extracted_text:
O’Z BOSHI

Oliy ta’limning fundamentalligi
real dunyodagi jarayonlar, ob’ektlar va hodisalar orasidagi munosabatlarni
ajratib bila olishga yo‘naltirilgan bo‘lib, yuqori malakali mutaxassislarni
tayyorlashda asos sifatida qabul qilingan. Malaka talablari tayyorlanayotgan
kadrlarning ko‘nikma va malakalariga yuqori talablarni qo‘ymoqda. Shu talablar
zamonaviy Volanoitlardan bevosita kelib chiqqan bo‘lib, ularning maqsadi ta’lim
olayotgan yoshlardan milliy intellektual kadrlarni shakllantirishdan iborat.
Gumanitar ta’lim yo‘nalishlari uchun qo‘yilgan malaka talablari ichida sport va
harakatli o‘yinlarni o‘qitish metodikasi faniga doir talablar alohida o‘rin
tutadi. Bu esa jismoniy madaniyat ta’lim yo‘nalishi o‘quv rejalarida o‘z
ifodasini topdi.
Ushbu fan dastur mazmunida sport
va harakatli o‘yinlarni kelib chiqish tarixi, rivojlanish bosqichlari,
turkumlari, tasnifi, o‘yinlarning tahlili, ularni tashqil qilish va o‘tkazish
metodlari, uning estetik jihatlari, o‘yinlar orqali sog’lom turmush tarzini targ’ib
toptirish haqida ma`lumot berish, talabalarni quvnoq startlar, estafetali
o‘yinlar va turli sanalarga bag‘ishlangan musobaqalar o‘tkazish, sport
o‘yinlarini tashqil qilish, sport o‘yinlari texnikasi va taktikasi bilan
tanishtirish, ularni sport o‘yinlari va musobaqalar o‘tkazish, hakamlik
qilishga oid amaliy ko‘nikma va malakalar bilan qurollantirishdan iborat.
Jismoniy madaniyat ta’lim
yo‘nalishi bo‘yicha bakalavrlarni tayyorlashda harakatli o‘yinlar va sport
o‘yinlari asosiy vosita hisoblanib, jismoniy sifatlarni rivojlantirish va
tarbiyalash, fanning nazariy hamda amaliy bilim, ko‘nikma hamda malakalarini
mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Sport va harakatli o‘yinlarni
o‘qitish metodikasi fani asosiy umumkasbiy fan hisoblanib amaldagi o‘quv reja
asosida 1-6 semestrlarda o‘qitiladi. Dasturni amalga oshirish o‘quv rejasida
rejalashtirilgan umumiy psixologiya, umumiy pedagogika, jismoniy madaniyat
nazariyasi va metodikasi, jismoniy tarbiya gigiyenasi va sportning
tibbiy-fiziologik asoslari, gimnastika va uni o‘qitish metodikasi, yengil
atletika va uni o‘qitish metodikasi, kurash turlari va uni o‘qitish metodikasi,
suzish va uni o‘qitish metodikasi, sport mahoratini oshirish, sport turlari
bo‘yicha musobaqalar o‘tkazish va hakamlik qilish kabi fanlardan etarli bilim
va ko‘nikmalarga ega bo‘lishlikni talab etadi.
fan bo‘yicha ota bobolarimiz
o‘ynab kelgan o‘yinlarni tiklash, ta`lim muassasalarida o‘tkaziladigan jismoniy
tarbiya darslarida harakatli o‘yinlarni tashqil qilish va o‘tkazishga o‘rgatish,
uning estetik jihatlari, o‘yinlar orqali sog‘lom turmush tarzini
shakllantirish, jismoniy tarbiya darslarida sport o‘yinlarini tashqil qilish va
o‘tkazishga o‘rgatish, sport o‘yinlari badminton, i, futbol, voleybol,
basketbol, qo‘l to‘pi o‘yinlarida hujum va himoya texnikasi hamda taktikasi
bilan tanishtirish, o‘yinlarda qo‘llanadigan turli usullar, fintlar bilan
amaliy tanishtirish, hakamlik qilish malakalarini shakllantirish, musobaqalar
o‘tkazish usullarini va nizomlarini tuzishga o‘rgatish, bolalarni
vatanparvarlik ruhida tarbiyalash va barkamol avlodni tarbiyalashga mos bilim,
ko‘nikma va malakalarini shakllantirishdir.
1-modul. Badminton o‘yinining tarixi, qoidalari,
rivojlanishi, texnikasi va taktikasi tasnifi

1 MARUZA. 1-Mavzu: Badminton o‘yinining
kelib chiqishi va rivojlanish tarixi.

Badminton insoniyat tamaddunining
eng qadimiy o‘yin- laridan biridir. Uning kelib chiqishi borasida ko‘plab
afsonalar mavjud. Qadimgi Yunoniston, Yaponiya, Hindiston va hatto Afrika
halqlarining rivoyatlarida bundan ikki ming yillar awal kattalar va bolalar
volan (badminton koptogi) o‘ynaganliklari qayd etilgan. “Uchuvchi pat” deb
nomlangan qadimiy sport o‘yini Xitoyda eramizdan ming yil oldin ham ma’lum
boigan.
U Yaponiyada “oyabane” deb
atalgan hamda bir nechta g‘oz pati va quritilgan sakura mevasidan tayyorlangan
volanni yog‘och raketkalarda oshirib tashlashga asoslangan. V.Gyugo va
I.F.Shillerlarning asarlaridan Yevropada XVI asrda o‘ynalgan volan o‘yini
haqida bilib olish mumkin. Fransiyada bunday o‘yin “je-depom” (olma bilan
o‘vnash) deb nomlangan. o’rta asr ingliz gravyuralarida birbirlariga volanni
oshirayotgan dehqonlar tasvirlangan. XVIII asrga oid rasmlar Rossiyada ham
insonlar o‘sha paytda shunga o‘xshash o‘yinni o‘ynaganlaridan dalolat beradi.
Gavriil Derjavin ham patli koptok haqida yozib qoldirgan.
1650-yilda Shvetsiya qirolichasi
Kristina Stokgolmdagi Royal Palas (Qirollik saroyi) yaqinida saroy ayonlari va
xorijiy mehmonlar bilan “patli koptok” o‘ynash uchun maxsus kort qurdiradi.
Mazkur kort Shvetsiya poytaxtida hanuzgacha saqlanib qolgan hamda bugungi kunda
cherkov mulki hisoblanadi.
XIX asrda Angliyada gersog
Beford xonadonida volan o‘yini ayniqsa juda ommalashadi. Gersog badminton
Assotsiatsiyasining homiysi bo‘lgan. Bugungi kunda u egalik qilgan Front Xollda
ko‘hna raketka va volanlaming ajoyib kolleksiyasi saqlanadi.
1860-yilda Isaak Sprat badminton
haqida kitob yozdi va unda ushbu o'yinning ilk qoidalarini tavsiflab berdi.
Zamonaviy
badmintonning Vatani Hindiston hisoblanadi. U XIX asrda
Hindistonda keng ommalashgan va ayrim manbalarga
ko‘ra - “pune”, boshqalarida aytilishicha — “roopa” deb atalgan o‘yindan kelib
chiqqan.
O‘sha davrda Hindistonda xizmat
qilgan ingliz zobitlari bu o‘yinni katta qiziqish bilan o‘ynaganlar. 1872-yilda
Vatanlariga qaytgach, ular mazkur qiziqarli o'yinni Glochestershir yaqinidagi
Badminton yer-mulkida namoyish etishadi. Aynan shu yil Angliyada mana shu
yer-mulk nomidan kelib chiqib “badminton” deb nom berilgan o‘yinning “tug‘ilgan
yili” hisoblanadi. 1875- yilda zobitlaming “Folkstaun” nomli badminton klubiga
asos solinadi. Assotsiatsiyaning ilk prezidenti polkovnik
Dolbi bo‘lib, u “pune” - “roopa” o‘yinlari qoidalari
asoslda badmintonning yangi qoidalarini ishlab chiqishda faol ishtirok etadi.
Ana shu
qoidalarning ayrimlari bugungi kungacha saqlanib
qolgan. Asta-sekin Angliyada badminton klublari yuzaga kela boshlaydi. Shuni
ta’kidlash kerakki, o‘sha davrda turli hududlarda o’lchami har xil bo‘lgan
maydonlarda o‘ynashgan. Gvilforddagi kort ayniqsa mashhur bo‘lgan. Aynan mana
shu kortning olchamlari (44x20 fut yoki 13,4012x6,096 m) 1887-yilda Badminton
klubi lomonidan nashr etilgan o‘yin qoidalariga kiritiladi.
1898-yilda badminton bo‘yicha
ilk rasmiy tumir bo‘lib o‘tadi. 1899-yil 4- aprelda Londonda birinchi marta
Angliya chempionati o‘tkaziladi. Keyinchalik Angliyada chempionatlar
ommalashadi, badminton klublari soni ham ortib, badminton o‘yini Birlashgan
Qirollik va butun Yevropada keng ommalashib boradi.
Yangi sport o‘yini tez
ommalashib, o‘z navbatida, volan ishlab chiqarish ham rivojlanadi. 1898-yilda
volan ishlab chiqarish bo‘yicha ilk patentni Enn Jekson xonim oladi.
Badminton nafaqat Angliya, balki
uning ko‘pdan ko‘p mustamlakalarida ham keng tarqaladi. Shu bois, 1934-yil
5-iyulda Halqaro badminton federatsiyasi (IBF)ga asos solgan mamlakat- laming
aksariyati Buyuk Britaniyaning sobiq mustamlakalari hisoblanadi.
Bugunga kelib mazkur
federatsiyaga 100 dan ortiq mamlakat a’zo. Halqaro badminton federatsiyasi
(IBF) turli musobaqalar o‘tkazib keladi. Ular orasida erkaklar miiliy terma
jamoalari o‘rtasida o‘tkaziladigan Tomas kubogi (IBFning birinchi prezidenti
nomi bilan atalgan), ayollar terma jamoalari o‘rtasida bo‘lib o‘tadigan Uber
kubogi (IBFning mashhur va faol vakiiasi nomiga qo‘yilgan) musobaqalari eng
yiriklari hisoblanadi.
Tomas kubogiga 1948-yiIda asos
solingan bo‘lib, u har uch yilda bir marta o‘tkaziladi. Saralash bosqichi
to‘rtta hududda: Amerika, Avstraliya-Osiyo, Osiyo va Yevropa mintaqalarida
bo‘lib o‘tadi. Mintaqaviy musobaqaiar g‘oliblari kubok sohibligiga nomzodni
aniqiash uchun o‘tkaziladigan asosiy bosqichda kuch sinashadilar. Asosiy
bosqich g4olibi finalda uch yil oldingi musobaqada kubokni qo‘lga
kiritgan jamoa biian ro‘baro‘ keladi. Uber kubogi bahslari esa 1956-yildan beri
uch yilda bir marta o‘tkazib kelinmoqda.
1968-yildan boshlab ikki yilda
bir marta Yevropa shaxsiy birinchiligi, 1972- yildan esa qit’aning jamoaviy
chempionati o‘tkazilmoqda. Jamoaviy birinchilikda milliy terma jamoalar
beshtadan o'yin kuzatishadi, ya’ni: erkaklar yakkaligi, ayollar yakkaligi,
erkakligi juftligi, ayollar juftligi, aralash juftlik(mikst). Bulardan
tashqari, halqaro federatsiya bir qator rasmiy shaxsiy tumirlami ham o‘tkazib
keladi. Ular orasida yaqin-yaqinlargacha Angliya ochiq chempionati eng
mashhurlaridan biri bo‘lgan va u norasmiy jahon chempionati hisoblangan.
Angliya ochiq chem- pionatiga 1899-yilda asos solingan.
Ilk
rasmiy jahon chempionati 1977-yil Shvetsiyaning Malme shahrida bo‘lib o'tgan.
1992-yilda
badminton olimpiada o‘yinlari oilasiga qabul qilinadi.
Sobiq Sovet Ittifoqida badminton
1957-yilda rasmiy maqomga ega bo‘ldi, desak xato qilmaymiz. Shu yili Moskvada
o‘tkazilgan yoshlar va talabalarning Butunjahon festivalida Ittifoq vaqillari
V.Dyomin, I.Sokolov, S. Zamuruyeva, N. Kalashnikov mazkur halqaro forumga
tashrif buyurgan xorijlik sportchi- badmintonchilar bilan kuch sinashganlar.
1959-yilda birinchi marta Moskva
shahri shaxsiy chempionati o‘tkaziladi (g‘oliblar: V.Dyomin va S.Zamuruyeva),
1960- yilda esa ilk shaharlararo musobaqada Moskva va Lvov shaharlari
badmintonchilari kortda kuch sinashadilar. 1961-yilda Moskva, Leningrad,
Xarkov, Lvov va boshqa bir qator shaharlar badmintonchilari o‘rtasida shaharlar
turniri bo‘lib o‘tadi. Final o‘yinida Moskva shahrining “Mehnat” jamiyati
sportchilari (M.Seminas, M.Goncharova, N. Sokolov, N.Goncha- rov, N.Oreshkin)
hamshaharlari - “Burevestnik” sport jamiyati vaqillari (T.Dorofeyev,
T.Chistyakova, V.Xolodov, M.Shtilman, Postnikov, V.Mixeyev) ustidan g‘alaba
qozonishdi. o’sha yili “Kosmonavtlar kubogi” deb nomlangan tumir ham tashqil
qilinadi. Bu bejiz emasdi. Chunki dunyoning birinchi kosmonavti Yu.Gagarin
o‘zining tarixiy parvozidan keyin jumalistlarga bergan intervyusida shunday
degandi: “Badminton o'ynashni yoqtiraman. Bu juda ajoyib o‘yin”. 1963-yilda
Moskva shahrida birinchi SSSR chempionati bo‘lib o‘tadi.
1974-yilda sobiq Sovet Ittifoqi Halqaro badminton
federatsiyasi a’zoligiga qabul qilinadi. XXI asr boshlarida Halqaro badminton
federatsiyasi o‘z nomini o‘zgartirdi. Hozirda u Butunjahon badminton
federatsiyasi (BWF) deb nom olgan.
Joriy yilning 27 oktabr kuni
Toshkentda yangi badminton markazining ochilishi bo‘lib o‘tdi. Markaz nafaqat professional
sportchilarni, shuningdek, badminton bilan shug‘ullanish istagida bo‘lgan
havaskorlarni ham qabul qiladi.
KUN.UZ o‘z o‘quvchilariga mazkur sport turining
tarixini tanishtirish maqsadida u haqidagi qiziqarli faktlarni to‘pladi.
Badminton boy tarixga ega, uning kelajagi esa yorqin
bo‘yoqlarda akslanadi.
Tarixidan bir shingil. Badminton
— eng qadimiy o‘yinlardan biri. Ayrim faktlar zamonaviy badminton qadimiy volan
o‘yinidan kelib chiqqanini tasdiqlaydi. Ikki ming yil muqaddam qadimiy
Yunonistonda, Xitoyda, Yaponiyada, Hindistonda va Afrika mamlakatlarida volan
o‘ynashgan. Aksariyat tadqiqotchilarning fikricha, badmintonning zamonaviy
talqini hindlarning «puna» nomli o‘yinidan kelib chiqqan va uni 1860-yillarda
Britaniya armiyasi askarlari o‘zlashtirishgan.
Bu o‘yinning Yevropada
tarqalishida Angliya gersogi Bofortning hissasi katta. 1873 yilda gersog o‘ziga
tegishli yerda ilk havaskor kort bunyod etgan. O‘yin o‘sha yerdagi qasr —
«Badminton haus»ning nomiga atala boshladi. Oradan
20 yil o‘tib Angliya badminton assotsiatsiyasi o‘yin
qoidalarini e'lon qildi, oradan yana 5 yil o‘tgach, ilk rasmiy turnir
o‘tkazildi.
Olimpiadadagi debyuti. Badminton 1992 yildan
buyon olimpiya sport turi hisoblanadi va eng og‘ir jismoniy zo‘riqishlarga sabab
bo‘luvchi yangi sport turlari ichida uchlikka kiradi.
O‘yin
tasnifiga ko‘ra, badmintonning quyidagi turlari bor:
1.   Yakkalik
erkaklar toifasi.
2.   Yakkalik
ayollar toifasi.
3.   Juftlik
erkaklar toifasi.
4.   Juftlik ayollar
toifasi.
5.   Aralash juftlik
toifasi.
Sportchilarning
imkoniyatlari nuqtai nazaridan:
1.   Badminton.
2.   Parabadminton.
Badminton
haqida qiziqarli faktlar:
-
sportchilarning jalb qilinishi bo‘yicha jahonda futboldan keyin
ikkinchi o‘rinda turuvchi sport turi hisoblanadi. Sayyoramizning har elliginchi
kishisi badminton bilan shug‘ullanadi;
-
sportning energiyani eng ko‘p sarflashga majbur qiladigan turi
hisoblanadi va kosmonavtlarni tayyorlash dasturiga ham kiritilgan;
-
sport badmintoni kaloriyani yo‘qotishda a'lo darajada qo‘l
keladi. Bir soat o‘ynash 480 qilokaloriyaning yo‘q bo‘lishiga xizmat qiladi —
bu barcha sport turlari ichida eng yuqori ko‘rsatkich;
-
sportning eng tez raketkali turidir. Volanning uchish tezligi 270
km/soatgacha yetadi;
-
agar bir o‘yin davomida sportchining barcha harakatlari yig‘ilsa,
uzunlikka u 10 qilometrcha «chopadi», balandlikka esa 1 km sakraydi;
-
yuqori klassdagi sport ustalarining o‘yin davomida zarba
almanishuv sur'ati soniyasiga 0,7 zarbani tashqil etadi. Bir match davomida
qayd qilingan eng maksimal zarbalar soni — 19725 marta.
Badminton ko‘z nurini o‘tkir
qiladi, miyani charxlaydi va yurak ishini yaxshilaydi. Badminton ko‘zning
ko‘rish qobiliyatini yaxshilaydi, chunki o‘yin davomida ko‘z mushaklari
ishlaydi. Yo‘nalishini tez-tez o‘zgartirayotgan volanning uchishini kuzata
turib, ko‘z shug‘ullantiriladi. Bu uzoq va yaqinni ko‘rishni yaxshilaydi.
Badminton, shuningdek, strategik fikr yuritish hamda tezkor reaksiyalar uchun
ham foydali. Volan parvozi trayektoriyasini kuzatib va uning yerga tushish
joyini chamalay turib, inson o‘z miyasini tezda qaror qabul qilishga
majburlaydi va bu keyinchalik stress holatida ishlashda qo‘l keladi. Badminton,
shuningdek, inson yurak qon-tomir tizimini ham shug‘ullantiradi va uni yanada
chidamli bo‘lishiga xizmat qiladi.
Farzandga
nega badminton o‘ynashni o‘rgatish kerak?
Doim kompyuter ekrani yoki
smartfonga tiqilib vaqt o‘tkazuvchi bolalarga badminton, ayniqsa, foydali.
Chunki o‘yin vaqtida ko‘z mushaklari faol ishlaydi.
Badminton bo‘yicha mashg‘ulotlar epchillik va chidamlilikni
rivojlantiradi.
Bola jismoniy jihatdan rivojlana boshlaydi.
O‘yin reaksiyani kuchaytiradi va
tezda qaror qabul qilish ko‘nikmasini o‘stiradi.
Badminton bola xarakterini rivojlantiradi. Har kuni
u musobaqalashadi va g‘alaba qozonishni o‘rganadi.

Nazorat
savollari
1.Badminton qachon, qayerda va
kim tomonidan ixtiro qilin- gan?
2.Badminton o‘yinining birinchi qoidalari va ulami
o‘zgarish dinamikasiga tafsilot bering.
3.Zamonaviy badmintonning vujudga kelishi.
4.Badmintonning paydo boiishi va uning shakllanish bosqich-
lari.

