title: Дмитрий Иванович Менделеев
text: Дмитрий Иванович Менделеев (, Тобольск — , Санкт-Петербург), Орос химик. Санкт-Петербургын ехэ һургуулиин профессор; Эзэн хаанай Санкт-Петербургын Эрдэм Ухаанай Академиин сурбалжалагша-гэшүүн. Үелхэ системэдэ хуби нэмриеэ оруулжа байһан хүнүүдһээ илгарха тэрэнэй амжалтын онсолиг, тухайн үедэ нээжэ элирүүлээгүй байһан элементнүүдэй шэнжэ шанарые тодорхойлжо шадаһан ябадал юм.
  
  Намтар 
  Дмитрий Иванович Менделеев Сибириин Тобольскдо 1834 оной 2 һарын 8-до Иван Павлович Менделеев, Мария Дмитриевна Менделеева хоёрой (басаганай обогынь Корнильева) хүбүүн болон түрэбэ. Менделеев бүлынгээ арбан долоодохи  (ондоо мэдээсээр, арбан дүрбэдэхи) одхон хүбүүн байгаа. Тэрэнэй үбгэниинь Павел Максимович Соколов поп байгаа. Иван Павлович Менделеев, аха дүүнэрэй хамтаар үнэн алдарта семенарида һууха ябасадаа шэнэ обогтой болоһон байна. Менделеев багаһаа үнэн алдарта шажантан боложо хүмүүжэһэн байгаа. Эсэгэнь гимназида хүмүүнлигэй ухаан, улас түрэ, философи багшалдаг байһаншье һаа, һоxоp боложо багшын албан тушаалһаан арсаха үедэ гэртээ ехэ санхүүгэй бэрхэшээл тулгардаба. Тэрэнэй ушарһаа, эхэнь урид гэр бүлээрээ ажаллуулажа байһан шилын үйлэдбэриие дахин һэргээн ашаглалтанда оруулба. 13 наһатай байхадань эсэгэнь наһа баража, эхын үйлэдбэри галда шатаһанай һүүлдэ Менделеев Тобольскын гимназида һуралсаба. 
  
  1849 ондо Менделеевые дээдэ болбосорол эзэмшүүлхын тулада, эхэнь тэрэниие Сибирьһээ Москва хүрэтэр абажа ябаа. Харамтай Москвагай ехэ һургуули тэрэниие хүлеэжэ абаагүй тула, эжы хүбүүн хоёр Санкт Петебургта ерэжэ, уламаар эсэгынгээ түгэсһэн ехэ һургуули болохо Гол педагогой хүреэлэндэ 1850 ондо ороһон байна. Һургууляа түгэсһэнэй һүүлдэ сүрье үбшэнтэй болохонь оношологдон, тодорхой болоһоной уламһаа, Хара тэнгисэй хойто эрьеэ дээрэ байрлаха Крым хахад арал руу 1855 ондо нүүгээ. Тэндэ байхадаа Симферополиин нэгэдүгээр гимназиин шэнжэлхэ ухаанай ахлаха мастер зэргэтэй болоһон ба 1857 ондо Санкт Петебургта бүрин эдэгэжэ бусажа ерэһэн байна.
  
  1862 ондо Менделеев Феозва Никитична Лещеватай гэрлэбэ. 1876 ондо Менделеев Анна Ивановна Поповада дурлажа тэрэндэ гэрлэхэ һанал табиһан ба зүбшөөгүй бол, амяа хорлоно гэжэ занан айлгажа байгаа. Поповатай гэрлээд, нэгэ һара үнгэрһэнэй һүүлдэ Менделеев Лещеваһаа албан ёһоор һалаба. Тэрэнэй ниигэмдэхи муу сэдьхэгдэл үлээһэн ябадалынь, Менделеевэй олон уластахи нэрэ хүндэһээ харгалзангүй, Менделеевые Эрдэм Ухаанай Академида орохо боломжые хаажа байгаа. Тэрэнэй хоёрдохи гэрлэлтэһээ гараһан охин болох Любовь Оросой алдарта ирагуу найрагша Александр Блоктой гэрлэһэн байна. Тэрэниие нэгэдэхи гэрлэлтэ гү, али Фоезвагай үхибүүд Ольга, Владимир хоёр бол Аннаһаа, Иван болон хоёр эхир үхибүүдтэй болобо.
  
  Менделеев 1907 ондо Санкт-Петербург хотодо пневмониһаа нүгэшэжэ, Волковское булашада хүдөөлүүлһэн байна.
  
  Дурасхал 
  Дмитрий Иванович Менделеевэй дурасхалаар үелхэ системэ, үелхэ системын 101-дэхи элемент болохо сасарга эдэбхитэй менделевий гэжэ нэрлэһэн байна.
  
  Тэрэнэй гадна, Менделеевэй нэрэмжээр олон юумэн нэрлэһэн байна:
  
   Менделеевск хото (Татарстан)
   Менделеево, Москвагай можо
   Менделеево түмэр замай үртөө (Пермиин хизаар).
   Менделеевской метрогой үртөө (Москва).
   Менделеево микрорайон (Тобольск).
   Менделеевэй һуурин (Хабаровскын хизаар).
   Кыргызстанда Менделеевэй мүльһэн гол
   Хойто мүльһэн далайда Менделеевэй нюруу 
   Кунашир аралда Менделеевэй галта уула 
   Менделеев (2769) астероид
   Һара дээрэхи һолирой тогоониие Менделеевэй тогоон гэжэ нэрлэһэн байна.
  
  Зүүлтэ 
   
  
  Оросой эрдэмтэд