extracted_text:
Çăварни
Уявě
(Масленица)

Ача-пăчасем кăшкăрашса
урама чупса тухаççĕ. Кашнин аллисенче пĕчĕк
çунашкасем. Сăвăласа  калаççě.

Эрне хушши катаччи! Çăварни!
Çăварни!

Çăварни килет, куртăр-и?

Çуркунне çитет, сисрĕр-и?

Хирĕç тухса илтĕр-и?

       Эх,
çăварни, çăварни!
Çăвар
тулли икерчи,
Кĕсье тулли кулачи,

    Çитрĕ,
çитрĕ çăварни,                                       Кĕçех
çитрĕ çу эрни                                            Эй,
яш-кĕрĕм, ачапча,
Чупса юлар катаччи!
    Ачасем!
Тăвансем! Васкăр, килĕр!                                        Çăварни
çитрĕ, çу çитрĕ!
Çерçи ури хуçмалли вăхăт çитрĕ.
         Çăварни,
çăварни,                                      Çăварна
карса кил!                                 Кап-кап икерчĕ хып!
                                                           Шăнкăрав
сасси янăрать,                 Çамрăк-кĕрĕм
савăнать.                     Çăварни килет çич
кунлăх                             Ма килмест-ши çĕр
кунлăх?
Çăварни!
 Çăварни çитрĕ, çу çитрĕ!
Картлă-картлă пашалу,                               Вун ик
çытар, пĕр тÿшек,                     Хурăн тăрри –
хултăрчи,                      Йăмра тăрри – йăмпăлти,

Чăрăш тăрри –
чăмпăлти.                       Тунти хăти килет, тет,
Вун ик вĕçле пушшипе                  Хыптарать те
çунтарать.
         Хусан
çуни хуçмалла-                          Эпир ун çине ларас
çук.                       Чĕмпĕр çуни
чĕнтĕрлĕ-                           Эпир ун çине ларас
çук.                            Çĕрпÿ çуни,
çĕрĕк çуна                           Пирĕн айран
каяс çук.

Аттен пахчи пулмасан,                                      Кайăк сасси
илтес çук.                              Аттен лаши пулмасан,
Çварни чупса курас çук.

Çварни чупма кам лайăх?-                 Вун çич
çулхи хĕр лайăх.                    Лар, лар,савни,
çуммарах,-                    Чун юратни эс анчах.

Катаччи те çăварни!                          Çăвар
туллии икерчи,                        Кĕсье туллии премĕкĕ,
Ма çварни теес маар?                         Аттен лаши улт сулхи.
Утмăл çула çитиччен                              Пĕр
çварнирен юлас çук.                  Аттин улĕ çич
çулхи,                          Ситмĕл çула çитиччен
Пĕр çварнирен юлас çук.

1-мĕш ачи: Ăçта пирĕн Микула? Халь те
çывăрать-и вăл?! Атьăр: кайрăмăр вăратма!
Пурте: Атьăр!
Ик-виç ача: (пĕр харăссăн   Микулана витлесе
кăшкăраççĕ) Микула – çывракан,
кĕл пашалу çиекен!
1-мĕш ачи: Микула, тух! Мĕн çывăрса
выртатăн? Паян çерçи тăриччен тăрса
хĕреслĕ урамра «турахуп кучĕпе» ярăнмалла! (турахуп –
чăвашсен сÿс тураса якатмалли ĕç хатĕрĕ).
Микула васкаса тумтирне
тăхăнкаласа хапхаран тухать. Аллине ик-виç икерчĕ
тытнă.
Микула: Икерчĕ çиме те памастăр вĕт
манна. Асанне куриччен ик-виç икерчине йăтрăм та тухрăм.
Мейĕр, çийĕр. (Микула пурне те икерчисене
хуçа-хуçа пайласа парать? Ачасем икерчисене
хăвăрт-хавăрт çисе яраççĕ те вĕçтереççĕ
хĕреслĕ урама çунашкасемпе ярăнма.
Ярăнса
аннă чух çапла каланă:
«Кантăр тÿрě пултăр! Кантăр вăрăм
пултăр!»             Çитěннисем те çамрăксем ярăннине
пăхса савăннă, хăйсем те ярăннă.
  Виçĕ-тăватă хут
ярăнса аннă хыççăн пĕр ачи вăйă
выляма сĕнет.                          2-мĕш ачи:
Атьăр, вылятпăр, шăнса кайрăм.
Пурте: Атьăр, атьăр!
3-мĕш ачи : Микула, эсĕ нумай
çывăрнăшăн - «йытти» пулатăн.
Ачасем пурте «йытăлла» выляма
пуçлаççĕ.
Вăйă
йĕрки.
Шăнса пăрланнă муклашкапа
пĕр-пĕрне ураран тивертмелле вылянине «йытăлла» тенĕ.
Муклашка кама тивнĕ – çав «йытти», хăвалаканĕ пулнă.
Ыттисем «йыттинчен» тарса хăтăлма тăрăшнă.
Ашкăнма юратаканрах ачасем систермесĕр, хăвалаканни патне пынă
та: «Йытту ăçта?» - тесе витлешсе çурăмĕнчен
аллисемпе тĕксе хăварса тарнă.
                               Ачасем
тěрлěрен вăйăсем выляççě, вăй
виçеççě.
                        Ачасем
вылянă хушăра  урама лашасемпе çăварни юрри юрласа
хĕрсемпе   каччăсем çитсе чарăнаççĕ.
Лашисене лентăсемпе, шăнкăравсемпе капăпрлатнă. Ачасем
вĕсене курсан кăштах айккинелле
пăрăнаççĕ. Хăйсене май
выляççĕ, кăшкăрашаççĕ, юрпа
перкелешеççĕ.
                                        1 каччи: Хĕрсем, пĕрер такмак каласа ташлар-ха!
                 Вăйçă
такмак кĕвви кала пуçлать. Хĕрсемпе каччăсем ташлаççĕ.

