“ஒரே நேரத்தில் ஒன்றிற்கும் மேற்பட்ட விருப்பங்கள் உடனிகழ்வாய்த் தோன்றுமாயின் எதனை ஏற்பது எதனை விடுப்பது என்னும் ஐயம் தோன்றும், இதன் அடிப்படையில் முடிவெடுக்க இயலா நிலையும் செயற்படஇயலா நிலையும் தோன்றும். இத்தகைய நிலையே ‘உள்ளப்போராட்டம்’ எனப்படும்” என்பர் து.சிவரா÷ (சங்க இலக்கியத்தில் உளவியல், ப. 16). வினையும் மனையும் தலைவன் பொருளீட்டப் பிரிய நினைக்கின்றான். ஆனால் மனமோ தலைவியா? பொருளா? என மனப்போராட்டம் நிகழ்த்துகின்றது. அப்பொழுது மனதிடம், “நெஞ்சே நீ தலைவியை விரும்புகிறாயா? பொருளை விரும்புகிறாயா?” இரண்டில் ஏதேனும் ஒன்றை மட்டும் கூறுக. ஏனெனில், “புணரின் புணராது பொருளே; பொருள்வயின் பிரியின் புணராது புணர்வே” (நற்., பா.16:1-2) என்னும் வரிகளில் தலைவியோடு உறைய விரும்பினால் பொருள்பெற இயலாது. பொருளைப் பெற விரும்பினால் தலைவியோடு உறையமுடியாது எனக்கூறி “நெஞ்சே, நீ பொருளுக்காகச் செல்வாயாயினும் செல்க, அல்லது இல்லத்தே தங்குவதாய் ஆயினும் தங்குக” என முடிவெடுக்காது போராடுகின்றான். இதுபோன்று “மாந்தரின் உள்ளப் போராட்டத்தை விளக்க, சேக்சுபியர் தனிமொழியைப் பயன்படுத்தினார்” என்பர். ஒரு முடிவெடுக்காது அலைபாயும் மனதுடன் தலைவன் வருந்தி அதனிடம் பொருளை விரும்பிப் பாலையில் செல்வதா? அல்லது தலைவியைக் காண ஊர்திரும்புவதா? எனத் தெரியவில்லை. ஆகவே மனமே, “ஆள்வினைக்கு அகல்வாம் எனினும்,மீள்வாம் எனினும் நீதுணிந் ததுவே” (நற்., பா.103:10-11) என விளித்து இரண்டில் ஒன்றைத் தேர்ந்தெடுக்குமாறு கூறுகின்றான் தலைவன்.