title: Platin
text: {| class="infobox" style="width:auto; font-size:90%;"
  |-
  ! colspan="2" style="background-image:linear-gradient(to right, #ffc1c1, #fff); color:#000;"| Platin
  |-
  | align="center" colspan="2" | Iridiom – Platin – Aour
  |-
  | colspan="2" |
  
  |- bgcolor="#ffc1c1"
  ! colspan="2" | Perzhioù hollek
  |-
  |Niver atomek || 78
  |-
  |Rummad kimiek || Metaloù ardreuzat
  |-
  |Strollad || 10
  |-
  |Trovezh || 6
  |-
  |Bloc'h || d
  |-
  |Tolz atomek || 195,084
  |- bgcolor="#ffc1c1"
  ! colspan="2" | Aozadur elektronek
  |-
  | colspan="2" align="center" | [Xe] 4f14 5d9 6s1Dasparzh an elektronoù : 2, 8, 18, 32, 17, 1
  |-
  | colspan="3" | 
  |- bgcolor="#ffc1c1"
  ! colspan="2" | Perzhioù atomek
  |- valign="top"
  |Niver oksidadur || - 4(Oksidenn bazennek skañv)
  |-
  |Tredanleiegezh || 2,20 (Skeul Linus Pauling)
  |- valign="top"
  |Gremmoù ionadur|| 1 : 864,382 kJ/mol2: 1 791,056 kJ/mol
  |-
  |Skin atomek || 213 pm
  |-
  |Skin kenamsav || 130 pm
  |-
  |Skin Van der Vaals || 175
  |- bgcolor="#ffc1c1"
  ! colspan="3" | Perzhioù fizikel
  |-
  |Arvez || Kaled
  |-
  | Douester (≈20 °C) || 21,450 g/cm3
  |-
  | Teuzverk || 1 768,2 °C
  |-
  | Bervverk || 3 825 °C
  |-
  | Tredanharzusted || 105 nΩ•m (e 20 °C)
  |- bgcolor="#ffc1c1"
  ! colspan="2" | Neuz an elfenn
  |-
  | align="center" colspan="3" | Strinkennoù platin
  |-
  ! colspan="3" align="center"| 
  |}
  Un elfenn gimiek eo ar platin ; Pt eo e arouez kimiek, 78 e niver atomek ha 195,084 e dolz atomek. Ur metal ardreuzat eo, a ro e anv d'ur familh dibar a-douez ar metaloù-se.
  
   Istor 
  En Ecuador dija, kent ma voe tizhet Amerika gant Kristol Goulm e 1492, e veze fardet traezoù gant ur c'hendeuzad platin hag aour. E 1557 e teskrivas an Italian Giulio Cesare della Scala ur metal nobl dianav bet kavet etre Mec'hiko ha Panamá "n'eur ket deuet a-benn da deuziñ na dre dan na dre ardoù spagnat".
  
  E 1741 e kasas ar metalour saoz Charles Wood standilhonoù platin d'ar c'himiour William Brownrigg, hag e 1746 ez erruas reoù all e Spagn gant ar skiantour Antonio de Ulloa.
  E 1748 ez embannas A. de Ulloa un deskrivadur eus an elfenn, hag e 1750 e kinnigas Ch. Wood un danevell all d'ar Royal Society. D'e heul e voe studiet ar platin gant meur a skiantour, en o zouez ar c'himiour svedat Henrik Scheffer a embannas e 1752 penaos e oa deuet a-benn da deuziñ "an aour gwenn" dre ober gant arsenik.
  E 1772 e voe ar platin arsellet-pizh gant ar c'himiour prusian Karl Heinrich Joseph Reichsgraf von Sickingen, a zeuas a-benn d'e c'hoveliañ goude bezañ e gendeuzet gant aour, dileizhet ar c'hendeuzad en dour real (HNO3 + 3HCl) ha dizileizhet ar meskaj gant kloridenn amoniom (NH4Cl). Pelloc'h e 1784 e fardas ar Prusian all Franz Karl Achard ur gleuzeur e platin, dre deuziñ ar metal gant harp arsenik.
  
