Basa lan sastra sing ngrembaka ing tlatah Banyumasan iku basa lan sastra Jawa dialek Banyumasan. Akèh para ahli sing duwé panemu yèn basa Banyumasan iku basa sing luwih tuwa tinimbang basa Jawa sing saiki tansah ngrembaka. Basa Banyumasan nduwèni spesifikasi kayata nggunakake vokal lan konsonan ing pungkasaning tembung sing diucapke kanthi cetha, tuladhane: Tiba, Sega, Mangga, Jeruk, Manuk, Kepadhuk, lan liya-liyane. Pangucapane vokal lan konsonan kaya iki saemper karo pola pengucapan ing basa Jawa kuna, kayata: "tan ana dharma mangrwa". Dideleng saka kosakatane, basa Banyumasan nduwèni kosa kata sing saemper klawan basa Kawi, mligine inyong mirip karo ingong, rika pada karo rika.