title: Concepción Arenal
text: Concepción Arenal Ponte (Ferrol, 31 a viz Genver 1820 - Vigo, 4 a viz C'hwevrer 1893) a voe ur weladennerez bac'hoù aotreet war ar Gwir, ur gazetennerez hag ur skrivagnerez e luskad ar Realouriezh lennegel. Ezel e oa eus Kevredigezh San Vincenç de Pau (KSVP), ma voe oberiant adalek 1859.
  Dre he skridoù e tifennas labour ar c'humuniezhioù relijiel e Spagn. Kenlabourat a reas er Boletín de la Institución Libre de Enseñanza ("Kannadig Ensavadur Frank an Deskadurezh"). A-hed he buhez e tiskulias stad bac'hoù ar wazed ha re ar maouezed, an dienez en tiez-yec'hed, ar c'hochennerezh hag aoz ar maouezed, da heul luskad mouezhiacherezed ha diorroerezed ar venelouriezh e Spagn an .
  
  Buhez
  
  Bugaleaj 
  Ganet e voe Concepción Arenal Ponte e Ferrol (Galiza) da Ángel Arenal Cuesta (*1790 en Armaño, Kantabria), ur soudard sarjant-major a voe kastizet meur a wech abalamour d'e vennozhioù frankizour enep hollveliegezh ar roue Fernando VII, ha María Concepción Ponte Mandiá Tenreiro (*1795 e Ferrol).
  Da-heul e chomadennoù er c'harc'har e klañvaas an tad kent mervel e miz Genver 1829, o lezel un intañvez ha teir emzivadez : Concepción, Luisa hag Antonia. E-kerzh ar bloaz e tilojas an tiegezh da Armaño da vevañ e ti ar vamm-gozh a-berzh tad, ma resevas Concepción ur stummadur katolik eus ar re greñvañ. Bloaz diwezhatoc'h e varvas he c'hoar Luisa, an hini yaouankañ. E 1834, gant skoazell he c'har Antonio Tenreiro, eil kont Vigo, ez eas an tiegezh da Vadrid ma studias Concepción, 14 vloaz, en ur skolaj evit dimezelled.
  
  Skol-veur 
  Abred-tre he devoa Concepción disklêriet he c'hoant da vont da alvokadez. Pa voe 21 bloaz e rankas gwiskañ dilhad ur gwaz — levitenn, kabell ha tog moull uhel — ha troc'hañ he blev evit gallout mont da selaou kentelioù e kevrenn ar Gwir e Skol-veur Madrid. Goude diskuliet an dro e voe lakaet gant ar rener da dremen un arnodenn, a voe ker mat ma voe aotreet da heuliañ ar c'hentelioù, ar pezh a reas adalek 1842 betek 1845.,
  Gwisket evel ur gwaz bepred, Concepción Arenal a gemeras perzh e bodadegoù politikel ha lennegel ; abalamour d'he mennozhioù frankizour hag araokour e kenlabouras gant ar gazetenn La Iberia ivez.
  
  E 1848 e timezas gant an alvokad ha skrivagner Fernando García Carrasco, a varvas diwar dorzhellegezh nav bloaz diwezhatoc'h, e 1857.
  
  Labour ha kenlabour en aozadurioù kevredigezhel 
  P'en em gavas intañvez gant daou vab (Fernando, 1850 ha Ramón, 1852), e tilojas da Botez (Kantabria), ma reas anaoudegezh gant ur soner yaouank katolik deol anvet Jesús de Monasterio (1836–1903), a oa kentañ kadoriad KSVP. Monasterio eo an den hag a sachas evezh Concepción Arenal war an oberoù dengar kaset da bennvat gant ar Gevredigezh ; ker kreñv e vo e levezon ma tivizas Concepción sevel strollad maouezed KSVP e Potes e 1859. A-neuze e voe oberiant-kenañ war an tachennù kevredigezh ha dengar.
  Diwar he labour e KSVP e savas he skrid La beneficencia, la filantropía y la caridad ("Ar madobererezh, an dengarouriezh hag ar garitez", 1861) — dediet da Juana de Vega, kontez Espoz y Mina (1805–1872) — hag a ginnigas d'ar genstrivadeg aozet gant Akademiezh Roueel ar Skiantoù Buhezegezhel ha Politikel dindan anv he mab Fernando, a oa 10 vloaz d'ar mare. Goude meur a dabut diwar-benn an doare direizh da ginnig he skrid er genstrivadeg e voe deroet ar priz dezhi ; Concepción Arenal a voe ar vaouez kentañ bet gopradennet gant an Akademiezh. El labour-se ez embann ez eo a-drugarez da levezon ar relijion gatolik war diorroadur spered ar madobererezh, hervezi, ma voe digoret kalz minic'hi deol e Spagn.
  
