title: Reizhiad enborc'hadel
text: Hollad ar c'helligoù, ar gwagrennoù hag ar gwiadoù a vorc'h hormonoù e gwad ur bevedeg a-benn reoliañ e emzalc'h bevedel eo ar reizhiad enborc'hadel.
  Ur reizhiad arhentoù evel ar reizhiad nervennel eo, nemet e-lec'h kas arhentoù tredanel e kas reoù gimiek : an hormonoù, a reoilh kalz arc'hwelioù er bevedegoù – en o zouez an imor, ar c'hresk, arc'hwel ar gwiadoù hag ar c'hennevid – dre gelligoù arbennik ha gwagrennoù enborc'hadel.
  
  Kemm a lakaer etre ar reizhiad enborc'hadel hag ar gwagrennoù ezvorc'hadel ma vez borc'het an hormonoù dre ur ganol-vorc'hañ ha n'eo ket er gwad war-eeun.
  An enborc'honiezh eo ar skiant a bled gant ar reizhiad enborc'hadel, an hormonoù, o gweredoù (o efedoù) war ar bevedegoù, gant ar c'hlenvedoù a c'hoarvez pa ned a ket ar reizhiad en-dro hag an doaeroù d'e bareañ.
  
  Meur a wagrenn a ya da sevel ar reizhiad enborc'hadel ; un "ahel" a reer eus ur strollad gwragenoù a gas arhentoù an eil d'eben, evel an ahel gouzerc'hvel-gougorfenn-gwagrenn us-lounezh. Boutin d'an holl wagrennoù enborc'hañ eo an diouer a ganol, an niver bras a wazhiennoù, ha vakuolennoù ma vez boniet an hormonoù.
  Lod organoù a ren un arc'hwel enborc'hadel eilrenk : an avu, ar galon, al lounezhi, ar gonadoù zo en o zouez ; gant al lounezhi, da skouer, e vez enborc'het an hormonoù eritropoietin (a laka an eritrokit da greskiñ e mel an eskern) ha renin (a reoilh ar c'hementad a wad a zo en ur bevedeg).
  
  An hormonoù 
  Danvezennoù kimiek a vez boniet er gwagrennoù enborc'hadel eo an hormonoù. Evel kannaded ez eont en-dro, pa dreuzkasont ditouroù a gellig da gellig. E red ar gwad e vezont ensinklet, en o unan pe gevret gant lod proteinennoù a astenn o fadelezh, hag oberiant e vezont e gwiadoù pe organoù resis a zo pell diouzh al lec'h ma vezont kenderc'het. Diouzh kont e c'hallont bout efedus, ha seul vrasoc'h ar c'hementad seul vrasoc'h an efed, met null eo o efed hep fraouva er gellig pe en organ.
  
  Arc'hweladur er bevedegoù 
  Liesdoare eo arc'hweladur an hormonoù er bevedegoù.
   Broudus : broudañ a reont oberiantiz ur gwiad.
  > Ar prolaktin a vroud ar c'henderc'hañ laezh e gwagrennoù ar bronnoù.
   Kedaler : pa vez gant daou hormon ur gwered a zo brasoc'h eget hini pep hormon en e unan.
  > An triiodotironin, a ra war-dro kresk ar c'horf, ar c'hennevid, gwrezverk ar c'horf ha lusk ar galon, a labour a-gevret gant ar somatotropin a ra war-dro kresk ar c'horf, gouennadur hag adc'henezhadur ar c'helligoù.
   Kempouezer : diouzh kementad un hormon arall e vez efed an hormon-mañ-hormon.
   Gourzhaler : nullet e vez efed un hormon gant hini unan arall.
  > An insulin a zigresk ar c'hementad a c'hlukoz a vez er gwad, pa vez ar glukagon ouzh e greskiñ.
   Harzus : digreskiñ a reont oberiantiz ur gwiad pe un hormon all.
  > Ar somatostatin a zigresk kenderc'hadur un dousennad hormonoù arall.
   Trozennek : un hormon a zegas kemmoù e kennevid ur gwiad enborc'hadel arall.
  > Ar gonadotropin a dalvez da gannad kimiek evit reoliañ ar c'hametogeniezh koulz e pared ha parezed ar mellkeineged.
  
