title: Klotenn diabarzh
text: Ar glotenn-diabarzh, pe enklotenn, eo an doare da skrivañ meur a soniad o kenglotañ etrezo en ur frazenn, pe en ur werzenn. Implijet e vez er varzhoniezh dreist-holl, met savet ez eus bet buhezskridoù tev-mat da vare ar Grennamzer e Breizh hag e Kembre.
  
  Ur reizhiad skrivañ ha gwerzaouiñ dibar an hini eo, a gaver er yezhoù predenek hepken. E barzhoniezh Kembre eo ledanoc'h tachenn ar cynghanedd (distagadur kembraek : , ger-ha-ger : kengan pe heson), a-wezhioù treuzskrivet kenganez) dre ma talvez renkamant ar sonioù war ul linenn, en ur implijout an taol-mouezh, klotennoù-kensonenn ha klotennoù, en ur reizhiad kempleshoc'h eget hini ar brezhoneg.
  
  Reizhiad ar c'hlotennoù-diabarzh e krennvrezhoneg
  Implijet-stank e veze da vare ar c'hrennvrezhoneg, da lavarout ep etre an  hag ar , gant an dud a Iliz peurliesañ, a oa an dud desketañ war ar yezh.
  
  Lenn a c'heller hiziv an deiz meur a oberenn brudet-mat skrivet e klotennoù-diabarzh, en o zouez :
  Amouroustet eun den coz ()
  An Buhez Sant Gwenôlé Abat (1580)
  An nouelou ancien ha devot (1650)
  Buhez Mab Den
  Buhez Sante Barba (1608)
  An Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guynglaff (1450)
  Le Mirouer de la mort (1575)
  Pemzec Leuenez Maria
  Tremenuan an Ytron Guerches Maria
  Ur skouer
  Setu amañ gwerzennoù tennet eus An Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guynglaff (gwerzennoù 48-49) :
  An tut a ilis diguyset
  An douar fallaff a roy guellaff [et]
  Ar pezh a dalvez en hor brezhoneg a-vremañ :
  An dud a iliz dic'hizet
  An douar fallañ a roy gwellañ [ed]
  Displegadur mont en-dro ar reizhiad
  Ouzhpenn da lakaat silabennoù-dibenn pep gwerzenn da glotañ kenetrezo neuze, evel ma reer e kalz yezhoù, e vez lakaet ar silabenn eil-diwezhañ da glotañ gant an hini greizel : [is] en destenn, ha [añ] ivez en eil gwerzenn.
  
  Reizhiad ar gynghanedd e kembraeg 
  E kembraeg e talvez an digrafoù < dd >, < ll > ha < ch> ar c'hensonennoù /ð/, /ɬ/ ha /χ/.
  
  Cynghanedd groes ("kenganez-groaz")
  An holl gensonennoù tro-dro d'ar vogalenn daol-mouezhiet dirak an troc'h a rank bezañ adlavaret da c'houde er memes urzh. Kensonenn ziwezhañ gerioù diwezhañ pep hanter-linenn a rank bezañ disheñvel avat, kement ha vogalenn daol-mouezhiet pennañ pep hanterenn. Ur skouer diwar ar varzhoneg Cywydd y Cedor (gwerzenn 32) gant Gwerful Mechain, ur varzhez er   :
  law i a / al wy wyaw
  Amañ e weler ar patrom {C L Dd Dd [taol-mouezh] L} a bep tu d'an troc'h. Ar vogalennoù taol-mouezhiet pennañ zo <a> (monoftongenn verr) ha <wy> (diftongenn /uj/). E cynghanedd groes ne vez dre vras kensonenn ebet en eil hanterenn ne vije ket perzh eus an heklev-kensonenn (nemedennoù zo, dreist-holl pa vez <n> e deroù an hanterenn hag ar gensonenn ziwezhañ, e-giz ma oa bet displeget uheloc'h). Dieub eo ar vogalennoù n'int ket taol-mouezhiet.
  
