title: Vogalennoù a gentañ renk
text: Er yezhoniezh e vez implijet an termen vogalenn a gentañ renk (saoz.: cardinal vowel) war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus ur rummad vogalennoù resis hag a dalvez da daveennoù diazez evit gallout deskrivañ lec'h distagañ holl vogalennoù ur yezh resis, da skouer bez e c'heller deskrivañ ar vogalenn "i" e brezhoneg dre he c'heñveriañ gant ar vogalenn a gentañ renk [i].
  
  Peuraozet e oa bet ar reizhiad implijet bremañ gant ar fonetikour Daniel Jones e penn-kentañ an XXvet kantved diwar kealioù bet diazezet abretoc'h gant fonetikourion evel Ellis and Bell dreist-holl.
  
  Termenet e vez teir eus ar vogalennoù a gentañ renk (anvet a-wezhioù "vogalennoù korgn") hervez bep o lec'h distagañ:
  
   : produet gant ar teod an uhelañ hag ar muiañ a-raok posupl er genoù en ur leuskel an aer da redek hep daravat ha gant an diweuz plaen pe stegn;
   : produet gant ar teod an izelañ hag ar muiañ a-dreñv posupl er genoù en ur leuskel an aer da redek hep daravat;
   : produet gant ar teod an uhelañ hag ar muiañ a-dreñv posupl er genoù en ur leuskel an aer da redek hep daravat ha gant an diweuz rontaet;
  
  Termenet e vez ar vogalennoù a gentañ renk all hervez lec'hiadur an teir vogalenn diazez ([i,ɒ, u] dre isrannañ egor ar genoù a-serzh e tammoù heñvel o hirder evel-hen: 
  
   Pevar derez digoradur ue uhelder:
   Serr (teod uhelañ)
   Peuzserr
   Peuzdigor
   Digor (teod izelañ).
  
  Ouzhpenn e vez isrannet egor ar genoù dre e hed evel-hen:
  
   Pevar derez a-led:
   A-raok (teod an tostañ ouzh penn a-raok ar genoù)
   Tost a-raok
   Tost a-dreñv
   A-dreñv (an teod an tostañ ouzh foñs ar genoù)
  
  Eizh vogalenn a gentañ renk ez eus en holl neuze, plaen an holl vogalennoù a-raok ha ront an holl vogalennoù a-dreñv: 
  
   Vogalennoù a gentañ renk plaen (a-raok):
   [i, e, ɛ, a]
  
   Vogalennoù a gentañ renk ront (a-dreñv):
   [u, o, ɔ, ɑ]
  
  Ma vez eilpennet an doare gweuzadur e produer an eizh vogalennoù a eil renk, kalz raloc'h e yezhoù ar bed evit ar vogalennoù a gentañ renk kavet e holl yezhoù ar bed:
  
   Vogalennoù a eil renk ront (a-raok):
   [y, ø, œ, ɶ]
  
   Vogalennoù a eil renk plaen (a-dreñv):
   [ɯ, ɤ, ʌ, ɒ]
  
  Vogalennoù all ez eus dre lakaat da dalvout lec'hiadurioù etre ar re bennañ meneget a-us, dreist-holl meur a vogalenn greiz.
  
  Gwelit ivez: 
   Vogalenn
  
  Vogalennoù