                                                  Ташă такмакĕсем

Тăррăн-тăррăн
тăмашкăн,
Тăри
чĕппи мар эпир.
Шăппăн-шăппăн
лармашкăн,
Шăпчăк
чĕппи мар эпир.

Сикĕр-сикĕр
шывалла,
Шыв
сирпĕнсе тăмалла.
Ташлăр
халĕ ташшине,
Çын
тĕлĕнсе тăмалла.

Акă
ĕнтĕ, пăх ĕнтĕ,
Калама
та çук ĕнтĕ,
Сылтăм
ура хĕрсе кайрĕ,
Чарăнма
та çук ĕнтĕ.

Юрататăп
кĕпине,
Юрататăп
çухине,
Юрататăп
каччине
Аван
ташлаканнине.

Шурă
тутăр паттис мар,
Паттисран
та кая мар.
Эпир
кунта артист мар,
Артистран
та кая мар.

Сĕтел
тăваткал пулать,
Ури
тăваттă пулать.
Эпир
кунта савăнни
Ĕмĕр
асăнма юлать.

Эп юрлас та теменччĕ,                              Эп
ташлас та теменччĕ.                         Купăс çемĕ
каласан                           Сикрĕм, тухрăм ташлама.

Атьăр ташша тухар-и,
Такмакласа ташлар-и?                          Пирĕн çине юлташсем
Ăшшăн пăхса тăччăр-и?
Веселиться, веселиться,               Веселиться
тумалла.                              Çунса тăракан чĕрене                         Ташласа
йăпатмалла.

Тăмпа, тăмпа, тăмпала                                     Тăмпа
мĕскер тумалла?                 Юрламасан, ташламасан,                   Пирĕнпе
мĕскер тумалла?
Çап-çаврака кÿлĕре
Шыв çаврăнать-шим вара?                      Эпир кунта
ташланăшăн                       Намăс пулать-и вара?

Ташлар, савăнар,
Пирĕн ĕмĕр иккĕ мар.                                 Ик
ĕмĕрпе мĕн тăвар,                               Пĕрне
лайăх пурăнар.
                                                                   Алли
хамăн мар-и ман,                              Ури хамăн мар-и ман?
Тусăм хамăн мар-и ман,                  Савăнмалла мар-и ман
Тăван тăвана пăхать,
Килĕштерсе пурăнать.                             Тăван
тăвана савать,                                 Ĕмĕр пĕрле
пурăнать.

                   Çурхи кунсем çитсессĕн
Кайăк юрри  пĕтес çук.                                 Тăван
патне килсессĕн,                                Юрă-ташă
пĕтес çук.

Ах, ах, ах иккен,
Ахлатасси хĕн иккен.                                    Пĕр ташлама
тытăнсан                       Чарăнасси хĕн иккен.

Ташласа пĕтернĕ  хыççăн çамрăксем çăварни юрри юрла пуçлаççĕ.                                                   Çăварни юррисем.

