extracted_text:
Тема 17.
Размещение текста на траектории.
·       Размещение текста вдоль
разомкнутой кривой и его отделение от траектории
·       Настройка текста на
незамкнутой траектории
·       Размещение нескольких
текстов на одной траектории
·       Размещение текста вдоль
замкнутой кривой
·       Что нового мы узнали
·       Для любителей
подробностей
Не
будет сильным преувеличением сказать, что с помощью приемов, изложенных в
предыдущих уроках, мы можем сделать с фигурным текстом практически все, что
угодно, произвольным образом модифицируя и форму литер, и их расположение.
Однако в практической работе наличия теоретической возможности добиться
какого-либо эффекта недостаточно — требуется, чтобы работу можно было выполнить
достаточно быстро и просто. В самом деле: если вам, например, потребуется
разместить текст рекламного объявления на завитках панциря улитки, вы можете
разбить текст на отдельные символы, а затем размещать и разворачивать каждый из
них индивидуально. Однако если в ходе работы над композицией потребуется не
просто увеличить или уменьшить изображение улитки, а изменить количество витков
ее панциря, вся кропотливая работа пойдет насмарку.
Арсенал
средств, имеющихся в CorelDRAW, позволяет утверждать: если на решение
какой-либо практической задачи художественного дизайна у вас уходит слишком
много сил или времени, скорее всего, вы решаете ее не лучшим способом. В
рассмотренной выше задаче было бы целесообразно не дробить текст, а разместить
его целиком на траектории. В результате этой операции образуется составной
объект, в котором траектория играет роль управляющего объекта, а размещенный на
ней текст — роль подчиненного объекта. При этом текст, размещенный на
траектории, можно как редактировать, так и форматировать, меняя большинство его
атрибутов.
В
этом уроке рассматриваются приемы размещения фигурного текста на траектории и
настройки этого размещения. В некотором плане он является продолжением темы 5,
поэтому перед ознакомлением с ним рекомендуется освежить в памяти приемы
редактирования и форматирования фигурного текста. В качестве траектории размещения
фигурного текста могут выступать как незамкнутые объекты, например линии,
построенные инструментом Bezier (Кривая Безье), так и замкнутые (например
многоугольники). После того как текст размещен на траектории, можно выполнять
следующие операции форматирования, специфические только для составных объектов
этого класса:
·       задавать ориентацию
символов относительно траектории;
·       задавать дополнительное
смещение базовой линии текста относительно траектории;
·       выравнивать текст по
вертикали относительно траектории по базовой линии, по средней линии текста, по
его верхним или нижним выступающим элементам;
·       задавать режим
размещения текста по длине траектории;
·       выбирать, на которой из
двух сторон траектории размещать текст.
При
этом сохраняется возможность выполнять и традиционные для входящих в составной
объект компонентов операции форматирования и редактирования — можно
редактировать текст, менять его атрибуты форматирования, а кривую, задающую
траекторию размещения текста, — редактировать при помощи инструмента Shape (Форма)
приемами. При этом связь текста , и траектории сохраняется, а необходимые
изменения в изображение вносятся автоматически.
Как
всякий составной объект, текст, размещенный на траектории, может быть отделен
командой Break Apart (Разъединить), после чего образуются два отдельных объекта
— текст и объект, выполнявший роль его траектории. Хотя их связь и утрачивается
(дальнейшее редактирование траектории не оказывает воздействия на текст), текст
сохраняет внешний вид, который он имел до отделения от траектории. Для его
превращения в обычный блок фигурного текста требуется отдельная операция
выпрямления.
Об
использовании размещенного на траектории текста в качестве одной из связанных
рамок простого текста уже упоминалось.
Размещение
текста вдоль разомкнутой кривой и его отделение от траектории
Чтобы
разместить вновь вводимый с клавиатуры текст на заранее построенной траектории,
следует проделать следующие шаги.
1.
Выделите будущую траекторию инструментом Pick (Выбор).
2.
Выберите команду Text - Fit Text To Path (Текст - Текст вдоль пути).
3.
Введите текст с клавиатуры.
То
же самое можно проделать и без выбора команды меню — достаточно навести
указатель инструмента Text (Текст) на любую точку будущей траектории — так,
чтобы указатель инструмента изменил свою форму (рис. 16.1, слева) — и щелкнуть
мышью. После этого вводимый с клавиатуры текст будет размещаться на траектории
(рис. 16.1, справа).

Рис.
16.1. Размещение текста на траектории
Чтобы
отредактировать текст, размещенный на траектории, достаточно выполнить на нем
двойной щелчок при выбранном инструменте Text (Текст). В тексте появится
курсор, после чего текст редактируют обычными приемами.
Примечание
На
не слишком мощных компьютерах рекомендуется редактировать текст не
непосредственно на траектории, а в окне редактирования — не нужно будет ждать
перерисовки текста после внесения каждого исправления.
Чтобы
отделить текст от траектории, на которой он размещен, сделайте следующее.
1.
Выделите составной объект инструментом Pick (Выбор).
2.
Выберите команду Arrange - Break Text Apart (Упорядочить - Разъединить).
Чтобы
сделать отделенную от траектории строку прямой, следует выделить ее
инструментом Pick (Выбор) и выбрать команду Text > Straighten Text (Текст - Выпрямить текст).
Внимание
Следует
иметь в виду, что при размещении блока фигурного текста на траектории из него
удаляются специальные символы конца абзаца и перехода на следующую строку.
Из-за этого после отделения текста от траектории и его выпрямления всегда
получается только одна строка, независимо от того, сколько их насчитывалось в
исходном блоке фигурного текста.
Обратите
внимание на узел-модификатор, расположенный перед начальным символом текста.
Перетаскивая этот узел вдоль траектории, можно грубо установить начальную точку
размещения. Для более точной настройки необходимы элементы управления панели
атрибутов.
Настройка
текста на незамкнутой траектории
Настройку
управляющих параметров размещения текста на незамкнутой кривой выполняют либо
сразу же после построения составного объекта, либо после его выделения
инструментом Pick (Выбор).
Примечание
При
выделении текста, размещенного на траектории, щелкать мышью следует на любой из
литер текста. При щелчке на траектории вместо составного объекта в целом будет
выделен только его управляющий объект — кривая, задающая траекторию.
Настройка
выполняется с помощью элементов управления, расположенных на панели атрибутов,
показанной на рис. 16.2.

Рис.
16.2. Панель атрибутов для текста, размещенного на незамкнутой кривой
·       Список Text Orientation
(Ориентация текста) предназначен для выбора варианта ориентации каждого из
символов текста и их искажения в зависимости от наклона и кривизны траектории,
соответствующей точке привязки этого символа. На рис. 16.3 список представлен в
развернутом виде, рисунки первого горизонтального ряда соответствуют двум его
первым альтернативам, второго — двум последним.

Рис.16.3.
Альтернативы списка ориентации текста и соответствующие им варианты размещения
·       Список Vertical
Placement (Положение по вертикали) предназначен для выбора положения базовой
линии текста относительно траектории. На рис. 16.4 этот список представлен в
развернутом виде вместе с примерами, соответствующими его альтернативам. Первые
четыре альтернативы (сверху вниз) соответствуют совмещению с траекторией
следующих точек текста: базовой линии текста, верхних выступов текста, нижних
выступов текста и середины полосы интерлиньяжа. Последняя альтернатива
позволяет размещать текст так, что после образования составного объекта его
можно перемещать по вертикали мышью, регулируя положение базовой линии
относительно траектории произвольным образом.

Рис.
16.4. Альтернативы списка положения по вертикали и соответствующие им варианты
размещения
·       Список Text Placement
(Положение по горизонтали) предназначен для выбора положения текста по длине
траектории. На рис. 16.5 этот список представлен в развернутом виде вместе с
примерами размещения текста, соответствующими каждой из его альтернатив.

Рис.
16.5. Альтернативы списка положения по горизонтали и соответствующие им
варианты размещения
·       Счетчик Distance from
Path (Смещение по вертикали) позволяет точнее задать взаимное положение базовой
линии текста и траектории.
·       Счетчик Horizontal
Offset (Смещение по горизонтали) позволяет явно задать смещение точки привязки
начального символа текста относительно положения, предписанного выбранной
альтернативой списка положения по горизонтали.
Примечание
Если
размещается новый текст, вводимый с клавиатуры после щелчка в любой точке траектории
инструментом Text (Текст), значение смещения по горизонтали автоматически
формируется таким образом, чтобы совместить точку привязки первого символа
текста с точкой траектории, в которой был выполнен щелчок.
·       Кнопка Place on Other
Side (Разместить на другой стороне) позволяет переместить текст на другую
сторону траектории. На рис. 16.6 представлен текст, размещенный на траектории
до и после переноса на другую ее сторону.

Рис.
16.6. Текст до и после перемещения на другую сторону траектории
С
текстом, размещенным на траектории, можно выполнять любые операции
форматирования и редактирования. Для этого его предварительно следует выделить
щелчком мыши при нажатой клавише <Ctrl> — без нажатия этой клавиши будет
выделен не текст, а составной объект. Сами операции форматирования и
редактирования выполняются так же, как с обычным блоком фигурного текста.
Следует
сказать также о приеме интерактивной регулировки интервалов в тексте,
размещенном на траектории. При выделении текста, размещенного на траектории,
инструментом Shape (Форма) на экране появляются стилизованные стрелки для
настройки интервалов и узлы, соответствующие точкам привязки всех символов
надписи. Перетаскивая эти узлы инструментом Shape (Форма), можно уточнить
размещение каждого из символов на траектории. Перетаскивание тем же
инструментом стилизованной горизонтальной стрелки позволяет задавать
межсимвольные интервалы. На рис. 16.7 представлены исходная надпись,
размещенная на траектории, ее вариант с увеличенным межсимвольным расстоянием,
а также вариант с увеличенным межсловным расстоянием.

Рис.
16.7. Регулирование горизонтальных интервалов в тексте, размещенном на
траектории, инструментом Shape
Примечание
Чтобы
перетаскивание горизонтальной стилизованной стрелки (она видна на рис. 16.7 в
правом нижнем углу) приводило к регулированию не межсимвольного, а межсловного
интервала, следует перетаскивать ее при нажатой клавише <Shift>.
Перетаскивание вертикальной стилизованной стрелки для текста, размещенного на
траектории, не дает никакого эффекта — в таком тексте нет отдельных строк,
следовательно, регулировать межстрочное расстояние бессмысленно.
Размещение
нескольких текстов на одной траектории
Ничто
не мешает использовать одну кривую в качестве траектории для размещения
нескольких текстов. При этом второй и последующие тексты размещаются на ранее
построенной траектории точно так же, как и первый. В результате в уже
существующий составной объект добавляются дополнительные объекты,
соответствующие размещенным текстам. На рис. 16.8 представлен такой составной
объект, состоящий из управляющей кривой (траектории) и двух размещенных на ней
текстов, для большей различимости отформатированных различными гарнитурами.

Рис.
16.8. Несколько текстов на одной траектории и сообщение в строке состояния
В
нижней части рисунка приведено сообщение, появляющееся в строке состояния при
выделении составного объекта инструментом Pick (Выбор). После того как в
составной объект вводятся третий и последующие объекты, выделять каждый
отдельный текст, размещенный на траектории, становится сложнее. Рекомендуются
следующие приемы выделения.
·       Чтобы выделить весь
составной объект, щелкните на нем указателем инструмента Pick (Выбор). После
этого можно, например, перетащить один из маркеров выделения, и масштабирование
распространится на все части составного объекта, в том числе исказятся и
контуры символов всех текстов.
·       Чтобы выделить часть
составного объекта, включающую в себя только один из размещенных на траектории
текстов и управляющую кривую, щелкните на любом символе этого текста
инструментом Pick (Выбор) при нажатой клавише Ctrl. После этого можно,
например, изменить положение только этого текста по отношению к траектории.
·       Чтобы выделить только
один текст из числа размещенных на траектории, следует проделать оба только что
описанных приема, а затем еще раз щелкнуть на выделяемом тексте инструментом
Pick (Выбор) при нажатой клавише Ctrl. Будет выделен только один текст, после
чего можно, например, изменить его кегль или гарнитуру или перетащить
маркер-модификатор, смещая текст вдоль управляющей кривой.
Размещение
текста вдоль замкнутой кривой
Размещение
текста на замкнутой траектории имеет некоторые особенности. Например, после
размещения текста на замкнутой траектории содержание раскрывающегося списка
Text Placement (Положение по горизонтали) на панели атрибутов становится другим
— его альтернативы, показанные на рис. 16.9, соответствуют уже не вариантам
выравнивания текста, а четырем квадрантам замкнутой кривой: верхнему, правому,
нижнему и левому.

Рис.
16.9. Размещение текста в различных квадрантах замкнутой траектории
Наиболее
значительно варианты размещения текста на незамкнутой и замкнутой траекториях
различаются в части переноса текста на другую сторону траектории. На рис.
16.10, а представлен составной объект, в котором два текста размещены
соответственно в первом и третьем квадрантах одной траектории, заданной
окружностью. На рис. 16.10, б представлено изображение после выделения нижнего
текста и нажатия на панели атрибутов кнопки переноса на другую сторону
траектории. Наконец, на рис. 16.10, в представлено изображение после применения
к нижнему тексту режима вертикального положения под траекторией.

Рис.
16.10. Перенос текста на другую сторону замкнутой траектории
В
качестве упражнения для практического освоения приемов, с которыми мы
познакомились в этой теме, самостоятельно постройте изображение, представленное
на рис. 16.11. Постарайтесь добиться максимальной выразительности, подобрав
гарнитуру, кегль и интервалы текста и убрав обводку траектории. Возможно,
удачным дополнением могла бы стать заказная радиальная градиентная заливка,
имитирующая черную дыру в середине и спокойную голубую воду по краям (для этого
понадобится вспомогательный объект — окружность, охватывающая все изображение).
Возможно, к работе с этим рисунком будет целесообразно вернуться, ознакомившись
с материалом следующей темы и освоив приемы работы с точечными изображениями —
выразительный фон с имитацией водоворота будет проще построить.

Рис.
16.11. Размещение текста по спирали
Что
нового мы узнали
В
этом уроке мы рассмотрели следующие понятия:
·       траектория размещения
текста;
·       составной объект класса
«текст, размещенный на траектории».
Мы
овладели следующими основными приемами:
·       размещение вновь
вводимого текста на замкнутой и незамкнутой траекториях;
·       размещение ранее
введенного текста на траектории;
·       размещение нескольких
текстов на общей траектории;
·       настройка размещения
текста на траектории;
·       выделение отдельных
компонентов составного объекта класса «текст, размещенный на траектории»;
·       отделение текстов,
размещенных на траектории.

file_name: 99. Тема 17. Размещение текста на траектории.doc

alt: Чтобы выделить только один текст из числа размещенных на траектории, следует проделать оба только что описанных приема, а затем еще раз щелкнуть на выделяемом тексте…


extracted_text:
Тема:
«Счёт десятками и «круглые» двузначные числа».
Цели занятия: расширять представления о числовом множестве за счёт
введения «круглых» двузначных
чисел; развивать логическое мышление, речь, творческие способности. Учить детей
усвоению сенсорных эталонов и формировать перцептивные операции.
Основные направления коррекционно-педагогической работы,
используемые на уроке: стимуляция сенсорных функций (зрительного,
слухового,
кинестетического восприятия); формирование математических представлений; развитие зрительно-моторной
координации и функциональны возможностей кисти и пальцев; овладение письмом.

