extracted_text:
МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ
РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН
НАЦИОНАЛЬНАЯ АКАДЕМИЯ ОБРАЗОВАНИЯ
ИМ.И.АЛТЫНСАРИНА

КАЗАХСКИЙ ЯЗЫК

учебная программа
для 5-9 классов уровня основного среднего образования
(с казахским языком обучения)

Астана

Утверждена приказом
Министра образования и науки Республики Казахстан от 3 апреля 2013 года №115.

Зарегистрирована в
Министерстве юстиции Республики Казахстан №8424 от 10 апреля 2013 года.

Внесены изменения
и дополнения
согласно приказу Министра образования и науки Республики Казахстан от 18 июня
2015 года №393.

Зарегистрирована в
Министерстве юстиции Республики Казахстан №11659 от 14 июля 2015 года.

Казахский язык: Учебная
программа для 5-9 классов уровня основного среднего образования (с
казахским языком обучения). – Астана: НАО им. И.Алтынсарина, 2015. –
27 с.

© Национальная академия образования
им. И.Алтынсарина, 2015.
Приложение 26
к приказу Министра образования
и науки Республики Казахстан
от 3 апреля 2013 года № 115

Типовая учебная программа по предмету
«Казахский язык»
для 5-9 классов уровня основного среднего образования
(с казахским языком обучения)

1. Түсінік хат

1.
Оқу
бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2012 жылғы  23 тамыздағы №1080 Қаулысымен бекітілген Орта
білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік
жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленді.
2.
Бағдарлама
негізгі орта мектеп оқушысына тілді қатынас және таным
құралы ретінде оқытуды, сөз, сөз тіркесі,
сөйлемнің мәтінтүзімдік қызметін танытуды, тілдік
бірліктердің табиғатына сай мәтін құратуды,
мәтін құраудағы заңдылықтарды
үйретуді, тілдік жағдаяттарда ауызша және жазбаша
сөйлеудің нормаларын меңгертуді, әсерлі
сөйлеудің лексика-грамматикалық тәсілдерін игертуді көздейді.

3.
Білім
мазмұны оқушылардың танымдық қабілетін
арттыратын, сыни ойлау қабілеті мен шығармашылық
әлеуетін дамытатын, әлеуметтік-тұлғалық
құзыреттілігін қалыптастыруға мүмкіндік беретін
мәтіндер бойынша түзілді.
4.
Қазақ
тілін қатысымдық-танымдық тұрғыдан оқыту
тілдің өз өміріндегі және қоғамдағы
рөлін саналы түрде түсінуге, тілдің табиғатын халықтық
таным тұрғысынан пайымдауға үйретеді,  тілдесім
әрекетінде іске асырылатын тілдік бірліктердің табиғи
және функционалдық қасиеттерін тануға, оның ішкі
мағыналық иірімдерін түсініп қолдануға
мүмкіндік туғызады.
5.
Сөз
бен сөйлемді, мәтінді әрі тілдік, әрі
қатысымдық бірлік ретінде оқыту тілдің
мәдени-танымдық, қатысымдық, әлеуметтік,
кумулятивтік қызметтерін меңгеруіне жол ашады.
6.
Пәнді
оқыту мақсаты:
оқушылардың
ұлттық дүниетанымын кеңейтетін,
шығармашылық ойлауға төселдіретін, айналадағы
адамдармен дұрыс қарым-қатынас жасауды үйрететін, оны
тұлға ретінде әлеуметтендіруге мүмкіндік беретін
қазақ тілінің танымдық, қатысымдық
және кумулятивтік қызметтерін меңгерту.
7.
Пәнді
оқыту міндеттері:
1)
тілдің
қоғамдық-әлеуметтік мәнін түсіндіру;
2)
тілдің
танымдық, қатысымдық, кумулятивтік қызметтерін таныту;
3)
тілдік
бірліктердің түрлі деңгейлердегі сипатын меңгерту;
4)
тілдің
мәтін ішіндегі қолданысын игерту;
5)
мәтіннің
тілдік және танымдық қызметтерін меңгерту;
6)
тілдік
бірліктердің қолданыстағы мағыналық
реңктерін ажырату;
7)
тілдік
бірліктердің ақпараттық мәнін ұғындыру;
8)
дыбыстың,
сөздің, сөйлемнің, мәтіннің қолдану
барысындағы табиғатын түсіндіру;
9)
оқушылардың
логикалық ойлау қабілетін қалыптастыру;
10)
оқушылардың
тілдік сауаттылығын арттыру;
11)
әдеби
тіл нормаларын меңгерту;
12)
тілдік
жағдаяттарда қарым-қатынас жасаудың
амал-тәсілдерін үйрету;
13)
оқушылардың
тілдік бірліктерді жұмсаудағы эстетикалық талғамдарын
қалыптастыру;
14)
шығармашылық
ізденіс бағытындағы жұмыс түрлеріне төселдіру;
15)
мәтін
табиғатына талдау жасай білу.
8.       Пәнаралық
байланыс оқушының дүниетанымын молайтып, қазақ
тілін басқа ғылым негіздерімен ұштастыра меңгеруіне жол
ашады. Жалпы білім беретін мектептің негізгі орта деңгейінде
«Қазақ тілі» пәнін төменде көрсетілген
пәндермен байланыстыру көзделеді:
1)
«Қазақ
әдебиетімен»:  қазақ тілі қазақ
әдебиетімен тығыз байланысты. Тіл – әдебиеттің бірінші
элементі. Қазақ тілін оқытып үйретуде кез келген
көркем туынды, әдеби шығарма тіл үшін құнды
материал болып саналады;  көркем шығармаларды оқу
барысында стиль түрлерінің авторлық қолданысын ажырата
білу. Әдеби шығармалар арқылы оқушының
көңіл күйін, сезімін ояту, көркемдік тәрбие
беру.  Әдеби шығармаларды талдау арқылы сөз
мәдениетіне үйрету;
2)
«Қазақстан
тарихымен»:  тілді
тарихпен байланыстыра оқыту ұлттық дүниетанымға
негізделген білім қорын тілдік деректер арқылы дәйектеуге
мүмкіндік береді. Қазақ тілінің пайда болуы,
дамып жетілуі оның тарихымен тығыз байланыста
болғандықтан,  оқушылар тарихи деректерді пайдаланып,
өзіндік ой-тұжырымдар жасай біледі;
3)
Жаратылыстану
циклі пәндерімен:
тілдік материалдардың
мазмұны жаратылыстану пәндерінің мазмұнымен тікелей
байланыста болады. Бұл пәндермен, әсіресе, биологиямен
байланыстыру тілді жанды құбылыс ретінде тануға
мүмкіндік береді. Басқа пәндермен сабақтастыра
оқыту қазақ тілінің терминдер жүйесімен тығыз
байланысты;
тіл
дыбыстары физикалық құбылыс ретінде танылады. Дыбыстау
мүшелерінің қатысы тұрғысынан физиологиямен,
компьютермен, қазіргі радио, теледидар тілімен де байланысты;
танымдық
бағытта берілетін материалдар жаратылыстану пәндерінің
мазмұнымен тікелей байланыста болғандықтан,
оқушылардың дүниетанымын қалыптастырады.
9.
Оқу
жүктемесінің көлемі:
1)
5-сынып
– аптасына 3 сағат, оқу жылында – 102 сағат;
2)
6-сынып
– аптасына 3 сағат, оқу жылында – 102 сағат;
3)
7-сынып
– аптасына 3 сағат, оқу жылында – 102 сағат;
4)
8-сынып
– аптасына 3 сағат, оқу жылында – 102 сағат;
5)
9-сынып
– аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағат.

