extracted_text:
KIRISH

Ishning dolzarbligi.
Mamlakatimiz bundan 25 yil oldin o„z mustaqilligini e‟lon qilib, tarixiy
taraqqiyotning yangi bosqichiga qadam qo„ydi. O„tgan davr mobaynida bosib
o„tgan murakkab, ayni paytda sharafli yo„limizga nazar tashlar ekanmiz,
Vatanimiz ozodligi naqadar mashaqqatli va tinimsiz kurashlar, halqimizning
qanday og„ir va fidokorona mehnati evaziga qo„lga kiritilgani, mustaqil
taraqqiyotimiz davomida amalga oshirgan ishlarimiz, erishgan natijalarimiz
beixtiyor ko„z o„ngimizdan o„tadi.
Prezidentimiz Islom Karimov tomonidan ishlab
chiqilgan, dunyoda o„zbek modeli sifatida tan olingan O„zbekistonning o„ziga
xos taraqqiyot yo„li, uning afzalliklari haqida jahondagi nufuzli siyosatchi va
iqtisodchilar, ekspert va
tahlilchilar tomonidan ko„plab
haqqoniy fikrlar, yuksak baholar bildirilgan. Asosiy negizini iqtisodiyotning
mafkuradan xoliligi, siyosatdan ustunligini nazarda tutadigan pragmatik
iqtisodiy siyosat; davlatning bosh islohotchilik vazifasini o„z zimmasiga
olishi; qonun ustuvorligini ta‟minlash; kuchli ijtimoiy siyosat olib
borish; islohotlarni bosqichma-bosqich amalga oshirish kabi mashhur besh
tamoyil tashkil etadigan ushbu taraqqiyot modeli ayniqsa 2008 yilda boshlangan
jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi sharoitida o„zining naqadar to„g„ri ekanini
yana bir bor isbotladi.
Shuni alohida qayd etish kerakki, yurtimizda har bir
sohada kabi jismoniy tarbiya va sportda tub islohotlar amalga oshirish, sohani
rivojlantirishda muhim o`rin egallaydi. Bugungi kun yoshlari orasidan iqtidorli
sportchilarni izlab topish hamda jahon miqyosidagi raqobatbardosh sportchilarni
tarbiyalashning ustivor yo`nalishlariga e‟tibor qaratilgan. Albatta,
yengil atletika sohasida faoliyat olib borayotgan murabbiylar hamda
mutaxassislar ham yurtimizda chiqarilayotgan Qarorlar, farmon va farmoyishlar
(1, 2, 3, 4) da ham ayni sohada izlanishlar va tadqiqotlarni olib borishni
taqozo etadi. Bu esa o`z o`rnida jismoniy tarbiya va sport sohasi bo`yicha
kadrlar tayyorlash va sport sohasida zahira sportchilarni tayyorlash imkonini
beradi.
I.     BOB.    MAKTAB    O`QUVCHILARINI   UZUNLIKKA   SAKRASH

TEXNIKASINI       TAKOMILLASHTIRISH,       FUNKTSONAL        VA

MASHG’ULOTLARINING NAZARIY ASOSLARI

1.1. Yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasi tahlili

Yugurib kelib uzunlikka sakrash
texnikasini, umuman uchta qismga bo`lish mumkin: yugurib kelish, depsinish,
uchish va yerga tushish.
Yugurib kelish. Uzunlikka sakrashda
yugurib kelish sakrovchining optimal tezligini hosil qilish uchun xizmat
qiladi. Bu turda yugurib kelish tezligi ko`proq maksimal tezlikka yaqinlashadi,
uni boshqa sakrash turlaridan farqli ravishda sportchi rivojlantirishga qodir
bo`ladi. Yugurib kelish uzunligi va yugurish qadamlari soni sportchining
individual xususiyatlariga va uning jismoniy tayyorgarligiga bog‟liq.
Etakchi sportchilar yugurish uzunligi 50 m bo`lganda 24 tagacha yugurish
qadamlarini qo`llaydilar. Ayollarda bu qiymatlar bir oz kamroq – yugurish
uzunligi 40 m gacha bo`lganda 22 tagacha yugurish qadamlaridan foydalanadilar.
Yugurib kelishning o`zini shartli ravishda uch qismga ajratish mumkin:
yugurishning boshlanishi, yugurish tezligini olish, depsinishga tayyorlanish.
Yugurib kelishning boshlanishi har xil
bo`lishi mumkin. Asosan, sportchilar quyidagi variantlardan foydalanadilar:
turgan joyidan va etib kelgan (yoki yugurib kelgan) joyidan, shuningdek,
tezlikni asta-sekin olish va keskin (sprintercha) boshlash bilan. Yugurib
kelishning boshlanishi katta ahamiyatga ega, chunki yugurish sur‟ati va
maromini belgilab beradi. Sportchini yugurib kelishni standart tarzda
boshlashga va oldindan tayyorgarlik ko`rmasdan turib uni o`zgartirmaslikka
o`rgatish zarur.
Turgan joyidan yugurib kelishni
boshlashda sportchi harakatni nazorat chizig‟idan boshlaydi, bunda u bir
oyog‟ini oldinga, ikkinchisini orqaga oyoq uchiga qo`yadi. Ba‟zi
yuguruvchilar bunday holatda tana og‟irligini goh oldinda turgan oyoqqa,
goh orqada turgan oyoqqa o`tkazib, bir oz oldinga-orqaga tebranishlarni
bajaradilar.
Sportchi yugurib kelishni harakatdan
(etib kelish yoki yugurib kelishdan) boshlayotgan paytda shu narsa muhimki, u
oldindan belgilab olgan oyog‟ida nazorat chizig‟iga aniq tushishi
kerak. Shuni yodda tutish lozimki, yugurib kelishda yugurish qadamlari soni
juft bo`lganda nazorat chizig‟iga depsinadigan oyoq qo`yiladi va harakat
siltanuvchi oyoqdan boshlanadi va, aksincha.
Sportchi yugurib kelishni boshlagandan
so`ng yugurish tezligini olishga o`tiladi. Bu yerda yuguruvchi to`g‟ri
yo`lka bo`ylab qisqa masofaga yugurish texnikasiga o`xshash yugurish
qadamlarini bajaradi. Qo`llar va oyoqlar harakatlari amplitudasi birmuncha
kengroq, gavdaning egilishi 80o ga etadi, yugurish oxiriga kelib
vertikal holatni qabul qiladi. Bu paytda har bir qadamda yumshoq depsinishga
e‟tibor qaratish lozim, o`z harakatlarini nazorat qilib borish va har
tomonga tebranmasdan bir chiziq bo`ylab yugurishni bajarish kerak.
Depsinishga tayyorlanishda oxirgi 3-4
yugurish qadamlarida sportchi o`zi uchun optimal tezlikni rivojlantirishi
kerak. Yugurishning bu qismi harakat sur‟atining oshishi, yugurish qadam
uzunligining bir oz kamayishi bilan ifodalanadi, oyoq soni oldinga-orqaga
harakat qilganida uning birmuncha yuqoriga ko`tarilishi ortadi. Tizza
bo`g‟imidan tekislangan depsinuvchi oyoq oxirgi qadamda orqaga
“tiraluvchi” harakat orqali butun oyoq tagi bilan depsinish joyiga qo`yiladi.
Depsinish oldidan yelkani orqaga
og‟dirish oxirgi, avvalgi-lariga nisbatan ancha qisqaroq qadamda
siltanuvchi oyoqning tosni oldinga faol uzatishi hisobiga erishiladi.
Depsinuvchi oyoqni yerga qo`yishda uni tizza bo`g‟imidan ataylab bukish
(cho`kkalashni bajarish) tavsiya qilinmaydi. Yugurib kelish tezligi va
sakrov-chining og‟irlik kuchi ta‟sirida oyoqning o`zi tizza
bo`g‟imidan bukiladi va zo`riqtirilgan mushaklar cho`ziltirilganda
depsinish samaraliroq bajariladi.
Depsinish. Bu sakrash qismi oyoq
depsinish joyiga qo`yilgan paytdan boshlanadi. Oyoq butun tagi bilan tashqi
chekkasiga ko`proq bosilgan holda qo`yiladi. Ba‟zi sportchilar oyoqni
tovondan boshlab qo`yadilar. Ikkala holda ham oyoq kaftining 2-5 sm ga oldinga
sirg‟anishi sodir bo`lishi mumkin, ayniqsa bu oyoq tovondan qo`yilganda
kuzatiladi, chunki unda tikanlar yo`q va u oldinga surilib ketishi mumkin.
Shuningdek, depsinuvchi oyoqni nooqilona qo`yish, ya‟ni UOM
proektsiyasidan ancha uzoqroqqa qo`yish ham oyoqning surilishiga olib keladi.
Depsinuvchi oyoqni qo`yishning optimal
burchagi – 70o atrofida bo`lib, oyoq bir oz tizza bo`g‟imidan
bukiladi. endi shug‟ullanayotgan sakrovchilarga va oyoq kuchi etarlicha
rivojlanmagan sportchilarga oyoqni tizzadan sun‟iy ravishda bukish
tavsiya etilmaydi, chunki sakrovchi tayanch reaktsiyasining unga ta‟sir
ko`rsatayotgan kuchlariga dosh bera olmasligi mumkin. Amortizatsiya fazasida
(oyoqni tayanchga qo`ygan paytdan boshlab to vertikal paytgacha) sekundning
birinchi ulushlarida tayanch reaktsiyasi kuchi keskin oshadi, keyin uning tez
kamayishi sodir bo`ladi. Bu kuchlar ta‟sirida tizza va tos-son
bo`g‟imlarida bukilish yuzaga keladi. Vertikal paytdan boshlab
siltanuvchi oyoq oldingayuqoriga faol chiqarilgan mahal bu bo`g‟imlarni
yozish bajariladi. Vertikal paytga qadar mushaklar ishi va siltanuvchi oyoq hamda
qo`llarning inertsiya xususiyatlari hisobiga tayanchning reaktsiya kuchlari bir
oz ortadi. Tizza va tos-son bo`g‟imlarining uzilishida qatnashuvchi
mushaklar ishi vertikal holatini o`tib bo`lgunga qadar boshlanadi, ya‟ni
bo`g‟imlarning bukilishi hali tugamagan, o`zuvchi mushaklar esa mushak
tarkiblarining cho`ziluvchan kuchidan samarali foydalangan holda o`z ishini
faol boshlab yuboradi.
Siltanuvchi oyoq va qo`lning oldinga
harakatlari bu a‟zolar og‟irligining harakat miqdorini
sakrovchining butun tanasiga berishga yordam qiladi. Depsinish oyoq kafti
tayanchdan uzilgan paytda yakunlanadi, bunda tayanchning reaktsiya kuchi juda
ham kichik bo`ladi.
Depsinish maqsadi – yugurib kelishning
gorizontal tezligini sakrovchi tanasining vertikal uchib chiqish tezligiga
o`tkazishdir, ya‟ni tanaga boshlang‟ich tezlik berishdir.
Depsinishning optimal burchagi 75o, optimal uchib chiqish burchagi
esa 22o ni tashkil etadi. Depsinish qancha tez bajarilsa, yugurib
kelishning gorizontal tezligi shuncha kam yo`qotiladi, demak, sakrovchining
uchish uzoqligi ortadi.
Uchish. Sakrovchi tanasi depsinish
joyidan uzilgandan so`ng uchish fazasi boshlanadi, bu yerda hamma harakatlar
muvozanatni saqlashga va yerga tushish uchun optimal sharoitlarni yaratishga
qaratiladi. Depsinish UOMga harakat yo`nalishini beradi, bu yo`nalish sakrovchi
tanasining boshlang‟ich uchib chiqish tezligi kattaligi, uchib chiqish
burchagi va uchib chiqish balandligi bilan aniqlanadi. Jahonning etakchi
sakrovchilari taxminan 9,4-9,8 m/s boshlang‟ich tezlikka erishadilar.
UOMning ko`tarilish balandligi taxminan 50-70 sm ga teng. Sakrashning uchish
fazasi shartli ravishda uchta qismga bo`linadi: 1) ko`tarilish; 2) oldinga
gorizontal harakatlanish; 3) yerga tushishga tayyorlanish.
Hamma turdagi sakrashlarda ko`tarilish
bir xil bo`ladi. U qadam tashlab turib uchishdan iborat. Depsinishdan so`ng
itariladigan oyoq birmuncha vaqt orqada tekis holda qoladi, siltanuvchi oyoq
gorizontal darajasigacha tos-son bo`g‟imidan bukilgan, boldir siltanuvchi
oyoq soni bilan to`g‟ri burchak ostida tizzadan bukilgan. Gavda bir oz
oldinga egilgan. Siltanuvchi oyoqqa qrama-qarshi bo`lgan qo`l tirsak
bo`g‟imidan salgina bukilgan va oldinda bosh darajasida turadi, boshqa
qo`l yarim bukilgan holda orqaga uzatilgan. Bosh tekis ushlanadi, yelka
bo`shashtirilgan. Qo`llar va oyoqlarning etarlicha keng amplitudada hamda erkin
harakatlar bilan qarama-qarshi harakatlanishlari depsinish tugagandan keyin
gavdaning vertikal o`q atrofida aylanma harakatlarini qoplaydi. Keyin tanlangan
sakrash usuliga mos bo`lgan harakatlar bajariladi.
“Oyoqlarni bukib” usulida sakrashning
uchish fazasi ham ijro etish, ham texnikasini o`rganish uchun oddiy
hisoblanadi. Yerdan ko`tarilgandan so`ng qadam tashlash holatida depsinuvchi
oyoq tizza bo`g‟imidan bukiladi va siltanuvchi oyoqqa olib kelinadi,
yelka muvozanatni saqlash uchun, shuningdek, qorin pressi mushaklari hamda
oyoqlarni osilib turgan holatda ushlab turuvchi sonlar old yuzasining ortiqcha
zo`riqishini yo`qotish uchun bir oz orqaga olinadi. Tirsak bo`g‟imlaridan
bir oz bukilgan qo`llar yuqoriga ko`tariladi. UOM yo`nalishi pastga tusha
boshlagan paytda yelkalar oldinga chiqariladi, qo`llar oldinga-pastga harakat
qilib pastga tushiriladi, oyoqlar tizza bo`g‟imidan to`g‟rilanib
ko`krakka yaqinlashadi. Sakrovchi yerga tushish uchun holatni egallaydi.
“Ko`krak kerib” usulida sakrash ancha
murakkab bo`lib, uchishda ma‟lum bir harakat koordinatsiyasini taqozo
etadi. Yerdan ko`tarilgandan va qadam tashlashda uchishdan so`ng siltanuvchi
oyoq pastga-orqaga depsinuvchi oyoqqa tushiriladi. Oldinda turgan qo`l pastga
tushiriladi va boshqa qo`l bilan birlashtiriladi; qo`llar tirsak
bo`g‟imlaridan to`g‟rilanadi; keyin orqaga harakatlangan holda
yuqoriga ko`tariladi. Sakrovchi orqaga egilgan holatga o`tadi va shu holatda
uchish fazasining deyarli yarmini bosib o`tgan holda go`yo tanaffus ushlaydi.
Keyin ikkala oyoq tos-son va tizza bo`g‟imlaridan bukilgan holda oldinga
ketadi, yelkalar bir oz oldinga egiladi, qo`llar oldinga-pastga tushiriladi.
Uchishning yakuniy qismida oyoqlar tizza
bo`g‟imlaridan tekislanadi, qo`llar orqaga uzatiladi. Sakrovchi yerga
tushish uchun holat egallaydi.
Texnikasi bo`yicha eng murakkab va
samarali sakrash usuli – bu “qaychi” usulidir. Uning samaradorligi yugurib
kelishdan depsinishga o`tishda va uchishdagi harakatlarda yugurish qadamining
muvofiqlashtiruvchi tuzilmasi hisobiga namoyon bo`ladi. Bu usulning aniqroq
nomi – “havoda yugurish”, chunki sakrovchi uchish paytida 2,5-3,5 qadam
tashlashlarni bajaradi.
Uchish paytida qadam tashlash holatidan
(birinchi qadam) siltanuvchi oyoq tekislanib, pastga-orqaga tushiriladi,
depsinuvchi oyoq oldinga chiqariladi. Siltanuvchi oyoq harakatni davom ettirgan
holda orqaga harakat qiladi, tizza bo`g‟imidan bukiladi, depsinuvchi oyoq
esa tizza bo`g‟imidan bukilgan holda soni bilan oldinga chiqariladi
(ikkinchi qadam). Shundan so`ng tizza bo`g‟imidan bukilgan siltanuvchi
oyoq oldinga chiqariladi va depsinuvchi oyoqqa biriktiriladi. Keyin ikkala oyoq
tizza bo`g‟imidan tekislanadi va yerga tushishdan oldingi holatni
egallaydi. Qo`llar yon tomon orqali aylanma harakatlarni bajaradi. Siltanuvchi
oyoq pastga tushirilgan paytda unga teskari bo`lgan qo`l pastga tushiriladi,
boshqa qo`l esa yuqoriga ko`tariladi. Depsinuvchi oyoq oldinga chiqarilgan
paytda unga teskari bo`lgan qo`l ham oldinga chiqariladi, boshqa qo`l esa
orqaga uzatiladi. Siltanuvchi oyoqni depsinuvchi oyoqqa birlashtirishda qo`llar
pastga tushiriladi va yerga tushishdan oldin orqaga uzatiladi.
Yerga tushish. Sakrashning bu yakuniy
qismi uning uzoqligi uchun katta ahamiyatga ega. Yerga tushishga tayyorlanish
uchishning oxirgi qismida, sakrovchining UOM depsinish vaqtida uning
balandligiga tushgan paytda boshlanadi.
Sakrovchi oyoqlarini tizza
bo`g‟imidan tekislaydi, yelka oldinga uzatiladi, tirsak bo`g‟imidan
bir oz bukilgan qo`llar imkoni boricha orqaroqqa uzatiladi. Yerga tushish
samarali bo`lishi uchun oyoqlarni shunday ushlab qolish kerakki, ularning
uzunasiga (bo`yiga) o`qi yerga tushish sathiga nisbatan o`tkirroq burchak
ostida bo`lishi kerak.
Oyoq kafti er sathiga (qumga) tegishi bilan sakrovchi
qo`llarini oldinga uzatadi, bunda u oyoqlarini tizza bo`g‟imidan bukib,
UOMni oyoq kaftining qumga tegish chizig‟i orqasiga o`tkazadi.
Ba‟zi sakrovchilar yonga ketish bilan yerga tushishni qo`llaydilar, ya‟ni
oyoq kaftlari qumga tegishi bilan sakrovchi qaysi tomonga ketishni bajarayotgan
bo`lsa, shu tomondagi oyog‟ini ko`proq bo`shashtiradi, bunda o`ziga
qo`llari va yelkalari bilan faol yordam byergan holda ketish tomonga keskin
burilish amalga oshiriladi. Burilish orqa orqali, ya‟ni orqaga harakat
qilish bilan, ayni paytda boshqa yelka va qo`lni oldinga uzatish bilan
bajariladi. Shuni yodda saqlash lozimki, qo`llarni barvaqt oldinga uzatish
oyoqlarning pastga tushib ketishiga sabab bo`ladi va ertaroq yerga tushishga
olib keladi.
Yugurib kelib uzunlikka sakrashlarda
natijani oshirish sakrovchining oyoqlari kuchiga, yugurib kelish tezligiga,
depsinish tezkorligiga va koordinatsion qobiliyatlariga bog‟liq bo`ladi.
Yugurib kelish tezligini 1 m/s ga oshira olgan jahonning etakchi
sakrovchisi I.Ter-Ovanesyan natijasini bir metrga yaxshilay olgan.