Mavzuga
oid adabiyotlar:

1. Usmonxo‘jaev
T.S. “Harakatli o‘yinlar” O‘quv qo‘llanma T.: O‘qituvchi 1992 y. 2. Maxkamdjanov K.M., Nurmatov F.A,
Inozemseva L.A, Rustamov L “Sport bayramlarini tashqil qilish va o‘tkazish
metodikasi” Darslik T.: 2008 y.
3.
Xo‘jaev P., Raximqulov K.D., Nigmanov B.B. Sport va harakatli
o‘yinlar va uni o‘qitish metodikasi. (Harakatli o‘yinlari) O`quv qo`llanma TDPU
T.: 2008 y.
4.
Azizova R.I. “Sport va harakatli o‘yinlarni o‘qitish metodikasi”
O`quv qo`llanma T.: 2010 y
5.
Raximqulov K.D. “Milliy harakatli o‘yinlari” O`quv qo`llanma T.:
2012 y. 6. A.A. Pulatov,
O.M. Savatyugin, Sh.Sh. Isroilov “Badminton nazariyasi va uslubiyati” O`quv
qo`llanma T.: 2017 y.
2- MARUZA. 2-Mavzu: Badminton o‘yin qoidalari.

№

B-bilaman

B-bilishni hohlayman

B-bilib oldim

1

Maydoncha.
  Butun           maydon

to‘r bilan ikki qismga  (o‘yin maydonlariga) ajratiladi.  Har bir qism
  (o‘yin maydoni) quyidagi elementlarga ega bo‘ladi

1.Maydon o’lchami haqida.

1- bo‘yiga:oldingi hudud — to‘r
  va volanni oshirishning oldingi chizig‘i orasidagi joy; o'rta hudud - volanni
  oshirishning oldingi chizig‘i bilan maydonchaning qolgan qismini
ikkiga bo‘lib turadigan Volantli chiziq orasidagi
  joy;
orqa   hudud—         maydonchaning          orqa
  chizigigacha qolgan joy.
Eniga:maydoncha yarmining
  chap va o‘ng qismlari — o‘yinchi to‘rga qarab turganda maydoncha
  yarmining o‘rta chizig‘idan chap va o‘ng tomondagi joy; maydon uzunligi 13,4
  m, eni esa 6,1mni tashqil qiladi.

2. Badminton raketkasi haqida.

2-Raketkaning o’lchamlari
  quyidagicha: umumiy uzunligi 680 mm dan, umumiy kengligi esa 230 mm dan
  oshmasligi lozim. Raketka kallagining uzunligi 290 mm dan oshiq boimasligi
  zarur. Sim tortilgan yuzaning uzunligi 280 mm dan, eniga esa 220 mm dan ko‘p
  boimasligi kerak.

3.       Badminton volani             va           to’ri haqida
  ma’lumotlarni bilishni

1.   Volaniar.   Volanlar
  uch    turga boMinadi: patli, plastik (to‘liq sintetik) va aralash. Volan
  kallak va patli qismdan tashqil topgan bo‘ladi. Professional musobaqa va
  turnirlar patli volanlarda o‘ynaladi. Ularda kallakka ulangan 16 ta pat
  bo‘ladi. Volanning og'irligi 4,74 grammdan 5,50 grammgacha bo’ladi.
To‘r. Badminton
  maydonchasi o‘rtasidan uni teng ikkiga bo‘lib turadigan, eni 760 mm bo‘lgan
  to‘r tortiladi. To‘r maydonchaning ikki tomonidagi maxsus ustunchalarga
  tortib bog‘lanadi. To‘rning tepa qismi kengligi 75 mm bo‘lgan oq lenta bilan
  tamg‘alangan boMadi. Ushbu lenta yetarlicha o‘lchamdagi va mustahkamlikdagi
  trosga qotirilib, ikki tomondagi ustunlar bilan bir xil balandlikda bo‘lishi
  kerak. Ustunlar bilan to‘ming oxiri orasida tirqishlar bo‘lmasIigi kerak.
  Zarurat bo‘lsa, to‘ming chet- lari ustunga bog‘lab chiqiladi. Poldan to‘ming
  yuqori qismigacha bo‘!gan balandlik: ustunlar oldida - 1550 mm
(juftlik    o‘yinlar    uchun    yon    chiziqlardan

balandlik), markazda esa - 1524 mm
  bo‘lishi zarur. To‘r teshiklarining o‘lchami esa 15 mm dan 20 mm gacha
  bo‘ladi. Odatda, to‘r to‘q rangli boMadi. Chunki shunda yorqin rangli volan
  ko‘zga yaqqol tashlanib turadi.

Badminton maydonchalari
yakkalik, juftlik o‘yinlari uchun mo‘ljallangan hamda kombinatsiyalangan
bo‘ladi. Aksariyat hollarda o‘yin uchun kombinatsiyalangan maydon tanlanadi.
Chunki unda ham yakkalik, ham juftlik bahslarini kuzatish mumkin.
Izoh: badminton maydonchasidagi barcha chiziqlar 40 mm
qalinlikda chiziladi.
Klassik yog'och raketka quyidagi
qismlardan tashqil topgan bo’ladi: kallak qismi, yelka, bo‘yin, sterjen, dastak

Zamonaviy
sintetik raketka:
1 — kallak, 2 — sterjen, 3 - dastak.

Ortiqcha bosimning yoki
bo‘g‘imlar jarohatlanishining uldini olishda raketkaning xususiyatlari muhim
ahamiyat kasb etadi. Buning uchun u imkon qadar yengil bo‘lishi zarur.
Raketkaning eng yaxshi zamonaviy modellari yetarlicha elastiklikka ega bo‘lgan
holda 100 grammdan oshmaydigan vaznga ega. Ammo savdoda yog‘och yoki metalldan
yasalgan og‘ir, beso‘naqay raketkalar ham uchrab turadi. Ular odatda plyaj
badmintoni uchun mo‘ljallangan bo‘ladi. Agar mana shunday raketkada sport
badmintoni o‘ynalsa, sportchi bo‘g‘imlarini jarohatlab olishi hech gap emas.
Raketka kallagining sterjen bilan
ulangan joyi uning muhim qismlaridan biri hisoblanadi

Raketka
kallagining sterjen bilan ulangan joyi:
1
- raketka sterjeni va kallagining troyniksimon
ulanishi, zarba kuchi troynikda sekinlashadi va uning kuchini kamaytiradi;
2
— raketka sterjeni va kallagining troyniksimonsiz
ulanishi, zarba kuchi raketka kallagiga bir tekisda taqsimlanadi va uning
kuchini oshiradi.

Volanning
umumiy ko ‘rinishi va o Ichamlari.

Plastik volanlar, uchish
xususiyatiga ko‘ra, patlii volanlardan maium darajada farq qiladi va asosan
havaskoriar uchun moijallangan boiadi. Shu bilan birga, plastik volanlamirg
o‘yinga yaroqlilik xususiyati patli volanlarga nisbatan uzoqroq saqlanib
qoladi. Po'kak kallakli aralash volanlar, uchish xususiyatiga ko‘ra, patli
volanlarga yaqin turadi. Plastik kallakli volan modellari boshlovchi
badmintonchilarga tavsiya etiladi. Garchi ulaming uchish xususiyatlari yomonroq
bo‘lsa-da, boshlovchi I arga ko‘proq xizmat qiladi, chunki ular noaniq
zarbalarga (masalan, raketka gardishi bilan urishlarga) chidamliroq boiadi. Simlar.
Simlar qalinligiga ko‘ra farqlanadi. Badminton simlari 0,66 mm dan 0,85
mm gacha boiadi. Sim qanchalik ingichka boisa, u shunchalik sezuvchan va unda
o‘ynash mos ravishda qulayroq hisoblanadi. Ammo, o‘z navbatida, ingichka sim
tez uziladi. Shu bois, agar siz ingichka simli raketkada o‘ynashni ma’qul
ko‘rsangiz, raketkangizni tez-tez taranglashtirib turishin- gizgato‘g‘ri
keladi.
2-savolning
bayoni:
Mazkur qoidalar B.I.Saxnov, I.F.
Fedorishev, M.M.Polev- shikov, A.V.Petruninlardan iborat mamlakat (Rossiya)
toifasidagi hakamlar jamoasi tomonidan 2006 yil may oyida BWF (ilgarigi
IBF)ning umumiy yig‘ilishida amaliyotga kiritilgan “Radminton o‘yini qoidalari”
asosida tayyorlangan.
2-jadvctl
Asosiy tushunchalar

№

O’yinchi

Badminton o‘ynovchi har qanday inson.

1

Match

Raqiblar
  tomonidan bir-biriga qarshi yakka tartibda yoki juftlikda o‘tkazila- digan
  asosiy badminton musobaqasi.

2

Yakkalik bahsi

Ikki
  nafar raqib bir-biriga qarshi kura- shadigan match.

3

Juftlik bahsi

Har bir tomondan ikki nafardan sport-
  chilar j uftligi bir-biriga qarshi bellasha- digan match.

4

Oshiruvchi tomon

Volanni oshirishni bajaruvchi tomon.

5

Qabul qiluvchi tomon

Oshirilgan volanni qaytaruvchi tomon.

6

O’yin

Volan oshirilgandan boshlanib, to u
  o‘yindan chiqib ketguncha davom etuv- chi zarbalar ketma-ketligi.

7

Zarba

Raketkaning volanga yo'naltirilgan
  harakati.

1.
Kort (maydoncha) va jihozlar
1.1.
Yakkalik va juftlik bahslari uchun mo’ljallangan kort (maydoncha)
qalinligi 40 mm bo‘Igan chiziqlar bilan belgilangan to‘g‘ri burchakli bolishi kerak.

1.2.
Chiziqlar oson farqlanadigan, oq yoki sariq rangda bolgani
ma’qul.
1.3.
Barcha chiziqlar o‘zlari chegaralarini belgilaydigan o‘yin
maydonining tarkibiy qismlari hisoblanadi.
1.4.
To‘r tortiladigan ustunlar kort yuzasidan 1,55 sm balandlikda,
to‘ri 1.10- bandda ko‘rsatilganidek tarang tortib turish va egilib ketmaslik
uchun yetarlicha mustahkam bolishi kerak. Ustunlarning tayanchlari o‘yin
maydonida bolmasligi lozim.
1.5.
Ustunlar, yakkalik yoki juftlik o‘yinlari o‘tkazilishidan qat’i
nazar, juftlik bahslari uchun mo‘ljallangan yon chiziqlarga o'rnatlladi.
1.6.
To‘r to‘q rangli nafis va pishiq ipdan bir xil qalinlikda,
teshiklarii 15x15 mm dan 20x20 mm gacha qilib tayyorlanadi.
1.7.
Bo‘yiga to‘rning uzunligi 0,76 m eniga esa 6,1 m dan kam
bo'lmasligi kerak.
1.8.
To‘rning yuqori qismidan eni 75 mm bo‘lgan va ikkiga buklangan
hamda ichidan chilvir o‘tgan oq rangli tasma tortiladi.
1.9.
Tasma to‘rni ustunlarga tarang tortib turish uchun yetarli
darajada uzunlikka va pishiqlikka ega bo‘lishi zarur.
1.10.       To‘rning
yuqori qismi kort markazida uning yuzasidan 1,524 m juftlik bahslari uchun yon
chiziqlardan 1,55 m balandlikda bo‘lishi kerak.
1.11.       To‘ming
yon qismi va ustun oralig‘ida bo‘shliq bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmaydi. Imkoniyat
bo‘lsa to‘rni ustunga to‘liq bog‘lab chiqish lozim.
1.12.       Agar
kortda bir vaqtning o‘zida ham juftlik, ham yakkalik o‘yinlari
uchun chiziqlar tortib chiqishning imkoni bo‘lmasa,
faqat yakkalik bahslari uchun chiziq tortish mumkin. Kortning orqa chiziqlari
volanni oshirishning orqa chiziqlari bo‘ladi, eni 40 mm bo‘lgan ustunlar yoki
mato tasmalar, ularning o‘rnini bosuvchi materiallar to‘rda yon chiziqlar
ustiga tik holatda joylashtiriladi.
1.13.       Hakamlar
minorasi kort (maydoncha) o‘rtasida to‘rning davomi sifatida o‘rnatiladi. Bunda
hakam ustundan 0,5-1 metr masofada bo‘lishi zarur. Minora o‘rindig‘ining
balandligi yerdan 5.5 metirdan kam, 1,70 metrdan ortiq bo‘lmasligi kerak.
2.    Volan.