Коррекционные методы:
информационные методы (беседа, консультирование).
Практические методы (приучение, упражнение, воспитывающие ситуации).

Определение темы и целей занятия.
– Рассмотри ряды чисел, записанные на доске.
а) 15, 30, 18, 12, 14;
б) 17, 13, 19, 40, 14.
– Назовите в каждом ряду «лишнее» число (30 и 40)
– Объясните, как вы рассуждали.
– Чем похожи числа 30 и 40?

Как ты думаешь, чему будем учиться сегодня?
–Правильно.
Сегодня на уроке мы
научимся читать и записывать двузначные числа,которые оканчиваются нулем.
Устный счет
 Назовите сначала однозначные числа, а затем двузначные: 9, 11, 7, 20, 1, 90, 5, 4, 8.
– Какие цифры использованы для записи этих чисел?
– Сколько разных цифр?
Задание 1
Работаем со счетными палочками, связываем три пучка по 10 палочек.
– Какое число  получили? (30).
– Числа 10, 20, 30 – «круглые». Почему?
– Что обозначает первая цифра такой записи?
– Что обозначает вторая цифра такой записи?
Задание 2
Закрашиваем в тетради 5 десятков клеточек и записывают
число 50.
5. Физкультминутка.
Все умеем мы считать
Раз, два, три, четыре, пять —
Все умеем мы считать.
Раз! Подняться потянуться. (Под счет учителя дети выполняют потягивания.)
Два! Согнуться, разогнуться. (Наклоны. Повороты туловища.)
Три! В ладоши три хлопка,
Головою три кивка. (Движения головой.)
На четыре - руки шире. (Хлопки в ладоши.)
Пять — руками помахать. (Движения руками.)
Шесть — за парту тихо сесть. (Прыжки. Ходьба на месте.)

Один десяток называют словом «десять». Название числа 20 образуется
из двух слов: «два» и «дцать».
Слово «дцать» –
означает «десять».
Два десятка
– двадцать, три десятка – тридцать, четыре десятка – сорок, пять
десятков –
пятьдесят, шесть десятков – шестьдесят, семь десятков –
семьдесят, восемь
десятков – восемьдесят, девять десятков – девяносто, десять
десятков – сто.
Ты, наверное, заметил, что названия всех вышеперечисленных чисел,
кроме трех (сорок, девяносто и сто, образуются одинаково: сначала
называется
число десятков, а
затем добавляется слово «дцать». Названия чисел «сорок»,
«девяносто» и «сто» нужно
просто запомнить. Число «сто» часто называют и
другим словом – сотня.
Давай прочитаем записи по цепочке («дес.» означает «десяток»).
Я начинаю: 5
дес. – пятьдесят,
6 дес. – шестьдесят,
2 дес. – …, 8 дес. – …, 7 дес. – …, 4 дес. – … ,
9 дес. – …, 10 дес. – … .
– Как же эти числа записать цифрами? А так: «дес.» заменим
цифрой
«нуль».
5. Работа по карточкам.
А) на полученных карточках подчеркнуть круглые числа (54, 90, 78, 60, 34, 40)
Б) расположи круглые числа в порядке возрастания (40, 90, 10, 60, 50, 30)
В) Вычеркни лишние числа 30, 17, 70. 25, 80, 20)
Закрепление полученных знаний.
Задание 3
–Закрасить красным цветом 5 десятков и назвать число.
-Закрасить синим цветом 3 десятка и назвать число.
– На сколько красных клеточек в больше, чем синих?
Задание 4
– Запиши в порядке возрастания все «круглые» двузначные числа.
8. Рефлексия.
– Что нового узнали на уроке?
– Как записать цифрами числа 2-го десятка, 4-го десятка?

А) Подчеркнуть круглые числа

54, 90, 78, 60, 34, 40

Б)
Расположить круглые
числа в порядке возрастания

40, 90, 10, 60, 50, 30

В) Вычеркнуть лишние числа

 30,
17, 70. 25, 80, 20

Тема:
Жизнь животных зимой. Письмо предложений по памяти.
Прозвенел
звонок,
Начинаем
наш урок.
Сядьте
ровно, подтянитесь,
И
друг другу улыбнитесь.

 -
Какое сейчас время года?

 -
Назови мне зимние месяцы

-
У меня в руках снежинка.  Ты должен сказать слово о зиме и передать мне.

Сегодня
мы  познакомимся с новой темой: «Жизнь диких животных зимой».
Цель
нашего занятия: Узнать, какие изменения происходят в жизни животных зимой; как
зимуют дикие звери и птицы.
-
Почему этих животных называют дикими?

-
Я предлагаю игру «Один – много». Я называю один, а ты возвращаешь много.
Волк
– волки, белка – белки,
лиса
– лисы, заяц – зайцы,
медведь
– медведи, кабан – кабаны,
ёж
– ежи, лось – лоси.

Какие
дикие животные живут в лесу?

-
А какие изменения произошли в жизни диких зверей? Сейчас более подробно
познакомимся с жизнью зверей зимой.
Белка
Пышный
хвост торчит с верхушки,
Что
за резвая зверюшка?
Щёлкает
орехи мелко,
Ну,
конечно, это …

В
морозы, когда очень холодно, белки по лесу не бегают, в гнезде прячутся. Белки
запасают на зиму орешки, пряча их в дупла и в землю. Бывает, что сотни и даже
тысячи грибков белка насушит за лето. Белки всеядны: пищу их составляют и почки
деревьев, и семена, и плоды, грибы и насекомые, небольшие птицы, и даже
лягушки. Белки в сильный мороз могут прибежать к птичьей кормушке и
полакомиться тем кормом, что приготовили пернатым.
Заяц
Не
барашек, и не кот,
Носит
шубу круглый год.
Шуба
серая - для лета,
Для
зимы – другого цвета.

Зайцы
к зиме одеваются в белую тёплую, густую шубку. Кормятся побегами и корой
различных деревьев. Любят иву и осину. Могут раскопать из-под снега траву и
ягоды, а в стогах – полакомиться сеном. У него нет своего дома. Спит заяц на
снегу, прячется от врагов под кустами. Запасов на зиму заяц не делает.
Медведь
Хозяин
лесной просыпается весной
А
зимой под вьюжный вой
Спит
в избушке снеговой.

Медведь
ждёт зиму, чтобы уснуть под снегом. Он спит пять месяцев. Запасает жир на всю
зиму. Перед залеганием в спячку, медведь питается с утра до вечера: ест корни
растений, плоды, ягоды. Любимое лакомство – мёд. Говорят, что зимой в берлоге
медведь сосёт лапу. На самом деле со ступней медведя сходит старая грубая кожа,
а молодая нежная нуждается в согревании. Поэтому он и облизывает подошвы
горячим языком, причмокивая в это время. Вот и, кажется, что он сосёт лапу. В
середине зимы у медведицы появляются медвежата.
Ёжик
В
стране лесной живёт портной,
Не
сшил одёжки ни одной.
А
в чём секрет? Какой ответ?
Иголки
есть, а ниток нет.

Осенью
ёжик любит хорошо поесть: надо накопить жир на зиму, чтобы было чем питаться во
время зимней спячки. На зиму ёж устраивается в укромном месте в сухих листьях и
траве, свернётся клубочком и спит до весны. Ёж спит дольше всех, он спит в
норке до конца апреля.
Лиса
Всех
зверей она хитрей
Шубка
рыжая на ней.
Пышный
хвост- ее краса.
Этот
зверь лесной....

Спит
лиса в норе. Лиса питается мелкими животными, растениями и грызунами. Зимой она
мышкует, охотится на полевых мышей. Чутко прислушивается к писку под снегом,
прыжком ныряет и пытается поймать добычу. Мыши – её основной корм зимой. Чтобы
быть сытой, она должна съесть за день до 20 мышей. Не откажется плутовка и от
плодов, фруктов, ягод, птенцов и кладкой птичьих яиц.
Волк
Ночью
воет он в лесу:
“Я
ягнёнка унесу-у-у!”
В
зайцах тоже знает толк
Злой,
голодный серый …

Волк
– хищник, живет в логове. Охотится на кабанов, лосей и зайцев. Может разорить
птичье гнездо, съесть и птенцов, и яйца. Бегая по зимнему лесу, и лисица может стать
добычей серого разбойника.

Физминутка
-
Сегодня ты многое узнал о жизни животных в лесу. А сейчас сделаем
физультминутку.
Раз
- согнулись, разогнулись,
Два
- качнулись, потянулись,
Три
- в ладони три хлопка,
Головою
три кивка.
На
четыре - руки шире,
Пять
и шесть - просто сесть,
Семь
и восемь - лень отбросим.

Голоса
диких животных
А
сейчас я предлагаю послушать голоса диких животных и определить «Чей голос
звучит?» Волк, заяц, кабан, лось, медведь.
Голоса
(запись)
-
Какое задание выполняли?
-
Теперь ты никогда не перепутаешь голоса диких животных.

Признаки
животных.
-
Назови всех животных, четко проговаривая (это белка, это заяц и т.д.)
-
Подумайте и скажите, о ком так говорят? Начни так: «Так говорят о …»
-
Рыжая, пушистая, хитрая, быстрая (лиса).
-
Белый, трусливый, длинноухий, косой (заяц).
-
Серый, голодный, злой (волк).
-
Большой, косолапый, бурый,  неуклюжий (медведь).
-
Маленький, колючий (ёжик).
-
Маленькая, проворная, шустрая (белка).
-
Верно, ребята! Вы назвали признаки животных.

 Составление
словосочетаний
-
Теперь давайте составим  словосочетания, используя слова, используя подсказки
на доске.
Берлога
чья? Берлога медвежья.
Нора
чья? Нора лисья.
Дупло
чьё? Дупло беличье.
Логово
чьё? Логово волчье.

А
сейчас мы повторим и запишем, что же делают животные зимой. Посмотри на
картинку, прочитай, запомни и постарайся написать без ошибок.

Итак,
сегодня мы  познакомились с новой темой. С какой?
-
О ком мы говорили сегодня на занятии?
-
Что больше всего понравилось?
-
Что нового открыл для себя?

file_name: Круглые десятки 3 класс.docx

alt: Тема : «Счёт десятками и « круглые » двузначные числа »

alt: Раз, два, три, четыре, пять —

alt: Хозяин лесной просыпается весной

title: Круглые десятки


extracted_text:
Чулкова Е.В.,
учитель истории и обществознания
Монголо-татарское
нашествие (подготовка к ЕГЭ)

Словарик.
Татаро-монголы —
совокупность степных кочевых народов, напавших на Русь в 13 в.
Кочевой феодализм — форма
феодализма в Золотой Орде. Каждый мужчина обязан быть воином, а в традиционном
феодализме — работать в пользу феодала.
Иго — зависимость Руси от
Одры.
Баскаки — представитель ордынского
хана в русских землях, который собирал налоги.
Выход — основная форма налога.
Ярлык — письменное повеление хана,
предоставляющее возможность править русскому князю.
Курултай — исторический съезд всех
ордынских князей.
 Яса —
сформулированные Чингисханом законы.
Основные даты

1206

на курултае
  монгольских племен ханом был избран Тимучжин, названый Чингисханом (хан ханов). Это дата стала
  созданием на обширных степных просторах к северу от Китая

1223

битва на реке
  Калке.   Помощи в борьбе с монголами у русских князей попросили половцы. Но
  русская армия, командовали которой ТРИ МСТИСЛАВА, была разобщенной. В итоге
  половцы бежали с поля боя, а русские войска были разбиты.

1237-1238

 первый поход хана
  Батыя на Русь

1237

захват Рязани
  (знаменитый подвиг Евпатия Коловрата).

1237-1238

захват Коломны,
  Москвы, Владимира

1238

битва на реке Сити
  – разгром русских войск

1239-1240

второй поход Батыя
  на Русь (Южное направление).

1240

захват Киева

Создание Монгольского кочевого
государства.
ü  Весь подвластный ему народ он
разделил на тумены.
ü  Каждый тумен насчитывал 10
тысяч человек.
ü  Тумены в свою очередь разделялись
на тысячи, тысячи на сотни и десятки.
ü   В каждом подразделении был свой
руководитель.
ü   По такому же принципу формировалась
монгольская армия со строгой дисциплиной. Переход из одного тумена в другой был
запрещен.
Государство
Чингисхана, создав сильную, боеспособную армию, начинает проводить агрессивную
политику, захватывая новые территории.
Первым,
кто пострадали, были соседние племена. К 1211 году монголы покорили якутов,
бурят, уйгуров, киргизов.
Китаю
удавалось сдерживать натиск монгольской армии, но к 1217 году монголы захватили
и разорили города Северного Китая. Именно в Китае они взяли на вооружение
передовые способы ведения войны – стенобитные машины, катапульты.
В
1219-1222й годах были покорены народы Средней Азии, а с 1220 по 1222 годы
монголы завоевали Закавказье, вплотную подойдя к границам кочевий половцев и
Руси.

Битва на Калке
В 1223 году многотысячная
монгольская армия вторглась в половецкие степи. Половцы обратились за помощью к
русским князьям. Часть княжеств согласилась, отправив свои дружины на помощь
половцам.
«Три Мстислава». На битву с монголами свои войска
повели
галицкий князь Мстислав Мстиславович
Удалой,
киевский князь Мстислав Романович
черниговский князь Мстислав
Святославович.
К ним присоединились смоленское
войско, полоцкий князь Даниил. Половцами руководил воевода Ярун.

!!!! 31 мая 1223 года на Калке
произошло первое сражение русских и половцев с монголо-татарскими войсками.
После
разорения аланских земель в 1223 году Субэдей и Джебе обрушились на половцев,
которые спешно бежали к границам Руси.
Половецкий
хан Котян обратился к киевскому князю
Мстиславу Романовичу и своему зятю галицкому князю Мстиславу Мстиславичу
Удалому с просьбой оказать помощь в борьбе со страшным врагом: «А ежели не
поможете нам, мы ныне иссечены будем, а вы наутро иссечены будете».
Получив
сведения о движении монголов, южнорусские князья собрались в Киеве на совет. В
начале мая 1223 года князья выступили из Киева.