  Cynghanedd draws ("kenganez-dreuz")
  Tre ha tre evel cynghannedd groes nemet ez eus kensonennoù e penn-kentañ eil hanterenn al linenn ne vezont ket kavet en aridennad kensonennoù heklevet. Cynghanedd draws a gaver er werzenn-se gant R. Williams Parry
  ow we wen / dan ou iâ
  Amañ eo adlavaret ar sekañs kensonennoù {Rh Ch Dd [taol-mouezh]} gant bogalennoù taol-mouezhiet disheñvel (<e> berr hag <â> hir). Gallout a reer merzhout ne c'hoari an <n> e fin an hanterenn gentañ perzh ebet er genganez, echuet eo ar werzenn gant ar ger iâ, da lavaret eo ur vogalenn. Ma vije echuet gant ur ger e <–n> e vije ur glotenn c'henadel etre an daou c'her, ar pezh n'eus ket aotre d'ober er genganez.
  
  Notenniñ a reer n'emañ ket perzh {D N} en eil hanterenn eus ar werzenn eus ar genganez, aze emañ an diforc'h etre ar genganez-dreuz hag ar genganez-groaz. Ne vern pe niver a gensonennoù direspont a zo el lodenn-mañ eus ar werzenn e-keit m'eo adlavaret ar sekañs kensonennoù kentañ gant an taol-mouezh. Keñveriañ a c'heller ober gant ur c'hinnig all, pell diouzh an hini kentañ, e barzhoneg Dafydd ap Gwilym Merched Llanbadarn m'eo bet adlavaret ur silabenn hepken : 
  a / ar holl ferched y wyf!
  
  Cynghanedd sain ("kenganez-son")
  Gant cynghanedd sain e c'hoarier gant ar c'hlotennoù-diabarzh. Ma ranner ar werzenn e teir lodenn, gant daou droc'h, e klot ar rann gentañ hag an eil rann tra ma adlavar an trede rann patrom kensonennoù an eil. Da skouer :
  pant yw hwy / a wy / a aw
  
  Cynghanedd lusg ("kenganez-lusk")
  Silabenn ziwezhañ a-raok an troc'h en hanterenn gentañ al linenn az a d'ober ur glotenn glok gant eil silabenn ziwezhañ er ger diwezhañ eus ar werzenn, ur ger liessilabennek (ennañ taol-pouezh pennañ an eil hanterenn). Da skouer :
  duw er ei radd / a'i addef,
  Ar sistem-se eo tamm pe damm hini an enklotennoù brezhonek.
  
  Skridoù a-vremañ savet e klotennoù-diabarzh
  
  E brezhoneg 
  Lañs zo bet roet en-dro d'ar gwerzaouiñ e klotennoù-diabarzh gant ar skrivagner Roparz Hemon e deroù an  hag a-hed e vuhez varzhoniel da c'houde. Meur a varzhoneg enklotennet en deus savet. War e lerc'h, an den all en deus savet meur a varzhoneg enklotennet eo Alan Botrel. Un torkad leun a varzhonegoù enklotennet en deus skrivet, anvet Govel an dremmwelioù, da skouer. Gwech ha gwech all e vez embannet ur varzhoneg evel-se e kelaouenn Al Liamm ivez, met ret eo anzav n'eo ket ken puilh an oberennoù enklotennet el lennegezh vrezhonek kempred evel m'emañ en hini kembraek. Gant Al Liamm e oa bet embannet Lae Izold, gant Paskal Tabuteau, un oberenn skrivet penn-da-benn gant enklotennoù.
  
  Daveoù
  
  Levrlennadur 
  Diwar-benn ar brezhoneg
  Emile Ernault, L'ancien Vers breton, Honoré Champion, 1912 ; adembannet gant Brud Nevez, 1991 
  Diwar-benn ar c'hembraeg
  Hopwood, Mererid.  Singing in Chains: Listening to Welsh Verse. Llandysul : Gomer, 2004 
  Llwyd, Alan. Anghenion y Gynghanedd. Barddas, 2007 
  Turco, Lewis. The New Book of Forms: A Handbook of Poetics. London : University Press of New England, 1986 
  
  Gwerzaouiñ
  Lennegezh krennvrezhonek
  Barzhoniezh vrezhonek
  Barzhoniezh kembraek