1.2. Sakrovchanlik qobiliyatlarini oshirishning o`ziga xos
xususiyatlari

Sakrash tayorgarligi jarayonida ikkita parallel va o`zaro
bog‟liq bo`lgan asosiy vazifalar uzunlikka sakrash texnikasini uning
ayrim elementlarini egallash hamda ularni takomillashtirish, shuningdek,
sakrovchining maxsus jismoniy sifatlari darajasini oshirish vazifalari hal
etiladi.
Yengil atletikaning ushbu turi bilan tanishishda eng erta
bosqichlaridan sakrash texnikasi asoslarini o`zlashtirishda to`g‟ri
malaka hosil qilingandagina yuqori sport natijalarga erishish mumkin.
Yuqori tezlik va harakatlar aniqligi, sakrovchi depsinish
paytida boshidan kechiradigan katta zo`riqishlari uzunlikka sakrashni o`ziga
xos xususiyati hisoblanadi. Depsinishda harakat yo`nalishi o`zgarishi sababli
tana-harakat apparatiga va depsinuvchi oyoqqa tushadigan yuklama sportchi
vaznidan 4-6 marta ko`proq bo`ldi. Shuning uchun sakrash texnikasini egallash
va uni takomillashtirish sakrovchining maxsus jismoniy tayorgarligi darajasini
oshirishi bilan yaqindan bog‟liq.
Yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasini
takomillashtirishda qator xususiy vazifalarni hal etish zarur.
1.
Yugurib kelish tezligini oshirish.
2.
Yugurib kelish barkarorligigaerishish (ayniqsa, qadamlar boshida
va oxirida).
3.
Yugurib kelishning oxirgi qadamlarida depsinishga tayyorlanish
vaqtida yugurish faolligini saqlab qolish.
4.
Depsinishda faolligini oshirish va oyoqni yerga qo`yishda
tayanchni kamaytirish.
5.
Uchish paytida yelka kamari, qo`llar faolligini va depsinishda
oyoq bilan siltanish amplitudasini oshirish sharoitida muvozanatga erishish.
6.
Uchishda harakatini takomilashtirish, oyoq va qo`llar
harakatlarida erkinlikka va keng amplitudaga erishish.
7.
Yerga tushishni aniqlash tanani kamaytirish oyoq qo`llarni ancha
oldinlariga uririb turish.
8.
Yugurib kelish va sakrashni takomilashtirish mashqi.
Bu vazifalarni hal etishda asosiy vositalar bo`lib turli
xil yugurib kelishlardan uzunlikka sakrashlar hamda turli xildagi maxsus
mashqlardan xizmat qiladi.
Harakatlarni to`g‟ri bajarish uchun birinchi
urunishlardanoq mashqni shunday tezlikda bajarish zarurki, bunda murabbiy va
sportchi harakat anikligini nazorat qila olish kerak. Ushbu xoldagina boshidan
to`gri malakalar shakillanishni boshlaydi, ular kelgusida yanada mukammal
shaklga ega bo`lib va o`ziga xos mazmun kasb etadi.
Texnika asoslari mustaxkamlab olingandan so`ng shartlarni
asta sekin qiyinlashtirib borishga o`tish maqsadga muvofiq, yani mashqlar
bajarish tezligi va shiddatini oshirib borishi zarur.
Asosiy harakatlarda xatolarning paydo bo`lishi harakat
shiddatining vaqtdan oldin yoki xaddan tashkari oshib ketganligidan va tugri
harakat shakli tiklanguncha tezlikni kamaytirish zarurligidan darak beradi.
Texnika ustida ishlashning boshlangich bosqichlarida
murabbiy tomonidan diqqat bilan nazorat olib borish muhim xisoblanadi va ko`p
jihatdan uning pedagogik mahoratiga, tajribasiga, turli tuman metodik
usullariga, tanlangan o`qitish va takomillashtirish vositalariga bog‟liq
bo`ladi.
Ko`p sonli maxsus mashklar to`gri mushak sezgilarini xosil
qilishga yordam beradi. Ularning ko`p marotaba takrorlanishi umuman harakat
texnikasini egallab olishga va sportchilarda ko`nikma xosil qilishga yordam beradi.

Xatolarni tuzatishda asosiy kamchiliklarni qo`ra bilish va
ularning kelib chikish sabablari aniqlash va yo`l qo`yilgan xatolarni
to`g‟rilash lozim. Mashqni bir necha marta takrorlashdan so`ng xato
tasodifiy emasligiga ishonch xosil qilish, sababini aniqlash va uni tuzatish
uchun vositalar tanlab olish juda muhum.
Shuni yodda tutish lozimki, orqada kelayotgan mushak
guruhlarini, tezkor kuch jismoniy sifatlarni rivojlantirishga yunaltirilgan
maxsus mashqlar ko`pgina kamchiliklarni tuzatishda hamda texnikani
takomillashtirishda katta ahamiyatga ega. Bu mashqlar sport texnik mahoratini
takomillashtirish uchun ko`llaniladigan vositalar kompleksini to`ldiradi, bazi
hollarda esa ularni o`rnini almashtiradi.
Quydagi imitatsion
mashqlarni keltiramiz.
1.
Yugurishda to`g‟ri qad-qomatni tuta bilish. Tekis uzatilgan
qo`llarni yuqoriga ko`tarib yon tomonlardan pastga tushurayotib, tirsaklardan
bukish, oyoqlarni bir oz tizzadan bukish va tosni oldinga chiqarish.
2.
Depsinishdagi singari yelka kamari va qo`llar harakati yuqoriga
cho`zish.
3.
Turgan joyida va yurgan holatda qo`llarni uchushdagi kabi
aylantirib harakatlantirish va ayni paytda yerga tushishga o`xshab ko`llarni
orqaga uzatish, oyoq kaftlarini birga yerga qo`yish.
4.
Depsinuvchi oyoqni tos son sohasidagi oyoqqa faol chiqarish bilan
uni yerga qo`yish. Xuddi shu katta qadamlar bilan oldinga harakatlanish
yordamida bajariladi.
5.
Depsinish oyoqni yozish, silkish oyoqni ko`tarish yelka kamari va
qullarning harakati. Depsinuvchi oyoqda turib imkor qadar ko`prok cho`zilish
kerak. Katta amplituda va yozilish tonida tezlashuvchi harakat ritmi to`gri
bajarilishi uchun xosdir.
6.
Joyda bir oyoqda turib ikkinchi oyoqni tovoni bilan gimnastika
devorchasini imkon qadar yuqorida qo`yish.
Soddalashtirilgan harakatlarda umumiy sakrash sxemasini
o`rganish va takomillashtirish kichik tezlikda qisqa masofadan yugurib
kelishdan (6-8ta yugurish qadamlaridan) amalga oshiriladi. Depsinish joyida
shuningdek, chuqurlikka sakrash joyida uchun vaqtini uzaytiruvchi kichik
tepaliklar (10smgacha) ko`llanilishi mumkun. Yugurib kelishda kadamlar sonini,
yugurib kelish boshi hamda depsinish joyini aniqlab olish yugurib kelish
qadamlari ritmining xosil bo`lishini ancha tezlashtiradi va
shugullantiruvchilarni uyushqoqligini oshiradi.
Sakrashni bajarishda oxirga kadamlarni qisqartirmay yoki
uzaytirmay depsinish joyiga qo`rqmasdan yugurib kelishga depsinish
oyog‟ini faol yerga ko`yishga, silkinish oyoqni tizzadan bukkan holda
oldinga yuqoriga uzoqroq chikarishga “qadamlar” bilan uchishidagi pauzaga
depsinuvchi oyoq silkinish oyoq tomonga tez tortib olishga hamda yumshoq yerga
tushishga etibor qaratish lozim “qadamlar bilan uchib chiqishga yo`naltirish
to`g‟ri depsinish va uchishdagi keyinga harakatlar asosi xisoblanadi. eng
birinchi sakrashlarda sakrovchi harakatlarni erkinligini keng amplituda bilan
bajarilishi hamda tabiiyligini har tomonlama rivojlantirish lozim.
Shug‟ullanuvchilarining uzunlikka sakrashda depsinish
texnikasini takomilashtirish uchun qo`llaniladigan mashqlar quyidagilardir.
1.
Turgan joyda bir oyoqda sakrashlar bunga depsinish to`gagan
paytda oldinga chikariladi va silkinuvchi oyoq yo`lakchadan ko`tarilgandan
so`ng tizzani bir oz ko`tariladi. Depsinuvchi oyoqqa “turish va imkon qadar
ko`prok cho`zilish kabi talablar shuningdek belni bir oz orqaga egish, bunga
depsinish oxirida tosni oldinga faol chiqarish, bu mashqni to`griroq bajarishga
yordam beradi. Bu mashq depsinishda to`gri mushak sezgilarini xosil qilishda
oddiy va yengil vosita xisoblanadi.
2.
Oldinga harakatlangan xolda bu oyoqda sakrashlar shuningdek
zinalar yoki qiyalatilgan yo`lka bo`ylab, yuqoriga keyin pastga shuningdek,
ikkala oyoqda buyumlar ustidan sakrash.
3.
4-8 qadam yugurib kelib gimnastik otning ustiga yoki langar
cho`pga tayanib sakrash uchun mo`ljallangan chuqurchaga silkinuvchi oyoqda
sakrab chiqib olish (depsinish joyidan otgacha bo`lgan masofa kamida 2.5-3 m ).
Mashq oyoq bilan bajaralidigan tez va keng siltanish harakatini egallash uchun
foydalidur. 50-150m masofada turli xil tezlikda yugurishda har bir 2,4,6 – kadamda
depsinishlar qo`llar hamda oyoklarning siltanish harakatlarining tayanch
oyoqning yozilishi bilan muvofiq harakatlanishini takomillashtirish uchun
asosiy mashqlardan hisoblanadi.
Seriyalab depsinishlarni bajarishda asosiy talab-kichik
pauza bilan, go`yoki ko`lmak, chuqurcha yoki shunga o`xshash to`siq ustidan
xatlab sakrab o`tayotgandek, oldinga-yuqoriga ko`tarilib uchushdir. Bu
harakatlarning ko`proq tabiiy bo`lishiga yordam beradi.
Murabbiy topshirigi bo`yicha yugurish tezligini hamda
depsinish yo`nalishini o`zgartirish detallarni oyoqni qoyish xususiyati va
burchaklarini, amartizatsiya kattaligi hamda yozilish tezligini shuningdek,
siltanish harakatlari amplitudasini maqsadga muvofiq tarzda mustaxkamlashga
imkon yaratadi.
Depsinishlarni takroran va tabiiy bajarish ko`p xollarda
sakrovchining o`ziga to`gri echim topish imkoniyatini beradi. Tezlikning
oshirilishi (har 8-qadamda depsinish) amartizattsiyani kamaytiradi, sakrash
balandligini oshirish esa depsinuvchi oyoqni faolrok va uzunroq qo`yishga (yo`lakchani
qamrab olishga) majbur qiladi.
Bu mashqlarda depsinishlarni ko`p marotaba takrorlash
kerakli harakatlarni ancha tez mustaxkamlab olishga imkon beradi.
Depsinishni kuchaytirish (amartizattsiyani kamaytirish va
uchib chiqish burchagini oshirish) uchun 4-12 qadamlardan to`gridan va yon
tomondan yugurib kelish bilan to`sin ustidan uchib o`tib, uzunlikka sakrashlar
samarali xisoblanadi. Yugurib kelish uzunligini 4chi qadamdan 12chi kadamgacha
depsinish joyini 100sm dan 300sm gacha va to`sin balandligini 125sm dan 180sm
gacha o`zgartira turib, asosiy kinematik harakat tavsiflarini:yugurish
tezligini 5m/sekuntdan 9m/sekuntgacha va tana umumiy u.o.m ning uchib chiqish
burchagini 180 dan 400 gacha o`zgartirish mumkin.
Depsinishlarni tahlil qilish shuni ko`rsatdiki, bu maxsus
sakrash mashqlarda eng katta o`lchamdagi kuchlanishlar rivojlantiriladi. Garchi
bu o`lchamlar yugurib kelib uzunlikka sakrashda yuzaga keladigan kattaliklarga
etib bormaydi. Biroq depsinish bajarilayotgan sharoitlar (ular maxsus tanlab
olinadi) sakrovchilarga uzunlikka sakrashdagi eng yaxshi urunishlardagi kabi
kuchlanishlarni rivojlantirishga imkon yaratadi. Qandaydir mashqning bajarilish
shart-sharoitlarini o`zgartira turib, masalan, yugurib kelish tezligini, oxirgi
qadamlar uzunligini, ritmini, oyoqniyerga qo`yish burchagi va oyoq yerga
qo`yilganda tizza bo`g‟imidagi burchakni, to`sin yoki buyum balandligini
ungacha bo`lgan masofani o`zgartirib, murabbiy sportchining tayanch bilan
o`zaro xususiyatini maqsadga muvofik tarzda yaxshilashi mumkun. Masalan, yon
tomonda 6ta qadam bilan yugurib kelgan xolda 140-160sm balandlikdagi to`sin
ustidan oshib, uchib chiqish burchagi 22-270 bo`lgan sharoitda
uzunlikka sakrashda kuchlanishlar dinamikasi va mushaklarning bio elektrik
faolligi xususiyati 12 qadamdan yugurib kelib uzunlikka sakrashda biz
tomonimizda qayd qilingan ko`rsatgichlarga mos keladi. Sakrash mashqlarida
to`sinning optimal balandligi sportchining aniq tayorgarligiga mos bo`lishi
kerak. Bundan tashqari uzunlikka sakrovchilarni tayyorlashda ularning irodaviy
fazilatlarini tarbiyalash maqsadga muvofiqdir.
Irodaviy fazilatlar tarbiya va ahloq-odob bilan uzviy
bog‟liqdir. O`zining sportdagi faoliyati davomida erishgan yuksak
natijalari orqali yurtiga shuhrat keltirish juda katta g‟urur. Bu
fazilatlar mustaqil Vatanimiz sportchilarining maqsadga intilishlarini,
ularning g‟alabaga bo`lgan irodasini mustahkamlaydi, benihoya kuch
sarflay olishlariga, matonot va tirishqoqlik ko`rsatishlariga yordam beradi.
Yengil atletikachilarning asosiy irodaviy fazilatlari:
intizomlilik, qiyinchiloiklarni engishda, ishda maksimal kuch sarflashda
irodali bo`lish, o`ziga ishonch, tirishqoqlik va g‟alabaga intilish
irodasi.
O`quvchilar bilan birinchi mashg‟ulotdan boshlab
intizomlilikni tarbiyalash kerak. Murabbiyning dona – dona buyrug‟i,
uning hush qiyofaligi, mashg‟ulotlarni vaqtida boshlanishi. Ana shulardan
boshlab mashg‟ulot o`tkazilayotgan guruhda intizom o`rnatila boshlanadi.
O`quvchilar belgilangan qoidalarga qa‟tiy rioya qilishlarina, murabbiy
buyrug‟i va ko`rsatmalarini aniq bajarishlarini, nafaqat sport
mashg‟ulotlarida balki, maktabda, ko`chada va oilada intizomli, odobli
bo`lishlarini nazorat qilish muhimdmr. Irodaviy fazilatlarni tarbiyalash uchun,
gigienik qoidalarga ham rioya etishlari va tamaki chekish, spirtli ichimlmklar
iste‟mol qilishdek illatlardan yuz o`girishi muhimdir.
Yengil atletika mashg‟ulotlariga qiziqish va o`z
kuchiga ishonch mehnatsevarlik bilan mustaxkamlanib borishi kerak. Yosh
sportchilarga mashg‟ulotlar davomida qiyinchiliklarni engmasdan, ko`p va
foydali mashg‟ulotlar qilmasdan sportda katta natijaga erishib
bo`lmasligini takror – takror tushintirish muhimdir. Murabbiy
mashg‟ulotlarda fazifalar berish bilan (mashqlarni keragicha takrorlash,
masofani belgilangan vaqtda o`tish, texnik elementlarni yaxshi bilib olish)
yosh sportchilarda mashg‟ulotlarga bo`lgan muhabbatini uyg‟otib
borish kerak. Bajara oladigan vazifani bajarish o`z kuchiga ishonchni
mustaxkamlaydi. Musobaqalarda muvafaqqiyatsizliklar, ayniqsa boshlang‟ich
davrdagi muvafaqqiyatsizlik yosh sportchilarga salbiy ta‟sir ko`rsatishi
mumkin. Buning oldini olish maqsadida murabbiy o`sha shogirdiga boshqalarga
nisbatan mehribonroq va ko`proq e‟tibor berishi talab etiladi. Shu
sportchiga kelgusi musobaqalarda albatta g‟olib bo`lishi va bu
muvafaqqiyatsizlik unut bo`lishini juda mohirlik bilan tushuntirish kerak. O`z
kuchiga ishonchni orttirish, na‟muna ko`rsatish va maxsus tashkil
qilingan amaliyot bilan tarbiyalanadi. Ishonch va psixologik muvozanatni
tarbiyalash uchun sportchilarni musobaqalarda bo`ladigan sharoitlarda harakat
qilishga o`rgatish kerak. Bunda asosiy usullardan biri – hamma mashqlarni
ishonch bilan bajarishni, ayrim paytda esa jasoratni talab qiladigan mashqlar
qiyinligini asta-sekin oshira borishdir. Masalan, uzunlikka sakrashda
mashg‟ulotni asta-sekin musobaqadagidek olib borish.

