Terroråtakene, mot regjeringsbygningar i Oslo og ein ungdomssommerleir for Arbeiderpartiet på Utoeya-øya, lét 77 menneske døy og hundrevis skadde. Dei etterlét seg både eit svært offentleg, nasjonalt trauma og ufortalte historier om personlig sorg i heile Noreg. Men no seier naboar og nokre slektningar til ofrene at dei ikkje vil ha minne om Utoeya, og at dei planlegger å gå til domstol om det ikkje vert stoppa. "Eg trur vi har nok av gravane til borna våre, og vi har òg minnesmerke i byane våre", sa Cathrine Lutken til BBC. "Og vi har Utoeya. Vi vert påminnt om det kvar dag. Det må stoppe. Vi blir sjuke". Ho mista 17 år gamle dottera si, Eva Kathinka, i skuddane til Breivik på sommerleiren for unge arbeidarar for nesten tre år sidan, og ho har kome for å sjå for seg sjølv det foreslåtte området for eit nasjonalt minnesmerke. "Eg tenkjer på det fleire gonger om dagen, eg har vanskeligheter med å sova om natta", sa ho. "Det er mange av oss som framleis kjempar. Det er forferdeleg. Trå år seinare er det forferdeleg". Namnene på dei døde skulle ha vore gravd på stein. Om lag 400 menneske bur langs vatnet som ser over øya. Mange av dei hjelpte til med å redde unge Labour-tilhengjarar som freista å svømme bort frå angrepet. Mange andre arbeidde for å redde livene til dei alvorleg skadde som kom til land. "Vi skal sjå dette kvar dag, ein konstant påminning om det vi såg den dagen", sa Ole Morten Jensen, som organiserte oppfordringa. "Alt blodet, støyene, skytinga, skriket. Nei, eg vil ikkje minnast det. Eg trur det er grusomt for ei regjering å venta at vi skal bli påminnt om det. Det er ikkje naudsynt. Det finst mange stader der ingen bur der dei kan setja dette". Jensen og andre lokale har no henta ein advokat som skal forbereda seg for sivil søk mot regjeringa dersom minnesmerket vert framd som planlagt. For å unngå rettssak og meir uro, inviterte den norske myndigheita for offentleg kunst, som hadde fått oppdraget til den vinnande oppgåva, tidlegare i denne uken alle interesserte til eit åpent møte for å diskutera framtida. Trond Blattmann, leiar av støttegruppa 22. juli og far til eit av ofrene i Utoeya, forsvarte valet til møtet. "22 juli var ein nasjonal katastrofe", sa han, "og de veit like godt som eg at av dei som mista livet den 22. juli, var heile landet representert. Det er difor me treng nasjonale minnesmerke òg". Ledaren for juryen, Jorn Mortensen frå Oslo National Academy of Arts, sa at protestene ikkje overraska han, men han meinte at det foreslåtte minnesmerket var det rette valet. "Det finst alltid ulike meiningar om minneforlaganar", sa han til BBC. "Dette var òg tilfelle i Washington DC då Maya Lin sine forslag til minneforlagan for Vietnamveteranane vart innlevert. "Så det er faktisk ein del av minnesprosessen å balansera ulike meiningar om minnesmerket". Det er no opp til den nye, sentroreistre regjeringa i Noreg å avgjera om vidare handling. No kan det gå over, medan styresmakter og motstandarar forsøker å finne ein løsning på det, og begge deler vonar at ei strid om korleis ein best kan minnast dei døde 22. juli ikkje vil ende i retten.
Det er planlagt eit nasjonalt minnesmerke for ofra til den norske høgre-ekstrem-massemorder Anders Behring Breivik som kan utsette seg fordi lokalbefolkningen og slektningane til ofra er imot planen.