extracted_text:
Учет
реализации готовой продукции
и
финансовых результатов

Семинар №15
Тема: «Бухгалтерская (финансовая)
отчетность».
Цель: Научиться
составлять основные формы бухгалтерской отчетности: Бухгалтерский баланс (ф.
№1), Отчет о прибылях и убытках (ф. №2).
I   задание:
1.
Организация «А» отгрузила
организации «Б» товары стоимостью 960 тысяч рублей, с учетом НДС – по
установленной ставке. Покупная стоимость товаров 750 тысяч рублей, расходы по
продажам у организации «А» составили 30 тысяч рублей. Покупатель в оплату за товары выдал   организации
«А» процентный финансовый вексель
номиналом 960 тысяч рублей, приобретенный у банка и сроком платежа на
определенный день предъявления. Предъявленный к оплате вексель выкуплен банком
за 978 тысяч рублей. Определить финансовый результат деятельности предприятия и
отразить его в отчете ф.№2.
2.
В этом же отчетном периоде
организация «А» реализовала покупателям продукцию собственного производства в
количестве 2 тысяч единиц по отпускной цене без НДС 160 рублей за единицу.
Себестоимость единицы реализованной продукции – 135 рублей. Определить
финансовый результат от реализации и отразить его в форме №2.
II   задание:
1.
Записать в журнале регистрации
хозяйственных операций и на счетах бухгалтерского учета хозяйственные операции
за отчетный период.
Составить оборотную ведомость и баланс на новую
отчетную дату.


extracted_text:
М.В.Драчкова
МБОУ «СОШ № 7», г. Кольчугино,

Развитие предметных и
метапредметных действий через учебный диалог
Учебная деятельность
требует особой формы ее осуществления – учебного сотрудничества детей и
взрослых в форме дискуссий, побуждающих ее участников к пониманию и координации
разных точек зрения, к обоснованию и проверке своих гипотез и выводов.
Современные дети значительно отличаются от тех, для которых создавалась
действующая система образования. Резко возросла
информированность детей. Учитель из носителя информации превращается в
организатора учебной деятельности – он не преподносит истину, а учит ее
находить.
Задача
учителя – создать на уроке ситуацию, близкую к ситуации живого общения. Здесь
на помощь приходит учебный диалог. В диалоге со сверстниками постепенно
формируются самооценка, взаимооценка, происходит принятие оценки взрослого и
сверстников, в учебном диалоге дети учатся управлять своими действиями и
действиями партнера, а также осуществлять контроль за этими действиями.
Продуктивное
взаимодействие на первых порах инициирует взрослый. Именно он «выращивает» у
детей потребность не просто в общении, а в обмене мнениями, потребность в
учебном споре. В самом общем смысле диалог можно определить как
соприкосновение двух (или более) несовпадающих, но равноправных сторон. Диалог
всегда согласие – несогласие, понимание – непонимание, слияние – разъединение.
Диалогическую речь младших школьников необходимо развивать на каждом уроке. Для
этого учитель должен использовать в работе различные методы и приемы
диалогового обучения для формирования универсальных учебных действий (далее –
УУД), чтобы научить детей вступать в диалог, работать в паре, группе,
высказывать свою точку зрения, отстаивать ее, принимать чужую точку зрения.
При организации учебного
диалога в процессе обучения у обучающихся формируются следующие УУД:
1. Регулятивные:
целеполагание, планирование, контроль, оценка, волевая саморегуляция.
2. Познавательные:
самостоятельное выделение и формулирование учебной цели; произвольное и
осознанное построение речевого высказывания; рефлексия способов и условий
действия, их контроль и оценка; выбор наиболее эффективных способов решения
задач в зависимости от условий; моделирование, анализ, синтез, выведение
следствий; построение логической цепи рассуждения; выдвижение гипотез, их
обоснование и доказательство.
3. Коммуникативные:
планирование учебного сотрудничества; постановка вопросов; построение речевых
высказываний.

Учебный диалог
продуктивен при наличии следующих факторов:
• доброжелательность;
• соблюдение
правил взаимодействия;
• взаимоуважение;
• внимание
к каждому;
• открытость;
• возможность
для каждого высказаться и быть услышанным;
• возможность
задать вопрос;
• готовность
слушать и слышать;
• наличие
собственной позиции и ее аргументация;
• готовность
озвучить собственную позицию;
• готовность
к совместному обсуждению;
• коллективное
решение задачи;
• комфортность
атмосферы.

Смысл технологии учебного диалога заключается в
том, чтобы на уроке изучения нового материала «пропустить» учеников через все
звенья научного творчества. На этапе введения знаний ученики должны поставить и
решить проблему, т. е. сформулировать сначала тему урока или вопрос для
исследования, а затем и само новое знание. Разумеется, такую работу дети могут
проделать только в диалоге с учителем. Педагог волен сам выбирать виды диалога.
Существуют три основных
метода постановки учебной проблемы:
• побуждающий от
проблемной ситуации диалог;
• подводящий к теме
диалог;
• сообщение темы с
мотивирующим приемом.
Их сходство заключается
в том, что все названные методы обеспечивают мотивацию учеников к изучению
нового материала. Различие методов в характере учебной деятельности школьников
и, следовательно, в развивающем эффекте. Побуждающий от проблемной ситуации
диалог обеспечивает подлинно творческую деятельность учеников и развивает их
речь, творческие способности. Подводящий к теме диалог и сообщение темы с
мотивирующим приемом лишь имитирует творческий процесс. При этом подводящий
диалог успешно формирует логическое мышление и речь учащихся, а развивающий
результат сообщения темы с мотивирующим приемом незначителен.
Еще одно различие
методов состоит в форме возникающей учебной проблемы. Но тем не менее, можно
сделать вывод: все виды диалога действительно обеспечивают творческое усвоение
знаний: «Спросил, открыл, создал», тогда как на уроке объяснения нового
материала педагог сначала сам объясняет, а затем дает задание все выучить или
пересказать (традиционная методика обеспечивает репродуктивное усвоение знаний:
«Пришел, услышал, заучил»).
Рассмотрим данные
методы постановки учебной проблемы подробнее.
Побуждающий от
проблемной ситуации диалог
1. Побуждающий
диалог.Данный
метод постановки учебной проблемы является наиболее сложным для учителя,
поскольку требует последовательного осуществления четырех педагогических
действий:
• создание проблемной
ситуации «с удивлением» и «с затруднением»;
• побуждения к сознанию
противоречия проблемной ситуации;
• побуждения к
формулированию учебной проблемы;
• принятие предлагаемых
учениками формулировок учебной проблемы.
На уроке это происходит
следующим образом: учитель создает проблемную ситуацию, затем произносит
специальные реплики, которые подводят учеников к осознанию противоречия и
формулированию проблемы. Во время поиска решения учитель побуждает учеников
выдвинуть и проверить гипотезы, обеспечивая открытие путем проб и ошибок. В
формировании проблемы помогают такие приемы, как открытые вопросы, рефлексивные
задачи, провокации, ситуации риска, ловушки. Наличие неожиданного препятствия
вызывает у обучающихся удивление и способствует появлению вопроса. Появляется
вопрос – начинает работать мышление. Нет удивления – нет диалога. Если не
удается удивить ребенка, то может не получиться проблемной ситуации, и ребенок
останется равнодушным к тому, что происходит на уроке.
Приведем примеры
создания на уроках проблемной ситуации «с удивлением» и «с затруднением».
Прием
2. «Столкновение мнений учеников».
Для уроков окружающего
мира проблемные ситуации «с удивлением» или «с затруднением» организуют разными
приемами: 1) одновременно преподносят ученикам противоречивые факты, теории,
мнения; 2) сталкивают разные мнения учеников, предложив классу вопрос или
практическое задание на новый материал; 3) организуют ситуации на противоречии
житейского представления учащихся и научного факта и др. В любом случае
возникает проблемная ситуация «с удивлением» или «с затруднением», дальше
побуждающий диалог.
На уроках математики
можно использовать проблемную ситуацию с затруднением. Сначала классу
предлагается задание на пройденный материал, с которым ученики успешно
справляются. В последнюю очередь – задание на новый материал, которое при
отсутствии знаний, как правило, вызывает у детей затруднение. Далее планируется
побуждающий диалог с целью осознания учениками противоречия. Диалог, как
правило, начинается с вопроса: «В чем затруднение? Чем это задание не похоже на
предыдущее? Какой возникает вопрос? Какая будет тема урока?» Тема записывается
на доске, этап постановки проблемы завершается.
2. Подводящий
диалог.
Данный метод постановки проблемы проще, чем предыдущий, т. к. не требует
проблемной ситуации. Посредством подводящего диалога на уроках открытия нового
знания учитель сначала помогает ученикам сформулировать тему или вопрос для
исследования, тем самым вызывая у них интерес, а затем в диалоге старается
организовать «открытие» школьниками новых знаний, добиваясь тем самым понимания
материала, ибо нельзя не понимать то, что ты открыл сам. Такой подход делает
процесс обучения более демократичным, ориентированным на учащихся с разными
интересами и способностями. При составлении подводящего к теме диалога
подбирается логическая цепочка посильных ученикам вопросов и заданий, которые пошагово
приводят класс к формулированию темы урока. В структуру подводящего диалога
могут входить разные типы вопросов и заданий: репродуктивные (вспомнить,
выполнить по образцу); мыслительные (на анализ, сравнение, обобщение). Но все
звенья подведения опираются на уже пройденный классом материал, а последний
обобщающий вопрос позволяет ученикам сформулировать тему урока. Если в ходе
подводящего диалога случаются ошибочные ответы учащихся, внимание на них не
акцентируется и, чтобы не нарушить ход и логику диалога, задаются следующие
вопросы: «Ребята, кто думает иначе?», «Все согласны с ответом предыдущего
ученика?» и др. Подводящий к теме диалог развивает речь учащихся и логическое
мышление.
Сообщение темы с
мотивирующим приемом
–наиболее простой метод постановки учебной проблемы. Он состоит в том, что
учитель сам сообщает тему урока, но с применением одного из двух мотивирующих
приемов. Первый прием «яркое пятно» заключается в сообщении классу
интригующего материала, захватывающего внимание учеников, но при этом
связанного с темой урока. В качестве «яркого пятна» могут быть использованы
сказки и легенды, фрагменты из художественной литературы, случаи из истории
науки, культуры и повседневной жизни, шутки, демонстрация непонятных явлений с
помощью эксперимента или наглядности. Второй прием «актуальность»
состоит в обнаружении смысла, значимости предлагаемой темы для самих учащихся
лично для каждого. Главный вопрос в этом приеме «Для чего мне это нужно
знать?».
Предметные результаты проблемного диалога –
качественные знания. Их приобретение достигается за счет использования
центральных компонентов технологии: методы постановки проблемы обеспечивают
познавательную мотивацию, методы поиска решения – подлинное понимание
материала, продуктивные задания – осознанное воспроизведение. Традиционная же
методика не дает полноценного усвоения учебного материала: сообщение темы не
вызывает к ней интереса, сообщение знания не гарантирует его понимания,
репродуктивные задания оборачиваются бессмысленным зазубриванием. Исходно разное
качество знаний приводит к тому, что после проведения проблемного диалога
материал закрепляется быстро и легко, а после традиционного урока нередко
приходиться все объяснять заново.
Приемы обучения диалогу
на уроках
Очень интересны сюжетно-ролевые игры на уроках окружающего мира и литературного
чтения, которые способствуют формированию коммуникативных умений учащихся,
вызывают у ребят интерес к предмету, погружение в ту или иную историческую
среду, «проживание» чьей-то жизни.
Ролевые
игры способствуют психологической разрядке, снятию стрессовых ситуаций, учат
умению общаться.
В процессе диалога
вырабатываются правила, необходимые для эффективного учебного взаимодействия
школьников:
- важно не только
умение говорить, но и умение слушать;
- необходимо говорить
понятно, высказываться по теме, избегая избыточной информации;
- нужно уметь задавать
вопросы, помогающие обрести истину;
- критикуем идеи, а не
личности.
Весь учебный  процесс
должен происходить при полной заинтересованности ребёнка и его непосредственном
активном участии.
Использованная литература:

1. Журнал «Методист» №4, 2010
г.
2.Как проектировать
универсальные учебные действия в начальной школе: от действия к мысли: Пособие
для учителя / Под ред. А.Г. Асмолова. М.: Просвещение, 2008.
3.Песняева Н.А. Учебный диалог: Учебное пособие. М.: АПК и ППРО, 2008.
Вознесенский И. «Учебный
диалог и его организация на уроке»
4.Поздеева С. «Как
организовать учебный диалог в начальной школе»
5.Мельникова Е.Л. «Технология
проблемного диалога как средство реализации ФГОС»
6.Воронина М.П. «Диалог на
уроке в начальной школе»// Начальная школа. – 2004.-№6

file_name: драчкова современные технологии.docx

alt: М.В.Драчкова МБОУ «СОШ № 7», г

alt: Посредством подводящего диалога на уроках открытия нового знания учитель сначала помогает ученикам сформулировать тему или вопрос для исследования, тем самым вызывая у них интерес, а…

alt: Приемы обучения диалогу на уроках


extracted_text:
Городской округ город
Выкса
МУНИЦИПАЛЬНОЕ
БЮДЖЕТНОЕ ДОШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ
детский сад
комбинированного вида № 7 «Золотая рыбка»

607060, г.Выкса,
ул. Корнилова зд.
97, 8(83177)
3 - 55 – 11,
Электронная
почта: zolotaya-fish7@yandex.ru

Открытое
занятие по физическому развитию
во 2
младшей группе
тема:
«Применение РППС на занятиях для детей
3-4 лет»
«Веселое путешествие»

Выполнила:
Красоткина
М.А
воспитатель
первой
квалификационной категории

Выкса, 2020

Цель:Воспитывать у детей
интерес кзанятиямфизической культурой,
побуждать детей к использованию РППС на занятиях и в свободной деятельности.
Задачи:
Образовательные
·
Упражнять
детей в ходьбе и беге с выполнением заданий; в прыжках с высоты и мягком
приземлении на полусогнутые ноги;
Развивающие
·
развивать
ловкость и глазомер в заданиях с мячом;
·
Развивать
мелкую моторику, координацию движений пальцев рук;
·
Накапливать
и обогащать двигательный опыт детей, потребность в физическом совершенствовании;

Воспитательные
·
Воспитывать
внимательное, заботливое отношение к окружающему;
·
Воспитывать
у детей желание дружески общаться между собой в процессе совместных игр и
игровых упражнений.
Оборудование:
Магнитофон, аудиозапись
для входа,малые обручи по количеству детей, гимнастическая скамейка, набивные
мячи, мячи для прокатывания, верёвки для «гнезд», корзина с зеленым луком.

