title: Arz al luc'hskeudennerezh
text: Studiet e vo aze orin ar poltred. Eus pelec'h e teu, penaos eo bet krouet, gant piv, hag e emdroadur er bed a-hed an amzer.
  Ar poltred a oa gwelet evel ur reizhiad nevez evit erlec'hiañ al livadennoù hag an tresadennoù, evit skeudenniñ ar bed tro-dro deomp.
  Evit en ober, ret e oa ijinañ ur c'hempennadur optikel evit krouiñ ur skeudenn ha lakaat anezhi war ur skor gant ur reizhiad kimiek.
  A-hed ar bloavezhioù, emdroet eo bet ar reizhiad-se hag azaouet eo bet ar poltriji evel un teknik arzek.
  
  Istor ar poltred kentañ
  Evit tud-zo, an teknik da gemer ur skeudenn a oa anavezet abaoe pell, da skouer gant Aristot. Gouzout a rae lakaat ar wirvoud e-barzh ur boest, ret e oa ober un toull er gambr du evit gwelout ar skeudenn en tu kontrol.
  
  Adalek 1780, Jacques charles, brudet evit e ijinadenn war an hidrogen, a zo deuet a-benn da sonnañ un drolinenn a-drugarez d'ar gambr du, war baper gant klorur arc'hant ha kouevr ennañ.
  Joseph Nicéphore Niepce, un ijinour eus Chalon-sur-Saone a raio un taol-arnod gant ar c'hlorur hag ar c'houevr en ur ouzhpennañ nitrat arc'hant ha sodiom, evit ma chomfe ar skeudenn war ar paper. Klask a raio lakaat ar skeudenn war plakennoù staen gant ur seurt koultron naturel anvet Judée, warnañ. Ar c'houltron-se a servijo da galetaat ar skeudenn. Diwar an taol-arnod-se e teuio maez ar poltred gentañ, e 1826.
  
  Ma 'vez sellet pizh ouzh ar poltred-se, gwelet e vez ez eo ispisial ar gouloù enni. An heol a zo e kaoz rak, troet en deus eus an tu kleiz d'an tu dehou, gant ur gouloù dizingal a-hed an devezh. Ret eo gouzout, d'ar mare-se, lakaet e voe ar poltriji da sec'hiñ etre 14 hag 18 eurvezh dindan an heol.
  Nicéphore a varvas e 1933. Louis Jacques Mandé Daguerre a gemeras e blas evit kenderc'hel e labour hag e enklaskoù. Dont a raio a-benn da wellaat c'hoazh sklêrijenn ar poltred.
  E 1939, diskouez a raio e ijinadenn dirak Francis Aragos, ur skiantour brudet d'ar mare-se. Adalek an deiz-se eo bet lavaret e oa bet ijinet ar poltred kentañ e 1939, deiziad ofisiel. Anvet eo an ijinadenn-mañ an "Daguerreotip".
  A-drugarez d'an Daguerreotip-se, berraet e vo an amzer evit kaout ur poltred. Tremenet omp eus 18 eurvezh d'ar muiañ, da 30 vunutenn, pa 'vez brav an amzer.
  
  An emdroadur
  Aet eo kalz war-raok teknikoù ar c'hemer poltriji. Disoc'hoù an enklaskoù war ar sujed, a zo bet kemeret gant Bro-C'hall, ha pep hini a c'helle gwellaat ar reizhiad-se buan a-walc'h.
  
  An araokadennoù a heul tri hent disheñvel
  Berraet eo bet c'hoazh an amzer da sec'hiñ dre ar sklêrijenn en davezel.
  Gwellaet eo bet ar stabilded e-keñver an tennadur.
  Adaozet eo bet ar binvioù poltriji. Simplaet int bet. Da skouer, skañvoc'h e teuont da vezañ, stabiloc'h ivez. Modernaet eo bet e-keñver ar stumm hag an teknikoù da gemer ur poltred.
  
  Ijinadenn ar film ouesk
  
  Ar poltriji kentañ, e gwenn ha du, a oa krouet war plakennoù gwer. Met, kemer a rae re a blas ha pounner e oa. Neuze, e 1884, George Eastman en deus lakaet e-pleustr ar filmoù ouesk. Ar filmoù-se a c'helle degemer meur a poltriji er benveg.
  
  Ur gwir reveulzi eo bet e-touez bed ar poltred. Adalek ar mare-se eo bet krouet ar c'h/Kodak gentañ. Savet eo bet gant ar gevredad Eastman. Ur wech kemeret ar poltriji, kaset e voent betek Rochester (New-York), a-benn diorren anezho hag adkargañ ar benveg.
  Ur wech echuet, e voe kaset an hollad en-dro.
  
