wayah bengi medharake kawruh ganti gumanti. Ora ana pawarta lan ora ana tembung, ora keprungu swarane” (Jabur 19:1-4). Sumangga panjenengan mirsani lintang-lintang, mangertos bab jembaring jagad, ngamat-amati kaelokaning alam, ningali endahing pletheking surya – sadaya punika wau mratelakaken wontenipun Gusti Allah ingkang yeyasa. Manawi punika dereng cekap, ugi cetha wontenipun Gusti Allah ing salebeting manah kita piyambak. Kohelet 3:11 nyariosaken dhateng kita, “... malah atine padha kaparingan kalanggengan ...”Minangka tambahan tanggapaning Kitab Suci bab wonteninpun Gusti Allah, wonten tanggapan sacara nalaring manungsa. Ingkang kapisan, inggih punika tanggapan ontologis. Rancangan ingkang kawentar piyambak saking tanggapan ontologis dasaripun migunakaken rancanganing Gusti Allah kangge mbuktekaken wontenipun Gusti Allah. Kawiwitan sarana tetepaning Gusti Allah kados dene “bilih pundi ingkang boten langkung ageng saged dipun mangertosi.” Bab punika lajeng dipun tanggapi bilih wonten langkung ageng katimbang boten wonten, lan awit saking punika ingkang ageng piyambak saged dipun mangertosi kedah wonten. Manawi Gusti Allah boten wonten lajeng Gusti Allah boten badhe dados dipun mangertosi ingkang paling ageng – nanging punika badhe ndadosaken bebantahan bab pangertosaning Gusti Allah. Ingkang kaping kalih inggih punika tanggapan teologis. Tanggapan teologis bilih saking wiwitan jagad ngalingalaken kados satunggaling rancangan kaelokan, ing ngriku mesthi satunggaling rancangan Ka-allah-an. Contonipun, manawi donya ajeg atusan mil langkung celak utawi langkung tebih saking surya, punika boten badhe saged nyanggi gesangingpun samangke. Manawi kawontenan ing atmosfir ajeg benten sawetawis persen titik, saben ingkang gesang ing donya badhe pejah. Pepalang saking molekul protein tunggal kabentuk sacara kaleresan inggih punika 1 ding 10243 (punika 10 dipun kantheni 243 O’s). Sel tunggal awujud saking mayuta-yuta molekul protein.Tanggapan ingkang pinanggih ing nalar ingkang kaping tiga tumrap wontenipun Gusti Allah inggih punika kasebat tanggapan kosmologis. Saben pituwas mesthi wonten sababipun. Jagad punika sarta sadaya bab ing lebetipun punika satunggaling pituwas. Mesthi wonten ingkang murugaken samukawis sanesipun punika wonten. Bab ingkang “tanpa-sabab” inggih punika Gusti Allah. Tanggapan ingkang kaping sekawan inggih punika kasumurupan minangka tanggapan kasusilan. Saben kabudayan nglangkungi sejarah ingkang nggadhahi kathah bentuking ukum. Saben tiyang gadhah pangraos bab leres lan lepat. Mejahi, ngapusi, nyolong, sarta tumindak tanpa kasusilan sacara umum badhe katolak. Saking pundi pangraos leres lan lepat punika dhateng manawi boten saking Gusti Allah ingkang suci?Sadaya saking punika, Kitab Suci nyariosaken dhumateng kita bilih manungsa badhe mbucal seserepan bab Gusti Allah ingkang resik lan boten saged kaselaki sarta minangka gantosipun pitados ing pagorohan. Rum 1:25 mratelakaken, “Awitdene iya padha nglironi kayektene Gusti Allah kalawan barang pulasan, padha ngluhurake sarta ngabekti marang pepadhanging tumitah, nglalekaken marang kang nitahake, kang mesthine padha pinuji puji ing salawas-lawase. Amin.” Kitab suci ugi mratelakaken bilih manungsa tanpa dasar boten pitados ing Gusti Allah, “Awitdene kang ora katingal ana ing Gusti Allah, iya iku kakiyatane kang langgeng lan kaallahane, iku wiwit dumadine jagad bisa kasumurupan saka ing pakaryane, satemah wong-wong padha ora bisa diarani tanpa kaluputan” (Rum 1:20).Manungsa ngugemi boten pitados ing Gusti Allah amargi “boten ilmiah” utawi “amargi boten wonten buktinipun.” Dasar ingkang leres inggih punika bilih tiyang ngakeni bilih Gusti Allah punika wonten, tiyang-tiyang wau inggih kedah sadhar bilih piyambakipun tanggeljawab dhateng Gusti Allah lan mbetahaken pangapunten saking Gusti Allah (Rum 3:23; 6:23). Manawi Gusti Allah wonten, lajeng kita kedah tanggeljawab punapa ingkang kita tindakaken tumrap Panjenenganipun. Manawi Gusti Allah boten wonten, lajeng kita saged tumindak punapa kemawon ingkang kita kepengini tanpa kuwatos bab paukumaning Gusti Allah dhumateng kita. Kula pitados bilih saking punika ewah-ewahan kiyat sanget anggenipun kacepengi dening kathah masyarakat kita – nyukani manungsa pilihan bab kapitadosan tumrap Gusti Allah ingkang nitahaken sadayanipun. Gusti Allah wonten lan wekasanipun sadaya tiyang sumerep bilih Panjenenganipun punika wonten. Kasunyatani-pun bilih sawetawis tiyang ingkang nyelaki wontenipun Gusti Allah punika saleresipun arupi satunggaling tanggapan tumrap wontenipun Gusti Allah.Keparenga kula ngaturi satunggal tanggapan ingkang pungkasan tumrap wontenipun Gusti Allah. Kados pundi kula sumerep bilih Gusti Allah punika wonten? Kulo sumerep bilih Gusti Allah punika wonten awit kula matur dhumateng Panjenenganipun saben dinten. Kula boten mirengaken suwantening Panjenenganipun paring wangsulan dhateng kula, nanging kula ngraosaken peparingipun, kula ngraosaken panuntunipun, kula ngraosaken sihipun dhumateng kula, kula kepengin panglipuranipun. Bab-bab ingkang sampun kelampahan ing gesang kula ingkang boten badhe wonten katerangan kajawi saking Gusti Allah. Gusti Allah sampun sacara elok sanget anggenipun paring karahayon dhumateng kula lan nggantosi gesang kula ingkang boten saged kula pitulungi kajawi ngakeni lan memuji wontenipun Gusti Allah. Boten wonten satunggal-satunggala saking tanggapan-tanggapan punika salebeting lan saking manungsa piyambak saged ngujuk-ujuki sok sintena ingkang nolak ngakeni punapa ingkang sacara prasaja sampung cetha. Pungkasanipun, wontenipun Gusti Allah kedah katampi sarana kapitadosan (Ibrani 11:6). Kapitadosan ing Gusti Allah punika sanes untung-untungan ingkang ngawur, punika langkah ingkang aman tumuju panggenan ingkang padhang ing pundi 90% tiyang