1.3. Yengil atletikachining funksional imkoniyatlarini
rivojlantirish usuliyati Umumiy jismoniy tayyorgarlikning muayyan
darajasini ta‟minlash
sportchining funksional imkoniyatlarini
uning ixtisosligi uchun zarur yo‟nalishda rivojlantirish asosi
hisoblanadi. Bu qoida yengil atletikaning barcha turlari uchun juda muhim
sanaladi (M.S.Olimov). Gap yosh sportchilar haqida ketganida, jismoniy
tayyorgarlikning kerakli darajasiga erishish uchun sarflanadigan vaqt hisobi
oylar va haftalarda emas, balki yillarda olib borilishi lozim. Bu maqsadga
erishish yo‟li – asosan barcha harakat sifatlari: tezkorlik, kuch,
tezlik-kuch, chidamlilik, egiluvchanlik, koordinatsiya qobiliyatlarini rivojlantirishga
qaratilgan jismoniy faollikning har xil turlari bilan uyg‟unlashgan
izchil yoki bir vaqtdagi mashg‟ulotlardir. Bunda tegishli harakat
sifatlarini rivojlantirish uchun ajratiladigan vaqt bilan texnikani
takomillashtirishga sarflangan vaqt orasidagi muayyan nisbatga rioya qilish
shart. Yengil atletikaning har qanday turida mukammal texnika egallansagina
harakat sifati eng samarali darajada yuzaga chiqishi mumkin. Agar zarur nisbat
buzilgudek bo‟lsa, sport natijalarining o‟sishi sekinlashadi yoki
hatto pasayadi ham. Yengil atletikaning tezlik-kuch turlarida, ayniqsa,
mashg‟ulotlarning musobaqa davrida eng ko‟p yo‟l
qo‟yiladigan xato – jismoniy tayyorgarlikka kamroq e‟tibor qaratish
hisobiga alohida texnik detallarga sayqal berishdir. Chidamlilik bilan
bog‟liq bo‟lgan siklik turlarda esa “kilometraj” ortidan tinim
bilmay quvish harakat tuzilishining buzilishiga olib keladi. Shunday qilib,
yengil atletikachining funksional imkoniyatlarini zarur yo‟nalishda
rivojlantirishning asosiy shartlaridan biri xilma-xil yordamchi mashqlardan
foydalangan holda maxsus texnik tayyorgarlikni ta‟minlash bo‟lib,
bu mashqlar ham shakli, ham mazmuniga ko‟ra tanlangan yengil atletika
turi texnikasini takomillashtirish bilan birga tegishli harakat sifatlarini
rivojlantirishga ham yordam berishi lozim. Harakat sifatlarini rivojlantirish
bilan birga sport texnikasiga o‟rgatishning eng maqbul vositasi – yengil
atletikaning tanlangan turi hisoblanadi. Biroq maxsus jismoniy tayyorgarlikni
ta‟minlash uchun vositalarni tanlashdagi bunday chegaralash qisman uzoq
masofaga yugurish va sportcha yurishga nisbatan amalga oshirilishi mumkin,
yengil atletikaning alohida turlarida esa, agar sportchilarda shu turda
muvaffaqiyatlarga erishish uchun kerakli bo‟lgan barcha sifatlar avvalboshidanoq
maqsadga muvofiq nisbatda rivojlangan va keyingi mashg‟ulotlar jarayonida
ular bir me‟yorda va zarur nisbatda o‟sishda davom etayotgan
bo‟lsagina, bunga yo‟l qo‟yish imkoni bor. Lekin
ta‟riflangan holatning yuzaga kelish ehtimoli juda kichik va amalda unga
erishish mumkin emas. Shu sababdan ham sportchining funksional imkoniyatlarini
oshirish va, ayniqsa, harakat sifatlarini rivojlantirish yo‟llarini
izlash – yil va ko‟p yillar mobaynidagi o‟quv-mashg‟ulot
jarayonida murabbiyning birinchi navbatdagi vazifalaridan biri hisoblanadi. U
ko‟pgina vaziyatlarga bog‟liq tarzda hal etiladi – yoshga aloqador
hamda individual xususiyatlar; tayyorgarlik darajasi; irsiy omillar;
sportchining fe‟l atvori va axloqiy-irodaviy sifatlari; tanlangan ixtisoslik
turi va h.k…lardan iborat. Quyida yengil atletika turlarining uch guruhi uchun
sportchidagi xilma-xil qobiliyatlarni rivojlantirish bo‟yicha usuliy
tavsiyalar taklif etiladi: 1) sprinterlar va g‟ovchilar uchun; 2)
sakrovchi va uloqtiruvchilar uchun; 3) o‟rta, uzoq masofalarga
yuguruvchilar va yuruvchilar uchun. Birinchi guruh sportchilari uchun eng
asosiy sifat – tezkorlik, ikkinchisi uchun – tezlik-kuch qobiliyatlari,
uchinchisi uchun esa chidamlilikdir. Sprinterlik va g‟ovlar osha
yugurishda tezkorlik u namoyon bo‟ladigan nisbatan mustaqil shakllarda
ifodalanadi: oddiy harakat reaksiyasi; harakatlar sur‟ati
(chastotasi);harakatlarning keskinligi (g‟ayriixtiyoriyligi) – tezlik
kuchi; majmuali ifodalangan tezkorlik. Sprinterlar va g‟ovchilarda oddiy
harakat reaksiyasini rivojlantirish uchun 5-10 s davomida sportchining signal
(tovish yordami eshitish qobiliyati) bo‟yicha harakatlanishi bilan
bog‟liq har xil mashqlar qo‟llaniladi. Eng ko‟p
ishlatiladigan vositalar – buyruq bo‟yicha past yoki baland startdan
20-30 m ga maksimumning 95-100%i darajasidagi shiddat bilan yugurish. Takrorlar
miqdori–3-4 marta, ular orasida dam olish–1 daq. atrofida. Seriyalar miqdori –
3-4 ta, seriyalar orasida dam olish – 1-2 daq. Harakatlar sur‟atini
rivojlantirishda quyidagi mashqlardan foydalanish mumkin:
yo‟rg‟alab yugurish – 30-40 m, tayanib turgan joyda yugurish –
10-20 s., qiya joyda yugurish (yo‟lkaning og‟ish burchagi – 200)
– 60-80 m, tortuvchi yordamida yugurish – 30-60 m, qo‟yilgan belgilar
bo‟yicha yugurish – 30-50 m, ovozli-gromofon yordamida yugurish – 15-30
s, shamol harakati bo‟ylab yugurish – 60-80 m va b. Barcha holatlarda
yugurish tezligi maksimal imkoniyatlarning 100% darajasida. Takrorlar orasidagi
dam olish muddati – 3 daq. Takrorlash va seriyalar miqdori – 3-4, seriyalar
orasida dam olish – 8-10 daq. Sprinterlar va g‟ovchilarda harakatlarning
keskinligini (g‟ayri-ixtiyoriyligini), ya‟ni tezlik-kuch
sifatlarini rivojlantirish vositalari sifatida og‟irliklar bilan yugurish
va sakrash mashqlarini bajarishni tavsiya etish mumkin. Kesmalar uzunligi,
odatda, 50 m dan oshmaydi. Og‟irliklar sirasiga 3-7 kg og‟irlikdagi
belbog‟lar yoki boldirga taqiladigan 1-1,5 kg li manjetlarni kiritish
mumkin. Kesmalarni bosib o‟tish tezligi maksimal imkoniyatlarning 80-90%iga
teng. Bir seriyada takrorlar soni – 3-4 marta, ular orasidagi dam olish–3-4
daq. Seriyalar miqdori – 2-5 ta, seriyalar orasidagi dam olish – 8-10 daq.
Bundan tashqari toqqa qarab, zina va minbarlarning pillapoyalari bo‟ylab,
shamolga qarab, “tortuvchi ot” bo‟lib yugurish va h.k. – 10-20 s.
Takrorlanishlar va dam olish oraliqlari yuqoridagi kabi qaytariladi.Tezkorlikni
rivojlantirish uchun, majmuali ifodalaganda, yaxshisi maksimal imkoniyatlarning
80-95%i darajasidagi tezlik bilan 50-80 m li kesmalarga yugurishni qo‟llash
kerak. Bir seriyadagi takrorlar soni – 3-4 marta, ular orasidagi dam olish–3-5
daq. Seriyalar miqdori – 2-5 ta, ular orasida dam olish – 8-10 daq. Majmua
tarkibida yengillashtirilgan va og‟irlashtirilgan harakatlarni turli
variantlarda qo‟llab tezlik-kuch sifatlarini rivojlantirish hamda
harakatlar sur‟atini rivojlantirishga yo‟naltirilgan mashqlar ham
xuddi shunga yordam beradi.
Tezlik-kuch qobiliyatlarini rivojlantirish yanada samarali
borishi uchun tezkorlikni o‟stiradigan 6-8 mashg‟ulotni kuch
mashqlarini bajarish hisobiga umumiy jismoniy tayyorgarlikni ta‟minlovchi
2-3 mashg‟ulot bilan navbatlash lozim. Sprinterlar va g‟ovchilar
uchun asosiy hisoblangan tezkorlik sifatini rivojlantirishdan tashqari tezlik
chidamliligi darajasini ham oshirish katta ahamiyatga ega. Yugurishda tezlik
chidamliligi rivojlanganligining asosiy mezonlaridan biri masofaning ikkinchi
yarmini tezlikni sezilarli pasaytirmagan holda yugurishdir. Sprinterlar va
g‟ovchilarda tezlik chidamliligini oshirish uchun ikki usuliy variantdan
foydalaniladi: 1) quvvat bilan ta‟minlashning alaktat anaerob jarayonlari
ustuvorligi bilan; 2) quvvat bilan ta‟minlashning laktat anaerob
jarayonlari ustuvorligi bilan.Birinchi variantda (“alaktat” tezlik
chidamliligi) sportchining mashqlarni kislorod qarzini uzishning tezkor
bosqichini qo‟llash yo‟li bilan bajarish qobiliyati taraqqiy etadi.
Buning uchun maksimal imkoniyatlarning
85-95% qismi darajasidagi tezlikda 100-150
m kesmalarda yugurishni qo‟llash lozim. Bir seriyadagi takrorlash miqdori
– 4-6 marta, ular orasidagi dam olish–2-3 daq., tomir urishi 100-120 zarba/daq.
atrofida bo‟lishi kerak. Seriyalar 2-6 ta, seriyalar orasidagi dam
olish–8-10 daq. bo‟lishi mumkin. Ikkinchi variantda (“laktat” tezlik
chidamliligi) sportchining mashqlarni glikoliz quvvati hisobiga bajarish
qobiliyatlari rivojlanadi, bunda kislorod bo‟lmagan sharoitda
uglevodlarning parchalanishi yuz beradi va kislorod qarzini uzishning sust
bosqichi boshlanadi. Bu holatda maksimal imkoniyatlarning 90-95% qismi
darajasidagi tezlik bilan 150-400 m kesmalarda yugurishdan foydalanish mumkin.
Bir seriyada bunday takrorlash soni 3-4 ta bo‟lishi mumkin, takrorlanish
orasidagi dam olish asta-sekin 6-8 dan 1-2 daq.gacha qisqaradi. Past razryadli
sportchilar uchun seriyalar miqdori 1-2 ta, malakali sportchilar uchun – 3-4
ta. Seriyalar orasidagi dam olish 20 dan 12-15 daq.gacha. O‟rta va uzun
masofalarga yuguruvchilar funksional imkoniyatlarini oshirishda chidamlilik
(umumiy va maxsus) asosiy o‟rinni egallaydi. Chidamlilikni rivojlantirishda
bir maromli, takroriy, o‟zgaruvchan, oraliqli usullar va ularning
turlicha uyg‟unlashtirilgan variantlari qo‟llanishi mumkin.
O‟rta masofalarga yuguruvchilarda umumiy chidamlilikni o‟stirish
uchun ixtisoslik turidan 2-3 barobar katta bo‟lgan turlicha masofalarga maksimal
imkoniyatning 60-70% qismi darajasidagi tezlikda yugurishdan foydalaniladi.
Yuklamaning etarliligi ko‟rsatkichi tomir urishining 150-170 zarba/daq.
atrofidagi sur‟ati bilan belgilanadi, bunda faoliyat sportchi
organizmining aerob quvvat bilan ta‟minlanishi rejimida yuz beradi.
O‟rta masofaga yuguruvchilar uchun 45-60 daq., uzoq masofalarga
yuguruvchilar uchun 1,5-2 s mobaynida tez sur‟at bilan yugurishlar ham
shu maqsadga xizmat qilishi mumkin. O‟rta va uzoq masofalarga yuguruvchilarda
maxsus chidamlilikni rivojlantirish 300-1500 m masofaga maksimal
imkoniyatlarning 75-85% qismi darajasidagi tezlik bilan yugurishdan foydalangan
holda takroriy-o‟zgaruvchan yoxud oraliqli usullarni qo‟llash
orqali olib boriladi; yugurish yakuniga etgach, tomir urishi 180 zarb/daq.
atrofida bo‟lishi lozim. Takrorlanish orasida dam olish oralig‟i
1-1,5 daq., tomir urishi shu muddat davomida 120-130 zarba/daq.gacha tiklanishi
lozim. Dam olishning xususiyati – faol lo‟killab yugurish, yurish,
bo‟shashtiruvchi mashqlardan iborat bo‟lishi zarur. Takrorlash soni
3-4 dan 10-20 martagacha bo‟lishi mumkin, bu ixtisoslik masofasiga
bog‟liq. Maxsus (tezlikka) chidamlilikning yuqori darajada rivojlanishiga
erishish uchun nazorat yugurishi, musobaqa shaklidagi mashg‟ulotlar,
musobaqalardagi o‟rtacha tezlikdan 8-10% yuqoriroq tezlik bilan asosiy
masofadan 1/2-1/4 ga qisqaroq masofalarda o‟tkaziladigan musobaqalardan
foydalanish kerak. Sakrovchi va uloqtiruvchilarning maxsus jismoniy
tayyorgarligini ta‟minlash uchun maksimal, portlovchi va statik kuchni,
shuningdek, tezlik-kuch sifatlarini rivojlantiruvchi mashqlarni qo‟llash
zarur. Kuch qobiliyatlari, xususan, alohida mushak guruhlari kuchining
rivojlanish borasida ortda qolishi (kuchining rivojlanganligi borasida eng
“qoloq” sohalar – oyoq kafti, qorin pressi va bel qismi) tananing kuchli
qismlaridan to‟la foydalana olmaslikni keltirib chiqaradi. Kuchning
barcha turlari o‟zaro aloqadorlikda namoyon bo‟ladi. Shuning uchun
maksimal kuchni o‟stiradigan mashqlar faqat uloqtiruvchilarda emas,
kamroq darajada sakrovchilarda ham qo‟llanadi. Bunday mashqlar qisqa,
o‟rta va uzoq masofalarga yuguruvchilar, yuruvchilarning
mashg‟ulotlaridan, u qadar keng bo‟lmasa-da, o‟rin olgan.
Uloqtiruvchilar va sakrovchilarning maksimal kuchi quyidagi vositalar orqali
rivojlantiriladi: 1) to‟ldirma to‟p, qumli qoplar
ko‟rinishidagi og‟irliklar, shtangalar yoki sheriklar va maxsus
trenajyor qurilmalarining qarshiligi; 2) snaryadlarni turli usulda tashlash va
uloqtirishlar. Maksimal dinamik kuchni rivojlantirish mashqlari uloqtiruvchi va
sakrovchilarga quyidagi o‟lchamlarda beriladi: bir topshiriqni 6-7
yondashuv yoki seriyada 6-7 martagacha takrorlash. Og‟irlik (qarshilik)
kattaligi dastlab maksimal imkoniyatlarning 60-65% qismiga teng bo‟lib, asta-sekin
90-95%ga etkaziladi. Alohida topshiriqlar orasidagi dam olish – 2-4 daq. (ish
qobiliyati to‟la tiklanguniga qadar). Uloqtiruvchi va sakrovchilarning
tezlik-kuch tayyorgarligini yaxshilash uchun joyidan turib va tezlanib yugurib
kelib sakrash (uzunlikka, ikki hatlab, uch hatlab, ko‟p karra)
mashqlarini, kursi ustiga sakrab chiqish, gimnastika oti ustidan sakrab tushish
kabi mashqlarni to‟siq ustidan sakrb oshish (g‟ov, devor, planka,
arqon); arg‟amchida sakrashlarni etarlicha keng qo‟llash zarur. Bu
guruh mashqlaridan foydalanish bo‟yicha usuliy tavsiyalar avvalgisiga
o‟xshash. Texnik mahoratni egallash va kuch imkoniyatlarini oshirishni
barobar olib borish maqsadida ko‟proq uloqtiruvchilarda, kamroq –
sakrovchilarda statik kuchni rivojlantirishga qaratilgan mashqlardan
foydalaniladi. Shu maqsadda statik holatlarda sherik yoki snaryadning qarshilik
ko‟rsatishiga asoslangan mashqlar bajariladi. Berilgan holatlarning har
birida kuchlanishning davomiyligi 5 dan 20 sek.gacha. Har bir topshiriqni
takrorlashlar soni – 2-3 marta, bir topshiriqni takrorlashlar orasida dam olish
– 0,5-1 daq. Mashqlar 3-4 seriyada bajariladi, ularning orasidagi dam olish
muddati – 3-4 daq. Kuchni rivojlantirishda mushaklarni imkon darajasida
zo‟riqtirish, cho‟zishga asoslangan statik xususiyatli mashqlar
ijobiy natijalar beradi. Ularni badan qizdirish mashqlarida qo‟llash
orqali avvaldan cho‟zilgan mushak guruhlari ishtirok etadigan
harakatlardagi natijalarni yaxshilash mumkin.
Yengil atletikachining kuch imkoniyatlari portlovchi kuchda
ham namoyon bo‟ladi, u sakrash va uloqtirish mashqlari jarayonida
ko‟proq yuzaga chiqadi hamda rivojlanadi. Bunda sportchining o‟z
tanasiga sakrovchilarda – itarilish lahzasida maksimal tezlik bera olish;
uloqtiruvchilarda – snaryadning uchib chiqishi lahzasida uning yakunlovchi
tezligini xabar qilish qobiliyati eng jiddiy hamda umumiy jihat hisoblanadi.
Yengil atletika sakrashlarida bu qobiliyat sakrovchanlik deb belgilanadi.
Sakrovchanlikni (portlovchi kuchni) rivojlantirish uchun sakrovchilarda har xil
usul bilan sakrashlarga keng o‟rin beriladi: og‟irliklar bilan va
ularsiz sapchishlar, muayyan narsalarga qo‟l tekkizish, 60 sm gacha
balandlikdan chuqurlikka sakrash va yana itarilish, og‟irliklar bilan
o‟tirib yoki chala o‟tirib-turishlar qo‟llaniladi. Bir
harakat topshirig‟ini takrorlashlar charchoqning dastlabki belgilari
ko‟ringuniga qadar davom etadi, har xil topshiriqlarni bajarish orasida
dam olish – 2-3 daq. Seriyalarning maksimal soni –
4. Bir mashg‟ulotda bunday
topshiriqlar 5-6 ta bo‟lib, ular maksimal imkoniyatlarning 85-95% qismiga
teng shiddat bilan bajarilishi mumkin.
Portlovchi kuchni rivojlantirish bo‟yicha taklif
etilayotgan usuliy tavsiyalarni sprinterlar ham, uloqtiruvchilar ham qullay
oladilar; uloqtiruvchilardagi maxsus portlovchi kuch esa har xil
og‟irlikdagi snaryadlarni (musobaqalarda qo‟llanadigandan
og‟irroq yoki yengilroq) uloqtirish yo‟li bilan tarbiyalanadi,
bunda harakatlar shiddati maksimal imkoniyatlarning 75-90% qismi darajasida,
seriyalar miqdori – 3-4, har bir seriyadagi takrorlar soni 15-20 martadan kam
bo‟lmasligi kerak. Takrorlar orasida dam olish – 0,5 daq., seriyalar
orasida esa – 23 daq. Snaryadlarning og‟irligi quyidagi chegaralar
oralig‟ida tebranadi: erkaklar yadrosi – 5-12 kg, ayollar yadrosi – 3-7
kg; erkaklar diski – 1-5 kg, ayollar diski – 0,5-2,5 kg; erkaklar bosqoni –
5-16 kg, ayollar bosqoni – 3-7 kg; erkaklar nayzasi – 600-900 g, ayollar
nayzasi – 500-800 g. Yengil atletikaning barcha turlari vakillari uchun kuch
sifatlarini namoyon etishning yana bir ko‟rinishi mavjud – bu kuch
chidamliligidir. Agar u etarlicha rivojlangan bo‟lsa, sport
texnikasining barqarorlik darajasi ortadi. Harakat faoliyatining mazkur sifati
ko‟proq sakrovchi va uloqtiruvchilar uchun zarur. Ularda kuch
chidamliligini o‟stirish maqsadida kuch xususiyatiga ega bo‟lgan
turli-tuman oddiy harakatlar, shuningdek, tanlangan yengil atletika turining
elementlaridan foydalaniladi va bu mashqlar og‟irliklar bilan, tegishli
tuzilishga esa bo‟lgan trenajyor qurilmalarida bajariladi. Bunda
og‟irlik (yoki qarshilik) kattaligi maksimal imkoniyatlarning 50-70%
qismi darajasida bo‟lishi lozim. Har bir topshiriq charchaguncha
bajariladi, takrorlar orasidagi dam olish 1 daq. atrofida. Seriyalar miqdori
3-4 tagacha, ular orasida dam olish – 3-4 daq.Ko‟rsatilgan harakat
sifatlaridan tashqari egiluvchanlik, koordinatsiya, ritm hissi, muvozanatni
ushlash, mushaklarni erkin bo‟shashtirish kabi qobiliyatlarni taraqqiy
ettirish juda muhim. Egiluvchanlikning zaif rivojlanganligi yengil atletikaning
ko‟pgina turlarida harakatlar amplitudasini cheklab qo‟yuvchi
to‟siq, bundan tashqari, to‟g‟ri texnikaga rioya qilishda
qiyinchiliklar tug‟diradi. Shuning uchun ham egiluvchanlikni “zahira
bilan”, ya‟ni yengil atletikaning shu turi uchun zarur bo‟lganidan
kattaroq amplituda bilan rivojlantirish kerak. Egiluvchanlikni rivojlantiruvchi
mashqlar har kuni va kuniga bir necha martadan bajarilishi shart. Bu
mashqlarning asosini tanlangan yengil atletika turi texnikasiga oid elementlar
hamda harakatlar shiddati va kengligini asta-sekin oshirib, goh faol, goh sust
tarzda bajariladigan boshqa oddiy faoliyatlar tashkil etadi. Harakatlar
shiddati va takrorlarning etarliligini ko‟rsatuvchi belgi – tananing
cho‟zilayotgan qismlaridagi dastlabki og‟riq sezgisidir. Bir
seriyadagi dinamik mashqlarni takrorlashlar soni – 8 marta. Statik holatlarni
saqlab turish davomiyligi – 5-6 sek. Takrorlar orasida dam olish 30 s.dan ortiq
emas, seriyalar orasida esa 2-3 daq. Seriyalar soni – 6-8. Yengil atletikaning
tezlik-kuch turlarida texnikani yaxshi egallab olish harakat koordinatsiyasi va
ritm hissi qanchalik rivojlanganligiga bog‟liq. Optimal ritm va murakkab
koordinatsiyali harakatlarni o‟zlashtirib olish uchun tanlangan yengil
atletika turining tizimchalarini tashkil etuvchi oddiy, sodda harakatlarni bajara
boshlash kerak. Bunday harakatlar shiddati imkon qadar yuqori, lekin ularning
to‟g‟ri bajarilishiga halal bermaydigan darajada bo‟lishi
lozim. Mashqlar charchash belgilari paydo bo‟lguniga yoki harakatlar
koordinatsiyasi izdan chiqquniga qadar takrorlanishi yoxud davom ettirilishi
shart. Takror orasida dam olish – 10-30 sek., seriyalar soni – 3-4, seriyalar
orasida dam olish – 3-4 daq. Optimal ritmni egallash uchun quyidagilar tavsiya
etiladi: mazkur yengil atletika mashqining optimal ritmini xayolan tasavvur
etishni mashq qilish; mazkur mashqning ritm-tezlik xususiyatlarini
dasturlashtirishga imkon beruvchi har xil trenajyor qurilmalaridan foydalanish;

