title: Santez-Elen
text: Santez-Elen a zo ur gumun eus Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
  
  Brezhoneg
  
  Ar Brezoneg er Skol 
   1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
  
  Istor
  
  Dispac'h Gall 
   Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 diwar ul lodenn eus parrez Lokoal; e Kanton Kervignag hag e Bann Henbont e oa. Lakaet e voe en Arondisamant an Oriant pa voe krouet e 1800 hag e Kanton Porzh-Loeiz, bet brasaet e 1801.
  
  E 1841 e voe lakaet c'hwec'h kêriadenn eus Pleheneg e kumun Santez-Elen.
  
  Brezel-bed kentañ: mervel a reas 35 milour ag ar gumun, d.l.e. 4,92 % eus he foblañs e 1911.
   Eil Brezel-bed: mervel a reas tri milour ag ar gumun hag ur glañdiourez eus ar Rezistañs
  ; war dalbenn Sankenn an Oriant edo Santez-Elen; pemp den nann-soudard eus ar gumun a voe lazhet. Kanoliataet hag entanet e voe ar vourc'h gant an Alamaned d'an 11 a viz Gwengolo 1944: an iliz katolik ha 90% eus an tiez a voe distrujet. Tapet e voe ar vourc'h gant an Alamaned d'an 28 a viz Gwengolo 1944 goude emgannoù start. Dieubet e voe ar gumun d'an 10 a viz Mae 1945. D'ar 6 a viz Du 1944 e kouezhas ur c'harr-nij Douglas A24 marilhet N° 254--549 eus an aerlu gall (Armée de l'Air) e Santez-Elen; lazhet e voe an daou nijour a oa en e vourzh.
  
  Monumantoù ha traoù heverk 
  
   Dismantroù ar chapel, 590, e Beg Santez-Elen.
  
   Ar feunteun er vourc'h,  kantved.
  
   An iliz katolik a voe savet en  kantved hag adsavet e 1840 gant un embreger italian, La Casa. Relegoù Santez Elen ha Sant Steven a voe roet dezhi gant ar pab Pi VII e 1817. Adsavet e voe goude an Eil brezel-bed: tost distrujet razh e oa bet e miz Gwengolo 1944 gant ar c'hanolioù alaman. Miret eo bet an tour-iliz eus an  kantved.
  
   Ur meni gador-brezeg e-tal an iliz ha kroazioù war ar maez.
  
   Monumant ar re varv, er vourc'h.
  
  Armerzh 
  
   Istr a saver er gumun e Stêr an Intel.
  
  Douaroniezh 
  
   War lez Stêr an Intel emañ Santez-Elen.
  
  Emdroadur ar boblañs abaoe 1962
  
  Melestradurezh
  
  Tud
  
  Tud bet marvet eno 
   Firmin Tristan (25 a viz Meurzh 1886 e Groe-10 a viz Meurzh 1965), maer Groe, kuzulier Kanton Groe ha kannad ar Mor-Bihan e Kambr an deputeed.
  
  Gevelliñ
  
  Liammoù diavaez 
   Santez-Elen war lec'hienn Geobreizh
  
  Dave ha notennoù 
  
  Kumunioù ar Mor-Bihan
  Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790
  Ar Brezoneg er Skol
  Nijerezioù gall aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
  Sankenn an Oriant