extracted_text:
Технологическая
карта урока немецкого языка

Stunde
7, Kapitel 6 (7-й урок VI  главы “Wie sieht Gabis Stadt zu verschiedenen Jahreszeiten aus?”)

Учитель: Плетнева
Марина Евгеньевна (Парамоновская основная школа)

Класс: 5
УМК: И. Л. Бим, Л.
И. Рыжова
Тема урока:  “Welche Jahreszeit ist am schönste?” (Какое время года
самое лучшее?)
Тип урока: Урок
систематизации и обобщения учебного материала (урок-повторение)

Цели: – Освоить новое умение высказывать своё мнение,
аргументировать его, умение анализировать, сравнивать, сопоставлять и делать
выводы.
           – Формирование познавательной
самостоятельности учащихся, устойчивости мотивов учения в процессе обучения
иностранным языкам.

Планируемые
результаты:
Личностные:
Воспитание потребности в здоровом образе жизни и полезном времяпровождении в
разные сезоны года, осознание своей культуры через контекст культуры немецкоязычных
стран
Предметные:
Формирование лексических навыков говорения
Метапредметные:
Развитие способности к сравнению и сопоставлению, оценке, перефразированию,
развитие внимания, памяти, умения использовать лексическую таблицу в качестве
опоры при высказывании, развитие
наблюдательности, чувства
прекрасного, развитие навыков продуктивного общения.

Практические
задачи:
Учить описывать погоду в
любое время года.
Учить строить собственные
высказывания об этом.
Учить читать аутентичные
тексты с пониманием основного содержания, используя словарь и сноски.
Сопутствующая
задача: Совершенствование произносительных навыков, развитие умения
читать/понимать на слух с целью извлечения необходимой информации, с целью
понимания основного содержания текста, развитие умения переводить, умения
выписывать из прослушанного необходимую информацию.

Оборудование урока:
видеоролик с песней, картинки «Времена года», УМК И. Л. Бим, учебник, рабочая
тетрадь, раздаточный материал (Приложения 1, 2, 3,
4, 5, 6)

Применяемые технологии: Когнитивно - коммуникативный,
деятельностно - смысловой подход в обучении, моделирующее обучение (игра),
ситуативное обучение, обучение в сотрудничестве, личностно ориентированное
обучение, ИКТ.

Ход урока

№ п/п

Этапы урока

Время

Методическая
  цель

Деятельность
  учителя

  Деятельность обучающихся

1

Мотивация
  (Самоопределение) к учебной деятельности

6 мин

 Погрузить
  учащихся в
 ситуацию

 иноязычного
  общения
Выработка
  на личностно значимом уровне внутренней готовности выполнения нормативных
  требований учебной деятельности.

1. Приветствует
  учащихся, ориентирует на иноязычное общение
Lehrer:
  Guten Morgen! Ich freue mich sehr, euch zu
  sehen.  Nehmt die
  Plätze, bitte.
Wie geht
  es?

Weißt
  ihr der wievielte ist heute?
Möchtest
  du das Datum auf der Tafel schreiben?
Danke.
  Nimm den Platz.

2. Создает условия для
  возникновения внутренней потребности включения в деятельность («хочу»)
Показывает видео с песней

“Die Jahresuhr”

Lehrer:
     Heute beginnen wir mit
  einem Lied. Hört zu und schreibt die fehlenden Wörter ein.
Организует повторение изученных
  лексических единиц

Раздаёт листки с заданием
  Aufgabe 1 (Приложение 1)

Lehrer:

1.
  Welche Wörter habt  ihr geschrieben?

2.     Gefällt euch das Lied?
3.     Versuchen wir es singen.
4.     Also wie viel Monaten gibt es im Jahr?
5.     Und wie viel Jahreszeiten  gibt es?
6.     Welche?

3.Актуализирует
  требования к ученику со стороны учебной деятельности («надо»)

(Открывает на доске
  картинки «Времена года».)

Lehrer:

Also
  rate mal,  welches
  Thema wir heute haben?

4. Устанавливает тематические
  рамки учебной деятельности («могу»).
Lehrer:
   (Открывает тему)
Das
  stimmt.  Heute können wir unsere Lieblingsjahreszeit beschreiben und die
  beste Jahreszeit bestimmen.

1.
  Приветствуют учителя, занимают свои места, готовятся к общению на иностранном
  языке
Schüler: Hello!  Wir freuen uns auch, Sie zu sehen.

Danke, schon, und Sie?/Nicht schlecht/es geht.

Heute ist der 26. Februar.

