kasagedaken nggadhahi manah kadosdene abdi, supados saged kawujudaken shalom ing salumahing bumi. v Khotbah Jangkep Para sedherek ingkang kinasih ing patunggilanipun Gusti Yesus Kristus, I ng gesang kita, dadosa ing padintenan punapa dene ing gesang masamuwan, asring tuwuh pemanggih ingkang bebencengan, regejegan, paben malah ugi tumindak lan pangucap ingkang kasar ingkang saged natoni tiyang sanes lan ndadosaken icaling tentrem rahayu. Punika sedaya dumados amargi prekawis-prekawis punika boten dipun rampungaken kanthi sae. Wonten sakperangan tiyang ingkang langkung remen nyimpen prekawis-prekawis ingkang kados mekaten lan nganggep bilih masalah punika boten wonten utawi dipun anggep sampun rampung. Kamangka ingkang kados mekaten punika saged dados „api dalam sekam“ ingkang sakwanci-wanci saged ngobong lan mbebayani tumrap diri piyambak lan tiyang-tiyang sakkiwa tengenipun. Kejawi punika, wonten sakperangan tiyang ingkang ngrampungaken masalah kanthi cara „main kuwasa“ utawi kanthi kekerasan/kasar ingkang kawujudaken ing tumindak punapa dene ing pangucap. Tiyang punika rumaos nggadhahi kalenggahan ingkang langkung inggil saking sanesipun, langkung sepuh, utawi rumaos langkung nggadahi pengalaman tinimbang sanesipun. Tumindak ingkang kados mekaten asring malah ndadosaken masalah-masalah ingkang dipun adhepi saya awrat. Kita saged ningali prekawis ingkang kados mekaten punika dadosa ing gesang padintenan, ing brayat, ing kantor, ing masyarakat, ugi ing pasamuwan. Tiyang sepuh asring rumaos nggadhahi kalenggahan ingkang langkung inggil saking anak-anakipun, tiyang kakung utawi tiyang estri kadangkala mapanaken dhirinipun langkung inggil tinimbang semahipun, mekaten ugi majelis dhumateng warganing pasamuwan utawi dhumateng remaja/pemuda, utawi pemuda senior dhumateng yunioripun /ingkang langkung anem, lan sapiturutipun. Para sedherek ingkang kinasih, Ing dinten punika kita kaengetaken tumrap punapa ingkang kedah kita tindakaken supados shalom, tentrem rahayu saged kebabar ing jagad punika. Kita sedaya, dadosa ingkang pangkat, ingkang pendhidhikanipun inggil, ingkang sugih, punapadene ingkang nggadhahi kalenggahan, katimbalan nggadhahi manah kadosdene abdi, amargi ingkang kados mekaten punika ingkang dipun kersakaken dening Gusti. Lajeng ingkang dados pitakenan inggih punika: „Manah kadosdene Abdi“ ingkang kados pundi ingkang kedah kita nggadhahi/darbeki? Lajeng, kenging punapa kedah kados mekaten? Kadospundi caranipun supados kita saged tetep hanggadhahi „manah kadosdene abdi“ punika? Para sedherek ingkang kinasih, Gusti Yesus sampun paring tuladha bab „manah kadosdene abdi“ punika. Serat Filipi 2:5-11 nyebataken gegambaran ngengingi satunggaling abdi inggih punika satunggaling tiyang ingkang purun ngasoraken dhirinipun, purun ngladosi, langkung remen nyukani tinimbang nuntut. Tembung ”ngasoraken dhiri” ing mriki boten ateges damel mindher/alit ing manah tumrap dhirinipun piyambak, ananging ndadosaken dhirinipun sejajar, sami kalenggahanipun kaliyan sesaminipun, boten rumaos langkung inggil utawi langkung kinurmatan utawi langkung andhap tinimbang sanesipun. Kita, minangka para putraning Allah, kadhangkala kesupen ing bab nulad Gusti Yesus ingkang kados mekaten. Kadhangkala kita ambyur ing donya, nyami rupi kaliyan donya. Contonipun, menawi donya nglanggengaken wontenipun prabedaning kalenggahan, kawontenan, adeg, pendhidhikan, pakurmatan malah ugi kapentingan, asring greja ugi nindakaken ingkang sami kados mekaten. Punika