extracted_text:
Тірегім мен тілегімде-Астана
 Арқаның
төрінде сылдырап аққан Ерке Есілдің жағалауында
орналасқан айбынды Астанамыз бүгінде күн санап
құлпырып келеді.  Ару Астанамыздың көрсе көз
тартар- көрікті, қараса көздің жауын алар, жаңа
үлгідегі өнеріне негізделген биік-биік ғимараттары
қалаға сән беріп, жаңаша бағыта ерекшелендіріп
тұрғаны сөзсіз. Ару Астанамызда орналасқан әсем
ғимараттың бірі - «Пирамидаға» тоқталсақ
оның ішін былай қойғанда сыртының өзі ерекше бір
әлем емес пе?. «Бәйтерегіміздің»- өзі неге
тұрады? Барлық әсем ғимараттарды жекелеп даралап айтар
болсақ уақыт жеткізе алмайтын іспеттіміз. Астананың ауыз
толтырып айтар жері көп екені бәрімізге аян. Яғни ,ару
Астанамыздың халық тамашалап, қызықтап көрер жері
көп. Бұл дегеніміз Астананың санаулы жылда қол
жеткізген жетістіктері десек артық айтқан болмас едік. Тіпті шет
елдерден қаламыздың әсем жерлерін аралап, тамсанып кететін
шет елдік қонақтар да аз емес. Оны бас қалада болған
кезімде анық байқадым. Жер бетіндегі Еуразия
құрлығының кіндігінде орналасқан Астана – Еуразия
мен Азияны жалғастырушы алтын көпір, қақпаның
кілті болса, күллі қазақ халқының – жүрегі.
Осындай жетістікке жетіп, Астананың алып жатқан асуы –
тұғырлы тәуелсіздігіміздің, еңселі
елдігіміздің, айбарлы азаттығымыздың арқасы.Ең
бастысы Елбасымыздың дара басшылығының қол жеткізген
биік белестері деп ойланбастан айта аламыз. Өзге ұлт күйресе
де, жаңа заманда жасампаздықпен қалыптасып жатқан
жаңа қаламыз ешқашан жойылмасын. Елдігіміздің
еңселі, тәуелсіздігіміз тұғырлы болып, еліміз
мәңгі жасап, қол жеткізген жетістігің молайып, жайнай
берсін. Асқақтай бер Ару қала – Астана!!!

Елбасы
жариялаған басымдықтар
Мемлекет басшысы Нұрсұлтан
Назарбаевтың «Қазақстандықтардың
әл-ауқатының өсуі: табыс пен тұрмыс сапасын
арттыру» атты биылғы Жолдауы жетістікке жету жолын табу үшін нендей
жұмыстар істелуі қажеттігін айқындау жолындағы
маңызды әрі айтулы қадам. Елбасы жариялаған
басымдықтар мен міндеттер Қазақстанның
әлеуметтік-экономикалық және технологиялық
тұрғыда жаңғыртудың логикалық жалғасы
іспеттес. Еліміз егемендік жылдарында үнемі жаһандық
жаңа үрдістерді қолдап келеді. Мақсат – айқын.
Халықтың әл-ауқаты мен тұрмыстық
әлеуетін арттыру. Биылғы Жолдауды әсіресе, еліміздегі
ұстаздар қауымы зор қуанышпен қарсы алды.
Елбасы маңызды
құжаттың «Тұрмыс сапасын арттыру» атты екінші
басымдығында жоғары білім беруге қатысты, педагог
мәртебесі жайында бірқатар маңызды міндеттерді атап
өтті. Атап айтқанда, 2019 жылы «Педагогтардың
мәртебесі» туралы Заң қабылданады. Бұл – қазақстандық
ұстаздар қауымының қоғамдағы беделін
арттырып, орнын айшықтауға зор қадам болмақ.
Бұл туралы Мемлекет басшысы: «Келесі
жылы «Педагогтардың мәртебесі» туралы Заң қабылдау
керек деп есептеймін. Ол заң мұғалімдерді және мектепке
дейінгі мекемелердің қызметкерлерін ынталандыратын барлық
тетіктерді қарастыруы керек. Жүктемені қысқартып,
қызметтен тыс тексерістерден арылту керек.
Сондай-ақ, Қазақстан
Президенті нарықта тек жоғары білім бере алатын жоғары
оқу орындары қалу керектігін баса айтты. Бұған
қоса, ұлттың әлеуетін арттыру үшін мәдениетіміз
бен идеологиямызды одан әрі дамытуымыз керектігі тағы бар. Айналып
келгенде, бұл қадамдардың барлығы «Рухани
жаңғыруға» қызмет ететін болады.
Жолдаудың білімге қатысты
құрмет көрсетуді үндейтін тармағынан туған
ойлар бізді осындай тұжырымдарға жетелейді. Түптеп келгенде,
білім біздің жоғары оқу орындары мен мамандардың
бәсекеге қабілеттігін арттырып, олардың осы саладағы
іс-әрекеттеріне нағыз безбен болады. Бізді Елбасының
әдеттегідей жас ұрпаққа білім беруге айрықша
көңіл бөлуі ерекше қуантты. Жолдауда бізді білім
берудің жаңа сапасына көтеретін жаңғырудың
негізі ретіндегі адам капиталы болатынын атап көрсетеді.
Сонымен
қатар,мұғалімдердің жалақысының өсуі,
осы салада реформалардың болмайтыны баршаны қуантады. Мемлекеттік
мектептерде де енді жеке мектептердегі әдістеме және стандарттар
енгізіледі. Ұстаздардың статусын көтеру – маңызды
мәселелердің бірі. Қорыта келгенде, жолдаудағы ең
негізгі меже-мұғалім мәртебесі одан әрі
көтеріліп, абырой асқақтығы.

EXPO
бүкіләлемдік бірегей көрмесі
Экспо
2017 — Қазақстанның елордасы Астана қаласында
Халықаралық көрмелер бюросымен (ХКБ) ұйымдастырылатын
Халықаралық көрме. Көрме 2017 жылдың 10 маусым
мен 10 қыркүйек дейін аралығында өтеді.
Ұйымдастырушылармен таңдалған тақырып Future Energy
(Болашақ қуаты) болып табылады.
2011
жылдың 10 маусымында Париждегі Халықаралық көрмелер
бюросының штаб-пәтерінде EXPO-2017 жобасының
ұлттық үйлестірушісі, Қазақстан Республикасы
Сыртқы істер министрлігінің жауапты хатшысы Рапиль Жошыбаев
ХКБ-нің Бас хатшысы Винсенте Гонсалес Лоссерталеспен кездесті. Кездесу
барысында Рапиль Жошыбаев ҚР Премьер-Министрі қол
қойылған Қазақстан Республикасының ресми
өтінішін тапсырды. Сөйтіп 10 маусымда Қазақстан
Астанада ЕХРО-2017 көрмесін өткізу бойынша сайлау науқанына
кірісті. Жыл соңына дейін Қазақстан Республикасының
экономикалық даму және сауда Министрлігі өтініш
құжаттамасын (көрмені өткізу тұжырымдамасы,
техникалық-экономикалық негіздеме, көрмені өткізу
жоспары, қонақтардың қауіпсіздігі мен оларды
қарсы алу туралы инфрақұрылымдық шешімдер) дайындап оны
Халықаралық көрмелер бюросына тапсырады деп күтілуде.
ХҚБ талаптарына сай көремені өткізуге белгіленген үш ай
ішінде Астана қаласының әлемнің 100 мемлекетінен 3-4
млн адамды қабылдайтындай шамасы болу керек.
Астанадағы
ЕХРО-2017 көрмесі ТМД елдері мен Орталық Азия аумағындағы
өткізілетін ең алғашқы халықаралық
деңгейдегі көрмеге айналуы мүмкін. EXPO-2017
халықаралық көрмесін Астанада өткізу -
Қазақстанның негізгі жобаларының бірі. Мұндай
ауқымды шараны еліміздің астанасында ұйымдастыру туралы
Мемлекет басшысы бастама көтерді.
2011
жылғы 10 маусымда Париждегі Халықаралық көрмелер
бюросының (ХКБ) Бас хатшысы Винсенте Гонсалес Лоссерталеске
Қазақстан Республикасының ресми өтінімі тапсырылды. Сол
сәттен бастап біздің республикамыз Астанада ЕХРО-2017
көрмесін өткізу жөніндегі сайлау науқанына ресми
тұрғыда кірісті.
2012
жылғы 14 наурызда Мемлекет басшысы Қазақстанның
елордасында ХКБ-нің сарапшылар комиссиясымен кездесу өткізіп,
оның аясында ЕХРО-2017 көрмесін өткізу біздің еліміз
үшін ұлттық жоба болып табылатынын ерекше атап өтті.
2012
жылғы 12 маусымда Париждегі Халықаралық көрмелер
бюросының Бас ассамблеясының 151-ші отырысында Астананың
ресми таныстырылымы болып өтті. Жиынның басында делегаттарға
Қазақстан Президентінің арнайы бейнеүндеуі жолданды.
Нұрсұлтан Назарбаев өз сөзінде Астана жеңіп
шыққан жағдайда, жобаның табысты жүзеге асырылуы
үшін барынша күш-жігерін жұмсайтынына жеке кепілдік берді.
Астана ұсынған көрменің тақырыбы «Болашақтың
энергиясы» деп аталады, ол баламалы энергия көздеріне және «жасыл»
технологияға арналған.
2012
жылғы 22 қарашада ХКБ-ге мүше 161 елдің
өкілдерінің жасырын дауыс беру барысында Астана EXPO-2017
халықаралық мамандандырылған көрмесі өтетін орын
болып таңдалды. Астананың өтінімін 103 ел қолдады.
ЕХРО-2017 ТМД елдерінде өтетін алғашқы көрме болмақ.Астанадағы
бүкіләлемдік көрме 3 айға дейін жалғасатын
болады. Оған әлемнің 100-ге жуық елі және 10
халықаралық ұйым қатыса алады. Көрмеге 5 миллионнан
астам адам қатысады деп күтіліп отыр.
EХРО-2017
көрмесінің «Болашақтың энергиясы» тақырыбы
ең үздік әлемдік энергия сақтау технологиясын,
күн, жел, теңіз, мұхит және термалды су тәрізді
бүгінде бар баламалы энергия көздерін пайдалануда жаңа
әзірлемелер мен технологияны пайдалануға мүмкіндік береді.
Астана осы саладағы ең үздік әлемдік әзірлемелер
мен трендтер көрсету үшін тиімді алаңға айналуы
мүмкін. Көрме сондай-ақ елдің өндірістік
қуаты мен ғылыми базасын технологиялық жаңғырту
және экономиканы жүйелі әртараптандыру үшін
қуатты серпін береді.Мұндай ауқымды іс-шараны өткізу
шағын және орта бизнестің дамуына елеулі серпін береді.
Көрме елорданың көрмелер объектілері құрылысы мен
инфрақұрылымына едәуір жеке меншік инвестицияны тартуға
мүмкіндік туғызады.ЕХРО көрмесін өткізу кезінде
Қазақстанның астанасы әлемнің
түкпір-түкпірінен келген түрлі мәдениеттер үніне
толады. Көрменің аумағында күн сайын концерттер, шоу,
ұлттық күндер және өзге де ойын-сауық
іс-шаралары өтетін болады.
EXPO
бүкіләлемдік бірегей көрмесі – маңызы жағынан
дүниежүзілік экономикалық форумдармен, ал туристік
тартымдылығы бойынша ең танымал әлемдік деңгейдегі
спорттық жарыстармен салыстыруға тұрарлық
жаhандық ауқымдағы оқиға.1851 жылы Лондонда
өткен бірінші Бүкіләлемдік өнеркәсіп
көрмесінен бастау алған EXPO халықаралық көрмесі
әр жыл сайын зор танымалдыққа ие болып, барлық
қатысушыларға әлемнің экономикалық,
технологиялық және мәдени жетістіктерімен танысуға
тамаша мүмкіндіктер беріп келеді. Көрме сондай-ақ
инновациялық идеялар алмасу және болашаққа қатысты
ұжымдық көзқарас мүмкіндіктерін сенімді
көрсету үшін ерекше алаң болып табылады. ЕХРО көрмесін
миллиондаған туристер тамашалайды, сондықтан әрбір ел
өз мәдениетіндегі ұлттық өзіндік ерекшеліктерін
танытатын және өздерінің экономикалық және
технологиялық дамуының деңгейін бүкіл әлемге
көрсететін бірегей павильон құруға ұмтылады.
Қазақстан 1997 жылдан бастап Халықаралық көрмелер
бюросына мүше ел болып табылады және ЕХРО көрмелеріне 2005
жылдан бастап қатысып келеді. Испанияның Сарагоса ЕХРО-2008
көрмесінің қорытындысы бойынша «C» категориялы 104
қатысушы ел ішінде, біздің еліміздің павильоны сыртқы
және ішкі рәсімдеу өлшемдері бойынша қола медальмен
марапатталды.
2012
жылғы 26 қарашада Мемлекет басшысы «ЭКСПО-2017
Халықаралық мамандандырылған көрмесін дайындау мен оны
өткізу жөніндегі мемлекеттік комиссия құру туралы» №436
Жарлыққа қол қойды. 2014 жылғы сәуірде
Президенті Назарбаев Университетіне таяу орын тепкен ЕХРО-2017 көрме
кешені құрылысын бастап берді. Кешен құрамында 4
мың пәтер, жаңа мейманхана, Конгресс-холл және университеттен
орталыққа дейін ұласатын жабық қала салынады.
Көрме аймағында ұлттық павильон, тақырыптық
және корпоративтік павильондар, ойын-сауық және қызмет
көрсету нысандары орналасады. Көрме кешенінің жалпы ауданы –
174 гектар. Нысандарды пайдалану үшін энергия үнемдеу
технологиялары қолданылатын болады. Көрме кешенінің
ғимараттары халықаралық BREEM эко-стандарттары арқылы
бағаланып, арнайы куәліктер беріледі. Көрме өткеннен
кейін ЕХРО-2017 базасында ерекше мәртебеге ие «Астана» қаржы
орталығы құрылатын болады. Қазақстан 1997 жылдан
бастап Халықаралық көрмелер бюросына мүше ел болып
саналады және ЕХРО көрмелеріне 2005 жылдан бастап қатысып
келеді.
Мұндай ауқымды іс-шараны өткізу
шағын және орта бизнестің дамуына елеулі серпін береді.
Көрме елорданың көрмелер объектілері құрылысы мен
инфрақұрылымына едәуір жеке меншік инвестицияны тартуға
мүмкіндік туғызады.
ЕХРО көрмесін өткізу кезінде
Қазақстанның астанасы әлемнің
түкпір-түкпірінен келген түрлі мәдениеттер үніне
толады. Көрменің аумағында күн сайын концерттер, шоу,
ұлттық күндер және өзге де ойын-сауық
іс-шаралары өтетін болады.
EXPO бүкіләлемдік бірегей
көрмесі – маңызы жағынан дүниежүзілік
экономикалық форумдармен, ал туристік тартымдылығы бойынша ең
танымал әлемдік деңгейдегі спорттық жарыстармен салыстыруға
тұрарлық жаhандық ауқымдағы оқиға.