(выходит
  к доске и записывает дату)

2.Слушают
  песню, осмысливают её. Вписывают недостающие слова.

Отвечают на вопросы
  учителя после прослушивания. Понимают, что хотят.

Заполняют
  пропуски, читают, что получилось классу

Schüler:
1.
  Januar, Februar, Marz, April,
Mai, Juni, Juli, August, September, Oktober, November, Dezember,
2.
  Ja/nein/nicht besonders
3.
  (поют)
4.
  12

5.
  4

6.
  Winter, Frühling, Sommer, Herbst.

3. Продолжают
  беседу с учителем и осознают, что надо.

Schüler:

Ich glaube, Jahreszeiten/ Lieblingsjahreszeiten/die beste Jahreszeit/die
  schönste Jahreszeit

2

Актуализация
  и фиксирование индивидуального затруднения в пробном действии

3
  мин

Подготовка
  мышления учащихся, организация осознания ими внутренней потребности к
  построению учебных действий и фиксирование каждым из них индивидуального
  затруднения в пробном действии.

1. Организует актуализацию изученных способов действий,
  достаточных для построения нового знания
Предлагает
  вспомнить изученное ранее, позволяющее перейти к изучению нового материала

Lehrer:  Sagt bitte, was stellt
  ihr vor wenn ihr denkt an Winter? Was sind eure Assoziationen mit dem Wort
  Winter? Frühling? Sommer? Herbst?
(Записывает
  идеи учащихся на доске под картинкой)

3.Фиксирует актуализированные способы действия в речи и
  знаках (эталонах)
Lehrer:  Nun, seht ihr, wir
  kennen viele Wörter.

4.Мотивирует к пробному учебному действию, организует
  самостоятельное выполнение пробного действия.

Lehrer:   Wir haben heute einen Gast. Das ist der Gestiefelte Kater. (прикрепляет
  кота на доску)
Er will wissen, welche Jahreszeit am schönste ist.  Können wir gleich jetzt diese Frage
  beantworten?

1.Воспроизводят
  и фиксируют знания, умения и навыки, достаточные для построения нового способа
  действий.  Вспоминают, что им уже известно по этой теме из предыдущих лет
  обучения, называют свои ассоциации.

2.Активизируют
  соответствующие мыслительные операции (анализ, синтез, сравнение, обобщение,
  классификация, аналогия) и познавательные процессы (внимание, память).
  Предлагают свои варианты, с чем они ассоциируют слова «Winter,
  Frühling, Sommer,
  Herbst».
Schüler:
Winter: es schneit, Schneeflocken, Schneeballschlacht, Schlittschuh
  laufen
Frühling: es ist warm, die Vogel singen, die Sonne scheint, der
  Himmel ist blau
Sommer: die Sonne scheint hell, es gibt Gewitter, es donnert, es
  blitzt
Herbst: die Blatter fallen auf die Erde, es ist windig, der Himmel
  ist grau…

3.Актуализируют
  норму пробного учебного действия («надо» - «хочу» - «могу»)

4.Пытаются
  самостоятельно выполнить индивидуальное задание на применение нового знания,
  запланированного для изучения на данном уроке.
Schüler: Ja, das ist Sommer/Nein,
  wir können nicht.

5. Испытывают затруднения из-за недостатка активной
  лексики. Фиксируют возникшее затруднение в выполнении пробного
  действия.

3

Выявление места и
  причины затруднения

1
  мин

Организовать анализ учащимися возникшей ситуации и на этой
  основе выявить места и причины затруднения

1.Организует
  анализ учащимися возникшей ситуации, чтобы они осознали то, в чем именно
  состоит недостаточность их знаний, умений или способностей.
2.Направляет учащихся к выходу в рефлексию пробного
  действия, выявление места и причины затруднения

Lehrer:  Warum
  Sommer? Haben wir genug Argumente?/
Warum können wir diese Frage jetzt nicht beantworten?  Was ist
  das Problem?

1.Анализируют
  шаг за шагом с опорой на знаковую запись и проговаривают вслух, что и как они
  делали

2. Фиксируют
  операцию, шаг, на котором возникло затруднение (место затруднения)
Соотносят
  свои действия на этом шаге с изученными способами и фиксируют, какого знания
  или умения недостает для решения исходной задачи и задач такого класса или
  типа вообще (причина затруднения)

Schüler : Das ist schwer.

4

Построение проекта
  выхода из затруднения

1 мин

Постановка
  целей учебной деятельности и на этой основе – выбор способа и средств их
  реализации

1.Стимулирует к постановке
  целей учебной деятельности

Lehrer:  Was müssen wir tun,
  um das Problem zu lösen?