2. Оқу пәнінің
5-сыныптағы базалық білім мазмұны

10.
Пәнді
оқытуға аптасына 3 сағаттан, барлығы 102 сағат
берілген.
11.
Оқу
пәнінің базалық білім мазмұны төмендегідей
тақырыптарды қамтиды:
12.
«Кіріспе»:
Ана тілінің қызметі (1 сағат).
13.
«Әдеби
тіл және мәтін» (8 сағат):
1)
қазақ
тілінде «әдеби» сөзі «әдебиет» деген сөздің
негізінде жасалып, қалыптасқандығы. Әдеби тілдің
сөйлеу тілінен жоғары тұрған көркем тіл екендігі,
халықтың бәріне бірдей ортақ әрі бәріне
бірдей түсінікті болып келетіндігі. Әдеби тіл екі түрлі
формада өмір сүреді, олар: ауызша және жазбаша тіл;
2)
«Мәтін».
Мәтіннің «байланысу, бірігу» деген мағынаны білдіруі.
Мәтіндер бойынша жазба әдеби тіл мен ауызша әдеби
тілдің ерекшеліктерін аңғарту. Мәтіннің
түрлері. Ауызекі сөйлеуге қатысты мәтіндер,
ондағы тақырыптық ерекшеліктер. Оның берілу формалары,
сөйлем құрау жүйесі. Мәтіннің
құрылысы;
3)
«Жазбаша
мәтіндер». Тақырыбы, негізгі идеясы. Ойдың берілу тәсілдері:
әңгімелеу, баяндау, сипаттау, талқылау, мінездеу және
т.б. Мәтіннің құрылысы. Абзац. Сөйлем.
Сөйлемдердің байланысы. Әр абзацтағы, әр
сөйлемдегі тірек сөздер.
14.
«Лексика»
(48 сағат).
1)
«Сөз
және оның мағынасы» ( 28 сағат):
сөз мағыналары мен тіл
байлығы – лексиканың қарастыратын мәселелері. Дыбысталу
– сөздің сыртқы қабығы, мағына –
сөздің ішкі мазмұны болатындығы. Сөздің
негізі мағынасы – лексикалық  мағына. Сөздің бір
мағыналы және көп мағыналы болатындығы.
Сөздің негізгі қызметі – атау, яғни зат, құбылыс,
әрекетті, олардың белгілерін атап білдіруі. Сөздің
қосымша мағынасы – грамматикалық мағына.
Сөздің грамматикалық мағынасының сөйлемдегі
сөздердің өзара қатынасынан туындайтындығы;
2)
«Сөздің
тура және ауыспалы мағынасы». Сөздің атауыш
мағынасы тура мағына деп аталатындығы. Сөздің
тура мағыналары толық мағыналы дербес сөздердің
бәріне де қатысты болатындығы. Бірнеше лексикалық
мағынасы бар сөздердің алғашқы, бастапқы
мағыналары тура мағыналары болса, кейінгі мағыналары ауыспалы
мағыналары болып табылатындығы;
3)
«Ауыспалы
мағына» деген ұғымның екі түрлі
ұғынылатындығы: жүре келе пайда болған кейінгі
атауыш мағынаны да білдіретіндігі және сөздің
көркемдеп қолданудан сөйлеу үстінде туатын «жаңа»
мағынасын да білдіретіндігі;
4)
«Сөздің
ауыспалы мағынасы». Сөздің ауыспалы мағынасыда
қолданылуы көп мағыналы сөздердің тууына себепші
болатындығы;
5)
«Көп
мағыналық». Тіліміздегі байырғы сөздер жаңа
мағыналар жасауға ұйтқы болатындығы. Олар
бұрынғы тура мағынаның үстіне жаңадан бір
не бірнеше қосымша, яғни туынды мағыналарға ие
екендігі. Көп мағыналы сөздердің екі я одан да
көп мағынасы болатындығы. Бұлардың бір сөз
табына қатысты екендігі. Көп мағыналы сөздердің
бір негізден шығатындығы;
6)
«Сөздердің
мағыналық топтары. Омонимдер». Омоним сөздердің
анықтамасы. Омоним сөздердің көп мағыналы
сөздермен ұқсастығы және айырмашылығы.
Омонимдердің бір сөз табынан да, әртүрлі сөз
табынан да болатындығы. Омонимдер сөздігі;
7)
«Синонимдер».
Синонимдердің анықтамасы. Синонимдердің тіл байлығы мен
сөз оралымдылығының көрсеткіші екендігі. Синонимдік
қатар, ондағы сөздердің мағыналық,
реңктік ерекшеліктері, оларды мақсатқа сай талғап,
саралап қолданудың мәні. Синонимдік қатарлардың
әр сөз табының құрамында кездесуі. Синонимдер
мәтінде бірін-бірі алмастырған жағдайда бір ғана
сөйлем мүшесі қызметін атқаратындығы. Синонимдік
қатарға енетін сөздердің бәрі бірдей
бірінің орнына бірі жұмсала бермейтіндігі. Кейбіреуінің
басқа сөздермен тіркесу қабілеті шектеулі болатындығы.
Синонимдердің мағыналық айырмашылығын ажыратудың
жолдары. Синоним сөздердің бір ғана сөз табына
қатыстылығы. Синонимдер сөздігі;
8)
«Антонимдер».
Антонимдердің жұпталған қарсы мәндес
сөздерден тұратындығы. Антонимдердің ойды әсерлі,
бейнелі түрде жеткізудің оңтайлы құралы екендігі.
Мақал-мәтелдердің, жұмбақтардың
құрамында антоним сөздердің жарыса қолданылуы.
Антонимдердің ойды анықтап, көркемдеп, әсерлі
жеткізудегі мәні. Антонимдер сөздігі;
9)
«Табу».
Халықтың наным-сенімі мен салт-дәстүріне байланысты
кейбір зат-құбылыстардың атауын тура айтуға тыйым
салынған сөздер екендігі. Қазақ тіліндегі табу
сөздердің туу себептері;
10)
«Эвфемизмдер
мен дисфемизмдер». Эвфемизмдер ойды бейнелеп, көркемдеп жеткізудің
тәсілі екендігі. Эвфемизмнің табу сөздерден
айырмашылығы, қолданылу жағдайлары. Дисфемизмнің
анықтамасы, оның эвфемизмге қарама-қарсы
құбылыс екендігі. Қолданылу жағдайлары, әдеби
тілге жатпайтындығы. Дисфемизмдердің көркем шығармада
ұнамсыз кейіпкерлердің тілінде ұшырасуы;
11)
«Фразеологизмдер
(тұрақты тіркестер)». Тұрақты тіркестердің
өзіндік ерекшеліктері: екі не одан да көп сөздерден құралатындығы,
бір ғана мағына білдіруі, құрамындағы
сөздердің орын тәртібінің тұрақты болуы,
даяр қалпында жұмсалып, сөйлемнің бір ғана мүшесі
қызметін атқаратындығы. Фразеологизмдердің ойды
әсерлі берудегі мәні. Тұрақты тіркестердің
синонимдік баламалары болатындығы. Тұрақты тіркестердің
ойды көркемдеп, әсерлі жеткізудің құралы
екендігі. Фразеологизмдердің емлесі. Фразеологиялық сөздік;
12)
«Мақал-мәтелдер».
Мақал-мәтелдердің халықтық рухани қазына
екендігі, тіл байлығының көрсеткіші болатындығы.
Мақал-мәтелдердің тақырыптық жағынан алуан
түрлі болып келетіндігі және олардың қолданыстағы
ерекшеліктері. Мақал мен мәтелдердің өзара
ұқсастығы мен өзгешелігі. Мақал-мәтелдердің
тағылымдық, тәрбиелік мәні. Мақалдардың
құрылысына қарай сөйлемге ұқсастығы.
Мәтелдің ишара, меңзеу тұрғысында
қолданылатындығы. Мәтелдердің фразеологизмдермен
ұқсастығы.
15.
«Тілдің
сөздік құрамы» (20 сағат):
1)
«Сөздік
қор және сөздік құрам». Тілдің
сөз байлығын құрайтын сөздік қор және
сөздік құрам жөнінде түсінік. Сөздік
құрамның қоғаммен бірге дамып, өзгеріп
отыратындығы. Қазақ тілінің сөздік
құрамы байырғы сөздер, кірме сөздер, жаңа
сөздер, термин сөздер, ауызекі тілге тән қарапайым
сөздер және  диалектизмдер мен кәсіби сөздерден
тұратындығы. Сөздік құрамдағы сөздер
қолданылу жиілігіне қарай актив (жиі қолданылатын
сөздер) және пассив (сирек қолданылатын сөздер) болып
бөлінетіндігі;
2)
«Қазақтың
байырғы төл сөздері және басқа тілден енген
сөздер». Тілдің негізгі сөздік қорын байырғы
сөздер құрайтындығы, оның тіл дамуының қайнар
көзі екендігі;
3)
«Басқа
тілден енген сөздердің тілге сіңісу жолдары (сол
қалпында және дыбыстық өзгеріске ұшырап енуі)».
Олардың сөздік құрамнан алатын орны. Басқа тілден
енген сөздердің емлесі, орфоэпиялық нормасы;
4)
«Көнерген
сөздер мен жаңа сөздер». Көнерген сөздердің
тарихи сөздер және архаизмдер болып бөлінетіндігі. Тарихи
сөздердің қоғамдық-әлеуметтік
атауларға, ал архаизмдердің халықтық
салт-дәстүр, әдет-ғұрыптық атауларға
қатыстылығы. Қазіргі қазақ тіліндегі кейбір
көнерген сөздердің «жаңғыру» үрдісі,
этнолингвистикалық атаулардың қайта жандануы;
5)
«Жаңа
сөздердің жасалуы». Жаңа сөздердің тууының
себептері. Қоғамның дамуымен бірге енген жаңа
ұғымдарға сай жаңа сөздердің пайда болуы.
Тілдің қолданыс аясының кеңеюіне байланысты тілімізде
бұрыннан қалыптасқан кірме сөздердің орнына
жаңа аталымдардың қолданылуы. Жаңа
сөздердің ең әуелі баспасөз, ақпарат
құралдары арқылы таралып, тілге сіңісетіндігі,
бірте-бірте жалпылама лексикаға ауысатыны. Жаңа
сөздердің емлесі;
6)
«Сөздердің
қолданылу өрісіне байланысты түрлері». Жалпылама лексика.
Жалпылама лексикаға жататын сөздердің жалпы
халыққа түсініктілігімен, анықтығымен,
қарапайымдылығымен ерекшеленетіндігі. Жалпы халықтық
лексикаға қолданылу жағынан шек қойылмайтындығы,
барлық стильге бірдей ортақ қызмет атқаратындығы.
Жалпылама лексика әдеби тілдің негізгі қоры болып
табылатындығы;
7)
«Диалект
сөздер». Диалект сөздердің өзіндік белгілері.
Диалектінің аймақтық ерекшеліктермен байланысы. Диалект
сөздердің тіл мәдениетіне қатысы. Диалект
сөздердің қолданылу өрісі. Диалект
сөздердің әдеби тілде баламаларының болуы. Диалект
сөздердің әдеби тілге еніп, жалпыхалықтық сипат
алатындығы. Диалектологиялық сөздік;
8)
«Кәсіби
сөздер және терминдер». Кәсіби сөздердің
өзіндік белгілері: белгілі бір кәсіпке байланысты
қолданылатындығы, сол кәсіппен айналысатындарға
ғана түсініктілігі. Кәсіби сөздердің екі
үлкен салаға бөлінетіндігі: қолөнер
кәсібіне, ауыл шаруашылығына байланыстылығы. Кәсіби
сөздердің термин сөздерге ұқсастығы.
Диалект сөздерден айырмашылығы;
9)
«Термин
сөздердің ғылым, техника саласымен байланыстылығы».
Терминнің қолдану аясының тарлығы, бір ғана
ұғымды білдіретіндігі. Терминдердің жасалу жолдары.
Басқа тілден қазақ тіліне аударылған терминдердің
төл терминдер деп аталатындығы. Басқа тілден
өзгертілмей, сол қалпында алынған терминдердің интернационалдық
терминдер деп аталатындығы. Терминдер сөздігі.
16.
«Фонетика»
(28 сағат):
1)
«Фонетика».
Фонетиканың қарастыратын мәселелері. Тіл дыбыстары туралы
жалпы ұғым. Тіл дыбыстарының сөз мағынасымен
арақатынасы. Тіл дыбыстарының жасалу жолдары;
2)
«Қазақ
әліпбиі». Қазақ әліпбиінің құрамы
және әріптер ретін білудің мәні. Әліпбидегі
әріптер атауының тілдік жүйеге сәйкес аталу ерекшелігі
(әріп атауы – ты, сы, ый, ұу, ыл және т.б.);
3)
«Дауысты
дыбыстар». Дауысты дыбыстардың өзіндік белгілері: үннен
тұратындығы, созылып айтылатындығы, буын
құрайтындығы. Орфоэпиясы бойынша бір сөздің
ішінде дауысты дыбыстардың қатар тұра алмайтындығы;
4)
«Дауысты
дыбыстардың жіктелуі». Дауысты дыбыстардың сөйлеу
мүшелерінің қатысына қарай жіктелуі: а) тіл
қатынасына қарай: жуан, жіңішке; ә) ерін қатынасы
қарай: еріндік, езулік; б) жақ қатынасы қарай:
ашық, қысаң болып бөлінетіндігі.
Қазақтың төл сөздеріндегі дауысты
дыбыстардың негізінен не бірыңғай жуан, не
бірыңғай жіңішке болатындығы. Дауысты дыбыстардың
емлесі. Ашық дауысты дыбыстардың жазылуы. Қысаң дауысты
дыбыстардың  жазылуы. Еріндік және езулік дауысты дыбыстардың
жазылуы;
5)
«Дауыссыз
дыбыстар». Дауыссыз дыбыстардың өзіндік белгілері: үн мен
салдырдан тұратындығы, созуға келмейтіндігі, дербес
тұрып буын құрай алмайтындығы. Оларды тек дауысты
дыбыстарды селбестіріп немесе тіркестіріп барып қана дыбыстауға
болатындығы. Дауыссыз дыбыстардағы үн мен салдыр
мөлшерінің қатынасына қарай жіктелуі: а)
қатаң дауыссыз дыбыстар (тек салдырдан тұратыны); ә)
ұяң дауыссыз дыбыстар (салдыр басым, үн аз қатысатыны);
б) үнді дауыссыз дыбыстар (үн басым, салдыр аз қатысатыны);
6)
«Дауыссыз
дыбыстардың емлесі». Қазақтың төл
сөздеріндегі дауыссыз дыбыстардың қолданысы,
сөздің басы мен соңында қолданылу ерекшеліктері;
7)
«Басқа
тілден енген сөздердің жазылуы». б, в, г, д әріптерінің
емлесі; қосарлы дауыссыз дыбыстарға аяқталған
сөздердің емлесі;
8)
«Үндестік
заңы». Буын және дыбыс үндестігінің мәні.
Сингармонизм заңының қазақ тілінің
халықтық сипатын танытатындығы. Қазақ
сөздерінде буын үндестігінің сақталуы тілдік
заңдылық екендігі. Сөз құрамындағы дауысты
дыбыстардың бірыңғай жуан не жіңішке болып келетіндігі
(мысалы: балалар (балалер емес); үйлер (үйлар емес). Еріндік,
езулік дауыстылар арасындағы үндестік: о-ы, ө-і, ұ-ы,
ү-і әріптерінің емлесі. Тіл және ерін үндестігінің
орфоэпиялық нормаларды сақтаудағы маңызы;
9)
басқа
тілден енген сөздердің құрамындағы дауысты
дыбыстардың аралас келе беретіндігі, буын үндестігінің
сақталмайтындығы. Кейбір кірме сөздердің айтылуы
бойынша буын үндестігіне бағынатындығы;
10)
буын
үндестігіне бағынбайтын қосымшалар, олардың емлесі;
11)       «Дыбыс
үндестігі». Дыбыс үндестігі – қазақ тілінің
тұрақты сипаты. Сөз қолданысындағы дауыссыз
дыбыстардың өзара үндесетіндігі, дауысты дыбыстардың
дауыссыз дыбыстарға әсер ететіндігі;
12)       «Ілгерінді
ықпал». Оның ерекшелігі, қолданылатын орындары;
13)       «Кейінді
ықпал». Оның ерекшелігі, қолданылатын орындары;
14)       «Тоғыспалы
ықпал». Оның ерекшелігі, қолданылатын орындары;
15)       сөз
құрамындағы, сөз тіркестеріндегі дыбыстардың
үндестігін сақтап айтудың тіл мәдениетімен байланысы;
16)       «Орфоэпия
және орфография». Сөйлем құрамындағы
сөздерді, сөз тіркестерін, мағыналы бөлшектерін
дұрыс айту мен дұрыс жазудың нормалары. Олардың тіл
мәдениетіне қатысы, қолданылатын орындары. Орфоэпиялық
және орфографиялық нормалардың арнаулы сөздіктерде берілуі.
Оларды пайдалану тетіктері;
17)       «Буын».
Буынның анықтамасы. Буынның түрлері: ашық буын,
тұйық буын, бітеу буын;
18)       «Тасымал».
Сөздерді тасымалдау тәсілдері. Қазақ тілінде
сөздер айтылуы бойынша буынға бөлінетіндігі, ал жазылуы
бойынша тасымалданатындығы;
19)       «Екпін».
Қазақ тіліндегі екпіннің тиянақтылығы.
Екпіннің түрлері: сөз екпіні, тіркес екпіні, логикалық
екпін және олардың қолданылатын орындары;
20)       «Сөйлеу
тіліндегі интонация, кідіріс, логикалық екпіннің мәні».
Олардың тілдік этикетпен байланысты болатындығы. Сөйлемдегі
ойдың дұрыс берілуіндегі интонация мен дауыс кідірісінің,
екпіннің атқаратын рөлі, сөйлеу мақсатымен
бірлігі;
21)       «Интонация
және оның құрамдас бөліктері». Сөйлеу
ағымындағы әуен, әуез, тембрі, қарқын,
кідіріс. Сөйлеу мәнері.
17.
«Сөзжасам»
(10 сағат):
1)
Сөздің
жасалуы туралы: сөздердің түрлі жолдармен
жасалатындығы. Жұрнақ арқылы, мағыналарының
өзгеруі, тіркесуі арқылы жасалуы;
2)
«Сөздердің
лексикалық тәсіл арқылы жасалуы». Сөздердің
морфологиялық тәсіл арқылы жасалуы. Сөздердің
синтаксистік тәсіл арқылы жасалуы;
3)
қазақ
тіліндегі негізгі сөздер түбір сөз және туынды
сөз болып бөлінетіндігі;
4)
түбір
күйінде тұрып жаңа лексикалық мағынаға ие
болған сөздер. Олардың көп мағыналық пен
омонимге қатыстылығы;
5)
«Туынды
сөздер». Жұрнақтар арқылы жасалған туынды
сөздер. Туынды сөздер заттың атын, сынын,
қимыл-қозғалысын білдіретін сөздер табына
қатыстылығы;
6)
«Бірігу
арқылы жасалған жаңа сөздер. Түбірлердің
қосарлануы арқылы жасалған жаңа сөздер.
Түбірлердің тіркесуі арқылы жасалған жаңа
сөздер». Бірігу, қосарлану, тіркесу жолымен жасалған
сөздердің де туынды сөздердің қатарына
жататындығы: мағыналық тұтастығы,
сұрақтары, қолданылуы.
18.
«Тіл
мәдениеті» (7 сағат):
1)
тіл
мәдениеті екі үлкен саланы – ауызша сөйлеу мәдениеті
мен жазба тіл мәдениетін қамтитындығы, осы екі
бағытқа дағдыландыратын жұмыстар жүргізу;
2)
ауызекі
сөйлеу тілінің ерекшеліктерін мұғалімнің
және оқушылардың өзара сөйлесуіне
көңіл бөлгізіп талдату. Ауызша сөйлеу және
ауызекі сөйлеу тілі болып бөлінетіндігіне мысал келтіру. Сөз
сазы заңдылықтарының қолданылатын орындарын
меңгерту. Оқушылардың айналасындағы адамдардың,
үй-ішінің ауызекі сөйлеуіндегі қателерді
тапқызып, әдеби тілде сөйлеудің үлгісін келтіру.
Ауызекі сөйлеу тілі мен әдеби тілдің аражігін ажырата білу
дағдыларын қалыптастыру. Ауызша сөйлеу мәдениеті орфоэпия
қағидаларын сақтап, мәнерлеп сөйлеумен де
байланысты екендігін түсіндіру мақсатында ауыз әдебиеті
үлгілерін, шешендік сөздерді әуезді, мәнерлі,
құлаққа жағымды етіп айтқызу.
Әсіресе, дыбыстарды сындырып айтуға төселдіру.
Үнтаспадан немесе арнайы дискілерден, электронды тасымалдағыштардан
әртістер мен дикторлардың көркем оқыған
үзінділерін тыңдатқызып, салыстыра талдау жасату;
3)
сөз
қолдану мәдениеті, ең алдымен, сөздің емле
ережесіне сай жазылуымен байланысты екендігіне бағытталған жазба
жұмыстарын жүргізу;
4)
жазба
жұмыстарында терминдердің, аң-құс, жан-жануар,
өсімдік атауларының, шаруашылық, тұрмыс,
мәдениет, өнер салаларына қатысты
құрал-жабдық, ұғым атауларының,
мамандық, кәсіп атауларының бірде бөлек, бірде бірге
жазылуына көңіл бөлгізу;
5)
жыл
бойы өткен тілдік тақырыптар мен пайдаланған оқу
материалдары бойынша әртүрлі топқа жататын
сөздердің мағыналық реңктерін ескеріп,
әңгімелеу, баяндау, сипаттау, мінездеу, талқылау
бағытында мәтіндер құрату. Балалардың жас
ерекшелігі, қызығушылығы мен қабілетіне сәйкес
мынадай тақырыптар ұсынылады: отбасы, сынып, дос-жаран,
табиғат, ауыл, қала тұрмысы, өнер, тұрмыс-салт,
әдет-ғұрып және т.б.