Тау тұлға таланттар көп
бізде...
Журналист мамандығы – қиындығы мен
қызығы мол, жан-жақты білімділікті талап ететін жауапты сала.
Өз шығармашылығы арқылы қоғамға да,
адамға да қызмет ететін, ешқашан қателесуге болмайтын,
қашанда жаңаның, жаңалықтың
жақтаушысы, қолдаушысы бола алатын осы бір кәсіп
иелерінің қатары жыл өткен сайын көбейіп келеді.
Бұл әрине, қуантарлық жәйт.
Журналист — бұл жаза алатын адам.
Айтпағымыз аспаздыққа арналған кітапқа
мәзір немесе туыстарына әдемі құттықтау
жазуға икемі барлар емес. Ол әлемде болып жатқан алуан
құбылысты зерттеп, саралай алатын, оны жазбаша әдемі жеткзіе
алатын болуы керек. Құпия толы күнделіктерін, жазбаларын жазу
үстелінде сақтап, өзін "қалам шеберімін" деп
атайтындар журналист емес. Аталған мамандық иегерлері
бұқаралық ақпарат құралдарына, интернет
басылымдарға жаңалықтар, фотоесептер, мақалалар
дайындайды.
Міне
осындай тынымсыз мамандықтың тыңғылықты ісіне
мойымай жүрген қалам шеберлері біздің ауданда да аз емес-ті.
Мәселен, аудандық «Серпер» газетінің танымал журналистері Т.Дәрелов,
А.Ғұмаров, А.Нажимов, Қ.Ғұмаров,
А.Ғұмаров, А.Шакуповалар жоғары да айтылған
сөздеріме шын дәлел.
            Мен
аудан үнжариясына үнемі болмаса да барымша мақала жолдап
отырамын. Кейде аяқтай баратынымда жасырын емес. Сол кезде сол бір
ұжымдағы күйбең тірлікті көрсеңіз. «Бір
қайнауы,кем болған» материалдарды өңдеу, газет
мұқабасын даярлау, беттеу, т.б.  Біз ойлаймыз, журналистер
өтілген шараны жазып, ғаламтор алдында көсіле жаза береді
деп. Егер осы ойда жүрсек, қателесеміз...
Журналист болу – мақсаткер, талапшыл әрі
бір уақытта тез тіл табысқыш, ықыласты, бауырмал болу деген
сөз. Қоғамдағы құбылыстарды
зерттеп-зерделеу жолында өзіңнің күшің мен
уақытыңды аямайтын дәрежеге жеткенде,
өзіңнің шын талантыңмен оқырманды баурап алатын
шабытың шыңдалғанда ғана жақсы журналист бола
аласың. Қаламың мен қағазың арқылы
қорғансызға пана болып, әділеттік тапқанда,
біреуге үміт ұялатқан сәтте осы мамандықтың
құдіретін сезінуге болады. Құдіретіне табындыратын
мақтаулы мамандықтың майдангері қандай болу керек
десеңіз, жоғарыдағы келелі ой тұшымды жауап
болмақ. Жауапқа дәлел, «Серпер» газетінің қалам
қайраткерлері. Себебі, қай жерден көрсеңде, үнемі
Таңатар,Қанат ағалар кішіпейілділікпен сәлемдесіп,
салмақты ойдың жетегінде құндақтайды. Тілге тиек
ете кеткен, қос аға-журналист ғана емес, «сөз
патшасының ханзадалары».
Елінің еркін даласының сұлтандары
бола білген Таңатар аға мен Қанат аға – өз
оқырмандарын таба білген, жүректерге жырларымен үміттің
отын жаға білген тау тұлға таланттар.
Мен Таңатар
ағаны-«Қазақтың екінші Жұмекені» десем,
Қанат ағаны – «Таланттың толағайы» дер едім.
Өйткені, мен көріп жүрген тұлғалар осындай...

Жемқорлықпен күрес
мектептен басталады

Коррупция деген ұғым ежелгі тарихтан белгілі. Ол туралы Аристотель,
әл-Фараби сияқты философтар өз заманында жазып кеткен.
«Коррупция» деген – заң термині емес, этимологиялық жағынан
бұл латынның сөзі «бұзу» немесе «сатып алу» деген
ұғымды білдіреді. Енді жалпы ұғым бойынша коррупция –
әлеуметтік жағымсыз әрекеттердің жиынтығы.
Қазіргі кезде коррупция әрбір мемлекетке тән, әлемдік
ауқымдағы проблемаға айналып отыр.
Болашақ бүгіннен басталады. Олай болса,
заманымыздың ертеңін жасайтын жас ұрпақты білімді,
саналы етіп тәрбиелеумен қатар, қазіргі қоғам
дерті – жемқорлық пен сыбайластықтан таза
тұлғаларды қалыптастыру бүгінгі ұстаздардың
басты назарындағы міндеттердің бірі. Осы оқу жылында Білім
және ғылым министрлігі, Мемлекеттік қызмет істері және
сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігімен
рухани-адамгершілік және азаматтық-патриоттыққа
тәрбиелеу контекстінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы
мәдениетті мектеп ортасында қалыптастыру бағдарламасы
әзірленіп, білім ордаларына ұсынылған болатын. «Баланы –
жастан» деп ата-бабаларымыз бекер айтпаған, баланы жас кезінен
жақсы мен жаманды айыруға үйрету жақсы нәтиже
береді. Бала өзінен үлкен адамдардың сөйлеген
сөзіндегі, жасаған қылығындағы барлық
дұрыс-бұрысты бойына тез сіңіріп алады. Үйдегі
тәрбие, мектептегі таным – оқушыны қалыптастыратын басты
құрал. Сондықтан сыбайластық пен
жемқорлыққа қарсы тәрбие жұмысының
жан-жақты болуы үшін: «бірінші – мектеп басшыларымен, екінші –
ата-аналармен, үшінші – оқушылармен істелетін жұмыстар» деген
басым бағыттарды белгілеп, үш бағытты басты назарда
ұстадық. «Адал ұрпақ» еріктілер клубы мектепте сыбайлас
жемқорлыққа қарсы мәдениетті
қалыптастыруға, сыбайлас жемқорлыққа
төзбеушілікті көрсететін құндылықтар
жүйесін сақтау және нығайтуға, оның ішінде
мектеп оқушыларының заң талаптарын сақтауға
ынтасын қалыптастыруға, білім және мәдени
деңгейін арттыруға бағытталған іс-шаралар кешенін
жүргізуде. Бағдарлама бойынша алғашқы қадамдар
мектепте сыбайлас жемқорлыққа қарсы қабырға
көрнекілігін дайындау, кіреберіс орындарға сенім жәшігін орналастыру
және сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңды
меңгеру мақсатында құқық қорғау
қызметкерлерімен кездесулер жүргізілді. Бұларда
«Тағылым» атты қабырға газеттері шығарылып, осы
тақырыптағы салынған суреттер мен жазылған
шығарма жұмыстарының байқауы және «Адал,
сатылмайтын адам қандай болу керек?» тақырыбында пікірталастар,
тренингтер өткізілді, бейнефильмдер көрсетілді. Үнемі
жадымнан шықпайтын «Балам дейтін ел болмаса, елім дейтін бала
қайдан болсын» деген бір керемет даналық сөз бар,
балаларымызды тазалық пен адалдыққа қазірден
тәрбиелемесек, ертеңгі күні сол ізгі қасиеттерді
олардан қалай талап ете аламыз. Жас ұрпаққа мектеп
қабырғасында беріліп жатқан сыбайлас жемқорлыққа
қарсы тәрбие жұмыстары адал, өз ісіне берік,
жауапкершілігі мықты азаматтарды қалыптастыратынына сенімім мол
және бұл жұмыстар үздіксіз жалғасын табады.

Ұстаз мәртебесі
көтерілмек
Елбасы
маңызды құжаттың «Тұрмыс сапасын арттыру» атты
екінші басымдығында Елбасы жоғары білім беруге қатысты,
педагог мәртебесі жайында бірқатар маңызды міндеттерді атап
өтті. Атап айтқанда, 2019 жылы «Педагогтардың
мәртебесі» туралы Заң қабылданады. Бұл –
қазақстандық ұстаздар қауымының
қоғамдағы беделін арттырып, орнын айшықтауға зор
қадам болмақ.
Осы
негізде  Мемлекет басшысы: «Келесі жылы «Педагогтардың мәртебесі»
туралы Заң қабылдау керек деп есептеймін. Ол заң
мұғалімдерді және мектепке дейінгі мекемелердің
қызметкерлерін ынталандыратын барлық тетіктерді қарастыруы
керек. Жүктемені қысқартып, қызметтен тыс
тексерістерден арылту керек. Тыңдаңыздар, мұғалімдерге
бүгінгі таңда барлық жұмыс жүктеле береді.
Сайлауды өткізетін – мұғалімдер, үгіт-насихатты
жүргізетін – мұғалімдер, бір шаруаны атқару керек болса
– мұғалімдер… Ол үшін ешкім де оларға ақша
төлеп жатқан жоқ. Оларды бұл жүктемеден арылту
керек. Олар сабаққа дайындалып, тиісті уақытында жұмыс
істеуі керек. Тынымсыз тексерістер де бітпейді. Міне, заң осыларды
тоқтату үшін керек», – деген-ді.
Мені
Елбасының әдеттегідей жас ұрпаққа білім беруге
айрықша көңіл бөлуі ерекше қуантты. Жолдауда
бізді білім берудің жаңа сапасына көтеретін
жаңғырудың негізі ретіндегі адам капиталы болатынын атап
көрсетеді.
Мемлекет
басшысы ұсынған Жолдау Қазақстан дамуының
жаңа бағытын көздейді. Бұл бүгінгідей
алмағайып уақытта қоғамның мүддесі мен
негізгі мақсатын ескеретін стратегиялық тұрғыдан
маңызды құжат. Себебі, Жолдауда көрсетілген
басымдықтар ел дамуы мен тұрақтылығын қамтамасыз
ететін ұзақ мерзімді даму стратегиясына сәйкес келеді.
Бүгінгі білім беру  жүйесіндегі барлық техникалық
жаңалықтар жағдайында мұғалім тұлғасы
білім беру үрдісінің негізгі түйіні болып табылады. Бұл
зор  жауапкершілік жүктейді, себебі білім берудің уақыт
талабы мен заманауи экономиканың қажеттіліктеріне жауап беретін
деңгейін  қамтамасыз етуі тиіс тұлға –
мұғалім.
Біздің
Президентіміз білім берудің жаңа сапасына баса назар аударды.
Қазіргі жағдайда білім беру жүйесі, соның ішінде
жоғары білім бұрынғы үлгіде  жұмыс істемеуі тиіс.
Жаңа Жолдауда Ұлт көшбасшысы білім беру жүйесінің
жақын арадағы мақсаттарын нақты көрсетіп,
мұғалімдерге  білім беру қызметтерін ұсынуда одан да
жоғары көрсеткіштерге жету үшін бағдар берді.
Президенттің
жыл сайынғы халыққа Жолдауы еліміздің бірнеше жыл
ішіндегі даму бағытын, ырғағын анықтайтыны
шүбәсіз. Біз Елбасымыз
Елбасы
Жолдауы жаһандық сын-тегеуріндерді еңсерудің жаңа
жолдары мен мүмкіндіктерін анықтайды. Белгіленген міндеттерге
қол жеткізуде бар күшті шоғырландыру халықтың
өмір сүру деңгейін бірнеше есе арттырып, мемлекетті
жаңа даму жолына шығара алады.
Түйіндей
келе, ұлт болашағын тәрбиелеп жүрген-ұстаздар
қауымының мәртебесі одан әрі биіктей берсін демекпін.

Келер жыл - «Жастар жылы»
Білім
жүйесі, жер, тұрғын үй мәселесі,
құқық қорғау органдары өзге де
өзекті тақырыптарды ел назарына ұсынған Елбасы
Н.Назарбаев жастарды да назардан тыс қалдырмады. 2019 жылды Жастар жылы
деп жариялауды ұсынды.
«Әр
Қазақстан азаматы реформалардың мәнісін, Отанымызды
өркендету жолында олардың маңызды екенін түсіну керек.
Ал мұны жеткізу біздің міндетіміз. «Рухани жаңғыру»
бағдарламасын бәрі қолдады. Оған қосымша «Бес
әлеуметті бастаманы» көтердік», - деген Елбасы жастар мен отбасы
институтын қолдау – мемлекеттік саясаттың басымдығына айналуы
тиіс екендігін ескертті.
«Жастардың
барлық санатын қолдауға арналған шараларды толық
қамтитын әлеуметтік сатының ауқымды платформасын
қалыптастыру керек. Келесі жылды «Жастар жылы» деп жариялауды
ұсынамын», - деді Нұрсұлтан Назарбаев.
Мен
Елбасының бүгінгі Жолдауын «жас мамандарға жарқын жол
ашқан бірден бір алтын қазық» деп есептеймін.
Қоғамның
даму үдерісін ілгерілетудің жетекші күші жастар екендігі
ақиқат дүние. Жолдауда жоғары оқу орындарына
мамандық алып шыққан жастардың өз мамандығы
бойынша жұмысқа тұрып, елімізге қызмет етуі
мәселесі қоғамның даму тенденциясын анықтайтын
фактор екендігіне зор мағына берілген.
Білікті
маман шығару және оны жұмыспен қамтамасыз ету білім
беруші және жұмыс ұсынушы мекемелер арасындағы бар
байланысқа жаңаша сипат беретін болады.
Сондықтан,көкейдегі көп сауалға жауап берген Жолдауды
қолдау-жастардың да еншісіндегі дүние.
Азат елдің азаматы болып туған
күллі қазақта арман бар ма?!
 Алаш туының астында азаттықтың
ақ таңы атқалы да ширек ғасыр өтіпті.
Бүлдіршіннен бозбалаға, бозбаладан жігіттікке қадам
басқан еліміздің  орда бұзар сәті де алыс емес.
Егемендік алып, ес жиғалы бері жеткен жетістік пен жеңісте есеп
жоқ. Бағындырар биігіміз бен алар асуымыз әлі көп.
Тәуелсіздік қазаққа қанмен, жанмен келген
қасиетті де киелі ұғым. Қадіріне жеткендер күнде
тәубе деуден жалыққан емес. Көк аспанның астында
көк тудың күнделікті желбірегенін көріп жүрген
бізде арман жоқ. Тарихтың тереңіне көз салар
болсақ, еңселі ел болуды ертеден-ақ ойлаған. Сол жолда
қаншама қан төгіліп, қанша жас қыршын кетті.
Арғысы көк түріктің сарынынан, бергісі Махамбеттің
жырларынан Көк бөрі ұрпағының көкке
ұмтылысын айқын көре аламыз. Бүгінгі күнге
мың шүкір! Туған елің тұмарлы
тұлпарың болғанда, хан – ноқта, би – ауыздық,
батыр – қамшы. Расында да, елбасы ел тілегіне құлақ
асып, бейбіт өмір кешуіміз – бүгінгі күннің басты
жетістігі. Азаттықтың арқасында алпауыт мемлекеттермен
иық тіресіп, жер шарына "Қазақстан" деген есіммен
танылдық. Ұлан-ғайыр жеріміз әлем картасынан кім-кімді
болса да алаңдатары сөзсіз. Дербестіктің нәтижесінде
өзіндік дара да даңғыл жолымыз бар.  Бөрі
бөрілігін танытпай қоймайды. Алты құрлыққа
атымыз мәлім. Тәуелсіздік – тәңір сыйы. Қазақтың
басты байлығы да – бостандық. Бодандықтан босап,
бәсекеге қабілетімізді арттырдық. Бәйгеде топ жарып
жүрміз. Жарыстан жүлдесіз қайтпадық.
Әлемнің қақ төрінде әнұранымыз
шырқалды. Осыдан асқан бақыт бар ма?! Ата-бабаның
арманы да осы емес пе?! Көш жүре түзеледі. Береке мен бірлік
бар жерде, кемшіліктер де өз орнына ығыса жатар.
Бүгінгінің жастары қиындықпен келген
тәуелсіздіктің туын жоғары көтеріп жүруі керек.
Болашақпен бағытталып, келешекпен кемелденетін біз секілді жастар
қауымы байрақты төмен түсірмесі анық.
Ата-бабаның асқақ арманының жолында
ұлағатты ұрпақ өсіп келе жатыр.
Тәңірден келген тәтті сыйдың еңсесін биік
ұстау өз қолымызда. Ендеше, көк туды желбіретейік,
келер ұрпақ!

