I 2007 synte den islandske økonomien seg sunn. Det reelle bruttonasjonalproduktet (BNP) var 35% høgare enn i 2002, arbeidsleiken var 2,3% og statsskuld var ein beskjeden 27% av BIP. Men eigenskapane til dei tre største bankane hadde auka til over ni gonger BIP, ein storleik som gjorde det umogleg for den islandske sentralbanken å opptre som ein effektiv långiver av siste utgang. Etter at bankane sine gjekk ned, innførte Island kapitalkontroll for å hindre massive utflyt og ein fall i verdien av valutaen. Rekapitaliseringen av det banklege systemet og andre kriserelaterte utgifter førte til at statsskuldet auka til 95% av BNP i 2011. I 2013 vedtok domstolen i European Free Trade Association (EFTA) at Island ikkje hadde brutt forpliktinga sine, verken ved å behandle inlandske innskudd på ein annan måte eller ved å ikkje akseptera lovlege forpliktelser for innskudd i utanlandsk filial. I dag står Island overfor den vanskelege utfordringa å fjerna kapitalkontrollen på ein ordentleg måte, men IMF ventar ein reell BNP-vekst på 4,1% i 2015. I 2008 var den cypriotiske økonomien meir som ei framvoksende markedssamfunn enn ein moderne europeisk, men landet var i økonomisk boom. I tillegg til å ha ein stor andel av den økonomiske lukka, har ei større andel av bankane i Cyprus, som har ein stor andel av den statlege lukka, blitt utelukka av EU. Anten måtte dei gje eit betydeleg bidrag til ein bergingspakke frå Den europeiske stabilitetsmekanismen/IMF eller skulle nødhjelpslåna som cypriotiske bankane hadde fått gjennom sentralbanken deira, bli avskurna. Utan bergingspakken ville det sannsynlegvis vore naudsynt å gå ut av euro-området, innføre ein ny valuta og rekapitalisera bankane ved å trykke pengar. Dette ville føre til at verdien av den nye valutaen skulle falle, og det ville ta med seg det reelle verdien av pensjonar, lønar og bankkontoar i Kypros. For å unngå katastrofe, så tyrkiske myndigheter på den einaste kjelda til lett tilgjengelige pengar: cypriotiske bankdepositar. I utgangspunktet hadde dei tenkt å innføre ein avgift på alle innskudd, men til slutt blei forsikra innskuddar sparte. For å stanse ein løp, vart kapitalkontroller innført. Bankane vart stengde i to veker, og då dei vart opna igjen, var det ein grense for daglege uttak. Arbeidsleiken gjekk opp til 16,2% i 2014 og statsgjelden har stiga til 107% av BNP. Foreløpet for Kypros er verne. Landet kom til slutt tilbake til økonomisk vekst i år og kapitalkontrollen vart avskaffa i april. Men det er naudsynt med vidare økonomisk reform for å sikre bærekraftig vekst. Grekland står for ein liknande val som Kypros i 2013. Om EU-land er i stand til å gå ut av Eurosystemet, er det i dag ein viktig grunn til å gå ut av Eurosystemet. Konsekvensane av å forlate Eurosystemet vil truleg vera like grov for Hellas som for Kypros. Det er å nå til ein innbyrdes avtale med kreditorane det beste utfallet. Grekland er på 61. plass i Ease of Doing Business-indeksen til verdsbanken, og er etter Russland og Kypros (med 64) men etter Tunisia; Island er på 12. plass. Statsskuld var allereie 113% av BNP i 2008 og er no på 180%. Kapitalkontroll var nødvendig på Island og Kypros, og i Hellas i dag, men det har ein kostnad. Mange ser på det som eit angrepp på borgerrettighetene; andre ser det som ein sjanse til å vinna. Anne Sibert er professor i økonomi ved Birkbeck, University of London, ein medlem av Centre for Economic Policy Research. Ho er tidlegare medlem av Monetary Policy Committee i Central Bank of Iceland.
Medan folk i det kontantfattige Hellas ventar på å få stemme på ein folkeavstemming på søndag om om dei skal godta forslag frå kreditorane, kva kan ein læra ved å sjå på den same økonomiske krisen i Island og Kypros?