title: Auschwitz-Birkenau
text: Auschwitz-Birkenau (poloneg: Oświęcim-Brzezinka) a oa ar brasañ aozadur kendastum ha kamp-diouennañ gant an nazied alamaneg, savet ganto war zouar kêr Oświęcim (Auschwitz en alamaneg), 60 kilometr eus Kêr Krakovia (poloneg: Kraków), e Polonia, ur vro aloubet gant an Alamaned en amzer-se. Krouet e voe ar c'hamp gant un SS alaman e miz Mae 1940 ha dieubet e voe gant an Arme Ruz d'ar 27 a viz Genver 1945.
  
  Dindan 5 bloaz, e voe kaset da ludu kement ha 1,3 milion a dud, ken gwazed, ken maouezed, ken bugale, ha 900.000 anezhe kenkent ha diskennet eus trenioù ar marv en Auschwitz-Birkenau. Darn a veze kaset d'ar c'hambreier-gaz, darn all lazhet kenkent a daolioù bistolennoù pe fuzuilhoù. Kalz a varve diwar gleñved, diwar ziouer a voued, diwar arnodoù medisined, pe er c'hambreier-gaz war-lerc'h poanioù gouzañvet a bep seurt. 
  
  Auschwitz a zo gwelet evel ar brasañ kamp-diouennañ a-viskoazh, anezhañ arouez al lazhadeg vras kaset da benn gant an Nazied, arouez ar gouennlazh ma voe distrujet 6 milion a dud, 90% anezho yuzevien eus pevar c'horn Europa, hag arouez ar Shoah.
  
  Tri iskamp a oa en Auschwitz: 
  
   Auschwitz I (lazhet ~70 000 den ennañ)
   Auschwitz II Birkenau (kamp-diouennañ lazhet ~ 1.2 milion den ennañ)
   Auschwitz III Monowitz (kamp-labour)
  
  Roll komandanted ar c'hamp 
  
   Rudolf Höss (Mae 1940 - Du 1943; Mae 1944 - Gouere 1944)
   Heinrich Schwarz, Friedrich Hartjenstein & Arthur Liebehenschel (Du 1943 - 15 Mae 1944)
   Josef Kramer (Mae 1944 - Kerzu 1944)
   Richard Baer (Kerzu 1944 - Genver 1945)
  
  Anvioù 13 den diwar daou vilion bennak bet bac'het pe lazhet en Auschwitz 
  
   Jean Améry, skrivagner aostrian
   Władysław Bartoszewski, ministr polonat
   Anne Frank hag he mamm Edith Frank
   Viktor Frankl, bredelfennour aostrian
   Kurt Gerron, aktour ha leurenner alaman, lazhet er c'hambroù-gaz
   Imre Kertész, skrivagner hungarat
   Hans Krása, sonaozour tchekoslovakiat, lazhet er c'hambroù-gaz
   Primo Levi, skrivagner italiat : s.o. e levr Se questo è un uomo/Hag un den ez eus anezhañ
   Edith Stein, santez alaman a orin yuzevek, lazhet er c'hambroù-gaz
   Else Ury, skrivagnerez alaman, lazhet er c'hambroù-gaz
   Simone Veil, politikourez c'hall 
   Elie Wiesel, skrivagner amerikan ganet e Treuzsilvania
  
  Liammoù diavaez
   
  
  Kampoù-bac'hañ an Eil Brezel-bed
  Loskaberzh
  Naziegezh
  Mirdioù an Holokost