Абайды оқы,ерінбе...
 Әр
қазақты ХХІ ғасырдағы қазақ елі қай
жолмен дамуы керек, қандай ел болуы керек, ұлттың келбеті
қандай болу керек деген сауал алаңдатуда. Осы
сұраққа жауап,тақырыпқа тұздық
ретінде, менің ойымша ҚР Президенті Қасым-Жомарт
Тоқаевтың мақаласы дер кезінде шығып отыр.
Мақаланың аты "Абай және ХХІ ғасырдағы
Қазақстан". Оның негізгі ойы бір жағынан бізге
Абайды біліп, игеру болса, екінші жағынан қазіргі ХХІ
ғасырдағы Қазақстан қандай болуы керек,
біздің жасап жатқан қадамдарымыз қай бағытта
болуы керек деген сауалдарға жауап іздеу. Меніңше, ол осы
мақаласы арқылы сұрақтарға жауап тапқандай.
Аталмыш
мақала "Ұлттық болмыстың үлгісі",
"Мемлекет ісінің мүдделері", "Әлемдік
мәдениеттің тұлғасы", "Торқалы
тойдың тағылымы" деген бөлімдерден тұрады.
Және мақаланың әр бөлімі арнайы бір
мәселелерге тоқталған. Соның ішінде "Торқалы
тойдың тағылымы" деген бөлімде президент Абайдың
сөзін, ойын айта келе, бұл тойды біз жай өткіншек той ретінде
емес, өте бір маңызды шара ретінде қарауымыз керектігін
айтады. Ол өз мақаласында былай дейді: "Келер
ұрпақ Абайдың сара жолын жалғауға тиіс. Бұл
– ұлы ақын арманының орындалуы. Сондықтан біз
Абайдың ойынан да, тойынан да тағылым алуға тиіспіз".
Биылғы
жылы  республикалық деңгейде Абайдың 175 жылдығына орай
халықаралық, республикалық және аймақтық
деңгейде түрлі конференциялар өтпекші. Мәселен, тамыз
айында Семей қаласында ЮНЕСКО-мен бірлесіп өткізілетін "Абай
мұрасы және әлемдік руханият" атты
халықаралық ғылыми-практикалық конференциясын
айтуға болады. Сонымен қоса, қазан айында елордада
өтетін "Абай және рухани жаңғыру
мәселелері" деген тақырыптағы халықаралық
конференцияны атап кету керек. Бұл президенттің айтуынша, бұл
конференциялар Абайдың тұлғасы мен мұрасы
жан-жақты зерделеніп, оның шығармашылығын ХХІ
ғасырдағы жаңа Қазақстанның игілігіне
пайдалануға жол ашады.
Мақалада
мемлекет басшысы Абайдың білімге, ғылымға деген
құштарлығын айта келе, қазіргі жастарды
ғылымға, білімге ұмтылуға шақырды. Сонымен
қатар "Педагог мәртебесі туралы" заңның
қабылдануы білім саласын дамытудағы басты бағыттардың
бірі екендігін көрсетеді. Маған педагог ретінде
ұнағаны, президенттің Абайдың философиялық-саяси
ойларын бір жолға түсіргендігі. Ол осы Абайдың ойларына
үңілу арқылы болашақта біз қандай мемлекет
құруымыз керек және де келешекте қазақтың
келбеті қандай болуы керек деген қиын сұрақтарға
жауап тапқандай болып көрінеді.
Және
де Президент Қ.Тоқаев мақаласындағы Семей
қаласында Мұхтар Әуезов пен Жүсіпбек Аймауытов негізін
қалаған, 1992 жылдан бері қайта шыға бастаған
"Абай" журналына мемлекет тарапынан қолдау көрсетілу
керектігі жөнінде айтты. Кезінде Алаш қайраткерлерінің бірі
Әлихан Бөкейхановтың Абайдың үйінде жиі болуы,
сол кездегі алаш көсемдерінің Абайдың шығармаларымен
танысып, туыстарымен бірігіп оның кітабын шығаруынан мен Абай мен
кейінгі буын көзқарастарында рухани сабақтастықты,
рухани жалғастықты көремін. Абай ойымен қазақты
оятса, қазақтың қандай болуы керектігін айтқан
болса, алаш қайраткерлері соны іске асырғандай болып
көрінеді. Сондықтан осы мақалада Әуезов пен Аймауытовты
атап кетуі өте орынды.
Сонымен
қатар мақаладағы Абайдың мерейтойын тек
Қазақстанда ғана емес, әлем бойынша атап өтуге
тапсырма беруі - Абайдың жер-жаһанға танылып,
қазақтың мерейін асқақтата түспек.

Атырау
ақын – жазушыларын оқушыларға оқыту

Жоспары:

I

Кіріспе бөлім
Кестелі ой, көркемсөз шеберлері Атырау өңірінің белгілі ақын – жазушылары............................................................................................

II

Негізгі бөлім
Халық
ілтипатына ие болған атыраулық
  әдебиетшілер......................

II. I

Болмыс-
  бітімі өзге жазушыларға ұқсамайтын Атыраулық
  ақиықтар....................................................................................................

II. II

Атыраулық
  ардақты ақын Аманқос Ершуовтың өлеңі мен
  өмірін оқушыларға кеңірек таныстыратын сабақ
  жоспары..............................

III

Қорытынды
  бөлім
Көркем
  әдебиеттің кемелденуі үшін қолына қалам
  ұстаған
  Атыраулық ақын –
  жазушылар...............................................................

Пайдаланған
  әдебиеттер тізімі..........................................................................

Кіріспе

Атырау
облысы — Батыс Қазақстанда орналасқан
облыс. 1938 жылы Гурьев облысы деген атымен
құрылған. 1992 жылы қазіргі
атауына ие болды. Солтүстігінде Батыс Қазақстан
облысымен, шығысында Ақтөбе облысымен,
оңтүстік-шығысында Маңғыстау облысымен және
батысында Ресейдің Астрахан облысымен шектеседі. Сондай-ақ
оңтүстік шекарасы Каспий теңізіне келіп тіреледі.
Облыс
орталығы - Атырау қаласы.
Облыстың әдебиеті.
Кестелі ой, көркемсөз шебері, Атырау
өңірінің белгілі ақын – жазушылары Қазтуған
Сүйінішұлы, Бала Ораз Өтебайұлы (1837—1937),
Хиса Көбжанұлы, Сәттіғұл Жанғабылұлы
(1876— 1966), Сұраубай Үттібайұлы (1887-1970), Құмар Жүсіпов (1905-1980).
Бұл
ақындардын дәстүрлерін жалғастырған Әбу Сәрсенбаев, Хамит Ерғалиев, Ғабдол Сланов, Зейнолла Қабдолов-Атыраудың
талантты түлектері Фариза
Оңғарсынова, Рақымжан
Отарбаев, Жұмабай Шаштайұлы және т.б.
Олардың ізін ала халық ілтипатына ие болған  Жұмекен
Нәжімеденов, Берқайыр Аманшин,
Мағзом Сүндетов, Нәбиден
Әбуталиев, Марат Отаралиев, Мендекеш
Сатыбалдиевтар болды. Республика тарихына енген талантты қаламгерлермен
қатар драматург-жазушы Берік Қорқытов, ақындар Жәрдем Тоғашев, Аманқос Ершуов, Қадыр Жүсіпов, Сансызбай Охасов, Өтепберген
Әлімгереевті атауға болады.

