Wêwatakaning tiyang Jawi punika dhasar anèh sangêt tumrap cariyosing lêlampahanipun. Sasampunipun bêdhah Majapait, jaman Jawi Kina pêjah, lajêng ngancik jaman kawalean (wali), mawi pêpèngêtan têtiyang Jawi ngrasuk agami Islam, nanging botên nilar agaminipun Siwah lan Budha. Sasampunipun makatên tiyang Jawi srawungnsrawung. kalihan bôngsa Eropah. Wiwit jamanipun para wali, kawontênaning têtiyang Jawi mundur, nanging sanajan makatêna samangke taksih wontên titikanipun tiyang Jawi kêpengin kados ingkang suwau, kadosdene cariyosing cultuur kina. Lêrês katingalipun wau botên mêmpêng kados kala jaman rumiyin, ananging taksih rapêt sangêt kêmpalipun kalihan kawontênaning gêsangipun têtiyang bôngsa Jawi lan katingal sasami-sami. Kados ta wontêning warni-warni wilujêngan, petangan, wêdaling kagunan kados ta: wayang, jogèd, gêndhing, wêwaosan. Langkung malih wayang lan waosan, ingkang dumuginipun sapunika taksih kalimrah sangêt, kenging kangge pratôndha bilih cap kina punika taksih dipun angge ing bôngsa Jawi. Parawira ingkang kacariyosakên ing sêrat-sêrat jaman sapunika, punika inggih kapêthik saking gambar-gambar ingkang wontên ing patilasan.