  На
реке Калке  произошло небольшое столкновение с монголами с благоприятным для
русских исходом.
Предполагая
встретить на противоположном берегу Калки крупные силы монголов, князья
собрались на военный Совет. Мстислав Романович Киевский возражал против
перехода через Калку. Он расположился на правом берегу реки на каменистой
высоте и приступил к ее укреплению.
Мстислав
Удалой и большая часть русского войска 31 мая 1223 года начали переправу на
левый берег Калки, где их встретил отряд монгольской легкой конницы. Дружинники
Мстислава Удалого опрокинули монголов, а отряд Даниила Романовича и половецкого
хана Яруна бросился преследовать противника.
В это
время дружина черниговского князя Мстислава Святославича еще только переходила
Калку.
Поражение
русских войск. Причины поражения
« Начался
упорный бой. Русские сражались храбро, но половцы не выдержали монгольских атак
и побежали, сея панику среди еще не вступивших в бой русских отрядов. Своим
бегством половцы смяли дружины Мстислава Удалого.
На
плечах половцев монголы ворвались в стан главных сил русских. Большая часть
русского войска была перебита или захвачена в плен.
Мстислав
Романович Старый наблюдал с противоположного берега Калки за избиением русских
дружин, но помощи не оказал. Вскоре его войско было окружено монголами.
Мстислав,
огородившись тыном, в течение трёх дней после битвы держал оборону, а затем
пошёл на соглашение с Джэбэ и Субедаем о сложении оружия и свободном отходе на
Русь, как не участвовавший в битве. Однако он, его войско и доверившиеся ему
князья были вероломно пленены монголами и жестоко замучены как «изменники
собственному войску».
 .
Из 18
князей, участвовавших в сражении, домой вернулись только девять.
Причин поражения
было несколько.
ü  По новгородской летописи первая
причина - это бегство половецких войск с поля боя.
ü  Крайняя недооценка
татаро-монгольских сил.
ü
Отсутствие
единого командования войсками и как следствие несогласованность русских войск
(не выступили некоторые князья, например, Владимиро-Суздальский Юрий, а
Мстислав Старый хоть и выступил, но своим бездействием погубил себя и свое
войско).
ü
Первое
столкновение русских войск с монголами обернулось трагедией, значительно
ослабило русские княжества, а среди населения посеяло панику и неуверенность.
ü
Страшная участь
ждала плененных князей: монголы положили на них деревянные доски, сверху
поставили столы и стали праздновать победу.
         В 1235 г. в столице Монголии
Каракоруме было принято решение об общемонгольском походе на
Запад.
В следующем 1236 г. монголы захватили
Волжскую Булгарию, а осенью 1237 г. монголы подошли к
границам Руси.
Продолжающиеся в это время на Руси усобицы помешали
русским князьям оценить внешнюю
угрозу и организовать отпор страшному врагу.
В этот период на Руси укрепления в городах возводились
для того, чтобы обороняться, в первую очередь, от соседних недружественных
княжеств, а не от кочевников из степи. Княжеские конные дружины по
обмундированию и боевым характеристикам не уступали монгольским, но проблема
была в другом - основную массу русского войска составляли ополченцы, которые по
боевым характеристикам не могли сравниться с опытными монгольскими воинами.
Эти особенности стали причиной выбора оборонительной тактики русскими
князьями.
Во главе этого похода на восток встал внук Чингисхана
— Батый.

Хан Батый.
Зимой 1237 г. многотысячная
орда Батыя молниеносным ударом обрушилась на Северо-Восточную
Русь.
Батый дождался, пока русские
реки покрылись льдом, и после этого монголы по замерзшим руслам рек, как по
мощеным дорогам прошли среди северных лесов прямо к русским городам. Так что,
монголы прекрасно знали преимущества и недостатки противника.
Батый вел на Русь
12-14 туменов, это около 150 тысяч человек. Все русские княжества,
даже объединив усилия, могли выставить против врага — около 100 тысяч воинов.

В декабре 1237 г. татаро-монгольское войско, захватит по пути ряд
небольших городов в Рязанской земле, подошло к Рязани.
Первым шагом, что предприняли
монголы, была отправка к рязанскому князю Юрию Игоревичу ханских послов с
требованием – дать десятую часть во всем: в людях, в конях, в доспехах, тогда
монголы обещали не разрушать город и не убивать его жителей. Князь Юрий созвал
городской совет, который принял безапелляционное решение: «Только
когда нас не будет, то все ваше будет».
Первое
же сражение продемонстрировало, что силы не равны, а военные навыки монголов во
много раз превосходят русских. Рязанцы потерпели сокрушительное поражение,
князь Юрий был убит. Рязань держалась три дня, мужественно и упорно.
21
декабря Рязань пала, город был разрушен до основания, все жители перебиты. Ни
одно русское княжество не прислало ни единого полка на помощь рязанцам, хотя те
и отправляли письма всем русским князьям, зовя на помощь. Со взятия Рязани
началось завоевание Руси.
Завоевание
остальной Руси
1
января 1238 г. татаро-монгольское войско, оставив разоренную Рязанскую землю,
двинулось к границам Владимирского княжества. В это время владимирский князь
Юрий Всеволодович, потрясенный рязанскими событиями, пытался собрать
войско.
Первое
крупное сражение между монголами и владимирским войском произошло около Коломны.
Несмотря на то, что бой был долгим, военный успех был по-прежнему на стороне
монголов. Русская армия была полностью разбита. Неприятель взял Коломну, затем Москву,
которая стойко сопротивлялась в течение 5 дней.
Юрий
Всеволодович поручил командование остатками войска своему сыну, а сам
отправился в неразоренные пока земли Руси в надежде собрать новую рать.
В
это время монголы начали осаду Владимира. После нескольких штурмов и разрушения
городских стен осадными орудиями им удалось ворваться в город, большинство
населения было перебито, уничтожены памятники архитектуры.
Монголы
двинулись дальше: захватили и разгромили другие крупные города Северо-Восточной
Руси — Суздаль, Ростов, Ярославль, Городец, Переяславль, Кострома, Юрьев,
Галич, Дмитров, Тверь и др.
Князь
Юрий ждал подмоги со стороны своего брата Ярослава Всеволодовича, который в то
время находился на княжении в Киеве и имел довольно сильную и многочисленную
дружину, но брат не пришел владимирскому князю на помощь.
4
марта 1238 г. состоялась битва на реке Сить, в котором, несмотря на упорство борьбы, русская рать
потерпела поражение, а владимирский князь погиб в сражении. Этой победой
монголы открыли себе путь в богатую новгородскую землю, но после взятия
Торжка монгольская орда повернула обратно.
Существуют
разные версии о причинах этого чудесного спасения Новгородской земли. Одна из них – поход на
северо-запад не входил в планы Батыя, к тому же началась весенняя распутица,
которая усложняет конные переходы. Другая – монголы утомились от тяжелых боев и
нуждались в передышке, тем более им было доподлинно известно, что Новгород
обладает сильной дружиной и ополчением.
Батый
двинулся на юг, сжигая по пути русские города. У одного такого небольшого
русского города Батыю с войском пришлось задержаться на целых 7 недель. Этим
городом стал Козельск, прозванный монголами «злым городом».
В
1239 году монголы предприняли второй поход на Русь. Батый захватил Муромский край,
города по Средней Волге, Нижний Новгород. Однако главный удар он собирался
нанести по богатым городам Южной Руси. Неприятель в короткие сроки
захватил Переяславское и Черниговское княжества. После чего монголы снова
двинулись на юг, ударили по половцам, подчинили себе весь крымский полуостров.
Осенью
1240 г. был осуществлен третий поход, в ходе которого был взят Киев.
Сражения
шли за каждый дом и за каждую улицу. Возглавлял городское ополчение воевода
Дмитр. Киев ждала та же участь, что и другие города Руси. Город был сожжен и
разграблен.
После
подчинения Киевской земли азиатские завоеватели вторглись на территорию
Галицко-Волынского княжества, где правил князь Даниил Романович. Однако его
войско не могла противостоять во много раз превосходящим силам противника.
Галицко-Волынская земля покорилась Батыю.
Причины падения
Руси под натиском монголо-татар
·
отсутствие
единой организации в строю русских воинов;
·
численный
перевес противника;
·
слабость
командования русской армии;
·
плохо
организованная взаимопомощь со стороны разрозненных князей;
·
недооценка сил
и численности противника.
Основные причины
успеха монгольских завоеваний
История монгольской
империи – это история завоеваний, которые позволили создать государство
небывалых размеров. Основной причиной завоевательных успехов стали особенности
военной организации:
-Численное
превосходство монгольской армии, в которую входило практически все мужское
население Степи и воины покоренных племен, над армиями земледельческих
государств.
-Отличные боевые
качества армии, созданной Чингисханом: манёвренность; разделение воинов на
десятки, сотни, тысячи и десятки тысяч; жёсткая дисциплина; хорошая боевая
выучка воинов.
-Использование
военно-технических достижений покоренных народов, в первую очередь осадной
техники из Китая.
Существовали и
другие причины успеха:
-Политическая
раздробленность соседних государств: Китай, Иран, Средняя Азия, Древняя Русь
были разделены на феодальные владения, над которыми не было единого правителя.
Татаро-монголы умело использовали внутренние противоречия соседей, разрушая
союзы и провоцируя конфликты.
-Политика террора на
завоеванных землях: татаро-монголы запугивали захваченные народы, проявляя
неслыханную жестокость по отношению к тем, кто осмеливался сопротивляться.
Таким
образом, за четыре месяца Батый захватил всю Южную и Юго-Западную Русь и вышел
к границам европейских стран – Польши и Венгрии.
В 1241 г. Батый
прошелся разрушительными походами через земли поляков, венгров, чехов. Были
захвачены столицы Польши — Краков и Венгрии — Будапешт.
Однако еще в Чехии и
Польше Батый потерпел свои первые поражения. Хорватия стала последней точкой,
до которой дошли татаро-монголы.
В 1242 г.
непобедимый Батый повернул обратно.
В низовьях Волги хан
Батый основал собственную столицу — Сарай-Бату, которая стала столицей
огромного государства - Золотой Орды. Золотая Орда, в свою очередь, была
лишь частью гигантской империи монголов, центр которой находился в далеком
городе Каракоруме. Именно в Каракоруме правил верховый правитель всех монголов,
в подчинении у которого находился хан Батый.
Русские земли
оказались в зависимости от Золотой Орды, но не стали ее частью. И хотя
Новгородская земля не познала ужаса нашествия, Новгород был вынужден признать
над собой верховную власть Батыя.
Последствия
монголо-татарского ига на Руси были ужасными.
·
Многие города и
села были разрушены, люди убиты;
·
Сельское хозяйство,
ремесленничество и искусство пришли в упадок;
·
Значительно
усилилась феодальная раздробленность;
·
Значительно
сократилась численность населения;
·
Русь стала
заметно отставать в развитии от Европы.

file_name: Монголо-татарское нашествие.docx

alt: Таким образом, за четыре месяца

title: Методическая разработка подготовка к ЕГЭ "Монголо -татарское нашествие на Русь"


extracted_text:
Cабақтың тақырыбы: XVI-XVIII ғасырдағы
қазақ халқының мәдени
әдет-ғұрыптары

Сабақтың мақсаты:
Білімділік: Оқушыларға
Қазақстанның XVI-XVIII ғ мәдениеті
жөнінде мағлұмат беру әлемдік
өркениеттегі еліміздің мәдени
әдет-ғұрыптарының
тамаша туындыларымен,көрнекті жазушы,этнограф,ұлт
мәдениетінің шынайы
жанашырының еңбектерімен  таныстыру.
Дамытушылық: Оқушылардың
ойлау қабілетін арттыру
мәдениеттің даму барысы мен әдет-ғұрыптар
жайлы өз
беттерінше қорытынды жасауға дағдыландыру.
Тәрбиелік:Оқушыларды
Отанға және өз халқына оның
тарихына,мәдениетіне деген махаббатын,құндылықтарын
құрметтеуге,«қара шаңырақты» дәріптеуге,тарихи
мәдени ескерткіштерді қорғауға баулу,мәдениетті
жас ұрпақты тәрбиелеу.

Сабақ әдісі: Интерактивті (топтық жұмыс)
оқыту

Сабақ түрі: Жаңа білімді меңгеру

Сабақтың көрнекілігі: Интерактивті тақта, слайд.

Пәнаралық байланыс: Тарих, әдебиет,дінтану,философия

Техникалық
құрылғылар: Компьютерлер,
интерактивті тақта

Сабақ барысы:
1. Сабақты ұйымдастыру;
-  студенттермен
сәлемдесу;
-  сабаққа
келгендерін және аудитория әзірлігін тексеру.
2.  Үй
тапсырмасын сұрау,бекіту
3.  Жаңа
сабақты түсіндіру
4.  Бекіту
5.  Бағалау

 2. Үй
тапсырмасын сұрау,бекіту
 - Қазақстанның
орта ғасырлық мәдениетіне Түркі және Араб
мәдениетінің ықпалы.ІХ-ХІІ ғасырдағы
Қазақстан мәдениеті,әдебиеті.
 - Орта
ғасырлық ойшылдарының бірі Қорқыт VIII
ғасырда Сырдария өңірін мекендеген оғыз
қыпшақ тайпалары арасында есімі кең тараған.
 - Қазақстаннан шығып,
мұсылман шығысында «Екінші мұғалім» атанған
энциклопедист-ғалым,философ Әбу Насыр Ибн Мұхаммед әл -
Фарабидің ғылыми шығармашылық еңбегі Х
ғасырға тұспа-тұс келеді.
 - ХІ ғасырдағы түркітілдес
әдебиеттің дамуы белгілі автор Жүсіп Баласағұн
мен Махмұд Қашқари есімдерімен байланысты.Жүсіп 1015
жылы Қарахандар астанасы Баласағұн қаласында
туған. Жүсіптің есімі оның «Құтты білім»
атты поэмасынан кейін кең таныла бастады.(1983жыл)
 - Махмұд Қашқаридің
есімі ХІ ғасырда белгілі болған.Әкесі Хусеин -
Мауераннахрдың жаулап алушысы, Боғра ханның
немересі,Махмұд дүниеге келместен бұрын
Қашқарға қоныс аударған.Махмұд
Қашқарда тамаша білім алып,оқуын Бұхарады
жалғастырған. М.Қашқариді ғылым әлеміне
«Түркі тілінің сөздігі» кітабы танытты.
 . Үй
тапсырмасын бекіту
«Ойлан тап» ойыны.Ұяшық тандап
сұраққа жауап беру

 3. Жаңа сабақ жоспары
1. Келін түсіріп,қыз
ұзатуға байланысты дәстүрлер.
2. Тәлім-тәрбие
дәстүрлері.
3. Тұрмыстық,өмір
сүрулік дәстүрлер.
4. Еңбек,кәсіптік
дәстүрлер.
5. Діни салттар.
6. Жерлеу салттары.

1.Қыз айттыру.Ата-аналар
болашақ қалыңдықты баласы кәмелетке толмай
тұрып,өздеріне тең,құрметті,текті отбасынан
іздеген. «Қыз айттырудың» бірнеше түрлері болған.Ертеде
көңілдес,дос адамдар балалары дүниеге келмей
тұрып-ақ бір-бірімен «құда» болысқан.Мұны
«атастыру» деп атаған.Балалары бесікте жатқан құда болу
«бесік құда» деп аталған.Бұлардан басқа
құда  болудың «қарсы құда», «сүйек
жаңарту»,т.б. түрлері болады.Балаларды үйлендіру
«құда түсуден» кейін жүзеге асырылды.

