title: Sant-Maloù
text: Sant-Maloù a zo ur gêr eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Arondisamant Sant-Maloù ha daou ganton eo. Kêr-benn Bro-Sant-Maloù eo, war aber ar Renk. 
  
  Aled e oa anv ar gêr e mare ar Goriosolited, araok kemer anv ar manac'h brezhon Maloù er . Brudet eo Sant-Maloù evit bezañ bet porzh ar verdeerien, ar gourserien hag an ergerzherien er  ha . Bombezet taer e voe gant ar Gevredidi e-pad an Eil Brezel-Bed. Priziet eo ar Sant-Maloù intramuros gant an douristed hiziv hon deiz.
  
  An anv 
   Dont a ra an anv Sant-Maloù eus ar manac'h Maloù, lakaet da sant a voe eskob kentañ kêr.
  
  Ardamezioù
  
  Istor
  
  Dispac'h Gall 
   1790: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Sant-Maloù da benn ur bann. 
   Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Saoult, person parrez Sant-Maloù, hag he holl vikeled; person Parame a savas a-eneb d'al le ivez.
  
  
  
  Brezel-bed kentañ  
   401 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, d.le. 3,24% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
  
  Repuidi Brezel Spagn e Breizh 
   Degemeret e voe meur a diegezh repuidi er gumun.
  
  Eil Brezel-bed 
   Mervel a reas 216 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
   Implijet e voe nijva Blanche-Roche e Sant-Servan gant al Luftwaffe (aerlu alaman).
   D'ar 7 a viz Kerzu 1940 e kouezhas un nijerez-anavezedenniñ Spitfire PRIV, marilhet AA792, eus ar 1st Photographic Reconnaissance Unit eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e pleg-mor Sant-Maloù; lazhet e voe e sturier, douaret eo e bered Sant-Kast-ar-Gwildoù.
   D'ar 27 a viz Ebrel 1942 e kouezhas un nijerez Havoc Mk I, marilhet AW398 ha kodet YP-?, eus ar 23rd Squadron Royal Air Force Volunteer Reserve eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) er mor nepell diouzh Kerreg "Les Haies de la Conchée" e Sant-Maloù gant tri nijour en he bourzh; unan anezhe a voe tapet d'an Alamaned, unan a varvas, ne voe ket adkavet korf an hini diwezhañ; ur bern siviled eus ar vro a gemeras perzh en obidoù ar Serjant Moore e Sant-Maloù.
   D'an 12 a viz Mae 1944 e kouezhas ur c'harr-nij Seafire III marilhet LR837 eus ar 88th Squadron eus ar Fleet Air Arm (aerlu morlu ar Rouantelezh-Unanet) e donvor Sant-Maloù; ne voe ket kavet korf e sturier.
   D'ar 7 a viz Even 1944 e kouezhas ur c'harr-nij Spitfire Mk XII kodet EB-? eus ar 41st Squadron eus ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) er mor nepell diouzh Sant-Maloù; ne voe ket kavet korf e sturier. 
   D'ar 24 a viz Even 1944 e kouezhas daou garr-nij Typhoon Ib eus ar 263 Squadron Royal Air Force Volunteer Reserve (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) e Sant-Maloù, unan, bleniet hant ur breizhveurad marilhet MN296 ha kodet HE-? e-kichen "Enez ar Be Vras" hag egile, bleniet hant ur C'hanadian marilhet MN524 ha kodet HE-? war an ti-post; an daou sturier a voe lazhet, douaret int e Dinard English Cemetery e bered nevez kumun Dinarzh. 
   D'ar 25 a viz Gouere 1944 e kouezhas ur c'harr-nij P-38F (anvet "Katy", marilhet 42-67116 ha kodet G2-?) eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) e traezhenn "Le Sillon" e Sant-Maloù; tapet e voe e sturier d'an Alamaned;
   D'an 10 a viz Eost 1944 e kouezhas ur c'harr-nij anavezedenniñ Piper L4 eus arme-zouar ar Stadoù-Unanet e donvor Sant-Maloù; lazhet e voe an daou ofisour a oa en e vourzh.
   d'an 31 a viz Eost 1944 e kouezhas un nijerez Halifax III, anvet "If any", marilhet MZ879 ha kodet BM-O, eus ar 433rd Squadron Royal Canadian Air Force eus aerlu Kanada er mor nepell diouzh Sant-Maloù gant c'hwec'h nijour en he bourzh; lazhet e voent holl, ne voe kavet korf ebet.
   Emgannoù start a voe e miz Eost 1944 etre al lu alaman ha soudarded SUA ha distrujoù bras e kêr.
  
  Brezel Korea 
   Ur soudard a voe lazhet e Yong Nae Ri e miz Mae 1951. Douaret e voe e Sant-Maloù.
  
  Trevadennoù 
   Brezel Aljeria: seizh milour a varvas.
  
  Broioù all 
   TOE: daouzek milour a varvas.
  
  Melestradurezh 
  Kendeuziñ kumunioù: goude an Eil brezel-bed e oa aet kalz war zigresk niver annezidi Sant-Maloù. Diwar se e oa bet divizet e 1967 kendeuziñ ar gumun gant Parame ha Sant-Servan.
  
  Monumantoù ha lec'hioù istorel 
  
  Betek 2005 e oa al label "Kêr a istor hag a c'hlad" gant Sant-Maloù met aet eo diganti. 
  
