Tataran (maqom) iku kudu diliwati sadurunge ngambah tataran sabanjure, lan tataran iku ora kena ditinggalake.Tataran kang kapindho yaiku tarekat. Tarekat saka tembung thoraqo (thariqa) kang ateges dalan lan nunggal teges karo suluk. Tarekat minangka dalan utawa laku kang tumuju marang ma’rifat Allah, mula ngelmu tarekat uga diarani ngelmu suluk, uga diarani ngelmu tasawuf. Ngaji ngelmu suluk kanggo ngaweruhi solah tingkahe napsu lan meruhi sipat-sipate napsu, napsu kang becik lan napsu kang ala.Wong kang ana sajeroning SULUK tegese ngudi anggayuh ma’rifat Allah iku kadhang-kadhang dibukak atine dening Allah engga bisa ngerti macem-macem rahasiane gegaweane Allah utawa rahasiane hukum-hukume Allah (Al Hikam, 43)Lakune kanthi latihan rokhani iku ing antarane dzikir lan wirid (wirid = ngibadah kang ditindakake ing wektu tertamtu.) lumrahe kanthi bimbingan shohib (shohib = guru tarekat, katrangan saka kitab tarjamah Al Hikam : yaiku guru kang paling bagus yaiku guru kang tansah nuprih sira, tegese gemati marang sira lan menangake sira ngalahake liyan. Ora krana siji perkara kang sira wenehake marang guru, tegese guru sing duwe melik marang pawewehe liyan)Kakekat (hakikat) asale saka tembung haqq kang tegese bebener. Ngelmu kakekat yaiku ngelmu kanggo nggayuh marang bebener. Kakekat iku minangka wohe sarengat lan tarekat, manungsa bisa weruh kang sayekti marang Gusti Allah kanthi paningale ati (bashiroh) dudu paningale badan wadhag. Jalaran Gusti Allah iku ora bisa kadeleng. Manungsa mung bisa ndeleng sipat-sipat gegaweyane Gusti Allah.Makripat (ma’rifat) asale saka tembung arofa kang tegese ngerti, weruh, kenal. Weruh marang Gusti kang nitahake. Makripat minangka tataran (maqom) kang paling dhuwur. Lamun manungsa bisa nggayuh tataran iki bakal antuk sesebutan Al Arifbillah. Kanggo nggayuh tataran iki angele kaliwat-liwat. Mula ora saben wong kang bisa nggayuh ing tataran iki. Wong kang bisa nggayuh tataran iku lumrahe diparingi karomah. Karomah yaiku keistimawaan sing ora diduweni wong awam. Wong kang nduweni karomah paningal atine dadi luwih tajem, bisa meruhi samubarang kang sumimpen ing sajroning prastawa utawa kedadean. Wong kang paningal atine tajem dhemen ndeleng tandha-tandha keagungane Gusti Allah, lan bisa ndeleng barang – barang sing dianggep gaib, lan banjur dhemen angen-angen (merenung) nganggo paningal atine sepira gedhene panguwasane Gusti Allah.Lamun manungsa wis mangerteni patang prekara iku aja nduweni watak ujub lan riya’ (sombong), kudu disimpen kanthi primpen, sabenere barang iku wadi (rahasia), lan tansah ngudi sangsaya parek ing ngarsane Gusti kaya wong kang lagi ketaman lara wuyung, gandrung-gandrung kapirangu .TEGESE TEMBUNG :yektos = yekti, temen.rumuhun = ruhun + um = 1. dhisik ; 2. biyen; dipunruhunaken = didhisikake; karuhun = dhisik, biyen.arsa = arep, aptimarga = margi (k), dalan, jalaran, sebab.deling = 1. cetha (katon, krungu); 2. (kw)tembung, gunem; didelingake = ditilingake, dirungokake temenan ; dumeling = cetha banget tumrap swara; 3. pring (k).