title: Roll gouarnourien roman Enez Vreizh
text: Setu aze ur roll diglok eus Gouarnourien roman enez Vreizh. Enez Vreizh, anvet ivez Preden pe Britannia e latin zo bet ur broviñs koñsulel eus an impalaeriezh roman goude aloubadeg an Impalaer Glaoda Iañ e 43. Evel proviñs koñsulel e ranke ar c'houarnerien anezhi bezañ anvet da goñsul gant Roma kent dezho gellout gouarn. Un darn vat eus ar goñsuled a oa "consul ordinares", kavet e vezont e Roll koñsuled an Impalaeriezh roman uhelañ. Ar c'houarnourien ziwezhañ a c'halle bezañ eus renk ar varc'heien, ur renk izeloc'h. 
  
  N'eo ket bet renablet an holl c'houarnourien gant an istorourien roman. Kalz anezho n'int ket anavezet nemeur, paneve dre roudoù epigrafek pe dre mammennoù all evel lizheroù Vindolanda. War-lerc'h distro Gnaeus Julius Agricola da Roma n'hall an deiziadoù respet nemet bezañ goulakaet. Lod zo c'hoazh dianav penn-da-benn ha, d'ar mare ma voe rannvet Preden e proviñsoù disheñvel eo toull-didoull ar marilhoù.
  
  Gouarnourien Klaoda
  Aulus Plautius 43 - 47
  Ostorius Scapula 47 - 52
  Aulus Didius Gallus 52 - 57
  Quintus Veranius Nepos 57 - 57
  Gaius Suetonius Paulinus 58 - 62
  Publius Petronius Turpilianus 62 - 63
  Marcus Trebellius Maximus 63 - 69
  
  Gouarnourien Flavius
  Marcus Vettius Bolanus 69 - 71
  Quintus Petillius Cerialis 71 - 74
  Sextus Julius Frontinus 74 - 78 bet ivez ur skrivagner milourel
  Gnaeus Julius Agricola 78 - 84 alouber Bro-Skos
  Sallustius Lucullus (diasur) 84 - e-tro 89 
   Dianav, e-tro 89 - e-tro 96
  Publius Metilius Nepos (diasur) e-tro 96 - e-tro 97
  
  Gouarnourien Trajan
  Tiberius Avidius Quietus e-tro 97 - e-tro 101
  Lucius Neratius Marcellus e-tro 101 - e-tro 103
  Dianav e-tro 103 - 115
  Marcus Appius Bradua (diasur) 115 - 118
  
  Gouarnourien Hadrian
  Quintus Pompeius Falco 118 - 122
  Aulus Platorius Nepos 122 - e-tro 125
  Trebius Germanus (diasur) e-tro 127
  Sextus Julius Severus e-tro 131 - e-tro 133
  Publius Mummius Sisenna (diasur) e-tro 133 - e-tro 135 pe diwezhatoc'h
  
  Gouarnourien Anton
  Quintus Lollius Urbicus e-tro 138 - e-tro 144
  Gnaeus Papirius Aelianus e-tro 145 - e-tro 147
  Dianav, e-tro 147 - e-tro 158
  Gnaeus Julius Verus e-tro 158
  Longinus e-tro 158- 161
  Marcus Statius Priscus e-tro 161 - e-tro 162
  Sextus Calpurnius Agricola e-tro 163 - e-tro 166
  Dianav e-tro 166 - 175
  Quintus Antistius Adventus e-tro 175 - e-tro 178
  Caerellius Priscus (diasur) e-tro 178 - e-tro 181
  Ulpius Marcellus e-tro 181 - e-tro 185
  Publius Helvius Pertinax e-tro 185 - e-tro 187, goude Impalaer roman
  Dianav e-tro 187 - e-tro 191
  Decimus Clodius Albinus e-tro 191 - e-tro 197 skraper an impalaeriezh
  
  Gouarnourien Severus
  Virius Lupus 197 - e-tro 201 
  Marcus Antius Crescens Calpurnianus e-tro 202 (gouarnour oberiant)
  Gaius Valerius Pudens e-tro 202 - e-tro 205
  Lucius Alfenus Senecio e-tro 205 - e-tro 207
  
  Mammennoù zo a ra anv eus ur gouarnour all, un eil Ulpius Marcellus. Soñjet e veze e oa ur mab d'ar c'hentañ Ulpius Marcellus, bet o servijout e-tro 211. Kement-se zo diazezet war un enskrivadur falldeiziataet ha soñjet e vez bremañ ne oa bet nemet un Ulpius Marcellus.
  
  Meret e voe ar broviñs betek ur poent gant Caracalla ha Publius Septimius Geta, daou vab an impalaer Septimius Severus e-pad aloubadeg o zad ha just goude an taolioù-brezel-se a c'hoarvezas etre 208 ha 211.
  
