Ислам тарихын зерттеудің алғашқы кезеңдерінде тарихи шығармалар Хазіреті Мұхаммедтің өмірі мен соғыстары сияқты екі тақырыпқа шоғырланған көрінеді, олар тәфсир мен хадис сияқты діни ғылымдардың талаптарын қанағаттандыру мақсатында. Кейіннен осы тақырыптарға Құран Кәрімде айтылған халықтар мен пайғамбарларға қатысты оқиғалар мен Төрт халифа, Имауилер мен Аббасилер дәуіріндегі оқиғалар қосылып, тарихи шығармалардың ауқымы кеңейтілді. Әлемнің жаратылысынан бастап тарихшы өмір сүрген кезеңге дейін исламның діни және саяси тарихының жасалған күндер, әсіресе, Аббасилер дәуірінде айқындалды және таралды деп айтуға болады. Мысалы, араб тарихын негізін қалаушы деп саналатын Таберідің Пайғамбарлар мен патшалардың тарихы деген құрылымы осы жоспарға сәйкес жазылған алғашқы арабша кітап болып табылады. Бұл шығарманың басты ерекшелігі - оның ғылыми бейтараптықты ұстануы, оқиғаларды куәгерлердің сөзіне және сенімді құжаттарға негіздеп баяндауы. Ислам әлемі жаулап алулармен бірге кеңейе түскенде және Арабтың басқа ұлттармен саяси, сауда және мәдени қарым-қатынастары өскенде, ислам тарихын жалпы тарихқа орналастыру керектігі түсініліп, тарихи шығармалардың ауқымы осыған сәйкес келетін түрде сәл кеңейтілді. Орта ғасыр Ислам әлемінде аса құнды қалалар туралы да жазылған; Бағдад пен Дамаск сияқты елеулі өркениет орталықтарының тарихы баяндалғанда, осы жерде өскен ұлы тұлғалардың өмірбаяндары мен еңбектері таныстырылды, осылайша биография және библиография ғылымдарының негіздері қаланды.
Ислам тарихшылары алғашқы кезеңдерде қандай екі тақырыпқа баса назар аударды?
Хазіреті Мұхаммедтің өмірі мен соғыстары