title: Нүүрһэнтүрэгшэ
text: Нүүрһэнтүрэгшэ (Латин: carbo "нүүрһэн"), болбол C тэмдэгтэй ба 6 гэһэн атомай дугаартай химиин элемент юм. Энэнь металл буса ба дүрбэнвалентна—дүрбэн электроные ковалент химиин холбоонууд бии болгоходо нээлтэтэй болгодог. Энэнь үелхэ системын 14-р бүлэгтэ хабаададаг. Нүүрһэнтүрэгшэ нь дэлхэйн гадарай оройдоо 0.025 хубиие эзэлдэг. Гурбан изотоп байгаалида байдаг, C ба C тогтоборитой болбол C нь радионуклид ба хахад-задаралгын хугасаань 5730 жэл оршон байдаг. Нүүрһэнтүрэгшэ болбол эртэ урдын сагта мэдээжэ байһан үсөөн элементүүдэй нэгэ юм.
  
  Тодорхойлолго
  
  Аллотропи 
  Нүүрһэнтүрэгшын үндэһэн аллотропинууд
   Бал шулуу
   Ошор
   C60
   Нанохоолой (nanotubes)
   Наноутаһан (nanofibers)
  
  Изотопи 
  3 үндэһэн изотопитой:
   12C — тархалта 98,9 %, тогтоборитой изотопи
   13C — тархалта 1,1 %, тогтоборитой изотопи
   14C — маша бага тархалтатай, тогтоборитой (сасараг эдибхитэ) изотопи
  
  Нүүрһэнтүрэгшын зарим онсогой нэгэдэлнүүд 
  
  Нүүрһэнтүрэгшэнь бүхы түрэлэй амиды бэетын үндэһэн бүтэсэ, уламаар органик химиин һуури шудалагдахуун болоно.
  
  Нүүрһэнтүрэгшын зарим онсогой нэгэдэлнүүд:
   Хүшэлтүрэгшэтэй нэгэдэн — нүүрһэнтүрэгшын дабхар эһэлые үүдхэхэ ба ургамал ургахад шаардалгатай нүүрһэнтүрэгшын эхэ үүэбэри болоно.
   Уһантүрэгшэтэй нэгэдэн — шатамхай, нүүрһэнуһантүрэгшын бүлэгые (шатаха ашагта малтамалай үндэһэн нэгэдэл), мүн ургамалай каротиноид, терпениие,
   Хүшэлтүрэгшэ ба уһантүрэгшэтэй нэгэдэн — биологиин үндэһэн нэгэдэлнүүд болохо саахар, целлюлозо, хитин, спирт, өөхэн тоһон, эфирые,
   Азоттой нэгэдэн — алкалоид,
   Азот, хүхэртэй нэгэдэн — антибиотик, амин хүшэл, протеиные,
   Азот, хүхэр, фосфортой нэгэдэн — ДНХ, РНХ-ые үүдхэнэ.
  
  Нүүрһэниинь нүүрһэнтүрэгшын байгаали дахи үндэһэн эхэ үүдэбэри юм (Антрацитынь 95 % нүүрһэнтүрэгшэ агуулдаг).
  
  Химиин элемент
  Металл буса
  
  Зүүлтэ