  Nebeut goude ez embannas Manual del visitador del pobre (1863), a voe troet en alamaneg, galleg, italianeg, poloneg ha saozneg. Ken dedennet gant al labour-se e voe pennrener ar C'harc'harioù ha maodiern ar Justis ma voe Concepción Arenal anvet da ensellerez karc'harioù ar maouezed e 1864, ar vaouez kentañ o vout anvet er post-se ; betek 1865 e voe e karg.
  
  Diwezhatoc'h ez embannas Concepción Arenal levrioù barzhoniezh hag arnodskridoù, en o zouez Cartas a los delincuentes (1865), Oda a la esclavitud (1866) — a voe gopradennet gant Kevredigezh Enepsklavelour Madrid, El reo, el pueblo y el verdugo ha La ejecución de la pena de muerte (1867).
  E 1868, e voe anvet da ensellerez Tiez-kastiz ar Merc'hed ha tri bloaz goude, e 1871, e krogas da genlabourat gant ar gelaouenn La Voz de la Caridad e Madrid, ma skrivas e-pad pevarzek vloaz diwar-benn an dienez er bed a oa tro-dro dezhi.
  
  En dael a voe a-zivout ar frankiz kravezel e 1871 e-kerzh ren Amadeo I Spagn e savas Concepción Arenal evit ma tistroje C'hoarezed ar Garitez d'an tier a vadobererezh. E La Voz de la Caridad e skrivas e oa pouezhus-tre ma vije ar relijion en doare tier kevredigezhel-se, hag aspediñ a reas ar Stad evit ma lakaje ar gwir da vout relijiel a-live gant ar gwir da vout direlijion — mat e oa chom hep lakaat ar relijion da ret, hogen mat e oa ivez chom hep lakaat berz war ar relijion. E La Voz bepred e roas titouroù diwar-benn bed ar garitez hag ar c'harc'harioù.
  
  E 1872 e tiazezas ar gevredigezh Constructora Benéfica d'ober war-dro sevel tiez marc'had-mat evit al labourerien. Diwezhatoc'h e kenlabouras evit sevel Kroaz Ruz ar Sikour (Cruz Roja del Socorro) e Spagn evit gloazidi ar brezelioù karlour, e penn un ospital milourel e Miranda de Ebro (proviñs Burgos).
  
  E 1877 ez embannas Estudios penitenciarios.
  
  D'ar 4 a viz C'hwevrer 1893 e varvas Concepción Arenal e Vigo, ma voe beziet. War he bez emañ skrivet sturienn he buhez : « A la virtud, a una vida, a la ciencia » ("D'ar vertuz, d'ur vuhez, d'ar skiant").
  Met he lavarenn vrudetañ eo Odia el delito y compadece al delincuente, "Kazout a ra ar felladenn ha kendrueziñ d'ar feller", ar pezh a laka berr-ha-berr he sell war ar fellerien evel kenderc'hadoù eus ur gevredigezh moustret ha moustrus.
  
