Евлия Челеби туралы мәліметтер көбінесе оның өз еңбегі - Саяхатнамәден алынған, ал бұл еңбекте оның есімі Евлия Челеби ретінде жазылғандықтан, басқа есімі бар ма, жоқ па, белгісіз. Бір пікір бойынша, әкесі ұлына Евлия есімін берген, өйткені ол сол дәуірдің үлкен имамдарының бірі Евлия Мехмед Әфәндіге үлкен құрметпен қараған; екінші пікір бойынша, Евлия өзі бұл есімді ұстазына құрметпен алған. Саяхатнамада жазылған және өз аузынан шыққан мәліметтерге сәйкес, Евлия Челеби 1611 жылы 25 наурызда Стамбулдың Ункапанында дүниеге келген. Саяхатнаманың стиліне қарағанда, оның бай қиялы бар, ерлі-зайыптылар саяхаты оның саяхатты рухын да қорек етті. Жылдар бойы ат үстінде саяхаттағаны, цирит ойнағаны және жақсы қару қолданғаны Евлия Челебидің икемді және дені сау болғанын көрсетеді. Оның әшекейі, көптеген мәдени элементтерден бастап, ол барған елдерде тұратын халықтардың күнделікті өмірдегі біліміне, дәстүрлеріне, арнайы күндер мен мерекелерге қатысты рәсімдерге, киім-кешектерге, қолданылатын құралдар мен бұйымдарға дейін; мақал-мәтелдер, сөз тіркестері, мань, аңыздар, әзіл-ойындар және т.б. халық әдебиеті өнімдерін халықтанушы көзқарасымен және бағалауымен өз шығармасына алған. Евлия өз еңбегінде түрік халқының өмір салтында маңызды орын алған моншаларды атап өтті және сол кездегі Стамбулдағы моншаларды бір-бірден санады. Тiл біліміне басымдық бермегенiне қарамастан, Евлияны тіл қолданудағы құзыретіне және түркi және шамамен 30 әртүрлi тiл туралы берген мәлiметтерiне қарай әуесқой лингвист ретiнде де бағалайды. Өз еңбегінде ол түрік тілінің тамыры терең және тарихи тіл екеніне тоқталып, 17 - ші ғасырдағы Түрік империясының тұңғыш мемлекетінің тарихы туралы айтады. Жүз жылдық Османдық түрік тілінің аймақтық айырмашылығы туралы негізгі мәлімет береді. Бүгінде Саясаттанудың осы аспектісі көптеген тілдерді зерттеуге себеп болды. Челеби өзінің саяхаттаған жерлері туралы мәлімет беру кезінде қолданатын сөздерді сол жердің сөздері арасынан таңдауымен тіл зерттеулерінде, сөздердің қолданылу және таралу аясын анықтау тұрғысынан пайдалы болған және сөздің болуы, дыбыс және форматистика зерттеулеріне үлес қосқан шығарманы шығарған. Саяхатнама тек түрік тілі үшін ғана емес, сонымен қатар ол кіретін қауымдар мен мәдениеттердің тілдері үшін де маңызды деректерді сақтайды. Түрік тілінен басқа абхаз тілі, кайтак тілі, грузин тілі, мингрел тілі, араб тілі, түрікмен тілі, добруж татарларының тілі, ноғай тілі, орыс тілі, серб тілі, босняк тілі, хорват тілі, албан тілі, венециан итальян тілі, венгр тілі, неміс тілі, крым татарларының тілі, ноғай тілі, калмык тілі, итальян тілі және т.б. туралы мәлімет бар. Әкесінің қолөнерші болғаны Евлияның қолөнерге және қолөнершілерге деген қызығушылығын күшейтіп, эстетикалық бағытын дамытты деген пікір қалыптасқан. Саяхатнамада аталған тарихи туындылардың сипаттамасындағы күшті сипаттамалар мен оның қолданған терминологиясы, сарапшылардың пікірінше, оның сәулет өнері туралы білікті білімі бар екенін көрсетеді. Евлия Челебидің қайтыс болғаны және оның қабірінің қайда екені белгісіз. Бірқатар зерттеушілер оның 1682 жылы 71 жасында Стамбулда қайтыс болғанын айтады; басқа зерттеушілер 1682 жылы Мысырдан қайтып келе жатқанда жолда немесе Стамбулда қайтыс болған деп айтады (Şavk, 2011).
Эвлия Челеби қай жылы дүниеге келген?
1611