title: Landerne
text: Landerne (distaget ) a zo ur gumun eus Bro Leon ha Bro-Gerne e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Penngêr kanton Landerne eo.
  
  Douaroniezh 
   War lez ar stêr Elorn emañ Landerne.
  
  Anv 
   Bernard Tanguy ː Landergneau, 1206; Landerneu, 1218; Landerneau, 1233; Landergnau, 1296; Landerniau, c. 1330; Landerneau, 1467
   Erwan Vallerie ː Landergneau, 1206; Landerneu, 1218; Landernau, 1233; Landerinau, 1265; Landergnau, 1296; Landerniau, c. 1330; Landerneau, 1336, 1467; Lanternoc, 1536; Lenderneau, 1630
  
  Gerdarzh ː Lan - Theernoch, anv un eskob.
  
  Ardamezioù
  
  Istor
  
  Orin
  A-gozh e sav diazezadur ur gêr e traoñ aber ar stêr Elorn. Seblantout a ra an anv Landerne dont pe eus Lann + Ternog pe eus Lann + Tenenan, a oa o-daou ermited eus ar .
  
  Anv a zo eus Landerne er paperoù ofisiel er boaz 1206.
  
  Gouzout a reer avat e oa annezet al lec'h gant Galianed-ha-Romaned dre ma oa ur c'hroashent a-bouez-bras en em gave aze a-drugarez d'ar roudour da vont eus an daou du eus ar stêr.
  Pemp hent kozh a zo: 
  Hent Montroulez, a dremene dre an ospital gozh hag ar Roc'h-Morvan;
  Hent Karaez, dre an ospital gozh ha krec'hienn gozh Penn-ar-C'hrann (hent ospital Ferdinand Grall bremañ);
  Hent Kemper, dre straed Daoulaz ha Lannurvan;
  Hent Brest dre Gêrlaran ;
  Hent Lesneven dre Beler.
  
  Henamzer
   Adalek ar , ec'h en em gav ar Vrezhoned en Arvorig hag e annezjont en draoñienn. E-pad meur a gantved e voe gwarezet ar stêr Elorn gant kestell ar Roc'h-Morvan hag, izeloc'h, Kastell Goueled ar Forest.
  
  Krennamzer
   Adalek penn-kentañ ar Grennamzer e oa Landerne perc'hentiezh tiegezh galloudus Leon hag e 1363 e voe hini tiegezh ar Roc'haned, dre un dimeziñ. An dimeziñ-se a verzer dre sellout ouzh ardamez kêr Landerne : al leon evit tiegezh Leon ha kroazvein evit tiegezh Roc'han.
  
  Amzerioù modern
   Dindan ren ar rouaned e oa ur gêr a-bouez rak kêr-benn Priñselezh Leon e oa. Meur a wech e voe gwallaozet ar gêr en abeg d'ar brezelioù : gant an Normaned, gant ar Saozon (Brezel Kant Vloaz), gant Brezel an Ere ivez. Da vare an Dispac'h Gall e oa endeo ur geoded vihan a veve diwar Kenwerzh ar Mor, gant ur c'huzul-kêr, a veze kadoriet gant ur prokulor-sindik da gentañ ha goude-se gant ur maer, adalek 1692.
  
  Emsavadeg ar Bonedoù ruz: 
   trubuilhoù a voe e Landerne en noz etre an 3 hag ar 4 a viz Gouere; preizhet razh e voe tiez Bigeaud, fermer an dleoù, ha Blaizot, skignour ar paper-timbr; e ti ar sindig e voe tapet kig-bevin ha kig-sall;
   nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh tri den eus Landerne, Paul Menac, François Leffait ha Mathieu Sizon, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
  
  Dispac'h Gall
   1790: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Landerne da benn ur bann. 
   Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Pillet, kure e Sant-Julian, Corre, aluzenner an ospital, Thomas ha Leier, beleion, an Tad Alexis, superior ar venec'h eus urzh Sant-Benead, da daou vanac'h eus ar memes kouent, an Tadoù Fidèle ha Pascal; nac'het e voe gant La Rue, person Sant-Houardon ha Jocguet, kure en hevelep parrez, Bodenez, person Sant-Tomaz ha Marc, kure er memes parrez, Roussel, person Beuzid, ha Mouden, kure en hevelep parrez; 
   an Dispac'h ne voe ket fall evit Landerne rak frankizour e oa ar boblañs dre vras. Ar Gonvañsion a zivizas zoken ober eus Landerne kêrbenn departamant nevez-krouet "Penn-ar-Bed" (dezvad an 19 a viz Gouere 1793). Kement-se a badas 16 miziad hepken avat.
  
