Det var 1993 og Muhammad Ali var i Glasgow og undertekstane hans, med vennen hans, Howard Bingham. Me stod i køen i over tre timar, folk i alle aldre snakka om Ali, og kva han tydde for dei. Det var ein gamal mann der, kanskje 80. 23 år seinare, og han hadde eit anna forbilde, som me kan spåre om i augene våre når me heldt framme og høyrde på han. Dette var ikkje eit skuffande kjensle. Og denne mannen frå Glasgow kunne garantert støtta det. Han snakka om å ha vore ved Wembley då Clay slo Henry Cooper i 1963, om å ha vore ved Earls Court då Ali slo Brian London i 1966, om å ha vore i Dublin då Ali spelte med Al "Blue" Lewis i 1972. Han visste alt. Han snakka -- stille og ikkje i det heile tatt -- om å ha vore med i kampen mellom Ali og Karl Mildenberger i Tyskland. Ingen av oss som var så kalla Ali-fansone på den langsveile linja hadde nokon gong høyrt om Karl Mildenberger. Då folkene hans snakka om dødsfallet hans i helga, ein av dei første tankar var ein av dei, denne vesle mannen i 1993, og kva skjedde då vi sto på toppen av køya, og vi gjekk inn i ein av bøkene, som born går inn i ein bekk, og media viste ikkje lydsyn på denne telefonen. Han ville ikkje be om eit autogram eller ta eit bilde av Ali, han stod der borte og såg på korleis Ali gjer det. Ali var utmattet - han burde ha vore ute av der timar før, men han lova å bli til den siste personen gjekk - og han hadde ikkje styrken til å tala, men då han reiste seg for å gå såg han på den gamle mannen, smilte så mykje sjukdomen tillét han og så la han sakte opp femtene, som om han ville utfordra han til ein kamp. Den gamle mannen gjorde det same - og smilte tilbake. Det er morosamt det du minner deg, men det einaste ømme og flyktige biletet er umogleg å glemme. Det vart ikkje bytt om ord, men det var ikkje naudsynt. Ali var den mest talrike mannen i idrettshistorien, men sjølv om Parkinsons skadde han frå heile røysta hans, rørde han framleis folk med dei enklaste gestane. Sidan han døydde, har hyllestene kome tjukke og raske frå alle hjørner av verda og alle sfera av samfunnet. Det var ikkje ein kråke eller kråke på denne planeten som legenden hans ikkje nådde. I mesteparten av eit halvt århundre har han inspirert ikkje berre stor idrettsskrifter, men stor litteratur. Hugh McIlvanney, Tom Wolfe, Gay Talese, Norman Mailer, George Plimpton, Pete Hamill, Hunter S Thompson, Mark Kram, David Remnick, Thomas Hauser - alle tungvektar i sitt eige spel, alle med eit verk som vil halda kompleksiteten til Ali og den episke svingen av personlegheten hans levande i all evighet. Når du ser tilbake på livet hans, må du sjå på heile livet, ikkje berre det beste av det. Hagiografi har ikkje noko plass i Ali-historien. Å understreke storleiken på bekostning av det fula ville faktisk minka det han var. Ali var den mest eineståande idrettsmannen i historia, men han var òg, på tidvis, ein av dei mest fanatiske, ein av dei mest grusomme, ein som forkynte kjærleik, men som likevel gav ut hat til menneske som Joe Frazier, ein mann som prøvde å hjelpe Ali i det meste av livet og som ikkje kom seg langt tilbake frå rasistisk hat. Ali blei verdsmester i 1964 då han fekk eit stort seier over Sonny Liston. Han forsvarte tittelen sin mot Liston i 1965, same året han kom til Skottland for å kjempe mot utstykkingsstrid på Paisley Ice Rink. Han var i grip av Nation of Islam, ein skremmende gjeng som var delt opp av eks-fåknadar som forkynte ei doktrin om å skilja mellom svart og kvit. Integrasjonen av rasane var ein synd, og dei brukte Ali for alt han var verd for å få meldinga sin ut der ute. Ingen bedre mann, ingen større publikum. Dette var ein av dei mange motsetningane til Ali. Han var, som han sa, fri til å vere den han ville vera, men han var ikkje fri i det heile tida av livet hans, han vart manipulert utilsigeleg; ideologisk og økonomisk. The Nation gjekk inn i hovudet hans - og bankkontoen hans - til ein slik grad at han var, i midten av 1960-talet, i stand til å gje opp ei meining om at kvar svart person som hadde kynsforhold med ein kvit person burde drepes. Du ser på intervjua han gjorde med Michael Parkinson, og du vert heilt kul av tankar til Ali. Han var ein Ku Klux Klan-medlem, men det var motsette. Det