Denne fargjeldige øskan kan springja raskt oppå vegger, skrapa langs tak og til og med hengja oppå lagd på polert glas. Men hemmeligheten om den forunderlege klatreferansen hennar vart en gåte fram til relativt nylig. Hemmelet til adhesjonen til denne hagleiken viser seg å vera dei relativt svake intermolekylære styrkane som trekk saman materiale kvar gong dei kjem nær. Disse van der Waals-styrkane forklarar likevel korleis ein gecko kan halda på sin eigen kroppsvekt med berre ein finger, og eit enkelt gecko-hår kan lyfta vekta til ei myr. "Det vi snakkar om er noko som er like klebrig som klebrig tape - det er ikkje galne lim", seier professor Kellar Autumn, som vart fortrengt av gecko-legging etter at han blei finansiert av det amerikanske militæret for å utvikla kløftrobotar. I forsøket på å avdekke mekanismane bak gecko-klatring har det allikein blitt framsett eit syntetisk materiale som kleper på same måte. Styk, skjel og klepe igjen eit stykke av tilgjengeleg tape fleire gonger, og det mista raskt kleifegenskapane sine. Prof Autumn og Mark Cutkosky, frå Stanford University, samanlikna naturleg og polymerbasert syntetisk gecko-hår ved hjelp av ein maskin som simulerte gecko-klatring. Dette viste at begge versjonane kunne nyttast om lag 30.000 gonger utan å mista kløffheten. Syntetiske lim kan gje omskipande applikasjonar i robotikk, industri, medisin, idrett og klede. Men ein mulig bruk kjem alltid opp i alle populære diskusjonar: kunne dei la menneske klatra vegger som Spider-Man? I 2007 rekna fysikaren og ingeniøren Nicola Pugno, frå Turin Polytechnic i Italia, at ein person som hadde handskar og støvlar laga av karbonnanorør og som er strukturerte slik at dei etterlignar geckofötene, kunne faktisk klamra seg trygt til ein vegg eller eit tak. Utfordringar ville omfatta slitasje og tilhøvet til at skitne partiklar samlar seg og hindrar klebrigheit. Drakten ville måtte fungere på alle slag av overflate og i lange tidsperioder. Men professor Pugno seier: "Vi er ikkje så langt unna, etter min meining, ein slags Spider-Man-drak". Professor Metin Sitti, frå Carnegie Mellon University, seier at ideen er "ikke umogleg". Om ein veljer ein lettvekt person og legg klevet på mange delar av draket (ikke berre føtene og hendene), vil det ha betre sannsyn for å få det til. Men han kommenterer: "Vi får spørsmål som: 'Kan du bera ein tonn vekt?' og vi seier: 'Måtte, men det er ikkje vår største fordel.'" A. Tærne på geckos er dekka av lamellae som er som rammene, og det blir eit dekkpatron B. Millionar mikroskopiske hår, eller setae, dekker kvar tå. Dette er berre så langt som to diametrar av eit menneskehår C. Hver seta endar med opptil 1000 endar, som er endå mindre, kalla spatulae D. Spatular-toppane er berre 200 milliardsteler av ein meter bredde - under bølgelengda til synleg lys Fleire institutt har utvikla robotar som kan klatra vegger - "Sticky-bot" frå Stanford University kan sjå seg i aksjon her. Ein del vitskapsmenn ser fram til at "geckobots" skal brukast for å leita etter overlevende i brennande bygningar eller katastrofezoner, for å utforske steinrike terreng på Mars, eller til og med som leketøy. Men mange i feltet er mest begeistra av meir rutinemessig bruk. Stanislav Gorb, frå Universitetet i Kiel, studerer biologisk adhesjon; arbeidet hans ser òg på korleis billar klebber seg til overflata. Han seier at gecko-materialet har fleire fordelar i samanlikna med generisk klebbeband. Det finst ikkje noko "visko-elastisk" klebbeband som tørker ut, så det blir festet lenger og lèt ikkje etter seg noko. Men han seier at med dagens produksjonsmetoder er det lite sannsynleg at dei kan erstatta det klassiske klebbebandet. "Kanskje om 5-10 år vil vi ha ein metode som gjer tape veldig billig - akkurat no er det ikkje. For det andre, akkurat no er styrkane i området eller endå lavere enn tradisjonell kleivband". Zip it up Metin Sitti meiner at gecko-materiale kan gje alternativ til dagens "sluss-teknologi", som for eksempel krokar og sløypefesting, zip og seglingssystemer på matpakker. Det er eit område han utforskar gjennom selskapet hans NanoGripTech, som er opprettet for å kommersialisera gecko-arbeidet i laboratoriet hans. Syntetiske lim virkar best på glas; grove eller ujevne overflate er ein større hindring. Å få høge prestasjon ut av gecko-materiale på ulike overflate og under ulike omstende er den første utfordringa for firmaet. "Vi har fokusert på kva som skjer når overflata blir våte, oljefulle, skitne og kva som skjer når temperaturen endrar seg frå svært kalde til svært varme", seier professor Sitti. "Den andre utfordringa er korleis du kan produsera og selja dette [materialet] i høge mengder og til låg kostnad". Prof Sitti arbeider med dette problemet og ventar å byrja å produsera i lave mengder om eit år. Eit biobasert biolåst klebemiddel laga av det tyske firmaet Binder har vore på marknaden i rundt seks månader. Prof Gorb var involvert i utviklinga. Det genererer støv og krev mykje energi, og det bidrar til kostnaden", seier Jan Tuma, administrerende direktør for Binder. "Vi er berre klebrige på flat, glansande overflate. Det avhenger av pinene per kvadratmeter, og for no har vi 29.000 pin per kvadratmeter. "Geckos har meir, men dei har hatt millionar av år å utvikla seg, og vi har hatt berre få". Prof Autumn seier: "Vi kan sjå på naturen som eit gigantisk bibliotek med designprinsipp. "Gekko-legemer fungerer så sært og er så forskjellige frå dei som er oppfunne, at eg trur ikkje vi hadde funne det". Paul.Rincon-INTERNET@bbc.co.uk
Geckos er blant dei superheltane i dyreverda.