Құда түсу.Құда түсу-қазақ халқының
ежелден ұмытылмай келе жатқан міндетті
дәстүрі.Жігіттің әкесі жақын
жұрағаттарымен қызға құда түсуге
келеді.Қыз әкесі құдалардың келуінен алдын ала
хабардар болып,өзінің ағайындарын жинап,құдаларды
үлкен салтанатпен қарсы алады.Қыз әкесі «қош»
айтқаннан кейін екі жақ бір-біріне дәстүрлі
сый-сыяпат-құда аттанар,ат байлар,құйрық-
бауыр,т.б. көрсетеді.
Бата аяқ.Құдалар арасындағы соңғы келісім.Екі
жақтың алғашқы құда түсудегі
келесімінен кейін,күйеу жігіттің әкесі
қалыңдық ауылына келіп,той уақытты,қалың мал
мөлшері,кәде-жора туралы келіседі.Бұл бата аяқ деп
аталады.«Бата аяқ» кезінде ауқатты адамдар ірі сыйлықтар
тарту еткен.Олар бес жақсы,орта жақсы,аяқ жақсы болып
бөлінген. «Бес жақсыға»-түйе ботасымен,бие
құлынымен,бағалы зат немесе алтынның,күмістің
құймасы кірген.
Қалың мал.Құдалықтың ресми бөлігі
аяқталғаннан кейін,күйеу жігіт жағы
қалыңдықтың әкесіне мал түрінде
қалың мал төлеген.Оның мөлшері құда
болушылардың тұрмысына  байланысты болған.Бұдан басқа
той малы,анасына сүт ақы,өлген адамдар,тірі адамдар
ақысы т.б. кәделер болған.Қалың мал төлеу
кезінде мүлтіксіз орындайтын
«құрықбау»,«қосақбау», «келін тілі», т.б.
жоралғылар болған.Бұлар мал бағатын адамдарға
берілетін төлемдер.
Киіт.Құдалар
кетердің алдында қалыңдықтың әкесі
оларға сыйлықтар тартатын болған. «Киітке»-мал және
бағалы,жағалы киімдер тарату етілген. «Киітті» қалыңдық
жағынан еріп келген құдаларға да тарту етіп,екі
жағы сыйлық беру жөнінен кем түспеуге
тырысқан.Біздің заманымызда қалың мал төлеу
дәстүрі жойылғанмен,киіт беру дәстүрі
сақталып қалды.
Сүт ақы.Ананың ақ сүті үшін төленетін
төлем.Қыз жағында өтетін тойда
қалыңдықтың анасына күйеу жағы тарту етеді.
Құйрық бауыр.Бауыр мен құйрықтан тұратын салттық
қонақасы.Бұл құдалық бекітілді деген
мағынаны  білдіреді.Бұл салттан кейін шегінуге,яғни
құдалықтан бас тартуға болмайды,ондай жағдайда
келісімді бұзған жақ қалың малды кейін
қайтарады.
Қынаменде.Күйеудің ұрын келуі.Құда
түсіп,уәде пісіп,қалың мал төлеген соң
күйеудің атастырған  қалыңдығын алғаш
көруге келген тойы қынаменде деп аталады.
Тойбастар.Тойдың сәні тойбастарды
әнші жігіт не қыз бастайды.Той бастағаны үшін жігіт (не
қызға) той иесі рақмет айтып,сый-сыяпат ұсынған.

2. Шілдехана.
«Шілдехана»-жаңа туған балаға арналған той.Кешке
жиналғандар сәбиге құтты болсын айтып,ән
салып,домбыра тартып тойлайтын болған.
Кіндік кесер.Қазақтарда «кіндік
шеше» ұғымы бар. «Кіндік кесу» рәсімі ең
құрметті әйелге,ақыл тоқтатқан әжеге
тапсырылады.Бұдан кейін ол әйелге «кіндік кесер» жоралғысы
тапсырылады.Кіндік кескен әйел ол отбасының ең
құрметті адамына айналып,баланың екінші анасы
саналады.Жаңа босанған әйелге әкелінетін ет
тағамы «қалжа» деп аталады.
Ат қою.Қазақтар осы салтанатты рәсімге ерекше мән
берген.Әдемі аттар мен атақты адамдардың есімдерін беру
арқылы соларға балам ұқсас болса екен деген
пиғылды аңғару қиын емес.
Бесікке салар.«Бесік»-халық ұғымында қасиетті және
бала үшін өте ыңғайлы ұя.Салт бойынше бесікке
баланы ру анасы,жұрттың бәріне аса құрметті
жасамыс ана салады.Салт дәстүрлі «Бесік жырымен» қабат
жүреді Бесікке бала салынғаннан кейін,әжеге «бесік салар» сыйы
тарту етіледі.
Тұсаукесер.Бұл салтанатты бала жүре бастаған кезде
өткізеді.Жіңішке ала жіппен баланың аяғын
тұсаулағаннан кейін,шапшаң,пысық көп балалы
салиқалы адамға тұсау кесуді сеніп тапсырады.
Базарлық.Алыстан жолаушылап келген адамның жақындарына және
таныстарына әкелетін аса қымбат емес сыйлары.
Бастаңғы.Ата-аналар үйден жолаушылап кеткенде,ересек балдардың
өз қатарына ұйымдастыратын жастар кеші.Ол
ойын-сауыққа толы болған.
Енші.Әке үйінен бөлініп,отау
тігетін балалардың үлесі.Ол дүние және мөліктен
тұрған.
Көгентүп.Егер қонаққа туыс адам немесе жақсы таныс
баламен келсе,үй иесі балаға мал
(бұзау,құлын,қозы) тарту еткен.
 Ашамайға мінгізу.Бұл салтанатты дәстүрдің бала тәрбиесі
үшін үлкен маңызы бар.Бала 6-7 жасқа
келгенде,туысқандар жиналып,оны ерттелген атқа
мінгізед,қолына қамшы береді,оған жігіт болдың дейді.
Сүндет той.Тақ жасқа (3,5,7) келген баланы сүндетке
отырғызады.Үлкен тойға қөп адам жиналып,салтанат
иесіне ат немесе басқа сый тарту етіледі.
Аманат.Отбасылық
қымбат заттардың біреуге белгілі бір уақытқа
сақтауға берілуі.Аманат сақтау үлкен адамгершілік
белгісі саналған.Халық сөзі «Аманатқа қиянат
қылма» тегін айтылмаған.
Ат тергеу.Ұлттық
дәстүр бойынша келіндер атасының,қайын ағасының,қайын
сіңлісінің атын атамай әртүрлі жағымды есімдер
қойған.Мысалы «Бай ата» «Мырза қайнаға» «Еркежан»
«Көркем жігіт»
Айып.
«Айып,айып төлеу»-кінә,кінәлі болу,соған байланысты
айып төленеді.Барымта,қылмыс жасағаны үшін
қылмыскерлерге айып төлеткен.Айып түрлері
қөп,олар жасаған қылмысқа байланысқа
қолданылады.
Әменгерлік.Отбасында қайтыс болған адамның әйеліне не сол
адамның інісінің немесе ағасының үйленуі.Бұл
шараның астарында балаларды өзге руға жібермеудің амалы
жатқанын түсіну қиын емес.
Бата.Елге
сыйлы абыздар,ақсақалдар,азаматтар,аналар беретін бағалы
рухани тілектер.Олар «дастархан бата» «алғыс бата», «ел батасы»,
«жаңа ай батасы», «наурыз бата» т.б. бөлінеді.
Теріс бата.Қарғыс.Атаана
үмітін ақтамаған,руды ұятқа қалдырған
балаларға теріс бата берілетін болған.
Ондай адамдар елден аласталған.
Дау.Дау-талас.Қазақтар
арасында айып мөлшері,жесір,жетім,барымта,ұрлық,жер,су
үшін таластар туып отырған.Олар дауларды әділ
шешіп,төрелік айтқан.Ақсақалдар шешімі екі сөзге
келмей,мүлтіксіз орындалған.
Жылу.«Жылу»-материалдық
көмек.Әр түрлі нәубетке ұшыраған
адамдарға мал,дүние түрінде жиналатын халық көмегі.
«Көп түкірсе көл» мақалы соны меңзейді.
Көрімдік.Жас келінді,жаңа туған перзенті немесе мал төлін
көргенде беретін сыйлық.
Көрісу.Батыс Қазақстан қазақтарының арасында
кең тараған,14 наурыздан бастап,ағайындарының бір-бірімен
сәлемдесу.Көбіне жасы кіші адамдар жасы үлкендерге барып
көріседі.Бұл шараның жастарды имандылыққа
тәрбиелеуге үлкен маңызы бар.
Қалау.Тамыр-таныс адамдардың бірбірінен өзіне ұнаған
нәрсесін сұрап алуы.Дос-арандар қалаған нәрсені
қиналмай береді.Қалаушыға да шектен шықпағаны
дұрыс.
Сүйінші.Қуаныш хабары.Сүйінші сұраушыға оның
қалаған дүниесін беріп ризалайды.
Сыбаға.Аса құрметті  қонақтар мен жақын
ағайындар үшін үнемі сақталатын
үлес.Мысалы,ақсақалдар үшін
бас,жая,жамбас,омыртқа,күйеулерге төс және
әйелдерге құйымшақ сақталады.
4. Асар.Бұл ежелден келе жатқан үлкен шаруа тұсында
ауыл адамдарының бір-біріне  сатусыз көмегі. «Асар» -
қазақ халқының бірлігін,жақынына
қамқорлығын көрсететін белгі.
Қымызмұрындық. Қымызды бірінші тату.Бұған салтанатты
түрде,құрметті ақсақалдарды щақырып,батиха
алған.
Өтініш.Ресми адамдар немесе ат-көлігі жоқ жаяу адамдар бір ауылдан
екінші ауылға көшіп-қонуға,баруға
ат,арба,тарантас,т.б.сұрап алатын болған.
5.Айт.Үлкен
халықаралық діни мереке.Ораза айт және Құрбан айт
түрі бар.Ораза айт 30 күн оразадан басталады.Ақшалай
құрбандық осы айда беріледі.Құрбан айт Ораза
айттан 70 күн өткен соң,үш күнге созылады.Осы
күндері Қасиетті Меккеге қажылық ұйымдастырылады.Құрбан
айтта әрбір мұсылман өз дінінің,аруақтардың
құрметіне құрбандық шалады.
Зекет. Ислам
шарттарының бірі зекет беру.Ол мал немесе асыл дүние түрінде
беріледі.40 қойдан 1 қой,5 түйеден 1 түйе,30 сиырдан 1
сиыр зекет беріледі.
Пітір. Ақшалай
салықЖыл сайын үлкен ораза күндері адамдар арнайы мешітке
барып,өлгендер аруағына Құран
оқытып,ақшалай салық береді.
Садақа. Ақшалай,не басқаша бөліп беру.Жетімдерге,жесірлерге
және басқаларға садақа беру әрбір отбасының
қасиетті борыштарының бірі.
6.Жерлеу салттары.Арыздасу-өлетін адамның соңғы
сөзі.Санасының барында отбасымен,жақын-жұрағатымен
қоштасады.
Иман айту.Өзінің
дәмі таусылғанын сезген адамның өз-өзіне
соңғы иман тілегін айту.
Жаназа.  Қайтыс
болған адамды жерлеу салты.Молда өлген адамның барлық
кінәсімен жібереді,садақа беріліп,құран
оқытылады.
Підия.Өлген
адамның қарызын өтеу.Қайтыс болған адамның
өтелмеген борыштары,біреудің алдындағы міндеттерінің
өтелуі немесе кешірілуі «підия» деп аталады.
Аруақты еске алу. Еске алу шаралары.Қайтыс болғаннан кейін 3-7-40-100күндер
атап өтіледі,құран оқылып,ас беріледі.Қайтыс
болған адамға «жоқтау» айтылады.Жақын-жұрағатына,ағайындарына
«қайырлы болсын» айтылады.Бір жыл толғанда соңғы ас
беріледі.
Нәрестеге арналып мұндай шаралар
өткізілмейді.
Шек беру.Өлген
адам құрметіне берілетін қонақасы. «Ораза» және
«айт» аралығында қайтыс болған адамды еске
алып,дұға оқылады,мал сойылып ас беріледі.
7.Наурыз. «Наурыз» сөзі
қазақ тіліне парсы тілінен еніп, «жаңа күн» деген
мағынаны білдіреді.Бұл мейрам көптеген ғасырлар бойы
халықтың сүйіп серекелейтін дәстүрлі
мейрасмдарыныңбірі.Қазақ
аңызы бойынша
Наурыз болардың алдыңғы,яғни
наурызжың 20 сынан 21 не қараған түні елді Қыдыр
ата аралап,халыққа құт береке,ырыс әекледі деп
есептеген.Мейрам алдында жас жігіттер «бұлақ көрсең
көзін аш» деген
ақсақалдар ұсыныстарын
орындайтын болған.
4.Сабақты
қорытындылау,бағалау.
5.Үйге тапсырма.
АТЫРАУ
ОБЛЫСЫ БІЛІМ БЕРУ БАСҚАРМАСЫ
«САЛАМАТ
МҰҚАШЕВ АТЫНДАҒЫ
 АТЫРАУ
ПОЛИТЕХНИКАЛЫҚ КОЛЛЕДЖІ» КМҚК

«Келісілді»
                                «Бекітемін»
Оқу-әдістемелік
Директордың оқу әдістемелік
орталық
меңгерушісі
жұмысы жөніндегі  орынбасары
____________Н.Ғабдуллина
__________К.Б.Боранова
«___»______2015
ж
«___»______2015 ж

АШЫҚ
САБАҚТЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК ӨҢДЕУІ

Тақырыбы:
«XVI-XVIII ғасырдағы қазақ
халқының мәдени әдет-ғұрыптары»
Пәні:Мәдениеттану
Тобы:ТОРОа-13

Қоғамдық
пәндік циклдік комиссия                                                                        Дайындаған:
Отырысында
қаралды және
келісілді                                                               Тарих-география

  пәнінің оқутышысы
Хаттама №_____
______ С.Байғазы
«___»_______2015
ж
ПЦК
төрайымы
________Б.Блялова

АТЫРАУ
2015ж

file_name: Мәдениеттану ашық сабақ.docx

alt: Көрімдік. Жас келінді,жаңа туған перзенті немесе мал төлін көргенде беретін сыйлық

title: Методическая разроботка открытого урока


extracted_text:
Потребность предприятия в оборотных
средствах
Важное значение в
деятельности предприятия имеет оптимальная обеспе- ченность его оборотными средствами, поскольку их недостаток
может привес- ти к перебоям в
производстве и ухудшению его финансового состояния. Изли- шек же оборотных средств приводит к
«омертвлению» капитала, что также от- ражается
на результатах хозяйственной деятельности предприятия. Нормиро- вание оборотных средств представляет собой
подход к установлению их опти- мальной
величины, необходимой для организации и осуществления деятельно- сти предприятия.
Процедура
нормирования состоит из расчета норм запаса по отдельным видам нормируемых оборотных средств; определения нормативов
запасов по этим видам средств, а
также расчета совокупного норматива запасов по всем элементам нормируемых оборотных
средств предприятия.
Нормы оборотных
средств предприятия представляют собой объемы запа- сов по основным
видам производственных ресурсов,
необходимых для его нормальной
ритмичной деятельности. Нормы могут также определяться в днях и показывают длительность периода,
обеспеченного конкретным видом запа- сов.
Нормы устанавливаются на определенный период и могут пересматривать- ся в связи с изменениями (внутренними и
внешними), происходящими в эконо- мической
среде. Это могут быть изменения цен, тарифов, ассортимента выраба- тываемой продукции, условий ее
производства и реализации и пр.