   Iliz-veur Sant-Visant, gouestlet da sant Visant Saragosa.
   an Tour Solidor savet gant Yann IV
   Ar c'hastell bet savet gant duged Breizh : Yann IV, Yann V, Frañsez II hag Anna Vreizh. 
   Ar mogerioù-kreñv.
   Kenkizioù Parame
   Monumant ar re varv.
  
  Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun 
  
  Ur martolod eus Morlu ar Rouantelezh-Unanet eo. Marvet eo e-pad an Eil brezel-bed.
  
  Douaroniezh 
  
  Ur porzh a sko war Mor Breizh eo, e genoù ar Renk.
   Pleg-mor Sant-Maloù.
  
  Emdroadur ar boblañs 1793-2012 
  
   E 1968 e voe staget Parame (8 811 annezad e 1962) ha Sant-Servan (14 963 annezad e 1962) ouzh Sant-Maloù.
  
  Tud 
  
   Pierre de Lanoys, marc'heg an Templ, serjant eskopti Sant-Maloù. Bet aterset e-kerzh miz Ebrel 1310.
  
  Tud bet ganet eno 
  
   Brendan, manac'h iwerzhonat, hag Aaron ha Maloù, menec'h kembreat eus an  
   Jakez Karter (1491-1557), ergerzhour ha dizoloer Kanada,
   François Gravé, aotroù Du Pont (1560-1629 pe nebeut goude), ergerzhour ha marc'hadour
   René Duguay-Trouin (1673-1736), kourser
   Pierre Louis Moreau de Maupertuis (1698-1759), jedoniour ha steredoniour
   Bertrand-François Mahé de la Bourdonnais (1699-1753), merdeer,
   Julien Offroy de La Mettrie (1709-1751), prederour 
   Marc-Joseph Marion du Fresne (1724-1772), ergerzher ha moraer
   François-René de Chateaubriand (1768-1848), skrivagner
   Roparzh Surcouf (1773-1827), kourser
   Yann-Vari de Lamennais (1780-1860), diazezour Urzh Breudeur Ploermael,
   Félicité Robert de Lamennais (1782-1854), skrivagner ha prederour,
   Ange Blaize (1811-1871), armerzhour, kelaouenner-brudañ ha melestrour, prefed Il-ha-Gwilen 
   Joseph Pouliquen (1897-1988), nijer, kentañ komandant ar rejimant chase Normandi-Niemen
   Jacques Briard (1933-2002), istorour ha hendraour,
   André Chalmel (g. e 1949), marc'hhouarner,
   Michel Plessix (1959-2017), tresour bannoù-treset
  
  Tud bet marvet eno 
   Jakez Karter, ergerzhour breizhat ha dizoloer Kanada, 1añ a viz Gwengolo 1557.
   Pêr ar Rouz, yezhoniour ha kelenner brezhoneg e Skol-veur Roazhon, bet savet an ALBB (Atlas Linguistique de Basse-Bretagne) gantañ etre 1911 ha 1920, 3 a viz Gwengolo 1975 e Parame.
  
  Brezhoneg 
  
   Ur skol divyezhek zo bet savet en Deskadurezh-Stad e 2000. 
   E distro-skol 2022 e oa 44 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (1,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
   Evit gouzout muioc'h diwar-benn stad ar brezhoneg e Sant-Maloù, sellit ouzh lec'hienn Ofis Publik ar Brezhoneg, pajenn "Embannadurioù" .
  
  Sport
  
  Darvoudoù-sport a bep seurt
   4 a viz Gouere 1949 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Rouan (Seine-Maritime) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Ferdi Kübler (Suis).
   5 a viz Gouere 1949 : loc'hañ a ra 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Maloù war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde).
   9 a viz Gouere 1956 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Caen (Calvados) ha Sant-Maloù ; trec'h eo ar Breizhad Job Morvan.
   10 a viz Gouere 1956 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù hag An Oriant ; trec'h eo Fred de Bruyne (Belgia).
   30 a viz Mezheven 1960 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Caen (Calvados) ha Sant-Maloù ; trec'h eo André Darrigade.
   1 a viz Gouere 1960 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù hag An Oriant ; trec'h eo Roger Rivière.
   28 a viz Mezheven 1962 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Pont-L'Evêque (Calvados) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Emile Daems (Belgia).
   30 a viz Mezheven 1967 : 1 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Añje (Maine-et-Loire) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Walter Godefroot (Belgia).
   1 a viz Gouere 1967 : loc'hañ a ra 2 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Maloù war-du Caen (Calvados).
   30 a viz Mezheven 1974 : 3de tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Montroulez ha Sant-Maloù ; trec'h eo Patrick Sercu (Belgia).
   1 a viz Gouere 1974 : loc'hañ a ra 4re tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Maloù war-du Caen (Calvados).
   4 a viz Gouere 1980 : 8 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Flers (Orne) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Bert Oosterbosch (Izelvroioù).
   6 a viz Gouere 1980 : 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù ha Naoned ; trec'h eo Jan Raas (Izelvroioù).
   7 a viz Gouere 2008 : 3de tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù ha Naoned ; trec'h eo Samuel Dumoulin.
  
  Gevelliñ
  
  Notennoù ha daveoù
  
  Liammoù diavaez 
   L'Ouest en mémoire (Ina) - Martoloded e Sant Maloù 1970
  
  Sant-Maloù
  Kumunioù Il-ha-Gwilen
  Kumunioù Bro-Sant-Maloù
  Pennlec'hioù bannoù Breizh
  Repuidi Brezel Spagn e Breizh
  Nijvaoù al Luftwaffe e Breizh
  Bezioù-brezel ar C'hommonwealth en Il-ha-Gwilen
  Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
  Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
  Porzhioù Breizh