Skal Skottland vera eit sjølvstendig land? Og for nokre av dei seks orda som er trykket på fire millionar av velgespapir, er det ikkje noko å tvile på. For dei som trur på det sanne, er det enkelt, Skottland er ein nasjon. Dei tok ein lang, om ikkje særleg modig, visjon som trekt opp slag og ånder frå gamle, spøkelser av menn som kjempte for friheten til Skottland på 13 og 14 århundra: William Wallace, Robert Bruce, Andrew de Moray. Andre minnt seg den kortlivande opprøret i 1820 av veveren James Wilson i Lanarkshire og medradikala hans som blei hengd for å ha reist seg opp for å krevja parlamentarisk reform. Og likevel var denne uåtegjorte historiske nasjonalismen ein stort sett privat sak. Wilson sin slogan "Scotland Free, or a Desert", som i 1980-talet kunne du sjå på skotske motorveibrør med skummel, kvit maling, blei ikkje til i 2014. "Du kampanjerar i poesi. Du styrer i prosa", sa den avdøde guvernøren i New York, Mario Cuomo. Ikkje i Skottland. Uavhengige kampanjen i 2014 var nesten fullstendig prosaisk, med fortalsmenn som fokuserte på det den avdøde professoren Sir Neil McCormick kalla ein "utilitaristisk nasjonalisme" som ønskte sjølvstende som "det beste middelet til trivsel for det skotske folket". Dette var ein kamp ikkje for å minne om Stirling Bridge eller Bannockburn eller for å hevna Flodden eller Culloden, men for lommebokene til Skottland. "Ja" tapte, sjølvsagt. Skottland vakna ein fuktig, regnfull høstmorgon i 2014 med ei avgjørende, om ikkje overveldande, støtte til unionen: 44,7% hadde sagt ja til sjølvstende, 55,3% hadde sagt nei. Kvifor? Det har vorte ei kjensle blant nokre av "de 45", som taparane raskt vart kalla, at Skottland var lurt. Det skotske folkeavstemningsresultatet er detaljert Og det etablerte budskapet om sjølvstende, slik det vart kunngjort av ein nesten fullstendig fiendtleg presse, var slående negativ, sjølv om mange av veljarane med "Nei" hadde eit positivt, ja til og med romantisk syn på unionen. Mange skotske borgarar var fødd sør for grensa  folketeljinga viste at dei som kunne stemme i folkeavstemninga var 422.386  og mange fleire skotskarar hadde personlege tilknytingar, eller berre ei affinitet til England, Wales og Nord-Irland. Det var mange skotskarar for som ei forpliktelse til unionen ikkje var ein pragmatisk beregning. Det var berre om å vera britisk, å kjenne seg som heime i London og Edinburgh, i Glasgow og Liverpool, i Aberdeen og Newcastle; om å ha nære vener, familie og kollega norde og sør for Cheviots. Med få unntak, som for eksempel eit lidenskapleg tal frå den tidligere Labour-ministeren, Gordon Brown, var kampanjerarane for "Better Together" like prosaiske som motstandarane. Det same språket; tre hundre år med felles historie; danninga av velferdsstaten; båndet mellom å vere i stand til å slå fascismen. Alle desse uttalelsene var undertrykk av eit budskap om økonomisk og til og med geopolitisk undergang. I korte ord, skotarar ville lida. Den tidlegare generalsekretæren i NATO, Lord George Robertson, som ein gong forutsei at gjenoppvakinga av det gamle skotske parlamentet som ein avdelingsfullmakt ville "døy nasjonalismen steindød", varde til og med om at sjølvstende ville vera "kataklysmisk" for den vestlege verda. Det ville bli velkomnet av globale "krefter av mørkret", uttalte han. Mange som støtta for sjølvstende vart forbløyde av omfanget og grovtheten i angrepene og var sjokkert over kor sterkt forslaget deira vart granska. Om berre kvar andre nyhetsartikel endte med ei linje om kor fantastisk alt ville vera i eit uavhengig Skottland, som dei foreslo, absurdt, så ville folket sjå