- mashqlarni
bajarish sharoitlarini yengillashtirish; g‟ovlar balandligini
pasaytirish, qiya yo‟lka bo‟ylab yugurishni mashq qilish,
uloqtirishlarda yengillashtirilgan snaryadlardan foydalanish va
h.k.;o‟rganishning dastlabki bosqichlarida sportchilarning yo ovoz
chiqarib, yoki “ichida” harakatlar ritmini sanab borishlarga odatlanishlariga
erishish; startdan yugurishda yoki sakrash uchun tezlanib yugurib kelishda
tegishli uzunlikda qadam tashlash uchun yo‟lkaga belgilar
qo‟yishdan foydalanish. O‟zlashtirib olingan ritmni mustahkamlash
uchun yaxlit harakatlar yoki ularning alohida elementlarini belgilangan ritmni
takrorlash, imkoniyati saqlanib qoladigan tezlik bilan bajarish kerak
bo‟ladi. Charchashning dastlabki belgilari paydo bo‟lgunicha
bajariladigan bunday topshiriqlar 6-8 ta bo‟lishi mumkin. Takrorlar
orasida dam olish – 0,5-1 daq. atrofida. Mashqlar 2-3 seriyada bajariladi,
seriyalar orasida dam olish – 2-3 daq. Texnikani mukammal o‟zlashtirib
olganlikning ko‟rsatkichi – harakatlarning zarur ritmini hamda o‟z
faoliyatlarining biomexanik nuqtai nazardan asoslangan shaklini saqlagan holda
harakatlarni maksimal kuch bilan bajara olish qobiliyati sanaladi. Tezlik-kuch
turlari texnikasini egallab olishda muvozanatni saqlay bilish qobiliyati muhim
ahamiyatga ega. Yengil atletikaning murakkab koordinatsiyali turlari
texnikasini yuksak darajada o‟zlashtirish ko‟rsatkichi sportchining
tana qismlarining birbiriga, tananing tayanchga, nisbatan shuningdek, tananing
tayanchsiz holatda (sakrash mashqlarida) muvozanat saqlay olish qobiliyati
sanaladi. Muvozanat saqlash qobiliyatini rivojlantirish uchun tananing barqaror
holatini to muvozanat buzilgunicha, charchoq paydo bo‟lishigacha saqlab
turish imkonini beradigan, har xil murakkablik darajasiga ega bo‟lgan
mashqlarni qo‟llash kerak. Bunday topshiriqlar ko‟pi bilan 5-6 ta
bo‟lishi mumkin, ular orasida dam olish – 2-3 daq. Seriyalar miqdori –
2-3, seriyalar orasida dam olish – 3-4 daq.Yengil atletikaning barcha turlarida
hamma harakat sifatlari mushaklarni erkin bo‟shashtirish qobiliyati
rivojlangan bo‟lsagina to‟la namoyon bo‟lishi mumkin. Buning
uchun harakatli topshiriqlarni (sport ixtisosligi turini yaxlit holda yoki
uning alohida elementlarini) zo‟riqishlarsiz, bo‟shashgan,
“shvungsimon” holda bajarishni; harakatlar shiddatini o‟zgartirishni
(keskin navbatlash, ya‟ni katta tezlik bilan ilgarilanma harakatlanishdan
bo‟shashib, inersiya bo‟yicha harakatlanishga o‟tish) tavsiya
qilish; sportchiga mushaklarni bo‟shashtirib turish lozimligini muntazam
eslatish zarur. Bunday bitta topshiriq 6-8 marta takrorlanishi kerak, ular
orasida dam olish – 0,5-1 daq. Seriyalar miqdori – 5-6, seriyalar orasida dam
olish – 4-6 daq. Mushaklarni bo‟shashtiruvchi mashqlarni harakatlardagi
xatoliklarni to‟g‟rilash paytida, shuningdek, kuch, tezkorlik,
chidamlilik va b.ga qaratilgan turli mashqlarni takrorlashlar orasida faol dam
olish usuli sifatida qo‟llash maqsadga muvofiq. Mushaklarni erkin
bo‟shashtirish qobiliyatini egallash mashg‟ulot va musobaqalar
vaqtida ish qobiliyatini saqlash imkonini beradi. Shunday qilib, yuksak
darajadagi jismoniy tayyorgarlik tanlangan yengil atletika turida sportchining
funksional imkoniyatlarini yanada rivojlantirish uchun mustahkam poydevor
yaratadi.

