title: Chapel Santo André de Teixido
text: Santo André de Teixido zo ur chapel e parrez Teixido, e kumun Cedeira, e proviñs A Coruña, e Galiza. Brudet eo evel lec'h pirc'hirinañ, ha hervez ar c'hrennlavar galizek : Vai de morto quen non foi de vivo – "Neb n'eo ket bet pa oa bev a yelo pa vo marv".
  D'an 8 a viz Gwengolo e vez lidet ar pardon, petra bennak ma 'z eus pirc'hirinerezhioù disteroc'h e-kerzh pep bloavezh, evel hini an 30 a viz Du hag a zo liderezheloc'h, muioc'h a dalvoudegezh denoniezhel ennañ. Diouzh an tu arzel ez eo heverk Kañsell Santo André de Teixido dre he stern-aoter barok.
  
  Soñjet e vez ez eus pirc'hirinerezhioù el lec'h-se abaoe Oadvezh an Arem. An testeni kentañ a zeu eus ar bloaz 1391, meneget gant ar manac'h galizat Martín Sarmiento (1695-1772) en e levr Viaje a Galicia (1754-1755), a-c'houde e weladenn.
  A-hed ar c'hantvedoù ez eus bet stummet meur a hengoun en-dro d'al lec'h, hag un tamm eus e vojenn int dija.
  
  Mojenn ar gañsell 
  Bez' ez eus ur vojenn, a orin poblek hep mar ebet, hag a zispleg orin ar gañsell. Atav e krog ar mojennoù dre zonedigezh an abostol Andrev – pe eus e relegoù – el lec'hig-se e Galiza.
  Daou zoare zo d'ar vojenn goude-se : en eil, Andrev a sav klemm ouzh Jezuz Nazaret en abeg ma 'z eo meneziek ha digenvez al lec'h, ar pezh a zigalonekaio ar birc'hirined da vont ker pell, ha Jezus ha respont dezhañ «  Chom eno, Andrev, rak bev pe varv e teuio an holl da 'z kwelout » ; en egile e keñverier sant Andrev ouzh e geneil en abostolerezh, Jakez an Henañ, hag en deus iliz-veur Santiago de Compostela, Hent Sant Jakez ha miliadoù a birc'hirined pa ne c'hall chapel Teixido enderc'hel a-boan un degad anezho – ha Jezuz o klask e zigoll dre lavarout « Ar re na vint ket bet eno pa oant bev a ranko mont di pa vint marv ».
  
  Pirc'hirinded 
  Boaz e veze ar birc'hirined da stlepel ur maen er c'harnoù hag a zo war an daou du eus an hent – betek ugent karn zo etre parrezioù Veriñ de Abaixo ha Teixido. Hervez ar vojenn e komzo mein ar c'harnoù da zeiz ar Varn Diwezhañ, da lavarout pe ene en eus dalc'het d'e c'her da vont da Santo André.
  
  Abaoe mare keltiek ar sevenadur kastro e vez pirc'hirinerezhioù e Teixido Ar brouenn gentañ a gaver e testamant un itron e 1391, ma c'houlenn ma yajed eviti da bardon Santo André de Teixido, p'he devoa prometet en ober, ha ma vije lakaet war an aoter ur c'houlaouenn-goar en testeni eus he stad a vaouez a renk uhel.
  
  E korn-bro Cotobade (proviñs Pontevedra) e reer Vía Láctea (Hent Sant Jakez) eus an hent da Santo André a gas d'ar gañsell.
  
  Ar gañsell
  
  Istor 
  
  Emañ ar chapel e Serra da Capelada, un tornaod e Norzh proviñs A Coruña, ur 600 m a-us live ar mor.
  Setu amañ ar pezh a soñjas Martín Sarmiento p'he gweladennas d'ar Sadorn 14 a viz Even 1755 :
  
  Deskrivadur 
  A-fed frammadur ez eo ar gañsell un azeuldi gotek morel e rizhouriezh. Ar volz-enor vegant eo an elfenn goshañ.
  
  Eus marevezeh ar re Andrade e teu al lodennoù koshañ : ar penn-chantele hag a oa bolzek en deroù ; an nor a-gostez gant he gwareg vriataek e doare Elesbed Iañ, rizhek eus ar stil gotek diwezhat, hag a zlee talvezout da zor bennañ etre ar  hag an  kantved.
  
