saka ngendi? (saka alas) 68 b. Wangsalan Wangsalan inggih menika unen-unen ingkang meh sami utawi saemper kaliyan cangkriman, nanging limrahipun wangsulanipun sampun dipunsebataken kanthi cara sinandhi utawi boten dipunblakakaken. Tembung wangsalan menika nunggal teges kaliyan tembung wangsulan.wangsalan ugi kathah ingkang tinemu ing kasusatran, limrahipun rinaket ing basa pinathok lan rinengga, ugi wonten ingkang sinawung ing tembang. Wujudipun wangsalan miturut Subalidinata (1994) inggih menika inggih (1) wangsalan padinan, (2) wangsalan ingkang rinacik ing ukara, (3) wangsalan ingkang kadadosan saking kalih ukara utawi kalih gatra. Wangsalan padinan inggih menika wangsalan ingkang limrahipun kangge pagineman saben dintenipun, wonten ingkang tanpa nyebataken batanganipun amargi ingkang mirengaken sampun dipunanggep mangertos suraosipun. Tuladhanipun: (i) Isih enom kok njangan gori. (jangan gori= gudheg); (ii) We, kok banjur ngewoh kesambi. (woh kesambi= kucacil); (iii) Kowe iku, kok mung mutra bebek (putra bebek = meri); (iv) Wong mung guyon wae kok banjur mentil kacang. (pentil kacang = besengut), (v) Jenang gula mas. Welingku wingi! (jenang gula glali). Wangsalan ingkang rinacik ing ukara. Tuladhanipun inggih menika: 69 (i) Roning mlinjo, sampun sayah nyuwun ngaso (eso); (ii) Balung klapa, ethok-ethok ora priksa (bathok); (iii) Cecak toya, aja mingkar ing ubaya (baya); (iv) Kukus gantung, sawangane sajak bingung (sawang). Wangsalan ingkang kadadosan saking kalih ukara utawi kalih gatra. Gatra kapisan minangka wangsalan (cangkriman), ukara kapindho minangka bedhekan utawi tebusanipun. Tuladhanipun: (i) Kolik priya, priya tinilar kang garwa (tuhu; duda). Lamun tuhu, pepadha tresna ing kalbu. (ii) Kolik priya, priya gung Anjani putra (Manuk tuhu, Anoman) Tuhu eman, wong anom wedi kangelan. c. Paribasan Paribasan inggih menika unen-unen ingkang gumathok racikanipun saha mawi teges tartemtu. Racikanipun tembung boten ewah, suraos utawi tegesipun ugi gumathok, limrahipun ateges entar. Paribasan ugi saged dipunsebat minangka unen-unen ingkang ajeg panganggenipun, mawi teges entar (kias) tetembunganipun wantah (limrah), boten ngginakaken pepindhan (gegambaran). Tuladhanipun: 1. adigang, adigung, adiguna = ngendelake kekuwatan, keluhuran, lan kapinteran; 2. ana catur mungkur = ora ngrungokake guneman kang ala; 3. mikul dhuwur mendhem jero = anak kang bias njunjung drajate wong tuwa; 70 4. sing sapa salah seleh = sapa sing salah bakal konangan; 5. welas tanpa lalis = karepe ngeman nanging malah gawe kapitunan; 6. criwis cawis = nyacad akeh omonge, nanging uga mrantasi ing gawe; 7. dahwen ati open = nyacad nanging duwe pamrih; 8. tulung menthung = katone mitulungi nanging malah gawe rekasa. d. Bebasan Ingkang dipunsebat bebasan inggih menika unen-unen ingkang ajeg panganggenipun, gadhah teges entar (kias) mawi gegambaran kewan, barang, kahanan, ingkang dipungambaraken sipating manungsa utawi kahananipun tiyang/ tindak tandukipun.. Tuladhanipun: 1. aji godhong jati aking (garing) = asor banget ora ana ajine; 2. esok dhele sore tempe = ora teteg atine gampang molah-malih; 3. nguthi-uthik macan dhedhe = njarag gawe nesune wong kang wis lilih atine; 4. suduk gunting tatu loro = nindakake pagawean mung sawerna, kliru mula kapitunane luwih saka siji; 5. sedhakep angawe-awe = ninggalake tumindak ala, nanging ing batin isih kepengin nglakoni. e. Saloka Saloka inggih menika unen-unen ingkang ejeg panganggenipun, mawi gegambaran (pepindhan) kewan, barang, utawi kahanan, sing dipindhakake wonge 71 lan tembunge sing dadi pepindhan dumunung ing ngarep ukara utawi dados jejer. Tuladhanipun: 1. cebol nggayuh lintang = gegayuhan kang mokal bisa kelakon; 2. jati ketlusuban ruyung = kumpulan wong becik kecampuran wong ala; 3. satru munggwing cangklakan = mungsuh sing isih sanak sedulur; 4. timun wungkuk jaga imbuh = wong bodho kanggone mung yen kekurangan wae; 5. endhas gundhul dikepeti = wis kepenak dienak-enakke. f. Pepindhan Pepindhan inggih menika unen-unen ingkang ngemu suraos pepadhan, irib-iriban, emper-emperan. Ing kasusastran Jawi, pepindhan menika limrahipun ngginakaken tembung kaya, lir, pindha, kadi, kadya. Tuladhanipun pepindhan inggih menika : 1. galake kaya macan manak, 2. rukune kaya mimi