   Kenderc'hadur 
  
   Perzhioù 
  Ur metal liv an argant eo ar platin.
  Ker govelius hag orjalennus hag an aour eo ar platin glan e gwirionez : iridiom, osmiom ha kementadoù munut a vetaloù eus familh ar platin a oa er standilhonoù bet arsellet gant Europiz en . N'eus nemet an aour a gement zo goveliusoc'h eget ar platin, a zo ivez an orjalennusañ eus ar metaloù en o stumm glan. Pounneroc'h eget an aour ao ar platin. Ken govelius eo ma ranker alies e gendeuziñ gant metaloù kalet eus e familh : rodiom, osmiom, iridiom pergen.
   Kimiek 
  Digemm e chom ar platin en aer, e forzh pe wrezverk e ve, hogen lakaat a ra an hidrogen hag an oksigen da darzhañ. A-c'houde arnodennoù K. von Sickingen e ouzer e zileizhañ da reiñ H2PtCl6 (trenkenn gloroplatinek).
  
   Izotopoù 
  C'hwec'h izotop eus ar platin a gaver en natur ha 31 skinizotop zo bet kevanaozet, Pt-193 o vezañ an hini stabilañ (hanter-vuhez : 50 vloaz).
  
   Arver 
  War-dro 20 % eus an traezoù a vez kenderc'het er bed ez eus platin enno. 
   Bravigerezh (priziusoc'h eget an aour eo ar platin)
   Elektronik : harzelloù ; dougelloù ; binvioù-muzuliañ ; pladennoù-kalet an urzhiataerioù ; luc'hedañvoù ; skrammoù strinkennoù liñvel
   Fizik : gwrezdaouadoù ; gwarelloù (kendeuzad Pt-Co)
   Gounezerezh : danvezioù-strujañ
   Kirri-tan : trelosker er c'horzennoù-moged (arver pennañ ar platin eo, 46 % eus ar Pt kenderc'het) ; dour-tan
   Kimiezh : kleuzeurioù, ha lies endalc'herioù ; danvezioù-tarzh ; penturioù ; 
   Metalouriezh : pezhioù metalek a rank delc'her d'an daskrignat ; harzelloù da dommañ gourfornioù
   Mezegiezh : follennoù metalek (glannder 99,99 %) evit mezegiezh an dent ; kimigurañ ar c'hrign-bev ([PtCl2(NH3)2], anvet Cisplatin, "penikillin ar c'hrign-bev") ; tredanfraouerioù (pacemaker'')
   Muzulioù : stalon ar c'hilogramm
   Tredanerezh : kenstokoù ; anodoù da wareziñ al listri, an eoulsanioù danvor, ar chaoserioù metalek diouzh an tredanrannadur
   Kendeuzet gant wolfram : elieneroù evit ar c'hirri-nij ; pibennoù radar, jaojoù destrizhoù, afelloù, harzelloù da dommañ
  
  Notennoù 
  
   Daveennoù 
   American Chemical Society  Liamm oberiant 25 DU 12
   AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
   AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
   Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de France  Liamm oberiant 26 HER 12
   Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry  Liamm oberiant 26 HER 12
   Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology  Liamm oberiant 18 HER 12
   Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)  Liamm oberiant 26 HER 12
   CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-Interscience, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 
   DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 
   EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 
   Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
   ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
   HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory  Liamm oberiant 26 HER 12
   International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)  Liamm oberiant 26 HER 12
   Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)  Liamm oberiant 25 DU 2012
   LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 
   Royal Society of Chemistry  Liamm oberiant 03 KZU 2012
   STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 
   Webelements  Liamm oberiant 26 HER 2012
  
  Elfennoù kimiek