mangsa utawa paugeran ngenani obahing mangsa wus lumaku pirang-pirang abad. Methik saka Serat Centhini, minangka buku babon ngenani primbon Jawa, babagan pranata mangsa tinemu ana ing buku jilid VI. Isine caket lan raket karo penanggalan Jawa. Wewaton katrangan utawa cathetan kang ana, paugeran utawa pranatan ngenani mangsa banjur dibiwarakake dening Ingkang Sinuwun Kanjeng Susuhunan (ISKS) Pakubuwono VII. Aturan ngenani pranata mangsa nganggo dhasar akehe banyu lan kali, kahanan palemahan, lumakune angin, anane watak kewan lan tetaneman, kang sinebut fenologi. Mindeng kahanan wektu iku, tebaning panguripan agraris utawa ulah tetanen jembar banget. Babagan industri lan ulah dagang durung ngrembaka.