ingkang asring ndadosaken gesanging pasamuwan boten beda kaliyan gesanging tiyang-tiyang sanes. Sawenehing prakawis ingkang kadhangkala sepele malah dados ribet amargi tiyang nyawang sanesipun langkung andhap tinimbang dhirinipun. Punapa kemawon ingkang dipun ucapaken, dipun uningakaken dening tiyang ingkang kaanggep andhap punika dipun anggep boten “mutu“. Tiyang sampun nggadhahi cubriya tumrap punapa kemawon ingkang tiyang sanes ucapaken. Kamangka sinten kemawon, punapa kemawon pendhidhikan lan pangkatipun saged sawanci-wanci nggadhahi pamanggih sae lan leres, ananging ing wekdal sanes saged kosokwangsulipun. Pramila, kita tansah kaatag supados sami ngasoraken dhirinipun kangge mirengaken lan ngajeni setunggal lan setunggalipun. Bab punika penting sanget mirunggan nalika manungsa ngadhepi pamanggih ingkang beda, pangajeng-ajeng ingkang boten saged dipun jurungi dening tiyang sanes, kawontenan ingkang boten selaras, malah dredah ageng. Ing kawontenan ingkang kados mekaten, menawi manungsa mapanaken dhirinipun langkung inggil tumrap tiyang sanes, pramila punika saged ndadosaken kawontenan ingkang langkung awon. Masalah ingkang sejatosipun saged dipun udhari sesarengan, saged ewah dados “pemaksaan kehendak“ dhateng sanesipun. Malah saged kelampahan tuwuhipun “kekerasan psikis“ (lumantar pitembungan ingkang kasar, ingkang ngasoraken sanesipun, ugi pepisuh), utawi kekerasan fisik (awujud nangani utawi milara tiyang sanes). Para sedherek ingkang kinasih ing patunggilanipun Gusti Yesus Kristus, Kita sedaya, dadosa ingkang rumaos sepuh, utawi rumaos nggadhahi kathah pengalaman, utawi madeg minangka ibu utawi bapa, utawi tiyang jaler utawi estri, kita kaatag supados nulad punapa ingkang dipun tindaaken Gusti Yesus. Mirunggan tumrap tiyang sepuh ingkang gadhah lare remaja utawi pemuda, sumangga sami mbucal raos angkuh lan pepinginan ingkang tansah kepengin ngatur lan ngendhaleni putra putrinipun. Lare-lare kita punika sanes lare alit malih lan sakperangan malah sampun dhiwasa. Sampun sakpantesipun menawi kita ngasoraken dhiri, lenggah sejajar lan dados sesami tumrap anak-anak kita, dados kanca kangge anak-anak kita. Kepemimpinan gerejawi ugi sampun samesthinipun nggambaraken kepemimpinan ingkang hanggadhadi manah kadosdene abdi, ingkang purun mapanaken dhiri sami kaliyan sanesipun, purun mirengaken suwanten lan pepinginanipun asanes, kalebet saking remaja pemuda malah ugi saking para lare alit. Kepemimpinan ingkang hanggadhani manah kadosdene abdi ateges hanggadhahi kuping, ingkang boten namung katilingaken manginggil, ananging ugi mangiwa, manengen lan mangandhap. Kanthi kepemimpinan ingkang hanggadhahi manah kadosdene abdi, kita pitados bilih greja badhe saged majeng, awit piyambakipun purun mirengaken suwantenipun warganing pasamuwan lan ugi suwantenipun Gusti Allah. Ingkang wigati inggih punika raos sumadya lan rila, purun ngasoraken dhirinipun. Soksintena kita, dadosa ingkang gadhah kalenggahan, ingkang gajinipun langkung ageng, utawi rumaos langkung pinter lan langkung kathah pengalaman, kaatag supados purun nyawang, ngaosi, lan nampi punapa ingkang dipun telakaken dening tiyang sanes. Ing salajengipun tuwuh pitakenan: kenging punapa kita kedah hanggadhahi manahing abdi? Wangsulanipun inggih punika, amargi ingkang kados mekaten punika ingkang dipun kersakaken dening Gusti. Gusti Yesus piyambak nelakaken bilih Panjenenganipun punika Sang Mesih ingkang andhap asor, ingkang nampik kekerasan, ingkang martosaken tentrem rahayu dhumateng sedaya bangsa. Panjenenganipun nupiksani bilih umat Israel ingkang nembe sesarangen kaliyan Panjenenganipun ing arak-arakan tumuju Yerusalem perlu ngriyadinaken Paskah Prajanjian Lami (inggih punika riyaya pangentasan saking negari Mesir), sami wicantenan ngengingi sinten ta Panjenenganipun: “Punapa Panjenenganipun punika Juru Wilujeng, Sang Mesih ingkang kaprasetyakaken dening Gusti ingkang kanthi gagah prakosa badhe ngluwari bangsa Israel saking panindhesipun bangsa Rum?