title: Тайюань
text: Тайюань (хит. хил. 太原, пиньинь: Tàiyuán) — Хитадай хото, Шаньси можын засаг захиргаанай түб. Фэньхэ голой эрьедэ оршоно (Шара мүрэнэй һаба). Мүрэнэй баруун ба зүүн эрье табан хүүргэнүүдээр холбогдоно. ДНБ-нь 89,55 тэрбум юань гү, али нэгэ хүндэ 12 821 юань гаргана.
  
  Түүхэ 
  Тайюань болбол  500 ондо Чжао Цзянцын (хит. 趙簡子) Цзиньян (хит. 晉陽) нэрэтэйгээр бариһан эртын ниислэл юм. Цинь уласай үедэ хотые Тайюань гэжэ шэнээр нэрлэгдэбэ. Тус хотодо зарим хитад эзэн хашуул түрэһэн байна, эдэ дунда эгээл алдар суутайнь Тан уласай Ли Шиминь.
  
  Эхиндээ Цзиньян эртын Чжао уласай стратегиин түб байгаа.  221 ондо Цинь уласай Чжао уласые эзэмдэһэнэй һүүлдэ, хото Тайюань аймагые амбан захирагшын һууса болобо. Хань уласай үедэшье хото адли зэргэтэй байгаа.
  
  VI зуун жэлдэ хото Зүүн Вэй ба Хойто Ци уласуудай хоёрдохи ниислэл байхадаа, Тайюань ехээр ургажа буддын шажанай томохон түб болоо.
  
  562 ондо шэнэ хото баригдаһан байгаад, һүүлдэ Тан уласай үедэ (733 он) хуушан хототой ниилэһэн байгаа.
  
  Хотынхи эгээн хуушан барилга хадаа Цзинь Цы согсобори дотор Арюун Эхын Сүмэ (хит. 聖母殿); энэ барилга 1023 ондо баригдажа 1102 ондо заһагдаһан юм.
  
  Хотодо олон дахин хүсэтэй үер болоо:  453 ондо, 969 ондо; 1125 ондо дайнай үедэ хото мүхэһэн байгаа.
  
  Мин уласай үедэ (1568) хотын хэрэм дахин баригдаһан байгаа.
  
  XX зуун жэлдэ Синьхайн хубисхалай һүүлдэ хото Янь Сишаня жанжанай засаг доро байгаа. Милитарис хёморооной үедэ тэрэ бүхэ зүршэлдөөнһөө холо байһан ушаһаа Тайюань энхэ тайбантайгаар дэбжээ. 1936 ондо Янь Сишань коммунистуудтай нюусаар түримхэй Япондо эсэргүү нэгэдэһэн фронт тухай хэлэлсэжэ, 1937 ондо япон-хитад дайн эхилхэдээ — гоминьдангайхид ба коммунистууд хамта японшуудта эсэргүү Тайюань хажууда байлдаба.1937 оной 11 һарада Тайюань Японой эзэмдэһэн.
  
  1945 ондо Японой буужа үгэһэнэй һүүлдэ хото дахин Янь Сишаниин захиралта доро оробо. Тэрэ эрхэтэнэй дайнай үедэ Чан Кайшиин талада коммунистуудта эсэргүү тулалдаа. Зүбхэн 1949 ондо коммунистуудай эзэлһэн байна.
  
  Засаг захиргаанай хубаари 
  Тайюань гэһэн хотын сомон 6 дүүргэ, 1 хотын хошуун, 3 хошуунда хубаагдана:
  
  Ажаүйлэдбэри 
  Хара түмэрлиг, хүнды машина бүтээлгэ, химиин, хүнгэн ажаүйлэдбэри. Тайюаниин хажууда — нүрһэнэй (Сишань), түмэрэй хүдэрэй, шохойн шулуугай олзоборилго.
  
  Тээбэри 
  Тайюань Усу гэһэн уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал аралжаанай агаарай хүдэлөөниие үйлэшэлнэ.
  
  Уларил 
  Мусон (бороо ехэтэй) түби газарай уларилтай, үбэлдөө саһан олон бэшэ. Зундаа бороотой, хабарынь хуурай, һалхитай. Намардаа дулаахан, сэлмэг. Жэлэй дундажа температурань 9,5 ℃.
  
  Нэгэдүгээр һарын дундажа температурань −6,4 ℃, долодугаар һарын дундажа температурань +23,5 ℃. 10 һараһаа 4 һара болотор хүйтэн, хамта 140—190 үдэр. Жэлэй дундажа шииг нойтониинь — 500 мм.
  
  Аха дүү хотонууд 
    Ньюкасл, Ехэ Британи
    Саратов, Орос
    Сыктывкар, Орос
    Хемниц, Германи
    Химедзи, Япон
    Лонсестон, Тасмани, Австрали
    Нашвилл, Теннесси, АНУ
    Донецк, Украина
    Сен-Дени, Франци (2012)
  
  Алдартай түрэһэн зон 
   Ван Юэ
   Чжао Тао
  
  Зүүлтэ 
   Албан ёһоной сайт(англи)
   Тайюань диалект(англи)
   TravelChinaGuide.com — Тайюаниин гарай абалга(англи)
   Тайюаниин зурагууд(орос)
  
  Хитадай хотонууд
  Шаньси