title: Pêr-Jakez Heliaz
text: Pierre-Jakez Hélias, pe Pêr-Jakez Heliaz e brezhoneg, Pierre Hélias e anv ofisiel, a zo bet ganet e Pouldreuzig, e Bro-Vigoudenn, (Penn-ar-Bed) e 1914. Ur skrivagner brezhonek ha gallek eo bet, puilh e oberennoù.
  
  Savet en deus kerkoulz barzhonegoù, pezhioù-c'hoari, danevelloù, romantoù ha kontadennoù. Bet eo bet ivez ur c'hoarier sketchoù evit ar radio hag un aozer abadennoù evit ar skinwel.
  Brudet eo da gentañ penn evit e levr gallek Le Cheval d'Orgueil, oberenn bet savet da gentañ en e ziv yezh, a dammoù, ha bet embannet goude e brezhoneg gant an titl "Marc'h al Lorc'h".
  Marvet eo bet d'an 13 viz Eost 1995.
  
  Buhez
  Ganet eo bet ha bet eo o chom e Pouldreuzig er Vro Vigoudenn, en un tiegezh a dud munud, labourerien-douar anezho, o labourat evel micherourien e ti ar re all. E yezh gentañ eo bet ar brezhoneg dre ma oa brezhonegerien e dud. Deskiñ a ra ar galleg er skol. Dont a ra sod gant ar yezh-se, nes ankouât e yezh gentañ. Dre m'eo tuet er skol eo lakaet da vont pelloc'h gant e studioù : el lise, e Kemper, ha goude e Roazhon. Eus 1946 da 1975, bloaz ma ya war e leve, eo kelenner war al lennegezh e Skol ar Vistri Kemper.
  
  D'an 21 a viz Kerzu 1946 e krog Pêr Helias (Jakez Kroc'hen) da aozañ abadennoù e brezhoneg evit ar radio (sketchoù ha pezhioù-c'hoari) e kompagnunezh Pêr Trepos (Gwilhou Vihan). Un tamm brud a sav neuze dezhañ, plijet kenañ ma veze an dud gant o fent, o selaou anezho er "post bihan", war gwagennoù Radio-Quimerc'h. Daou vloaz war-lerc'h eo e-mesk ar re a ro lañs en-dro da Gouelioù-meur Kerne e Kemper. Chom a ray e-touesk aozerien ar festival-se e-pad pell, hag an den karget da ginnig an abadennoù e brezhoneg d'an dud.
  
  Un den er-maez eus an Emsav e chom e vuhez-pad, o klask ober gant e zaou sevenadur war un dro, o skrivañ kerkoulz e brezhoneg hag e galleg. Un den a-gleiz eo, tost-kar d'ar gomunisted : ezel eo deus ar strolladoù Ar Falz hag Emgleo Breiz. Embann a ra pennadoù er gelaouenn La Bretagne à Paris hag er gazetenn bemdeziek Ouest-France. Diwar ar gronikenn divyezhek embannet er gazetenn-se bep sizhun e sav e benn-oberenn Le Cheval d'orgueil, lakaet da zont er-maez doare ul levr e 1975. Ennañ e tispleg e yaouankiz ha buhez an dud anvet gantañ dre ar munud. Ar mod en deus da daolenniñ pep tra a laka e levr da vezañ kazimant ur studiadenn diwar-benn doare an dud da vevañ war ar maez e penn kentañ an XXt kantved er Vro Vigoudenn, evel ma vije bet savet gant un etnologour. Kerkent hag embannet e ra berzh spontus e levr. Troet eo e nouspet yezh hag anvet eo dre ar bed. Rebechet eo bet outañ koulskoude bezañ aozet un oberenn m'eo troet enni sevenadur Breizh hag ar brezhoneg war an amzer dremenet.
  
  E 1977 eo embannet gantañ al levr Les Autres et les miens, un dastumadeg koñchennoù priziet mat. Goude e sav romantoù e galleg. E varzhoniezh vrezhonek a vez priziet kemend-all, evel el levrioù Maner kuz/Manoir secret hag Ar Men Du.
  
  E 1971 e kemer perzh en abadennoù brezhonek Breizh o veva, skignet dre ar skinwel.
  
  Evit e enoriñ eo bet roet e anv da veur a straed ha da veur a skol e Breizh (Pouldreuzig, Kleder, Medrigneg, Sant-Maloù...), da lec'hiad Skol-veur Breizh-Izel e Kemper ha da vediaoueg-kêr Landerne. Erminiget eo bet e 1991.
  
  E miz Gouere 2006 e voe digoret ur mirdi gouestlet dezhañ e Pouldreuzig, en ti m'eo bet o chom.
  
  Paperioù Pêr-Jakez Helias a zo bet fiziet goude e varv d'ar CRBC e Brest.
  
  Bannoù-treset 
  Goude embannet Le cheval d'orgueil e stumm bannoù treset, e oa bet graet heñvel gant Marc'h al lorc'h. Savet eo bet ar skrid brezhonek gant Mannaig Thomas.
  