“. Para sedherek ingkang kinasih, Saperanganing tiyang-tiyang ing arak-arakan punika saderengipun sampun nate nekseni lan ngalami pakaryanipun Gusti Yesus ingkang ngedab-edabi (Gusti Yesus nyarasaken tiyang sakit lan nindaaken mukjijat ingkang ageng sanget). Tiyang-tiyang punika sanget ngajeng-ajeng supados Gusti Yesus ugi damel mukjijat lan tumindak ingkang ngedab-edabi kanthi ngawonaken bangsa Rum. Pangajeng-ajeng dhateng rawuhipun Sang Mesih, Ratuning Israel ingkang digdaya punika saya wuwuh nalika tiyang-tiyang Yahudi ing arak-arakan punika, sami kengetan dhateng lelampahan kala samanten luwar saking bangsa Mesir. Pramila, tiyang-tiyang punika sami nampi rawuhipun Gusti Yesus sinami kadosdene Ratu Agung. Margi ingkang badhe kaambah dening Gusti Yesus dipun gelari jubahipun tiyang-tiyang punika lan sami dipun sebari pang-panging wit-witan. Tiyang-tiyang punika sami grengseng sanget nampi rawuhipun Gusti Yesus lan asurak-surak: “Hosana konjuk ing Putranipun Dawud, binerkahana ingkang rawuh awit saking Asmaning Pangeran. Hosana wonten ing ngaluhur!“ Para sedherek ingkang kinasihan dening Gusti, Ing kawontenan ingkang kados mekaten, Gusti Yesus kumawantun madeg beda kaliyan pangajeng-ajenging tiyang kathah. Gusti Yesus mratelaken bilih Panjenenganipun rawuh sanes minangka Sang Mesih ingkang badhe nggecak perang nglawan bangsa Rum, ananging Sang Mesih ingkang mbabar tentrem rahayu, Sang Mesih ingkang andhap asor. Pratelan punika katedahaken kanthi Panjenenganipun nitih kuldi, boten nitih jaran ingkang tansah dipun titihi ing paprangan. Kanthi tumindakipun punika, Gusti Yesus nedahaken bilih Panjenenganipun rawuh boten mawi gegaman, ananging mawi tumindaking katresnan. Para sedherek ingkang kinasih, Jagad punika boten mbetahaken ambek-kumingsun, amargi sampun kathah patrap ingkang ambek-kumingsun. Jagad mbetahaken sikep andhap asoring sang abdi kados ingkang dipun tedahaken dening Gusti Yesus, satunggaling abdi ingkang mbabar tentrem rahayu, abdi ingkang wantun lan nggadhahi kasagedan nelakaken jati dhirinipun ing satengah-tengahing donya ingkang beda kaliyan dhirinipun. Jagad punika mbetahaken tentrem rahayu. Shalom, tentrem rahayu, kawontenan ingkang selaras saged kawujud menawi manungsa hanggadhahi manah kadosdene abdi. Raos kumalungkung, ambek-kumingsun, punapa malih tumindak lan pitembungan ingkang kasar namung ndadosaken kawontenan dados kisruh, lan nebihaken tentrem rahayu saking gesanging manungsa. Para kinasih kagunganipun Gusti, Kadhangkala mujudaken gesang ingkang nedahaken manah minangka abdi punika karaos gampil, ananging kadhangkala utawi malah asring boten gampil. Bab punika dados boten gampil utawi awrat katindakaken nalika manungsa ngadhepi pepalang, reridhu, panindhes, pepoyok, dipun asoraken utawi kadamel lingsem, kados ingkang dipun alami dening abdinipun Gusti ing Yesaya 50 lan Mazmur 31. Ananging menawi kita setya lan taberi ngagem manah kadosdene abdi ing manah kita, kita badhe ngraosaken munpangatipun