  Padout a raio ar reizhiad-se betek ar bloavezhioù 2000. Rak, e 2007, serret e vo al labourva diwezhañ eus ar gevredad Eastman Kodak.
  
  Donedigezh al livioù
  Charles Cros hag Louis Ducos a ginnigo diazezenn al luc'hskeudenn gant livioù. Ar pal, a oa liammañ an tri liv pennañ, anvet ivez al livioù kentañ, ar ruz, ar melen hag ar glas. An teknik-mañ a vo adpaket ha nevesaet gant Prokudin Gorskii etre 1900 hag 1918.
  Koulskoude, ret e vo gortoz 1935 evit kaout binvioù a gemerfe poltriji gant livioù a-drugarez d'ar gevredad Adfacolor ha d'ar  Kodachrome. Krouet e vo binvioù kalz modernoc'h, gant ur goc'henn ouesk. Met chom a raio diaes d'an implij c'hoazh.
  Gortozet e vo 1946 evit gellout ober poltriji liv gant ur reizhiad simploc'h ha digor d'an holl. Ar berzh-se a vo bevennet memestra, rak, ne oa ket kalz a baper a oa dibres, ha lakaet war ar marc'had gant Kodacolor. Ar verbiadoù a oa strizh abalamour d'an holl verregezhioù an eil brezel bed (1942). Goude ar brezel, tro-dro d'ar bloavezhioù 1950 e vo adarre kresket ar berniadoù paper hag ingalet diouzh an ezhommoù.
  
  Ar binvioù war ziorren
  Emdroadur ar binvioù poltriji
  
  Ar filmig kentañ
  E 1909, Etienne Mollier, luc'hskeudenner gall, 'n eus bet ar mennozh da sevel ur filmig bihan a bado 35 vunutenn, gant ur benveg anvet ar C'hant-dremm; (Cent-Vues, e galleg). Ar benveg-se a oa d'ar mare-mañ, unan eus ar re vihanañ hag a c'helle pakañ poltriji eus 18/24mm.
  Ar C'hant-dremm-se a zo bet savet e 1910. Da heul, e c'hounezo Etienne Mollier, priz kentañ ar genstrivadeg Lépine. Er memes lañs, hag hep gortoz betek re, e vo lakaet ar benveg-se da werzhañ war ar marc'had, met, hep brud a-walc'h ne vo ket gwerzhet kalzig dioutañ.
  
  Ar Polaroïd
  Tro-dro d'ar bloavezhioù 1948, e lakao er pleustr ar mezeg Edwin H.Land, ur benveg gouest da ziorroen d'un taol ur poltred anvet ar Polaroïd e 1962.
  Adalek ar bloavezhioù 1980 e vo modernaet ha gwerzhet ar benveg-se.
  
  Torosennadur
  Adalek 1841, e enklasko al luc'hskeudennerien reiñ un torosennadur d'ur poltred. Evit-se, e vo ret gortoz ha leuskel ur pennadig amzer etre pep foto.
  E 1850 eo bet ijinet binvioù gouest d'ober ur boltred sternet gant ur werenn-bal.
  Un taol-lañs bras a vo e-barzh bed ar poltriji, hag hini ar gevredigezh. Araokadennoù bras ar poltriji a vo stadet etre an XIXvet kantved hag an XXIvet kantved.
  E-touez an disoc'hoù pennañ eus ar wagennad teknologel-se, en em zizalc'ho ur benvegad dispac'hel, ar benveg niverel.
  
  Ar binvioù poltriji bihanoc'h-bihanañ
  E 1913, e krouo ar savour benveg Oskar Barnack, ur benveg anvet al Leica. Ar benveg-se a implijo ar ment bihanañ gwelet e bed ar poltred.
  Al Leica a gemero poltriji eus 24x26mm. Ar ment-se a zo chomet diouzh ar c'hiz betek fin an  kantved.
  
  An niverel
  A-drugarez d'an holl teknikoù stennegel eo bet treuzfurmet ar skeudenn en ur strollad a pikoù bihan anvet piksel. Diaes eo bet da lakaat an teknik-se war-raok, rak ne 'z eus netra ken da welet gant ar film ouesk pe gant ar goc'henn. Hiziv an deiz, graet 'vez toud gant an teknologiezh nevez. Evit kaout ur poltred a c'halite, eo ret kaout ar muiañ a piksel posupl.
  E 2008, eo bet savet un teknik evit lakaat 15 milion a piksel, ar pezh a ra ur poltred brav gant ur ment degemerus. Ar reizhiad-se a vo perc'hennet da gentañ gant ar merk Samsung.
  Binvioù niverel disheñvel
  
  Perzhioù mat an niverel
  Gant al luc'hskeudennoù niverel, gellout a reomp cheñch ar poltred, eilaozañ anezhi hervez hor c'hoantoù, gant ma vo gant pep hini un urzhiataer gant ur programm spesius pe stag ouzh ar benveg.
  Ur frankiz ouzhpenn eo bet evit an dud da grouiñ skeudennoù all estreget ar reoù tapet gant o benveg. Burzhud an niverel en deus digoret dorioù nevez d'ar skeudenn.
  