  E oberenn
  
  Evel aozer
  
  E brezhoneg
  Biskoaz kemend-all, 1947, 
  Eun ano braz, 1953, 
  War eun dachenn foball, 1955, 
  Mojennou Breiz I, 1957, 
  Tan ha ludu, 1957, 
  Eun den maro ha ne goll ket e benn, 1958, 
  Mojennou Breiz II, 1959, 
  Mevel ar Gosker, 1959, 
  Kanadenn Penn ar Bed, 1959,
  Peziou-c'hoari Jakez Krohen, 1977, 1980
  Marh al lorh, 1986, 
  Bugale Berlobi I - Brud an Dreued, 1987,
  
  Levrioù divyezhek
  Marvaillou ar votez-tan. Contes bretons du sabot à feu, 1961, divyezhek
  Maner Kuz. Manoir secret, 1964, divyezhek
  Divizou eun amzer gollet. Devis d'un temps perdu, 1966, divyezhek
  An Izild a heul. Yseult seconde, 1969, divyezhek; An Isild a-heul, 1983, brezhonek.
  Ar men du. La pierre noire, 1974, divyezhek
  An tremen-buhez. Le passe-vie, 1979, divyezhek
  
  E galleg
  Danses de Bretagne, images de Bretagne, e ti Jos Le Doaré, 36 p., 1955. 
  Comme on connaît ses saints, 1961, 
  Contes bretons du pays bigouden, 1967, 
  Bretagne aux légendes : la mer, 1967, 
  Costumes de Bretagne, 1969, 
  Contes bretons de la Chantepleure, 1971, 
  Tradition bretonne : le savoir-vivre, 1973, 
  Le Cheval d'Orgueil, 1975, 
  Tradition bretonne : Logis et ménages, 1975, 
  Comment un Breton devint roi d'Angleterre, 1976, 
  Les autres et les miens : le trésor du Cheval d'orgueil, 1977, 
  Penaoz e teuas eur Breizad da veza roue Bro-Zaoz, 1977, 
  Le Grand valet, La Femme de paille, Le Tracteur - Théâtre I, 
  Lettres de Bretagne - langues, culture et civilisations bretonnes, 1978, 
  La sagesse de la terre, 1980, 
  Quimper en Cornouaille, 1980, 
  Au pays du Cheval d'orgueil, 1980, 
  Piou e-neus lazet an hini koz ?, 1981, e brezhoneg
  L'esprit du rivage, 1981, 
  L'Herbe d'or, 1982, 
  Images de Bretagne, 1983, 
  La colline des solitudes, 1984, 
  Les contes du vrai et du semblant, 1984,
  Lisbonne, 1987, e galleg
  Bugale Berlobi II - Marvaillou da veva en ho sav, 1988, e brezhoneg
  Vent de soleil, 1988, e galleg
  Midi à ma porte, 1988, e galleg
  Amsked. Pobl an noz. Clair-obscur. Le peuple de la nuit, 1990, divyezhek
  Le quêteur de mémoire, 1990, e galleg
  La nuit singulière, 1990, e galleg
  D'un autre monde. A-berz eur bed all, 1991, divyezhek
  Katrina Lenn-zu, 1993, e brezhoneg
  Le diable à quatre, 1993, e galleg
  Le piéton de Quimper, 1993, e galleg
  Ventre-à-Terre, l'aventurier, e galleg
  Ruz-Kov ar foeterez-vro, e brezhoneg
  Un pays à deux langues, embannet goude e varv
  
  Evel kenaozer
  Gant ar mareoù-bloaz - Au fil des saisons, divyezhek
  La côte - Recueil de chants celtiques, 1983, e galleg
  Lod all a varv… / D'autres meurent, divyezhek
  Magies de la Bretagne, e galleg
  Toinou - le cri d'un enfant auvergnat (pays d'Ambert), e galleg
  
  Kronikoù
  Biskoaz kemend-all ! (10 levrenn), e brezhoneg
  
  Levrlennadur
  Pierre-Jakez Hélias, levrenn niv. 36, emb.Skol Vreizh, divyezhek
  Per-Jakez Hélias. Niverenn ispisial, kelaouenn Brud Nevez niv. 172, 1994. Niverenn dreist-ordinal da geñver e 80 vloaz, e brezhoneg
  Francis Favereau (Dindan ren), Pierre-Jakez Hélias, Bigouden universel, emb. Pluriel, divyezhek
  Pascal Rannou, Inventaire d'un héritage - Essai sur l'œuvre littéraire de Pierre-Jakez Hélias, emb. An Here, e galleg
  
  Liammoù diavez
  L'Ouest en mémoire (Ina) - Per Jakez Helias ha Xavier Grall 1977
   L'Ouest en mémoire (Ina) - "Le cheval d'orgueil" ar film 1980
   L'Ouest en mémoire (Ina) - Kult ar marv e Breizh displeget gant Per Jakez Helias 1994
  
  Notennoù
  
  Skrivagnerien vrezhonek
  Meneger ar skrivagnerien
  Skrivagnerien Breizh
  Skrivagnerien c'hallek
  Bigouterien brudet
  Ganedigezhioù 1914
  Marvioù 1995
  Skingomz vrezhonek
  Roazhon-Breizh
  Urzh an Erminig