dadosa kangge dhiri kita piyambak kanthi anggen kita saya wicaksana, punapa dene kangge tiyang sanes. Kejawi punika, Rasul Paul ugi neksekaken bilih wonten titi wancinipun Gusti badhe ngluhuraken manungsa ingkang setya nglampahi gesang dados abdi. Tiyang saged ngasoraken asanes, ananging Gusti Sang Ratuning Kaadilan pirsa sedayanipun lan badhe ngluhuraken para abdinipun ingkang setya lan taberi. Pangandikanipun Gusti ing Filipi 2:8-9 nedahaken: “Apamaneh ing sajrone wujud manungsa iku Panjenengane wus ngasorake sarirane lan sumuyud nganti seda ana ing kayu salib. Iya iku sababe Gusti Allah banget anggone banjur ngluhurake Panjenengane lan maringi asma marang Panjenengane ngungkuli sadhengahing jeneng“… Para sedherek ingkang kinasih, Sesambetan kaliyan bab punika kita kaengetaken dhateng pitedah Jawi “Becik ketitik ala ketara“ ingkang tegesipun: punapa ingkang sae badhe jumedhul, lan ingkang awon badhe ketingal. Punapa kemawon pambengan lan pepalang ingkang kita adhepi sesambetan kaliyan timbalan hanggadhahi manah kadosdene abdi, langkung-langkung menawi pambengan punika kados-kados nutupi kasaenan ingkang kita tindakaken, kita kaatag supados pitados bilih kaleresan badhe menang, bab ingkang boten sae badhe ketingal. Para sedherek ingkang dipun tresnani Gusti Pitakenan salajengipun inggih punika: Kados pundi caranipun supados kita saged tetep hanggadhahi manahing abdi? Saben kita punika abdinipun Gusti. Abdi ingkang kautus nindakakaken pakaryanipun Gusti inggih punika mbabar kabar kabingahan lan tentrem rahayu ing pundia papan. Ananging kadospundi caranipun supados kita saged tetep hanggadhadi manahing abdi punika? Yesaya 50:4-9a ngajak kita ngrumaosi bilih kita punika abdinipun Gusti ingkang ugi “murid“. Tembung “murid“ ingkang basa Ibraninipun “limudin“, ingkang kapendhet saking tembung „lamad“ punika ngemu teges sinau, nggladhi dhiri ing bab kabisan. Tembung punika boten nengenaken teges intelektual kadosdene sinau ing pawiyatan utawi sekolahan. Tembung punika langkung nengenaken bab latihan, nggladhi diri ing bab sikep lan kasagedan. Punika ateges bilih kita saged tetep nggadhahi manahing abdi menawi kita tansah latihan lan nggladhi dhiri satemah manah kadosdene abdi punika dados kasagedan. Menawi ing latihan punika kita mrangguli pepalang lan pambengan, kita saged wadul lan ngaturaken punapa kemawon ingkang kita raosaken dhumateng Gusti ingkang sampun nimbali kita dados abdinipun. Kita kedah tansah tinarbuka dhumateng Gusti lan tansah ”wawanrembag“ kaliyan Gusti lumantar pandonga-pandonga lan wekdal ening. Lampah ingkang kados mekaten saged ndhatengaken kekiyatan, kaenthengan lan pangluwaran saking reribet, satemah kita saged tetep hanggadhahi manahing abdi. Bab mekaten saged kita panggihi ing Yes. 50:4-9a lan Maz. 31:10-14. Kejawi punika, kita perlu pitados ing salugunipun tumrap timbalanipun Gusti dhateng kita lan dhumateng Gusti ingkang maringi timbalan punika. Kita kaengetaken bilih kekiyatan, kaenthengan, pangluwaran lan pitulungan punika pinangkanipun namung saking Gusti Allah piyambak. Dados abdinipun Gusti pancen boten gampil kados kacariyosaken ing Maz. 31: 10-13. Ing satengah-tengahing reridhu lan rubeda ingkang kita prangguli amargi dados abdinipun Gusti, kita kaengetaken bilih Gusti Allah punika maha-adil lan kayektenanipun boten saged dipun singidaken. Ing Minggu Palmarum punika, kita kaatag supados hanggadhahi manah minangka abdi, nulad Gusti Yesus, Sang Juru Wilujenging Jagad, amin. v Rancangan