2.11.
Volan tabiiy va (yoki) sintetik materiallardan tayyorlanadi.
Qanday materialdan tayyorlanganidan qat’i nazar, volanning uchish
xarakteristikalari nafis charm qoplangan po‘kaksimon kallakli patli tabiiy
volanniki bilan deyarli bir xil bo‘lishi kerak.
2.12.
Patli volan.
2.12.1.   Kallakka
qotirilgan 16 ta pati bo‘lishi zarur.
2.12.2.   Patning uchidan
kallakkacha bo'lgan uzunlik bir xilda, ya’ni 62 mm dan 70 mm gacha bo‘lishi
kerak.
2.12.3.   Patlarning
oxiri diametri 58-68 mm bo‘lgan doira tashqil qilishi lozim.
2.12.4.   Patlar ip yoki
boshqa mos keladigan materia! bilan mustahkamlab qotiriladi.
2.12.5.   Kallakning
diametri 25-28 mm, pastida yarim Volan shaklida bo‘ladi.
2.12.6.   Volanning vazni
4,74-5,50 g bo‘lishi kerak.
2.13.
Patsiz volan.
2.13.1.   Tabiiy patlar
patsimon sintetik materiallar bilan al- mashtiriladi.
2.13.2.   Volanning
kallagi, o‘lchamlari va vazni 2.2.2, 2.2.3, 2.2.5 va 2.2.6- bandlarda
keltirilgan talablarga mos kelishi zarur. Sintetik materiallarning zichligi va
xarakteristikalari tabiiy materiallardan farq qilishi bois, qayd etilgan
o‘lchamlardan 10 foizgacha farq boMishi mumkin.
3.    Volanning
tezligini tekshirish
3.11.
Volanni tekshirish uchun kortning (maydonchaning) orqa
chizig‘idan yon chiziqqa parallel tarzda oldinga pastlab to‘g‘ri zarba
beriladi.
3.2.O’yin uchun yaroqli volan
kortning qarama-qarshi tomo- nidagi orqa chiziqdan 530 mm dan kam, 990 mm dan
ortiq bo‘lmagan masofaga tushishi kerak. 4. Raketka.
4.11. Raketkaning o‘lchamlari uzunasiga 680 mm dan, eniga
esa 230 mm dan oshmasligi zarur. Raketka 4.1.1-4.1.5-bandlarda ta’riflangan
asosiy qismlardan iborat boladi.
4.11.1. Dastak - o'yinchi raketkani ushlab turishi uchun
mo‘l- jallangan maxsus qism.
4.11.2. Raketkaning simli yuzasi volanga zarba berish uchun
mo‘ljallangan qismidir.
4.11.3.
Kallak simli yuzani ushlab turadi.
4.11.4.
Sterjen kallakni dastak bilan bog‘laydi.
4.11.5.
o’tkazgich (agar mavjud bo‘lsa) sterjenni kallak bilan bog‘laydi.
4.12. Simli
yuza
4.12.1. Yuzasi yassi boiishi, o‘zaro kesishadigan va
kesish- gan joyida chatishadigan simlardan tashqil topishi kerak; u bir xii,
markazida ham boshqa joy laridagi kabi boiishi zarur.
4.12.2. Simlaming uzunligi raketka kallagining bo‘yiga 280 mm
dan, eniga esa 220 mm dan oshmasligi kerak, ammo simlar ayrim hollarda,
quyidagi Volantlar bilan, o‘tkazgich sohasiga ham uzayishi mumkin:
                              4.12.2.1.       Mazkur oraliq eniga 35 mm
dan oshmasligi;
4.12.2.2. Simli yuzaning umumiy uzunligi 330 mm dan ortib ketmasligi
kerak.
4.13. Raketka.
4.13.1. Raketkada simlaming yeyilishi yoki uzilishining
oldini olish, tebranishni kamaytirish, balansfti o‘zgartirish, dastakni
o'yinchining qoiiga mahkamlash uchun moijallangan hamda me’- yoridagi oicham va
joylashuvga ega boigan maxsus qismlardan boshqa ortiqcha o'matma va chiqib
turuvchi predmetlardan xoli boiishi zarur.
4.13.2. O’yinchi raketkaning tuzilishini o‘zgartirishi
uchun xizmat qiladigan har qanday moslamalar boimasligi kerak.
5.
Kiyim-bosh.
Milliy badminton federatsiyalari
badminton o‘ynash uchun zarur boiadigan volan, raketka, kiyim-boshlardan
foydalanish masalalarini hal qiladi. Bunday tartibga solish federatsiyaning
tashabbusi bilan ham, istalgan manfaatdor tomonning, jumladan, hakamlar,
sportchilar, badminton jihozlari ishlab chiqaruvchilar, hududiy federatsiyalar
yoki ulaming a’zolarining taklifiga binoan ham amalga oshirilishi mumkin.
6.
Qur’a tashlash.
6.11. O’yin
boshlanishi oldidan qur’a tashlanadi; qur’ada yutgan tomon
6.1.1 va 6.1.2-bandlarda ko‘rsatilganlardan birini
tartlaydi, ya’ni:
6.11.1.
Volanni oshirish yoki uni qabul qilish;
6.11.2.
O’yinni kortning qaysi tomonida olib borish.
6.12. Qur’ani
boy bergan tomon esa qolganini tanlaydi.
6.13. Sportchilarga o‘yin boshlanishi oldidan chigalyozdi
mashqlari uchun 2 daqiqa vaqt beriladi.
7. Hisob.
7.11. O’yin
tomonlardan biri uchta geymdan ikkitasi yutgu- niga qadar
davom etadi.
7.12. Birinchi bo‘lib 21 ochko jamg‘argan sportchi geymni
yutgan hisoblanadi (7.4 va 7.5-bandlarda ko‘rsatilgan holatlar bundan
mustasno).
7.13. Zarbalar almashinuvini yutgan tomonga ochko
beriladi. Raqibi xatoga yo‘l qo‘ygan yoki volan raqibi maydonchasida kort
yuzasiga tushib o‘yindan chiqib ketgan holatlarda sportchi zarbalar
almashinuvini yutgan hisoblanadi.
7.14. Hisob “20:20” bo‘lganda, birinchi bo‘lib ikki
ochkolik ustunlikka erishgan tomon g‘alaba qozongan tomon geymni yutadi.
7.15. Hisob “29:29” bo‘lganda 30-ochkoni qo‘lga kiritgan
sportchi geymni yutgan hisoblanadi.
7.16. Geymni yutgan sportchi keyingi geymni volanni
oshirish bilan boshlab beradi.
8.
Tomonlarni almashish.
8.11.
Sportchilar quyidagi hollarda maydonchada tomonlarni
almashadilar:
8.11.1.   birinchi geym
tugagandan keyin;
8.11.2.   ikkinchi geym
yakunlangandan so‘ng (agar uchinchi geym ham
o‘tkazilsa);
8.11.3.   uchinchi geymda
sportchilardan biri 11 ochko to‘plagandan keyin.
8.12.
Agar tomonlarni almashish o‘z vaqtida amalga oshirilmagan bo‘lsa,
bu narsa aniqlanishi bilan, volan o‘yindan chiqqach, tomonlar almashiladi.
Bunda amaldagi hisob saqlanib qoladi.
9.
Oshirish.
9.11.
Oshirish to‘g‘ri bajarilganda:
9.11.1.   Volanni
oshiruvchi va uni qabul qiluvchi sportchilar bunga tayyor boiishsa, tomonlardan
birortasi oshirishni keragidan ortiq cho‘zib yubormasligi zarur; oshirish
paytida raketka oldinga harakatni boshlagandan keyin (9.2-band) yo‘l
qo‘yiladigan to‘xtalish xato (fol) hisoblanadi;
9.11.2.   volanni
oshiruvchi ham, uni qabul qiluvchi ham o‘zaro diagonal joylashgan oshirish
maydonlarida, bu maydonlami chegaralab turuvchi chiziqlami bosmasdan turishlari
kerak;
9.11.3.   volanni
oshirish uchun harakat boshlangandan (9.2- band) to volan oshirilgunga qadar
(9.3-band) uni oshiruvchining ham, qabul qiluvchining ham har ikkala oyog‘i
yerdan uzilmasligi zarur;
9.11.4.   oshiruvchining
raketkasi dastlab volanning kallagiga tegishi kerak;
9.11.5.   raketka bilan
zarba berish paytida volan to‘lig‘icha sportehining belidan pastda turishi
kerak; oshiruvchining eng past- ki qovurg‘asidan o‘tgan tasawurdagi aylana
chiziq bel hisoblanadi;
9.11.6.   volanga zarba
berish paytida oshiruvchining raketkasining sterjeni pastga qarab turishi
Volant;
9.11.7.
volanni oshirish uchun harakat boshlangandan (9.2- band) oshirish
yakunlangunga qadar (9.3-band) oshiruvchining raketkasi faqat oldinga qarab
harakatlanishi zarur;
9.11.8.   volan
oshiruvchining raketkasidan boshlab to to‘ming ustidan oshib o‘tgunicha
ko‘tarilib boruvchi chiziq bo‘yicha harakatlanishi kerak, toki mabodo u
qaytarilmaydigan boisa, oshirishning tegishli maydoniga tushishi kerak
(boshqacha aytganda, uni chegaralovchi chiziqlar ichiga yoki ulaming ustiga);
9.11.9.   oshiruvchi
volanni urishda xato qilmasligi kerak.
9.12.
Sportchilar maydonchada o‘z o‘rinlarini egallaganla- ridan keyin,
volanni oshiruvchining raketkasining oldinga qarab boshlangan birinchi harakati
oshirishning boshlanishi hisoblanadi.
9.13.
Oshirish boshlangandan keyin (9.2-band) volanga oshiruvchining
raketkasi bilan zarba berilsa yoki u xatoga yo‘l qo‘ysa, oshirish amalga
oshirilgan hisoblanadi.
9.14.
Qabul qiluvchi tomon tayyor bo‘lmaguncha volanni oshirish mumkin
emas, ammo u oshirilgan volanni qaytarishga harakat qilsa, qabul qilishga
tayyor hisoblanadi.
9.15.
Juftlik bahslarida volanni oshirish vaqtida (9.2 va 9.3- bandlar)
oshiruvchi va qabul qiluvchi o‘yinchilaming sheriklari maydonchaning o‘z
tomonlarida istalgan joyni egallashlari mumkin, faqat oshiruvchi yoki qabul
qiluvchiga qarama-qarshi tomonni to‘sib qo‘ymasliklari kerak.
10.
Yakkalik bahslari.
10.11.     Volanni
oshirish va uni qabul qilish:
10.11.1.
oshiruvchida ochko bo'lmaganda yoki juft ochkoga ega boMganda,
o‘yinchilar volanni o‘z maydonchalarining o‘ng tomonidan oshirishlari (qabul
qilishlari) kerak;
10.1.2. oshiruvchida toq sonli
ochko bo‘lganda, o‘yinchilar volanni o‘z maydonchalarining chap tomonidan
oshirishlari (qabul qilishlari) kerak;
10.12.     O‘yin
tartibi va kortdagi joylashuv:
O'yin jarayonida volan oshiruvchi
va qabul qiluvchi tomonidan, to u o‘yindan chiqib ketmaguncha navbati bilan
qaytarilishi zarur (15-band).
10.13.     Hisob
va oshirish.
10.13.1.
Agar oshiruvchi o‘yinni yutsa, unga ochko beriladi (7.3-band).
Shundan so‘ng u yana, faqat bu safar maydonchasining boshqa tomonidan,volanni
oshiradi.
10.13.2.
Agar oshirishni qabul qiluvchi tomon yutib olsa (7.3- band), unga
ochko beriladi va u yangi oshiruvchiga aylanadi.
11.
Juftlik bahslari.
11.11.     Volanni
oshirish va uni qabul qilish.
11.11.1.
oshiruvchi tOmonda ochko bo‘lmaganda yoki juft ochkoga ega
bo‘Isa, ular volanni o‘zlarining oshirish inaydonining o‘ng tomonidan
oshirishadi;
11.11.2.
oshiruvchi tomonda toq ochkoga ega bo‘lsa, ular volanni
o‘zlarining oshirish maydonining chap tomonidan oshirishadi;
11.11.3.
qabul qiluvchi tomonning oxirgi volanni oshirgan o‘yinchisi
o‘sha- o‘zi volanni oshirgan maydonchada qoladi; sherigi esa qo‘shni
maydonchadan joy oladi;
11.11.4.
o‘yinchilar o‘zlari volanni oshirganda ochko yutgun- lariga qadar
joylarini almashtirishlari mumkin emas;
11.11.5.
volanni qaysi tomon oshirayotganidan qat’i nazar, u oshiruvchi
tomonning ochkosiga mos keladigan maydonchadan oshirilishi Volant, 12-bandda
qayd etilgan holatlar bundan mustasno;
11.12.     Volanni
qaytarish ketma-ketligi va kortda joylashuv.
O’yin jarayonida oshirilgan
volanni uni qabul qiluvchi tomondagi o‘yinchiIarning istalgan biri qaytarishi
mumkin; o‘z navbatida qarama-qarshi tomon ham o‘z maydonchasidagi istalgan
joyda uni qaytaradi, shu tarzda volan o‘yindan chiqmaguncha davom etadi
(15-band).
11.13.
Ochkolar hisobi.
11.13.1.
agar volanni oshirgan tomon o'yinni yutib olsa (7.3- band), unga
ochko beriladi va u endi maydonchasining boshqa tomonidan oshiradi;
11.13.2.
agar volanni qabul qilgan tomon o'yinni yutib olsa (7.3-band),
unga ochko beriladi va u oshiruvchi tomonga aylanadi.
11.14.     Oshirishning
ketma-ketligi.
Har qaiiday o‘yinda oshirish hUquqi ketma-ket
quyidagicha o‘tadi:
11.14.1.
o‘yinni oshirishning o‘ng maydonidan boshlagan birinchi
oshiruvchidan;
11.14.2.
birinchi qabul qiluvchining sherigiga; volanni oshirish oshirish
maydonining chap tomonidan bajarilishi kerak;
11.14.3.
birinchi oshirgan o‘yinchining sherigiga;
11.14.4.
birinchi qabul qilgan o‘yinchiga;
11.14.5.
birinchi oshirgan o‘yinchiga va shu tarzda.
11.15.     Biror
bir o‘u inchi volanni navbatdan tashqari oshirishi, navbatsiz qabul qilishi
yoki bitta geymda ikkita oshirishni ketma- ket qabul qilishi mumkin emas.
12-bandda qayd etilgan holatlar bundan mustasno.
11.16.     Geymni
yutib olgan tomonning istalgan bir o‘yinchisi keyingi geymda birinchi bo‘lib
volanni oshirishi, shuningdek, yutqazgan tomonning istalgan sportchisi birinchi
bo‘lib volanni qabul qilishi mumkin.
12.
Oshirish maydoni xatolari.
12.11.     Quyidagi
holatlarda oshirish maydoni xatosiga yo‘l qo‘yilgan hisoblanadi:
12.11.1.
sportchi volanni navbatsiz oshirsa yoki qabul qilsa;
12.11.2.
sportchi volanni tegishli oshirish maydonchasidan oshirmasa yoki
qabul qilmasa.
12.12.     Agar
oshirish maydonchasi borasida xatoga yo‘l qo‘yilsa, u to‘g‘rilanmaydi va geym
o‘yinchilarning joylashuvini o‘zgartirgan holda davom ettiriladi.
13.
Qoida buzilishi.
Quyidagi holatlarda qoida buzilgan (folt)
hisoblanadi: volan qoidalarga rioya etmasdan oshirilsa (9.1-band).
13.11.     Oshirish
paytida volan:
13.11.1.
to‘rga tegib, unga ilinib qolsa;
13.11.2.
to‘rdan uchib o‘tib, unga osilib qolsa;
13.11.3.
qabul qiluvchi o‘yinchining sherigi tomonidan qaytarilsa.
13.3.O’yin paytida volan:
13.3.1. kortdan
tashqariga tushsa;
13.3.2. to‘r
teshigidan yoki uning ostidan uchib o‘tsa;
13.3.3. to‘rdan
o‘tmasa;
13.3.4.
zalning shiftiga yoki devorlariga tegsa;
13.3.5. o‘yinchining
tanasiga yoki kiyimiga tegsa;
13.3.6. kort
tashqarisida turgan istalgan narsa yoki shaxsga tegsa;
(agar zarurat
bo‘lsa, musobaqa o‘tkazilayotgan inshootning tuzilishidan kelib chiqib,
tashldlotchilar volan to'siqqa tegishi bilan bog'liq alohida Volantlami ham
belgilashlari mumkin)
13.3.7. raketkada ushlab olingan yoki tutib qolingan va
shundan keyin zarba berish chog‘ida otib yuborilgan bo‘lsa;
13.3.8. volan bittao‘yinchi tomonidan ketma-ket ikkita
zarba bilan qaytarilsa. Ammo bitta zarba paytida volan raketkaning ham
kallagiga, ham simli yuzasiga tegsa, xato hisoblanmaydi;
13.3.9. o‘yinchi
va uning sherigi tomonidan ketma-ket qaytarilsa;
13.3.10. o‘yinchining raketkasiga tegib, raqib maydonchasi
tomonga harakatni davom ettirmasa.
13.4. O’yin paytida sportchi:
13.4.1.
to‘r yoki ustunlarga raketkasi, tanasi yoki kiyimi bilan tegsa;
13.4.2. raketkasi yoki tanasi to‘r ustidan raqib tomonga
o‘tib ketsa; ammo zarbaning boshlanishi va raketka bilan volanning bir- lamchi
uchrashuvi o‘z maydonchasida bo‘lgan bo‘lsa, zarba beruv- chi volanni raketkasi
bilan to‘rning qarama-qarshi tomonigacha o‘tkazib qo‘yishi mumkin;
13.4.3. raketkasi yoki tanasi to‘r ostidan raqib tomonga
o‘tib ketib, unga halaqit qilsa yoki uni chalg‘itsa;
13.4.4. to‘ming ustida turgan volanga zarba berish chog‘ida
raqibiga halaqit qilsa, ya’ni uni raketkasi yoki tanasi bilan to‘sib qolsa;
13.4.5. har
qanday harakatlar, masalan, imo-ishoralar yoki qichqiriqlar bilan raqibni
chalg‘itsa.
13.5.
16-bandda qayt etilgan qoidabuzarliklami sodir etsa.
14.“Bahsli”
holat.
14.11. “Bahsli”
holat minoradagi hakam tomonidan e’lon qilinadi.
14.12. “Bahsli” holat e’lon qilinishi oldidan “To‘xta”
degan komanda beriladi.
14.13. “Bahsli”
holat quyidagi vaziyatlarda yuzaga keladi:
14.13.1. volanni qabul qiluvchi tomon qabul qilishga tayyor
bo'lmasidan oshiruvchi oshirishni baiarsa (9.5-band);
14.13.2. volanni oshirish paytida oshiruvchi ham, qabul
qiluvchi ham qoidani buzishsa;
14.3.3. o‘yin
paytida volan:
14.3.3.1.
to‘rga ilinib, uning yuqori qismida osilib qolsa;
14.3.3.2.
to‘rdan uchib o‘tayotib unga osilib qolsa;
14.3.3.3. volanga shikast yetsa va uning kailagi boshqa
qismidan to‘liq ajralib ketsa.
14.3.4. Minoradagi hakamning fikricha, o‘yin to'xtatilgan
yoki sportchi raqibining murabbiysi tomonidan chalg‘itilgan bo‘lsa.
14.3.5. Yon hakam vaziyatni ko‘rmay qolgan bo‘lsa, minoradagi
hakam esa qaror qabul qila olmasa.
14.3.6. Har
qanday noaniq va tusimnarsiz holatda.
14.14. “Bahsli”
holat e’lon qilinganda volanni oxirgi oshirish bilan boshlangan o‘yin vaziyati
hisobga olinmaydi va volanni oshirgan sportchi oshirishni takroran bajaradi.
15.
Volan o‘yindan tashqarida.
Quyidagi holatlarda volan o'yindan tashqarida
hisoblanadi:
15.11.     to‘rga
yoki ustunga urilib, zarbani amalga oshirgan o‘yinchi tomonda kortga tusha
boshlasa;
15.12.     kort
yuzasiga kelib tushsa (maydoncha chegaralarini belgilovehi chiziqlar ichida
yoki ulardan tashqarida);
15.13.     “bahsli”
holat, “to‘xta” komandasi yoki qoidabuzarlik (folt) e’lon qilinsa.
16.
O’yinnmg uzluksizligi, sportga xos bo‘lmagan xatti-
harakat, jazolash
16.11.     O’yin
birinchi oshirish amalga oshirilgandan boshlab to match yakunlangunga qadar
davom etishi kerak. 16.2 va 16.3- bandlarda ko‘rsatilgan holatlar bundan
mustasno.
16.12.
Tanaffuslar:
Barcha matchlarda tanaffuslarga quyidagi tartibda
ruxsat berilishi kerak:
16.12.1.
har bir geymda tomonlardan birining ochkolari 11 ga yetganida 60
soniyadan ko‘p bolmagan vaqtga;
16.12.2.
birinchi va ikkinchi hamda ikkinchi va uchinchi geymlar
oralig‘ida 120 soniyadan ortiq bo'lmagan vaqtga; (badminton matchlari
televideniye orqali namoyish etilsa, Bosh hakam o ‘yin boshlanishi oldidan
16.2-bandda qayd etilgan tanaffuslar majburiy va aniq belgilangan vaqtdan
iborat bo ‘lishi to ‘g'risida qaror qabul qilishi mumkin).
16.13.     Q‘yinni
vaqtincha to‘xtatish:
16.13.1.
o‘yinchilarga bog‘liq bo‘lmagan vaziyatlar yuzaga kelganda,
minoradagi hakam qancha ma’qul topsa, shuncha vaqtga o‘yimii to‘xtatib turishi
mumkin;
16.13.2.
alohida vaziyatlarda Bosh hakam o‘yinni to‘xtatishi mumkin;
16.13.3.
agar o‘yin vaqtincha to‘xtatilsa, u to‘xtatilgungacha yuzaga
kelgan hisob saqlanib qolinishi va o‘yin ana shu hisobdan davom ettirilishi
kerak.
16.14.     O’yindagi
to‘xtalishlar:
16.14.1.
O’yin hech qachon sportchiga nafasini rostlab olish, kuch
to‘plash yoki maslahat olish uchun imkon berish maqsadida to‘xtatilishi mumkin
emas.
16.15.     Maslahatlar
va o‘vinchilaming kortdan chetga chiqishi:
16.15.1.
O’yin paytida faqat volan o‘yindan tashqari holatda (15-band)
bo‘lgandagina sportchi maslahat olishi mumkin;
16.15.2.
sportchilardan birortasi o‘yin davomida minoradagi hakamning
ruxsatisiz kortni tark etishi mumkin emas. 16.2-bandda qayd etilgan tanaffuslar
bundan mustasno.
16.16.     Q‘yinchi
quvidagilarga haqli emas:
16.16.1.
ataylab o‘yinda to‘xtalish yoki to‘xtab turishlarni yuzaga
keltirishga;
16.16.2.
volanning uchishi tezligini o‘zgartirish maqsadida ataylab uning
shaklini o‘zgartirishga;
16.16.3.
o‘zini nafsoniyatga tegadigan tarzda tutishga;
16.16.4.
boshqa sportchiga xos boMmagan xatti-harakatlarni sodir etishga.
16.17.     Qoidabuzarliklarning
oldini olish:
16.17.1.
minoradagi hakam quyidagilar vositasida 16.4, 16.5 va 16.6-
bandlarda qayd etilgan qoidabuzarliklarning oldini olishi kerak:
16.17.1.1.
qoidabuzarga sariq kartochka ko‘rsatib, ogohlan- tirish berish;
16.17.1.2.
agar o‘yinchi qizil kartochka ko'rsatib ogohlanti- rilgan bo‘!sa,
qoidabuzarga “folt” e’lon qilish. Ikki marta shu tarzda qoida buzilishi “doimiy
qoidabuzarlik” deb baholanadi.
16.17.2.
o‘yinchi tomonidan jiddiy xatti-harakat, doimiy qoidabuzarlik
yoki 16.2-bandning buzilishi sodir etilganda, ikkinchi qizil kartochkani
ko‘rsatish bilan birga, bu haqda Bosh hakamga xabar berish. Bosh hakam
sportchini ushbu matchni davom ettirishdan mahrum etish va unga 0:21, 0:21
hisoblarida mag‘lubiyat yozish huquqiga ega.
2-savolning
bayoni:
6.2.
Hakamlar apparati tuzilmasi
17.1. Bosh hakam har bir match tarkibiy qismi bo‘lgan
tumir yoki boshqa musobaqaning o‘tkazilishi uchun to‘liq javobgar hisoblanadi.
17.2. Minoradagi hakam, agar u tayinlangan bo‘lsa, mazkur
matchning otkazilishi, kortning holati va uning atrofidagi vaziyat uchun
javobgar sanaladi. Minoradagi hakam Bosh hakamga bo‘ysunadi.
17.3. Agar volanni oshiruvchi tomonidan uni oshirish
paytida qoidabuzarliklar sodir etilsa (9-band), hakam ana shu qoidabuzarlikni qayd
etadi.Yon hakam volan maydoncha chegaralarini belgilab beruvchi chiziq hududiga
tushdimi yoki undan tashqarigami, shuni aniqlab beradi.
17.4. Barcha hakamlaming qarorlari ana shu hakamlar
gavobgar bo‘lgan o‘yin holatlari bo‘yicha yakuniy hisoblanadi. Agar minoradagi
hakam yon hakam xatoga yo‘l qo‘ydi, deb topsa, uning qarorini bekor qilishi
mumkin.
17.5. Minoradagi
hakam quyidagilarga majbur:
17.6.1. o‘yin qoidalariga rioya etish va ularni hayotga
tatbiq qilishga, shu jumladan, “bahsli” holat, qoidabuzarlik va folni, agar
ular sodir etilsa, aniqlash;
17.6.2. bahsli holatlar yuzaga kelganda keyingi oshirish-
gacha ular yuzasidan qaror chiqarish;
17.6.3. matchning borishi to‘g‘risida sportchilar
vatomosha- binlami aniq va baland ovozda xabardor qilib borish;
17.6.4. Bosh hakam bilan maslahatlashgan holda oshirish
joyidagi va yon hakamlami tayinlash yoki chetlashtirish;
17.6.5. tayinlanmagan hakamlaming vakolatida bo‘lgan
masalalar bo‘yicha qarorlar qabul qilish;
17.6.6. kortdagi hakamlardan birortasi yuzaga kelgan
vaziyat bo‘yicha qaror chiqarishga imkonsiz bo'lib qolganda, o‘z qarorini qabul
qilish yoki “bahsli” holat e’lon qilish;
17.6.7. Bosh hakamga 16-bandga taalluqli har qanday
holatlar yuzasidan xabar berish;
17.6.8. faqat o‘yin qoidalariga taalluqli masalalarda
qonoat- lantirilmagan barcha apellyatsiyalami Bosh hakamga yetkazish. (Mazkur
apellyatsiyalar volanni keyingi oshirish amalga oshiril- guncha yoki o‘yinning
oxiri bo'lsa, apellyatsiya berayotgan tomon kortdan chiqib ketmasidan kiritilishi
kerak).
Minoradagi hakamlar uchun atamalar
Mazkur ilovada minoradagi hakam o‘yin davomida
ishlatadigan standart
atamalar keltirib o‘tilgan,
1.
O’yinchilarni tanishtirish:
1.1.
Xonimlar va janoblar:
1.1.1.
Mening o‘ng tomonimda (o‘yinchining (o‘yinchilarning)  ismi
Volanifi, ular vaqil bo‘lgan hudud nomi aytiladi),
chap tomonimda esa (o‘yinchining
(o‘yinchilarning) ismi Volanifi, ular vaqil bo‘lgan
hudud nomi aytiladi);
1.1.2.
Mening o‘ng tomonimda (hudud, jamoa nomi aytiladi) vaqili
(vaqillari) bo‘lmish (o'ymchining (o‘yinchilaming) ismi Volanifi aytiladi),
chap tomonimda esa (hudud, jamoa nomi aytiladi) vaqili (vaqillari) bo‘lmish
(o‘yinchining
(o*yinchilaming) ismi Volanifi aytiladi);
1.1.3.
Oshiruvchi (o‘yinchining ismi Volanifi yoki hudud, jamoa nomi
aytiladi), qabul qiluvchi (o‘yinchining ismi Volanifi yoki hudud, jamoa nomi
aytiladi).
2.
Matchning boshlanishi, hisobni e’lon qilish, tanaffuslar,
geymlarning yakunlanishi:
2.1.
Nol-nol o‘ynanglar.
2.2.Oshirish
... tomonga o‘tadi.
2.3.     Bir
daqiqa tanaffus.
2.4.     Kort...
(raqami aytiladi) 20 soniya, 20 soniya.
2.5.     geym-poynt
(masalan, 20 geym-poynt 6, 29 geym- poynt 28).
2.6.     match-poynt
(masalan, 20 match-poynt 8, 29 match- poynt 28).
- geym-poynt
— geym-poynt (masalan, 29 geym-poynt-28 geym-poynt).
                              2.8.     Geym.
2.9. Birinchi geymni .... (jamoaviy bahslarda
davlat/jamoa nomi aytiladi) ... hisobida yutdi.
2.10. Kort.
.. (raqami aytiladi) 2 daqiqa tanaffus.
2.11. Ikkinchi
geym.
2.12. Ikkinchi
geymni.... (jamoaviy bahslarda davlat/jamoa nomi aytiladi) ...
hisobida yutdi.
2.13. Matchdagi
hisob 1:1 (bir-u bir).
2.14. Uchinchi
hal qiluvchi geym.
3. Umumiy ko‘rinishdagi e’lonlar:
                              3.1.      o’z maydoningizni egallang.