  Klokaet e voe ar stumm-se gant savadur un tal nevez hag ur c'hloc'hdi, peurechuet e 1781 a-drugarez da gresk ar gounidoù degaset gant ar pirc'hirinerezh.
  
  E 1970 e voe dizoloet livadurioù-moger hag a ziskouez merzherinti sant Andrev.
  
  Mojennoù ha hengounioù 
  
  Eneoù ar re varv degaset gant kerent-nes
  Neb n'en em ouestlas ket da sant Andrev pa oa bev a ranko mont pa vo marv, hag un doare da seveniñ ar birc'hirinded eo gant skoazell kerent-nes vev (daou anezho peurvuiañ) hag a ambroug an ene marv. Kent kregiñ gant ar birc'hirinded ez a an dud d'ar vered m' en em vodont tro-dro da vez an hini tremenet evit pediñ e ene da veajiñ ganto.
  Bara sant Andrev
  Gant minvig e farder sanandresiños, da lavarout eo arouezioù eus ar birc'hirinded. Teir skeudenn a veze graet en deroù : ur gwaz, ur vaouez hag ur goulm ; pemp zo hiziv :
  un dorn evit gwareziñ ar garantez, ar gavandenn vat hag ar vignoniezh ;
  pesked evit gwareziñ al labour hag ar bevañs ;
  ur vag evit gwareziñ ar beajoù, an ti hag ar c'henwerzh ;
  ar sant evit gwareziñ yec'hed ar c'horf hag ar spered, hag ar genvezañs peoc'hiek ;
  ar vleunienn anvet "boked an Dreinded" (Viola tricolor) evit gwareziñ ar studioù, an arnodennoù hag ar santadoù ; efedus eo enep ar boan-dent hag ar boan-lagad.
  Feunteun he zeir c'horzenn
  E Feunteun he zeir c'horzenn e klasker gouzout ha grataet e vo ar pezh a zo bet goulennet digant ar sant Andrev dre bedennoù. Evit-se e vanner ur tamm bara en dour : mar chom war-neuñv e vo skoazell digant ar sant, mard a d'ar strad n'eus spi ebet ken. Hervez un doare all e rank an den distreiñ d'ar gañsell mar nauñv ar bara.
  Kalied 
  Kalied (Armeria maritima) a gresk tro-dro da Deixido, ha brudet int evit diskoulmañ kudennoù ar garantez.
  Ar skourr
  Unan eus hengounioù eo distreiñ eus ar birc'hirinded gant "skourr sant Andrev", a zo ur skourrig kelvez gant hugennoù ivin stag outo.
  
  Skeudennaoueg
  
  Levrlennadur 
    Antropoloxía mariñeira: Actas do Simposio Internacional in Memoriam Xosé Filgueira Valverde, Pontevedra, 10-12 de xulio, 1997, Consello da Cultura Galega, 1998  — Pennadoù :
  FRAGUAS FRAGUAS, Antonio (1995), Lenda e poesía popular nas nosas rías, no noso mar, pp. 335–348 ;
  FUENTES ALENDE, Xosé (1998), Os exvotos de tema mariñeiro en Galicia, pp. 315–334 ;
  GONZÁLEZ PÉREZ, Clodio (1998), Devocións mariñeiras: Do Corpo Santo á Virxe do Carme, pp. 283–313.
   FRAGUAS, Antón (1988) : Romerías e Santuarios, Galaxia 
   GONZÁLEZ REBODERO, Xosé Manuel (1997) : Guía de festas populares de Galicia, Galaxia 
   MACIÑEIRA PARDO-DE-LAMA, Federico (1921) : San Andrés de Teixido – Historia, leyendas y tradiciones, Litografía e Imprenta Roel, 2011 
   PENA GRAÑA, Andrés (2006) : Santo Andrés de Teixido – O Camiño Máxico dos Celtas, Equona  – Lenn en-linenn
   RISCO, Vincente (1962) : Etnografía: cultura espiritual, en Historia de Galiza I, Buebos Aires – Ademb. Akal, Madrid, 1979
   SORALUCE BLOND, José Ramón : Guía da arquitectura galega, Galaxia, 1999 
   USERO GONZÁLEZ, Rafael (1972) : El Santuario de San Andrés de Teixido, Fundación Villabrille, 1992
  
  Liammoù diavaez 
    Camiño a Santo André de Teixido
    Cancioneiro de San Andrés – Kantik da sant Andrev
  
  Notennoù 
  
  Savadurioù Galiza