extracted_text:
ҚАЗАҚСТАН
РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ
ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ БОЙЫНША БІЛІМ БӨЛІМІНІҢ
«Ш.УӘЛИХАНОВ АТЫНДАҒЫ №3
МЕКТЕП-ЛИЦЕЙІ»КММ

Бағыты: «Қазақстанның
тарихи ескерткіштері және болашақ дамуы бар саяхат маршруттары»

Секция : Тіл
білімі

Тақырыбы: «Ағылшын
, қазақ мақал-мәтелдерінің ұқсастығы
мен айырмашылығы »

Орындаушы:  7 «Б» сынып
оқушысы  Бекзат Іңкәр

Жетекшісі: Маханова
Актургун Шарипбаевна
Шет (ағылшын)тілі пәнінің
мұғалімі

Педагогика ғылымдарының магистрі

Өскемен
қаласы ,2021 жылы

 Жоспар

КІРІСПЕ... 3
2. Негізгі бөлім.. 6
2.1. Қазақ және ағылшын
тілдеріндегі мақал-мәтелдерді зерттеу. 9
2.2. Мақал-мәтелдерді топтастырудың
негізгі қағидалары: 10
3.Эксперименттік
бөлім.. 15
3.1.
5-8 сыныптармен сұхбаттасып, сауалнама алу. 15
Қорытынды. 16
ГЛОССАРИЙ.. 17
Пайдаланылған әдебиеттер: 21

КІРІСПЕ

Көркем сөз өнерінің  тілдік және поэтикалық
бұлақтары санатына жататын мақал-мәтелдер
мән-мазмұнының тереңдігімен, өткірлігімен,
өміршеңдігімен ерекшеленеді. Көлемнің
ықшамдылығына қарамастан, бейнелі тілдік бірліктер
нақты да күрделі ойдың себеп-салдары, халықтың
тарихы, саяси өмірі, тыныс-тіршілігі, дүниетанымы, рухани
және материалдық мәдениеті жан-жақты көрініс
тапқан. Терең ойды аядай қалыпқа сыйғызған
халық даналығын шешендігімен асқан шеберлігін танытатын да
осы ұлттық сипатқа ие мәдени елтаңбалары (маркерлі)
тұрақты орамдар. Әрбір халықтың тарихи даму
кезеңдеріндегі сан алуан өзгерістер тілдің
лексикалық-грамматикалық жүйесінде өзіндік із
қалдырып отырғаны белгілі, өзінің біртұтас
жүйесін, тұлға-тұрпаты мен мән-мағнасын
сақтап қалған тілдік бірліктер – сөздік
құрамындағы мақал-мәтелдер.
Адамзаттың
қазіргі жаһандық өркениеттілік даму жағдайында тілге
, дәстүрге ,тарихи –мәдени мұраға деген
қызығушылық жеке мемлекеттер мен ғылыми
қауымдастық тарапынан біршама арта түсті. Тілдердің
дамуында тнолингвисталық сипатты түсініп, ұқсас емес
қазақ-ағылшын мақал-мәтелдерінің сипатын
ашып, қорғау және заманауи ақпараттық
технологиялар негізінде жаңаша репрезентациялау өзекті
мәселеге айналды.
          Екі бөлек континетте
орналсқан елдің тарихы мен дәстүр , салт-санасы
бөлек болсада мақал- мәтелдерінің
ұқсастығы мен айырмашылығын зерттеп тағылым
сабақ алуға үндейді.
 Зерттеу
жұмысының өзектілігі:
Қазіргі уақытта бірнеше тілді жетік  меңгеру маңызды
орын алып отыр.Әрбір тілдің даму тарихына үңілсек ,
ұқсастықпен айырмашылығын айқын көріп,
ағылшын тілінің мақал-мәтелдерін зерттеп, терең
таныссақ, көптеген ұқсастықпен
айырмашылықты байқаймыз. Ағылшын тілін меңгеруге бір
қадам жақындай түсеміз. Жаһандық үдерістер
қазақстандық қоғам жаңғыруының
мәдени және өркениеттілік даму негіздерін жаңаша
тұжырымдау қажеттігін тұғызды. Осы орайда, Тұңғыш
Елбасының «Үштілдік» саясатында  айқындалған міндеттер
мен мақсаттар зерттеудің өзектілігін арттыра түседі.
Зерттеудің
мақсаты: Жаһандық
өркениеттілік үдерістер аясында қазақ
тілінің даму тарихы, ағылшын
тілінің даму тарихи тұрғыдағы жаңғыртпасымен
таныстыра отырып, қазақ-ағылшын
мақал-мәтелдерін салыстыра зерттей отырып,олардың
мазмұн межесіндегі ұқсастықтары мен ұлттық
сипатын ашу жолдарын ұсыну.

Зерттеу
жұмысының міндеттері:

-  Қазақ және ағылшын тілдеріндегі мақал-мәтелдерді
зерттеу.
·
Зерттеу жұмысына тиянақ
болатын теориялық,әдістемелік қағидаларды
айқындау және негіздеу.
·
Қазақ-ағылшын
мақал-мәтелдерінің семантикасындағы
ұқсастық пен айырма белгілерін айқындау үшін
прецедентті мәтіндерді сұрыптап талдау.
·
Тілдік бірліктердің мағына
межесіндегі сәйкестіктері мен айырмашылықтарын
анықтау,олардың себебін айқындау.
·
Дәйектермен, қосымша
ақпараттармен танысу.
Зерттеудің болжамы:
Ағылшын және қазақ мақал-мәтелдерінің
    этнолингвистикалық сипаты
,ұқсастықтары мен айырмашылықтары .
Зерттеу жұмысының нысанасы:
«Ағылшын ,
қазақ мақал-мәтелдерінің ұқсастығы
мен айырмашылығы» туралы;
Зерттеу жұмысының
жаңалығы:
      Ағылшын жіне қазақ
тіл мақал-мәтелдерінің тағылымы арқылы  тарихи-мәдени
мұраны дамытуды жалғастыру.Тұңғыш Елбасымыз
Н.Ә.Назарбаевтың  «Үштілдік» саясаты негізге ала отырып, тілдің
оқып үйренудің маңыздылығын арттрыу үшін,
бір-біріне  ұқсамайтын қос тілді, сапалы салыстырулар
арқылы тың мәліметтермен толықтыру жасау. Тілдік
білімді дамыту бағытында тарихи-мәдени мұрасынын,  әлеуеті
мен келешегіне жүйелі талдау жасау арқылы оқушылардың
жас ерекшеліктеріне сай жеткізу, маңызын түсіндіру. Қазіргі
кезеңде ағылшын тілі қоғамда көп
қолданылады және сұраныстағы тілдер қатарында.
Мектеп қабырғасында да ағылшын тілі қолданылып, оны
тереңдете меңгереміз. Бұл жерде еліміздегі үш тілділік
саясат кеңінен қанат жайған. Егер біз ағылшын тілінен сөйлемдерді
тікелей аударсақ олардың мағыналары болмай қалады,
дәл сол сияқты мақал- мәтелдерді тек
ұқсастық жағынан ғана сипаттауға болады.
Осы арқылы ғылшын тілін жетік меңгеруге үлесі зор.
Зерттеу
жұмысының әдістері: Жинақтау,
топтау, саралау, жүйелеу;
Зерттеу
жұмысының кезеңдері: (Зерттеу жұмысы 2021 жылғы
қаңтар айынан басталды):
Теориялық
- тақырып
бойынша ақпараттармен танысып, жұмыс жасау:
Зерттеу
– алынған ақпараттарды саралау, сараптау,
жүйелеу, ұсыныс жасау;
Қорытынды
– ақпараттарды топтап, аудиторияға
таныстырғанға даярлау;
Зерттеу
жұмысына қолданған дерек көздері: аталмыш
тақырыпқа қатысты әдебиеттер, ғаламтор бетіндегі
материалдар, мақал-мәтелдер;
Зерттеу
жұмысының іс-тәжірибеде пайдалану мүмкіндігі:
Зерттеу
жұмысының мазмұны қазақ тілі және шет тілі  пәндерінде аталмыш
тақырыптарға қатысты қосымша материал ретінде
қолдануға болады.