Lehrer: Was müssen wir wiederholen?
  Was müssen wir machen?

Lehrer: Wie können wir das
  machen?

1.Формулируют
  конкретную цель своих будущих учебных действий, устраняющих причину
  возникшего затруднения (то есть формулируют, какие знания им нужно построить
  и чему научиться)
Schüler :  Wir müssen alles wiederholen und die Jahreszeiten vergleichen.

2.Окончательно определяют цель урока – устранение
  возникшего затруднения (овладеть умением сравнивать, сопоставлять и делать
  выводы)

Schüler : Das Wetter, was machen
  die Kinder. Wir müssen das vergleichen.

3.  Выбирают способ построения нового знания (как?)
Schüler :
1.Das
  Wetter zu beschreiben
2.Was machen
  die Kinder zu wiederholen
3.Über
  Feste in Deutschland sich zu erinnern
4.Die
  Vorteile und Nachteile zu nennen und zu berechnen
5.Die  Meinungen zu äußern

5

Реализация построенного
  проекта

 6 мин

Построение
  учащимися нового способа действий и формирование умений его применять как при
  решении задачи, вызвавшей затруднение, так и при решении задач такого класса
  или типа вообще.

1.Организует
  работу учащихся по поиску и обработке информации.
Обращает
  внимание учащихся на атрибуты сезонов: снежинку, цветок, ягоды, желтый листок.
  Предлагает  собрать тексты, описывающие времена года.

Lehrer:  Schaut mal am Fensterbrett.
  Es gibt dort eine Schneeflocke, eine Blume, ein gelbes
  Blatt und Beeren. Sie  symbolisieren  die Jahreszeiten.
Wählt sich zwei Jahreszeiten.
Verteilt  die Sätze nach den Jahreszeiten.

2.Контролирует
  выполнение задания. Организует повторение всех шагов алгоритма нового способа
  действия. Просит проговорить еще раз вслух, какую информацию содержат
  получившиеся тексты.

Lehrer: Gut. Danke. Liest was ihr
  jetzt habt. Welche
  Wörter und Sätze könnt ihr auch nutzen um über
  Jahreszeiten zu erzählen?

1. На основе выбранного метода и в соответствии с планом
  реализуют построенный проект.

Используя построенный способ действий, возвращаются к
  решению исходной задачи, вызвавшей затруднение, т.е. сначала собирают тексты,
  описывающие разные времена года.

2.Читают
  собранные тексты. Проговаривают вслух выполненные шаги, алгоритмы. Определяют
  фразы из высказываний, которые можно использовать в своих рассказах о временах
  года, намечают план своего высказывания – опору в виде ключевых фраз.

6.

Самостоятельная работа
  с самопроверкой по эталону

 10 мин

1.Организует
  самостоятельное выполнение учащимися типовых заданий на новый способ действия
Стимулирует
  к описанию картинки
Lehrer: Der Gestiefelte Kater hat
  ein paar Fotos gemacht.     Sagt bitte, was ihr auf dem Foto seht.  Vergesst
  nicht, über die Jahreszeit, über die Sonne, über den Himmel,
  über den Wind zu sagen.
(Раздает
  опоры Приложение 3 Aufgabe 3)
2.Создает
  (по возможности) ситуацию успеха для каждого ребенка
Lehrer: Ihr seid einfach wunderbar! Sei
  immer so hell wie heute!
3.Для
  учащихся, допустивших ошибки, предоставляет возможность выявления причин
  ошибок и их исправления
Lehrer: Du bist schön! Versuche aufmerksamer
  zu sein, um die Fehler beim nächsten Mal zu entkommen.
Du wirst erwachsen! Du hast meinen Tag erhellt!
4.
  Активизирует лексику по теме «Что можно делать в разное время года»
Lehrer: Und was
  machen die Kinder im Winter? Im Frühling? Im Sommer? Im Herbst? Bildet
  die Sätze.
Die Aufgabe könnt ihr aus dem Bücherregal zu bekommen.

Создает
  условия для двигатель
ной
  активности учащихся.
Предлагает
  карточки для заполнения письменно, стимулирует учащихся встать, пройти по
  классу, поднять руку вверх, чтобы дотянуться до карточки
5.
  Стимулирует к общению в парах
Lehrer:  Und ihr? Was
  macht ihr im  Winter? Im Frühling? Im  Sommer? Im  Herbst?
Fragt einander. Dascha stellt die Frage, Vanja antwortet  und Umgekehrt.
(Предлагает
   Aufgabe5 подстановочную таблицу.)