  Rannadur etre Britannia Superior hag Inferior
  Degemer a ra ar roll-mañ e c'hoarvezas ar rannadur melestradurel da vat e-tro 213 pe bloaz pe zaou a-raok.
  
  Britannia Superior (Preden Uhelañ)
  Tiberius Julius Pollienus Auspex e karg e-tro 223 - 226
  Caius Junius Faustinus Postumianus
  Rufinus 
  Marcus Martiannius Pulcher 
  Titus Desticius Juba e karg 253 - 255
  
  Britannia Inferior (Preden Izelañ)
  Gaius Julius Marcus e 213
  Marcus Antonius Gordianus e 216
  Modius Julius e 219
  Tiberius Claudius Paulinus e-tro 220
  Marius Valerianus 221 - 222/223
  Claudius Xenephon 223
  Maximus by 225
  Claudius Apellinus e karg 222 - 235
  Calvisius Rufus e karg 222 - 235
  Valerius Crescens Fulvianus e karg 222 - 235
  Tuccianus e 237
  Maecilius Fuscus e karg 238 - 244
  Egnatius Lucilianus e karg 238 - 244
  Nonius Philippus e 242
  Octavius Sabinus e karg 260 - 269 (dindan an Impalaeriezh c'halian)
  
  Diosezoù Enez Vreizh
  Pa voe adenframmet Preden en impalaeriezh roman e voe rannet an enez adarre gant Diokletian, e peder froviñs disheñvel ar wech-mañ Maxima Caesariensis er gevred gant Londrez da gêr-benn, Flavia Caesariensis er reter gant Lincoln da gêr-benn], Britannia Secunda en norzh gant York da gêr-benn, ha Britannia Prima er c'hornôg (gant Kembre a-hiziv e-barzh) gant Cirencester da gêr-benn. Bez' ez eus bet ur pempvet proviñs anvet Valentia n'eo ket padet pell, moarvat en norzh pellañ. Pep proviñs a oa en he fenn ur gouarnour eus renk ar varc'heien (ur praeses) evezhiet gant ur vicarius (vikel). Diwezhatoc'h, er , e rankas gouarnour Maxima Caesariensis bezañ gant renk ur c'hoñsul. An anvioù a-is eo an nebeud re zo testeniekaet eus ar mare-hont a c'holo ur prantad 100 vloaz pe dost betek war-dro 408 pa voe argaset ar melestradur sivil roman eus an enez gant ar Vrezhoned.
  
  Vikeled (Vicarii)
   Pacatianus e-tro 319 
  Flavius Martinus e-tro 353
  Alypius, prestik goude Martinus
  Civilis 368
  Victorinus moarvat e karg e 395 - 406
  Chrysanthus moarvat e karg e 395 - 406
  
  Gouarnourien
  Aurelius Arpagius (marteze eus Britannia Secunda) e karg 296 - 305
  Flavius Sanctus e-kreiz ar  
  Lucius Septimus (Britannia Prima) deiziad Dianav.
  
  Renerien all Enez Vreizh
  
  Skraperien ha renerien impalaeriezh ar C'hornôg diazezet war Enez Vreizh
  E-tro 278 en em savas ur gouarnour dianav a voe trec'het fonnus.
  Carausius, impalaer skraper diazezet e Preden 286 - 293
  Allectus, warlec'hiad Carausius 293 - 296
  Magnentius impalaer emsavet mestr war an darn vrasañ eus kornôg Europa 350 – 353
  Ur Carausius all, anvet Carausius II gant an istorourien a c'hall bezañ klasket skrapat ar galloud etre 354 ha 358
  Magnus Maximus, sellet nemet skraper adalek Mezheven 383; anavezet da impalaer ar C'hornôg gant Teodosius I e Beroae (bro Trakia), adalek 31 Eost 384. Bet trec'het gant Teodosius ha dibennet e Aquilea, an 28 Eost 388. (cf Zosso ha Zingg, p. 173-175)
  Marcus, anvet da impalaer gant Lu Preden, 406
  Gratian, Impalaer diazezet en Enez Vreizh, 407
  Kustantin III, ur soudard eus Preden deuet da vezañ impalaer ar C'hornôg.
  
  Renerien eus ar vro
  Rouantelezhioù enez Vreizh stag ouzh Roma
  Meuriadoù marevezh an houarn war Enez Vreizh
  
  Renerien vilourel
  Dux Britanniarum
  Comes Britanniarum 
  Kont aod ar Saksoned
  
  Daveennoù
   Frere, S, Britannia, Routledge, London, 1987
   Salway, P, Roman Britain, OUP, Oxford, 1986
  
  Levrioù talvoudus 
   François Zosso & Christian Zingg : Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Errance. Paris. 1994
  Gouarnerien roman