Архимефтің қағидасы - сұйықтық ішіндегі қатты дене оны тасып отырған сұйықтық салмағына тең болатын кедергі күшімен жоғары тартылады. Архимет атақты экспериментте алтын тәж мен алтын бөренелердің салмағы бірдей судың мөлшерін бірдей алып жүруі керек деп болжаған, бірақ оны растай алмағанда, ол тәждің таза алтын емес екенін түсінді. Судың көтерілу күші Аршимет байқаған және алға қойған қағидасымен анықталды. Су өзінен аз тығыздықтағы заттарды бетіне қарай итеріп шығады. Тығыздықтың айырмашылығынан пайда болатын итермелеу күші әсерінен дене жүзуге бастайды. Бұл жерде суды мысалға алсақ та, ол сулар үшін де жалпы қағида болып табылады, өйткені ол кеме және теңіз инженерлік саласына жатады. Тығыздықты салыстыруды қарапайым түрде жасауға болады: бір ыдысты қолыңызға тигенше толтыру керек. Әрине, алдымен, оны басқа, одан да үлкен ыдысқа салыңыз. Содан кейін суға шығатын кез келген затты лақтырып тастаңыздар. Үлкен ыдыста жиналған тасқын судың көлемін, егер бар болса, таразымен (жуу машинасының шаң өлшеуіші немесе өлшеуіш су сынығы) өлшеңіз, ал салмағын таразымен өлшеңіз. Содан кейін, бір бөлшекті бөліп, оның салмағын көлеміне бөлеміз. Сіз тапқан сан - бұл заттың тығыздығын шамамен көрсетуші сан. Егер бұл сан бірден аз болса, онда сіз лақтырып жіберген зат қазір суда жүзіп жүр. Егер үлкен болса, суға батып кетеді. Суды 1 тығыздықта тұтынамыз деп есептелген. Бұл табиғи құбылыс жүзудің қалай пайда болғанын көрсетеді. Архиметтің бұл әрекеті тең дәрежедегі екі алтынды таразының екі қолына байлап, бірін суға батырып, сынақтан өткізуге арналған. Жоғарыда сипатталған әдіспен ол алтынның екі түрі де шынайы болса, олардың тығыздығы бірдей болатынын, ал алтындары әртүрлі қоспалардан құралған болса, тығыздығы әртүрлі болатынын дәлелдеді.
Судың көтеру күшін кім анықтады?
Аршимет