                              3.2.     Siz tayyormisiz?
                              3.3.     Siz volanni oshirishda
nishonga ura olmadingiz.
                              3.4.     Qabul qiluvchi tayyor emas.
                              3.5.     Siz oshirishni qabul
qilishga urindingiz.
                              3.6.      Siz yon chiziqdagi hakamga
bosim o‘tkazmasligingiz kerak.
                              3.7.       Iltimos, yonimga keling.
                              3.8.      Volanga hech narsa
qilmadimi?
                              3.9.       Volanni sinab ko‘ring.
                              3.10.    Volanni almashtiring.
                              3.11.     Volanni almashtirmang.
                              3.12.     “Bahsli” holat.
                              3.13.     Tomonlaming almashinuvi.
                              3.14.     Sizjoylaringizni
almashmadingiz.
                              3.15.     Siz noto‘g‘ri oshirish
maydonidan oshirdingiz.
                              3.16.     Siz navbatsiz oshirdingiz.
                              3.17.     Siz navbatsiz qabul
qildingiz.
                              3.18.    Volanning shaklini
o'zgartirmang.
                              3.19.     Volan sizga tegdi.
                              3.20.     To‘rga tegildi.
                              3.21.     Siz noto‘g‘ri maydonda
turibsiz.
                              3.22.     Siz raqibingizni
chalg‘itdingiz.
                              3.23.     Sizning murabbiyingiz
raqibingizni chalg‘itdi.
                              3.24.     Ikkita zarba.
                              3.25.     Siz volanni otdingiz
(otish).
                              3.26.     Siz raqib tomonga o‘tib
ketdingiz.
                              3.27.     Siz raqibingizga halaqit
qildingiz.
                              3.28.    Siz (o‘yinni davom
ettirishni) rad etasizmi?
                              3.29.     Qabul qiluvchida folt.
                              3.30.    Oshirishda folt e’lon qilinadi.

                              3.31.    O’yinni davom ettiramiz.
                              3.32.     O’yin to‘xtailadi.
3.33. (familiyasi
aytiladi) sportga xos bo‘lmagan xatti- harakat uchun ogohlantiriladi.
3.34. (familiyasi
aytiladi)ga sportga xos bo‘Imagan xatti- harakat uchun fol e’lon qilinadi.
3.35. To‘xta.

3.36. Folt.

3.37. Aut.

3.38. Yon
hakam! Sizning qaroringiz?
3.39. Oshirish
joyidagi hakam! Sizning qaroringiz?
3.40. o’zgarish
- maydon .
3.41. o’zgarish
— aut.
3.42. Kort
(maydoncha)ni arting.
4. Matchning tugashi:
4.1. Matchni....    (o‘yinchining (o‘yinchilaming)
familiyasi israi; jamoaning nomi aytiladi) ..... hisobida yutdi.
4.2. Matchni .... (o‘yinchining (o‘yinchilarning)
familiyasi ismi; jamoaning nomi aytiladi)..... hisobida yutdi - o‘yinni davom
ettirish rad etildi.
4.3.     Matchni .... (o‘yinchining (o‘yinchilaming)
familiyasi ismi; jamoaning nomi aytiladi)..... hisobida yutdi - ushbu matchda
o‘yindan chetlatish.

Kortdagi hakamlarga tavsiyalar 1. Kirish
1.1. Kortdagi hakamlar uchun tavsiyalar BWF tomonidan uning
Nizomi talablari asosida barcha mamlakatlarda badminton o’yinini boshqarish
uslublarini bir xil standartga keltirish maqsadida ishlab chiqilgan.
1.2. Mazkur tavsiyalardan maqsad minoradagi hakamiarga
matchning borishini boshqarish masalalarida yordam berishdan iborat. Toki ular
o‘yinni qat’iyat va adolat bilan, ammo o‘yinchilami ortiqcha tergamasdan va
ulardan ayb izlamasdan, shu bilan birga, o‘yin qoidalariga rioya etgan holda
boshqarib borsinlar. Shuningdek, tavsiyalar oshirish joyi va yon tomondagi hakamiarga
ham o‘z vazifalarini to‘g‘ri ado etishlarida yordam beradi.
1.3. Barcha hakamlar o‘yin aslida o‘yinchilar uchun
mavjud bo‘iishini yodda tutishlari zarur.
2.   Kortdagi
hakamlar va ularning qarorlari
2.1. Minoradagi hakam Bosh hakamga
(17.2-band), Bosh hakam bo'lmaganda esa, musobaqa tashqilotchisiga bo'ysunadi
va uning rahbarligi ostida ish olib boradi.
2.2. Volanni oshirish maydonidagi hakam Bosh
hakam tomonidan tayinlanadi, ammo minoradagi hakam tomonidan Bosh hakam bilan
maslahatlashgan holda chetlatilishi (almashtirilishi) mumkin (17.6.4-band).
2.3. Yon chiziqdagi hakamlar Bosh hakam
tomonidan liiyinlanadi, ammo minoradagi hakam tomonidan Bosh hakam hi Ian
maslahatlashgan holda chetlatilishi (almashtirilishi) mumkin (17.6.4-band).
2.4. Barcha hakamlarning qarorlari ana shu
hakamlar javobgar bo‘igan o‘yin holatlari bo‘yicha yakuniy hisoblanadi. Agar
minoradagi hakam yon hakam xatoga yo‘l qo‘ydi, deb topsa, uning qarorini bekor
qilishi va o‘zining shaxsiy qarorini qabul qilishi mumkin (17.5-band). Agar
minoradagi hakam yon chiziqdagi hakamni chetlashtirish kerak, deb hisoblasa, u
mazkur masalada Bosh hakamga murojaat qilishi kerak (17.6.4-band, 2.3-
tavsiyalar).
2.5. Kortdagi hakamlardanbirortasi
yuzagakelgan vao‘zlari mas’ul boigan vaziyat bo‘yicha qaror chiqarishga
imkonsiz bo‘lib qolganda, minoradagi hakam o‘z qarorini qabul qilish yoki
“bahsli” holat e’lon qilishga haqli (17.6.6-band).
2.6. Minoradagi hakam mazkur matchning
o‘tkazilishi, kortning holati va uning atrofidagi vaziyat uchun javobgar
sanaladi. Minoradagi hakamning vakolatiu match  boshlanishi oldidan kortga
chiqqan paytdan boshlanib, o‘yin tugagach kortdan chiqib ketgan vaqtgacha davom
etadi (17.2-band).
3.  Minoradagi hakamlar
uchun tavsiyalar
3.1. Minoradagi (shuningdek, volanni oshirish
maydonidagi) hakamlarning kiyim-boshi.
Agar musobaqa tashqilotchilari
tomonidan bir xil kiyim-bosh nazarda tutilmagan bo‘lsa, minoradagi (volanni
oshirish maydonidagi) hakamlar quyidagi tavsiyalarga amal qilishlari lozim:
3.1.1. Kiyimnmg tepa qismi: erkaklar va ayollar uchun to‘q
ko‘k (qoragacha) rangdagi pidjak (ayollarda kofta); yorqin va bir tusli (oq,
yorqin ko‘k) ko‘ylak (ayollar uchun bluzka); to‘q rangli, imkon qadar bir tusli
rasmiy uslubdagi sipo bo‘yinbog‘.
3.1.2. Kiyimning past qismi: erkaklar va ayollar uchun kul
rangning istalgan tusidagi shim (ayollarda yubka).
3.1.3. Poyafzal: erkaklar va ayollar uchun tufli,
asosiysi, ayollar tuflisinmg poshnasi kortni bosib ezmasligi kerak.
3.1.4. Minoradagi (volanni oshirish maydonidagi) hakamda
quyidagilar bo‘lishi kerak:
•
ishlatish uchun qulay boMgan, o‘yin paytida tasma bilan hakamning
bo‘yniga osib qo‘yiladigan sekundomer;
•
o4 yin bayonnomasi uchun qisqichli planshet;
•
avtoruchka (qalam), shu jumladan, zaxirasi ham.
                 3.1.5.       Hakamlar ozoda tashqi
ko‘rinishga ega bo‘lishlari kerak.
3.2.04yin boshlanishi oldidan minoradagi hakam
quyidagilami bajarishi kerak:
3.2.1. Bosh
hakamdan o‘yin bayonnomasini olish (3-Ilova);
3.2.2. ochkolarni
hisoblagichning ishlashini tekshirish;
3.2.3. ustunlar yoki ularning o‘rnini bosuvchi tasmalaming
to‘g‘ri joylashganini tekshirish (1.5-band);
3.2.4. to'ming balandligini hamda uning chetlari bilan
ustunlar orasida bo‘shliq yo‘qligini tekshirish;
3.2.5. volan to‘siqlarga (zalning tuzilishi elementlaridan
kelib chiqib) tegib qolganda qo‘shimcha Volantlar mavjud yoki yo‘qligiga
aniqlik kiritish;
3.2.6. volanni oshirish joyidagi va yon chiziqlardagi
hakamlar o4z o‘mini egallaganiga va ular o‘zlarining vazifalarini
bilishlariga ishonch hosil qilish (tavsiyalaming 5 va 6-qismlari);
3.2.7. o'yinni o‘tkazish paytida
to‘xtalishlar bo‘lmasligi uchun yetarli miqdorda sinab ko’rilgan
volanlar tayyorlab qo4yilishini ta’minlash (qoidalarning 3bandi); (minoradagi
hakam 3.2.1, 3.2.2, 3.2.3, 3.2.4 va 3.2.7- bandlardagi vazifalarni, agar
tayinlangan bo ‘Isa, volanni oshirish joyidagi hakamga yuklashi mumkin);
3.2.8. o’yinchiiaming kiyimlari yozuvlar va
reklamalarga oid talablarga mosligini tekshirish, nomutanosibliklar aniqlangan-
da. ularni bartaraf etish. Qoidalarga muvofiq kelmaslik (yoki shunga yaqin)
holatlar yuzasidan o‘yin boshlanishi oldidan Bosh hakam yohud rasmiy vaqil
bilan maslahatlashib olish zarur;
3.2.9. qur’a tashlash adolatli o'tkazilganligiga, qur’ani
yutgan va yutqazgan tomonlar o’z tanlovini to"g4ri amalga
oshirganiga ishonch hosil qilish
(qoidalarning 6-bandi). Volanni oshirish va maydon
bo‘yicha tanlovni bayonno- mada aks ettirish.
3.2.10. o‘yinchilar bilan tanishish, o‘yinni volanni
oshirish- ning o‘ng maydonidan boshlaydigan sportehilaming ismi Volanif- lnrini
(juftlik bahslarida) bayonnomaga kiritib qo‘yish. Bunday qaydlarni har bir geym
boshlanishi oldidan kiritish (agar o‘yin davomida volanni oshirish maydonchasi
borasida xatoga yo‘l qo'yilgani uchun ushbu joylashuv o'zgartirilsa (12.2-band),
qayd- larga tegishli o‘zgartirishlar kiritib borish.
3.3. O’yin boshlanishi oldidan minoradagi hakam tegishli
iboralardan foydalangan holda qatnashchilarni (1-Ilovaning 1- bandi), quyida
keltirilgan shakl asosida o‘zida o‘ngda kim va chapda kim ekanini aytib
tanishtiradi: A, B, D, E - o‘yinchilarning ismlari, K, L, M, N — mamlakat
(jamoa) nomi.