2.
Халық ілтипатына ие болған атыраулық әдебиетшілер

2.1 Болмыс- бітімі өзге жазушыларға ұқсамайтын
Атыраулық ақиықтар

Қазтуған
Сүйінішұлы - Нарын құмында туған, 15 ғ-да өмір сүрген жырау. Шалкиіз Тіленшіұлы(1465—1560), Есет
би, Махамбет, Шернияз Жарылғасұлы, Қашқынбай
Қожамбетұлы (1830—1870), Нұрым
Шыршығұлұлы (1831-1908), Мұрат
Мөңкеұлы, (1843—1906) т.б. —Еділ мен Жайық, Ойыл мен Қиыл, Жем мен Сағызатырабының ақындары.
Қазтуған
Сүйінішұлы (XVII ғасыр) - мырза, батыр, жырау.
Халық арасында Қарға бойлы Қазтуған атанып кеткен
айтулы жорық жырауы.
Қазтуған
жырау ноғайдың Едисан ордасының
билеушісі Сүйініш мырзаның ұлы. Сүйініш мырзаның
Қазтуғаннан басқа Азамат және Аджи атты тағы екі
ұлы болған. Оның арғы ата-бабалары Ноғай Ордасының
билеушілері еді. Әкесі Сүйініш Абдоллаұлы (орыс деректерінде
– Сююнча Абдулов) Еділ бойында өмір сүрген, кейін Кубань жаққа өтіп кеткен. XVII
ғасырдың екінші жартысында жазылған орыс деректерінде
Сүйініш мырзаның аты жиі айтылады. Ресей мемлекеттік
архивінің көне актілер жөніндегі бөлімінің
«Ноғай істері» қорында Сүйініш мырзаның және
ноғай ұлысының 1660 жылдарға дейінгі деректері
сақталған. Қазтуғанның шежіресі былайша
таратылады: Едіге би - Нұраддин - Уаққас - Мұса -
Ысмайыл би - Дінбай би - Тінікей - Абдолла - Сүйініш -
Қазтуған. Қазтуғанның есімі алғаш рет тарих
беттерінде 1673 жылы аталады. Орыс деректерінде оның есімі Тоған
деп көрсетілген. Осы жылы қалмақ билеушісі Аюке хан
өзінің бірнеше тайшысымен бірге Астрахан басшыларының
алдына барып, орыс-қалмақ келісіміне қол қойып,
аманат сарайындағы ноғайдың жас мырзасын босатуды
сұраған. Қалмақ тайшылары мұндай
қадамға едисан ноғайларының мырзасы Сүйініштің
сұрауы бойынша барған болатын. Олар Сүйініштің патша
алдындағы абыройлы істерін еске салды. Алайда, бұл
сұрақтың жауабын Астрахан билігі емес, Мәскеудегі
патшаның өзі беру керек еді. Осы кезде іске кабардин князі К.М.
Черкасский араласып, соңғы шешімді ұлық патшаның
өзі хабарлайтынын айтып, қалмақ делегациясын жылы шыраймен
шығарып салады. Қазтуған 1696 жылы ұзақ жылдар
бойы Қалмақ хандығына тәуелді болған Едисан
ұлысын бастап, Еділ бойынан Қырым хандығына тиесілі Кубаньға
көшіп кетеді. Қазтуғанның есімі соңғы рет
1698 жылғы деректе аталады. Онда Едисан ордасының мырзалары
Тоған мен Гидемирдің Кубаньның сол жағалауында орын
алған жұтқа байланысты Мәскеуге Бейшім аға
бастаған елшілікті жібергені жазылған.
Қазтуған
жырау жорық жыршысы және халық эпосын жасаушылардың
бірі саналады. Артына әскери рухты, туған жерін, халық
өмірі мен тұрмысын суреттейтін көптеген
өлеңдерден тұратын шығармашылық мол мұра
қалдырды. Олардың көпшілігі сақталмаған.
Дегенмен, бізге жеткен жекелеген туындылары оның әдебиет тарихы
төрінен орын алуға лайықты екенін айғақтайды.
Оның поэзиясы жауынгерлердің көшпелі өмірін, көзқарасын
суреттейді. Және олардың тұрмысын, айналадағы
құлан таза табиғат туралы ойларын бейнелейді.
Ақын-жыраудың қиялының жүйріктігі,
өткірлігі, бай және әдемі көркемдік әдістері сол
дәуірдегі көшпенділердің поэтикалық
өнерінің жоғары деңгейде болғанын, сонымен бірге,
өзіндік ерекшеліктері бар екенін білдіреді. Ұлттық бояуы
жағынан айқын суреттелген, жасампаз романтикамен көркемдеген,
нақылдық ой орамдары мен көркемдік тіркестерге бай.
Қазтуған жырау өлеңдері көп ғасырлық
өнер мектебі мен әдеби үлгі ретінде санамыздан орын алды.
Қазтуған
жыраудың "Мадақ жыры", "Туған жермен
қоштасу" сынды туындыларын ежелгі қазақ
поэзиясының таңдаулы үлгілеріне жатқызуға болады.
Ақынның халық жыраулары арқылы жеткен бірқатар
толғаулары И.Березиннің "Түрік
хрестоматиясында" (1862), Ғабдолла Мұштақтың 1910 жылы
шыққан "Шайыр, яки қазақ ақындарының басты
жырлары" жинағында, М.Мағауиннің "Алдаспан" кітабында (1970) жарияланды.[1][2]
Халық
Қазтуғанды әрдайым еске алып, қадір тұтады. Ол
туралы талай аңыздар айтылған. Ел аңызында ол
қалмақтарға қарсы қол бастаған
ұрпақтың батыры. Жырауқайғы айтып еш түңілмейді.
Батырлар дәстүрін қолдап, асқақ жыр шертеді, ескі
елдік бөлінбес бірлік қайтпас ерлік дәстүрін
уағыздайды. Ойын-тойы көп жастық шақты еске алып,
оптимистик пікірлер ұсынады. Нарындай құнарлы, жайлы
кең қоңыстың қасиеттерін асыра ардақтайды.
Көрінген
мынау көк Нарын
Ойран
салып өткен жер.
Маңдайы
күнге күймеген,
Жорғадан
басқа мінбеген,
Сұлудан
басқа сүймеген,
Қамқадан
басқа кимеген...
Жырау
өзі жасап отырған тұрмыс-тіршілігіне дән риза.
Көк майсаға қонған бай ауылдың бейқам
өмірі, әдемі пейзаждық сурет елес береді. Туған жерін
шын сүйген жас батыр бейнесін сомдайды.
Жауды
көрсең жайнаған,
Жай
тасындай қайнаған.
Еділде
тұрып оқ атса
Жайыққа
түсіп жоғалған...
Шалкиіз
Тіленшіұлы (1465 — 1560 жылы ш.) — жырау, орта
ғасырлардағы қазақ поэзиясының көрнекті
өкілі.
Шалкиіз
жас кезінен-ақ ер жүрек жауынгер әрі талантты жырау ретінде
даңққа бөленді. Жігіттік шағы Ноғай ордасындағы Мұса бидің
маңайында өткен. Кейіннен Үлкен Орданың әміршісі,
Мансұрұлы Темір бидің және ноғайлы Жүсіп
бидің төңірегінде, өмірінің соңғы
кезін қазақ ханы Хақназар маңында өткізді. Жырау туындылары әсерлі, өткір, аз сөзге
көп мағына сыйғызған сұлу сазды
көркемдігімен ерекшеленеді. Оның шығарм-нан
ортағасырлық қарапайым көшпелілердің өмірі
туралы нанымды, моральдық, этикөлі түсініктер көрініс
тапқан (“Асқар, асқар, асқар тау…”, “Қоғалы
көлдер…”, “Арғымақ ару аттар…”, “Ор, ор қоян, ор
қоян…”, тағы басқа). Шалкиіз шығармаларында ерлік
рухқа, асқақ романтикаға толы жырлар да жеткілікті. “Алаштан
байтақ озбасы…”, “Жапырағы жасыл жаутерек…”, “Ер Шобан”, тағы
басқа). Шалкиіздің халық арасына ең көп
тараған шығармалары — “Би Темірге айтқаны”, “Би Темірді
қажы сапарынан тоқтатуға айтқан” толғаулары. Ол
ертедегі қазақ поэзиясының өлең өрнегін
байытқан ақын. Шығармалары алғаш 19 ғасырдан
қағаз бетіне түсе бастады.
Қазан төңкерісіне дейін
орыс және қазақ тілдерінде 1875 жылы “Записки Оренбурского
отдела Императорского Русского географического общества” жинағында
жарияланған. Кейін аталған жинақта (1885), “Астраханский
вестник” газетінде (1893, 1916), Ы.Алтынсариннің “Қырғыз
хрестоматиясында” (1879, 1906), т.б. жинақтарда, ал Кеңес
дәуірінде “Ертедегі әдебиет нұсқалары” (1967), “Алдаспан”
(1971) “15 — 18 ғасырлар қазақ поэзиясы” (1982), “Бес
ғасыр жырлайды” (1984) жинақтарында жарық көрді.[1]
Махамбет
Өтемісұлы (1804 ж., Ішкі Бөкей Ордасы, қазіргі Батыс Қазақстан
облысының Жәнібек ауданының Нарын құмыныңЖасқұс
деген жері. — 1846 ж. 20 қазан, Қараой өңірі,
қазіргі Атырау облысының Индер ауданы) — қазақтың
әйгілі ақыны, күйші композиторы, отаршылдыққа
қарсы Исатай Тайманов бастаған
көтерілісті (1836-1837) ұйымдастырушылардың бірі, осы
көтерілістің жалынды жыршысы.
Байұлы ішіндегі Беріш руының Жайық бұтағынан.
Нәдір деген кісіден Мәлі (кейбір деректе Құлмәлі,
Құлманияз деп айтылады) туады. Мәлінің
қазақ әйелінен Өтеміс пен Шыбынтай, қалмақ
әйелінен Қобылай туған. Өтемістен - он ұл,
Шыбынтайдан - төрт ұл, Қобылайдан - үш ұл туып,
Мәлі ұлдың өзінен он жеті немере сүйген адам.
Бұл әулет Тайсойған құмындағы іргелі ауылдардың
бірі. Атасы Құлмәлі, әкесі Өтеміс те өз
заманында айтулы тұлғалар болған,
Құлмәлінің тұқымынан би де, шешен де
шыққан.
Бала Ораз Өтебайұлы[1] (1837, Атырау өңірі, Жем бойы — 1882, қазіргі Махамбет ауданы Мырзалы-Балпан мекені)
— айтыс ақыны, әнші.
Әкеден жастай жетім қалып, жалшылық өмір кешеді. Өсе келе өнер қуып Жем, Жайық, Ойыл, Қобда, Торғай, Нарын
құмы, Сыр бойы елдерін аралап, ақындық аты
ерте шыққан. Шыншыл, турашылдығы үшін
қуғын-сүргін көп көрген. Мұрат,
Құлманбет, Жібек, Алма қыз, Тама
Досжан ақындармен
айтысқан. Бала Ораздың Алма қызбен қағысуы
қыз бен жігіт айтысы үлгісінде, әзіл-қалжың,
сөз жарыстыру, көңіл-күй әуеніне
құрылған. Оның ақындық дарыны Мұратпен,
Жібек қызбен, Құлманбетпен айтыстарынан танылады. Жібекпен айтысында ел
қорғаған батырларды жырлайды, айтыс желісінен Ресей
үкіметінің отарлау саясатына, ұрда-жық
төрелеріне, оларға жарамсақтанған жергілікті
әкімдеріне наразылық айқын байқалады.
Құлманбетпен айтысы — қазақ әдебиеті тарихындағы
көркемдігі жоғары, ең үздік айтыстардың
бірі. Тойбастар, арнау өлеңдерінде ерлікті, елдікті
толғап, өмірдегі жағымсыз істерді жалтақсыз
әшкерелеген. Ол әйгілі әнші Мұхитпен қатар
жүрген, өзіндік саз, әдемі әуені бар
әнші-ақын болған.
Әбу Сәрсенбаев (1905 жылы 15 қазанда Атырау облысы Құрманғазы
ауданы Ботақан ауылы
— 1995 жылы 25 қарашадаАлматы) — ақын, жазушы. Қазақстанның халық жазушысы
(1996). Ұлы
Отан соғысының ардагері. Парасат орденініңиегері.
Қабдолов
Зейнолла (1927—2006) — жазушы, әдебиет зерттеушісі, ұстаз,
филология ғылымының докторы, профессор, Қазақстан
Ұлттық Ғылым академиясының академигі,
Қазақстанның Халық жазушысы, Қазақ
және Қырғыз Республикаларының еңбек сіңірген
ғылым қайраткері.
Атырау облысы Мақат ауданының Доссор кентінде дүниеге келген. 1945 жылы
қазіргі әл
Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық
университетінің филология факультетіне оқуға
түсіп, 1950 жылы үздік дипломмен бітірген. Осы білім ордасында елу
жылдан астам үздіксіз білім және ғылым жұмыстарын
қатар жүргізген.
Ширек
ғасыр бойы әл-Фараби атындағы Қазақ
Ұлттық мемлекеттік университетінің әдебиет кафедрасын
басқарып, бірнеше жыл «Жұлдыз» журналы мен «Қазақ
әдебиеті» газетінің бас редакторы, Қазақстан Жазушылар
одағының хатшысы міндеттерін негізгі қызметімен қоса
атқарған.
«Ұшқын»
және «Жалын» романдарының, «Адам», «Сыр» атты жинақтарына
енген әңгіме-очерктері мен Қазақтың М.Әуезов
атындағы академиялық және бірнеше облыстық
театрлардың сахналарында қойылған «Сөнбейтін от»
драмасының авторы. «Менің Әуезовым» романы үшін 1998
жылы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығы
берілді. Өмірінің соңына дейін Қазақ мемлекеттік
ұлттық университеті жанындағы филология ғылымдары
докторы дәрежесін тағайындау жөніндегі тұрақты
диссертациялық кеңестің төрағасы қызметін
атқарған.
Тұңғыш
көлемді шығармасы «Өмір ұшқыны» 1956 жылы
қазақ, 1958 жылы «Искра жизни» повесі орыс тілінде жарық
көрген. 1964 жылы «Адам» атты әңгімелер мен очерктер
жинағы шыққан. 1967 жылы республикалық байқауда
«Сөнбейтін от» пьесасы сыйлық алған. «Мұхтар аға»
документалды кинофильмінің сценарийін жазған. Мұнайшылар
өмірінен жазылған «Жалын» романы 1970-1971 жылдары
қазақ, орыс тілдерінде жарық көрген. Бұл роман
жұмысшылар табы туралы ең үздік туындылар жөнінде КСРО
Жазушылар одағы жариялаған бүкілодақтық
байқауда арнаулы сыйлық алған. 1964-2002 жылдары
әдебиеттану ғылымы мен теориясын зерттеу, орта және
жоғары оқу орындарына арналған оқулықтар жазу
ісінде де жемісті еңбек еткен. Оның «Арна» зерттеу-сын-эссесі,
«Жанр сыры», «Сөз өнері» монографиялары, «Жебе» әдеби
толғаныстар мен талдаулары, «Көзқарас» талдаулар мен
толғаныстары, «Әдебиет теориясының негіздері» атты
еңбектері студенттер мен мұғалімдердің және
жазушы-журналистердің қажет кітаптарына айналды.
Басқа
да көптеген еңбектері: екі томдық шығармалары, «Елеусіз
қалған есіл ер» пьесалар жинағы, «Менің
Әуезовым», «Ұшқын», «Жалын» романдары, таңдамалы
шығармалар, бес томдық алғашқы кітаптары «Жазушы»,
«Санат» баспаларынан әр жылдары басылып шыққан.
Ұзақ
жылдар бойы З.Қабдолов өзі дәріс алып, аялы
алақанның, ыстық лебізінің шапағатын көрген
ұстазы - ұлы Мұхтар Әуезовтың ғылым
ордасындағы киелі орнын жоғалтпай, Әуезов кафедрасының
ісін жалғастырып, отын өшірмей келген.
ЮНЕСКО
көлемінде әлемдік деңгейде аталып өткен
М.Әуезовтың 100-жылдық мерейтойына арнайы жазылған
«Менің Әуезовым» атты роман-эссесінде ұлы
қаламгердің ұстаздық феноменін таныту арқылы
оның әдеби бейнесін жасау тәжірибесін жаңа сапаға
көтерген. Эссе әдебиетіміздің алтын қорына
құнды қазына болып құйылды.
Аударма
жұмыстарымен де айналысып, А.Пушкиннің «Балықшы мен
балық» ертегісін, Н.Гогольдің мақалалары мен хаттарын,
В.Добровольскийдің «Сұр шинельді үш жігіт», В.Закруткиннің
«Судағы станица» романдарын, А.Островскийдің «Ұшынған
ақша», М.Горкийдің «Күн перзенттері», Н.Хикметтің
«Елеусіз қалған есіл ер» пьесаларын қазақ тіліне аударған.
«Халықтар
достығы», «Құрмет», «Парасат» ордендерімен, көптеген
медальдармен және Қазақ КСР Жоғарғы
Кеңесінің Құрмет грамоталарымен марапатталған.
Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының
Ш.Уәлиханов атындағы Бірінші дәрежелі сыйлығының
лауреаты. Көркем шығармалары бірнеше шетел тілдеріне
аударылған.
Алматы
қаласындағы мекен-тұрағы болған Желтоқсан
көшесіндегі 132 үйдің қабырғасына мемориалды
тақта орнатылып, қаладағы көшелердің біріне
жазушының есімі берілген.[1]
Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов (28 қараша, 1935 жыл, Атырау облысы, Құрманғазы
ауданы Қошалақ - 22 қараша, 1983 жыл, Алматы) — ҚазақстанРеспубликасы Мемлекеттік әнұранының
(мәтіні) авторы, көрнекті ақын, Қазақстан Жастар
одағы сыйлығының иегері. Жұмекен
Нәжімеденовтің алғашқы «Егіс» лирикалық
жинағы 1961 жылы
жарық көрді. Төрт жылдан кейін «Жоқ,
ұмытуға болмайды» атты поэмалар жинағы шықты.
Ж.Нәжімеденовтің тірі кезінде барлығы он өлеңдер
жинағы мен «Ақ шағылдар» (1973ж), «Кішкентай» (1975 ж), «Атақ
пен дақпырт» (1978ж) атты үш романы басылды.
Ақын
өлімінен кейін жарық көрген он жинағына тірі кезінде
жарияланбаған өлеңдері, поэмалары, повестері мен романдары,
мақалалары мен аудармалары және тоғыз күй енді.
Оның шығармалары көптеген тілдерге аударылып, басылды. Ақын
А.Вознесенскийдің, Е.Евтушенконың, Н.Хикмет пен Ә.Файзи
шығармаларын аударған.
Фариза
Оңғарсынқызы Оңғарсынова  (5 желтоқсан 1939
жыл - 23 қаңтар 2014
жыл)- қазақ ақыны,
халық жазушысы, журналист, Қазақстан
Республикасы Парламенті Мәжілісінің I және II
шақырылымдарының депутаты (1996-2004).
1939
жылы 5 желтоқсанда Гурьев
(қазіргі Атырау) облысы, Новобогат ауданына қарасты Манаш
ауылында туған.

Қызмет жолы

1961 жылы Гурьев мемлекеттік педагогикалық институтының тіл-әдебиет
факультетін бітіріп, Балықшы ауданының Еркінқала,
«Октябрьдің 40 жылдығы» қазақ орта мектептерінде
мұғалім болып жұмыс істеген.
1966–1968 жж.
Гурьев облыстық «Коммунистік еңбек» газетінің партия
тұрмысы бөлімінде әдеби қызметкер міндетін
атқарған.
1968–1970 жж.
республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі
«Жас алаш») газетінің Ақтөбе, Гурьев, Орал
облыстары бойынша
меншікті тілшісі болып еңбек еткен.
1970–1978 жж.
республикалық «Қазақстан
пионері» (қазіргі
«Ұлан») журналының бас редакторы, 1978–2000 жылдары «Пионер» (қазіргі
«Ақ желкен») журналының бас редакторы болып істеді.
2000–2004 жж.
ҚР мәжілісінің
депутаты болды.
2014 жылдың 23 қаңтар күні Астана қаласында ұзақ
сырқаттан дүниеден өтті [2]

Әдеби
шығармашылығы

Алғашқы өлеңдері
республикалық баспасөз беттерінде 1958 жылы жарық
көрді. Тұңғыш өлеңдер жинағы
«Сандуғаш» 1966 жылы жарық көрген. «Алмас қылыш»,
«Тартады бозбаланы магнитім», «Сайраған Жетісудың
бұлбұлымын», «Тыңдаңдар, тірі адамдар»,
«Қарғыс», «Қасірет пен ерлік жыры» поэмалары, «Үйім
менің – Отаным», «Маңғыстау монологтары», «Революция
және мен» өлең топтамаларының авторы.
Көптеген шығармалары шет ел
тілдеріне аударылған. Чили ақыны Пабло Неруданың
«Жүректің төрт мезгілі» кітабын, орыс ақыны
А.А.Блоктың «Нәпсі», «Куликов даласы», «Он екі жыл өткен
соң», «Кармен», «Қарлы перде» өлең топтамаларын,
сондай-ақ, Р.Ф.Казакованың, Е.А.Евтушенконың, араб
ақыны Әбдірахман әл-Хамисидің жекелеген
шығармаларын қазақ тіліне аударған.
1984 жылы «Үйім – менің Отаным»,
«Маңғыстау монологтары», «Революция және мен»
өлеңдері топтамалары үшін Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты
атанды.

