njembaraké jajahan.VOC. kudu ngedegaké loji loji manèh, awit VOC. kudu mung salugu dedagangan.Balik pangrèhing VOC. ing Betawi karepe ngendhokaké monopolie.Wong bumi kerep disuwunaké idin GG. Coen lan van Diemen prakara kamardikaning dedagangan, nanging para Bewindhebber ora mituruti.Punggawané VOC. akèh kang wong asor lan ala, wuwuh wuwuh blanjané ana ing tanah Indhiya mung sathithik.Blanja kawitan (asistèn = carik) mung 10 rupiyah, banjur mundhak 55 rupiyah (koopman) lan 75 rupiyah (opperkoopman) ing sasasiné.Blanja sathithik mau tampané nganggo dicowok umpamané kanggo tetanggungan.Kang mangkono iku njalari para penggawa padha dagang peteng utawa dagang colongan.Ananging sarèhné dagangan VOC. nalika semana gedhé banget lan bathiné dudu sebaéné dai prakara klèruné pranatan monopolie apa déné tindaké para punggawa sing ora bener isih samun durung pati ketara.Ing kawitané abad kang ping 18 jajahané VOC. akèh banget, apa manèh ana ing Tanah Jawa.Jajahan lan panguwasané karajan Banten lan Mataram saya kalong kalong.Betawi, Krawang tekan kali Indramayu, Priyangan tekan segara kidul; Semarang lan wewengkoné (tahun 1677), Cirebon wus ngaub marang VOC. Tapel watesé jajahan Banten sisih wétan Cisédané. Jajahan VOC. mangétan tekan Cilosari lan Cidhonan (tahun 1705).Ing tahun 1659 VOC. prajangjian karo Sultan ing Palembang, oleh idin ngedegaké bètèng ing bawahè.Ing tahun 1667 VOC. ngedegaké loji ana ing Padhang.Sawisé prajurit Walanda mitulungi marang para kawulané ratu Aceh, kang jajahané dhèk mauné ketug ing Indrapura (Sultan Iskandar Muda), VOC. ora mung katon gedhé panguwasané nanging iya katon sugih.Kutha Betawi saya suwé saya gedhé lan asri, nganti diarani "Ratuning kutha ing bumi sisih wétan".Dadi ing jaman iku VOC. kaya kaya lagi mumbul mumbule.Mungguh ing satemené senadyan gelaré kuwasa lan sugih banget, VOC. wis mundur, ngalamat arep bobrok.Kasugihané saya kalong, malah terkadhang terkadhang uga nganti tuna, nanging kejaba para Bewindhebber ora ana kang ngerti, awit digawé wadi banget.Para Bewindhebber enggoné awèh dividènd (anakaning andhil) marang para aandeelhouder isih ajeg akèh.Dadi saya suwé bandhané VOC. saya suda.Mungguh karepe para Bewindhebber enggoné ngrendhem wadi mau, supaya VOC. diaranana isih sugih lestaria diandel aja nganti kepatèn ubed.Wasana ing tengahing abad 18, VOC. wis katandhegan utang 3 yuta.Kang dadi jalaran sudané kasugihan VOC. warna warna, kayata:1. Kèhing wragad VOC. kanggo peperangn, tansah kapeksa sediya prajurit lan prau perang akèh.2. Rèhné jajahan saya jembar, punggawa saya mundhak akèh, anjalari undhaking wragad.3. kauntungan laku dagang wis ora kaya wis ora kaya dhèk abad kang kepungkur, awit akèh punggawa VOC. lan wong bumi padha laku dagang peteng utawa dagang colongan, VOC. enggoné mblanjani punggawané kesethithiken, dadi punggawané mau kepeksa golèk kauntungan liya sarana dagang peteng. Déné wong bumi enggoné dagang colongan lelawanan wong Inggris utawa bangsa manca liyané. Marga saka malaking VOC. enggoné nindakaké monopolie, wong bumi padha gelem nerak prajangjiané monopolie. Rèhné wong bumi wis dadi mlarat marga saka pamèring VOC. lan punggawané karajan Jawa, barang pedagangan saka Europa mung sathirhik payuné.4. VOC. enggoné dedagangan ana ing Europa kerep tuna banget, marga dijori ing bangsa Inggris lan Prasman.Rékané para Bewindhebber enggoné arep nututi kapitunané serana ngencengaké tindaking monopolie lan nglarangi dagang peteng.Ewa déné sanadyan dagang peteng iku dilarangi banget kanthi ukuman abot, meksa saya ndadra, awit VOC. ora ngundhaki blanjané punggawané, lan pangulaké barang dedagangan kemurahen.Ana réka dayané VOC. kang sakawit ndadèkaké kauntunganing VOC, dhéwé lan bangsa bumi, yaiku enggoné nganakaké wulu wetu liya, kayata: nila, lawé, secang (kanggo pulas). Kang akèh banget pametuné yaiku kopi.GG. Zwaardekroon ngudi banget marang ajuning tanduran kopi mau (tahun 1718 - 1725).Wiwit VOC. dagang kopi iku mauné saka rembugé P. van den Broecke, nalika isih ana ing Mokka (jajahan Arab).Saya suwé kopi mau ana ing Europa saya payu.VOC. enggoné kirim kopi weton Mokka menyang Amsterdam ing sataun tauné nganti 300.000 pun.Bareng wong Turki ngengèl engèl wetuning dagangan kopi, VOC. nuli nyoba nandur dhéwé ana ing Tanah Jawa (tahun 1706).GG. Zwaardekroon prajangjian lan wong bumi dikon nandur kopi, pametoné saben sadhacin bakal dituku 15 ringgit.Wong bumi seneng atiné déné pituwasé mèmper, mulané