Sufisme eller islamsk mystikk vart ein gong undertrykt av Taliban, men sekta er i ferd med å gjenvinne plassen sin i landet og millionar av fylgjesveinar kjem opp igjen frå skuggane. Sufistar har ei betydeleg innverknad både på landsbygda og i byar - dei er ein effektiv folkemengd for å føra endringar i samfunnet - og folk ser på dei som uselvitsomme mellommenn i tvister. "Influensa til sufistar vil vera svært viktig for å føra fred og ro", seier Sayed Mahmood Gailani, ein sufi-meister. 'Det er nokre med sufi-bakgrunn som er involvert i fredsprosessen. Men det har ikkje vore noko samordna innsats for å gje sufismane ein systematisk og framtredande rolle i den.''Sufisme i Afghanistan vert sett på som ein integrert del av islam. Fólka generelt respekterer sufismane for læringa deira og trur at dei har "karamat" - ei mirakuløs åndeleg kraft som gjer det mogleg for sufimeister å gjera gjerningar av generositet og gje velsignelser. Ziyarats - sufi-helgedom - er populære pilegrimsstadar over heile landet. I tillegg til Afghanistan har sufiordane millionar av følgjarar både i Pakistan og India. Sovjetinvasionen av Afghanistan i 1979 og den etterfølgende væpne motstanden av mujahideen førte til ankomsten av tusenvis av mellomøstlege kjempar og innføringa av utanlandske ideologiar, inkludert wahhabisme. Wahhabismen insisterer på ein bokstaveleg tolkning av islam og ser sufisme og ideane som forbandelse. Dette skapte spenning mellom sufistar og ulamaar (religiøse lærde) i nokre delar av landet. Men det var under Taliban-regimet (1996-2001) at mange sufistar vart drivne under jord. Ei mengd var i utgangspunktet ein del av Taliban-rørsla, men etter hvert vart folk påverka av Wahabi-ideologien meir framtredande. Sufistar vart stilte. Nokre sufistar, særleg medlemmar av Chishtiyya Sufi-ordenen som ser på musikk som ein effektiv rutt til å nå Allah, vart straffa. "Talibanane invaderte sufi-samkommingar, vanærte og slo mange av dei og musikinstrumentane deira vart knuste", sa den afghanske kulturministeren Sayed Makhdoom Rahin, som har ein sufi-bakgrunn. "Sufane er frie til å halda seremoniane sine igjen med den same gamle frodigheten som Taliban nekta dei". Meint for den respekten og innverket sufane har blant den lokale folkesetnaden, kan involvansen deira på grovt nivå hjelpa til med fredsprocessen i det krigsherra Afghanistan. Sjølv om medlemmar av Taliban kjem frå ulike bakgrunnar, har nokre stor respekt for sufistar og er til og med tilhengjarar av sufisme. "Influensfulle og kunnskapsrike sufistar kan overtala ei stor mengd av talibanar til å leggja ned våpenet og kan òg gje garanter til Taliban om sikkerheten og fredelege framtida deira", sa ein sufistleder, Ahmad Shah Maududi. "Men vi må vera forsiktige og årvåkame fordi mange såkalla sufistar har utbygd og lurt vanlige folk i klesar av sufisme". Sufismen har vore ein del av Afghanistan nesten like lenge som islam sjølv - over 1300 år. Afghanistan blir vanlegvis kalla "heimen til sufi-helgjerne". Mystikarane har vore ein integrert del av livet til folket i århundrer. Ordet sufisme er avleidd frå "suf", arabisk tre for ull, og refererer til ullkledder som vart påført av tidlege asketar. Sufistar søkjer å oppnå fellesskap med Gud i mystiske øyeblikk av sameining som er frambringd ved ulike metoder, inkludert meditasjon, Zikr (recitering av Guds namn og andre heilage setningar), dans, hymnsong, musikk og fysisk gyrasjon. Sufistar held fast på at menneske er skapningar av Allah og dei skal bli tenkt og respektert. 'Tolerans, godleik og kjærleik til alle og ondskap mot ingen er dygdene til sufistar,' seier Maulana Obaidullah Nahrkarizi, ein framtredande afghansk sufi-meister frå Kandahar-provinsen. Herat er kalla "jord av sufi-helgjer" medan Ghazni er kjent som "staden til sufi-helgjer". Nokre av dei største sufi-vitene i den muslimske verda kom frå Afghanistan. Dei finstyrka innsikta sine i dei frodige flata og gjemde dalane i landet - og spreidde budskapet om fred og kjærleik til andre delar av verda. Det er fleire framtredande sufistar i det samtida Afghanistan, inkludert Ali Hujwiri, Khwaja Moinuddin Chishti og Jalaluddin Balkhi Rumi - grunnleggaren av den berømte Mawlawiya (Ordenen til Virtande Dervisjar). Tre sufiordar er framtredande i Afghanistan i dag - Naqshbandiya grunnlagt i Bokhara (Uzbekistan), Qadiriya grunnlagt i Baghdad og Chishtiya oppringt i Chisht-e-Sharif i den vestlege provinsen Herat.
Då den afghanske regjeringa og dei internasjonale allierte hennar har gjort det vanskelegare å få slutt på konflikten, søkjer dei mystiske folka å få med seg ein politisk løsning.