2.2 Атыраулық ардақты ақын
Аманқос Ершуовтың өлеңі мен өмірін
оқушыларға кеңірек таныстыратын сабақ жоспары

Сабақтың  тақырыбы: Көкжиегім
– келешегім А.Ершуов
Сабақтың  мақсаты: Ардақты
ақын Аманқос ағамыздың өлеңі мен
өмірі туралы оқушыларға кеңірек таныстыру.
Тәрбиелілігі: Қазақ
поэзиясының шаңырағының биік болуына үлес
қосқан және қазақ поэзиясында өзіндік орны
бар талантты ақын, қарымды қаламгердің жыр
шумақтарымен таныстыра отырып,оқушыларды
ұлтжандылыққа, сыйластыққа , адамгершілікке,
мейірімділікке тәрбиелеу.
Көрнекілігі: талантты ақынның
ырым-тыйым сөздері және ақынның өмірінен сурет –
шежіре
Мұғалім сөзі :
Ақкиізтоғайлық ақын
Аманқос Ершуовты оқушыларға таныстыру. Аманқос
сөз жоқ, сөз химиясын игерген шынайы қаламгер. Ол
қазақ поэзиясының шаңырағының биік болуына
үлес қосқан және қазақ поэзиясында
өзіндік орны бар талантты ақын, қарымды қаламгер. 1974
жылы оның тұңғыш жинағы
«Көкжиегім-келешегім» жарық көрді. Ақынның
тұңғыш жинағы оның болашақ асуларына еркін
бағытталған туынды еді. Жинақ оның кім екенін танытты.
« Сенімнің сексен теңін арқаладым,
Ат басын енді қалай тарта аламын.
Ақтарып отырған соң қариялар
Келешек күндерімнің әр
парағын.» Бұл бәйгеге қосылған
тұлпардың мінезі. Осы жинақтағы мына бір шумақ
ақынның халық алдындағы антындай естіледі.
«Тамшыдан жатса да әзір көл
құралмай,Аумайды күн жолынан енді маңдай.Мен
жоқпын мынау жайсаң дүниедеСендерді қалар болсам
сендіре алмай» Қазақстанның қай өлкесінен
астанаға әуестік ,Алматыға үйілу, бір жинағы
шықса ұлылық ұялағандай ,ақындық
сапарына қосылдым деп кеудесіне нан піскендей ,үй жалдап
тұрса да кейбіреулер Алатаудың маңына ұмтылды. Алматы
дарындылықты сонда тұрсаң ғана беретіндей. Бірақ
, Аманқос туған жеріне терең тамырланған талант екенін
ауылда тұрып-ақ мойындатты» -дейді филология
ғылымдарының докторы, профессор Қадыр Жүсіп.
* А.Ершуовтың өлеңдерінен
үзінді оқу
А. Ершуов  «Ақ бұлттар атын
шығарған» - Наркиза
А. Ершуов  «Жайым жоқ ақындықтан
жалтаруға...»-Назира
А. Ершуов  «Меңдекеш Сатыбалдиевке»-
Бекнұр
Аманқос Ершуовке жерлесі, ақын
Қаржау Оразбаевтың арнау өлеңі- Гүлжайна
... Ақкиізге түледің,
Жыр боп соғып жүрегің,
Ақмешіттің сорына,
Аунап өскен ұл едің.
Елге ақын боп елендің,
Марапатқа кенелдің.
Ортанқолдай әулеттің,
Ортасында көп елдің.
... Өткен өмір, ол – есте,
Бес перзенті белесте.
Жақсылардың кеудесі,
Алтын сандық емес пе?!
Сексенге жет, сергек боп,
Тоқсанға да өрлеп кет!
Тойлап жатсын дүйім ел,
Қаулап жатсын жыр көктеп.
Ардақ тұтқан бір кезден,
Арда ақын ең, жыр-безбен.
Баптап ұдай, беу, Муза,
Сақта, Құдай, тіл-көзден!
. Ән шашу
1.«Алтыным» - әні Б.Қоқаманов,
сөзі А.Ершуов
2.«Бөбек» әні – сөзі Маржан Ершу
3.«Атырау- арман» әні - сөзі М.Ершу
ІV. Сурет – шежіре
1.Ақын, әрі ұстаз
2.Ақынның жолын қуған
ақын қызы Маржан Ершу
Қорытынды сөз.
Ақынның «Келешегім –көкжиегім»,
«Шырқау», «Шопан баласы», «Жылқышының ұлы»,
«Ойсылқара», «Алтын босаға», «Шұғылалы шақтар»,
«Пір Бекет пен жыр зекет», «Оғыланды» жыр кітаптары мен «Жаралы жылдар»,
«Мәңгілік махаббат» драмалық шығармалары
оқырмандардың ыстық ықыласына бөленуде.
Ақын «Құрмет Белгісі» орденінің иегері,
Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері,
республика халық ағарту ісінің үздігі.

Қорытынды

«Оқырманы, іздеу-сұрары  жоқ жазушы
әскерсіз қолбасшымен тең». Болмыс- бітімі өзге
жазушыларға ұқсамайтын ерекше дарын иесі Рақымжан
Отарбаев осылай дейді. Тек ел ішінде ғана емес, жазған
дүниелері әлем оқырмандарына жол тартқан
қаламгердің шығармашылығы, оның өмір
жолы-бақытсыз балалық-шақтан  басталады.
Өткен ғасырлардағы халық ауыз
әдебиетін қаламгерлер «алтын ғасырға» теңейді.
Өйткені, сол дәуірдің жазушылары мен бүгінгінің
қаламгерлерін салыстыруға келмейді. Көркем
әдебиеттің кемелденуі үшін қолына қалам
ұстаған жандар ол кезде оқырманнан оқ бойы озық
тұруға, озат ойлауға ұмтылатын.
Сондықтан қазақ көркем әдебиеттің
кемелденуі үшін қолына қалам ұстаған
Атыраулық ақын – жазушыларының еңбегі ерекше.

Пайдаланған
әдебиеттер тізімі:

1.Қазақ
әдебиеті пәні бойынша қазақ мектептеріне арналған
бағдарлама. 5-11 сыныптар. А., 1999.
2.Қоңыратбаев
Ә. Әдебиетті оқыту методикасы. А., 1985.
3.Көшімбаев А.
Қазақ әдебиетін оқыту методикасы. А., 1969.
4.Ақшолақова
Т. Көркем шығармаға талдау жасау. А., 1969.
5.Бітібаева Қ.
Әдебиетті оқыту әдістемесі. А., 1997.
6.Жұмажанова Т.
Қ. Әдебиеттен кластан тыс жұмыстарды
ұйымдастырудың ғылыми-әдістемелік негіздері. А., 1995.
7.Бітібаева Қ.
Әдебиетті тереңдетіп оқыту. А., 2003.
8.Құрманбаева
Г., Дүйсебаев С. Әдебиет сабақтарының үлгілері.
А., 1999.
9.Қазақ
әдебиетін жаңа технологиямен оқытудың кейбір жолдары
/методикалық жинақ/.

Мамандығым-Ұстаздық

Мектеп партасында отырғанда «кім боласын?» деген
сұрақтарды көп еститін едік. Сонда бала арманында шек бар ма?
Қиялға батып кейде бірнеше тіпті ұқсамайтын
мамандықтарды айтып, мәз болатынбыз. Мектепті бітіре сала
жоғарғы оқу орнында дәл сен қалаған
мамандық құшақ жая қарсы алардай көрінетін.
Сөйтсек біз елемеген мәселелер көп екен. Тапсыратын
емтихандар өзінше бір төбе, ал мамандық, оқу орнын
таңдау бөлек әңгіме… «Өмірде өз
орныңды табу үшін маман болу керек», дегенді де естігенім бар.
Содан болар жас түлек болып ұшарында «мамандық таңдауда
шатаспа», деп жатады. Қанатын қатаймай өмір жолында
қандай да бір шешім қабылдау оңай емес екендігін мойындау
керек. Өйткені балалық шағында сол мамандықтың
тек қаймағына құштар болатының сөзсіз.
Мамандық – бұл әрбір адамның
сүйіп, әрі қуана жасайтын ісі, оның ертеңгі
болашағы. Әр адам
мамандығын өзі таңдауы және оған
құрметпен қарауы керек. Себебі мамандық таңдау
үлкен жауапкершілікті қажет етеді.
   Сонымен бірге, олардың
әрқайсысының өз ерекшеліктері де бар. Ізгі мамандықтардың бірі –
мұғалімдік дер едім. Ұстаз баланы оқытып-тәрбиелеп,
елін көркейтер азамат етсе, адам жанының арашасы саналатын ақ
халатты абзал жандар – дәрігер мамандығының ерекшелігі, олар
ауырған жанның тәнін ғана емес, ішкі жан дүниесін
де емдейді емес пе?!
Мамандық тандау - бұл өте маңызды
іс. Өйткені біз өзіміз таңдаған мамандық
саласында өмір бойы қызмет атқарамыз. Мамандықтың
саны әр алуан: дәрігер, мұғалім, ұшқыш,
есепші, аспаз, елші, қаржыгер, архитектор, механик, көлік
жүргізуші, сазгер, ғарышкер және т.б. Бірақ
бұларды байланыстыратын маңызды факт - бұлар бәрі
халық үшін қызмет атқарады. Ал халық үшін
қызмет көрсету маңызды мәселе. Түркі тілдес
халықтың "жеті рет өлшеп, бір рет кес" деген нақыл
сөзін ұран етіп, мамандықты дұрыс таңдауымыз
керек. Мамандықты дұрыс таңдай білген адам: «Мамандығым
– мақтанышым»- дей отыра, сол мамандықтың қыры мен
сырын меңгеріп, шыңына жете білу керек.
Болашақта үлкен мамандық иесі болатынын
армандамайтын бала болмайды. Алғашқы кезде біздің ойымызда
«Қоғамға, адамдарға пайдасын тигізетін мамандықты
қалай таңдауға болады?» деген сұрақ болды.
Бірақ әркім өзі ұнатқан мамандығына
оқуға түседі. Ал өз еркімен түспейтіндер
менің ойымша өте аз. Менің таңдаған мамандығым
–мұғалім. «Мұғалім мамандығы – барлық
мамандықтың анасы» деп қалай дәл тауып айтқан. Ұстаз алдынан тәрбие алмайтын
жан жоқ. Ұстаз берген тәрбие әрбір жанның
өміріне жол сілтер шамшырақ болары анық.
Ғылым иесі ғалым да, ел
қорғаған батыр да, тілінен бал тамған ақын да,
тегеуріні темір балқытқан жұмысшы да, егін салған
диқан да, мал бағып терін төккен шопан да, көк
күмбезінен әрі өткен ғарышкер де бәрі –
бәрі ұстаздан білім, тәлім алған, сондықтан
ұлағатты ұстаздарға бүкіл адам баласы
құрметпен бас иеді.
Қиындығы да, қызығы да жетерлік,
ең бастысы - жауапкершілігі жоғары мамандықтың бірі
ұстаздық ету екені ақиқат. Өйткені бұл
мамандық иелерінің мойнына ешнәрседен хабары жоқ,
мыңдаған тарыдай ғана бүлдіршіндердің бойына
білім нәрін сеуіп, тәрбие ұрығын егіп, таудай азамат етіп
шығару міндеті жүктелген. Сондықтан басқа
мамандық иелерінің баршасы да ұстаздарға борыштар деп
ойлаймын.
Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың "Жаңа әлемдегі жаңа
Қазақстан" жолдауында жаңа кезеңнің негізгі
міндеттерінің бірі "осы заманғы білім беру, парасатты
экономиканың негіздерін қалыптастыру, жаңа технологияларды
пайдалану мамандарды дайындау сапасын көтеруге басты себеп болатын,
инновациялық экономиканы дамыту",-деп
көрсеткен. Қазақстан Республикасының
болашағы, сыртқы саяси және сыртқы экономикалық
қызметіндегі басымдықтары мен ұлттық
мүдделерінің жүзеге асырылуы, халықаралық
аренадағы беделінің өсуі, ұлттық
қауіпсіздігінің қамтамасыз етілуі, мемлекет алдындағы
жоғарғы азаматтық жауапкершілікке ие мамандарға
байланысты.
Мамандық иесі болу үшін алдымен білім мен
қабілет қажет. Өйткені білім арқылы адамның
қабілеттілігі артады, ал қабілеттілік білікті маман болуыңа
өз үлесін тигізеді. Егеменді еліміздің ертеңі –
болашақ маман иелері болу өз қолымызда екені дау тудырмайды.
Бұл өмірде адамның тағдырын айқындайтын екі
нәрсе бар: бірі – өмірлік жолдасы жары болса, екіншісі – мамандық.
Мен өз мамандығымды және түсетін жоғары оқу
орнымды 9-сыныпта таңдадым.
Менің мамандығым
– мұғалім. Қиындығы мен қызығы
мол осы мамандықты бала күнімнен армандадым. Адам баласына
көмектесу – игілікті істердің бастамасы. 2012 жылы Х.Досмұхамедов  атындағы
Ақтөбе мемлекеттік университетінің «Тарих және
филология» факультетінің «Қазақ тілі мен әдебиеті»
мамандығына мемлекеттік грантпен түсіп, 2016 жылы аталған
мамандық бойынша ерекше дипломмен аяқтадым. Жоғарғы
білімді маман атанып, өзім білім алған С.Имашев мектебіне
қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің
мұғалімі болып жұмысқа қабылдандым. Мектеп
ұжымынан әрбір ұстаздың бойында болатын
төзімділік, сыпайылық, тазалық, адамгершілік, еңбек
сүйгіштік сияқты жақсы қасиеттерді бойыма
сіңірдім. Мен өзіме өнеге болар ұстаздар қауымына
қабылдану арқылы, баланың бойына ақыл – білім
дәнін сеуіп, аялап, көңілін табуды, алаламай сүйе
білуді үйрендім.
Ұстаз білгенін үйретуші ғана емес,
тұла бойы тұнған өнеге, ақ тілеулі ана
тәрізді барлық адамның бойынан жақсылық іздейтін
ізгі ниет иесі. Шәкірті өзінен озған ұстаз –
еңбегі ақталған ұстаз. Өйткені,
өмірдің заңы даму, ілгерілеу, озу. Өзінен озған
шәкірт тәрбиелейтін шебер ұстаз үздіксіз ізденісте
болып, қоғам сұранысына сай білімді, шығармашыл,
өзін – өзі дамытып, жетілдіре алатын болуы қажет деп ойлаймын.
Мен ұстаздықтың ауыр жүгін арқалауды өз
жүрегімнің қалауымен таңдадым. Маман ұстаз
ретіндегі негізгі ұстанымым: баланы тұлға деп тану,
оның пікірімен санасу, оқушының кішкентай қуанышын,
табысын бағалай білу.
Қыран
түлегіне қайтпас қанат сыйлайды, ұстаз шәкіртіне
талмас талап сыйлайды» демекші, ұстаз қай кезде де мектептің
жүрегі, қоғамның тірегі. Өзімнің
алдағы 3-жылғы іс -тәжірибелік жұмысымның
нәтижесінде оқушыларымның білім сапасының артуына,
тәрбиелік жұмыс жобамның негізінде оқушыларымның
шығармашылық қабілеттері мен табиғи дарындары жетіле
түсуіне қол жеткіздім. Мектепішілік, аудандық  білім мен
тәрбие жұмыстарын жүйелейтін реитінгілер мен
байқауларда жүлделі орындарға ие болдым. Атап өтетін болсам мен
сабақ берген сынып оқушылары Арайлым Жасқайратова- 9 «а»
сынып аудан қазақ тілі мен әдебиеті пәні олимпиадасы, 2
орын, «Жарқын болашақ» аудандық олимпиада «Жазушылар
бағыты» бойынша 3 орын. Салтанат Таупихова- 9 «а» сынып оқушысы,
«Жарқын болашақ» аудандық олимпиадасында
«Тілші-әдебиетшілер» бойынша 3 орын. Аудандық назарбаев
оқулары Ж.Саясатова 1 орын, облыс 3 орын.Аудандық жігіт
сұлтаны М.Қайырбеков 3 орын
Аудандық
ақберен сайысы Е.Өмірбаев бас жүлде облыс алғыс хат
Аудандық
ақберен сайысы Т.Сатыбалдиев бас жүлде облыс 3 орын
Аудандық
қадыр оқуы Е.Өмірбаев 1орын
Аудандық
мағжан оқуы 1 орын
Аудандық
абай шәкәрім оқулары Г.Өмірбаев 3 орын
Республикалық дала сазы конкурсы Е.Өмірбаев пен
Н.Елтай Алматыға жолдама алды.
Дегенмен  менің мамандығымда мен
білмейтін қыр сыры әлдеқайда көп екен. «Білетінім бір
тоғыз, білмейтінім тоқсан тоғыз», деп осы
мамандықтың бір ұшын ұстап жүрмін. Бастысы
бұл мамандықты сүйіп атқарып келемін және
маған өзгелердің көзінде білімге деген
қызығуышылқ шамын жағу қызық.

