Иран революциясы немесе Ислам революциясы (парсыша: انقلاب اسلامی, Инқилаб-ы Ислами) 1979 жылы Иран Мұхаммед Риза Пәһлеви бастаған монархиядан, Аятулла Рухулла Хумейнидің басқаруымен Ислам заңы мен Шии мазхабының көзқарастарына негізделген Ислам Республикасын құруға айналған танымал қозғалыстың атауы. Революцияның себептері ретінде шахтың үкіметіне халық тарапынан қолдау көрсетілмеуі және соңғы уақытта шахтың америкалық билікпен қарым-қатынасы, әсіресе, тым көп болуы мүмкін. Шын мәнінде, билік идеясы мен Республиканы қалаған Моллалардың билікке келу үшін, революция жасау қалауы ежелгі кезден бері жалғасып келеді. Бірақ қысқа уақытқа созылған екінші монархиядан кейін Тебризден келген Сеттар хан мен Багир ханның қол астындағы Кууаи милли Тегеранды басып алғаннан кейін Республикашыл моллалар сотталды, Шейх Фазлуллаһ Нұри өлім жазасына кесілді және революционерлер осылайша басылды. Бұл қысым Риза шаһ кезінде де, оның ұлы кезінде де күшті түрде жалғасты, ал олар одан да еркін болды. 1902 жылы туған Аятұлла Рухулла Хумейни, әсіресе Ақ революциядан кейін әйелдерге дауыс беру құқығы берілуімен бірге, елдегі Батыс ықпалын ақтап, шаһтың саясатына ашық қарсы шығып, исламның мемлекеттік саясат болуы тиіс екенін айтты. 1960 жылдары сүргінге айдалған Имам Хумейни алдымен Түркияда, содан кейін Иракта қалды. 1978 жылы Саддам Хусейн Хумейниді Ирактан қуып жібергеннен кейін, оны АҚШ-тың монополиясынан қорқатын Франция иеленді. Хумейни революциядан бұрын Парижде қалды. 1979 жылдың 1 ақпанында Иранға миллиондаған адамның қатысуымен келген құттықтаумен оралған Аятүлла Хумейни Мемлекет басшысы болды және өмір бойы мемлекеттің діни және саяси көшбасшысы болды. Революция кезінде либералды, солшыл және діни топтар алдымен шаһты құлату үшін бірікті, ал шаһ құлатылғаннан кейін билікке келген Аят Алла Хумейни оппозициялық көшбасшылар мен топтарды басып алды. Революцияның қалыптасуы кезінде мұнай дағдарысы салдарынан ренташылдық мемлекеттік модельдің құлдырауы әсер етті.
Иран революциясы - кімнің басшылығымен монархиядан аятолла рухулла Хумейнидің басшылығымен ислам заңы мен шиит мәзһабының көзқарастарына негізделген Ислам Республикасын құруға айналған қозғалыс?
Мұхаммед Риза Пәһлеви