extracted_text:
Диалоговая технология
            Начало дискуссии.  От того как начнется
дискуссия, зависит очень многое. Поймут ли ребята тему, заинтересует ли их
проблема — все это повлияет на ход обсуждения. Чтобы дискуссия прошла успешно,
необходимо эмоционально и интеллектуально настроиться на проблему.
            Если учитель уверен, что проблема важна, значима или
интересна          для ребят, они уже задумывались над ней, достаточно просто
сформулировать тему или вопрос. Тогда обсуждение начнется само собой.
            Если предмет будущей дискуссии может оказаться далеким
от ребят, не вызывать интереса, необходимо подготовить более эмоциональное или
зрелищное начало.
            Учитель
может прочесть небольшой яркий текст, добровольцы могут разыграть небольшую
сценку, можно показать ребятам какой-то видеофрагмент.
            Нужно
постараться затронуть чувства ребят, вызвать у них интерес, показать связь
предмета дискуссии с их жизнью.
            Чтобы
ученикам было легче придерживаться темы дискуссии, чтобы дискуссия не уходила в
сторону, её тему в форме вопроса или спорного утверждения нужно написать на
доске. Здесь же можно заранее или в процессе дискуссии отмечать наиболее важные
подтемы и тезисы.
Структурирование и регулирование дискуссии.  Любая дискуссия может протекать свободно или подвергаться регулированию.
Но обычно в свободной дискуссии очень быстро выделяются несколько активных
учеников, которые много говорят, хотят говорить, перебивают остальных,
стремятся отвечать на все вопросы, и большая группа пассивных учеников, которые
в лучшем случае сидят молча, а в худшем начинают отвлекаться. Можно пустить
дело на самотек, а можно использовать целый арсенал приемов, которые помогут
молчаливым стать более активными, а говорливым — дать высказаться другим. Эти
приемы можно разделить на две большие группы:
• Приемы упорядочивания свободной дискуссии, которые призваны
помочь «выровнять» дискуссию по активности ее участников (о них мы поговорим
сейчас)
• Приемы структурирования дискуссий, которые так организуют работу
учеников, что практически каждый вынужден работать.
Приемы для упорядочивания и структурирования свободной дискуссии (практическая часть II).
            Сегодня
на круглом столе у нас три группы (класс «Молчунов», «Шумный класс», класс, где
уч-ся разной активности). Мы предлагаем  такую практическую работу: вспомнить и
предложить различные приёмы для проведения дискуссии в классе, к которому вы
относитесь.
Молодцы!
Мы можем предложить вам ещё несколько приёмов:
1.
«Микрофон, или жезл оратора» (игрушка, мячик…).  Говорить может
только тот у кого «жезл», сказал – и передал следующему. Оратор изображает, что
он держит его в руках и говорит в него.  Нельзя перебивать и перекрикивать
человека с «микрофоном».  (Что лучше яблоко или апельсин?)
2.
«Рабочий гул».  Каждый участник поворачивается к
своему соседу и за минуту обсуждает проблему вместе с ним. Одной из целей этого
упражнения может быть «интервьюирование» своего напарника и представление его
мнения остальным. (Какой урок важнее - история или математика?)
3.
«Речевой этикет». Очень часто, горя желанием высказать свою
точку зрения, ребята не слушают друг друга и повторяют то, что уже было
несколько раз сказано. Для того чтобы ребята слушали чужие выступления, можно
ввести правило. Каждый, кто хочет что-то сказать, должен начать со слов: «Как
сказал мой уважаемый коллега (или предыдущий оратор) Вася… » и дальше кратко
изложить суть точки зрения предыдущего оратора. «Я же считаю, что…» Такое
правило обычно детям нравится.
            Мы
подготовили для вас ряд различных приёмов и форм для упорядочивания свободной
дискуссии, можно скачать на флэшку.
Рекомендации
ведущему дискуссии.
•
Старайтесь поддерживать атмосферу доверия и уважения в группе. Никогда не
повредит еще раз напомнить о правилах цивилизованной дискуссии.
•
Убедитесь, что все участники дискуссии понимают предложенную тему или вопрос.
•
Вовлекайте в дискуссию максимально большое количество учащихся.
•
Давайте ребятам время на обдумывание ответа. Если ученик не начинает говорить
сразу же, дайте ему несколько секунд, чтобы собраться с мыслями.
•
Обращайте внимание на каждый ответ, не игнорируйте никого.
•
Чтобы дискуссия проходила более плодотворно, старайтесь удержать рассуждения
детей в одном русле, чтобы они не уходили в сторону.
•
Задавайте ребятам уточняющие вопросы (например: «Ты сказал, что здесь есть
сходство... Сходство в чем?», «Что ты имеешь в виду, когда говоришь о …», «Как
ты пришел к этим выводам?»).
•
Время от времени делайте краткие обобщающие комментарии, чтобы показать, где мы
сейчас находимся («Итак, к этому моменту были высказаны такие точки зрения…
Вася активно отстаивает мнение, что…, а Лиза утверждает, что…»). Важные тезисы
необходимо записывать на доске.
•
Предостерегайте ребят от необоснованных обобщений.
Завершение
дискуссии.
Д.
Ондрошек: «В конце необходимо еще раз вспомнить и обобщить принципы и
выводы, которые учащиеся сделали во время дискуссии. В идеальном варианте их
могли бы формулировать сами дети, а учитель только подтверждал бы их решение,
помогал бы им найти лучшее выражение и примерную всеобъемлющую формулировку».
            Помимо
этого, учитель должен поблагодарить всех участников дискуссии, отметить вклад
активных членов группы, сказать отдельное спасибо тем, кто внимательно слушал
товарищей или вовлекал в дискуссию молчаливых. Тем самым ребята получат «положительную
обратную связь», которая поможет им закрепить цивилизованные навыки участия в
дискуссии.
Из
опыта…
Рефлексия.
В конце круглого стола  предложить каждому выбрать только одного из коллег,
кому хочется сказать спасибо за сотрудничество и пояснить, в чем именно это
сотрудничество проявилось. Благодарственное слово ведущего является
завершающим. При этом он выбирает тех, кому досталось наименьшее количество
комплиментов, стараясь найти убедительные слова признательности и этому
участнику событий.
Релаксация.
Видеофрагмент.

file_name: Диалоговая технология выступление.docx

alt: Диалоговая технология

title: Разработка сценария к круглому столу "Диалоговая технология"


extracted_text:
ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ
БІЛІМ БАСҚАРМАСЫНЫҢ
ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНДАҒЫ
БІЛІМ БӨЛІМІНІҢ
«№34  МЕКТЕП – ЛИЦЕЙІ» КОММУНАЛДЫҚ
МЕМЛЕКЕТТІК МЕКЕМЕСІ

МЕКТЕПТЕГІ ЕРЕКШЕ БІЛІМ БЕРУ
ҚАЖЕТТІЛІКТЕРІ
БАР ОҚУШЫЛАРҒА АРНАЛҒАН  ТАПСЫРМАЛАР
ЖИНАҒЫ

Бағыты
: қазақ тілі мен әдебиеті
Сыныптар:
5
Жасы:
11 жас

Құрастырушы:
қазақ тілі мен әдебиеті
пәні мұғалімдері
Сыдыкова К.Д.
педагог-зерттеуші
Мухамадиева Ж.К.
педагог -зерттеуші

Өскемен,
2023 – 2024 оқу жылы
Авторлық
жинақ Шығыс Қазақстан облысы білім
басқармасының Өскемен қаласындағы білім
бөлімінің «№ 34 мектеп- лицейі» КММ әдістемелік
кеңесінде қаралды (№ 1 хаттамасы 2023 ж).

Рецензенті:
Алимхан Айгуль Асетовна
С.Аманжолов
атындағы ШҚУ қазақ, орыс филологиясы және
журналистика
кафедрасының  қауымдастырылған профессоры, ф.ғ.к

 «Мектептегі
ерекше  білім  беру  қажеттілігі   бар  оқушыларға
арналған тапсырмалар жинағы »  5 сыныпқа арналған.
Жинақ
авторлары: Сыдыкова К.Д, Мухамадиева Ж.К

Жинақ
мектептегі ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушыларға
арналған, себебі бүгінгі таңда ерекше білім беру
қажеттіліктері мен жеке дара мүмкіндіктерін ескере отырып,
барлық білім алушылар үшін білім алуға тең
қолжетімділікті қамтамасыз ету өзекті болып саналады.

Мазмұны:
 Мазмұны
....................................................................................................2
бет
 Түсінік
хат..................................................................................................3-4
бет
 КІРІСПЕ
БӨЛІМ.......................................................................................
5-10 бет
 НЕГІЗГІ
БӨЛІМ
 1.МЕКТЕП
ӨМІРІ. ӘДЕПТІ БАЛА –АРЛЫ БАЛА.
 1.1
Сәлем! Сенің атың
кім?.......................................................................11
бет
 1.2.
Менің отбасым....................................................................................
12 бет
 1.3.
Менің мектебім...................................................................................
13 бет
 1.4.
Менің сыныбым..................................................................................
14 бет
 1.5.
Менің досым.......................................................................................
15 бет
 1.6.Оқу
құралдарым .................................................................................
16 бет
 2.
ЖАН-ЖАНУАРЛАР ӘЛЕМІ
 2.1.
Үй жануарлары ..................................................................................
17 бет
 2.2.Аңдар....................................................................................................
18 бет
 3.
МЕНІҢ ТӘУЕЛСІЗ ҚАЗАҚСТАНЫМ
 3.1
Менің елім............................................................................................
19 бет
 3.2
Менің аулам.........................................................................................
20 бет
 4.
ДЕНСАУЛЫҚ ЗОР БАЙЛЫҚ
 4.1.
Дене мүшелерім ..................................................................................
21 бет
 4.2.
Дәрігердің қабылдауында ..................................................................
22 бет
 5.
МЕНІҢ СҮЙІКТІ ІСІМ
 5.1.
Сурет саламын ....................................................................................
23 бет
 5.2.Абайла,
бағдаршам! ............................................................................
24 бет
 6.
МЕН ДҮКЕНГЕ БАРАМЫН
 6.1.
Азық – түлік дүкенінде ......................................................................
25 бет
 6.2.Ойыншық
дүкенінде ...........................................................................
26 бет
 6.3.
Киімдер дүкенінде..............................................................................
27 бет
 ҚОРЫТЫНДЫ
БӨЛІМ.........................................................................
28 - 30 бет
 Пайдаланылған
әдебиеттер тізімі ............................................................
31 бет

Түсінік хат
Қазіргі
кезде білім беру үдерісіне ерекше қажеттіліктері бар
оқушыларға көп көңіл бөлініп отыр.
Яғни қолында анықтамасы бар бала  құрбылары
сияқты мектептің білім үдерісіне  толық енгізу
әлеуметтік бейімдеуге жынысына, шығу тегіне қарамай балаларды
айыратын кедергілерді жоюға, ата-аналарды белсенділікке
шақыруға, балаларды түзету-педагогикалық және
әлеуметтік қажеттіліктерін арнайы қолдану,
қоршаған ортаның балалардың жас ерекшеліктеріне
және білімдік қажеттіліктеріне бейімдеріне жағдай
туғызу, яғни жалпы білім беру сапасы сақталған тиімді
оқытуға арналған мемлекеттік саясат. Ерекше қажеттіліктері бар
оқушыларға білімп беру дегеніміз  бала құқығын
кемсітпеу, адамдарға деген теңдік қатынасты қамтамасыз
ету, оларға арнайы жағдай қалыптастыру негізі жатыр. Ерекше білім беруге қажеттіліктері
бар оқушылардың оқу бағдарламасын меңгеру
ерекшеліктеріне байланысты, мұғалім олар үшін оқу
бағдарламаларын ҚР МЖМБС негізінде бейімдей алады. Білім беру
ұйымдарында балалардың денсаулығын сақтау,
сондай-ақ білім алушылардың ерекше білім алу және
қосымша білім беру қызметтерін алудағы олардың
қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жайлы жағдай
құру қамтамасыз етіледі. Инклюзивті білім беруді жүзеге
асыратын білім беру ұйымдарының педагогикалық кеңесі
жеке оқу жоспарлары мен жеке бағдарламаларды, ерекше білім беруге
қажеттіліктері бар балаларды психологиялық-педагогикалық
қолдаудың жеке бағдарламасын бекітеді. Сабақтар ерекше
білім беруге қажеттіліктері бар балаларды оқытуға жеке
ықпалды қолдану арқылы жүргізіледі. Сонымен
қатар  білім беру бағдарламасына сай әрбір
мұғалімі ерекше қажеттіліктері бар оқушыларға
жеке бағдарлама, жинақ ретінде тапсырмалар немесе жинақ
ретінде ұсынуына болады.
Мектепте
ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушыларға тапсырмалар
жинағының  мақсаты: Мүмкіндігі
шектеулі балаларды психологтық-дәрігерлік-педагогикалық
қолдауды іске асыру және инклюзивті білім беруді орындау
арқылы тең құқылы тұлға болуға
мүмкіндік жасау  (құрбыларымен тең
құқылы білім алу);
Міндеттері:
ü Әлеументтену,
қоғамға бейімдеу;
ü Құрбыларымен
бірге тәрбиелеу;
ü Білім
беру үдерісіне барлық қатысушылармен ерекше
сұранысқа ие балалардың  жағымды, өзара
қарым- қатынасын қалыптастыру;
Ерекше
білім беру қажеттіліктері бар оқушыларды оқытудың
негізгі принциптері:

ü Адам
құндылығы оның мүмкіндігіне қарай
қабілеттілігімен, жеткен жетістіктерімен анықталады;
ü Әрбір
адам сезуге және ойлауға қабілетті;
ü Әрбір
адам қарым - қатынасқа құқылы;
ü Барлық
адам бір - біріне қажет;
ü Білім
шынайы қарым - қатынас шеңберінде жүзеге асады;
ü Барлық
адамдар құрбы - құрдастарының қолдауы мен
достығын қажет етеді;
ü Әрбір
оқушы үшін жетістікке жету - өзінің мүмкіндігіне
қарай орындай алатын әрекетін жүзеге асыру;
ü Жан
- жақтылық адам өмірінің даму аясын кеңейтеді;
Кеңейтілген
мағынада ерекше білім беру қажеттіліктері бар
оқушыларға білім беру дегеніміз кедергілерді жою мен инклюзивті
білім беру арқылы  оқыту үдерісіне  енгізуге
бағытталған білім беру үдерісі және олардың
сапалы білімге тең қолжетімділігін қамтамасыз ету болып
табылады.
Сондықтан
берілген тапсырмалар  жинағында ерекше білім беру қажеттіліктері
бар оқушыларға   білім беру жағдайында қазақ  тілі
пәнінен тапсырмалар жинағы құрылған. Әрбір
тапсырма оқушының жас ерекшелігіне сай берілген. Орта білім беру
мазмұнын жаңарту аясында   көрсетілегн
дағдылардың барлығына  негізделген. Тапсырмалар жинағы  екеніне
қарамастан сурет, сөздік, мәтін, сұхбат берілген,
қалған тапсырмалар  мәтін мен сұхбатқа негізделіп
жасалған, яғни оқушы қазақ тілі пәні
бойынша бар білімдерін толықтырып, дамытуға жағдай
жасалған. Әрбір тақырып бойынша сөздікпен жұмыс
қамтылған, кейбір тақырыптарда шығармашылық
тапсырмалар берілген. Қазақ тілі пәні бойынша оқу
бағдарламасы мен оқу жоспарының негізінде  жинақтағы
тапсырмаларды нашар оқитын оқушыға немесе жақсы
оқитын оқушыға сараланған тапсырмалар ретінде
ұсынуға болады. Жинақ барлығы он жеті  тақырыптан
тұрады, тақырыптар бір – бірімен байланысты, оқушының
логикалық ойлау мен сөйлеу дағдыларын арттыруға
бағытталған. Дамуында ерекше білім беру қажеттіліктері бар
балалар интеграцияланған ортаға неғұрлым ерте
тартылған болса, олардың әлеументтік бейімделуі
соғұрлым жылдам әрі жеңіл болады. Қазақстан
Республикасы жағдайында бұл мәселе әлі де өзекті
болып табылады. Мұғалімдер ерекше білім беру
қажеттіліктері бар оқушыларға байланысты  мемлекетіміздің
әрбір азаматы – ұлттық құндылық,
әрбір баласы – еліміздің ертеңі екенін ескергеніміз
дұрыс.