II-BOB. TADQIQOTNI VAZIFALАRI,
TASHKIL ETISH VA O’TKAZISH USLUBIYATI .

2.1. Tadqiqotning vazifasi.

Biz o‟quv mashg‟ulot yili davomida oldimizga
qo‟ygan maqsaddan kelib chiqib tajriba guruhi o‟quvchilariga
yugurish texnikasini o‟rgatishda qo‟yidagi tadqiqot vazifalarini
ral etdik.
1.
Maktab o`quvchilarining mashg‟ulotlarida uzunlikka sakrash
texnikasiga o`rgatish tuzilishini o`rganish.
2.
Maktab o`quvchilari mashg‟ulotlarida o`quvchilarni jismoniy
tayyorgarligi va sport natijalari dinamikasi.
3.
Maktab darsidan keyin o`tkaziladigan mashg‟ulotlarda
uzunlikka sakrash texnikasiga o`rgatishda vositalarni saralash va
samaradorligini oshirish ahamiyati.

2.2 Tаdqiqоt usullаri

1.  Ilmiy
uslubiy аdаbiyotlаrni tаhlil etish vа umumlаshtirish.
2.  Jismоniy
tаyyorgаrlikni tеst mаshqlаri yordаmidа аniqlаsh.
3.  Pеdаgоgik
kuzаtuv.
4.  Jоriy
vа pеdаgоgik tаjribаlаrni tаshkil qilish.
5.  Pеdоgоgik
nаzоrаt mе‟yorlаrini qo‟llаsh.
6.  Mаtеmаtik
stаtistik usullаrdаn fоydаlаnish.

2.2.1. Tadqiqotni tashkil etish.

Tadqiqot Toshkent shahar .....
tumanidagi №-.... maktabning 8-9-sinf (14-15 yoshli) o‟quvchilari bilan
2014-2015-o‟quv yillarida darsdan keying yengil atletika
mаshg‟ulоtlаridа оlib bоrdik.
Tadqiqotimizda 24 nafar o‟quvchi
yoshlar qatnashib bulardan 12 nafari tajriba guruhi yana 12 nafari nazorat
guruhi bo‟lib ishtirok etishdi.

2.2.2 Tadqiqotni pedagogik kuzatuv va testlar.

Pedagogik nazorat jarayonida texnik-taktik va jismoniy
tayyorgarlik darajasi, musobaqalardagi chiqishlarning xususiyat-lari, sport
natijalarining dinamikasi, mashg‟ulot jarayonining tuzilishi va mazmuni
kabilar baholanadi.
Yengil atletikaning ko`pgina turlarida maksimal kuch omili
nisbiy ahamiyatga ega. Masalan, sakrovchilar kuch imkoniyatlarini sakrash
xususiyatini hisobga olib rivojlantiradilar. Ular uchun sportchining tana
vaznini oshirmaydigan kuch tayyorgarligi usullari, bog‟lamlarning mustahkamlanishiga
yordam beruvchi usullar, itarilish vaqtida tana qismlarining tarangligiga ko`ra
o`zaro ta‟siri imkoniyatlarini orttiruvchi harakat tizimlari (mushaklar,
ularning bog‟lamlari, kenoton, paylar, suyak-bog‟lam tuzilmalari –
g‟adir-budurliklar va h.k.) hamda harakatlarni bajarish, haddan ortiq
yuklamalarni engish va sakrash quvvatini
oshirishda muhim bo`lgan tana
a‟zolari tizimlarini tanlab va uyg‟un holda rivojlantirish hamda
mustahkamlash usullari juda muhim.
1.  30
m.ga startdan chiqib yugurish,
2.  30
m.ga yugurish,
3.  60
m.ga yugurish,
4.  Turgan
joydan uzunlikka sakrash,
5.  Turgan
joydan uch hatlab sakrash,
6.  Uzunlikka
sakrash.

III BОB. UZUNLIKKA SAKROVCHI MAKTAB
O’QUVCHILARINI MАSHG’ULОTLАRIDА TЕХNIK VОSITАLАRNI АHАMIYATI

3.1. Uzunlikka sakrovchi maktab-o`quvchilarni jismoniy
tayyorgarligi

Uzunlikka sakrovchilarning asosiy jismoniy sifatlari
tezkorlik, tezkorlikka bo`lgan kuch sifatlari bilan farqlanadi. Uzunlikka
sakrovchi o`quvchilar sakrash texnikasini yillar davomida takomillashtirib
borishadi. Albatta texnikani egallashda umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarlik
darajasi muhum ahamiyatga egadir. Yangi boshlagan yosh sakrovchilar III
razryadga erishishi unchalik qiyin emas. Ammo undan yuqori sport natijaga
erishish uchun jismoniy rivojlanganlik va tayyorgarlik darajasi bo`lishi zarur.
Yugurib kelib uzunlikka sakrashda sportchilarda qisqa masofalarga yuguruvchilar
kabi tezkorlik, tezkorlikka bo`lgan kuch sifatlari yaxshi rivojlangan bo`lishi
kerak. Uzunlikka sakrovchi sportchilar qisqa masofalarga 100 m, 200 m,
masofalarda xatto qisqa masofalarga ixtisoslashgan yuguruvchilarni ba‟zi
hollarda yugurush turlari bo`yicha otrda qoldirishi mumkin ekan.
Uzunlikka sakrashda maktab-o`quvchilarda umumiy jismoniy
tayyorgarligi darajasini oshirish sentiyabr-dekabr oylari oralig‟ida
oshirishga to`g‟ri keladi. Maxsus tayyorgarlikka dekabr oyining uchun
haftasidan yanvar oyining ikkinchi haftasiga qadar tayyorgarlik olib boriladi.
Asosan qishgi tayyorgarlik mashg‟ulotlari ko`piroq yopiq engil atletika
binolarida o`tkazilishi mumkin. Uzunlikka sakrovchilar tayyorgarlik jarayonid
kichik hajmda yuklamalarni bajarishadi. Maxsus tayyorgarlik jarayonida
sakrovchilar qisqa masofali joylardan aniq chamalashlar orqali urinishlar
bajarishga e‟tibor qaratishadi. Bundan tashqari yugurib kelish va qo`nish
texnikasini yaxshi o`zlashtirish kabi mashqlarni qo`llab boradilar. Ayniqsa
yugurib kelib depsinish oldidan oxirgi qadamlar ritmi to`g‟ri bo`lishiga
alohida e‟tibor qaratish lozim. Uzunlikka sakrovchilar mashg‟ulotlarida
jismoniy tayyorgarlikni oshirishda bazi-bir yordam beruvchi yani jismoniy
sifatlarni rivojlantiruvchi mashqlar qo`llanib boriladi. Biz tadqiqot
jarayonida uzunlikka sakrovchi maktab-o`quvchilarni jismoniy tayyorgarligini
aniqlashga
e‟tibor qaratdik. Jismoniy tayyorgarlik
darajasini aniqlashda quyidagi pedagogik testlardan foydalandik.
-
Tezkor-kuch sifatini aniqlashda 30 m masofaga start oldidan
yugurib o`tish, pastki startdan 30 m masofaga yugurish.
-  Tezkorlikni
aniqlashda 60 m masofaga yugurish.
-
Tezkor-kuchni ya‟ni oyoq kuchini aniqlashda joydan turib
uzunlikka uch hatlab va balandlikka turgan joyidan sakrash.
-  Uzunlikka sakrash
texnikasini to`liq masofa bo`ylab yugurib kelib sakrash.
-
Uzunlikka sakrovchilarni jismoniy tayyorgarligini
rivojlantirishda tezkorlik, kuch, egiluvchanlik, chaqqonlik, chidamlilik
sifatlarini vosita va usullar orqali rivojlantirish asosida sakrovchilar
tayyorgarligini oshirish maqsadga muvofiqdir. Sakrovchilarni tezkorligi va kuch
sifatlarini rivojlantirishda oddiy elementar vositalardan boshlab yaxlit
mashqlarni xar xil turlarini qo`llash maqsadga muvofiqdir. Uzunlikka sakrovchi
sportchi talabalarning tezkor kuch jismoniy sifati yugurib kelish jarayonidagi
muhim vositalardan sanaladi. Chunki yugurib kelishda sakrovchi uchun katta
tezlik kerak bo`ladi. Yuqori tezlikka ega bo`lgan sportchi depsinish joyiga
oyoq qo`ygunga qadar tezlikni oshirishi kerak. Yuqori malakali sakrovchilarda
yugurib kelish jarayonida butun e‟tibori gorizontal tezlikni oshirishga
qaratilgan bo`ladi. Yugurishning ohirida sakrovchi depsinishga tayyorlanib
tezlikni saqlab qolishiga harakat qilishi kerak. Tezlikni saqlab qolish uchun
ohirgi qadamlar chastotasini oshirish kerak. Buning uchun qadamlar chastotasini
oshirish uchun yugurish mashqlaridan foydalanish maqsadga muvofiqdir. Uzunlikka
sakrash texnikasini o`rgatishda eng avvalo qisqa masofaga yugurish texnikasini
egallagandan so`ng uzunlikka sakrash texnikasini o`rgatish maqsadga muvofiqdir.

Sakrash mashqlarini sport
natijalariga ta‟siri.
Sakrashda sportchilarni tayyorgarlik jarayoni juda muhim
bo`lgan pedogogik jarayonlardan hisoblanadi. Sportchilarning tayyorgarlik
darajasi sportchilarni sport natijalariga bevosita bog‟liqdir. Uzunlikka
sakrash mashg‟ulotlarida qo`llaniladigan jismoniy va texnik taktik mashqlar
sakrovchi talabalarning yoshi jismoniy va funktsonal imkoniyatlariga moslab
rejalashtirish lozim. Bajariladigan mashqlar soni, shiddati, qaytarilishlar va
dam olish davomiyligi fiziologik hamda biologik qonuniyatlarni inobatga olgan
holda mashg‟ulotni ishlab chiqishni taqazo etadi. Sport
mashg‟ulotlari yuklamalarini talabalarning imkoniyatlaridan yuqori bo`lsa
bunday yuklamalar talabalarning organizimigi salbiy ta‟sir etishi ham
mumkin. Mashg‟ulot jarayonida ba‟zi bir murabbiylar qisqa vaqt
ichida jismoniy sifatlarni rivojlantirishni jadallashtirishni maqsadga muvofiq
deb bilishadi. Ammo tezroq malakali sportchilar tayyorlashda maxsus va
ixtisoslashgan mashqlarni zo`rma – zo`raki qo`llaydilar bu esa sportda bazaviy
tayyorgarligi bor sportchi talabalarga uncha ta‟sir etmasligi mumkin.
SHuning uchun sport mashg‟ulotlarini shug‟ullanuvchi talabalar
bilan o`tkazishdi qiziqarli va to`lqinsimon usulda mashg‟ulot yuklamasini
qo`llash maqsadga muvofiqdir. Uzunlikka sakrovchining jismoniy sifatlari
tezkorlik, tezkor-kuch sifatlarii va texnik-taktik tayyorgarligini
shallantirish yil bo`yi o`tkaziladigan mashg‟ulotlar davomida
rivojlantirib boriladi. Biz tadqiqot so`nggida tajriba va nazorat guruhi
sinaluvchilarni jismoniy tayyorgarligini aniqlashga e‟tibor qaratdik.
Rejaga ko‟ra maktab o‟quvchilarini jismoniy
tayyorgarligi va jismoniy rivojlanishini dastlabki testlash natijasida
aniqladik (1-2 jadvallar).