2. Негізгі
бөлім
   Шет тілі меңгерту қазіргі
заманда оқушылардың сөздік қорын дамытуда алатын орны
ерекше. Ағылшын тілі де қазақ тілі сияқты көркем
де шебер, мағыналы да мазмұнды, қысқа да
нұсқа қанатты сөздерге өте бай. Сол қанатты
сөздердің бірі - мақал-мәтелдер.
Мақал-мәтелде әр халықтың тарихы,
әдет-ғұрпы, салт-дәстүрі, мәдениеті,
ұлағатты сөздерімен жатыр. Мақал-мәтелдердің
тіл білімінде, оның ішінде, қазақ және ағылшын
тілдерінде әр тұрғыдан азды-көпті зерттеліп келгені
мәлім. Зерттеу нысанына қатысты еңбектерге тоқталар
болсақ, мақал-мәтелдердің тілдік табиғаты,
олардың басқа тұрақты тіркестермен
ұқсастықтары немесе ерекшеліктері А.Байтұрсынов,І.
Кеңесбаев, Р.Сәрсенбаев, Б.Адамбаев, Ә.Донбаева,
Д.Бегалықызының, Ғ.Мұсабаев, М.Рабдуллин т.б
жұмыстарында қарастырылған. Жалпы және орыс тіл
білімінде В.В.Виноградов. Н.Н.Амосова, М.Т.Тагиев, Н.М.Шанский, Г.Л.Пермяков,
Л.А.Булаховский сынды ғалымдар соны бағыт, ұстанымдарымен,
құнды пайымдауларымен, нақты теориялық
түйін-тұжырымдарымен, белгілі. Ағылшын тіліндегі
ұлттық болмыс және таныммен тығыз байланысты
тұрақты тіркестерді мақал-мәтелдерді жан-жақты,
түбегейлі зерттеген ғалымдар-Н:Барли, А.Дундәс, А.Қоикман,
М.Куузи, Г.Мильнер, А.Тәйлер, Линда және Роджер Флавәлдер.
Аталған ғалымдардың зерттеулері жұмысымызда
теориялық және әдістемелік тұрғыдан
басшылыққа алынды.
Дегенмен, халықтық
ұғым-түсініктер мен рухани, мәдени
құндылықтардан мол мағлұмат беретін
қазақ және ағылшын тілдеріндегі аталмыш бейнелі
тізбектер халықаралық, экономикалық, саларалық
байланыстар кең өріс алған осы кезеңге дейін
салғастырыла зерттелмей келді.
«Ұлт пен тіл біртұтас» деген
қағидаға сәйкес, қазақ және
ағылшын мақал-мәтелдерің тек тілдік емес,
этнолингвистикалық тұрғыдан қарастыру бірлік астарындағы
ұлттық болмысты тану жағынан да өзекті мәселе
қатарына жатады.
Сондай-ақ, этнолингвистика мен
лингвомәдениеттану мақалаларының жалпы тіл білімінде дербес
пән болып қалыптасқан тұсында
мақал-мәтелдерді тілдің «таза» ішкі жүйесі
тұрғысынан қарағаннан гөрі, олардың тіл мен
мәдениеті алшақ жатқан басқа халықтардың
тілдік бірліктерімен салыстыра зерттеу арқылы олардың
семантикалық құрылымындағы ерекшеліктері мен
ұлттық сипатты айқындау аса маңызды болып отыр.
Мақал-мәтелдер- сөздік
құрамның халық өміріндегі әрқилы
кезеңдерді, қарым-қатынас пен қоғамдық
құбылыстарды бейнелей сипаттайтын, көңілдегі ойды шебер
де ұтымды жеткізетін, қысқа да нұсқа
тұжырым жасайтын, мән-мазмұнға бай бөлігі. Демек,
халық өмір шындығын, көңілге түйгенін
мақал-мәтелретінде өз ұрпағына
үлгі-өнеге етіп қалдырып отырған. Аталмыш тілдік
бірліктер арқылы жас ұрпақты елін-жерін, ерінбей еңбек
етуге, білім алуға, адал, кішіпейіл болуға үндеп,
жалқаулық, өсек-өтірік, мақтаншақтық
тәрізді қасиеттерден бойын аулақ салуға тәрбиелей
білген.
Мақал-мәтелдердің
қазақ және ағылшын тілдеріндегі зерттеулеріне оқталмас
бұрын отандық және әлемдік тіл мамандары арасында
пікірталас туғызған, олардың қай салаға
қатыстылығы жөнінде айтылған тұжырымдарды атай
кеткен жөн. Мысалы, фразеология саласының қалыптасуына,
дамуына өзіндік үлес қосқан В.В.Виноградов,
Н.М.Шанский, В.Н.Телия, М.Чернышева, М.М.Копыленко, А.В.Кунин, И.В.Арнольд,
І.Кеңесбаев, Ә.Т.Қайдар, Б.Манасбаев т.б. сынды
ғалымдар мақал-мәтелдерді фразеология саласының
еншісіне тиесілі деген ғылыми негіздемелер ұсынады.
Ағылшын тілінің
фразеологиясына қатысты кешенді зерттеулерімен, дәйекті
тұжырым, пайуымдауларымен танымал А.В.Кунин де жоғарыда
айтылғанғалымдардың көзқарасын ұстанады,
алайда, аталмыш тұрақты тұлғалардың
құрылымдық-мағыналық ерекшеліктерін негізге ала
отырып, оларды «коммунативтік фразеологиялық бірліктер» деп атап, жеке
қарауды ұсынады. Сондай-ақ, автор
құрамындағы сыңарлары тура мағыналы болып келетін
мақалдар тобын яғни, «all is well, that ends well»
(сөзбе-сөз ауд.: сәтті аяқталған істің
бәрі жақсы), «Appearances are deceptive» (сөзбе-сөз
ауд.: ештен кеш жақсы) тәрізді оралымдарды фразеологиядан тыс,
«фразеологиялық емес тұрақты құрылымдар» аясында
қарастырды.
Осы жоғарыды айтылған
тұжырымға қарсы пікірді ұстанушы белгілі
ғалымдар-М.А.Филипповская, Н.Н.Амасова, А.М.Бабкин, В.П.Жуков,
М.Т.Тагиев, А.Н.Кожин т.б. Мақал-мәтелдерін фразеология саласынан
тыс қарайтын ғалымдардың көпшілігі олардың ауыз
әдебиетінің зерттеу нысаны қатарына жатқызады. Ал осы
бағыттағы көлемді зерттеулерімен танымал ғалым Н.Н.Амосова
«мақал-мәтелдердіфразеология қорына жатқызуға
болмайды, олардың мазмұны жағынан да, сөйлемде
атқаратын қызметі тұрғысынан да фразеологиялық
бірліктердің белгілеріне жауап бермейді» деген пікір ұсынады.
Осы келтірілген ой-пікірлерге және
өзіндік зерттеу нәтижелеріне сүйенер болсақ,
мақал-мәтелдердің тұлға
тұрақтылығы, тіркес тиянақтылығы, мағына
тұтастығы, қолдануға даярлығы тәрізді
сипаттары оларды фразеологизмдер қатарына қосып, осы салада
зерттеуге толық мүмкіндік береді.
Қазақ және ағылшын
тілдеріндегі мақал-мәтелдердің зерттелуі. Қазақ
тіліндегі мақал-мәтелдерге қатысты материалдарға шолу
жасау барысында оларды жинақтау, сұрыптау, жүйелеу, жариялау
ісінің екі кезеңнен тұратыны анықталды, оның
алғашқысы- XIX ғасырдың екінші жартысы. Кеңес
дәуірінің 1948 жылдарына дейін мақал-мәтелдерді тек
халық аузынан жинап, жеке басылым ретінде шығару жұмыстары
жүргізілген болса, екінші кезең-оларды тілдік тұрғыдан
зерттеудің қалыптасуымен сипатталады.
Қазақтың
мақал-мәтелдерін алғаш қағаз бетіне
түсірген ғалым-Ш.Уәлиханов. Ш.Уәлиханов пен Н.Н.Березин
архивтерінде XIX ғасырдың елуінші жылдарында ел аузынан жазып
алынған екі жүзден аса мақал-мәтелдер
сақталған. Сондай-ақ, қазақ ауыз әдебиетінің
басқа үлгілерімен бірге қазақ мақалдары мен
мәтелдерін де жинақтап, жеке жинақтар шығарып,
қазақ тілі мен әдебиетінің, тіл ғылымының,
мәдениетінің дамуына зор үлес қосқан
Ы.Алтынсарин, Ә.Диваев, В.Радлов, Ш.Ибрагимов, М.Терентьев,Я.Лютш,
А.Е.Алекторов т.б. сынды ағартушы, ғалымдардың еңбегі
ерекше.
Халық мұрасын жүзеге
келтіру, насихаттауда зор үлес қосқан танымал
ғалым-Ә.Диваев. Ғалым жинақталған
материалдың барлық нұсқасын толық, қамтуды
көздей отырып, өз топтамаларын 1900-1927 жылдар аралығында
«Сборник материалов для статистики Сыр-Дарьинской области», «Этнографические
материалы» жинақтарының, «Туркестанские ведомости» газетінің
басылымдарында жариялайды.
Қазақ
мақал-мәтелдеріне қатысты ерекше орны бар зерттеулердің
бірі – Р.Сәрсенбаевтың «Қазақ
мақал-мәтелдерінің лексика-семантикалық ерекшеліктері»
атты кандидаттық диссертациясы. Бұл зерттеуінде ғалым
мақал-мәтелдердің құрамы мен
құрылымын,ерекшеліктері мен жасалу жолдарын жан-жақты талдап
таратады. М.Әлімбаевтың «Өрнекті сөз-ортақ
қазына» еңбегі аударма мәселесіне арналған.
Жұмыста зерттеушінің мақал-мәтелдердің тілде
қалыптасу тарихы,тілде қолданылуы,басқа тілге аударылуы
жөнінде құнды пікірлері,теориялық және
практикалық мәні зор ұсыныстар баяндалады.
Еңбектің поэтикалық аудармаға бой ұру
басымдылығына қарамастан, бұл-ғылымда өзіндік
орны,елеулі үлесі бар еңбек.Сол сияқты Б,Адамбаевтың
«Халық даналығы» атты монографиялық
еңбегі,Р.Тұрабаеваның,
С.Кенжемұратованың,Д.Беғалықызының
еңбектері мақал-мәтелдерінің сипатын жан-жақты
ашады.
Тіл-тілдегі паремиологиялық
жүйені салыстыра-салғастыра зерттеуге арналған жұмыстар
қатарының біртіндеп толығып келетіндігі байқалады. Мысалы,
А.Нұрмахановтың зерттеуі түрі тілдеріндегі
мақал-мәтелдердің жалпылығы мен кейбір
өзгешеліктерін саралауға бағытталса, Э.Мұқышева
қазақ және неміс тілдеріндегі
мақал-мәтелдерінің өзара сәйкес тұстары мен
ерекше белгілерін, ұлттық,мәдени компоненттерінін
анықтайды. Зерттеу нысаны ретінде алынған тілдік бірліктердің
лексика-грамматикалық ерекшеліктері, қазақ және араб
тілдеріндегі мақал-мәтелдердің жасалу жолдары,
типологиялық универсалия және уникалия құбылыстары
А.Донбаеваның жұмысына қаралған.
Қазақ
мақал-мәтелдерінің зерттелу тарихына шолу жасау барысында
оның 5 бағытта жүргізіліп келгендігі анықталады:
а) тілдік, яғни бір тіл
аясындағы зерттеулер;
ә) туыс тілдерді салыстыра
талдауға;
б)әртектес тілдер бірліктерін
салғастыра қарауға;
в) этнолингвистикалық астарын
ашуға;
г) қолданбалы мақсатқа
негізделген зерттеу жұмыстары.
2.1.
Қазақ және ағылшын тілдеріндегі
мақал-мәтелдерді зерттеу
 Артына өшпес із
қалдырған ғалымдардың бірі Джон Хеуд (John Heywood)
өзінің алғащқы «A Dialoque Containing the Number in
Effect of all the Proverbs in the English Tonque» атты еңбегін 1546 жылы,
кейінгілерін 1550,1555, 1560 жылдары жарыққа шығарды. Сондай-ақ,
1610-1680 жылдар аралығында бірқатар мақал-мәтелдер
жинақтары, атап айтқанда, 1612 жылы ағылшын шіркеу
қызметшісі Thomas Draxe «Bibliotheca Scholastic Instructisshna or6 a
Treasure jf Ancient Adagies6 and Sententious Proverbes», 1659 жылы Дж.
Хфуельдің «Proverbs», 1670, 1678 жылдары Дж. Рэйдің «English
Proverbs» атты еңбектері жарық көрді. Келесі ғасырларда
бұрынғы ескі жинақтар толықтырылып, қайта
бастырылып отырды. Зерттеу барысында мамандардың, көбінесе
ағылшын тілі мақал-мәтелдерін жинаққа енгізу
үрдісімен шектелгенін көреміз.
Мақал-мәтелдердің
шығу төріні, тілде қалыптасуы деген мәселеге келер
болсақ, оның күрделілігі де,түпдеректі
қалтқысыз табудың қиындығы да түсінікті.
Дегенмен, қазақ халқының рухани қазынасын,
сөз маржандарын қалыпқа келтіру барысында елеулі еңбек
сіңірген Б. Адамбаевтың «Мақал-мәтелдер әуелде
аузы дуалы жеке кісінің аузынан шыққанымен, біреуден біреуге,
ұрпақтан-ұрпаққа ауыса жүріп өңделген,
өзгерген, бүкіл елге тарап, оны халық ақиқат деп
таныған қағидаға, тіпті ережеге-заңға айналған»
деген ой тұжырымымен толық келісуге болады. Тарихи деректер,
ғылыми ізденістердің нәтижелері, танымал
ғалымдардың пайымдаулары да жоғарыда айтылған пікірмен
өзектес. Себебі, ке-келген сөз-ұрпақтан
ұрпаққа жетіп,ақиқат ретінде таныла бермесі
хақ. Халықтың дана билері мен шешендерінің
қолданысқа енген сөздерінен бірер мысал келтірейік.
Майқы би:
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді
Төртеу түгел болса,
төбедегі келеді.
Даналығымен, шешендігімен,
жастайынан елді аузына қаратқан Төле би
сөздерінің де ұрпақтан ұрпаққа мирас
болып, халық арасында мақал-мәтел ретінде кең
қолданыс тапқаны байқалды:
Жаңбыр жаумаса, жер жетім
Басшысы болмас,-ел жетім.
Сондай-ақ, халықтық
мақал-мәтелге айналып, жиі қолданылып жүрген
«Көпті қорлаған көмусіз қалады» тіркесінің
Әйтеке бидің, ал, «Бұлақ көрсең көзін
аш» Бәйдібек бидің дуалы аузынан шыққан тілдік
бірліктер деген деректер бар, мұндай мысалдарды әрі қарай
тізбектеп, қатарын көбейте беруге болады.Зерттеу барысында ертегі,
аңыз әңгімелер негізінде қалыптасқан
мақал-мәтелдердің де аз еместігі байқалды. Мысалы:
Түйе бойына сеніп, жылдан құр қалыпты , Қайда
барсаң да Қорқыттың, көрі т.б.
2.2. Мақал-мәтелдерді топтастырудың негізгі
қағидалары:
Тіл біліміндемақал-мәтелдерді
топтастырудың бірнеше принципі бар, енді солардың негізгі
түрлеріне тоқталайық.
1.Әріптік,әліпбилік
(алфавиттік) топтастыру. Аты айтып тұрғандай,топтастырудың
бұл түрінде мақал құрамындағы
алғашқы сөздің басқы әрпі негізге алынады. И.С.Гварджаладзенің,
Г.Л.Апперсонның, В.С.Смиттің жинақтарында ағылшын
мақал-мәтелдері әліпбилік тәсілмен түзілген.
Тілдік бірліктерді осы тұрғыдан топтастырудың тиімділігін
оның қарапайымдылығымен, қолдануға
қолайлығымен, ал кемшілігін басқы әріп негізге
алынатындықтан, мағыналас тіркестердің әр басқа
топқа саралануымен түсіндіруге болады.
2.Ұйытқысыз арқылы
(лексикалық,энциклопедиялық) топтастыру.Зерттеу барысында белгілі
паремиологтар А.Жигулиев, М.В.Буковская және бірқатар шетел
ғалымдарының осы әдіске зор мән беретіндігі
байқалды. Қажет тілдік бірлікті ұйтқы сөзге
сүйене отырып, оңай тауып алуға болатындығын аталмыш
әдістің ерекшелігі деп танимыз. Ал кемшілігі жоғарыда
аталған әдіспен пара-пар, өзара мағыналас
мақалдар бөлек, ал. Керісінше, лексемалары бір, мазмұны
бөлек түрлері бір топқа енеді.
3. Монографиялық топтастыру.Мұнда
мақал-мәтелдер жинақталған уақытына,
кезеңіне, таралу аймағына орай жіктелген. «Пословицы, поговорки,
загадки в рукописных сборниках XII-XX веков» және «Ақылдың
көзі, Ташкент маңы және Сырдария жағалауындағы
Қазығұрт пен Қаратау бөктеріндегі ежелден
тұратын қазақтардың мақалдары» атты
жинақтар монографиялық топтастырудың айқын
үлгісі.
4. Генетикалық тұрғыдан
топтастыру. Мақал-мәтелдердің шығу төркіні,
белгілі бір халыққа, тілге қатыстылығы негізге алынады.
М.Брагинскийдің жетекшілігімен жарық көрген «Шығыс
халықтарының мақал-мәтелдері» жинағы осы
генетикалық әдіспен түзелген.
5. Тақырыптық
(тематикалық)топтастыру.Бұл принцип бойынша
мақал-мәтелдер мән мағынасына қарай
топтастырылады. Зерттеу барысында көп жағдайда қазақ,
мақал-мәтелдерінің осы принциппен
топтастырылғандығы байқалды.Топтастырудың бұл
принципі мағыналас мақал-мәтелдерді бір топтан оңай
тауып алуға болатындығымен ерекшеленеді. Мақал-мәтелдер
табиғатын арнайы зерттеп жүрген тілші қауымға да
аталмыш топтастырудың мәні зор екендігін айтпаса да
түсінікті.
6.Инвариантты тақырыптық
жұптармен топтастыру.Бұл принцип бойынша,
мақал-мәтелдер тобы «жақсы-жаман», «кәрі-жас»,
«бай-кедей» т.б. деген тақырыптар бойынша жіктеледі Мысалы:
«Жақсыға айтсаң ұғар, Жаманға айтсаң
күлер» тұлғасының ықшам, мазмұнының
тереңдігімен ерекшеленетін тілдік орам «Жақсы-жаман» тобына енеді.
7.«Табиғат-Адам-Қоғам»
идеографиялық классификация бойынша топтастыру.Академик
Ә.Қайдар көп жылдан бергі ізденуі нәтижесінде
этнография мен лингвистика ғылымдарында қолданылып жүрген
топтастыру принциптерін ескере отырып, қазақ тілінің
өзерекшеліктеріне сәйкес, «Табиғат-Адам-Қоғам»
деген идеографиялық классификацияны ұсынған еді. Бұл
топтастыру бойынша «Табиғат» белгілі төрт тараудан (жануар,
өсімдіктер дүниесі, аспан әлемі, т.б ), «Адам» бөлімі
(адамның ішкі дүниесі мен сипаты, іс-әрекеті т.б.) он бір
тараудан, «Қоғам» бөлімі (қоғамдық
қарым-қатынас, шаруашылық, кәсіп т.б.) жиырмадан астам
тараудан тұрады. Соңғы аталған принцип ағылшын
және қазақ тілдеріндегі мақал-мәтетдердің
этнолингвистикалық ерекшеліктерін ашуға қолайлы.
2.3. Қазақ және
ағылшын мақал-мәтелдерінің
этнолингвистикалық             уәжісіне бөлу
Зерттеу жұмыстарындағы
топтастыру үлгілерін негізге ала отырып, мақал-мәтелдер
тілдегі қолданысына орай: адамның жеке басына, үйге, діни
наным- сенімге, гендерлік қатынасқа, өнер-білімге т.б.
қатысты тілдік бірліктер тұрақты тіркестердің негізгі
түпдерегі, тілде қалыптасу жолдары, қолдануға даяр
тұлғаға айналу себептері анықталды. Тамыры
тереңде жатқан тілдік орамдардың этнолингвистикалық
астарын ашуда тарих, этнография, психология, елтану т.б. салаларына
жинақталған мағлұматтар лингвистикалық
деректермен ұштастыра қолданылды.
Адамға
қатысты мақал-мәтелдерінің этнолингвистикалық
уәжі
Зерттеу барысында екі тілде де осы
тақырып аясына жататын тіркестердің саны жағынан
әлдеқайда көптігі байқалды. Мұның
сыры-адамның қоғамдағы шешуші күш екендігінде
жатса керек.
Ағылшын тілінде халық арасында
жиі қолданылатын «Good manners makes a man» (Адамды адам ететін
оның әдептілігі) тұлғасы ықшам, алайда мәні
зор тілдік орам, орта ғасырда орын алған қағида,
дәстүрлерге, заман талабына байланысты қалыптасқан.
Әсіресе, XIVғасырда Англияда мәдениеттіліктің негізгі
шарттарына, өзін-өзі ұстау ережелеріне баса назар аударылып,
мүлтіксіз орындалуы талар етілді. Әдептілік, ізеттілік ережелерін
қамтитын арнайы жинақтар шығарыла бастады. Уақыт
өте келе осы ұстанымдардың бірқатары
жалпыхалықтық мақа-мәтелге айналып, кеңінен
қолданыс тапты. Мысалы, If you sit by a worthier man than theyself art
ones Suffer him first to touch the meat (Егер өзіңнен
салауаттырақ адаммен дастархандас болсаң,одан үлгі ал,
яғни соған карап ас іш)т.б.
Діни мифологиялық
наным-сенімге байланысты мақал-мәтелдерінің
этнолингвистикалық уәжі
Ағылшын және қазақ
тілдерінде наным-сенімге байланысты мақал-мәтелдер де кездеседі.
Мысалы, ағылшын тіліндегі «God helps those who help themselves»
(өзі көмектескендерге құдай да көмектеседі)
тіркесінің шығу төркінін біздің жыл санауымызға
дейінгі 570 жылы жазылған «Геракл және күәмеші» атты
Эзоптың аңыз әңгімесімен байланыстырамыз. Мифтік
әңгіменің жалпы мазмұнына келер болсақ,
күймесі батпаққа батып тұрып қалған
күймеші оны шығаруға талпыныс жасамастан, көмекке
құдіретті де күшті Гераклді шақырады.Адамның
бұл қылығына қатты ашуланған Геракл:
«күйменің дооңғалағының артына
иығыңды тіреп итер де, өгізіңді алға айда» дейді
және алдағы уақытша еш әрекет қылмастан
өзін шақыруға қатаң тыйым салады. Осы ой
түйіні XVIII ғ. дейінгі әдебиеттерде әр түрлі
жолдармен берілген. Қазіргі уақыттатұрақты
қолданысқа ие «God helps those who help themselves» мақалы
алғаш рет 1736 жылы Б.Франклиннің «Poom Richard’sAlmanack» атты
еңбегінде қолданылды.
Қазақ және ағылшын
тілдеріндегі наным-сенімге, оның ішінде, жаратқан ие, алла
тағалаға қатысты мақал-мәтелдерді
салғастыра зерттей отырып, олардың семантикалық жағынан
өзара сәйкес келетіндігі анықталды.
Мақал-мәтелдер арқылы берілетін ойдың өзара
өзектесіп, астасып келу себебін әртектес тілдер
өкілдерінің өмір сабағының, ғасырлар
бойға тіршілікте көзі жетіп, көкейіне түйген
тәжірибе жиынтығының ұқсастығымен
ұштастырамыз.
Үй-жайға
байланысты мақал-мәтелдерінің этнолингвистикалық
уәжі
Қай халық болмасын, адамзат
үшін үйдің алатын орны ерекше. Зерттеу барысында осы
тақырып аясына жататын мақал – мәтелдердің екі тілде де
көптен кездесетіндігі байқалды. Мысалы, ағылшындар «My house
is my castle» (Өз үйім-өлең төсегім) десе,
қазақ халқы «Өз үйім – өлең
төсегім» деп, оған бейнелі түрде ерекше сипат береді.
Тарихи деректерге сүйенсек, ежелгі
ағылшын баспаналары қорғаныс үшін аса мықты
болмаған және Англияда қорғандардың салына
бастауы 1066 жылғы нормандар басшылығымен байланысты. Жергілікті
халық қаһарынан қауіптенген нормандар «түнгі
ұйқы кезінде бауыздап кетпеуі үшін мықты баспана керек»
деген ұйғарымға келіп, батпақтан үй салып,
ағаштан мұнаралар тұрғыза бастаған. Бұларды
балшықтан жасалған биік қабырғалармен қоршап
немесе айналдыра ор қазатын. Демек, өзге халықтарға
тән тарихи қалыптың, дәстүрдің жергілікіті
халықтарға сыналап енуі, үйдің ассоциацивті қорғанға
балануы «My house is my castle» тәрізді тұрақты
тіркестердің қалыптасуына негіз болды деп ойлаймыз.