var ein svært komplisert mann. I 1967 - då han var verdsmester - møtte han fram for ein av dei amerikanske militærane i Houston. Om han hadde ta eit skritt framover når namnet hans vart kalla, ville han ha sett seg på den første bussen frå Houston til Fort Polk i Louisiana og så vidare til Vietnam. Ali tok aldri skrittet. Alle visste at han ikkje ville ta det. FBI hadde kvar einskild bevegelse hans under oversyn. Dei såg på han som ein subversiv. Han blei berøva tittelen sin, ryktet hans vart øydelagt av det hvite Amerika og livet hans vart sett i fare. Han fekk ikkje lov til å forlate landet. Red Smith, ein av dei mest innverkande sportskolumnistane på den tida, tok ut ein litterær blåstork og lét Ali ha den. "Skrivar over muligheten for at militæret kan kalla han opp, Cassius gjer seg til eit synet som dei uvaske punkane som pikset og demonstrerer mot krigen", skreiv han. Ali vart merka som ein feig og ein falsk. David Susskind, den kjende amerikanske TV-presentøren og politiske kommentatoren, kom på TV med Ali og kalla han "en skam for landet sitt, rasen hans og det han latterleg skildrar som yrket sitt". Susskind kalla Ali ein "simple idiot" som burde fengslast. Ingen tvilar på at det finst menneske i USA på 1960-talet som ville ha Ali død. Ali blei utskriven frå boksing den 28. april 1967 og blei tilbake med ein kamp mot Jerry Quarry den 26. oktober 1970. Dei omkring han sa då og dei seier det heile tida at dei tre og ein halv året han tapte ville ha vore dei beste åra hans. Ali visste det òg. Men det hindra han ikkje i å gå vidare i boksinghistorien. Han gjekk inn i Joe Frazier-åra - The Fight of the Century i Madison Square Garden i 1971, Thrilla i Manila i 1975 og, mellom dei, Rumble in the Jungle - og tok seg av verdstittelen sin mot George Foreman. Ali mot Frazier - blodfeuden trilogien - har skapt bøker og filmar, og kvar ny film som kjem ut, legg til eit anna lag til det som sikkert er den største rivaliseringa i idrettshistorien. Det Ali gjorde mot Joe var skammeleg - og han var åra til det siste. Joe lånte Ali pengar og hjelpte han med å få bokselicensen tilbake. Han gjekk til Det kvite huset og bad president Richard Nixon om å hjelpa Ali. Joe var ikkje samde med Ali sin holdning til Vietnam, men han følte det var feil at han blei bandlyst på grunn av det. "Det er ikkje rett å ta piken og spaden frå ein mann", var hans udødelege linje. Ali gløymde alt det. Då han kjempa mot Frazier første gong, i 1971, nedvurderte han han han offentlig. Han kalla han dum, uvitande og stygg. Han kalla han apemann og gorilla. Ali sa at alle som støtta Frazier var forrædare. "De einaste som støttar Joe Frazier", sa Ali, "er kvite i drakt, sherifar i Alabama og medlemmar av Ku Klux Klan. Eg kjem for den lille mannen i ghettoen". Frazier blei presentert som onkel Tom - ein grotesk forvrengning av livet hans, som var fast fast i den typen fattigdom Ali aldri visste om. "Det næraste døden", som Ali sa. Frazier var klar til å dø, ingen tvil om det. Fram til slutten av livet sitt, i november 2011, hadde Frazier eit sinne mot Ali. Han snakka om Alis Parkinsons og det faktum at han ikkje kunne snakke mykje meir, og han spotta. Han sa at Gud sende han for å laga Ali. "Han sende meg for å ta han. Eg trur ikkje det, eg veit det". Ali sa til Joe: "Tilla deg, Joe". Det gjekk aldri så bra med Frazier, i det minste ikkje i denne verda. Ettersom han blei eldre, byrja han å tenke på toleranse og kjærleik. Alle trådar mjukna, og så forsvann han. Han levde livet sitt som ein kjempe i eit anna speil av krig, ikkje som Louisville Lip, men som ein kampsveinar mot rasisme, urettferdighet, kriminalitet, u-læring, fattigdom. Du kan sjå at desse tinga var mykje viktigare for han enn alt han hadde vunne på ringen, frå den første profesjonelle kampen han gjorde mot Tunney Hunsaker i Freedom Hall i heimstaden Louisville til den siste han gjorde mot Trevor Berbick 21 år seinare. "Dette livet er berre ein brøkdel av eit sekund samanlikna med evigheten", sa Ali ein gong. "Du gir Gud eit sekund, og Gud gir deg himmelen for all evighet".
køya gjekk ut av leiva 50 meter nedanfor gata, 100 meter den eine sida av gata, og så 100 meter opp på den andre sida og så nedover igjen.