Tohti er ein økonomisk forskar som har kritisert politikken til Beijing mot den uiguriske minoriteten. Han har vore i fengsel sidan januar, etter at han fordømde svaret til regjeringa på eit sjølvmordsakariangrep på Tiananmen-plassen. FN, EU og USA har alle kalla på å gje Tohti fri. Han nekter skuldinga mot han. Dei føresøkte gav fram bevis som tyder at Tohti hevda at Xinjiang skulle bli sjølvstendig. Bevisene deira inkluderte vitnemål frå dei tidlegare studentane hans. Tohti var lærar ved Minzu-universitetet i Beijing. Tohti har avvist bevisane, og advokatane hans seier at vitnemålene til studentane hans vart gjeve under tvang. Ein av advokatane hans, Li Fangping, sa til nyhetsbyrået Reuters: "De fleste studentane sa at professor Tohti hadde separatistiske mål eller intensjonar... Vi trur dei ikkje var pålitelege uttala, at dei vart gjeve under press". Sju av studentane hans, som hevdar at dei hadde arbeidd på ein uigursk nettside som Tohti dreiv, vart arrestert kort tid etter at han vart arrestert. Guzaili Nu'er, kona til Tohti, var med på rettssaken saman med fleire av brørne hans og synte opprørt, ifølge nyhetsbyrået AFP. "Han har aldri vore imot landet eller nokon etnisk gruppe", vert ho sitert som å ha sagt. "Han har aldri gjort noko slikt". Human Rights Watch sa i ein uttale at Tohti "helt konsekvent, motfullt og utydeleg har fortald fredeleg om større forståing og dialog mellom ulike samfunn og med staten". "Om dette er definisjonen Beijing har på'separatistisk' aktivitet, er det vanskeleg å sjå spenningen i Xinjiang og mellom samfunn minka", sa Kina-direktøren, Sophie Richardson. Franske journalistar var ikkje tillate inn, og medan nokre domstolar gav ut detaljer om rettssaken gjennom offisielle mikrobloggar, har Urumqi-domstolen halde seg stille. Associated Press rapporterte at fleire vestlege diplomatar vart hindra i å koma inn og sjå på rettssaken. Politiet blokkerte utsikta til rettsbygningen med lange paneler som fremmer ein framtida handelsevent i Xinjiang. I dei siste åra har regionen sett økende spenning mellom uigurane og han-kinesiske migranter. Vold har auka i dei siste månadene, med dødelege angrep på sivile i Urumqi og den sørlege byen Kunming. I fjor kjørte tre uigurar ein bil inn i fotgjegarar på Tiananmen-plassen, som drepte to menneske og dei sjølve. Kina skuldar desse angrepene på uigurske separatistar inspirerte av overseas terrorgrupper. Men uigurske aktivistar seier at stadig meir undertrykkande kinesisk styre driv spenning og eldar til vald. Den siste volden skjedde i juli i Yarkant, der 96 menneske vart drepne. Statlege medier seier at politiet skotte 59 angriparar etter at ein væpnet gruppe storma regjeringskontor, og drepte 37 sivile. Aktivistar seier at politiet opna eld mot folk som protesterte mot ein Ramadan-ågreining av muslimar. Kritikarane seier at rettsforfølginga av Tohti risikerer å tysta moderate røystar og vil gjera situasjonen i Xinjiang verre i staden for bedre, rapporterer Martin Patience frå BBC i Beijing.
Den framtredande uiguriske akademikaren Ilham Tohti har vorte stilt for retten for separatisme i den kinesiske provinsen Xinjiang.