 Çăварни çуни çапла ай
пулать-и,
Çăварни çуни çапла
пулать-и,
Пар ут кÿлмесĕрех   шăвать-и?
Çăварни  хăни çапла ай
пулать-и,
Çăварни  хăни çапла  пулать-и,
Пĕр юрламасăрах каять-и?

Хĕвелĕсем тухать ай хĕрелсе
Хĕвелĕсем тухать  хĕрелсе
Ылтăн юпа тавра ай çаврăнса.
Тантăш эсир пырăр ай пирĕн пата
Тантăш эсир пырăр  пирĕн пата
Уйăхпа хĕвел пек çаврăнса.

.Атăлĕсем тулли ай пулмасан
Атăлĕсем тулли  пулмасан
Кам ларать-ши пысǎк  ким çине?
Çăварни праçник паян ай пулмасан
Çăварни праçник паян  пулмасан
Кам юрлатчĕ çварни  юррине?

Ытла шурă чăлха ай сырас мар,
Ытла шурă чăлха ай сырас мар,
Картлă-картлă усса ярас мар.
Ытла шăлтăр-шалтăр ай пулас маар
Ытла шăлтăр-шалтăр пулас маар         Хамăр
ята хамăр ярас мар.
Йĕлме касрăм, кĕсле эп ай турăм
Йĕлме касрăм, кĕсле эп   турăм
Çăварни каласа  юрлама.
Лаша илтĕм,çуна эп юсарăм
Лаша илтĕм,çуна эп юсарăм
Ял-йышпа  ярǎнса  юрлама.

Пар ут лаша кÿлсе ай  тухмашкăн
Пар ут лаша кÿлсе   тухмашкăн
Хура хыçлă  çуна  пулмарĕ.
 Чуна уçса  манǎн  калаçмашкăн
Чуна уçса  манǎн  калаçмашкăн
Çумра савнă тусăм  пулмарĕ.
Эп пахчана кĕтĕм ай ирхине
Эп пахчана кĕтĕм  ирхине
Сарă –сарă чечек   суйлама.
Хура куçа  ятăм  эп ирĕке
Хура куçа  ятăм  эп ирĕке
Сарă-сарă каччă  суйлама.

Сарă кĕрĕк манǎн ай пур
теçĕ
Сарă кĕрĕк манǎн  пур
теçĕ
Мĕншĕн тăхăнса
тухмаççĕ?
Хăйсем савнă тусăм ай пур
теççĕ
Хăйсем савнă тусăм ай пур
теççĕ
Ма катаччи чупма  тухмаççĕ?
 Çăварни çуни пирĕн ай
çĕн çуна
Çăварни çуни пирĕн
çĕн çуна
Çул якатма  эпир тухрăмăр.
Кĕвĕç –кĕвĕç,
куштан  ай хĕрсене
Кĕвĕç –кĕвĕç,
куштан   хĕрсене
Кĕвĕçтерме  эпир тухрăмăр.

Хранцус тутăр эпĕ ай туянтăм
Хранцус тутăр эпĕ  туянтăм
Хамăн савнă тусăм
кăмăлшĕн.
Çăварни чупма лаша ай эп кÿлтĕм
Çăварни чупма лаша  эп кÿлтĕм
Кÿршĕри сарă  хĕр
кăмăлшĕн.
Хурама та пĕкĕ ай йĕс ункă
Хурама та пĕкĕ  йĕс ункă
Чĕлпĕр витĕрнĕ чухне
янăрать.
Ай-хай, савнă тусăм, хура куçăм
Ай-хай, савнă тусăм, хура куçăм
Сăмахне каличчен  йăл кулать

Çĕнĕ çуна çапла ай
пулать-и,
 Çĕнĕ çуна çапла
пулать-и,
Пĕр ут кÿлмесĕрех    юртать-и?
Çăварни  тени çапла ай пулать-и,
Çăварни   тени çапла    пулать-и,
Пĕр юрламасăрах  иртет-и?

Юрă
юрласа пĕтерес умĕн (икĕ куплет юлсан) пĕр каччи : «Атьăр,
ларăр хĕрсем, кайрăмăр кÿршĕ яла!» - тесе кăшкăрать
те хĕрсемпе каччăсем çунашкасем çине лараççĕ
те юрă юрласах тепĕр яла каяççĕ. Ачисем
вĕсене кайнине курса çунашкасем хыççăн
«Çăварни чуптарăр-ха!» - тесе çунашкасем çине
çакăна-çакăна хыçалтан
чупаççĕ.
Пĕр ачи (ларса каяйманни): «Эх, катаччи, катаччи! Катăк çатма
икерчи!» - тесе кăшкăрса тăрса юлать.