КІРІСПЕ БӨЛІМ
Қазақстан
Республикасының білім беру бағдарламасына сай ерекше білімді
қажет ететін оқушылардың танымдық қабілеттерін
жетілдіру мақсатында , олардың жеке психофизикалық
ерекшеліктерін ескере отырып түзете дамыту тапсырмаларын сабақ
үдерісінеи жүйелі қолдану арқылы оқушының
сөйлеу, сұхбатқа түсу, өз ойын еркін айту,
логикалық ойлау, сұрақтарға дұрыс  жауап беру білім,
білік дағдыларын арттыру қажет. Оқушылардың
бойындағы кемшіліктерді түзету, жан- жақты жүргізілетін
оқу- тәрбие жұмысының нәтижесінде
оқушыларды қоғамдық өмірге бейімдеу, сонымен
қатар зейінін қалыптастыру, ойлау, есте сақтау
қабілеттерін және тілдерін дамыту, яғни танымдық
қызметін дамытуда мектеп мұғалімдері  және арнайы маман
иелері (дефектолог, логопед, психолог т.б) түрлі заманауи технологияларды
қолданып келеді. Соның ішінде қазақ тілі пәніне
байланысты тапсырмалар жинағы  маңызды екені сөзсіз. Заман
талабына сай қазіргі таңда қазақ тілі –мемлекеттік тіл
ретінде еліміздің барлық азаматтарының меңгеріп,
дұрыс сөйлеуін талап етіп отыр. Яғни жалпы білім беру
мектептерінде  мүмкіндігі шектеулі  оқушыларға көбірек
көңіл бөлу керек. Олар үшін Қазақстан
кедергісіз аймаққа айналуға тиіс. Білім
беру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі
қағидаттарына баршаның сапалы білім алуға
құқықтарының теңдігі; әрбір
адамның зияткерлік дамуы, психикалық-физиологиялық және
жеке ерекшеліктері ескеріле отырып, халықтың барлық
деңгейдегі білімге қолжетімділігі жатады. Соның ішінде  ннклюзивті
білім беру баршаның сапалы білімге қол жетімділігін
қамтамасыз етуге бағытталған білім беру жүйесін тарату
процестерінің бірі болып табылады.
Білім
беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасына сәйкес елімізде
2011
жылдан бастап инклюзивті білім беру кезеңімен енгізілуде.
Қазақстан
Республикасының
2025 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары 1.1 тарауы
«Қолжетімділік пен инклюзивті білім беру» дегеніміз оқушының
психология, медициналық қорытындысына қарамастан
қолжетімді, тең дәрежеде білім алу
құқығы бар екені айтылып кетеді.  Бүгінгі
таңда еліміздегі мемлекеттік саясаттың маңызды басымдылықтарының
бірі білім беру жүйесінің дамуы болып табылады. Білім беру
саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі принциптеріне сапалы
білім алуға барлығының
құқықтарының теңдігі, әр
адамның  жеке-дара ерекшеліктерін ескере отырып барлығымен
тең дәрежеде  білімге қолжетімділігі жатады. Ерекше білім
беру қажеттіліктері бар оқушыларға  жалпы білім беретін
мектептердегі оқыту үдерісін  сипаттауда қолданылады. Демек,
ерекше білім беру қажеттілктері бар оқушыларды  оқыту
негізінде балалардың қандай да бір дискриминациясын
жоққа шығару, барлық адамдарға деген теңдік
қатынасты қамтамасыз ету, сонымен бірге оқытудың ерекше
қажеттілігі бар балаларға арнайы жағдай қалыптастыру
жатыр.Осы бағыт балаларды оқуда жетістікке жетуге ықпал етіп,
жақсы өмір сүру  жағдайын қалыптастырады.
Жинақта көрсетілген әдіс-тәсілдердің
барлығы ерекше қажеттіліктері бар оқушыларға
бағытталған. Яғни 5-7 сынып балаларына
қоғамға  жеңіл бейімделуіне,  жан-жақты еркін
дамуына, бәсекеге қабілетті тұлға болуып
қалыптасуына жағдай жасалған.
 Ерекше
білім беру қажеттіліктері бар оқушыларға  білім берудің
нормативтік-құқықтық базасы:
1."Білім
туралы" Қазақстан Республикасының Заңы (24.12.2008
ж. өзгерістер мен толықтырулармен)
2.
Қазақстан Республикасындағы баланың
құқықтары туралы Қазақстан
Республикасының 2002 жылғы 8 тамыздағы N 345 Заңы
3.
"Білім алушылардың үлгеріміне ағымдық
бақылау, аралық және қорытынды аттестаттау
өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы"
Қазақстан   Республикасы Білім және ғылым
министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125
бұйрығы (өзгерістер бар)
4.Ерекше
білім беру қажеттіліктерін бағалау қағидаларын бекіту
туралы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым
министрінің 2022 жылғы 12 қаңтардағы № 4
бұйрығы
5.
Білім беру ұйымдарында психологиялық-педагогикалық
қолдап отыру қағидаларын бекіту туралы Қазақстан
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 12
қаңтардағы № 6 бұйрығы
6.
"Психологиялық-педагогикалық қолдау саласындағы
жергілікті атқарушы органдар көрсететін мемлекеттік
көрсетілетін қызметтерді көрсету тәртібін бекіту
туралы« Қазақстан Республикасы Білім және ғылым
министрінің 2020 жылғы 27 мамырдағы № 223 бұйрығы
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан
Республикасы Оқу-ағарту министрінің м.а. 2022 жылғы 17
қарашадағы № 462 бұйрығы.
7.
Жалпы білім беру мектептеріндегі ерекше білім алуды қажет ететін
балаларға психологиялық-педагогикалық қолдау
көрсету: әдістемелік нұсқаулық  Елисеева
И.Г., Ерсарина А.К.
Жинақта
берілген тапсырмалардың барлығы ерекше білім беру
қажеттіліктері бар оқушылардың көпшіліктен қалай
да болсын өзгеше болғандықтан мұндай балаларға
сараланған тапсырмалар беру арқылы,  дұрыс сөйлеу,
сұрақтарға дұрыс жауап беру, сұхбаттасу мен
логикалық ойлау қабілеттерін қалыптастырып, пәнге деген
қызығушылығын  арта түсетіндей етіп жасалған. 2022-2023
оқу жылында ұсынылған жинақтағы тапсырмаларды
апробациядан өткізу мақсатында  анықтамасы бар
сыныптағы 9 оқушыдан «Менің отбасым» тақырыбы бойынша
тапсырмалар ұсынылды. Тапсырмалар: сөздікпен жұмыс,
дұрыс оқу, қайталау, көп нүктенің орнына
қажетті әріптерді қойып жазу, берілген сурет пен
сөздерді сәйкестендіру, сұхбатты жұбымен оқу,
аудару, сұхбатты үлгі ретінде өз бетінше жұбымен
шағын сұхбат құрастыру (4-5 реплика).  Біздің
мақсатымыз  тақырып бойынша оқушының  білім, білік деңгейін
тексеру арлықы білім беру үдерісі кезіндегі
олқылықтарды анықтау болды (№1 диаграмма)

№1диаграммада
тапсырмаларға қате жауап берген оқушылар саны басым екені
байқалады, тіпті кейбір оқушылар №1тапсырманы ғана орындап,
қалған тапсырмаларды орындамаған. Жұмыстың
нәтижесінде сыныта отырған 9 оқушының 1 ғана
оқушысы тапсырманы 7баллға орындап төрт деген баға алды
(Меньшикова.К.) , ал қалған 8 оқушының 4 орта есеппен
алғанда 5 баллдан, 4  оқушы 4 баллдан ғана алды. Яғни
оқушылардың басым бөлігі берілген тапсырмалар бойынша білім
деңгейлері орта деңгейден аспады. Бұл көрсеткіш ерекше
білім беру қажеттіліктері бар оқушылардың
қазақ
тілі пәнінен білім деңгейі нашар екенін көрсетті (№1 кесте сауалнама)

«Менің отбасым» тақырыбы
бойынша кіріс сауалнама

1.Түсіп
  қалған сөзді анықта «Менің атам мен
  әжем...»

А.
   Құрылысшы
В.
  Мұғалім
С.
  Зейнеткер

2.
  Сенің анаң …

А.
  Зейнеткер
В.Құрылысшы
С.Мұғалім

3.
  Менің
  әкем …

А.Мұғалім
В.Құрылысшы
С.Зейнеткер

4.
  Түсіп
  қалған әріпті анықта
ЗЕЙ…ЕТКЕ…

А.
  Қ,Ғ
В.
  Н,Р
С.
  Н,М

5.Сенің
  отбасың қандай?

А.
  Үлкен, тату
В.
  Әдемі, сымбатты
С.
  Биік, кең

Қорытынды:
1. Баланың денсаулығы мен психологиялық жағдайына
байланысты   тапсырмалар қиындау болды;
2.
Оқулықта берілген тапсырмалар мен мәтіндер ерекше білім беру
қажеттіліктері бар оқушыларға бейімделіп жасалмаған,
сөздік пен мәтін арасында байланыс жоқ;
3.
Оқулықта берілген  жазбаша тапсырмалар ерекше білім беру
қажеттіліктері  бар оқушыларға бейімделмеген;
4.
Бақылау жұмысына берілген тапсырмалар логикалық ойлауды
қажет ететін, бірақ балалар орындай алмады ( себебі сабақта
логикалық тапсырма орындамайды);
5.
Түсіп қалған әріпті қой тапсырмасында
оқушылар қазақ тіліне тән дысытарды алмастырады.
5.
«Менің отбасым» тақырыбы бойынша 3-4 репликадан тұратын
сұхбат құрау  тапсырмасы қиындық туғызды
(оқушылар сабақта сұхбатмен, және сұрақ –
жауап әдісімен жұмыс жасамайды.
Ал,
жинақта берілген тапсырмалар сөздікпен жұмыстан бастап бір-
бірімен байланысты. Мысалы, жаңа сөздердегі сөздер
мәтінде, жазбаша тапсырмаларда, сұхбаттарда кезедеседі,
сөздік оқушыларға тапсырмаларды ары қарай дұрыс
орындату мақсатында анықтама ретінде берілген. Осындай  тапсырмалар
жинағының арқасында   мектепте ерекше білім беру қажеттіліктері
бар оқушыларға тақырыпты түсінікті әрі
қолайлы етіп ұсынғанның арқасында баланың
пәнге деген қызығушылығы артады, қазақ
тілінде қарапайым сөз тіркестері мен жай сөйлемдері сауатты
құрап дағдыланады, жұбымен дұрыс сұбаттасып
үйренеді. Жинақтағы тапсырмаларды  күнделікті
қысқа мерзімді жоспарға енгізу арқылы  тіпті  нашар
оқитын оқушылар мен үлгерімі  жақсы
оқушыларға сараланған тапсырма ретінде беруге болады. Жинақ
барлығы он жеті  тақырыптан, әр тақырыпқа 2
сағаттан берілген, оқу жылында 34  сағатты қамтиды.  Әрбір
сабақтың  тақырыбы  және сабақта орын алатын
дағдылар тізімі  күнтізбелік жоспарда көрсетілген (№1 кесте
күнтізбелік жоспар)

Күнтізбелік жоспар  5   сынып
 2023-2024 оқу жылы

№

Тақырыбы

Сағат саны

Дағдылар

Мерзімі

1

Сәлем
  ! Менің атың кім?

2

1.
  Сөздік
2.
  Жазылым
3.
  Тілдесім
4.
  Оқылым

2

Менің
  отбасым

2

1.
  Сөздік
2.
  Жазылым
3.
  Оқылым
4.
  Тілдесім

3

Менің
  мектебім

2

1.
  Сөздік
2.
  Жазылым
3.
  Айтылым
4.
  Оқылым

4

Менің
  сыныбым

2

1.
  Сөздік
2.
  Жазылым
3.
  Оқылым
4.Айтылым

5

Менің
  досым

2

1.
  Сөздік
2.
  Тілдесім
3.
  Жазылым
4.
  Айтылым

6

Оқу
  құралдарым

2

1.
  Сөздік
2.
  Оқылым
3.
  Жазылым
4.
  Айтылым

7

Үй
  жануарлары

2

1.
  Сөздік
2.
  Тілдесім
3.
  Жазылым
4.Айтылым

8

Аңдар

2

1.Сөздік
2.
  Тілдесім
3.
  Жазылым
4.
  Айтылым

9

Менің
  елім

2

1.
  Сөздік
2.
  Жазылым
3.
  Оқылым
4.
  Тілдесім

10

Менің
  аулам

2

1.
  Сөздік
2.
  Тілдесім
3.
  Жазылым
4.
  Айтылым

11

Дене
  мүшелерім

2

1.
  Сөздік
2.
  Оқылым
3.
  Жазылым
4.Тілдесім

12

Дәрігердің
  қабылдауында

2

1.
  Сөздік
2.
  Оқылым
3.
  Жазылым
4.
  Айтылым

13

Сурет
  саламын

2

1.
  Сөздік
2.
  Оқылым
3.
  Жазылым
4.
  Айтылым

14

Абайла,
  бғдаршам!