6. Организует повторение материала  учебника
Lehrer:   Und welche Feste feiern die Deutschen im
  verschiedene Jahreszeiten? Macht die Bucher auf dem Seite 156. Liest den Text
  und sagt welche Feste gibt es im Winter? Im Frühling? Im Sommer? Im
  Herbst?  Wie sind die
  Traditionen?

3.Самостоятельно выполняют задания нового типа в группах. Описывают
  картинку по плану

Встают, идут по классу,
  снимают карточки, (Aufgabe 4) прикрепленные
  к веревочке на шкафу, сбрасывают физическое напряжение.

6.  Составляют вопросы
  с опорой на таблицу и адресуют их друг другу, отвечают н поставленные вопросы
  в парах.

7. Читают текст,
  отвечают на вопросы.

7

Динамическая
  пауза

 3 мин

Снятие
  напряжения с мышц спины

Предлагает
  систематизировать материал
Lehrer: Alle Kinder spielen Ball
  gern. Wollen wir Ball
  spielen!  Nennt die
  Vorteile/Nachteile des Winters, des Frhlings, des Sommers, des Herbstes.

(бросает
  мяч в ребенку, называет время года, считает преимущества и недостатки каждого
  времени года)

Встают
  в круг, ловят мяч и называют преимущества и недостатки по просьбе учителя.

8

Включение в систему
  знаний и повторения

7 мин

Повторение
  и закрепление ранее изученного и подготовка к изучению следующих разделов курса,
  выявление границы применимости нового знания и использование его в системе
  изученных ранее знаний, повторение учебного содержания, необходимого для
  обеспечения содержательной непрерывности, включение нового способа действий в
  систему знаний.

1.
Возвращает учащихся к выполнению исходной задачи, вызвавшей
  затруднение (устно)
Lehrer:  Super!
  Danke. Versuchen wir unsere Frage jetzt zu beantworten.
2.Организует
  подготовку к изучению следующих разделов курса
Lehrer:  Jetzt könnt ihr nicht nur über die Vorteile sprechen,
  sondern auch über die Nachteile und könnt die Jahreszeiten vergleichen.

Вызывает
  на продуктивное высказывание о лучшем времени года
Lehrer: Wie meint ihr welche
  Jahreszeit am schönsten ist? Warum?

1.Выявляют
  и фиксируют границы применимости нового знания и учатся использовать его в
  системе изученных ранее знаний. Понимают, что еще они могут обсудить,
  используя изученную на уроке лексику.

2.Применяют новый
  способ действий для решения задачи, вызвавшей затруднение.
Отвечают на вопрос,
  используя новую лексику.
Составляют свои
  высказывания, выражая свое мнение по образцу
3.Фиксируют в
  обобщенном виде новый способ действий в речи и знаково
4.Фиксируют преодоление
  возникшего ранее затруднения
5. Рассказывают о самом
  прекрасном по их мнению времени года, приводят аргументы.

9

Рефлексия учебной
  деятельности на уроке

3 мин

Самооценка
  учащимися результатов своей учебной деятельности, осознание метода построения
  и границ применения нового способа действия

1.Организует
  рефлексию и самооценку учениками собственной учебной деятельности на уроке
Lehrer:  Ihr alle habt heute hart gearbeitet. Jetzt könnt
  ihr  eure Noten selbst setzen. Schreibt eure  Leistungen
  hier.
 (Приложение 6)
2.
  Оценивает учащихся согласно критериям оценивания достижений
Ich danke euch und gebe euch 5 und 5.
3. Определяет
  задания для самоподготовки (домашнее задание с элементами выбора, творчества)
Lehrer:  Zu Hause macht Ub. 6, S. 154. Ihr sollt eurem ausländischen
  Freund von Wetter in verschiedene Jahreszeiten in Russland erzählen. Die
  Stunde ist zu Ende. Auf Wiedersehen!

1. Оценивают собственную  учебную деятельность на
  уроке. Соотносят цель и результаты своей учебной деятельности и
  фиксируют степень их соответствия.
Используя
  Приложение 6,оценивают свою деятельность на уроке и выставляют себе оценки.

3.Записывают
  задание на дом. Намечают цели дальнейшей деятельности

Schüler : Danke schon. Auf
  Wiedersehen.

