pepalang), dadi uripe ana ing wit-witan iku iya mung tansah kudu kelingan pakulinane dhek maune. Nanging rehning tansah ora bisa sembada amarga bebadane wus banget kasar lan abote, dadi iya ora kawawa anggawa lumaku bebadane kaya dene dhek maune; dadi lakune ya banjur mung colat-colot bae. Suwe-suwe bareng saya rosa pancolote iya banjur sangsaya adoh anggone mingser saka pernahe. Dene pencolote iku ana kang kadhung (cugag, jugag) ora bisa tekan wit liyane. Wis mesthi bae banjur tiba ana ing pratala lan banjur kulina urip ana ing kono.Saka anggone mancolot iku mau, anjalari gampang bisane kataman dening dayaning surya lintang lan rembulan kawuwuhan dayaning Pramana geni lan maruta. Mulane iya banjur mahanani piranti ana ing perangane ragane kang kasar iku, lan banjur bisa thukul wulu kang anggampangake lakune sarta piranti kanggo anjaga ragane, banjur ana sikile, suwiwi lan buntut. Bareng wus pepak pirantine, lakune meh bisa kaya dhek maune sarana ngobahake badane lan ambèbèr elare dikêbêt-kêbêtaké, banjur bisa ngambara (mabur). Mulane diarani mangkono, iku mbok manawa saka tembung ngambah udara, dicekak amrih gampange dadi ngambara. Dene tembung mabur iku njupuk suwara kebeting suwiwi. Sato kang mangkono diarani bangsa kukila (manuk). Bangsane iku kabeh anggone ngrasuk rasa ora pati lawas, marga ragane enggal rusak (mati). Jiwane banjur bali awor hawa lan swasana, sumawana karo urip kang ana ing langit. Dene ragane kang wus rusak mau, iya banjur gumlethak ana ing pratala, sarta iya banjur bosok, ora beda karo gegodhongan utawa gegremetan kang wus ingsun terangake mau.Bosokan iku yen kataman dening soroting surya sarta dayaning pratala, apa maneh tansah kegepok dening hawa, iya banjur dadi kewan cilik kaya dene bangsaning gegremetan, diarani sèt. Nanging satemene: ‘sèta’, marga kewan iku kang akeh rupane seta (putih). Set iku ora suwe banjur bisa salin rupa, katitik saka perangan utawa pirantine, kayata: endhas, gembung, sikil sarta eklar. Kang rehning dhek maune tilas bebadaning bangsa iberan, dadi sikile ya ora pati digunakake, kajaba mung elare bae. Saking kumudu-kudu anggone arep bisa kaya dhek maune, marmaning Ywang Kang Among Dumadi, iya banjur tinurutan duwe elar lan iya banjur bisa mabur nanging elare banget bedane yen tinimbang nalika dhek dadi kukila.Marga saka kagawa ciliking ragane, yen arep mangan banget rekasane, dadi ora pati bisa nggunakake cangkeme. Marga mangkono mau, marmaning Pangeran, iya banjur tinurutan duwe cangkem kang dawa lan cilik, bolongane lembut banget. Iku samangsa dipigunakake kanggo mangan, bisa metu dayane akas sarta landhep. Cangkeme kang dawa iku diarani tlale. Kewan kang mangkono iku diarani laler. Mula diarani mangkonomanawa ya mung njupuk gampange bae, marga abur lan mlakune angler. Bangsane aler iku ana pirang-pirang rupa, nanging ora pati perlu menawa ingsun terangake siji-sijine. Dene uripe laler iku ana ing ragane ora suwe (mati). ragane uga banjur tiba ing pratala sarta uga banjur bosok.Sangkan Paran #16Ana maneh kang kedadeyan saka bosokaning gegodhongan utawa saka rereged kang ana ing banyu meneng (megung) kang ora kawoworan bosokaning kewan. Iku kedadeyane meh memper laler, diarani lemut. Mula diarani lemut awit patrape yen arep mangan lakune anggrumut sarta lebuning pangan sarana diamuti nganggo tlalene. Lemut iku uripe luwih cendhak tinimbang karo laler; uga banjur mati kaya kang wus sun terangake mau. Mangkono ing sabanjure mungguh kaanane bangsane iku.Sawuse mangkono, suwe-suwe ana bangsane mina anggone ngupaya pangan ing sajeroning banyu jaladri rumangsa kurang. Mulane banjur ana kang mentas ing dharatan. Kawitane anggone mentas teka sethithik ora pati adoh saka karo banyu mau. Ana ing kono bisa oleh pangan bosok-bosokan kang ana ing dharatan. Sawuse mangan tumuli bali marang banyu maneh, suwe-suwe saking butuhe anggone arep kecukup pangane, lakune saya adoh malah ana kang kongsi ora bisa bali marang banyu maneh. Dadi suwe-suwe iya banjur bisa mathuh sarta kulina ana ing pentasan. Mangkono ing sabanjure nganti sak matine ana ing kono.Sasuwene ana ing dharatan iku, wus mesthi tansah kataman dening hawa sarta soroting Guruning Ngadadi, kang tekane wus kawoworan dening dayaning surya lintang lan rembulan, kang wus anggawa dayaning pirang-pirang kahanan kang ana ing langit. Amarga kang mangkono iku mula suwe-suwe bisa njalari salin rupa sarta watake. Lan banjur nangkarake wiji ana ing kono. Patrape ora beda karo kang wus ingsun terangake ing ngarep. Saya lawas turunane banjur sangsaya beda banget karo rupa lan watake. Malah ana kang banjur thukul pirantine kanggo njaga karahayoning awake. Yaiku wulu sikil sarta buntut. Kang wus dadi arupa mangkono iku diarani sato. Karepe tembung kang mangkono iku nandhakake anggone bisa urip wus nglakoni ing panggonan loro.Dene sato mau kang akeh sikile papat. Ana kang nganggo driji lan kuku, ana kang nganggo tracak. Tracake ana kang wungkul ana kang belah. Dene sarupane atracak belah iku endhase ing perangan ngarep kapara ndhuwur thukul pirantine kang banget migunani kanggo njaga marang awake. Piranti kang mangkono iku diarani sungu, karepe tembung mangkono awit manawa migunakake piranti iku mung yen pinuju nepsune wungu (tangi).Sarupane sato kang anduweni tracak iku dhek mau-maune nalika ana ing sajeroning jaladri, kang nurunake bangsane mina kang panganane gegodhongan sajroning jaladri kono. Mula bareng ana ing dharat karemane iya mangan gegodhongan. Dene kang metu kukune iku dhek maune kang nurunake mangan banyu jaladri kang wus kawoworan dening sarupaning rereged, yaiku saka bosok-bosokaning gegodhongan sarta wowohan utawa bangkening mina. Ana maneh bangkening sato utawa gegremetan sarta kukila kang kentir dening ilining banyu, bareng wus tekan ing jaladri kono, iya dipangan dening mina kang lagi ingsun terangake iki. Mulane bareng ana ing dharatan karemane iya mangan bosok-bosokaning raga kaya dene dhek ana ing sajroning jaladri maune. Bareng wus turun tumurun (tumangkar), suwe-suwe pakane kurang, mulane enteking bosok-bosokan iku banjur nyoba mangan bangsaning gegremetan kang cilik-cilik sarta kang gampang kecekele.Nanging kang samono iku suwe-suwe iya banjur kekurangan maneh. saking dening banget serenge anggone arep mangan ing wusana suwe-suwe ketekan kang dadi pangarep-arepe mau, yaiku banjur duwe daya kuwanen lan wuwuh karosane. Sawuse mangkono banjur nyoba gelem mangan bangsaning sato kang cilik-cilik. Samono uga iya isih kurang, mula banjur nyoba arep mangan sato kang gedhe, ananging bareng kapinujon kang karosane satimbang lan dheweke ya banjur kuwalahan. Dadi ora bisa kelakon mangan sato kang disedya mau; mula saya mantheng ing pangarep-arepe. Marga saka kencenging pangarep-arepe iku, marmaning Ywang Suksma Kawekas anedhakake sihe anekani ing pangestine; wusana banjur tuwuh piranti kang luwih dening santosa sarta landhep, ana ing sajroning cangkeme sarta maneh ragane wuwuh karosane. Piranti kang mangkono iku diarani siyung. Mula diarani mangkono amarga keksining piranti iku ing ngatase bangsane sato wus kelebu linuhung (linuwih) yen tinimbang karo sato liyane kang ora duwe piranti iku. Dadi ing samengko banjur bisa katekan ing pangarep-arepe mau. Tuwuhing daya pangesthi kang anjalari mangkono iku diarani ‘karep’; mula diarani mangkono amarga tekane mung yen pinuju kegendeng ing daya arep.Sangkan Paran #17Dadi kang mangkono iku sira aja keliru tampa mungguh kang diarani ‘karep’ iku. Dhek mau ingsun wis nyaritakake, yaiku tumangkare wiji sarana ‘saresmi’ (rabi); iku aja sira kayuk bae lan aja sira sengguh yen iku uga kedadeyan saka dayaning ‘karep’ kang mangkono. Sayekti yen ora. Ing tembe sira bakal ingsun wulangake mungguh mula bukane dene sakabehing ‘jiwaning urip’ kang wus ngrasuk bebadan iku kabeh banjur padha duwe krengket saresmi. Iku sabenere kaya dene wus watak (dhasar). Mula ora padha karo dayaning ‘karep’ kang wus ingsun terangake iki mau, awit iku mung yen ragane lan dayaning ludira sarta rasaning badan isih madeg (melek). Tandhane dene yen ngantuk utawa turu, karep kang mangkono iku iya melu meneng. Mara sapa sing wis tau weruh wong turu bisa mangan? Seje karo rasaning saresmi iku mau, aja maneh sajroning turu, ing sajroning kaalusan wis ana kang mengkono iku, ing tembe manawa sira wus sambada ing panggayuhe, mesthi bisa nyatakake dhewe. Ing kono mengko sira lagi pracaya sarta ngandel temenan. Dadi ora gampang diowahi sarana ujar manis utawa ora gumingsir dening pepoyok lan pamaido utawa penyedha. Samene dhisik anggoningsun amblabari marang sira. Saiki prayogane ingsun banjurne dhisik teruse katrangan ing dhuwur mau kongsi tumedhaking suksma tuwuh ing marcapada iki, nganti diarani manungsa.Cethane mangkene :Dhisike ! Sawuse bawana pepak isen-isene lan wus ana titahing Suksma kang padha ngrasuk ‘badan alus’ kang urip ana ing langit lan ana ing pangrantunan sarta maneh kang wus padha ngrasuk ‘bebadan kasar’ urip ana ing pratala utawa ing sajroning