Өзің үшін үйренсең,
Жамандықтан жиренсең,
Ашыларсың жылма жыл –

деп, дана Абай атамыз айтқандай, бұл
менің еңбек жолымдағы ең алғашқы бастамалар
ғана екендігі анық.
 Ал, «осы
мамандықты таңдағандағы жетістікті қалай
өлшеуге болады?» деген сұрақ қойылса, былай деп жауап берер
едім: «Жетістік деп мен өзімнің оқушыларымды
оқытудағы және тәрбие берудегі табыстарымды айтар едім.
Оның нәтижесі – оқушыларымның өмірдегі
жеңістері, дарындылық қасиеттерінің,
қабілеттерінің ашылып, кеңейе түсуі,
өзін-өзі бағалауды күшейтуі, өз бақытын
іздеуі». Ал, ұстаздық жолда менде бірнеше марапаттарға ие
болдым.Айта кетсем, аудандық, облыстық, республикалық
басылымдарға75-ке жакын мақалаларым жарияланды. Республикалық
ұстаздарға арналған «Білім жолы-нұрлы жол»
жинағына қос мақалам енді.
 «Менің елім
Қазақстан» шығармалар сайысында үздік жұмысы
үшін ректор Б. Мамраевтың II дәрежелі дипломы;
Тәуелсіздік
күніне орай Құрманғазы ауданды Жастар ресурстық
орталығының басшысы, «Жас Отан» ЖҚ төрағасы Б.
Вахитовтың алғыс хаты;
 Халел
Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің
Жаратылыстану ғылымдары факультетінің деканы Б.З.
Кенжеғұловтың тілшілік пен ақындық өнері
үшін алғыс хаты;
Атырау облысы
«Жас Отан» ЖҚ төрағасы    Р. Гилажевтың 12 – тамыз
Халықаралық жастар күніне орай алғыс хаты;
Атырау облысы,
Құрманғазы аудандық білім бөлімінің
басшысы  Г. Кубаеваның Алғыс хаты;
 «Өрлеу»
Біліктілікті арттыру Ұлттық орталығы АҚ Сертификаты;
Халел
Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінде
Белсенділік пен Жоғары білім деңгейін көрсеткені үшін
проректор Жаутиковтың Алғыс хаты;
 Аудандық
ұстаздар арасында өтілген  қазақ тілі мен
әдебиеті олимпиадасында 2 – орын;
 ҚР
Тәуелсіздігіне 26 жылдығына орай Р. Сапаровтың алғыс
хаты;
EDU LIFE KZ
сайтының алғыс хаты;
Білім сайтына Ұстаз еңбегі үшін Сертификатпен
марапатталдым.

Мамандық- жай күнелту, ақша табу емес.
Әр адам өз мамандығына рухани күш алып,
еңбектің рахатын көреді. Адам атақ-абыройға
кенеледі. Кез келген адамнан шеберлікті, қажымас қайратты,
еңбектенуді керек етеді. «Ұялмаған әнші болады;
Ерінбеген етікші болады»,- деген халқымыздың даналық
сөзі бар. Тіпті етікші болсаң да, өз ісіңнің
шебері бол.
Міне, осынау ХХІ ғасыр дәуірінде
қым-қуыт, адамы мен заманы көптеген өзгерістерге тап
болған кезеңде мұғалім мамандығы
қажет.Мұғалім бұл, ең алдымен болашақ
өзге мамандық иелерін тәрбиелеуші.
Менің түсінігімдегі ұстаз – рухы таза, ой
– өрісі биік, ұлты мен Отанының болашағы үшін тер
төгіп, шыдамдылық пен табандылықтың үлгісін
көрсетуші, өз бойындағы асыл қасиеттері мен білімін
болашақ ұрпақтың бақыты мен кәдесіне
жаратып, қоғамды өрге өркендетуші,
жаңашылдықтың бастаушысы, жүрегі – жылы,
көңілі – дарқан адам.
Ұстаз - жас ұрпақтың рухани
сәулеткері, қоғам, халық өзінің үміті
мол болашағын тапсырытын сенімді өкілі. Олар сол сенімді ақтай отырып, зеделі
де зерек, парасатты, ұлттық және адамзаттық
құндылықтарды бойына дарытқан тұлғаларды
тәрбиелеуде. Қазақ мектебінің болашағы туралы
М.Жұмабаев «Әрбір елдің келешегі мектебіне байланысты»деп
айтып кеткенде тәуелсіз Қазақстан Республикасының
тарихи әлеуметтік, мәдени рухани болмысындамытуға,
қоғамдық өмір мен ұлттық мектепті
қалыптастыруда ұстаздардың еңбегі зор.
Адам тәрбиелеу – ұлы міндет. Ол міндетті
атқарушы – ұстаз. Ұстаздың негізгі құралы –
сабақ. Сабақ скрипка
аспабы секілді: онымен жай гаммаларды ойнауға немесе Паганинише
саусақ ұшын сымға жеңіл тигізіп, одан ғажайып
үн шығаруға да болады. Әрбір сабағы ғажайып
әуенге толы нағыз ұстаз болу кімнің де болса арманы.
Қытай философының «Маған жәй
айтсаң – ұмытамын, көрсетсең есімде сақтаймын,
ал өзімді іс – әрекетке қатыстырсаң үйренемін»
деген даналығы білім алушының білімге ықыласын аттыруда
ақпараттық – коммуникативтік технологияларды пайдалана отырып,
өзіндік ізденіс жүргізуді практикада жүзеге асырудың
маңызды екендігін көрсетеді.

Мемлекетке әр мамандық қажет. Алайда оны
дұрыс таңдау – бағыңның ашылғаны.
Қазақ үш-ақ мамандықты біледі: қара
жұмысшы, директор, бас директор. Араларындағы салаларды ойламайды
да. Шын мәнінде халқыңа пайдалы азамат болуға тырысу
маңызды, керісінше халқың саған пайдалы болу емес.
Өз ісіңнің білгір маманы болғанға не жетсін! Сол
үшін білім алуға барлық күш-жігерімізді жұмсап,
жұмыс жасайық дегім келеді. Мен мамандық таңдаудан қателеспегеніме
сенімдімін.

Имангалиев Улан
«Қалам жазбалары»

Скачано с
www.znanio.ru

alt: Тірегім мен тілегімде-Астана

alt: Жемқорлықпен күрес мектептен басталады

alt: Гурьев (қазіргі Атырау) облысы,

alt: Атыраулық ардақты ақын Аманқос

alt: Республикасының болашағы, сыртқы саяси және сыртқы экономикалық қызметіндегі басымдықтары мен ұлттық мүдделерінің жүзеге асырылуы, халықаралық аренадағы беделінің өсуі, ұлттық қауіпсіздігінің қамтамасыз етілуі, мемлекет алдындағы жоғарғы…

alt: Біліктілікті арттыру Ұлттық орталығы

alt: Мемлекетке әр мамандық қажет.

alt: Имангалиев Улан « Қ алам жазбалары»

title: Қалам жазбалары


extracted_text:
Этапы урока

Цель этапа

Деятельность учителя

Деятельность  учащихся

Результат

 I.     Организационный
  момент

Формирование самооценки готовности  к уроку

Слайд
Девочки и мальчики вы здесь?
У вас настроение есть?
К уроку готовы?
Тогда крикните ура!
Итак, мы начинаем урок.
Слайд
·
  А под каким девизом
  мы сегодня будем работать, вы мне скажите чуть позже.
Работаем в тетрадочке урока.
·
  Работая в парах, вы
  решите эти задания и узнаете девиз нашего урока.
QWГДЕRWUЕСТЬ,
ILWJJЖЕЛАНИЕVNНАЙДЁТСЯ SПУТЬ
·
  У кого готов девиз?
Слайд
Девиз: «Где есть желание, найдется путь».
·
  Как вы понимаете эту
  пословицу?
Сегодня
  у нас урок открытия нового знания.
Мы будем исследователями и найдем пути решения каких-то проблем.

·
  А желание у вас
  есть, ребята?
Ну, тогда в путь. Работаем…

Девиз: «Где
  есть желание, найдется путь».

Самооценка готовности к уроку.

 II.
  Постановка проблемы. Определение темы урока.

Актуализация знаний о
  табличных случаях деления, названии компонентов при делении, связи между
  компонентами деления.

Слайд
1.
  Расположите дроби в
  порядке  убывания.

О
     Р      Б     Ь    Д

Слайд
2.
  Блиц-опрос.
1.     ____________- число, состоящее из одной или
  нескольких частей   целого.
2.Число, записанное под чертой, -
  ________________________________
3.
  Число,
  записанное над чертой, - ________________________________
4.
  _____________________
  показывает,  на сколько равных частей разделили целое.
5.
  _____________________
   показывает, сколько таких равных частей взяли.
6.
  Как  найти
  часть  от числа?

7.
  Как  найти
  число по  части?
Слайд
3.   Решите  задачи.
 Борода
  Карабаса-Барабаса 2 м.  длины бороды запуталось вокруг дерева. Сколько
  запуталось?

Слайд

Дуремар
  поймал 24 пиявки.  всех пиявок он продал. Сколько пиявок он продал?

Слайд

Артемон,
  сражаясь с полицейскими, бросил в озеро 20 из них, что составило   всех
  полицейских. Сколько полицейских сражалось с Артемоном?

Слайд
Мальвина
  разрезала батон хлеба на несколько одинаковых кусочков. На одну тарелку она
  положила  батона, а на другую  батона. Какую часть батона положила она на обе
  тарелки?
·
  В чем возникло затруднение?
·       Кто смог выполнить действие? Как?

Чему мы будем сегодня
       учиться?

ДРОБЬ

Дробь

знаменатель

числитель

знаменатель.

числитель.

Число разделить на знаменатель и умножить на числитель.

Число разделить на числитель и умножить на знаменатель.

20 :
  5 · 3 = 12 (м) – бороды запуталось.

24 : 8 · 3 = 9 (п.) – продал
  Дуремар.

20 :
  4 · 6 = 30 (п.) –сражалось с Артемоном.

Познавательные
  УУД:
делать
  выводы на основе обобщения умозаключений.
преобразовывать
  информацию из одной формы в другую:
представлять информацию в виде
  текста, таблицы.
переходить от
  условно-схематических моделей к тексту.
Регулятивные УУД:
Развиваем умения:
  самостоятельно формулировать тему урока;
обнаруживать
  и формулировать учебную проблему;
находить
  выход их проблемной ситуации, предлагая свой способ решения;
в диалоге с учителем и другими
  учащимися учиться вырабатывать критерии оценки и определять степень
  успешности выполнения своей работы и работы всех, исходя из имеющихся
  критериев.
Личностные УУД:
способность принимать и
  исправлять свои ошибки, умение принимать лучшие результаты одноклассников,
  верить в личный будущий успех.
Коммуникативные УУД
Развиваем умения:

доносить свою позицию до других: высказывать свою точку
  зрения и пытаться её обосновать, приводя аргументы; оформлять свои мысли в
  устной и письменной речи (выражение решения учебной задачи в общепринятых
  формах) с учётом своих учебных речевых ситуаций.

Формирование умений целеполагания, представления о
  результате деятельности.

·
  В тетрадочке урока
  сформулируйте, чем же мы будем заниматься, какая же тема нашего  урока.
·
  Обсудите с соседом по парте.
·
  Чему же мы будем сегодня учиться
  и чему научимся?
Действительно, мы сегодня
  будем учиться складывать дроби с одинаковыми знаменателями.
Слайд.
Тема
  нашего урока: «Сложение дробей с одинаковым знаменателем».

Слайд
ФИЗМИНУТКА

III. «Открытие» нового
  знания
 (деление с остатком).

Формирование умения выбирать способ действия для
  выполнения деления с остатком.

Слайд
ТОРТ
Торт разделили на равные
  части.
·       На сколько? (8)
Винни-Пух
  съел 3 части торта, а пятачок – 2 части. Какую часть торта они съели?
·       Решим задачу с помощью модели.
Слайд
1.
  Покажем  сложение
  дробей с одинаковым знаменателем с помощью круга. +

Слайд
Вы с другом разделили
  шоколадку на 6 равных частей. Вы съели  шоколадки,
  а ваш друг  . Какую часть шоколадки
  вы съели?
2.
  Покажем сложение
  дробей с одинаковым знаменателем на числовом луче. +

Слайд
·
  Всегда ли удобно решать с
  помощью рисунка?
·
  Какой вывод можно сделать?
Слайд
ВЫВОД: чтобы сложить дроби
  с одинаковым знаменателем, надо сложить числители, а знаменатель
  оставить тот же.

Умение использовать научный метод познания – наблюдение.
Коммуникативные умения: умение выражать свои мысли,
  вступать в диалог, слушать, понимать других .
Приобретение способа действий по выполнению деления с
  остатком
Подтверждение своего открытия, положительная мотивация

5. Первичное
  закрепление

Формирование прочных навыков деления с остатком при
  решении практических задач

Слайд
1.
  Решение примеров.
Потренируемся решать
  примеры.
Решаем в парах по
  вариантам.
I
  вариант                                II вариант
Т  +                              Д
   +
О   +                             И
   +
Р   +                              Н
    +
К   +                              Е
   +

Молодцы! Вы справились
  с заданием.
2.     Самостоятельная
  работа.
·
  Что
  такое АЛГОРИТМ?
Слайд
·
  Составьте
  на карточке алгоритм сложения дробей с одинаковым знаменателем.
Индивидуальная
  работа.
·
  Обсудите
  в парах.
ИТАК.
·
  Что
  должны сделать сначала?
(Проверить
  равенство знаменателей.)
Слайд
·
  Проверяем.
·
  Что
  должны сделать далее?
(Складываем
  числители.)
Слайд
·
  Проверяем.
·
  Следующий
  шаг?
(Результат
  записать в числитель.)
Слайд
·
  Проверяем.
·
  Что
  дальше?
(Знаменатель
  записать без изменений.)
Слайд
·
  Проверяем.

Опыт работы по выполнению деления с остатком.
Успешное применение нового способа.

6. Итог урока
и оценка деятельности

Формирование
  самоконтроля и самооценки собственной деятельности.

·       Какая тема?
·       Чему учились?
·       Оцените самого
  себя.
Слайд
Рубрики
  самооценки.

Урок
       полезен, все понятно.
Лишь
       кое-что чуть-чуть неясно.
Еще придется
       потрудиться.

       Да, трудно все-таки учиться!

·
  Выберите 1 из
  3 вариантов.
***
·       Кто поставил -1?
·       2?
·
  3?

Осознание ценности изученного
  способа деления с остатком

7. Рефлексия

 Формирование
  ценностного отношения к совместной деятельности
Развитие рефлексивных умений

·       Какой был девиз?
Слайд
·       Нашли пути?
·
  Цель достигнута?

Где можно использовать
       деление с остатком?

Осознание учащимися  практической и личностной значимости
  результатов каждого этапа урока.

8. Домашнее задание

Слайд
·
  ЛЕГКО – составить
  5 задач на сложение с одинаковым знаменателем, вычислить с помощью рисунка.
·
  СЛОЖНО –
  решить задание на карточке.

ПРИЛОЖЕНИЕ

·       Составить задачу на сложение дробей с
одинаковым  знаменателем.
«Режим
для Попрыгуньи Стрекозы».
Попрыгунья Стрекоза половину времени каждых суток красного лета
спала, третью часть времени каждых суток танцевала, шестую часть – пела.
Остальное время она решила посвятить подготовке к зиме. Сколько часов в сутки
стрекоза готовилась к зиме?
Ответ: на подготовку к зиме у стрекозы совсем не хватало
времени.
(12 часов - спала, 8 часов – танцевала, 4 часов – пела)

 КАРТОЧКА
1.

1.Выполните
  действия:

2.     2.В магазин привезли 325
   кг фруктов. В первый день продали    всех фруктов, во второй день  всех
  фруктов. Сколько килограммов фруктов продали за два дня?

file_name: ТК урока на тему Сложение дробей с разными знаменателями (4 класс).doc

alt: Этапы урокаЦель этапаДеятельность учителяДеятельность учащихсяРезультат

alt: Ну, тогда в путь. Работаем…

alt: Как найти число по части?

alt: Молодцы! Вы справились с заданием

alt: Проверяем.

alt: Домашнее задание Слайд ·

alt: КАРТОЧКА 1. 1.Выполните действия: 2

alt: КАРТОЧКА 1. 1.Выполните действия: 2

intro:
Девиз: «Где есть желание, найдется путь».
•	Как вы понимаете эту пословицу?
Сегодня у нас урок открытия нового знания.
Мы будем исследователями и найдем пути решения каких-то проблем.

математика

group: Дисциплины

title: Технологическая карта урока на тему Сложение дробей с разными знаменателями (4 класс)


extracted_text:
Календарно-тематическое планирование
курса  «География мира» 10 класс. 68 часов
На основе
федерального компонента государственного образовательного стандарта 2004года  и
примерной программы по географии  для среднего (полного) общего образования (Базовый уровень).

Дата

№ уро ка

Тема урока

Основное содержание урока

Базовые требованиях уровню подготовки
  обучающихся

Практические
  работы

Дом. Зада ние

1

  Современные
  методы географических  исследований  2ч.
1.Источники
  географической информации. География как наука.

Виды
  географической информации, ее роль и использование в жизни людей.
  Геоинформационные системы. Анализ географической информации.

знать/понимать основные
  географические понятия и термины; традиционные и новые методы географических
  исследований;

   1 Сопоставление географических карт
  различной тематики для определения тенденций и закономерностей развития
  географических явлений и процессов.

2

2.Традиционные
  и новые методы географических исследований.

Основные методы исследования:
  сравнительный, описательный, картографический, исторический. Моделирование в
  географии. Источники географической информации.

знать/понимать основные
  географические понятия и термины; традиционные и новые методы географических
  исследований
применять
  разнообразные
  источники географической информации для описания объектов, явлений.

  2  Использование статистической
  информации разной формы и содержания: обработка, анализ и представление ее в
  графической и картографической форме.

3

Политическая
  карта мира 3ч.
  (из содержания раздела стандарта «Регионы и страны мира»).
1.Многообразие
  стран мира и их типы. Современная политическая карта мира.

Различия
  стран современного мира по размерам территории, численности населения, особенностям
  географического положения. Россия на политической карте мира.

знать/понимать классификацию
  стран, приводить примеры крупнейших стран по размерам территории, численности
  населения, особенностям географи-ческого положения..

  3 Анализ карт различной тематики.
Обозначение на контурной карте основных
  географических объектов по классификации стран.

4

2.Влияние
  международных отношений на политическую карту мира. Типы стран.

Типы
  стран. Экономически развитые и развивающиеся страны (главные; высокоразвитые
  страны Западной Европы; страны переселенческого типа; ключевые страны; страны
  новые индустриальные страны и др. группы). РФ в типологии стран.

знать типологию стран,
  приводить примеры стран
уметь
   показывать
  на ПКМ и обозначать на контурной карте страны мира.

  4 Составление картосхем и простейших
  карт, отражающих различные географические явления и процессы, их
  территориальные взаимодействия

5.

3.Государственный
  строй стран мира.

Монархии
  и республики как основные формы правления. Унитарное и
  федеративное государство как формы государственного устройства стран. Форма
  правления и федеративное устройство РФ.

знать различия стран
  по форме правления и государственного устройства стран.

6

Природа
  и человек в современном мире  5ч.
1.География
  мировых природных ресурсов. Географическая среда.

Взаимодействие
  человечества и природы, изменение окружающей среды в прошлом и настоящем

знать/понимать виды природных
  ресурсов

оценивать
  и объяснять,
  степень природных, антропогенных изменений отдельных территорий;

7.

2.Классификация
  природных ресурсов. Основные виды природных ресурсов, их размещение,
  крупнейшие месторождения и территориальные сочетания. Ресурсообеспеченность.

По
  картам и справочным материалам определять ресурсообеспеченность отдельных
  стран и регионов мира. Оценка обеспеченности человечества основными видами
  природных ресурсов. Ресурсообеспеченность РФ.

оценивать
  и объяснять,  степень
  природных, антропогенных и техногенных изменений отдельных территорий;

8

3.Минеральные,
  земельные, водные, биологические, ресурсы Мирового океана. Ресурсообеспеченность.
  Рациональное и нерациональое природопользование.

Обеспеченность
  минеральным сырьем различных стран и регионов. Территориальные сочетания
  полезных ископаемых. Земельные ресурсы. Мировой земельный фонд, деградация
  почв. География лесных ресурсов на планете Земля. Два главных лесных пояса.
  Проблемы их использования. Ресурсообеспеченность России.

знать/понимать особенности
  размещения основных видов природных ресурсов, их главные месторождения и
  территориальные сочетания

   5.Оценка обеспеченности разных
  регионов и стран основными видами природных ресурсов.

9-10

4-5.Загрязнение
  окружающей среды, экологические проблемы. Экологическая политика.

От региональных
  к мировым (глобальным) проблемам человечества. Экологические проблемы мира. Экологические
  проблемы России. Возможные пути решения экологических проблем.

уметь  анализировать  карты
  природопользования с целью выявления районов острых геоэкологических ситуаций.

11

Население мира.
  5 ч
1.Численность
  и воспроизводство.[1]Демографическая
  политика.

Постоянный рост
  населения Земли, его причины и последствия. Типы воспроизводства населения,
«демографический
  взрыв», его причины и последствия, депопуляция.
Демографическая
  политика: ее направления, эффективность и результаты в различных странах.
  Демографическая ситуация и в России.

знать/понимать численность и
  динамику населения мира, отдельных регионов и стран; демографическую ситуацию,
  различия в уровне и качестве жизни населения.
Оценка
  основных
  показателей уровня и качества жизни населения.

 6.  Определение демографической
  ситуации и особенностей демографической политики в разных странах и регионах
  мира.
.

12

2.Состав
  и структура населения. Состав населения: половой, возрастной, этнический.

Социальный
  и этнический (национальный) состав населения. Крупные народы и языковые
  группы. Возрастной
  и половой состав населения мира. Возрастно-половые пирамиды. Экономически
  активное население. Состав населения России.

знать/понимать этногеографическую
  специфику стран.
анализ карт населения

7. Определение степени обеспеченности
  крупных регионов и стран трудовыми ресурсами.

13

3.
  Состав населения. География религий мира.

Мировые
  религии, их география. Религиозный
  состав населения мира: мировые, национальные и местные религии. География
  этнических и конфессиональных конфликтов в современном мире.  Религии народов
  России.

знать/понимать мировые
  религии, их география, основные очаги этнических и конфессиональных
  конфликтов

14

4.
  Географические особенности размещения населения.  Плотность населения. Миграции.

Размещение и
  плотность населения мира и РФ. Основные направления и типы миграций в
  мире и России, их причины
  и следствия. «Утечка умов».

знать/понимать
  основные
  направления миграций;

8. Оценка особенностей уровня и качества
  жизни населения в разных странах и регионах мира

15

5.
  Урбанизация: уровни и темпы. Сельское расселение.

Формы
  расселения, городское и сельское население мира. Урбанизация как всемирный
  процесс. Уровень
  урбанизации и ее формы. Урбанизация  РФ.

знать/понимать проблемы
  современной урбанизации                уметь оценивать и
  объяснять уровни
  урбанизации и территориальной концентрации населения

16

1.География   мирового хозяйства. 13
  ч.
1.
  Научно-техническая революция (НТР), черты, части. Мировое хозяйство.

НТР,  черты, части.

уметь работать с
  источниками информации, составлять схемы, отражающие закономерности

17

2.
  Мировое хозяйство, основные этапы его развития.  Влияние НТР на Мировое
  хозяйство. Интеграция.

Мировое
  хозяйство и основные этапы его развития. Состав мирового хозяйства. интеграционные
  отраслевые и региональные союзы. Экономическая интеграция и Россия.

уметь составлять
  таблицы, картосхемы, диаграммы, простейшие карты, модели, отражающие
  географические закономерности различных явлений и процессов, их
  территориальные взаимодействия;

18

3.
  Воздействие НТР на Мировое хозяйство. Факторы размещения производства.

Международная
  специализация, географическое разделение труда. Международная специализация
  России.

знать/понимать факторы размещения
  производства.

19

4.
  Отрасли мирового хозяйства. Отраслевая и территориальная структура хозяйства
  мира. Топливная промышленность.

География
  основных отраслей производственной и непроизводственной сфер, регионов
  различной специализации. Основные промышленные центры мира и РФ.

уметь
  сопоставлять
  карты разной тематики, анализ экономических карт составлять таблицы,
  картосхемы

      9 Определение основных   направлений
  международной торговли; факторов, определяющих международную специализацию
  стран и регионов мира. Определение и объяснение  по карте направлений
  основных грузопотоков угля, нефти, природного газа.

20

5.Топливно-энергетическая
  промышленность (ТЭК). Электроэнергетика.

Размещение.
  Международная специализация крупнейших стран и регионов мира Ведущие
  страны-экспортеры основных видов продукции. Роль России. Характеристика электроэнергетики
  мира и РФ.

уметь
  сопоставлять
  картосхемы, анализировать карты разной тематики,  составлять таблицы, схемы,
  составлять характеристику отраслей промышленности.

21

6.
  Горнодобывающая промышленность. Металлургия.

Международная
  специализация крупнейших стран и регионов мира. Ведущие страны-экспортеры
  основных видов продукции. Роль РФ. Основные промышленные центры.

уметь
  определять
  международную специализацию крупнейших стран и регионов мира.

 10 Определение стран – экспортеров
  основных видов промышленной продукции.
Определение и объяснение  по карте
  направлений  основных грузопотоков железной руды и стали.

22

7.Машиностроение,
  химическая промышленность.

Международная
  специализация крупнейших
  стран и регионов мира. Ведущие страны-экспортеры основных видов
  продукции. Основные промышленные центры. Факторы размещения на примерах
  отдельных стран и РФ.

уметь выявлять
  неравномерности хозяйственного освоения разных территорий

23

8.
  Лесная и  легкая промышленность. Промышленность и окружающая среда.

Международная
  специализация крупнейших
  стран и регионов мира. Ведущие страны-экспортеры основных видов продукции.
  Роль России.

уметь анализировать таблицы,
  картосхемы, диаграммы,  тематические карты.

24

9
  География сельского хозяйства. Растениеводство. Размещение
  сельскохозяйственных культур «Зеленая революция».

Сельское
  хозяйство, его роль в современном мире, главные тенденции развития. Основные
  районы земледелия в мире. АПК России.

уметь устанавливать
  взаимосвязи между размещением населения, хозяйства и природными условиями на
  конкретных территориях.

 11. Определение стран – экспортеров
  основных видов сельскохозяйственной продукции, видов сырья. Определение международной
  специализации стран и регионов мира.

25

10.
  География сельского хозяйства. Растениеводство. Животноводство.

Животноводство.
  Особенности географии отдельных отраслей. Соотношение земледелия и
  животноводства.

уметь сопоставлять
  таблицы, картосхемы, диаграммы, карты.

26-27

11-12.
  Транспорт мира. Мировые транспортные пути. Виды транспорта, его особенности в
  разных странах мира.

Мировой
  транспорт, его роль в размещении и развитии мирового хозяйства. Виды
  транспорта, их географические особенности. Основные показатели развития
  мирового транспорта. Основные международные магистрали и транспортные
  узлы.

знать/понимать      географические особенности
  видов транспорта, их особенности
  в разных странах мира

28

13.Международные
  экономические отношения. Обобщение по теме «Мировое хозяйство».

 Мировая
  торговля и туризм. Другие формы международных экономических отношений:
  мировые валютно-финансовые отношения, производственные, предоставление услуг,
  научно-технические знания. Участие России.  География мировых
  валютно-финансовых отношений.

сопоставлять
  географические
  карты различной тематики

.
 12. Определение стран международного
  туризма и отдыха, стран, предоставляющих банковские и другие виды международных
  услуг.

29

Регионы
  и страны мира.   30 ч 1 Региональная характеристика мира. Зарубежная
  Европа 7 ч
1.
  Зарубежная Европа общая характеристика.

Основные
  варианты регионального деления мира. Особенности географического положения
  Зарубежной Европы. Изучение в сравнении с РФ.

  уметь по картам и другим источникам информации   выявлять
  характерные черты территории,  обозначать  на контурной карте основные географические
  объекты, характеризующие особенности региона

30

2.
  Зарубежная Европа.                                                                          Природные
  ресурсы, предпосылки развития промышленности и сельского хозяйства.

Освоение
  природно-ресурсного потенциала. Экономические связи с РФ.

сопоставлять
  географические
  карты различной тематики

31

3.
  Зарубежная Европа. Население, демографическая
  ситуация.

Состав
  населения, демографическая ситуация, урбанизация и субурбанизация, миграции
  (центр иммиграции).

оценивать
  и объяснять
  демографическую ситуацию, уровни урбанизации и территориальной концентрации
  населения

32-33

4-5.
  Зарубежная Европа Размещение хозяйства. Промышленность. Сельское хозяйство.
  Непроизводственная сфера.

«Центральная
  ось развития». Ведущие отрасли промышленности и сельского хозяйства.
  Современные проблемы развития  стран Европы. Экономические связи с РФ.

