SERAT – SERAT BASA JAWI Menawi dipuntingali serat – serat basa jawi pinika wujutipun : v Serat – serat Jawi Kina v Serat – serat Jawi Tengahan v Serar – serat Jawi jaman Islam v Serat – serat Jawi jaman Surakarta v Serat – serat Jawi jaman Bale Pustaka v Serat – serat Jawi jaman Kamardikan v SERAT – SERAT JAWI KINA Wujutipun serat jawi kina manut golonganipun wonten kalih : A. Serat – serat jawi kina golongan sepuh B. Serat – serat jawi kina golongan enem v SERAT – SERAT JAWI TENGAHAN Wujutipun serat jawi tengahan menika wonten : A. Serat Gancaran mawi basa jawi tengahan B. Kidung basa jawi tenganhan A. SERAT – SERAT JAWI KINA GOLONGAN SEPUH Serat – serat ingkang kalebet serat jawi kina golongan sepuh ing antawisipun kadosta 1. SERAT CANDA KARANA Serat menika ingkang nganggit dereng kasumurupan, lan kaserat ing Rontal. Isinipun serat menika piwulang bab tembang, lan isinipun kados dene Bahusaastra ( Woordenboek ) ingkang kadamel cara Hindu. 2. SERAT RAMAYANA ( KEKAWIN ) Serat Ramayana kekawin menika kadamel rikala jaman jumenengipun Prabu Dyah Balitung Ratu wonten ing Mataram tahun ± 820–832 Çaka. Ingkang nganggit serat Ramayana Kekawin menika dereng kasumurupan, serat menika kadamel saking babon serat saking India, naminipun serat Rawanawadh (PejahipunDasamuka), anggitanipu Bhattikawya Serat Ramayana jawi kina menika kaperang dados 6 perangan utawi Sad kandha, wujutipun inggih menika : a. Balakandha b. Ayodyakandha c. Aranyakakandha ( Wanakandha ) d. Kiskendhakandha e. Sundarakandha f. Yudhakandha Rikala Jaman Surakarta awal Serat Ramayana Jawi Kina menika dipunjarwakaken dhateng basa jawi enggal dening R. Ng. Yasadipura I, naminipun Serat Rama, lan wujutipun Sekar Macapat. Ing Negari India ugi wonten Serat kekawin Ramayana damelanipun Walmiki, dene isinipun kaperang dados 7 perangan utawi sapta kandha Peranganipun inggih menika : BalakandhaAyodyakandhaAranyakakandhaKiskendhakandhaSundarakandhaYuddhakandha Ringkesanipun cariyos Ramayana ingkang dumados saking 6 kandha : a. BALAKANDHA Isinipun nyariyosaken Putranipun Dasarata ( Rama Wijaya, Laksman, Barata ) nalika taksih alit Puruhita ( meguru ) dhateng panggenanipun Begawan Wasista dipunwulang olah kridaning kaprajuritan saha sakathahing tindak utama. b. AYODYAKANDHA Isinipun nyariyosaken : Sareng sampun sami mumpuni katimbalan wangsul dhateng ayodya. Rama Wijaya lan Laksmana dipunsuwun dening Begawan Yogiswara lan Begawan Mitra supados nyirnakaken reresah bala tentaranipun Prabu Dasamuka. Salajengipun Rama wijaya dherek sayembara panah wonten ing Negari Manthilireja lan saget mimpang ( menang ) sayembaranipun saha kadhaupaken kaliyan Dewi Sinta. Konduripun dhateng Negari Ayodya ing margi dipunadhang dening kaliyan Ramabargawa ( Ramaparasu ). Ramabargawa saget kasirnakaken Rama Wijaya, Rama dipunjumenengaken dados Ratu ing Ayodya ananging Dewi Keyayi Ibu Tirinipun Rama beka mboten sarujuk menawi Rama Wijaya dipun dadosaken Ratu. Rama Wijaya kadhawuhan kesah dhateng wana. c. ARANYAKAKANDHA ( WANAKANDHA ) Serat menika isinipun nyariosaken rikala Prabu Rama Wijaya, Dewi Sinta lan Laksmana wonten ing wana Dandaka. Rama ngoyak kidang kencana malihanipun Kala Marica. Laksmana nututi Rama, Dewi Sinta kadusta dening Rahwana, ing margi kepanggih kaliyan peksi Jatayu ananging Jatayu kawon kaliyan Rahwana. Rama lan Laskmana madosi Dewi Sinta kepanggih kaliyan Jatayu ingkang ngalumpruk ing siti badhe dipunpejahi dening Rama dipunemutaken kaliyan Laskmana. Jatayu nyariosakenanggenipun nulungi Dewi Sinta, sarampungipun cariyos Jatayu lajeng pejah. Rama lan Laksmana nglajengaken lampah ing margi kepanggih kaliyan Dirgabahu, Rama kadhawuhan dhateng Redi Reksamuka nglelipur manahipun Sugriwa. d. KISKENDHAKANDHA Nyariyosaken Prabu Rama Wijaya lan Laksmana nyirnakaken Subali lan Dewi Tara kapendet wangsul dening Sugriwa. Sugriwa ngratoni para wanara,dene Anoman dipunutus Rama ngupadi papan panggenanipun Dewi Sinta ing Alengka Diraja. Anoman lan wadyabala lerem wonten ing Redi Windu, kepanggih kaliyan Sayempraba. Kenging kemayanipun Sayempraba para wanara sami wuta. Pikantuk pitulunganipun saking peksi Sempati ( sederekipun sepuh Jatayu ), sedaya wanara dipun tedahaken margi. Anoman njujug ing taman Argasoka. e. SUNDARAKANDHA Sasampunipun wangsul saking Alengka, Anoman matur bilih Dewi Sinta wonten ing Argasoka pramila Rama dhawuhi supados cecawis perang. Bidal saking Redi Maliawan lajeng lerem ing Redi Mahendra ing sateping seganten. Sundarakandha ugi nyariyosaken Rama tambak, sarampungipun nambak seganten lajeng sami masanggrah wonten ing redi Sundara, ngaso sawatawis lajeng mranata gelaring prang. f. YUDHAKANDHA Nyariyosaken kawontenaning perang ngantos sirnanipun sirnanipun Dasamuka. Kangge mbuktekaken bilih Sinta taksih suci mila lajeng kaobong, Sinta mboten kobong malah mencorong cahyanipun. Sinta lajeng kaajak kondur dhateng Ayodya. 3. SANG HYANG KAMAHAYANIKAN ( Gancaran ) Ingkang nganggit dereng kasumurpan ( Anonim ). Kaanggit rikala jamannipun Empu Sindhok Ratu ing tanah jawi wetan 851 – 869 Çaka ( 929 – 947 Masehi ). Isinipun nyariyosaken wosing Agami Budda Mahayana. Dipunterangaken bilih reracikaning Dewa ing agami Mahayana cocog kaliyan