title: Reizhiad pentatonek
text: Pa gomzer eus ur reizhiad pentatonek (eus ar gregach "penta", pemp), e tachenn ar sonerezh, e komzer eus ur skeulenn enni pemp derez tonioù disheñvel. 
  
  Ar ger a vez implijet evit komz eus ur skeulenn bentatonek dreist-holl, an hini a zo lâret anhemotonek (= hep hanter-ton) gant an etnomuzikourien.
  
  Skeul touchennoù du ar piano a zo pentatonek. Pe c'hoazh (skouer ar pennad-mañ) :
   re - mi - sol - la - si - re - mi - sol
  
  Ar reizhiad pentatonek en etnomuzikouriezh 
  
  E gwirionez e vez implijet ar skeul-se gant ur bern muzikoù er bed.
  Met, herwez Constantin Brăiloiu, pezh zo arouezius eus ar muzikoù-se n'eo ket ar skeulenn hepken (un heuliad notennoù) met an doare da implijout anezhi : ur reizhiad pentatonek.
  
  Ar piknon 
  
  Ar pennad sol-la-si eus ar skeulenn a zo pouezus-kenañ :
   dispartiet eo deus ar peurrest, deus an daou du, gant brasañ hed ar skeulenn (mi-sol = si-re = 1 ton hanter).
   n'eus nemet an heuliad hedoù-se en em gav ur wezh hepken (pa re-mi-sol zo la-si-re, mi-sol-la zo si-re-mi, etc.) Evit ar selaouer emañ neuze merk pennañ ar mod.
  
  Hennezh zo ar piknon (ger o tonet eus ar gregach). Mat e vefe neuze niverenniñ an derezioù, o komañs gant ar piknon :
   sol - la - si - re - mi - sol - la - si - ...
   1 - 2 - 3 - 4 - 5 - I - II - III - ...
  ha lâret emañ ur velodienn e-barzh ar mod 1 (pe 2, 3...) pa vez 1 (pe 2, 3...) he notenn boutañ (izelañ)...
  
  Ar « pienoù » 
  
  E-barzh an daou hed etre ar piknon hag ar peurrest (mi-sol ha si-re) e vez lakaet a-wezhioù notennoù a eil renk, distabil : ar pienoù (ger a zeu eus ar sinaeg)
   RE - MI- fa -SOL - LA - SI - do
  Ar pienoù-se a zo notennoù a eil renk rak :
   kavet e vezont a-wezhioù e-barzh ur stumm eus ur velodienn, pa ne vezont ket ken e-barzh ur stumm all ;
   Kemm-digemm eo o uhelded (a-wezhioù fa, a-wezhioù fa# evit an hini kentañ, do pe do# evit eben ...) ;
   kouezhañ e reont war amzerioù gwan aliesoc'h evit war amzerioù kreñv.
  Setu ez int kentoc'h notennoù da dremen, pe notennoù estrañjour.
  
  Ar c’hemm, neuze, etre ar reizhiad diatonek
   do-re-mi-fa-sol-la-si-do
  hag ar reizhiad pentatonek
   do-RE-MI-fa-SOL-LA-SI-do
  a zo ne’z a ket do, na fa, d’ober ul lodenn eus framm dieub ar velodienn bentatonek.
  
  Reolenn an ingalded arc'hwelel 
  
  Un dra all a vefe arouezius eus ur reizhiad pentatonek, hervez Kustantin Brăiloiu diantav : Reolenn an ingalded arc'hwelel  : ne gaver ket enni na notenn donek na notenn diasez.
  
  Setu e vo melodiennoù dezhe ouzhpenn 5 notenn ha pentatonek memestra... Ha melodiennoù all o do 5 notenn hepken, hep bout pentatonek, dre ma ne zoujont ket reolenn an ingalded arc'hwelel.
  
  Dibaoe Kustantin Brăiloiu ez eus bet kavet e reolennoù e-barzh a-beb-seurt sevenadurioù all er bed. Ne haller ket lâret, memes-tra, ez eus ur « sevenadur pentatonek » nag un « doare-spered pentatonek ». Ur reizhiad teorikel e chom, netra ken.
  
  Damkaniezh ar sonerezh