1-jadval Nazorat guruhi o’quvchilarining
tadqiqotdan oldin olingan test natijalari

№

O`quvchilarning F.I.SH.

bo`yi

vazni

Bo`y-vazn koefftsenti

30 m start oldidan
yugurish
(sek)

30 m yugurish
(sek)

60 m yugurish
(sek)

Uzunlikka sakrash t/j
(sm)

Uch hatlab sakrash
(m.sm)

Yugurib kelib
sakrash
(m.sm)

1

161

54

335,4

4,8

5,6

9,0

160

7,42

4,20

2

156

53

339,7

4,9

5,6

9,1

158

7,58

4,25

3

151

52

344,4

4,9

5,6

9,1

153

7,52

4,27

4

158

54

341,8

4,8

5,6

9,2

160

7,63

4,06

5

152

53

348,7

4,9

5,8

9,3

154

7,38

4,19

6

160

54

337,5

4,9

5,7

9,2

162

7,5

4,07

7

164

55

335,4

4,8

5,5

8,9

166

7,55

4,24

8

167

56

335,3

5,0

5,6

9,0

166

7,67

4,35

9

171

56

327,5

5,0

5,7

9,3

170

7,29

4,40

10

158

54

341,8

4,8

5,5

8,9

157

7,33

4,11

11

146

51

349,3

4,8

5,3

9,0

145

7,43

4,01

12

158

54

341,8

4,9

5,5

8,9

157

7,33

4,11

158,5

53,8

339,9

4,9

5,6

9,1

159,0

7,47

4,19

2-jadval Tadqiqot guruhi
o’quvchilarining tadqiqotdan oldin olingan test natijalari

№

O`quvchilarning F.I.SH.

bo`yi

vazni

Bo`y-vazn koefftsenti

30 m start oldidan
yugurish
(sek)

30 m yugurish
(sek)

60 m yugurish
(sek)

Uzunlikka sakrash t/j
(sm)

Uch hatlab sakrash
(m.sm)

Yugurib kelib
sakrash
(m.sm)

1

152

55

361,8

4,7

5,8

9,4

165

6,91

4,33

2

153

55

359,5

4,8

6,0

9,1

153

7,07

3,96

3

146

57

390,4

5,1

5,7

9,4

157

7,19

4,29

4

158

56

354,4

4,8

5,9

9,3

154

7,17

3,70

5

163

54

331,3

4,8

5,8

9,0

139

7,11

4,06

6

157

54

343,9

4,6

5,9

9,0

153

7,44

4,13

7

157

56

356,7

4,9

6,5

9,3

153

7,23

4,16

8

159

53

333,3

4,4

5,7

9,1

155

7,28

4,43

9

166

55

331,3

4,6

5,8

9,3

116

7,44

4,22

10

169

53

313,6

4,5

5,6

9,0

154

7,39

4,26

11

163

53

325,2

5,2

5,7

9,1

157

7,5

4,24

12

159

53

333,3

4,4

6,0

9,0

170

6,59

4,19

158,5

54,5

344,6

4,7

5,9

9,2

152,2

7,19

4,16

3.2. Yugurib kelib uzunlikka sakrovchilarning maxsus
mashqlari

Spоrt mashg‟ulоti spоrtchilarini tayyorlash
tizimining eng muhim tarkibiy qismi sifatida maхsus pеdagоgik jarayon
bo‟lib, spоrtchini tarbiyalash, unga o‟rgatish va funksiоnal
imkоniyatlarini оshirish yo‟li bilan jismоniy kamоlоtga hamda yuqоri
spоrt natijalariga erishishini ta‟minlash maqsadida jismоniy mashqlardan
fоydalanishga asоslanadi. Spоrt mashg‟ulоti jarayonida shunday umumiy va
хususiy vazifalar hal qilinadiki, ular pirоvard natijada spоrtchining mustahkam
salоmatligini, ma‟naviy va aqliy tarbiyasini, uyg‟un jismоniy
rivоjlanishi, tехnik va taktik mahоratini, maхsus jismоniy, psiхik, ahlоqiy va
irоdaviy fazilatlari, shuningdеk, spоrt nazariyasi hamda usuliyati sоhasidagi
bilim va ko‟nikmalarning yuksak darajasida shakillanishini
ta‟minlaydi. Spоrt mahоrati cho‟qqilariga uzоq muddat davоmida yil
bo‟yi amalga оshiriladigan mashg‟ulоtlar jarayonida jismоniy
mashqlar va dam оlishni оralig‟ini to‟g‟ri tashkil qilish
mashg‟ulоt va musоbaqa yuklamalari hajmi va shiddatining оptimal
nisbatiga riоya qilgan hоlda ularni asta-sеkin оshirib bоrish; spоrtga хоs
turmush tarzi dоirasida hayot va faоliyatning umumiy rеjimini tashkil qilish
yo‟li bilan erishish mumkin. Yengil atlеtikaning alоhida turlarida
mashg‟ulоt spоrtchining individual хususiyatlarini va shu turlarning
o‟ziga хоs jihatlarini e‟tibоrga оlgan hоlda o‟tkaziladi.
Kichik texnik tayyorgarligi o‟zlashtirish
mumkin, katta mashqlar miqdori bajarishi bilan har bir mashq boshlanishi,
malakali sakrovchi ham mashqda cho‟zilishi muskullarning harakat qilishi,
asosan son-chanoq, chunki ko‟plab egilish harakati ham orqaga va yon
tomonlarga bukiladi.
Yugurib kelib uzunlikka sakrovchilarni tayyorlashda
asosan ularning umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarligiga katta e‟tibor
berish kerak. Maxsus mashqlar orqali mushaklar kuchini,
bo‟g‟imlardagi harakatchanlikni, egiluvchanlikni, harakat tezligini
va chidamlilikni rivojlantirish mumkin.
Biz tomonomizdan maktab o‟quvchilari uchun ishlab
chiqilgan dasturni quyida ochib beramiz.
Sakrovchi, uloqtiruvchi va ko’pkurashchilar uchun umumiy
jismoniy tayyorgarlikI kun. Badan qizdirish mashqlari. Ochiq havoda
qo‟l to‟pi, futbol,
basketbol o‟ynash – 90 daq.,
bug‟ hammomi (egiluvchanlikni rivojlantiruvchi 3-4 mashq bajarish). II
kun. Ochiq joyda sayr qilishni sust sur‟atli yugurish bilan navbatlash –
90-120 daq.gacha. III kun. Dam olish.IV kun. Badan qizdirish mashqlari.
O‟yinlar – 90-120 daq. Bug‟ hammomi. V kun. Dam olish.VI kun. Badan
qizdirish mashqlari. O‟yin – 90 daq., basseynda suzish yoki bir maromdagi
uzoq muddatli kross yugurish – 30-40 daq. va o‟yin – 60 daq. VII kun. Dam
olish.
Uzunlikka va uch hatlab sakrashUmumiy jismoniy
tayyorgarlik haftasi (UJT-
2) I kun. G‟ovlar osha
badan qizdirish mashqlari. 60-80 m tezlanishlar sherikni yelkaga ortib bir
oyoqda sakrashlar bilan navbatlanadi, har bir oyoqda 5 martadan, 2 marta
yondashib bajarish. Balandlikka sakrash – 6-7 marta. Koptok yoki yadrolarni uloqtirish
– 10 daq. Qorin va orqa mushaklarini rivojlantiradigan 2 tadan mashq, har bir
mashq 4 martadan 1 bor yondashib bajariladi. O‟yin – 10-20 daq. II kun.
To‟ldirma to‟plar bilan badan qizdirish mashqlari – 30 daq. 60 m
tezlanishlar – 2 marta. Tezlanib yugurib kelib sakrashlar: uzunlikka (U)
sakrovchilar 8 tagacha yugurish qadami – 5 marta, ikkala oyoq bilan 8 yugurish
qadamida uzunlikka sakrash – 4-5 marta. Alohida mushak guruhlarini
rivojlantirish uchun juftliklarda kuch mashqlarini bajarish – 10 daq., 100 m,
60 m, 50 m yugurish – 2 marta. Sust sur‟atli yugurish – 6-8 daq. III kun.
Sherik bilan badan qizdirish mashqlari (egiluvchanlikka yo‟naltirilgan,
qarshilik bilan, akrobatik mashqlar). 50 m yugurish – 8 marta, yoki shaxsiy eng
yuqori ko‟rsatkichning 80-
95% vaznli shtanga bilan cho‟nqayib
va yarim cho‟nqayib o‟tirib-turishlar – jami 25-30 marta, shtanga
bilan sakrashlar 4-6 martadan 10 bor depsinish. U – yugurish vaqtida har 3-5
qadamda itarilishlar – 8 martadan itarilish bilan 4-5 seriya bajarish. joyidan
uch hatlab sakrash.Sakrashlarni tezlanib yugurib kelishning 2-4 yugurish qadami
bilan bajarish. Sust sur‟atli yugurish – 150 m tezlanishlar bilan (3
marta) – 10-12 daq. IV kun. Dam olish.V kun. I kun dasturi bo‟yicha.VI
kun. III kun dasturi bo‟yicha.VII kun. Dam olish. Maxsus jismoniy
tayyorgarlik (MJT) haftasi I kun. G‟ovlar bilan va g‟ovlar osha
yugurishli badan qizdirish mashqlari – 1-2 g‟ov – 2-3 marta. 20-30 m
startdan yugurish – 2 marta, 40 m katta qadamlar bilan yurish – 2 marta. Seriya
5-6 marta takrorlanadi. 150 m yugurish – 3 marta. II kun. Sherik bilan
egiluvchanlikni rivojlantiruvchi badan qizdirish mashqlari. 60 m tezlanishlar –
2 marta. Tezlanib yugurib kelishdan (8 yugurish qadamigacha) uzunlikka sakrash
– 3 marta. U – 10-14 yugurish qadamidan uzunlikka sakrash – 3 marta, turgan
joyidan yugurib kelib – 2-3 marta yugurish va 4 marta sakrash bilan; 8 yugurish
qadamidan siltanuvchi oyoqdan uzunlikka sakrash – 5 marta; 10-14 yugurish
qadamida uzunlikka sakrash – 2-3 marta. 60 m yugurish – 2-3 marta yengil
bajarish.III kun. Sherik bilan badan qizdirish mashqlari (qarshilik bilan,
akrobatik mashqlar). Gira toshlar bilan sakrashlar – 6-10 marta, 1-2 yondashuv.
U – maxsus sakrash mashqlari – 40 m – 1-2 marta. Qo‟l va oyoqlarning
tezkorligini rivojlantiruvchi mashqlar – 10-20 sek.dan. 4-6 marta takrorlanadi.
60 m, 80 m yugurish – 2 marta. IV kun. Dam olish.V kun. G‟ovlar yordamida
badan qizdirish mashqlari va g‟ovlar osha yugurish. II kun dasturini
takrorlash.VI kun. To‟ldirma to‟plardan foydalangan holda sherik
bilan badan qizdirish mashqlarini bajarish. 100 m tezlanishlar – 2 marta.
Sherikni yelkaga ortib sakrashlar – har bir oyoqda 10 martadan. Qo‟l va
oyoqlarning tezkorligini rivojlantiruvchi mashqlar – 10-15 sek.dan. 20-40 m
startdan yugurish – 2-3 marta. Seriya 4-6 marta takrorlanadi. U – har 3-5
qadamda itarilish (8-10 marta itarilish) – 4 marta. Bir oyoqdan ikkinchisiga 10
marta hakkalash – 2 marta, bir oyoqda – 3 martadan (3 h – 6 martadan); bir
oyoqdan ikkinchisiga – 2 tezlanib 4-6 yugurish qadamidan. 200 m, 150 m, 100 m
yugurish. Seriya 1-2 marta takrorlanadi. Mashg‟ulotni III kun dasturi
bo‟yicha o‟tkazish mumkin. VII kun. Dam olish. Texnik
tayyorgarlik (TT) haftasiI kun. G‟ovlar yordamida badan qizdirish
mashqlari. 100 m tezlanishlar – 2 marta. Tezlanib yugurib kelish ritmida
yo‟lkada yugurish (2-4 yugurish qadamlarini qo‟shgan holda) – 5-6
marta. U – 8 yugurish qadamida uzunlikka sakrash – 3 marta, 10-16 yugurish
qadamida – 9-12 marta, sakrash sektorida yugurish – 8-10 va 5-6 marta sakrab, 8
yugurish qadamida siltanuvchi oyoq bilan uzunlikka sakrash – 5 marta. 3 h – 8
yugurish qadamida uzunlikka sakrash – 3 marta, 6 yugurish qadamida uch hatlab
sakrash – 3-4 marta, 8-10 yugurish qadamida – 4-6 marta, 1216 yugurish qadamida
– 4-6 marta, tezlanishli yugurish 8-10 va 5-6 marta yo‟lkada sapchib
yugurish, 8-12 yugurish qadamida siltanuvchi oyoq bilan uzunlikka sakrash – 6
marta. Yadro uloqtirish yoki shtangani dast ko‟tarish. Sust
sur‟atda yugurish – 7-10 daq. II kun. Sherik bilan badan qizdirish
mashqlari. 100 m tezlanishlar – 2 marta. Yo‟lkada tezlanib yugurib kelish
ritmida – 5-6 marta, sektorda – 5-10 marta yugurish. U – 5-qadamda
itarilishlar, 5 tolchkov, 6 ta seriya. 3 h – o‟n karra yoki besh karrali
sakrashlar – 3 marta, bir oyoqda – yugurib kelib 5-6 yugurish qadamida har
birida 2-3 marta. 150 m yugurish – vaqtga 2 marta. III kun. I yoki II kun
dasturi bo‟yicha.IV kun. Dam olish.V kun. I kun dasturi bo‟yicha.VI
kun. II kun dasturi bo‟yicha. Tezlanib yugurib kelish ritmida yugurish
o‟rniga quyidagi seriyani bajarish mumkin: 1) sherikni yelkaga ortib, bir
oyoqda sakrashlar – har birida 10 martadan; 2) qo‟l va oyoqlar
tezkorligini rivojlantiruvchi mashqlar – 10-15 s.; 3) 20-30 m startdan yugurish
– 3 marta yoki yurishdan 20-30 m – 2 marta. Seriya 2-4 marta takrorlanadi. VII
kun. Dam olish.
1.
Oyoqdan-oyoqqa sakrashlar. Bu mashqni bajarayotganda oyoq
tizza bo‟g‟imlaridan
bukilmasdan, faqat oyoqlarning kafti
bilan  depsinish kerak .
2.
Gimnastika          devorini      bir     qo‟lda
ushlab, balandligi 50-60sm bo‟lgan buyum ustiga oyoqlarni tez-tez
almashtirib chiqib – tushish.
3.
Gimnastika davorini ikki qo‟lda ushlab, undan 70-80 sm
orqaroq turgan holda yelkaga sherikni chiqarib olib, goh o‟ng oyoqni, goh
chap oyoqni tizzasini oldinga ko‟tarib, tos sohasini oldinga chiqarish.

4.
Turli masofalardan yugurib kelib uzunlikka har xil usulda
sakrashlar. Yugurib kelish
oxirida qadamlar
tezligini oshirib, depsinish
 joyiga oyoq kaftlarini to‟g‟ri
qo‟yishga e‟tibor berish kerak.
5.
Joyidan turib uzunlikka sakrash. Mashqni ikki oyoqni
juftlab, ikkala qo‟lni jadal oldinga va orqaga tortib, bir vaqtning
o‟zida oldinga sakrash.
6.
4-5 qadamdan yugurib kelib 160-170 sm balandlikda osilgan
to‟pni tizza bilan tepish.
7.
20-25 sm.li balandlikdan bir oyoqda oldinga yuqoriga depsinib
ikkala oyoqda yyerga tushish. Mashqni depsinuvchi va silkinch oyoqni
almashtirib ham bajarish mumkin.
8.
Yugurib kelib bir oyoqda depsinib, g‟ov ustidan sakrab,
silkinch oyoqda yyerga tushish. Mashq 5-6 ta g‟ovni 8-8,5 m masofada
joylashtirib, g‟ovlar orasini uch qadamda bosib o‟tish bilan amalga
oshiriladi.
9.
Joyida         turib  qo‟l   va      oyoqlar       bilan
yugurayotgandek tez-tez harakat qilish.
10.
Chalqancha yotgan holatda bir vaqtning o‟zida
qo‟l va oyoqni yuqoriga ko‟tarib, oyoqlar       uchini         ushlash.
     Mashqni
bajarayotganda tirsak va tizza
bo‟g‟imlari bukilmasligi kerak; sur‟ati- o‟rtacha.
11.
Har qadamda tizzalarni yuqoriga ko‟tarib yugurish.
Qo‟llar yonda, oyoqqa munosib ravishda tez harakat qilishi kerak;
sur‟ati – o‟rtacha-tez.
12.
Yugura kelib, depsinuvchi kuchli oyoqda yuqoriga depsinib,
silkinch oyoqda yyerga tushish va yugurishni asta –sekin to‟xtatish.
Mashqni o‟rtacha tezlikda
yugurib kelib bajarsa ham bo‟ladi.
13.
60-70 sm balandlikdagi to‟siq oldida turib,  bir
vaqtning o‟zida bir oyoqda yuqoriga sakrash va ikkinchi oyoqni shu
to‟siq ustidan o‟ng – chap tomonga oshirib o‟tkazish;
sur‟ati – o‟rtacha – tez.
14.
50-60 sm balandlikdagi buyum oldida turib, uning ustiga bir
oyoqda sakrab chiqish va shu oyoqning o‟zida yana yuqoriga sakrash.
Mashqni oyoqlarni almashtirib ham bajarsa
bo‟ladi; sur‟ati –
o‟rtacha-tez.
15.
Bir oyoqda muvozanatni saqlagan holda o‟tirish va
shu holatdan o‟sha oyoqda birdaniga    yuqoriga     sakrash.      Mashqni
oyoqlarni almashtirib ham bajarsa bo‟ladi; sur‟ati –
o‟rtacha-tez.
16.
Shuning o‟zi, faqat o‟tirish va sakrash juft
oyoqda amalga oshiriladi; sur‟ati – o‟rtachatez.
17.
Pastki start holatidan signal bilan 8-10 qadam tez yugurish.
Startdan depsinuvchi oyoqqa ko‟proq e‟tibor berib chiqiladi;
sur‟ati –
 o‟rtacha-tez.
18.
Bu mashqda sherikning yelkalaridan ikki qo‟llab
ushlab, oldinga bir oz engashgan holatda oldinga xuddi yugurayotgandek
 harakat qilinadi. Harakat
qilayotgan sherikni imkon qadar masofada saqlab unga qarshilik ko‟rsatib
turish kerak. O‟z navbatida, imkon boricha kuch bilan qarshilikni
yengishga intilish lozim; sur‟ati – o‟rtacha-tez.