1.     Гендерлік
қатынастарға байланысты мақал-мәтелдерінің
этнолингвистикалық сипаты
Адам өмірінде отбасының алатын
орны ерекше,себебі ол шағын мемлекет іспетті. Осы шағын мемлекетте
әйелге артылар жүк те, жауапкершілікте айтарлықтай.
Ағылшын тілінің және қазақ тілінің
паремологиялық қорындағы әйелдердің жеке басына
қатысты мақал – мәтелдерден әйелдердің
қоғамдағы, отбасындағы мәдени – әлеуметтік
орынын айқын аңғаруға болады. Соған
тоқталып кетейік: A good wife makes a good husband (Жақсы
әйел жаман еркекті би етеді).
2.     Уақыт
өлшеміне байланысты мақал-мәтелдерінің
этнолингвистикалық сипаты
Times a money – Уақыт
– ақша.

There is a time for everything – Әр нәрсенің өз уақыты бар.

3.     Тілге
байланысты мақал-мәтелдерінің этнолингвистикалық
уәжі
Good words cost nothing and are worth much
– Жылы-жылы сөйлесең жылан інінен шығады,
қатты-қатты сөйлесең пышақ қынынан
шығады.
4.     Қонаққа
қатысты мақал-мәтелдерінің этнолингвистикалық
уәжі
A constant guest is never welcome – Бір күнгі қонақ
– құт,
екі күнгі қонақ-жұт.

5.     Ақша,
қаражатқа байланысты мақал-мәтелдерінің этнолингвистикалық уәжі
Take care of pense and the pounds will
take care of themselves – Береке бір тиыннан.

6.     Өнер-білімге
қатысты мақал-мәтелдерінің этнолингвистикалық
уәжі
Knowledge is power – Білім-күш.

7.     Өмір
мен өлімге қатысты мақал-мәтелдерінің
этнолингвистикалық уәжі
Speak well of the dead – Өлгендер
жайлы жақсы айт (Өлі разы болмай, жарлы байымас).
8.     Табиғатқа,
жан-жануарларға байланысты мақал-мәтелдерінің этно
-лингвистикалық уәжі
Red
sky at night,Sherperd is delight: Red sky in the morning
Sherperd is warning – Түңгі қызыл аспан
– шопанның қуанышы,
таңғы қызыл аспан
– шопанның уайымы.

3.Эксперименттік
бөлім
3.1. 5-8 сыныптармен сұхбаттасып, сауалнама алу
Сұрақ:
Ағылшын тілінде қандай мақал-мәтелдерді
білесің?
Қазақ
тілінде ше ?Айтылған мақал-мәтелге ағылшын тілінде
баламасын айта аласыңба? Қос тілді мақал-мәтелдердің
ұқсастығы мен айырмашылығы қандай?
4.
Нәтиже
Сауалнама
нәтижесі бойынша оқушылардың көбісі
мақал-мәтелдердің
ұқсастығын
баламасы арқылы білмейтіндігі байқалды. Тіпті кейбір оқушылар
мақал-мәтелдердің айырмашылығына мән бермейді
екен. Сол үшін мектепке қос тілде мақал-мәтелдерді тіл
апталықтарда стенд арқылы тарату . Сабақтарда көбірек
қолданысқа енгізу.

Қорытынды.
  Мақал-мәтелдер –
халық тарихы, оның әлеуметтік тіршілігі, ақыл
өнегесі, даналығы мол көрініс тапқан,ой
дәлдігімен, ықшамдылығымен ерешеленетін тілдік бірліктер
болып табылады; мақал көп жағдайда
үлгі,өнеге,өсиет айтуға құрылады. Ал
мәтел,сөз тіркесі, қалыптасқан нақышты орамды
сөйлемше түрінде келіп,көңілдегі ойды емеурін
арқылы жеткізеді;
-
Ағылшын тіл білімінде мақал мен мәтелдің ара жігі
нақты ажыратылмай, біртұтас тұрақты тіркес ретінде
арастрылады;
-
Мақал-мәтел өзге тұрақты сөз орамдарына
қарағанда,тұлға жағынан ықшам,
мазмұны жағынан тұтас, әмбебап болады;
-
Мақал-мәтелдердің тұлғасының
тұрақтылығы мен тілде бұрыннан «дайын» материал ретінде
қолданылатын сипаттары оларды фразеологизмдер қатарына қосып,
осы салада зерттеуге толық мұмкіндік береді;
-
Бірқатар қазақ және ағылшан
мақал-мәтелдерінің құрамы мен
құрылымы және мағынасы тұрғысынан
өзара сәйкестіктері байқалады, абсолютті эквивалент,
яғни тепе-тең балама түрлері де кездеседі;
-
Ағылшын мақалдары көбіне бір сөйлемнен ғана
тұрса, қазақ мақалдарының басым көпшілігі
екі не бірнеше тармақты болып келеді.Қазақ
мақал-мәтелдеріндегі айтылар ойдың басқа бір
жағдай не құбылыспен салыстырыла жеткізуін тілдік
ерекшеліктер санатына жатқызуға болады;
-
Кейбір қазақ мақал-мәтелдерінің түп дерегі
қазақ қоғамында қалыптасқан билер
институтымен,яғни Майқы, Төре, Әйтеке есімдерімен,
Абай, Ыбырай, Жамбыл т.б шығармаларындағы мазмұнды сөз үлгілерімен
, қоғам қайраткерлерінің қанатты сөздерімен
тығыз байланысты;
-
Ағылшын мақал-мәтелдерінің ауқымды тобы
қасиетті кітап інжілден, В.Шекспир сынды ағылшын классикалық
әдебиетінің ұлы тұлғаларының
шығармаларынан бастау алады;
-
Қазақ және ағылшын негізгі айырма мынада:
қазақ мақал-мәтелдерінің басым көпшілігі
ауызша сөз үлгілері негізінде қалыптасқан,
ағылшын мақал-мәтелдерінің көбі қасиетті
кітаптан тараған ұлағатты сөздер болып табылады, ауызша
таралған мақал-мәтелдер жетекші емес;
-
Ағылшын тіліндегі мақал-мәтелдердің
құрамында елді-мекендердің, атаулары мен кісі есімдері жиі
кездеседі;
 -
Туыс емес тілдердегі бірқатар мақал-мәтелдердің
өзара мағыналас болып келу қазақ және
ағылшын халықтарының өмір тәжірибесінің,көзі
жетіп, көкейіне түйген ой-тұжырымдарының
ұқсастығымен байланысты.