2

1.
  Сөздік
2.
  Оқылым
3.
  Жазылым
4.
  Айтылым

15

Азық
  – түлік дүкенінде

2

1.
  Сөздік
2.Тідесім.
3.
  Жазылым
4.Айтылым

16

Ойыншық
  дүкенінде

2

1.Сөздік
2.Оқылым
3.Жазылым
4.Айтылым

17

Киімдер
  дүкенінде

2

1.
  Сөздік
2.
  Тілдесім
3.
  Айтылым
4.
  Жазылым

Мұғалімдер
сабақ үдерісінде берілген ақпаратты ұғымды,
түсінікті етіп берген жағдайда баланың пәнге деген
қызығушылыңы артады, білім сапасы жоғарлайды. Сабақтардың
үздіксіз өзара байланыстылығын басшылыққа ала
отырып, одан кейінгі тақырыптарда оқушылардың
алдыңғы сабақта алған білімдерін қолданып
отырған жағдайда баланың тілдік дағдылары артады.
Ата
–аналар, мұғалімдер, тәрбиешілер мен мамандар
іс-әрекетінде  бірлестік, жүйелілік болса ғана мектептегі
ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушыларға білім беру
үдерісі  жақсы нәтиже көрсетеді.Ерекше білім беру назарсыз
қалмауы үшін әрбір мұғалім  сабағына
қолданатын тапсырмаларды нақты ойластыру қажет. Тек
қана баланың деңгейіне  бейімделген тапсырмалар оның
ішкі потенциялын  ашуға  мүмкіндік туғызады,
әр адамға қарап, сабырлылыққа тәрбиелейді,
отбасыларымен қарым-қатынастықты нығайтып, оқу
барысына  кірістіреді.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Тақырыбы: «Сәлем! Сенің
атың кім?»
1
– тапсырма. Жаңа сөздерді оқимыз,  қайталаймыз.
Сәлеметсіз
бе ! – Здравствуйте!
Сәлем!
– Привет!
Сау
болыңыз! – До свидание!
Сау
бол! – Пока!
Сенің
атың кім?- Как тебя зовут?
Менің
атым... – Меня зовут...
2-
тапсырма. Берілген жаңа  сөздерден  «Негізгі сөз» әдісі
арқылы сөйлем құрап жаз

3 –
тапсырма. Суретке қарап 3-4 репликадан тұратын сұхбат
құра.

              4
– тапсырма. Сұхбатты жұбыңмен оқы, жұбыңмен
ұқсас сұхбат құрап айт.
-
Сәлем!
-
Сәлем!
-
Сенің атың кім?
-
Менің атым – Әсем.
-
Әсем қалың қалай?
-
Рахмет! Жақсы.
-
Сау бол!

Тақырыбы: «Менің отбасым»
1 – тапсырма. Жаңа
сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Отбасым - семья

Бұл кім? – Кто это?

Ата – дедушка

Әже – бабушка

Ана – мама

Әке – папа

Зейнеткер -пенсионер
2
– тапсырма. Көп нүктенің орнына керек әріптерді жаз.

 Мен....ң,
отба...ым, ....та, әж....., а.....а, ә.....е.
3
– тапсырма. Сурет пен сөздерді сәйкестендір.

ата

әке

әже

ана

4
– тапсырма. Сұхбатты жұбыңмен оқы, жұбыңмен
ұқсас сұхбат құрап айт
-
Сәлем!
-
Сәлем!
-
Отбасың бар ма?
-
Иә, бар.
-
Отбасың туралы айтшы?
-
Әкем құрылысшы, анам
мұғалім, атам мен әжем зейнеткерлер
-
Сау бол!
-
Сау бол!

Тақырыбы: «Менің мектебім»
1
– тапсырма. Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Мектеп – школа

Әдемі – красивый

Үлкен – большой

     Кішкентай – маленький

Жарық – светлый

Ұнайды -  нравится

2-
тапсырма. Берілген жаңа сөздерді  жаз.

  3
– тапсырма. Суретті боя, сурет бойынша 3 сөйлем құрап айт.

4
– тапсырма. Көп нүктенің орнына керек әріптерді жаз.
     Біздің   мек...еп, ...лкен,
әд...мі. Сашаның мектебі к....шкентай, жа...ық,
әд....мі. Бізге мектеп ...найды.

Тақырыбы: «Менің сыныбым»
1
– тапсырма. Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Сынып  - класс

Таза – чистый

Үлкен – большой

Парта – парта

Тақта – доска

Үстел - стол

        2
– тапсырма. Сөз тіркестерін дұрыс құра.

Мынау

әдемі

Мектеп

таза

сынып

жарық

тақта

сынып

   3-
тапсырма. Сынып заттарын боя, толықтырып жаз.

...........

...........

.............

4
– тапсырма. Сурет бойынша мектеп тақырыбына  2 сөйлем
құрап айт, жұбыңмен 4 репликадан тұратын
сұхбат құрап айт.

Тақырыбы: «Менің досым»

    1
– тапсырма. Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Дос – друг

Ақылды – умный

 Күшті – сильный

 Жақсы – хороший

Әдемі – красивый

2
– тапсырма. Сұхбатты жұбыңмен оқы, берілген
сұхбатты үлгі ретінде алып  жұбыңмен 4 репликадан
тұратын сұхбат құрап айт.
-
Сәлем!
-
Сәлем!
-
Сенің досың бар ма?
-
Иә, бар.
-
Досыңның аты кім?
-
Досымның аты –
Қанат.
-
Досың қандай?
-
Досым күшті, ақылды,
жақсы.

  3-тапсырма.
Кластерды толтыр.

4
– тапсырма. Берілген сурет бойынша сөйлем құрап айт.

Бұл
  менің    .........

Досым
  ..........

Досым........

Тақырыбы: «Оқу
құралдарым»
1
– тапсырма. Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Оқу құралдар – учебные принадлежности

Дәптер – тетрадь

Кітап – книга

Қаламсауыт – пенал

Сөмке – сумка

Әдемі – красивый

    2
– тапсырма. Сурет пен сөздерді сәйкестендір.

қаламсаут

сөмке

дәптер

кітап

3
тапсырма. Кластерді толықтырып жаз.

   4
–тапсырма. Суретті боя, сөмкеңдегі оқу құралдары
туралы 4 сөйлем құрап айт.

Мынау менің сөмкем.
Сөмкемде  .........., ........ ,......... бар. Менің сөмкем
үлкен, әдемі.

Тақырыбы: «Үй жануарлар»
1
– тапсырма. Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Үй жануарлары – домашние животные

  Сиыр – корова

Бұзау – теленок

Шошқа – свинья

Торай  - поросенко

Қора – загон

  2
– тапсырма. Сұхбатты досыңмен оқы.
-
Мынау не?
-
Мынау қора?
-
Қорада бұзау бар ма?
-
Иә, қорада бұзау мен
торай бар.
-
Бұзау қандай?
-
Бұзау кішкентай
-
Жақсы. Сау, бол!
-
Сау бол!

3
– тапсырма. Сөз тіркестерін толықтырып жаз, орыс тіліне аудар.

Мынау
  .....

Мынау
  ......

Мынау
  ......

Мынау.....

 Это
  .......

Это
  .....

Это
  ......

Это
  .......

4
–тапсырма. Суретті боя, сурет бойынша  4
сөйлем құрап айт.

                                    Бұл
- қора. Қорада ....., ......., .........., ........... бар .

Тақырыбы: «Аңдар»
1
– тапсырма. Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Аңдар – звери

Қоян – заяц

Орман – лес

Қасқыр – волк

Түлкі – леса
2
–тапсырма. Сүхбатты досыңмен оқы, жұбыңмен
ұқсас сұхбат құрап айт.
-
Мынау не?
-
Мынау орман.
-
Орманда аңдар бар ма?
-
Иә, бар
-
Қандай?
-
Олар: қоян, қасқыр,
түлкі.
-
Орман қандай?
-
Орман үлкен, әдемі.

3
– тапсырма. Кө нүктенің орына керек әріптерді
қойып жаз және суреттермен сәйкестендір

  қ....ян

ор...ан

қас....ыр

т...лкі

 4
– тапсырма. Суретті боя, сурет бойынша  4 сөйлем құрап айт.

Бұл
– ........ Орманда............ бар.

Тақырыбы: «Менің елім»
1
– тапсырма. Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Менің елім – моя страна

Табиғат – природа

Орман – лес

Өзен – река

Көл – озеро

Тамаша – замечательный

2
– тапсырма. Сөз тіркестерін толықтырып жаз, орыс тіліне аудар.

Мынау .....

Мынау ......

Мынау ......

Мынау.....

 Это .......

Это .....

Это ......

Это .......

3
– тапсырма. Сөздерді сәйкестендіріп сөз тіркестерін
оқы.

Менің

өзен

тамаша

көл

кішкентай

табиғат

әдемі

елім

  4
– тапсырма. Сұхбатты досыңмен оқы,
жұбыңмен ұқсас сұхбат құрап айт.
-
Сенің елің қандай?
-
Менің елім тамаша.
-
Табиғаты қандай?
-
Табиғаты тамаша.
-
Айтып берші?
-
Орман, өзен, көлдер бар.
-
Жақсы , рахмет!
-
Сау бол!
-
Сау бол!

Тақырыбы: «Менің аулам»

1
– тапсырма.  Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Аулада – во дворе

Таза – чистый

Сырғанақ – горка

Әткеншек – качели

Қоқыс жәшігі – мусорная урна
2
– тапсырма. Сұхбатты досыңмен оқы,  жұбыңмен
ұқсас сұхбат құрап айт.
-
Сәлем!
-
Сәлем!
-
Сенің аулаң қандай?
-
Менің аулам таза. Қоқыс
жәшігі бар.
-
Аулада тағы не бар?
-
Сырғанақ, әткеншек бар.
-
Сау бол!
-
Сау бол!
  3
– тапсырма. Көп нүктенің орнына тиісі әріпті
қойып жаз, суретпен сәйкестендір

та...а

сыр....анақ

әткен.....ек

қоқыс
  ж....шігі

4
– тапсырма. Берілген суретті боя, сөйлемді аяқта, сөйлемдерге
байланысты сұрақ қой

Бұл
 менің  ........ аулам. Алада...... бар. Аула үлкен, таза. Мен
аулада ойнаймын.

Тақырыбы: «Дене мүшелерім»
   1
– тапсырма.  Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Дене мүшелерім – части тела

Құлақ – уши

Көз – глаза

Мұрын – нос

Тіс – зубы

Шаш - волосы
   2
– тапсырма Мәтінді оқы , не туралы айтылғанын суреттен
белгіле

Менің атым – Айгуль. Менің көзім үлкен.
Құлағым кішкентай. Мұрным әдемі. Аузым кішкентай.
Шашым ұзын, қоңыр. Тісім ақ. Мен әдемі
қызбын.

   3
– тапсырма Мәтін бойынша керек сөздерді қойып оқы.

Оның аты - ........ Оның көзі......,
құлағы....... мұрны........., ....... кішкентай.
Шашы........, қоңыр, тісі ақ. Ол өте әдемі......
 Қажет
сөздер: Айгуль, үлкен, кішкентай, әдемі, аузы,
ұзын, қыз.
4-
тапсырма. Сұхбатты досыңмен оқы.
-
Сәлем!
-
Сәлем!
-
Сенің атың кім?
-
Менің атым – Айгуль
-
Сен қандай қызсың?
-
Мен әдемі қызбын.
-
Неге?
-
Менің көзім үлкен, шашым
қоңыр, мұрным әдемі, ауызм кішкентай.
-
Иә, әдемі екенсің.
-
Рахмет!
-
Сау бол!
-
Сау бол!

Тақырыбы: «Дәрігердің
қабылдауында»
1
– тапсырма.  Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Дәрігер – врач

Қабылдау – принимать

Емхана – больница

Көз дәрігері – окулист

Қабат – этаж

Жолдама – направление

2
– тапсырма. Мәтінді оқы, сұрақтарға жауап бер

Мен бүгін таңертең анаммен емханаға бардым.  Бірінші
қабаттан көз дәрігеріне жолдама алдық. Екінші  қабатта
көз дәрігеріне бардық. Көз дәрігері
көзімнің жақсы көретінін айтты.  Анам ертең   тіс
дәрігеріне барамыз деді.
1)
Сен бүгін таңертең қайда бардың?
2)
Бірінші қабатта қайда жолдама алдың?
3)
Екінші қабатта қайда бардың?
4)
Көз дәрігері не деді?
5)
Анаң саған не деді?
3
– тапсырма  Көп нүктенің орнына тиісті  сөзді
қойып жаз

  Мен бүгін   .................     бардым.
................  алдым. Жолдама алып ............... дәрігеріне кірдім.
Көз дәрігері ............ жақсы екенін айтты. Менің
........................    жақсы болып қайттым.

 Керек
сөздер: емханаға, жолдама, көз, көзім,
көңіл  -күйім.
  4
– тапсырма Суретке байланысты сұрақтар құрап айт

Сен бүгін

бардың ба?

Ертең анаңмен

барасың ба?

Көз дәрігері

 екенін айтты ма ?

Тақырыбы: «Сурет саламын»
1
– тапсырма. Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Сурет – рисунок

Қағаз – бумага

Қарындаш – карандаш

Түрлі – түсті – цветные

Бояу – краска

Қылқалам – кисточка
         2
– тапсырма. Мәтінді оқы, сұрақтарға жауап бер

Мен бүгін үйдемін. Әпкем екеуіміз қағазға
түрлі – түсті қарындашпен және бояулармен сурет
салдық. Әпкем отбасымызды салды. Ал мен әжем мен
атамның суретін  салдым. Әжем мен атама сурет қатты
ұнады. Маған алғыс айтты.
1)
Әпкең екеуің не істедіңдер?
2)
Әпкең қадай сурет салды?
3)
Сен қандай сурет салдың?
4)
Әжең мен атаңа сурет ұнады ма?
5)
Олар саған нем деді?
      2
– тапсырма. Суретке сәйкестендіріп сөз тіркестерін
құрап жаз.

.................
  ...........

................
  .....................

..................
  ....................

.................
  .......................

   4
– тапсырма.  Берілген суретті боя, сурет бойынша 3 сөйлем
құрап айт, сөйлемдерге сұрақ қой.
Мен ......... сурет салдым. Әпкем..........
салды. Мен ........., ..........суретін салдым.

Тақырыбы: «Абайла, бағдаршам!»
1
– тапсырма. Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Бағдаршам – светофор

Үш түс – три цвета

Қала - город

Ереже – правило

Көшеде – на улице
    2
– тапсырма. Мәтінді оқы, сұрақтарға жауап бер
      Бағдаршамның
қызыл, сары, жасыл көздері бар.  Қызыл түс –
тоқта, сары түс – дайындал және жасыл түс – жүр
дегенді білдіреді.  Біздің қаламызда  бағдаршам көп.
Бағдаршам жол ережелерін сақтау үшін қажет.
 1)
Бағдаршамның неше көзі бар?
 2)
Бағдаршамның көздерінің түстерін нені білдіреді?
 3)
Біздің қалада бағдаршам бар ма?
 4)
Бағдаршам не үшін қажет?
3
– тапсырма. Берілген Кластерді толтырып жаз.

