title: Emil Masson
text: Emil Masson, ganet d'an 28 Gouhere 1869 e Brest ha marvet d'an 8 C'hwevrer 1923 e Pariz, zo ur skrivagner ha prederour diveliour breizhat. Skrivet en deus ivez dindan an anvioù-pluenn Brenn, Erwan Gwesnou, ha Ionn Prigent.
  
  Ganet eo bet e Bro-Leon, met ne oa ket bet desavet e brezhoneg. E Pariz e oa bet war e studi (tapet gantañ div aotreegezh, war ar brederouriezh ha war ar saozneg), hag eno e krogas da vezañ dedennet gant ar strolladoù a-du gant Dreyfus hag ivez gant ar strolladoù enep an arme, hag an diveliouriezh dre vras. Kelenner war ar saozneg en Éducation Nationale e teuas da vezañ, e lise Pondi.
  
  Bet eo bet eil prezidant kevrenn lennegel ar Union Régionaliste Bretonne hag e-barzh komite skrivañ Breiz Dishual war un dro. Ar gazetenn-mañ a oa hini Strollad Broadel Breiz. 
  Krouet en doa e 1913 ar gazetenn diveliel divyezhek Brug. 
  Stourm a reas gant e bluenn a-enep mennozhioù enepbrezhoneg embannet e-barzh "La Pensée Bretonne", kelaouenn an alvokad sokialour Yves Lefèvre.
  
  A-hed ar Brezel bed kentañ eo bet e-touez ar re ral en tu kleiz o klask sevel e vouezh a-enep ar brezel. 
  Mignon e oa d'an diveliourien Kropotkin hag Élisée Reclus, da Louise Michel, Jean Grave, ar barzh Charles Péguy, bet sokialour ha troet a-du gant ar vroadelouriezh c'hall, hag ar skrivagner Romain Rolland.
  
  E vuhez-pad en deus klasket Emil Masson liammañ e stourm evit Breizh hag ar brezhoneg, asambles gant an etrebroadelezh. E garantez ouzh pobl e vro c'henidik ne oa, a-benn ar fin, nemet stumm lec'hel e garantez ouzh an denelezh.
  
  Oberennoù 
   Lettre d'un répétiteur en congé, Pariz, Union pour l'action morale, 1899.
   Yves Madec, professeur de collège, Pariz, Cahiers de La Quinzaine, 1905.
   Les rebelles, Pariz, Librairie les pages libres, 1908.
   Antée - Les Bretons et le Socialisme, Gwengamp, Toullec et Geffroy, 1912.
   Les hommes illustres et leurs paroles inouïes, e 1919
   L’Utopie des îles bienheureuses dans le Pacifique, Pariz, Rieder, 1921.
  
  Troidigezhioù 
  Troet en deus e galleg, asambles gant e wreg Elsie Masson, ur C'hallez a orin kembreat anezhi, ur bern levrioù bet skrivet gant Thomas Carlyle.
  
   Lectures littéraires. Pages choisies des grands écrivains : Carlyle, Pariz, A. Colin, 1905.
  
  Graet en deus war-dro ar gazetenn Brug eus 1913 da 1914. Ehanet e voe an embann abalamour d'ar brezel.
  
  Levrlennadur 
   Émile Masson, professeur de liberté (J. Didier Giraud ha Marielle Giraud) Embannadurioù Canope, 1991
  Émile Masson, prophète et rebelle (actes du colloque international de Pontivy, 26, 27 hag 28 a viz Gwengolo 2003, dindan renerezh J.-Didier ha Marielle Giraud ; rakskrid gant Edmond Hervé). Roazhon : Presses universitaires de Rennes, 2005. 349 p. ISBN 2-7535-0058-4.
  "Eun dra bennag a zo da jeñch er bed", Fañch Broudig, Brud Nevez. Adembannadur al levr "Al Liberterien hag ar Brezoneg" 1983, dastumet ennañ ar pennadoù brezhonek a oa bet embannet e-barzh Brug, gant tud evel Jos "Dirlemm" ar Bras.
   Broudic (F.).  La polémique entre Y. Le Febvre et E. Masson à propos de la langue bretonne. In : Etudes sur la Bretagne et les pays celtiques. Mélanges offerts à Yves Le Gallo. – Brest : CRBC, 1987, p. 47-56.
   Le Coadic (R.). La seconde mort d'Emile Masson. https://web.archive.org/web/20060728133538/http://www.breizh.net/identity/galleg/seconde-mort_emile-masson.htm
  
  Notennoù 
  
  Ganedigezhioù 1869
  Marvioù 1923
  Meneger ar skrivagnerien
  Skrivagnerien c'hallek
  Troourien c'hallek
  Skrivagnerien Breizh
  Prederourien Breizh
  Anarkourien Breizh
  Emsav Breizh
  Strollad Broadelour Breiz