3. Оқу пәнінің
6-сыныптағы базалық білім мазмұны

19.
Пәнді
оқытуға аптасына 3 сағаттан, барлығы 102 сағат
бөлінген.
20.
Базалық
білім мазмұны төмендегідей тақырыптарды қамтиды:
21.
«Әдеби
тіл және мәтін» (10 сағат):
1)
«Қазақ
тілінің әдеби тіл ретіндегі қызметі»;
2)
«Әдеби
тіл нормалары». Орфографиялық, орфоэпиялық нормалар. Әдеби
тілдің ауызша және жазбаша түрлерінде тіл нормаларын
сақтаудың маңызы;
3)
«Мәтін».
Ауызша әдеби тілге қатысты мәтіндердің үлгілері.
Жазба әдеби тілдік мәтіндер: түрлері, тақырыптары,
идеясы, мазмұны, ой бөліктері, стильдік сипаты. Мәтіндерге
тілдік талдау. Мәтіннің түрлерінде әдеби тіл
нормаларының сақталу қалпы. Орфографиялық нормадан
ауытқу амалдары;
4)
орфоэпиялық
нормалардың қолданылатын орындары. Ән, өлең
және жыр шумақтарындағы, шешендік сөздер мен
көркем образдар тіліндегі орфоэпиялық нормаларды іске
асырудың жолдары.
22.
«Сөз
құрамы» (10 сағат):
1)
«Түбір
мен қосымша. Сөз тұлғасы». Дара және
күрделі сөздер. Күрделі сөздердің түрлері.
Біріккен сөздер мен кіріккен сөздер: анықтамасы, жасалу
жолдары. Негізгі түбір және туынды түбір. Бірігетін сөз
таптары және олардың жазылуы, емлесі. Қос
сөздердің қайталама қос сөздер және
қосарлама қос сөздер болып бөлінуі. Олардың
анықтамасы, жасалу жолдары. Қосарланатын сөз таптары
және олардың жазылу емлесі. Күрделі сөздер мен
сөз тіркестерінің ұқсастығы мен
айырмашылығы. Тіркес сөздер: анықтамасы,
мағыналық тұтастығы, жасалу жолдары;
2)
тіркесіп
күрделі сөз болатын сөз таптары және олардың
жазылу емлесі. Қысқарған сөздер: анықтамасы,
жасалу жолдары. Қысқарған сөз болатын сөз таптары
және олардың жазылуы емлесі;
3)
көне
түркі ескерткіштеріндегі сөзжасам тәсілдері.
23.
«Морфология»
(72 сағат):
1)
«Сөздің
топтары» (2 сағат). Қазақ тіліндегі сөздердің
мағынасы жағынан және тілдегі қызметі жағынан
негізгі (атауыш) сөздер, көмекші сөздер, одағай
сөздер болып үшке бөлінетіндігі;
2)
Атауыш
сөздер. Анықтамасы, негізгі белгілері. Көмекші сөздер,
анықтамасы, негізгі белгілері. Одағай сөздер,
анықтамасы, негізгі белгілері;
3)
«Сөз
таптары. Зат есім» (68 сағат). Зат есімдердің түрлері. Дара
және күрделі зат есімдер. Зат есімнің сұрақтары,
зат есім болатын сөздердің мағыналары. Деректі және
дерексіз зат есімдер. Дара және жинақтау зат есімдер. Зат есімдер
атаулық жағынан жинақтау зат есім, дара зат есім
болатындығы, олардың өзіндік белгілері. Жалқы
және жалпы есім. Зат есімдер мағынасы мен атаулық жағынан
жалқы есім және жалпы есім болып жіктелетіндігі. Жалқы есім
болатын атаулар. Жалпы есімге дара зат есімдер мен жинақтау зат
есімдердің жататындығы;
4)
«Сын
есім». Дара және күрделі сын есімдер. Сын есімнің
сұраулары;
5)
«Сапалық
сын есімдер». Сапалық сын есім жасайтын сындық сапалық
қасиеттер (түсі, дәмі, көркі, көлемі және
т.б.). Олардың негізінен түбір сын есім болатындығы;
6)
«Қатыстық
сын есімдер». Қатыстық сын есімдердің басқа сөз
таптарының қатысуымен жұрнақтар арқылы жасалуы;
7)
сын
есімдердің зат есімдермен байланысында заттың сапасын
көрсететіндігі. Етістікпен байланысқанда іс-әрекеттің
өту сипатын көрсететіндігі;
8)
сөйлемдегі
сын есімдердің түрлеріне талдау жасатып
жұрнақтардың беретін мағыналары мен қызметтерін
үйрету;
9)
«Сан
есім». Сан есім заттың санын, мөлшерін, бөлшегін білдіретін
сөз табы екендігі. Сан есімнің сұрақтары. Дара және
күрделі сан есімдер. Сан есімнің зат есіммен байланыстылығы;
10)
«Сан
есімнің түрлері»;
11)
«Есептік
сан есім». Дара есептік сан есімдер. Күрделі есептік сан есімдер. Есептік
сан есімдердің қолданылатын орындары;
12)
«Реттік
сан есімдер». Реттік сан есімдердің жасалу жолдары. Реттік сан
есімдердің қолданылатын орындары, жазылу емлесі;
13)
«Жинақтық
сан есімдер». Олардың жасалу жолдары. Жинақтық сан
есімдердің қолданылатын орындары;
14)
«Топтық
сан есімдер». Олардың жасалу жолдары. Топтық сан есімдердің
қолданылатын орындары, емлесі;
15)
«Болжалдық
сан есімдер». Болжалдық сан есімдердің жұрнақ
арқылы жасалуы. Болжалдық сан есімдердің қосарланып,
тіркесіп жасалуы. Болжалдық сан есімдердің қолданылатын
орындары, жазылу емлесі;
16)
«Бөлшектік
сан есімдер». Олардың жасалу жолдары. Бөлшектік сан
есімдердің қолданылатын орындары;
17)
«Сан
есімнің емлесі»;
18)
«Есімдік».
Сөз табының есімдік деп аталу себебі. Есімдіктің зат, сын,
сан есімдердің орнына жүретіндігі, қай сөз
табының орнына жүрсе, сол сөз табының
сұрағына жауап беретіндігі. Есімдіктердің кейде орынбасар
сөздер аталуы;
19)
«Есімдіктің
түрлері»;
20)
«Жіктеу
есімдіктері». Олардың қолданылатын орындары, сұрақтары;
21)
«Сілтеу
есімдіктері». Олардың мағыналық ерекшеліктері,
қолданылатын орындары, сұрақтары;
22)
«Сұрау
есімдіктері». Олардың қолданылатын орындары;
23)
«Өздік
есімдіктері». Олардың қолданылатын орындары, сұрақтары;
24)
«Жалпылау
есімдіктері». Олардың қолданылатын орындары, сұрақтары.
Жалпылау есімдігінің сызықшамен жазылуы;
25)
«Белгісіздік
есімдіктері». Олардың қолданылатын орындары, сұрақтары.
Белгісіздік есімдіктерінің жазылу емлесі;
26)
«Болымсыздық
есімдіктер». Олардың қолданылатын орындары, сұрақтары.
Болымсыз есімдіктердің жазылу емлесі;
27)
«Көне
түркі ескерткіштеріндегі есімдіктер»;
28)
«Есімдіктердің
емлесі»;
29)
«Етістік».
Заттың қимылын, амалын, жай-күйін білдіретін сөздер
етістік деп аталатындығы. Етістіктің тұлғасына
қарай негізгі, туынды етістік болып бөлінетіндігі. Көмекші
етістік. Етістіктің сұраулары. Дара және күрделі
етістіктер, олардың мағыналық бірлігі, жасалу жолдары;
30)
«Болымды
және болымсыз етістіктер». Болымсыз етістіктердің жасалу жолдары.
Болымды және болымсыз етістіктердің мағыналық
айырмашылығы;
31)       «Салт
және сабақты етістіктер». Олардың субъекті мен объектіге
қарым-қатынасы;
32)       «Етістіктің
түрлері»;
33)       «Етістер».
Етістердің етістіктің өзге түрлерінен ерекшелейтін
сипаттары. Етістердің субъекті мен объектінің амалға
қатысын, керісінше, амалдың субъекті мен объектіге қатысын
білдіретін грамматикалық сипаты. Етіс жұрнақтарының
мағыналары мен қызметіне қарай бірнеше түрге
бөлінетіндігі;
34)       «Ортақ
етіс, жұрнақтары». Ортақ етіс жұрнақтарының
беретін грамматикалық мағынасы мен қызметі;
35)       «Өзгелік
етіс, жұрнақтары». Өзгелік етіс
жұрнақтарының беретін мағынасы мен қызметі;
36)       «Ырықсыз
етіс, жұрнақтары». Ырықсыз етіс
жұрнақтарының беретін мағынасы мен қызметі;
37)       «Өздік
етіс, жұрнақтары». Өздік етіс жұрнақтарының
беретін мағынасы мен қызметі;
38)       «Есімше».
Есімшелердің етістіктен қосымшалар арқылы
жасалатындығы. Есімшенің етістікке де, сын есімге де
қатыстылығы (ұқсастығы) жайында
мағлұмат беру. Есімшенің түрлері, олардың беретін
мағыналары. Есімшенің жасалуы;
39)       «Көсемше».
Көсемше етістіктің ерекше түрі екендігі.
Көсемшенің жасалу жолдары;
40)       «Тұйық
етістік». Тұйық етістіктің өзіндік ерекшеліктері;
41)       «Қимыл
есімдерін жасайтын қосымшалар». Қимыл есімдерінің
іс-қимыл процесінің атауын білдіретіндігі;
42)       «Үстеу».
Үстеулердің мағына жағынан заттың
қимылының, іс-әрекетінің және заттың
сынының әр алуан белгілерін білдіру үшін
қолданылатындығы. Үстеулердің сөйлемде етістікті
сипаттайтындығы, яғни істің, қимылдың
мән-жайын, амалын, мезгілін, мекенін білдіретіндігі. Үстеудің
сұрақтары. Дара және күрделі үстеулердің
құрылысы мен құрамы. Үстеулердің
құрамына қарай негізгі түбір үстеулер, туынды
түбір үстеулер, күрделі үстеулер болып бөлінуі.
Түбірге сіңісіп, көнеленіп үстеу тудыратын септік
жалғаулары;
43)       «Үстеудің
түрлері». Үстеудің түрлері үстеу болатын
сөздердің мағыналарынан келіп шығады;
44)       «Мезгіл
үстеулері». Олардың мағыналары, сұрақтары. Мезгіл
үстеулердің қолданылатын орындары, қолданылу
мақсаты;
45)       «Мекен
үстеулері». Олардың мағыналары, сұрақтары. Мекен
үстеулердің қолданылатын орындары;
46)       «Мөлшер
үстеулері». Олардың білдіретін мағыналары,
сұрақтары. Мөлшер үстеулерінің қолданылатын
орындары, қолданылу мақсаты;
47)       «Қимыл-сын
үстеулері». Олардың мағыналық ерекшеліктері,
сұрақтары. Қимыл-сын үстеулерінің қолданылатын
орындары, қолданылу мақсаты;
48)       «Күшейту
үстеулері». Олардың білдіретін мағыналары,
сұрақтары. Күшейту үстеулерінің
қолданылатын орындары, қолданылу мақсаты;
49)       «Мақсат
үстеулері». Олардың білдіретін мағыналары,
сұрақтары. Мақсат үстеулерінің қолданылатын
орындары, қолданылу мақсаты;
50)       «Себеп-салдар
үстеулері». Олардың білдіретін мағыналары,
сұрақтары. Себеп-салдар үстеулерінің қолданылатын
орындары, қолданылу мақсаты;
51)       «Топтау
үстеулері». Олардың мағыналық белгілері
сұрақтары. Топтау үстеулерінің қолданылатын
орындары, қолданылу мақсаты;
52)       «Көне
түркі ескерткішіндегі үстеулер»;
53)       «Үстеудің
емлесі». Үстеудің сөйлемдегі қызметі;
54)       «Еліктеуіш
сөздер». Еліктеу жайында алғашқы ұғымдарды
қалыптастыру. Еліктеу деп аталатын атаудың мәні. Еліктеу
сөздер табиғат құбылыстарының дыбыстарына
және айналадағы заттардың қозғалуына байланысты
белгілерге, түрлі аң-құстардың дыбыстары мен
адамның сөйлеу мүшелерінен шыққан дыбыстарына
еліктеуден пайда болатыны, мұнымен қоса, адамның,
заттың сыртқы тұлғасын сипаттап көрсететіндігі.
Сұрақтары. Еліктеудің құрамы, жасалу жолдары;
55)       «Еліктеуіш
сөздің түрлері». Еліктеу сөздер және бейнелеуіш
сөздер. Бұл екеуінің арасындағы мағыналық
жақындықтар мен айырмашылықтар;
56)       еліктеуіш
сөздер мен бейнелеуіш сөздердің қолданылатын орындары,
қолданылу мақсаты. Еліктеу сөздердің сөйлемде
көбінесе етістікпен тіркесіп келетіндігі. Еліктеуіш сөздердің
сөйлемдегі қызметі;
57)
«Шылау».
Шылаудың өз алдында сөз табы екендігі. Шылаудың
көмекшілік сипаты және басқа көмекші сөздерден
айырмашылығы мен ұқсастығы, жалпы қызметі жайында
түсінік қалыптастыру. Шылаудың түрлері:
Жалғаулық шылау. Септеулік шылау. Демеулік шылау. Олардың
қызметі, емлесі;
58)
«Көне
түркі ескерткіштеріндегі шылаулар»;
59)
«Одағай».
Одағайлардың басқа сөз таптары сияқты
мағына жағынан ешбір ұғымды білдірмейтіндігі.
Олардың мағыналары адамның әртүрлі сезіміне,
көңіл күйіне қатысты болатындығы;
60)
«Одағайдың
түрлері»;
61)
«Көңіл
күй одағайлары». Жағымды көңіл күйді
білдіретін одағайлар. Жағымсыз көңіл күйді
білдіретін одағайлар. Көңіл күй
одағайларының қолданылатын орындары, қолданылу
мақсаты;
62)
«Ишарат
одағайлары». Бұған адамға арнайы айтылатын
мағыналары бұйыру, жекіру, тыйым салу одағайлары
жататындығы. Ишарат одағайларының қолданылатын орындары,
қолданылу мақсаты;
63)
«Шақыру
одағайлары». Бұған төрт түлік малға, ит,
мысық сияқты үй хайуандарына арнап айтылатын одағайлар
жататындығы. Шақыру одағайларының қолданылуы.
Орындары, қолданылу мақсаты;
64)
«Одағайлардың
емлесі»;
65)
«Көне
түркі ескерткіштеріндегі одағайлар»;
66)
«Көмекші
сөздер» (2 сағат). Көмекші сөздердің тілдік
табиғаты, олардың дербес толық мағынаға ие бола
алмайтындықтан, негізгі сөздердің шылауында тіркесіп,
көмекшілік қызмет атқаратындығы. Көмекші
сөздердің түрлерінен мәлімет беру;
67)
«Көмекші
есім». Көмекші есімдердің мағынасы. Көмекші
есімдердің зат есімдермен тіркесіп берілетіндігі;
68)
«Көмекші
етістік». Көмекші етістіктің түрлері. Көмекші
етістіктің сөйлемде негізгі етістікпен тіркесіп
жұмсалатындығы. Етістіктің негізгі және көмекші
қызмет атқара беретіндігі.
24.
«Тіл
мәдениеті» (10 сағат):
1)
сөз
мәдениетінің ауызша сөйлеу мәдениеті мен жазба тіл
мәдениетінің астасып жатуын талап етуі. Сөйлеу тілі де, жазба
тілі де адам ойын жеткізуге қызмет ететіні. Сөйлеу мәдениеті.
Ойды жеткізудің тілден тыс көмекші  құралдары
(ым-ишара, дауыс ырғағы, күші, қимыл
қозғалысы).  Көпшілік алдында айтылатын ауызша
сөздің жазба сөзге қарағанда құрылысы
жағынан ықшам келетіндігі. Қаратпа, қыстырма,
одағай сөздердің жиі қолданылатындығы. Жазба
тілде қойылатын тыныс белгілері. Ойды жеткізудегі дауыс
ырғағы, дауыс кідірісінің мәні;
2)
«Жазудың
маңызы». Сөзді дұрыс жазу мәдениеті.
Орфографиялық нормадан ауытқуға болмайтындығы, оны
сақтаудың міндеттілігі. Емле ережесіндегі соңғы
толықтырулар мен өзгерістер тіл фактілері негізінде талқыланып,
олардың дағдыға айналуы.