4
– тапсырма. Берілген бағдаршамның суретін боя, үш көзін
сипаттап айт. «Бағдаршам» тақырыбына байланысты 6
сөйлемнен тұратын  монолог құрап жаз

Тақырыбы: «Азық – түлік
дүкенінде»
1
– тапсырма. Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Дүкен –  магазин

Шұжық –  колбаса

Ірімшік – сыр

  Балмұздақ – мороженое

 Азық – түлік – продукты питания

  Сатып алу – купить
2-
тапсырма. Сұхбатты досыңмен оқы
-
Сәлем!
-
Сәлем!
-
Сен қайда барасың?
-
Мен азық-түлік дүкеніне
барамын.
-
Дүкеннен не алдың?
-
Дүкеннен нан, сүт,
шұжық, ірімшік, сатыл аламын.
-
Балмұздақ аласың ба?
-
Иә, аламын.
-
Жақсы. Рахмет. Сау бол!
-
Сау бол!
3
– тапсырма. Көп нүктенің орнына керек әріпті
қойып жаз, сурет пен сөзді сәйкестендір.

ш...жық

ірім....ік

балм....здақ

н...н

с.....т

 4-
тапсырма. Сөйлемдердің дұрыс\бұрыстығын
анықта, белгіле.

Сөйлемдер

Дұрыс

Бұрыс

Мен
  азық – түлік дүкеніне барамын.

Балмұздақ
  сатып алмадым.

Дүкеннен
  нан, сүт, шұжық, ірімшік, сатыл аламын.

Тақырыбы: «Ойыншық
дүкенінде»
1
– тапсырма. Жаңа сөздерді оқимыз , қайталаймыз

Ойыншық – игрушка

Қуыршақ – кукла

Мәшине – машина

Қонжық – медвежонок

Сыйлады – подарил

Жақсы көремін – люблю
    2
– тапсырма. Мәтінді оқы, сұрақтарға жауап бер.

Мен анаммен дүкенге бардым. Маған анам қуыршақ,
қонжық сатып берді.  Мен бауырыма мәшине сатып алдым. Үйге
келіп  бауырыма мәшинені сыйладым. Бауырым қуанып қалды. Мен
бауырымды жақсы көремін.

1) Сен анаңмен қайда бардың?

2) Саған анаң  қандай ойыншық сатып берді?

3) Сен бауырыңа қандай ойыншық алдың?

4) Сен үйге барып не істедің?

5) Сен бауырыңда жақсы көресің бе?

3
– тапсырма. Берілген Кластерді толтырып жаз.

 4-
тапсырма. Берілген ойыншықтарды боя, атауларын айт, сөйлемдер
құрап айт.

....................

...........................

.....................................

Тақырыбы: «Киімдер дүкенінде»

 1
– тапсырма. Жаңа сөздерді оқимыз, қайталаймыз

Киімдер – одежда

Сырт киім  - верхняя одежда

Күрте – куртка

Шалбар – штаны

Қолғап – варежки

Бас киім – головной убор

2
– тапсырма. Мәтінді оқы, сұрақтарға жауап бер.
           Мен бүгін әпкеммен
дүкенге бардым. Әпкем киімдер дүкеніне барайық деді.
Маған сырт киім сатып алдық. Олар: күрте , шалбар, қолғап.
Содан кейін бас киім қарадық. Кешке үйге қайтып келдік.

1) Сен бүгін әпкеңмен қайда бардың?

2) Әпкең қайда барайық деді?

3) Саған не алдыңдар?

4) Содан кейін не істедіңдер?

5) Үйге қашан келдіңдер?

3
– тапсырма. Суреттерді сөздерге сәйкестендір.

Күрте

Бас
  киім

Шалбар

Қолғап

 4 – тапсырма.
Берілген Кластерді толтырып жаз.

ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ
Қорыта
айтқанда, балалар, ата-аналар,  мұғалімдер , отбасы
және білім беретін ұйымдар арасындағы
сабақтастықтың ойдағыдай жүзеге асуы
тұлғаның әлеуметтік бейімделуінің алғы
шарттарының бірі болса керек. Біз мұғалімдер балалар
үшін бала өз әрекетінің қатысы мен керектігін
сезінетіндей жағдай жасауымыз керек. Мемлекетіміздің әрбір
азаматы – ұлттық құндылықтарымыз, әр баласы
еліміздің ертеңі екенін ескерсек мектепте отырған
әрбір ерекше білім беру қажеттіліктері бар  балалардың сапалы
білім алып, азамат болып қалыптасуына жағдай жасау біздің
міндетіміз. Жинақтағы тапсырмаларды апробациядан өткізу
барысында оқушылардын «Менің отбасым» тақырыбы бойынша
тапсырмаларды ұсыну арқылы білімдері тексерілді. Нәтижесінде
оқушылардың басым бөлігі төмен көрсеткіштер
көрсетті, оның себебі айтылды. Оқу жылында қысқа
мерзімді жоспарға  жинақтағы тапсырмаларды енгізу
арқылы апробациядан өтті. Екінші жартыжылдықта   «Менің
отбасым» тақырыбы бойынша бақылау жұмысы алынды. Тапсырмалар
сөздікпен жұмыс, сөз тіркестерін құрау, түсіп
қалған әріптерді орнына қою, сурет пен сөздерді сәйкестендіру,
сұхбатты оқу, жұбымен ұқсас сұхбат
құрап айту. Оқушылар сұхбатты өткен
тақырыптардағы сөздерді қолдана отырып толықтырып
шықты. Бақылау жұмысының нәтиже мониторингі
бойынша балалар тапсырманы жақсы орындады (ортадан жоғары
деңгей). Жинақтағы тапсырмалар ерекше білім беру
қажеттіліктері бар оқушыларға сараланған тапсырма
ретінде ұсынылды (№2 диаграмма)

Қорытынды:
1. Жинақтағы тапсырмалар бір-бірімен
байланысты болғандықтан оқушыларға орындаған
өте тиімді болды (тапсырмалардың барлығы жаңа сөздермен
байланысты);
2.
Тапсырмалар оқушылардың логикалық ойлау қабілеттерін
артуға ықпал етті (суретт бояп шағын мәтінр
құра, сурет пен сөздерді сәйкестендір);
3.
Қорытынды бақылау жұмысында оқушылар
сұрақтарға толық жауап беруге тырысты (оқушылар
сұрақты түсінеді шамаларына қарай нақты жауап
беруге тырысады);
4.
Жинақтағы тапсырмалармен жүйелі жұмыс
оқушылардың қазақ тіліне тән әріптерді
алмастырмай,  сауатты жазу дағдыларын арта түсірді.
(№2
кесте  сауалнам)
5.
Жинақта берілген тапсырмалар оқушылардың қазақ
тілінде ауызекуі сөйлеу дағдыларын арттырады;
6.Жинақта
берілген тапсырмалар қазақ тілі мен әдебиеті пәнінде
көрсетілген негізгі бес дағдыны дамыту бағытында ықпалы
зор.
«Менің отбасым» тақырыбы
бойынша қорытынды сауалнама

1.Түсіп
  қалған сөзді анықта «Менің атам мен
  әжем...»

А.
  Құрылысшы
В.
  Мұғалім
С.
  Зейнеткер

2.
  Сенің анаң …

А.
  Зейнеткер
В.Құрылысшы
С.Мұғалім

3.
  Менің
  әкем …

А.Мұғалім
В.Құрылысшы
С.Зейнеткер

4.
  Түсіп
  қалған әріпті анықта
ЗЕЙ…ЕТКЕ…

А.
  Қ,Ғ
В.
  Н,Р
С.
  Н,М

5.Сенің
  отбасың қандай?

А.
  Үлкен, тату
В.
  Әдемі, сымбатты
С.
  Биік, кең

Мектепте
ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушыларға
сараланған тапсырмалар беру арқылы  балалардың ұжым
іс-әрекетіне қатысуға, адамдармен
қарым-қатынасына қажетті қабілеттілікті дамытуға
мүмкіндік береді. Осы бағытта сабағымызда дұрыс
әдіс – тәсілдерді қолдану арқылы,   білім беру
жүйесіне енгізу арқылы балаларды адамгершілікке, ізгілікке,
қайырымдылыққа тәрбиелей аламыз. Біз  қазақ
тілі мен әдебиеті пәні мұғалімдері ретінде сыныпта
отырған әрбір оқушының бойында мемлекеттік тілге деген
сүйіспеншілігін  ояту, елімізге, жерімізге деген сүйіспеншілігін
тәрбиелеу, қазақ тілінде сауатты жазып, ауызекі сөйлеу
дағдыларын арттыру міндетіміз деп айтуға болады. Мектепте ерекше білім
беру қажеттіліктері бар оқушыларға білім беру–балалардың
мүмкіндіктерін ескере отырып,  барлық білім алушылардың
білімге тең қол жеткізуін қамтамасыз ететін үдеріс.
Білім
беру бағдарламасына  сай әр балаға оның
мұқтаждығына және басқа мән-жайларға
байланыссыз, өз әлеуетін және білім алуға
құқығын  іске асыруға мүмкіндік
береді. Мемлекетіміздің әрбір азаматы – ұлттық
құндылық, әрбір баласы – еліміздің ертеңі
екенін ескерсек, әрбір ерекше білім беру қажеттілігі бар
оқушылар сапалы білім алып, азамат болып қалыптасуына жағдай
жасау міндетіміз болып табылады.
Бұл
жинақта  тапсырмалар мектепте ерекше білім беру  қажеттіліктері бар
оқушыларға қазақ тілі мен әдебиеті  пәнінен
 сараланған тапсырмалар ретінде ұсынылған. Жинақтағы
тапсырмалар бір жылға  жасалған, күнтізбелік жоспар мен
қамтылатын дағдылар кестесі берілген.
Мұғалімдердің   өзара әрекеттестігі - бұл
баланың проблемаларын шешуде кешенді ыңғай жасауды
қамтамасыз ететін, балаларды оқыту, тәрбилеу мен
әлеуметтендіру міндеттерін шешуге бағытталған.  Осылайша,
психологиялық-педагогикалық әдебиеттерде жалпы білім беру
үдерісінде ерекше білім беру қажеттіліктері бар
оқушыларға  педагогикалық қолдауда мұғалімдердің
өзара әрекеттестігі баланың  тұлға ретінде
дамуына маңызы зор екенін айтып өту жөн. Сондықтан да
құрметті әріптестер болашақта бәсекеге
қабілетті  тұлға тәрбиелеу тек өзіміздің
қолымызда деп   санаймыз.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.
Қазақстан Республикасының білім туралы заңы, 2008 жыл Мектептегі
психология, №3 2010 жыл.
2.
Әлеументтік педагогика, №3, 2019 жыл.
3. Инклюзивті
білім беру жағдайында даму мүмкіндігі шектеулі оқушыларды
психологиялық-педагогикалық қолдау қызметінің
ұйымдастырылуы №7 (128) 09.2017жыл.
4. Р.Б.Каримова
«Основные проблемы и задачи инклюзивного образования в Республике Казахстан»
журнал «Открытая школа» №9, 2013г.
5. Жалпы
білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін
пәндердің, таңдау курстарының және
факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту
туралы ҚР БжҒМ 2016 жылғы 8 сәуірдегі № 266
бұйрығы.
6. Инклюзивті білім берудің
Ресурстық орталығы туралы ереже. – Астана:
Ы.
Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, 2016 жыл – 28
бет.

 7. Инклюзивное образование в Республике Казахстан.
- Астана:
Министерство науки и образования Республики Казахстан,
2016г – 32стр.

8. Инклюзия жағдайында білім беру
процесі үшін заманауи ресурстарды пайдалану бойынша әдістемелік
ұсынымдар.\ Методические рекомендации
по использованию современных ресурсов для образовательного процесса в условиях
инклюзии -  Ы. Алтынсарин
атындағы Ұлттық білім академиясы,
Астана
 2023
ж, -
34, 85 беттері

9. Сахнова
И.А. «Инклюзивное образование: теория, практика, опыт» Материалы международной научно-практической
конференции, 2018 г.

10. Оразбаева.Ф.Ш., Аяпова.Т.Т. және
басқалар, қазақ тілі (6 деңгейлік оқыту
әдістемелік кешендер) , Алматы,. Жазушы 2007 – 121 б

file_name: Ерекше білім беру Авторлық жинақ  (исправленный).docx

alt: Мазмұны: Мазмұны .........

alt: КІРІСПЕ БӨЛІМ Қазақстан Республикасының білім беру бағдарламасына сай ерекше білімді қажет ететін оқушылардың танымдық қабілеттерін жетілдіру мақсатында , олардың жеке психофизикалық ерекшеліктерін ескере отырып түзете…

alt: Тапсырмалар: сөздікпен жұмыс, дұрыс оқу, қайталау, көп нүктенің орнына қажетті әріптерді қойып жазу, берілген сурет пен сөздерді сәйкестендіру, сұхбатты жұбымен оқу, аудару, сұхбатты үлгі ретінде…

alt: Дене мүшелерім 2 1

alt: НЕГІЗГІ БӨЛІМ Тақырыбы: «Сәлем!

alt: Тақырыбы: «Менің отбасым» 1 – тапсырма

alt: Тақырыбы: «Менің мектебім» 1 – тапсырма

alt: Тақырыбы: «Менің сыныбым» 1 – тапсырма

alt: Тақырыбы: «Менің досым» 1 – тапсырма

alt: Тақырыбы: «Оқу құралдарым» 1 – тапсырма

alt: Тақырыбы: «Үй жануарлар» 1 – тапсырма

alt: Тақырыбы: «Аңдар» 1 – тапсырма

alt: Тақырыбы: «Менің елім» 1 – тапсырма

alt: Тақырыбы: «Менің аулам» 1 – тапсырма

alt: Тақырыбы: «Дене мүшелерім» 1 – тапсырма

alt: Тақырыбы: «Сурет саламын» 1 – тапсырма

alt: ОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ Қорыта айтқанда, балалар, ата-аналар, мұғалімдер , отбасы және білім беретін ұйымдар арасындағы сабақтастықтың ойдағыдай жүзеге асуы тұлғаның әлеуметтік бейімделуінің алғы шарттарының бірі болса…

alt: ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 1

intro: Методическое пособие упражнениями  для детей требующий инклюзивное обучение

другое

group: Педагогика

title: Мектептегі ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушыларға арналған тапсырмалар жинағы


extracted_text:
1. Естественный спутник Земли.
2. Первая от Солнца планета.
3. Планета, названная именем морского царя.
4. Планета, имеющая 30 спутников и хорошо заметные кольца,
состоящие из камней и глыб вращающихся вокруг её.
5. Планета, с двумя спутниками.
6. Вторая планета от Солнца.
7. Планета, имеющая один естественный спутник.
8. Самая маленькая планета от Солнца.
9. Самая большая планета, масса которой в 318 раз больше нашей.

file_name: Кроссворд Планеты.doc

alt: Естественный спутник Земли. 2

intro: Кроссворд по географии в 5 классе. Актуален при изучении темы "Земля-планета Солнечной системы".

география

group: Дисциплины

title: Кроссворд по географии на тему "Планеты"