Yakkalik bahslari
Shaxsiy birinchilik
“Xonimlar va janoblar, mening
o‘ng tomonimda A, K; chap tomonimda esa B, L. A volanni oshiradi. Hisob
nol-nol, o‘yinni boshlang”.
Jamoaviv musobaqalar
“Xonimlar va janoblar, mening
o‘ng tomonimda K ning vaqili A; chap tomonimda esa L ning vaqili B. Volanni K
oshiradi. Hisob nol-nol, o‘yinni boshlang”.
Juftlik bahslari
Shaxsiy birinchilik
“Xonimlar va janoblar, mening
o‘ng tomonimda A, K va B, L; chap tomonimda esa D, M va E, N. Volanni V D ga
oshiradi. Hisob nol-nol, o‘yinni boshlang”.
Agar juftlik bahslarida
sheriklar bitta mamlakat (jamoa) a’zolari bo‘lishsa, mamlakat (jamoa) nomi
ikkala sportchining ismi Volanifidan keyin aytiladi.
Masalan: K ning vaqillari A va B.
Jamoaviy musobaqalar
“Xonimlar va janoblar, mening
o‘ng tomonimda K ning vaqillari A va B; chap tomonimda esa L ning vaqili D va
E. Volanni K ning vaqili A L ning vaqili D ga oshiradi. Hisob nol-nol, o‘yinni
boshlang”.
O'yin “o ‘yinni boshlang” degan
komandct bilan boshlanadi
3.4. O’yin vaqtida minoradagi hakam quyidagilarni
bajarishi kerak:
3.4.1. ortiqcha so‘z!ami ishlatmay, I-Ilovada keltirilgan
standart atamalardan foydalanish;
3.4.2. hisobni yozib va e’lon qilib borish; har doim
birinchi bo‘lib volanni oshirayotgan tomonning ochkolarini aytish;
3.4.3. agar oshirish joyida hakam tayinlangan bo‘lsa,
minoradagi hakam asosiy e’tiborini volanni qabul qiluvchiga qaratishi kerak;
zarurat tug‘ilsa, minoradagi hakam ham oshirishdagi xatoni e’lon qilishi
mumkin;
3.4.4. imkon qadar, ochkolami hisolagichning ko‘rsatkich-
larini kuzatib borish;
3.4.5. Bosh hakam bilan maslahatlashish zarur bo‘lganda,
o‘ng qo‘lini boshi uzra baland ko‘tarish;
3.4.6. volanni
oshirgan o‘yinchi mana shu oshirishda yutqazganida va oshirish huquqini ham boy
berganda (10.3.2,11.3.2-bandlar), oldin “Oshirish o‘tadi” deb, so‘ngra hisobni
oshirish o‘tgan o‘yinchidan boshlab e’lon qilish; zarurat bo "Isa. bu
jarayonda yangi oshiruvchini va oshirishning to4g‘ri maydon- chasini
qo‘ii bilan ko‘rsatish.
3.4.7. Quyidagi hollarda minoradagi hakam tomonidan
“O’yinni boshlanglar” degan komanda beriladi:
3.4.7.1. match yoki geymni boshlash, yoxud tomonlar joy
almashganidan keyin o‘yinni davom ettirish uchun;
3.4.7.2.
to‘xtatilgan o'yinni davom ettirish uchun;
3.4.7.3.
o‘yinchilardan o‘yinni davom ettirishni talab qilish uchun.
3.4.8. Minoradagi hakam tomonidan “To‘xtang” komandasi
kutilmagan vaziyatlar tufayli o‘yinni istalgan vaqtga har qanday to‘xtatish
zarurati yuzaga kelganda beriladi.
3.4.9. Quyidagi holatlardan boshqa vaziyatlarda minoradagi
hakam tomonidan “Folt” komandasi e’lon qilinadi:
3.4.9.1.
volanni oshirish joyidagi hakam “folt”ni e’lon qilganda (qoidalaming
13.1-bandi). Bu holatda minoradagi hakam “Oshirish
folti e’lon qilinadi” deyishi kerak.
Volanni qabul qiluvchining xatosini minoradagi hakam
“Qabul qiluvchi da
folt” deb e’lon qiladi;
3.4.9.2.
Qoidalarning 13.3.1-bandida qayd etilgan xatoga yo‘l qo‘yi!ganda va
ushbu xato uchun yon chiziqdagi hakamning legishli qichqirig‘i yoki signali
nazarda tutilganda (tavsiyalaming 6.2-bandi);
3.4.9.3. qoidalarning 13.2.1, 13.2.2, 13.2.3 yoki 13.3.3-
bandlarida qayd etilgan xatolarga yo‘l qo‘yi!ganda va ular faqat o‘yinchilar
yoki tomoshabinlarga aniq bo'iishi uchun e’lon qilinishi zarur bo‘lganda.
3.4.10. Har bir geym davoraida tomonlardan birining ochko-
lari 11 taga yetganda, “Oshirishning o‘tishi”ni e’lon qiladi (agar zarurat
boMsa), oxirgi o‘yin jarayoni tugashi bilan qarsaklarga e’tibor qilmasdan,
darhol hisobni e’lon qiladi (bu bilan 16.2.1- bandda nazarda tutilgan
tanaffusning boshlangani bildiriladi), shundan so‘ng “1 daqiqa tanaffus” deydi.
Har bir tanaffus paytida volanni oshirish joyidagi hakam, agar u tayinlangan
bo‘lsa, kort artib tozalanishini ta’minlashi kerak.
3.4.11. Tomonlardan birining ochkolari 11 taga yetishi
munosabati bilan geymlarda e’lon qilingan tanaffuslar (16.2.1- band) paytida
tanaffusning 40 soniyasi o‘tgandan keyin “Kort... (raqamini aytadi) 20 soniya,
20 soniya” deb e’lon qiladi.
3.4.11.1. Birinchi va ikkinchi geymlar vaqtida hamda uchinchi
geymdagi tanaffuslar paytida o‘yinchilar maydonlarini almashganda, kortning har
ikki tomoniga 2 nafardan ortiq bo‘lmagan odam chiqishi mumkin. Ammo minoradagi
hakam “20 soniya” deb e’lon qilganidan keyin ular kortdan chiqib ketishlari
Volant.
3.4.11.2. Tanaffusdan keyin o‘yinni davom ettirish uchun
oldin hisobni aytib, keyin “O’yinni boshlanglar” deb komanda beradi.
3.4.11.3. Agar o‘yinchilar 16.2.1-band bo‘yicha tanaffus
talab qilishmasa, mazkur geymda o‘yin tanaffussiz davom ettirilishi mumkin.
3.4.11.4. Har bir geymda tomonlardan birining ochkolari 20
taga yetganda, “geym-poynt” (yoki agar mavjud bo‘lsa “match- poynt”) e’lon
qiladi.
3.4.11.5. Har bir geymda tomonlardan birining ochkolari 29
taga yetganda, “geym-poynt” (yoki agar mavjud bo‘lsa “match- poynt”) e’lon
qiladi.
3.4.12. Har bir geym yakunida oxirgi o‘yin jarayoni tugashi
bilan qarsaklarga e’tibor qilmasdan “Geym” deb e’lon qiladi hamda bu bilan
16.2.2-bandda nazarda tutilgan tanaffusning boshlangani bildiriladi.
3.4.12.1.
Birinchi geym tugaganidan keyin quyidagilarni e’lon qiladi:
“Birinchi geymni (o‘yinchining
(o‘yinchilaming) familiya- sini; jamoaviy bahslarda esa jamoaning nomini
aytadi) hisobida yutdi”.
3.4.12.2.
Ikkinchi geym tugaganidan keyin quyidagilarni e’lon qiladi: “Ikkinchi
geymni (o‘yinchining (o‘yinchilaming) familiya- sini; jamoaviy
bahslarda esa jamoaning nomini aytadi) .... hisobida
yutdi. O’yindagi hisob 1:1 (biru bir)”.
3.4.12.3. Birinchi va ikkinchi geymlar tugaganidan keyin hi-
sobni aytgach, “Kort. (raqamini aytadi), 2 daqiqa tanaffus” deb e’lon qiladi.
3.4.12.4. har bir geym yakunida volanni oshirish joyidagi
hakam, agar u tayinlangan bo‘lsa, tanaffus belgisini (nazarda tutilganini) to‘r
markaziga o‘rnatishi hamda kort artib tozalanishini ta’minlashi kerak.
3.4.12.5. Birinchi va ikkinchi geym o‘rtasidagi hamda
ikkinchi va uchinchi geym o'rtasidagi tanaffuslar paytida (16.2.2- band) 100
soniya o‘tganidan keyin “Kort... (raqamini aytadi) 20 soniya, 20 soniya” deb
e’lon qiladi.
3.4.12.6. Geymlar o'rtasidagi tanaffuslar paytida (16.2.2-
band) o‘yinchilar maydonlarini almashganda kortning har ikki tomoniga 2
nafardan ortiq boimagan odam chiqishi mumkin. Ammo minoradagi hakam “20 soniya”
deb e’lon qiliganidan keyin ular kortdan chiqib ketishlari Volant.
3.4.12.7. Ikkinchi geym boshlanishida “Ikkinchi geym, hisob
nol-nol, o‘yinni boshlanglar”;
Agar uchinchi geym ham o‘tkazilsa,
“Hal qiluvchi uchinchi geym, hisob nol- nol, o‘yinni boshlanglar” deb e’lon
qiladi.
3.4.12.8. Uchinchi geymda yoki bir geymli o‘yinda tomonlardan
birining ochkosi 11 taga yetganida (8-13-band) oldin hisobni, keyin esa “Bir
daqiqa tanaffus, tomonlar joy almashishadi” deb e’lon qiiadi. Tanaffusdan keyin
o‘yinni davom ettirish uchun oldin hisobni aytib, keyin “O’yinni boshlanglar”
deydi. 3.4.13. Match
yakunlanganidan keyin quyidagilarni bajarishi kerak:
3.4.13.1. “Matchda (o‘yinchining (o‘yinchilaming) familiya-
sini; jamoaviy bahslarda esa jamoaning nomini aytadi).... hisobida yutdi”, deb
geymlar bo‘yicha va yakuniy hisobni e’lon qiladi.
3.4.13.2.
Darhol to‘ldirilgan bayonnomani Bosh hakamga topshiradi. Yon chiziqdagi
hakandikning o‘ziga xosxususiyatlari
3.5.1. Volan kort ichida yoki undan tashqariga qanchalik
olisga tushishidan qat’i nazar, minoradagi hakam har doim yon chiziqdagi
hakamga qarashi kerak: mazkur vaziyat bo‘yicha qaror chiqarish yon hakamning
zimmasida bo‘ladi. Tavsiyalarning 3.5.2- bandi bundan mustasno.
3.5.2. Agar minoradagi hakam yon chiziqdagi hakam
noto‘g‘ri qaror qabul qildi, deb hisoblasa yoki tavsiyalarning 5.4- bandiga
asosan bu haqda volanni oshirish joyidagi hakam xabar bersa, minoradagi hakam
quyidagilarni e’lon qilishi Volant:
3.5.2.1.
agar volan maydon ichiga tushgan bo‘lsa, “o‘zgarish: maydon”;
3.5.2.2.
agar volan maydondan tashqariga tushgan bo‘lsa, “o‘zgarish: aut”.
3.5.3.Yon chiziqqa hakam
tayinlanmagan bo‘lsa yoki yon chiziqdagi hakam ko‘rmay qolganda, minoradagi
hakam quyidagilarni e’lon qilishi kerak:
3.5.3.1. agar volan maydon chizig‘idan tashqariga tushgan
boMsa, hisobni aytishdan oldin “aut”;
3.5.3.2.
agar volan maydon ichiga tushgan bo‘Isa, hisobni;
3.5.3.3.
agar uning o‘zi ham vaziyatni ko'rmay qolgan bo‘l- sa, “bahsli” holat.
3.6. Match davomida quyidagi vaziyatlami kuzatib borishi
va ularni bilishi kerak:
3.6.1. To‘rning tagidan o‘tib raqibiga halaqit qilgan yoki
uni chalg‘itgan, yoxud raketkasini raqib tomonga o‘tkazgan sportchi tegishliligi
bo‘yicha qoidalarning 13.4.2 yoki 13.4.3-bandi talablarini buzgan hisoblanadi.
3.6.2. Qo‘shni kortdan volan kelib tushganda, darrov
“bahs- li” holat e’lon qilinmasligi kerak. Minoradagi hakamning fikriga ko‘ra,
bunday vaziyatda quyidagi hollarda “bahsli” holat e’lon qilinmaydi:
3.6.2.1.
o‘yinchilar qo'shni kortdan kelib tushgan volanni sezmagan bo‘lsa;
3.6.2.2.
u o'yinchilarga halaqit qilmagan yoki ulami chal- g‘itmagan bo‘lsa.
3.6.3. Sportehining volanni urmoqchi bo‘layotgan o‘z
sheri- giga qarab qlchqirishi raqibni chalg‘ituvchi holat sifatida baholan-
masligi kerak. Shu bilan birga, raqibga qaratib aytilgan “Urma!”, “Xato” kabi
qichqiriqlar chalg‘ituvchi holatlar sifatida qaraladi.
3.6.4. O’yinchining
kortdan chiqishi:
3.6.4.1. o‘yinchilar minoradagi hakamning ruxsatisiz kortni
tark etishi mumkin emas (16.5.2-band);
3.6.4.2. o‘yinchilarga faqat tanaffuslar paytida suv ichish
va boshqa maqsadda kortdan chiqishga ruxsat beriladi (16.2-band). Agar o‘yin
biror bir sabab bilan to‘xtatilgan bo‘lsa, o‘yinchilarga qo‘llarini artish va
boshqa maqsadda kortdan chiqishga ruxsat beriladi, faqat bu narsa o‘yinni davom
ettirishga halaqit bermasligi kerak. Agar kortni artib tozalash zarur bo'lsa,
o‘yinchiIar bu paytda kortda bo‘lishlari zarur.
3.6.4.3. Qoidani buzgan har qanday tomonga kortni faqat
minoradagi hakamning roziligi bilangina tark etish mumkinligini (16.5.2-band)
eslatib o‘tish, agar zarur bo‘lsa, 16.7-bandni qo‘llash zarur. Ammo o‘yin
paytida kort yonida raketkani almashtirishga ruxsat beriladi.
3.6.5. O’yindagi
to‘xtalish va ushlanishlar:
O’yinchilar ataylab o'yinning
to‘xtalishi va ushlanib qolishini keltirib chiqarishmayotganiga ishonch hosil
qilish zarur (16.4-band). Kort atrofidagi har qanday keraksiz harakatlaming
oldi olinishi kerak. Zarurat bo‘lsa, 16.7-band qo‘llaniladi.
3.6.6. Kortdan
tashqaridan keladigan maslahatlar:
3.6.6.1. o‘yin davom etayotgan paytda sportchilarga har
qanday shaklda maslahat olishga ruxsat berilmaydi (16.5.1-band);
                               3.6.6.2.         quyidagilar
ta’minlanishi kerak:
• o‘yin paytida murabbiylar kort yonida
emas, balki o‘zlari uchun ajratilgan maxsus joyda o‘tirishlari. Ruxsat etilgan
tanaffuslar (16.2-band) bundan mustasno; * murabbiylar raqib sportchilami chalg'itmasligi va
o'yinga halaqit qilmasligi.
3.6.6.3. Agar minoradagi hakamning fikriga ko‘ra. jamoa-
lardan birining murabbiysi tomonidan o‘yinga halaqit berilgan yoxud raqib
o‘yinchisi chalg‘itilgan bo‘lsa, “bahsli” holat tayin- lanishi kerak -
qoidalaming 14.3.4-bandi. Darhol Bosh hakamni chaqirish kerak. U ushbu
murabbiyga ogohlantirish berishi mumkin.
3.6.6.4. Agar bunday holat yana takrorlansa, Bosh hakam
ushbu murabbiydan zalni tark etishni talab qilishi mumkin.
3.6.7. Volanni
almashtirish:
3.6.7.1. O’yin paytida volanni almashtirish asosli boiishi
kerak. O’yinchilar volanni almashtirishni istashganda, minoradagi hakam rostdan
ham volan yaroqsiz holga kelib qolganiga ishonch hosil qilganidan keyingina,
uni almashtirishga ruxsat berishi mumkin.
                               3.6.7.2.         tezligi yoki uchishi
o‘zgargan volan almashtirilishi zarur.
3.6.8. O’yin
paytidagi jarohat yoki kasallik:
3.6.8.1.        O’yin paytidagi
jarohat   va   kasallik   holatlari   e’tibor   va g‘amxo‘rlikni talab etadi.
Minoradagi hakam muammoning qanchalik jiddiyligiga darhol aniqlik kiritishi
kerak.
3.6.8.2. Shifokor (hamshira, feldsher), Bosh hakam va
jarohat olgan o‘yinchining murabbiyiga kortga chiqishga ruxsat beriladi.
Shifokor sportchini ko‘zdan kechirib, unga jarohat yoki kasallikning qanchalik
jiddiyligi to‘g‘risida xabar berishi kerak. Agar jarohat, yoki kasallik qon
oqishi bilan bog‘liq bo';lsa, toki qon to‘xtatilmaguncha yoxud
jarohat tegishli tarzda himoya qilinma- gunga qadar o‘yin to‘xtatib turiladi.
3.6.8.3. Bosh hakam minoradagi hakamga sportchi o‘yinni
davom ettira olishi uchun qancha vaqt kerak bo‘lishini aytishi zarur.
Minoradagi hakam vaqtni e’tiborga oiishi kerak.
                              3.6.8.4.         Minoradagi     hakam     raqib
    noqulay     vaziyatga     tushirib
qo‘yilmaganiga ishonch hosil qilishi va tegishliligi
bo‘yicha 16.4, 16.5, 16.6.1
hamda 16.7-bandni qo‘llashi zarur.
3.6.8.5. Zarurat bo‘Isa, jarohat, kasallikyoki
boshqakutilma- gan vaziyat sodir bo‘lganda, o‘yinchidan “o‘yinni davom
ettirish- dan bosh tortasizmi?” deb so‘rash kerak. Agar o‘yinchi shunday
qarorga kelgan boisa: “... (o‘yinchining familiyasini aytadi) o‘yinni davom
ettirishdan bosh tortdi” deb, keyin esa “O’yinda
.... (o‘yinchining familiyasini aytadi) g‘olib
chiqdi” deya e’lon qiladi.
3.7. O’yindagi
to'xtalishlar:
Agar o‘yinni to‘xtatib turish
zarurati paydo bo‘Isa, “To‘x- tang, o'yin to‘xtatiladi” deb e’lon qilinadi va
volanni oshiruv- chining, uni qabul qiluvchining ochkolari, oshirishning
to‘g‘ri maydoni va tomonlar qayd qilib qo‘yiladi. O’yin davom ettirila- digan
bo‘lganda esa tanaffusning davomiyligini, o‘yinchilar to‘g‘ri joy egallashganini
belgilash, “Tayyormisizlar?” deb so‘rash, hisobni e’lon qilish va “O’yinni
boshlang” deb komanda berish kerak.
3.8. Sportga
xos bo‘lmagan xatti-harakatlar:
3.8.1. Bosh hakamga har bir ana shunday
holatlar va ular yuzasidan ko‘rilgan choralarni yetkazib boriladi;
3.8.2. Geymlar orasidagi sportga xos bo‘lmagan
xatti- harakaitlar ham xuddi geym paytidagi kabi jazolanadi. Minoradagi hakam,
tavsiyalarning tegishliligi bo‘yicha 3.8.3,3.8.5-bandlaridan foydalanib,
mavbatdagi geym boshlanishi oldidan ogohlantirish haqida e’lon qiladi. Shundan
so‘ng, agar zarurat bo‘lsa: “Oshirish- ning o'tishi” deb, so‘ngra hisobni e’lon
qiladi.
3.8.3. Agar minoradagi hakam qoidabuzarlikka
yoi qo‘ygan tomonga ogohlantirish berish uchun 16.4, 16.5 yoki 16.6-bandlami
qo‘llashigato‘g‘ri kelsa (16.7.1.1-band), aybdor o‘yinchiga muro- jaat qilib:
“Yonimga keling” deydi va o‘ng qo‘li bilan qizil kartoch- kani boshi uzra
baland ko‘tarib: “... (o‘yinchining familiyasini aytadi), sportga xos bo‘lmagan
xatti-harakat uchun folt” deb e’lon qiladi.
3.8.4. Agar minoradagi hakam qoidabuzariikka
yo‘l qo‘yga- ni uchun bungacha ogohiantirilgan tomonga ogohiantirish berish
uchun 16.4, 16.5 yoki 16.6bandlami qo‘llashiga to‘g‘ri kelsa (16.7.1.2-band),
aybdor o‘yinchiga murojaat qilib: “Yonimga ke- ling” deydi va o‘ng qo‘li bilan
qizil kartochkani boshi uzra baland ko‘tarib: “... (o‘yinchining familiyasini
aytadi), sportga xos bo‘lmagan xattiharakat uchun folt” deb e’lon qiladi.
3.8.5. Agar minoradagi hakam 16.4,16.5 yoki
16.6-bandlami jiddiy yoki doimiy yoxud 16.2-bandni buzganlik uchun o‘yinchiga
ogohiantirish bermoqchi bo‘Isa, qoidabuzarni jazolagan (16.7.1.2- band) va Bosh
hakamga qoidabuzarni o‘yindan chetlatish uchun darhol murojaat qilgan holda,
aybdor o‘yinchiga murojaat qilib: “Yonimga keling” deydi va o‘ng qoii bilan
qizil kartochkani boshi uzra baland ko‘tarib: “... (o‘yinchinmg familiyasini
aytadi), sportga xos bo‘lmagan xatti-harakat uchun folt” deb e’lon qiladi va
Bosh hakakmni chaqiradi.
3.8.6. Bosh hakam qoidabuzar sportchini
o‘yindan chetlatish to‘g‘risida qaror qabul qilsa, minoradagi hakamga qora
kartochka beriladi. Minoradagi hakam aybdor o‘yinchiga murojaat qilib: “Yonimga
keling” deydi va o‘ng qo‘li bilan qora kartochkani boshi uzra baland ko‘tarib:
“... (o‘yinchining familiyasini aytadi), sportga xos bo‘lmagan xatti-harakat
uchun o‘yindan chetlashtiriladi” deb e’lon qiladi.
4.  Minoradagi hakamga
umumiy maslahatlar
4.1. Badminton
o‘yini qoidalarini nafaqat bilish, balki tushu- nish ham kerak.
4.2. E’lonlami aniq va dadil ayting, ammo
xatoga yo‘I qo‘ysangiz, buni tan olib uzr so‘rang va uni to‘g‘rilang.
4.3. Barcha e’lonlarni, shu jumladan,
hisobni ham shunichalik aniq va baland ovozda aytingki, o‘yinchilarga ham,
tomosha- binlarga ham aniq eshitilsin.
4.4. Qoidalar buzilganligi borasida
ikqilansangiz, “folt” e’lon qilishga shoshilmang.
4.5. Tomoshabinlar o‘zlarining e’tirozlari
bilan o‘yinning borishiga ta’sir ko‘rsatmasligi uchun, ularning fikrlariga
quloq solmang.
4.6. Kortingizdagi boshqa hakamlaming qarorlarini
tan olgan holda, ulaming faoliyatini asoslab boring hamda ular uchun ishchanlik
muhitini yarating.
5.
Volanni oshirish joyidagi hakamlar uchun tavsiyalar
5.1.
Volanni oshirish joyidagi hakam iloji bo‘lsa, minoradagi
hakamning qarama-qarshisida past stulda o‘tirishi kerak.
5.2.
Volanni oshirish joyidagi hakam oshiruvchi tomonidan oshirish
to‘g‘ri bajarilishi uchun javobgar hisoblanadi (9.1-band). Agar qoidabuzarlik
sodir etilsa, u baland ovozda “Folt” deb e’lon qilishi hamda qoidabuzarlik
turini ko‘rsatish uchun qabul qilingan qo‘I signallaridan foydalanishi kerak.
5.3.
Qabul qilingan qo‘l signallari:
5.4.
Agar volanni oshirish joyidagi hakamning fikricha, yon chiziqdagi
hakam o‘zi turgan yon chiziq borasida noto‘g‘ri qaror qabul qilgan bo‘lsa,
volanni oshirish joyidagi hakam o‘ng qo‘lini boshi uzra baland ko'tarib “o’zgarish”
deb e’lon qilishi kerak.
5.5.
Birinchi va ikkinchi, ikkinchi va uchinchi geymlar o'rtasidagi
tanaffuslar paytida volanni oshirish joyidagi hakam ikki daqiqalik tanaffus
haqidagi maxsus belgini to‘rga ilib qo‘yadi (to‘rning tagiga o‘rnatadi); kort
artib tozalanishini hamda volanlar yetishmasligi sababli o‘yinda to‘xtalishlar
bo‘lmasligini ta’min- laydi.
5.6.
Tanaffusning boshqa paytida volanni oshirsh joyidagi hakam
minoradagi hakamning yonida turishi kerak.
5.7.
Minoradagi hakam volanni oshirish joyidagi hakamning zimmasiga
boshqa vazifalarni ham yuklashi mumkin. Faqat o‘yin boshlanishi oldidan bu
haqda o‘yinchilar xabardor qilingan bo‘Iishlari Volant.
6.    Yon
chiziqdagi hakamlar uchun tavsiyalar
6.1.
Yon chiziqdagi hakam kortning yon tomonlari va oxirida o‘z
chizig‘ining davomida, imkon qadar, minoradagi hakamga qarama-qarshi tomonda
stulda o‘tirishi kerak.
6.2.
Yon chiziqdagi hakam o‘ziga topshirilgan chiziqlar bo‘- yicha
mas’ul hisoblanadi. Minoradagi hakam yon chiziqdagi hakam xatoga yo‘l qo‘ydi,
deb topib, uning qarorini o‘zgartirgan holatlar bundan mustasno.
6.2.1.
Agar volan kortdan tashqariga tushsa, o‘yinchilar va
tomoshabinlarga eshitiladigan qilib, aniq va baland ovozda “aut” deb e’lon
qiladi hamda bir vaqtning o‘zida ikkala qoiini yon tomonga yoyib, minoradagi
hakamga ko‘rinarli tarzda signal beradi.
6.2.2.
Agar volan kort hududiga tushsa, yon chiziqdagi hakam hech narsa
demaydi, faqat o‘ng qo‘li bilan chiziqni ko‘rsatadi.
6.3.
Agar siz volan qayerga tushganini ko‘rmay qolgan bo‘l- sangiz, bu
haqda har ikkala qo'lingizni ko‘zingizga ko‘tarib, minoradagi hakamga xabar
bering.
6.4.
Volan kort yuzasiga tushmaguncha hech qanday signal va komandalar
bermang.
Minoradagi hakamning qarorini kutmasdan, har doim
faqat o‘z komandalarini (aut, volan maydonda, ko‘rmadim) berish kerak, masalan,
volan o‘yinchiga tekkanda.

