title: Manga (bannoù-treset)
text: Bannoù-treset e talvez Manga (漫画) e japaneg. E brezhoneg ez eo ul levr bannoù-treset warni levezon Japan. Ger-ha-ger e talvez skeudenn dister. « Tresadenn » e talvez 画 ga ha « dudius » e talvez 漫 man. 
  
  E 1814 e oa al livour Hosukai o klask ur ger evit ar skeudennoù ardoù e oa krog da dresañ. A-benn ar fin e reas "raktresadennoù graet buan-ha-buan" anezho pe c'hoazh « skeudennoù dizampart », da lavaret eo manga e japaneg.
  
  Mangaka e vez graet eus an dresadennerien manga.
  
  En tu-gin e-keñver ar boas a zo er C'hornôg da lenn ar bannoù-treset e vez savet ar mangaioù : eus an tu-dehou d'an tu-kleiz (memes tra evit al lagadennoù) da lavaret eo e vez miret an urzh-lenn diouzh mod japan. Lod eus an embannerien a zibab eilpennañ pep tra evit an Europiz met koustañ a ra ker dezho. 
  
  Evit poent ez eus ur manga e brezhoneg : An Neñva an hini eo, bet embannet d'an 20 a viz Here 2006 gant an ti-embann Toki ha lakaet e brezhoneg e Naoned.
  
  Istor ar mangaioù 
  
  Diwar levezon kelaouennoù kenwerzhel Stadoù-Unanet e deroù an  o deus tapet ar mangaioù o stumm a-vremañ : hini ar bannoù-treset. Rummoù a bep seurt heñvel ouzh ar re amerikan a c'hanas er mod-se e kelaouennoù japan. Ar re vrudetañ betek ar bloavezhioù 1940 e voe « Norakuro » (ar c'hi du, ur manga a-nep al lu) gant Tagawa Suiho « Boken Dankichi » (troioù-kaer Dankichi) gant Shimada Keizo. Petra zo kaoz ? Dindan kontroll ar gouarnamant e oa ar c'hazetennoù hag an holl obererezhioù sevenadurel : un tamm aer fresk a voe dre ar mangaioù.
  
  Goude 1945 
  
  Goude ar brezel, dindan beli ar Stadoù-Unanet e voe levezonet kalz ar vangakaed gant ar c’homik-strips a veze troet ha skignet a-vras er c’hazetennoù japanat. Un dispac’h a zeuas gant unan anezho bet levezonet gant Walt Disney ha diwarnañ e teuio ar mangaioù giz nevez : Tezuka Osamu an hini eo. 
  
  Gantañ e teuas ar jestroù dre efedoù grafek evel an taolioù-pluenn pe an trouzadelloù a lak muioc’h war wel kement fiñvadur a zo. Dreist-holl e lakaas talennoù ha kouchadurioù a bep eil evel ma vez er sinema. Diouzh hengoun ar c’hoariva e troc’has enta : betek-henn e veze skeudennaouet an tudennoù en o fezh, e kreiz an dresadenn ha keit-ha-keit ouzh an tudennoù all. Ar bevaat e oa pal Tezuka hag an heuliad bevaat kentañ evit ar skinwel a zeuas gantañ just a-walc’h : e 1963 e sevenas Tetsuwan Atomu, unan eus e oberennoù a zo anavezetoc’h dindan an anv « Astro ar robot bihan ». 
  
  A-benn ar fin e voe boas an tremen eus ar paper d’ar skramm bihan. War genwerzhelaat ez eas ar mangaioù da vat : c’hoarielloù pe c’hoarioù-video a c’hanas diwarno hag ar c’hontrol a voe ken gwir all a-wezhioù. 
  
  Pelloc’h ez eas Tezuka ganti avat : gant rummoù a bep seurt e pledas ha dreist-holl gant ar re graet evit ar vugale. Rummoù nevez da vat a zeuas gantañ zoken er bloavezhioù 60 : mangaioù evit an dud deuet da lavaret eo danvezioù siriusoc’h dezho bouetet gant senarioioù kemplesoc’h. Fent a chomas gantañ avat ha ne zisoñjas ket e vennozhioù dengaour, a-enep al lu hag e aon rak ur gevredigezh dindan beli ar skiantoù.
  
  Dre se ez eus a bep seurt managioù bremañ ha berzh a reont : un drederenn eus an tennadennoù hag ur c’hard eus gounidoù an embann ez a d’ober e Japan. 
  
  E 1985 ez eas priz sevenadurel Tôkyô gant Tezuka Osamu. E 1990, ur bloavezh goude e varv, e voe gouestlet un diskouezadeg dezhañ gant Mirdi arzoù modern Tôkyô. Dre se eo aet ar mangaioù e istor sevenadurel japan da vat.
  