4. Оқу пәнінің
7-сыныптағы базалық білім мазмұны

25.
Пәнді
оқытуға аптасына 3 сағаттан, барлығы
102 сағат бөлінген.
26.
Оқу
пәнінің базалық білім мазмұны төмендегідей
тақырыптарды қамтиды:
27.
«Қазақ
тілі – қазақ халқының әдеби тілі, мемлекеттік
тіл» (2 сағат).
28.
«Әдеби
тілдің нормалары» (8 сағат):
1)
орфографиялық
және орфоэпиялық нормалардың сақталу орындарын
практикалық жұмыстар жүргізу арқылы қайталау;
2)
«Әдеби
тілдің лексикалық нормалары». Жалпы халыққа бірдей
түсінікті, жиі қолданылатын сөздердің әдеби тіл
нормасына жататындығы. Әдеби тілдің лексикалық
нормасына жатпайтын сөздер. Дублет сөздер мен варианттардың
мәні;
3)
«Мәтіндерге
тілдік талдау». Мәтіндердің тақырыптық және
идеялық мәнін ашу. Ұлттық белгілерді білдіретін,
ғылыми түсінік беретін және діни сипаттағы
мәтіндермен жұмыс;
4)
мәтіндегі
сөздер мен сөз тіркестерін әдеби тілдің
орфографиялық және орфоэпиялық нормалары
тұрғысынан талдау. Орфографиялық және орфоэпиялық
сөздіктермен жұмыс істеу. Қосымшалардың
орфографиялық нормаға сәйкес жалғануын анықтау.
Оқшау сөздердің орфоэпиялық нормаға сәйкес
оқылуын қалыптастыру. Мәтіндердегі сөз таптарының
арақатынасын ашу.
29.
«Морфология»
(70 сағат):
1)
«Зат
есімнің түрленуі»;
2)
«Зат
есімнің көптелуі». Көптік жалғауын қабылдайтын
зат есімдер. Көптік жалғауы жалғанбайтын зат есімдер.
Көптелмейтін зат есімдерге көптік жалғауы белгілі бір
мақсатта қосылатындығы;
3)
«Зат
есімнің тәуелденуі». Оңаша тәуелдеу ортақ
тәуелдеу. Тәуелдік жалғаулардың беретін
граматикалық мағыналар қызметі;
4)
«Көне
түркі ескерткішіндегі көптік немесе тәуелдік жалғаулар.
Септік жалғаулар»;
5)
«Зат
есімнің септелуі». Жай септеу. Тәуелдеулі септеу. Септік
жалғаулардың беретін мағыналары. Атау септіктің
қызметі. Ілік септіктің грамматикалық мағынасы,
қызметі. Барыс септіктің грамматикалық мағынасы,
қызметі. Табыс септіктің грамматикалық мағынасы,
қызметі. Жатыс септіктің грамматикалық мағынасы,
қызметі. Шығыс септіктің грамматикалық мағынасы,
қызметі. Көмектес септіктің грамматикалық
мағынасы, қызметі;
6)
«Зат
есімнің жіктелуі». Жіктелген зат есімдер тобы. Зат есімге
жалғанған жіктік жалғаудың қызметі. Зат
есімнің сөйлемдегі қызметі;
7)
«Сын
есімнің түрленуі»;
8)
«Сын
есімнің шырай формаларына енуі». Салыстырмалы шырай, жасалу жолдары.
Күшейтпелі шырай, жасалу жолдары;
9)
«Сын
есімнің сөйлемдегі қызметі»;
10)
«Сын
есімнің заттануы». Заттанған сын есімнің көптелуі,
септелуі, жіктелуі;
11)
«Сан
есімнің түрленуі». Сан есімнің сөйлемдегі
қызметі. Есімдіктің түрленуі. Жіктеу есімдіктерінің
түрленуі. Сілтеу есімдіктерінің түрленуі. Сұрау
есімдіктерінің түрленуі. Өздік есімдіктерінің
түрленуі. Болымсыздық есімдіктерінің түрленуі. Жалпылау
есімдіктерінің түрленуі. Белгісіздік есімдіктерінің
түрленуі. Есімдіктің сөйлемдегі қызметі;
12)       «Етістіктің
түрленуі»;
13)       «Есімшенің
түрленуі». Есімшелердің сөйлемдегі қызметі;
14)       «Көсемшенің
түрленуі». Көсемшенің сөйлемдегі қызметі;
15)       «Тұйық
етістіктің түрленуі». Тұйық етістіктің емлесі;
16)
«Етістіктің
шақтары». Шақтың мазмұны соған лайық
формалары мен қызметтері. Шақтық мезгіл
ұғымдарымен байланысты екендігі. Шақ жасаудағы есімше
мен көсемшенің қызметі;
17)
«Осы
шақ». Мазмұны, осы шақтың түрлері мен жасалу
жолдары;
18)
«Көне
түркі ескерткіштеріндегі осы шақ»;
19)
«Өткен
шақ». Мазмұны, өткен шақтың түрлері
және жасалу жолдары;
20)
«Көне
түркі ескерткішіндегі өткен шақ»;
21)
«Келер
шақ». Мазмұны, келер шақтың түрлері, жасалу
жолдары. Көне түркі ескерткішіндегі келер шақ;
22)
«Етістіктің
райлары». Ашық рай. Ашық райдың мағынасы. Ашық
райдың жасалу жолдары;
23)
«Бұйрық
рай». Бұйрық райдың мағынасы. Бұйрық
райдың мағынасының 1, 2, 3-жақтардың бәріне
қатыстылығы. Бұйрық райдың етістіктің
жалаң я күрделі түрлері арқылы;
24)
«Шартты
рай». Шартты райдың мағынасы. Шартты райдың жасалу жолдары;
25)
«Қалау
рай». Қалау райдың мағынасы. Қалау райдың жасалу
жолдары;
26)
«Етістіктің
жіктелуі». Отыр, тұр, жүр, жатыр етістіктерінің жіктелуі.
Жедел өткен шақ пен шартты рай формалы етістіктің жіктелуі.
Бұйрық рай формалары етістіктердің жіктелуі;
27)
«Етістіктің
сөйлемдегі қызметі».
30.
«Синтаксис»
(12 сағат):
1)
«Сөздердің
байланысу түрлері». Қиысу. Баяндауыштың бастауышпен жақ
жағынан үйлесе байланысуы. Матасу. Ілік септігі мен тәуелдік
жалғауы арқылы байланысуы. Матасу – есімді сөз тіркесі.
Меңгеру. Барыс, табыс, жатыс, шығыс, көмектес септік
жалғаулары мен септеулік шылаулар арқылы байланысуы. Есімді,
етістікті меңгеру болатындығы. Қабысу. Орын тәртібі
жағынан іргелес тұру арқылы байланысуы. Жанасу.
Жанасудың дәнекер сөздер арқылы байланысатындығы.
Жанасудың қабысудан айырмашылығы;
2)
«Сөз
тіркесін білдіретін синтаксистік қатынастар». Анықтауыштық
қатынас. Матаса, қабыса байланысқан есімді сөз
тіркестерінің сыңарлары бір-бірімен анықтауыштық
қатынаста жұмсалуы. Толықтауыштық қатынас.
Меңгеріле байланысқан есімді, етістікті сөз тіркестері
сыңарларының бір-бірімен толықтауыштық қатынаста
жұмсалуы. Пысықтауыштық қатынас. Меңгеріле,
қабыса, жанаса байланысқан етістікті сөз тіркестері
сыңарларының бір-бірімен пысықтауыштық қатынаста
жұмсалуы.
31.
«Тіл
мәдениеті» (10 сағат):
1)
тіл
мәдениетінің білім беру, ғылым, әдебиет, өнер
жалпы рухани өмірдің барлық саласында қызмет ететіні
туралы. Сөз мағынасы – тауып сөйлеудің кілті.
Сөйлеудің түрлері: диалог, монолог. Тіл мәдениеті
және шығармашылық жазу жұмыстары.
Қосымшалардың тіл мәдениетіне қатысы.
Қосымшалардың сөзге жалғану шегі, сөзді
таңдап, талғап барып жазуы. Қосымшаларды дұрыс
жалғау дағдысын жетілдіру. Ісқағаздары үлгілері
мен публицистикалық сипаттағы мәтіндерді талдау.
Баспасөз бетінде қосымшаларды қолданудағы нормадан
ауытқыған жағдайлар. Сөйлем мүшелерінің
орын алмасуымен сөздердің тіркесіп жұмсалуда нормадан
ауытқитын жағдайларды тапқызу.

5. Оқу
пәнінің 8-сыныптағы базалық білім мазмұны

32.
Пәнді
оқытуға аптасына 3 сағаттан, барлығы 102 сағат
бөлінген.
33.
Оқу
пәнінің білім мазмұны мынадай тақырыптарды
қамтиды:
34.
«Кіріспе».
Қазақ тілі – ұлттық мәдени, рухани асыл
мұра (1 сағат).
35.
«Әдеби
тілдің грамматикалық нормалары» (4 сағат):
1)
тілдегі
грамматикалық тұлғалардың бірқалыпқа
түсіп, дағдыға айналып жұмсалуы. Әдеби тілде
қосымшаларды дұрыс қолданудың мәні. Нормадан
жөнімен ауытқу. Әдеби тілдің грамматикалық
нормаларына сөйлем мүшелерінің дұрыс орналасуы
жататындығы. Сөздердің тіркесу қабілеті, олардың
мағыналық үйлесімі мен грамматикалық сипатының
өзара сәйкестігіне сүйенетіндігі. Мәтіндерге тілдік
талдау;
2)
қоғам,
ұлт, өнер, махаббат тақырыбындағы
мәтіндердің ой түйіндерін анықтату. Ойдың желісін
сақтап, қайта әңгімелету. Жаңа
сөздердің қолданысына түсінік бергізу. Ауыспалы
мағынадағы сөздер мен фразеологизмдердің
мақал-мәтелдердің қолданылу мақсатын
айқындау. Лексикалық тіркестер мен граматикалық
тіркестердің, сондай-ақ жаңа тіркестердің тіркесімдік
мүмкіндіктеріне талдау жасау.
36.
«Синтаксис»
(89 сағат):
1)
«Сөйлем»
(6 сағат). Сөйлем туралы түсінік. Сөйлемге тән
белгілер. Сөйлемнің сөз тіркесінен
құралатындығы. Сөйлем болудың шарттары.
Сөйлемдердің мазмұнына, айтылу мақсаты мен
интонациясына қарай бөлінетіндігі;
2)
«Сөйлемнің
айтылу мақсатына қарай түрлері»;
3)
«Хабарлы
сөйлем». Оның мазмұны. Хабарлы сөйлем
іс-әрекеттің белгілі бір шақта жүзеге
асатындығын, айтушының іс-әрекетке көзқарасын,
ой-пікірлерін білдіретіні туралы. Хабарлы сөйлемнің баяндауыш
формалары;
4)
«Сұраулы
сөйлем». Оның жасалу жолдары, мағыналары. Негізгі
сұрақ, жетек сұрақ, анықтауыш сұрақ.
Лепті сөйлемдердің жасалу жолдары. Лепті сөйлемнің
интонациялық ерекшеліктері. Бұйрықты сөйлем, оның
мағыналары. Бұйрықты сөйлемдердің жасалу жолдары.
Бұйрықты сөйлемнің интонациялық ерекшеліктері;
5)
«Көне
түркі жазбаларындағы сөйлем түрлері»;
6)
«Сөйлемнің
құрамы» (28 сағат);
7)
«Сөйлем
мүшелері». Сөйлем мүшелерінің құрамына
қарай дара, күрделі және үйірлі мүше болып
бөлінетіндігі;
8)
«Сөйлемнің
тұрлаулы мүшелері»;
9)
«Бастауыш
пен баяндауыштың тұрлаулы мүше болатын себептері. Бастауыш,
бастауыш болатын сөз таптары». Дара бастауыш. Күрделі және
үйірлі бастауыш. Бастауыштың сұрақтары,
сөйлемдегі орны;
10)
«Баяндауыш,
баяндауыш болатын сөз таптары». Дара баяндауыш. Күрделі баяндауыш.
Үйірлі баяндауыш. Бар, жоқ сөздерінің баяндауыштық
қызметте жұмсалатындығы. Баяндауышқа сұрақ
қою ерекшеліктері. Баяндауыштың сөйлемдегі орны;
11)
«Бастауыш
пен баяндауыш арасына қойылатын сызықша»;
12)
«Сөйлемнің
тұрлаусыз мүшелері»;
13)
«Толықтауыш,
анықтауыш, пысықтауыштардың тұрлаусыз мүше аталу
себептері»;
14)
«Толықтауыш».
Оның түрлері: тура толықтауыш, жанама толықтауыш.
Толықтауыш болатын сөз таптары. Дара және күрделі
толықтауыш. Үйірлі толықтауыш. Толықтауыштың
баяндауышпен байланысты екендігі. Толықтауыштың
сұрақтары, мағынасы;
15)
«Анықтауыш».
Анықтауыш болатын сөз таптары. Дара, күрделі және
үйірлі анықтауыштар. Анықтауыштың бастауыш және
толықтауышпен байланысты екендігі. Анықтауыштың
сұрақтары, мағыналары;
16)
«Пысықтауыш».
Пысықтауыш қызметінде жұмсалатын сөздер. Дара
және күрделі, үйірлі пысықтауыштар;
17)
«Пысықтауыштың
мағыналық түрлері». Мезгіл пысықтауыш, мақсат
пысықтауыш, мекен пысықтауыш, амал пысықтауыш, себеп
пысықтауыш, мөлшер пысықтауыш. Пысықтауыштың
баяндауышпен байланысты екендігі;
18)
«Пысықтауыштың
сұрақтары, мағыналары»;
19)
«Сөйлемнің
айқындауыш мүшелері». Оның анықтауыштан
айырмашылығы. Айқындауыштың түрлері, қызметі,
тыныс белгілері. Оңашаланған, қосарлы айқындауыштар;
20)
«Сөйлемнің
бірыңғай мүшелері». Бірыңғай мүше
болудың шарттары. Бір сөз табынан болатындығы, бірдей
сұраққа жауап беретіндігі, бір сөйлем
мүшесінің қызметін атқаратындығы.
Бірыңғайлана байланысатын сөйлем мүшелері.
Бірыңғай мүшелі сөйлемдегі жалпылауыш сөздер.
Сөйлемнің бірыңғай мүшелерінің тыныс
белгілері;
21)
«Көне
түркі жазбаларындағы сөйлем мүшелері». Сөйлем
мүшесі болмайтын сөздер тобы;
22)
«Оқшау
сөздер». Оқшау сөздердің синтаксистік ерекшеліктері.
Оқшау сөздерге тән ортақ белгілер. Оқшау
сөздердің түрлері;
23)
«Қаратпа
сөз». Қаратпа қызметінде жұмсалатын сөздер.
Қаратпа сөздің сөйлемдегі мәні, орны, тыныс
белгілері;
24)
«Қыстырма
сөздер». Қыстырма қызметінде жұмсалатын сөздер
мен сөз тіркестері. Қыстырма сөздердің беретін
мағыналары. Қыстырма сөздің сөйлемдегі орны,
тыныс белгілері;
25)
«Одағай
сөздер». Одағайдың мағыналық топтары.
Одағайдың сөйлемдегі мәні, орны, тыныс белгілері;
26)
«Жай
сөйлемнің түрлері» (7 сағат). Жай сөйлемдер
құрамына қарай, сөйлем мүшелерінің
қатысына қарай жақты, жақсыз, жалаң, жайылма,
толымды, толымсыз, атаулы болып бөлінетіндігі;
27)
«Жақты,
жақсыз сөйлемдер». Олардың сипаттамасы, жасалу жолдары;
28)
«Жалаң
және жайылма сөйлемдер». Олардың анықтамасы, стильдік
қызметі;
29)
«Толымды,
толымсыз сөйлемдер». Сөйлемнің толымсыз болып,
құралу себептері;
30)
«Атаулы
сөйлем». Оның стильдік мәні;
31)
«Құрмалас
сөйлем» (40 сағат). Құрмалас сөйлемге тән
белгілер. Оның жай сөйлемнен өзгешелігі. Құрмаластағы
жай сөйлемдердің байланысуы тәсілдері: салаласа,
сабақтаса аралас байланысуы;
32)
көне
түркі жазбаларындағы құрмалас сөйлемдердің
берілу жайы;
33)
«Құрмалас
сөйлемнің түрлері»;
34)
«Құрмалас
сөйлем жайында түсінік». Құрмалас сөйлем
құрамындағы жай сөйлемдердің салаласа,
сабақтаса және араласа құрмаласуы арқылы
берілетіндігі;
35)
«Салалас
құрмалас сөйлем». Оның жасалу жолдары туралы
түсінік. Салалас құрмалас сөйлемнің
түрлері;
36)
«Ыңғайлас
салалас». Мағынасы, сұрақтары. Құрамындағы
жай сөйлемдердің бір-бірімен мезгілдес, бағыттас
ыңғайлас мәнде қарым-қатынаста болуы.
Ыңғайлас салалас құрмаластың
құрамындағы жай сөйлемдердің
жалғаулық шылаулар арқылы, шылаусыз іргелес тұрып
байланысуы. Тыныс белгілері;
37)
«Себеп-салдар
салалас». Мағынасы, сұрақтары. Себеп-салдарлық
қатынастың салалас құрмалас арқылы берілуі.
Салаласа құрмаласудың тәсілдері:
жалғаулықты шылаусыз, іргелесе құрмаласу.
Жалғаулықты шылаулар арқылы құрмаласуы. Тыныс белгілері;
38)
«Қарсылықты
салалас». Мағынасы, сұрақтары;
39)
«Қарсы
мағынаның салалас құрмалас арқылы берілуі».
Салаласа құрмаласудың тәсілдері:
жалғаулықсыз құрмаласу; жалғаулықты
шылаулар арқылы құрмаласу;
40)
«Қарсылықты
салаластың тыныс белгілері»;
41)
«Түсіндірмелі
салалас». Мағыналық қарым-қатынасы.Түсіндірмелі
салалас. Мағыналық қарым-қатынасы. Түсіндірмелі
салалас құрмаластың жасалу жолдары, тыныс белгілері;
42)
«Талғаулы
салалас». Мағыналық қарым-қатынастары. Талғаулы
салалас құрмаластың жасалу жолдары, тыныс белгілері;
43)
«Кезекті
салалас». Мағыналық қарым-қатынастары. Кезекті салалас
құрмаластың жасалу жолдары,тыныс белгілері;
44)
«Көп
салалы құрмалас салалас сөйлем»;
45)
«Сабақтас
құрмалас сөйлем». Сабақтас құрмалас
сөйлемнің жасалу жолдары туралы түсінік;
46)
«Сабақтас
құрмалас сөйлемнің түрлері»;
47)
«Шартты
бағыныңқылы сабақтас». Құрамындағы
жай сөйлемдердің мағыналық қарым қатынасы.
Шартты бағыныңқылы сабақтастың жасалу жолдары;
48)
«Қарсылықты
бағыныңқылы сабақтас». Құрамындағы
жай сөйлемдердің мағыналық қарым-қатынасы.
Қарсылықты бағыныңқылы сабақтастың
жасалу жолдары;
49)
«Мезгіл
бағыныңқылы сабақтас». Құрамындағы
жай сөйлемдердің мағыналы қарым-қатынасы. Мезгіл
бағыныңқы сабақтастың жасалу жолдары;
50)
«Себеп
бағыныңқылы сабақтас». Себеп
бағыныңқы сабақтастың жасалу жолдары.
Құрамында жай сөйлемдердің мағыналық
қарым-қатынасы;
51)
«Қимыл-сын
бағыныңқылы сабақтас». Құрамындағы
жай сөйлемдердің мағыналық қарым-қатынасы.
Қимыл-сын бағыныңқылы сабақтасты жасалу жолдары;
52)
«Мақсат
бағыныңқылы сабақтас». Құрамындағы
жай сөйлемдердің мағыналық қарым-қатынасы.
Мақсат бағыныңқы сабақтың жасалу жолдары;
53)
«Көп
бағыныңқылы сабақтас». Жарыспалы, сатылы көп
бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлем;
54)
«Аралас
құрмалас сөйлем». Құрамындағы жай
сөйлемдердің әрі салаласып, әрі сабақтасып
байланысатындығы. Құрамындағы жай
сөйлемдердің мағыналық қарым-қатынасы.
Аралас құрмалас сөйлемнің жасалу жолдары;
55)
«Құрмалас
сөйлемнің тыныс белгілері». Салалас
құрмаластардың тыныс белгілері. Сабақтас
құрмаластардың тыныс белгілері. Аралас
құрмаластың тыныс белгілері;
56)
«Орхон-Енисей
жазбаларындағы құрмалас сөйлемнің түрлері»;

