավայրի
  և դրա պահպանման
  վերաբերյալ:

16.1. Ճանաչում
  է բնության երևույթները`
  ամպրոպը, երկրաշարժը
  և այլն:

16.1.1. Օրինակ,
  երբ
հեռուստատեսությամբ
  հայտնում են, որ
  երկրաշարժ է եղել,
  ասում է, որ երկրաշարժի
  ժամանակ գետինը
  շարժվում է, տները
  փլվում են:

16.2. Գիտի, թե
  որն է սարը, գետը,
  ծովը:

16.2.1. Գիտի,
  որ Հայաստանի
  ամենամեծ լիճը
  Սևանն է: Հրազդան
  գետը հոսում է
  Երևանի միջով:

16.3. Գիտի,
  թե ինչպես են անվանում
  տարբեր կենդանիների
  ձագերին (առնվազն`
  շան, ձիու, ոչխարի):

16.3.1. Ասում է.
  «Մեր բակի շունը
  4 քոթոթ ունի»:

16.4. Գիտի
  բույսերի և կենդանիների
  աճի և զարգացման
  փուլերը:

16.4.1. Գիտի,
  որ սերմից ծիլ
  է դուրս գալիս,
  ծլից` ծաղիկ կամ
  ծառ և այլն:

16.4.2. «Հավը
  ձու է ածել և թուխս
  է նստել ձվի վրա:
  Հետո ձվից ճուտիկ
  է դուրս գալու»:

16.5. Հարցեր
  է տալիս բնության
  տարբեր երևույթների
  մասին:

16.5.1. «Հայրիկ,
  կարկուտը ինչպե՞ս
  է առաջանում»:

16.6. Հասկանում
  է, որ աղտոտված
  շրջակա միջավայրը
  կարող է ազդել
  մարդկանց և կենդանիների
  վրա:

16.6.1. Օրինակ,
  ասում է. «Կեղտոտ
  գետում ձկները
  կարող են սատկել:
  Իսկ եթե երեխաները
  լողան կեղտոտ
  ջրում, կհիվանդանան»:

16.6.2. Բնության
  գրկում ժամանցից
  հետո հավաքում
  է աղբը տոպրակի
  մեջ՝ աղբամանի
  մեջ գցելու համար:

16.6. Խնայողաբար
  է վերաբերվում
  սպառվող ռեսուրսներին:

16.6.1. «Ես
  թղթի հակառակ
  կողմում կնկարեմ,
  որ շատ թուղթ չծախսվի,
  որ շատ ծառեր չկտրեն
  թուղթ պատրաստելու
  համար»:

16.6.2. Ատամները
  մաքրելու ընթացքում
  փակում է ջրի ծորակը:

16.7.
  Տեսակավորում
  է թափոնները  ըստ
  նյութի՝ հետագա
  վերամշակման
  համար:

16.7.1. Դրսում
  պլաստիկ շիշը
  գցում է հատուկ
  հատկացված արկղը:

16.7.2. Տանը
  ավելորդ թղթերը
  հավաքում է մի
  արկղի մեջ՝ հանձնելու
  համար:

16.8. Գիտի
  կանաչ տարածքների
  դերն ու նշանակությունը:

16.8.1. «Ես
  ծառի ճյուղը չեմ
  կոտրում, որովհետև
  ծառը մեզ մաքուր
  օդ է տալիս և ստվեր»:

16.9. Գիտի
  ջրի դերը բնության
  և մարդկանց համար:

16.9.1. «Ջրում
  եմ ծաղիկները,
  որովհետև առանց
  ջրի նրանք չեն
  կարող ապրել»:

16.10.  Գիտի,
  որ արևը/քամին
  վերականգնվող
  էներգիայի աղբյուրներ
  են:

16.10.1. Երբ
  տեսնում է արևային
  պանելներ/հողմատուրբիններ,
  անմիջապես արձագանքում
  է:

1610.2. Քննարկում
  է հայրիկի հետ
  իր խաղալիք մեքենայի
  վրա արևային մարտկոցի
  տեղադրման հնարավորությունը:

16.10.3. Իր
  միջավայրում
  նկատում է արևային
  մարտկոցներով
  աշխատող սարքեր.
  լուսատու, հաշվիչ,
  ժամացույց և այլն:

17. Երեխան
  ցուցաբերում
  է տնտեսական պարզ
  հասկացությունների
  իմացություն:

17.1. Գիտի,
  որ դրամը անհրաժեշտ
  է գնումներ կատարելու
  կամ ծառայություններ
  ստանալու համար:

17.1.1. Տրանսպորտում
  խնդրում է, որ մայրը
  դրամը իրեն տա՝
  վարորդին փոխանցելու
  համար:

17.1.2. Խանութում
  հարցնում է հորը.
  «Հայրիկ, քարտո՞վ
  ենք վճարելու»:

17.2. Մեծահասակի
  ուղղորդմամբ
  կարողանում է
  խանութում մեկ-երկու
  փոքրիկ գնումներ
  կատարել:

17.2.1. Թթվասեր
  է գնում խանութից:

17.3. Օգտագործում
  է տնտեսական բառապաշար:

17.3.1.  Խանութում
  հարցնում
է. «Այս
  պաղպաղակը ի՞նչ
  արժե»:

17.3.2. Պատմում
  է հորը. «Պապիկի
  հետ գնացինք բանկից
  թոշակ ստանալու»:

17.4. Հասկանում
  է, որ որոշ առարկաներ/
  իրեր պատկանում
  են այլ մարդկանց:

17.4.1. Բակում
  խաղալիս, խնդրում
  է ընկերոջը. «Կտա՞ս
  քո հեծանիվը քշեմ»:

17.4.2. Իրենց տուն
  եկած ընկերուհուն
  ասում է. «Այս մատիտները
  քույրիկինս են:
  Ե՛կ հարցնենք,
  հետո վերցնենք»:

17.5. Հասկանում
  է, որ գումարը կարող
  է բավարարել սահմանափակ
  գնումներ կատարելու
  համար:

17.5.1. Խանութում
  հարցնում է հորը.
  «Եթե այս գրչատուփը
  գնենք, գունավոր
  մատիտների համար
  գումար կմնա՞»:

17.6.
  Խանութ գնալուց
  առաջ  մասնակցում
  է գնումների ցուցակի
  կազմմանը՝ քննարկելով
  առաջնահերթությունները:

17.6.1. «Պապի՛կ,
  ցուցակում «փուչիկի»
  փոխարեն գրիր
  «գնդակ»:

17.7. Խնայողաբար
  է վերաբերվում
  ջրի, էլեկտրականության
  սպառմանը, հասկանալով,
  որ դրա համար գումար
  է վճարվում:

17.7.1. Ձեռքերը
  լվանալիս մի փոքր
  փակում է ծորակը,
  որ ջրի հոսքը նվազի:

17.8. Հասկանում
  է մետաղադրամի
  ու թղթադրամի
  գնողունակության
  տարբերությունը:

17.8.1. «Ես
  չեմ կարող այս
  մեծ մեքենան իմ
  ունեցած մի քանի
  մետաղադրամով
  գնել»:

18. Երեխան
  ունի գիտելիքներ
  երաժշտական գործիքների
  մասին:

18.1. Ճանաչում
  է հանրահայտ երաժշտական
  գործիքները, գիտի
  դրանց անունները:

18.1.1. Ցույց է
  տալիս և անվանում
  է որոշ երաժշտական
  գործիքներ՝ կիթառ,
  երգեհոն և այլն:

18.2.
  Ճանաչում է ազգային
  մի շարք  երաժշտական
  գործիքներ և այլ
  ազգի երկուերեք
  գործիք:

18.2.1. Ցույց
  է տալիս և անվանում
  է որոշ
երաժշտական
  գործիքներ
(օրինակ՝
  դուդուկ,  շվի, քանոն
  և այլն):

18.2.2. Մուլտֆիլմում
  ճանաչում է ռուսական
  բալալայկան և
  իտալական կլավեսինը:

19.
  Երեխան ունի  գիտելիքներ
  հայկական  մշակույթի
  վերավերյալ:

19.1. Կատարում
  է մանկական երգեր,
  պարեր և պարերգեր:

19.1.1. Երգում
  է «Եկեք ծեծենք
  սոխն ու սխտոր»
  երգը, կատարելով
  յուրաքանչյուր
  տանը համապատասխան
  շարժումները:

19.1.2. Ժողովրդական
  պարեղանակներին
  համապատասխան
  կատարում
է ազգային
  պարային շարժումներ:

19.2.
  Վերարտադրում
  է որոշ պարզ, ոչ
  ծավալուն հայկական
  ստեղծագործություններ
  և ժողովրդական
  բանահյուսության
  նմուշներ:

19.2.1. Կարող
  է պատմել «Չարի
  վերջը», «Պոչատ աղվեսը»,
  «Շունն ու կատուն»,
  «Պույ-պույ մկնիկը»
  և այլն:

19.3. Ճանաչում
  է ազգային տոների,
  ծեսերի, պետական
  խորհրդանիշների
  որոշ մանրամասներ:

19.3.1. Գիտի,
  թե ինչու ենք նշում
  Անկախության
  օրը, Հաղթանակի
  օրը և այլն:

19.3.2. Պատկերացում
  ունի
Ս. Զատիկի,
  Վարդավառի, Համբարձման
  տոնի, Սուրբ
Ծննդյան
  և այլ տոների մասին:

19.4. Գիտի
  Հայաստանի օրհներգը,
  դրոշի գույները,
  զինանշանը:

19.5. Ճանաչում
  է Հայաստանի մի
  քանի նշանավոր
  գործիչների/հերոսների:

19.5.1. Երբ
  տեսնում է
Մ.Մաշտոցի
  արձանը/նկարը,
  անմիջապես արձագանքում
  է:

19.6. Ճանաչում
  է Հայաստանի մի
  քանի տեսարժան
  վայրեր:

19.6.1. Գառնու
  տաճարի նկարը
  տեսնելիս,  ասում

է. «Ամռանը
  այստեղ էինք գնացել,
  չէ՞, հայրի՛կ»:

20. Երեխան
  ունի  գիտելիքներ
  այլ ազգերի մշակութային
  որոշ առանձնահատկությունների
  մասին:

20.1. Կատարում
  է տարբեր ազգերի
  պարային   շարժումներ,
  երգում է երգեր,
  խաղիկներ:

20.1.1.
  «Կալինկա» և/կամ
  «Մատրյոշկի» պարելուց
  հերթագայում
  է քայլերը, կատարում
  է կիսակքանստեր,
  կրունկ  թաթ շարժումներ:

20.1.2. Երգում
  է «Գլուխ, ուս, ծունկ
  և թաթ» երգը, կատարելով
  շարժումները:

20.2. Պատմում
  է տարբեր ազգերի
  պարզ, ոչ ծավալուն
  հեքիաթներ, ավանդույթներ,
  արտասանում է
  որոշ ստեղծագործություններ:

20.2.1. Վերապատմում
  է Գրիմ եղբայրների
  «Բրեմենյան երաժիշտները»
  հեքիաթի իրեն
  դուր եկած հատվածը:

20.3. Ճանաչում
  է  մեկ-երկու այլ
  ազգերի տարազների
  հիմնական տարրերը:

20.3.1. Գիտի,
  որ ճապոնական
  ազգային հագուստը
  կիմոնոն է:

20.4. Ճանաչում
  է մեկերկու այլ
  ազգերի ազգային
  ճաշատեսակները:

20.4.1. Մայրիկի
  հետ խմոր հունցելիս,
  հարցնում է.
«Վրացական
  խաչապուրին ուրիշ
  ի՞նչ տեսակի կարող
  է լինել»:

20.5. Գիտի
  մի քանի պետությունների
  դրոշներ:

20.5.1. Ֆուտբոլի
  խաղը դիտելիս,
  ասում է. «Տեսե՜ք,

Իսպանիայի
  դրոշը բերեցին»:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Սոցիալական
  զարգացում

Փոխհարաբերություններ
  մեծահասակների
  հետ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  իրեն շրջապատող
  մեծահասակների
  հետ կարողանում
  է  կառուցել փոխադարձ
  վստահության
  և հարգալից վերաբերմունքի
  վրա հիմնված հարաբերություններ:

1.1. Ինքն առաջինն
  է սկսում խոսակցությունը,
  հարցերով դիմում
  է  ծանոթ մեծահասակներին
  (հարևաններ, բժիշկ,
  խանութի վաճառող
  և այլն):

1.1.1. Մոտակա
  խանութի վաճառողին
  մեկնում է մետաղադրամը
  և խնդրում է  պաղպաղակ
  տալ:

1.1.2.
  Ծանոթ մեծահասակներին
  իրեն հուզող  խնդիրների
  վերաբերյալ հարցեր
  է տալիս:

1.1.3.
  Դրսում  հարևաններին
  հանդիպելիս` բարևում
  է, հարցեր է տալիս,
  զրուցում է` առանց
  կաշկանդվելու:

1.2. Իր համար
  նշանակալի մեծահասականների
  հետ հարաբերություններ
  հաստատելիս վստահություն
  է դրսևորում:

1.2.1. Պատմում
  է առօրյայում
  կատարված իրադարձությունների
  և տպավորությունների
  մասին:

2. Երեխան

անհրաժեշտության
  դեպքում դիմում
  է մեծահասակների
  օգնությունը:

2.1. Կանոնների
  կամ հաստատված
  ռեժիմի (կարգի)
  խախտման հետևանքների
  մասին սովորաբար
  հարցնում է մեծահասակին:

2.1.1. Որևէ գործունեություն
  սկսելուց առաջ
  «կարելի՞ է արդյոք
  …»  հարցով դիմում
  է մեծահասակին:

2.1.2.
  Մեծահասակից
  թույլտվություն
  է  խնդրում քնելու
  փոխարեն ևս մեկ
  ժամ խաղալու կամ
  հեռուստացույց
  դիտելու համար:

2.1.3. Կարողանում
  է ծնողի հետ միասին
  մշակել իր օրվա
  ռեժիմը:

2.1.4. «Ի՞նչ կլինի,
  եթե ուտելուց
  առաջ ձեռքերս
  չլվանամ»:

2.2. Հարցով
  դիմում է մեծահասակին
  կամ նրա ուշադրությունը
  պատեհ պահին հրավիրում
  ինչ-որ խնդրի վրա:

2.2.1. Արտահերթ
  բակ դուրս գալու
  թույլտվություն
  ստանալու համար
  դիմում է ծնողներին,
  երբ նրանք զբաղված
  չեն:

 2.2.2.
  Սպասում է, մինչև
  մայրը ավարտի
  հեռախոսային
  խոսակցությունը,
  հետո միայն դիմում
  է որևէ հարցով:

Փոխհարաբերություններ
  հասակակիցների
  հետ

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  շփվում և համագործակցում
  է   հասակակիցների
  հետ:

3.1. Տրամադրում
  է  խաղալիքները
  և նյութերը ուրիշներին:

3.1.1. Որևէ
  խաղ կազմակերպելու
  նպատակով իր խաղալիքները
  բաժանում է  հասակակից
  ընկերներին:

3.1.2. Խաղի
  ընթացքում փոխանակում
  է  խաղալիքները:

3.2. Խաղում
  է համագործակցելով,
  աջակցելով  և նոր
  մտքեր առաջարկելով:

3.2.1. «Եկեք
  ավելի մեծ գնդակ
  վերցնենք, որ փոքրերին
  հեշտ լինի խաղալ»:

3.2.2. Լսելով
  դիմացինին՝ ընդունում
  է խաղի նոր կանոնները:

3.3. Որպես
  խմբի անդամ՝ ստանձնում
  է տարբեր դերեր
  (առաջնորդ, հետևորդ,
  օգնական և այլն):

3.3.1. «Ես
  վարորդն եմ, դուք՝
  ուղևորները. մենք
  գնում ենք ուղևորության»:

3.3.2. Խաղի
  ժամանակ պատրաստակամություն
  է հայտնում բերել
  պակասող նյութերը:

3.3.3. Օգնում
  է ընկերոջը` իրականացնելու
  որևէ գործունեություն:

3.4. Իր փորձը
  և մտքերը հաղորդում
  է  ուրիշներին:

3.4.1. Պատեհ
  առիթի դեպքում
  իր սոցիալական
  փորձը փոխանցում
  է ընկերներին
  («Հայրիկիս հետ
  այսպես ենք ամրացրել
  նկարը»):

3.4.2. Խաղալիս
  առաջարկում է
  թրջել ավազը, որպեսզի
  կառուցվող թունելը
  չփլուզվի:

3.4.3. «Պետք
  չէր ապակին այդպես
  ուժեղ սեղմել,
  որ չկոտրվեր»:

3.5. Անաչառ
  վերաբերմունք
  է ցուցաբերում
  ընկերների նկատմամբ:

3.5.1. Խաղի
  մեջ փորձում է
  ընդգրկել բոլորին:

3.5.2.
  Խաղի կանոնների
  խախտման դեպքում
  փորձում է անաչառ
  գնահատական տալ:

3.5.3. Պաշտպանում
  է այն ընկերներին,
  որոնք իր կարծիքով
  անհիմն դուրս
  են մնացել խաղից:

3.6. Հասակակիցների
  հետ միասին փորձում
  է գտնել տարբեր
  իրավիճակներում
  առաջացող խնդիրների
  լուծման ուղիներ:

3.6.1. Պայմանավորվում
  է խաղի կանոնների
  մասին:

3.6.2. «Խնդրենք,
  որ Արմենի մեծ
  եղբայրը վերանորոգի
  հեծանվի անիվը»:

3.6.3. «Հասմիկը
  ուշանում է»:  «Գուցե
  նորից կանչենք
  նրան»:

3.7. Ճանաչում
  և գնահատում է
  հասակակիցների
  միջև եղած տարբերություններն
  ու նմանությունները:

3.7.1. «Անահիտը
  վարժ անգլերեն
  է խոսում, իսկ ես`
  ռուսերեն»:

3.7.2. «Արմենն
  ու
Մարիամը
  շատ արագ են գլուխկոտրուկներ
  հավաքում»:

4. Երեխան
  կարողանում է
  բանակցել իր հասակակիցների
  հետ:

4.1. Կիրառում
  է կոնֆլիկտների
  լուծման տարբեր
  միջոցներ:

4.1.1. «Իմ
  առաջարկած հանելուկը
  ով գուշակի, նա
  էլ կդառնա խաղավարը»:

4.1.2. Գիտակցելով,
  որ դիմացինը փոքր
  է, զիջում է խաղալիքը:

4.1.3. Առաջարկում
  է եղած խաղալիքները
  հավասար բաժանել
  («Մի մասը՝ քեզ, մի
  մասը` ինձ»):

4.1.4. Գիտակցելով,
  որ տվյալ իրավիճակում
  ինքը չի կարող
  հասնել արդյունքի,
  զիջում է խաղալիքը
  և չի մասնակցում
  խաղին:

4.1.5. Կատարում
  է խաղալիքների
  փոխանակում. «Փուչիկները
  սկզբում ես կբռնեմ,
  հետո կտամ քեզ»:

4.2. Ուրիշ
  հասակակցի հետ
  առաջացած վեճը
  կամ
կոնֆլիկտը
  փորձում է լուծել`
  բանակցելով, հաշվի
  առնելով ինչպես
  սեփական, այնպես
  էլ դիմացինի կարծիքները
  (երբեմն մեծահասակի
  օգնությամբ):

4.2.1.
  Սկզբից փորձում
  է ինքնուրույն
  պայմանավորվել
  կամ բանակցել,
  հետո միայն դիմում
  է  մեծահասակի
  օժանդակությանը:
  «Ես կանաչ ֆլոմաստերով
  կներկեմ տերևը,
  հետո կտամ քեզ»:

4.3. Մեծահասակի
  օգնությամբ գնում
  է փոխզիջման:

4.3.1. Համաձայնում
  է  խաղալիքը տալ
  ընկերոջը, փոխարենը
  մեծահասակի կողմից
  ստանում է քաջալերանք
  կամ ուրիշ խաղալիք:

4.4.
  Ցուցաբերում
  է իրադրությանը
  ուրիշի տեսանկյունից
  նայելու պարզագույն
  ունակություն:

4.4.1. «Դու
  իսկական ընկերս
  ես, որովհետև օգնեցիր
  ինձ ծառը բարձրանալ»:

4.4.2. Հասկանալով,
  որ տանը քնած մարդ
  կա, խաղում է  առանց
  աղմկելու:

Սոցիալական
  վարք

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

5. Երեխան
  իր վարքի և դրա
  ազդեցության
  վերաբերյալ իմացություն
  է ցուցաբերում:

5.1.
  Նկարագրում է,
  թե ինչպես իր գործողությունները
  կարող են ազդել
  ուրիշների զգացմունքների
  և վարքի, ինչպես
  նաև  շրջակա միջավայրի
  վրա:

5.1.1. «Եթե Արմենին
  չպաշտպանեի, նրան
  տղաները կնեղացնեին»:

5.1.2. «Եթե
  խաղալիքս չտայի
  փոքր եղբորս, նա
  լաց կլիներ»:

5.1.3. «Եթե առանց
  ծնողներիս ասելու
  դուրս գամ խաղալու,
  հայրիկս կզայրանա
  ինձ վրա»:

5.1.4. «Ես ջրում
  եմ ծաղիկները,
  որ նրանք լավ աճեն»:

5.1.5. «Ձմռանը
  թռչուններին
  ես կերակրում
  եմ, որ սոված չմնան»:

5.1.6. «Ես
  կոնֆետի թուղթը
  գցում եմ աղբարկղի
  մեջ, որ մեր բակը
  չկեղտոտվի»:

5.1.7. «Եթե ես ու
  հայրիկը շան համար
  տնակ չկառուցեինք,
  նա ձմռանը կմրսեր»:

5.2. Բացատրում
  է ուրիշների գործողությունների
  կամ վարքի հետ
  կապված իր արձագանքը:

5.2.1. «Ես
  նրան շոյեցի, որովհետև
  նա լալիս էր»:

5.2.2. «Ես տուն
  եկա, որովհետև
  մայրիկս ինձ պիտի
  խանութ ուղարկի»:

5.3. Ցուցաբերում
  է հոգատար վերաբերմունք՝
  ակնկալելով դրական
  արձագանք:

5.3.1. «Ես մեր հարևան
  պապիկի համար
  հաց եմ գնում, և
  նա միշտ շնորհակալություն
  է հայտնում»:

5.3.2. «Ես օրորում
  եմ իմ փոքրիկ եղբորը,
  երբ մայրս գործ
  է անում: Նա դրանից
  շատ է գոհ է լինում»:

5.3.3. « Իմ
  ընկեր Վահանը
  դժվարությամբ
  է քայլում: Երբ
  մանկապարտեզում
  գնում ենք զբոսանքի,
  ես միշտ սպասում
  եմ նրան, որ օգնեմ:
  Նա շատ ուրախանում
  է դրանից»:

5.4. Հասկանում
  է՝ ինչպիսի արձագանքի
  կարող է արժանանալ
  իր և ուրիշների
  վարքը:

5.4.1. «Եթե
  սեղանի վրա գրենք,
  ապա դաստիարակը
  կբարկանա մեզ
  վրա»:

5.4.2. «Եթե դու
  ատամներդ չլվանաս,
  առողջ ատամներ
  չես ունենա»:

5.4.3. «Եթե
  շնիկին խփես, քեզ
  ոչ ոք չի սիրի»:

6.
  Երեխան տարբեր
  իրավիճակներում
  ցուցաբերում
  է համապատասխան
  վարք:

6.1. Հետևում
  է խմբային
աշխատանքի
  պարզ կանոններին:

6.1.1. «Խաղալուց
  հետո բոլոր խաղալիքները
  պիտի հավաքենք,
  հետո գնանք զբոսայգի»:

6.1.2. «Սկզբից
  նկարելու է Արմենը,
  հետո Սամվելը,
  հետո` ես»:

6.1.3. «Ես
  պիտի փոխանցեմ
  առարկան Սամվելին
  միայն այն դեպքում,
  երբ նա երեք պտույտ
  կատարի դրոշակի
  շուրջը»:

6.2. Կարողանում
  է միանալ անծանոթ
  երեխաների խաղին:

6.2.1. «Թույլ
  կտա՞ք, որ ես էլ
  լինեմ ձեր թիմից»:

6.2.2. «Ես
  լավ դարպասապահ
  եմ»:

6.2.3. «Ես
  ավելի շատ բազմագույն
  ֆլոմաստերներ
  ունեմ, կուզե՞ք
  միասին նկարենք»:

6.3. Մասնակցում
  է օրվա ընթացիկ
  աշխատանքներին
  / գործողություններին:

6.3.1. Օգնում
  է ծնողներին տնային
  առօրյա գործերում
  (խանութ է գնում,
  իրենից փոքր երեխաներին
  է զբաղեցնում):

6.4.
  Առօրյա աշխատանքներին
  մասնակցում է
  ինչպես սոսկ դիտողի,
  այնպես էլ ակտիվ
  մասնակցի դերերով:

6.4.1. Գիտի
  ընկերոջ ոտանավորը,

անհրաժեշտության
  դեպքում հուշում
  է կամ արտասանում:

6.5. Մի իրավիճակից
  մյուսին անցնելիս
  ցուցաբերում
  է հարմարվելու
  (ադապտիվ) ունակություններ:

6.5.1. Դաստիարակի
  հիշեցումից հետո
  ավարտում է լեգոներով
  իր խաղը, հավաքում
  և տեղն է դնում
  նյութերը, այնուհետև

նախապատրաստվում
  է զբոսանքի:

6.5.2. Երբ
  գալիս է քնելու
  ժամը, համաձայնում
  է ընդհատել խաղը,
  հավաքել խաղալիքները
  և լվացվել:

7. Երեխան
  ընդունում է մարդկանց
  միջև եղած տարբերությունները:

7.1.
  Դրական է արձագանքում
  մարդկանց առանձնահատկություներին:

7.1.1. «Մեր
  մանկապարտեզի
  Ամիտան մուգ մաշկ
  ունի, և ներկայացման
  մեջ նա խաղում
  է հերոսուհու
  դեր, որն ունի մուգ
  մաշկ»:

7.1.2. «Երբ
  մեր խմբի Անին
  սկսում է լաց լինել,
  ես նրան  իր սիրած
  տիկնիկն եմ տալիս:

Դա նրան
  հանգստացնում
  է»:

7.1.3. «Հայրիկ,
  գիտե՞ս, իմ ընկեր
  Նաջաթը, ցույց
  է տալիս խնձորը,
  բայց մի ուրիշ
  հետաքրքիր բառ
  է ասում»:

7.1.4. «Մեր
  հարևան տիկին
  Մեղրին ինձ տեսնելիս
  հաճախ ասում է.
  «Արի քեզի շաքար
  տամ» և ինձ կոնֆետ
  է տալիս, որովհետև
  իրենք կոնֆետին
  շաքար են ասում»:

7.2. Գնահատում
  է մարդկանց միջև
  եղած տարբերությունները:

7.2.1. «Մեր պարի
  խմբակում մի հնդիկ
  աղջիկ կա: Նա սովորում
  է պարել հայկական
  պարեր: Իսկ այսօր
  նա մեր ուսուցչին
  օգնում էր մի գեղեցիկ
  հնդկական պար
  սովորեցնել մեր
  խմբի երեխաներին»:

7.2.2. «Երեկ
  ֆուտբոլ խաղալիս,
  Աննան  մեր թիմի
  կողմից էր խաղում:
  Նա այնքա՜ն արագ
  է վազում»:

7.3.
  Հասկանում է իր
  շրջապատի մարդկանց
  առանձնահատուկ
  կարիքները և համապատասխան
  օգնություն է
  ցուցաբերում:

7.3.1.  «Արմենը
  նորից փակում
  է ականջները, երևի
  աղմուկը խանգարում
  է նրան, եկե՛ք ավելի
  ցածր խոսենք»:

7.3.2. Երբ խաղում
  է իր հարևան Կարենի
  հետ, որը վատ է լսում,
  հաճախ բացատրելու
  համար ժեստեր
  է օգտագործում:

Անձնային
  զարգացում

«Ես կոնցեպցիան»

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

9. Երեխան
  ցուցաբերում
  է   իր  (սեփական)
  անձի մասին իմացություն:

9.1. Գիտի իր
  անձին վերաբերող
  տեղեկությունները:

9.1.1. Գիտի իր
  հասցեն և   հեռախոսահամարը:

9.2. Հարգանքով
  է վերաբերվում
  սեփական անձին:

9.2.1. Ճանաչում
  է և
հպարտանում
  սեփական ձեռքբերումներով:
  Ասում է.
«Ես կարող
  եմ օղակը նետել»:

10. Երեխան
  վերահսկում է
  իր զգացմունքները
  և հույզերը:

10.1. Ենթարկվում
  է կանոններին:

10.1.1. Բժշկի մոտ
  գնալիս ենթարկվում
  է բժշկի հրահանգներին:

10.1.2. Տուն մտնելիս
  ոտքերը մաքրում
  է:

10.2. Կարողանում
  է  անցում կատարել
  մի գործողությունից
  մյուսը:

10.2.1. Դաստիարակի
  կամ ծնողի հրահանգով
  կարողանում է
  կիսատ թողնել
  խաղը և կատարել
  նոր հրահանգը:

10.2.2. Որևէ գործողության
  ժամանակ, երբ առաջարկվում
  է ավելի հետաքրքիր
  գործունեություն,
  անմիջապես ընդունում
  է առաջարկը:

10.3. Ենթարկվում
  է օրվա ռեժիմին:

10.3.1. «Արդեն գիշեր
  է, և բոլոր երեխաները
  պետք է քնեն»:

10.3.2. «Ճաշելուց
  առաջ բոլորը լվանում
  են իրենց ձեռքերը»:

8. Երեխան
  մեծահասակների
  և հասակակիցների
  նկատմամբ ցուցաբերում
  է իր տարիքին համապատասխան
  բարեկիրթ վարքագիծ:

8.1. Գործածում
  է բարեկիրթ բառեր
  և դրսևորում է
  բարեկիրթ վարքագիծ:

8.1.1. Չի
  ընդհատում, երբ
  մեծահասակը խոսում
  է:

8.1.2. Օգտագործում
  է
«շնորհակալություն»,

«խնդրեմ»,
  «կարելի՞ է»,
«ներողություն»,
  «խնդրում եմ» արտահայտությունները:

8.2. Ցուցաբերում
  է ազգային մշակույթին
  հատուկ շփման
  ձևերի և դրանց
  ճիշտ օգտագործման
  իմացություն:

8.2.1. Եթե
  մեծահասակներից
  որևէ մեկը ներս
  է մտնում, աթոռ
  է առաջարկում:

8.2.2.  Ճաշի
  ժամանակ օգնում
  է մայրիկին և առաջին
  ափսեն տալիս է
  տան մեծին:

10.4. Իր
  համար անբարենպաստ
  իրավիճակներում

(միջավայրերում)
  դրսևորում է սեփական
  զգացմունքները
  կառավարելու
  պարզագույն հմտություններ:

10.4.1. Երբ ծնողները
  խանութում բացատրում
  են, որ նրա ընտրած
  խաղալիքը չեն
  կարող գնել, նա
  տխրում է, բայց
  լաց չի լինում:

10.4.2. Ծնողի
  խիստ դիտողության
  դեպքում դադարեցնում
  է աղմկոտ խաղը՝
  զսպելով լացը/
  բարկությունը:

11. Երեխան
  ցուցաբերում
  է անձնական պատասխանատվություն:

11.1. Հոգ
  է տանում իրեն
  և խմբին պատկանող
  իրերի նկատմամբ:

11.1.1 Խաղից հետո
  հավաքում է խաղալիքները
  և դնում իրենց
  տեղը:

11.1.2. «Եթե
  խաղալիքը կոտրենք,
  այլևս խաղալիքներ
  չենք ունենա, որ
  խաղանք»:

11.2. Սկսում
  է գիտակցել սեփական
  գործողությունների
  հետևանքները:

11.2.1. «Եթե ոտանավորս
  շուտ սովորեմ,
  խաղալու համար
  ավելի շատ ժամանակ
  կունենամ»:

11.2.2. «Կրակի
  հետ չի կարելի
  խաղալ, որովհետև
  կարող է հրդեհ
  բռնկվել»:

12. Երեխան
  դրսևորում է ինքնագնահատման
  տարրական հմտություններ:

12.1. Կարողանում
  է նկարագրել և
  բնութագրել ինքն
  իրեն:

12.1.1. «Ես  արագ
  եմ վազում»:

12.1.2. «Ես գլուխկոտրուկները
  մենակ չեմ կարողանում
  հավաքել: Հայրիկը
  միշտ օգնում է
  ինձ»:

12.2.
  Կարողանում է
  նշել իր և  հասակակիցների
  նմանություններն
  ու տարբերությունները:

12.2.1. «Մեր խմբի
  երեխաները նույն
  տարիքի են»:

12.2.1.  «Ես ավելի
  վատ եմ երգում,
  քան Արմենը»:

12.2.3. «Մեր խմբի
  տղաներից ես, Վարդանը
  և Կարենը չենք
  սիրում ցերեկը
  քնել»:

Հուզական
  զարգացում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

13.
  Երեխան ճանաչում
  է հիմնական հույզերը
  և զգացմունքները,
  դրսևորում  է իրավիճակին
  համապատասխան
  հույզեր:

13.1. Հիմնական

զգացմունքները
  կարողանում է
  արտահայտել բառերով
  և ոչ բառային հաղորդակցության
  ձևերով:

13.1.1. «Երբ մայրիկս
  ժպտում է, ես ինձ
  լավ եմ զգում»:

13.1.2. «Ես ուրախանում
  եմ, երբ իմ ընկերները
  հավաքվում են
  մեր տանը»:

13.1.3. «Ես չեմ
  սիրում, երբ մայրիկս
  ու տատիկս վիճում
  են»:

13.2. Մարդկանց
  դեմքի արտահայտությունից,
  ձայնի հնչերանգից
  և վարքի այս կամ
  այն դրսևորումից
  ճանաչում է հիմնական
  հույզերը:

13.2.1. «Երբ հայրիկս
  զայրացած է լինում,
  լռում է»:

13.2.2.
  «Մայրս զարմացավ,
  բայց ուրախ  հարցրեց
  ինձ. «Դո՞ւ ես քո
  սենյակը հավաքել»»:

13.2.3. «Ես չեմ
  սիրում, երբ
տատիկս հիվանդ
  ժամանակ տխուր
  ձայնով է խոսում»:

13.2.4. «Այստեղ
  ծիծաղելի ոչինչ
  չկար, ինչու՞ ես
  ծիծաղում»:

13.3. Դրսևորում
  է ապրումակցում:

13.3.1. «Երբ հայրիկը
  անտրամադիր է
  լինում, ես համբուրում
  եմ նրան և նա ուրախանում
  է»:

13.3.2. «Երբ ընկերս
  լալիս է, ես շատ
  եմ տխրում»:

13.4. Ընկալում
  է հումորը և արձագանքում
  է համապատասխանաբար:

13.4.1. Երբ ընկերները
  ծիծաղելի բան
  են պատմում, ինքն
  էլ նրանց հետ ծիծաղում
  է:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ,
Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ
ՈԼՈՐՏ

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Ինքնասպասարկում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  դրսևորում է առօրյա
  կյանքի ինքնասպասարկման
  հմտություններ:

1.1.
  Մեծահասակի հիշեցումից
  հետո կանոնավոր
  կերպով ինքնուրույն
  դասավորում է
  իր հագուստը:

1.2. Կապում
  է կոշիկների քուղերը:

1.2.1. Զբոսանքին
  պատրաստվելիս
  հագնում է կոշիկները
  և կապում է կոշիկների
  քուղերը:

1.3. Կարողանում
  է ինքնուրույն
  և ճիշտ օգտվել
  սեղանի սպասքից
  (դանակ, պատառաքաղ
  և այլն):

1.3.1. Տապակած
  կարտոֆիլը կամ
  այլ կոշտ սնունդը
  ուտում է պատառաքաղով
  և դանակով՝ պահպանելով
  դրանք բռնելու
  ընդունված կարգը:

1.4. Իրեն
  և ուրիշներին
  սպասարկելու
  համար օգտվում
  է սեղանի սպասքից:

1.4.1. Սեղանի
  շուրջը հյութը
  լցնում է իր և մայրիկի
  բաժակների մեջ:

1.4.2. Տանը
  և
մանկապարտեզում
  մասնակցում է
  սեղանը սպասքադրելուն
  և հավաքելուն:

1.5. Ուտելիս
  ցուցաբերում
  է պատշաճ վարքագիծ:

1.5.1.
  Սեղան նստելիս
  «բարի  ախորժակ»
  է ասում, իսկ ուտելուց
  հետո՝ «շնորհակալություն»:

1.5.2. Ճաշասեղանի
  մոտ խոսում է ցածր
  ձայնով:

1.5.3. Ճաշի
  ժամանակ ծամելիս
  չի խոսում:

1.5.4. Ուտում
  է անաղմուկ, փակ
  բերանով:

1.6.
  Մեկ հիշեցումից
  հետո մանկապարտեզում
  կատարում է  օրվա
  հերթապահի, իսկ
  տանը՝ իր տնային
  պարտականությունները:

1.6.1. Դաստիարակի
  հիշեցումից հետո
  ջրում է խմբասենյակի
  բույսերը: Տանը
  մայրիկի հիշեցումից
  հետո օգնում է
  հարդարել  անկողինը:

1.7.
  Ինքնուրույն
  հետևում է  անձնական
  հիգիենայի կանոններին
  և պահպանում է
  դրանք:

1.7.1. Ինքնուրույն
  մաքրում է ատամները:

1.7.2. Փոխում
  է հագուստը, եթե
  այն կեղտոտվել
  է:

1.7.3. Հետևում
  է իր եղունգների
  մաքրությանը
  և հիշեցնում, որ
  կտրեն:

1.8. Առաջարկում
  է հագուստի, սանրվածքի՝
  իրեն հարմար տարբերակը:

1.8.1 «Մայրի՛կ,
  կապույտ շորը
  շատ կսազի այս
  բաճկոնի հետ»:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Անվտանգություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  ցուցաբերում
  է առողջության
  և կյանքի համար
  հնարավոր վտանգավոր
  գործոնների վերաբերյալ
  գիտելիքներ:

2.1. Ցուցաբերում
  է մանրէների տարածումը
  սահմանափակող
  վարք:

2.1.1. Հազալիս
  և փռշտալիս ծածկում
  է բերանը և քիթը:

2.1.2.
  Բակից վերադառնալուց
  հետո  առաջին հերթին
  լվանում է ձեռքերը:

2.2. Գիտակցում
  է սեփական  անձի
  անվտանգության
  և անհատական հիգիենայի
  կապը, նկարագրում
  և ուրիշների հետ
  քննարկում է դրան
  առնչվող հարցեր:

2.2.1. Մայրկին
  ասում է.
«Ո՞ր
  դանակով կարող
  եմ  կարտոֆիլ կտրատել»:

2.3. Զգուշանում
  է խաղալ վտանգ
  ներկայացնող
  իրերի, սարքավորումների
  հետ:

2.3.1. Խուսափում
  է էլեկտրական
  լարերից, գազայրիչից,
  լուցկուց և այլն:

2.4. Նկատում
  է պոտենցիալ վտանգ
  ներկայացնող
  իրավիճակները,
  հասկանում է դրանց
  վտանգավորությունը
  և ահազանգում
  է մեծահասակներին:

2.4.1. Փոքր քրոջ
  ձեռքին տեսնելով
  մկրատը՝ շտապ
  զգուշացնում
  է մայրիկին. «Տե՛ս,
  ձեռքին սուր մկրատ
  կա, կարող է մատը
  կտրել»:

2.4.2. Ասում
  է մեծահասակին,
  երբ ինչ-որ մեկն
  իրեն հարվածել
  է կամ վնասել:

2.4.3. Մեծահասակին
  տեղյակ է պահում
  է իր համար վտանգավոր
  և տհաճ հպումների
  մասին:

2.5. Գիտի
  երթևեկության
  զգուշացնող և
  արգելակող նշանները,
  փողոցում նկատում
  է դրանք ու հասկանում
  է դրանց իմաստը:

2.5.1. Ծնողի հետ
  փողոցն անցնելիս
  ուշադրություն
  է դարձնում լուսացույցի
  կարմիր լույսին
  և ասում է. «Մենք
  պետք է անցնենք
  կանաչ լույսի
  տակ»:

2.6. Գիտի հրշեջ
  ծառայության,
  շտապ օգնության,
  ոստիկանության
  հեռախոսահամարները:

2.6.1. Խաղի
  ընթացքում ասում

է. «Մեզ
  մոտ հրդեհ է, շտապ
  զանգահարեք 1-01, որ
  հրշեջ մեքենա
  ուղարկեն»:

3. Երեխան
  ունի տարրական
  գիտելիքներ աղետների
  և դրանց հետևանքների
  մասին:

3.1. Թվարկում
  է որոշ աղետներ
  և նկարագրում
  է դրանք:

3.1.1. «Փոթորկի
  ժամանակ ուժեղ
  քամի է փչում»:

3.1.2. «Երկրաշարժի
  ժամանակ գետինը
  ցնցվում է, և շենքերը
  շարժվում են»:

3.1.3. «Կարկտի
  ժամանակ սառցե
  գնդիկներ են թափվում
  երկնքից»:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

3.2. Գիտի
  աղետի հետևանքները:

3.2.1. «Փոթորկի
  ժամանակ տների
  տանիքները քանդվում
  են»:

3.2.2. «Ջրհեղեղի
  ժամանակ ջուրը
  լցվել էր մարդկանց
  տները»:

3.2.3. «Կարկուտը
  փչացրել էր տատիկի
  այգու ծառերը»:

3.3. Գիտի,
  թե տվյալ աղետի
  դեպքում ինչ վարքագիծ
  պետք է դրսևորի:

3.3.1. «Երկրաշարժի
  ժամանակ պետք
  է վազել բակ»:

3.3.2. «Կայծակի
  ժամանակ ծառի
  տակ չի կարելի
  կանգնել»:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

Հետաքրքրասիրություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

1. Երեխան
  հետաքրքրություն
  է ցուցաբերում
  նոր բաներ սովորելու
  և նոր փորձառությունների
  նկատմամբ:

1.1. Հարցեր
  է տալիս իրեն հետաքրքրող
  թեմաների մասին:

1.1.1. Հարցնում
  է. «Ինչո՞ւ է ձմռանը
  շուտ մթնում» կամ
  «Ինչո՞ւ անձրևից
  հետո ծիածան է
  լինում»:

1.2.  Հարցեր
  է տալիս իր և իրեն
  շրջապատողների
  կյանքում եղած
  փոփոխությունների
  վերաբերյալ:

1.2.1. Հարցնում
  է. «Ինչո՞ւ ինձ ամեն
  օր հայրիկն էր
  տանում մանկապարտեզ,
  իսկ այսօր պապիկը
  պետք է տանի»:

1.3. Հետաքրքրվում
  է նոր  տեղեկատվությամբ
  և  պատրաստակամ

է ձեռք
  բերելու նոր փորձառություններ:

1.3.1. «Ես
  ուզում եմ իմանալ`
  ինչու է հրաբուխ
  լինում», «Ես ուզում
  եմ այս հաստ գիրքը
  կարդալ, ինչի՞
  մասին է այն», «Ես
  ուզում եմ այս
  կարուսելը նստել»:
  «Ուզում եմ սովորել
  հեծանիվ քշել»:

1.4. Մասնակցում
  է նույն խաղի փոփոխվող
  տարբերակներին:

1.4.1. Մի քանի
  անգամ կենդանիների
  պատկերներով
  լոտո խաղալուց
  հետո, նույն խաղը
  խաղում է երկրաչափական
  մարմինների պատկերներով:

1.5. Հետաքրքրություն
  է ցուցաբերում
  գրենական իրերի
  և պիտույքների,
  գրքերի, այբբենարանի,
  դպրոցական հագուստի
  նկատմամբ:

1.5.1. «Ես
  էլ եմ ուզում Արամի
  նման պայուսակ
  և գրիչներ ունենալ»:

1.6. Հետաքրքրություն
  է ցուցաբերում
  դպրոցի նկատմամբ:

1.6.1. Հաճախ
  է հարցնում. «Դպրոցում
  երեխաները ի՞նչ
  են անում»:

Մասնակցություն
  և հետևողականություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

3. Երեխան
  մասնակցություն
  և հետևողականություն
  է ցուցաբերում
  իր տարիքին համապատասխան
  առաջադրանքների
  նկատմամբ:

3.2. Ձգտում
  է ավարտին հասցնել
  սկսած առաջադրանքը`
  փորձելով և սխալվելով,
  ինչպես նաև դիմելով
  տարբեր միջոցների:

3.2.1. Գլուխկոտրուկի
  վրա աշխատելիս
  երեխան կիսատ
  չի թողնում, եթե
  նույնիսկ հեշտությամբ
  չի ստացվում այն
  հավաքել: Նա շարունակում
  է աշխատել, օգնություն
  է խնդրում, մինչև
  որ, վերջապես, բոլոր
  կտորները դասավորում
  է իրենց տեղերում:

3.3.
  Իր համար նպատակ
  է սահմանում,  2-3
  քայլերից բաղկացած
  պլան է կազմում
  և գործում է ըստ
  իր պլանի:

 3.3.1. Երեխան
  հայտարարում
  է, որ խորանարդիկներով
  մեքենա է պատրաստելու:
  Այնուհետև պահարանից
  վերցնում է խորանարդիկները
  և ձեռնարկում
  իր գործը:

3.4. Ավարտին
  է հասցնում սկսած
  խաղը կամ առաջադրանքը:

3.4.1. Հավաքում
  է գլուխկոտրուկը,
  լեգոներով ամրոց
  է կառուցում և
  այլն:

3.5. Իր օգնությունն
  է առաջարկում
  մյուսներին:

3.5.1. «Ես
  կանաչ մատիտ ունեմ,
  կարող եմ տալ քեզ»:

3.5.2. «Ես
  գիտեմ, թե այդ խաղը
  ինչպես են խաղում,
  ուզո՞ւմ ես քեզ
  ցույց տամ»:

Նախաձեռնություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

2. Երեխան
  նախաձեռնություն
  է ցուցաբերում:

2.1. Որոշում
  է աշխատել  իր հետաքրքությունից
  բխող առաջադրանքի
  վրա:

2.1.1. «Ես կկառուցեմ
  մեքենաների համար
  ավտոտնակ, որովհետև
  մեքենաներ շատ
  եմ սիրում», «Ես ուզում
  եմ այս կերակրամանը
  ներկել, որովհետև
  թռչուններին
  ուզում եմ կերակրել»:

2.2. Ընտրություն
  է կատարում խաղերի,
  առաջադրանքների,
  առարկաների միջև:

2.2.1.
  Աշունը պատկերելու
  համար որոշում
  է ապլիկացիոն
  աշխատանք կատարել
  գունավոր թղթերով
  և չորացրած տերևներով:

2.3. Խաղեր
  է նախաձեռնում
  մյուս երեխաների
  հետ:

2.3.1.
  Ասում է ընկերներին.
  «Եկեք այս  դատարկ
  տուփերից կամուրջ
  կառուցենք»:

2.4. Խաղերի
  և առաջադրանքների
  ընթացքում առաջարկում
  է նոր մտքեր և տարբերակներ:

2.4.1. «Եկեք
  այս անգամ էլ գլուխկոտրուկը
  մեջտեղից սկսենք
  հավաքել»:

Տեխնոլոգիա

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

4. Երեխան
  հստակ հասկանում
  և ինքնուրույն
  կիրառում է իր
  միջավայրում
  օգտագործվող
  տարբեր տեխնոլոգիաները
  կենցաղային և
  ուսումնական
  նպատակներով:

4. 1. Գիտի
  տեխնոլոգիայի
  օգտագործման
  ձևը և նպատակը:

4.1.1. Լվացքի
  մեքենա, օդորակիչ,
  փոշեկուլ, բջջային
  հեռախոս, համակարգիչ,
  ֆոտոխցիկ, պլանշետ/թաբլետ
  և այլն:

4.2. Խոսում
  է տեխնոլոգիաների
  հետ կապված սեփական
  փորձառության
  մասին:

4.2.1. «Գնամ
  արդուկեմ տիկնիկիս
  շորերը»:

4.2.2. «Հայրիկ,
  ես այսօր փոշեկուլով
  մաքրել եմ հատակը»:

4.3. Հասկանում
  է, թե ինչպես են
  տեխնոլոգիաներն
  օգնում լուծել
  որոշակի խնդիրներ:

4.3.1. Միացնում
  է Սքայփը կամ այլ
  միջոցներ, որոնք
  թույլ են տալիս
  շփվել հեռու ապրող
  բարեկամի հետ:

4.3.2. Տանը
  պատմում է, որ լսողական
  սարքն օգնում
  է Արտակին լսել
  ընկերներին և
  շփվել նրանց հետ:

4.4. Հասկանում
  է  տարբերությունը,
  երբ նույն գործողությունը
  կատարվում է տեխնոլոգիայի
  միջոցով կամ առանց
  դրա օգտագործման:

4.4.1. «Մեքենայով
  ավելի արագ կհասնենք,
  քան ոտքով»:

4.4.2. «Տատի՛կ,
  խմորը հարիչով
  ավելի արագ կպատրաստենք»:

4.5. Մեծահասակի
  օգնությամբ քննարկում
  է, թե ինչպես է եղել
  նախկինում կյանքը
  առանց տեխնոլոգիաների:

4.5.1. «Առաջ
  մարդիկ ոտքով
  կամ ձիերով են
  տեղաշարժվել,
  իսկ հիմա՝ գնացքով,
  ինքնաթիռով, մեքենայով...»:

4.5.2. «Առաջ
  մարդիկ էլեկտրականության
  փոխարեն մոմ են
  օգտագործել»:

4.5.3.
  «Նախկինում այլ
  քաղաքներում
  բնակվող մարդկանց
  զանգահարում
  էին փոստից, իսկ
  այժմ կարող ենք
  բջջային հեռախոսով
  զանգահարել  ցանկացած
  տեղից»:

4.6. Կարող է
  օգտվել համակարգչային
  այն ծրագրերից
  և նյութերից, որոնք
  նախատեսված են
  լրացնելու իր
  տարիքի երեխաների
  գիտելիքները
  տարբեր թեմաների
  վերա բերյալ:

4.6.1. Համակարգչով
  խաղում է ուսուցողական
  խաղեր, դիտում
  է մուլտֆիլմեր:
  Օրինակ՝ ավելացնել
  առարկայի պակասող
  մասը, դասակարգել
  առարկաները ըստ
  տարբեր հատկանիշների,
  ընտրել կենդանուն
  համապատասխանող
  ձայնը և այլն:

Հիշողություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

6. Երեխան
  մտապահում և վերարտադրում
  է որոշակի ինֆորմացիա:

6.1. Ճանաչում
  է նախկինում տեսած
  առարկաները:

6.1.1. Երեխային
  ցույց են տալիս
  3-5 առարկաների նկարներ,
  հետո նա դրանք
  ճանաչում է խառը
  պատկերներով
  նկարների մեջ:

6.2. Հիշում
  և վերարտադրում
  է  որոշակի գործողություններ:

6.2.1. Հիշողությամբ
  կրկնում է պարի
  շարժումները:

6.3.
  Մինչև 5 անգամ կրկնելու
  դեպքում կարողանում
  է հիշել և վերարտադրել
  5-8` իրար հետ իմաստով
  չկապված, պարզ
  բառեր:

6.3.1. Երեխայի
  համար 5 անգամ կրկնում
  են բառերի մի որոշակի
  շարք` օր.  շուն, ծիածան,
  դուռ, գնդակ, մատիտ,
  խնձոր, որից հետո
  նա կարողանում
  է վարարտադրել
  բառերը նույն
  հերթականությամբ:

6.4. Հիշողությամբ
  նկարագրում կամ
  ներկայացնում
  է իրավիճակներ
  և գործողություններ:

6.4.1. Երեկոյան
  պատմում է ընտանիքի
  անդամներին, թե
  ինչ է արել  մանկապարտեզում:

Ուշադրություն

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

5. Երեխան
  դրսևորում  է ուշադրության
  տեղափոխելիություն,
  կենտրոնացում
  և պահպանում:

5.1. Եթե
  խաղից/ առաջադրանքից
  շեղում են, հետո
  նորից վերադառնում
  է խաղին:

5.1.1. Երեխան
  գլուխկոտրուկ
  է հավաքում, մայրը
  կանչում է նրան
  խոհանոց` հյութ
  խմելու, որից հետո
  նա վերադառնում
  է սենյակ և շարունակում
  է իր աշխատանքը:

5.2. Կարողանում
  է ըստ տրված օրինակի
  կատարել առաջադրանքը:

5.3. Կարողանում
  է ուշադրությունը
  կենտրոնացած
  պահել որոշակի
  գործունեության
  ընթացքում:

5.3.1. Լսում է
  ընթերցվող կարճ
  հեքիաթը և հարցեր
  է տալիս:

4.6.2. Ծանոթանում
  է տարբեր ազգերի,
  նոր կենդանիների,
  բույսերի, վայրերի
  և այլնի հետ:

Պրոբլեմների
  հիմնավորում
  և լուծում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

7. Երեխան
  դրսևորում է խնդրի
  լուծումը որոնելու
  ունակություն:

7.1. Հստակեցնում
  է ծագած պրոբլեմը:

7.1.1.
  Ասում է. «Այս շենքը
  քանդվում է, որովհետև
  վերևից  դրված
  խորանարդիկը
  ծանր է»:

7.2. Փորձելու
  և սխալվելու միջոցով
  լուծում է պրոբլեմը:

7.2.1.
  Ասում է. «Այս շենքը
  քանդվում է, որովհետև
  վերևից  դրված
  խորանարդիկը
  ծանր է: Ես կփորձեմ
  դրա փոխարեն ավելի
  փոքրը դնել»:

7.3. Մեկից
  ավելի տարբերակներ
  է առաջարկում
  հարցի/առաջադրանքի
  կամ խնդրի լուծման
  համար:

7.3.1. «10 թիվը
  կարելի է ստանալ
  5-ին գումարելով
  5 կամ 12-ից հանելով
  2»:

8. Երեխան
  կատարում է պարզ
  հիմնավորումներ:

8.1. Բացատրում
  է, թե ինչպես է կայացրել
  պարզ որոշումները:

8.1.1. Բացատրում
  է. «Ես ուզեցի  բոլոր
  կոները դնել այս
  արկղի մեջ, որովհետև
  դրանք այդպես
  ավելի քիչ տեղ
  են զբաղեցնում
  պահարանում»:

8.2. Իր բառերով
  կարողանում է
  պատմել, թե ինչպես
  է հասկացել տվյալ
  իրավիճակը:

8.2.1. Պատմում
  է. «Զարուհին և Աննան
  ուզում էին տիկնիկով
  խաղալ, բայց իրար
  չզիջեցին: Այդ
  պատճառով էլ վեճ
  առաջացավ»:

6.4.2. Կենդանաբանական

այգի այցելությունից
  հետո մասնակցում
  է խմբասենյակում
  կազմակերպված
  «Ինչ տեսանք կենդանաբանական
  այգում» ամփոփիչ
  քննարկմանը:

Դիտարկում,
  հետազոտում

Չափորոշիչ

Ցուցիչ

Օրինակ

9.
  Երեխան ուսումնասիրում
  է իրեն  շրջապատող
  բնությունը և
  կենդանական աշխարհը:

9.1. Նկարագրում
  է առարկաների
  հատկությունները:

9.1.1. «Այս
  գիրքը մեծ է ու

հաստ
  է» կամ «Սա մետաղյա
  աթոռ է»:

9.2. Նկատում
  է շրջապատում
  տեղի ունեցող
  փոփոխությունները
  (ժամանակը, ջերմաստիճանը,
  տարվա եղանակը)
  և դրանց պատճառահետևանքային
  կապերը, հաջորդականությունը:

9.2.1. Զբոսանքի
  ժամանակ ասում
  է. «Բակում ձյունը
  հալվել է, որովհետև
  այսօր արևոտ եղանակ
  է և ավելի տաք է,
  քան երեկ»:
«Թռչունները
  վերադարձել են,
  որովհետև գարուն
  է, և նրանց համար
  արդեն կեր կա»:

9.3. Ուսումնասիրությունների
  ընթացքում հարցեր
  է տալիս` իրեն հետաքրքրող
  խնդիրը պարզելու
  համար:

9.3.1. «Եթե
  բույսը մութ սենյակում
  դնենք, ի՞նչ կլինի»:

9.4.
  Տեղեկություններ
  է հավաքում  բնության
  երևույթների
  վերաբերյալ:

9.4.1. Հարցնում
  է հրաբխի մասին.
  «Ինչպե՞ս է սարի
  մեջ առաջանում
  կրակը»:

9.5. Տալիս
  է
բացատրություններ
  բնության երևույթների
  վերաբերյալ:

9.5.1. «Կայծակ
  է լինում, որովհետև
  ամպերը իրար են
  բախվում»:

9.6. Դիտարկում
  և նկարագրում
  է կենդանի էակների
  հատկանիշները
  (արտաքին տեսքը,
  սնունդը, ապրելակերպը):

9.6.1. «Արծիվը
  թռչուն է, ունի
  սուր կտուց, մեծ
  թևեր և պոչ: Սնվում
  է  մկներով, նապաստակներով,
  փոքր թռչուններով,
  օձերով: Ապրում
  է սարերում»:

9.7. Բացատրում
  է կենդանիների,
  բույսերի և միջավայրի
  միջև եղած պարզ
  փոխահարաբերությունները:

9.7.1.
  «Ուշ աշնանը չվող
  թռչունները չվում
  են տաք երկրներ:
  Իսկ ձմեռող թռչուններին
  պետք  է կերակրել»:

9.8. Հոգ
  է տանում տնային
  կենդանիների
  և բույսերի մասին:

9.8.1. Ջրում է
  խմբասենյակում
  տեղադրված բույսերը,
  բակի ծառերը, ծաղիկները
  և այլն:  Խնամում
  է ընտանի կենդանիներին:

10. Երեխան
  տեղեկություններ
  է հավաքում դիտարկումների,
  ուսումնասիրությունների
  և հետազոտությունների
  միջոցով:

10.1. Համեմատում
  և հակադրում է
  առարկաներն ու
  երևույթները:

10.1.1. Ցույց
  է տալիս ատոբուսը
  և ասում. «Այս դեղին
  ատոբուսը ավելի
  մեծ է, քան իմ հայրիկի
  մեքենան»:

10.2. Կանխատեսումներ
  է անում, թե ինչ
  կարող է կատարվել:

10.2.1. «Եթե
  այս ճյուղերը
  դնենք ջրի մեջ
  և տեղադրենք  խմբասենյակում`
  նրանց բողբոջները
  բակի ծառերի բողբոջներից
  ավելի արագ կբացվեն»:

ՍՈՎՈՐԵԼՈՒ
ՆԿԱՏՄԱՄԱԲ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒ
ՆՔԻ ՈԼՈՐՏ

10.3. Օգտագործում
  է իր 5 զգայարանները
  և տարբեր գործիքներ`
  դիտարկելու, տեղեկություններ
  հավաքելու և կանխատեսումներ
  կատարելու նպատակով:

10.3.1.
  Ծառի ճյուղը ուսումնասիրելիս,
  շոշափում է կեղևը,
  ուշադիր դիտում
  է, օգտագործում
  է խոշորացույց,
  որից հետո կատարում
  է եզրահանգումներ.
  «Եթե այս ճյուղը
  դնենք ջրի մեջ,
  ապա այն կբողբոջի»:

10.4. Կատարում
  է պարզ փորձեր
  և դրանցից եզրակացություններ
  անում:

10.4.1. Ջրի
  մեջ լողացող թղթե
  նավակների վրա
  դնում է մանր առարկաներ
  և ասում
է. «Տեսնենք,
  թե որ նավակը ավելի
  արագ կսուզվի»:

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

ÆÜøÜ²
êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ²
è àÔæàôÂ Ú² Ü
ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì
² Üì î ² Ü¶ àôÂ
Ú² Ü àÈàðî

file_name: Ծննդից մինչև վեց տարեկան երեխաների զարգացման և կրթական չափորոշիչներ.pdf

alt: N 24-Ն ՀՐԱՄԱՆՈՎ Համակարգող՝ Ռ

alt: Իմացական ոլորտ 20 Սոցիալական, հուզական և անձնային ոլորտ 24 Ինքնասպասարկման, առողջության պահպանման և անվտանգության ոլորտ 28 0 - 2 տարեկան Շարժողական ոլորտ 32 Խոսքի և…

alt: 0 - 4 տարեկան Շարժողական ոլորտ 80 Խոսքի և հաղորդակցման ոլորտ 84 Իմացական ոլորտ 88 Սոցիալական, հուզական և անձնային ոլորտ 96 Ինքնասպասարկման, առողջության պահպանման և…

alt: ÆÜøÜ² êä ² ê² ðÎ Ø² Ü, ² è àÔæàôÂ Ú² Ü ä ² Ðä ² ÜØ² Ü º ì ² Üì î ² Ü¶…

alt: Ռոբերտ Ստեփանյան ՀՀ ԿԳՆ զարգացման ծրագրերի և մոնիթորինգի վարչության պետ Ռուզաննա Ծառուկյան «Քայլ առ քայլ» բարեգործական հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Մարինե Մկրտչյան «Քայլ առ քայլ» բարեգործական…

alt: ՆԱԽԱԲԱՆ Սույն փաս տա թուղ թը ներ կայ աց նում է ՀՀ «Ծնն դից մինչև 6 տա րե կան ե րե խա նե րի զար…

alt: րիք ներ ու նե ցող ե րե խա ներ են, 3) ե րե խա նե րը վաղ տա րի քից սո վո րում են խո…

alt: 2. Իմացական զարգացում 3. Սոցիալական, հուզական և անձնային զարգացում 4. Ինքնասպասարկում, առողջության պահպանում և անվտանգություն 5. Սովորելու նկատմամբ վերաբերմունք Չա փո րո շիչ նե րի…

alt: րո շիչ նե րի օգ նութ յամբ ծնողնե րը կտես նեն, որ ա ռօր յա գոր ծո ղութ յուննե րի մի ջո ցով ե րե…

alt: Խոշոր շարժումներ Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 1. Երեխան սկսում է դրսևորել խոշոր շարժողական տարրական հմտություններ: 1.1. Հենվում է ոտքերին մի քանի վայրկյան տևողությամբ, երբ ոտքերը պինդ…

alt: Նուրբ / մանր շարժումներ Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 2. Երեխան սկսում է ցուցաբերել ձեռքի և մատների շարժումների կառավարման հմտություններ: 2.1. Բռնում է խաղալիքը: 2.1.1. Կարող է…

alt: Բանավոր խոսք Խոսքի ընկալում և օգտագործում Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 1. Երեխան արձագանքում է ձայներին և իրեն ուղղված խոսքին: 1.1. Արձագանքում է իր անվանը: 1.1.1. Իր…

alt: Հաղորդակցում Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 3. Երեխան արձագանքում է խոսակցին: 3.1. «Պատասխանում է», երբ խոսում են իր հետ: 3.1.1. Երբ խոսում են իր հետ, սկսում է…

alt: Մտածողություն և տրամաբանություն Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 1. Երեխան հետազոտում է առարկաները: 1.1. Փորձում է ճանաչել իր շրջապատը՝ աչքերի, բերանի, ձեռքերի միջոցով: 1.1.1. Երեխան ձեռքը վերցրած…

alt: Ուշադրություն, հիշողություն Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 3. Երեխան դրսևորում է ուշադրության կենտրոնացում և պահպանում: 3.1. Ուշադրությունն ուղղում է դեպի տարբեր տիպի խթանիչները: 3.1.1. Հայացքով սկսում է…

alt: Սոցիալ - մշակութային և կենցաղային կողմնորոշում Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 7. Երեխան ունի գիտելիքներ իր ընտանիքի մասին: 7.1. Ճանաչում է մոր և այլ մտերիմ մեծահասակների դեմքերը:…

alt: Սոցիալական զարգացում Փոխհարաբերություններ շրջապատի հետ Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 1. Երեխան սկսում է շփվել ծանոթ մեծահասակների և հասակակիցների հետ և հաստատել վստահության վրա հիմնված հարաբերություններ: 1.1.…

alt: Սոցիալական վարք Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 2. Երեխան սկսում է դրսևորել ինքնակառավարման հմտություններ: 2.1. Ինքն իրեն զբաղեցնում է կամ հետաքրքրություններ է գտնում: 2.1.1. Ճանաչում է իր…

alt: Հուզական զարգացում Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 5. Երեխան սկսում է արտահայտել և ճանաչել հիմնական հույզերը: 5.1. Անծանոթ միջավայրում դրսևորում է վախ կամ զգուշանում է: 5.1.1. Անծանոթ…

alt: Ինքնասպասարկում Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 1. Երեխան սկսում է դրսևորել ինքնասպասարկման տարրական հմտություններ: 1.1. Ձեռքը մեկնում է իր տեսադաշտում հայտնված առարկային: 1.1.1. Խփում է ձայն հանող…

alt: ՇԱՐԺՈՂԱԿԱՆ ՈԼՈՐՏ Խոշոր շարժումներ Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 1. Երեխան դրսևորում է խոշոր շարժողական հմտություններ: 1.1. Կանգնում է ինքնուրույն` առանց օգնության: 1.1.1. Կանգնում է ուղղահայաց դիրքով`…

alt: 2. Երեխան կատարում է գործողություններ` պահպանելով դիրքը և իրականացնելով կոորդինացված շարժումներ: 2.1. Կանգնած դիրքում կատարում է տարբեր գործողություններ: 2.1.1. Կանգնած դիրքից նետում է փոքր գնդակը՝…

alt: Նուրբ / մանր շարժումներ Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 3. Երեխան դրսևորում է վերջույթների, ձեռքի և մատների շարժումների կառավարման հմտություններ: 3.1. Առարկան բռնելիս օգտագործում է ձեռքի ափը:…

alt: Բանավոր խոսք Խոսքի ընկալում և օգտագործում Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 1. Երեխան ընկալում է իրեն ուղղված ուրիշի պարզ խոսքը: 1.1. Կատարում է մեծահասակի պարզ, ծանոթ հրահանգը:…

alt: Հաղորդակցում Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 5. Երեխան հաղորդակցվում է մեծահասակների և հասակակիցների հետ: 5.1. Պատասխանում է իրեն ուղղված հարցին: 5.1.1. «Այդ ու՞ր ես գնում» հարցին պատասխանում…

alt: Երևակայություն և ստեղծագործական մտածողություն Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 4. Երեխան դրսևորում է երևակայության պարզագույն տարրեր: 4.1. Կատարում է պարզագույն գործողություններ տարբեր առարկաների/նյութերի հետ` ինչ-որ բան սարքելու/…

alt: Սոցիալ-մշակութային և կենցաղային կողմնորոշում Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 6. Երեխան ունի գիտելիքներ (տեղեկացված է) իր և իր ընտանիքի մասին: 6.1. Ցույց է տալիս ընտանիքի անդամներին և…

alt: Սոցիալական զարգացում Փոխհարաբերություններ շրջապատի հետ Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 1. Երեխան սկսում է շփվել ծանոթ մեծահասակների և հասակակիցների հետ և հաստատում է վստահության վրա հիմնված հարաբերություններ:…

alt: Սոցիալական վարք Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 2. Երեխան դրսևորում է ինքնակառավարման հմտություններ: 2.1. Հասկացնում է իր որոշ ֆիզիոլոգիական կարիքները` քաղցը, ծարավը: 2.1.1. Ասում է մայրիկին. «Հաց…

alt: ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ, Հ ՈՒ ԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՆՁՆԱՅԻՆ ՈԼՈՐՏ Անձնային զարգացում Չափորոշիչ Ցուցիչ Օրինակ 4. Երեխան սկսում է ցուցաբերել սեփական անձի և ուրիշների մասին իմացություն: 4.1. Ճանաչում…

intro: Առողջ աճ-առողջ հոգի

биология

group: Дисциплины

title: Առողջապահության էթիկա ( կրծքի կաթի նշանակությունը փոքրիկի կյանքում )