уметь делать анализ
  политической карты мира и экономических карт с целью определения
  специализации разных типов стран и регионов мира, их участия в международном
  географическом разделении труда

34

6.
  Страны Европы. Социально-экономическая характеристика. Франция,  Германия. Италия.
  Великобритания.

Особенности
  ГП. Ведущие отрасли промышленности и сельского хозяйства. Особенности
  культуры.
Современные
  проблемы развития  стран Европы. Достопримечательности. Туризм. Экономические
  связи с РФ.

составлять
  комплексную
  географическую характеристику регионов и стран мира;

 13. Составление комплексной
  географической характеристики стран Европы; определение их географической
  специфики (подготовка презентаций).

35

7.Страны
  Европы. Социально-экономическая характеристика Болгария. Испания. Монако. Андорра.

Особенности
  ГП. Ведущие отрасли промышленности и сельского хозяйства. Современные
  проблемы развития  стран Европы. Достопримечательности. Туризм. Экономические
  связи с РФ.

уметь
  составлять комплексную
  географическую характеристику регионов и стран мира;

  13.Составление комплексной
  географической характеристики стран Европы; определение их географической
  специфики (продолжение).

36-

1.Зарубежная
  Азия. 7 ч Зарубежная Азия общая характеристика территории

Территория,
  границы, политическая карта Азии, различия между странами: особенности
  географического положения, классификация стран. Деление на регионы. Изучение
  в сравнении с РФ и зарубежной Европой. Географическое положение РФ в
  азиатско-тихоокеанском регионе.

знать/понимать  современные проблемы развития региона
  и стран Азии

  уметь по картам и другим источникам информации   выявлять
  характерные черты территории,  обозначать  на контурной карте основные географические
  объекты, характеризующие особенности региона.

37

2
  Зарубежная Азия. Общая характеристика населения

Численность,
  крупнейшие по численности населения страны, воспроизводство, этнический и
  религиозный состав, размещение, урбанизация, демографические проблемы.

уметь по картам и
  другим источникам информации   выявлять характерные черты населения региона.

38

3
  Зарубежная Азия. Природно-ресурсный потенциал.

Природные
  условия и ресурсы. Минеральные ресурсы региона, земельные, агроклиматические.
  Проблемы рационального использования ресурсов.

уметь по картам и
  другим источникам информации   выявлять характерные черты природных условий и
  размещения ресурсов региона

39

4
  Зарубежная Азия. Общая характеристика хозяйства: промышленность, сельское
  хозяйство, транспорт.

Хозяйство и развитие отдельных отраслей.
  Возрастающая роль в мировом хозяйстве (МХ). Современные проблемы субрегионов:
  Юго-Западная, Южная, Юго-Восточная, Восточная, Центральная Азия. Новые
  индустриальные страны. Страны Азии — бывшие республики СССР.

знать/понимать развитие
  отдельных отраслей стран Азии уметь по картам выявлять
  характерные черты промышленности и сельского хозяйства региона

  14.Объяснение взаимосвязей между размещением
  населения, хозяйства, природными условиями разных территорий.
.

40

5.
  Восточная Азия. Китай. Экономико-географическая характеристика.

ЭГП,
  природные условия и ресурсы. Население. Характеристика хозяйства. Внутренние
  различия между Восточным и Западным Китаем. Роль в МХ.

уметь
  составлять комплексную
  географическую характеристику страны на основе анализа карт
обозначать
  на контурной карте основные географические объекты, характеризующие
  особенности региона

 15. Составление комплексной географической
  характеристики Китая и  определение географической специфики страны.

41

6.
  Япония. Экономико-географическая характеристика.

Специфика ЭГП. Проблемы использования территории, природных и трудовых
  ресурсов. Размещение населения и хозяйства. Роль в МХ. Международные
  экономические связи.

уметь
  составлять комплексную
  географическую характеристику страны на основе анализа карт
составлять
  картосхемы

42

7.
  Южная Азия. Индия. Экономико-географическая характеристика.

 ЭГП, природные условия и ресурсы. Население. Характеристика хозяйства.
  Динамика и перспектива развития. Важнейшие промышленные и
  сельскохозяйственные районы.

уметь
  составлять комплексную
  географическую характеристику страны на основе анализа карт

43-44

1. Австралия 2ч                    Экономико-географическая
  характеристика.

Общий
  экономико-географический обзор Австралии. Роль в мировом хозяйстве.

уметь
  составлять комплексную
  географическую характеристику страны на основе анализа карт

45

Африка
  4ч
1.
  Общая характеристика территории, природно-ресурсного потенциала,  населения.

Состав,
  политическая карта. Природно-ресурсный потенциал.  Население региона.
  Этнический состав. Крупнейшие города. Размещение

знать/понимать
  современные
  проблемы развития региона и стран              сопоставлять географические
  карты различной тематики

46

2.
  Африка. Общая характеристика хозяйства

Общая
  характеристика хозяйства: отраслевая и территориальная структура. Основные
  черты географии промышленности, сельского хозяйства и транспорта. Монокультурная
  специализация. Место Африки в мировом хозяйстве.

уметь анализировать данные
  политической карты мира и экономических карт с целью определения
  специализации стран  региона, их участие в международном географическом
  разделении труда.

47

3. Африка. Региональные различия. Характеристика
  отдельных регионов.

Региональные
  различия. Субрегионы.  Основные черты географии промышленности, сельского
  хозяйства и транспорта.

применять
  разнообразные
  источники географической информации  для объяснений специфики региона

48

4. ЮАР. Экономико-географическая
  характеристика

Общая
  характеристика хозяйства. Основные черты географии промышленности, сельского
  хозяйства и транспорта

уметь
  составлять комплексную
  географическую характеристику страны на основе анализа карт

   16.Составление комплексной
  географической характеристики ЮАР и  определение географической специфики
  страны.

49

Северная Америка 5ч                        1. Общая характеристика
  территории региона. США.  Экономико-географическая характеристика.

Состав,
  ЭГП и ПГП США как факторы развития. Особенности географического положения,
  истории открытия и освоения, природно-ресурсного потенциала, населения,
  культуры. Значение иммиграции. Структура занятости. Размещение населения,
  внутренние миграции. Особенности урбанизации.

знать/понимать
  современные
  проблемы развития региона и стран
применять
  разнообразные
  источники географической информации  для объяснений специфики региона

50-51

2-3.
  США. Экономико-географическая
  характеристика.

Общая
  характеристика хозяйства. Ведущие отрасли хозяйства, их размещение.
  Крупнейшие промышленные, научные, сельскохозяйственные и рекреационные
  районы. Транспорт. Макрорегионы. Промышленные пояса.

уметь анализировать
  данные политической карты мира и экономических карт с целью определения
  специализации стран  региона

52

4.
  Канада.  Экономико-географическая
  характеристика.

Состав,
  ЭГП и ПГП Канады как факторы развития. Природно-ресурсный потенциал,
  население, хозяйство.

сопоставлять
  географические
  карты различной тематики

53

5.Канада
  и  США. Сравнительная характеристика.

Сравнение
  с США.

  17. Составление сравнительной комплексной
  географической характеристики Канады и  США, определение географической
  специфики стран.

54

Латинская
  Америка 5ч
1.
  Общая характеристика территории.

Принципы выделения региона, состав. Историко-географические особенности
  формирования региона. Политическая карта.

применять
  разнообразные
  источники географической информации

55

2.
  Латинская Америка. Общая характеристика населения.

Население. Этнический состав, распространенные языки и религии,
  воспроизводство, урбанизация, крупнейшие города, характер сельского
  расселения.

сопоставлять
  географические
  карты различной тематики

56

3.
  Латинская Америка. Общая
  характеристика хозяйства региона. Природно-ресурсный потенциал.

Природно-ресурсный потенциал. Основные черты географии промышленности,
  сельского хозяйства и транспорта. Экологические проблемы. Роль
  латиноамериканских государств в системе мирового хозяйства. Интеграционные
  объединения.

уметь анализировать
  данные политической карты мира и экономических карт с целью определения
  специализации стран  региона

57-58

4-5.
  Латинская Америка. Характеристика отдельных регионов и стран. Бразилия.
  Экономико-географическая характеристика.

Характеристика
  отдельных регионов и стран. Бразилия.

сопоставлять
  географические
  карты различной тематики

    18. Объяснение взаимосвязей между
  размещением населения, хозяйства, природными условиями разных территорий на
  примере Бразилии.

59

Россия
  в современном мире. 4ч
1 Россия на политической карте
  мира. Современное геополитическое положение России.

Изменение
  географического положения России во времени. Характеристика современных
  границ государства.

применять разнообразные
  источники географической информации  для объяснений специфики региона.

анализ и объяснение особенностей
  современного геополитического и геоэкономического положения России.

 19. Анализ и объяснение особенностей
  современного геополитического и геоэкономического положения России, тенденций
  их возможного развития.

60

2
  Россия в мировом хозяйстве, системе международных финансово-экономических и
  политических отношений.
  Отрасли международной специализации России.

Участие
  России в международных отраслевых и региональных организациях.

уметь анализировать экономические
  карты с целью определения специализации страны

61

3
  Россия.  Особенности географии экономических, политических и культурных
  связей России с наиболее развитыми странами мира.

  Определение основных направлений   внешних
  экономических связей России с наиболее развитыми странами мира.
Географические
  аспекты важнейших социально-экономических проблем России.

использовать
  приобретенные знания и умения в практической деятельности и повседневной
  жизни для:
выявления
  и объяснения географических аспектов различных текущих событий и ситуаций; определение
  основных направлений внешних экономических связей России с наиболее
  развитыми странами мира.

 20.Определение роли России в
  производстве важнейших видов мировой промышленной и сельскохозяйственной
  продукции.

62

4
  Россия и страны Содружества независимых государств (СНГ).

Участие
  России в Международных социально-экономических и  геоэкологических проектах.

применять
  разнообразные
  источники географической информации

63

Географический    аспект современных
  глобальных проблем человечества. 4ч
1 Понятие о глобальных проблемах, их
  типах и взаимосвязях. Географическое содержание глобальных проблем
  человечества в прошлом и настоящем.

Истоки
  глобальных проблем человечества. Систематизация глобальных проблем.

использовать
  приобретенные знания и умения в практической деятельности и повседневной
  жизни для:
выявления
  и объяснения географических аспектов различных текущих событий и ситуаций;

64-65

2-3
  Сырьевая, демографическая, продовольственная и геоэкологическая проблемы как
  приоритетные, пути их решения.

Взаимосвязи глобальных проблем. Роль
  географии в решении глобальных проблем человечества

оценивать
  и объяснять
  ресурсообеспеченность отдельных стран и регионов мира, их демографическую
  ситуации, степень природных, антропогенных и техногенных изменений отдельных
  территорий

21. Выявление по картам регионов с
  неблагоприятной экологической ситуацией, а также географических аспектов
  других глобальных проблем человечества

66

4
  Проблемы преодоления отсталости развивающихся стран. Географические аспекты
  качества жизни населения. Роль географии в решении глобальных проблем
  человечества.

Взаимосвязи
  глобальных проблем. Пути решения на современном этапе.

знать/понимать современные
  проблемы развития регионов и стран                                         уметь
  составлять таблицы, схемы,  отражающие географические взаимосвязи
  приоритетных глобальных проблем человечества

    22. Выявление, объяснение и оценка
  важнейших событий международной жизни; географических аспектов различных
  текущих событий и ситуаций.

67-68

Обобщение
  и систематизация знаний, умений, практических навыков   по курсу «География
  мира».

Систематизация,
  контроль, коррекция знаний, умений, практических навыков   по курсу
  «География мира».

Требования
  к уровню подготовки выпускников (согласно стандарту).

Скачано с www.znanio.ru

[1]
     Курсивом в тексте выделен материал, который
подлежит изучению, но не включается в Требования к уровню подготовки
выпускников.

file_name: Календарнотематич. план 10 кл..doc

alt: Религии народов России . знать/понимать мировые религии, их география, основные очаги этнических и конфессиональных конфликтов 14 4

alt: Достопримечательности. Туризм

alt: Страны Азии — бывшие республики

alt: Африка. Общая характеристика хозяйстваОбщая характеристика хозяйства: отраслевая и территориальная структура

intro:
Календарно-тематическое планирование курса  «География мира» 10 класс. 68 часов
На основе федерального компонента государственного образовательного стандарта 2004года  и примерной программы по географии  для среднего (полного) общего образования (Базовый уровень).
  Современные методы географических  исследований  2ч.
1.Источники географической информации. География как наука.	Виды географической информации, ее роль и использование в жизни людей. Геоинформационные системы. Анализ географической информации.	знать/понимать основные географические понятия и термины; традиционные и новые методы географических исследований;	   1 Сопоставление географических карт различной тематики для определения тенденций и закономерностей развития географических явлений и процессов.

доп. образование взрослых

group: Другое

title: Тематическое планирование по географии 10 класс


extracted_text:
Разработка занятия по основам информационных технологий

Тема: Введение в информационные технологии

Цель:

 Студенты получат общее представление об информационных
технологиях (ИТ).
 Студенты узнают об основных компонентах ИТ-систем и о том,
как они используются для управления данными, общения и получения доступа к
информации.
 Студенты поймут преимущества использования ИТ в личной и
профессиональной жизни.

Материалы:

 Компьютеры с доступом в Интернет
 Проектор и экран
 Маркеры и доска или флипчарт
 Раздаточные материалы с основными понятиями и терминами ИТ

Ход занятия:

1. Введение (10 минут)

 Начните с вопроса к классу: "Что такое информационные
технологии?"
 Определите ИТ как область, которая охватывает использование
компьютеров, сетей и программного обеспечения для хранения, обработки, передачи
и извлечения информации.
 Приведите примеры использования ИТ в повседневной жизни.

2. Основные компоненты ИТ-систем (20 минут)

 Объясните, что ИТ-системы состоят из трех основных
компонентов: компьютеров, сетей и программного обеспечения.
 Обсудите функции каждого компонента и покажите примеры.
 Покажите диаграмму или схему, иллюстрирующую, как эти
компоненты работают вместе.

3. Типы информационных технологий (15 минут)

 Перечислите различные типы ИТ, такие как аппаратное
обеспечение, программное обеспечение, сети, базы данных и облачные вычисления.
 Кратко опишите каждый тип и приведите примеры его
использования.
 Объясните, как эти разные типы ИТ работают вместе для
создания ИТ-систем.

4. Преимущества использования ИТ (15 минут)

 Обсудите преимущества использования ИТ в личной и
профессиональной жизни.
 Приведите примеры того, как ИТ может повысить
эффективность, улучшить коммуникацию, обеспечить легкий доступ к информации и
стимулировать инновации.
 Покажите статистику или исследования, подтверждающие
преимущества ИТ.

5. Практическое упражнение (20 минут)

 Разделите студентов на группы по 2-3 человека.
 Попросите каждую группу создать презентацию по одному из
типов ИТ (аппаратное обеспечение, программное обеспечение, сети, базы данных
или облачные вычисления).
 В презентации группы должны быть описаны тип ИТ, его
функции, преимущества и примеры его использования.
 Дайте группам 10 минут на подготовку и 5 минут на
презентацию.

6. Заключение (10 минут)

 Подведите итоги основных моментов занятия.
 Сделайте акцент на важности ИТ в современном мире.
 Поощряйте студентов продолжать изучать и осваивать ИТ для
улучшения своей личной и профессиональной жизни.

file_name: Разработка занятия по основам информационных технологий.docx