title: Kleñved Naplez
text: Kleñved Naplez, pe naplez(enn), a reer eus ur c'hleñved dre ma kreder e vije deuet eus Naplez, pe Napoli, degaset gant ar C'hallaoued pa oant bet oc'h ober brezel en Italia er XVvet ha XVIvet kantved, hag a deu eus an Treponema pallidum, pe treponem disliv, ur vakterienn. Ur c'hleñved infektus diwar an embarañ eo, pegus ha kontammus. En deroù e teu ul livant war groc'hen kalc'h ar baotred, goude se, a-wechoù bloavezhioù goude, e vez taget ar bouzelloù hag an nervennoù.
  
  Treponemoù 
  Treponema pallidum zo bet diskoachet gant Fritz Schaudinn hag Erich Hoffman e Berlin en 1905.
  
  En 1963 e kinnigas Hackett un displegadur all. Dont a rafe an treponem disliv eus un treponem all, Treponema caracteum e anv, a vije mamm an Treponema pallidum sub species endemicum anvet ivez bejel.
  
  Anvioù hervez ar broioù
  
  Istor 
  
  N'ouzer ket a belec'h e teu an naplez ervat. Pell amzer e kredas an dud e oa bet degaset eus ar Bed Nevez da Europa gant martoloded beaj kentañ Kristof Kolomb. Hiziv avat e tiskreder war gement-se. Un nebeud fedoù a ziskouez e oa anavezet abaoe pell.
  
  Hippokrates en dije deskrivet trede stumm ar c'hleñved. Kavet ez eus bet roud eus ar c'hleñved en Italia, e kêr c'hresian Metaponte er VIvet kantved kent JK. E Pompei ez eus bet kavet dent bugale a denn da re bugale naplezet pa oa brazez o mamm.
   
  Met ar splannañ prouenn eus ar c'hleñved en Europa ar Grennamzer a zo bet kavet e biz Bro-Saoz, e-kichen porzh Kingston-upon-Hull, e-kerzh ur furchadeg en ur manati kozh eus an XIIIvet ha XIVvet kantved.
  
  Emdroadur ar c'hleñved
  
  Tud brudet o c'hleñved 
  
  (m = marvet gant ar c'hleñved)
   1488-1523 Ulrich von Hutten
   1491-1547 Herri VIII ha pemp pried dezhañ
   1537-1553 Edouarzh VI, mab da Herri VIII
   1606-1668 William Davenant
   1776-1822 Ernst Hoffmann
   1797-1828 Franz Schubert
   1797-1848 Gaetano Donizetti
   1810-1856 Robert Schumann (a greder)
   1818-1862 Mary Todd Lincoln
   1821-1867 Charles Baudelaire, m
   1824-1884 Bedrich Smetana
   1830-1870 Jules de Goncourt
   1840-1897 Alphonse Daudet
   1844-1900 Friedrich Wilhelm Nietzsche (a greder)
   1849-1895 Randolph Churchill
   1850-1893 Guy de Maupassant
   1853-1890 Vincent Van Gogh
   1862-1921 Georges Feydeau
   1862-1934 Frederick Delius 
   1864-1901 Henri de Toulouse-Lautrec
   1868-1917 Scott Joplin
   1870-1924 Lenin
   1872-1906 Harry Nelson Pillsbury
   1883-1945 Benito Mussolini
   1895-1962 Karen Blixen
   1899-1947 Al Capone
   1905-1976 Howard Hughes hag un toullad aktourezed darempredet gantañ 
   1911-1938 Robert Johnson
   1924-2003 Idi Amin Dada (a greder)
   1932-1972 Ar glañvourien e studienn Tuskegee diwar-benn an naplez
  
  Levrlennadur 
   La Méthode Curatoire de la maladie venerienne vulgairement appelée grosse Vérole et de la diversité de ses symptômes. Arnoul L'Angelier. 1552, Paris, Nicolas Pepingué, 1660
  
  Pennadoù kar
  
  Liammoù diavaez 
  
   Moulage pédagogique ancien (cire) présentant les papules squameuses typiques d'une syphilis secondaire (Collection des moulages de l'hôpital Saint-Louis)
   Moulage pédagogique ancien (cire) présentant chez un bébé des syphilides papuleuses et pustuleuses (Collection des moulages de l'hôpital Saint-Louis)
   Moulage pédagogique ancien (cire) présentant un chancre syphilitique (Collection des moulages de l'hôpital Saint-Louis)
  
  Notennoù 
  
  Kleñvedoù