Скачано с
www.znanio.ru

file_name: Технологическая карта урока немецкого языка в 5 классе.docx

alt: Сопутствующая задача: Совершенствование произносительных навыков, развитие умения читать/понимать на слух с целью извлечения необходимой информации, с целью понимания основного содержания текста, развитие умения переводить, умения…

alt: Ход урока № п/п

alt: Lehrer: Was müssen wir wiederholen?

alt: Построение учащимися нового способа действий и формирование умений его применять как при решении задачи, вызвавшей затруднение, так и при решении задач такого класса или типа…

alt: Jahreszeit, über die Sonne, über den

alt: Динамическая пауза 3 мин

alt: Lehrer: Wie meint ihr welche

title: Технологическая карта урока немецкого языка в 5 классе по теме "Какое время года самое лучшее?"


extracted_text:
Саха республикатын
үөрэҕин министерствота
Нам улууһун
үөрэххэ управлениета
Көбөкөн
орто оскуолата

«Мин дойдум Көбөкөн историята»

толордо: Бочкарев
Слава,
4 кылаас
үөрэнээччитэ
салайааччы:
Ортоюкова Л.М,
начальнай кылаас учуутала

2017
Иһинээҕитэ
Киириитэ.........................................................................................................3стр.
I баһа.
Бөрө Бөтүҥнэр сыдьааннара -
Көбөкөттөр
1.1.Көбөкөн
Бөрө Бөтүҥнэри кытта сибээһэ ааттарга…………..................5стр.
1.2.История Бөрө
Бөтүҥнэр
туһунан………………………...........................6стр.
1.3.Бөрө
Бөтүҥ
өйдөбүл
быһаарыыта………………………......................8стр.
Түмүк…………………………………….........................................................9стр.
Туттуллубут
литература.................................................................................10стр.
Сыһыарыылар………………………………..................................................11стр.

Киириитэ
Саха сирин историята билигин сайдыы атын кэрдииьигэр
таҕыста.Хантан хааннаахпытын,кимтэн кииннээхпитин быһаарсан,аны
саха омук атын норуоттар ортолоругар ханнык миэстэни ыларый,туох
уратылааҕый,туох майгыннаһардааҕый. Элбэх боппуруос
быһаарылла, үөрэтиллэ илик.Саха омук биис уустарынан арахсан
олорбута үөрэтилиннэ, ол эрээри биис уустар историялара
дириҥник үөрэтиллэ, сырдатылла илик.
Үлэ
ураты суолтата (актуальноһа):
Билигин
биһиги  Саха сирбит историятын үөрэтии киэҥник тарҕанна.Ол
курдук хас биирдии улуус историята  кинигэ буолан таҕыста.Бэйэбит
төрүттэрбитин, төрөөбүт
түөлбэбит историятын үөрэтиэх,таптыах
тустаахпыт.Төһө да улуустарынан историяны үөрэппиттэрин
иһин, билигин даҕаны ситэ чинчийиллэ, үөрэтиллэ илик
элбэх.Сахалар хас биирдии биис уустара ураты олохтоох- дьаһахтаах, туспа
ураты историялаах этилэр. Мин дойдум Көбөкөн,
Бөрө Бөтүн биис ууһун сыдьаанннара
түөлбэлээн олохсуйбут сирдэрэ буоларын чинчийии үлэм ураты
суолтата.
Проблема
үөрэтиллибитэ (чинчийиллиитэ):
Саха
сирин биллэр учуонайдара, историктар А.И.Гоголев, Борисов А.А, философ
К.Д.Уткин үлэлэригэр сахалар үөскээһиннэрин
боппуруостарыгар, саха бөдөн биис ууһа Бөрө
Бөтүҥнэр  туһунан  үөрэтэн, чинчийэн
тураллар. Биирдиилээн үһүйээннэргэ олоҕурбут
ыстатыйалар эмиэ бааллар. Онтон анал улахан үлэ суох. Онон мин бэйэм
төрөөбүт дойдум Көбөкөн
Бөрө Бөтүҥнэр  историяларыгар туох
сыьыаннааҕын  быһаарарга сананным.
Чинчийии
сыала,соруктара:
Үлэ
сыалынан – Көбөкөн саха бөдөн биис ууһа
Бөрө Бөтүҥнэр историяларыгар туох
сыһыаннааҕын арыйыы.Сыалбын ситиһэр инниттэн маннык соруктары
туруордум:
-
Бөрө Бөтүҥнэр  туһунан
үһүйээннэри  хомуйуу;
-
Архивнай докумуоннары үһүйээннэргэ тэҥнээһин;
-„Бөрө
Бөтүҥнэр“ааты быһаарарга холонуу;
-
Көбөкөн
сирдэрин ааттарыгар Бөрө
диэн тыллары булуу;
Барытын
сааһылаан
баран историческай чахчыларга олоҕуран докумуоннары,үһүйээннэри
ырыттым.
Чинчийии
ньымата,сыһыана:
Үлэ
ньыматын төрүөтэ - проблеманы арыйыыга уопсай сыһыан
олохтонуута. Сахалар үөскээһиннэрин
барылын туһаныы үлэҕэ эмиэ көстөр.Ол иһин
биис ууһун аата баар.
Сонуна
уонна туһаныллар
суолтата:
Үлэ
сонуна чинчийиллэр, үөрэтиллэр
проблемаҕа
сыһыантан тахсар. Ол
эбэтэр Бөрө
Бөтүҥнэр сыдьааннара Көбөкөттөр
үөскээһиннэрин историята көстөр. Бу үлэ Нам
улууһун, Көбөкөн историятын үөрэтиигэ
туһалыан сөп.
Үлэ
олуга:  Сүрүн олугунан
С.А.Петров Көбөкөн историятын туһунан суруйбут үлэтэ
уонна А.А.Борисов «Якутские улусы в эпоху Тыгына» диэн кинигэтэ буоллуллар. Маны
таһынан үһүйээннэр,биирдиилээн
дьон ыстатыйалара, үлэлэрэ
туһанылыннылар.

