Шығыс мәселесі батыстың осы мақсаттарына қарамастан, түріктер Анатолияға кірді, Балқанды толығымен басып алды және Венаның қақпасына дейін табанды болды. Алайда 1683 жылы Мерзифонлы Қара Мұстафа Пашаның командалығымен түрктердің Вена алдындағы жеңілісі "Шарқ мәселесінің" бірінші кезеңін аяқтады. Бірінші кезеңнің аяқталуымен бірге сол уақытта шығыс мәселесінің екінші кезеңі басталды. Бұл кезде жеңілген түрік Анатолияда ұстануға тырысты, ал Еуропа мемлекеттері шабуылға түсті. 1920 жылға дейін созылған бұл кезеңде Еуропа мемлекеттерінің бірінші мақсаты - Түрік билігінен құтылған Еуропадағы христиан халықтарын көтеріліске шақыру арқылы құтқару болды. Егер бірінші баптың мақсаты орындалмаса, екінші жоспар түріктерден осы христиан ұлттары үшін реформалар (Реформалық Жарлық) сұрауы болады. Екінші кезеңде түркілерді Балқаннан толықтай шығару, Стамбулды түріктерден алу, Осман мемлекетінің аумағында тұратын христиан азшылықтарына реформалар жүргізу, автономия алу немесе мүмкін болса, оқшаулауды қалпына келтіру. Жеті әлемді басқаратын Осман империясы сияқты мемлекет, әсіресе Солтүстік Африканың жерлерін иеленуі, Еуропа мемлекеттерінің көпшілігін мазалайтын. Еуропалық мемлекеттерге шикізат пен жаңа нарықтарды іздеу қиынға соқты. Үндістан мен басқа да отарларға жететін жолдардың көп бөлігі түрік жері арқылы өтетіндігі бұл жерді иемденудің қаншалықты маңызды екенін көрсетті. Шығыс мәселесінің ең үлкен себебі халықаралық мүдделер үшін, олар Осман империясының қарамағындағы мұсылман қауымдастықтарын, әсіресе арабтарды, Осман мемлекетіне қарсы қоздыру және мемлекетінен ажырату үшін көптеген әрекеттер жасады. Империалистік идеялармен көтерілген бұл көтерілістерде араб ұлтшылдығы факторы негіз ретінде пайдаланылды.
Түрік әскері жеңілгенде, қайда тұруға тырысты?
Анатолияда