Ход занятия:
1. Вводная часть
(Дети входят в спортивный зал под музыку).
Воспитатель: Здравствуйте, ребята!(здороваются). Предлагаю вам сегодня отправиться со
мной в путешествие. Вы согласны?(ответы).
А какое же путешествие без
препятствий?! Итак, вперед, отправляемся в поход! Все за мной!
(Воспитатель просит детей построиться
за ним)
1-я
часть.Ходьба
в колонне по одному. На слово воспитателя: «Мышки!» переход на ходьбу мелким,
семенящим шагом, затем на обычную ходьбу. На слово: «Лошадки!» – бег, высоко
поднимая колени, переход на обычный бег. Упражнения в ходьбе и беге чередуются.

2. Основная часть:
Куда
это мы с вами забрались?!
Я хочу прочитать вам
стихотворение, а вы мне скажите, о чем оно?
Снег на крыше, на
крылечке,
Все блестит и все бело.
Нет свободного
местечка. -
Всюду снега намело.
Выпал снег, но вот
досада –
Не готовы мы к зиме.
(Ответы детей о зиме)
Придется нам
преодолевать сугробы. Разбираем снаряженье (обручи). И вперед, за приключеньем!

2-я
часть. Общеразвивающие упражнения с малым
обручем.
1. И.
п. – ноги на ширине ступни, обруч в обеих руках, хват с боков, внизу.
Поднять обруч вверх, посмотреть, опустить, вернуться в исходное положение (5
раз).
2. И.
п. – ноги на ширине ступни, обруч в обеих руках у груди. Присесть, обруч
вперед. Подняться, вернуться в исходное положение (5 раз).
3. И.
п. – сидя, ноги врозь, обруч в обеих руках внизу. Поднять обруч вверх;
наклониться, вперед, коснуться ободом пола. Выпрямиться, обруч вверх, вернуться
в исходное положение (4 раза).
4. И.
п. – лежа на спине, обруч в прямых руках за головой. Поднять ноги прямые,
коснуться ободом обруча колен. Опустить ноги, вернуться в исходное положение (4
раза).
5. И.
п. – стоя перед обручем, ноги слегка расставлены, руки произвольно. Прыжки
на двух ногах вокруг обруча в обе стороны, с небольшой паузой между прыжками
(2–3 раза).

Вот мы вышли на лесную
полянку.
Давайте, вместе с вами,
слепим снеговика (массаж биологически активных точек, для профилактики
простудных заболеваний).
Раз – рука, два – рука
– вытягивают поочередно руки вперед.
Лепим мы снеговика –
имитируют лепку снеговика.
Три-четыре, три-четыре
– нарисуем рот, пошире – рисуют рот и поглаживают шею.
Пять – найдем морковь
для носа – кулачками растирают крылья носа.
Шесть – наденем шляпу
косо, приставляют козырьком ладошки и растирают лоб.
Пусть смеется он у нас.
Семь и восемь, семь и
восемь – поглаживают и растирают колени.
Мы плясать его
попросим.
(входит грустный снеговик)
Воспитатель: Здравствуй, снеговик! Ты почему такой грустный?
Снеговик: Здравствуйте! Обидно мне.
Ребята меня слепили.
И про меня забыли.
Стою я такой несчастный,
Один скучаю я ужасно!
Инструктор: Давайте, ребята,
развеселим снеговика, покажем ему как мы любим играть!
Основные
виды движений.
Прыжки
«Веселые воробышки». Дети-«воробышки» распределяются на две группы. Первая
садится на пол в одну шеренгу (ноги скрестно) на расстоянии 2–3 метров от
гимнастической скамейки. Вторая группа становится на скамейку-«веточку» и
занимает исходное положение; ноги слегка расставлены, чуть согнуты в коленях,
руки отведены назад. По сигналу воспитателя: «Прыгнули!» – дети выполняют
прыжок на полусогнутые ноги. По сигналу педагога: «На ветку!» – дети снова
становятся на скамейку. После серии прыжков приглашается вторая группа детей, а
первая занимает их место на полу.
(Снеговик улыбается.)
Снеговик: Я, ребята, снеговик.
К снегу, холоду привык.
Вы слепили меня ловко,
Вместо носа, тут
морковка,
Уголечки вместо глаз.
Вы меня развеселили,
Поиграть со мной
решили.
А
хотите еще играть – будем все вместе мячи катать!
Снеговик
с воспитателем показывают упражнение.
Прокатывание
мяча «Ловко и быстро!». В зале на полу в две параллельные линии выложены
набивные мячи (4–5 штук) на расстоянии 50 см один от другого. Дети
строятся в две колонны, у каждого по одному мячу. Прокатывание мяча между
набивными мячами, подталкивая его двумя руками (руки «совочком»), не отпуская
далеко от себя. Выполнив задание, надо выпрямиться, поднять мяч над головой,
потянуться, а затем пройти в конец своей колонны с внешней стороны (2–3 раза).

Снеговик: как же мне понравилось?
А давайте еще поиграем! Вот я видел как еще воробушки играют.
Подвижная
игра «Воробышки в гнездышках». Дети-«воробышки» с помощью воспитателя
распределяются на 3–4 группы и становятся внутри «гнезд» (обручей большого
диаметра или кругов, образованных из шнуров или веревок). По сигналу воспитателя:
«Полетели!» – «воробышки» вылетают из «гнезда», перешагивая через обруч и
разбегаются по всему залу. Присаживаются на корточки – «клюют зернышки». По
сигналу: «Птички, в гнезда!» – убегают в свои «гнезда». Игра повторяется 3
раза.
3-я
часть.Игра
«Найдем воробышка».
Снеговик: Ой, ребята,
один воробушек потерялся, найдем его!
Игроки садятся на
корточки, закрывают глаза, а педагог в это время на площадке прячет воробышка.
По сигналу дети открывают глаза, спокойно ходят по площадке и ищут его. Тот,
кто нашел, поднимает его вверх, игра повторяется снова.

3. Заключительная часть:
Снеговик: Вы, ребята, молодцы! Всех воробушков нашли! Любите вы
играть, упражнения выполнять и другим помогать! Будете дальше так  заниматься -
с болезнями не будете знаться!
И я хочу подарить вам
очень ценные, живые витамины! (подает корзину с луком)
Все благодарят Снеговика–
Снеговик: Кушайте и не
болейте!
А я пойду навстречу
новым приключениям (уходит)

Воспитатель: Какговорят: лук – от семи недуг!
Скажите, ребята, а как
мы с вами сегодня укрепляли свое здоровье?
(дети перечисляют).
Вот и закончилось наше путешествие. Вам оно понравилось?
Скорее за мной
вставайте и вгруппу дружно шагайте!

Использованная литература.

1. Аверина И.Е. Физкультурные минутки
и динамические паузы в дошкольных образовательных учреждениях:практ.пособие.
2-е изд. - М.: Айрис-пресс, 2006.
2. Пензулаева Л. Физкультурные
занятия в детском саду. Вторая младшая группа. - М.: Мозаика-Синтез, 2007.

Скачано с www.znanio.ru

file_name: Городской округ город Выкс1.docx

alt: Городской округ город Выкса

alt: Цель: Воспитывать у детей интерес к занятиям физической культурой, побуждать детей к использованию

title: Конспект занятия по физической культуре во 2 младшей группе


extracted_text:
For17. Дано вещественное число A и целое число N (> 0). Используя один цикл, найти сумму

1+A+A2+A3+…+AN.

file_name: Задачи по программированию группа For 17.docx

alt: For17 . Дано вещественное число

title: материал по информатике


alt: Фонд заработной платы вспомогательных рабочих


extracted_text:
Решение
алгебраических уравнений S степени в радикалах
Алгебраические уравнения З и 4 степени
всегда разрешимы в радикалах. Формулы решения таких уравнений были найдены
итальянскими математиками Джеро,ламо Кардано (Girolamo Cardano) гг) И Лодовико (Луихжи) Феррари
(2.02.1522-
Я:
тоже очень серьезно занимался исследованиями уравнений З и 4 степени: для
уравнений З степени опубликован новый способ вывода формулы Кардано: а для
неполного уравнения 4 степени: мне удалось получить; новые формулы для его
решения Результаты ис следований опубликованы в меей миге: «Решение
игебраическњх уравнений 2-й, 3-й, 4й и 5-й степени в радикалах». Согласно
теоремы Н_ Абеля https:kvmw.initehnv'txt/mabe10S shtml: решение алгебраичесп-ж
уравнений вьппе 4 степени невозможно. Мне удалось найти и исследовать один вид
уравнения 5 степени разрешимого в радикиах_ Формулы щтя решения данного
уравнения приведены в выше ухазаннои книге.
Преобразование
Чирнхауса: позволяет свести полное уравнение, вида

к
уравнению х; -4- Сх + D = 0: которое и было объектом моего исследования_ Мне
удалось получить розельвенту для решения данного уравнения: которая оказалась
не разр ешимой в радикалах. Она позволяет определить все частные случаи,
разрешимых в радикалах, данного типа уравнений. Данная статья еще нигде не
публиковалась и Вы первые читатели моего исследования: которое еще раз
подтвердило правильность теоремы

Н.Абеля: гениального математикаРассмотрим уравнение:
Оно
может быть разложено на да уравнения вида:
                          (хз + ах2 4- Вх +          ах
4- џ) = 0
При перемножении данных уравнений: получим уравнение вида: х; + (р + џ—
ct2)x3 + (ау — + у)х2 + (дџ — су)х + уџ = О.

Для нашего уравнения, коэффициенты
  А и В , равны нулю, система уравнений: будет следующая:

поэтому

Данную
систему уравнений, в лоб, решить невозможно, поэтому применим замену
переменных:

— В = и, отсюда

                                                        2                         2
Получим более простую систему
уравнений: когсру•м уже можно решить: t = 02

Подставим значения t и и в 2 нижних
уравнения, даннои системы уравнении: получим следующую систему двух ур авнении:
Da3 + Dy — 2а2у2 — 2Сту = О — у 2 — 2Da = 0
Домножим второе уравнение системы на 2а2 и вычтем второе уравнение њз
первого уравнения, получим, следующее выражение: y(2as + — Т = 5Da3
5Da3
(2as + 2Са - Т
Подставим значение у в уравнение:
+ 2Da =
о
25Da5 - 5aS(2aS + 2Са- D) + 2(2as +
2Са -
После упрощения, этого сложного выражения: получим,
следующее уравнение:
зсаб — 11Da; — 4С2а2 + 4CDx — D2 = О
Это и есть розельвента уравнения S степени вида:

и она не разрешима в радикалах.
Но: если принять с = 1 и найти зависимость между
коэффициентами С и D , мы получим массу уравнении: разрешимых в радикали:
D 2 + D(11 —40 + 4С 2
+ ЗС —1 = О
DL2
2
Если: коэффициент D1,2 : будет соответствовать этому
выражению: уравнение S степени будет разрешимо в радикалах.
Пусть у нас: С     —, тогда будет: D
= —3
Найдем остальные неизвестные коэффициенты системы
уравнений:
5(-3)
Омет: а =
Проверка решения системы уравнения:
 о;
Проверка показала: что все полученные значения:
удовлетворяют системе уравнении, следовательно, мы получили следуощее
разложение алгебраического уравнения:

Реи_тая кубическое и квадратное уравнение: мы вычислим
все S корней данного уравнения:
 = 1,10168626046256; -1,05084313023128 + 0,84328381497588
1,05084313023123 — 0,843 28381497588
= 0,5 + 1,11803398874989 * xs = 0,5 — 1,11803398874989 *
Добавить
1.5
Все полученные корни удовлетворяют
данному уравнению.

file_name: Решение алгебраических уравнений 5 степени в радикалах.pdf

alt: Решение алгебраических уравнений

intro: В данной статье рассмотрена возможность решения в радикалах уравнения вида x^5+Cx+D=0, путём разложения его в 2 уравнения: кубическое и квадратное. Автору удалось составить и решить систему уравнений и получить резольвенту уравнения 10 степени, вычисленные корни которого, позволили бы определить все коэффициенты при неизвестных в кубическом и квадратном уравнении. Но, этого оказалось невозможно сделать, уравнение резольвенты оказалось не решаемо в радикалах. Что ещё раз подтвердило правильность теоремы Н.Абеля.

математика

group: Дисциплины

tags: Алгебраические уравнения 5-й степени.

title: Решение алгебраических уравнений 5-й степени в радикалах


extracted_text:
«Системно - деятельностный
подход в обучении на уроках иностранного языка  в условиях реализации ФГОС»

Подготовила:
Учитель
английского языка МБОУ « СОШ №4» Рыжкова Л.В.

