title: Candide
text: Candide ou l'Optimisme zo ur gontadenn filozofikel c'hallek, savet gant Voltaire hag embannet e Suis, e kêr Genève, e miz Genver 1759. Ugent gwech e voe embannet e-pad buhez an oberour, gant se eo unan eus an oberennoù a reas ar brasañ berzh el lennegezh c'hallek.
  
  « Candide » eo an haroz, un anv deuet eus ar ger latin candidus, hag a dalv, war un dro, kement ha "gwenn", hag ivez "a feiz vat", "didro". An anv dibabet-se a ziskouezfe kredoni an haroz. Souezhiñ a ra, a-hed e droioù, rak kement tra amreizh a wel.
  
  Meneg zo er gontadenn eus kren-douar ar 1añ a viz Du 1755 e Lisbon, ha displegañ a ra Voltaire e sell ouzh an Droug er bed. Gwelet eo ar gontadenn evel un dagadenn nerzhus ouzh ar wellwelouriezh, kelennet gant an Alaman Gottfried Leibniz en e oberenn c'hallek La Monadologie, e 1714.
  
  Hervez a lenner war golo an embannadur kentañ e 1759, e vefe troet ar gontadenn diwar skrid alamanek an docteur Ralph. E gwirionez n'eo nemet unan eus lesanvioù Voltaire evit en em ziwall diouzh an aotrouniezh hag e bolis.
  
  Candide zo ivez un danevell-veaj a droio an haroz da filozofour, un doare Télémaque a c'hiz nevez.
  
  Kenarroud politikel
  Pa voe embannet an oberenn edo Voltaire o chom en domani Délices e Genève, ur gwir  palez filozofour gant liorzhoù Epikur. Daou zarvoud o deus glac'haret anezhañ kentaou : krenadenn-douar Lisboa d'an 1 a viz Du 1755 ha deroù ar Brezel Seizh Vloaz (1756). Ma skrivas ar brederiadenn : « An istor en e hed hogozik zo un heuliad krizderioù didalvoud » (Essai sur l’histoire générale, 1756).
  
  Hervez meur a skridvarnour n'eo an haroz hegredik nemet an oberour e-unan. Ar baron vestfalian zo arouez an noblañs alaman, sot-nay gant ar palefarzoù-noblañs, ha « roue ar Vulgared  » e ve Frederig II, roue prusia, a voe trec'h e 1757 en emgann Rossbach. Un dial e ve ar gontadenn, goude an tabut a voe etrezo en 1753. Ober anezhañ « roue ar Vulgared » n'eo nemet un doare da silañ e voazioù reizhel, pa deu bulgar eus ar ger « bougre » deuet eus « bulgare »!) hag a dalveze « heñvelreizh » en amzer-se.
  
  Ar gontadenn
  Tregont pennad zo e Candide ou l'Optimisme.
  {|
  |-valign="top"
  |
  
  |
  
  Pennad I
  Candide zo ur paotr yaoank hag a zo o chom e kastell ar baron Thunder-ten-tronckh en Westphalia.Pangloss ar prederour eo e vestr-skol, kelenn a ra ar « métaphysico-théologo-cosmolonigologie », hag embann a ra, da-heul Leibniz, e vevomp er gwellañ bed zo bet biskoazh. Candide avat zo skarzhet eus ar bed -se goude reiñ ur pok d'an dimezell Cunégonde, merc'h ar Baron. Ha Candide neuze dre ar bed, war hent ur veaj hir ha kentelius.
  
  Pennad II
  Tapet eo Candide gant tutaerien roue ar Vulgared a zo o klask tud yaouank d'ober soudarded ganto. Skourjezet eo.
  
  Pennad III
  Tec'hout a ra Candide eus an arme vulgar.
  
  Pennad IV
  Reiñ a ra an aluzen d'ur paour : Pangloss an hini eo. Gant ul lestr ez eont da Lisbon.
  
  Pennad V
  Kren-douar Lisbon.
  
  Pennad VI
  Auto-da-fé: Candide tersataet, Pangloss krouget.
  
  Pennad VII
  Candide da-heul an hini gozh: adkavout a ra Cunégonde.
  
  Pennad VIII
  Istor Cunégonde: penaos e voe gwallet ha lazhet he zud.
  
  Pennad IX-X
  
  Pennadoù XI–XIV
  Eus Buenos Aires (pennad XIII) da Baragway, bro ar jezuisted (pennad XIV), hag ac'hano d'an Eldorado (pennadoù XVII-XVIII) ha goude da Surinam (pennad XIX).
  
  Pennad XV
  Breur Cunégonde a gont penaos eo chomet bev. Candide a lavar e kar e c'hoar hag e fell dezhañ dimeziñ dezhi. Hag ar jezuist da gounnariñ. Kann zo, ha lazhet eo ar beleg gant Candide, a rank tec'hel.
  
  Pennad XVI
  Candide ha Cacambo a gav div verc'h ha daou vermouz war o lerc'h.
  
  Pennadoù XXI–XXII
  Distro da Europa. E Bro-C'hall : e Bourdel.
  
  Pennadoù XXIII 
  E Bro-Saoz.
  
  Pennadoù XXIV 
  
  E Venezia.
  
  Pennadoù XXV-XXX 
  
  E Konstantinopolis (pennad XXVII).
  
  Film
   Candide ou l'optimisme au XXe siècle (film, 1960)
  
  Pennad kar
   Cándido
  
  Liamm diavaez
  
  Notennoù 
  
  Oberennoù Voltaire
  Romantoù gallek an XVIIIvet kantved