3.3. Sakrash
mashqlarini sport natijalariga ta’siri.

Sakrashda sportchilarni tayyorgarlik jarayoni juda muhim
bo`lgan pedogogik jarayonlardan hisoblanadi. Sportchilarning tayyorgarlik
darajasi sportchilarni sport natijalariga bevosita bog‟liqdir. Uzunlikka
sakrash mashg‟ulotlarida qo`llaniladigan jismoniy va texnik taktik
mashqlar sakrovchi o‟quvchilarning yoshi jismoniy va funktsonal
imkoniyatlariga moslab rejalashtirish lozim. Bajariladigan mashqlar soni,
shiddati, qaytarilishlar va dam olish davomiyligi fiziologik hamda biologik
qonuniyatlarni inobatga olgan holda mashg‟ulotni ishlab chiqishni taqazo
etadi. Sport mashg‟ulotlari yuklamalarini o‟quvchilarning
imkoniyatlaridan yuqori bo`lsa bunday yuklamalar o‟quvchilarning
organizimigi salbiy ta‟sir etishi ham mumkin. Mashg‟ulot jarayonida
ba‟zi bir murabbiylar qisqa vaqt ichida jismoniy sifatlarni
rivojlantirishni jadallashtirishni maqsadga muvofiq deb bilishadi. Ammo tezroq
malakali sportchilar tayyorlashda maxsus va ixtisoslashgan mashqlarni zo`rma –
zo`raki qo`llaydilar bu esa sportda bazaviy tayyorgarligi bor sportchi
o‟quvchilarga uncha ta‟sir etmasligi mumkin. SHuning uchun sport
mashg‟ulotlarini shug‟ullanuvchi o‟quvchilar bilan
o`tkazishdi qiziqarli va to`lqinsimon usulda mashg‟ulot yuklamasini
qo`llash maqsadga muvofiqdir. Uzunlikka sakrovchining jismoniy sifatlari
tezkorlik, tezkor-kuch sifatlarii va texnik-taktik tayyorgarligini
shallantirish yil bo`yi o`tkaziladigan mashg‟ulotlar davomida
rivojlantirib boriladi. Biz tadqiqot so`nggida tajriba va nazorat guruhi
sinaluvchilarni jismoniy tayyorgarligini aniqlashga e‟tibor qaratdik.
Olingan natijalarni 3-5 jadvallarda berdik.
Lekin, aksariyat hollarda bunday katta yuklamali
mashg‟ulotlar o‟quvchilarni tez charchashi va ularning organizmini
zo`riqishiga olib kelishi mumkin. Sport amaliyotida bunday holatlar uchrab
turadi. O‟quvchilarga muntazam ravishda qo`llaniladigan yengil atletika
darslari yoki sport pedagogik mahoratini oshirish mashg‟ulotlari
o‟quvchilarni ushbu sport turiga qiziqishini so`ndirishi mumkin. Natijada
ularni sportga bo`lgan qiziqishi va havasi so`nib boradi. Uzunlikka sakrash
mashqlarini qanchalik mashg‟ulot jarayonida qo`llanishidan qat‟iy
nazar asosan vosita usullarni mashg‟ulot oldiga qo`ygan vazifalardan
kelib chiqib rejalashtirish kerak. O‟quvchi sportchilar ko`pchilik qismi
kunning I yarmidan mashg‟ulotlarda ishtirok etishadi. Vaholanki ularning
sport tayyorgarligi mashg‟ulotlarining birinchi yarmida xar-hil holatda
tashrib buyurishadi. Bu esa ularni sport tayyorgarlik mashqlarini bajarishga
tasir etishi mumkin. SHuning uchun o‟quvchi sportchilarni tayyorlashda,
ayniqsa dastlabki o`rgatish bosqichida jismoniy sifatlarni mashqlar orqali rivojlantirish
yugurib kelish, depsinishga tayyorlanish, depsinish, uchush va qo`nish
fazalarini detalma-detal o`rgatishda mashg‟ulot hajmini, vosita va
ularini to`g‟ri taqsimlash va optimal tarizda rejalashtirish juda
muhumdir. Uzunlikka sakrashda o‟quvchi sportchilarni dastlabki o`rgatish
bosqichidan boshlab yani birinchi kursdan to`rtinchi kursgacha sport pedagogik
mahorati mashg‟ulotlarida takomillashtirilib boriladi. Sakrash turlarida
yani uzunlikka sakrashda ko`proq tezkor kuch va tezkorlik rivojlantiriladi.

Nazorat guruhi o’quvchilarining
tadqiqotdan keyin olingan test natijalari

№

O`quvchilarning F.I.SH.

bo`yi

vazni

Bo`y-vazn koefftsenti

30 m start oldidan
yugurish
(sek)

30 m yugurish
(sek)

60 m yugurish
(sek)

Uzunlikka sakrash t/j
(sm)

Uch hatlab sakrash
(m.sm)

Yugurib kelib
sakrash
(m.sm)

1

159

57

358,5

4,4

5,4

8,4

183

7,79

4,55

2

160

58

362,5

4,5

5,4

8,5

178

7,9

4,6

3

153

60

392,2

4,5

5,4

8,5

173

7,84

4,62

4

165

59

357,6

4,4

5,4

8,6

180

7,95

4,41

5

170

57

335,3

4,5

5,6

8,7

174

7,7

4,54

6

164

56

341,5

4,4

5,5

8,6

182

7,82

4,42

7

165

58

351,5

4,3

5,3

8,3

186

7,92

4,59

8

167

55

329,3

4,5

5,4

8,4

189

8,04

4,7

9

174

58

333,3

4,5

5,5

8,7

193

7,66

4,75

10

174

55

316,1

4,3

5,3

8,3

180

7,72

4,46

11

168

53

315,5

4,3

5,1

8,4

168

7,82

4,36

12

164

55

335,4

4,4

5,3

8,3

180

7,72

4,46

165

56,8

344,1

4,4

5,4

8,5

180,5

7,82

4,54

Tadqiqot guruhi o’quvchilarining
tadqiqotdan oldin olingan test natijalari

№

O`quvchilarning F.I.SH.

bo`yi

vazni

Bo`y-vazn koefftsenti

30 m start oldidan
yugurish
(sek)

30 m yugurish
(sek)

60 m yugurish
(sek)

Uzunlikka sakrash t/j
(sm)

Uch hatlab sakrash
(m.sm)

Yugurib kelib
sakrash
(m.sm)

1

159

57

358,5

4,4

5,4

8,5

180

7,27

4,79

2

160

58

362,5

4,5

5,6

8,4

181

7,67

4,42

3

153

60

392,2

4,8

5,3

8,7

189

7,79

4,75

4

165

59

357,6

4,5

5,5

8,6

186

7,77

4,16

5

170

57

335,3

4,5

5,4

8,3

171

7,71

4,52

6

164

56

341,5

4,3

5,5

8,3

185

8,04

4,59

7

165

58

351,5

4,6

6,1

8,6

185

7,83

4,62

8

167

55

329,3

4,1

5,3

8,2

187

7,88

4,89

9

174

58

333,3

4,3

5,4

8,4

148

8,04

4,68

10

174

55

316,1

4,2

5,2

8,1

186

7,99

4,72

11

168

53

315,5

4,9

5,3

8,2

189

8,1

4,7

12

164

55

335,4

4,1

5,6

8,1

202

7,26

4,65

165,3

56,8

344,1

4,5

5,5

8,4

182,4

7,78

4,62

Tajriba va nazorat guruhi
o’quvchilarining tadqiqot yakunida olingan testlarni qiyosiy tahlili

bo`yi

vazni

Bo`y-vazn koefftsenti

30 m start oldidan
yugurish
(sek)

30 m yugurish
(sek)

60 m yugurish
(sek)

Uzunlikka sakrash t/j
(sm)

Uch
hatlab
sakrash
(m.sm)

Yugurib kelib
sakrash
(m.sm)

ТО

158,5

53,8

339,9

4,9

5,6

9,1

159,0

7,47

4,19

ТК

165,0

56,8

344,1

4,7

5,4

8,5

180,5

7,82

4,54

Фарқи

6,5

3,0

4,2

0,2

0,2

0,6

21,5

0,35

0,35

%

4,1

5,6

1,2

4,1

3,6

6,6

13,5

4,7

8,4

ТО

158,5

54,5

344,6

4,7

5,9

9,2

152,2

7,19

4,16

ТК

165,3

56,8

344,1

4,4

5,5

8,4

182,4

7,78

4,62

Фарқи

6,8

2,3

-0,5

0,3

0,4

0,8

30,2

0,59

0,46

%

4,3

4,2

-0,1

6,4

6,8

8,7

19,8

8,2

11,1

O`tkazilgan tadqiqotlarni tahlil
qilganimizda tajriba va nazorat guruhlarida shug‟ullangan o`quvchilarning
tadqiqot oldidan tashkil qilingan nazorat testlarida ikki guruhning ham umumiy
natijalari bir xil bo`lgan edi. Shundan so`ng tajriba guruhiga ishlab chiqilgan
mashg‟ulot ishlanmalari bo`yicha mashg‟ulotlarni olib bordik. Nazorat
guruhida o`quvchilar tajriba guruhi mashg‟ulotlari hajmi bilan bir xil
lekin mazmuni turlicha bo`lgan mashg‟ulotlarni olib borishdi. Tadqiqot
so`nggida esa qabul qilingan test natijalariga ko`ra jismoniy rivojlanishida
vaznbo`y indeksi bo`yicha tajriba guruhi o`quvchilarining ko`rsatkichi
birmuncha pasayishga olib kelgan buni to`g‟ri tahlil qilishimiz mumkin.
Chunki o`quvchilarning bo`yicha vazniga nisbatan yaxshiroq o`sgan shuning uchun
bu holat yuzaga kelgan deb hisoblaymiz.
Tajriba guruhi o`quvchilarining 30 metrga
yugurish bo`yicha ko`rsatgan natijasi umumiy holda 6,8%ga o`sgan bo`lib unda
o`quvchilarning sakrash uchun kerakli bo`lgan tezlik sifatlari yaxshi
rivojlanishiga olib kelgan.
Eng asosiy sakrash mashqida esa tajriba
guruhi o`quvchilari 11,1%ga natijalarini yaxshilashga etishgan guruhning umumiy
o`rtacha ko`rsatkichi 4,62 sm.ni tashkil etadi.

III bob bo`yicha xulosalar

Ilmiy uslubiy adabiyotlarda uzunlikka sakrovchi
o‟quvchi-sportchilarni sakrash texnikasiga o`rgatish samaraorligi o`rganib
chiqildi.
Lekin mashg‟ulotlarni o`tkazishda mashg‟ulot
vositalari bajarishni me‟yori mashqlar samaradorligi aniq
ko`rsatilmaganliga tadqiqot davomida kuzatildi:
1.Mashg‟ulot jarayonida ba‟zi bir murabbiylar
qisqa vaqt ichida jismoniy sifatlarni rivojlantirishni jadallashtirishni
maqsadga muvofiq deb bilishadi. Ammo tezroq malakali sportchilar tayyorlashda
maxsus va ixtisoslashgan mashqlarni zo`rma – zo`raki qo`llaydilar bu esa
sportda bazaviy tayyorgarligi bor sportchi o‟quvchilarga uncha
ta‟sir etmasligi mumkin. Shuning uchun sport
mashg‟ulotlarini
shug‟ullanuvchi o‟quvchilar bilan o`tkazishdi qiziqarli va
o‟quvchilarnining jismoniy tayyorgarligiga mos ravishda taqsimlash,
mashg‟ulot yuklamasini tog‟ri qo‟llashga qaratiladi.
2.Katta yuklamali mashg‟ulotlar o‟quvchilarni
tez charchashi va ularning organizmini zo`riqishiga olib kelishi mumkin. Sport
amaliyotida bunday holatlar uchrab turadi. O‟quvchilarga muntazam
ravishda qo`llaniladigan yengil atletika darslari yoki sport pedagogik
mahoratini oshirish mashg‟ulotlari o‟quvchilarni ushbu sport turiga
qiziqishini so`ndirishi mumkin.
3.Biz ko`proq sakrash usullarini SPMO
mashg‟ulotlarida o`rgani tahlil qilganimizda murabbiylar joyidan turib
sakrash, uch xatlab sakrash, o`n xatlab sakrash, oyoqdan oyoqqa sakrab yugurish
mashqlaridan fodalanishlari aniqlandi.

file_name: Soliyev Ismoilbek.pdf

alt: KIRISH Ishning dolzarbligi

alt: I. BOB. MAKTAB

alt: Quyida yengil atletika turlarining uch guruhi uchun sportchidagi xilma-xil qobiliyatlarni rivojlantirish bo‟yicha usuliy tavsiyalar taklif etiladi: 1) sprinterlar va g‟ovchilar uchun; 2) sakrovchi va uloqtiruvchilar…

alt: Buning uchun harakatli topshiriqlarni (sport ixtisosligi turini yaxlit holda yoki uning alohida elementlarini) zo‟riqishlarsiz, bo‟shashgan, “shvungsimon” holda bajarishni; harakatlar shiddatini o‟zgartirishni (keskin navbatlash, ya‟ni katta…

alt: TT) haftasi I kun. G‟ovlar yordamida badan qizdirish mashqlari

alt: III bob bo`yicha xulosalar

alt: Biz ko`proq sakrash usullarini


file_name: задание по информатике Excel 171.docx

title: материал по информатике


extracted_text:
Тема: Природа и рукотворный мир
Класс: 2, 1 часть
Предмет: окружающий мира

Уровень

Цель задания

Формулировка задания

Методические рекомендации

Примерные ответы детей

Примечания

Узнавание

Опознание материала по теме «Природа и рукотворный мир»

Распредели, что относится к природе, а что не относится к природе.
https://learningapps.org/watch?v=pwpcqmep523

Алгоритм:
1.прочитай задание;
2.Рассмотри картинки;
3.соотнеси то, что относится к природе
4.Соотнеси то, что не относится к природе
5. Проверь задание.
Критерии оценивания:
 За каждый правильные ответ обучающийся получает жетон

Задание может быть применено на этапе «учебное действие»
Проверка осуществляется фронтально
Задание разработано на платформе learningapps

Воспроизведение

Воспроизведение усвоенных ранее знаний по теме «Природа и рукотворный
  мир» от буквальной копии до применения в типовых условиях

Прочитай текс и ответь на вопросы.
Природа — это то, что нас окружает, но не создано человеком. То, что
  создано людьми, принято называть рукотворным миром. Солнце, воздух, вода,
  растения, животные-все  это объекты природы. Разнообразные вещи, автомобили,
  дома — это предметы рукотворного мира.
Вопросы:
1.
  Что такое природа?
2.
  Что создала природа?
3.
  Что такое рукотворный мир?
4.
  Что создали люди?
5.
  Приведи примеры объектов природа и предметов рукотворного мира.