I баһа.
Бөрө
Бөтүҥнэр
сыдьааннара - Көбөкөттөр
1.1.Көбөкөн
Бөрө
Бөтүҥнэри
кытта сибээһэ
ааттарга
Мин төрөөбүт
дойдум Көбөкөн Нам улууһуттан 70-километр тэйиччи, Лена
өрүс уҥа кытылыгар сытар.Олонхоһуттар
Бэдьээлэ,Буоратай,поэт Василий Маайыскай
төрөөбүт-үөскээбит,ырыаҕа-тойукка
туойбут дойдулара Көбөкөн Тараҕана диэн улуу алаастаах.
Көбөкөн
сирдэрэ былыргы ааттара төрүт сахалыы, ис хоһоонноро бэрт
дириҥ суолталаахтар. Холобура биир тарҕаммыт
үһүйээҥҥэ
маннык кэпсэнэр:
«Көбөкөн
соҕуруу өттүгэр,Фрунзе учаастагыттан 6 километрдаах сиргэ
турар Бөрөлөөх арыытыгар былыр дьону сут дьылга (ол аата
кураан буолан аччыктааһын) кэмигэр, кырдьаҕас оҕонньор
бөрө кыыл хаһааммыт аһын булан аччыктааһынтан
быыһаабыт». Онтон ыла көбөкөттөр
бөрөҕө
сүгүрүйэр,
таҥара
оҥостор буолбуттар.
Ол гынан баран, историческай чахчыга олоҕурдахха,
ити үһүйээн оруна суох. Бөрөлөөх
диэн аат кыыл бөрөҕө  сыһыана суох, история
чахчыта бигэргэтэринэн:
-төрүттэрбититтэн
туур тыла хаалбыт, ол тылга бөрө суолтата,
өйдөбүлэ: суостаах,кутталлаах сэрииһит,
хаһаайын диэн тыллары кытта ситимнээх,сибээстээх.
Бө
- куттуурга туттуллар саҥа
аллайыы,
рө
-
эр, уол, хаһаайын диэн тылбаастанар,
түн-
орто дойду,
Онон
түүрдэргэ сыһыаннааҕынан
Бөрө
Бөтүҥнэр
орто дойду уола,хаһаайына буолар. Көбөкөттөр
төрүттэригэр
сүгүрүйүүлэрин
бэлиэтэ. Атын сирдэр, күөллэр
ааттара эмиэ «бө» диэн тыл олохтоохтор:
-«Бөртөлөөх
күөлэ»;
-«Бөрөлөөбүт
алааһа»;
-«Бөртөннөөбүт».
Саха киэҥ туттар топонимиһа, историк
Багдарыын Сүлбэ сирдэр ааттара киэҥ суолталааҕын, элбэҕи
кэпсииллэрин ыйан турардаах. Онтон сиэттэрэн, биһиги
Көбөкөммүт сирдэрин ааттара Бөрө
Бөтүҥнэр сыдьааннара буоларбытын туоһулууллар диэн
бигэргэтиэхпин сөп. Маны таһынан Бөрө
Бөтүҥнэр сыдьааннара Көбөкөн уолаттара-
сэттэ бырааттыылар ааттара алаастарга бааллар:
-Күндүл
(Чороху) алааһа;
-Дымырдай;
-Дабаанча
сирэ.