  Ur boum war internet
  E 2003 ez eus bet ur boum war internet. Krouet eo bet lec'hiennoù ma 'z eus bet tu da bep hini, embann ar pezh en doa c'hoant, ha lakaat poltriji ha skeudennoù e-leizh e-barzh. Deuet eo da veza­ñ brudet-tre seurt lec'hiennoù evit al luc'hskeudennoù. Harpomp da skouer diwar al lec'hiennoù skyblog pe Facebook, e-lec'h ma 'z eus bemdez milionoù a boltriji, skeudennoù pe bennadoù embannet warno.
  
  Merkoù disheñvel an niverel
  A-hed ar bloavezhioù 2000, ez eus bet ur bern a merkoù nevez e bed an niverel. Setu lod anezho, ar re bennañ :
  Canon
  Fujifilm
  Kodak
  Leica
  Nikon
  Olympus
  Panasonic
  Pentaly
  Samsung
  Sony
  Canon (18,7 %) ha Sony (15,8%) eo pennoù ar marc'had.
  
  Al luc'hskeudennoù
  Abaoe he c'hrouidigezh, al luc'hskeudenn a zo liammet gant e ziorren teknikel. Gwelet eo bremañ evel un arz brudet. Gant an niverel, gwelet e vo ar poltriji evel  renabl ar bed. Eñvorennoù war baper.
  An niverel 'n eus cheñchet bed ar poltred. Gant e deknologiezh met ivez gant e fonksionoù. Tu zo kavout war-dro 20 fonksion e-barzh ur benveg niverel neuze ar gouiziegezhoù a zo bremañ anavezet gant tout an dud.
  Bremañ, ne 'z eus ket tud ar vicher nemetken, a oar penaos falsañ pe eilaozañ ur foto. Ar c'houiziegezh war ar benveg poltriji a zo diraezus d'an holl.
  
  Al livadurioù
  A-raok krouidigezh ar binvioù niverel, e oa al livadurioù diouzh ar c'hiz. Ur pal o doa; livañ ar wirvoudel. Met stanket e oant, rak, c'hoant o devoa livañ ar faltazi ivez. Setu perak, adalek ma ez eo bet krouet ar benveg poltriji 1añ, al livourien o deus bet muioc'h a frankiz d'ober o arz.
  
  Un arz brudet
  
  Un arz brudet, digor d'an holl.
  Al luc'hskeudennoù a zo erruet d'ur mare ma oa deuet da vezañ boutin da gaout ur poltred en tiegezhioù. Met a-raok, bez e oa nemet ar vourc'hizien o devoa poltriji en o zi, pe livadennoù, rak, koustus-tre e oa da baeañ ul livour. Ne oa ket un arz digoret d'an holl.
  
  Hiziv-an-deiz, kazi an holl a zo gouest da gemer ur foto. reizhiad ar poltred en deus cheñchet e-keñver an teknologiezh hag e-keñver ar gevredigezh. An doare nevez-se, da gemer poltriji, a zo bet anvet  "Arz brudet"  rak bremañ, an holl a c'hell implij ur benveg poltriji evel o deus c'hoant.
  
  Ur sell nevez
  Al luc'hskeudennoù a zo gwelet evel an eilvet arz brudetañ er bed (a-dreñv al livadurioù ha dam gevatal gant ar skinwel hag ar radio). An arzoù-se a zo anvet Arzoù ar media.
  Al luc'hskeudennerezh a zo ur reizhiad teknikel ha mekanikel evit merañ un den, ul lec'h, un eñvor, war baper pe war an urzhiataer. Se a zo ivez un doare dihervez, sinet gant un oberour. Al luc'hskeudennoù o deus kavet o hent davet bed an arz; en nann-gwirvoudel.
  
  Luc'hskeudennerien brudet
  Setu aze ul listenn a luc'hskeudennerien brudet eus ar vicher :
  Henri Cartier-Bresson
  Man ray
  Robert Doisneau
  Josef Koudelka
  Dimitri Baltermant
  Yann-Arthus Bertrand
  
  Festoù ha bodadegoù arzourien ar poltriji
  Un nebeud gouelioù e bed al luc'hskeudenniñ :
   Festimago, e-pep lec'h e Bro-C'hall.
   Visa, e Perpinyà.
   Gouel ar Skeudenn
   Ar skeudenn Natur, e-pep lec'h e Bro-c'hall.
  
  Gwelet ivez 
  Luc'hskeudennerezh
  
  Luc'hskeudennerezh