ГЛОССАРИЙ
Proverbs-Мақал-мәтелдер

1.
A bird in the hand is worth two in the bush.-Қолда барда алтынның
қадірі жоқ.
2.
All talk no action, Action speak louder than words. - Көп сөз
көмір, аз сөз алтын.
3.
There is no smoke without fire. - Жел соқпаса,от шықпайды.
4.
Murder will out. -Өтіріктің құйрығы бірақ
тұтам.
5.
A man can die but once. - Ердің екі сөйлегені өлгені.
6.
Custom is a second nature.- Ауру қалса да әдет қалмайды.
7.
What is done cannot be undone.- Айтылған сөз –атылған
оқ.
8.
An apple a day keeps the doctors away.- Алманы күнде жесең,
саған ауру жоламайды.
9.
Two heads are better than one.- Бір бастан екі бас артық.
10.
While there is life, there is a hope.- Жеті рет өлшеп, бір рет кес.
11.
A friend in need is a friend indeed.- Жақсы дос ашып айтар, жаман дос
қосып айтар.
12.
Make hay while the sun shines.- Темірді қызғанда соқ.
13.
Out of sight, out of mind.- Көзден кетсе көңілден де кетеді.
14.
To kill two birds with one stone.- Бір оқпен екі қоянды ату.
15.
Handsome is as handsome does.- Адамды сыртынан емес, ішінен таны.
16.
Appearance an deceitful.- Мал аласы сыртында, адам аласы ішінде.
17.
Everything is good in its season.- Әр нәрсенің орны бар.
18.
First think then speak.- Ойнап сөйлесең де, ойлап сөйле.
19.
To tell tales out of school.- Отыз тістен шыққан сөз, отыз
рулы елге жетеді.
20.
Don’t count you chickens before they are hatched.- Балапанды күзде
санайды.
21.
Don’t trouble, trouble until trouble you.- Үндемеген үйдей
пәледен құтылады.
22.
Don’t look a gift horse in the mouth.- Орамал тон болмайды, жол болады.
23.
Better late than never.- Ештен кеш жақсы.
24.
The rotten apple injures its neigbours.- Бір қарын майды бір
құмалақ шіртеді.
25.
It never rains but it pours.- Бір айналдырғанды  шыр айналдырады.
26.
Live not to eat, but to leave.- Жеу үшін өмір сүрмей,
өмір үшін күресу керек.
27.
Live and learn.- Оқусыз білім жоқ, білімсіз күнің
жоқ.
28.
The early bird catches the worm.-

Ерте тұрған әйелдің бір ісі артық, ерте
тұрған еркектің ырысы артық.
29.
Business before pleasure.- Бейнет түбі-зейнет.
30.
East or west, home is best.- Отан оттан ыстық.
31.
The more we learn the more we know.- Неғұрлым көп
оқысақ, соғұрлым көп білеміз.
32.
All is not gold that glitters.- Жылтырағаннның бәрі алтын
емес.
33.
Honesty is the best policy.- Арыңды жасыңнан сақта.
34.
Friendless is poor.- Досы жоқ адам-кедей адам.
35.
All roads lead to.- Қызыл тіл Римге жеткізер.
36.
Knowledge is power.- Білімдіге дүние жарық.
37.
A good beginning makes a good ending.- Бітер істің басына, жақсы
келер қасына.
38.
No pains, no gains.- Еңбексіз-өнбек жоқ.
39.
He who laughs last laughs best.- Соңғы күлген күледі.
40.
Seeing is believing- Естігенге емес, көргенге сен.
41.
Nothing venture, nothing have.- Әрекет болмай, берекет болмас.
42.
Where there is a will there is a way.- Іздеген мұратына  жетеді.
43.
You cannot eat your cake and have it.- Бір өткеннен екі өтпек
жоқ.
44.
Neck or nothing.- Шешінген судан тайынбас.
45.
Never say die.- Салың суға кетпесің.
46.
No gain without pain.- Тірліксіз-бірлік жоқ.
47.
Nothing comes from nothing.- Ештеңеден ештеңе де шықпайды.
49.
One good turn deserves another.- Қайтқан малда қайыр
жоқ.
50.
The devil is not so black as he is pained.- Қорыққанға
қос көрінеді.
51.
To make a mountain out of the hill.- Түймедейді түйедей қылу.
52.
Don’t cross a bridge before you come to it.- Байыбына бармай бал ашпа.
53.
Gossiping and lying go hand in hand.- Өсек бар жерде өтірік бар.
54.
A burnt child dread the fire.- Аузы күйген үрлеп ішеді.
55.
A drowning man will catch at a straw.- Суға кеткен тал қармайды.
56.
A fool at forty is a fool indeed.- Отызында орда бұзбаған,
қырқында қамал алмас.
57.
There is no place like home.- Өз үйім өлең
төсегім.
58.
It is never too late to learn.- Үйренуге ешқашан кеш емес.
59.
A good wife makes a good husband.- Жақсы әйел жаман еркектің
басын өрге сүйрейді.
60.
An empty hand is no lure for a hawk.- Күлшелі бала сүймекке
жақсы.
61.
Practice makes perfect.- Қайталау –оқу айнасы.
62.
A bad workman quarrels with his tools.- Жаман жұмысшы
құралдарымен ұрысады.
63.
Burn not your house to rid it of the mouse.- Тышқаннан құтылу
үшін, өз үйіңді өртеме.
64.
Blood is thicker than water.- Қан судан қою.
65.
So many countries , so many customs- Әр елдің салты басқа.
66.
Between friends all is common.- Ерегескен ел болмайды, есептескен дос болмайды.
67.
False friends are worse than open enemies.- Өтірікші дос жаудан жаман.
68.
A man is known by the company he keeps.- Досына қарап, кісіні таны.
69.
Pride goes before a fall.- Еңкейген екі асайды,
қайқайған құр қалады.
70.
No news is good news.- Аш құлақтан- тыныш
құлақ.
71.
Cut your coat according to your cloth.- Көрпеңе қарай
көсіл.
72.
There is honour among thieves.- Қарға қарғаның
көзін шұқымайды.
73.
To be or not to be.- Баяғы жартас- бір жартас.
74.
The voice of voice of one man is the voice of no one.-

Жалғыздың үні шықпас,жаяудың шаңы шықпас.
75.
One man no man.- Жалғыз жүріп жол тапқанша, көппен
бірге адас .
76.
One is no number.- Бір сан емес, екі көп емес.
77.
One flower makes no garland.- Жалғыз ағаш үй болмас,
жалғыз жігіт би болмас.
78.
A cat in gloves catches no mice.- Еңбегіне қарай өнбегі.
79.
Brevity is the soul of wit.- Қысқалық
–тапқырлықтың жаны.
80.
He who begins many things finishes only few.- Екі кеменің басын
ұстаған, суға кетеді.
81.
Talk of the devil and he will appear.- Кімді айтсаң сол келеді.
82.
Everything comes to him who wants.- Іздеген жетер мұратқа.
83.
Every dog has its day.- Дүние кезек , терме тезек.
84.
Catch the bear before you sell its skin.- Қашпаған  сиырдың
уызынан дәметпе.
85.
A tree is known by its fruit.- Ағаш жемісімен танылады.
86.
A good name is better than a good face.- Түсі игіден түңілме.
87.
The more you live, the more you see, the more you see, the more you know.-

Көпті көрген көсем болар, сөйлей-сөйлей шешен
болар.
88.
Who knows most says least.- Көп біл, аз сөйле.
89.
A man is known by his friend or you know a man by his friend.- Адамды досынан
таны.
90.
A good deed is never lost.- Қайтқан малда береке бар.
91.
If you run after two hares, you will catch neither.- Екі кеменің басын
ұстаған суға кетеді.
92.
A good word is soon said as an ill.- Жақсы сөз-жарым ырыс.
93.
When the cat is away, the mice will play.- Ит жоқта шошқа
үреді.
94.
Let bygones be bygones.- Өткен күнде белгі жоқ.
95.
Little strokes fell great oaks.- Еңбек етсең емерсің.
96.
Words hurt more than swords.- Сөз тас жарады, тас жармаса бас жарады.
97.
Health is above wealth.- Денсаулық -зор байлық.
98.
Every man is the architect of his own mill.- Әркім өз
өмірінің сәулетшісі.
99.
Still water runs deep.- Үндемегеннен үйдей пәледен
шығады.
100.
Rome was not built in a day.- Игіліктің ерте-кеші жоқ.
101.
Poverty is no sin.- Кедейлік –күнә емес.
102.
So many men, so many mind.- Көптің ойы кемеңгер.
103.
Health is better than wealth.- Денсаулық-зор байлық.
104.
Tastes differ.- Талғамға талас жоқ.
105.
When angry, count a hundred.- Ашуланғанда жүз рет сана.
106.
You can’t eat your cake and have it.- Бір өткелден екі өтпек
жоқ.
107.
Bad news travel fast.- Жаманат жатпайды.
108.
Neck or nothing.- Шешінген судан тайынбас.
109.
A word is enough to the wise.- Ақылдыға бір сөз де жеткілікті.
110.
An hour in the morning is worth two in the evening.- Кешкі екі сағаттан
таңғы бір сағат артық.
111.
To be head over ears in dept.- Қарызы бастан асады.
112.
To be up to the ears in love.- Өлердей ғашық.
113.
He that is full of himself is very empty.- Аузымен бәрін айтады, ал іске
келгенде түк білмейді.
114.
Every man is an architect of his own fortune.- Әркім өз
бақытына ие.
115.
A good beginning is half the battle.- Жақсы бастама-шайқастың
жартысы.
116.
Deed is not words.- Сөз емес-іс керек.
117.
Better en egg today than a hen tomorrow.- Таңдағы тауықтан
сол күнгі жұмыртқа артық.
118.
When in Rome, do as Romans do.- Римде болсаң, римдіктерше істе.
119.
What the heart thinks the tongue speaks.- Ойнаса да, ойындағысын айтады.
120.
Four eyes see more than two.- Екі көзден төрт көз
көбірек көреді.
121.
The leopard cannot change its spots.- Сүтпен кірген мінез сүйекпен
кетеді.
122.
Better a glorious death than shameful life.- Өлімнен ұят
күшті.
123.
An idle brain is the devil is workshop.- Бос ақыл –ой шайтанның
шеберханасы
124.
The more haste, the less speed.- Асыққан сайын
шапшаңдық бәсеңдейді.
125.
The proof of the pudding is in the eating.- Бәрі іс жүзінде
тексеріледі.
126.
The fat is in the fire.- Болар іс болды, бояуы сіңді.
127.
Necessity is the mother of invention.- Мұқтаждық нанды жеуді
де үйретеді.
128.
As the tree , so the fruit.- Ағаш қандай болса, жемісі сондай.
129.
Better to do well than to say well.- Жақсы сөйлегеннен жақсы
істеген артық.
130.
A great ship asks deep waters.- Үлкен кемеге ұзақ сапар.
131.
A watched pot never boils.- Қазанның қайнауын
күтсең қайнамас.

Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Иностранные языки в школе//2005
2. Мақал – мәтелдерде
ағылшын
сабағына қолдану// Иностранные языки в школе, 2005, 3
3. Smith W. С, Сowie А.Р., Маскіn Rаnd Мс.Саіg І.К.,
Тауlог А., Whiting В.J., Seidi J., Мс Моrdiе W., Ridout R. Аnd Witting С,
Аррегsоn G. L., Lindа аnd Rоgеr Ғlаvеll, А.В. Куниннің
сөздіктері мен көркем әдеби шығармалары
қолданылды.
4. Жүсіпова Р.Б. Ағылшын және
қазақ тілдеріндегі мақал – мәтелдердің синонимдік
мәні// Қаз ҰУ Хабаршысы – Филология сериясы // N 3- 2003
5. Аргингазина Ш.Б. Ағылшын және
қазақ тілдеріндегі етістікті фразеологизмдердің лексика –
семантикалық сипаты// Алматы – 2004
6. Ағылшын және қазақ тілдеріндегі
етістікті фразеологизмдердің синонимдігі// АГУим. Казахстанская
филология: проблемы и перспективы. – Алматы – 2002
7. Ағылшын – қазақ тілдеріндегі
кейбір ұқсастықтар туралы // Қазақстан
мектебі – 2001, N 3
8. Ағылшын – қазақ тілдеріндегі
сөздіктер, 2001
9. Адамбаев Б. Ағылшын және
қазақ мақал – мәтелдерінің
құрылымдық және мағыналық
ұқсастықтары //Алматы-1996, 17 б.
10. Словарь употребительских английских
пословиц//Москва-1985

Скачано с
www.znanio.ru

file_name: Ағылшын тілінен ғылыми жоба.docx

alt: АЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ

alt: Жоспар

alt: XIX ғасырдың екінші жартысы. Кеңес дәуірінің 1948 жылдарына дейін мақал-мәтелдерді тек халық аузынан жинап, жеке басылым ретінде шығару жұмыстары жүргізілген болса, екінші кезең-оларды тілдік тұрғыдан…

alt: Мақал-мәтелдер – халық тарихы, оның әлеуметтік тіршілігі, ақыл өнегесі, даналығы мол көрініс тапқан,ой дәлдігімен, ықшамдылығымен ерешеленетін тілдік бірліктер болып табылады; мақал көп жағдайда үлгі,өнеге,өсиет айтуға…

alt: ГЛОССАРИЙ Proverbs-Мақал-мәтелдер 1

alt: Пайдаланылған әдебиеттер: 1.

title: Ғылыми жоба : Қазақ ағылшын мақал-мәтелдерінің ұқсастығы мен айырмашылығы


extracted_text:
Государственное автономное образовательное
учреждение
 среднего профессионального
образования Республики Крым
«Ялтинский медицинский колледж»

Воспитательное
мероприятие

Классный час
на тему:

 «Гагаринский урок. Космос- это Мы »

Цель классного часа: ознакомить
студентов с историей космонавтики, с историей первого полёта, биографией Ю.
Гагарина.

Ход
проведения

12 апреля 1961 сбылась самая фантастическая и дерзкая
мечта человечества - полет в космос. Старший лейтенант Юрий Гагарин на корабле
"Восток-1" облетел Землю на высоте 302 километра со скоростью около
28 тысяч километров в час.
Юрий Гагарин перед полетом в космос.

Он был первым, кто увидел, что Земля, в самом деле,
круглая, голубая. И - очень красивая.
Полет Гагарина длился всего 108 минут. Но эти минуты
перевернули весь мир, все представления о возможном невозможном. Далекий и
неведомый космос заговорил! Заговорил по-русски. Планета рукоплескала Гагарину,
советским ученым и конструкторам, триумфу великой страны. "Всем показана
цель. Не придется ли теперь начать летоисчисление с того дня, когда человек
одним прыжком поднялся выше пределов воображения?" - сказал тогда
французский писатель Луи Арагон.
Возвращение Гагарина с орбиты происходило на грани
его человеческих возможностей.
Всего за 108 минут жизнь Юрия Гагарина перестала ему
принадлежать. Буквально каждая минута - от рождения и до самой смерти - стала
частью легенды о великом советском человеке, который первым полетел в космос.