    Красноперекопск-2020

«Человек достигнет результата,
только делая что-то сам...»
(Александр Пятигорский, всемирно известный русский философ,
востоковед, профессор Лондонского
университета).
Жизнь не стоит на
месте. Меняются дети, меняется школа. Одна из основных задач модернизации
современной российской школы - изменение качества общего образования, которое
связывается с достижением новых образовательных результатов. Это предполагает
внесение существенных изменений в практику деятельности учителя и образовательного
учреждения в целом. Учитель в постоянном поиске: как научить ученика мыслить и
действовать самостоятельно? Ведь в современном мире умение мыслить
самостоятельно, опираясь на знания и опыт, ценится гораздо выше, чем просто
эрудиция и владение большим объёмом знаний без умения применять эти знания для
решения жизненных проблем.
Потому так важно
формировать у ребенка правильную гражданскую активную позицию, обеспечить его
общекультурное, личностное и познавательное развитие, учить его искать, думать,
творить, делать.
Введение ФГОС
нового поколения в современной
школе  обуславливает новые подходы к организации процесса обучения,
принятие
за  методологическую  основу   системно-деятельностного подхода,
направленного на формирование базовых компетентностей современного человека:
информационной, коммуникативной, самоорганизации, самообразования. Метод
обучения, при котором ребенок не получает знания в готовом виде, а добывает их
сам в процессе собственной учебно-познавательной деятельности называется деятельностным
методом.
Главная задача
системно - деятельностного подхода - это организация процесса обучения, в
котором на первый план выходит проблема самоопределения ученика в учебном
процессе.
Целью
деятельностного подхода является
воспитание личности ребенка как субъекта жизнедеятельности.
Быть
субъектом – быть хозяином своей деятельности:
- ставить цели,
-
решать задачи,
-
отвечать за результаты.
Реализация
технологии деятельностного метода в практическом преподавании обеспечивается
следующей системой дидактических принципов:
1. Принцип
деятельности заключается в том, что
ученик, получает знания не в готовом виде, а добывает их сам.
2. Принцип непрерывности означает
такую организацию обучения, когда результат деятельности на каждом предыдущем
этапе обеспечивает начало следующего этапа.
3. Принцип целостного представления о мире означает, что у ребенка должно быть сформировано
обобщенное, целостное представление о мире (природе, обществе, о самом
себе), о роли и месте науки в системе наук.
4. Принцип минимакса заключается
в том, что школа предлагает каждому обучающемуся содержание образование на
максимальном уровне и обеспечивает его усвоение на уровне социально-безопасного
минимума (государственного
стандарта знаний).
5. Принцип психологической
комфортности предполагает снятие стрессообразующих факторов учебного
процесса.
6. Принцип вариативности предполагает
развитие у учащихся вариативного мышления.
7. Принцип творчества предполагает
максимальную ориентацию на творческое начало в учебной деятельности школьников.
В Федеральном государственном
образовательном стандарте второго поколения в части IV «Требования
к условиям реализации основной образовательной программы» уделяется особое
внимание использованию в образовательном процессе современных педагогических
технологий деятельностного
типа для
личностного роста ребенка.
Современными
образовательными технологиями деятельностного типа являются:
·
проблемно – диалогическая;
·
мини – исследования;
·
организация проектной деятельности;
·
портфолио
·
оценивания образовательных достижений
(учебных успехов);
·
сотрудничества;
·
ИКТ;
Здоровьесберегающие
технологии.
Успешность современного урока зависит, на мой взгляд, от
личности учителя. Учитель, его отношение к учебному процессу, его творчество и
профессионализм, его желание раскрыть способности каждого ребенка – это и есть
главный ресурс, без которого новые  требования   ФГОС  к
организации учебно-воспитательного процесса в школе не могут существовать.

Задача учителя на современном уроке состоит не в том, чтобы все доступно объяснить и
рассказать, а в создании ситуации, которая мотивирует ученика
к  исследованию, поиску решений творческих вопросов, чтобы они
сами нашли решения проблемы, отработали в речи грамматические и лексические
структуры. Таким образом, на уроке учитель демонстрирует
образцы действий, консультирует, корректирует, инициирует пробные действия
детей, создает доброжелательную обстановку, условия, оказывает адресную
помощь ребенку, не избавляя его от проблемной ситуации, но помогая ее
преодолевать.
Важной
характеристикой  деятельностного  подхода  в
работе педагогов является системность.  Так, в практике работы
учителей
системно-деятельностный   подход  осуществляется на
различных этапах урока.
На этапе самоопределения  к учебной
деятельности и актуализации знаний создается проблемная ситуация, которая
предполагает наличие разных вариантов решения проблем.
На этапах постановки учебной задачи и
открытия нового знания идет поиск, анализ, структурирование информации. Эффективность данного этапа урока
достигается за счет работы в группах постоянного и сменного состава,
организации проектной деятельности. Коллективная деятельность учащихся
организуется в форме мозгового штурма, с помощью которого выбирается метод
разрешения проблемной ситуации. Данный прием используется тогда, когда можно
предложить наибольшее количество вариантов разрешения проблемы.
На этапе включения нового знания в
систему  и повторения используются такие формы работы, как индивидуальная
работа при решении количественных
и качественных задач, организуется индивидуальная
ликвидация пробелов в знаниях учащихся на основе самоконтроля и взаимоконтроля.
Особого
внимания заслуживает этап
обобщения полученных знаний и рефлексии учебной деятельности. Педагоги используют на данных этапах
такие приемы обучения как синквейн
и кластер, которые позволяют соединить аналитическую и творческую деятельность.
Использование
системно-деятельностного подхода ориентировано прежде всего на формирование
информационно-коммуникативной культуры учащихся. Резко возрастает роль
познавательной активности учащихся, их мотивированности к самостоятельной
учебной работе.
Системно-деятельностный
подход способствует формированию ключевых компетентностей  учащихся:
- готовность к разрешению проблем,
- технологическая компетентность,
- готовность к  самообразованию,
- готовность к использованию информационных ресурсов,
- готовность к социальному взаимодействию,
- коммуникативная компетентность.
Структура урока и
особенности некоторых его этапов в
технологии     системно-деятельностного подхода.
1.Организационный
момент.
Цель: включение учащихся в деятельность на личностно - значимом
уровне.
• У учащихся должна возникнуть
положительная эмоциональная направленность.
• включение в деятельность;
• выделение содержательной области.
II. Актуализация
знаний.
Цель: повторение изученного материала, необходимого для «открытия
нового знания», и выявление затруднений в индивидуальной деятельности каждого
учащегося.
• актуализация ЗУН и мыслительных
операций (внимания, памяти, речи);
• создание проблемной ситуации;
• выявление и фиксирование в громкой
речи: где и почему возникло затруднение; темы и цели урока. Вначале
актуализируются знания, необходимые для работы над новым материалом.
Одновременно идёт эффективная работа над развитием внимания, памяти, речи,
мыслительных операций.
Затем создаётся
проблемная ситуация, чётко проговаривается цель урока.
III. Постановка
учебной задачи.
Цель: обсуждение затруднений («Почему возникли затруднения?»,
«Чего мы ещё не знаем?»); проговаривание цели урока в виде вопроса, на который
предстоит ответить, или в виде темы урока.
Методы постановки
учебной задачи: побуждающий от проблемной ситуации диалог, подводящий к теме
диалог, подводящий без проблемы диалог.
IV. «Открытие нового
знания» (построение проекта выхода из затруднения).
Цель: решение УЗ (устных задач) и обсуждение проекта её решения.
• Способы: диалог, групповая или парная
работа:
• Методы: побуждающий к гипотезам
диалог, подводящий к открытию знания диалог, подводящий без проблемы диалог.
• организация самостоятельной
исследовательской деятельности;
• выведение алгоритма.
Новое знание дети
получают в результате самостоятельного исследования, проводимого под
руководством учителя, которое впоследствии пытаются выразить своими словами.
В завершении подводится
итог обсуждения и даётся общепринятая формулировка новых алгоритмов действий.
Для лучшего их запоминания, там, где это, возможно, используется приём перевода
математических правил на язык образов.
V. Первичное
закрепление.
Цель: проговаривание нового знания, запись в виде опорного
сигнала.
• Способы: фронтальная работа, работа в
парах;
• Средства: комментирование, обозначение
знаковыми символами, выполнение продуктивных заданий.
• Выполнение заданий с проговариванием.
В    процессе    первичного
закрепления примеры    решаются    с
комментированием.
VI. Самостоятельная
работа с самопроверкой по эталону. Самоанализ и самоконтроль
Цель: каждый для себя должен сделать вывод о том, что он уже
умеет.
• Небольшой объем самостоятельной работы
(не более 2-3 типовых заданий);
• Выполняется письменно;
• Методы: самоконтроль, самооценка.
При проведении
самостоятельной работы в классе каждый ребёнок проговаривает новые правила про
себя.
При проверке работы
каждый должен себя проверить - всё ли он понял, запомнил ли новые правила.
Здесь необходимо создать для каждого ребёнка ситуацию успеха.
VII. Включение
нового знания в систему знаний и повторение.
• Сначала предложить учащимся из набора
заданий выбрать только те, которые содержат новый алгоритм или новое понятие;
• Заем выполняются упражнения, в которых
новое знание используется вместе с изученными ранее.
При повторении ранее
изученного материала используются игровые элементы - сказочные персонажи,
соревнования. Это создаёт положительный эмоциональный фон, способствует
развитию у детей интереса к урокам.
VIII. Рефлексия
деятельности (итог урока).
Цель: осознание учащимися своей УД (учебной деятельности),
самооценка результатов деятельности своей и всего класса.
• Вопросы:
• Какую задачу ставили?
• Удалось решить поставленную задачу?
• Каким способом?
• Какие получили результаты?
• Что нужно сделать ещё?
• Где можно применить новые знания?
В    процессе    первичного    закрепления
примеры    решаются    с комментированием: дети
проговаривают новые правила в громкой речи.
Итак, системно-деятельностный подход в
образовании – это не совокупность образовательных технологий, методов и
приемов, это своего рода философия образования новой школы, которая дает
возможность учителю творить, искать, становиться в содружестве с учащимися
мастером своего дела, работать на высокие результаты, формировать у учеников
универсальные учебные действия, то есть готовить их к продолжению образования и
к жизни в постоянно изменяющихся условиях.

file_name: «Системно - деятельностный подход в обучении иностранного языка.doc

alt: На этапе включения нового знания в систему и повторения используются такие формы работы, как индивидуальная работа при решении количественных и качественных задач, организуется индивидуальная ликвидация…

alt: III. Постановка учебной задачи

title: Системно-деятельностный подход в обучении английского языка.


extracted_text:
Викторина ко Дню
космонавтики для начальной школы

Вопросы:

1. Кто был первым человеком, полетевшим в космос?
2. В каком году был совершен первый полет человека
в космос?
3. Как назывался космический корабль, на котором
летал Юрий Гагарин?
4. Сколько времени длился первый полет человека в
космос?
5. Кто была первая женщина-космонавт?
6. На какой планете побывал человек?
7. Кто из космонавтов первым вышел в открытый
космос?
8. Какая страна первой запустила искусственный
спутник Земли?
9. Как называется международная космическая
станция?
10. Какую форму имеет наша планета?

Ответы:

1. Юрий Гагарин
2. 1961 год
3. "Восток-1"
4. 108 минут
5. Валентина Терешкова
6. Луна
7. Алексей Леонов
8. СССР
9. МКС (Международная космическая станция)
10. Сфера (шар)

Синквейны на
тему «Космонавтика»

Синквейн 1

Космос
Безграничный, загадочный
Манит, вдохновляет, удивляет
Звезды, планеты, галактики
Вселенная

Синквейн 2

Космонавт
Смелый, отважный
Исследует, познает, открывает
 Первый человек в космосе - Гагарин
Герой

Синквейн 3

Ракета
Мощная, стремительная
Взлетает, летит, покоряет
Космические дали и высоты
Полет

Синквейн 4

Космодром
Стартовая площадка
Готовит, запускает, провожает
Корабли и спутники в полет
Отправная точка

Синквейн 5

Вселенная
Бесконечная, неизведанная
Притягивает, завораживает, вдохновляет
Звездные миры и тайны
Загадка

alt: Синквейн 2 Космонавт Смелый, отважный

title: Викторина и синквейны ко Дню Космонавтики в группе продленного дня


extracted_text:
МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ, НАУКИ И МОЛОДЕЖНОЙ ПОЛИТИКИ
КРАСНОДАРСКОГО КРАЯ
ГОСУДАРСТВЕННОЕ БЮДЖЕТНОЕ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЕ
ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ КРАСНОДАРСКОГО КРАЯ
«АРМАВИРСКИЙ МЕХАНИКО-ТЕХНОЛОГИЧЕСКИЙ ТЕХНИКУМ»

ДОКЛАД

ТЕМА
«МЕТОДИКА ПРОИЗВОДСТВЕННОГО
ОБУЧЕНИЯ УЧАЩИХСЯ В УЧЕБНЫХ МАСТЕРСКИХ»
ЧАСТЬ 3 Структура уроков
производственного обучения при обучении трудовым приемам и операциям

по
профессии СПО: 08.02.07. «Монтаж и эксплуатация внутренних сантехнических
устройств, кондиционирования воздуха и вентиляции»
Выполнил: преподаватель
специальных и производственных дисциплин
Казетов Сергей
Николаевич

2022
Структура уроков
производственного обучения при обучении трудовым приемам и операциям
   В реальном учебном процессе при
обучении операциям и составляющим их приемам зачастую приходится варьировать
содержание и последовательность структурных элементов урока, прежде всего
вводного инструктажа и упражнений учащихся.
Вызвано
это, во-первых, тем, что зачастую на одном уроке изучается значительное
количество новых для учащихся трудовых приемов и разновидностей операции,
причем эти приемы могут отличаться друг от друга как по сложности, так и по
технике выполнения; во-вторых, необходимо всегда стремиться, чтобы вводное
инструктирование и упражнения по практической обработке соответствующих
приемов, способов и их сочетаний по времени проведения были как можно ближе
друг к другу.
Обобщая практику мастеров производственного
обучения, можно выделить следующие варианты (схемы) построения уроков (на
схемах И — инструктирование учащихся; У — упражнения).
1.Целостное
— изучаемые приемы и способы выполнения операции легки для усвоения в целом:

И-1

И-2

И-3

И-4

У-1

У-2

У-3

У-4

Пример:
изучение разновидностей опиливания сопряженных плоских поверхностей (под углом
90°; под тупым углом; под острым углом; параллельных).

2.
Простая последовательность — изучаемые приемы и способы выполнения операции
новые и сложные для усвоения:

И-1

У-1

И-3

У-2

И-3

У-3

И-4

У-4

Пример:
изучение способов резания металла ножовкой, ножницами, труборезом.

3.Комплексное
- изучение операций, содержащих значительное количество разнородных приемов:

И-1

У-1

И-3

У-2

И-3

У-3

И-4

У-4

Пример:
изучение темы «Распиливание и припасовка».

4.
Прогрессивная последовательность — применяется в тех случаях, когда тема или
операция содержит приемы, выполняемые в строго определенной последовательности:

И-1

У-1

И-2

У-2

У-1,2

И-3

У-3

У-1,2,3

Пример:,
изучение приемов управления токарным станком; обучение запуску двигателя и т.п.

file_name: МЕТОДИКА ПРОИЗВОДСТВЕННОГО ОБУЧЕНИЯ УЧАЩИХСЯ В УЧЕБНЫХ МАСТЕРСКИХ - 3.docx

alt: МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ, НАУКИ

title: Доклад "МЕТОДИКА ПРОИЗВОДСТВЕННОГО ОБУЧЕНИЯ УЧАЩИХСЯ В УЧЕБНЫХ МАСТЕРСКИХ" часть 2


extracted_text:
-
назначение даты выборов;
-
организация избирательных округов;
-
создание избирательных комиссий;
-
регистрация избирателей в установленном порядке;
-
выдвижение кандидатов на выборные должности;
-
предвыборная агитация.
-
процесс голосования на избирательных участках;
-
подведение итогов голосования;
- установление и оглашение результатов выборов;
________________

________________

________________

________________

                                                                                ________________

________________

ТЕСТ «Я
избиратель»
1.    Если ваш лучший
друг будет уговаривать Вас проголосовать за кандидата на пост президента,
который нравится ему, то:
а)
сделаю, что просит;
б)
не знаю, как поступить;
в)
не сделаю.

2.    Вам предложат
приличные деньги за Ваш избирательный бюллетень, Вы:
а)
продам;
б) не
знаю, как поступить;
в)
не продам.

3.    Если в день
выборов президента у Вас появится шанс отдохнуть с ночевкой у реки в отличной
компании, то:
а)
не проголосую;
б)
не знаю, как поступить;
в)
проголосую.

4.
Если Вы узнаете, что в день выборов президента Ваши родители собрались на дачу
(за город, в гости) и не намерены голосовать, то:
а)
промолчу;
б)
не знаю, как поступить;
в)
буду просить проголосовать.

5.
Если один из кандидатов на пост президента пообещает молодежи в случае своей
победы ежегодные бесплатные поездки за границу и бесплатные банкеты каждую
субботу на протяжении всего срока его президентства, то:
а)
проголосую за него;
б)
не знаю, как поступить;
в)
проголосую за другого.

6.
Если один из кандидатов пообещает перед выборами резко снизить цены на продукты
и одежду, то:
а)
проголосую за него;
б)
не знаю, как поступить;
в)
не проголосую за него.

7.
Если один из кандидатов пообещает очистить страну от «инородцев, из–за которых
все неприятности», то:
а)
проголосую за него;
б)
не знаю, как поступить;
в)
не проголосую за него.

8.
Если один из кандидатов пообещает организовать быстрые и победоносные военные
походы для расширения границ державы со 100% гарантией успеха, то:
а)
проголосую за него;
б)
не знаю, как поступить;
в)
не проголосую за него.

file_name: материал.docx

alt: - назначение даты выборов; - организация избирательных округов; - создание избирательных комиссий; - регистрация избирателей в установленном порядке; - выдвижение кандидатов на выборные должности; -…

alt: ТЕСТ «Я избиратель» 1.

title: Деловая игра в рамках изучения избирательного права в Российской Федерации


extracted_text:
Оптимизация реестра

Прежде следует
основательно разобраться с тем, что же такое реестр. Если не усложнять, то
реестр Windows можно назвать записной книжкой системы. Бόльшая доля
информации, которая требуется операционной системе при ра-боте, содержится в
реестре. Так что как только Windows потребуются какие-то данные, она знает, где
следует их искать.

ПРИМЕЧАНИЕ

Более строго определение
реестра звучит так: реестр — это компонент операци-онной системы компьютера,
который в иерархической базе данных хранит важ-нейшие установки и информацию о
приложениях, системных операциях и поль-зовательской конфигурации.

На самом деле реестр
является основой операционной системы. Без реестра Windows 2000/XP была бы
просто набором программ, неспособных работать согласованно и выполнять
простейшие функции операционной системы. Даже мельчайшие детали
конфигурационных данных Windows записаны в реестре. Огромная база данных
настроек хранится в директории Windows по адресу system32\config и
в папке пользовательских профилей (файл ntuser.dat).
Вот лишь некоторые
основные функции, которые осуществляет операционная система посредством
реестра:

наблюдение за работой
всех системных устройств, контроль над процессом установки устройств и
распределения ресурсов;

проверка наличия
необходимых драйверов для инсталлируемого оборудо-вания; при добавлении нового
периферийного устройства Диспетчер кон-фигурации операционной
системы записывает конфигурационные данные устройства
в реестр;

предоставление системных
сервисов, которые необходимы для работы при-ложений;

запуск необходимой
программы при щелчке кнопкой мыши;

сохранение информации о
системных правилах, профилях пользователей и средствах администрирования.

процессе работы реестр
постоянно используется загруженными приложе-ниями и часто обновляется. При
выполнении любой программы происходит множество обращений к реестру, при
запуске компьютера число обращений резко увеличивается.

ПРИМЕЧАНИЕ

Прототип реестра был еще
в Windows 3.1 — это был файл reg.dat. В нем находи-лись ассоциации между
приложениями и типами файлов (сейчас такая инфор-мация расположена в разделе
HKEY_CLASSES_ROOT).

своем современном виде
реестр впервые появился в Windows 95. Планирова-лось, что он полностью заменит
INI-файлы, в которых ранее хранилась вся на-строечная информация. Произвести
замену потребовалось из-за того, что поль-зователям было сложно разобраться во
множестве INI-файлов, входящих в состав программы. Кроме того, отсутствовал
способ определения связи программы с конкретным INI-файлом.

По заверениям
разработчиков, в Windows 95 поддержка INI-файлов была остав-лена только для
совместимости со старыми программами, ориентированными на более ранние версии
операционной системы. Хотя, как видно, и по сегодняш-ний день часть настроек по-прежнему
хранится в файлах данного типа.

По рекомендациям
Microsoft, сторонние разработчики программного обеспе-чения должны хранить всю
настроечную информацию в реестре. На сегодняш-ний день так оно и получается;
разработчики прислушались, и теперь каждая программа стремится оставить свою
запись в реестре. Причем некоторые из них делают это настолько старательно, что
даже после деинсталляции в реест-ре после них остается множество бесполезной
информации.

Реестр содержит пять
основных секций, которые называются корневыми раз-делами (начинаются с HKEY).
Структура реестра иерархическая, и элементы нем расположены подобно
папкам на жестком диске — есть корневая, в ней находятся подпапки и т. д.

Всякий корневой раздел
реестра охватывает важную его часть, имеющую спе-цифическое функциональное
значение; он отделен от другого и обычно хра-нится в виде отдельного файла.

Краткое описание каждого
из разделов представлено ниже.

HKEY_CLASSES_ROOT —
содержит ассоциации между приложениями и ти-пами файлов (по расширениям
файлов).

HKEY_CURRENT_USER —
содержит профиль пользователя, работающего в
данный момент на компьютере. Данный раздел включает в себя перемен-ные
окружения, настройки Рабочего стола,
параметры настройки сети, принтеров и приложений.

HKEY_LOCAL_MACHINE —
здесь сосредоточены основные настройки про-граммного обеспечения. Раздел
содержит общую информацию об аппа-ратных средствах, в том числе о типе шины,
системной памяти, драйверах устройств.

HKEY_USERS —
содержит все загруженные пользовательские профили (ак-тивный в данный момент и
профиль по умолчанию).

HKEY_CURRENT_CONFIG —
здесь собраны конфигурационные данные для текущего
аппаратного профиля.

Очень важно, чтобы доступ
к реестру осуществлялся максимально быстро, по-этому он загружается в
оперативную память. А поскольку большинство уста-новленных в системе программ
регистрируются в реестре и хранят в нем свои настройки, то его размер постоянно
увеличивается. С этим связан тот факт, что после установки большого количества
программ Windows начинает работать медленнее и становится неповоротливой.
Поэтому старайтесь устанавливать только необходимые приложения, чтобы зря не
засорять реестр.

Заниматься оптимизацией
своего реестра Windows XP может самостоятельно, ускоряя запуск часто
используемых программ и доступ к данным, однако встро-енный в нее механизм пока
не в состоянии справиться с синдромом «кривых рук» у разработчиков сторонних
программ. Именно по этой причине реестр постоянно засоряется ненужными данными,
которые остаются в нем даже по-сле деинсталляции программы, приведшей к
засорению. Учитывая количество приложений, которые приходится регулярно
устанавливать и удалять со сво-его компьютера, нет ничего удивительного в том,
что объем реестра растет не по дням, а по часам, затормаживая работу системы и
требуя от нее все больше-го объема оперативной памяти. Посему стоит сказать
пару слов о лучших бес-платных утилитах, призванных бороться с обозначенным
явлением.

CCleaner (можно
найти на компакт-диске и по адресу www.ccleaner.com)
— луч-шая на сегодняшний день из бесплатных утилит данного рода, на мой взгляд.
Поскольку бесплатность создает свою специфику, будьте внимательны при установке
— программа может предлагать установить дополнительные компо-ненты, например
Yahoo Toolbar, которые вам совершенно ни к чему. В главном окне утилиты вы
можете перейти в любой из четырех разделов: Очистка
(удаля-ет устаревшие и временные файлы, историю документов, очищает корзину), Неполадки
(исправляет
ошибки реестра), Сервис (предоставляет
возможность деинсталлировать программы — по сути,
это замена стандартной оснастки Уста-новка и удаление
программ), Настройки (позволяет
настроить программу).

Чтобы исправить ошибки в
реестре и провести его «зачистку», перейдите в раз-дел Неполадки
и нажмите кнопку Поиск проблем
(рис. 9.3). Когда процесс по-дойдет к концу, нажмите кнопку Исправить
отмеченные. Утилита предложит сделать резервную копию изменений.
Затем еще раз нажмите кнопку Испра-вить отмеченные —
ошибочные данные будут удалены.

Рис. 9.3. CCleaner
ищет ошибки в реестре

ВИДЕОКУРС

Просмотрев урок «Урок 5.
Программа CCleaner», вы быстро научитесь работать с программой CCleaner.

NBG Clean Registry (можете
найти на прилагаемом к книге компакт-диске) — утилита, предназначенная
для удаления неработающих ключей в реестре.
Отличается высокой
результативностью. Неработающие ключи помещаются

список, где их можно
удалять по собственному выбору. В утилиту интегри-рован монитор NBG Registry
Monitor, позволяющий в реальном времени от-слеживать изменения в реестре.
Программа имеет весьма специфический ин-терфейс и на сегодняшний день морально
устарела, однако со своей работой справляется хорошо. Поэтому совсем сбрасывать
ее со счетов не стоит.

file_name: проблемы и и их решений при работе на ПК 75.docx

alt: Диспетчер кон-фигурации операционной системы записывает конфигурационные данные устройства в реестр; предоставление системных сервисов, которые необходимы для работы при-ложений; запуск необходимой программы при щелчке кнопкой мыши;…

title: Информатика проблемы и решения при работе на ПК


extracted_text:
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ
ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ШЫҒЫС
ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ
ӨСКЕМЕН
ҚАЛАЛЫҚ БІЛІМ БӨЛІМІ
ӨҚӘ
«Қ.Нұрғалиев атындағы №43  мектеп-лицей» КММ

Секция:  жер
және ғарыш туралы ғылым

Тақырыбы:  Қазақстандағы
геомеханика және маркшрейдерлік іс

Орындаған:
ӨҚӘ
«Қ.Нұрғалиев атындағы
№43 мектеп лицей»
КММ
6  «6»
сыныбының оқушысы
Саят
Шыңғыс
Ғылыми
жетекшілері:
ӨҚӘ
«Қ.Нұрғалиев атындағы
№43 мектеп лицей»
КММ
мұғалімі,
т.ғ.к  Чекетаева Р.С .

Өскемен,
2020 ж.

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

3

1.Геомеханиканың
  теориялық негіздері.

4

2.Геомеханиканың
  негізін салушы А.Машанов және маркшрейдерлік іс

7

3. Геомеханика заңдарын шешуі

10

4.
  Геомеханикадағы зерттеу әдістері және есептер

12

ҚОРЫТЫНДЫ

17

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

18

КІРІСПЕ
Тақырыптың
өзектілігі:  Қазақстанда білім беруді
және ғылымды дамыту бойынша жүйелі шаралар кешені іске
асырылуда. Бүгінгі таңда Мемлекет басшысының
жолдауларында, құжаттарда ҚР біліммен ғылымды
дамытудың 2020-2025 ж.ж. мемлекеттік бағдарламасында [1]
жаратылыстану бағытындағы ғылымның зияткерлік
әлеуетін нығайтуға көңіл бөлген. Мысалы, геомеханика - тау-кен    ғылымы саласындағы
ғылыми бағыт ретінде Қазақстанда және  ТМД
аумағында кеңінен ғылыми және практикалық   қолданыста,
маркшрейдер мамандар тапшы. Себебі, геомеханиканың
экономикаға әкелетіп пайдасы мол. Ол белгілі бір
оқиғаның мазмұны мен орнын ғана емес, сонымен
бірге уақытын да өлшеп бере алады. Жер шарының тұтас
беткі қабаты, теңіздер мен мұхиттар түбі, қазіргі
кезде жердің сілкінуін қадағалайтын тетіктермен
төселген. Өйткені, геомеханиканың осы бөлігінің
маңыздылығы мен құндылығын артық
бағалау сірә, өте қиын. Маркшейдер - жер асты өлшеулер мен есептеулер маманы.
Негізгі қызметі - тау-кен немесе жерасты тау-кен жұмыстарын
және геологиялық зерттеулер, тау-кен инженері. Сондықтан да Қазақстандағы
геомеханика және маркшрейдерлік іс тақырыбында жоба жасап, зерттеу
жүргізу өзекті.
Зерттеу пәні:
жер
туралы ғылымдардың ішінде тау-кен жыныстарының механикасы.
Зерттеу нысаны: қазақтың
маркшрейдері, тұңғыш геомеханигі Ақжан Машанов
зерттеулері мысалында Қазақстандағы геомеханика тарихы.
  Зерттеу жұмысының мақсаты:
Қазақстанда
маркшрейдерлік іс пен геомеханиканың дамуы тарихын зерделеу.
Міндеттері:
-
Геомеханиканың теориясын
және негізгі жағдайын зерделеу;
-
Қазіргі
мәселелер және тау-кен мамндарының перспективасын
анықтау;
-
Ақжан
Машановтың геомеханиканың дамуына қосқан үлесін
талдау.
Зерттелу деңгейі. Маркшейдерлік істің
теориялық-практикалық мәселелерін шешуде академик Ж.Ержанов, корр.мүшелері Ж.Қаңлыбаева, А.Машанов, И.И. Попов, т.б. көп еңбек
сіңірген,
өзіндік үлес қосқан.
Зерттеудің
әдістері. Теориялық зерттеулердің
әдістемесі: дедукция және индукция, анализ және синтез.
Пәнаралық байланыс жасалды (тарих, география, геометрия).
Жобаның
жаңашылдығы: Оқушы ретіндегі өзіме
ашқан жаңалығым:
Геомеханика ғылымының негізін
қалаған Ақжан Машанов екенін білдім; Геомеханикадағы
зерттеу әдістері талданды; АВЖД есептерінің қолданылуы
зерделенді.
Жоба жұмысының
қолданбалы маңызы  зерттеу жұмысы
болғандықтан оның нәтижелері мен тұжырымдарын
оқушыларға сабақта, сабақтан тыс шараларда
қолдануға болады.
Жоба жұмысының
құрылымы  кіріспеден, негізгі төрт
тараушадан, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер
тізімінен тұрады.

1.Геомеханиканың
теориялық негіздері
«Геомеханика» - қазіргі
халықаралық ғылыми тілге негізделген сөз. Оны «Жер
құрылысы» мағынасында алуға да болады. Әл-Машанидің
«Геомеханика» кітабы алдымен кен қазу ісіне арналған.
Сонымен қатар оған байланысты басқа мәселелерде
қаралған. Мысалы, сол кендер тарихынан не білеміз? – деп
сұрақ қоя отырып, оған жауап берген. Мысалы, осыдан
көптеген мың жылдар бұрын қазылған кен орындары
Қазақстан жерінде толып жатыр. Қола дәуірі заманында
кен қазу жағынан біздің Қазақстан дүние
жүзінде ең алдыңғы қатарда болған.
Алғашқы тас қолданған дәуірде тағыда солай
болған. Оның себебі, осыдан
шамамен 40-30 мың жыл бұрын Қазақстан жері және
оған көршілес аймақтар мұздан бос болған. Сол
кезде алғашқы аңшы адамдар өзін-өзі сақтау
үшін тас мәдениетін жасаған. Солтүстікті
қаптаған мұздың шеті Омбы деңгейіне дейін
созылған. Оңүстіктің биік тауларынан етекке қарай
жайылған мұздың шеті Алакөл деңгейіне жеткен. Осы
екі ортада Каспий жағасынан бастап қиыр шығысқа дейін
созылған мұздың ашық алаң сол кездегі тас
мәдениеттің шыққан ошағы болды.
Кейінгі темір қолданған
заманды алсақ, онда сол көне тас мәдениеті одан әрі
дамыды. Ол жағынан мол мұра қалдырған Әл-Фараби,
Әл-Бируни сияқты бабалардың еңбектері белгілі. Сонымен
тас мәдиниеті саласында Қазақстан үздіксіз алда болып
келген. Мысалы 12 мүшеге арналған, 7 хат көкке арналған
металдар, минералдар, асыл тастар бар. Олармен байланысты толып жатқан
аңыздар да кездеседі.
Оның бәрін
жоққа шығармақшы болған кейінгі
ғасырдағы қиянат заманы жойылды. Сонымен байланысты біз
бұл кітапта сол бабалардан тек мәдениетінде, керекті жерінде еске
алуға тырыстық. Сол тас мәдениетінің жалғасы
ретінде «Геомеханика» ғылымы шығып отыр деп түсіну керек.
Бұл ғылым кейінгі жарты ғасыр ішінде зор табыстарға
жетіп отыр [2].
Геомеханиканың
алғашқы шыққан жерінің бірі – Қазақстан.
Сонымен қатар бұл кітап – барлық жағынан жаңа
бағытта жазылған, шындыққа негізделген еңбек.
Мұны тек кеншілер ғана емес, басқа мәдениет
салаларының адамдары да пайдаланар деген үміт бар деп,
кітапты  басқа ғылым салаларының да ізденушілеріне ұсынды.
А.Ж.Машановтың пікірінше
«Жер қойнауында жүргізіліп жатқан кен қазу
жұмыстары әр түрлі геологиялық процестерді туындатады.
Ол процестерді зерттеу, кен қабатының қатты, сұйық
және газ түрінде
өзгеруінін заңдылықтарын анықтау, әрбір
құбылысты жеке дара алмай, кешенді түрде қарау - тау-кен
ғылымының тармағы геомеханикаға тән. Ол идея В.И.Вернадскийдің
ноосфера туралы ілімінен туындайды. Келешекте геомеханика саласынан
көптеген қызықты нәтижелер алынады»,- деп
болжаған. Бүгінде сол кездегі болжамдар жүзеге асып жатыр.
Механика - гректің
«құрал, «машина» дегенсөздеріне негізделген. Күш
әсерінен кеңістіктегі механикалық козғалыс пен материялык
денелердің тепе-тідігін зерттейтін ғылым. Механиканың статика,
кинематика және динамика деген   салалары бар [3].
Жер заттарының
қозғалыс әрекетін зерттейтін ғылымда осы айтылған
3 салада бірдей керек. Сол
себептен оны геомеханика, немесе «Жер механикасы» деген атпен алған. Жер
заттарын зерттеуде оның ішкі бөлшектерін  зерттеу ерекше орын
алады. Жер затының тастардың бөлшектенуі деген  сөз,
оның жарылу деген мағынада. Жердің барлық
қозғалыс түрі алдымен сол тастардың ішіндегі
жарығымен байланысты екенін білдіреді. Сол себепті ол «Жер механикасы», «Жер
жазықтары» деп атаса болар деген оймен, бұл атауды да
қолдануды дұрыс көрді [4 ].
Геомеханика деген ғылым тарауы
өткен ғасырдың 40 жылдарында  шыққан.
Мұның алғашқы шығуына кен қазудағы
кездескен кейбір оқиғалар себеп болғандығы жайлы мысал
ретінде дәлел көрсете жазды: жер асты қазбасының
төбесін тіреп тұратын тас діңгектер қалдырып отырады.
Сондай 9 шаршы метрлік төбені тіреп тұратын тіреудің табаны
бір шаршы метр болсын. Айтылған төбеге түсетін күш белгілі.
Ал сол жердегі тастың салмағын, тіреуге қалдырған тас
тіреудің беріктігін есептеп шығару қиын емес. Төбеден
тас қаупінен сақтану үшін тіреудің беріктігін,
түсетін салмақтан едәуір артық етіп алу керек. Сондай
дәл есептеулерге қарамастан көп жерлерде тас тіреулер
қирап, төбе құлап апаттар бола бастаған.
Оның себебі мынада: тас тіреудің беріктігін есептеген оны
тұтас бір дене ретінде қарады.  Салмақ түскен кезде сол
жарықтар ашылып, біріне-бірі қосылып, тас тіреудің
құлауына әкеледі. Сол себептен тастардың
табиғи-геологиялық жарықтарын зерттеу керек болды. Оның
өзі жер қыртысының кен қабаттарының
геологиялық құрлыстарын зерттеу қажет екенін тудырды.
Міне осыдан кейін геомеханика атты ғылым саласы дүниеге келді  [5].
Механиканың  өзін   алатын
болсақ   ол   атам   заманнан   бар      ұғым. Барлық
сәулет, құрылыс істерінде, қалалар салу, көпір
салу немесе кеме жасау істерінде механика зор орын алып келгені белгілі. Адам
қолымен жасалатын құрылыстарда қолданылатын жалпы
механиканы - құрылыс механикасы дейміз. Ал, жер
қабаттарының өзі тастардың табиғи механикасы –
геологиялық  немесе жер механикасы. Бұл екі механика арасында
тығыз байланыстар орныққан. Егерде, тастарды алсақ ол
қатты зат ретінде, құрылыс материалы ретінде кең
түрде қолданылады. Сонымен байланысты тастардың
қасиеттері, алдымен беріктігі көп зерттелген. Ол жөнінде
толып жатқан кітаптар, дәлелдер бар. Тастарды  кеншілер де
көп пайдаланады. Ал, геомеханиканың қажеті қандай
десек?  Құрылыс механикасында тастарды құрылыс
материалы ретінде пайдалану үшін оны жер қойынынан қазып
алып, жеке бөлшек-кесек зат ретінде қолданады. Оның
беріктігін анықтау үшін сол бөлшек тастан кішкене үлгі
алып, соны сынайды. Мысалы, табаны бірнеше шаршы сантиметрлік текше жасап, соны
преске салып қысып сынайды   [5, 7 б.].
Кен қазуда мәселе мүлде
басқаша. Онда тастар жеке кесек түрінде көп дараланған
емес, барлығы біртұтас, табиғи жағдайда ежелгі орнында
қалаулы тұр. Оның өзіндік ішкі құрылысы
бар, жарықтары бар, жатыс қалыптары бар, орналасқан,
үйлескен орындары бар. Құрылыс механикасындағы тас пен
кен қойнындағы тас тегі бір бола тұрсада, бірдей
қасиетті емес. Мәселе адамдарды іш жүзінде шатастырып келген
мәселеде, геомеханиканы, яғни табиғи тас механикасын тудырған
мәселеде жатыр.
Қазақстан кеншілері осы
мәселеге ХХ ғасырдың қырқыншы жылдарының
басынан көңіл аударды. Арқаның, Алтайдың,
Қаратаудың бірнеше кеніштерінде зерттеу жасап, геомеханикалық
әдістермен кен құрылысын зерттеу ісін қолға алды.
Геомеханика бағытындағы зерттеулерге жол бермеушілік кесірінен
қырық жыл бойы бөгет жасалып келді. Геомеханика
жөніндегі әл-Машанидің алғашқы монографиясы 1961
жылы шықты, екіншісі 1985 жылы жарық көрді. Олар сол кездегі
қалыптасқан тәртіп бойынша орыс тілінде жарық
көрді. Қаншама халыққа қасірет әкелген КСРО
ыдырап, күйреп, жермен жексен болғаннан кейін Қазақстан
өз тәуелсіздігіне, саяси-мәдени бостандығына қол
жеткізгеннен кейін еліміздің бетке ұстар ғалым  ана
тілімізде, қазақ тілінде дәрістер жүргізіп, соның
негізінде «Геомеханика» кітабы  жарыққа шықты.
Әл-Машанидің   ойынша өз
мамандығының білікті инженері тек
өзінің саласында техникалық маман ғана емес, ол рухани
кең өрісті азамат, халқының оң көзі болуы
керек. Сол үшін ол алдымен өзі тұрған
жерінің,
елінің мәдениетін, тарихын білу керек. Мұның бәрі
Қазақстан жерінде бір кезде өте жоғары дәрежеде
болған [5, 7 б.].
Ғалым біздің
заманымызда жер
мен көктің арасы ғылым арқылы жалғасуда
және
геомеханикаға тікелей байланысы бар дейді. Мысалы, «бір
ғана «Темірқазық» түсінігі біздің
халқымыздың тамаша, жоғарғы мәдениетке жеткеніне
толық дәлел. Қазақстан жерінде өте зор
геологиялық оқиғалар орын алған: онда Жер бетінде
ең алғашқы жәндіктер түрінің ізінен бастап,
жоғары сатылардың барлық түрі із қалдырған
деуге болады. Жер бетін мұз басу, топан су сияқты
оқиғалардан қалған із біздің мәдени
өмірімізде зор орын алған. Жер жарығы дегенде ол өзі
Жер өмірінің
жарық сәулесі деп білу керек. Кендер, сулар, өмір содан
шыққан». Геомеханиканы ғылымның
басқа салаларымен байланыстыра қарады.
Ақжан Машанов геомеханиканы
білу үшін жердің ең басты қозғалысы -
өзінің кіндігінен/білігінен/ өзі айналуын да білу керектігіне
тоқталған. Осы айналыс оның барлық жерінде бірдей емес.
Соның салдарынан Жер бетіндегі заттар, оның қабаттары
қозғалыста болады. Жер бетінде таулардың пайда болуы,
жердің жарықтары көбінесе осы қозғалысқа
байланысты.
А.Машанов геомеханиканы білу
үшін  әр ғылымның тарихынан азда болса
мағлұмат керектігіне қатты мән берген. Мысалы,
графикалық және геологиялық құжаттарға.
Ол  қазіргі белгілі мағлұмат бойынша Қазақстан
жерінің ең алғашқы және дәл картасы
әл-Фараби заманында жасалған. Оны жасаған арабтың
ұлы географы, саяхатшы Абу ал-Қасым Ибн Хаукал. Бұл
ғалым Сирияда әл-Фарабимен бірге болған ғалым. Ислам
елінің карта атласын жасаған, Азия, Африка,Еуропа жерлерін
аралаған. Ол  әл-Фарабидің туған каласын Отырарды
(Фарабты) картаға түсіріп, ерекше былай деп жазған:
«Бұл қала атақты  философ ғалым Абу Насыр
әл-Фарабидің туған жері, Х ғасыр» [5, 93 б.]. Ол кезде
барлық табиғат ғылымын есеп ғылымы толық
меңгерген, содан кейін адамның  жаратылысы жөнінде өз
алдына жоғары еңбек жасаған адамдарды ғана философ деп
атаған.

2.Геомеханиканың негізін салушы
А.Машанов және
маркшрейдерлік іс
Ақжан Машанов
Қазақстанда геомеханиканың негізін салушы.
Ол дүние жүзі бойынша геомеханика ғылымының іргесін
қалаушы П.К.Собелевский және П.А.Рыжовтармен терезесі тең
тұрған қазақ ғалымы.
 Негізгі ғылыми бағыты
геомеханиканың құрылымы - кристалдық
заңдылықтарды зерттеуге арналған. Ол геометрия, оптика, механика, химия, геохимия, кристалдық химия, география, геология, технология тәрізді пәндердің
сабақтастығын анықтау кезінде біртұтас геомеханика
заңдылығын ашып, қағидасын тұжырымдады.
Сөйтіп, өз алдына дербес ғылым саласының ортақ
өзегін іздеу барысында Эйлер теориясын жаңғыртатын
жаңалық жасады.  Ол тау-кен өндірісінде геомеханика
заңдарын іс жүзінде қолдана отырып, бір-біріне қарама-қарсы
екі мәселені шешті:
-     тау жыныстарының кернеулі-деформация
күйінің теориясы негізін анықтады;
-     тау-кен
жұмыстары кезінде күрделі кен қазбаларының, жер
бетінің орнықтылығын және жұмыс
қауіпсіздігін қамтамасыз ету шараларын жасады.
Екі
мәселенітұтас шешу тау жыныстарының жер
қойнауындағы жай-күйін, құрылымдық
ерекшеліктерін және беріктілік қасиеттерін зерттеуге негізделген.
Жер астындағы кеннің геологиялық құрылымын
анықтау үшін алғаш рет жер
қойнауының геометриясы әдісін қолдана отырып,
Ақбастау-Құсмұрын кен байлығын ашқан
болатын. Қазақстанда геомеханика мектебін құруға
және соғыс жылдарында П.А. Рыжовпен бірге Лениногор, Зырьян,
Торғай, Жезқазған, Қаратау кен орындарын ашуға
қатысты. А. Машанов геология, тау-кен ісі, маркшейдерия
ғылымдарының мемлекеттік тілде дамуына ерекше көңіл
бөліп, қазақ тілінде оқулықтар мен
сөздіктер шығарды. Торғай кен алабының геологиялық
құрылымының тетігін зерттеуде ол алғаш peт жер қойнауы
геометриясын колданды. Бұл геологиялық және кен ғылымы
үшін ғылыми жаңалық болып табылды. Жас
ғалымның басшылығымен Қазақстанның жас
ғалымдары көптеген түсті металдар кен орындарында, Жезқазған
мыс рудалы бассейнінде, жер қойнауының геометриясы әдісін
ендіру бойынша маңызды жұмыстарды жүргізді.Ақжан Машанов
ең басты даралығы- өзінің табандылығымен еңбекқорлығы
болды. Ол үнемі алға ұмтылып, өзінің
қайтпас қайсарлығымен талай ғылымның
сандығын ашты.
Оның «Кен алаптарының
құрылымын зерттеудің жаңа әдістемесінің
негіздері» атты монографиясы үнемі ізденіспен жүргізген
ғылыми еңбегінің нәтижесі болып табылады. Жаңа
әдіс негізінде ол Ақбастау, Құсмұрын және
Жосалы сияқты пайдалы қазбалар кен орындарын ашты.
Мамандығы
жағынан А. Машанов – маркшейдер еді. Ол политехникалық институтта ұзақ
уақыт «Маркшейдерлік іс және геодезия» кафедрасын басқарды. Маркшейдерлік іс (немістің  Markscheіder, mark - шекара және scheіden -
бөлу) - графикалық
құжаттарды орындау
үшін жүргізілетін жұмыстар жиынтығы. Маркшейдерлік іс кен орындарын  іздеу, барлау және пайдалану кезінде
қажетті карталар  мен
жоспарды жасау, тіректік және толықтыру торларын салу, пайдалы
қазбалардың шығарылу және шығындық көлемдерін
анықтау үшін жүргізіледі. Оны атқарушыны маркшейдер деп атайды. Маркшейдерлік іс  ерте кезден басталған. Біздің заманымыздан бұрынғы
XVI-IV ғасырларда Египетте  тау-кен қазбаларының кішірейтілген масштабы  кескіндері салынған. Герон
Александрийский ежелгі
заманда жер асты түсіру тәсілдерін баяндап кеткен. Оның
негізгі әдістері мен тәсілдерін XVI ғасырда неміс ғалымы Г.Агрикола қысқаша
тұжырымдады. Қазақстанда маркшейдерлік іс  Қазақ
тау-кен металлургия инcтитутында осы
саламен айналысатын кафедраның ашылуынан басталды (негізін
қалаған профессор
П.А. Рыжов).
Аталмыш кафедра
мүшелері геолог мамандармен бірлесіп, көптеген кен орындарының пішінін,
орналасу жағдайын, бос жыныстармен шектесулерін анықтады. Пайдалы
қазбаларды ұтымды игеру үшін
нақтылап өлшеулерде маркшейдерлік әдістер мен аспаптар
қолданылады (қ. Маркшейдерлік
приборлар). Геологтар   маркшейдерлік істер пайдалы қазбаларды жер қойнауы
кеңістігіндегі орналасу ерекшеліктеріне, құрылымдық
қасиеттеріне қарай геометриялық денелерге бөледі, ал математикалық заңдылықтар мен
өрнектерді қолданып, олардың іске жарамды, жарамсыз
қорларының мөлшерлерін анықтайды. Кен орнын пайдалану
кезінде маркшейдерлік қызмет тау-кен өнеркәсібі өндірістік процесінің
динамикасын тіркеу, пайдалы кеннің сапасын арттыру жолдарын іздестіру,
технологиялық процестерді жетілдіру, кенді тиімді
бағытта қазып алу, тау жыныстарының қысымы мен
қозғалысын зерттеу және оларға қарсы шаралар
қолдану т.б. жұмыстарға қатысады. Тау-кен
өнеркәсібін жапқанда немесе тоқтатқанда
маркшейдерлер кеннің түгел қазылып алынғанын немесе
алынбағанын анықтап графиктік құжаттар толтырады.
Қазақстанда
мұндай маман көп емес.А.Машанов тек
қана маркшейдер, геолог емес, ол қазақ ұғымында
палеонтологияның, минерологияның, кристаллографияның,
стратиграфияның негізін салған ғалым. Жер
ғылымының жаңа саласы – геомеханиканың негізін
қалаушылардың бірі. Оның «Кристаллография, минерология
және петрография» деп аталатын оқулығы кезінде осы салада
білім іздеушілердің ғана емес, табиғат сырына
қызығушылардың қолынан түспейтін кітап болды.
Әрі жазушы, әрі табиғат сырын терең түсінетін
философ-ғалым ретінде ол көп еңбектерін
ғылыми-көпшілік кітапханасына арнап жазды. Оның «Жер
құпиялары», «Жерде тіршілік қалай пайда болды?», «Жер
сілкінісі», «Жер қойнауына саяхат», «Таулар қалай түзілген»
т.б. кітаптары қызық хикаядай оқылады, табиғат
құпиялары мен сыры жайлы оқырмандарға көп
мәлімет береді. Ғалымның еңбектерінде өзі
ашқан Ақбастау, Құсмұрын, Жосалы пайдалы кен
қазбалары жайлы да, Торғай алқабының геологиялық
құрылысы туралы зерттеуі де, Жезқазған мыс рудасы
бассейнінде жер қойнауының геомеханикалық әдістерін
қолдануы жайлы деректер де мол. Осының бәрінде ол табиғатқа,
жер байлығына қазақ халқының көзімен
қарады.
А.
Машанов  мемлекеттік маңызды тапсырмаларды орындай жүріп, 1943 жылы
«Торғай кенді алқабының құрылымы» такырыбына
кандидаттық диссертация қорғап, геология-минералогия
ғылымдарының кандидаты дәрежесіне ие болады.
1946
жылы Ақжан Жақсыбекұлы Мәскеу қаласында «Кендер
құрылымын жер қойнауын геометрлеу әдістерімен зерттеу»
тақырыбына докторлық диссертация қорғады. Ғылыми
жұмыс үш мамандықтың (геология, механика және
тау-кен ісі) түйісінде жүзеге асқан болатын. Сөйтіп,
үш ғылым саласының түйісуіне тау-кен ісінде жаңа
ғылыми бағыт – «геомеханика» дүниеге келді. А. Машановтың бұл
дессертациялық зерттеулері кейін тау-кен ғылымында өзін
бүкіл Одақ көлеміне, қала берді дүние
жүзіне танытқан «Жер механикасының» жеке салаға айналған тың бағыттың
алғашқы баспалдағы еді. Диссертация оппоненттері арасында
теориялық механиканың ірі маманы Л.С. Лейбензон, Мәскеу геология институтының кафедра
меңгерушісі, профессор Крейтер, жер қойнауын геометрлеудің
негізін салған профессор П.К. Соболевский және кеңесші
ретінде П.А. Рыжов болды. Болашақ фарабитанушы диссертацияны
сәттілікпен қорғады. Оған барлық оппоненттер
өте жоғары баға берді. Бұл диссертация техникалық
ғылымдар саласындағы докторлық дәрежеге
қорғалған қазақ ұлты өкілінің
алғашқы ғылыми еңбегінің бірі еді.   Инженер-техникалық
интеллигенция қоғамның рухани-имандылық негізіне
ықпал етуші күшке айналғаны өз алдына, ол
интеллигенцияның негізгі топтарының бірі болып саналады.
Сондықтан осы инженер техникалық интеллигенцияның
жарқын өкілдерінің бірі - Ақжан Жақсыбекұлы
әл-Машани қазба байлықтарын зерттеуші, тау-кен
инженер-геологы ғылымға үлкен жаңалық
әкелді.
Ақжан
Машанов диссертациясындағы жаңа бағыт - геомеханика
бағыты. Мұнда қолданылған математикалық
есептеулердің де жаңаша болуы, дәлірек айтқанда, жер
асты кернеулерін анықтағанда Ақжан Машановтың
жоғары математика ғылымының күрделі салаларының
бірі экспоненттік теорияны қолдануы ВАК (Жоғарғы аттестация
комиссиясы) мүшелерінің тарапынан қарсылыққа да
тап болған. Осы теория тіпті қырық жыл бойы ғалымдар
арасында қолдау таппай келген. Өйткені тастардың беріктігін
тригонометриялық (үш бұрыштық) әдіспен,
оның теңдеулерін комплекстік түрге келтіріп қарау
тың жаңалық әкелген. Бұл тәсіл тау-кен
ғылымында дүние жүзінде бұрын-соңды зерттелмесе,
қолданылмаса керек.
Алайда
ол өзіне-өзі сенімді болып, қолданған теориясын жер
асты механикасының қолданбалы құралы есебінде пайдалану
бағытынан ауытқымай, осы саладағы зерттеулерін одан әрі
табандылықпен жалғастыра берген.    Тау-кен
ғылымы саласының ірі мамандарының бірі, академик Шмидт
Айталиев былай дейді: «Тау жыныстарының тік қысымынан бүйір
қысымы жоғары болады. Мұның өзі заттың
қасиетіне байланысты. Ал кей жағдайда бүйір қысымы тік
қысымнан жоғары болады. Осыны А.Машанов бірінші болып дәлелдеді.
Мәскеулік ғалымдар ХХ ғасырдың 60-жылдары
А.Машановтың бұл жаңалығын қабылдамады. Тіпті
Социалистік Еңбек Ері, акдемик Г.И.Петров «Правда» газетінде арнайы
мақала жазып, қазақ ғалымының
жаңалығын жоққа шығарды. Ал қазір
А.Машановтың Пуассон коэфицентінің тау қысымын зерттеудегі
қолданысы туралы мұндай теорияның дұрыстығын
өмірдің өзі көрсетіп тұр. Қазір оны
барлық ғылым әлемі мойындады»,-деп жазады [6].
А.Машанов
жетекшілігімен жүргізілген геомеханика саласындағы ғылыми
жұмыстардың өрісі кеңейіп, жас ғалымдар саны
көбейе түсті. Геомеханикалық зерттеулерді жүргізуде,
Ақжан Жақсыбекұлы – ең алдымен, кен орнының
табиғи геологиялық жағдайын және қатты денелер
механикасы мен физикасының негіздерін зерделеу арқылы адамзаттың
инженерлік қызметінің нәтижесінде пайда болған жасанды
ортаның геологиялық, кернеулі жай-күйін білуге және
ашылған тау жыныстарының әртүрлі
тереңдіктеріндегі физикалық-механикалық қасиеттерін
анықтауға басты көңіл аударды десек, ол КСРО-дағы
геомеханика ғылымының негізін салушылардың бірі және
Қазақстандағы геомеханика мектебінің іргетасын
қалаушы.

3. Геомеханика заңдарын шешуі

Қазақстан
Республикасының территориясы әлемнің ерекше геологиялық
орталығы болып табылады. Кең дала, күрделі геологиялық
тарих және Қазақстанның сыртқы
қабатының әр-түрлі орналасуы оның
қойнауында көптеген пайдалы қазбалардың болуына
жағдай жасады.
Әлемнің
жетекші елдерінің ғалымдарының бағалауы бойынша
Қазақстан табиғи ресурстарға сұраныс бойынша
алтыншы орында тұр, бірақ бұл басымдылықты өзіне
әлдеқайда тиімді етіп пайдалана алмайды. Кейбр
ғалымдардың есептеуінше Қазақстанның пайдалы
қазбалары АҚШ-тың 10 триллион долларына теңеседі.
Массачусеттік
технологиялық институттың табиғи ресурстары мен энергетикасы
бойынша докторы (АҚШ) Даниель Фаинның ойынша КСРО
құлаған жылы (1991 жыл) сол кездегі КСРО-ның 90% хром
кені, 26% мырыш, 33% свинец және цинк, 38% вольфрам
Қазақстаннан табылды. Біздің Республикамыздың
үлесіне КСРО-да сол кезде - 82%, фосфорит - 65%, молибден - 29%, боксит -
22%, асбест - 20%, марганец - 13%, көмір - 12% болғанын айта кету
керек.
Қазақстан өзінің
жер қойнауының байлығымен әйгілі. Бұл Жер
қыртысының геологиялық құрылысы мен даму
ерекшеліктеріне байланысты. Тау түзілу, магмалық жыныстардың
енуі және метаморфизм (өзгеріске
ұшыраған), яғни эндогендік процестердің
әртүрлілігі, солармен байланысты тау жыныстарының құрылымында,
минералдық және химиялық құрылысында болған
қандай да бір өзгерістер түрлі пайдалы қазбаларды
түзеді.
Пайдалы
қазбалар деп, қазіргі техниканың даму деңгейінде,
табиғи түрінде немесе өңделгеннен кейін
шаруашылықта пайдалануға болатын минералдар мен тау жыныстарын
айтады. Әдетте, таулы аймақтарда (қатпарлы және
қатпарлы-жақпарлы аудандарда) және шөгінді
қабығынан айырылған платформаларда рудалы қазбалар кені
көптеп кездеседі.
«Біз сонымен
қатар геологотразведкада үлкен жұмыс атқаруымыз керек.
Қазақстан терреориясының кішкентай пайызы ғана
әзірленгендігі туралы айтқан болатынмын. Біз 4 мыңнан асатын
терең қыртыстарда не жатқандығын білмейміз. Ал біз тартып
жатқан компаниялар, жорамалдарын жасап, тереңнен байлықтарды
ала алады. Болжамдар бойынша, Қазақстанның байлығы
бірнеше есе көбейеді» , - деп Елбасымыз Н.   Ә. Назарбаев
еліміздің индустриалды – инновациялық дамуы бойынша
жүргізілген отырысында айтқан болатын. Демек, Елбасымыз бұл
сұраққа үлкен көңіл аударады.
Дамыған
өнеркәсіп өндірісіне инвистициялар құю,
кадрлық құрамын жетілдіру, мемлекеттің геология
саласының  дамуына қосқан үлесін көре аламыз.
Мемлекет бюджетінен 2015-2019 жылға геологияның дамуының
салалық бағдарламасына 160 миллиар теңге мен 1,05 миллиард
доллар бөлінген.
Қазақстанда
геология саласының дамуына пайдалы қазбалардың
өндіруінен жыл сайын алынатын 5% мөлшерде салықтың
аударылуы жоспарлануда. Бұл шамамен 60 миллиард теңге ($1- 150, 6 теңге).
Қазіргі
таңда геология ғылымын тығырықтан шығару
үшін, Елбасының тапсырмасы бойынша оның даму концепциясы
шығарылды. Еліміздің үкіметі бекіткен бұл концепция
бойынша, геоогияның салалық даму бағдарламасы 5 жылға
2015-2019 жылдар арасында жоспарларланған. Онда геологиялық
салаға бөлінетін қаржылық көлемі жазылады.
Сонымен
қатар Қазақстанда «Назарбаев университеті»,
«Самұрұқ қазына» фонды мен ірі кен өндірушілер
аясында ғылыми геологиялық орталықтың
құрылуы жоспарлануда. Бұл жаңа геологияның
орталығы болады. Онда георазвездка саласындағы соңғы
ғылыми жетістіктер жинақталады. Бұл орталықтың
құрылуы, еліміздің барлық жерлері зерттелген. Ал
бұл орталық болса, тереңде жатқан пайдалы
қазбаларды табу үшін құрылады, себеі, бұл
бұған дейін қолданылмаған мүлдем жаңа
технологиялар болады. Құрылатын орталық жаңа
формацияға дайындайтын мамандарды даярлайды» .
ҚР
геологиялық зерттеу орталығы алдыңғы қатарлы
орталықтардың бірі болады. Оның негізгі
бағыттарының бірі геолого – географиялық комплекстік
интерпритация мен өңдеуі, компютерлік модельдеу, және
халықаралық стандарттарға сай пайдалы қазбалардың
болжамдарын бағалау  мен өңдеу болып саналады.
Сонымен
қатар, бұл орталық лабараторлы – аналитикалық,
геохимилық зерттеулермен, сонымен қатар ғылыми –
эксперементалды жұмыстармен айналысады. Бұл орталық,
геологтардың қаласы болады. Онда лабараториялық
саябақтар мен мұражайлар орналасады.
Қазіргі
таңда жер қойнауларының кодексінің концепциясы
дайындалды. Қазақстанның
жер қойнауын зерттеуге әрқашан баса назар аударылғанын
айта кету керек. Қазақстанның геологиялық зерттеу
тарихында үш үлкен кезеңді атауға болады: кеңестік
кезеңге дейінгі, кеңестік кезең, посткеңестік
кезең. Әр кезеңнің өзіндік ерекшелігі бар десек
те, жүйелі, мақсатты түрде геологиялық зерттеу
кеңестік кезеңде жүзеге асты. Кеңестік
кезеңнің алғашқы жылдарынан бастап республикада
пландық аудандық геологиялық түсірілімдер жасалды.
Бұл жұмыстардың нәтижесі бойынша
Қазақстанның бүкіл территориясына арналған
масштабы 1:1 500 000 болатын геологиялық карта әзірленді.
Әдіс,
тәсіл, іздеу технологиясы, техникасы, пайдалы қазбалар кен
орындарын барлау және игеру. Республика жерінің геологиялық
әр түрлілігі көпшілік жағдайда пайдалы кен орындарын
барлау мен игерудің заманауи әдістерін, тәсілдерін,
техникалары мен технологияларын сынайтын полигон ретінде рөлін
тағайындап қойды. Осы негізде геологиялық ғылым
үдемелі дамыды.
4.
Геомеханикадағы зерттеу әдістері және есептер
Ақжан Машанов геомеханиканы
білу үшін жердің ең басты қозғалысы -
өзінің кіндігінен/білігінен/ өзі айналуын да білу керектігіне
тоқталған. Осы айналыс оның барлық жерінде бірдей емес.
Соның салдарынан Жер бетіндегі заттар, оның қабаттары
қозғалыста болады. Жер бетінде таулардың пайда болуы,
жердің жарықтары көбінесе осы қозғалысқа
байланысты. Жердің бейнесін шамалап алғанда домалақ шар,
оның бетін сфера деуге болады. Оның радиусы орта есептен 6366
шақырымдай; белдеуі/экваторы/ 40000 шақырымдай. Осы Жер шары
айналған уақытта оның екі төбесі /екі полюсі/ бір
осьтің бойында болғанда, белдеудегі әрбір ноқат бір
тәулік ішінде, яғни 24 сағатта 40000шақырымдай жол
жүру керек [5, 7 б.]. Мұның өзі атқан оқтай
шапшаң қозгалыс. Бірақ ол адамға білінбейді,
өйткені адам сол жердің өзімен біртұтас
қалыптасқан табиғат мүшесі. Ал жер бетінде үлкен
көлемдегі денелердің қозғалысына айтылған
жердің айналу қозғалысы зор әсерін тигізеді. Оны
түсіну үшін солтүстік мұзды мұхиттан
бөлініп шыққан мұз кесектері, мұз
таулары/айсбергтер/ оңтүстікке қарай ығысып жылжитынына
көңіл аударалық. Бірақ ол мұз таулардың
ығысу бағыты оңтүстікке, яғни белдеуге
қарай тура емес, батысқа қарай, жердің айналу
бағытына қарай бұрылады. Сонымен мұз таулардың
жүріс жолы оңтүстік пен батыс арасында
бағытталған. Жер шарының екінші, оңтүстік
жартысын алатын болсақ, ондада жағдай осы айтылған
бағытқа қарама-қарсы айналып сыңар бағытта
болмақ.  Осы екі бағыт қозғалыс Жер белдеуі /экватор/
айналасында тоғысады. Көптеген зерттеулерге,
бағыттауларға қарағанда белдеулік тоғыс
аймақтың кеңдігі /көлденең ені/ 70 шамасында
болса керек, яғни ол экватордың екі жағында 35- тан
келеді/ оны былай жазуға болады: 35 /.
Осы айтылған мұз
таулардың қозғалысы секілді, бірақ одан
әлдеқайда шабан қозғалыс жердің үстінгі тас
қабаттарында да болады. Жүз миллиондаған жылдарға созылған
жер тарихында осы қозғалыс салдарынан айтылған алапта жер
бетінде зор өзгерістер болды, зор жарықтар болып, ірі таулар
көтерілді. Мысалы, Австралия мен Азия
құрлықтарының арасындағы астан-кестен
болған таулы, жанар таулы, жер сілкінетін аймақтардан бастап,
Гималай-Тянь-Шань арқылы Жерорта теңізіне дейінгі аймақ
соңы көрсетеді. Африкада бір жағы Атлас, бір жағы
Клеманжар таулары сол қақтығыс аймаққа жатады.
Онан әрі қарай екі Америка құрлығы да сол
аймаққа жатады. Американың батыс жағасындағы ірі
таулар да, Анд таулары да сол қозғалысқа байланысты пайда
болған. Оның түсінігі былай: айтылған
қозғалыстың әсерінен екі Американың өзі
Азия мен Африкадан бөлініп батысқа қарай ығысқан.
Демек Атлант мұхиты сол ыдырау әсерінен пайда болған,
ығысудан барып Америка құрлықтарында ірі таулар
қалыптасқан. Ақжан  Машанов «Геомеханика» еңбегінде
Тынық мұхитты бір кездегі Айдың орны еді деп біледі.
Айтылған қозғалыс әсерінен және
күннің, басқа аспан шырақтарының тарту
әсерінен Жердің таулы бір бүйірі бөлініп шығып,
онан әрі қарай бірте-бірте алыстап, Ай пайда болған деп
санайды [5, 17 б.].
Айтылған
қозғалысты және ондағы болған жер бедерін
түсіндіретін математикалық - геометриялық әдістер бар.
Ол солардың негізін шолып өткен. Есеп ғылымдары - математика
барлық ғылымдардың анасы деген түсінік дәл
айтылған нәрсе. Соның ішінде ең алдымен заттардың
бейнесін сипаттайтын һандиса-геометрия - жер өлшеу ілімі. Жер
зерттеу мамандары үшін бірінші орын алатын ғылым тарауы - осы жер
өлшеу. Жер өлшеудің бірінші қадамы - жер бетінің
бедерін өлшеу, оны қағаз бетіне, картаға түсіру.
Басқаша айтқанда топография жасау. Жердің топографиялық
беті оның ішкі құрлысына байланысты. Сол себептен топография
жасаудың өзі жас ғалымдарға алғашқы
ғылыми бастау болмақ дейді. Бұл таңда жер бедерін
космостан түсіріп зерттеу үлкен маңызға ие,
болашағы зор. Осыған байланысты қазіргі есеп ғылымында
көп мәселені топографиялық беті арқылы талдау орын алып
отырғанына ерекше назар аударған. Мысалы, жоғары математикада
интеграл (латынша «бүтін», «құрылыс») түсінігін тікелей
топографиялық бет. Ал дифференциал (латынша «айырым») деген сөзді
бөлік ретінде алсақ,  дүниедегі әрбір
құрылымды зат бүтін дене болғанда, оның
құраушы бөлшектері дифференциал болмақ деп
тоқталған. Құрылымды денелер мен оны
құраушы бөлшектер арасында белгілі өлшемдестік,
үндестік, сәйкестік - гармония бар. Мысалы, Жер бөлшектері.
Үлкен көлемде алғанда жер шары мынадай бөлшектерден
тұрады: Жер белдеуінің жоғарғы бөлімі - Еуразия,
төмен бөлігі - Гондвина таулы ауданы, тынық мұхит
ауданы. Бұлардың әрқайсысы тағы бірнеше
бөлімдерден тұрады. Мысал үшін бір тауды алып
қарасақ, ол бірнеше бөлек жартастардан, қабаттардан
тұрады. Әрбір жартас көптеген жарықтармен
бөлшектенген тас кесектерінен, ол тас кесектердің өздері
көп минералдардан, кристаллдардан тұрады. Мөлшерлі нобаймен
алғанда әрбір жартас бір бүтін дене болса, оны
құраушы бөлшек кесек тастар оның дифференциялы  [6, 8
б.].
  Жердің бет бедерін -
топографиясын өлшеу үшін оны бөлшектеу қажет.
Жазық бет өлшеудің ең кішкене бөлшегі -
үшбұрыш түрінде. Себебі, жазықтық өткізу
үшін ең кемінде үш нүкте (ноқат)  болуы
қажет. Сол себептен жер бетінің картасын жасауды
үшбұрыштау - триангуляция деп атайды. Заттың бет бейнесін
сипаттауда оның ең кішкене бөлшегі - атом - дифференциалы
болуы қажет. А. Машанов осы жөнінде ежелгі   заманнан ғылыми
деректерден бір мысал келтіреді: «Мысыр халқының ғұлама
ғалымы Ыдырыс пайғамбардың бір ныпы аты Масалас
(үшбұрыш) болған. Жер өлшеу ғылымының –
геометрияның ертедегі шыққан бір бастауы осы Мысыр екені
белгілі. Ол Мысыр ғылымының, сонымен қатар барлық
ғалами ғылымның негізін салған адам. Ғылым
тарихында «Мысыр үшбұрышы» деген өрнек бар. Оны Батыс елдері
«Пифагор үшбұрышы» деседі. Ал расында Пифагор оны Мысырдан
үйренген. Иранның атақты шахы Кирдың ұлы Комбиз
осыдан шамасы 2500 жыл бұрын Мысырды жаулап алғанда Пифагор сонда қолға
түскені мәлім», - деп көптеген ғалымдар
ұстанған еуроцентристік көзқарастан бас тарта, батыстан
бұрын ғылым шығыста дамығанына ерекше
тоқталған [5, 8 б.].
Мысыр үшбұрышы – 12
жерден түйіндеп,үш қазыққа көруден
шығатын тікбұрышты үшбұрыш,яғни:
3²+4²=5²=25. Осы қатар келген үш сан /3,4,5/
барлық геометриялық  көпжақтардың  жақ
бейнесі үшбұрыш, төртбұрыш,   бесбұрыш.     Осы
тарихи үшбұрышты Ыдырыс үшбұрышы деп атайды.   Сол
тарихи кезеңде  дүниедегі барлық заттарды 5 топқа
бөліп,  солардың әрқайсысына 5 түзу
көпжақ бейнені тағайындаған: төрт
үшбұрыш жақты /тетраэдр/; оттекті; сегіз үшбұрыш
жақты /октаэдр/ -жұлдыз текті. Ғылыми геометрия негізі осы
болып табылады.   А.Машанов ежелден келе жатқан есептен мысал келтіреді:
бір бөлшек оттекке екі бөлшек ауа /желтек/ қосса бір сутекке
тең болады.   Айтылған үшбұрыш жақтылар бойынша
жақтар сыры осылай шығады: 4+8х2=4+16=20. Мұның
өзі үшбұрышты атом  ретінде алғанын көрсетеді /су
молекуласының негізін береді/.    Бұл есеп  Платон енбегінде бар,оның
да шыққан  тегі Мысыр болу керек деп болжау жасайды. Платон
Пифагордың ізіндегі адам, деп тағыда бір рет ерешке басып айта
отырып, геометрияның бастауы қайданбасталғанына назар
аударған.«Абу Насыр әл-Фараби өзінің барлық
ғылыми әдістерінде геометриялық құрылыс жолын
ұстаған.Ол кісінің геометрия негізін  талдаудағы жолы
былай: алдымен  заттың көзге көрініп  тұрған
бейнесінен,яғни  ол заттың сыртқы бетінен бастау керек.    Ол
беттін ең кіші жазық бөлшегі – үшбұрыш. Ол
үшбұрыштың шеті сызық. Ол сызықтардың
ұшығы /түйіні/ - ноқат. Топографиялық
триянгуляция,       яғни  үшбұрыштан  зерттеу осыны
көрсетеді»   [5, 9 б.].
Ғалым топографиялық
беттің мүшелеріне де  тоқталған:
Қазақстан жері кең және оның бет-бедері өте
бай  деуге болады.   Яғни, теңіз ойпатынан бастап, қарлы
құзға дейін бар: жазық дала,  бұйрат,
кезең,  жал,  жота,  асу,   қырқа,  белес,  адыр,    сай,
сала, шатқал, ойпат, қырат, үстірт, міне осылардың
бәрін математикалық түрде бейнелейтін болсақ
қазіргі көптеген математикалық фигураны /бейнені/
қолдануға тура келер еді. Тақта тас қабаттарының
иілген түрінен пайда болған бір қатпар төбенің
математикалық өрнегін келтірген.  Қатпар тас
бөлшектерінен тұрады. Ол   бөлшектердің  жазық
беті ауданы -   ds, көлемі – d v, n – ол бөлшектердің
қысым бағыты, y – қатпардың жалпы бедерлік қысым
ауданы, dᴪ - оның бедері.  Осылар бойынша  беттік және
көлемдік жинақ/интеграл/ жазған.
Осы
өрнектен тас қабаттарының құрылыс негізін
түсінуге болатындығына тоқталған. Бұл
мәліметтер тек жаратылыстану ғылым саласына ғана
қызықты емес, тарихшылар үшінде керек мәлімет. Тас
қабаттарының жазық беттер бойынша, жарықтар бойынша
жылжуларының әсерін тастың көлем кесектері тіреп,
бірін-бірі теңгеріп тұрады.  Егер осыдан бір кесекті –блокті
/мысалы, бір текшені/ алып тастасақ, оның бос қалған
орнына кернеу қысым күш жиналады.  Сонымен қатар табиғи
қалпында тұрған тас қабаттарының қай
жерінде қандай кернеу күштер бар екендігін білу керектігіне
тоқталған. Онда алдымен ол кернеу күштің ең
жоғарғы және ең төменгі орындарын табу
керектігін  талдап,таулар құрылатын аймақтардың шегін
айыру керектігін атап өткен. Жердің екі полюсінен белдеуге
қарай және батысқа қарай ығысқан жер
қабаттары белдеудің /экватордың/ екі жағынан келіп
қарсы тоғысады, соғысады, онан зор таулар пайда болады дейді.
Енді соның математикалық дәлдік түсінігінде
жердің өзіндік сырт пішінібар, ол геометриялық пішінге
/шарға/  дәл келе қоймайды деп санайды    [8.].
Сондықтан жердің пішінін геоид деп біледі. Алайда ол геоид пішіні
үш осьті эллипсоид пішініне жақын келеді. Оның ең
ұзын осі Тынық мұхит пен Африка құрлығына
бағытталған /15° шығыс бойлық - 165° батыс
бойлық/. Эллипсоидтың кіші осі Америка мен Австралия арасында
/105°-75°/. Осы екі ось арасында орташа есептер бар. Олар: /30°-40°/ -
/140°-150°/ және /60°-70°/ - /110°-120°/. Ең ірі таулы
аймақтар көбінесе осы кейінгі екі бағытқа байланысты
келеді. Осы заңдылық жердің тұтас қалпында
ғана емес, оның жеке бөлшектерінде де кең орын алды.
Мысалы, тау қатпарының сырт бейнесінде.
Жерасты қазбасының бір
жеріне кейбір себептен ауа жетпей қалған болса, ондағы
адамдардың өміріне қауіп келеді. Ал адамдардың шахтадан
шығатын жолы құлап, бекітіліп қалған болса, ол
үлкен апат болмақ. Сондай жағдайларда апатпен күресу
үшін алдымен адамдардың өмірін сақтап қалу
үшін қолдағы план дәл болуы керек. Сол жерасты
қазбаларының планы жер үстіндегі планмен дәлдеп
жалғастыру үшін жер бетінен кемінде екі жерден шахта астына тік сым
түсіру керек. Ол үшін сымның ұшына салмақ (гир)
байлап, шахта аузынан сым арқылы түсіреді. Мұндағы жиі
кездесетін қиындық – айтылған салмақ байлаған сым
тігінен барып, қозғалмай тұрмай, теңселіп,
шайқалып қозғалуы. Оның себебі – жердің айналысы.
Бір басы бекітулі – ілулі, бір басы – бос салбырап тұрған
сымның екі басы жердің айналуы әсерінен екі  түрлі
қозғалыста болады. Басқаша айтсақ, сымның ілулі
басы жермен, шахтамен бірге қозғалмайды деуге болады. Ал оның
екінші ұшындағы салмақ жер айналасынан алған әсер
бойынша өзінше қозғалыста болмақ. Сым қысқа
болса, бұл айырма болымсыз, сезіле қоймайды. Ал  сым ондаған,
жүздеген метр болса, бұл айырма едәуір шамаға жетеді.
Кен өлшеу мамандары осыны еске алады.Осы айтылған сияқты
сымға жіпке салмақ байлап, жер бетіндегі биік
мұнаралардың төбесінен жіберсе, ол да жер айналу
әсерінен, ылғи қозғалыста болып, айналып отырады.  Сонда
бұл құбылысты маятник (рақыс) ретінде алуға
болады.Ерте заманда уақытты анықтаудың бір әдісі
көлеңке өлшеу – күн сағаты болса, екінші
әдіс – осы маятник қозғалысын өлшеу болған.
Кейбір жағдайларда, мысалы – ертедегі Мысыр ғимараттарында
күн сағатымен манар-маяк, рақас – маятник бәрі бірге
бір орында болған.
   Сондай рақас (маятник)
Ахмед Яссауи ғимаратында болған. Оның орталық Бас
күмбезінің ішінде төбесіне жібек жіп бекітілген, оның
ұшында байлаулы салмақ болмақ. Ол салмақ
тайқазанның ортасына келіп түрған. Қазан бетіне қақпақ
жасап, оның үстіне майда құм сеуіп қойса,
айтылған салмақтың ұшындағы үшкір
тұмсығы құмды шимайлап сызып отырады  [5, 14 б.].
Сонымен байланысты жанамаға
перпендикуляр жүргізген сызық ВДЖА бұрышын екіге
бөлген. Сонда Р/ЖЖ0 = Sinu немесе Р1= ЖЖ0.
Мұның өзі сәуленің түскен және
шағылысқан  бұрыштары шұғыла ноқаттары
арқылы тең болатынын көрсетеді. Осы негізде әл-Фараби
парабола бейнелес ойыс айна жасаған, оны өзі пайдаланған.
Кейіннен ол 700 жыл шамасы өткенде Еуропа елдеріне тарағанын
білеміз. Ол үшін Әл-Фараби алдымен парабола ағаштан имек
үлгі қылып жасады. Сол арқылы қазанша, табақша,
мыстан, қоладан, темірден шағын ойыс айна жасаған: линза,
көзілдірік.
Әл-Фарабидің  парабола-
қита мукафи сызығы үлгісін бүгінде тек қима деп
атайды. Әл-Фарабидің бұл саладағы еңбегі
басқа орында талданады. Бұл арада тек парабола салудың
әл-Фарабидің әдісін ғана береді: Шеңбер
өрісі /радиусы/АД=АЖ=z=(б1-б3). Шеңбер ортасы
А- шұғыла орны, Ж- жанама сызық орны. Осы орнынанн
шеңбер шегіне Д ноқатына дейін көлбеу сызық
жүргіземіз: ЖД. Осы сызықты шұғыладан бастап созсақ,
оның ұзындығы АБ болады. Сонымен негізгі теңдік
әдісі шығады: АБ=ЖД.  Осы бағыт  осы әдісті
шеңбердің бірнеше  жерінен жүргізуге болады. Сонымен
параболаның бірнеше ноқаттары табылады: АВ`= ЖД`; А``В``=ЖД,``...
Солардың арасын
майысқақ  сызықпен  қоссақ парабола шығады.
Ол әдісті есте сақтау үшін  бір белгі алсақ, АБ
басқа өлшем, оның мәні Ж=3, Д=4; 3+4=7 болады: екеуі
қосылғанда толық сан В саны толық сан 1+2+3+4=10. Міне,
бұл шұғла-мухарақ-нур саны. Әуелі 3кейін 7 жиыны
кәміл сан болады. Біздің халқымыздың қасиетті
сандары.Әл-Фараби әдісі бойынша арасының байланысын бір
бағытта алғанда былай болып келеді:
Г= ,/√2 = 0.7б
Демек, бұл жоғарыда
айтылған теориялардың орта тұсынан орын алады дейді
ғалым.  Гриффитс теориясын да қарастырған.
Геомеханикаға жақын келетін  бір теория А.А. Гриффитс (1893-1963
ж.ж.) атымен байланысты. Ол өзінің алғашқы пікірін 1920
жылы жариялаған. Гриффитс шыныдан жасалған жіп
талшықтарының беріктігін зерттей келіп, талшық неғұрлым
жіңішке болса, оның беріктігі соғұрлым жоғары болатынын
тапты. Бұның себебі, зат ірі болған сайын оның ішінде
майда жарықтары көп болмақ. Ол жарықтар жай
көзге  көрінбеуі мүмкін/заңды/. Бірақ қысым
тұрғысынан алғанда сол жарықтар маңының
қысымы жоғары болмақ   [5, 28 б.].