57)
«Төл
сөз, төлеу сөз» (8 сағат);
58)
«Төл
сөз бен төлеу сөз туралы түсінік». Төл сөз
бен төлеу сөздің айырмашылығы. Төл сөз бен
автор сөзінің байланысы. Төл сөздің орналасу
тәртібі. Төл сөздің тыныс белгілері. Төлеу
сөз. Төл сөзді төлеу сөзге айналдыру жолдары.
Төлеу сөздің жасалуы. Көне түркі ескерткіштер
тіліндегі төл сөздің берілуі жайында қосымша
мәлімет.
37.
«Тіл
мәдениеті» (8 сағат):
1)
«Дұрыс
сөйлей, дұрыс жаза білудің шарттары». Сөз
қолданудың негізгі принциптері;
2)
«Сөз
әдебі». Сөз әдебі сөз иесінің сөзді сыпайы
қолдану мәдениетімен байланысты екенін, сөйлеушінің,
жазушының әр сөзі мәдениетті, сыпайы да ізетті болуын
талап ету керектігін мысалдармен түсіндіру. «Жақсы сөз –
жарым ырыс» деген мақалдың мәнін ашу. Бір ауыз жақсы
сөз адамды жадыратып, көңілін көтеретіндігін:
қуат беріп, шабыттандыратынын мәтін арқылы дәлелдеу;
3)
сөз
құдіретін танытатын мақал-мәтелдер мен даналық
сөздерді талдату. Тілдегі сөйлеу этикетіне жататын сөздер
тізбегін жасату. Халқымыздың жақсы сақтап келген
шешендік сөз үлгілерін әрі қарай дамытып , оны
оқушылардың сөйлеу дағдысына сіңіру бағытындағы
жұмыс түрлерін жүргізу;
4)
халықтың
салт-дәстүріне байланысты айтылатын табу сөздер мен
дөрекі сөзді жұмсартып жеткізу мақсатындағы
эвфемизмдердің тіл мәдениетіндегі орнын түсіндіру,
олардың сөз әдебімен байланысын ашқызу, көркем
мәтіндерден осындай тілдік құбылыстарды теріп жаздырту;
5)
өркениетті
елдер мен Қазақстанда болып жатқан
оқиғаларға баға бергізіп, ауызша және жазбаша
сөйлеу тілін жетілдіру, сауаттылықты меңгерту.

6. Оқу пәнінің
9-сыныптағы базалық білім мазмұны

38.
Пәнді
оқытуға аптасына 1 сағаттан, барлығы 34 сағат
бөлінген.
39.
Оқу
пәнінің базалық білім мазмұны төмендегідей
тақырыптарды қамтиды:
40.
«Қазақ
тілінің қоғамдық мәні» (1 сағат).
Қазақ тілі – қазақ халқының
ұлттық әдеби тілі. Қазақстан
Республикасының мемлекеттік тілі. Қазақ тілінің мемлекеттік
тіл ретіндегі қызметі, қолданылатын орындары.
41.
«Қазақ
тілі – қазақ халқының ұлттық тілі» (2
сағат). Қазақ тілі түркі тілдер семьясының батыс
ғұн бұтағына, оның ішінде қыпшақ
тобына енетіні. Түркі халықтарына ортақ ескерткіштері мен
әдеби мұралары жайында түсінік.
42.
«Мәтін
және стиль» (3 сағат). Мәтіннің ойлау жүйесін
дамытудағы рөлі. Тақырып және мәтін.
Мәтінді жоспарлаудың жолдары. Сөйлем мүшелерінің
мәтіндегі қызметі. Құрмалас сөйлемдердің
мәтіндегі қызметі. Мәтіндегі сөз таңдау,
сөз қолдану (қисыны), сөз әрлеу.
Н.Назарбаевтың «Тәуелсіздік толғауы» мәтінінің
тақырыбы мен идеясы. Толғау мәтінінің
құрылымдық бөліктері. Толғаудағы
сөздік қолданыстар қисыны,  қайталама
сөздердің, қаратпа сөздердің қолданыс
ерекшелігі.
1)
«Стилистика
және тіл мәдениеті» (12 сағат):
2)
«Сөздердің
стильдік түрлері» (3 сағат). Сөйлеу тілінің лексикасы,
оның түрлері. Стильаралық бейтарап лексика.
Экспрессивтік-эмоционалды лексика;
3)
«Қазақ
әдеби тілінің стильдері» (9 сағат). Қазіргі кітаби тіл
туралы түсінік;
4)
«Стиль».
Стиль ұғымының сөйлеу және оның
формаларымен байланысты қаралатындығы, стильдердің негізгі
арқауы сөйлеудің ауызша және жазбаша формалары
екендігі;
5)
«Сөйлеу
стилі». Ауызекі сөйлеу стилінің тікелей қатынас жасауда
көрінетіндігі. Оның ауызша және жазбаша түрлері.
Сөйлеу стилінің қолданылатын орны, диалог лексикасы. Ауызекі
сөйлеу стилінің қолданылатын формалары: жарыссөз,
лекция, консультация, баяндама, әңгімелесу. Сөйлеу
стилінің ерекшеліктері;
6)
«Көркем
әдебиет стилі». Көркем әдебиет стилі сөз арқылы
өрнектелетіні. Мұнда сөздердің, сөз
тіркестерінің, сөйлемнің бейнелі
қолданылатындығы. Тілдің эстетикалық қызметі
көркем әдебиет стилінде ерекше көрінетіндігі. Көркем
әдебиет стиліне көп мағыналық, бейнелік
сипаттардың тән болатындығы. Мақал-мәтелдер мен
фразеологизмдердің кеңінен қолданылатындығы.
Көркем әдебиет стилінің басқа да ерекшеліктері;
7)
«Ресми
ісқағаздар стилі (кеңсе стилі)». Өтініш, сенімхат,
арыз, қатынас қағаз, мінездеме, хабарландыру,
мәжілісхат, өмірбаян, мәлімдеме және ресми
құжаттар: заң ережелері, өкімет қаулылары,
халықаралық шарт, т.б. Ресми ісқағаздарының
айырықша қарым-қатынас жасау құралы болып
саналатындығы. Ісқағаздар стилінің ерекшеліктері,
лексикасы;
8)
«Публицистикалық
стиль». Публицистикалық стильде қоғамдық-саяси
мәселелердің көрінетіндігі. Қоғамдық-саяси
мәселелердің бұл стильде ауызша және жазбаша
түрде қалыптастырылатындығы. Публицистикалық
стильдің жұмсалу формалары (әдістері): газет-журнал,
радио-теледидар. Публицистикалық стильде шешендік өнердің
қажеттігі. Публицистикалық стильдің ерекшелігі ресми стильге
және көркем әдебиет стильдеріне жақындығы;
9)
«Ғылыми
стиль». Бұған әр салада жазылған ғылыми
мәтіндер жататындығы. Ғылыми мәтіндерде мазмұн
анықтама, сипаттама, баяндама немесе талқылама түрінде
берілетіндігі. Ғылыми стильдің ерекшелігі. Сөздердің негізгі
мағынасында жұмсалатындығы, термин сөздердің
молдығы, көп мағыналы, образды сөздердің,
ойдың күрделілігі, т.б.
43.
«Тіл
мәдениеті және пунктуация» (14 сағат):
1)
пунктуацияның
тіл мәдениетіне қатысы. Тыныс белгілердің стиль
түрлерінде атқаратын рөлі.Тыныс белгілердің
сөйлем ішінде келетін және сөйлем соңында келетін деп
бөлетіндігі;
2)
сөйлем
соңында қойылатын тыныс белгілеріне нүкте, сұрау
белгісі, леп белгісі, көп нүкте жататындығы. Сөйлем
соңында қабаттасып қойылатын тыныс белгілерге сұрау
және леп белгілері, сұрау белгісі және көп нүкте,
леп белгісі және көп нүктелердің
қойылатындығы;
3)
сөйлем
ішінде келетін тыныс белгілерге үтір, сызықша, қос
нүкте, нүктелі үтірлер жататындығы;
4)
тыныс
белгілерінің қолданылатын орындары. Қос нүктенің
қолданылатын орындары. Нүктелі үтірдің
қолданылатын орындары. Нүктенің қолданылатын орындары.
Сұрау белгісінің қолданылатын орындары. Леп
белгілерінің қолданылатын орындары. Көп нүктенің қолданылатын
орындары;
5)
бірыңғай
мүшелерге байланысты қойылатын үтір, қаратпа
сөздерге байланысты қойылатын үтір, оңашаланған
айқындауышқа байланысты қойылатын үтір, қыстырма
сөздерге байланысты қойылатын үтір, одағайға
байланысты қойылатын үтір, құрмалас сөйлемге
қойылатын үтір;
6)
бастауыштан
кейін қойылатын сызықша, бірыңғай мүшелерден
кейін қойылатын сызықша, оңашаланған
айқындауыштың сызықшамен ажыратылатын жағдайлары,
құрмалас сөйлемдерге байланысты қойылатын
сызықша, төл сөз бен автор сөзіне қойылатын
сызықша, сөйлемді ықшамдап қолдануға байланысты
қойылатын сызықша;
7)
жақша,
тырнақшаның қолданылатын орындары. Сөйлемдегі негізгі
ойды, немесе бір сөйлем мүшесін айқындап, дәлелдеп,
қосымша түсінік беру үшін қолданылатын қыстырма
мәнді сөз, сөз тіркесі не сөйлемнің
жақшаға алынуы. Тырнақшаның мағынаға
байланысты қойылуы.
44.
«Стиль
мен пунктуацияның тіл мәдениетіне қатысын» қайталау
(2 сағат).

7. 5-сынып оқушыларының
дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

45.
Пәндік
нәтижелер бойынша 5-сыныптың соңында оқушылар:
1)
лексиканың тіл біліміндегі орны
мен маңыздылығын;
2)
сөздердің
мағыналық топтарына қарай түрлерін;
3)
сөздердің тура және
ауыспалы мағынасының айырмашылығын;
4)
омонимдер мен көп
мағыналы сөздердің ерекшеліктерін;
5)
тұрақты тіркестер мен
мақал-мәтелдердің өзіндік белгілерін;
6)
қазақ тілінің
сөздік құрам тармақтарының ішкі салаларын;
7)
сөйлемге лексикалық талдау
жасай алуы;
8)
лексикалық терминдерді
дұрыс ажыратып, орынды қолдана, т.б. білуі;
9)
фонетиканың тіл біліміндегі
орны мен маңыздылығын;
10)  фонетикалық ұғымдардың мәнін;
11)  сөз құрамындағы дыбыстардың
түрлерін және олардың жіктелуін;
12)  үндестік заңы туралы ұғымдарды;
13)  буын мен екпіннің түрлерін;
14)  орфографиялық және орфоэпиялық
нормаларды;
15)  қазақ әліпбиінің
құрамын, ретін;
16)  сөйлемге фонетикалық талдау жасай білуі;
17)  сөзжасамның тіл біліміндегі орны мен
маңыздылығын;
18)  сөздердің жасалу тәсілдерін және
олардың жасалу жолына қарай жіктелуін;
19)
мәтіннің
құрылымын ажыратып, мәтіннің жанрлық белгілерін
анықтай білуі;
20)
оқыған
мәтіндеріне сапалық жағынан талдау жасап, өзінің
берген бағасын дәйектеп айта білуі;
21)
тақырыпқа
сәйкес жоспар жасап, мәтін құрай білуі тиіс.

8. 6-сынып оқушыларының
дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

46.
Пәндік
нәтижелер бойынша 6-сыныптың соңында оқушылар:
1)      тілдің
қызметін және қоғамдық мәнін;
2)
түбір сөз бен туынды
сөздің белгілерін;
3)
тіркесті сөздердің
ерекшеліктерін және емлесіне сай жаза алуы;
4)
қос сөздер, біріккен
сөздер, т.б. емлесін;
5)
морфологияның тіл біліміндегі
орны мен маңыздылығын;
6)
атауыш, көмекші, одағай
сөздердің белгілерін;
7)
сөз таптарының
өзіндік белгілерін және бір-бірінен ажыра білуі;
8)
сөз таптарының
мағыналық топтарын;
9)
сөз құрамына
қарай талдау жасай білуі;
10) сөйлемге морфологиялық талдау жасай алуы;
11) мәтіндегі
сөздердің тізбекті, параллельді байланысын анықтай білуі;
12) мәтіннің
құрылысын, тақырыбын, идеясын, т.б. дәйектей білуі;
13) сипаттау,
суреттеу және түсіндіру мәтіндерін құрауда
сөзжасам мен морфологиядан алған білімдерін еркін пайдалана білуі
тиіс.

9. 7-сынып
оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын
талаптар

47.
Пәндік
нәтижелер бойынша 7-сыныптың соңында оқушылар:
1)
сөз
таптарының түрлену заңдылықтарының сөз
мәдениетімен бірлігін тани алуды;
2)
ұсынылған
мәтіндегі авторлық идеяның, тақырып пен
мазмұнның берілуіндегі сөз таптарының қызметін
түсіндіруді;
3)
мәтін
құрауда әдеби тілдің  морфологиялық нормасын
лексикалық  нормамен сабақтастықта қолдануды;
4)
мәтінді
құрайтын сөздер тобының әр сөз табына
қатысты стильдік бояуын ажырата алуды;
5)      ғылыми-көпшілік
және көркем әдебиеттен алынған мәтіндерге тілдік
талдау жасауды білуі тиіс.
6)
морфологияға
қатысты тілдік ұғымдардың мәнін анықтауды;
7)
әр
сөз табының түрленуін, сөйлемдегі қызметін;
8)
сөздердің
байланысу түрлерін;
9)
тілдің
негізгі бірліктерін қасиетіне қарай ажыратуды;
10)
тілдік
бірліктерді салыстырып, олардың ұқсастықтары мен
өзіндік белгілерін түсіндіруді меңгеруі тиіс.