За девять месяцев до легендарного полета отборная
шестерка летчиков встретилась с академиком Королевым. Он показал первый
космический корабль. Все сгрудились у серебристо-белого шара диаметром около
двух с половиной метров. Королев спросил: "Есть желающие познакомиться с
кабиной?"
"Разрешите?" - сделал шаг вперед Юрий
Гагарин. Снял ботинки и в носках поднялся по стремянке к люку... Сергей
Павлович подтолкнул локтем своего заместителя: "Этот, пожалуй, и полетит
первым".
Юрий Гагарин прекрасно понимал, что вернуться из
полета к звездам можно на колеснице славы, но так же легко превратиться и в
летающий саркофаг. Поэтому он оставил письмо жене Валентине: "В технику я
верю полностью. Она подвести не должна. Но бывает ведь, что на ровном месте
человек падает и ломает себе шею. Здесь тоже может что-нибудь случиться".
Вот так просто. Это письмо Валентине Ивановне передали семь лет спустя. Уже
после трагической гибели мужа в 1968 году.
На первой гагаринской фотографии после приземления -
осунувшееся лицо, усталые глаза. 108 минут - не один миг.
Почему первый полет человека в космос состоялся
именно 12 апреля? Во многом потому, что старт американца Шепарда был назначен
на конец апреля. Соревнование между Советским Союзом и США было очень жестким.
И Главный конструктор спешил: он не имел права отдавать первенство в космосе
заокеанским коллегам...
"Спешить" - не значит быть первыми
"любой ценой". Хотя риск, действительно, был огромный. Из семи
полетов кораблей "Восток" до Гагарина лишь три были успешные. А на
Землю вернулись - два. "Но по уровню наших знаний и наших возможностей для
безопасности полета было сделано все. Больше просто придумать уже не могли, -
говорит ведущий конструктор космических кораблей "Восток" Олег
Ивановский. Последний, кто закрывал крышку люка за Гагариным.
В биографии Юрия Гагарина немало белых пятен. Многие
всерьез думали: психика первого космонавта может не справиться с одиночеством в
безбрежной черноте космоса. Конструкторы решили подстраховаться - придумали
секретный код. Цифра "25" была под строжайшим грифом. Впрочем, как
выяснилось, перед стартом ее шепнули Юрию Гагарину практически все
"посвященные". Почему? Да потому что верили ему, как себе.
Трудно сказать, узнаем ли мы когда-нибудь абсолютно
все детали того полета. Оказывается, первый старт едва не сорвался из-за технической
неполадки. Пока спецы разбирались, Юрий тихонько насвистывал: "Родина
слышит, Родина знает..."
А из рассекреченного не так давно доклада первого
космонавта на заседании Государственной комиссии стало известно: десять из 108
минут Юрий Гагарин находился на краю гибели. Спускаемый аппарат не отделялся от
космического корабля.
Первому космонавту пришлось пережить и еще одно
испытание - после полета его тяготила жесткая опека "сверху". Чтобы
заночевать у родственников, он должен был брать разрешение у Каманина. Иногда
все это чертовски надоедало, и  он позволял себе озорные мальчишеские выходки.
Его любили таким, каким он был, видели в нем "своего"...

Мало кто знает, что  еще в 1964 году Юрий Гагарин
одним из первых предложил восстановить разрушенный большевиками храм Христа
Спасителя. И прозвучало это не где-нибудь - на заседании пленума ЦК. Мотив у
Гагарина был очень простой: нельзя поднимать патриотизм, не зная своих корней.
Рассказывают, реакция была потрясающая, раздались бурные аплодисменты. Президиум,
конечно, был серьезно напуган, но ничего сделать против Юрия Алексеевича они,
разумеется, не могли.
Полет Гагарина в космос предопределил будущее не
одного поколения землян. Перед людьми открылась дорога за пределы того, что
принадлежит Земле. Дорога в новый мир. И теперь это - уже навсегда. Как сказал
американский астронавт Нейл Армстронг, ступивший первым на Луну, земляне будут
в космосе, входя через ту дверь, которую открыл Гагарин.
Как сказать, возможно без полёта Гагарина, не
состоялся бы и американский блиц спурт к Луне.
Для россиян Юрий Гагарин - любимый герой
отечественной истории XX века. По данным исследования ВЦИОМ, ему принадлежит 35
процентов голосов. Следом идут Владимир Высоцкий и маршал Жуков, Лев Толстой,
Александр Солженицын, Иосиф Сталин, Владимир Ленин.

file_name: Методичка.docx

alt: Мало кто знает, что еще в 1964 году

title: Методическая разработка внеклассного мероприятия,посвящённого Дню космонавтики  «Гагаринский урок. Космос- это Мы »


extracted_text:
ДЗЯРЖАЎНАЯ
ЎСТАНОВА АДУКАЦЫІ
“КЛЕЦКАЯ
СЯРЭДНЯЯ ШКОЛА №2”

ПРАЕКТ

“Традыцыі
і сучаснасць лозапляцення.
Старое
мастацтва на новы лад”

Намінацыя:
“Захаванне
традыцый: беларуская народная творчасть”

                    Выканала:  Сцепановіч Таццяна,

            вучаніца  6 класа, 12 гадоў

Кіраўнік:   Талкач Галіна Мікалаеўна,

настаўнік працоўнага навучання

Пашпарт
праекта

Назва:
“ Традыцыі і сучаснасць лозапляцення. Старое мастацтва  на новы лад”
Тып
праекта: інфармацыйны .

Адукацыйная
вобласць: працоўнае навучанне.
Метады
даследавання:
-
вывучэнне літаратуры (бібліятэчныя фонды,
СМІ, інтэрнэтрэсурсы);
-
відэа урокі, майстар класы;
-
гутаркі, анкетаванне ;
-
аналіз, абагульненне.
Практычны:
пляценне вырабу, параўнанне.
Формы
прадастаўлення  вынікаў праекта: папулярызацыя матэрыялу (паведамленні на
класных гадзінах, удзел у выставах, публікацыя, размяшчэнне ў сетцы Інтэрнэт).
Установы
і арганізацыі, ва ўзаемадзеянні з якімі выконваўся праект:
-
Марачанскі цэнтр рамёстваў;
-
Дзяржаўная ўстанова  “Музей гісторыі
Клетчыны”.

Змест:
Уводзіны………………………………………………………………...……………4
1.
Гістарычная даведка ..... …………………..……………………...........................5
1.1
Гісторыя лозапляцення ў Клецкім раёне………………………………………6
2.
Выкарыстанне папяровай лазы – творчае пераасэнсаванне традыцый   лозапляцення ў
сучасных умовах………………………………………………......7
2.1
 Параўнанне вырабаў з
газетных трубачак з вырабамі з лазы……………..…8
3.Техналогія
вырабу.……………………………………………………...................9
3.1
Віды пляцення………….. ……...……………………………………………...11
3.2
Матэрыялы, інструменты, прыстасаванні……………………………………14
3.3
Правілы бяспечнай працы……………………………………………………..14
4.
Практычная работа………………………………………………………………15
4.1
Паслядоўнасць пляцення капялюша…………………………………………..15
4.2 Паслядоўнасць вязання дэкора………………………………………………...15
5.
Эканамічная ацэнка праекту…………………………………………………….16
6.
Практычнае выкарыстанне  ўласных вырабаў і распаўсюджванне
мастацкіх
традыцый Клецкага …………………………………............................16
Заключэнне………………………………………………………………………….18
Спіс
выкарыстанай літаратуры……………………………………………………19
Дадатак……………………………………………………………………………...20

Уводзіны
Ёсць
у Клецкім раёне мілая, ціхая, утульная вёсачка Морач. Гэта вёска славіцца
народнымі ўмельцамі па лозапляценню, ткацтву, вышыўцы,  апрацоўцы драўніны.  У
1999 годзе там быў адкрыты цэнтар рамёстаў. Гэта не толькі майстэрня, дзе
працуюць самі майстры, але і перадача моладзі свайго таленту праз гурткі.
Наведванне
цэнтра рамёстваў прынесла мне вялікае задавальненне. Я зразумела, што народнае
дэкаратыўна-прыкладное мастацтва - вынік творчасці многіх пакаленняў майстроў.
Сталеючы, мы пачынаем разумець, што чалавек не можа існаваць у адрыве ад
прыроды ні на якім з узроўняў: ні на духоўным, ні на фізічным, ні на эмацыянальным.
Нашы вочы хочуць бачыць, а рукі дакранацца  да рэчаў, зробленых з прыродных
матэрыялаў. Па заканчэнні экскурсіі по цэнтру рамёстваў у мяне з’явілася  жаданне
навучыцца розным прыёмам  пляцення   лазой . Вельмі ж мяне ўразіла прыгажосць,
натуральнасць і блізасць да прыроды лазовых вырабаў.  У цяперашні час многія
людзі пачынаюць задумвацца, перш чым купляць і ўносіць у свой дом рэчы,
зробленыя з поліэтылену, цэлулоіду, пластыка ці яшчэ якога-небудзь прадукту
нафтаперапрацоўкі. Бо ў нас ёсць годная альтэрнатыва штучным матэрыялам,
падказаная самой прыродай і захаваная народнай традыцыяй. А традыцыі захоўваюць
і перадаюць нам народныя майстры, якія жывуць побач. Варта толькі  мець
жаданне,  вучыцца ў іх усяму таму, што яны ўмеюць, каб потым перадаць гэтыя
ўменні сваім дзецям.
Мне
захацелася даведацца пра гісторыю  ўзнікнення і развіцця лозапляцення. І
самастойна сплесці дэкаратыўны выраб. Пачаць вучыцца плесці з лазы адразу ў
мяне ў гэтым годзе няма магчымасці. Але мая настаўніца параіла мне навучыцца
плясці з папяровай лазы. Што ў будучым будзе добрым падспор’ем для работы з сапраўднай
лазой.
Дадзеная
работа прысвечана пляценню вырабаў з газетнай лазы. Пляценне з'яўляецца
даступным відам рукадзелля. У гэтым заключаецца актуальнасць дадзенай работы.
Гіпотэза:
Пляценне з папяровай лазы, як годная альтэрнатыва лозапляценню.
Аб’ектам
маей работы з’яўляецца – дэкаратыўны капялюш.
Мэта:
стварыць дэкаратыўны выраб па прынцыпе лозапляцення з папяровай лазы, адрадзіць
забытае рамяство з даступных матэрыялаў.
Задачы:
-вывучыць
гісторыю лозапляцення ў Клецкім раёне;
-знайсці
альтэрнатыву пляценню з лазы;
-вывучыць
прыёмы пляцення  з натуральной лазы, адаптаваць  іх да пляцення з папяровай
лазы;
-сплесці
вырабы  з папяровай лазы і папулярызаваць іх на класных гадзінах, школьных і
раённых выставах .

1.
Гістарычная даведка
Пляценне
- мастацтва старажытнае, як чалавечы род. Напэўна, чалавек не можа не плесці:
са старажытных часоў плялі ў Афрыцы і ў Азіі, у Еўропе і ў Аўстраліі, у
Паўднёвай і Паўночнай Амерыцы.
 Плеценыя
вырабы з лазы ўяўляюць сабой майстэрства, з дапамогай якога выконваліся зусім
розныя работы. Лазой называюць любыя  раслінныя матэрыялы, якія прыдатныя для
пляцення. Упершыню лозапляценне з'явілася ў Старажытным Егіпце яшчэ ў часы
Тутанхамона. Пра гэта сведчаць плеценыя крэслы, якія былі знойдзены ў яго магільніцы,
і з'явіліся аднымі з першых знаходак плеценых вырабаў.
Лаза
ўяўляе досыць цікавы матэрыял і сёння. Майстры лозапляцення вырабляюць зусім
розныя па форме, функцыянале, знешнім выглядзе вырабы, кошт якіх заўсёды вельмі
высокі. У Еўропе  папулярнасцю карыстаюцца  работы з лазы, створаныя рукамі
майстроў, а не ў ходзе прамысловай вытворчасці, бо насельніцтва ўпэўнена ў
экалагічнасці вырабаў, адсутнасці шкодных прымешак, фарбавальнікаў, якія могуць
пашкодзіць чалавеку і навакольнаму асяроддзю.
Традыцыі
лозапляцення, практычна не перапыняючыся працягваюцца і сёння, хоць у сваім
натуральным выглядзе промысел бытуе не так шырока, як раней. У нашы дні гэта
занятак  асобных майстроў, носьбітаў традыцый калісьці распаўсюджанага
промыслу. Паколькі лёгкае, зручнае, прыгожае плеценае начыненне ў некаторых
выпадках не мае сабе раўнацэннай замены , майстры-лозапляцельшчыкі
задавальняюць не толькі заказы наваколля, але і патрэбы мясцовых рынкаў.[5]
Страціўшы
сваю прывабнасць у якасці матэрыялу для сельскагаспадарчых прылад, снасцей і
будаўніцтва, лаза не стала менш выкарыстоўваецца. Плецены кошык і цяпер
застаўся "тарай нумар адзін" для садоўнікаў і грыбнікоў. Сапраўдны
грыбнік ніколі не адправіцца на "паляванне" з поліэтыленавым пакетам,
у якім далікатная грыбная здабыча можа ператворыцца ў пацяруху. Бульбяныя
кошыкі, трывалыя, ёмістыя, лёгкія, пацешаць дачніка пры ўборцы бульбы. А
вялікія  кашы  спатрэбяцца для пераносу травы і выпаланага з участку
пустазелля. Але справа не толькі ў лёгкасці і трываласці плеценага "абсталявання",
але і ў яго эстэтычнасці. За горад, на дачу мы едзем дзеля зносін з прыродай, а
"натуральнасць" кошыкаў з  лазы (замест пластмасавых рэчаў) лёгка
настройвае стомленых гараджан на патрэбны лад, прыносячы спакой.
Прамы
працяг народных традыцый лозапляцення заўважаецца ў прадукцыі промыслу,
адроджанага ў 60-ых гадах на многіх фабрыках мастацкіх вырабаў:
Гродзенскай,Гомельскай, Мазырскай, Слуцкай і інш. Мясцовыя майстры
лозапляцельшчыкі, запрошаныя на фабрыкі, заняліся вырабам традыцыйных рэчаў,
якія маглі б прымяняцца ў сучасным побыце для утылітарна-мастацкіх патрэб.
Папулярнасць набылі кошычкі розных форм і памераў, фруктоўніцы, хлебніцы,
латкі, падносы, карабы і інш. Некаторыя з такіх форм у ранейшім побыце не
сустракаліся, аднак, створаныя патомнымі народнымі майстрамі на аснове
колішніх, натуральна прадоўжылі традыцыі лозапляцення. [5]