  Gweredoù er bronneged 
  Setu amañ efedoù pennañ an hormonoù e korf ur bronneg :
   broudañ ar c'hresk, pe herzel outañ ;
   reoliañ al luskoù trozeziat, da lavaret eo ar c'helchiadoù huniñ-dihuniñ hag horolaj diabarzh ar bevedegoù ;
   reoliañ an imor ;
   deluskañ marv steuñvet (apoptosis) kellig pe gellig, pe herzel outañ ;
   reoliañ ar c'hennevid ;
   prientiñ ar c'horf evit ar gouennañ, an emgann, an tec'h hag arall ;
   prientiñ ar c'horf evit ur bazenn nevez en e vuhez, evel ar gaezouregezh, an desevel bugale, an eizigvan vevenel (ar mare ma paouez ar barezed da gaout o mizioù).
  
  Kimiezh 
  Meur a zoare hormonoù a vez kenderc'het gant ar gwagrennoù enborc'hañ ; hervez o aozadur kimiek e vezont diforc'hekaet.
   Ar steroid zo dileizhadus el lipid ; buan e tizhont ar c'helligoù ma rankont labourat. E pep kellig ez emunanont gant ur fraouva hag e veajont betek unan eus genennoù an TDN a vroud o zreuzskrivadur.
  > Ur steroidenn eo ar progesteron, a reoilh amzerioù ar maouezed.
   Deveret diouzh amindrenkennoù eo an hormonoù ansteroid, a beg ouzh ur fraouva e koc'hen ar gellig ; ur wech degemeret an hormon e telusk ar fraouva un aridennad dazgweredoù a zegas kemmoù er gellig. Ar c'hannad kentañ eo an hormon neuze, an eil kannaded o vout an danvezennoù kimiezk a vez ensiklet er gellig.
  > Un ansteroidenn eo an dopamin, a gresk lusk ar galon ha gwask ar gwad.
   Amindrenkennoù kemmet eo an aminoù.
  > Un amindrenkenn eo an adrenalin, unan eus hormonoù galloudusañ korf mab-den.
   Ar peptidoù zo aridennadoù berr amindrenkennoù a zo dileizhadus en dour ; dre blasma ar gwad e tizhont ar c'helligoù kent bout digevanaozet gant ar plasma, ar pezh a c'hoarvez a-barzh pemzek munutenn goude bout bet enborc'het. Kannaded kentañ int, evel an ansteroidoù.
  > Ur peptid eo an hormon antroazhus (vasopresin), a vir ouzh kenderc'hadur an troazh.
   Protein kemplezhek eo an hormonoù proteek.
  > Un hormon proteek eo ar somatropin, a zo anvet "hormon ar c'hresk" ivez.
   Glukoprotein a reer eus hormonoù aozet diwar ur broteinenn a zo kevredet gant ur c'hlukidenn pe meur a hini.
  > Ur c'hlukoproteinenn eo al lutropin, a vroud ar viañ er maouezed hag ar c'henderc'hañ testosteron er wazed.
  
  Organoù enborc'hañ hag hormonoù kenderc'het
  
  Reizhiad nervel greiz
  
  Benvegad koazhañ
  
  Ardivink-genel
  
  Organoù arall
  
  Reolerezh ar c'halkiom
  
  Levrlennadur 
   Jacques Decourt (1972), Les glandes endocrines, Presses Universitaires de France (Que sais-je ? niv. 523, peurwerzhet)
   Dastumad Ces hormones qui nous gouvernent (1990), Pour la Science, ISBN 978-2-902918-59-1La chimie féminine
   Jean-Paul Dupouy (1998), Hormones et grandes fonctions, Ellipses, levrenn 1 ISBN 978-2-7298-9282-1, kevrenn 2 ISBN 978-2-7298-9318-7
   Philippe Bouchard & René Frydman (2006), La chimie féminine – Pour et contre les hormones – Odile Jacob, ISBN 978-2-7381-1694-9
   Henri Joyeux (2007), Femmes, si vous saviez – Des hormones, de la puberté à la ménopause, F.-X. de Guibert, ISBN 978-2-7554-0197-4
   René Cacan (2008), Régulation métabolique – Gènes, enzymes, hormones et nutriments, Ellipses, ISBN 978-2-7298-3893-5
   Robert Barone & Paul Simoens (2010), Anatomie comparée des mammmifères domestiques, levrenn 7 : Système nerveux périphérique, glandes endocrines, Esthésiologie, Vigot, ISBN 978-2-7114-0409-4
   Louise Cossette (2012), Cerveau, hormones et sexe – Des différences en question, Remue-Ménage, ISBN 978-2-89091-437-7
   Sylvie Demers (2013), Hormones au féminin, Éditions de l'Homme (sic), ISBN 978-2-7619-3701-6
  
  Notennoù 
  
  Korfadurezh