1.2.История
Бөрө
Бөтүҥнэр
туһунан
Саха биллэр историктара суруйалларынан Бөрө
Бөтүҥнэр - Лена өрүс орто сүнньүн баһылаан
олорбут бөдөҥ биис ууһа буолаллар эбит. Бөтүҥнэр
Лена уонна Алдан өрүстэр
тоҕойдоругар олорбуттар.
Кинилэр Лена өрүс
икки өттүн
баһылаан олорбуттар.Алдан өрүс
уҥа өттүгэр
баар сирдэри эмиэ бас билэллэрэ. Бөрө
Бөтүҥнэр
диэн кимнээхтэрий? Историктар этэллэринэн соҕуруу
диэкиттэн кэлэн олохсуйбут хотугу хуннар тобохторо эбиттэр. Лена өрүс
уҥа өттүгэр
Көбөкөн
сиригэр Лабынха ууһа диэн эбээн омук
биистэрэ олорбуттар. Кинилэр сахалартан үтүрүллэн
Алдан уҥуор баран олохсуйбуттар.
Бөрө
Бөтүҥнэр
Лабынха биис ууһун кытары буккуһан
аймахтыы буолбуттар. Архыып докумуоннара кэпсииллэринэн  Бөрө
Бөтүҥнэр
билиҥҥи
Амма, Бүлүү,
Нам улуустарын сирдэригэр олорбут  биис ууһа
буолар.Туур тылыттан тылбаастаатахха орто дойду баһылыктара
диэн. Тюркскай каганат буойуннара эмиэ бөрө
бөтүҥнэр
диэн ааттаахтар эбит. Онон соҕуруу
дойдуттан көһөн
кэлэн, Лена өрүс
орто сүнньүнэн
олохсуйан баһылаабыттар. Бөрө
Бөтүҥнэр
тоҥустары кытта эйэ
дэмнээхтик бэйэлэрин тулалыыр эйгэлэригэр ыаллыы алтыһан
олорбуттар. Кинилэртэн  17 үйэ
иккис аҥарыгар хаалбыт биис
уустарыттан - Көбөкөттөр
буолаллар. Көбөкөттөр
булдунан, сүөһү
иитиитинэн дьарыктаналлара. Көбөкөттөр
бииргэ төрөөбүт
сэттэ уолаттар эбит: Күндүл
(Чороху), ТоппоДымырдай, Дөдөкө,
Дабаанча, Ньөчөрүйэ,
Сабай, Чэркээччи (Сабар).Түмүктээн
эттэххэ: Бөрө
Бөтүҥнэр
хуннар тобохторо, кинилэр үс
улуу өрүстэр
Лена, Бүлүү,
Алдан олохтоохторо. Бөрө
Бөтүҥнэргэ
хас да аҕа ууһа
киирэр эбит. Нууччалар кэлбиттэрин кэннэ хоту, илиҥ
улуустарынан
тарҕаммыттар.Өспөхтөр,найахылар,бороҕоттор,дүпсүннэр
бөрө бөтүҥнэри кытта аймахтыылар эбит.Амма
бөтүҥнэрэ Лена сахаларыттан Бөтүн биис ууһуттан
арахсан тарҕаммыттар.Өбүгэлэрбит төрүт ааттара олоро
сылдьыбыт сирдэригэр,историческай  докумуоннарга,үһүйээннэргэ
хаалбыттар.
1.3.Бөрө
Бөтүҥ  өйдөбүл  быһаарыыта
Саха сирин төрүт былыргы ааттара история
кэрэһиттэрэ диэтэхпитинэ сыыспаппыт. Тыл үөрэхтээҕэ
Л.И.Егорова бэлиэтииринэн бөрө бөтүҥнэр диэн өйдөбүл
үс аймах биис ууһугар (Амма,Бүлүү,Нам) атын туспа
суолталаахтар:
1.Бөрө
Бөтүҥнэр -орто дойду хаһаайына.
2.Бөртөн
-бөрө, эриэн кыылтан (змея) үөскээбит (Өлөөн
улууһа)
3.Бөртөлөөх
бөрө - инники атаҕар ыас хара сурааһыннаах бөрө
(Хаҥалас улууһа).
Бу
барыта бөрө кыылга сүгүрүйүүттэн
тахсар (тотемнара) диэн быһаараллар. Туур омуктартан үөскээбит
туоһубут буолар. Бөрө диэн тылы саха биис уустара туохха
сүгүрүйэлэриттэн сыһыаннаан бэлиэтээн тутталлар эбит:
-бөтүн,
түн уус, бөртө, үһүөн
бөрө кыылы ытыктааһынтан тахсаллар.Тыл
үөрэхтээхтэрэ бу үс тылы майгыннаһаллар, биир ситимнээх
тыллар диэн быһаараллар эбит.Онтон мин өбүгэлэрбэр
Бөрө Бөтүҥнэргэ сыһыаннаан маннык этэллэр:
-Бөрө
- бө-куттуурга туттуллар
(устрашитель),
-
рө, өр
-тойон (господин).
Бөрө
Бөтүҥ
- орто дойду тойоно  (устрашитель, наделенный властью Господа). Көбөкөттөр - хуннар тобохторо курыканнар, онон
сиэттэрэн туур буойуна - бөрө бөтүн дэнэр
үһү. Тюркскай каганат сэрииһитэ.
Онон Нам Көбөкөнүгэр тыл ити
быһаарыыта ордук түбэһэр, нэһилиэк историятын кытта
сибээстээтэххэ.