Mavzuga
oid adabiyotlar:

1. Usmonxo‘jaev
T.S. “Harakatli o‘yinlar” O‘quv qo‘llanma T.: O‘qituvchi 1992 y. 2. Maxkamdjanov K.M., Nurmatov F.A,
Inozemseva L.A, Rustamov L “Sport bayramlarini tashqil qilish va o‘tkazish
metodikasi” Darslik T.: 2008 y.
3.
Xo‘jaev P., Raximqulov K.D., Nigmanov B.B. Sport va harakatli
o‘yinlar va uni o‘qitish metodikasi. (Harakatli o‘yinlari) O`quv qo`llanma TDPU
T.: 2008 y.
4.
Azizova R.I. “Sport va harakatli o‘yinlarni o‘qitish metodikasi”
O`quv qo`llanma T.: 2010 y
5.
Raximqulov K.D. “Milliy harakatli o‘yinlari” O`quv qo`llanma T.:
2012 y. 6. A.A. Pulatov,
O.M. Savatyugin, Sh.Sh. Isroilov “Badminton nazariyasi va uslubiyati” O`quv qo`llanma
T.: 2017 y.

O‘zbekistonda
badminton o‘yinini rivojlanishi
1957-yil sobiq “Ittifoq”
badmintonining “tavallud topgan” kuni deb e’tirof etilishi mumkin. Shu kundan
boshlab badminton Moskva va Leningrad hamda ayrim
“Ittifoqdosh” respublikalar bo‘ylab ommaviylasha
boshladi. 1962-yil bir qator respublikalar (Rossiya, Ukraina, Belorusiya,
Ozarbayjon, Qozog‘iston, Tojikis- ton), shu jumladan, Moskva va Leningrad
shaharlari terma jamoalari o‘rtasida norasmiy musobaqalar tashqil etildi.
o’zbe- kiston terma jamoasi 1963- yilda ilk bor o‘tkazilgan sobiq “Ittifoq”
chempionatida ishtirok etib, 14 jamoa ichidan 9-chi o‘rinni egallashga muvaffaq
bo‘Idi. Ana shu yillardan boshlab badminton yurtimizda, ayniqsa, Toshkent,
Farg‘ona, Andijon, Navoiy va Angren shaharlarida jadal rivojlanib, ommalashib
bordi.
1982-yilda Toshkentda badminton
bo‘yicha sobiq “Ittifoq” chempionatining shaxsiy-jamoa musobaqalari o‘tkazildi.
o’zbekiston terma jamoasi tarkibida Bilol Agzamov, Grigoriy Klimberg (Toshkent
sh.), Aleksandr Tranevich (Angren), Nuzet Kurtumetov (Angren), Elena Lizupova
(Toshkent sh.) lar ishtirok etishdi va munosib o‘yin ko‘rsatishdi. Toshkent
shahar terma jamoasi o‘sha vaqtda- V.A.Tkachenko, Angren terma jamoasi esa
I.P.Derjak kabi trenerlar boshchiligida shug‘ullanishgan edi. 1963-yildan
boshlab o’zbekistonda badminton bo‘yicha o‘tkazilgan musobaqalar
(chempionatlar) va shu sport turiga tegishli ayrim ma’lumotlarni keltirish
mumkin. Jumladan, 1963- yilda Adabiyot institutida badminton bo‘yicha
o’zbekiston saralov chempionati o‘tkazildi va bunda Mitxat Ibragimov chempion
bo‘ldi.
1970-yilda badminton o’zbekiston
Davlat sport qo‘mita- sining musobaqalar taqvim rejasiga kiritildi va bosh
trener lavozimiga “Zenit” KSJda faoliyat yurituvchi Leonid Klimberg tayinlandi.
1974-yiIda o’zbekistonda turli KSJlarda
(“Zenit”, “Prof- soyuz”, “Mehnat”, “Spartak”,
“Morji”, “Lokomotiv”, “Bureves- nik”) mehnat qiluvchi trenerlar soni 10
nafardan ortdi.1979-yilda   badmintonga ixtisoslashgan bo‘limlar Angren,
Navoiy, Andijon, Namangan, Samarqand va Guliston shaharlarida o‘z ish
faoliyatini boshladi. 1980-1990-yillardabir  qator respubiika va sobiq
“Ittifoq” miqyosidagi “kubok”, turnir,  chempionatlar o‘tkazildi.
1984-yilda toshkentlik Alisher
Zoxidov “Ittifoq” reytingida - 19-chi, Sergey Starchinov - 23-chi, Yelena
Lizunova - 22-chi, Galina Kozina - 27-chi o‘rinni egallagan. 1986-yiIda
vaqillarimiz Andrey Bitiyev yakka toifada Zelinogradda o‘tkazilgan “Ittifoq”
o‘smirlar birinchiligida g‘olib boMishga muvaffaq bo‘ldi.
Andrey Bitiyev va Anatoliy Galchenko juftlik
toifasida g'oliblikni qo‘lga kiritdilar.
O’zbek badmintonchilarining respublika musobaqalarida
qayd etgan natijalari

Yillar

o’zbekiston Respublikasi chempionati g‘oliblari

o’zbekiston Respublikasi kubogi g‘oliblari

Yakkalik

Juftlik

Aralash(mikst)

Yakkalik

Juftlik

Aralash(mikst)

 1991

23 - 27-fevral

4-19-mart

Agzamov Kozina

Agzamov-Savatyugin Pidenko-Yakobson

Savatyugin-Kozina

Zaxidov-Temnikova

 Agzamov-Starchikov, Yakobson-Kozina

Agzarnov- Pidenko

 1992

14- 19-aprel

3-10-may

Zaxidov Pidenko

Savatyugin-Zaxidov Temrtikova-Pidenko

Savatyugin- Kozina

Sheremetov Kozina

Savatyugin-Zaxidov Yakobson-Kozina

Agzamov- Shutova

 1993

2-8-fevral

4—10-avgust

Agzamov Yakobson

Savatyugin-Zaxidov Yakobson-Kozina

Zaxidov-Temni kova

Savatyugin- Yakobson

Savatyugin-Zaxidov Pidenko-Pechen

Savatyugin- Dayanova

1994

11—17-fevral

28-aprel - 3-may

Galchenko Kozina

Savatyugin-Zaxidov Yakobson-Kozina

Savatyugin-Kozina

Agzamov- Pidenko

A.gzamov- Starchi kov Yakobson-
  Kozina

Savatyugin- Kozina

1995

19-24-aprel

2-9-oktyabr

Bitiev-
Pidenko

Bitiyev-Galchenko Pidenko-Pechen

Savatyugin-Shutova

        Zaxidov
Pidenko

Savatyugin-Zaxidov Pidenko-Xamidulina

Savatyugin- Pechen

1996

20—26- fevral

1-8-noyabr

Zaxidov Pidenko

Zaxidov-Savatyugin Pidenko-Strujanova

Bitiyev-Xamidulina

      Agzamov-
Seytlin

Savatyugin-Zaxidov Strujanova-Vertyankina

A.gzamov- Pidenko

1997

15-25- fevral

22—27-may

Savatyugin- Dayanova

Savatyugin-Zaxidov Seytlin-Dayanova

Agzamov-Seytlin

Savatyugin- Seytlin

Zaxidov-Bitiev Jumabekova-Dayanova

Savatyugin-
Jumabekova

 1998

17—22-aprel

25-30-oktyabr

Savatyugin Xamidulina

Bitiev-Agzamov Xamidulina-Strujanova

Bitiyev-Xamidulina

        Zaxidov
Seytlin

Savatyugin-Zaxidov
Seytlin-Jumabekova

Savatyugin-
Jumabekova

1999

24-31 mart

7-12 iyun

Zaxidov Seytlin

Savatyugin-Zaxidov Seytlin-Jumabekova

Savatyugin-
Jumabekova

Savatyugin- Seytlin

Savatyugin-Zaxidov Seytlin-Jumabekova

Savatyugin-
Jumabekova

2000

21-28 fevral

24-29 may

Zaxidov Seytlin

Savatyugin-
Zaxidov
Seytlin-Jumabekova

Savatyugin - Jumabekova

Zaxidov Seytlin

Savatyugin-Zaxidov Seytlin-Jumabekova

Savatyugin-
Jumabekova

2001

24-30 mart

1-6 iyun

Zaxidov Seytlin

Savatyugin-Zaxidov
Seytlin-Jumabekova

Zaxidov-Seytlin

Savatyugin Seytlin

Savatyugin-Zaxidov
Seytlin-Jumabekova

Savatyugin-
Jumabekova

2002

25-29 mart

3-8 iyun

Zaxidov Katerinich

Zakirov-Agzamov Katerinich-Seytlin

Zaxidov-smirnova

Zakirov

Zakirov-Agzamov Jumabekova-Seytlin

Savatyugin- Katerinich

2003

25-29 mart

9-14 iyun

Savatyugin Smirnova

Zakirov-Bitiyev Smirnova-Asyanova

Kosimov-
Katerinich

Zaxidov Katerinich

Savatyugin-Zaxidov Smirnova-Asyanova

Zaxidov -
Smirnova

1989-1993-yilIargacha o’zbekiston badminton federatsiya- sini
Respublika
“fizkultura” dispanseri bosh shifokori N.A.Muxa-
medjanov rais (prezident) sifatida boshqargan.
1993 yildan boshlab ushbu
federatsiya faoliyatini “Sayohat” mehmonxonasi direktori U.T.Akbarov
boshqargan.
1998-yildan 2003-yilgacha -
Respublika o‘smirlar Oliy sport mahorati maktabi direktori B.X.Agzamov
federatsiyaga rahbarlik qilgan. 2003-yilda federatsiya prezedenti etib
“Kamolot” - o’zbekiston yoshlar ijtimoiy harakati markaziy kengashi raisi
X.Ubaydullaev saylangan.
2011-yil 26-avgustda tashqil
topgan hozirgi o’zbekiston badminton federatsiyasi Prezedenti sifatida
Abduhakimov A.A. faoliyat yuritmoqda.
Bugungi kunda o’zbekistonda
badminton bilan 300 nafardan ortiq sportchilar shug‘ullanadi, ulardan 12 nafari
sport ustalari, 10 nafari trenerlar, hakamlar 42 nafarni tashqil etadi.

Nazorat
savollari
1.   Badminton
o’zbekistonda qachon va qayerda vujudga kelgan?
2.   O’zbekistonda
badminton inshootlari va badmintonni yanada rivojlantirish imkoniyatlari.
3.   O’zbekiston va
halqaro badminton federatsiyalari haqida tu- shuncha.
4.   Badmintonni
mustaqillikkacha va mustaqillikdan so‘ng rivoj- lanish tarixiga oid
ma’lumotlami izohlab bering.
5.   O’zbekistonda
badmintonning bugungi ahvoli, ommaviy mu- sobaqalardagi o‘mi.
6.   O’zbekistonda
badminton inshootlari va badmintonni yanada rivojlantirish imkoniyatlari.

Mavzuga
oid adabiyotlar:
1.
Maxkamdjanov K.M., Nurmatov F.A, Inozemseva L.A, Rustamov L
“Sport bayramlarini tashqil qilish va o‘tkazish metodikasi” Darslik T.: 2008 y.

2.
Xo‘jaev P., Raximqulov K.D., Nigmanov B.B. Sport va harakatli
o‘yinlar va uni o‘qitish metodikasi. (Harakatli o‘yinlari) O`quv qo`llanma TDPU
T.: 2008 y. 3. A.A.
Pulatov, O.M. Savatyugin, Sh.Sh. Isroilov “Badminton nazariyasi va uslubiyati”
O`quv qo`llanma T.: 2017 y.
3- MARUZA. 3-Mavzu: Badminton o‘yin
texnikasi va taktikasining tasnifi Reja:
1.
O‘yin texnikasi
2.
O‘yin taktikasi
“Texnika” atamasi aslida
yunoncha (tehnus) so!z bo‘lib, turli sohalarda juda keng ma’noda
qo‘llaniladi va o‘zbek tilida “san’at” tushunchasini anglatadi. Etimologik
lug‘atdan shu narsa ma’Iumki, miloddan awal 776-yildan boshlab har 4 yilda
Gretsiyadagi Olimp tog‘iarining etagida joylashgan Olimp qishlog‘ida. Xudo Zevs
Volanafiga bag‘ishlab o‘tkaziladigan umumyunon bayram musoba- qalari
ishtirokchilari 2 g‘ildirakli aravachada poyga, mushtlashish, beshkurash sporti
bo‘yicha o‘z san’atlarini (texnikasini) namoyish etganlar. Qizig'i shundaki,
har bir ishtirokchi musobaqadan oldin o‘z qaddi-qomatini, tana, qo‘l, oyoq
mushaklarining shaklan va mazmunan go‘zal ko‘rinishda taraqqiy etganligini
namoyish etishi mazkur musobaqalarning Volantlaridan biri bo‘lgan ekan.
Musobaqalardan 4 yil muqaddam
ishtirokchining qaddi- qomati, mushaklarining shakli, ulaming ish bajarish
(qisqarish) mazmuni ma’lum dastlabki ko‘rinish va rivojlanganlik darajasiga xos
boMsa, 4 yil muntazam jismoniy mashqlar bilan maqsadli shug'ullanish natijasida
qayd etilgan ko‘rsatkichlar salohiyati yanada kuchayadi, qaddi-qomat yanada
go‘zallashadi, mushaklar- ning qisqarish (bo‘shashish) kuchi va tezligi ortadi,
chidamkorligi va qayishqoqligi kuchayadi, organizmning barcha ichki a’zolari
funksional jihatdan shakllanadi. Ana shu o‘zgarishlar muayyan harakatni
(ayniqsa, musobaqa uchun tanlangan harakatni) samarali va yuksak mahorat bilan
ijro etilishiga imkon tug‘diradi. Qadimiy yunon musobaqalaridan aynan mazkur
mahorat “san’at” (texnika) sifatida baholangan.
Masalaning yana bir muhim
tomoni shundan iboratki, ilg‘or texnika va texnologiyalar yordamida ishlab
chiqarilayotgan hamda uzluksiz shakllanib boradigan turli vositalar (samolyot,
raketa, televizor, sovitgich, lift, traktor, avtomobil va h.k.)ning har bir
avlodi o'zining tashqi ko‘rinishiga, shakliga, mazmuniga, muayyan o‘lchamlariga
egadir. Ma’lumki, ushbu ko‘rsatkichlar shu vositalarning texnik pasportida qayd
etiladi.
Ta’kidlash joizki, har bir sport
turiga oid harakat malakalari ham o‘z texnik ko‘rsatkichlari, oMchamlari va
ularni ijro etishda o‘ziga xos texnik tartibga asoslanadi. Boshqacha qilib
aytganda, sportchi muntazam shug‘ullanishi natijasida musobaqada ishtirok etadi
va o‘zining texnik mahorati darajasi tufayli ma’lum o‘rinni egallaydi, texnik
pasportini esa sekin-asta yangilab boradi.
Zamonaviy badminton o‘yini ham
ko‘pdan-ko‘p harakat malakalaridan iborat bo‘lib, shug‘ullanuvchilardan
ixtisoslashgan kuch, tezkorlik, chidamkorlik, chaqqonlik, egiluvchanlik sifat- larini,
iroda, matonat, o‘tkir zehnlik, zukkolik, “ayyorlik” (yaxshi sport ma’nosida)
va boshqa shu kabi xislatlami shakllantirishni talab qiladi. Bugungi
badmintonda g‘alabaga erishish faqat uzluksiz va maqsadli qo‘llanadigan katta
yuklamali mashg‘ulotlar evaziga amalga oshirilishi mumkin. Shug‘ullanuvchilar
organiz- mining imkoniyati ham bechegara emas, binobarin, yuklama va ish
qobiliyatini tiklash (charchoqni bartaraf etish va organlarni tiklash) orqali
shu organizm ish qobiliyatini, uni funksional faoliyatini muntazam
shakllantirib borish zarur bo‘ladi. Mashg‘ulotlarga aynan shunday yondashuv
tufayli sportchining texnik mahoratini samarali shakllantirish mumkin,
shundagina turli o‘yin vaziyat- larida qo‘llanilishi zarur bo‘lgan taktik yoki
strategik masalalami hal qilish imkoniyati tug‘iladi.
Maydonchada qanday
harakatlanish kerak? Badmin- tonchining maydonchada samarali harakatlanishi
ko‘plab omillar- ga, xususan, uning individual jismoniy holatiga, texnik
tayyor- garligiga va taktik qobiliyatiga bog‘liq bo`ladi.
Harakatlanishning asosiy
usullari, bular - yon tomonga, <>‘zgaruvchan, bir necha tomonga qadam
tashlash, turli xil yugurishlar, hamlalar va sakrashlardan iboratdir. Jarohat
olmaslik hamda volanga nisbatan qulay nuqtadan zarba berish uchun dastlabki
paytlarda maydoncha bo‘ylab yengil, erkin harakatlanishni o‘rganish kerak.
Tajribali badmintonchilar maydoncha markazidan uning istalgan burchagiga ikki
qadam tashlab, zaruratga qarab hamia qilgan ho Ida siljishni hamda yana ikki
qadam tashlab markazga qaytishni uddalashadi. Boshlovchi badmintonchilar bu
darajaga yetish uchun uzoq vaqt tinimsiz mashq qilishlari kerak bo‘ladi.
o’yinning asosiy texnik
elementlari nomlari o’yinchining turishi - o‘yin paytida badmintonchi
egallaydigan dastlabki
gavda holati.
Oshirish - volan o‘yinga kiritiladigan texnik usul.

Baland-olis oshirish -
volan ko‘tarilishi trayektoriyasi bo‘yicha maydonchaning orqa chizig‘i tomonga
pastlab uchadi (7- rasm, a).
Baland hujumkor oshirish -
volan baland hujumkor trayektoriya bo‘yicha maydonchaning orqa chizig‘i tomonga
pastlab uchadi (7-b-rasm).
Yassi oshirish - volan
yassi trayektoriya bo‘yicha maydonchaning orqa chizig‘i tomonga uchadi (7-rasm,
d).
Qisqa oshirish — volan
past trayektoriya bo‘yicha oshirishning oldingi chizig‘i tomonga uchadi
(7-rasm, g).

7- rasm.
Volanni oshirganda lining uchish trayektoriyasi: a — baland-olis oshirish; b -
baland hujumkor oshirish; d -yassi oshirish; g - qisqa oshirish.
Zarbalar - yuqoridan, yondan, pastdan.
Yuqoridan zarba - zarba
paytida raketka ushlagan qo‘l baland ko‘tarilgan bo‘ladi (8-rasm, a).
Yondan zarba - zarba
paytida raketka ushlagan qo‘l yon tomonda, gorizontalga yaqin holatda bo‘ladi
(8-rasm, b).
Pastdan zarba - raketka
ushlagan qo‘l zarba paytida pastda bo‘ladi (8-rasm, d).

Zarbalar volan uchishi
trayektoriyasiga ko‘ra, quyidagilarga bo‘linadi: balandolis, baland hujumkor,
hujumkor, yassi hamda qisqa (qisqartirilgan).
Baland-olis zarbada volan
ko‘tarilish trayektoriyasi bo‘yicha uchib, maydonchaning orqa chizig‘i tomonda
raqib o‘yinchining ortiga tushadi. Qiyin vaziyatlarda vaqtdan yutish va qulay
holatda turib olishga ulgurish uchun ushbu usuldan foydalaniladi.
Baland hujumkor zarbada volan
raqib o‘yinchi ustidan qaytarish imkoni bo‘lmagan pastroq balandlikda uchib
o‘tadi va uning ortiga tez tushadi. Hujumni tayyorlashda ushbu usul
qo‘Haniladi. Qo‘l zarba uchun ko‘tarilganda pauza bilan bajariladi hamda
raqibni orqa chiziq tomonga siljishga majbur qilmoqchi bo‘lganda badmintondagi
eng samarali usullardan biri sanaladi.
Badmintonchilar orasida ushbu
zarbalarning boshqa nomlari ham uchraydi. Masalan, baland-olis zarbani baland-tikkayoki
orqa chiziq tomonga tikka zarba, baland hujumkor zarbani esa  hujumkor
tikka zarba ham deb atashadi. Mazkur zarbalarning o‘ziga xosligi iilarning
trayektoriyasida bo‘lib, zarbaning oxirida volan tik holat- tla uchib tushadi
(9-rasm).

