title: Langoned
text: Langoned a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan, e kornôg Breizh
  
  Ardamezioù
  
  Istor
  
  Henamzer 
   Hent: an hent roman eus Vorgium (Karaez bremañ) da v-Blabia (Porzh-Loeiz bremañ) a dreuze an Ele en Abati Langoned, chom a ra ul lodenn eus an daradur e geunioù ar Faoud en Drinded-Langoned.
   Armerzh: kenderc'het e veze brikennoù, teol ha priaj. E Kastell-Gwernoùgall hag e Kerroc'h e voe kavet fornioù. E meur a lec'h er gumun e voe kavet teol lec'h ma oa atantoù ha gedlec'hioù, e Stang-Yann nepell eus an abati, e Kastelloù-Kergaradeg, e Lokmaria, e Minez-Bloc'h, e Kernal hag en Drinded.
  
  E-tro 800 e voe savet ur gumuniezh gant menec'h Landevenneg e Lez Radeneg war douaroù bet roet dezhe gant Gradlon Flamm, kont Kerne. Kastell Morvan Lez-Breizh a oa sur a-walc'h war dorgenn Menez-Morvan e Langoned. Er c'horn-bro-se e voe lazhet Morvan e 818 en un emgannig ouzh ar Franked kaset war-raok gant Loeiz an Deol, bet savet e gamp gantañ e Prizieg.
  
  Emsavadeg ar Bonedoù ruz, 1675: d'ar 14 a viz Gouere ez eas parrezianiz Langoned, bet bodet gant son an taboulin, betek an abati evit goulenn groñs digant an abad dilezel e wirioù a-bezh war ar boblañs, ha sinet e voe an dilez gant ar venec'h evit kaout peoc'h; kondaonet e voe Jean Harscoët, an tabouliner, d'ar galeoù a-hed-buhez.
  
  Dispac'h Gall 
   Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h kanton Langoned gant div gumun ennañ: Langoned ha Plourae; e Bann ar Faoued e oa; dilamet e voe kanton Langoned e 1801 ha lakaet ar gumun e kanton Gourin bet brasaet ha miret gant al lezenn eus an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix; lakaet e voe Langoned en arondisamant Pondi bet krouet e 1800.
  
  Brezel-bed kentañ
   Ur c'hamp-bac'h, un astenn eus hini an Henbont e oa, a voe digoret er gumun e 1914 evit derc'hel ennañ enbroidi eus ar stadoù o stourm ouzh Bro-C'hall; beleion eus Elzas-Loren e oa un darn vat anezhe; en abati e voent serret.
   219 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, d.l.e. 4,92 % eus he foblañs e 1911. 
  Eil Brezel-bed 
   Repuidi-brezel: d'an 10 a viz Even 1940 e oa 499 repuad e Langoned; 61 anezhe ne oant ket distroet d'ar gêr c'hoazh d'ar 1añ a viz Gwenholon 1940.
   D'ar 24 a viz Mae 1944 e voe tapet 100 000 Lur en ti-post gant tud eus ar Rezistañs.
   Fuzuilhet e voe daou waz eus ar gumun (unan anezhe a oa ur repuad eus An Oriant) e Landordu e Berne, d'ar 6 a viz Gouhere 1944 abalamour d'o ferzh er Rezistañs; barnet e oant bet d'ar marv gant lez-varn al Lu alaman Ar Faoued.
   Mervel a reas 48 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel . 
  
  Brezelioù didrevadenniñ
   Pevar gwaz a varvas e Brezel Indez-Sina ha pevar all e Brezel Aljeria.
  
  Brezhoneg
  
  Ar Brezoneg er Skol 
   1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
  
  Ya d'ar brezhoneg 
   D’ar 27 a viz Genver 2005 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
   Al live 3 oa bet roet d'ar gummun.
  
  Deskadurezh 
   E 2012 e oa bet krouet un hentad divyezhek e skol bublik ar gumun. 
   E distro-skol 2022 e oa 53 skoliad enskrivet er c'hlas divyezhek (42,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm
  
  Krennlavar 
   ’Ba' Langoned e vez lazhet ar bleiz gant un taol boned.
  
  Monumantoù ha traoù heverk 
   Iliz-parrez Sant-Pêr ha Sant-Paol
   Abati Itron-Varia.
   Monumant ar re varv e bourc'h Langoned.
   Monumant ar re varv en Drinded-Langoned.
  
  Douaroniezh
  
  Emdroadur ar boblañs abaoe 1790
  
  Melestradurezh
  
  Tud 
   Henri Guiriec, beleg katolik, istorour ha skrivagner breizhat.
   Garmenig Ihuellou, skrivagnerez vrezhonek.
   Alan Stivell, bet savet gantañ ur bladenn anvet E Langonned ma kaver ar ganaouenn E parrez Langonned enni.
  
  Gevelliñ
  
  Liammoù diavaez 
  
   Langoned war lec'hienn Geobreizh
  
  Dave ha notennoù
  
  Kumunioù ar Mor-Bihan
  Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790
  Kumunioù Kerne
  Emsavadeg ar Bonedoù ruz
  Kampoù-bac'h gall ar Brezel-bed kentañ
  Ar Brezoneg er Skol
  Repuidi-brezel er Mor-Bihan (1939-1945)
  Argant tapet e tiez-post ar Mor-Bihan gant tud eus ar Rezistañs e 1944
  Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Berne e 1944