10. 8-сынып
оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын
талаптар

48.
Пәндік
нәтижелер бойынша 8-сыныптың соңында оқушылар:
1)
синтаксистің тіл біліміндегі
орны мен маңыздылығын;
2)
сөз тіркесінің
өзіне тән белгілерін, тіркесу тәсілдерін ажыратуды;
3)
сөздердің байланысу
тәсілдерін;
4)
сөздердің байланысу
түрлерінің ерекшеліктерін;
5)
сөйлемнің
мағынасына және құрылымына қарай
бөлінуінің жолдарын;
6)
сөйлем мүшелерінің
түрлерін;
7)
сөйлемнің
бірыңғай мүшелеріне тән белгілерді;
8)
төл сөз, төлеу
сөз, автор сөзінің ерекшеліктері мен тыныс белгілерін;
9)
сөйлемге синтаксистік талдау
жасай алуы;
10)       жай сөйлемдердің
құрмаласу тәсілдерін ажыратуы;
11)
құрмалас
сөйлем сыңарларын байланыстыратын жалғаулық шылауларды
айырып, оларды сөйлеу тілінде еркін қолдана білуі;
12)
салаласа, сабақтаса
байланысатын құрмаластың түрлерін меңгеріп,
оларды қатыстырып мәтін құрай білуі;
13)
аралас
құрмаластың жасалу жолдарын түсіндіре білуі;
14)
құрмалас
сөйлемдерге байланысты қойылатын сызықшаны білуі;
15)
әртүрлі
жанрдағы мәтіндерге
мазмұндық-құрылымдық талдау жасай білуі;
16)
мәтіндерге
кешенді тілдік талдау жасай білуі;
17)
мәтіндегі
сөздердің байланысын анықтай алуы;
18)
мәтіндегі
сөздердің стильдік бояуын мәтін ерекшелігімен байланыстырып
түсіндіре алуы;
19)
мәтіндегі
авторлық көзқарасты білдіретін синтаксистік тілдік
құралдарды дәйектей білуі;
20)
тарихи,
ғылыми-көпшілік сипаттағы ауызша және жазбаша
мәтін құруда жай сөйлемнің түрлерін
шығармашылықпен қолдана білуі тиіс.

11. 9-сынып оқушыларының
дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

49.
Пәндік
нәтижелер бойынша 9-сыныптың соңында оқушылар:
1)      әдеби
тілдің нормаларын меңгеруі;
2)      стиль
түрлері мен түрлі мәтіндерді өз бетімен оқи,
түсіне, баяндай және интерпретациялай білуі;
3)
сөйлеу
мәдениетінің нормалары мен шешендікке қойылатын талаптарды
меңгеруі;
4)      ұжымдық
қатынаста және мәтін түзуде сөз таңдай
алуы;
5)      мәтін
талдауда оқу алгоритмін қолдана білуі;
6)
тілдік
құралдарды дәлдікпен қолдана отырып, түрлі
стильде, жанрда мәтін құрауды білуі;
7)
төл
сөз бен төлеу сөздің ерекшеліктерін, төл
сөздің орналасу тәртібін, тыныс белгілерінің
қойылу себебін;
8)
бірыңғай
мүше, оңашаланған айқындауыш, қыстырма,
одағайға байланысты тыныс белгілерінің қойылуын;
9)
бастауыштан кейін
қойылатын сызықшаны;
10)
 бірыңғай
мүшелерден кейін қойылатын сызықшаны;
11)
 оңашаланған
айқындауыштың сызықшамен ажыратылатын жағдайларын;
12)
 төл сөз бен
автор сөзіне қойылатын сызықшаны;
13)
 сөйлемді
ықшамдап қолдануға байланысты қойылатын
сызықшаны;
14)
 қос нүкте,
жақша, тырнақша қойылатын орынды;
15)
 ауызша және жазбаша
қарым-қатынастарда дұрыс сөйлеп, дұрыс жаза
білудің шарттарын білуі тиіс.
50.
Тұлғалық
нәтиже 5-9-сынып оқушыларының:
1)
Қазақстан Республикасы Конституциясына
құрмет көрсетуінен;
2)
тілдің
әлеуметтік-қоғамдық мәнін көрсетуінен;
3)
тілді ұлттық
құндылық ретінде тануынан;
4)
жаңа
әлеуметтік рөлдерді игеріп, қарым-қатынас
мәдениетін көрсетуінен;
5)
рухани-адамгершілік,
азаматтық-елжандылық өмір салты қажеттіліктерін
игеруінен;
6)
құндылық
ретінде өзі туралы және басқа адамның
тұлғасы туралы ұсыныстар жүйесін меңгере
білуінен;
7)
қоғамдағы
өзіндік әлеуметтік мәртебесіне саналы
қызығушылығын көрсетуінен;
8)
қазақ халқына және
Қазақстанда өмір сүріп жатқан басқа да
ұлыстардың тарихына, мәдениетіне, салт-дәстүріне
және басқа да құндылықтарына құрмет
көрсетуінен көрініс табуы тиіс.
51.
Жүйелі-әрекеттік
нәтижелер бойынша 5-9-сынып оқушылары:
1)
нақты
жағдаятқа талдау жасап, проблеманың пайда болу себептерін
көрсетуі;
2)
проблеманы
шешуге бағытталған өз әрекеттеріне мақсат
қоя отырып, әрекеттің жоспарланған өнімін
бағалауы;
3)
ұсынылған
ақпаратты тапсырмаға сәйкес жіктеп,
ұқсастықтары мен айырмашылықтарын көрсетуі;
4)
қойылған
міндеттерді шешу үшін іріктелген ақпараттардан қорытынды
жасауы;
5)
нақты
міндеттерді шешу үшін белгілі әрекеттер технологиясын
қолдануы;
6)
туындаған
мақсатқа сәйкес сөйлеу жанры мен мазмұнын
анықтауы;
7)
қарым-қатынас
мақсатына сәйкес тілдік қатынасқа түсіп,
мәтін құрауы;
8)
көпшілік
алдында сөйленетін сөздің құрылымын
анықтап, өз ойын мазмұнды әрі әсерлі жеткізе алуы
тиіс.

Скачано с www.znanio.ru

file_name: 26 Каз.яз.5-9 кл каз шк. рус 2015.doc

alt: МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ

alt: Приложение 26 к приказу

alt: О қу пәнінің 5-сыныптағы базалық білім мазмұны 1

alt: Олардың көп мағыналық пен омонимге қатыстылығы; 2) «Туынды сөздер»

alt: Орфографиялық, орфоэпиялық нормалар

alt: Етістікпен байланысқанда іс-әрекеттің өту сипатын көрсететіндігі; 2) сөйлемдегі сын есімдердің түрлеріне талдау жасатып жұрнақтардың беретін мағыналары мен қызметтерін үйрету; 3) «Сан есім»

alt: Болымды және болымсыз етістіктер»

alt: Одағайлардың емлесі»; 2) «Көне түркі ескерткіштеріндегі одағайлар»; 3) «Көмекші сөздер» (2 сағат)

alt: Етістіктің райлары». Ашық рай

alt: Толықтауыш болатын сөз таптары

alt: Республикасының мемлекеттік тілі

alt: Пәндік нәтижелер бойынша 6-сыныптың соңында оқушылар: 1) тілдің қызметін және қоғамдық мәнін; 2) түбір сөз бен туынды сөздің белгілерін; 3) тіркесті сөздердің ерекшеліктерін және емлесіне…

alt: Пәндік нәтижелер бойынша 8-сыныптың соңында оқушылар: 1) синтаксистің тіл біліміндегі орны мен маңыздылығын; 2) сөз тіркесінің өзіне тән белгілерін, тіркесу тәсілдерін ажыратуды; 3) сөздердің байланысу…

alt: Пәндік нәтижелер бойынша 9-сыныптың соңында оқушылар: 1) әдеби тілдің нормаларын меңгеруі; 2) стиль түрлері мен түрлі мәтіндерді өз бетімен оқи, түсіне, баяндай және интерпретациялай білуі;…

alt: 1) нақты жағдаятқа талдау жасап, проблеманың пайда болу себептерін көрсетуі; 2) проблеманы шешуге бағытталған өз әрекеттеріне мақсат қоя отырып, әрекеттің жоспарланған өнімін бағалауы; 3) ұсынылған…

title: КАЗАХСКИЙ ЯЗЫК учебная программадля 5-9 классов


extracted_text:
КВН
по
русскому языку
Цель: обобщить знания учащихся по русскому языку.
Задачи:
Учить
играть в интеллектуальные игры.
Учить
коллективной работе.
Развивать
интерес к русскому языку.
Развивать
чувство дружбы, товарищества.
Воспитывать
культуру речи.
Оборудование:
карточки, на доске пословицы о русском языке, воздушные шары.

Ход конкурса
1.
Организационный момент.
-
Стихи о русском языке.
Если
хочешь строить мост
Наблюдать
движенье звёзд,
Управлять
машиной в поле
Иль
вести машину ввысь-
Хорошо
работай в школе
Добросовестно
учись.

-
В школу ходим мы не зря,
Без
наук никак нельзя!
В
жизнь неграмотным войдёшь
За
минуту пропадёшь.
Чтоб
ошибок избежать,
Ум
свой надо развивать.
А
в игре проверит можно
Просто
будет или сложно.
Учащиеся
делятся на две команды по жетонам.

2.Разминка.
«Добавлялки»
Ры-ры-ры
– у мальчиков…(шары). Арь-арь-арь – на стене висит…(фонарь).
Ро-ро-ро – у Раи новое …(ведро). Ло-ло-ло – на улице…(тепло).
Лу-лу-лу – стол стоит в …(углу).Ре-ре-ре – стоит домик на…(горе).
Ша-ша-ша
– мама моет…(малыша).
Ри-ри-ри – на ветках…(снегири). Шу-шу-шу – другу я письмо…(пишу).
Ар-ар-ар – кипит наш…(самовар). Жа-жа-жа – есть иголки у…(ежа).
Ра-ра-ра
– начинается…(игра). Ру-ру-ру – продолжаем мы …(игру).

«Отгадай
и назови»
Необходимо
назвать слово по его значению.
Надпись
на письме, посылке, телеграмме, которая указывает, куда и кому посылают письмо
и т.д. (Адрес)
Место,
где приготовляют лекарства и продают их. (Аптека)
Помещение
для стоянки и ремонта автомобилей. (Гараж)
Фрукты
и ягоды, сваренные в сахарном сиропе. (Варенье)
Детёныш
овцы. (Ягнёнок)
Лиственное
дерево с белой корой. (Берёза)

Стихотворение
о словах
Есть сладкое слово – конфета.
Есть быстрое слово – ракета.
Есть кислое слово – лимон.
Есть слово с окошком – вагон.
Есть слово колючее – ёжик.
Есть слово промокшее – дождик.
Есть слово упрямое – цель.
Есть слово колючее – ель.

3. Задание «Расколдуй слово»

ЯЦАЗ (заяц)
                ЗОРА (роза)
САВО (сова)
               САЛИ (лиса)
ЗАОК (коза)
                КУРА (рука)

4.
Исправь ошибки, вставь буквы.

Польто,
питух, пенал, выганять, диревня, арфограмма, корова, агурец, итаж, столица,
пчела, навичок, говорить, рибята, карандаш, поднибесный.

5.
Игра «Подбери  общее  название»

Окунь,
карась, щука – рыбы.
Лето,
зима, весна – времена  года.
Июнь,
июль, август – месяцы.
Капуста,
лук, морковь – овощи.

6.
Игра «Волшебное колесо»
Найти
11 слов по кругу.

6.
Разгадать ребусы.

7.
Что нарисовано на картинках?

8.
Итог.

file_name: квн по русскому языку.docx

intro:
КВН
по русскому языку
Цель: обобщить знания учащихся по русскому языку.
Задачи:
Учить играть в интеллектуальные игры.
Учить коллективной работе.
Развивать интерес к русскому языку.
Развивать чувство дружбы, товарищества.
Воспитывать культуру речи.
Оборудование: карточки, на доске пословицы о русском языке, воздушные шары.

- Стихи о русском языке.
Если хочешь строить мост
Наблюдать движенье звёзд,
Управлять машиной в поле
Иль вести машину ввысь-
Хорошо работай в школе
Добросовестно учись.

- В школу ходим мы не зря,
Без наук никак нельзя!
В жизнь неграмотным войдёшь
За минуту пропадёшь.
Чтоб ошибок избежать,
Ум свой надо развивать.
А в игре проверит можно
Просто будет или сложно.
Учащиеся делятся на две команды по жетонам.

русский язык

group: Дисциплины

title: КВН по русскому языку


extracted_text:
Праздник Пасхи в детском саду для старших дошкольников 5-6 лет

Дети под музыку входят в зал и встают на свои
места.
Ведущая 1:
Весенний свежий лес
Шумит Христос Воскрес!
И солнышко с небес
Блестит Христос Воскрес!
И медный благовест
Гудит Христос Воскрес!
На храме яркий крест
Звенит Христос Воскрес!
Весна пора чудес
Поет Христос Воскрес!
Нет радостней словес
Сказать Христос Воскрес!

Дети:
«Христос Воскрес!»( хором отзываются)

Весна: Здравствуйте, мои хорошие, славные ребята. Здравствуйте мои милые!
(дети здороваются). А, знаете-ли вы, ребята, какой сегодня праздник мы
отмечаем? (ответы детей) Правильно наступил праздник Пасхи.
Что это за праздник такой – Пасха?
Среди всех христианских праздников – Пасха
Христова – самый величайший, самый светлый, торжественный. Святая Пасха – это
праздник победы любви и добра над злом, жизни над смертью, нашей надежды на
будущее воскресение, потому, что в этот день мы вспоминаем Воскресение Господа
нашего – Иисуса Христа. Когда-то, очень давно, злые люди предали и убили
Иисуса, но он, победил смерть и воскрес. Поэтому Пасху еще называют
Воскресением Христовым.

А
сейчас ребятки расскажут нам стихи:

1.Как люблю я праздник Пасхи!
Приготовлюсь к четвергу
Бабушка яички красит,
Я ей тоже помогу.
На скорлупке хрупкой, тонкой
Для людей, для красоты
Крашу кисточкой тихонько:
Крестик, солнышко, цветы.
В светлый праздник Воскресенья
Подарю своим друзьям
По яичку, с поздравленьем
И скажу: «Раскрасил сам!»

2. Звонко капают капели
Возле нашего окна.
Птицы весело запели:
"Пасха! Пасха!
К нам пришла!"

3. Мы вчера нашли подснежник
На проталинке в лесу.
Голубой цветочек нежный
Встретил Пасху и весну.

4. Праздник праздников грядет.
В храм святить народ несет.
Яйца, пасхи сырные,
Куличи имбирные.

Песня «Пришла весна и оживает поле, лес»

Ведущая: На Пасху на Руси
всегда устраивали веселые детские игры, давайте, и мы с вами поиграем!
«Катание
яиц по лунки».
По полу разбросаны конфеты. Игроки катают яички
и пытаются выбить конфеты. Игра продолжается до тех пор, пока не будут выбиты
все призы.

Ведущая: Молодцы
ребята поиграли, призы получили. Продолжаем дальше наш праздник.

В центр зала выходят 3 ребенка читают стихи.

5. Повсюду благовест гудит,
Из всех церквей народ валит.
Заря глядит уже с небес…
Христос воскрес! Христос воскрес!

6. С полей уж снят покров снегов,
И руки рвутся из оков,
И зеленеет ближний лес…
Христос воскрес! Христос воскрес!

7.Вот просыпается земля,
И одеваются поля,
Весна идет, полна чудес!
Христос воскрес! Христос воскрес!

Весна: Земля и солнце, Поля и лес —
Все славят Бога: Христос воскрес!
В улыбке синих Живых небес
Все та же радость: Христос воскрес!
Вражда исчезла, И страх исчез.
Нет больше злобы — Христос воскрес!
Как дивны звуки Святых словес,
В которых слышно: Христос воскрес!

Ведущая: Стихи хорошие и очень радостные! Молодцы! Давайте теперь снова
поиграем?.. Нашим мальчикам, сейчас нужно будет выступить  в роли старших
братьев и одеть своих сестренок в храм. А что обязательно должно быть на голове
у девочек в храме?… Правильно платочек или косыночка.

Проводится игра - конкурс: «Отведи сестрёнку в
Храм»
На помощь к мальчикам вызываются две девочки.
Мальчикам даются в руки юбочки и платочки. Им
предлагается очень быстро одеть юбочки девочкам и повязать им платочки, потом
отвести каждую заплетенную и повязанную девочку в назначенное место.

