title: Вольтер
text: Вольтер (), жэнхэни нэрэ ба обог Мари Франсуа Аруэ (; 1694—1778), Франциин зохёолшо ба философ-гэгээрүүлэгшэ, Петербургын ЭУА-иин жэнхэни хари хүндэтэ гэшүүн (1746). Залуу Вольтерэй уянгын шүлэгүүд эпикурэй сэдэлгээр дүүрэн, абсолютизмда эсэргүү шүүмжэлэлые агуулна. Бэеэ хүсэһэн үргэлжэлһэн зохёолынь сэдэб ба жанраар элдэб: «Макромегас» (1752), «Кандид гү, али оптимизм» (1759), «Cэхэ зантай хүн» (1767) гүн ухаанай үгүүлгэнүүд,  «Брут» (1731), «Танкред» (1761 хэблэһэн) классицизмын маягай трагединүүд, хошогнолой шүлэгүүд («Орлеанай охин», 1735, 1755 хэблэгдэһэн), сэтгүүл зүйн элидхэл, түүхын зохёолнууд. Вольтерэй үйлэ ажаллалга шажанай фанатизмда эсэргүү тэмсэлтэй, абсолютис (хизааргүй хаанта засагай) системэдэ эсэргүү шүүмжэлэлтэй, соел эргэншэлэй гэмтэй холбоотой: «Гүн ухаанай бэшэгүүд» (1733), «Гүн ухаанай толи» (1764—1769). XVIII зуунай һүүлэй Франциин хубисхалай үзэл онолой бэлэдхэлдэ ехэ үүргэ гүйсэдхэбэ. Оросто вольтерианизм нэрэтэй онолой (һүнэһэн һанаанай эрхэ сүлөө, энэ тоодо шажанай эрхэ сүлөө, авторитедэй унагаахын пафос, ёгто) тараалга холбоотой байна.
  
  Зохёолнууд 
   «Задиг» (Zadig ou la Destinée, 1747)
   «Микромегас» (Micromégas, 1752)
   «Кандид» (Candide, ou l’Optimisme, 1759)
   «Тэсэбэри тухай судар» (Traité sur la tolérance, 1763)
   «Эхэнэрнүүд юундэ дуратай» (Ce qui plaît aux dames, 1764)
   «Гүн ухаанай толи» (Dictionnaire philosophiques, 1764)
   «Cэхэ зантай хүн» (L’Ingénu, 1767)
   «Вавилоной принцессэ» (La Princesse de Babylon, 1768)
   «Гүн ухаанай бэшэгүүд» (1733)
   «Гүн ухаанай толи» (1764—1769)
  
  Франциин зохёолшод
  Франциин гүн ухаантад