lyset. I det minste ein framtredande kritikar av kampanjen "Ja Skottland" har ei litt annan inntrykk. "I folkeavstemninga i september 2014 klarte ikkje Ja å vinna dei økonomiske argumentane", skreiv han i ein kritikk seks månader etter at det vart stemt, fordi det "ikke klarte å presentera ein sak om valuta, sentralbank og finanspolitikk som var trugleg". Kritikaren er ikkje ein cheerleader for unionen. Jim Sillars, ein tidlegare viseleiar i partiet, har òg kritisert strategien til partiet, og han har skrive at kampanjen "var hindra av ei kvitbok frå SNP som på minst to måtar (myntunion og ein 10 prosent redusering i selskapsskatt) var ei gåve til nei-partiet". Sidan Wilson gjennomgjev folkeavstemninga for seks månader sidan, har det økonomiske argumentet ikkje vorte lettere for dei som seier at Skottland ville ha det betre ved å skiljast frå Storbritannia. Tall og argument er no litt kjend for skotar: I 2013-2014 betala Skottland 400 pund meir per innbyggjar i skatt enn Storbritannia som helhet. Dette inkluderer inntekter frå olje og gas i skotske farvann, med andre ord den største delen av skatt frå den britiske Nordhavet-operasjonen. Så langt så godt for ein nasjonalist. Men med 400 pund meir per innbyggjar i bidrag, fekk skotar 1200 pund meir per innbyggjar enn gjennomsnittet i Storbritannia i utgift. Skotskarar betaler meir per innbyggjar i skatt enn gjennomsnittleg britiske 1.200 pund Skotskarar mottek meir per innbyggjar enn gjennomsnittleg britisk Opptreder mot sjølvstende kallar dette store 800 pund per innbyggjar ein "union dividend", og varnar for at om Skottland hadde kontroll over all skatting og utgift, sjølv i ein ordning som slutta før full sjølvstende, ville det stå overfor store kutt i offentlege tenester eller store skattøkningar. Nasjonalistane svara at Skottland, som nesten alle folkeslag, inkludert Storbritannia, kunne låna pengar og gå på underskudd medan det utforma politikk som var betre egnet til å forbedre vekst og produktivitet. Men akkurat no ser utgangspunktet for eit så ambisiøst prosjekt ut til å vera vanskeleg. Dei siste offisielle tallene for låne som ein del av den økonomiske produkta - eit fornuftig måle for kor mykje gjeld eit land kan halde - viser at Skottland hadde ein betydelig dårlegare utføring enn gjennomsnittet i Storbritannia i 2013/14, med eit underskudd på 8,1% av BNP samanlikna med 5,6% i Storbritannia. I tillegg til at det er ei framtida uavhengig Skottland som vil bruka sterling, vil ein valutaunion truleg møta dei same innvendingane som blei sett fram under folkeavstemninga. Og, til trass for den nyare insisteringa frå nasjonalistane på at olje er berre ein bonus for Skottland, kan det sjunde priset på olje til ein verdi langt under den mest pessimistiske prognosen til den skotske regjeringa, saman med tusenvis av jobbestagar i og rundt Aberdeen, knapt sett bli sett på som ubetydeleg. Om Skottland har det så dårleg i unionen, korleis kan det då løysta seg å gå alene? Om det luktar, kvifor skal det bry seg? Uansett, etter å ha valt å kampanje på utilitaristisk grunnlag og ha trumpetert dei same offisielle talane i tidlegare høve, då dei var meir for å få sjølvstende, kan SNP knapt klaga på at ein majoritet av veljarane veksa risikoen og bestemte seg for å ikkje ta den. Det faktum at mange som stemma nei, sa at dei kunne ha stemma ja om utseendene for økonomien hadde vore meir gunstige, tyder på at noko var i gang, ei kjensle som berre har auka i året etter val. For ikkje så lenge sidan følgde skotske nasjonalisme seg som ein frangeaktivitet, følgd av den typen mann som hadde på seg kilt ein tirsdag