Jawa uga duwe tujuwan kanggo gawe tata tentrem kerta raharjaning bebrayan.Mung bae, cara Jawa iku lueih tumuju marang rekadaya nata ‘kesadaran' batine manungsa katimbang gawe hukum-hukum kang ngatur tumindake saben manungsa ing bebrayane.Ya kanggo nata ‘kesadaran' iku anane ngelmu lan laku ana ing piwulang Jawa.Pitakone, apa ngelmu lan laku Jawa isih relevan kanggo ngadhepi persoalan urip ing jaman globalisasi wektu iki ?Nilai-nilai budaya lan peradabane manungsa pancen owah gingsir manut jaman kelakone. Ngelmu lan laku kang ana ing piwulang Jawa wernane akeh lan duwe piguna dhewe-dhewe. nanging umume, gunane kanggo kepentingan urip.Kamangka wateking manungsa urip uga werna-werna.Ana sing ‘becik-bener-pener' kanggo kepentingane urip bebarengan, nanging ya akeh sing ‘ala-salah-ngawur' sing ngrusak bebrayan.Anehe, kok ngelmu lan laku kanggo kekarone ya ana kabeh ing jagad Jawa. Kabeh pancadane kanggo sangu nglakoni urip.Kanthi mangkono pancen rada abot angone arep njlentrehake bab sakabehing ngelmu lan laku Jawa.Mulane, murih kepenake anggonku ngaturake ‘Ngelmu Urip' ing postingan iki tak rujukake marang serat-serat kapujanggan kayadene Wulangreh, Wedhatama, lan liya-liyane. Muga-muga Gusti Kang Murbeng Dumadi ngeparengake.Ngelmu Urip #2Pancadane ‘Ngelmu Urip' iku ‘eling', yaiku eling marang ‘sejatining urip' utawa ‘hakekating urip' tumraping manungsa.Manungsa iku titah pinunjul katimbang titah liyane.Pinunjule amarga kaparingan ‘perangkat urip' kang ana ing khasanah Jawa disebut ‘cipta-rasa-karsa'. Tinengeran ana ing aksara Jawa:"ha-na-ca-ra-ka" kang tegese ‘utusan' (hananira hananing Hyang) kang diparingi cipta (ca), rasa (ra), lan karsa (ka).Ya peparing ‘cipta-rasa-karsa' iki kang mbedakake titah manungsa karo titah liyane.Kang lumrah siklus urip kang dilakoni manungsa iku:- ‘ana (lair)- dadi momongan wong tuwane- dhiwasa (bisa golek pangan dhewe)- kawin- duwe anak (momong)- ngentasake momongane- mati'.Siklus kang mangkene iki ora ming tumrape manungsa, nanging titah-titah liyane iya duwe siklus mangkene.Tegese, mung nglakoni naluri alamiah. Ora ngoperasionalake perangkat urip peparinging Gusti Kang Maha Kuwasa kang njalari manungsa iku disebut ‘titah utama'.Menawa miturut basa agama Islam manungsa iku dipapanake (diposisikan) dadi ‘Kalifatullah fil ardhi', wakile utawa utusane Gusti Allah neng ngalam donya.Nanging perlu dieling-eling menawa manungsa kang bisa dadi utusan utawa wakile Gusti Allah iku cetha sing bisa ngoperasionalake ‘cipta-rasa-karsa'-ne kang jumbuh karo kersane Gusti Kang Murbeng Dumadi.Dudu sing mung operasional naluri alamiahe kaya kang tak aturake ing ndhuwur.Kanggo bisa operasionalake ‘cipta-rasa-karsa' dibutuhake ‘ngelmu' lan ‘laku'.Ngelmune kanggo mangerteni (memahami) babagan sejatining ‘cipta-rasa-karsa' iku. Dene lakune kanggo mapanake pangerten ngelmu dadi watak-wantu.Menawa dirembuk nganggo basa Inggris ‘watak-wantu' iku nglingkupi :- knowledge,- attitude,- skill,- aptitude, lan- habit kang bisa disingkat KASAH.Ya ing kene iki salah sijine cara kanggo mangerteni unen-unen "ngelmu iku kelakone kanthi laku".Tegese: ngelmu iku bisa manjing dadi watak wantune manungsa manawa dikantheni laku.Gandheng ‘cipta-rasa-karsa' iku manggone ana ing manungsa urip, mula ngelmune ya ngelmu urip, lakune ya laku nglakoni urip.Pitakonane, nek ana ‘ngelmu urip', mesthine ya ana ‘ngelmu mati'.Pancen ya ana,yaiku ‘ngelmu-ngelmu' sing mentingake kanggo persiapan mati. Sakabehing dayaning urip kanggo persiapan mati.Ana kang ‘tata lair', upamane petungan kanggo nyukupi kebutuhane ahli waris njur numpuk bandha kang perlu diwarisake.Ana kang ‘ranah kebatinan', umpamane ngelmu ‘mati sajroning urip' kang pakertine (cara nglakoni) kanthi nglereni obahing ‘cipta-rasa-karsa'.Yaiku tapa brata neng papan sepi nyingkir saka bebrayan (masyarakat).Ngelmu sing kaya mangkono iku ora salah lan ora kleru.Amarga subyektif banget, kaitane karo ‘persepsi' saben uwong babagan jejibahan urip kang beda-beda.Mulane ana ing khasanah Jawa, iya ana ngelmu-ngelmu sing mentingake ‘persiapan mati' iku.Nyuwun pangapunten, babagan ‘ngelmu mati' iki kareben diterangake sedulur liya sing luwih nguwasani.Jujur bae, KSM ora pati mudheng. Ngelmu urip iku ora mung ing babagan tata lair, nanging uga ana gegayutane karo kebatinan.Amarga manut filosofi Jawa, ana gegayutan (hubungan) ‘kosmis-magis' ing antarane jagad cilik (manungsa urip) karo jagad gedhe (alam semesta).Pangertene ndudut saka ‘kawruh sangkan paraning dumadi'.Menawa manungsa urip iku kawangun saka unsur telung perkara, yaiku: materi (bumi lan langit), cahya lan teja, sarta suksma sejati (