Түмүк
Мин  чинчийэр үлэм сүрүн сыала –
төрөөбүт дойдум төрүт былыргы историятын
үөрэтии, хантан хааннаахпытын, кимтэн кииннээхпитин чинчийии
буолар. Билигин Бүлүү, Амма, Нам
Бөтүҥнэрэ  Бөрө Бөтүҥнэртэн
кииннээхпит диэн холбоһон ыһыах ыыппыттара хас да сылыгар барда,
онно Көбөкөн нэһилиэгэ эмиэ кыттыһар.  Историческай
докумуоннарга олоҕуран Бөрө Бөтүҥнэр Көбөкөттөргө
сыһыаннарын арыйдым. Архыып докумуоннара быһааралларынан: - былыргы
туур омуктар сыдьааннара буоламмыт ааппытын,тылбытын илдьэ кэлбиппит.Бу барылы
бигэргэтэр Л.И.Егорова үлэтэ „Различия трех тотемных образов волка у
якутов“.Бу үлэбинэн бэрт интэриэһинэй чахчылары буллум, ол курдук
тыл суолтата,ис хоһооно элбэҕи кэпсиирин. Көбөкөттөр
өбүгэлэрэ – Бөрө  бөтүҥнэр Саха сирин
биир саамай улахан биис ууһа,араас  улуустарынан тарҕанан симэлийэн
хаалбыттар. Ол да буоллар ааттара,тыллара сүппэккэ
билигин да туттулла сылдьаллар:
-«Бөртөлөөх
күөлэ»;
-«Бөрөлөөбүт
алааһа»;
-«Бөртөннөөбүт»;
Бөрө
Бөтүҥнэр
биис уустара бэйэлэрин олохторун, дьылҕаларын
хаһаайыннара буоланнар
эстибэккэ Саха сирин устун тарҕанан,
Аммаҕа, Бүлүүгэ,
Намҥа сыдьааннара олоробут.

Туттуллубут
литература:
1.Васильев Н.И. История
Якутии.
Якутск,2004.
2.Борисов А.А.Якутские
улусы в эпоху Тыгына. Якутск,1997
3.НУГА,ф.67 опись7.
4. Олонхо -духовное
наследие народа саха.Якутск,2000.
5.Петров С.А. Көбөкөн
историята, рукопись 1979.
 6.Нам улууьа.Нам,2008.

file_name: Б Слава.docx

alt: Саха республикатын үөрэ ҕ ин министерствота

alt: Иһинээҕитэ Киириитэ.........

alt: К ө б ө к ө н сирдэрин ааттарыгар

alt: I ба һ а. Б ө р ө Б ө т үҥ нэр сыдьааннара -

alt: Маны таһынан Бөрө Бөтүҥнэр сыдьааннара

alt: Туттуллубут литература: 1.Васильев

intro: Саха сирин историята билигин сайдыы атын кэрдииһигэр таҕыста.Хантан хааннаахпытын,кимтэн кииннээхпитин быһаарсан,аны саха омук атын норуоттар ортолоругар ханнык миэстэни ыларый,туох уратылааҕый,туох майгыннаһардааҕый. Элбэх боппуруос быһаарылла, үөрэтиллэ илик.Саха омук биис уустарынан арахсан олорбута үөрэтилиннэ, ол эрээри биис уустар историялара дириҥник үөрэтиллэ, сырдатылла илик.

экология

group: Дисциплины

title: Доклад "Көбөкөн" (4 класс)