ettermiddag. I 2007 vann SNP kontrollen over den devolusjonerte regjeringa, og i mai, berre sju månader etter at raison d'être-partiet vart avvist i ei tilsynelatande "ein-i-generasjonen-stemning", tok det 56 av 59 seter i Underhuset i Skottland. Denne tørsten etter endring var i tråd med andre europeiske land der raseriet mot ut-av-rørd politikarar og arrogante bankfolk etter finanskrisen i 2007/8 vart omdanna, i det minste i ei tid, til ein opprør mot systemet. Som veljarar i Hellas, Spania, Italia og andre stader, har skotske borgarar funne ein stad å kanalisera ei tidlegare uvitande kjensle om at det kapitalistiske demokratiet i det 21. århundret er "spelt" til fordel for ei velstående elite. Om denne kjensla er riktig eller ikkje, og om nasjonalisme er svaret, er sjølvsagt spørsmål som er opna for diskusjon, men om kjensla er ekte eller ikkje, er ikkje i tvil; ja, dei same styrkane har no ei ekstraordinær effekt på Arbeiderpartiet. Du kan kalla det ein "Paisley-mønster" etter at byen avviste den polerte og presise Douglas Alexander, som hadde valkampanjen for Labour og som var i ferd med å ta stilling som utenriksminister, til fordel for den lidenskaplege 20-åringen Mhairi Black frå SNP, som no er den yngste representanten i den demokratiske epoke. Ein lys vårdag, ein tolvår før valet, såg vi henne hoppa opp gata, med blond håret strøkt i hestekvalet, med ein messengerpose over skuldra, og med eit sympatisk øyre og eit smil, som kunne sjarma veljarane. Ho såg ut som politikaren som var i mot-politikken. "Vi vann på ei bølge av von", sa ho seinare i ein mektig framsetningsrøyst som blei ein internett-sensasjon, "noe anna, noko betre". Det er denne vage optimismen som er vanskeleg for motstandarane til SNP å motstå, og som no gjer at strategien for økonomisk undergang frå dei som støttar unionen, ser kor kortsynte ut. Trass alt, når Glasgow har røyst for å skiljast frå Storbritannia, er det noko som er på. Glasgow! Den andre byen i det britiske imperiet, bombet i Blitz då Storbritannia stod saman mot nazistane, krybba til den all-britiske arbeidsstyresrørsla  ei majoritet i Glasgow sa at dei ville ha uavhengigheit for Skottland. Og medan berre Dundee, West Dunbartonshire og North Lanarkshire følgde etter i september, var det bevis på at det var eit "nei"-avstemning om ei avlasting av band. Forsking som vart utført like etter folkeavstemninga tyder på at mange fleire "nei"-veljarar i Skottland avviste sjølvstende, først og fremst fordi dei økonomiske risikoane var for store, enn dei gjorde på grunn av ei sterk tilknytning til Storbritannia og den same historia, kulturen og tradisjonane. Siden den gongen har alle planar om å overføre makt frå Westminster til Holyrood berre vist seg å oppmuntra til meir støtte til SNP og til oppfordringa til enda meir overføring, medan forsøk på å utforma ei stabil føderal løsning for Storbritannia har stått stille, ikkje minst fordi dei liberale demokratane, som rett og slett burde ha tekma ut ut utformavlinga, er i rot. Om det ikkje er noko anna enn mynt, sedlar og lån, så er det kanskje Storbritannia som er i ferd med å gå i rot. Ein oppfatning, som alle tre store britiske parti har oppfordra til før folkeavstemninga, at unionen er avhengig av det relativt fattige Skottland, som er vedvarende avhengig av engelsk subsidie, kunne ha vore den beste måten å vinna folkeavstemninga i september i fjor, men sjølv om det var riktig, kor vareleg, populært og tiltrekkjande er ei slik nedbøtande, til og med kynisk, melding på lang sikt? Det imponerande folkevalet til SNP tyder på eit svar - og i dag vert spørsmålet sett sør for og