  Benelouriezh
  
  Concepción Arenal a voe unan eus diorrerezed kentañ ar venelouriezh e Spagn. En he levr kentañ diwar-benn gwirioù ar maouezed, La mujer del porvenir ("Maouez an dazont", 1869) e savas enep an arlakadennoù hag a lakae ar maouezed da zisteroc'h eget ar wazed abalamour da abegoù bevoniel. A-du e savas evit ma c'hellje ar maouezed kaout digor d'an holl liveoù en deskadurezh, hogen e lod micherioù hepken rak hervezi ne oa ket gouest ar maouezed da embreger an aotrouniezh. Er penn-kentañ ne voe ket a-du gant o ferzh er vuhez politikel abalamour da wall-zistroioù a c'hellje bezañ, ha da ezañ rediet da guitaat o zi hag o familh. Diwezhatoc'h avat e skrivas : 
  
  E 1882, Concepción Arenal a gemeras perzh dre lizher er C'hendalc'h pedagogel spagnat-portugalat-suamerikan e Madrid, gant un degasadenn a-zivout « Deskadurezh ar maouezed » er pempvet rann anvet « Meizad ha bevennoù deskadurezh ar maouezed, hag o barregezhioù micherel ». Er rann-se e voe breud diwar-benn al liammoù hag an diforc'hioù etre ar wazed hag ar maouezed, an doareoù da sevel ur reizhiad mat a zeskadurezh ha diplomoù evit ar maouezed, barregezhioù ar maouezed evit ar c'helenn, ar barregezhioù evit ar micherioù all hag o bevennoù, ha deskadurezh-korf ar maouezed.
  Ouzhpenn da gement-se e skrivas e oa ar maouezed barrek war ar c'helenn pergen, hag e oa arabat o forchiñ diouzh ar micherioù all, war-bouez ar re vilourel. Hervezi e oa gwelloc'h kelenn an eil derez er gêr abalamour d'an endro fall a vez en ensavadurioù, hag e c'helle ar maouezed heuliañ kentelioù ar skolioù-meur gant ma vije digoust ha ma tougje ar studierien ar bri a zo dleet d'o c'hamaladezed. A-du e savas ivez gant deskadurezh-korf ar maouezed ha diorrroadur ar yec'hederezh en enep d'un hengoun a vrude an difiñv hag an euzh ouzh ar c'horf, a vije mammenn meur a viloni.
  
  En he arnodskrid El trabajo de las mujeres ("Labour ar maouezed", 1891) e savas enep an dister ma veze prientet ar maouezed evit al labourioù greantel ; diwar kement-se ha diwar ur c'hevezerezh didruez e teue goproù bihan e-keñver strivoù bras e-pad hir amzer. Kinnig a reas Concepción Arenal ma vije roet d'ar maouezed kement benveg-deskiñ a veze roet d'ar wazed, ha ma vije diframmet ar c'horfoù-micher peogwir ne raent nemet lakaat an traoù war an tu gwazh, hervezi bepred.
  Diskouez a reas ivez an diskemm etre ar maouezed a veze o c'hoeñviñ en un digasted dinerzhus hag ar re a veze dizeriet gant ul labour start. Ne c'helled ket, a skrivas-hi, kenderc'hel gant ar bec'h diboell etre "ar bed a-vremañ" hag "ar maouezed a-wechall" ; an doare mat nemetañ da advevañ ar gevredigezh a vije "kelenn armaouezed en arzoù, er skiantoù hag ar greanterezh", ha kement-se abalamour ma ne c'hall bout urzh armerzhel ebet ha lempouez ebet keit ha ma vo an hanter eus an denelezh e dalc'h un hêrezh, ur skoazell digant ar familh pe an aluzen evit na gouzañv diwar an naon pe an diboellerezh.
  Ar gwellañ micherioù evit ar maouezed a vije « orolajerez, dalc'herez levrioù er c'henwerzh, livourez podoù pri, kelennerez, apotikerez, alvokadez, mezegez evit ar vugale hag ar merc'hed ha belegez met neket leanez. Hini ebet ne zleje mont war-du ar politikerezh pe ar vuhez vilourel », emezi. Ar maouezed a rankje klask ar micherioù-se, rak er wazed ez eus « dougoù sultaned, marsoñjoù gouezidi ha dezevioù beleien. » A-zivout ar c'hloer e skrivas « dre vras e vezont dizesk-kenañ, ne fell ket dezho e vije desket maouez pe vaouez, gwelloc'h eo sikour ganti hag he derc'hel en diouiziegezh. »
  
  Concepción Arenal a voe unan eus prederourezed ar gatoligiezh kevredigezhel, evel m'en diskouez he skridoù e La Voz de la Caridad hag evel-se e voe anavezet gant ar jezuist J. Alarcón er gelaouenn Razón y Fe (1900-1902) abalamour ma oa anezhi « uhelvennad ur venelouriezh a c'helled degemer » ha ma oa « ur Spagnolez e gwirionez ha ur gatoligez penn-kil-ha-troad ».
  
