title: Хүшэлтүрэгшэ
text: Хүшэлтүрэгшэ (, ,  — «хүшэл» +  — «түрэнэб»-һээ гараһан) — химиин элемент, атомай дугаар  8, химиин тэмдэглэгээнь O. Үнгэ, үнэргүй хии. 1772 ондо анха нээгдэһэн. 
  
  Дэлхэй дээрэ хүшэлтүрэгшэнь ехэбшэлэн бусад химиин элементуудтэй ионай, эсэбэл ковалентай холбоогоор холбогдон оршоно. Жэшээнь, уһан (H2O), сахюурай дабхар эһэл (SiO2, элһэнэй үндэһэн бүрэлдэхүүн), түмэрэй уһан эһэл (Fe2O3) гэхэ мэтэ.
  
  Аллотропи 
  
   Хүшэлтүрэгшын хоёрлоһон атом (O2) ургамалай фотосинтезай үр дүнгээр үүдэдэг, агаарай үндэһэн бүрэлдэхүүн болоод бүхы түрэлэй аэробика амитад O2-оор амисхална. 
   Озон гү, али хүшэлтүрэгшын гурбалһан атом (O3) дэлхэйн агаарай мандалай дээдэ дабхаргад байха ба наранай ультраягаан туяае шүүнэ. 
   Хүшэлтүрэгшын дүрбэлһэн атом (O4) гү, али тетраоксиген-ые, O2 -ые үндэр даралтаар (20 ГПа) шахаха замаар гаргажа абана. Хүшэлтүрэгшын энэ аллотропинь улаан үнгэтэй, хатуу түлэбдэ оршохо ба пуужингиин түлшэндэ хэрэглэгдэхэ боломжыень һудлажа байна. Ушарань, O4 нь O2, O3 һээ элүү хүсэтэй эһэлдүүлэгшэ юм.
  
  Изотопи 
  Хүшэлтүрэгшын 17 изотопи (атомай массань 12-28 хүрэтэр) мэдэгдэжэ байгааһаа 16O, 17O, болон 18O гэһэн 3 тогтобортой изотопитой. 16O хамагай үргэн тархалтатай (>99.7%) изотопи юм. Бусад бүхы изотопинуудынь тогтоборгүй болоод хахад задаралай хугасаань 3 минутаһаа бага байна.
  
  Зүүлтэ 
  
  Химиин элемент
  Металл буса