Весна: Вы все молодцы! Такие все шустрые и веселые! Поздравляю вас с Пасхой!
Христос Воскрес! Христос Воскрес!
А сейчас давайте снова поиграем. Нужно
разделиться на 2 команды по 4 человека!

Проводится КОНКУРС:
Катание яиц на тарелочке. У кого дольше яичко
кружится тот и победил.

Весна: Молодцы ребята! Посторались, порадовали меня! Христос Воскрес!

Песня «Здравствуй, лучик солнечный!»

Весна:
Еще темно, но солнышко играет.
Играет всеми красками небес.
И радостно друг другу повторяем:
Христос воскрес!
Все: Воистину
воскрес!

Ребёнок 8.
Открыты царские врата пред нами,
Святой огонь сияет от свечи...
Кругом опять расставили во храме
Цветные яйца, пасхи, куличи.

Весна:
Красное, как
капля крови на кресте,
Без конца и края – круглое везде!
Символ вечной жизни, красное яйцо
Как цветок из рая на руке цвело!
Песня
«Пасхальное яичко»

Ребята, еще раз поздравляю со Светлым праздником
Пасхи и хочу подарить вот эти пасхальные яйца. Христос воскрес!

Дети отвечают:
Воистину воскрес!

 Вот и подошёл к концу наш праздник, но
пасхальная радость пусть длится весь год! Христос Воскрес!

Дети под колокольный перезвон покидают зал.

file_name: пасха 2022.docx

alt: Весна: Земля и солнце, Поля и лес —

alt: Кругом опять расставили во храме

title: Сценарий праздника пасхи для детей 5-7 лет


extracted_text:
Маршрутный
лист для учащегося
Инструкция: маршрутный
лист может быть заполнен в электронном формате и отправлен на проверку учителю
посредством системы «Кунделiк» или любого
доступного мессенджера. При отсутствии такой возможности задания выполняются в
тетради, фотографируются и отправляются учителю на проверку посредством
доступного мессенджера.

Предмет

биология

Ф.И.О.
  учителя

Безносенко
  Н.Н.

Учебник

Р.Сатимбеков,
  Р.Алимкулова. Ж.Шилдебаев.

Урок
  №  , тема урока

№
  64 Формы взаимоотношений между организмами. Позитивные отношения – симбиоз:
  кооперация, мутуализм, комменсализм.

Цели
  обучения
(кратко)

сформировать знания об экологической нише, изучить типы
  межвидовых взаимоотношений, показать многообразие связей между организмами
  разных видов, обитающих в сообществе;

Ф.И.
  учащегося (заполняется
  учеником)

Порядок
  действий

Ресурсы
(заполняется
  учителем)

Выполнение
(заполняется
  учеником)

Изучи

https://www.youtube.com/watch?v=ciPM549zrpg
параграф
  63

Отметь
  знаком «+»  материал, с которым ознакомился(лась)

Ответь

Вопросы
  учителя по изученному материалу
1.
  Выясните, какие формы позитивного отношения между отдельными особями могут
  наблюдаться в природе.
2.
  Познакомьтесь с примерами, указанными в учебнике, и приведите свои по каждой
  форме взаимоотношений.
3.
  Составьте словесно-логическую схему, демонстрирующую изученный материал.
4.Что
  такое симбиоз?

5Грибники знают, что рыжики следует
  искать в молодом ельнике или под соснами, подосиновики и подберезовики – в
  лиственных лесах. Почему?

Выполни

.Приведите
  примеры симбиотических  взаимодействий между организмами на примере:
 а)
  растений,  б) животных
3.Опишите
  разновидность симбиоза - комменсализм
4.Какие
  виды комменсализма существуют в природе? Приведите примеры.
5.Что
  такое протокооперция? Покажите это на конкретных примерах.

2

Рефлексия

Теперь
  я знаю…

Теперь
  я умею…
(из критериев)

Поставь
  знаки «+» или «-»

Обратная
  связь от учителя
(словесная
  оценка и/или комментарий)

file_name: позитивные взаимоотношения.docx

alt: Маршрутный лист для учащегося

intro: маршрутный лист для учащихся


extracted_text:
МУНИЦИПАЛЬНОЕ  ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ
  УЧРЕЖДЕНИЕ -
ВЫСОКОВСКАЯ СРЕДНЯЯ
  ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ  ШКОЛА  №  1

ИНДИВИДУАЛЬНЫЙ ИТОГОВЫЙ ПРОЕКТ

Тема
«Переживание одиночества в подростковом
возрасте»

Выполнил:
Кутин Максим Максимович
Обучающийся 9 класса
Куратор проекта:
Ионова Ольга Васильевна
социальный педагог

Высоковск,  2020 г.
СОДЕРЖАНИЕ
Введение.…………………………………………………………….……….
...с. 3
Основная часть
Что такое
одиночество?………………………………………….…….
 с. 4
Проблема одиночества…………………………………………………с.
5
Причины одиночества ………………………………………………
...с. 7
Виды одиночества …………………………………………………….
с. 9
Практическая часть.
Анкетирование. Опрос………...……….……...с. 10
Рекомендации………………………………………………….………с.
13
Заключение………………………………………………………………...…..с.
14
Список используемых источников и
литературы………………………….. с.15
Приложения……………………………………………..……………………..с.16

Введение

Цель проекта: Проанализировать
проблему одиночества среди подростков, найти способы преодоления проблемы.

 Задачи проекта:

1.
Изучить
теоретический материал.
2.
Выяснить причины подросткового одиночества.
3.
Выявить статистику одиночества среди подростков.
4.
Предложить способы преодоления одиночества.
Актуальность проекта заключается в том,
что изучение переживания чувства одиночества
подростками имеет практическую значимость, поскольку эти переживания влияют на
формирование и адаптацию его личности в обществе.

Проблема проекта заключается
в том, что в настоящее время существует много исследователей, которые утверждают о положительном влиянии
данного феномена именно в подростковом возрасте, но существуют исследования,
которые выявляют тяжелые последствия переживания одиночества у подростков.
Гипотеза: Большая часть подростков 15 – 16 лет испытывают глубокое чувство
одиночества.
Объектом
исследования является подростковое одиночество.
Предмет исследования:
особенности переживания одиночества в подростковом возрасте у учащихся 9
классов.
Практическая значимость проекта заключается в том, что выводы и результаты
работы могут быть использованы для подготовки и проведения классного часа,
родительского собрания, при планировании профилактической работы в
учебно-воспитательном процессе общеобразовательного учреждения.
Методы:
1. Изучить литературу по данной теме.
2. Провести анкетирование среди
подростков.
3. Анализ полученных данных.
Сроки
исследования: октябрь 2019 г. - февраль 2020 г.

Основная часть
Что такое одиночество?

Одиночество – социально-психологическое
явление,  эмоциональное
состояние  человека, связанное
 с отсутствием
близких,  положительных эмоциональных
связей с людьми.
Одиночество – это особое эмоциональное состояние человека, при котором
он ощущает свою ненужность и не ощущает самого себя. Одинокий человек теряет
ощущение самого себя из-за отсутствия контактов с другими людьми, он
проваливается в пустоту, в которой его, как личности, нет. Это эмоциональное
состояние возникает в тот момент, когда человек не получает полноценного
внимания со стороны других людей, когда он не чувствует положительной
эмоциональной связи с людьми или боится ее потерять. При этом людей вокруг него
может быть много и они даже могут с ним общаться. Все дело в форме этого
общения – человека могут просто не слушать, не слышать и не понимать, и поэтому
он начинает чувствовать себя одинокими.
Одиночество – это
переживание, вызывающее сложное или острое чувство, которое выражает
определенную форму самосознания и показывает разрушение основ реальной сети
отношений и связей внутреннего мира личности.
Многие подростки
испытывают чувство одиночества: свою отчужденность от мира, ненужность,
невозможность стать счастливым в этом мире. Подчас эти мысли сопровождаются
грустью, обидой, страхами...
В жизни подростков
чувство одиночества занимает большое место: подросток обособляется, учится быть
самостоятельным, ищет новые формы взаимоотношений с другими людьми. Трудности нахождения
этих форм, отвержение в свою очередь отражаются и проявляются в переживании
чувства одиночества
В современном обществе увеличивается число
подростков, испытывающих чувство одиночества, что нередко приводит к личностным
девиациям с такими социально опасными последствиями, как депрессия, алкоголизм,
наркомания и попытки суицида. Почти что каждый подросток проходит через периоды
одиночества, неуверенности и беззащитности. Усугубляется это еще и страхом, что
подросток считает, что он один во всем классе, во всей школе, во всей
вселенной. Ему кажется, что он отделен от всех невидимой стеной, что его
окружает непроницаемое облако. И никто его не понимает. Он завидует некоторым
сверстникам, которые на первый взгляд никогда не сталкивались и никогда не
столкнуться с данной проблемой. Но даже самые популярные подростки сомневаются
в себе.

Проблема
одиночества

Проблема одиночества
берет свое начало с древности и актуальна по сегодняшний момент. В настоящее
время нет точного определения, что такое одиночество. Проблема определения
одиночества связана с многообразием трактовок этого понятия у разных
исследователей: чувство одиночества и социальная изоляция; болезненное
переживание вынужденной изоляции и добровольное уединение. Чувство одиночества исполняет
регулятивную функцию и включено в механизм обратной связи, помогающий индивиду
регулировать оптимальный уровень межличностных контактов. Однако физическая
изоляция человека не всегда приводит к одиночеству.
Данной проблемой
занимались такие ученые, как З. Фрейд, Г. Зилбург, Г. Салливан, К. Роджерс, Ф.
Фромм-Рейхман, К. Мустакас, К. Боумен, Д. Рисмен, Н. Слейтер, Р. Вейс, К. А.
Абульханова-Славская, А. Г. Амбраумова, Г. П. Орлов, И. С. Кон, А. А. Леонтьев
и др.. Рассматривая одиночество как психический феномен, большинство
исследователей подчеркивают его различия с такими понятиями, как «уединение» и
«изоляция», полагая, что одиночество имеет некий специфический внутренний
контекст. Изоляция в большей степени связана с физической, пространственной и
временной локализацией человека по отношению к социальному окружению и является
внешне обусловленной ситуацией, а не внутренним психическим переживанием.
Одиночество подростков
является одной из серьезнейших проблем современного общества. Динамика современного
мира отражается в сфере личностного восприятия мира и построения субъективной
линии поведения в нем каждым человеком. Для формирования социально устойчивой,
социально самостоятельной, ответственной, мобильной личности современный
подросток должен пройти процесс социализации полностью, не останавливаясь на
определенном этапе и не замыкаясь в себе. Иначе подросток может столкнуться с
такими, еще более, серьезными проблемами как: алкоголизм, наркомания,
депрессия, попытки суицида.
Почти что каждый подросток
проходит через периоды одиночества, неуверенности и беззащитности. Усугубляется
это еще и страхом, что подросток считает, что он один во всем классе, во всей
школе, во всей вселенной. Ему кажется, что он отделен от всех невидимой стеной,
что его окружает непроницаемое облако. И никто его не понимает. Он завидует
некоторым сверстникам, которые на первый взгляд никогда не сталкивались и
никогда не столкнуться с данной проблемой. Но даже самые популярные подростки
сомневаются в себе.
Подросток, стремясь доказать
себе и окружающим свою самостоятельность, ценность своей личности, её
уникальность и неповторимость, неизбежно сталкивается с состоянием одиночества,
«разговором с собой», которое в свою очередь помогает ему в этом обособлении,
индивидуализации, развитии его личности.
В подростковом возрасте у
ребенка возникает острое ощущение, что ему открывается много нового в жизни, во
взаимоотношениях людей, в самом себе. И, с одной стороны, может возникнуть
замкнутость, желание одиночества, а с другой стороны, рождается жажда общения,
желание быть понятым, быть откровенным с человеком, которому можно было бы
открыть самого себя. Отсюда стремление к дружбе, желание иметь друга. Поэтому
подросток нуждается в постоянно поддержке не только взрослых, но и друзей (референтных
групп, в которые он входит). Он ищет в компании одного из сверстника, кто бы
мог стать для него опорой, с кем бы он мог делиться всеми своими секретами.
Главная причина этого стремления является желание найти того, кто тебя
понимает. Многие исследователи отмечают, что именно отсутствие понимания,
понимающего человека является причиной возникновения чувства одиночества.
Для каждого подростка
одиночество имеет личностную значимость, а иногда и ценность, позволяющую
осмыслить свой внутренний мир.
Таким образом, анализируя
проблему одиночества можно выделить две тенденции. Первая – трактовка его как
психического состояния или субъективного переживания. Когда человек не получает
полноценного внимания со стороны других, при этом людей вокруг подростка может
быть много и они даже могут с ним общаться, но он чувствует себя одиноким.
Вторая – трактовка одиночества как исключительно позитивного состояния переживания.
Если даже человек месяцами находится один, не поддерживает ни с кем никаких
контактов, но чувствует себя при этом превосходно и не нуждается ни в какой
помощи, он не считается находящимся в одиночестве.

Причины
подросткового одиночества

Подростковый
возраст сопровождается тем, что ребенок пытается оценить и понять себя и
зачастую смотрит на себя с позиции выбранного идеала или общепринятой нормы.
Из-за отсутствия опыта самопознания, дети зачастую не могут сами оценить себя, свой
внутренний мир и сомневаются, что кто-то другой тоже сможет это сделать.
Основными
причинами одиночества у подростков являются:
·
Неполноценное общение со сверстниками,
непринятие в социальную группу или группу по интересам, отсутствие людей, разделяющих
интересы, потребности и увлечения ребенка. Часто возникает из-за недостаточных
коммуникативных умений, умения слушать и сопереживать другим людям.
·
Возрастной кризис идентичности. Ребенок должен найти
баланс между обособлением ("Я") и отождествлением (с другими,
обществом). Если происходит преобладание отождествления, то ребенок теряет свое
"Я" и чувствует свою никчемность; если преобладает обособление, то
бывает трудно или невозможно построить отношения с другими людьми.
·
Возрастной кризис самооценки. Подросткам
свойственно постоянно оценивать и анализировать себя, порой предъявляя
повышенные требования. Подростки замечают множество своих недостатков,
недовольны собой. И считают, что и другие также видят эти недостатки. Подростки
остро реагируют на критику и замечания, и это также приводит к уединению и
отказу от общения.
·
Завышенные требования к другим людям,
которые не достойны общения с подростком, слишком низко развиты, бедны и т.п.
·
Нереалистичные представления о дружбе,
взаимоотношениях между людьми, о любви.
·
Внешние социальные факторы: смена места жительства,
переход в другую школу, потеря друга, отсутствие круга знакомств (ребенок не
посещает кружки и секции, у него нет увлечений).
·
Пример семьи. Если в семье ребенка ненормальные отношения,
частые скандалы, физическое насилие и т.п., ребенок заранее убежден, что
общение не приведет ни к чему хорошему и намеренно избегает их (особенно с
противоположным полом).
·
Отсутствие полноценных, доверительных отношений с родителями,
завышенные требования родителей к ребенку, частая критика, не принятие ребенка
как самостоятельной личности. Это приводит к тому, что у ребенка формируется
заниженная самооценка, он не верит ни в себя, ни в других, в то, что его хоть
кто-то может понять и полюбить.
·
Гиперопека. Воспитание ребенка как кумира семьи
может породить те же проблемы с общением: повышенные требования к окружающим,
низкий контроль собственного поведения, завышенная самооценка, отсутствие
критики по отношению к себе.
Таким образом, подростковый возраст - это самый сложный этап
превращения ребенка во взрослого человека. Причин, по которым
подросток может чувствовать себя одиноким, существует множество, однако
наиболее часто встречаются следующие: сложные отношения в семье, трудности в
общении со сверстниками.