Алгоритм:
1.
  Прочитай задание
2.
  Прочитай текст
3.
  Прочитай вопросы
4.
  Ответь на вопросы по порядку письменно
Критерии оценивания:
«5»-все верно
«4»-1 ошибка
«3»-2 ошибки
Если 3 и более ошибок «-»

1.природа-то, что нас окружает, но не создано человеком.
2.солнце, воздух, вода, растения, животные
3.рукотворный мир — это то, что создали люди
4.автомобили, дома, разнообразные вещи
5.природа-грибы
Люди-мост

Задание выполняется индивидуально. Организуется взаимопроверка по
  эталону.
Задание может быть применено на этапе «Учебное действие» на
  дидактических карточках.

Понимание

Осмысленное восприятие новой информации по теме «природа и
  рукотворный мир»

Заполни таблицу.  Используя перечисленные глаголы напиши, что
  относится к природе, а что создал человек.

Что или кто

Природа

Рукотворный мир

Плывет

Греет

Летает

Гремит

Блестит

Алгоритм:
1.
  Прочитай задание
2.
  Прочитай глаголы
3.
  вспомни, что относится к природе, а что к рукотворному миру
4.
  заполни таблицу
Критерии оценивания:
10 баллов все верно
5 баллов верно выполнена половина задания
0 баллов – задание выполнено не верно

Что или кто

Природа

Рукотворный мир

Плывет

рыбы

Корабль

Греет

солнце

Лампочка

Летает

Птица

Самолет

Гремит

Гром

Машина

Блестит

Минерал

Украшения

Задание выполняется в парах. Организуется проверка по эталону.
Задание может быть применено на этапе «Учебное действие», а также на
  «действие контроля и самоконтроля»

Применение в знакомых условиях

Применение умения самостоятельно использовать знания по теме «природы
  и рукотворный мир»

Кто из ребят прав?
Один ученик сказал, что человек вредит природе, создавая различные
  вещи, другой ученик говорит, что природа и человек едины. Кто прав? Обоснуй
  свой ответ.

Алгоритм:
1.
  прочитай задание
2.
  подумай кто из учеников прав
3.
  обсуди в группе
4.
  сделай вывод
5.
  обоснуй свой ответ
Критерии оценивания
Каждая группа получает жетон за полный, развернуты ответ.

Прав второй ученик, потому что природа помогает человеку. Человек
  получает от природы растения для одежды, животных для питания, дрова и уголь
  для тепла. Человек очищает природу, высаживает новые деревья, охраняет
  вымирающих видов животных

Задание выполняется в группах. Организуется фронтальная проверка.
Задание может быть применено на этапе «Учебное действие»

Применение в новых условиях

Демонстрация умений и навыков применять знания по теме «Природа и
  рукотворный мир» в творческих заданиях

Сделай модель из пластилина. Выбери что тебе больше нравится природа
  или рукотворный мир. Выбери объект и представь защиту.

Алгоритм:
1.соответствие теме
2.правильный подбор цветов
3.ориганальность
4.аккуратность
5.защита работы
Критерии оценивания:
«5» выполнены все критерии
«4 » выполнены 4 критерия
«3» выполнены 3 критерия
«-» критерии не выполнены

Задание выполняется индивидуально
Задание может быть применено на этапе «Учебное действие».
А также данное задание может быть вынесено на дом.

Скачано с www.znanio.ru

file_name: Разноуровневое.docx

alt: Тема: Природа и рукотворный мир

alt: Прочитай текс и ответь на вопросы

alt: Применение в новых условиях

title: Природа и рукотворный мир


extracted_text:
ПРОТОКОЛ
№2
                      Группового родительского
собрания в старшей группе
От
15.02.2019 года
Всего:
24 чел.
Присутствующие:
14 чел.
Отсутствуют: 9 чел.
                                                    Повестка
дня
Тема: Родители – полноправные участники
образовательного процесса.

План.
1.      Сотрудничество,
взаимодействие и доверительность, как основные факторы в создании единого
пространства развития ребенка.
2.      Не
натаскивать, а развивать.
3.      Мастер
– класс «Играем всей семьей».

1.Слушали:
По первому вопросу выступила, воспитатель, которая  предоставила
информацию   родителям о важности   взаимодействия ДОУ и семьи.  Успешность
достижений ребенка зависит от того, кто и как влияет на его развитие. Большую
часть времени ребенок проводит в детском
саду и дома, поэтому важно, чтобы взаимодействие педагогов и родителей
не противоречили друг другу, а положительно и активно воспринимались ребёнком.
Это осуществимо, если педагоги и родители
станут союзниками и единомышленниками, заинтересованно и согласовано будут
решать проблемы воспитания.
Выступили:
с предложением помочь обогатить  развивающую предметно-пространственную среду
необходимым образовательным и игровым материалом.
Решили:  приобрести
настольно-печатные игры для развития счета,  грамоты, знаний по ПДД,
головоломки для логических игр, обогатить уголок с-р игры, а также пополнить
книжный уголок.
Ответственные
- родители воспитанников группы
Срок – в течение месяца
2.Слушали:
По второму вопросу выступила, воспитатель
с сообщением о  важности  формирования
мыслительных способностей,   умения ребенка рассуждать вслух, том, как
развивать  настойчивость, трудолюбие ребёнка, умение доводить дело до конца. Не
давать ребёнку готовых ответов, а заставляйте его размышлять, исследовать.

Выступили:
 обратил внимание на то, что именно в семье ребенок учится высказывать свое
мнение, имеет право спорить, доказывать, рассуждать, какой бы ни был ребенок,
он нуждается в признании своей индивидуальности и поддержке  родителей.
 Решили:  прослушать  консультации о том, как  поддерживать
 проявление творчества, инициативы, самостоятельности у ребенка.
3.Слушали:
По третьему вопросу  познакомились с фотовыставкой
«Играем всей семьей», где был представлен необходимый инвентарь для семейных
игр.
 Выступили:   рассказала о  важности     традиций
семейных посиделок, чтобы  взрослые и дети рассказывали друг другу о том, как
они провели день, делились впечатлениями, обсуждали, как справиться с
проблемами, смеялись и обязательно играли. И именно это совместное
времяпрепровождение и рождает  ощущение настоящей сплоченной семьи.
 Решили:
Изучить игры для семейного времяпрепровождения,
которые помогут не только лучше узнать способности тех или иных членов семьи, но и кое – чему
научится, а главное – сделать семью
более дружной.

Решения родительского собрания № 2  от
15.02.2019 года
1.       Приобрести
настольно-печатные игры для развития счета,  грамоты, знаний по ПДД,
головоломки для логических игр, обогатить уголок с-р игры, а также пополнить
книжный уголок..
2.      Прослушать
консультации о том, как  поддерживать  проявление творчества, инициативы,
самостоятельности у ребенка.
3.      Изучить
игры для семейного времяпрепровождения, которые помогут не только лучше узнать
способности тех или иных членов семьи,
но и кое – чему научится, а главное – сделать семью более дружной.

Председатель:

Секретарь:

file_name: протокол 2 2019.docx

alt: ПРОТОКОЛ №2

alt: Выступили: обратил внимание на то, что именно в семье ребенок учится высказывать свое мнение, имеет право спорить, доказывать, рассуждать, какой бы ни был ребенок, он…


extracted_text:
Приложение №
Примерное планирование организации
педагогического процесса
по нравственно – патриотическому
воспитанию детей
совместно с музыкальным руководителем

Месяц

Тема, форма взаимодействия

Цели

РППС

Результат

Сентябрь

«Здравствуй,
  здравствуй, детский сад»;
Мини
  – развлечение с персонажем (Незнайка).

Формировать
  доброжелательное отношение детей к сверстникам, к сотрудникам детского сада,
  прививать чувство сопричастности к единому коллективу.

Эмблема
  детского сада, фотографии проведенных праздничных мероприятий.

Разработка
  эмблемы, девиза группы. Разработка «Правил дружбы».

«Моя
  семья»
Презентация
  детско-родительских проектов о семье (при участии взрослых членов семьи);
Развлечение «Путешествие по традициям».

Формировать
  представления детей о сущности семьи, ее роли в жизни каждого человека и
  общества в целом; Формировать интерес к семейной истории;
Воспитывать в детях уважение к национальным культурам разных
  народов России.

Семейные
  фотографии, альбомы.

Оформление
  мини – музея в группе «Семейный альбом».

Октябрь

«Наш
  общий дом»
Экскурсия
  по детскому саду с элементами квеста.

Расширять
  представления детей о профессиях взрослых, активизировать познавательную
  деятельность, мыслительные способности, воспитывать уважение к результатам
  труда людей.

Разрезные
  сюжетные картинки, фишки, «план» передвижения по помещениям здания.

Изготовление
  книжки – малышки «Наш общий дом» с высказываниями и творческими работами
  детей.

«Наш
  Октябрьский район - самый славный, лучший он!» просмотр видеофильма об
  Октябрьском районе, его достопримечательностях, музыкальное развлечение в
  народном стиле.

Развивать
  представления детей о месте проживания, активизировать словарь, продолжать
  знакомство с народными музыкальными инструментами; Закреплять правила
  безопасного поведения на улице.

Русские
  народные музыкальные
инструменты
  карта  Октябрьского района, фильм об Октябрьском районе.

Создание
  карт безопасного маршрута из дома до детского сада.

Ноябрь

«День
  народного единства»
Показ
  презентации о празднике, тематическая беседа, игра на воспитание
  толерантности и дружбы;
Игровая программа «Игры народов России».

Развивать
  представления детей о государственных праздниках, традициях, связанных с
  ними, продолжать знакомство с людьми разных  национальностей, живущих в
  России воспитывать чувство принадлежности к обществу.

Иллюстрации
  символов страны, портрет президента, разрезные картинки, раздаточный материал
  для творчества.

Изготовление
  праздничной открытки.

«Народные
  промыслы» - творческая деятельность по раскрашиванию глиняных (гипсовых)
  игрушек.

Продолжать
  формирование представлений детей о народных традициях в творческих ремеслах,
  закреплять умение правильно наносить узоры по мотивам народной росписи,
  развивать аккуратность и умение любоваться работами.

Народные
  игрушки, иллюстрации (работа мастеров), заготовки гипсовых фигур для
  раскрашивания.

Творческая
  выставка «Народная игрушка».

Декабрь

«Мы
  имеем право!» Презентация «День Российской конституции», тематическая беседа
  с детьми, творческая деятельность.

Познакомить
  детей с государственным праздником, закрепить знание государственных
  символов, дать понятие о том, что все граждане страны имеют одинаковые права.

Материалы
  презентации, флаг РФ, герб, Конституция РФ, материалы для творчества.

Творческая
  выставка «Флаг России».

«Скоро,
  скоро Новый год» - реализация детско - родительских тематических проектов.

Развивать
  представления детей о традиционном празднике, особенностях его празднования в
  России, воспитывать желание принимать участие в подготовке к нему,
  изготавливать подарки для родных и друзей своими руками.

Старые
  елочные игрушки и открытки, мультфильм «Почта Деда Мороза», материалы для
  творчества.

Организация
  Мини – музея «Почта Деда Мороза», выставки «Игрушки с чердака».

Январь

Коляда,
  коляда – отворяй ворота» - музыкальное развлечение в народном стиле (с
  участием персонажей и родителей в роли ряженых).

Развивать
  представления детей о народных обрядовых праздниках, знакомить с народным
  фольклором и играми, закреплять умение играть на народных инструментах.

Атрибуты
  для подвижных народных игр, презентация с заставками народных гуляний,
  музыкальные инструменты.

Оформление
  фотоальбома «Наша Коляда».

«Посиделки
  в русской избе» - открытое мероприятие.

Знакомить
  детей с убранством русской избы, с предметами обихода, одежды. Продолжать
  знакомство с народным фольклором.

Баннер
  «Русская изба», запись музыкальных произведений, народные костюмы для
  «Хозяйки» и для детей.

Организация
  мини – музея «Русская изба» в группе.

Февраль

«Бабушкины
  сказки» - литературный досуг, основанный на устном народном творчестве.

Закреплять
  представления детей об истории народного быта на Руси, формировать
  познавательный интерес.

Веретено
  или прялка, костюм «Бабушки», самовар, аудиозапись сказки «Крошечка –
  хаврошечка».

Выставка
  иллюстраций к сказке.

«День
  Защитника Отечества» презентация детско – родительских проектов (с участием
  военнообязанных членов семьи).

Формировать
  представление детей о необходимости защищать свою Родину, закреплять знания о
  праздничных традициях, воспитывать чувство гордости за нашу армию.

Иллюстрации
  различных родов войск, видео военного парада.

Создание
  группового альбома «Наши защитники»;
Организация
  выставки «Слава Российской армии».

Март

«Мамы
  такие разные, мамы такие прекрасные!» - мастер – класс с мамами.

Формировать
  представления детей о разных национальностях и традициях, в том числе
  семейных.

Семейные
  альбомы, материалы для мастер – классов.

Творческая
  выставка «Мамины руки не знают скуки».

«Масленица
  широкая» - фольклорное развлечение

Закреплять
  представления детей о народных праздниках и традициях, связанных с ними,
  воспитывать чувство сопричастности к массовым гуляниям, праздникам, желание
  принимать участие в коллективных играх.

Русские
  народные костюмы для детей и воспитателя, «чучело Масленицы», атрибуты для
  подвижных игр.

Статья
  в газету «Дошколь-
ник»,
  оформление стенгазеты «Наш праздник».

Апрель

«Мой
  родной Новосибирск» - виртуальная экскурсия по городу с элементами квеста с
  персонажем «Городовичок».

Формировать
  знания детей о достопримечательностях города, особенностями архитектуры, природными
  богатствами, знакомить с историей города, воспитывать чувство гордости за
  свой город, желание сохранять его красоту.

Видеоролик
  о городе, материалы для выполнения заданий квеста .

Создание
  макета «Город будущего».

Светлый
  праздник Христова воскресения «Пасха» - познавательно – творческая
  деятельность.

Знакомить
  детей с понятием «религиозный праздник», с его светлыми традициями –
  украшение пасхальных яиц, раздача угощений для всех.

Иллюстрации
  с изображением Иисуса Христа, картинки пасхальных яиц, материалы для
  творчества.

Коллективная
  творческая работа «Пасхальное яйцо».

Май

«Родина
  помнит» - тематическое занятие с участием «детей войны».

«Родина
  похожая на маму» - презентация проекта в виде квеста.

Формировать
  представления детей об истории страны, великих датах, знакомить с подвигом
  народа, воспитывать уважение к старшему поколению, приобщать к традициям,
  связанным с праздником «День победы»;

Обобщить
  знания детей, полученные в ходе реализации проекта, представить творческие и
  познавательные возможности детей для приглашенных гостей, создать радостное,
  праздничное настроение для всех участников мероприятия

Презентация
  «Все для победы»;
Музейные
  фронтовые экспонаты (письма с фронта, предметы солдатской одежды и пр.).

Материалы
  для заданий квеста, народные национальные костюмы, р.н. инструменты, заставка
  на экран «березки», флаг, герб России.

Изготовление
  поздравительных открыток, бумажных гвоздик для возложения к памятнику.

Статья
  в газету «Дошкольник», общее фото на память «Мы – дети своей страны».

file_name: Примерное планирование организации педагогического процесса.docx

alt: Декабрь «Мы имеем право!»