title: Hiort
text: Hiort (an anv gouezelek; Saint Kilda, e saozneg, met n'eus sant anavezet ebet gant an anv-se ha n'ouzer ket a belec'h e teu, ha diwar treuzkompren eo moarvat), a zo un enezeg didud, e gwalarn Inizi Gall, e kornôg Bro-Skos. Emañ er gwalarn da Uibhist a Tuath er Meurvor Atlantel, hag inizi kornôkañ Bro-Skos int<ref>Da lavarout eo ma lezer er-maez Rockall, a zo tabut etrebroadel diwar he statud. Sellout ouzh MacDonald, Fraser (2006) The last outpost of Empire: Rockall and the Cold War] Journal of Historical Geography. 32 pages 627–647. Retrieved 1 August 2007.</ref> Hirta eo an enezenn vrasañ, gant an torraodoù uhelañ a c'haller kavout er Rouantelezh-Unanet. Melestret eo an inizi gant Comhairle nan Eilean Siar.. Didud eo abaoe 1930, pa oa bet skarzhet an enezourien, nemet dalc'het eo hiziv gant an arme saoz. Kent se e oa bet tud en inizi abaoe 2 000 bloaz. Moarvat n'int ket bet ouzhpenn 180 en holl war un dro, ha sur eo ne oant ket ouzhpenn 100 goude 1851.
  
  Roud a zo eus savadurioù ragistorel, met ar skrid koshañ a ra anv eus an inizi a zo eus dibenn ar Grennamzer. Kêriadenn grennamzerel Hirta a voe adsavet en  kantved, met levezon ar gred relijiel, kleñvedoù deuet gant diavaezourien ha touristed dreist-holl, ouzhpenn efed ar Brezel-bed kentañ, a voe kaoz ma voe dilezet an enezenn e 1930 Awenet ez eus bet arzourien gant istor Hiort, betek ur c'hoarigan e 2007..
  Perc'hennet eo an enezeg gant an National Trust for Scotland. Deut eo da vout unan eus peder lec'hienn ar Glad bedel e Bro-Skos, abaoe 1986.
  
  Bagadoù tud a deu da labourat evit netra e-kerzh an hañv en inizi da adsevel an tier dilezet gant an enezourien ha kouezhet en o foull abaoe. Ur c'hamp soudarded zo ivez enni abaoe 1957.
  
   Orin an anvioù 
  
  Sant ebet n'anavezer en anv Kilda, ha meur a vartezeadenn zo bet steuñvet diwar-benn orin an anv, a deu eus ar . Haswell-Smith (2004) a skriv ne gaver ket roud eus an anv St Kilda a-raok 1666, war ur gartenn izelvroat, hag e c'hallfe dont eus ar gerioù norsek sunt kelda ("dour-feunteun c'hwek") pe eus ur fazi a-berzh saver izelvroat ar gartenn en dije fallgomprenet anv ar feunteun Tobar Childa o krediñ e oa gouestlet d'ur sant. Tobar Childa zo un adlavar, savet gant un anv gouezelek hag un anv norsek, a dalv kement ha feunteun o-daou.
  
  Martin Martin, a zeuas di e 1697, a grede e oa an anv hini unan eus an enezourien a oa bet roet e anv d'ar feunteun vras Toubir-Kilda.
  
  Orin Hirta, kalz koshoc'h eget an anv Saint Kilda, a zo ivez dizemglev diwarnañ.
  
   Douaroniezh 
  
   Loened ha plant 
  
   Doareoù bevañ 
  Tud Hiort a baee feurmoù o zier, pe un darn bepred, oc'h evneta. Gant kerdin staget ouzh postoù e tiskennent betek an neizhioù. Unan eus ar postoù-se a weler war ar skeudenn.
  
