Бұл уақыт аралығында тағы бір астрономиялық құрал, Шәрәфддин әл-Музаффар (б.з.д. Мұхаммедтің (с.ғ.с.) әл-Муẓaffer eṭ-Ṭūsī (б.з.д. 606/1209-ден кейін) жасаған сызықтық шеберлік. Бұл аспапта, оның авторына қатысты ʿAṣā eṭ-Ṭūsī (eṭ-Ṭūsī Stick) деп аталады, жазықтық-сфералық шеберліктегі проекция таяқтың үстіндегі түзу сызыққа көшіріледі (Каталог II, p. 134 және т.б.). Астрономияның теориялық саласында 6.12. ХХ ғасырда араб-ислам әлемінің Андулус аймағында Птолемейдің аспан қозғалысы жүйесіне қарсы соғыс көрінеді. Бұл сынның өкілдері жалпы философтар болды; Мұхаммед b. Яхья Ибн Бачче (б.з.д. 533/1139), Мұхаммед b. ʿАбдулмелік ибн Түфайл (б.з.д. 581/1185), Мұхаммед b. Ахмет Ибн Рушд (б.з.д. 595/1198) және Нұреддин әл-Битрұжи (б.з.д. 600-ге жуық) сияқты. Олар планеталардың орбиталық қозғалысының біркелкі болуы қағидаты бөлек орталықты және қосымша орбиталық (эксцентрикалық және эпициклдер) болжамдары арқылы бұзылған деп сенді және мұны өздерінің ойлаған модельдерімен түзетуге тырысты. Бұл бағытта Батыс астрономиясына үлкен және тұрақты әсерін осы мектептің соңғы өкілі Нуреддин әл-Битрүжи кітабы жасады. Көп ұзамай Майкл Скотт (б.з.д. 235) аудармасының арқасында бұл шығарма Испаниядан тыс Еуропаға да жетті. Аль-Битрұжи, Ибн Тюфель мен Ибн Руш сияқты, планеталардың сфералары жердің орта нүктесі айналасында ортақ орталықты түрде айналуы керек деп ойлады және Ибн Руш сияқты, планеталар түрлі осьтермен, аллезондармен қозғалады (Каталог II, 12f).
Кімнің кітабы батыс астрономиясына Птолемейдің аспан қозғалысы жүйесін сынға алуы бойынша ең үлкен әсер етті?
Нуреддин әл-Битрүжи