title: Тэнгэриин ван
text: Тэнгэриин ван ( «Тэнгэриин ван одон»; тэмдэг: ) — наранай аймагай гурбандахи томо, дүрбэдэхи хүндэ, наранһаа тоолобол долоодохи гараг юм. Тухайн гарагынь эртэ үедэ мэдэгдэжэ байһан 5 гарагтай эжэлээр ил нүдэндэ харагдахашье тодо буса байдал, удаан орбитоһоо шалтагаалжа гарагта тоосогдодоггүй байба. 1781 оной 3 һарын 12-ндо Ноён Уильям Хершель тэнгэриин ванг нээһэные мэдэгдэжэ оршон үеын түүхэндэ наранай аймагай мэдэгдэхэ хилэ хизгаарые ехэдхэһэн анханай тохёолдол боложо байба. Үүнһээ гадна энэнь дуран абайгаар олдоһон анханай гараг байгаа.
  
  Тэнгэриин вангиинь бүтэсээрээ Далайн вангтай түһэтэй болоод бусад хиин гараг Пүрбэ, Бямба илгаатай тула аашад заримдаа "мүльһэн гарагууд" хэмээн ангилдаг. Атмосферань Пүрбэ, Бямбатай эжэл уһантүрэгшэ, гелиһээ ехэнхидээ тогтохошье бага бусалха температуратай бодос (уһан, аммони, метан, маша бага хэмжээнэй нүүрһэнуһантүрэгшэд) ехэтэйгээрээ онсолиг. наранай аймаг дахи хамагай хүйтэн атмосфератай; хамагай бага темперутурань 49 K (−224 °C). Маша нарин, дабхараануудтай үүлэн бүтэсэтэй болоод хамагай дооронь уһан, хамагай дээдэ дабхараае метан эзлэдэг хэмээн үзэжэ байна. Тэнгэриин вангай сүм хэһэгые мүльһэн, шулуулигһаа тогдог гэжэ үзэдэг.
  
  Тэнгэриин вангиинь сахаригай системэ, суранзан мандал, маша олон дахуултайгаар бусад хиин гарагуудтай эжэл. Эргэхэ тэнхэлигынь нарые тойрохо хабтанда бараг хүрдэгээрээ бусад гарагһаа илгаатай. Иинхүү туйлуудынь бусад гарагай экватор байрлаха газар оршом оршоно. 1986 ондо Вояджер 2 сансарай хүлэгһөө абаһан зурагаар тэнгэриин ваниинь үзэгдэхэ гэрэлээр онсолиг үзэмжэгүй гараг болохонь харагдаба. Харин һүүлшын жэлнүүдтэ дэлхэйһээ ажаглахад экваторэйхинь яг дээрэ наран оршохо сэг ойротход уларилай өөршэлэлтэ, саг агаарай үзэгдэл ехэдэжэ байе ажаглаһан. Тэнгэриин ван дээрэхи һалхинай хурданиинь 250 м/с-д хүрэнэ. (900 км/цаг).
  
  Тэнгэриин вангай англи нэрэ Uranus эртэнэй Грекай тэнгэриин бурхан Уранай нэрээр нэрэлэгдэһэн. ()
  
  Зүүлтэ
  
  Гадаад холбоос 
  
   Edge On! ESO Press Release
   NASA's Uranus fact sheet
   Uranus Profile by NASA's Solar System Exploration
   Keck pictures of Uranus show best view from the ground — Press release with some photographs showing rings, satellites and clouds
   News reports of December 22, 2005 rings and moons discovery
   New Moons and Rings found at Uranus, SPACE.com
   Two more rings discovered around Uranus, MSNBC
   Planets—Uranus A kid's guide to Uranus.
   Spring Has Sprung on Uranus
   Uranus at Jet Propulsion Laboratory's planetary photojournal.
   Uranus (Astronomy Cast homepage)