9.rasm. Raketkaning ochiq tomoni hamda yopiq tomoni
bilan baland-olis (1) va baland hujumkor (2) zarbalar berish.
Volanga zarba berishning eng
yaxshi usuli - zarba paytida volanning boshchasi raketka kallagining simli
yuzasiga perpendikulyar holatda bo‘lishidir. Zarba trayektoriyasining oxirgi
qismida volan tikka holatda yerga tushayotganda uning boshchasi maydoncha
yuzasiga perpendikulyar holatda bo‘ladi, shu bois, raqib unga faqat yon
tomondangina zarba berishi mumkin. Natijada zarbaning bir qismi volanning
patlariga to‘g‘ri keladi (10-rasm). Bunday zarba nisbatan kuchsiz bo‘lib
(patlar uning kuchining bir qismini so‘ndiradi),
aksariyat hollarda maydon chetiga chiqib ketadi yoki lo‘rga borib tegadi.

rasm
Volanga yon tomondan zarba berish. 31

Hujumkor zarbada (smesh,
yarim smesh) volan pastlama trayektoriya bo'yicha baland tezlikda juda tez uchadi
(11-rasm).

                                 10-      rasm.
Raketkaning ochiq tomoni hamda yopiq tomoni bilan hujumkor
(smesh) zarba berish
Yassi zarbada volan
masofaning katta qismini maydoncha yuzasiga parallel holatda shundoqqina to‘r
ustidan uchib o'tadi hamda asta-sekin pastlab borib maydonchaning o‘rta yoki
orqa qismiga tushadi. Odatda juftlik o‘yinlarda yon chiziqlarga tomon yoki
raqibning tanasiga zarba berish uchun qo‘llaniladi (12- rasm).

Qisqa (qisqartirilgan) zarbada
volan pastlama trayektoriya bo‘yicha uchib, maydonchaning raqib tomoniga
shundoqqina to‘r yaqinida tushadi (13 va 14- rasmlar).

13-
rasm. Raketkaning ochiq tomoni bilan qisqartirilgan
zarbalar
berish,

14-
rasm. Raketkaning ochiq tomoni bilan qisqartirilgan
zarbalar berish.
15-16-17-rasmlarda maydonchaning
turli hududlaridan zarba berilganda volanning uchish trayektoriyasi
ko‘rsatilgan.
“Qarama-qarshi tomonga”
zarbalar — volan raqib harakatiga qarama-qarshi tomonga yo‘naltiriladi.
Yondan zarbalar -
o‘yinchining o‘ng va chap tomonidan balandlab uchib o‘tayotgan volanga
beriladigan zarbalar.
To ‘g'ridan zarbalar — raqib tanasi tomonga
zarbalar.
Raketkaning ochiq va yopiq
tomoni bilan zarbalar—tananing Volantli tik o‘qiga nisbatan o‘ng yoki chap
tomondan zarbalar. Ular ham ko‘tarilib boruvchi, ham pasayib boruvchi
trayektoriyada berilishi mumkin.

15-
rasm. Orqa va o‘rta hududdan yuqoridan zarba berilganda
volanning uchish trayektoriyasi:
1 - baland-olis; 2 - baland
hujumkor; 3 — qisqa (tashlama);
13- rasm. O‘rtacha balandlikda
o‘yinchi oldidan va yondan zarba berilganda volanning uchish trayektoriyasi:

1
— baland-olis; 2 — baland hujumkor; 3 - qisqa (tashlama); 4 — qisqa; 5 —
hujumkor.
Volanni uzatish - zarba
berish paytida - volan raketka kalla- gining simli yuzasiga tekkanidan boshlab
to undan ajralgungacha bo‘lgan vaqtda raketka va volan birgalikda bosib
o‘tadigan masofa. Shuni yodda tutish kerakki, volanni uzatishga sarflanadigan
vaqt juda ham qisqa bo‘lib, uni hamla yoki volanning ushlab qolinishi deb
bo‘lmaydi. Ammo zarbaning xarakteri va aniqligi ko‘p jihatdan aynan volanni
to‘g‘ri uzatishga bog‘liq bo‘ladi.

rasm. To ‘r yaqinidan zarba
berilganda volanning uchish
trayektoriyasi:
1 — baland-olis; 2 — baland
hujumkor; 3 —yassi; 4 — maydonning yarmiga yassi; 5 — hujumkor; 6 - qisqa. 4 -
qisqa; 5 - hujumkor.

AMALIY MASHG’ULOTLAR.

Mashg’ulot № 1
1-Mavzu: Badminton raketkasini
ushlash texnikasini o’rgatish. (2 soat) Topshiriq.
1.
Badmintonсhilarning
raketka bilan harakatlanish texnikasini bajarish.
2.
Badmintonсhilarni
maydonda raketka bilan harakatlanishini o’rganish va uni bajarish.
3.
Raketkani ikki
tomoni bilan xam zarba berishni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1. Badmintonсhilarning raketka bilan harakatlanish
texnikasini o’rgatish.
2.Raketkaning ikki tomoni bilan ham zarba berishni
o’rgatish.
3.Harakatda tez keladigan volanga qarshi zarba berish.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Badmintonсhilarning raketkani xis
qilish xamda maydonda harakatlanish texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda
tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton volani, darslik va qo’llanmalar, ko’rgazmali
vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.

Darsning mazmuni: Badmintonсhilarning raketkani ushlash
hamda Volanchaga zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
№ 2
      2-               Mavzu: Badminton o‘yinida uchraydigan
holat va harakatlarga o‘rgatish. (2 soat)

Topshiriq.

1.
Badmintonchilarning
raketka bilan harakatlanish texnikasini bajarish.
2.
Badmintonchilarning
maydonda raketka bilan harakatlanishini o’rganish va uni bajarish.
3.
Raketkani ikki
tomoni bilan xam zarba berishni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1.
Badmintonchilarning
o‘yinida uchraydigan holat texnikasini o’rgatish.
2.
Maydonda
harakatlanish texnikasini o’rgatish .
3.
Qo’llar va
oyoqlar harakatini o’rgatish.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Badmintonchilarning raketkani xis
qilish xamda maydonda harakatlanish texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda
tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, , raketkalar, volan , darslik va qo’llanmalar, ko’rgazmali vositalar,
mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savol-javoblar.

Darsning mazmuni: Badmintonchilarning raketkani ushlash
hamda volanga zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
№ 3
3- Mavzu: Badminton o‘yinida volanni
o‘yinga kiritish va qaytarish texnikasini o‘rgatish. (2 soat)

Topshiriq.

1.
Badminton
o‘yinida volanni o‘yinga kiritish texnikasini bajarish.
2.
Badminton
o‘yinida volanni tepadan va pastdan o‘yinga kiritishni o’rganish va uni
bajarish.
3.
Badminton
o‘yinida volanni qayarish           kiritish texnikasini o’rganish va uni
bajarish.

Reja:

1.
Badminton
o‘yinida volanni o‘yinga kiritish texnikasini bajarish.
2.
Badminton
o‘yinida volanni o‘yinga kiritishda harakatlanish texnikasini bajarish.
3.
Badminton
o‘yinida volanni qaytarishda harakatlanish kiritish texnikasini bajarish.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Badmintonchilarning raketkani xis
qilish xamda maydonda harakatlanish texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda
tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, , raketkalar, volan , darslik va qo’llanmalar, ko’rgazmali vositalar,
mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savol-javoblar.

Darsning mazmuni: Badmintonchilarning raketkani ushlash
hamda volanga zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi mashqlarni
  bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
№ 4
4- Mavzu: Badminton o‘yin jarayonida
sakrab volanga zarba berish texnikasini o‘rgatish.. (2 soat)
Topshiriq.

1.
Badmintonchilarni
       turgan joyida yuqoriga sakrash texnikasini o’rgatish va bajarish.
2.
Badmintonchilarni
       sakrab volnaga zarba berish           texnikasini o’rgatish va bajarish.

3.
Raketkani ikki
tomoni bilan xam zarba berishni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1. Badmintonchilarni turgan joyida
yuqoriga sakrash texnikasini o’rgatish 2. Badmintonchilarni sakrab volnaga
zarba berish texnikasini o’rgatish.
3. Raketkani ikki tomoni bilan xam zarba berishni o’rganish va
uni bajarish.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Badmintonchilarning balanga sakrab
volnaga zarba berish hamda maydonda harakatlanish texnikasini o’rgatish
uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, , raketkalar, volan , darslik va qo’llanmalar, ko’rgazmali vositalar,
mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.

Darsning mazmuni: Badmintonchilarning raketkani ushlash
hamda volanga zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.

№ 5 5- Mavzu: Badminton o‘yinida volanni
qaytarish usullarini o‘rgatish. (2 soat)

Topshiriq.

1.
Badminton
o‘yinida volanni qaytarish texnikasi va taktikasini o‘rgatish va uni bajarish.
2.
Badminton
o‘yinida volanni o’ng tamondan qaytarish texnikasi va taktikasini o‘rgatish va
uni bajarish.
3.
Badminton
o‘yinida volanni chap tamondan qaytarish texnikasi va taktikasini o‘rgatish va
uni bajarish.
Reja:

1.
Badminton
o‘yinida volanni qaytarish texnikasi va taktikasini o‘rgatish.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

2.
Badminton
o‘yinida volanni ong tamondan         qaytarish texnikasi va taktikasini
o‘rgatish.
3.
Badminton
o‘yinida volanni chap tamondan qaytarish texnikasi va taktikasini o‘rgatish .

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Badminton o‘yinida volanni
qaytarish texnikasi va taktikasini o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, , raketkalar, volan , darslik va qo’llanmalar, ko’rgazmali vositalar,
mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savol-javoblar.

Darsning mazmuni: Badmintonchilarning raketkani ushlash
hamda volanga zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati.

№ 6
6- Mavzu: Badminton o‘yinida volanni
o’ngdan qaytarish usullarini o‘rgatish. (2 soat)
Topshiriq.
1.
Badminton
o‘yinida volanni qaytarish texnikasi va taktikasini o‘rgatish va uni bajarish.
2.
Badminton
o‘yinida volanni o’ng tamondan qaytarish texnikasi va taktikasini o‘rgatish va
uni bajarish.
3.
Badminton
o‘yinida volanni chap tamondan qaytarish texnikasi va taktikasini o‘rgatish va
uni bajarish.
Reja:

1.
Badminton
o‘yinida volanni qaytarish texnikasi va taktikasini o‘rgatish.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

2.
Badminton
o‘yinida volanni ong tamondan         qaytarish texnikasi va taktikasini
o‘rgatish.
3.
Badminton
o‘yinida volanni chap tamondan qaytarish texnikasi va taktikasini o‘rgatish .

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Badminton o‘yinida volanni o’ng va
chap tamondan qaytarish texnikasi va taktikasini o’rgatish uslubiyati nazarda
tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, , raketkalar, volan , darslik va qo’llanmalar, ko’rgazmali vositalar,
mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savol-javoblar.

Darsning mazmuni: Badmintonchilarning raketkani ushlash
hamda volanga zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati.

№ 7
7-
Mavzu:
Badminton o‘yinida volanni chapdan usullarini o‘rgatish. (2 soat) Topshiriq.
1.
Badminton
o‘yinida volanni chapdan to’g’riga zarba berish texnikasi va taktikasini
o‘rgatish va uni bajarish.
2.
Badminton
o‘yinida volanni pastdan qaytarish usullarini texnikasi va taktikasini
o‘rgatish va uni bajarish.
3.
Badminton
o‘yinida volanni chap yuqoridan zarba berish texnikasi va taktikasini o‘rgatish
va uni bajarish.
Reja:

1.
Badminton
o‘yinida volanni chapdan to’g’riga zarba berish texnikasi va taktikasini
o‘rgatish.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

2.
Badminton
o‘yinida volanni pastdan qaytarish usullarini texnikasi va taktikasini
o‘rgatish.
3.
Badminton
o‘yinida volanni chap yuqoridan zarba berish texnikasi va taktikasini
o‘rgatish.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Badminton o‘yinida volanni
qaytarish texnikasi va taktikasini o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, , raketkalar,
volan , darslik va qo’llanmalar, ko’rgazmali
vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savol-javoblar.

Darsning mazmuni: Badmintonchilarning raketkani ushlash
hamda volanga zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati.

№ 8
8-
Mavzu:
Badminton o‘yinida himoya va hujumning texnik-taktik usullarini o‘rgatish. (2
soat)
Topshiriq.

1.
Badminton
o‘yinida himoyalanish texnikasini o’rgatish va bajarish.
2.
Badminton
o‘yinida hujim qilish o’ng va chap tamondan zarba berish texnikasini o’rgatish
va bajarish.
3.
Badminton
o‘yinida hujim qilish o’ng va chap tamondan zarba berish taktikasini
o’rgatish va bajarish.

Reja:

1.
Badminton
o‘yinida himoyalanish texnikasini o’rgatish.
2.
Badminton
o‘yinida hujim qilish o’ng va chap tamondan zarba berish texnikasini o’rgatish.

3.
Badminton
o‘yinida hujim qilish o’ng va chap tamondan zarba berish taktikasini
o’rgatish.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Badmintonchilarning raketkani xis
qilish xamda maydonda harakatlanish texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda
tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, , raketkalar, volan , darslik va qo’llanmalar, ko’rgazmali vositalar,
mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savol-javoblar.

Darsning mazmuni: Badmintonchilarning raketkani ushlash
hamda volanga zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.

      9-                          Mavzu: Badminton raketkasini ushlash
texnikasini o’rgatish. (2 soat)

Topshiriq.

4.
Badmintonichilarnining
raketka bilan harakatlanish texnikasini bajarish.
5.
Badmintonchilarni
maydonda raketka bilan harakatlanishini o’rganish va uni bajarish.
6.
Raketkani ikki
tomoni bilan xam zarba berishni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1. Badmintonichilarnining raketka bilan harakatlanish
texnikasini o’rgatish.
2.Raketkaning ikki tomoni bilan ham zarba berishni
o’rgatish.
3. Harakatda tez keladigan Volanchaga qarshi zarba berish.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: badmintonichilarnining raketkani
xis qilish xamda maydonda harakatlanish texnikasini o’rgatish uslubiyati
nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, doskasi, raketkalar, Badminton Volanchalari , darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savol-javoblar.

                                        Darsning     mazmuni:         badmintonichilarnining     raketkani    ushlash
    hamda
Volanchaga zarba berish texnikasini o’rgatish
uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.

Mashg’ulot
№ 10

      10-                               Mavzu: Badmintonchini turish
harakatlarini o’rgatish. (2 soat)

Topshiriq.

1.
Badmintonchilarni
maydonda turish harakatlarini o’rganish va uni bajarish.
2.
Harakatdagi
volanga zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
3.
Raqib tomondan
kelayotgan Volanchani xar xil xolatlarda turib qabul qilish va qarshi zarba
berishni o’rganish va uni bajarish.
4.
Xar qanday
xolatda xam zarbadan so’ng maydonning qulay joyini egallay olishni o’rganish va
uni bajarish.
Reja:
1.
Badmintonichilarnining
harakatlanish texnikasini o’rgatish
2.
Harakatda tez
maydonga qulay joylashib raketkaning ikki tomoni bilan xam qarshi zarba
berishni o’rgatish.
3.
Oyoqlarining
tezkor harakati bilan maydonni xis etib aylantirma zarbalar berishni o’rgatish.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Badmintonchini maydonda turish va
xar xil harakatlarda zarba berishni o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton volanchalari, doskasi, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savol-javoblar.

Darsning mazmuni: Badmintonchini turish harakatlarini
o’rgatish va maydonda tez va qulay joylashib qarshi zarba berishni o’rgatish
uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

 Har bir dars mazmuniga qarab ushbu vaqt taqsimotida ba’zi
o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
Mashg’ulot
№ 11

11- Mavzu: Badmintonchini stol atrofida
harakatlanish texnikasini o’rgatish . (2 soat)

Topshiriq.

1.
Badmintonchilarni
maydonda harkatlanishini o’rganish va uni bajarish.
2.
Harakatdagi
volanga zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
3.
Maydonining xar
xil nuqtalaridan volanchaga zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
4.
atrofidan
aylantirma zarbalar berishni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1.Badmintonchini maydonda Volancha va Volanchasiz
harakatlanishi
2.Badmintonchi harakatdagi to’pga zarba berishni
o’rgatish.
3.Badmintonchi maydonning xar xil nuqtalaridan
Volanchaga aylantirma zarba berishni o’rgatish.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: chining atrofida harakatlanishi va
Volanchaga xar xil nuqtalardan zarba berishni o’rgatish uslubiyati nazarda
tutiladi. Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.

Darsning mazmuni:   chining   atrofida harakatlanishi
va xar xil nuqtalardan zarba
berishni o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

 Har bir dars mazmuniga qarab ushbu vaqt taqsimotida ba’zi
o’zgarishlar bo’lishi mumkin.

Mashg’ulot № 12
12- Mavzu: Raketkani oldi va orqa
tomonlari bilan volanni o’ynatish (2 soat) Topshiriq.
1.
Raketkaning oldi
qismi bilan Volanchani o’ynatishga o’rganish va uni bajarish.
2.
Raketkaning orqa
qismi bilan Volanchani o’ynatishga o’rganish va uni bajarish.
3.
Raketkani oldi va
orqa tomonlari bilan Volanchani o’ynatishni o’rganish va uni bajarish.
4.
Joydan siljimagan
holatda Volanchani aylantirma holatda o’ynatishni o’rganish va uni bajarish.
Reja:

1.
Raketkaning oldi
qismi bilan Volanchani o’ynatish.
2.
Raketkaning orqa
qismi bilan Volanchani o’ynatish
3.
Joydan siljimagan
holatda Volanchani aylantirma holatda o’ynatish
4.
Stenka
texnologiyasi

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Raketkani oldi va orqa tomonlari
bilan Volanni o’ynatish .
Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.

Darsning mazmuni: Raketkani oldi va orqa tomonlari
bilan Volanni o’ynatish
”janglyor”ga o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu vaqt
taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi

mumkin.

FAN: «Sport o’yinlari i»

Mashg’ulot № 13

13- Mavzu:Raketkani oldi va orqa tomoni
bilan zarba berish texnikasini o’rgatish. (2 soat)
Topshiriq.

1.
Raketkani oldi
tomoni bilan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
2.
Raketkani orqa
tomoni bilan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
3.
Uchib kelayotgan
Volanchaga to’xtatmasdan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
4.
Sapchigan
Volanchaga shiddat bilan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1.
Raketkani oldi va
orqa tomoni bilan zarba berish
2.
Uchib kelayotgan
Volanchaga shiddat bilan to’xtatmasdan zarba berish.
3.Sapchigan volanga shiddat bilan zarba berish.
4. Moki texnikasi.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Raketkani oldi va orqa tomoni bilan
zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, ,, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.

Darsning mazmuni: Raketkani oldi va orqa tomoni bilan
zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

 ushbu vaqt
                                                                                Mashg’ulot № 14
      14-                                Mavzu: Volanni o’yinga kiritish
texnikasini o’rgatish. (2 soat)

Topshiriq.

1.
Volanchani
yuqoridan zarba berib o’yinga kiritish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
2.
Volanchani
pastdan zarba berib o’yinga kiritish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
3.
Volanchani
aylantirma zarba berib o’yinga kiritish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
4.
Volanchani erkin
zarba berib o’yinga kiritish texnikasini o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1. Volanchani yuqoridan zarba berib o’yinga kiritish
texnikasi
2.. Volanchani pastdan zarba berib o’yinga kiritish
texnikasi
3. Volanchani aylantirma va erkin zarba berib o’yinga kiritish
texnikasi.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Volanni o’yinga kiritish
texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.
Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.
Darsning mazmuni: Volanni o’yinga kiritish texnikasini
o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.