1.2.
Гісторыя лозапляцення ў Клецкім раёне
Беларускія
майстры не адстаюць ад сваіх еўрапейскіх калег і таксама развіваюць
лозапляценне на тэрыторыі Беларусі. Пляценне з лазы - адзін з самых цікавых
відаў народнага мастацтва і ў нашым раёне. Старажылы расказваюць, што з лазы
рабілі куфры, калыскі, разнастайныя кошыкі для гародніны і садавіны, збору ягад
і грыбоў.
Нягледзячы
на тое, што ў сучасных сацыяльна-эканамічных умовах адпала
неабходнасць у адвечна бытавых прадметах, патрэба ў вырабах, якія спалучаюць
гармонію прапорцый, прыгажосць, жывую фактуру, застаецца. Чым далей адыходзіць
ад нас мінулае, тым больш мы цэнім рукатворную вытанчанасць, самабытнасць і
арыгінальнасць вырабаў з прыроднага матэрыялу.
 Беларускаму
народу вельмі пашанцавала ў тым, што ён мае ўласных рамеснікаў, занятых у гэтым
мастацтве, гатовых падзяліцца сваімі ведамі і навыкамі, прадставіць лепшыя
работы на фестывалях і кірмашах, якія могуць быць карыснымі не толькі з пункту
гледжання эстэтычнага афармлення інтэр'еру, але і выконваць розныя функцыі ў
доме.
У
1991 годзе ў Клецкім раёне пры калгасе “Прагрэс”быў адкрыты цэх лозапляцення, у
якім працавалі ў асноўным жанчыны. Першыя ўрокі ездзілі пераймаць у горад
Чарнігаў. Набраўшыся вопыту,  у нашых майстрых сталі атрымоўвацца прыгожыя
лазовыя вырабы: карзіны, цукерніцы, напольныя вазы, якія можна было убачыць у
горадзе Мінску, Салігорску, Ганцавічах, Клецку… . Па сённяшні дзень гэты цэх
працуе. Гуртком па лазапляценню кіравала метадыст-майстар Владыка Лілія
Пятроўна.
На базе Цэнтра рамёстваў у 2004 годзе
было адкрыта аматарскае аб’яднанне народнай творчасці “Майстры”, якое
аб’ядноўвала народных майстроў розных накірункаў і прафесій; лозапляценне,
вышыўка, макрамэ, разьба і інш. У 2007 годзе гэтаму аб’яднанню прысвоена назва
“народны”. Удзельнікі гэтага клуба майстры па лозапляценню Сасіновіч Марыя
Мікалаеўна, Жаўнер Галіна Міхайлаўна, Абабурка Святлана Аляксееўна. Рудко
Алена Іванаўна.
У
іншых  вёсках на тэрыторыі нашага раёна асобныя народныя ўмельцы з лазы
таксама  плялі розныя па форме і прызначэнні вырабы: рабілі загарадзі, скрыні
для саней і калёс, посуд. З лазы плялі нават рыбалоўныя сеткі і пасткі для
птушак і жывёл. Лазу  адбельвалі, афарбоўвалі і нават пакрывалі пазалотай і
срэбрам. Сплеценыя з дубца кошыкі, дзіцячыя калыскі,  цацкі, мініяцюрныя кошыкі,
шкатулкі, мэбля, дываны многія гады служылі жыхарам Клецкага раёна,
упрыгожваючы іх побыт. Традыцыі лозапляцення, практычна не
перарываючыся, жывуць і сёння, хоць у сваім натуральным выглядзе рамяство існуе
не так шырока, як раней.
У
цяперашні час гэта занятак асобных майстроў, носьбітаў традыцый калісьці
распаўсюджанага занятку. Мясцовыя майстры робяць  рэчы, якія прымяняюцца ў
сучасным жыцці. Мы бачым, што папулярнасцю сёння карыстаюцца лазовыя кошыкі
розных формаў і памераў, вазы, хлебніцы і інш.
Вельмі
распаўсюджаным  ў нашым раёне было пляценне кошыкаў. Клецкія майстры плялі кашы
розных формаў і памераў.
Адным
з самых вядомых вырабаў з лазы з'яўляецца  двухлучковы кошык, які ў многіх
краінах называюць "беларускім". Аснова яго - два абручы, змацаваных
паміж сабой шчыльным пляценнем з лазовай стужкі або дубцоў, якое называюць
"зорачкай". (Дадатак 1)
         Пляценне
- старажытнае рамяство, якое, як адзін час здавалася, стала забывацца. У
апошнія гады цікавасць да яго  адраджаецца. Пра гэта сведчаць шырокія
экспазіцыі на спецыялізаваных выставах. На  выставах у цяперашні час на раду з
вырабамі з лазы можна ўбачыць цудоўныя вырабы з папяровай лазы.

2.
Выкарыстанне папяровай лазы – творчае
пераасэнсаванне традыцый   лозапляцення ў сучасных умовах

Галоўную
цяжкасць у лозапляценні
складае нарыхтоўка лазы. Таму для чалавека паўстала пытанне: чым яшчэ можна
замяніць лазу?
         Пляценне
з газетных трубачак выкарыстоўвае ўсе прыёмы пляцення з лазы або саломы, таму
карані тэхналогіі  ідуць адтуль. Папулярнасць пляцення з папяровых або газетных
трубачак, хутчэй за ўсё, наступіла тады, калі вытворчасць паперы і газет
перастала быць раскошай, газеты і тонкая папера сталі больш даступнымі, чым
лаза. У ХХІ стагоддзі пляценне з газетных трубачак-папулярнае хобі. Яго цэняць
за  даступнасць: бо старыя газеты і часопісы ёсць у кожнай сям’і.  Наадварот,
выкарыстанне іх у якасці матэрыялу для пляцення пазбаўляе дом ад непатрэбнага
збору
макулатуры. Пляценне з газетных трубачак можна выкарыстоўваць пры рабоце
на занятках у гуртках з дзецьмі.  Загатовіць
лазу і плесці з яе-даволі цяжкі занятак для слабых дзіцячых пальчыкаў. Папера
для іх больш падатлівы і зразумелы матэрыял. Набыты навык можна будзе
выкарыстоўваць пры рабоце з  лазой.
         Пляценне
з газет, гэта малады від рукадзелля, з'яўляецца прадметам майго вывучэння.
Займаючыся гэтым відам рукадзелля,  магчыма злучыць увесь вопыт пляцення,
назапашаны продкамі. У аснове яго, вядома ж, асноўныя прыёмы пляцення з лазы.
Сустракаюцца вырабы, якія даволі ўдала імітуюць  шкатулкі і куфэркі і іншыя
вырабы з лазы. Таму можна смела сцвярджаць, што пляценне з папяровых трубачак
можа  быць альтэрнатывай  пляцення з лазы.
Хочацца
вылучыць пляценне з газет па некалькіх прычынах:

  • практычна нулявы кошт матэрыялу для пляцення з газет на пачатковым -
навучальным этапе;

  •  магчымасць пляцення з газет шырокага спектру вырабаў. Гэта такія вырабы з
газетных трубачак, як «грунтоўныя» кошык для бялізны, куфэркі, палічкі і нават
столікі з газетных трубачак большых па дыяметру, а з другога боку - лёгкія
вытанчаныя кветкі, пано, хлебніцы, вазачкі з тонкіх газетных трубачак. Сам
майстар лёгка можа вар'іраваць таўшчыню зыходнага матэрыялу;

  • магчымасць выкарыстання для вырабаў з паперы розных па кошту матэрыялаў.
Пры жаданні і магчымасці можна выкарыстоўваць і больш дарагія матэрыялы, але
цалкам магчыма абыйсціся і малымі затратамі, ствараючы пры гэтым стыльныя і
арыгінальныя вырабы, сплеценыя з газет. Акрамя таго, часта бывае дастаткова
проста сплесці вырабы з газет і пакрыць клеем ПВА, разведзеным вадой. У гэтым
выпадку няма імітацыі пляцення з лазы, але па арыгінальнасці такія вырабы з
паперы ў пэўным інтэр'еры відавочна выйграюць;

• дзесьці ў глыбіні душы радуе дачыненне да экалагічнага руху. Бо кожны майстар
пляцення з газет утылізуе ў сваёй «вытворчасці» нямалую колькасць непрыдатнага
матэрыялу, ствараючы пры гэтым нешта арыгінальнае, радуе  не толькі  сябе, але
і  людзей, які атрымліваюць плеценыя вырабы.
          Пляценне
- займальны від рукадзелля. Але ў сувязі з  развіццём тэхналогій, плеценыя рэчы
паступова страцілі сваю ролю пастаянных спадарожнікаў у побыце, сталі, хутчэй,
рэдкім элементам інтэр'еру. А  яшчэ і таму, што матэрыял для пляцення сучаснаму
чалавеку не вельмі проста адшукаць, падрыхтаваць, вылучыць месца для працы з
ім. У гэтым выглядзе рукадзелля (пляценне з газет ) прыцягвае даступнасцю
матэрыялу,  магчымасцю працаваць ва ўмовах звычайнай кватэры. Але самае
галоўнае - магчымасць стварэння прыгожых і, у той жа час, цалкам утылітарных
вырабаў. Як і нашы продкі, мы можам выкарыстоўваць у сваіх дамах плеценыя з
газет скрыні, шкатулкі, вазы, падносы,  кошыкі. Яны дапамагаюць нам уладкаваць
побыт, стварыць у кватэры ўтульную атмасферу. У пляценні з газет злучыўся вопыт
майстроў, якія працуюць з лазой, саломкай, бяростай, карэннем, выкарыстоўваюцца
і прыёмы макрамэ. Пры ўпрыгожванні вырабаў многія майстры выкарыстоўваюць
элементы квілінга, вязання кручком, дэкупаж. Гэта не толькі займальны, але і
карысны выгляд рукадзелля. Ён развівае дробную маторыку рук, абуджае фантазію,
дае прастору для творчасці. Хочацца звярнуць увагу  і на экалагічнасць
матэрыялаў: выкарыстоўваць спажывецкую паперу або  лісты з сшыткаў, харчовыя
фарбавальнікі (напрыклад, фарбу для велікодных яек), адвары раслін.

2.2 Параўнанне вырабаў з газетных трубачак
з вырабамі з лазы

Тыя людзі, якія не сутыкаліся з пляценнем з газетнай лазы, не вераць у
трываласць вырабаў з паперы. Я правяла параўнальны аналіз, і ў мяне атрымалася
наступнае.

Пляценне з папяровай лазы

Пляценне з лазы

Зыходны матэрыял

Газеты, часопісы, рэкламныя брашуры.

Лаза - гэта агульная назва цэлага шэрагу
  раслін, якія выкарыстоўваюць для пляцення.

Матэрыялы і інструменты

Папера, спіцы для вязання розных памераў,
  клей.

Шыла, востры нож, нажніцы-секатар і  металічны
  брусок, якім ушчыльняюць рады дубцоў.

Нарыхтоўка матэрыялу

Скручванне трубачак пры дапамозе спіцы і
  клею ПВА. Трубачкі гатовыя да выкарыстання адразу пасля склейвання. Паперу
  лягчэй дастаць і  прасцей падрыхтаваць да работы, чым натуральную лазу.

Для пляцення падыходзяць  не любыя
  дубцы. Неабходны дубцы пэўнай даўжыні і таўшчыні, эластычнасці папярэдне
  сабраныя, самастойна замочаныя і вычышчаныя — усім гэтым складана  займацца і
  не ва ўсіх ёсць месца і ўмовы.

Афарбоўка

Можна фарбаваць у любы колер у залежнасці
  ад прызначэння вырабу: марылкай, лакам, колерам,  харчовымі фарбавальнікам,
  настоямі раслін.

Адбельванне з ужываннем раствора хлоркі,
  каб атрымаць яркія колеры, можна выкарыстоўваць звычайныя анілінавыя
  фарбавальнікі. Устойлівы колер надае  афарбоўка натуральнымі фарбавальнікамі.

Пляценне

Укладка папяровай лазы для стварэння
  формы. Выбар тэхнікі пляцення залежыць ад прызначэння вырабу. Менавіта з
  газетнымі трубачкамі працаваць прасцей.

Укладка дубчыкаў для стварэння формы.
  Існуе шмат тэхнік пляцення. З лазой працаваць даволі складана.

                                                    Догляд
  за вырабамі

Вырабы з газетных трубачак пакрываюцца
  клеем. Або грунтоўкай і зверху лакам, што надае ім трываласць і
  даўгавечнасць. Іх можна праціраць вільготнай анучкай, пры неабходнасці
  прамыць  вадой  і высушыць. Такія вырабы «баяцца» толькі доўгага знаходжання
  ў вадзе. Калі яны проста намокнуць і высахнуць – то нічога не здарыцца.

Дастаткова праціраць сухой або
  вільготнай тканінай без ворсу, можна выраб  прамыць мыльнай вадой і высушыць.
  Вырабы з лазы ўстойлівыя да вільгаці. Каб падоўжыць тэрмін эксплуатацыі плеценых
  вырабаў, не падвяргаць іх уздзеянню занадта сухога паветра і высокіх тэмператур
  – ад гэтага ў  вырабаў з лазы могуць узнікнуць расколіны. З гадамі колер   набывае
  адценні ў залежнасці ад гатунку выкарыстанай лазы.

Экалагічная бяспека

Газета з'яўляецца экалагічна бяспечным
  матэрыялам.

Лаза з'яўляецца экалагічна чыстым
  матэрыялам

Чаму
варта займацца пляценнем з газет?
         Разгледзім
гэтае пытанне ў двух аспектах: духоўным і матэрыяльным. У духоўным плане я б
акцэнтавала наступныя моманты:
·
жыццё з хобі значна цікавей, чым без яго;
·
чалавеку патрэбна рэалізацыя творчага
патэнцыялу, асабліва ў тых выпадках, калі праца з творчасцю не звязана;
·
прыемна ўносіць пазітыўныя моманты ў
жыццё  блізкіх  нам людзей.

Што тычыцца матырыяльнага боку пытання, то і тут маса пераваг пляцення з газет
-  магчымасці стварэння ўласнага стылю ў інтэр'еры, наяўнасці пад рукой
падарункаў для родных, сяброў.

3.
Техналогія вырабу
3.1 Віды
пляцення
 Існуе шмат тэхнік пляценння. Мы
разгледзім  чатыры базавыя тэхнікі пляцення: “пляцёнка”, “вяровачка”,
“клетачка” і “елачка”.
“Пляцёнка” - найпрасцейшы спосаб пляцення з
лазы, які ўжываецца, напрыклад, пры вырабе гаспадарчых кошыкаў.
(мал.
1).
Самую простую пляцёнку выконваюць
адзіночнай  трубачкай, якую ўплятаюць суцэльнай стужкай праз адну стойку. Пляценне
пачынаюць з патоўшчанага канца трубачкі,
закладваючы яе напераменку то з аднаго,
то  з другога  боку стойкі (мал. 1). Патоўшчаны
канец трубачкі ў самым пачатку трэба
пакінуць са знешняга  боку або
можна замацаваць яго на донцы. Пры пляценні
над замкнёным контурам, вазай або скрынкай пляценне  і
нарошчванне выконваюць па гадзіннікавай стрэлцы.

(мал.
2).

Яшчэ адной разнавіднасцю простага
пляцення з'яўляецца пляценне адзінарнымі, падвойнымі або патройнымі  трубачкамі,
пры якім трубачкі ўплятаюць да стоек пад вуглом. Колькасць трубачак і вугал
нахілу залежыць ад абранага малюнку, але прынцып пляцення застаецца ранейшым,  трубачкі
трэба напераменку закладваць за адну стойку.
Пляценне
“вяровачкай” ажыццяўляецца двума або трыма і больш папярочнымі стужкамі
адначасова, якія абкручваюцца вакол элементаў асновы.
   (мал. 3)
Вертыкальныя трубачкі-стойкі
размяшчаюць на роўнай адлегласці адну ад другой, а затым аплятаюць іх двума(трыма
і больш) папярочнымі трубачкамі, перакручваючы іх паміж сабой. Першую трубачку
замацоўваюць з унутранага боку, абгінаюць ёю стойку і выводзяць за наступную стойку.
Другую замацаваную трубачку працягваюць з пераду пад вітком першай трубачкі і
абгінаюць ёю наступную стойку, над якой выйшла першая трубачка (мал. 3).
Выраб, плецены
“вяровачкай”, атрымліваецца вельмі трывалым. “Клетачка” - найбольш зручны
спосаб пляцення, па малюнку ён нагадвае тэкстыльныя вырабы. З-за сваёй сіметрычнай формы “клетачка” дазваляе лёгка
разлічваць і фармаваць вырабы практычна любога выгляду.
(мал.
4)
Гэты выгляд пляцення пачынаюць
патоўшчаным канцом газетнай трубачкі і вядуць злева направа праз дзве стойкі да
таго часу, пакуль ад верхняга канца газетнай трубачкі са знешняга боку
застаецца  10 см. Другой  трубачкай пачынаюць плесці з правага боку ад другой
стойкі, плятуць таксама праз дзве стойкі, выводзяць яе канцы ўперад на дзве
стойкі далей. Таксама плятуць і наступныя газетныя трубачкі да таго, пакуль
атрымаецца квадрат, яго вышыня павінна быць роўнай адлегласці паміж двума
стойкамі. Пасля заканчэння пляцення першага раду квадратаў, пачынаюць плесці
другі, але плятуць ужо з наступнай стойкі. Далей таксама выплятаюць наступныя
рады квадратаў да неабходнай вышыні. Асаблівую ўвага  неабходна надаць шчыльнасці
пляцення там, дзе газетная трубачка абгінае стойкі.
Пляценне “елачкай” больш складанае і выразнае, яно дазваляе
атрымліваць больш шчыльнае палатно.
Пляценне “елачкай” выконваюць на аснове вяровачкі па
наступным прынцыпе. Спачатку з двух трубачак плятуць вяровачку. Наступны рад
таксама плятуць вяровачкай, але ў адваротным
напрамеку.
Ніжняя трубачка другой вяровачкі ў люстраным выглядзе
паўтарае рух верхняй трубачкі першай вяровачкі (мал. 8).
[4]

(мал. 8)

Выраб разеткі “Сонейка” трэба ўзяць 6
дубцоў даўжынёй по 20 см. Яны пойдуць на каркас. Нажом робім  разрэзы на 1,5 –
2 см. Па цэнтры трох дубцоў і  прасоўваем у іх астатнія 3 мал.4. Затым бяром
тонкі дубец, перагінаем вакол адной з перакладзін крыжавіны (мал. 5,а).
Аплятаем крыжавіну спосабам скручвання (мал. 5,б). Левы дубец пры гэтым
праходзіць па версе правага. У пачатку другога рада кожны дубец аплятаецца
асобна спосабам скручвання. Праплятаем такім чынам 4кругі і дубцы крыжавіны
абразаем каля самага краю пляцення. Да кожнай абрэзанай палачкі крыжавіны з
двух бакоў падстаўляем завостранымі канцамі кароткія палачкі-стаячкі.
Адступіўшы 3-4 см,зноў аплятаем 3 разы простым пляценнем (мал. 5,в). Пасля
гэтага трэба плесці вяровачку ў 3 дубцы (мал. 5,г), 3 -4 кругі, канцы стаячкоў
абразаем на ўзроўні з вяровачкай. [1]
 ( мал. 9)
3.2
Матэрыялы, інструменты, прыстасаванні
Для
вырабу арыгінальнага  капялюша нам спатрэбяцца:

•
газеты;
•
спіца для вязання
•
клей;
•
прышчэпкі;
•
посуд цыліндрычнай формы;
•
фарба;
•
лак;

•
ніткі “Ірыс”: белы, жоўты, сіні, блакітны колеры.
Для
вырабу трубачак выкарыстоўваецца звычайная газета. (у крамах рэкламныя газеты
ляжаць бясплатна).
Клей
ПВА, каб газетная трубачка не раскручвалася, яе неабходна падклеіць. Клей
неабходны для нарошчвання трубачак.
Для
афарбоўкі вырабу выкарыстоўваецца акрылавая фарба бронзавага колеру.
Для
дэкарыравання вырабу неабходны звязаныя кручком лісты, кветкі (рамонак і
васількі), карункі.
Крахмал
для прыдання формы вязанаму дэкору.
Клеявы
пісталет для замацавання дэкору да капелюша.
Лінейка
неабходная для таго, каб размеціць шырыню газетных палос, з якіх будуць
скручвацца трубачкі. Шырыня паласы прыкладна 7-10см., даўжыня прыкладна 58см.,
залежыць ад памеру газеты.
Нажніцы
і канцылярскі нож. Для наразання палос выкарыстоўваем  канцылярскі нож. Для
падрэзкі і выраўноўвання нажніцы.
Спіца
металічная для вязання № 2. даўжыня 30см. для скручвання паласы з газеты ў
трубачку.
Прышчэпкі
неабходны для замацавання стоек да асновы і трываласці  склейвання пляцення. Кручок
для вязання дэкору.
3.3
 Правілы бяспечнай працы
У
працэсе работы над пляценнем папяровай лазой неабходна выконваць правілы
бяспекі працы:
-
перад пачаткам неабходна ўпэўніцца ў спраўнасці інструментаў і прыстасаванняў;
-
падрыхтаваць працоўнае месца, інструменты, прыстасаванні;
-
праверыць
дастатковасць асвятлення на працоўным месцы;
-
у час працы ўтрымліваць працоўнае месца ў чысціні, не загрувашчваць яго
непатрэбнымі прадметамі і інструментамі;
-
колючыя
і рэжучыя інструменты размяшчаць на стале перад сабой, вострымі канцамі ад сябе;
-
нажніцы
ў непрацоўным стане павінны быць самкнёныя;
-
перадаваць
нажніцы кольцамі наперад са  стуленымі
канцамі;
-
у час працы з нажніцамі неабходна сачыць за напрамкам лёзаў і пальцамі рукі,
якая трымае матэрыял;
-
у час працы з канцылярскім нажом неабходна сачыць за напрамкам лёза і пальцамі
рукі, якая трымае матэрыял;
-
па заканчэнні працы прывесці працоўнае месца ў парадак, прыбраць матэрыялы і
інструменты ў спецыяльна адведзенае для  захавання месца.

4.
Практычная работа
4.1
 Паслядоўнасць пляцення капялюша
Для
пляцення капялюша неабходна спачатку  накруціць  трубачкі з газет. Пры
правільным скручванні адзін канец трубачкі павінен быць шырэйшы за другі, што
забяспечыць іх нарошчванне ў працэсе пляцення Трубачкі нарошчваюцца  не адразу,
а ў працэсе пляцення. (Дадатак 2).
Капялюш
плесці спосабам "скручвання" ( простая
вяровачка) .
Спачатку
плесці донца. Затым аплесці посуд цыліндрычнай формы.  Потым прыступіць да
пляцення палёў капялюша. Край капялюша аплесці спосабам "рагозка"( Дадатак
4)

Праверыць якасць пляцення. Пафарбаваць выраб  акрылавай фарбай. Пакрыць лакам. Звязаць
кручком декор: рамонак і васількі , лісты, карункі. Прымацаваць дэкор з
дапамогай клеявога пісталета. ( Дадатак 3).

4.2
 Паслядоўнасць вязання дэкору
Для
вязання рамонка патрэбна пража двух колераў (белы, жоўты), кручок №1,5 - № 2,0.
Вязаць трэба па схемах, прадстаўленым у тэхналагічнай карце. (Дадатак 5)
Для
вязання васількоў патрэбна пража двух колераў (сіні, блакітны), кручок №1,5 - №
2,0. Вязаць трэба па схемах, прадстаўленым у тэхналагічнай карце. (Дадатак 6)
Для
вязання лістоў і тасьмы патрэбна пража зялёнага колеру, кручок №1,5 - № 2,0.
Вязаць трэба па схемах, прадстаўленых у тэхналагічнай карце. (Дадатак 7)

5.
Эканамічная ацэнка праекту

Найменне матэрыялу

Кошт

Расход

Усяго

Фарба акрылавая

1 шт.
3,5 руб.

1/2 флакон

1,75 руб.

Клей ПВА

1 шт.
2,9 руб.

1/2 флакона

1.45 руб.

Ніткі
  для вязання "Ірыс"
50гр. сіняга колеру;
50гр.  белага колеру;
50гр.  блакітнага колеру;
50гр.  зялёнага колеру;
50 гр. жоўтага колеру

15
  руб.

15
  гр.

25гр

30гр.

20гр.

10гр

6.00 руб.

Клеявы  стрыжань

1 руб.

0.5 шт.

0,5 руб

Акрылавы лак

7 руб

1/10л

0,7 руб

Усяго: 9.95
  руб.

6.
Практычнае выкарыстанне  ўласных вырабаў і
распаўсюджванне мастацкіх традыцый Клецкага раёна
         Мне
вельмі пашанцавала, што ў мяне з’явілася магчымасць   навучыцца плясці з
папяровай лазы. Гэты занятак мне прыносіць вялікае задавальненне. Свае вырабы
(Дадатак 9) я актыўна рэкламую на класнных гадзінах у нашай школе, сярод сваіх
сяброў з іншых школ раёна. Прымаю ўдзел у школьных і раённых выставах.
Вырабляю  розныя падарункі для сваіх родных, сяброў і  аднакласнікаў.  Я
адчуваю радасць і пачуццё гонару, калі бачу ў вачах  людзей, які атрымліваюць у
падарунак плеценыя мною вырабы з папяровай лазы, захапленне. Прыемна ўносіць
пазітыўныя моманты ў жыццё  блізкіх  нам людзей.
Праведзенае анкетаванне
сярод вучняў 6-7 класаў паказала:
70% вучняў ведаюць пра
плеценыя вырабы з лазы і маюць іх дома;
          30% вучняў нічога не ведаюць пра
плеценыя вырабы з лазы і  не маюць іх
дома;
8 % вучняў маюць дома
вырабы з папяровай лазы;
100 % вучняў хацель б
атрымаць у падарунак плеценыя з папяровай лазы
вырабы;
60 % вучняў хацелі б навучыцца
пляценню з папяровай лазы;
100 % вучняў не ведаеце
майстроў лозапляцення ў сваім населеным
пункце.
Зыходзячы з вынікаў
анкеты, зрабіла вывады, што большасць вучняў зацікавілася дадзеным відам
дэкаратыўна- прыкладнога мастацтва.У многіх з’явілася жаданне навучыцца
самастойна плесці з папяровай лазы.

