Kitab Nagarakretagama ingkang sinerat déning Mpu Prapanca nyariosaken lampahipun Raja Hayam Wuruk,ingkang hamrintah kerajaan Majapait antawis warsa 1350 - 1389, tumuju Candhi Palah badhe nindakaken pamujan dhumateng Hyang Acalapati ingkang awujud Girindra (Raja Panguaos Wukir). Asma ingkang sami inggih punika Girindra ingkang dipun sebat wonten ing kitab Nagarakretagama ingkang asma Ken Arok ingkang agelar Girindra utawi Girinatha nuwuhaken panyana bilih Candhi Penataran inggih punika papan pandharman (perabuan) Ken Arok. Girindra ugi asma salah satunggaling wangsa ingkang dipun turunaken Ken Arok salintunipun wangsa Rajasa saha wangsa Wardhana. Wondene Hyang Acalapati inggih punika salah satunggaling pawujudan saking Dewa Siwa sarupa kaliyan patuladhan (khodam) watak-watak Bathara Siwa ingkang miturun kapercayan katindakaken déning Ken Arok. Kawigatosan dhateng prasasti Palah wangsul rikala warso 1286 wonten ing pamarintahanipun Kertanagara. Panjenenganipun hangadegaken Candhi Naga kanthi hiasan relief naga ingkang dipun sangga déning 9 pawongan minangka pralambang candrasengkala "Naga muluk sinangga jalma" utawi warsa 1208 Saka. Wonten ing pamarintahanipun Jayanagara candhi Penataran wiwit pikantuk pemigatosan malih tumunten dipun lajengaken wonten ing pamarintahanipun Tribuanatunggadewi lan Hayam Wuruk. Pamujan dhumateng Dewa Palah sansaya kenthel arupi pamujan dhumanteng Dewa Wukir utawi Syiwa. Candhi Penataran dipun resmekaken minangka candhi nagara kanthi status Dharma uwal. Jumbuh kaliyan angka warso ingkang kaukiraken wonten ing tembok kolam inggih punika warsa 1337 Saka utawi warsa 1414 M minangka angka warso ingkang paling anem ing antawisipun angka-angka warsa ingkang wonten ing komplek candhi Penataran kasebat. Wekdal punika Majapait wonten ing pamarintahanipun Wikramawardhana. Kawiwitan bibaripun kerajaan Majapait ingkang tumunten kasusul kanthi mlebetipun agami Islam wonten ing tanah Jawi, kathah bangunan suci ingkang magepokan kaliyan agami Hindhu lan Budha makaten kemawon dipun tinggalaken déning masyarakat penganutipun. Sansoyo dangu bangunan-bangunan suci ingkang boten kaginakaken malih punika dipun supèkaken tiyang amargi masyarakat kathah-kathaipun sampun gantos kapercayan. Satemah bangunan kasebat dados kalantar boten wonten malih ingkang ngurus, pungkasanipun kaurug longsoran siti saha taneman grumbul. Candhi Penataran dipun panggihaken malih wonten ing warsa 1815, ananging ngantos dumugi warsa 1950 dereng kathah dipun kenal. Ingkang manggihaken ingging punika Sir Thomas Stamford Raffles (1781-1826) Gubernur Jendral pamarintah kolonial Inggris ingkang naté kuwaos wonten ing nuswantara. Kairingan lampahipun wekdal komplek candhi Penataran ingkang rikala rumiyin naté kasingkiraken, sapunika wiwit pikantuk kawigatosan saking pamarintah lan salajengipun dipun pugar. Sapunika candhi punika dados tujuwan wisata ingkang merak ati.