  Reverzhioù greantel
   A bep seurt atalieroù a voe digoret e Landerne da vare ar reverzhioù greantel.
  Labouradegoù boujiennoù, soavon, bier, bangounelloù-burezh, ha dreist-holl ar Wiaderezh, "Société Linière du Léon", war hent Landivizio, he devoe betek 2500 micherour. 
  An hent-houarn a zegasas diorrodur kêr dre he liammañ ouzh Pariz e 1865 hag ouzh Kemper e 1865.
  
  A-raok ar ar brezel 14 e oa ur batailhon ag ar 118vet Rujumant Troadegiezh kazarniet e Landerne, hag e c'her-stur e oa Peg Barz.
   Da heul ar brezel 14 e tigreskas ar boblañs e kêr e-pad ur pennad. Goude 1944 e kresk ar boblañs a-nevez.
  
  Brezel-bed kentañ 
   297 gwaz ag ar gumun, d.le. 3,60% ag he foblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
  
  Eil Brezel-bed 
   D'an 19 a viz Even 1940 e tegouezh al lu alaman e Landerne; difennet eo kêr gant 150 martolod gall ha 40 soudard eus an Droadegiezh Trevadennel. Goude teir euriad emgann e teu an Alamaned tre e kêr. Tri milour gall a zo lazhet, gant al Letanant-Lestr Jean Moreau, penn an difenn, en o mesk.
   D'an 23 a viz Gouere 1942 e kouezhas un nijerez Whirlwind marilhet P7060 ha kodet HE-? eus ar 263th Squadron eus ar Royal Air Force Volunteer Reserve e Landerne; lazhet e voe he levier.
  
  Un nebeud darvoudoù o deus merket istor Landerne
  1336 : Diazezadur an ospital, a voe dilec'hiet da straed an harluidi e 1660
  1510 : Pont Roc'han adsavet
  1604 : Savidigezh porched iliz Sant-Houarzhon
  1607 : Savidigezh tour iliz Sant-Tomaz
  1664 : Savidigezh ti Leurgêr ar Marc'had lesanvet bremañ "Ti an Dugez Anna", gwechall ti ar Sechenaliezh
  1701 : Savidigezh kouent an Ursuladezed, a voe implijet goude-se evel ospital, toull-bac'h, kazarn, ha bremañ lise (Lise an Elorn bremañ)
  1728 : 1788 Adsavidigezh ar c'haeoù
  1828 : Ar Ganol
  1860 : Dibenn adsavidigezh iliz sant-Houarzhon, a oa a-raok e plas ar C'hredit Labour-Douar e-kichen ar Family. Dalc'het e voe ar porched (eus an Azginivelezh) hag an tour.
  
  Monumantoù ha traoù heverk 
   an Ospital, diazezet e 1336
  Maner la Petite-Palud, XVvet, XIXvet
   Kouent ar Gordennerien, XVIIvet
   Kouent hag iliz an Ursulinezed, 1715, XVIIvet
   Chapel an Ursulinezed
   Chapel Sant-Sebastian
   Iliz Sant-Houardon, XVIvet, XVIIvet
  Prioldi Sant-Tomaz, XVIvet
   Iliz Sant-Tomaz a Gantorberi, XVIvet, XVIIvet
  Chapel ar Gapusined, XVIIvet
   Iliz Beuzit-Konogan , 1591, XVIIvet
   Kastell Kerlezerien
   Garnell Sant-Tomaz, XVIIvet
  Ti Gillard, 1639
  Ti an Dugez Anna, 1664
  Ti Dutoya, 1667
  Ti Itron-Varia Rumengol, 1668
  Maner Keranden, XVIIvet, 1823, 1904
  Maner Kerlaran, XIXvet
  
  Pont Landerne, savet war an Elorn, a reer anv anezhañ en ur skrid eus 1336. E 1510 e oa bet adsavet gant mein gant Yann II a Roc'han. Abaoe e reer pont Roc'han anezhañ. Da gentañ e oa war ar pont ur vilin, ur gored, ur chapel, un ti-gward hag ur prizon. En  e voe savet tiez-annez warnañ.
  
   Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. D’an 29 a viz Du 1918 e voe divizet a-unvouezh d’e sevel gant ar c’huzul-kêr. Dioueliet e voe d’an 13 a viz Du 1921. Nevesaet e voe e golonennoù e 2008.
  
  Emdroadur ar boblañs abaoe 1793
  
  Brezhoneg
  
  Ya d'ar brezhoneg
   D'an 22 a viz Kerzu 2004 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
   D'an 28 a viz Genver 2005 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2.
  
  Deskadurezh
   Daou hentad divyezhek Div Yezh (168 skoliad e 2010), un hentad divyezhek zo er skolaj hag el lise publik (226 en holl e 2011)
   Staliet eo Diwan Breizh e Landerne.
   Ur skol Diwan (47 skoliad e 2011).
   Ur skol brevez divyezhek Dihun a zo (80 skoliad e 2011). 
   E distro-skol 2022 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek (kentañ derez, skolaj ha lise) 444 skoliad (19,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm
  
  Buhez foran
   An ti stummañ dibaouez Stumdi zo lec'hiet e Landerne.
   Radio Arvorig FM a skign adalek Landerne.
   Divyezhek eo an holl banelloù e kreiz-kêr.
   Divyezhek eo ti-gar Landerne.
   Bep bloaz e vez Gouel Kann al Loar e Landerne gant ur plas a-bouez roet d'ar brezhoneg: kenstrivadegoù lazoù-kanañ Kanomp Breizh, pezhioù c'hoari, kenstrivadegoù istorioù berr a vez kinniget bep bloaz.
  
  Tud
  
  Tud ganet eno
   1712 ː Guillaume Mazeas; lennegour (Landerne, 1712 - Gwened, 1776)
   1713 ː Jean Mazeas; matematikour (Landerne, 1713 - Paris, 1801)
   1726 ː Yves Querboeuf; Istorour ha lennegour (Landerne ,1726 - Brunswick, 1799)
   1753 ː Louis-Julien Roujoux; baron Landerne; prefed ha barzh (Landerne, 1753 - Brest, 1919)
   1756 ː Yves Le Coat, baron Sant-Haouen; eil-amiral; ijiner arouezioù ar pellskiver (Landerne, 1756 - calais, 1826);
   1779 ː Prudence-Guillaume Roujoux; baron Landerne; refed, istorour (Landerne, 1779 - Paris, 1836)
  1902 : Remont Jestin, skrivagner brezhonek
  1926 : Édouard Leclerc, kenwerzhour
  1981 : Kristof ar Menn (Krismenn), kaner
  1988 : Romain Thomas, melldroader
  
  Tud marvet eno
   1791 : Glaoda Mari al Lae, skrivagner brezhonek
  1816 ː Augustin Coeuret de Secqueville; eil-amiral enep an dispac'h gall (Oison, 1749- Landerne, 1816)
  1825 ː Jean-Marie Jumel; jeneral an impalaeriezh kentañ (Lyon, 1772 - Landerne, 1825)
   1931 : Louis Harel de la Noë, ijinour, saver hentoù-houarn
   1946 : Joseph Ollivier, keltiegour ha gouizieg
   2000 : Jean Malléjac, marc'hhouarner
  
  Gweladennerien brudet
   1373 : ar Gwesklin
   1505 : Anna Vreizh
   1681 : Vauban
   1777 : Jozef II impalaer Aostria, breur Marie-Antoinette
   1796 : Lazare Hoche
   1834 : Victor Hugo
   1858 : Napoleon III hag e wreg
  
  Ardamezeg ar familhoù
  
  Buhez Etrebroadel 
  
   Landerne he deus resevet Plakenn Enor Europa Kuzul Europa e 2001.
  
  Liammoù diavaez 
  
   lec'hienn ofisiel kêr
   Landerne war lec'hienn Geobreizh
  
  Levrlennadur 
   Hervé Abalain : Les noms de lieux bretons. Les Universels Gisserot. 2000
   Daniel Delattre : Le Finistère. Les 283 communes. 2004
   Embannadurioù Flohic : Le Patrimoine des communes du Finistère. 1998
   Michel Froger & Michel Pressensé : Armorial des communes du Finistère. 2001
   Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
   Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère. Chasse-Marée. ArMen. 1990
   Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995
  
  Daveoù ha notennoù 
  
  Landerne
  Kumunioù Penn-ar-Bed
  Kumunioù Bro-Leon
  Kumunioù Kerne
  Emsavadeg ar Bonedoù ruz
  Pennlec'hioù bannoù Breizh
  Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed