extracted_text:
Sana
“     ”_____________________201___-yil.
1-MAVZU.  1918  –  1939-YILLARDA
XALQAROMUNOSABATLAR

       O‘quvchilarda
  shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari
to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Birinchi
jahon urushi xalqaro munosabatlarga va dunyoning siyosiy xaritasiga katta
ta’sir ko‘rsatdi. Germaniya,  Avstriya-Veng riya va  Usmoniylar imperiyalari
tarqalib ketdi, Yevropada yangi davlatlar
vujudga
keldi, Rossiyada monarxiya ag‘darildi. Urush tugashi bilan g‘olib davlatlar
xalqaro munosabatlarda yangi tartib o‘rnatish, urushdan keyingi dunyoning
qiyofasini belgilash uchun Parijga yig‘ildilar. Parij
tinchlik konferensiyasi.  Parij yaqinidagi  Versal  saroyida  1919-yil 18-yanvardan
1920-yil 21-yanvargacha  27  davlat  vakil lari  ishtirokida tinchlik  konferen
siya si  bo‘lib  o‘tdi. Konferen siyada  hal  qiluvchi  rolni «Katta  uchlik»
–  Buyuk  Britaniya  va Fran siya  bosh  vazir lari  Devid  Lloyd Jorj,  Jorj
Kleman so  va  AQSH  prezidenti  Vudro  Vilson  o‘ynadi.  Konferensiya  jarayo
nidagi  uzoq  tor tishuv dan  so‘ng  Germaniya  bilan  sulh shartlari
kelishildi. 1919-yil 28-iyunda Germa niya  Versal tinch lik shartnomasini
imzoladi.  Shartno maga  ko‘ra,  Germaniya  Bi rinchi  jahon  urushining  bosh
lanishi  uchun  yagona  javobgar  deb  e’lon  qilindi. U  g‘olib  dav latlar
foydasiga  juda  katta  –  132 mlrd. marka reparatsiya  (tovon) to‘lashi
lozim  edi.  Keyin  Germaniya ning  itti foq  chilari bo‘lgan  boshqa  mag‘lub
davlatlar  –  Avstriya,  Bol gariya,  Vengriya  va Turkiya  bilan  ham
shunday  shartnomalar  im zolandi.Millatlar  Ligasining tashkil qilinishi.
Mandat tizimi.  AQSH prezidenti  Vudro  Vilson  tashabbusi  bilan  Parij
tinchlik  konferen siyasida  xalqaro  tashkilot  –  Millatlar  Ligasi  tashkil
qilindi.  Ja hon da  tinchlik  uchun  kurash,  xalqlar  o‘rtasida  hamkorlik
va xavfs izlik  masa la lari Mil latlar  Ligasining  asosiy  vazifalari  qilib
belgilandi.  Dastlab  mag‘lub
dav
latlar  va  Sovet  Rossiyasi  unga  qa bul  qilinmadi.

Germaniya mustamlakalarini va Tur ki yaning  Yaqin  Sharqdagi yerlarini g‘olib
davlatlar tomonidan bo‘lib olish uchun  Millatlar  Ligasi  Ni zomiga  mandat,
ya’ ni ma’lum bir hududni boshqarish uchun vakolat tushunchasi kiritildi. Millatlar
Li gasi  nomidan  1919-yil  may da Buyuk  Britaniya va Fran siya  Osi yo  va
Afrikadagi katta hududl arn i boshq arishga mandat oldi. Shu tariq a «abadiy
tinchlik» vos itasi deb e’lon qilingan Millatlar Ligasi g‘olib davlatlar ning
dunyoni o‘zaro bo‘lib olishig a qonuniy tus
berdi,
ittifoqchilarn ing urushdagi g‘alabasini mustah kamladi. Vashington
konferensiyasi.  Uzoq Sharq va Tinch okeanidagi bahsli muam molarni hal qilish
va dengizdagi quroll arni cheklash maqsad ida 1921-yil  12-noya brdan 1922-yil
6-fevralgacha to‘qqiz davlat vakillari ishtirokida Vashington  konferen siyasi
bo‘lib o‘tdi. Konferens iyada asosiy rolni AQSH, Buyuk  Britaniya va Yaponiya
o‘ynadi. 1921-yil  dekabrda  Vashington konferens iyasida to‘rt davlat –  A
QSH,  Buyuk  Britaniya,  Fransiya va Yaponiya o‘rtasida shartnoma imzolanib,
ushbu davlatlarning  Tinch okeani havzasida gi o‘z orollariga egalik qilish
huquqlari kafolatlandi.1923-yili  Lozanna tinchlik shartnomasi imzolanib, unda
Turkiyaning urushd an keyingi chegaralari belgilab berildi va mustaq ill igi
tan olindi. U  Birinchi jahon urushidan keyin yuzaga kelg an hududiy
o‘zgarishlarg a qonuniy tus bergan so‘nggi yirik shartnoma bo‘ldi.1919 –  1
923-yillari imzolangan shartnomalar va jahondagi kuchl arning yangi nisbati
xalqaro munosabatlarning Versal-Vashington tizi mi nomini oldi.
Versal-Vashington tizimi bir guruh davlatlarn ing dunyoga hukmronligini
o‘rnatdi, dunyo siyosatida AQSH ta’s irining sezilarli kuchayg anligini aks
ettirdi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana    “
”_____________________201___-yil.
2-MAVZU.  1918  –  1939-YILLARDA
ILMIY-TEXNIK TARAQQIYOTNING  JADALLASHUVI,
ILM-FANDAGI YUTUQLAR

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va boshq.)
  foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari
va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari
to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Bu
davrda dunyoning ijtimoiy-iqtisodiy qiyofasini o‘zgartirgan eng muhim
omillardan biri ilmiy-texnik taraqqiyot bo‘ldi. Fanni ishlab chiqaruvchi kuchga
aylantirishning uzoq davom etgan jar ay oni yakunlanib,  XX asr boshlarida
ilmiy-texn ik inqilobga olib keldi. Aniq  va  tabiiy  fanlardagi  inqilob.
Nazariy bilimlarning amal iy ahamiy atg a ega ekanligi yadro energiyasining
kashf qilin ishida yaqqol
namoyon
bo‘ld i. Amerikalik  Enriko  Fermi va fransuz Frederik  JolioKyuri urann ing
parchalanishi jarayonid a yuz beradigan zanjirli reaksiya natijasida juda katta
energiya ajr alib chiqishi to‘g‘risidagi g‘oyani shakllantirdi. Shu davrda ﬁ zikaning alohida yo‘nalishi atom
ﬁzikasi  ham  shakllandi.  1938-yili nemis olimlari uran yadrolari
ajralib chiqis hining zanj irli reaksiyasini kashf etdilar. Insoniyat oldida
atom energiyasidan foydalanishning murakkab muammosi paydo bo‘ldi.Atom
bombasini yaratish ustida izlanishlar Germaniya, sobiq Sovet Ittifoqi va boshqa
bir qator davlatlarda ham davom ettiril di.  Ammo AQSH o‘z raqiblaridan ancha
oldinl ab ketdi. 1942-yili  Chikagoda  Enriko  Fermi ilk atom reaktorini
yaratdi. Birinchi atom bombasi 1945-yil AQSHning  Nyu-Meksiko shtatidagi polig
onda portlatildi.Fizika sohasidagi yangi nazariyalarning amaliyotga tatbiq
qilinishi ko‘plab yangi texnik ixtirolarga olib keldi. Tarixda ilk bor
harakatlan uvc hi tasvirni elektron-nurli trubka yord amid a
masofaga
uzatishni 1928-yili ixt irochilar Boris  Grabovskiy va Ivan  Belyanskiy
Toshkentda amalga oshird ilar. Toshkent tramvay tresti bazas ida o‘tkazilgan bu
tajribani olim lar zamonaviy televideniy ening paydo bo‘li shi, deb hisoblas
had i. Shu tariqa televideniye  asri boshlandi.1920-yillari ovozli kino ustida
ishlash davri bo‘ldi. Ko‘plab tajribalardan so‘ng 1927-yili  Nyu-Yorkda
namoyish qilingan «Jaz kuychisi»  ﬁ lmin i mutaxassislar birinchi ovozli
kino deb tan olishgan. Tomoshalar ichida eng ommaviysi bo‘lgan ovozli kino o‘z
davrini shunday boshladi.XX a  sr boshlarida biologiya fani ham shiddat bilan
rivojland i. 1922-yili  ﬁ ziolog  olimlar  Jon  Makleod va Frederik
Banting ko‘plab
tajribalar
jarayonida o‘t pufagi gormoni bo‘lgan insulinni olishga muvaffaq bo‘ldilar.
Qandli diabet kasalligi endi bedavo dard bo‘lmay qoldi.  Insulinning kashf
etilishi XX asrning eng buyuk kashﬁ yotlaridan biri deb tan olindi. Jon
Makleod va Frederik  Banting  ﬁ ziologiya va tibbiyot bo‘yicha Nobel
mukofotig a sazovor bo‘ldilar.
Shu
davrda vitaminlar, gormonlarning kashf etilishi va virusol ogiya sohasidagi
yutuqlar ham katta ahamiyatga ega bo‘ldi. Bu kashﬁ yotlar mikrob
iologiya sanoatining paydo bo‘lishi uchun asos yaratdi. Biologiyaning
rivojlanishi turdosh fanlar  –  kimyo va tibbiy otga katta ta’sir ko‘rsatdi.
1928-yili britaniyalik olim Aleksandr Fleming o‘z laboratoriyasida bir qancha
vaqtdan beri to‘planib qolgan idishla rni yig‘ishtirayotib, ulardan bir idagi
mog‘orga ko‘zi tushadi. Tekshirib ko‘rilganda bu juda noyob Penicillium turiga
mansub mog‘or bo‘lib chiqdi. Penitsillin, keyin esa boshqa antib iot iklarning
kashf etilishi yuqum li  kasal lik lar ni  davolashda  haqiqiy in qi lob  bo‘l
di.  1945-yili  Aleksandr  Fleming  Nobel mukof otiga sazovor bo‘ld i.
Ko‘pgina  kasal lik larni  Aleksandr  Fleming kashf qilgan penitsil linsiz va
antibioti kl arning yangi avlodis iz davolash bugungi kund a ham mumkin bo‘lmasdi.

1930-yillarga
kelib ﬁ zika, kimyo kabi tabiiy fanlarning rivojlan ishi yangi, o‘ta
mustahkam materiallarni yaratish imkonin i berdi. AQSH va  Germaniyada kapron,
perlon, neylon, sintetik qatr on kabi sun’iy tolalarning olinishi yangi, o‘ta
sifatli konstruktiv mat eriallar olish imkonini yaratdi. Ikkinchi jahon
urushidan keyin ularni ommaviy ishlab chiqarish boshlandi. 1930-yillar oxiriga
kelib rivojlangan mamlakatlar sanoatining katta qismi elektrlashtirildi. Fuqaro
aviatsiyasi, telegraf, radioeshittirishlar keng tarqaldi. 1927-yili  Buyuk
Britaniyaning mashhur radiokorporatsiyasi  Bi-bi-si tashkil qilindi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

O`qituvchi
________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
3-MAVZU.  1918 – 1939-YILLARDA   BUYUK
BRITANIYA

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Iqtisodiy
rivojlanish va ijtimoiy harakatlar.  Birinchi  jahon urushi Buyuk
Britaniyaning  hukmron  doiralariga  katta  siyosiy g‘al aba  va  obro‘ olib
keldi,  mustamlaka  imperiyasi  yanada  ken gaydi,  katta  reparatsiya olindi.
Ammo  bu  g‘alaba  Buyuk  Brita niya  uchun  juda  qimmatga  tushdi.  Urushdan
oldin  kreditor (qarz beruvchi)  bo‘l gan  Buyuk  Britaniya AQSHdan  va  o‘z
domi nionlaridan  qarzdor bo‘lib  qoldi.  Iqti sodiy  o‘sish sur’atlari  juda
past  bo‘lib,  inqiroz  va turg‘unlik  odatiy  holga  aylandi.
 Ish
tashlash harakati jiddiy tus oldi.  Ishchilar ish haqining oshiril ishi va ish
kunining qisq artirilishini talab qildilar.  Shund ay sharoitda shaxtyorlar ish
haq ining kamaytirilishi Buyuk  Brit aniya tarixidagi eng katta ijti moiy
mojarolardan  biri  –  1926-yil mayda ishchilarning umumiy ish tashlashini
keltirib chiqardi.Jahon iqtisodiy inqirozi Bu yuk Britaniya iqtisodiyotiga jud
a katta ta’sir qilmadi. 1934-yildan boshl ab mamlakat inqirozdan chiqa boshladi.
1937-yili  Buyuk  Brita niya  sanoatning asosiy sohalari bo‘yicha jahon iqtis
odiy inqirozid an oldingi ko‘rsatkichlarga yetib oldi. Sanoat mahsulotlari
ishlab chiqarishning o‘sishi, asosan, uy-joy quri-lis hining keskin oshishi va
sanoatning avtomobilsozlik, samol yotsozlik, dvigatellar va radioapp arat ur
alar ishlab chiqarish kabi yangi sohalari o‘sishi hisobiga yuz berdi. Buyuk
Britaniya iqtisodining tiklanishida harbiy sanoatning jadal rivojlanishi ham
katta rol o‘ynadi.

Mustamlaka
va dominionlar bilan munosabat.  Buyuk  Britaniyaning hukmron doiralari mustaml
akalardagi milliy-ozodlik harakatl arini qurol kuchi bilan shafqatsiz bostirdi.
1919-yili Hindistonning  Armitsar shahrida ingliz qo‘shinlari tinch
namoyishchilarni o‘qqa tutdi. Misrda inglizlarga qarshi qo‘zg‘olonni bostirish
maqs adida jazo operatsiyasi o‘tkaz ildi. Shunga qaramasdan, 1922-yili
inglizlar Misrning mustaq illigini tan olishga, Buyuk  Brita niya  Afg‘oniston
va Eronning tashqi va ichki siyosatini nazorat qilishd an ham voz kechishga majbur
bo‘ldi. Nihoyat, irlandlarn ing ozodlik uchun olib borgan yuz yillik kurashi
muvaffaqiyatli yak unlandi. 1921-yil dekabrda Buyuk Britaniya dominion huquqiga
ega bo‘lgan «Ozod  Irlandiya davlatini» tan oldi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
4-MAVZU.  1918 – 1939-YILLARDA
FRANSIYA

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Iqtisodiy
rivojlanish.  Birinchi  jahon  urushini  Fransiya  g‘alaba bilan yakunladi.  U
o‘zining  ashaddiy  dush mani  bo‘lgan  Ger maniyani  tor-mor qildi,  qit’ada
boshqa  jiddiy  raqibi  qolmadi.  Ammo  bu  g‘alaba  fransuz xalqiga  juda  qim
matga  tushdi.  Bevo sita  urush  harakatlari  bo‘lib  o‘tgan Fransiya
hududining  uch dan  bir  qismidagi  sanoat  korxo nalari  vayron qilindi.
Pul  keskin  qadr siz lan di,  Fransiya  AQSHdan  qarz dor  bo‘lib  qoldi.Urush
qishloq  xo‘ ja ligi,  sanoat  va  kredit  ti zimiga  jiddiy  zarar yetkazdi,
Fransiya  dunyo dagi  kreditorlik  pozitsiya sini  qis man  yo‘qot di.  Kapitalning
katta  qis mi  kredit  sohasidan  ish lab  chiqarish sohas iga  ko‘ch di.
Versal  shartnomasiga  bi noan  Fransiya  Elzas  va  Lotaringiyani qayt arib
ol di,  15  yilga  Saar  ko‘ mir  havzasini  egalladi,  Ger maniya  mustamlaka
lari  hi sobiga  o‘z  imperiyasini  kengaytirib  oldi.  Germa niya  Fran siyaga

katta
reparatsiya  to‘ladi.Bularning hammasi 1920-yill ari sanoatn ing o‘sishi uchun
qulay sharoit yaratdi. Sanoatn ing avtomobilsozlik, samolyots ozlik, neftni
qayta ishlash, kimyo sanoa ti kabi yangi turl ari paydo bo‘ldi. Ayni paytd a
qishloq xo‘jaligi turg ‘unlik hol atini boshdan kechiray otgan bo‘lib, mahsulot
yetishtirish urushd an oldingi holatida edi.

Uchinchi
respubl ikani halok atga olib kelgan asos iy omillardan biri bo‘ldi.Tashqi
siyosat.  Versal shartnomasi shartlarining bajarilishi uchun kurash  Fransiya
tashqi siyosatida markaziy o‘rinni egallaydi. 1938-yil kuzida Eduard  Dalad’e h
ukumati  Buyuk  Britaniya  bilan  birga  Chexo slovakiyani  fashistik
Germaniyaga  topshirgan  Myunxen  ke lishu vini ma’ qulladi.  Amalda  Myunxen
keli shuvi  yangi  jahon urushiga  yo‘l  ochib  berdi.  Bu  urush ning
birinchi qurbonlaridan  biri  Fran siyaning  o‘zi  bo‘ldi. 1940-yil 14-iyun
kuni nemis  qo‘shinlari  Parijga  kirib  keldi. O‘shanda ko‘pchilik  faqat
Chexoslo vakiyaga  –  Fransiya ning  ishonchli,  sodiq  ittifoqchi siga
nisbatan xoinlik bo‘ldi,  deb  o‘ylagan  edi.  Ammo  bu  fa qat
Chexoslovakiyaga  nisbatan  emas,  butun  dunyo da tinchlikka  nisbatan  xo in
lik  bo‘lib  chiqdi.  Bu  xoinlik  natijasida  ilk  jabr  ko‘rgan lardan  biri
fran suz  xalqi bo‘ldi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana    “
”_____________________201___-yil.

5-MAVZU.  1918 – 1939-YILLARDA
AMERIKA   QO‘SHMA SHTATLAR

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs sifatida
  doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy, ruhiy va
  intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
1924 –
1929-yillari  jadal  rivojlangan  AQSH iqtisodiy jihatdan duny oning eng rivojl
angan mamlakati-
ga
aylandi. AQSHda iqtisodning eng yangi sohalari:   elekt ro te xnika,  kimyo,
aviat siya,  neft  sanoa ti,avtomo bil soz lik,  kino  sanoa ti,  radio tex
nika  jadal rivoj landi.  Kir yuvish mashin alari, sovitkichlar, fotoapparatlar,
p ate fon va radiopri yomniklar ommav iy ishl ab chiqarila boshlandi.
1920-yillar o xirig a kelib har ikki amerikalikning b ittas ida radiopriyomnik
bor edi.  Shu yillari yo‘lovchi aviatsiyasi davri boshlandi.
 Shunday
sharoitda 1928-yili kongresga bo‘lib o‘tgan saylov larda yana respublikac hilar
g‘alaba qozondi. Ular partiyasidan prezidentlikka nomzod Ger bert  Guver
1929-yil  yanvarda AQSHn ing navbatdagi prez identi qilib saylandi. Ammo
Amerikacha gull ab-yashnash va ilg‘or kapit alistik maml akatl ar iqtisod iyoti
ning bo‘sh tomoni ham bo‘lib, u doimiy yuz berad igan inqir ozlarda namo yon
bo‘ladi.  1929-yil  24-ok tabrda Nyu-York fond birja sida bosh langan inqiroz
tufayli barqar or riv ojlanish davri tugadi.  AQSHning ortidan butun kap
italistik dunyo jahon iqtisod iy inqir ozi girdobiga
sho‘n
g‘idi.  Bu inqiroz kapitalist ik xo‘jal ik shakli ning  XIX   asr  oxiri – XX
asr boshlari uchun xos bo‘lg an tarixiy evolutsiy asini yakunladi.1930-yil lar
ning  boshiga   ke lib  AQSH kapi talistik  dun yo ning  tan  olin gan  yetakchi
si ga,  tex nik   ta raq qiyotning  ya lov bardoriga ayl andi. Iqtis od iy inq
irozning butun qudr ati ham shu yerda   namo yon  bo‘l di.  Xo‘jalikning  an’
ana viy  tipi  o‘z  im ko niyat larini yakunladi.  1929 – 1932-yil lari sanoat
ishlab chiqarishi hajmi 50  % ga qisqardi,  13   mln.ga yaqin kishi o‘z ish
joylaridan mahrum bo‘ldi.AQSH prezidenti  Ger bert  Guver  Amerikacha  indi vi
du alizm  va liberal izm tamoy ill arini himoya qilib, hech qand ay ijtimoiy
choralar ko‘rishga rozi bo‘lmadi.

Tashqi
siyosat.  1920 – 1930-yillari AQSHn ing tashqi siyos atida juda muhim voqealar
unchalik ko‘p bo‘lmadi. Ammo inqiro z tashqi siyosatga ham ta’sir ko‘rsatdi.
1933-yili  Sovet  Ittifoqi bilan diplo matik munosabatlar o‘rnatildi, shu
yillari neytralitet haqid a hamda urushayotg an davla tlarga qurol yetkazib
berish va kredit ajratishni taqiql ash to‘g‘risida qonunlar qabul qilindi. Bu
paytda  Ispaniyada fuqarolar urushi ketayotgan edi va AQSH neytralitetga qat’iy
rioya qildi. Ikkinchi jahon urushi boshl anguncha izolatsionizm AQSH hukumatin
ing ustuvor siyosati bo‘lib qoldi. Faqat  1941-yil 7-dekabr kuni  Ya poniya
ﬂ oti  Pyorl-Xarborga  –  AQSH  ﬂ oti ning  Tinch okean idagi
asosiy bazasiga hujum qilgandan so‘nggina AQSH  Ikkinchi jahon urushiga
qo‘shildi.Keyinchalik  Franklin  Ruzvelt neytralitet haqidagi qonun va izolat
sionizm siyosati xato bo‘lganligini tan olgan edi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
                     6-MAVZU.  1918 –
1939-YILLARDA    GERMANIYA

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan qarorlarni
  qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi
va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari
to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Germaniya
inqilobi.  Germaniya  Birinchi jahon urushida mag‘lubiyatga uchradi.  Urushdan
keyin bu yerda inq il obiy voqealar sodir bo‘ldi. Inqi lob   harbiy dengizchilar
ning  Kil shahri dagi qo‘zg ‘olonidan boshl andi. 1918-yil noyabrga kelib
g‘alayonlar  Ger mani ya ning  barcha  yirik shahar larini  qam rab  oldi.
Noyabr inqilobi g‘alab a qozonib, Germaniya respubl ika deb e’lon qilindi.
Fridrix  Ebert boshchiligida yangi huk umat tuzildi.Ta’sis majlisiga
o‘tkazilgan saylovl arda asosiy o‘rinlarni liberal va konserv ativ partiyalar
vakillari egalladi.
1919-yil
31-iyul kuni Veymar shahrida Ta’sis majlisi inqilobiy ommaning demokratik
talablarini qoniqtiruvchi konstitutsiyani qabul qildi. Germaniya  tarixida
yangi  –  Veymar respublikasi davri boshl andi. Rur inqirozi. 1923-yili
fransuzlar Ger ma niyaning  Rur viloyatiga bostirib kird i. Rur inqirozi
Germaniyaning o‘zida ham siyosiy norozilikl arni keltirib chiqardi. 1923-yil
oxirida Yevropa mamlakatl ari ichida eng qadrsiz pul Germaniyada edi.Rur
inqirozidan so‘ng reparatsiya va Yevropa qarzlari muamm osini hal qilishn ing
yechimi si-fa tida  «Daues rejasi» qaralayotgan edi. 1924-yili amerikalik
bankir Charlz  Dau es  boshchiligidagi qo‘mita xalq aro moliya-kredit va savdo
munos abatlarini tiklashning strategik rejas in i qabul qildi. Bu reja
kapitalist ik dunyoda iqtisodiy va siyosiy barqarorl ikni ta’m inl ash uchun
asos bo‘ldi. Charlz Dauesga  Nobel mukofoti berildi.
 Ger
maniya  natsi onal-sot sialis tik  ishchi partiyasi 1919-yili paydo bo‘ld i.
Aslida  bu partiyan ing Italiya da  paydo bo‘lg an fashizmga to‘g‘rid an to
‘g‘ri aloqasi yo‘q. Ay tish  lozim ki,  fashizm
so‘zi
gitl erc hilarga nisbatan faqat odat yuzasidan qo‘llaniladi. U dunyodagi
deyarli barcha xalqlar tillariga kirgan. Ammo shuni inobatga olish lozimki,
Germ aniyada italyan tipidagi fas hizm
emas,
natsizm shakll andi.«Pivo isyoni». 1923-yil 8-noyabr kuni  Myun xen dagi juda
bahaybat pivoxonaga 3000  ga yaqin odam yig‘ildi.  Bun dan  foydalangan  Gitler
boshc hiligidagi bir guruh natsistl ar Bavariyada  ho ki miyatni  egallab,
Berlinga yurish uyushtirishga urinib ko‘r dilar.  Ammo politsiya ularn  ing
yo‘lini to‘sib, natsistlarni quvib yubordi, o‘nga yaqin natsist o‘ldir ildi.
Gitler va boshqa tashkilotchilar turli muddatga qamoqqa tashl andi. Bu
Germaniyada  natsist lar ning hoki miyatga kel ish uchun birinchi urinishi edi.
Muvaffaqiyatsizlik bilan tugashiga qaram asdan, aynan «pivo isyoni» natsistik
parti yani umumger maniya miqyosidagi siyosiy kuchga aylantirdi.

Ger
maniya  natsi onal-sot sialis tik  ishchi partiyasi 1919-yili paydo bo‘ld i.
Aslida  bu partiyan ing Italiya da  pay do bo‘lg an fashizmga to‘g‘rid an to
‘g‘ri aloqasi yo‘q. Ay tish  lozim ki,  fashizm so‘zi gitl erc hilarga nisbatan
faqat odat yuzasidan qo‘llaniladi. U dunyodagi deyarli barcha xalqlar tillariga
kirgan. Ammo shuni inobatga olish lozimki, Germ aniyada italyan tipidagi fas
hizm emas,  natsizm shakll andi.«Pivo isyoni». 1923-yil 8-noyabr kuni  Myun xen
dagi juda bahaybat pivoxonaga 3000  ga yaqin odam yig‘ildi.  Bun dan
foydalangan  Gitler boshc hiligidagi bir guruh natsistl ar Bavariyada  ho ki
miyatni  egallab,  Berlinga yurish uyushtirishga urinib ko‘r dilar.  Ammo
politsiya ularn  ing yo‘lini to‘sib, natsistlarni quvib yubordi, o‘nga yaqin
natsist o‘ldir ildi. Gitler va boshqa tashkilotchilar turli muddatga qamoqqa
tashl andi. Bu  Germaniyada  natsist lar ning hoki miyatga kel ish uchun
birinchi urinishi edi. Muvaffaqiyatsizlik bilan tugashiga qaram asdan, aynan
«pivo isyoni» natsistik parti yani umumger maniya miqyosidagi siyosiy kuchga
aylantirdi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
                  7–8-MAVZULAR.  1918 –
1939-YILLARDA  SSSR

       O‘quvchilarda
  shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari
to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Joylarda
mahalliy hokimiyatlar tarqatib yuborildi, boshqaruv to‘liq sovetlar qo‘liga
o‘tdi. Yangi hokimiyatning muhim jihati shunda ediki, u partiyaviy rahbarlik
asosida shakllandi va bolsheviklar partiyas ining har qanday qarori sovet
qarori sifatida qabul qilinishi mumkin bo‘ldi. Partiya va davlat tashkilotl
arining birikib ketishi shakllanayotgan bolsheviklar totalitar tuzumining muhim
belgisi edi.
1918-yil
martida Brest-Litovsk shahrida Germaniya bilan sulh tuzildi.  Sulh nati j as
ida bolsheviklar vaqtincha nafasni rostlash imkoniyatiga ega bo‘lsa-da, Rossiya
5 mln. kishi yashaydigan juda katta hududidan va Qora dengiz ﬂ otidan  ayrildi,
Germaniyaga katta kontributsiya to‘lash majb  uriyatini oldi. Tarixchilarning
ta’kidlashicha, sulh Rossiyaning butun tarixi davomidagi eng sharmandali
shartnoma bo‘ldi.Fuqarolar urus hi.  Ko‘pchilik tarix chilar  Rossiyada  Fuqa
ro lar  urushi 1917-yil oktabrda bols heviklar hokimiyatga kelishi bila n
boshlandi va 1922-yil kuzda Uzoq  Sharqda «Oq gvardiya»ning tor-mor qilinishi
bilan yakunl andi, deb hisoblaydi. Fuqarolar urushining asosiy sabablari
jamiyatni qayta q ur ishn ing ezgu maqsadlari bilan ularn i amalga oshirishning
rad ikal usullari o‘rtasidagi nomutanosiblikdan iborat edi. Bu urushda turli
xil ijtimoiy sinﬂ ar va guruhlar o‘zaro muammolar va ziddiyatlarni qurol
kuchi bilan hal qildilar.
1918 –
1922-yillari  Sovetlar respublikasida iqtisodni boshqar ishn ing harbiy  usuli
–  «harbiy kommunizm» siyosati o‘rnatildi. U fuqarolar urushida g‘alaba
qozonish uchun mamlakat barcha resurs larini safarbar qil ishn ing favqul odda
tizimi edi. Bu siyosatning eng muhim jihatlari: xusus iy mulkchilikni bekor
qilish; pul-tovar munosabatlarini to‘xtatish va sanoa tni milliylashtirish;
teng taqsimlashga asoslangan davlat tizim in i o‘rnati sh; ish haqini
oziq-ovqat mahsulotlari bilan to‘lash; shahar bilan qishloq o‘rtasida
to‘g‘ridan to‘g‘ri mahsulot almashinuvini yo‘lga qo‘yish bo‘ldi. Dehq onlardan
oshiqcha oziq-ovqat mahsulotlarini majburiy va tekin tortib olish –  o
ziq-ovqat razvyorstkasi joriy qilindi. Siyosiy sohada «harbiy kommunizm» bir
partiyaviy tizimning hukmr onligi, ma’muriy-buyruqbozlik boshqaruv usulining
joriy qilinishi va hurﬁ krlilikning qattiq ta’qib qilinishi bilan
tavsi   ﬂanadi. Ma’naviy sohada hukmron mafkura va axloq normasi
sifatida marksizm o‘rnatildi. Bu shafqatsiz usullar bilan bolsheviklar o‘z
maqsadlariga erishdilar.Fuqarolar urushining yakunlovchi bosqichi sobiq Rossiya
imperiyasining  chekka  o‘lkalari  –  Kavkazorti,  O‘rta  Osiyo va Uzoq  Sharqda
sovet hokimiyatining o‘rnatilishi bilan xarakterlana di.  1922-yil  noyabrda
Qizil armiya Vladivostok shahrini olib, Tinch okeaniga chiqishi bilan
Rossiyada  Fuqarolar urushi, asosan, yakunlandi.SSSRning tashkil topishi.
1922-yili amalga oshirilgan muhim tadbirlardan biri SSSRning tashkil topishi
bo‘ldi.
Bu
yangi davlatda eski jamiyatn ing asoslari buzib tashlandi, «davlat sotsia
lizmi» (davlatning iqtisodiyotg a va ijtimoiy munosabatlarga aralas huvi)
o‘rnati ldi va iqtisod, jamiyat, davlat misli ko‘rilmagan sur’atlarda isloh
qilindi. Sovet tipidagi «davlat sotsializmi» jamiyatni industrl ashtir ishning
kapitalistik usuliga muqob il yo‘l edi.Dastlab  SSSRga  Rossiya,  Ukraina,
Belorusiya va Kavkazorti
respubli
k ala ri kirdilar. 1924-yili davlatning birinchi konstitutsiyasi qabul qilindi.
1924-yili Kavkazorti va O‘rta  Osiyoda milliy-hududiy chegaralanish o‘tkaz
ilib, milliy sovet respublikalari tashkil qilindi.
Shu
yillari SSSR  Yevropa davlatlari tomonidan, 1933-yili oxirgi yirik dav lat  –
AQSH tomonidan tan olindi.
 Yangi
iqtisodiy siyosat. 1921-yili sovet davlati kuchli iqtisodiy va siyosiy inqirozn
i boshidan kechirdi. Mamlakat vayron bo‘lgan, sanoat ishlab chiqarishi keskin
pasayib ketgan edi. Yuz bergan dahshatli qurg‘oqc hilik Ukraina, Kuban va butun
Volgabo‘yini qamr ab oldi. Bu hududlarda ocharchilik boshlanib, sovetlarga qars
hi qo‘zg‘olonlar ko‘tarildi. Mashhur norv eg sayyohi  Fritof  Nansen ochlarga amaliy
yordam ko‘rsatishni tashkil qilg anl  ardan biri bo‘ldi.  Uning hurmati va
qat’iy iltimosi tufayli G‘arb dav latlari  och  Rossiyaga yordam ko‘rsatdi,
minglab odamlarni o‘limdan qutqarib qoldi. Mamlakatning og‘ir inqiroz holati
bolsheviklarni «harbiy kommun izm» siyosatidan voz kechib, yangi iqtisodiy
siyosat (ruscha NEP) deb nom olgan kursga o‘tishga majbur qildi. NEPning mohiyati
bozor iqtisodiyotini qisman tiklash, uni iqtisodiy manf aatdorlik va xo‘jalik
hisobi asosida rivojlantir ishd an iborat edi. NEP majburiy va vaqtinchalik
tadbir bo‘lib, bolsheviklar inqiroz tugashi bilan uni bekor qilishni ko‘zlagan
edi.NEP xususiy tadbirkorlikni rag‘batlantirdi, iqtisodning o‘sishiga
ko‘maklashdi.  NEP mamlakat xalq xo‘jaligini tiklash, ishlab chiqarish va
savdoni yo‘lga qo‘yish, og‘ir iqtisodiy holatdan chiqib olish imkonini berdi.
Ammo  NEP  SSSRda «bozor sotsial izmining» o‘rnatilishiga olib kelmadi.
1924-yili  Vladimir  Lenin vafot etgandan so‘ng davlatda Iosif  Stalin va uning
safdoshlari asosiy rol o‘ynay boshladi. Ular NEP o‘z rolini bajarib bo‘ldi, deb
hisobladi va 1927– 1 929-yillarda
asta-sekin
uni bekor qilish boshlandi. Iqtisodiy evolutsiya, iqtis odiy raqobat, iqtisodiyotga
ta’sir qilishning iqtisodiy usullari o‘rniga jamiyatni boshqarishning ma’muriy-buyruqbozl
ik, favqulodda, noiqtisod iy usull ari tanlandi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
 9-MAVZU.
1918– 1 939-YILLARDA ITALIYA VA ISPANIYA

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Ita
liya  Birinchi jahon urushida uncha katta talafot ko‘rmadi. Aksincha u
Avstriya-Vengriya yerlarining bir qismini egallab, o‘z hududini ancha kengayti
rib oldi. Ammo shunga qaramasdan, urushd an so‘ng mamlakat ichki ziddiyatlar
girdobida qoldi. Bu ziddiyatlarn ing asosini ko‘p sonli ishsizlar va iqtisodiy
inqiroz tashkil qildi. O‘ta dolzarb islohotlarni amalga oshirish uchun hukumat
yetarli kuchga ega emasdi. Fashistlarning hokimiyatga kelishi.  Umumiy inqiroz
sharoitida Benito  Musso lini  boshchiligida  1919-yilning mart oyida tuzilgan
fashistlar partiyasi faoll ashib ketdi. 1921-yili fashistlar harakati bir qadar
rasmiy tus olib, davlatn ing siyosiy qudratini mustahkaml ashga qaratilgan  mil
latchilik  tash vi qo tini  olib  bordi.  Ular ni  mamlakatdagi jiddiy kuchl ar
qo‘llab-quvvatl adi, aholin ing ham katta qismi xayrixohlik bildirdi.
Fashistlar 1921-yilgi parlament saylovl arida 36 ta o‘ringa ega bo‘ldi.
1922-yil oktabrda fashistik guruhl arning mashhur Rimga yurishi dan so‘ng qirol
Viktor  Emma nuil  III  Mussol inini hukumat boshlig‘i etib tayinladi.
Fashistlar
siyosati.  Fashistlar hokimiy atda turgan dastlabki yillarda mamlakatda
barqarorlashuv va iqtisodiy o‘sishni ta’minl adi. Mussolini dastlab mavjud
siyosiy part iyal  ar va kasaba uyushmalarini  taqiq l a madi.  Parlament
faoliyat yuritd i, partiyal arning gazetalari ham chiqib turdi. Iqtisodiyotga
to‘g‘ridan to‘g‘ri va har tomonla ma aralashish yo‘li bilan Italiya fashistik
davlati mamla kat  rivojlanishi  su r’at la ri ni  keskin  oshirishga erishdi.
1938-yili Muss olini irqiy qonunlar chiqardi, 1939-yil boshida esa Deputatlar
palatasini tarqatib yuborib, uning o‘rniga Katta fashistik kengash tuzdi.
Italyan
fashizmi maxsus totalitar diktatura sifatida totalitar va avtoritarlik
belgilariga ega edi.

Ispaniya
fashizmi.  Italiya fashistlaridan namuna olgan o‘ng partiyalar 1933-yili  ispan
falangasini tashkil qildi.  Shu davrdan boshlab bu fal an-ga vujudga kelgan
ispan fashizmining asosi  bo‘ldi.  1934-yi li  fashist lar ning bir necha
vakillari hukumat tarkibiga kirdilar.  Shunday sharoitda so‘l kuchlar  Xalq
frontini tuzdi. Ular  1936-yili korteslarga (parl a ment) o‘tkaz ilgan
saylovlarda g‘olib chiqdi. Mamlakat prezidenti va hukumat boshlig‘i shu front
vakillaridan saylandi. Mamlakatda barcha siyosiy mahbuslar ozod qi lindi,
ilgari erishilgan barcha demokratik va ijtimoiy yutuqlar tikl andi. Ammo o‘ng
falanga xavﬁ  bartaraf etilmadi. Ular davlat to‘ntarishiga tayyorlanib,
bunda asosiy rolni armiya va gener allar o‘ynadi.1936-yil 18-iyul kuni
falangachilar hamma joyda harbiy to‘ntarishni boshlab yubordi. Ularga qarshi
Xalq fronti jangga ko‘tarildi. Shu tariqa  Ispa niya da  fuqarolar urushi
boshlanib ketdi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
10-MAVZU. 1918– 1 939-YILLARDA LOTIN
AMERIKASI MAMLAKATLARI

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari
to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
1920-yillarda
min taqadagi   ho lat. Birinchi jahon urushi Lo tin  Ame rikasi mam lakat la
rida  kapita lizm  ri vojla ni shi jarayo ni ni  yanada  jadal lashtir di. Yevropadan
keladigan tovarlar va
kapital
oqimi vaqtincha kam aydi. Jahon  bozorida  min  taqa  mamlakat lari da ishlab
chiqar ilg an oziq-ovqat va xom ashyo  mah su lot lari ning  nar xi,  xususan,
Kuba shakar ining narx i 11 marta oshdi.  Bu kapit alning jamg ‘arilishi, mahalliy
ishlab chiqar ishning riv ojlanishi, iqtisodning nisbat an barqaror sur’atlar
bilan o‘sishi uchun imk oniyat yaratdi. Agroeksport, tog‘-kon va yengil san oat
tarmoqlari jadal rivojlandi. Ammo 1920-yillar oxiriga kel ib ekstensiv asosda
iqtisodni samarali rivojlantirishning imk oniyatlari tugadi.1920-yillarda
Lotin  Amerikasi mamlakatlari siyosiy jihatdan faqat nomigagina respublika edi.
Aholining katta, ayniqsa, yirik iqtisodiy va madaniy markazlardan uzoqda joylashg
an ko‘pchilik qismi savodsiz yoki kamsavod bo‘lib, saylovlarda qatnashmasdi va
demokratik tuzum uchun ijtimoiy asos bo‘la olmasdi.1920-yillardagi liberal
isloh otc hilik L otin Amerikas ida ancha oyoqq a turgan maha lliy burjua ziya
ning,  shuningdek,  aho li ning  keng
qat
lami  manfa at larini  aks  etti rardi.  Shu sababli islohotchi huku matlar
ijtimoiy siyo satga katta aham iyat qaratdi. Argentinada  Ipolito  Iri goyen
hukumatining faoliyati bu davr liberalslohotchilik siyosatiga yorqin misol
bo‘lishi mumk in. Uning hukumati milliy sanoatning rivojla n ishini
rag‘batlantirdi, davlat neft sanoatini shakllantirdi. Qish loqda  kuchli
fermerlar qatlami shaklla ndi, ijarachilarning ahvoli yaxshilandi. Irigoyen 8
soatlik ish kuni to‘g‘r isida qonun qabul qilinishiga erishdi.
Shu
tariqa, 1930-yillarda Lotin Amerikasining siyosiy xaritasida ko‘pincha bir-birini
almashtirgan turli siyosiy  rejimlar  –  boshqaruv  shakli  bo‘yicha
diktatorlik va konstitutsion, ijtimoiy
mazmuni
bo‘yicha konserv ativ, liberalislohotchi, millatchi va so‘l kuchlar hukmronlik
qilishd a davom etdilarBu davrda davlatning iqtisodiy faol-lashuvi  Lotin
Amerikasida kap italistik taraqqiyot yo‘lidan ancha oldinlab ketgan  Argen
tina,  Meksika,  Braziliya, Chili va Urugvay kabi davlatlar uchun
xos
jarayon edi. 1930-yillarda Lotin Amerikasi davlatlari iqtisodiy siyosatida yuz
bergan o‘zgarishlar mahalliy ishlab chiqarishning o‘sishi va milliy kapit
alning kuchayishiga olib keldi.Lotin  Amerikasi va AQSH munosabatlari.  Jahon
urushlar i oralig‘ida Lotin  Amerikasi davlatlari uchun muhim muammo ularn ing
AQSH bilan munosabatlari bo‘ldi. Birinchi jahon urushi yillarida Lotin
Amerikasiga  Yevropa davlatlari e’tiborining susayishidan foydalangan AQSH
kapitali Markaziy va Janubiy  Amerikaga kirib keldi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
               11-MAVZU.  1918 –
1939-YILLARDA  YAPONIYA

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari
to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Birinchi
jahon urushining yakunlanishi Yaponiyada qator iqtisodiy muammolarni keltirib
chiqardi. Bu muammolar, ayn iqsa, oziq-ovqat mahsu lot la rining qimmatlashuvi,
od diy kishilarning hayotiga kat ta ta’sir ko‘rsatdi. Natijada noroz ilik
kuchayib bordi.1920-yillar o‘rtalariga kelib mamlakatda sanoat to‘ntarishi yuz
berdi. 1925-yili sanoat mahsulotl ari ishlab chiqarish darajasi 1919-yilgi
daraj asidan oshib ketdi. Ishlab chiqarishni kons entrats iyalash jarayoni da
vom  etdi.  Monopol istik kapital xalq xo‘jalig ining muhim soh al arini egall
ab ola boshladi. Og‘ir san oatda «Mitsubisi» va «Su mitomo»  konsernlari o‘z
poz itsiyasini mustahkamlab oldi. 1929– 1 933-yillardagi jahon iqtisodiy
inqirozi yapon iqtisod iyotiga katta zarar keltirdi: u tinchlik sharoitida
rivojlanishga moslashmagan, hali juda kuchsiz edi. Ish haqining pastligi
tufayli ichki bozor jud a sust, tashqi bozorda esa yapon mahsulotlari
sifatining pastligi tufayli ular raqobatbardosh emasdi.Yaponiya hukumati inqirozdan
chiqishning yo‘li sifatida iqtisodni militarizatsiyalash va tajovuzkorlikni
tanladi. Yaponiya  Xitoyni,  Uzoq Sharqni, keyin esa butun Osiyoni bosib
olishni, Tinch okeani havzasida o‘z hukmronligini o‘rnatishni
rejalashtirayotgan edi.
 Yaponiyada
shakllangan totalitar tizim o‘ziga xos avtoritar-monarxistik shaklga ega edi.
Osiyoda hukmronlik qilish uchun keng miqyosli urush sharoi tida bu
avtoritar-monarxistik rejim yangi jihatlar
kasb
etdi. Mamlak atning hukmron doiralari yangi siyosiy va iqtisodiy tizim yaratish
siyosatini e’lon qildilar. «Yangi siyosiy tizim» deganda, jamiyat ustidan
harbiy-davlat byurokrat iyasining qattiq siyosiy
nazorati
tushunilar edi. Shu tariqa, Yaponiyadagi hukmron rejim asta-sekin totalitar xar
akter kasb etib bordi: parlament demokratiyasi belgilari bekor qilind i,
iqtisod to‘liq davlat nazorati ostiga o‘tdi, yapon millatining buyukligi
to‘g‘risidagi g‘oyalar rejimning mafkuraviy tayanchi bo‘lib xizmat qildi,
aholining qo‘llab-quvvatlashini ta’minladi.Tashqi siyosat.  Yaponiyada shakllangan
militaristik totalitar reji m
u ning
tajovuzkor tashqi siy osatini belgilab berdi. Bu siyosat 1931-yili Xitoy ning
Manchjuriya provinsiyasining bosib olinishiga va bu yerda yaponlar tomonidan
Man chjouGo qo‘g‘irchoq davlat ining tuzilishiga olib keldi.
1938-yil
iyul – avgust oylarida SSSRning  Uzoq  Sharqdagi  Hasan ko‘li atroﬁ da
sovet-yapon chegara mojarosi keng ko‘lamli urush harakatlariga aylanib ketdi.
Shiddatli janglardan so‘ng yaponl ar SSSR
hududidan
quvib chiqarildi. 1939-yil mayda yaponlar Xalxin-Gol daryosi yonida
Mo‘g‘uliston hududiga bostirib kirdi. Sovet qo‘shinlari qo‘shni mo‘g‘ullarga
yordamga keldi. 1939-yil sentabrgacha davom et-
gan
urush miqyosi bo‘yicha Hasan ko‘li atroﬁ dagi janglardan ancha yirik
edi. Bu urush ham yaponlarning mag‘lubiyati bilan tugadi. Shundan so‘ng,
1941-yil 5-aprelda  Yaponiya  SSSR bilan neytralitet haqida paktni imzoladi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    12-MAVZU. 1918– 1 939-YILLARDA
XITOY VA HINDISTON

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari
to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Xitoy.
Birinchi jahon urushi yillarida Xitoy amalda Yaponiyaga to‘liq qaram bo‘lib
qoldi. 1919-yil  Parij konferens iyasida Xitoy o‘z talablari bilan ishtirok
etdi.  Bu tal ablar yapon qo‘shinlari tomon idan Xitoy hududini bosib olish ni
to‘xtatish,  Shand  un orolini ozod qilish, Xitoy ning  suvereniteti va hududiy
yaxlitligini tan olishdan iborat edi. Talablar  Xitoy ilgari G‘arb davlatlari
bilan imzolashga majbur bo‘lgan shartnomalarning ham bekor qilinishini nazarda
tutardi. G‘arb davlatlari bunga rozi bo‘lmadi va Xitoyga rasman rad javobi
berildi1920-yillardagi «Buyuk milliy inqilob». 1925-yil bahorda shanx ayli k
burjuaziya, talabalar va ishchilar vakillari mamlakatdagi inglizla rga qarshi
harakat  boshladi. Hara-
katga
talabalarning tinch namoy ishi ingliz politsiyachilari tomonidan o‘qqa
tutilishi sabab bo‘ldi. Bu vat anparvarlik harakati «30 may harak ati» nomini
oldi va Xitoyning suv erenitetini tiklash shiori ostida o‘tdi. Inqilobga  Gomindan
partiyasi (Milliy partiya) rahbarlik qildi. 1926-yili general Chan
Kayshi
boshchiligidagi Gomindan milliy hukumati  Milliy inqilobiy armiyaning Shimolga
yuris hini boshladi. Bu yurish davrida Markaziy  Xitoyning ko‘plab provinsi
yala ri, jumladan,  Uxan,  Nankin,  Nanchan,  Shanxay kabi yirik shaharlari
gomindanchilar qo‘liga o‘tdi.
 Shu
davrda gomindanchilar bilan komm unistlar o‘rtasida ajralish yuz berdi. Mamlak
atda real hokimiyatni qo‘lga olgan gomindanc hilar inqilobni yakunlangan deb
hisobla di, kommunistlar esa
Xitoyda
sotsia lizm qurish rejasini ilgari surdi. Ular 1931-yili Xitoy  Sovet
Respublikasini e’lon qildi va Mao  Sze dun uning raisi etib saylandi. Gomind an
bilan kom munistlar o‘rtasidagi kurash yigir-
ma yil
davom etgan fuqarolar urushiga aylanib ketdi.Yaponiya bosqini.  Yaponlar
1931-yil sentabrda Xitoyga qarashli Manchjuriyaga bostirib kirdi, bir kunda
barcha yirik shaharlarini egalladi.  Bu hududni himoya qilgan Gomindan armiyasi
mamlakat ichkarisiga uloqtirib tashlandi. Chan  Kayshi hukumati Yaponiya
us-tidan shikoyat qilib Millatlar  Ligasiga murojaat qildi, ammo xalqaro
hamjamiyatning e’tibori uncha kuchli bo‘lmadi. Birorta yirik davlat Yaponiya
bilan janjallashishni istamadi.
Shaharlarda
zamonaviy madaniyat va sanoat jadal rivojla nayotgan b o‘ls a-da, hind
qishlog‘ida kasta tizi mi, qabilachilik va tabaqalarga bo‘lish hukmron edi.
Shunga qaramasdan, jahon urushlari oralig‘ida Hin dis ton  mil liy ozodlik har
akatining asosiy kuchini hind dehqonlari tashkil qild i. 1920– 1 940-yillard a
hindl arning zo‘ravonliklarsiz ommaviy chiq ishlar in i tashkil qilishda hind
xalqining buyuk
far
zandi  Maxat ma  Gandi ning roli beqiyos bo‘ldi. Jahon urushlari oralig‘ida
Gandi Hindiston  Milli y kongressi (HMK) partiyasining g‘oyaviy rahbari, xalq
harakatining yetak chi si ga aylandi. U ishlab chiqqan zo‘ravonliklarsiz
qarshilik ko‘rsatish takti k  asi qurolli to‘qnashuvlardan, millionlab
kishilarni o‘limdan saqlab qoldi. Milliy ozodlik kurashining, zo‘r av onl
iklarsiz qarshilik ko‘rsatishn ing «Gandizm» deb nomlangan bu usuli Hin diston
an’analarini va dehqonlar psixol ogiyasini c huq ur bilishga asosl angan. Bu
usul da  sabrtoqat va noroz ilik, kons erv atizm va inqilobc hilik ajoy ib bir
tarzda uyg‘unlashib ketg an edi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
                13-MAVZU. 1918– 1
939-YILLARDA TURKIYA VA ERON

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Usmoniylar
imperiyasi Germaniya va uning ittifoqchilari saﬁ da turib  Birinchi
jahon urushida qatnashdi va mag‘lubiyatga uchradi. Imperiya hududi okkupatsiya
qilindi. Antanta mamlakatlari Usmoniylar imperiyasiga qarashli yerlarni bo‘lib
olish rejasini tuza boshladilar.  Imperiyaning o‘z hududidan tashqar idagi
barcha yerlari anneksiya qilindi va 1919-yili Parij konferensiyasi qaroriga
ko‘ra Millatlar Ligasining mandati ostiga o‘tdi. G‘arb davlatlari Turkiyaning hududiga
ko‘z tika boshladi. 1920-yilgi Sevr shartnomasiga ko‘ra Turkiya hududi bir
guruh Yevropa davlatlari o‘rtasida bo‘lib olinishi ko‘zda tutildi.  Ularning
surbetlarcha harakati turk xalqin ing g‘azabini oshirdi. Mamlakatda qarshilik
harakati boshlandi.
G‘arb
davlatlari tomonidan qo‘llab-quvatl angan Gretsiya armiyasi Turkiya hududiga
kir itildi. Shu tariqa Turkiya-Gretsiya urus hi boshlandi.  Uzoq davom etgan
janglardan so‘ng 1922-yil oktabrga kelib
Kamol
qo‘shinlari butun Turkiya hududini ozod qildi.1922-yil 1-noyabr kuni Turkiya
BuyukMillat m a j l i s i  s u l t o n  h o k i m  i y  a t i n i  b e k o r  q
i l i s h  t o ‘ g ‘ r i s i d a qaror qabul qildi. Sulton  Mexmed  VI taxtdan
ag‘darildi va mamlakatni tark etdi. 1923-yili  Lozannada  Buyuk  Britaniya,
Fransiya va boshqa bir qator davlatlar bilan M.  Kamol hukumati imzolagan
yakuniy shartn omaga ko‘ra, Turkiya o‘z suvereniteti va hududiy yaxlitligini
saqlab qoldi.1923-yil 29-oktabrd a  Tur kiya  res publika  deb e’lon qilindi,
M. Kamol respublika prez id enti etib say landi.  Mamlakatda uzoqni ko‘zl ab
amalga oshirilgan islohotlar boshland i. Islohotlarning  bosh  maqsadi  –
mamla katni  moderniz  atsiya qil ish deb e’lon qilindi. Bu  Yevropa  sivili
zatsiya sining  barcha taraqqiyp arvar jihatl arini qabul qilish va ularni
Turkiya sharoi tiga moslashtirishni anglatar edi.M.  Kamol  Germaniya bilan
munosabatlarga alohida e’tibor qaratdi. Turkiya tashqi savdosining katta qismi
Germaniya hissasiga to‘g‘ri kelar di.  1941-yili  Germaniya bilan do‘stlik
shartnomasi imzolandi. Turkiya  Ikkinchi jahon urushida rasman betaraf qolgan
bo‘lsa-da, hukmron doiralarn ing katta qismi Germaniyaga xayrixoh edi. Eron.
1918-yil avgustga kelib ingliz qo‘shinlari butun Eronni o‘z nazoratiga oldi.
1919-yil imzol angan Angliya-Eron shartnomasiga binoan  Eron amalda Buyuk
Brita niya ning  protek toratiga  aylantirildi. Bu eronlikl arning g‘azabini
keltirdi. Butun maml akatda tartibsizlik va qo‘zg‘olonlar boshlanib ketdi.
Voqealarga armiya aralashib, 1921-yil fevralda kazaklar polki sardori polkovnik
Rizoxon hukumatni ag‘darib tashladi.
M.
Kamoldan o‘rnak olib shoh Eronda 1928-yildan yevropacha libos joriy qildi,
feodal unvon va murojaat shakllari bekor qilindi, nasab joriy qilindi.
1935-yildan maml akatning nomi o‘zgartir ild i: ilgarigi Fors o‘rniga Eron deb
ataladigan bo‘ldi. Xotin-qizlarning huquqlari to‘g‘risida qonun qabul qilindi,
ular maktablarda, oliy o‘quv yurtlarida o‘qish, davlat tashkilotlarida ishlash
huquqiga ega bo‘ldi. 1935-yili chodra o‘rab yurishni bekor qilish to‘g‘risida
qonun qabul qilindi. Ta’lim sohasida katta o‘zgarishlar yuz berdi. 1927 –
1934-yill ardagi islohotlar davrida bepul majburiy boshlang‘ich ta’lim hamda
pullik o‘rta va oliy ta’lim to‘g‘risida qonunlar qabul qilindi. Yangi maktablar
qurilib, o‘quvc hilar soni bir necha barobar oshdi. Oliy o‘quv yurtlarining
butun boshli tizimi yaratildi, jumladan, Tehron universiteti ochildi. Yuzlab
eronlik yoshlar har yili chet ellarga, dunyoning eng yaxshi universitetlariga
o‘qishga jo‘natildi.Agrar siyosatda Rizo shoh keskin o‘zgarishlar qilm adi.
Qabila boshliqlari va boshqa yer egalaridan yer-mulklari, jumladan, vaqf
yerlari tortib olinib, mulozimlar va zobitlarga bo‘lib berildi. Ammo dehqonlar
ning ahvoli o‘zgarmadi, ular avvalgiday juda yuqori ijara haqi to‘layverdi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
14-MAVZU. 1918– 1 939-YILLARDA AFRIKA
MAMLAKATLARI

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari
to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Misr.
1922-yili  Buyuk  Britaniya  Misr ustidan o‘z protektoratini bekor qilib, uning
to‘liq mustaqilligini tan oldi. 1923-yili  qabul qiling an konstitutsiyaga
ko‘ra, Misr monarxiya deb e’lon qilindi. 1941-yili  Misr hududiga Germaniya va
Italiya qo‘shinlari kirit ildi.Jazoir,  Tunis va Marokash  Fransiyaning
mustamlakalari bo‘lib, Birinc hi jahon urushidan keyin ham shu holat saqlanib
qoldi. Jahon urushlari oralig‘ida Jazoirda  –  Farhod  Abbos,  Tunisda  –
Habib Burg‘iba,  Marokashda  –  Abdul  Karim boshchilig ida milliy-ozodlik
harakatlari avj oldi. Bu harakatlar g‘alaba qozonmagan bo‘lsa-da, mintaqadagi
arab xalqlari milliy va siyosiy ongining o‘sishida katta rol o‘ynadi.Ikkinchi
jahon urushi yillarida ko‘plab musulmonlar Fransiyani qo‘llab-quvvatladi, frans
uz armiyasi saﬁ ga kirdi. 1940-yili Fransiya mag‘lub iyatga uchragandan
so‘ng Jazoir va Tunis  Germaniya va Italiyaning xomashyo bazasiga
aylantirildi.Liviya.  Birinchi jah on urushid an keyin Ita liya  Liviyaga ko‘p
ming kishilik qo‘shin kiritdi. Liviya qarshilik harakati otryadl  ari Italiya
qo‘shinl ariga qarshi kurash olib bordi. 1931-yili  qar shi lik  harakati b
ostir ilib, uning rahbarlari qatl qilindi. Li viya  Italiyaning must amla-
kasiga
aylantirildi.Ikkinchi jahon urushi yillari Italiya  Liviyaning qulay strategik
joylashuv idan foydalandi: portlar, aerodromlar, yo‘llar qur ild i. Mamlakat
hudud i urush harakatlari mayd oniga aylandi.
Birinchi
jahon urushidan so‘ng Afrikaning janubiy va markaziy qis mi da  joylashgan  hududlar
Buyuk  Britaniyaga qarashli bo‘lib, uning mustamla kalarida  Afrika umumiy
aholis ining katta qismi istiqomat
qilardi.
Fransiya  Afrika qit’asining katta hududini egallab olgan bo‘lsada,  Fransiya
mustamlakalarining asosiy qismi G‘arbiy va Ekvatorial Afr ik ada joylashgan va
ancha qismi Sahroyi  Kabirga to‘g‘ri kelardi. Qolgan hududlarni Belgiya,
Portugaliya,  Ispaniya va Italiya o‘zaro bo‘ li shib  olgandilar.
 Ijtimoiy
sohada eski tuzum (katta oila, urug‘, jamoa, qabila), qabila va jamoa boshliqlarining
avvalgi Iyerarxiyasi, urug‘lar va qabilalar o‘rtasidagi munosabatlarning
murakkab tizimi, qulchilik saqlanib
qoldi.
Jamiyatda mahalliy tabib va kohinlarning obro‘si hali ham juda yuqori
edi.Siyosiy sohada, hatto, yangi siyosiy institutlar paydo bo‘lgan joylarda ham
ular eski siyosiy tizim asosiga qurildi, ularda qabila
boshliqlari,
kohinlar va shu kabilar asosiy rol o‘ynadi.Madaniy sohadagi muvaffaqiyatlar
ko‘pincha faqat tashqi ko‘rinish edi, xolos: xristianlik rasmiyat uchun qabul
qilindi, mahalliy aholining ongi va xulqida avvalgiday an’anaviy madaniyat va
ibtidoiy tasavvurlar hukmr on bo‘lib qolaverdi.
 1920-yili
Afrikada  birinchi  siyosiy  partiya  –  Afrika  Milliy kongressi (AMK) tashkil
topdi. Shun-
dan
so‘ng qit’aning barcha hududlarida partiyalar va kasaba uyushmalariga o‘xshash
tashkilotlar
paydo
bo‘ladi.Afrika xalqlarining siyosiy faollashuvida Pa nafrika kongresslari katta
rol o‘ynadi. Panafrika harakati mahalliy aholining irqiy kamsiti lishiga chek
qo‘yish, tan jazosini va majburiy mehnatni bekor qilish kabi talablarni ilgari
surdilar. Bu davrda  Panafrika harakatining ko‘zga ko‘ringan arboblari,
panafrikanizmn ing «ota»lari Uilyam Dyubua va Markus  Garvi edi.
1930-yillarning
ikkinchi y armid an Afrik ada iqtisodiy rivojlanish sur’atlari jadal lashdi.
Ayni paytda mahall iy aho lini majburiy mehnatga jalb qilish tar tibga solindi.
1939-yili  Ikkinchi jahon urushi bosh-
lanishi
bilan urush ishti rokchilarining reja larida  Afrika muhim strat egik ahamiyat
kasb etdi. Yuz mingl ab afrik aliklar Shimo liy  Afrika,  G‘arbiy  Yevropa va
boshqa hududlardagi u rush harakatlarida  qat nash di.  Afrikaliklardan tashkil
qilingan milliy harbiy qismlar keyinc halik mustaqillik uchun kurashda muhim
rol o‘ynadi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar
bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
15– 1 6-MAVZULAR. IKKINCHI JAHON URUSHI VA
UNING YAKUNLARI

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Germaniyada
fashistlarning hokimiyatga kelishi va xalq aro muno sabat lar.  1933-yil
yanvarda Germaniyada  A.  Gitler boshchiligidagi natsional-sotsialistik ishchi
partiyasi hokimiyatga keldi. U  Ger-
maniyaning
Birinchi jahon urushidagi mag‘lubiyati uchun o‘ch olishni o‘z oldiga maqsad
qilib qo‘ygan urush part iyasi edi
Ikkinchi
jahon urushining boshlanishi. 1939-yil 1-sentabr kuni Germaniyaning  Polshaga
bostirib kirishi bilan Ikkinchi jahon urushi boshlandi va 1945-yil
2-sentabrgacha davom etdi. Polshaga yordam
berishni
va’da qilgan Buyuk  Britaniya va Fransiya 3-sentabr kuni Germaniyaga urush
e’lon qildi.Sovet rahbarlari paytdan foydalanib qoldi.  1939-yil 17-sentabr
kuni Polshaga sovet qo‘shinlari kiritildi. Germaniya bilan SSSR o‘rtasida
do‘stlik shartnomasi imzolanib, unda Polsha davlati siyosiy xaritadan butunlay
o‘chirib tashlandi.1939 – 1940-yillarda  sovet  –  ﬁ n  urushi bo‘lib
o‘tdi. Sovetlar juda katta yo‘qotishlar evaziga Kareliyani  Viborg shahri bilan
birga SSSR tarkibiga qo‘shib oldi. Ammo tezkor g‘alaba qilish va Finlandiyani
qaram davlatga aylantirish rejasi amalga oshmadi. SSSR tajovuzkor davlat
sifatida Millatlar  Ligasi tarkibidan chiqarildi. 1940-yil martda  SSSR
Finlandiya bilan sulh tuzishga majbur bo‘ldi.1940-yil sentabrda  Germaniya,  Ya
poniya  va  Italiya o‘rtasida harbiy
hamkorlik
to‘g‘risida kelishuv  –  Uchlar pakti imzol andi. Tez orada bu pakt ga
Vengriya,  Ruminiya,  Slovakiya va Bolgariya ham qo‘shildi. Germaniyaning
SSSRga bostirib kirishi.  Germaniya bilan SSSR o‘rtas idagi urush muqarrar
bo‘lib, G‘arbiy  Yevropaning egallanishini Gitler o‘zin ing asosiy rejasi  –
Sharqqa yurish uchun tayyorgarlik sifatida qarayot gan  edi.  Gitler  SSSRni
shidd at
bilan
tor-mor qilishni ko‘zda tutgan «Barb arossa» rejasini tasdiqladi.1941-yili
22-iyunda Germaniya SSSRga bostirib kirdi. Germa niya ning hujumi  SSSR uchun
kutilmaganda yuz berganligi  I.  Stal inning eng yirik xatolaridan biri bo‘ldi.
Antigitler
koalitsiyaning tuz ilishi.  Germaniya  SSSRga hujum boshlashi bilan Bu yuk
Brit aniya bosh v aziri U.  Cherchill va AQSH prezi denti  F.D.  Ruzv elt
sovetlar bilan birdamligini e’lon qildi.
1941-yil
avgustda AQSH va Buyuk  Britaniya urush payti va undan keyingi hamkorlik tam
oyillari to‘g‘risida deklarats iyani  –  Atlantik  xar tiya ni imz oladi. Bu
hujjatni imz olagan tomonlar hududiy va boshqa boyl iklarni egallab olishga
intilmasl ik, xalqlarning o‘z boshqaruv shaklin i erkin tanl ash huquqini
hurmat qilish, zo‘ravonlik yo‘li bilan suverenit eti dan mahr um qilingan
xalqlarn ing o‘z huquqlarini tiklashga intilishini qo‘llab-quvvatlash majburi
yati ni o‘z zimmasiga oldilar.  1941-yil sentabrda  SSSR  Atlantik xartiyaning
asosiy tamoyill arini qabul qildi.Tinch okeanida Yaponiya boshl agan jangovar
harakatlar AQSHning urushga qo‘shilis hini va ant igitler koalitsiyaning
batamom shakllanishini tezlashtirdi.1941-yil dekabrda AQSHning urushga
qo‘shilishi bilan antif as histik koalitsiya tashkiliy jihatdan rasmiyl ashtirildi.
Koalitsiya a’zolari va Uchlar ittifoqiga qarshi urushay otgan boshqa davlatl ar
hukumatlari Deklaratsiya imzoladilar. Unda dushman ust id  an g‘alabaga erishish
uchun barcha imkoniyatlarni safarbar qilish, separat sulh tuzmaslik
majburiyatla ri yuklandi, urushdan keyin dunyo tartibi  At lan  tik  xartiya
tamoyillari  asosida o‘rnatilishi belgilab qo‘yildi. Urushning borishi.  AQSH
urushga qo‘shilishi bilan antigitle r koalitsiya davlatlari moddiy va insoniy
resurslarda so‘zsiz ust unlikka erishdi.
1944-yili
Sovet  Ittifoqi o‘z hududini to‘liq ozod qildi, sov et qo‘shin lari  Sharqiy
Yevr opaga kirib keldi. 1944-yili ittif oqchilar Fransiyaning shimoli-g‘arbiga
qo‘shin tushirib, Fransiya va Belgiyani ozod
qil
di.  Urush  Germaniyaning o‘z hududl ariga yetib keldi. Fashizmga qarshi
kurashda Italyan  –  German qo‘shinlari tomonid an zabt etilgan hududlardagi
mill iy-vatanparvar kuchlari  –  general de Goll boshchiligidagi «Ozod  Fran
siya»  Qarshilik harakati, I.B. Tito boshchiligi dagi  Yugoslaviyaning ozodlik
harakati katta rol o‘ynadi. Urush yillari gitlerc hilarga qarshi koalitsiya
davlatlarining o‘zaro
munosabatlariga
oid asos iy masalalar SSSR,  AQSH va Buyuk  Britaniya liderlarining uchrashuvl
arid a hal qilindi. Urush davomida shunday uchras huvlar uchta– T ehronda
(1943), Qrim (Yalta)da (1945-yil, fevral),  Potsdamda (1945-yil, iyul-avgust)
bo‘lib o‘tdi.Germaniyaning taslim bo‘lishi. 1945-yil 16-apreldan 2-maygacha
Berlin operatsiyasi amalga oshirilib, shu vaqt ichida Uchinchi reyxning poyt
axti o‘rab olindi va shturm bilan zabt etildi. Reyxstag ustida sovetl arning
qizil bayrog‘i o‘rnatildi.1945-yil 8-may kuni Oliy bosh qo‘mondon o‘rinbosari
G.K.  Jukov  Sovet  Ittifoqi nomidan Germaniyaning so‘zsiz taslim bo‘lganligi
to‘g‘risidagi aktni imzoladi. 9-may  SSSRda «G‘alaba kuni» deb e’lon qilindi.
Urush yillari SSSR tarkibida bo‘lgan O‘zbekiston ham fashizmga qars hi kurashda
faol ishtirok etdi. Harbiy xizmatga chaqir ilganlarning bir qismi halok bo‘ldi,
o‘n minglab kishilar bedarak yo‘qoldi, nogiron bo‘lib qaytdi. Frontda
qahramonlik ko‘rs atgan yuzlab o‘zbekistonliklar Sovet  Ittifoqi  Qahramoni
unvoniga, orden va medallarga sazov or bo‘ldi lar.  Urush yillari front oldi
hududlaridan 1 mln. dan oshiq kishi  O‘zbekistonga evakuatsiya qilindi, shundan
200 mingdan oshig‘i bolalar edi. Ular o‘zbek oilalarida boshpana va mehr topdi.
Bundan tashqari,  SSSRning frontga yaqin hududl aridan bir qancha sanoat korxona
lari  O‘zbekistonga ko‘chirib keltirildi. Ular front uchun harbiy mahsulotlar
yetkazib berdi. Urush yillari o‘zbek xalqi juda katta matonat namunasini
ko‘rsatdi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    17-MAVZU. IKKINCHI JAHON
URUSHIDAN KEYINGI XALQARO MUNOSABATLAR: «SOVUQ URUSH»NING BOSHLANISHI

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Antigitler
koalitsiya a’zolari urushda g‘alaba qozonib, insoniyat sivili zatsiyasi
tarixida yangi sahifani ochganlarida, bu sahifaga nimalar yoziladi-yu, uning
mazmuni qanday bo‘lishini hali hech kim ayta olmasdi. Ammo bor-yo‘g‘i 30 yil
ichida insoniyat tarixidagi eng dahshatli ikkita urushga bevosita guvoh bo‘lgan
dunyo xalqlarini tinch-totuv yashash istagi, tinch rivojlanish orzusi
birlashtirib turardi.
 «Sovuq
urush»ning boshlanishi.  Dunyoni hududiy qayta bo‘lish uchun olib borilgan
ikkita jahon urushlaridan so‘ng dunyodagi kuchlar nisbatida katta o‘zgarishlar yuz
berdi. G‘arbning liberal-demokratik davlatlari bilan SSSR o‘rtasida ziddiyatlar
kuchayib bordi. Urushdan so‘ng AQSH  sovet  –  Amerika munosabatlari tarixida
birinchi marta SSSRga qarshi yadro qurolin i qo‘llashi mumkinligi bilan
tahdid
qildi. Iste’foda bo‘lsa-da, urush yillari katta obro‘ orttirgan U.  Cherchill
1946-yil martda AQSHning  Fulton shahrida Vestmin ster kolleji tinglovc hilari
oldida so‘zga chiqib, AQSHga «tinchliksevar xalql arn ing sovet tajovuziga»
qarshi kuras higa boshchilik qilishni taklif qildi. U.  Cherchill ushbu nutqida
qo‘llagan «temir parda» iborasi uzoq vaqt G‘arb bilan Sharq o‘rtasidagi ramziy
chegara bo‘lib qoldi.1947-yil iyun oyida  AQSH davlat kotibi J.  Marshall
Yevropa maml akatl ariga urush oqibatl arini bartaraf qilishda yordam ko‘rsatish
g‘oyasini ilgari surdi. Sovet diplomatiyasi «Marshall rejasi»ni rad etdi. Sovet
lar  «Mar shall  rejasi»ni  SSSRning  Sharqiy  Yevropadagi ta’siriga navbatd
agi xavf, Amerika kapitalining Yevropani egallash uchun urinishi, deb bah
oladi. Voqealarning keyingi rivoji bu baho uncha to‘g‘ri emasli gini ko‘rsatdi.
Yevropaning ikki guruhga, bir tomondan, «Marshall rejasi»ni qabul qilgan va
AQSH bilan yaqinlashuv yo‘lini tanlagan davlatlar, ikkinchi tomondan,
taraqqiyotning sotsialistik yo‘lini va SSSR bilan hamkorlikni tanl agan davlatlarga
bo‘linishi ancha uzoq davom etgan qarama-qars hilikni boshlab berdi.  Yevropa
qit’asida, keyin esa butun dunyo miqyosida bir-biriga qarama-qarshi turgan
harbiy-siyosiy va iqtisodiy ittifoqlar tizimishakllandi.  Dunyoning eng katta
davlatlari  –  AQSH va SSSR bu ittifoql arning markazlariga aylandi.1949-yil
yanvarda  SSSR va Sharqiy  Yevropaning ko‘pchilik davlatlari  iqtisodiy
ittifoq  –  O‘zaro  Iqtisodiy  Yordam  Kengashi (O‘IYK) tuzil gan ligini
e’lon  qildilar.  O‘z navbatida G‘arb davlatlari 1949-yil
aprelda
Shimoliy  Atlantika  Shartnomasi tashkiloti (NATO) deb ataluvchi harbiy-siyosiy
tashkilotni tuzdilar. NATOga javob tariqasida 1955-yili  SSSR va Sharqiy
Yevropa davlatlarining harbiy-siyosiy ittifoqi  –  Varshava  Shart nomasi
Tashkiloti  tuzildi.
Mustamlaka
tizimining qulashi.  Mustamlaka tizimin ing qulashi va yangi, mustaqil davlatl
arning tashkil topishi jahon taraqq iyotidagi ikki qutbli tizimga berilg an
kuchli zarba bo‘ldi. 1950-yillardayoq bu mam-
lakatlar
o‘ziga xos taraqqiyot yo‘lini tanlash uchun xalqaro maydonga chiqdilar va
keyinchalik «uchinchi dunyo mamlak atlari» nomini oldi. Bu hol qo‘shilmasl ik
harakati paydo bo‘lishi uchun zamin yaratdi. Yangi davlatlarning ko‘pchiligi
o‘z taraqqiyot yo‘lini na SSSR va na  AQSH bilan qattiq bog‘lashni istamadilar.
Keyin bu tendensiya yanada rivojl andi: Iosif  Broz  Tito,  Javoharlal  Neru,
Jamol  Ab dul  Nosir tashabbusiga ko‘ra mustamlakachilikdan ozod bo‘lgan
mamlakatlar 1961-yili  Qo‘shilmaslik harakatini tashkil qildilar.1970 –
1980-yillardagi  xalqaro  munosabatlar. 1970-yillari xalq aro munosabatlardagi
keskinlik biroz yumshadi. 1972-yili SSSR bilan AQSH o‘rtasida strategik
qurollarni cheklash bo‘yicha birinchi shartnoma (SQCH-1) va 1975-yili
Yevropada  Xavfsizlik va hamkorlik kengashining  Yakunlovchi akti imzolandi. Bu
hujjat shartnoma emasdi, ammo katta axloqiy-siyosiy ahamiyatga ega bo‘ldi,
zotan u xalqaro munosabatlarda yangi taraqqiyparvar normala rni o‘rnatdi.
Shunday holatda 1979-yili  SSSR va AQSH o‘rtasida SQCH-2 shartnomasi imzolandi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
18-MAVZU.  1946 – 1991-YILLARDA  AMERIKA QO‘SHMA SHTATLARI

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Ikkinchi
jahon urushidan keyin boshqa rivojlangan maml akatlarga nisbatan  AQSH uchun
juda qulay sharoit vujudga keldi. Paydo bo‘lgan qulay imkoniyatlardan
foydalangan AQSH yangi bozorlarni
egallab
oldi. Tovarlar eksport qilishni, undan ham ko‘proq ilmiytexnik imkoniyatini
oshirdi. AQSH  G‘arb dunyosining siyosiy, iqtisodiy va harbiy yetakchisiga
ayland
Iqtisodiy
rivojlanish.  Urushdan key ingi yillarda ilk bor AQSHda harbiy ishlab chiq
arishn ing konversiyasi amalga oshi rildi. 1940-yillarning oxiridan boshlab
barq aror va to‘xtovsiz o‘sish AQSH iqtisodiy tizimining o‘ziga xos jihati
bo‘lib qoldi. 1950-yillarda AQSH iqtisodiyoti boshqa G‘arb davlatlari iqtis
odiyotiga nisbatan sek in o‘sganligiga qaramasdan, u barcha ko‘rsa tkichlar
bo‘yicha haqiqiy iqtisodiy yet akchi bo‘lib qolaverdi.
1970-yillar
boshiga kelib iqtis odiy o‘sish sur’atlari sekinlashdi. Amer ika valutasiga nisbatan
ishonch  sizlik  kuchaydi.  G‘arb davl atlari jiddiy iqtisodiy inqirozni
boshdan kechirdi. Bu inqiroz boshq a rivojla ngan davlatlarga nisbatan  AQSHda
ancha og‘ir kechdi.1980-yilgi prezidentlik saylov la rida g‘alaba
qozongan
Ronald  Reygan ma’m uriyati inqirozdan chiqish yo‘lla rini topishga urinib, davl
atning iqtis odga aralashuvini chekladi, sarmoya kiritish uchun katta soliq
imtiyozlari joriy qildi. Xususiy tashabb us rag‘batlantirildi. Bu va boshqa bir
qator tadbirlar «Reyganomika» nomini oldi. «Reyganomika»  AQSH uchun yaxshi
natijalarga olib keldi. Inﬂ atsiya pasaydi, ishsizlik kamaydi, iste’mol
buyumla riga talab
ortdi.
Chet el kapitalining kirib kelishi ancha kuchaydi.
 1990-yillar
boshida AQSH iqtisod iyotida qisqa muddatli retsessiya kuzatildi.  O‘sish
sur’atlarining pasayishi xo‘jalikning hamma jabhalarini qamrab oldi. Siyosiy
rivoj la nish. 1940-yillar oxiri– 1 950-yillar boshi AQSHda siyosiy
reaksiyaning avj olishi bilan xarakterlanadi. Bu ko‘p jihatdan boshl angan
«sovuq urush» bilan bog‘liq edi. 1952-yilgi saylovlarda respublikachilar
partiyasidan nomzod Duayt  Eyzenxauer g‘olib chiqd i. AQSH hukumatini u
boshqarg an dastlabki yillard a reaksiya yanada kuchaydi
1960-yillari
fuq ar olar tengligi uchun har akat o‘zining eng yuqori nuqtasiga yetdi.  Ko‘plab
joylarda qora tanlilarning g‘alayonlari bo‘lib o‘tdi. Bunga qarshi o‘ta o‘ng
harakat vakillari siyosiy qotilliklarni amalga oshira boshladilar.  1963-yili
AQSH prezidenti Jon  Kennedi, 1968-yili qora tanlilar tengligi uchun harak atn
ing eng mashhur arbobi, Nobel tinchlik mukofoti sovrindori, ruhoniy Martin
Lyuter  King o‘ldir ildi. 1960-yill ardagi fuqar olar huquql ari uchun
harakatning o‘ziga xos tomoni shundaki,
u
ommaviy ijtimoiy norozilik harakatlari bilan bir paytga to‘g‘ri keldi.  Bu
harakat vakillari, ayniqsa, AQSH  Vyetnamda olib borayotgan u rushga qarshi
keskin norozilik namoyishl arini uyushtirdi. Shunday
qilib,
1960-yillar ijtimoiy-siyosiy burilishl ar davri bo‘ldi.
 Respublikachilarning
hokimiyatga qaytishi Amerika jamiyatiga to‘liq barqarorlik olib kelmadi. Demokratlar
partiyasining Uotergeyt mehmonxo nasidagi saylovoldi shtabiga respublikachilar
vakillari tomonidan xuﬁ ya eshitish vositalarining o‘rnatilishi
«Uotergeyt ishi» nomli siyosiy janj alga aylanib, prezident Richard  Niksonning
impichmentiga (iste’fosiga) olib keldi. Hokimiyatning yuqori qatlamida korrupsiya
hollari ko‘paydi. Bularn ing hammasi ijro va qonunchilik hoki miyatiga
amerikaliklarning ishonc hini so‘ndirdi.1980-yillar – 1990-yillarning  boshlari
neokonservatizm g‘oyasi tantanasi davri bo‘ldi. Bu yillarda AQSH ichki
taraqqiyotda ham, xalqaro mayd onda ham katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Tashqi
siyosat.  Jahonda yetakchilik mavqeyini egallab olgan AQSH Ikkinchi jahon
urushidan keyingi dastlabki yillarda ikkita tamoyilning uyg‘unli giga
asoslangan faol tashqi siyosat olib bordi. Birinchidan, AQSH kuch yordamida
o‘zlariga ma’qul bo‘lmagan o‘zgarishlarga qarshilik qildi. Ikkin chidan,
qarshilik qilish mumkin bo‘lmagan hollarda ularga moslashib, bu o‘zgarishlardan
saboq olishga intildi
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
19 – 20-MAVZULAR.  1946 – 1991-YILLARDA
SOVET ITTIFOQI

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari
to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Urushdan
keyin SSSRda totalitar tuzumning kuchayis hi.  Sovet xalq   lariga juda katta
kulfat olib kelgan Ikk inchi jahon urushi yakunlandi.  Urushda 27 mln. sovet
fuqarolari halok bo‘ldi, 12,5 mln. k ishi
nogiron
bo‘lib qoldi, mamlakat juda katta moddiy zarar ko‘rdi. Xalqaro miqyosda
SSSRning roli keskin oshganligiga, u dunyon ing qudratli davlatlaridan biriga
aylanganiga qaramasdan, urush sovet
xalqi
uchun juda qimmatga tushdi. Shunchalar ko‘p hudud vayron qilindiki, ularni
tiklash bir necha o‘n yillarga cho‘zilishi mumkin edi.  Deyarli har bir sovet
oilasi yaqin kishisidan ayrildi.
 «Marshall
rejasi» bo‘yicha AQSHdan yordam olgan G‘arb davlatlaridan farqli ravishda SSSR
iqtisodiyotni to‘liq ichki resurslar hisobiga, o‘z kuchi bilan tikladi. Sovet
kishilarining matonatli mehnati tufayli vayron bo‘lgan zavodlar, shaharlar
qayta qurildi, infratuzilma tiklandi. Xalqning mehn at ishtiyoqi chin dildan
bo‘lib, ular farzandl ari uchun tinch va farovon hayotn i ta’minlash yo‘lida
turmush qiyinc hiliklariga ham tayyor edi.Juda katta siyosiy-ma’muriy bosim,
yengil sanoat va qishloq xo‘jalig ini talash hisobiga hamda mehnatkash ommaning
tashabbusini mafkuravi y rag‘batlantirish tufayli 1950-yili sanoat ishlab
chiqarishi hajmi urushdan oldingi darajasidan oshib ketdi.«Iliqlik» davri.
1953-yil 5-mart kuni I.  Stalin vafot etdi. Stalin ning  o‘li midan so‘ng
hokimiyat uchun kur ashda Nikita Xrushchyov g‘olib chiqdi.N.  Xrushchyov
hokimiyatda turgan yillar  (1953 – 1964)  tarixda  «iliqlik»  davri degan nom
olgan.
Jamiyatni
siyosiy liberall ashtir ish ham boshlandi. 1956-yil fevralda  KPSS  XX syezdida
N.  Xrushchyov «Shaxsga sig‘inish va uning oqibatlari to‘g‘risida» nutq bilan
chiqdi. Bu nutq o‘zining barcha kamchilikla riga qaram asdan, sovet totali tar
davlatining xarakterini, Stalin va uning sherikl ari amalga oshirgan jin oyat
larni ochib tashladi, shaxsga sig‘inishning mohiyati va ko‘lamini anglash
jarayonini
boshlab
berdi. Jamiyatda o‘ta ochiq bo‘lmasa-da, bu muammolar keng miqyosda muhokama
qilina boshlandi. Stalin davrida qatag‘on qilinganlarni oqlash jarayoni ommaviy
tus oldi. Ayni paytda, XX syezd xalqaro kommunistik harakatning inqirozini
boshlab berdi va sotsial istik tizim oxirigacha bu inqirozdan chiqa olmadi.Shu
tariqa, 1950-yillar o‘rtalariga kelib mamlakatda mavjud totalitar tuzum bir
qadar liberallashtirildi. Ammo bu harakatlar o‘tish davriga xos xarakterga ega
edi.1958-yil martda N.  Xrushchyov  KPSS  MK  Birinchi sekretari lavozimiga
SSSR  Ministrlar  Sovetining  Raisi lavozimini ham qo‘shib oldi.  Shu tariq a
N.  Xrushchyov mamlakatda yagona liderga aylanib qoldi.  I. Stalin o‘limidan
so‘ng boshlangan mamlakat hayotini demokratizatsiyalash jarayoni ham vaqt incha
to‘xtat ild i.1950-yillar oxiridan qishloq xo‘jalik mahsulotlarini ishlab chiqarishning
o‘sish sur’atlari ancha susaydi. Oqibatda oziq-ovqat mahsul otlarining taqchilligi
yuzaga kelib, SSSR borgan sari chetdan ko‘proq g‘alla sotib olishga majbur
bo‘ldi. Qishloq aholisi, birinchi navbatda yoshlarning shaharl arga ko‘chib
ketishi kuchaydi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
21-MAVZU. 1946– 1 991-YILLARDA BUYUK
BRITANIYAVA FRANSIYA

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari
to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Buyuk
Britaniya.  Buyuk  Britaniya iqtisodiy va siyosiy jihatdan kuchsi zlangan holda
urushdan chiqdi. Savdo  ﬂ otining  katta qismi yo‘qotildi, mustamlaka va
dominionlardagi obro‘siga ham putur yetdi. Mamlakatning  AQSHga qaramligi
asta-sekin ortib bordi. Keng ijtimoiy o‘zgarishlar dasturini e’lon qilgan
leyboristlar partiyasi urushdan keying i dastlabki saylovlarda g‘olib chiqdi.
O‘z dasturini hayotga tatbiq qilib, hukumat iqtis odda va ijtimoiy sohada qator
islohotlarni amalga oshirdi. Biroq leyb oristlar islohoti kutilgan nati ja
larni  bermadi.  Davlatning moliyav iy ahvoli og‘irligic ha qoldi. Shunday
iqtisodiy va moliyaviy og‘ir sharoit da mamlakat «Marshall rejasi»da ishtirok
etishga qaror qildi. 1949-yil  Buyuk  Britaniya NATOga a’zo bo‘ldi.

1951-yili
o‘tkazilgan saylovlarda konserv ato rlar g‘alaba qozondi. U.  Cherchill yana
bosh vazir lavozi-
mini
egalladi. Konservatorlar  Buyuk  Britaniyani 13 yil boshqardi. Bu davrda
iqtisodning barqaror o‘sish sur’atlariga erishishning iloji bo‘l madi. Natijada
1964-yili hokimiyatga kelgan leybo-
ristlar
bir qator islohotlarni amalga oshirdi. Bu aholining turmush sharoitiga salbiy
ta’sir ko‘rsatdi. 1970-yillarga  Buyuk  Britaniya iqtisodiy holatning keskinl
ashuvi bilan kirib keldi. Jahon iqtisod iyotida uning roli pasayishda davom
etdi.
1979-yilgi
parlament saylovl ari keskin siyosiy kurashlar ostida o‘tdi. Saylovchilar
konservatorl arga ovoz berdi. Margaret  Tetcher bosh vazir bo‘ldi. Ichki
siyosatda asosiy e’tibor xususiy tadbirkorlikni
rivojlanti
rishga  qara til di.  Iqtisodga davlat aral ashuvini kamaytirish sari dadil
qadamlar tashlandi. Soliqlar kamayti rildi. Inﬂ atsiyaga  qarshi kurash
bosh vazifa qilib belgilandi.
 1979
– 1990-yillar  Buyuk  Britaniya tarixida «Tetcher davri» no-mini oldi. Bu
davrda M.  Tetcher hukumati Yevropada eng ko‘p ish o‘rinlari yaratdi. Umuman
1980-yillar Britaniya iqtis odiyotida chuqur
tizim
o‘zgarishlari yuz berdi. Davlat sektori qisqart irildi, uning samaradorligi
oshirildi.1990-yili  M.  Tetcher bosh vazir lavozimidan iste’foga chiqdi.
Uning o‘rniga ilgari moliya vaziri lavozi mida bo‘lgan J.  Meyjor keldi. J.
Meyjor hukumatning neokonservatizm siyosatini davom ettirdi.
Boshqa
G‘arb davlatlari singari Fransiya ham «Marshall rej asi»ga qo‘shildi.  Xo‘jalik
katta tezlik bilan tiklandi. 1950-yillari iqtisodiy o‘sish boshlandi. To‘rtinchi
respubl ika yillarida sanoatning zamonaviy
sohalari
paydo bo‘ldi. Ammo ichki siyosiy va iqtisodiy rivojlanishning murakkabligi
siyosiy va ijtimoiy holatning keskinl ashuviga olib keldi. 1958-yili
Fransiyada navbatdagi siyosiy inqiroz boshlandi.
Hoki
miyatga  kelgan  Sharl de Goll  Milliy majlisni tarqatib yubordi. To‘rtinchi
respublika barham topdi.Beshinchi respublika. 1958-yil sentabrda referendum
o‘tka zilib, unda fransuzlar Sh.  de  Goll boshchiligida ishlab chiqilgan
konsti tutsiyani ma’q ulladilar.  1958-yil 21-dekabrda  Sh. de  Goll  Fran siya
prezidenti qilib saylandi.Fransiyaning buyukligini tikla shga intilgan Sh. de
Goll kuchli iqtis od va mustaqil tashqi siyosatga ega bo‘lgan davlatni
shakllantirishga kirishdi. Mustamlakachilik endi o‘tmish ekanlig ini tushungan
prezident 1960-yili Fransiyaning  Afrikadagi deyarli barcha mustaml akalariga
mustaq illik berdi. 1960-yillar oxirida Fransiya iqtisodiyotini mod ernizatsiy
a qilish davom etdi. Fransiya sanoat va qishloq xo‘jalik mahsulotlarining yirik
eksport qiluvchisiga aylandi. Fransuz  mehnat kash larining  moddiy farov
onligi ham ancha yaxshilandi. Ammo 1960-yillar oxirida Beshinchi respublikada
inqiroz boshlandi.  Davl atning qat’iy tartibga solish siyosati fransuz
jamiyatining ko‘plab qatl aml arini norozi qildi. 1968-yil mayda Parij
talabalarin ing namoyi shi  boshlandi.  Prezident tashabbusi bilan o‘tkazilgan
referendumda saylovchilarning ko‘pchiligi prezidentni qo‘llamadi. Sh. de  Goll
iste’foga chiqishga majbur bo‘ldi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
22-MAVZU.  1946 – 1991-YILLARDA
GERMANIYA VA ITALIYA

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z pozitsiyasini
  himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Germaniya
Federativ  Respublikasi.  Ikkinchi jahon urushi nemis xalqiga juda katta
musibat keltirdi. Germaniya mustaqil davlat sifatida mavjud bo‘lmay
qoldi.Germaniya urushdan oldingi hududining bir qismidan ayrildi, okkup atsiya
zonalariga bo‘lib tashlandi. 1949-yil mayda AQSH,  Buyuk  Britaniya
va
Fransiya okkupatsiya zonalarida Germaniya  Federativ  Respublikasi (GFR)
tashkil qilindi.  U  G‘arbiy  Germa niyani  demo kratik, federativ davl at deb
e’lon qildi. Germaniyaning ko‘zga ko‘ringan siyosiy arbobi Konrad  Aden auer
kansler qilib sayland i.
GFRda
1950– 1 960-yillari iqtisod jadal sur’atlar bilan rivojl andi. Harbiy xaraj
atlarning kamligi, «Marshall rejas i» bo‘yicha Amerika ning mo‘l-ko‘l yordami,
arzon chet el ishchi kuchidan unumli foydalanish, yangi uskunalarning
keltirilishi mamlakat xo‘jaligining jadal sur’atlar bilan tiklanishini ta’ minl
adi. GFR barcha qarzlaridan qutulib, ancha katta oltin-valuta zaxirasini ham
yaratdi.
Sharqdan
ko‘chib kelayotg anlar oqimi va kansler K.  Adena u erning qulay iqtisodiy
siyosati GFR «Mars hall rejasi» doirasida olgan salmoqli moliyaviy «darmon»
bilan qo‘shilib shunga olib keld iki, 1955-yildayoq misli ko‘rilmagan
taraqqiyotga erishildi. Germa niya  eng qisqa tarixiy muddatda urush qoldirgan
yaralarni tuzata oldi. Butun 1960– 1 970-yillar iqtisodning jadal o‘sish davri
bo‘lib, «nemis iqtisodiy mo‘jizasi» nomini oldi.1980-yillar boshida siyosiy
kuchlarda o‘zgarish yuz berdi. 1982-yili
xristian-demokrat
Gelmut  Kol  GFR kansleri qilib saylandi. U ning davrida soli qlar
qisqartirildi va davlat xarajatlari tartibga solindi, davlatning biznesga
aralashuvini kamaytir ish, raqobatni rag‘batlantirish bo‘yicha tadbirlar amalga
oshirildi. 1989-yili  GDRda inqilob boshlanib ketdi, ikki davlatni ajratib turgan,
«sovuq urush» ramzi bo‘lgan Berlin devori buzib tashlandi. German iyaning ikki
qismini birlashtirish bo‘yicha muzokaralar muvaffaqiyatli yakunlandi. 1990-yil
3-oktabr kuni yagona Germaniya dav-lati tashkil topganligi e’lon qilindi.
1990-yil dekabrda bo‘lib o‘tgan navbatdan tashqari saylovlarda yana G.  Kol
boshchiligidagi koalitsiya g‘alaba qozondi.
Urushdan
keyingi o‘n yillikda Italiya  G‘arbning boshqa davlatlari sing ari jadal
iqtisodiy o‘sish davrini boshdan kechirdi. Ammo bu jarayon uzoq davom etmadi.
1950 – 1960-yillardagi jadal rivojlanishga qaramasdan, ishchilar harakati
avvalgi darajasida qoldi, ba’zan hatto faollashdi ham. Ish tashlash harakati
bo‘yicha Italiya boshqa mamlakatlardan ancha oldinlab ketdi. 1974-yili
Italiyada chuqur iqtisodiy inqiroz boshlandi. Ishlab chiqarishning o‘sishi
deyarli to‘liq to‘xtadi, ishsizlar soni ko‘paydi, tashqi savdoda deﬁt
sit oshib ketdi. Narx-navo ko‘tirilib bordi. Bularning barchasi, ayniqsa,
aholining kam daromadli qismi uchun juda og‘ir bo‘ldi.1980-yillarga kelib
koalitsion hukumat shaklland i. Biroq u barqaror emasdi va hukumatning tez-tez
almashishi Italiyaning o‘ziga xos an’anasiga aylanib qoldi. Italiyada davlat
institutl arining chuqur inqirozi, shuningd ek, maﬁ ya tizimlarining
faoliyati bilan ham bog‘liq edi. Davlat tizimidagi korrupsiyalashgan unsurlar
bilan qo‘shilib ketgan maﬁ ya  Italiyada katta kuchga aylandi.
Maﬁ ya aholiga dahshat soladi, uni qo‘rqitadi, talonchilik va qotillik
qiladi, pul undiradi, doimiy pul to‘lab turgan boylarning daxlsizli gini
ta’minlaydi. Kim maﬁ ya bilan kelish masa uni doimiy ta’qib qiladi,
o‘ldiradi. 1980 – 1990-yillar boshlari  Italiyada maﬁ yaga qarshi kurash
davri bo‘ldi
Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    23-MAVZU. 1946– 1 991-YILLARDA
YAPONIYA VA OSIYONING YANGI INDUSTRIAL
MAMLAKATLARI

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z pozitsiyasini
  himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Ikkinchi
jahon urushida Yaponiya mag‘lubiyatga uchradi. Urush da 6,5 mln. yaponlar halok
bo‘ldi, Yaponiya o‘zining barcha mustamlakalaridan ayrildi. Mamlakat  AQSH
tomonidan okkupatsiya qilinib,
hokimiyat
general Duglas  Makar tur boshchiligidagi AQSH okkupat sion qo‘shinlari
shtabiga o‘tdi. 1952-yilgacha Yaponiya hukum ati shu shtab tomonidan nazorat
qilindi, mamlakatni mod ern izatsiya q ilish bo‘yicha reja va tashabbusl ar ham
shu shtabga tegishli edi.Yaponiyada  demo kra tiyaning  shakl la ni shi.  Ayni
paytda demokratik islohotlar ham olib borildi. Siyos iy va diniy erkinli klar
to‘g‘risida direkt iva qabul qilindi. Matbuotda senzura bekor qilind i, barcha
siyosiy mahbuslar ozod etildi, ilgarigi militaristik jamoat tashkilotlari
tarqatib yuborildi. Siyosiy partiyalarni qayta tuzish jarayoni boshlandi.
Amerikaliklar yaponlarni demokratiya sharoitida yashashga o‘rgatdi.Yaponiya
iqtisodiy mo‘jizasi.  Butun dunyoda «yapon iqtisodiy mo‘ji zasi» deb
iqtisodning nihoy atda jadal  –  yiliga  11 %  dan  ri vojlanish dav ri ga
aytiladi.  Bu davr 1956 – 1970-yillarni o‘z ichiga oladi. Unda ayniqsa, sano
atning o‘sish sur’atlari juda yuqori bo‘lib, bu, asosan, og‘ir sanoat va kimyo
ishlab chiqarishini rivojlantirish hi sobiga yuz berd i. 1960-yillarning
oxiriga kelib Yaponiya yalpi ichki mahsulotning haj mi bo‘yicha dunyoda AQSHdan
keyin ikkinchi o‘ringa chiqib oldi.  Yaponiya o‘z yutuqlarini Tokioda bo‘lib
o‘tgan «EKSPO–70» ko‘rgazmasida muvaffaqiyatli namoyish qildi.Postindustrial
modeln ing shakllanishi.  Yapon «iqtisodiy mo‘jizasi» arzon neftga asoslangan
bo‘lib, 1970-yillardagi neft i nqirozi Yaponiyani o‘z iqtisodiy tizimini keskin
o‘zgartirishga majbur qildi. Sanoatda ilmtalab ishlab chiqarish sohalariga
asosiy e’tibor qaratildi. Mahsulot qiymatining asosiy qism ini ilmiy yangilikl
ar, xodimlarning texnik malakasi, dizayn, nou-xau va shu kabilar tashkil qildi.
1980-yil lardan  Yaponiyada  26 ta texnopolislar tashkil qilind i. Shu yillari
Yaponiya jahon bozoriga yangi turdagi mahsul otlar  –  mikroprotsessorlar,
person al kompyuterlar, sanoat robotlari va tez o‘zgar uvchan ishlab chiqar ish
tizimlari bilan chiqdi. Mamlakatda postindustrial iqtisodiy model shakll and i
va u postindustrial sivilizatsiyaga asos bo‘ldi.
 XX
asrning ikkinchi yar mida «yangi industrial davla tlar» Osiyo qit’asi da bar
qaror  ijtimoiy-iqtisodiy  ta raq qiyotning timsoliga ayl andi. Bitta avlodn
ing ko‘z o‘ngida mamlakat qoloql ikd an taraqqiyotning yuqori darajasi ga
erishdi. Bunga  Janubiy  Koreya yaqqol mis ol bo‘lishi mumkin.Juda kambag‘al
bo‘lgan Janubiy Koreyada 1970-yillardan og‘ir sanoat, avvalo, metallurgiya,
mashinasozlik, kimyo sanoati rivojlantirildi. Elekt ronika sanoati jadal
taraqqiy etdi. Dastlab lampali radiop riyomniklar, oq-qora televizorlardan
boshl agan Janubiy  Koreya, keyin magnitofonlar, rangli televizorlar, kompy ut
er-
lar,
mikrosxemalar, so‘ngra videomagnitof onlar, lazerli proigrivat ell ar,
mikroto‘lqinli pechlar va nihoyat person al IBMlar ishlab chiqarishga o‘tdi.Tashqi
savdoda ham shunga mos o‘zgarishlar yuz berdi. Janubiy Koreya po‘lat, dengiz
kemalari, avtomobillar, uy-ro‘zg‘or elektronik asi va boshqa shu kabi
mahsulotlarni eksport qilish bo‘yicha dunyo liderlari saﬁ dan o‘rin
egalladi. 1990-yillarga kelib Janubiy  Koreya iqtisodiy rivojlangan indust rial
davlat sifatida shakllandi va postindustrial taraqqiyot elementl arig a ega
bo‘lib, jahon iqtisodiyotida muhim o‘rin egalladi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana    “
”_____________________201___-yil.
24-MAVZU.  1946 – 1991-YILLARDA  XITOY XALQ
RESPUBLIKASI

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar
berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari
to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Chan
Kayshi hukumati BMTni tuzishda faol qatnashdi va buyuk davlat sifatida
Xavfsizlik  Kengas hining beshta doimiy a’zolaridan biri bo‘ldi. 1945-yil
avgustda SSSR va AQSH vositachiligida Xitoy Kommunistik part iyasi bilan
Gomindan o‘rtasida muzokaralar bo‘lib, o‘zaro dushmanlik harak atl arini
to‘xtatishga kelishildi. Fuqarolar urushi.  Ammo dunyoda «sovuq urush»
boshlanib ketgan,  SSSR va AQSH endi Xitoyda voqealarning tinch rivojlanishidan
manfa atdor  emasdi.  Bu vaqtga kelib kommunistlar bilan gomindanchilar o‘rtas
idagi munosabatlar ham yomonlashib bordi. Hech kim kutmagan holda  1946-yil
iyunda  Xitoyda fuqarolar urushi qaytadan boshlandi.AQSH tomonidan
qo‘llab-quvvatlangan Chan  Kayshi armiyasi 1947-yil i kommunistlarning poytaxti
Yanan shahrini egallab oldi. Ammo bu fuqar olar urushida gomindanchilarn ing
oxirgi g‘alabasi bo‘ldi.Hukumat tomonidan nazorat qilinayotgan hududlarda AQSH
yordamiga qaramasdan ijtimoiy-iqtisodiy ahvol borgan sari yomonlashib bordi.
Uzoq urush tufayli iqtisod izdan chiqdi, ishsizlar soni muttasil ortib bordi,
odamlar norozilik bildira boshladi. Bir qator hududlarda g‘alayonlar
boshlandi.Ayni paytda Mao  Szedun boshchilig idagi kommunistlar naz orat qila
yotgan  hududlarga  SSSR juda katta yordam ko‘r satdi. SSSRning iqtisodiy yord
ami va quroli bilan Xalq-ozodl ik armiyasi qayta tuzild i, armiyada qat’iy
tartib o‘r natildi. Bu harakatlar urush taqd irini kesk in o‘zgartirish imkonin
i berdi.1947-yil iyulda Xalq-ozodlik armiyasi hujumga o‘tdi. Bir  necha  hu
jum  lar  natijasida  Shimoliy va Markaziy  Xitoyning keng hududlari kommun istl
ar nazorati ostiga o‘tdi. Gomindan armiyasida to‘liq tushkunlik boshl and i.
Gomindan rejimi iqtisodiy va moliyaviy halokat yoqasida turardi. AQSH uni
saqlab qolishga harakat qildi. Ammo tez orada kommunistlar butun Xitoyni
egallab oldi. 1949-yil sentabrda Pekinda Milliy siyosiy maslahat konferensiyasi
ochildi. 1-oktabr kuni  Xitoy  Xalq  Respublikasi e’lon qilindi.
Yangi
islohotlarning boshlanishi.  Mao  Sze dun  vafotidan so‘ng hokimiyatga kelgan
Den  Syaopin va boshqa prag matiklar 1970-yillar ning  oxiridan  Xitoyda
islohotlarning yangi strateg iyasini ishlab chiqdi. 1981-yildan qishloq
xo‘jaligini keng miqyosda qayta qurish boshlandi. Natijada  Xitoy o‘zini
oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash muammos ini hal qilib, mahsulotlarni
chetga eksport qila boshladi.Siyosiy rivojlanishda kommunistik rejimning asosiy
jihatlari saql ab qolindi. 1989-yil bahorda Pekin talabalarining norozilik
namoy ishiga boshqa shaharlarda millionlab ziyolilar qo‘shildi. 1989-yil mayda
Pekinda favqulodda holat e’lon qilindi. Den  Syaopin T yananmin maydonidagi
namoyishni kuch bilan tarqatib yuborishn i buyurdi. Talabalarga qarshi qurolli
kuch ishlatildi, yuzlab yoshlar halok bo‘ldi, ko‘plab kishilar qamoqqa olindi.
AQSH  Kongressi  Xitoyga qarshi sanksiya e’lon qildi. Ammo industr ial
mamlakatlar bilan munosabatlarn ing yomonlashuvi yuz bermadi. Chunki bu paytga
kelib Xitoy juda katta ta’sirga ega mamlakatga aylangan edi. Bu voqealarga
qaramasdan, Xitoyda islohotlar davom ettirildi.Tashqi siyosat.  Xalqaro
munosabatlarda Xitoy uzoq yillar o‘zini ikkinchi darajali davlat sifatida his
etib keldi. Xitoy  BMT va boshqa xalqaro tashkilotlarda o‘z o‘rniga ega emasdi,
uning o‘rnini Tayvanda joylashib olgan Chan  Kayshi boshchiligidagi
gomindanchilar egallagandi.  Ko‘plab  G‘arb davlatlari bilan normal
munosabatlar mavjud emasdi.
1970-yillardan
boshlab holat o‘zgardi. G‘arb davlatlari bilan diplomatik munosabatlar
tiklandi, Tayvan o‘rniga BMTda o‘z o‘rnini egalladi.  AQSH bilan munosabatlar
yaxshilandi, faqat SSSR bilan murakkab ligicha  qoldi.  1980-yillari  Xitoy
yadro quroliga ega bo‘lgan davlatga aylandi va xalqaro munosabatlarda shunga
yarasha o‘rin egallashga intildi. 1980-yill arning ikkinchi yarmidan SSSR bilan
ham munosabatlar yaxshilandi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
Mavzu:    25-MAVZU.  1946 – 1991-YILLARDA
HINDISTON VA POKISTON

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Mustaqillikning
e’lon qilinishi. 1946-yil 9-dekabrda Ta’sis  maj  li si ochildi.  Inglizlar
Hindistonni  ikkita  davlatga  –  Hindiston va Pokistonga bo‘lish rejasini
ishlab chiqdi. Aholining hind va musulmon diniy jamoalariga mansubligi
bo‘linish uchun asos qilib olindi. 1947-yil 15-avgust kuni ikkita mustaqil
davlat  – H indiston va Pokiston tashkil topganligi e’lon qilindi. Hindiston
hukumatini Javaharlal  Neru,  Pokistonnikini esa Liikat  Alixon boshqardi.Hidistonning
bo‘linishi ko‘plab muammolarni keltirib chiqardi. Bo‘li nish paytidagi
mojarolarda odamlarning ommaviy o‘ldirilishi uzoq yillarga  Hindiston va Pokist
on o‘rtasida o‘zaro dushmanlik hissini shakllantirdi.  O‘z yurtini tashlab,
boshqa hududlarga ko‘chish ham millionlab kishilar hayotiga salbiy ta’sir
ko‘rsatdi. Musulmonl arni himoya qilganlikda ayblangan Maxatma  Gandi
hind-mutaassibi tomonidan o‘ldirildi.M.  Gandining o‘limi hindlar uchun juda
katta milliy fojia bo‘ldi. Bu fojia jazavaga tushgan olomonni biroz jilovladi,
o‘ylab ko‘r ishga, qon to‘kishni to‘xtatishga majbur qildi.
 Eng
katta islohot agrar sohada o‘tkazildi. Yer unda mehnat qiladigan dehqonlarga
tarqatildi. Yerni ijaraga berib, undan foyda olishga asoslangan tizim bekor
qilindi. Biroq mehnat unumdorligi o‘smadi, hosild orlik juda sekin o‘sdi,
oziq-ovqat muammosi yana uzoq vaqt saqlanib qoldi. 1950-yillarning  ikkinchi
yarmi  –  1960-yillar  Hindistonda jadal  industrlashtirish  boshlandi.
Davlatga qarashli yirik sanoat korx onalari qurildi.  Ammo iqtisod iy o‘sish
natijalari aholining o‘sish sur’atlari oldida juda past bo‘lib, yalpi milliy
mahsulotning yarmidan ko‘pi ci hki iste’molga sarf qilin ar edi. Natijada
1960-yillarda sog‘liqni saqlash, ta’lim, fan va madaniyat sohalar id a erishilg
an muvaffaqiyatlarga,  iqti sodiyotdagi  o‘zgarishlarga  qa ra mas dan,  aholi
ning  yashash darajasi, turmush madan iyati pastligicha qolaverdi.Zamonaviy
siyosiy tiz imning shakllanishi.  XX asrda mustaqill ikka erishgan Osiyo va
Afrika mamlakatl ari ichida Hindiston muqim parlam ent demokratiyasini
shakllantira olgan yagona davlat bo‘ldi. 1949-yili  Hindis tonning  yangi  Kons
ti tutsiyasi  qabul  qilindi.  Konstitutsiya asosiy demok ratik erkinliklar,
ins on huquqlari, kastalar tengligini, hokimiyatning bo‘linishi prinsipini
e’lon qildi.1960 – 1970-yillardagi inqiroz. 1965-yil  Hindiston bilan Pokiston
o‘rtasida boshlangan urush Hindist onda ichki siyosiy barqarorlikka ham salbiy
ta’sir ko‘rsatdi. Urushni to‘xtatish uchun 1966-yili
Tosh
kentda  Hindiston va Pokiston o‘rtasida muzokaralar bo‘lib o‘tdi. Muzokaralar
muvaffaqiyatli yakunlanib, Toshkent deklaratsiyasi qabul qilindi.
Shu
davrda iqtisodiy qiyinc hiliklar ham ortib bordi. 1966 – 1967-yillarda
iqtisodda turg ‘unlik yuz berdi. Keyingi yill arda ham sanoat o‘sishi past
darajada bo‘ldi. Mamlak atga ochlik doimiy xavf solib turdi. 1960-yillarda agr
ar islohot o‘tkazild i. Ammo u ahvolni sez ilarli yaxshilamadi.  Hind
dehqonlari hali ham ochlik darajas ida kun kechirardi.Shunday holatda bosh vazir
Indira  Gandi 1970-yillarda bir qa-
tor
muhim islohotl arni amalga oshirdi. Ular, asos an, iqtis odga davlat aral
ashuvini kamaytir ishga qaratilgan edi. Natijalar yomon bo‘lmadi. Sanoat va
qishloq xo‘jalig ining yillik o‘sishi keskin oshd i.
Tashqi
siyosatda.  1950-yillari  «J.  Neru kursi» shakllandi. Bu buyuk davlatlar
o‘rtasidagi mojarolardan chetda turish siyosati edi. J.  Neru  Qo‘shilmaslik
harakatining tashabb uskorlaridan biri bo‘ldi.
Qo‘shilmaslik
harakati Hindistonning butun XX asrdagi tashqi siyosatini belgilab
berdi.Pokiston.  Islom dini Pokiston uchun millatni jipslashtiruvchi omil
bo‘lib keldi. Ammo mustaqillikdan so‘ng mamlakat murakkab siyosiy jaray onlarni
boshidan kechirdi. Diniy va hududiy mojarolar barqaror siyosiy tizimning
shakllanishiga, iqtisodning rivojlanishiga xalaqit berdi.  Pokistonda
mehnatkashlarning ahvoli og‘irligicha qoldi.1977-yili harbiy to‘ntarish ro‘y
berdi  –  hokimiyatga general Ziyo ulHaq keldi. U parlamentni tarqatib yubordi,
premyer-minist rn i vazifasidan ozod qildi va erkin saylovlar tayinladi.
1988-yil gi saylovlar natijasida hokimiyatga Benazir  Bxutto  bosh  chiligidagi
Pokiston xalq partiyasi keldi. B.  Bxutto mamlakatning bosh vaziri bo‘ldi. Ziyo
ul-Haq davrida qamoqqa olingan barcha siyosiy arboblarga amnistiya berildi.

IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
26-MAVZU.
1946– 1 991-YILLARDA TURKIYA, ERON VA AFG‘ONISTON

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
«Sovuq
urush» yillarida Turkiya  G‘arb bilan birga bo‘ldi. Buyuk Britaniya, keyin
AQSH  Turkiyaga moliyaviy va iqtisodiy yordam ko‘rsatdi.  Turkiya «Marshall
rejasi»ga kiritildi, NATOga a’zo bo‘ldi.G‘arb davlatlari bilan hamkorlikka,
ularning yordamiga qaramasdan, 1980-yillargacha  Turkiyada iqtisodiy o‘sish
sur’atlari past bo‘ldi. Demokratik jarayonlar sekin rivojlanib, siyosatda
armiyan ing roli yuqoriligicha qoldi. Bu 1960–1970-yillarda bir qator harbiy
to‘ntarishlarga olib keldi.
 Eron
shohi Muhammad  Rizo  Pahl aviy zamonaviy, o‘qimishli kishi edi.  U mamlakatda
korrupsiyaga qars hi, iqtis od iyotni modernizatsiya qil ish uchun bir qator
tadbirlarni amalg a oshirdi. 1963-yil referendum o‘tkazilib, unda shoh mamlakatda
islohotlar o‘tkaz ish takliﬁ ni kiritdi.  Referendumda aholi shoh takli
ﬂ arini  qo‘lladi.  Bu islohotlar umumiy nom bilan «oq inqilob» deb
ataldi. «Oq inqilob»ning o‘n yilida Eron iqtisodiy o‘sish bo‘yicha dunyoda eng
yuqori ko‘rsatkichlarga erish di.  Eronn ing neftd an oladigan daromad i ham
keskin oshdi. Sanoatning mashin asozlik, stanoksozlik va boshqa sohal ari jadal
rivojlandi. Shoh hokimiyatining ag‘darilishi.  Shoh islohotlari natijasida
mamlakatn ing zamonaviylashuvi Erondagi dindor mutaassiblarni qattiq tashvishga
soldi.  Ular shohga qarshi tashviqot olib bordi.  Bu tashviqot dindorlar
boshchiligidagi xalq g‘alayonlariga olib keldi. Oqibatda  1979-yil fev-
ralda
hukumat iste’foga chiqdi.
G‘arb
mamlakatlari Eronga qarshi sanksiyalar e’lon qildi. Mamlakatning iqtisodiy
ahvoli og‘irlashib bordi. Shunday holatda 1980-yili Iroq qo‘shinlari Eronga
bostirib kirdi. Boshlangan  Eron-Iroq urushi
1988-yilg
acha davom etdi. Eronda oziq-ovqat qiyinchiligi boshlanib, kart ochka tizimi
joriy qilindi, iqtisod tanazzulga yuz tutdi. Butun dunyo da  Eron xalqaro
terrorizm va islom fundamentalizmi o‘chog‘i
deb
qaralad igan bo‘ldi. Shunday holatda inqilob yetakchisi, Eron
IslomRespublikasi diniy rahbari Oyatilloh  Ruhulloh  Humayniy 1989-yili vafot
etdi.1990-yillarda iqtisod barqarorlashib, YIM  (yalpi ichki mahsulot)ning
o‘sish sur’atlari jadallashdi. Shu yillari islom radikalizmi ham biroz susaydi.
 Hokimiyatga
kelgan guruh ichida ham birlik yo‘q edi. Natijada N.M.  Tarakiy o‘ldirildi.
Hokimiyatni  Haﬁ zullo  Amin o‘z qo‘liga oldi. U  SSSRga murojaat qilib,
Afg‘on istonga sovet qo‘shinlarini kir itishni
so‘radi.
Shunday sharoitda 1979-yil dekabrda  Afg‘onistonga sovet qo‘shinlari kiritildi.
H.  Amin o‘ldirildi. Mamlakatda ahvol og‘irl ashib, deyarli ocharc hilik
boshlandi. Millionlab kishilar mamlakatni tark etib, qo‘shni maml akatlarda
qochoqqa aylandi. Hokimiyatda turgan Afg‘oniston xalq demo kratik partiyasi
(AXDP) ga raqib bo‘lgan jangari mujohidlar mamlakatning katta qismini nazorat
qilardi
1986-yili
hokimiyatga Muhammad  Najibullo keldi. U xavfsizlik xizmatining boshlig‘i
bo‘lib, qat’iyatli va jasur kishi edi. Uning siyosati ancha muvaffaqiyatli
bo‘ldi. 1989-yili  SSSR o‘z qo‘shinlarini olib chiqib ketdi, AQSH va Pokiston
esa isyonchilarga qurol yetkazib berishni to‘xtatdi. M.  Naji b ullo
hokimiyatni saqlab qoldi, ammo bu uzoq cho‘zilmadi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.                                                  O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
27-MAVZU. 1946– 1 991-YILLARDA LOTIN
AMERIKASI MAMLAKATLARI

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Ikkinchi
jahon urushidan so‘ng Lotin  Amerikasi mamlakatlari iqtisodiy islohotlar
o‘tkazishi uchun qulay sharoit vujudga keldi: ular ancha katta valuta
zaxirasiga ega bo‘ldi, jahon savdosida ulushi oshdi.  Bu hol Lotin  Amerikasi
mamlakatlarida ommabop, lekin avtoritar rejiml arning shakllanishi uchun qulay
muhit yaratdi.
1970-yillar
oxiri–1980-yillar boshlarida Lotin  Amerikasi mamlakatlarida diktatorlik
rejimlariga qarshi kurash faollashdi. Bu 1979-yili Nikaraguada inqilobga,
Salvador va Gvatemalada isyonchilik haraka-
tining
kuchayishiga olib keldi. Janubiy  Amerika  davlatlari  –  Ekvador, Peru,
Boliviya,  Argen tina,  Braziliya va Urugvayda harbiy rejimlar fuqarolik
hukumatlari bilan almashtirildi. XX asrda Lotin  Amerikasi mamlakatlari uchun
umumiy bo‘lgan  modernizatsiya lash ning  uchta  –  inqilobiy,  neokonservativ
va  islohotchilik variantlari yaqqol ko‘zga tashlanadi. Bu variantl arni uchta
mamlakat misolida ko‘rib chiqamiz.Kuba: modernizatsiyalashning inqilobiy
varianti.  1950-yillar oxirida  Karib dengizidagi kichikina orol–  Kubada yuz
bergan voqealar butun dunyoning e’tiborini o‘ziga jalb qildi. Kuba jamiyatni
moderniz atsiya qilishning inqilob iy yo‘lini tanladi.1959-yil 1-yanvar kuni
Fidel
 Kas t
ro  bosh chiligida  qo‘zg‘olon chilar Kuba poytaxti Gavana shahriga kirib kelis
hdi, inqilob g‘alaba  qozondi. F.  Kastro hukumati  faqat keskin sifat
o‘zgarish i Kubani qolo qlikdan olib chiqadi, jamiyatni taraqqiyotn ing
zamonaviy darajasiga ko‘taradi, deb o‘ylab, keskin ijtimoiy-iqtisodiy siyosatni
amalga oshirdi.
Kuba
dastlabki davrda jamiyat hayotining deyarli barcha jabhalarini modernizatsiya
qilishda katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Sof agrar mamlakat bo‘lgan Kubani
agrar-industrial mamlakatga aylantirish kursi tanlandi.Ammo 1980-yillardan
jamiyatni modernizatsiya qilishning Kuba vari an tida ma’lum kamchiliklar
ko‘zga tashlana boshladi. Iqtisodiy o‘sish sur’a tlari, aholining yashash
darajasi pasaydi. SSSRning parchalanishi Kuba uchun juda katta zarba bo‘ldi.
1990-yillarda ko‘pchilik F.  Kastro rejimining qulashini bashorat qilgan edi.
Ammo bu rejim saqlanib qoldi. Chili: modernizatsiyaning neokonservativ
varianti.  Ikkinchi jahon urushidan keyingi o‘tgan vaqt davomida Lotin
Amerikasi mam-
lakatlari
jamiy atni modernizatsiya qilishning optimal var iantini izladilar.
1960-yillari Chilida hukumat mamlakatni mod ernizatsiyalashga harakat qildi.
Bunda u ilga ri ilg‘or mam la katlarda sinovdan o‘tgan
islohotchilik
tizimlariga tayand i. Ammo boshlangan islohotlar borgan sari jamiyatdagi
bo‘linishni kuchayti rdi, mamlakat hayotining ijtimoiy-siyosiy sohalarida
keskinlikni yuzaga keltirdi. Navbatdagi
prezident
saylovlaridan oldin Xalq birligi bloki tashkil qilinib, unga kommunistlar,
sotsialistlar, radikallar va Xalq faol iyati yagona harakati kirdi. 1970-yili
shu blok nomzodi Sal vador  Alyende  Chili
prezidenti
qilib saylandi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana
“     ”_____________________201___-yil.
28-MAVZU.  1946 – 1991-YILLARDA  AFRIKA
MAMLAKATLARI

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi, muammo
  va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan qarorlarni
  qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Ikkinchi
jahon urushi va uning oqibatlari. Ikkinchi jahon urushidan so‘ng Afrikada
milliy-ozodlik harakatining xarakteri o‘zgardi. 1945-yil  Man chester
shahrida  V  Panafrika kongressi bo‘ldi. U  Af-
rika
xalqlari kuras hid  a sifat jihatidan yangi davr boshlanganligini aks ettirdi.
Bu kong ressda oldingilariga nisbatan juda ko‘p Afrika tashkilotlari qatnashd
i. Kongressda mustaml akachilikka va imperializmga qarshi ruh ustuvor bo‘ldi.
Afrikaning barcha mintaqal ari va mamlakatlarid agi ahvol muhok ama qilindi.
Kongress butun qit’aga va barc ha yirik mintaqalar hamda mamlakatlarga
qaratilgan yangi inqilobiy talablarni ilgari surdi.
 Metropoliyalar
ham asta-sekin hukmronlikning avvalgi usull aridan
voz
kechib bordi.
«Afrika
yili».  Mustamlakachilikdan ozod bo‘lish jarayonining eng yuqori nuqtasi
1960-yilga to‘g‘ri keldi. U tarixga «Afrika yili» sifatida kirdi. Shu yili
jahon xaritasida 17 ta yangi Afrika davlatlari paydo bo‘ldi. Ularn ing ko‘pchiligi
fransuz va ingliz mustamlakalari edi. Afrikaning eng katta davlatlari Nigeriya
va Kongo o‘z mustaqilligin i e’lon qildi. Mustaml akachilik davrida ikkiga
bo‘linib ketgan  Somali birlashi b, mustaqil Somali  Demokratik  Respub likasi
nomini oldi.«Afrika yili» qit’a dagi holatni o‘zgart irib yubordi. Bosh qa  mamlakatlarda
ham mustamlaka tuzumin ing qulashi muqarr ar bo‘lib qold i. Ke yingi  yillarda
Buyuk  Britaniyaga qarashli deyarli barcha davlatlar o‘z mustaqillig ini e’lon
qildi. 1975-yili Portugal iyada inqilob yuz bergand an so‘ng uning
mustamlakalari ham mustaqil davlatlar sifatida tashkil topdi.Shu tariqa,
1990-yillarga kelib, Sahroyi  Kabirdan janubd a 40 dan oshiq siyosiy mustaqil
davlatlar tashkil topdi. Ularning ko‘pchiligi o‘zlar ini respublika deb e’lon qildi.
Afrika davlatlari muam molari.  Mus tamlakachilik  re ji mining  ag‘da rilishi
va siyosiy h okimiyatn ing afrikal iklarga o‘tishini butun Afri ka juda katta
yutuq deb hisobladi. Ular o‘zlarining ulkan umidlarini mus ta qillik  bilan
bog‘ladilar.  Dey arli birdaniga hayot tubd an yaxshilanadi, degan ishonch keng
tarqalgan edi. Bu quvonchli umidlarga aholin ing katta qismi singari sodd
adillik bilan bo‘lmasa-da, har qalay
afrikalik
lid erl  arning ham ko‘pchiligi ishonar edi. Hayot yaxshilanib bordi. Afrikaliklar
davlat app aratin ing barcha bo‘g‘inlarini, armiya, politsiyani o‘zlari shakll
antira boshlad i. Afrikaliklar mad aniyatining rivoji uchun keng imkoniyatlar
paydo bo‘ldi. BMT va boshqa xalqaro tashkilotlar ishida teng huquq bilan
ishtirok etish, yangi davlatlar va ular fuqarolarining o‘zligini namoy on qilishida
katta rol o‘ynadi.
Ko‘plab
Afrika davlatlari mustaqillik e’lon qilingandan key in ham dunyoning eng
kambag‘al davlatlaridan bo‘lib qolaverdi. Mustaqil davlatni qurish juda
murakkab jarayon bo‘lib chiqdi. Qiyinchi liklarning ko‘pchiligi o‘tmishdagi
mustamlakachilik bilan, yana bir qismi esa mustamlakachilikdan oldingi
an’analar bilan bog‘liq edi.Mustamlakachilik tuzumi ag‘darilg and an so‘ng
mustamlaka boshqa-
ruv
tuzumi ham bekor qilindi va hokimiyatga yangi, davlatni boshqarish tajribasiga
ega bo‘lmagan kishilarning kelishi ham ahvolni ancha murakkablashtirdi.  Bir
qator Afrika davlatlarida ko‘p sonli, tajribasiz va samarasiz, qulog‘igacha
korrupsiyaga botib qolgan, davl at boyligini talon-taroj qiluvchi va shu asosda
bir-birini qo‘llab-quvv atlovchi byurokratik apparat vujudga keldi. Bunday
sharoitda yagona tartib va kuchga ega bo‘lgan tashkilot armiya bo‘lib qoldi.
Natijada to‘xtovsiz harbiy to‘ntarishlar yuz berdi. Hokimiyatga kelgan dik
tatorlar cheksiz boyl ikl arni egallab oldilar. Iqtis od iyotning yomon
faoliyat yuritishi narkotiklar ishlab chiqarish va tarqatish, noqonuniy
ravishda oltin va
olmos
qazib olish va, hatto, odam savdosi kabi salb iy holatlarning keng tarqal is
higa olib keldi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

Sana    “
”_____________________201___-yil.
Mavzu:    29-MAVZU. XX ASRNING IKKINCHI
YARMIDA FAN VA MADANIYATNING RIVOJLANISHI

O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+
Kommunikativ kompetensiya:
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
  oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob
  beradi;
ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga
  amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z
  pozitsiyasini himoya qila biladi, uni ishontira biladi;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi,
  muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan
  qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet,
  televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va
  boshq.) foydalana oladi;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish,
  saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va
  foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;
ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va
  ularni tahlil qila biladi;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs
  sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy,
  ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila
  biladi,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.

Darsning blok sxemasi:

№

Darsning qismlari

Belgilangan vaqt.

1.

Tashkiliy qism

3 daqiqa

2.

O`tilgan mavzuni
  takrorlash

12 daqiqa

3.

Yangi mavzu bayoni

14 daqiqa

4.

Mustahkamlash

12 daqiqa

5.

Baholash

2 daqiqa

6.

Uyga vazifa

2 daqiqa

Darsning maqsadi:
-
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,jahon tarixi “ darsligi
bilan tanishtirish;
-      darslikning
maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
-       darslikdagi
materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
-
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar  haqida  tushunchalar  berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, jahon tarixi “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda
o‘rganiladigan  asosiy atamalar  va  tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I.
Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni
darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati
bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi,
maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar
tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy
bog’liqligi..
III. Dars mazmunini  ro‘yobga
chiqarish  ustida  ishlash:
11.
O'qituvchining 10-sinfdagi ,, jahon tarixi“ fani vazifalari va xususiyatlari,
darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida
tushuntirish.
Yangi
dars bayoni:
Ilmiy-texnik
inqilob va uning natijalari. So‘nggi yuz yil davomida fanning rivojlanishi XX
asrning ikkinchi yarmida ilmiy-texnik inqilobga olib keldi. Bu inqilobning asosiy
belgilari tabiiy va sintetik materiallardan tovarlarni ommaviy ishlab
chiqarish, mashinalardan keng foydalanish, ishlab chiqarishning konveyerli
liniyalarini, zavodavtomatl arni va sanoat robotlarini yaratish bo‘ldi.
Ilmiy-texnik inqilob jahon iqtisodiyotini kapitalizmning postindust rial davriga
olib chiqdi.Ikkinchi jahon urushidan keyin boshlanib ketgan «sovuq urush»
hamda  AQSH va SSSR o‘rtasidagi qurollanish poygasi kosmos sohasiga ham
ko‘chdi. 1957-yili 4-oktabr kuni Sovet  Ittifoqida dunyoda birinchi  Yerning
sun’iy yo‘ldoshi uchirildi. Akademik  S.P.  Korolyov boshchil igidagi guruh
tomonidan Oyga kosmik kema uchirish borasida tadq iqotlar olib borildi. Ular
natijasida 1961-yil 12-aprel kuni dunyoda birinchi marta Yuriy  Gagarin
«Vostok» kosmik kemasida koinotg a parvoz qildi. Kos monavtika davri boshlanib,
u koinot haqidagi bil imlarimizni kengaytirdi.
 Aniq
fanlardagi kashﬁ yotlar.  Bu yillari aniq fanlar erishgan eng katta
yutuqlardan biri lazerning kashf etilishi bo‘ldi. Bu kashﬁ yot  XX asr
ﬁ zika fanidagi eng yorqin kashﬁ yotlardan biri sifatida tan
olingan. 1960-yili sovet ﬁ ziklari  N.G.  Basov,  A.M.  Proxorov va
amerika  lik  olim  Ch.  Tauns  lazer  (bu so‘z ing lizc ha Light
Ampliﬁ cation bu Stimu lated  Emission of Radiation  –  majburiy nurl
anish natijasida  yorug‘likning  ku  chay tirilishi  iborasining bosh
harﬂ   aridan  olingan)  –  nurning mutlaqo yangi turini yaratdilar. Bu
uchala olimlarga ﬁ zika  sohasida  Nobel mukofoti berildi. Yangi texnika
va texnologiyalardan foydalanish bilan bog‘liq yana bir yangilik kompyuterning
ixtiro qilinishi bo‘ldi. Kompyuter (inglizcha computer  –  «hisoblagich»)
dastlab axborotni qayta ishlash va hisoblash uchun yaratilib, elektron
hisoblash mashinasi  –  EHM deb yuritilar va juda katta hajmga ega edi.
Hozir
deyarli barchamiz foydalanadigan uyali telefonlar ham XX asr ixtirosi.
Shvetsiyaning  Televerket kompaniyasi 1 940-yillar oxiridayoq uyali
telefonlarni yaratish ustida ish boshlagan edi. Shvedlar tomonidan taklif
qilingan birinchi ommaviy uyali telefon aloqasi  MTS – Mobil telefon sistem
(mobil telefon tizimi) deb ataldi. 1970 – 1980-yillari  Ericsson,  Philips va
boshqa ko‘plab mashhur kompaniyalar tomonidan uyali telefon apparatlarining
yangi turl ari yaratil di.  Shu yillari zamonaviy ko‘rinishga yaqin apparatlar
paydo bo‘ldi. Massachuset texnologiya inst ituti xodimlari uzoq maso-
fadan
turib kompyuter orqali aloqa o‘rnatish mumkinligini asosladi va intern etning
yaratilishini yaqinlashtirdi. 1969-yili Internetning o‘tmishdoshi  ARPANET
yaratildi. 1972-yili  E-mail  (elektron pochta) paydo bo‘ldi.
San’at.
XX asrning ikkinchi yarmida san’atda abstraksionizm (abstraksiya-mavhum)
yo‘nalishi keng ommalashdi. Abstraksionizm fotogra ﬁ ya san’atining
rivojlanishiga o‘ziga xos javob tarzida paydo bo‘ldi.  Abstraksionizm vakillari
endi tasvirda harakatni, hissiyotni ifodalashga intildilar, zotan, ularning
ﬁ kricha, aynan shu jihatlarni fotograﬁ yada aks ettir ishn ing
iloji yo‘q edi. Abstraksionizmga qarama-qarshi ravishda pop-art (ommaviy
san’at) paydo bo‘ldi va tezda Yevropaga tarqaldi. Pop-art ixlos mandlarining
ﬁ kricha, dunyodagi har qanday buyum o‘zining dastlabki iste’molchilik
ahamiyatini yo‘qotib, badiiy, estetik sifat kasb etishi mumkin. San’atning bu
yo‘nalishlarida olam qiyofasidagi mantiq va aniqlikning yo‘qligi san’atdagi
modernizm bosqichi o‘z imkoniyatlarini tugatgan idan dalolat edi. Endi  G‘arb
va Sharq san’ati, o‘tmish va zamonaviy uslu bla r, folklor va ommaviy madaniyat
elementlarini o‘zida jamlagan postmodernizm uslubi paydo bo‘ldi. Adabiyot.
Urushdan keyin bir qator yozuvchilarning romanlari urushni badiiy usullar bilan
anglashga bag‘ishland i. Bu davrda ko‘pchilik asarlar antifashistik,
patsiﬁ stik ruhda yozilgan bo‘lsa, 1960-yillardan keyin realizm jamiyatdagi
yangi dolz arb muammolarni aks ettirish quroliga aylanadi.
IV.
O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob
va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda
ishlash  yakunlarini  chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi
o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon
qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan
mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy  ishlar  bo`yicha direktor
o`rinbosarining imzosi: ________________

file_name: 10 синф Жжахон канспект.doc

alt: Millatlar Ligasi tashkil qilindi

alt: O‘quvchilarda shakllantiril adi gan tayanch kompetensiyalar elementlari

alt: Sinfda o ‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish

alt: Tashkiliy qism 3 daqiqa 2

alt: Yangi dars bayoni : 1920-yillarda min taqadagi ho lat

alt: O`tilgan mavzuni takrorlash 12 daqiqa 3

alt: Uyga vazifa 2 daqiqa

alt: Darsning qismlari Belgilangan vaqt

alt: Baholash 2 daqiqa 6

alt: Shunday holatda 1979-yili SSSR va

alt: I V. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash: 1

alt: Turkiya «Marshall rejasi»ga kiritildi,

title: жахон тарихи