   Relijion ha touristerezh en XVIIIvet ha XIXvet kantved 
  
   Notennoù 
  
   Levrlennadur 
   Baxter, Colin and Crumley, Jim (1998) St Kilda: A portrait of Britain's remotest island landscape, Biggar, Colin Baxter Photography ISBN 0948661038
   Buchanan, Margaret St Kilda: a Photographic Album, W. Blackwood, 1983 ISBN 0851581625
   Coates, Richard (1990) The Place-names of St Kilda, Lampeter, Edwin Mellen Press
   Fraser Darling, F., and Boyd, J.M. (1969) Natural History in the Highlands and Islands, London, Bloomsbury ISBN 187063098X
   Fleming, Andrew (2005) St. Kilda and the Wider World: Tales of an Iconic Island, Windgather Press ISBN 1905119003
   Harvie-Brown, J.A. and Buckley, T. E. (1888), A Vertebrate Fauna of the Outer Hebrides. Pub. David Douglas., Edinburgh.
   Haswell-Smith, Hamish (2004) The Scottish Islands, Edinburgh, Canongate ISBN 1841954543
   Keay, J., and Keay, J. (1994) Collins Encyclopaedia of Scotland, London, HarperCollins ISBN 0002550822
   Maclean, Charles (1977) Island on the Edge of the World: the Story of St. Kilda, Edinburgh, Canongate ISBN 0903937417
   MacGregor, Alasdair Alpin (1969) The Farthest Hebrides, London, Michael Joseph Ltd. ISBN 0718106911
   Martin, Martin (1703) "A Voyage to St. Kilda" in A Description of The Western Islands of Scotland, Appin Regiment/Appin Historical Society. Retrieved 3 March 2007
   Murray, W.H. (1966) The Hebrides, London, Heinemann
   Quine, David (2000) St Kilda, Grantown-on-Spey, Colin Baxter Island Guides ISBN 1841070084
   Steel, Tom (1988) The Life and Death of St. Kilda, London, Fontana ISBN 0006373402
   Williamson, Kenneth; & Boyd, J. Morton. (1960). St Kilda Summer, London, Hutchinson
  
   Levrlennadur 
   Atkinson, Robert Island going to the remoter isles, chiefly uninhabited, off the north-west corner of Scotland, William Collins, 1949. (Reprinted Birlinn, 1995 ISBN 1874744319)
   Charnley, Bob Last Greetings of St. Kilda, Richard Stenlake, 1989 ISBN 1872074022
   Coates, Richard The Place-Names of St. Kilda, Edwin Mellen Press, 1990 ISBN 0889460779
   Gilbert, O. The Lichen Hunters. St Kilda: Lichens at the Edge of the World, The Book Guild Ltd., England, 2004 ISBN 1857769309
   Harman, Mary An Isle Called Hirte: History and Culture of St. Kilda to 1930, MacLean Press, 1996 ISBN 1899272038
   Kearton, Richard [http://gdl.cdlr.strath.ac.uk/keacam/index.html With Nature and a Camera, Cassell and Company, London, 1898
   McCutcheon, Campbell St. Kilda: a Journey to the End of the World, Tempus, 2002 ISBN 0752423800
   Stell, Geoffrey P., and Mary Harman Buildings of St Kilda, RCAHMS, 1988 ISBN 011493391X
  
  Liammoù diavaez 
  
   1930 - evacuation of St Kilda (29 August 1930) nls.uk reprint of report from The Times. London. Retrieved 28 December 2007.
   abandonedcommunities.co.uk Retrieved 28 December 2007.
   Revised nomination of St Kilda for inclusion on the World Heritage Site List (January 2003) (pdf) Retrieved 28 December 2007. Includes a detailed map.
   "Revised Nomination of St Kilda for inclusion in the World Heritage Site List". (12 May 2003) The Scottish Executive. Retrieved 28 December 2007.
   "St Kilda" culturehebrides.com. Retrieved 28 December 2007.
   "St Kilda - Death of an Island Republic" Utopia Britannica: British Utopian Experiments 1325 - 1945. Retrieved 28 December 2007.
   "St Kilda" National Trust for Scotland. Retrieved 28 December 2007.
   "St Kilda" UNESCO's list of World Heritage Sites. Retrieved 28 December 2007.
   The cleitean of the St Kilda Archipelago. An architectural and historical account by Christian Lassure. Retrieved 28 December 2007.
   "The Last of the St Kildans:" (26 June 2005) Glasgow. Sunday Herald. A report of a surviving St Kildan re-visiting the islands by Torcuil Crichton. Retrieved 28 December 2007.
  
  Inizi Gall
  Glad bedel e Bro-Skos