Виды подросткового
одиночества

Влияние
одиночества на подростка зависит от длительности переживания.
Подростковое
одиночество, как правило, делят на три вида:
·
кратковременное одиночество (временное одиночество)
-кратковременные приступы переживания собственной обособленности и
неудовлетворенности общением и межличностными отношениями.
·
ситуативное одиночество появляется
как результат каких-либо стрессовых событий в жизни человека, таких, например,
как переезд либо смерть близкого человека, разрыв
отношений. После короткого времени дистресса ситуативно одинокий индивид
смиряется со своей потерей и частично или полностью преодолевает возникшее
чувство одиночества.
·
хроническое одиночество характеризуется
отсутствием у человека в течение длительного времени удовлетворительного
общения, в результате чего он страдает от своей обособленности.
Наиболее
тяжкие последствия для подростков имеет хроническое одиночество, именно оно
может привести к эмоциональным и поведенческим отклонениям.
Чтобы уйти от хронического
одиночества потребуется стать уверенным в себе, чтобы суметь противопоставить
свои приоритеты и ценности социальным нормам и ожиданиям, нередко фальшивым и
неискренним. Больше всего пользы от своего состояния хронически одинокие люди
могут получить благодаря выработке невосприимчивости к социальным тревогам и
развитию социальных навыков общения и взаимодействия.
По происхождению одиночество бывает:
·
Вынужденным (человек
не по воле находится в состояние одиночества);
·
Добровольным (человек
сам хочет испытать одиночество).

Практическая часть
Анкетирование: «Проблема
одиночества среди подростков»
Опрос: «Как одиноким подросткам
побороть чувство одиночества?»

Мною было проведено добровольное анкетирование среди подростков
МОУ-ВЫСОКОВСКОЙ СОШ № 1 с целью выявления статистики одиночества среди
подростков и выяснения наиболее эффективных способов преодоления одиночества в
подростковом возрасте. Возраст испытуемых: 15-16 лет, количество: 36 обучающихся
9 классов (приложение №1, вопросы).
          На первый вопрос: «Чувствуешь ты себя одиноким по жизни?»
89% ответили «нет» (32 из 36 человек),
8% ответили «да» (3 из 36 человек),
3% ответили «не совсем» (1 из 36человек).
          На второй вопрос: «Бывают ли ситуации, когда ты
чувствуешь себя одиноким?»
36% ответили «нет»
60 % ответили «да»
4% ответили «иногда».
          На третий вопрос: «Как ты думаешь, почему
подростки испытывают одиночество?»
25% ответили «нет друзей»,
22% ответили «не знаю»,
12% «переходный возраст»,
6% «нехватки поддержки, внимания от взрослых»
5% «комплексы, скромность, застенчивость»,
4 % «боятся общества»,
26 % «предательства друзей, ссоры с родителями; не получают
взаимные симпатии; не ценят друзей и в итоге остаются одни; отдаленность и др.».

          На четвертый вопрос: «Что ты чувствовал, испытывая чувство
одиночества?»
22% ответили «подавленность»,
20% ответили «тоска, пустота»,
18% ответили «боль»,
12 % ответили «грусть»,
6% ответили «нужда в разговоре с кем-то»,
5% ответили «ничего не чувствовал»,
3% ответили «ничего не хотелось делать»,
14% «я не был одинок(а), ненужность; разочарование; недопонимание;
бесполезность; мерзкое, отвратительное чувство по отношению к себе; равнодушие;
тревога; боязнь и др.».

На пятый вопрос: «Что нужно,
чтобы не быть одиноким?»
38% ответили «найти друзей»,
16% ответили «общаться»,
13% ответили «быть позитивным»,
33% ответили «посещать общественные мероприятия; быть проще;
проявить желание; раскрыть себя, найти свое окружение; увидеть, что ты кому-то
нужен; любить то, что ты любишь; полюбить кого-нибудь по-настоящему; помогать
другим; слиться с окружающим миром; быть самим собой; проявлять инициативу и
др.»
На шестой вопрос: «Что ты сделал, чтобы выйти
из состояния одиночества?»
22 % ответили «ничего»,
20 % ответили «завела новые знакомства»,
12% «больше общался»,
9% «рассказал(а) о своих проблемах»,
6% «шел гулять»,
6% «само прошло»,
25 % «старалась делать то, что я люблю; слушала музыку; пыталась
держаться в компании сверстников; занималась домашними делами; развивала себя;
завела кота; исправляла себя; училась и др.».
На седьмой вопрос: «Как помочь
одиноким подросткам?»
28% ответили «общаться с ними»,
22% ответили «подружиться с ними»,
13% ответили «не могу определиться,
11% ответили «позвать гулять»,
8% ответили «познакомиться и развеселить»,
18% ответили «поддержать их; не оставлять их; придти на помощь;
протянуть руку помощи и др.».
Так же я провел опрос среди взрослых людей: учителей, родителей,
социального педагога и др. с целью создания
оптимальных рекомендаций для преодоления одиночества среди подростков,
задав вопрос: «Как одиноким подросткам побороть чувство одиночества?», они отвечали
следующее:
1.
Начать с себя. Изменить себя.
2.
Не замыкаться в себе.
3.
Читать классическую литературу.
4.
Проанализировать свои поступки.
5.
Захотеть, проявить желание.
6.
Заниматься любимым делом.
7.
Завести домашнего животное.
8.
Общаться со сверстниками.
9.
Находить общий язык с семьей.
10.
Меньше общаться в виртуальном мире.
11.
Поднимать свою самооценку.
12.
Участвовать в школьной жизни.
13.
Быть открытым, искать разные пути общения.
14.
Общаться с людьми по общим интересам.
15.
Воспользоваться помощью анонимного психолога, телефона доверия.
16.
Не замыкаться на своих проблемах.
17.
Записаться в театральный кружок.
18.
Побороть свои комплексы.
19.
Записываться на разны секции, кружки, группы, студии.
20.
Применять коммуникативные навыки: уметь выразить свое мнение,
точку зрения, мысли ; уметь слушать других.
21.
Осмотреться вокруг, может кому-то нужна твоя помощь- это завяжет
отношения.
22.
Не отталкивать инициативу других.
Таким образом, анализ полученных
результатов показывает, что большинство подростков не чувствуют себя одинокими
по жизни (88%), но практически каждый хотя бы раз пребывал в
состоянии одиночества. Обучающиеся и взрослые смогли дать множество
разнообразных рекомендаций по преодолению одиночества среди
подростков.

Рекомендации по преодолению чувства одиночества
в подростковом возрасте

Лев Толстой однажды написал в своем
дневнике: «Живя с людьми, не забывай того, что ты узнал в уединении. В
уединении обдумывай то, что узнал из общения с людьми».
Поскольку
одиночество – переживание субъективное, то нельзя придумать единый способ его преодоления,
подходящий всем и каждому в любом случае. Поэтому при оказании юношам и
девушкам помощи нужно придерживаться принципа «золотой середины», т.е. уделять
им достаточно внимания и понимания, демонстрировать готовность оказания помощи
в трудной ситуации, но в тоже время поощрять самостоятельность, активность в
поиске преодоления негативного переживания одиночества.
Разделить
одиночество означает: выслушать человека, когда он захочет рассказать о своей
боли; понять и принять его чувства.
Наиболее эффективными способами преодоления одиночества в
подростковом возрасте по мнению взрослых и самих детей являются:
1.
Отвлечение при помощи умственной деятельности (просмотр ТВ, книги,
прослушивание музыки).
2.
Занятие напряженной работой, чтобы преуспеть в какой-либо
деятельности.
3.
Выполнение домашних дел.
4.
Занятие спортом, творчеством и т.п. с целью избавления от
негативных эмоций.
5.
Шопинг с целью изменения собственного имиджа.
6.
Поиск новых способов знакомства (дискотека, вечеринки, различные
клубы, интернет).
7.
Анализ причин своего одиночества.
8.
Прогулка на свежем воздухе, выезд на природу.
9.
Обращение к психологу или психотерапевту для разрешения проблем.
10.
Найдите
то, что вам нравится делать, своё хобби. Запишись на кружок или в школу
искусств, там вы найдете новых друзей, имеющих с вами общие интересы.
11.
Развивайтесь,
будьте свободнее, интереснее, и тогда люди сами потянутся к вам.
Помните, что чувство одиночества можно использовать, как
положительный фактор: найти себя, своё хобби, развиваться, заняться делами

Заключение

Проблема
одиночества является одной из серьезнейших проблем человечества, когда
взаимоотношения почему-то не складываются, не порождая ни дружбы, ни любви, ни
вражды, оставляя людей равнодушными по отношению друг к другу. Человек
становится одиноким тогда, когда осознает неполноценность своих отношений с
людьми, лично значимыми для него, когда он испытывает острейший дефицит
удовлетворения в общении.
          Одиночество - тяжелое
психическое состояние, обычно сопровождающееся плохим настроением и тягостными
эмоциональными переживаниями, к одиночеству подвержены многие, потребность на
кого-то опереться возникает даже у сильных личностей, а стремление человека к
общению обусловлено его социальной природой. Одиночество случается и в толпе,
когда вокруг много людей, но никому нет до тебя дела. Вряд ли найдется человек,
который хотя бы иногда не испытывал состояния одиночества. В течение жизни мы
теряем друзей, любимых, близких людей. Чтобы избавиться от одиночества, есть
два пути: либо научиться принимать это чувство и справляться с ним,
переключаясь на иные значимые дела, например найти интересное занятие,
увлечение, хобби, с головой уйти в работу, либо учиться по-новому строить
взаимоотношения с людьми, чтобы не чувствовать своего одиночества, найти новых друзей.
В проведенном мною исследовании моя гипотеза о том, что
большинство подростков 15 – 16 лет испытывают
глубокое чувство одиночества не подтвердилась. В моем обществе
существуют подростки, которые находятся в состояние одиночества. Их немного, но
они, к сожалению, есть. Целью моего исследования было: проанализировать
проблему одиночества среди подростков, найти способы преодоления проблемы,
исходя из этого, я изготовил буклеты с рекомендациями «Как
побороть чувство одиночества».

Список
используемых источников и литературы
1. Асмолов А. Г. Психология личности:
Учебник. - М.: МГУ, 1990. 367 с.
2. Корчагина С.Г. Психология одиночества. - М.: МПСИ, 2008. 228
с.
3. Кривцова С.В. Подросток на перекрестке эпох. - М.:
Генезис, 1997. 280 с.
4. https://novainfo.ru/article/5860
5. https://www.b17.ru/article/105918/
6. https://moluch.ru/archive/242/55918/
7. https://pedsovet.su/publ/164-1-0-4952
8. http://sh33.oskoluno.ru/site/docs/odinochestvo.pdf
9. https://www.psyhologvspb.ru/odinochestvo-podrostka.php
10. https://kalantiernaia.com/podrostkovoye-odinochestvo-khorosho-ili-plokho
11.https://studbooks.net/711193/psihologiya/osobennosti_odinochestva_podrostkovom_vozraste

Приложение №1

Анкета
«Проблема одиночества среди подростков»
Инструкция: Долго не
задумываясь, кратко ответь на следующие вопросы:

№ п/п

Вопросы:

Ответы:

1

Чувствуешь ты себя одиноким по жизни?

2

Бывают ли ситуации, когда ты чувствуешь
  себя одиноким?

3

Как ты думаешь, почему подростки
  испытывают одиночество?

4

Если ты сейчас одинок или был когда-то
  одиноким, что ты чувствовал?

5

Что нужно, чтобы не быть одиноким?

6

Если бы ты оказался в состоянии
  одиночества или уже был в нем, что ты сделал, для того чтобы выйти из этого
  состояния?

7

Как помочь одиноким людям?

Скачано с www.znanio.ru

file_name: Проект «Переживание одиночества в подростковом возрасте».docx

alt: МУНИЦИПАЛЬНОЕ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ

alt: Основная часть Что такое одиночество?

alt: Причины подросткового одиночества

alt: Виды подросткового одиночества

alt: На пятый вопрос : «Что нужно, чтобы не быть одиноким?» 38% ответили «найти друзей», 16% ответили «общаться», 13% ответили «быть позитивным», 33% ответили «посещать общественные…

alt: Поднимать свою самооценку. 2

alt: Заключение Проблема одиночества является одной из серьезнейших проблем человечества, когда взаимоотношения почему-то не складываются, не порождая ни дружбы, ни любви, ни вражды, оставляя людей равнодушными…

alt: Приложение №1 Анкета « Проблема одиночества среди подростков»

intro:
Исследовательский проект на тему: «Переживание одиночества в подростковом возрасте» посвящена актуальной теме, поскольку многие дети испытывают чувство одиночества в подростковом возрасте.
Работа чётко структурирована: имеются введение, постановка задач, гипотеза, основное содержание, выводы, список изученной литературы, приложения. Главную цель работы – проанализировать проблему одиночества среди подростков и найти способы преодоления проблемы и с выдвижением гипотезу о том, что большая часть подростков 15 – 16 лет испытывают глубокое чувство одиночества.

психологическая работа

group: Педагогика

title: Социальный проект «Переживание одиночества в подростковом возрасте».


extracted_text:
Консультация для
родителей

«Откуда на Руси пошли
Колядки».

Коляда — традиционный праздник языческого происхождения у славянских
народов, связанный с зимним солнцестоянием и новым годом, позднее приуроченный
к Рождеству и Святкам (ср. лит. Kaldos — Рождество). Неотъемлемыми атрибутами
праздника являлись подарки, переодевания (ряженье с использованием шкур, масок
и рогов). Колядки – от латинского calendae,
обозначающего первый день месяца. Есть и другие объяснения, например от слова
коло – круг.
Рождественско-новогодние праздники начинались колядованием.
Так назывались праздничные обходы домов с пением колядок – песен, в которых
славились хозяева дома и содержались пожелания богатого урожая, изобилия и т.
д. Началу года придавалось особенное значение: как встретишь Новый год, таков
он и весь будет.
Праздник, в честь Бога Коляды, приходится на день зимнего
Солнцестояния. Чем же интересен этот день?
Это день- границы-перехода. Стоим мы, например, на пороге на
границе и можем как войти в одну комнату, так и в другую. Так вот дни переходы
этим и замечательны, что мы можем, никуда не выходя из комнаты, путешествовать.
Какие дни переходы навскидку можно вспомнить: новолуние, полнолуние, экадаши,
дни солнцестояния, дни смены эпох, дни рождения БОГОВ и др.
Существуют приметы:
«Если на Коляду светло и солнечно, на новый год морозно и
ясно. Если же хмуро и иней повиснет, новый год будет теплым и пасмурным».
«С какой стороны на Солнцеворот ветер дует, с такой будет
дуть до Масленицы».
«Если в этот день тепло, зима будет холодная».
«В ночь звезд густо – густо и ягод будет».
Коляда празднуется не всегда в один и тот же день. Как и все
остальные Главные славянские праздники (Масленица, Купала и Таусень, связанные
с четырьмя основными ежегодными астрономическими событиями (двумя
равноденствиями и двумя солнцестояниями, Коляда относится к так называемым
ПОДВИЖНЫМ праздникам. Каждый из них имеет "свою" неделю - купальскую,
масленичную, святки и пр.
А происходит это по той причине, что наш календарь
Лунно-Солнечный, а не просто Солнечный. Славления Коляды.:
Коляда-Солнцеворот
Стань у наших у ворот
Разгони Сварог потемь
Верни на Русь красный день
Огнем возгори Коло воздыми
Води Коло горе, а свету преболе!
Гой! Коляда! Слава!
Солнышко повернись
Красное разожгись
В дорогу выезжай
Зимушку погоняй!
Гой! Коляда! Слава!
В Великороссии святки, кроме славления по домам,
сопровождаются
наряжанием в маски и костюмы с целью не быть узнаваемыми, а
также
загадываниями. Как гадания, так равно и наряжания в разные
костюмы
производятся вечером, а гадают часто по ночам.
Коляда – это давний обычай, который пришёл к нам из тех далёких
времён, когда наши предки-славяне праздновали поворот солнца к лету, а зимы –
на мороз. В наши дни Коляда живёт в народе как весёлый зимний праздник и
состязание, где каждый может показать свою сноровку, своё мастерство в слове,
играх и песнях.
Мало кто знает, как весело и задорно можно праздновать
колядки с детьми в наше время. Но в ваших силах положить начало славной
традиции в вашем доме. Попробуйте отмечать колядки каждый год и вовлечь в этот
старый славянский праздник друзей и соседей.

file_name: Консультация для родителей  Откуда на Руси ппошли Колядки (Автосохраненный).docx

alt: Консультация для родителей «Откуда на

alt: Коляда относится к так называемым

title: Консультация для родителей "Откуда на Руси пошли Колядки"