           Çварни уявĕнче улăмран çăварни
карчăкĕ туса ăна сăрт çине лартнă.

              Ачасем
сăрт çинчен ярăнса ывăнсан, çăварни
карчăкне çунтарма вăхăт çитет.

Карчăка чĕртсе яраççĕ. Çунса пĕтме
пуçласан ачасем кăвайт урлă сикеççĕ, чир-
чĕртен  тасалаççĕ.
Çăварни
кăвайчĕ вăйла çунсан çуркунне час пулать,
çу ăшă пулать теççĕ.

Уяв вĕçĕнче   çăварни икерчи
çиеççĕ.

И çăварни,
çăварни!
Çăвар тулли
икерчи.

file_name: Копия Çăварни.doc

alt: Уявě (Масленица)

alt: Ташă такмакĕсем Тăррăн-тăррăн тăмашкăн,

alt: Ташласа п ĕ терн ĕ хы ççă н ç амр ă ксем çă варни юрри юрла пу ç ла ççĕ

alt: Кĕвĕç –кĕвĕç, куштан ай хĕрсене

alt: Юрă юрласа пĕтерес умĕн (икĕ куплет юлсан) пĕр каччи : «Атьăр, ларăр хĕрсем, кайрăмăр кÿршĕ яла!» - тесе кăшкăрать те хĕрсемпе каччăсем çунашкасем çине лараççĕ…

intro: Презентация составлена на чувашском языке. Этот материал можно использовать в школе  для проведения чувашского    праздника Масленицы. Здесь имеются собранные мною частушки, масленичные песни. Каждый класс  выступает со своей песней. В общем кругу  под частушки исполняется  чувашский танец. Самое интересное - весёлые игры, конкурсы, а также катания на лошадях. Проводится также конкурс чучела Масленицы.

title: Презентация по культуре родного края


extracted_text:
Календарно-тематическое
планирование коррекционной работы (т, ть, д, дь) (34 ч.)

№п/п

Кол-во часов

Тема занятия

Содержание коррекционной работы

1

1

Упражнение
  для губ и челюстей.
Упражнение
  для языка.

Подготовить
  органы артикуляции к постановке звука.

2

1

Постановка
  звука-[т] по подражанию
Отработка
  правильной артикуляции при произнесении звука -[т].

Добиваться
  правильного и четкого произнесения звука.

3

1

Автоматизация
  звука т в слогах

Автоматизировать
  произнесение звука т в слогах открытых, закрытых и со стечением согласных.

4

1

Автоматизация
  звука т в словах

Автоматизировать
  произнесение звука т в начале, середине и в конце слова.

5

1

Автоматизация
  звука т в  предложениях

Автоматизировать
  произнесение звука т в устной речи.

6

1

Постановка
  звука-[ть] по подражанию;
Закрепление
  правильной артикуляции звука ть

Добиваться
  правильного и четкого произнесения звука.

7

1

Автоматизация
  звука ть в слогах

Автоматизировать
  произнесение звука ть в слогах открытых, закрытых и со стечением согласных.

8

1

Автоматизация
  звука ть в словах

Автоматизировать
  произнесение звука ть в начале, середине и в конце слова.

9

1

Автоматизация
  звука ть в  предложениях

Автоматизировать
  произнесение звука ть в устной речи.

10

1

Дифференциация
  т-ть в слогах

Упражнять
  в различении парных согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Развивать слуховую и произносительную дифференциацию
  звуков т-ть  в слогах. Соотнесение букв со звуками.Развитие фонематического
  восприятия и фонематического слуха.

11

1

Дифференциация
  т-ть в словах

Упражнять
  в различении парных согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Развивать слуховую и произносительную дифференциацию
  звуков Р-Рь  в словах.  Соотнесение букв со звуками.Развитие фонематического
  восприятия и фонематического слуха.

12

1

Дифференциация
  т-ть в предложениях

Упражнять
  в различении парных согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Развивать слуховую и произносительную дифференциацию
  звуков т-ть  в предложениях.  Соотнесение букв со звуками.Развитие
  фонематического восприятия и фонематического слуха.

13

1

Дифференциация
  т-ть в текстах

Упражнять
  в различении парных согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Соотнесение букв со звуками.Развитие фонематического
  восприятия и фонематического слуха.

14

1

Подготовка артикуляционного аппарата к
  постановке звука д:
Упражнение
  для губ и челюстей.
Упражнение
  для языка.
Упражнение
  для выработки напора воздуха.

