title: Liester torr
text: Implijet e vez an termen liester torr pe liester diabarzh (miksur e malteg; جمع تكسير jam taksīr en arabeg) war dachenn ar yezhoniezh evit komz eus unan eus perzhioù morfologel a gaver e meur a yezh semitek a vez "torret" pe "didroc'het" enne stumm diazez un anv-kadarn unan evit sevel diwarnañ ar stumm lies dre gemmañ elfennoù resis patrom vogalennek diabarzh ar framm diazez ar wrizienn dederc'hensonennel pe bederc'hensonennel kentoc'h evit dre ouzhpennañ lostgerioù ha/pe rakgerioù ouzh stumm diazez an anv.
  
  Daoust ha ma vez kavet seurt liesterioù torr e meur a yezh semitek ec'h eo er yezhoù arabek, evel da skouer an arabeg hag ivez ar malteg, ma vezont implijet an aliesañ hag en un doare boutin.
  
  Keñver-ha-keñver gant al liesterioù torr (pe "diabarzh") e kaver ivez liesterioù savet dre stagañ kengerioù ouzh ar stumm unander diazez, resisoc'h gant lostgerioù ("liesterioù diavaez" pe "leun": sħiħ e malteg; جمع السالم jam alsālam en arabeg).
  
  Liesterioù torr hag apofoniezh
  E rannyezhoù arabek 'zo e c'hell tostaat al liesterioù torr ouzh liesterioù apofoniel ivez dre apoherezenn, da lâret eo pa vez diverket ar vogalennoù gwan hep taol-mouezh warne, da skouer e rannyezh arabek Maroko:
   Arabeg unvan skrivet: بَيْتٌ → بُيُوتٌ 
   Arabeg Maroko: bīt → byūt ('kambr' - > 'kambreier')
  kv.
   Arabeg klasel: bayt → buyūt ('ti' - > 'tiez')
  
  En arabeg
  En arabeg e c'heller sevel liester "reizh" ("diavaez") an anvioù gourel dre ouzhpennañ al lostger -ūn ha dre ouzhpennañ al lostger -āt evit an anvioù benel. Ne gaver koulz er yezh komzet hag er yezh skrivet (a-vremañ, klasel pe zoken er Qur'ān) nemet un 10% bennak eus an holl liesterioù savet er mod-se rak ar bep aliesañ ec'h implijer liesterioù torr (pe "diabarzh").
  
  Patromoù
  
  Meur a batrom a gaver, en o zouez (K = "kensonenn"):
  
   * Unander KāKiK‘ → liester KuKKāK
   Da skouer: kātib ('skriver') → kuttāb ('skriverion')
  
   * Unander KiKKīK → liester KaKāKīK
   Da skouer: sikkīn ('kontell') → sakākīn ('kontilli')
  
   * Liester KaKūK
   Da skouer: qalb ('kalon') → qulūb ('kalonoù')
  
   * Liester aKKāK
   Da skouer: sūq ('marc'had') → 'aswāq ('marc'hadoù')
  
  Skouerioù
  Setu un nebeud skouerioù oc'h implijout gwriziennoù teirc'hensonennel diazez a dalvez da frammoù ma vez kemmet ar vogalennoù en o diabarzh (hep kemmañ urzh ar c'hensonenn diazez) hervez patromoù resis:
  
  KiTāB كتاب "levr" → KuTuB كتب "levrioù"
  KāTiB كاتب "skriver" → KuTTāB كتاب "skriverion"
  maKTūB مكتوب "lizher" → maKāTīB مكاتيب "lizhir"
  WaLaD ولد "paotr" → aWLāD أولاد "paotred"
  WaRaQ ورق "paper" → aWRāQ أوراق "paperoù"
  SHaJaR شجر "gwezenn" → aSHJāR أشجار "gwez; gwezennoù"
   JaMaL جمل "kañval" → JiMāL جمال "kañvaled"
  
  Talvezout a ra ar reolennoù-se ivez evit sevel liester amprestoù digant yezhoù all, da skouer:
  
   film → ?aflām ('film'→ 'filmoù'; gwrizienn F-L-M)
   bank → bunūk ('ti-bank' → 'tiez-bank'; gwrizienn B-N-K)
   balyūn → balāyīn ('billion' → 'bilionoù'; gwrizienn B-L-Y-N)
  
  E yezhoù all
  E yezhoù all e kaver doareoù damheñvel -keñver an doare ma vez savet al liester diwar an unander evel an apofoniezh hag ar metafoniezh ma vez kemmet ar vogalennoù diabarzh hervez patromoù resis, da skouer e brezhoneg:
   arar → erer louarn → lern maen → mein tarv → terv''
  
  See also
   Gwrizienn deirc'hensonennel
   Gwrizienn
   Morfologiezh amzibun
   Apofoniezh
  
  Arabeg
  Yezhoniezh
  Morfologiezh
  Niver (Yezhadur)