Қорытынды
Қазақстан
кен байлықтарының қоры мен әр алуандығы
жағынан Жер шарындағы бай аймақтардың бірі.
Минералдық шикізат қорлары Қазақстанның
ұлттық экономикасының тұрақты дамуы мен
қауіпсіздігінің маңызды кепілі. Қуатты минералдық
шикізат базасының қазіргі жай-күйі республиканы шет
елдердің кен қазбаларына тәуелділіктен толық арылтып,
Қазақстанның дүниежүзілік рынокқа
минералдық шикізат қорлары мен оның өңделген
өнімдерін шығаруына мүмкіндік берді. Минералдық шикізат
ресурстары еліміздің даму стратегиясын анықтайтын негізгі
факторлардың бірі. Маңыздылығы жағынан олар үш
топқа бөлінеді. Бірінші топқа негізгі қаржы
түсімін қамтамасыз ететін және экономикалық-саяси
мәні бар стратегиялық кен байлықтары жатады: мұнай,
газ, көмір, уран, хромит кен орындары. Екінші топты қаржы
түсімін қамтамасыз ететін әрі Қазақстанның
индустриялық бет-бейнесінің негізі болып табылатын маңызды
кен байлықтары құрайды: темір, марганец, мыс,
қорғасын, мырыш, алюминий және алтын кен орындары.
Үшінші топқа ішкі және сыртқы рыноктарда жоғары
сұранымға ие қалайы, күміс, фосфор, барит кен орындары
кіреді. Кен байлықтардың барланған қоры негізінде
ондаған мұнай-газ және кентас өндіретін
кәсіпорындар жұмыс істейді, олар 70-тен аса әр түрлі
минералдық шикізат түрлерін өндіреді және
өңдейді. Қазақстан    сирек    металдарға бай
өлке.Сондықтан да осы геомеханика саласының дамуы өте
маңызды.
Шағын
зерттеуімізде жоба бойынша  ұсыныстар  бергіміз келеді:
-
Жерасты
кенорнын өңдірудің қазіргі заман мәселелерін
зерттеу;
-
 Тау-кен
кенорны үшін кадрды дайындау мақсатында мектеп табалдырығында
оушыларға профагитация жұмыстарын жүргізу.
Ойымды
қорытындылай келе, А.Машановтың геология, геомеханика
саласындағы ғылыми еңбектері, көп жылдардағы
далалық, өндірістік, ғылыми-зерттеу жұмыстарының
нәтижелері бүгінде еліміздің жоғарғы оқу
орындарының тау-кен мамандықтарына геомеханиканы жаңа
ғылыми пән ретінде оқу үрдісіне енгізілді. Ол тау-кен
саласындағы ғалымдар ішінде алғашқысы болып
«Геомеханика»  пәнінің мақсаты мен мазмұнын
тұжырымдады.

Әдебиеттер
тізімі
1.
ҚР біліммен ғылымды
дамытудың 2020-2025 ж.ж. мемлекеттік бағдарламасы. Нурсултан, -
Ақ Орда. -2019.
2.
Казикаев
Д.М. Геомеханика подземной разработки руд. - М.: Издательство МГГУ, 2005. - 542
с.
3.
Певзнер
М.Е., Иосиф М.А., Попов В.Н. Геомеханика. – М.: Изд-во МГГУ, 2008. – 438 с.
4.
Нурпейсова
М. Геомеханика. Алматы, 2012.
5.
Машанов
А.Геомеханика. Алматы.
6.
Макаров
А.Б. Практическая геомеханика: пособие для горных инженеров. – М.: Издательство
«Горная книга», 2006. - 391 с.
7.
Баклашов
И.В. Геомеханика: учебник для вузов / в 2 т. Основы геомеханики. – М.:
Издательство МГГИ, 2004. - Т. 1. - 208 с.
8.
2.
Протосеня А.Г., Тимофеев О.В. Геомеханика. - Спб.: Санкт-Петербургский
государственный горный институт, 2008. - 117 с.
9.
Баклашов
И.В., Картозия Б.А., Шашенко А.Н., Барисов В.Н. Геомеханика: учебник для вузов
/ в 2 т. Геомеханические процессы. – М.: Издательство МГГИ, 2004. - Т. 2. – 249
с
10.
Машанов, А.Жер астына саяхат
[Электрондық ресурс] : ғылыми- фантастикалық
әңгімелер / А. Машанов. - Алматы :
Қазмемкөркемәдеббаспасы, 1957. - 230 б.
11.
Машанов, А.Ғажайып от
ошағында [Мәтін] / А. Машанов, Ж. Машанова. - Алматы :
Қазақстан, 1978. - 144 б.
12.
Машанов, А. Табу [Мәтін] :
ғылыми фантастика / А. Машанов. - Алматы : Қазақстан , 1982.
13.
Машанов, А.Әл-Фараби
және Абай [Мәтін] / А. Машанов. - Алматы : Қазақстан,
1994. - 192 б.
14.
Машани, А. Многотомное собрание
сочинений [Текст] / А. Машани; ред. Ш. А. Абдраман.
15.
Т. 8 : Аль-Фараби и современная
наука. Солнечные часы в Казахстане : монография, научная статья / ред. Ш. А.
Абдраман. - Алматы : Алатау, 2008. - 218 с. - Библиогр.: с. 201-205, 216.

Скачано с www.znanio.ru

alt: АЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ

alt: МАЗМҰНЫ КІРІСПЕ 3 1

alt: Геомеханиканың негізін салушы А

alt: Маркшейдерлік іс кен орындарын іздеу, барлау және пайдалану кезінде қажетті карталар мен жоспарды жасау, тіректік және толықтыру торларын салу, пайдалы қазбалардың шығарылу және шығындық көлемдерін…

alt: Ақжан Машанов «Геомеханика» еңбегінде

title: Научный проект "Қазақстандағы геомеханика және маркшрейдерлік іс".               Научный руководитель к.и.н Чекетаева Р.С


file_name: Русская_литер._в_табл._и_схемах._9-11кл  469.docx

title: Материал к урокам по русской литературе