  Teknikoù dibar 
  
  Gwenn-ha-du e vez ar mangaioù peogwir e vezont embannet e kelaouennoù marc'hadmat, war baper adaozet. E liv e c'hell bezañ pajennoù kentañ ar gelaouenn (evit lakaat ur rumm bennak war wel). Se zo kaoz e c'heller gwelet pajennoù e liv e kreiz mangaioù zo (deuet diwar un embann kentañ en ur gelaouenn). 
  
  Ne vez ket ken difiñv an tresadennoù hag e bannoù-treset ar C'hornôg. Troc'hoù heñvel ouzh re ar sinema a vez er mangaioù. Daoulagad bras a vez d'an tudennoù ha rak-se e c'heller lakaat o santadoù muioc'h war wel. Alies-kaer e vez eztaolet ar souezh dre lakaat an dudenn da gouezhañ en he led da skouer. Er manga City Hunter (brudet e Frañs dindan anv Nicky Larson) e komprener ez a Kaori (Laura) e fulor pa weler he fenn-bazh o tont war wel a daol trumm hag hi da flastrañ hec'h enebourez... 
  
  Trouzadelloù a vil vern a vez ivez, koulz evit ar jestroù, an oberoù pe ar soñjoù. E japaneg ez eus ur bern anezho : niko niko eo hini ar mousc'hoarzh, shiiin hini an didrouz pe pika pika (ha diwar se an anv Pikachu) evit ar strinkellikat.
  
  Er mangaioù graet evit ar re yaouank e vez furigana ouzhpenn d'ar c'hanji, arouezennoù sinaek pe sinogrammoù, evit aesaat al lenn.
  
  Seurtoù mangaioù 
  
  E Japan ez eus a bep seurt luskoù embann d'ar mangaioù : bep sizhun pe bep trimiziad. Dre chabistroù 20 pajenn dezho e vezont embannet. Livioù disheñvel a c'hell diforc’hañ ar seurtoù mangaioù a zo en ur magazin. A bep seurt furmad a zo dezho ivez : un nebeud pajennoù pe un daou-ugent bennak anezho (evit reiñ lañs d'un heuliadenn nevez da skouer).
  
  Setu amañ un nebeud kelaouennoù sizhuniek :
  Shōnen Jump (Shueisha), 
  Shōnen Magazine (Kodansha), 
  Shōnen Sunday (Shogakukan).
  
  Betek 400 pajenn a c'hell bezañ dezho.
  
  Diouzh rummadoù tud eo ar c’hellaouennoù manga :
  
   Kodomo, evit ar re yaouankañ
   Shōnen, evit ar grennarded
   Shôjo, evit ar c'hrennardezed
   Seinen, evit an dud deuet, paotred yaouank anezho
   Josei, evit an dud deuet, merc'hed yaouank anezho
   Shôjo-ai, istorioù karantez etre maouezed
   Shôjo-yuri, istorioù reizh etre maouezed
   Shônen-ai, istorioù karantez etre paotred
   Shônen-yaoi, istorioù reizh etre paotred.
   Seijin, evit an dud deuet, paotred anezho
   Redisu, evit an dud deuet, merc’hed anezho
  
  Un nebeud rummoù dibar a zo ivez :
   Dôjinshi, produerezh amatour, tresadennoù gosisus
   Yonkoma, manga peder log dezho
   Gekiga, manga dramaek ar 60-70
   Ecchi (H), manga erotek
   Hentai, manga pornografek
   Moé, manga troet gant ur santad ouzh un dudenn 
   Suiris, manga troet gant ar muntroù
   Jidaimono, manga troet gant an istor
  
  Manga 
  
  Dre o anv brezhonek :
  Roll ar mangaioù, dre o anv brezhonek, all |
  A |
  B |
  C |
  D |
  E |
  F |
  G |
  H |
  I |
  J |
  K |
  L |
  M |
  N |
  O |
  P |
  Q |
  R |
  S |
  T |
  U |
  V |
  W |
  X |
  Y |
  Z
  
  Dre o zitl orin :
  
  あ -
  い -
  う -
  え - 
  か -
  き -
  く - 
  こ -
  さ -
  し -
  す -
  せ -
  そ -
  た -
  ち - 
  て -
  と -
  な - 
  ね - 
  は -
  ひ -
  ふ - 
  ほ -
  ま -
  み - 
  め -
  も - 
  ゆ - 
  ら - 
  る - 
  わ
  
  Embannerien mangaioù e Frañs 
  
   Asuka
   Casterman (label Sakka)
   Delcourt
   Embannadurioù an amzer
   Génération comics
   Glénat
   IMHO
   J'ai lu
   Kana (ed. Dargaud)
   Kurokawa
   SeeBD (labels Kabuto, Akiko)
   Ki-oon
   Pika
   Le Seuil
   Soleil Manga
   Toki
   Tonkam
   Taifu Comics
   Vertige Graphic
   Wetta WorldWide
  
  Liammoù diavaez 
   Mangajima : lec'hienn ar magazin
   Evit kavout ar manga e brezhoneg
  
  Mangaoù
  Bannoù-treset