15
15- Mavzu: Volanga uzaytirilgan zarba
berish texnikasini o’rgatish. (2 soat) Topshiriq.
1.
Volanga
uzaytirilgan zarba berish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
2.
Sapchigan Volanga
yuqoridan uzaytirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
3.
Sapchigan Volanga
pastdan uzaytirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
4.
Aylantirilgan
Volanga qarshi uzaytirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1.
Volanga
uzaytirilgan zarba berish texnikasi
2.
Sapchigan Volanga
yuqoridan va pastdan uzaytirilgan zarba berish texnikasi.
3.
Aylantirilgan
Volanga qarshi uzaytirilgan zarba berish.

Darsning
o’quv va tarbiyaviy maqsadi Volanga uzaytirilgan zarba berish
texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.

Darsning
mazmuni: . Volanga
uzaytirilgan zarba berish texnikasi.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Mashg’ulot
№ 16

16- Mavzu: Volanga qisqartirilgan zarba
berish texnikasini o’rgatish. (2 soat) Topshiriq.
1.
Volanga
qisqartirilgan zarba berish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
2.
Sapchigan Volanga
yuqoridan qisqartirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
3.
Sapchigan Volanga
pastdan qisqartirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
4.
Aylantirilgan
Volanga qarshi qisqartirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
Reja:

1.
Volanga
qisqartirilgan zarba berish texnikasi.
2.
Sapchigan Volanga
yuqoridan va pastdan qisqartirilgan zarba berish texnikasi
3.
Aylantirilgan
Volanga qarshi qisqartirilgan zarba berish texnikasi.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Volanga qisqartirilgan zarba berish

texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.
Darsning mazmuni: Volanga qisqartirilgan zarba berish
texnikasini o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

17
17- Mavzu: Volanga aylantirib zarba
berish texnikasini o’rgatish. (2 soat) Topshiriq.
1.
Volanga
aylantirib zarba berish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
2.      Volanga o’ng tomondan aylantirib
zarba berish texnikasini o’rganish va bajarish.
3.      Volanga chap tomondan aylantirib
zarba berish texnikasini o’rganish va bajarish.
4.      Aldamchi harkatlarni o’rganish va uni
bajarish.

Reja:

1.
Volanga
aylantirib zarba berish texnikasi.
2.
Volanga o’ng va
chap tomondan aylantirib zarba berish texnikasi
3.Aldamchi harakatlar bilan zarba berish texnikasi.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Volanga aylantirib zarba berish
texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari, Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.

Darsning mazmuni: Volanga aylantirib zarba berish
texnikasini o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Mashg’ulot
№ 18

     18-                                    Mavzu: Volanni pastdan kesib urish
texnikasini o’rgatish.
Topshiriq.

1.
Volanni pastdan
kesib urish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
2.
Volanni yuqoridan
kesib urish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
3.
Volanni chap va
o’ngdan kesib urish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
4.
Aldamchi
harakatlar bilan zarba berish texnikasi o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1.
Volanni pastdan
kesib urish texnikasi.
2.
Volanni yuqoridan
kesib urish texnikasi.
3.
Volanni chap va
o’ngdan kesib urish texnikasi

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Volanni pastdan kesib urish
texnikasini
o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savol-javoblar.
Darsning mazmuni: Volanni pastdan kesib urish
texnikasini o’rganitish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
19
19- Mavzu: Uzatilgan volanga raketkani
old va orqa tomoni bilan zarba berish texnikasini o’rgatish. (2 soat)
Topshiriq.

1.
Uzatilgan Volanga
raketkani old va orqa tomoni bilan zarba berish texnikasini o’rganish va uni
bajarish.
2.
Volanchani keskin
aylantirishni o’rganish va uni bajarish.
3.
Volanchani keskin
aylantirib o’yinga kiritishni o’rganish va uni bajarish.
4.
Aldamchi
harkatlarni texnikasini o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1.
Uzatilgan Volanga
raketkani old va orqa tomoni bilan zarba berish texnikasi.
2.
Volanchani keskin
aylantirib o’yinga kiritishni mustahkamlash.
3.
Aldamchi
harkatlarni texnikasini mustaxkamlash.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Uzatilgan Volanga raketkani old va
orqa tomoni bilan zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda
tutiladi.
Dars o’tish vositalari: : Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.
Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.
Darsning mazmuni: Uzatilgan Volanga raketkani old va
orqa tomoni bilan zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
20
20- Mavzu: : Uzatilgan volanga
qarama-qarshi kesib zarba berish texnikasini o’rgatish. (2 soat)

Topshiriq.

1.
Uzatilgan Volanga
qarama-qarshi kesib zarba berish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
2.
Uzatilgan Volanga
raketkani old va orqa tomoni bilan zarba berish texnikasini o’rganish va uni
bajarish.
3.
Volanchani keskin
aylantirib o’yinga kiritishni o’rganish va uni bajarish.
4.
Aldamchi
harkatlarni texnikasini o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1.
Uzatilgan Volanga
qarama-qarshi kesib zarba berish texnikasi.
2.
Uzatilgan Volanga
raketkani old va orqa tomoni bilan zarba berish texnikasi mustahkamlash.
3.
Aldamchi
harkatlarni texnikasini mustaxkamlash.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Uzatilgan Volanga qarama-qarshi
kesib zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.
Dars o’tish vositalari: : Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, , darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.
Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.
Darsning mazmuni: . Uzatilgan Volanga qarama-qarshi
kesib zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
21
21- Mavzu: Uzatilgan volanga keskin zarb
bilan zarba berish texnikasini o’rgatish. (2 soat)
Topshiriq.

1.
Uzatilgan Volanga
keskin zarb bilan zarba berish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
2.
Sapchigan Volanga
yuqoridan uzaytirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
3.
Sapchigan Volanga
pastdan uzaytirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
4.
Aylantirilgan
Volanga qarshi uzaytirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1 Uzatilgan Volanga keskin zarb bilan zarba berish
texnikasi
2.
Sapchigan Volanga
yuqoridan va pastdan uzaytirilgan zarba berish texnikasi.
3.
Aylantirilgan
Volanga qarshi uzaytirilgan zarba berish.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi Uzatilgan Volanga keskin zarb bilan
zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.

Darsning mazmuni: Uzatilgan Volanga keskin zarb bilan
zarba berish. texnikasi.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.

Mashg’ulot
№ 22

     22-                                            Mavzu: Volanni aylantirish
texnikasini o’rgatish.
Topshiriq.
(4 soat)

1.
Volanni
aylantirish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
2.
Volanni o’ng
tomondan aylantirib zarba berish texnikasini o’rganish va bajarish.
3.
Volanni chap
tomondan aylantirib zarba berish texnikasini o’rganish va bajarish.
4.
Aldamchi
harkatlarni o’rganish va uni bajarish.
Reja:
1.
Volanni
aylantirib berish texnikasi.
2.
Volanni o’ng va
chap tomondan aylantirib zarba berish texnikasi
3.Aldamchi harakatlar bilan aylantirib zarba berish
texnikasi.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Volanni aylantirish texnikasini
o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari, Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.

Darsning mazmuni: Volanni aylantirib zarba berish
texnikasini o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni,       umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha       qo’yilgan       vazifalarni             amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
23
23- Mavzu: Yuqoridan kelayotgan volanga
zarba berish texnikasini o’rgatish. (2 soat)
Topshiriq.

1.
Yuqoridan kelayotgan
Volanga zarba berish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
2.
Sapchigan Volanga
yuqoridan qisqartirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
3.
Sapchigan Volanga
pastdan qisqartirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
4.
Aylantirilgan Volanga
qarshi qisqartirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
Reja:

1.
Yuqoridan
kelayotgan Volanga zarba berish texnikasi.
2.
Sapchigan Volanga
yuqoridan va pastdan qisqartirilgan zarba berish texnikasi
3.
Aylantirilgan
Volanga qarshi qisqartirilgan zarba berish texnikasi.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Yuqoridan kelayotgan Volanga zarba
berish texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.
Darsning mazmuni: Yuqoridan kelayotgan Volanga zarba
berish texnikasini o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
24
24- Mavzu: Yon tomondan kelayotgan
volanga qarshi zarb bilan zarba berish texnikasini o’rgatish. (2 soat)

Topshiriq.

1.
Yon tomondan
kelayotgan Volanga qarshi zarb bilan zarba berish texnikasini o’rganish va uni
bajarish.
2.
Volanchani keskin
aylantirib qarshi zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
3.
Volanchani keskin
aylantirib o’yinga kiritishni o’rganish va uni bajarish.
4.
Aldamchi
harkatlarni texnikasini o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1.
Yon tomondan
kelayotgan Volanga qarshi zarb bilan zarba berish texnikasi.
2.
Volanchani keskin
aylantirib qarshi zarba berish texnikasi.
3.
Aldamchi
harkatlarni texnikasini mustaxkamlash.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Yon tomondan kelayotgan Volanga
qarshi zarb bilan zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda
tutiladi.
Dars o’tish vositalari: : Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.
Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.
Darsning mazmuni: . Yon tomondan kelayotgan Volanga
qarshi zarb bilan zarba berish texnikasini o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.

Mashg’ulot
№ 25

25- Mavzu: To’gridan kelayotgan volanga
raketkani orqa tomoni bilan zarba berish texnikasini o’rgatish. (2 soat)

Topshiriq.

1.
To’gridan
kelayotgan Volanga raketkani orqa tomoni bilan zarba berish texnikasini
o’rganish va uni bajarish.
2.
Sapchigan Volanga
yuqoridan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
3.
Sapchigan Volanga
pastdan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
4.
Aylantirilgan
Volanga qarshi zarba berishni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1 To’gridan kelayotgan Volanga
raketkani orqa tomoni bilan zarba berish texnikasi 2. Sapchigan Volanga yuqoridan va
pastdan shiddat bilan zarba berish texnikasi.
3. Aylantirilgan Volanga qarshi aylantirib zarba berish.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi:
To’gridan kelayotgan
Volanga raketkani orqa tomoni bilan zarba berish texnikasini o’rgatish
uslubiyati nazarda tutiladi
Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar, ko’rgazmali
vositalar, mustaqil topshiriq savollari.
Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.
Darsning mazmuni: To’gridan kelayotgan Volanga
raketkani orqa tomoni bilan zarba berish. texnikasi.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
26
26- Mavzu: Ko’tarilgan volanni raqib
maydoniga zarba bilan o’tkazish texnikasini o’rgatish (2 soat)

Topshiriq.

1.
Ko’tarilgan
Volanni raqib maydoniga zarba bilan o’tkazish texnikasini o’rganish va uni
bajarish.
2.
Ko’tarilgan
Volanga yuqoridan uzaytirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
3.
Ko’tarilgan
Volanga pastdan uzaytirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
4.
Ko’tarilgan
Volanga aylantirib zarba berishni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1.
Ko’tarilgan
Volanni raqib maydoniga zarba bilan o’tkazish texnikasi
2.
Ko’tarilgan
Volanga yuqoridan va pastdan uzaytirilgan zarba berish texnikasi.
3.
Ko’tarilgan
Volanga aylantirib zarba berish texnikasi.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi:
Ko’tarilgan Volanni
raqib maydoniga zarba bilan o’tkazish texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda
tutiladi

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.
Darsning mazmuni: Ko’tarilgan Volanni raqib maydoniga
zarba bilan o’tkazish texnikasi.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu vaqt
taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
27
27- Mavzu: Badminton maxsus mashqlarini
o’rgatish. (2 soat) Topshiriq.

1.
Volanni
aylantirish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
2.
Volanni o’ng
tomondan aylantirib zarba berish texnikasini o’rganish va bajarish.
3.
Volanni chap
tomondan aylantirib zarba berish texnikasini o’rganish va bajarish.
4.
Aldamchi
harkatlarni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1.
Volanni
aylantirib berish texnikasi takomillashtirish.
2.
Volanni o’ng va
chap tomondan aylantirib zarba berish texnikasi
3.Aldamchi harakatlar bilan aylantirib zarba berish
texnikasi.
4.Maydonda samarali joylarda harakatlanishni
takomillashtirish

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi: Badminton maxsus mashqlarini
o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari, Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik, takroriy,
o’yin, musobaqa, savol-javoblar.

Darsning mazmuni: Badminton maxsus mashqlarini
o’rgatish texnikasini o’rgatish uslubiyati.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
28
28- Mavzu: Ikki tomonlama o’quv o’yin
mashg`uloti. (2 soat) Topshiriq.
1.
Maydonni ko’ra
olish texnikasini o’rganish va uni bajarish.
2.
Raqib texnikasini
o’rganish va o’nga qarshi hujum uyushturish.
3.
Ko’tarilgan
Volanga pastdan uzaytirilgan zarba berishni o’rganish va uni bajarish.
4.
Aldamchi
harakatli zarba berishni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1.
Maydonni ko’ra
olish texnikasi
2.
Raqib texnikasini
o’rganish va o’nga qarshi hujum uyushturish texnikasi.
3.
Ko’tarilgan
Volanga aylantirib zarba berish texnikasi.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi:
Ikki tomonlama o’quv
o’yin mashg`ulotini o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savol-javoblar.
Darsning mazmuni: Ikki tomonlama o’quv o’yin
mashg`ulotini o’rgatish uslubiyati texnikasi.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
29
29- Mavzu: Aylanma mashqlar to’plamini
o’rgatish. (2 soat) Topshiriq.
1.
Maxsus mashqlar
to’plamini o’rganish va bajarish.
2.
Texnik masqlar
to’plamini o’rganish va bajarish.
3.
Taktik mashqlar
to’plamini o’rganish va uni bajarish.
4.
Juftlikda
aldamchi harakatli zarbalar berishni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1 .Maxsus mashqlar to’plami
2.
Texnik va taktik
masqlar to’plamini .
3.
Juftlikda
aldamchi harakatli zarbalar berish texnikasi va taktikasi.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi:
Aylanma mashqlar
to’plamini o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savoljavoblar.
Darsning mazmuni: Aylanma mashqlar to’plamini o’rgatish
uslubiyati texnikasi.

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
30
30- Mavzu: Badminton o’yinini juftlikda
o’ynash texnikasini o’rgatish. (2 soat) Topshiriq.
1.
Maxsus mashqlar
to’plamini o’rganish va bajarish.
2.
Texnik masqlar
to’plamini o’rganish va bajarish.
3.
Taktik mashqlar
to’plamini o’rganish va uni bajarish.
4.
Juftlikda
aldamchi harakatli zarbalar berishni o’rganish va uni bajarish.

Reja:

1 .Maxsus mashqlar to’plami
2.
Texnik va taktik
masqlar to’plamini .
3.
Juftlikda
aldamchi harakatli zarbalar berish texnikasi va taktikasi.

Darsning o’quv va tarbiyaviy maqsadi:
Badminton o’yinini
juftlikda o’ynash texnikasini o’rgatish uslubiyati nazarda tutiladi.

Dars o’tish vositalari: Sport zal yoki Badminton maydoni,
hushtak, raketkalar, Badminton Volanchalari, darslik va qo’llanmalar,
ko’rgazmali vositalar, mustaqil topshiriq savollari.

Dars o’tish usullari: so’z, amaliy, ko’rsatmalilik,
takroriy, o’yin, musobaqa, savol-javoblar.
Darsning mazmuni: Badminton o’yinini juftlikda o’ynash
texnikasini o’rgatish uslubiyati .

Darsning xronologik xaritasi

№

Tadbirlar nomi

Ajratilgan vaqt, minut

1.

Tashkiliy qism

2

2.

Yangi mavzuni bayoni, umumrivojlantiruvchi
  mashqlarni bajarish

15

3.

Mavzu bo’yicha qo’yilgan vazifalarni amalga
  oshirish, yoritish

55

4.

Savol – javoblar (sinov savollari)

4

5.

Xulosalash va baholash

2

6.

Uyga vazifa

2

Har bir dars mazmuniga qarab ushbu
vaqt taqsimotida ba’zi o’zgarishlar bo’lishi mumkin.

Mustaqil ta’lim mavzulari

1.
O’zbekistonda badminton tarixi.
2.
Badmintonni sobiq ittifoq davridagi rivojlanish tarixi.
3.
Badminton texnikalariga tarif bering.
4.
Badminton taktikasiga xarakteristika.
5.
Badminton ximoya texnika va taktikalari.
6.
Badminton xujum texnika va taktikalari.
7.
Raketkada volan uzatish usullarining axamiyati.
8.
Badminton musobaqa nizomini tuzish.
9.
Badminton musobaqasi aylanma sistemada o’tkazishda omillari.
10.
Musobaqa sistemalari (aylanma, olimpiyada) usullarini izoxlab
bering.
11.
Badminton musobaqasida xakamlar vazifasi.
12.
Badminton musobaqasida, goliblarini aniklash (shaxsiy, jamoaviy,
aralash).
13.
Musobaqalarni tashkil qilish va o’tkazish musobaqalarni
axamiyati.
14.
Chiqib ketish sistemasi buyicha musobaqalar o’tkazish.
15.
Aylanma sistema buyicha musobaqalar o’tkazish.
16.
Badmintonchilarni pedagogik, psixologik tayyorlash.
17.
Gigienik tarbiyalashning axamiyati.
18.
Badmintonda uquv ishlarini rejalashtirishni axamiyati va
vazifalari.
19.
Badmintonda umumiy rivojlantiruvchi mashqlar yordamida, hal
qilinadigan xususiy vazifalar.
20.
Badmintonda mashqlarni urgatishda harakatni ketma-ketiligi va
xarakteri.
21.
Dam olish oromgoxlarida Badminton mashg`ulotlarini axamiyati va
vazifalari.
22.
Badmintonning jismoniy tayyorgariligini axamiyati.
23.
Badmintonda juftlik uyinda harakat malaka ko`nikmalarini
axamiyati.
24.
Badmintonda harakat funktsiyasini shakillantirish vositasi va
metodikasi.
25.
Badmintonni harakatli o`yinlar bilan boglikligi.
26.
Badmintonchilarni jismoniy tayyorgarligi, maxsus mashqlarning
axamiyati
27.
Badminton o`yinida inson sog`ligi, harakat malakalari,
chaqqonlik, tezkorlikni oshiruvchi omillar.

file_name: BOLALARGA BADMINTONNI O’RGATISH.pdf

alt: O’Z BOSHI Oliy ta’limning fundamentalligi real dunyodagi jarayonlar, ob’ektlar va hodisalar orasidagi munosabatlarni ajratib bila olishga yo‘naltirilgan bo‘lib, yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlashda asos sifatida qabul…

alt: Volan parvozi trayektoriyasini kuzatib va uning yerga tushish joyini chamalay turib, inson o‘z miyasini tezda qaror qabul qilishga majburlaydi va bu keyinchalik stress holatida ishlashda…

alt: B-bilaman B-bilishni hohlayman

alt: Volanning umumiy ko ‘rinishi va o

alt: Mazkur qoidalar B.I.Saxnov, I.F

alt: Volanning tezligini tekshirish 1

alt: Volanni oshiruvchi va uni qabul qiluvchi sportchilar bunga tayyor boiishsa, tomonlardan birortasi oshirishni keragidan ortiq cho‘zib yubormasligi zarur; oshirish paytida raketka oldinga harakatni boshlagandan keyin…

alt: Volant, 12-bandda qayd etilgan holatlar bundan mustasno; 8

alt: Ikkinchi geym. 2.12. Ikkinchi geymni

alt: Bosh hakakmni chaqiradi. 3.8

alt: Zaxidov Katerinich Zakirov-Agzamov

alt: MARUZA . 3-Mavzu: Badminton o‘yin texnikasi va taktikasining tasnifi

alt: Uyga vazifa 2

alt: Tadbirlar nomi Ajratilgan vaqt, minut 1

alt: Xulosalash va baholash 2 6

alt: Darsning xronologik xaritasi №