”“Kenthang .......Ngenthang-enthang , ora arep nandur apa-apa. Tiwas ngentekake tenaga, ragad, ora ana asile apa-apa”kandhane Marta nerusake laku karo ngedumel. Wong edan apa? Wong wayahe arep ketiga isih nandur jagung. Mbah-mbah jaman biyen nduweni petungan jilung, rodhung, lutak, patwi, mori. Yen bar ditanduri gaga tegese wis ngancik mangsa ketiga. Ateges ora bakal ana banyu udan. Arep diileni saka kali wong kaline ora mili. Aja maneh kangge ilen-ilen kanggo tegalan, kanggo ngombe rajakaya wae ora. Apa maneh weruh tegalane mbah Wangsa sing ora ditanduri apa-apa.“Tegile badhe dipun tanemi napa, mbah?” pitakone marang mbah Wangsa.“Arep ditanduri apa lho, le. Adat saben yen ngene ya ora ditanduri apa-apa. Wong arep ketiga”“Lha teksih kathah jawah ngaten”“Lha ya kuwi. Mengko yen ditanduri jagung wayahe dhangir wis ora ana udan”“Tegile Warina badhe ditanemi jagung”“Ya wis ben” wangsulane mbah Wangsa ayem wae.Marta sangsaya kenceng anggone ora arep nanduri tegalane. Dhasare ya ora duwe dhuwit kanggo tuku winih. Saiki winih jagung yen ora tukon toko ya ora gelem thukul. Kamangka mbah-mbah biyen winih jagung saka woh tanduran sadurunge.Mangsa ngarepake ketiga lumrah diarani mangsa mareng . Lumrahe isih ana udan nanging wis akeh panase. Nanging mangsa mareng taun iki rada beda. Udan isih nyeblok saben dina. Malah dhek wingi dicampuri angin lesus. Akeh gendheng, payon omah padha rontok. Malah kabare ana omah sing ambruk barang. Ora krasa lakune wis teka ngomah.Marta krasa jengkel atine. Arep mepe pari gaga panenan taun iki ora bisa. Kadhang esuk srengengene katon menceret, nanging wayah bedhug mendhunge wis nutupi langit. Kadhang sedina dheg ora ana panas babar blas, nanging ya ora udan. Kadhang kala sedina mbethethet udan nggrejih wiwit esuk nganti sore “Yen kaya ngene terus pari iki bisa-bisa thukul.” Mangka pari iku minangka jagane pangan tekan panen gaga maneh. Ora ana pametu liya saka liyane tetanen. Arep buruh macul, ora ana wong mburuhake, wong pancene ngadhepi mangsa ketiga. Arep melu buruh menyang kutha – kaya wong-wong liyane – ora nduweni kapinteran apa-apa. Ya yen bisa nukang, tukang kayu apa tukang batu ora dadi ngapa wong isih duwe kapinteran. Bisane mung buruh kedhuk. Kahanan kaya mangkono isih disambati anake kanggo ragad sekolah. Anake saiki munggah kelas enem. Pancene sekolahan ora narik SPP, nanging isih kudu ngetokake ragad liyane. Kaya klambi seragam, sepatu, buku isih kudu tuku sanajana ora kudu tuku menyang sekolahan. Wong seragame ya wis suwek-suwek. Durung mengko yen kudu nerusake menyang SMP. Apa bisa ngragadi anake supaya dadi wong pinter. Digadhang-gadhang anake bisa pegawe. Ora usah dadi dhuwur-dhuwur sang pangkate pating trempel kae, cukup kaya pak guru Kirna. Saben dina sandhangane resik, setlikan nylithit, ora nate gupak endhut. Mangkat mulih numpak pit montor. Saben sasi nampa bayar. Bojone ya guru pisan. Bayare wong loro paling ora wis limang yuta. Jarene, lagi wae mentas nampa rapelan telung puluh yuta pa ngono. Dhuwit samono kuwi olehe ngetung kepriye, Marta bingung. Rapelan sing setaun durung dibayarake. Omahe gedhong magrong-magrong. Nyambut gawene kepenak ora ngrekasa kaya dheweke. Saben dina kudu ngangkat pacul . ora oleh asil yen durung telung sasi engkas. Durung mengko yen tandurane dipangan ama. Pikirane Marta ngambra-ambra teka ngendi endi. Telung sasi saka kedadean iku Marta ketemu Sukina karo Margana nggawa pikulan arep menyang tegal. Marta takon marang Sukina.“Esuk-esuk arep menyang endi, Na?”“Arep sambatan”“Nggone sapa?”“Nggone Warina”“Nyambat apa ta ?“Dikongkon ngepeki jagunge neng tegalan”“ Lho, wis panen ta”“Wis”Bareng Sukina karo Martana wis