nord for grensa med ein auke i engelsk nasjonalisme og forslag om å redusere innverknaden til skotske parlamentarikarar i Westminster som får Gordon Brown til å advare om at "union er i dødstrus". Det kan endå koma ein dag då England vil at Skottland skal skiljast frå Storbritannia. Samstundes held SNP-leiaren, statsminister Nicola Sturgeon fram med å gå på vatn, og det er tilsynelatande ikkje noko som har fortrengt valspektaklet til partiet, som med dyktighet held fokus på "Westminster-utstørring" og konservativa-partiets oppdrag til å smelte staten ved å kutta utbyta, ein politisk filosofi som er ganske u populær i Skottland. Populariteten til den devolverte SNP-regjeringa er likevel endå meir bemerkjande når du tenkjer på dei alvorlege vanskelighetene det står overfor etter åtte år i makt i dei områda det kontrollerer, inkludert; kanskje partiet har vorte offer for den eige suksessen og dei svakane til motstandarane. Og det er store problem framfor SNP som framstår som eit radikalt sosialistparti, medan det omfamnar den nyliberalistiske økonomiske konsensus som har herja sidan Margaret Thatcher var statsminister, problem som berre vil bli meir tornig med Jeremy Corbyn som leier Labour-partiet til eit ekte venstre-grunnlag. For nasjonalistane har det ikkje endra seg, korleis kan dei overtyga Midt-Skotland om at sjølvstende er eit god prosjekt, og samtidig gje det til dei som sjeldan eller aldri stemmer for noko som er nær ein revolusjon? Mens kampanjen "Better Together" valde å gjere sitt privatarbeid i fjor - med ein høge representant i Labour som bokstaveleg talt slo på døren då han gjekk ut av eit møte med BBC, for eksempel - så synte SNP-ledaren Alex Salmond ut til å vera fornøyd med å la visse støttarar på nettet, kalla "cybernats", ta ein mykje meir offentlig måte å avskye alle som torde å stille spørsmål til dei. Således blei den mest suksessrike moderne forfattaren i Skottland, JK Rowling, og den største olympiske spelaren Sir Chris Hoy misbrukt på nettet, liksom gjennomtenkte pro-unionskommentatorar som David Torrance, Chris Deerin og Alex Massie, som ikkje berre blei skildra som politiske motstandarar eller skeptiske journalistar, men som fiender av Skottland, forrædare, Quislings og så vidare. Slikt språk såg ut til å delegitimerare nokon som stilte vanskelege spørsmål i staden for å engasjere dei i meningsfulle debattar. Samstundes som Salmond likte å takle slike kritikkar ved å påpeke at unionistar misbrukar nasjonalistane på nettet, har Sturgeon teke ein meir robust tilnærming, og har slått ned brukarar på sosiale medier som gjer fornærmande bemerkningar i namn av den nasjonalistiske rørsle. Denne førsteministeren ser ut til å forstå at hectoring og trakassering av veljarar ikkje har tendens til å vinna dei. Likevel er det mange i Skottland som 2014 er eit år å gløyma, eit splittende, unødvendig avvik frå utfordringane i det 21. århundret. Det er mange som ser på fjoråret som ein vendepunkt, ei byrjing i staden for ein slutt, ei mulighet for forandring. Og med ein utilitaristisk historie som er fast innfest i sinnet til skotsk veljarar, er det ikkje så vanskeleg å sjå for seg ein skift som får unionen til å koma under press igjen. Om vi tenkjer på desse spørsmålane, kanskje er desse skandalen urealistiske, men det som er viktig er at med ein så sterk SNP, misnøye med status quo som boblar over, og det meste av debatten redusert til praktisk sak, er det ikkje vanskeleg å tenkja på situasjonar der skotsk sjølvstende plutseleg blir dregne opp på toppen av agendaen.
Det var eit elegant spørsmål, like klart som kaldt vatn i ein Angus brenn.