Заключэнне
Тэхніка
пляцення з папяровай лазы была да нядаўняга часу зусім не вядомая ў нашай
краіне.У апошнія гады набыла велізарную папулярнасць. Між тым у такіх краінах
як Кітай, Японія, Польшча, Чэхаславакія, Германія  гэты від рукадзелля вядомы
даўно. Майстры  гэтых краін робяць з газет сапраўдныя шэдэўры. Газеты і
часопісы - самы просты і танны матэрыял, які  мы часта  проста выкідваем.
Аналізуючы
вынікі сваіх даследаванняў,улічваючы сучасны стан народных промыслаў і тую
вялікую ўвагу, якая надаецца іх развіццю, я магу зрабіць для сябе вывады аб
станоўчых перспектывах пляцення з газет і, перш за ўсё, яго
дэкаратыўна-прыкладнога напрамку. Тэхналогія пляцення з газетных трубачак мала
чым адрозніваецца ад пляцення з сапраўднай лазы. Ніякай розніцы ў пляценні
няма. Так што адраджэнне традыцый лозапляцення ў сучасных умовах  праз
выкарыстанне папяровай лазы цалкам рэальна. Тым больш, у ходзе апытання  сваіх
аднакласнікаў,  адмечана павышэнне цікавасці  да вырабаў з экалагічна бяспечных
матэрыялаў, якім  з'яўляецца газета. Амаль кожны вучань адзначыў, што хацеў бы
атрымаць у падарунак або самастойна сплесці які-небудзь выраб  з папяровай лазы
(Дадатак 8)
Такім
чынам, рамяство будзе жыць і развівацца,  бо  цікавасць
народа да  плеценых вырабаў
 не
згасае. Я зразумела, што навучыцца пляценню
можа кожны, ў каго хопіць цярпення,
часу і жадання. Вопыт назапашваецца паступова. Пачынаць
трэба заўсёды па прынцыпе «ад простага да складанага», ёсць шмат літаратуры па
пляценні з лазы, выкарыстоўваючы якую можна навучыцца плесці. Дадзенае
рамяство можна адрадзіць у нашым сучасным свеце,  бо
яно адлюстроўвае побыт і культуру  нашага
народу.
Грамадства
ўсё больш зацікаўлена ў адраджэнні народных промыслаў, як аднаго з вытокаў  неад'емнага
кампанента нашай нацыянальнай культуры. Газеты, якія мы выкідваем і спальваем,
можна выкарыстоўваць для вырабу новых рэчаў. Такім чынам, вырашаецца  не толькі
экалагічная праблема: утылізацыі непатрэбнай паперы, але і адпадае необходнасць
знішчэння жывой прыроды, пры гэтым з’яўляецца магчымасць стварэння плеценых
вырабаў сваімі рукамі. Тэхналогія пляцення такая цікавая і займальная, што ў
будучым  я планую працягнуць працу ў гэтым накірунку і выканаць больш складаныя
і  работы, выкарыстоўваючы тэхніку, якую  яшчэ не спрабавала. І ў перспектыве
пачаць працаваць з натуральнай лазой.
Кожны
можа сплесці выраб, які ўпрыгожыць дом  ці будзе карысным у доме, што,
несумненна, прынясе задавальненне любому. Плеценыя вырабы ўпрыгожаць ваш пакой.
Такім чынам, тэхніка пляцення з газет, заснаваная на
скручванні трубачак і перапляценні паміж сабой атрыманых нарыхтовак, спрыяе
развіццю  дробнай маторыкі, з якой, як вядома, звязана развіццё разумовых і
творчых здольнасцяў. Новы від рукадзелля даў нам выдатную магчымасць асвоіць
усе тэхнічныя тонкасці гэтай цікавай творчасці і радаваць нашых блізкіх прыгожым
падарункамі  з папяровай лазы.

Спіс выкарыстанай літаратуры
1.
Сахута, Я.М. Народныя мастацкія рамёствы
Беларусі /Уклад. – 2-ое выд. – Мн.: Беларусь, 2001. -168 с.: іл.
2.
Козлов,
В.М. Плетеные
изделия из ивого прута; М.1978
3.
Патапенка, Н. Я. Гісторыя культуры
Беларусі / Н. Я. Патапенка
4.
Мейнард,
Б. Плетение:Кн.для учащихся/ Пер. С англ. В.И.
Синюкова.-
   М.:Просве5.щение,1981.-64 с.,ил.
5.
Сахута, Я.М. Беларускае народнае дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: 2-

ое выд., перапрац. І дап / – Мн.: Беларусь, 2001. -110 с.: іл.
6.
https://yandex.by/images/search?pos=17&img_
7.
https://yandex.by/images/search?pos=11&img_url=https
8.
https://yandex.by/images/search?pos=10&img_url=https
9.
https://belibra.ru/Buki/Plyetyeniye-iz-gazyet.html#Btm
10.http://www.lozahobby.ru/download

Скачано с www.znanio.ru

file_name: ДЗЯРЖАЎНАЯ  ЎСТАНОВА АДУКАЦЫІ (праект).docx

alt: ДЗЯРЖАЎНАЯ ЎСТАНОВА АДУКАЦЫІ “КЛЕЦКАЯ

alt: Змест: Уводзіны………………………………………………………………

alt: Матэрыялы, інструменты, прыстасаванні

alt: Правілы бяспечнай працы У працэсе работы над пляценнем папяровай лазой неабходна выконваць правілы бяспекі працы: - перад пачаткам неабходна ўпэўніцца ў спраўнасці інструментаў і прыстасаванняў;…

alt: Такім чынам, тэхніка пляцення з газет, заснаваная на скручванні трубачак і перапляценні паміж сабой атрыманых нарыхтовак, спрыяе развіццю дробнай маторыкі, з якой, як вядома, звязана…

alt: Спіс выкарыстанай літаратуры 1

intro: материал по плетению из газетных трубочек

технология

group: Дисциплины

title: Проект "Традыцыі і сучаснасць лозапляцення"


extracted_text:
Открытый урок математики в 1 классе

Тема: «Состав чисел в пределах 10. Закрепление»

Цель– создание условий для закрепления знаний учащихся по
теме «Состав чисел в пределах 10».
Задачи:
·
Развивать
логическое мышление.
·
Развивать умение
анализа, синтеза, обобщения.
·
Развивать
внимание учащихся.
·
Закрепить навык
счета в пределах 10.
·
Повторение
порядкового счета в пределах 10.
·
Повторить состав
чисел первого десятка.

Формирование УУД
Общеучебные: умение структурировать знания, контроль и оценка процесса
и результатов деятельности, выявлять и корректировать причины собственного
затруднения.
Коммуникативные УУД: работать в паре, осуществлять конструктивное
взаимодействие друг с другом; уметь слушать и вступать в диалог, умение
выражать свои мысли.
Личностные УУД: формировать положительное отношение к учёбе и своим
знаниям.
Регулятивные УУД: контролировать свою работу и своего товарища,
планировать работу в парах, учиться совместно с учителем и другими учениками
давать эмоциональную оценку своей деятельности и деятельности класса на уроке,
воспитывать умение преодолевать трудности.

Ход урока
I.
Орг. момент.
Давайте,
ребята,
Учиться
считать,
Прибавлять,
вычитать,
Запомните
все,
Что без
точного счета
Не
сдвинется с места
Любая
работа.
Лень
долой!
Долой
зевоту!
Принимайся
за работу!

II.  Актуализация знаний
1)Загадка о зиме
Чудо-тройка прилетела,
Скакуны в той тройке белы,
А в санях сидит царица,
Белокоса, белолица.
Как махнула рукавом,
Всё покрылось серебром. (Зима)
Учитель:

- Как
вы думаете, почему я сегодня загадала вам загадку о зиме?
 (Потому
что сейчас идёт зима.)
-Назовите
зимние месяцы?
-
С какого месяца начинается зима?
-
Какой сейчас идёт месяц?
- А
кто был внимательным, тот услышал в этой загадке число. Назовите его? ( Число
3)
-
А что вы знаете о числе 3? (стоит между 2 и 4, меньше на 1 4, и больше на 1 2,
состоит из 3 единиц)
-
А каким знаком обозначается ? (цифрой 3)
-
Давайте пропишем цифру 3.

2) Каллиграфическая минутка
            Начинают писать немного ниже середины верхней стороны
клетки. Ведут линию вверх, закругляя в правом верхнем углу клетки. Затем ведут
линию вниз, немного не доводят до середины клетки и пишут нижний полуовал.

III.
Постановка цели и задач урока.

1)
Поработаем
в парах.У вас
на партах числовые полоски.

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

— Закрасьте красным цветом число,
которое больше числа 6 на 4. (10)
— Закрасьте синим цветом число,
соседи которого числа 8 и 10. (9)
— Закрасьте зеленым цветом число,
которое получится, если к числу 5 прибавить 3. (8)
— Обведите в круг число, которое
получится, если из 7 вычесть 4. (3)
— Обведите в квадрат число, которое
получится при сложении чисел 2 и 3. (5)
— Подчеркните одной чертой число,
которое меньше 6 на 2. (4)
— На сколько 10 больше 4? Закрасьте
это число желтым цветом. (6)
— На сколько 2 меньше 4? Закрасьте
это число коричневым цветом. (2)
-Закрасьте число, которое стоит между
числами 6и 8 оранжевым цветом. (7)
-Какое число стоит перед числом
2? (1) Подчеркните двумя чертами.
Проверим…

2)
Постановка
темы и цели урока

Ребята, какой числовой ряд заполнили?
Как вы думаете, какова тема
сегодняшнего урока? (закрепление состава чисел в пределах 10) Какую цель
поставим? (Повторить состав чисел в пределах 10)

-
Сегодня на уроке мы будем закреплять знания изученных случаев состава чисел;
закреплять знания нумерации чисел от 1 до 10. И я предлагаю вам вместо урока
математики совершить лыжную прогулку в сказочный зимний лес. Но сначала надо
собраться.

IV.
Первичное закрепление.

1)
Для
начала проведем логическую разминку.
1.
Сколько лап у двух медвежат? (8)
2.
Над рекой летели птицы: голубь,
щука, 2 синицы, 2 стрижа и 5 угрей. Сколько птиц? Ответь скорей? (5)
3.
На груше 3 толстых ветки, на
каждой толстой ветке 3 тонких ветки, на каждой тонкой ветке по 3 яблока.
Сколько всего яблок? (3)
4.
Курица, когда стоит на двух ногах
весит-5 килограмм. Сколько она будет весить, если встанет на одну ногу? (5)
5.
Одно яйцо варится 5 минут, сколько
минут будут вариться 5 яиц? (5)
6.
Сколько углов будет у квадрата,
если отпилить один угол? (5)
2) Проверка
работы на доске.
Учитель
читает примеры с ответами. Дети, как только слышат ошибку, хлопают в ладоши. Задания
на доске дети проверяют самостоятельно.

Вывод: - Ну, что ж мы с вами хорошо собрались на
прогулку в лес. А какие знания вам помогли это сделать?
-  А теперь встаем на лыжи и поехали по проложенной
лыжне.

Физминутка

V.
Творческое
применение и добывание знаний в новой ситуации.

1) Решение задач.
- Тихо, не шумите, ведь в
лесу есть животные. Кого мы сейчас можем встретить? (Белку, лису, зайца,
волка).
- Как белочка проводит зиму? А что она готовит на зиму?
(грибы и орехи). Но сегодня она приготовила нам задачу.
- Откройте учебник на с.17 (решение
задачи устно с применением дидактического материала)
- Какие фигуры изображены?
(квадраты). Докажи.
- На какие группы можно их
разделить?(по размеру и форме)
-Сколько синих? красных?
-Сколько квадратов
маленьких? больших?
На наборном полотне
вывешиваются цифры 2 и 8.
- Составьте с этими числами
задачу?
- А теперь составьте задачу,
в вопросе которой было бы слово меньше.
- Выложите решение из цифр?
- Какие знания вам
пригодились в решении этой задачи?

Физминутка

2) Самостоятельная работа.

- Кажется, начинается
метель. Закружило, завьюжило, где наша лыжня, как нам вернутся домой.
Посмотрите на доску, перед вами три столбика с примерами: в 1- нужно найти
ответ, во 2- вставить число, а в 3- составить пример, отвечающий условиям. Вы
выбираете и решаете тот столбик, который вам нравится.

4+2=              *+3=5                 *-*=2
9-1=                *-1=5                   7-*=*
9+1=              8+*=9                 3+*=*

Проверка: Поднимите руку, кто решал примеры 1 столбика, кто
второго, кто третьего? Кто затруднился решить свой столбик? А мы сейчас
проверим тех ребят, кто решал третий, самый трудный столбик.

3) Решение примеров
- Давайте покажем нашим
гостям, что мы увидели в лесу.
У детей на партах часть
разрезанной картинки зимнего леса, на обратной стороне которой записаны примеры.
Дети читают их, говорят ответ и прикрепляют картинку на доску. Таким образом, должна
получиться фотография.

На доске таблица

5-3=2

7+3=10

3+5=8

4+5=9

10-2=8

8-4=4

2+6=8

9-3=6

9+1=10

7-3=4

5+5=10

6-4=2

VI. Рефлексия
- Где мы с вами побывали?
- Чем занимались на уроке?
- Что у нас получилось?
- Над чем ещё надо
поработать?

VII. Домашнее задание
- А белочка, которую мы
встретили на своем пути, дарит вам вот такие математические раскраски.

file_name: откр урок 1 кл 18г.doc

alt: Открытый урок математики в 1 классе

alt: Ход урока I.

alt: Физминутка V.

title: Разработка урока "Состав чисел в пределах 10"