பர்மாவில் இருந்து ஒவ்வொரு வருடமும் 20 லட்சம் டன் அளவுக்கு அரிசியை இந்தியா இறக்குமதி செய்து வந்தது. பர்மா, ஜப்பான் கைக்குப்போய் பஞ்சம் தொடங்கியபோது, பர்மாவில் இருந்து இறக்குமதி செய்யப்பட்டு வந்த அரிசியும் வங்காளத்துக்கு வரவில்லை.பர்மாவில் இருந்து ஒவ்வொரு வருடமும் 20 லட்சம் டன் அளவுக்கு அரிசியை இந்தியா இறக்குமதி செய்து வந்தது. பர்மா, ஜப்பான் கைக்குப்போய் பஞ்சம் தொடங்கியபோது, பர்மாவில் இருந்து இறக்குமதி செய்யப்பட்டு வந்த அரிசியும் வங்காளத்துக்கு வரவில்லை.கல்கத்தா நகரின் தெருக்களில் பிணங்கள் நிரம்பின. அந்த நிலையிலும் கல்கத்தாவின் உணவுக் கிடங்கோ, அரிசிக் கடைகளோ தாக்கப்படவில்லை. பெரும் வன்முறை எதுவுமே நிகழவில்லை. குழந்தைகளும், பெண்களும், முதியோரும் ஆதரவின்றி இறந்து தெருவோரங்களில் கிடந்தனர். பிணங்கள் நாய்களால் கடித்துக் குதறப்படும் காட்சி இயல்பான ஒன்றாக இருந்தது.பிரிட்டிஷ் காலனிய ஆட்சியில் ஏற்பட்ட இந்த மூன்று பஞ்சங்களும் சுட்டிக்காட்டும் உண்மைகள் முக்கியமானவை. ஒன்று, இந்திய நீர்ப் பாசன முறைகளை நிர்வகிப்பதிலும் மேம்படுத்துவதிலும் ஏற்பட்ட குளறுபடிகள். இரண்டாவது, பெருமளவி​லான தானிய ஏற்றுமதி மற்றும் சந்தையைத் தனதாக்கிக்​கொண்ட காலனிய ஏகாதிபத்திய முயற்சி. மூன்று, மிதமிஞ்சிய வரிச் சுமை. நான்காவது, பணப் பயிர்களை முதன்மைப்படுத்தி விவசாயத்தில் ஏற்பட்ட மாற்றம். இவைதான், இந்திய விவசாயத்தின் ஆதார வேர்களையே உலுக்கியதோடு, மக்களைச் சொந்த நிலங்களைவிட்டே வெளியேறி அகதிகளைப் போல அலையவிட்டது.வரலாற்றின் இருண்ட நிகழ்வாக அறியப்படும் இந்தப் பஞ்சங்கள், பெரும்பான்மை இந்திய மக்களின் அடி மனதில் பட்டினி குறித்த பயத்தை நிரந்தரமாக்கிவிட்டது. எதிர்காலத்தை நினைத்துப் பயந்து பயந்து வாழ்வது என்ற புதிய மனோநிலை, பஞ்சத்தின் வழியாகவே உருவானது. 'பஞ்சம் என்பது அளவுக்கு அதிகமாக உள்ள மக்கள் தொகையைக் குறைக்கும் ஒன்று’ என்று கூறினார் ட்ராவல்யன். இவர், மதராஸ் கவர்னராக 1859-60 ல் பணியாற்றியவர். மெக்காலேயின் சகோதரியை மணந்தவர். இந்த ஆணவமும் திமிரும் தனிப்பட்ட நபரின் உணர்ச்சி அல்ல, இதுதான் அன்று இருந்த பிரிட்டிஷ் காலனிய அரசின் மனநிலை.பஞ்ச காலத்தில் இறந்துபோனவர்களின் நினைவுகள் இன்றும் இந்தியாவெங்கும் உலவிக்கொண்டுதான் இருக்கின்றன. அவை, எந்த அதிகாரம் நம்மை அடக்கி ஆண்டதோ அதற்கு மறுபடியும் நம்மை ஒப்புக்​கொடுத்து அடிமையாகிவிடாதீர்கள் என்று எச்சரிக்கை செய்கின்றன.