  En desped da gement-se e voe Concepción Arenal ur skrivagnerez na veze ket lennet kalz, a veneged en un doare distag diouzh ar c'henarroud, ha da zireizhkredourez e veze lakaet gant an darn vuiañ eus katoliged ha katoligezed he amzer.
  A-enep emsavioù ha trubuilhoù politikel ar Sexenio Democrático (1868-1874) e voe krouet e Spagn an Acción Católica, ul luskad mirour hag a stourmas dizehan enep mennozhioù Concepción Arenal a veze brudet gant an Asociación Nacional de Mujeres Españolas.
  
  Dre hanterouriezh Concepción Arenal e c'hallas María Victoria dal Pozzo, pried ar roue Amadeo I Spagn, kenderc'hl da gas arc'hant evit ar rebaour, daoust d'ar rouanez bout en harlu e Portugal abaoe diskar ar roue e 1873.
  
  Oberennoù 
  
  1851 : Fábulas en verso originales, Castalia Ediciones, 1995 
  1861 : La beneficencia, la filantropia y la caridad, Ediciones Cinca, 2015 
  1863 : Manual del visitador del pobre •  Manuel du Visiteur du Pauvre, Forgotten Books, 2017  • Manuel du visiteur du pauvre (1864), Forgotten Books, 2017 
  1865 : Cartas a los delincuentes,Forgotten Books, 2018 
  1867 : El reo, el pueblo y el verdugo, o la ejecución pública de la pena de muerte, Forgotten Books, 2018 
  1868 : La voz que clama en el desierto, A Coruña, Tipografía de la Casa de Misericordia
  1869 : Examen de las bases aprobadas por las Cortes, para la reforma de las prisiones, Madrid, Imprenta de la Revista de Legislación
  1869 : La mujer del porvenir, Linkgua, 2014 
  1877 : Estudios penitenciarios, Madrid, Imprenta de T. Fortanet
  Las colonias penales de la Australia y la Pena de deportacion – Á todos: Examen de las bases aprobadas por las Cortes para la reforma de las prisiones – La cárcel llamada Modelo, Madrid, Imprenta de T. Fortanet
  1879 : Ensayo sobre el derecho de gentes, Gale – Making of Modern Law, 2013 
  1880 : Mi vida – A... que me pedía con insistencia apuntes para escribir mi biografía e La Ilustración Gallega y Asturiana, 31 (8 Du 1880, p. 385)
  Hay Irlanda, pero no Cobden, e La Ilustración Gallega y Asturiana, 34 (8 Kerzu 1880, pp. 418–419)
  Cuadros de la guerra carlista, Editorial Renacimiento, 2008 
  La cuestión social – Cartas a un obrero y a un señor, Wentworth Press, 2018 
  1881 : La instrucción del pueblo, Nabu Press, 2012 
  1883 : La mujer de su casa, Forgotten Books, 2018 
  1884 : Idea del cielo en Almanaque de las damas para 1885, Puerto Rico, Imprenta y Librería de José González Font
  1892 : La educación de la mujer, Júcar, 1974 
  1892 : El delito colectivo, Forgotten Books, 2018
  
  Hêrezh
  Meur a vonumant zo bet savet ha meur a straed zo bet anvet en enor da Goncepción Arenal e Spagn, Arc'hantina hag [, ma [Uruguay]].
  E 2012 e teuas er gouloù ar film anvet Concepción Arenal, la visitadora de cárceles, sevenet gant Laura Mañá; an aktourez Blanca Portillo a c'hoari roll Concepción Arenal.
  
  Levrlennadur
   Campo Alange, María : Concepción Arenal 1820–1893 – Estudio biográfico documental, Ediciones de la Revista de Occidente, 1973 (ASIN : B00FC69QSO)
  
  Liammoù diavaez
  
  Notennoù
  
  Ganedigezhioù 1820
  Marvioù 1893
  Skrivagnerien Galiza