ing bab sakabèhé.Dhèk samana VOC. perang manèh lan mungsuhé lawas yaiku bangsa Portegis.Ing tahun 1638 jajahané wong Portegis ing Ceylon karebut ing sénapatining VOC. banjur Compagnie diidini ngadegaké bètèng lan nindakaké monopolie dagangan manis jangan.Ora antara suwé bètèng Malaka, kang kalebu sentosa banget, kinepung wakul lan diperangi bala VOC.Nganti suwé wong Portegis panggah. Ing tahun 1641 sénapati Walanda Caerteku dhawuh ngrangsang bètèng, wasana bedhah.Ing ngatasé wong Portegis ilangé kutha Malaka iku kerugian gedhé banget.Sarèhné banjur uga kélangan jajahan ing pasisiré tlatah Coromandel lan Malabar, wong Portegal prasasat tanpa panguwasa ana ing tanah Asia.Nalika bedhami ing tahun 1641 wong Portegis dipeksa nuruti baé.Mungguh ing ngatasé Compagnie, bisa oleh kutha Malaka kauntungan gedhé, awit ndadèkaké wediné para ratu bangsa bumi kabèh. Padagangané Malaka ngalih menyang Betawi.Nalika jamané GG. van Diemen kutha ing Betawi digedhèkaké lan dibecikaké.Jiwané 9.000, wong Walanda 3.000 luwih.Ing sajabané kutha wiwit akèh pasanggrahané para gedhé.Ing sajroning kutha wong laku dagang maju banget.Kacarita karajan Mataram ing wektu iku banjur rukun baé lan Compagnie.Ing tahun 1646 VOC. prajangjian karo Mataram (nalika jumenengé Mangkurat I).Ing saben tahun Compagnie kudu nglakokaké utusan menyang Mataram.Wong Jawa kena dedagangan ing sadhengah panggonan kejaba ing Moloko.VOC. lan Mataram padha déné ora kena ngréwangi mungsuhé.Ing sabakdané tahun 1629 kerep baé Banten memungsuhan lan Betawi, marga wong Banten ambubrah monopoliening VOC. karo wong Moloko.Pelabuhan Banten kerep banget dibarisi ing prau perang Walanda, dadi kutha Banten padagangané mati.Ing tahun 1645 Banten gawé prajangjian lan VOC.Dadi tetéla yèn panguwasané Compagnie tansah mundhak gedhé.GG. van Diemen arep nggedhékaké padagangan ing tanah Cina lan Jepang.Ing tahun 1642 ana wong Walanda, aran Abel Tasman njajah ngétan nemu pulo pulo anyar ing wewengkoné Australia iya iku Nieuw Zeeland lan Van Diemensland (saiki aran Tasmania).Tanah Australia diarani Nieuw Holland.Nalika jaman Sultan Agung ana owah owahan bab umuring tahun.Kang dienggo tumekané jaman iku diarani tahun Saka, umure kaya déné tahun Christen ((+/- 365 dina) wiwité tahun nalika tahun christen wis tekan angka 78.Wiwit tahun Saka 1555 (= 8 Juli 1633) umure disalini manut lakuning rembulan ( 1 tahun = 355 dina) dicocogaké karo tahun Arab kang dhèk samono wis tekan angka 1.043.Tumekaning saiki kabèh mau isih dipacak ana almenak, kayata: 1 Januari 1925 = 5 Jumadilakir Dal Windu Sengara 1855 (Jawa) = 5 Jumadilakir 1343 (Arab). 16 Pérangan Kang Kaping PindhoBab 8Kraman ing Moloko (1650 - 1653)Mataram Jamané Amangkurat I lan Amangkurat II.Kraman Trunajaya. Perang Banten. 1645-1677 Mangkurat I 1650-1653