Подготовить
  органы артикуляции к постановке звука.

15

Постановка звука д:

Добиваться
  правильного и четкого произнесения звука.

16

1

Автоматизация
  звука Д в слогах

Автоматизировать
  произнесение звука Д в слогах открытых, закрытых и со стечением согласных.

17

1

Автоматизация
  звука Д в словах

Автоматизировать
  произнесение звука Д в начале, середине и в конце слова.

18

1

Автоматизация
  звука Д в  предложениях

Автоматизировать
  произнесение звука Д в устной речи.

19

1

Постановка звука Дь:

Добиваться
  правильного и четкого произнесения звука.

20

1

Автоматизация
  звука Дь в слогах

Автоматизировать
  произнесение звука Дь в слогах открытых, закрытых и со стечением согласных.

21

1

Автоматизация
  звука Дь в словах

Автоматизировать
  произнесение звука Дь в начале, середине и в конце слова.

22

1

Автоматизация
  звука Дь в  предложениях

Автоматизировать
  произнесение звука Дь в устной речи.

23

1

Дифференциация
  Д-Дь в слогах

Упражнять
  в различении парных согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Развивать слуховую и произносительную дифференциацию
  звуков Д-Дь  в слогах. Соотнесение букв со звуками.
Развитие
  фонематического восприятия и фонематического слуха.

24

1

Дифференциация
  Д-Дь в словах

Упражнять
  в различении парных согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Развивать слуховую и произносительную дифференциацию
  звуков Д-Дь в словах.  Соотнесение букв со звуками.
Развитие
  фонематического восприятия и фонематического слуха.

25

1

Дифференциация
  Д-Дь в предложениях

Упражнять
  в различении парных согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Развивать слуховую и произносительную дифференциацию
  звуков Д-Дь в предложениях.  Соотнесение букв со звуками.
Развитие
  фонематического восприятия и фонематического слуха.

26

1

Дифференциация
  Д-Дь в текстах

Упражнять
  в различении парных согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Соотнесение букв со звуками.
Развитие
  фонематического восприятия и фонематического слуха.

27

1

Дифференциация
  Т-Д в слогах

Упражнять
  в различении  согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Развивать слуховую и произносительную дифференциацию
  звуков Т-Д в слогах. Соотнесение букв со звуками.
Развитие
  фонематического восприятия и фонематического слуха.

28

1

Дифференциация
  Т-Д в словах

Упражнять
  в различении  согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Развивать слуховую и произносительную дифференциацию
  звуков Т-Д в словах.  Соотнесение букв со звуками.
Развитие
  фонематического восприятия и фонематического слуха.

29

1

Дифференциация
  Т-Д в предложениях

Упражнять
  в различении  согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Развивать слуховую и произносительную дифференциацию
  звуков Т-Д в предложениях.  Соотнесение букв со звуками.
Развитие
  фонематического восприятия и фонематического слуха.

30

1

Дифференциация
  Т-Д в текстах

Упражнять
  в различении  согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Соотнесение букв со звуками.
Развитие
  фонематического восприятия и фонематического слуха.

31

1

Дифференциация
  Ть-Дь  в слогах

Упражнять
  в различении  согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Развивать слуховую и произносительную дифференциацию
  звуков Ть-Дь  в слогах. Соотнесение букв со звуками.
Развитие
  фонематического восприятия и фонематического слуха.

32

1

Дифференциация
  Ть-Дь  в словах

Упражнять
  в различении  согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Развивать слуховую и произносительную дифференциацию
  звуков Ть-Дь  в словах.  Соотнесение букв со звуками.
Развитие
  фонематического восприятия и фонематического слуха.

33

1

Дифференциация
  Ть-Дь  в предложениях

Упражнять
  в различении  согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Развивать слуховую и произносительную дифференциацию
  звуков Ть-Дь  в предложениях.  Соотнесение букв со звуками.
Развитие
  фонематического восприятия и фонематического слуха.

34

1

Дифференциация
  Ть-Дь  в текстах

Упражнять
  в различении  согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и
  акустические признаки. Соотнесение букв со звуками.
Развитие
  фонематического восприятия и фонематического слуха.

file_name: Календарно-тематическое планирование коррекционной работы (т, ть, д, дь).docx

alt: Дифференциация т-ть в предложенияхУпражнять в различении парных согласных в устной речи, опираясь на артикуляционные и акустические признаки