title: Arz disteraet
text: Arz disteraet (alamaneg : entartete Kunst) a oa un dro-lavar ijinet gant an Nazied da envel an holl arzoù modern. An arz-se a voe berzet ganto peogwir e kave dezho e oa enebalaman pe yuzev ha bolchevik. Kastizet e voe neuze an arzourien a save oberennoù lakaat da zister : berzet e voe outo kelenn, diskouez o oberennoù pe sevel oberennoù zoken.
  
  Arz disteraet a voe ivez anv un diskouezadeg aozet gant an Nazied e München e 1937 ma voe diskouezet oberennoù modern en dizurzh ha gant panelloù ma veze goapaet an arz. Pal an diskouezadeg a oa lakaat an arvesterien da sevel a-enep ar vodernegezh. Aozet e voe an diskouezadeg e meur a gêr en Alamagn hag en Aostria.
  Tra ma veze berzet an arzoù modern e vroude an Nazied arzoù hengounel ma veze uhelaet glanded ar ouenn, ar soudardegezh hag ar sentidigezh. Ar sonerezh jazz hag ar filmoù a veze kontrollet ivez.
  
  An diskouezadeg Entartete Kunst
  
  D'an 30 a viz Even 1937 e c'houlennas Joseph Goebbels gant Adolf Ziegler, hag eñ e penn Reichskammer der Bildenden Künste (Kambr arzoù ar gweled ar Reich), bezañ e penn ur bodad-labour c'hwec'h den ennañ o c'harg dastum kment oberenn vodern, disteraet pe dispac'hus en holl virdioù ha dastumadoù arzoù a oa er Reich. Da-heul e vefe diskouezet an oberennoù-se d'an dud da greñvaat o heug ouzh "ar spered gwallsiek yuzev" en em sile er sevenadur alaman.
  
  Ouzhpenn 5000 oberenn a voe dastumet, en o zouez : 1052 gant Nolde, 759 gant Heckel, 639 gant Ernst Ludwig Kirchner ha 508 gant Max Beckmann, hag ivez re all gant Alexander Archipenko, Marc Chagall, James Ensor, Henri Matisse, Pablo Picasso ha Vincent van Gogh. En diskouezadeg e voe kinniget 650 livadur, delwenn, engravadur ha levrioù bet tapet e dastumadoù 33 mirdi alaman. Digoret e voe an diskouezadeg d'an 19 a viz Gouere 1937 e München hag e chomas digor betek an 30 a viz Du. Goude-se e voe kinniget e unnek kêr en Alamagn hag en Aostria. 
  Er sal gentañ e oa oberennoù ma veze goapaet, hevrez an Nazied, ar relijion, en eil hini oberennoù savet gant yuzevien hag en trede hini oberennoù ma veze goapaet maouezed, soudarded ha labourerine-douar Alamagn. Ne oa urzh ispisial ebet er peurrest eus an diskouezadeg.
  Pal an diskouezadeg a oa lakaat splann e oa ar vodernegezh heñvel ouzh un irienn kaset gant tud o doa kas ouzh an dereadegezh alaman. Lakaet e oa ivez ar vodernegezh da vezañ gwelet evel aozet gant yuzevien ha bolcheviked, daoust ma ne oa nemet 6 yuzev e-touez an 112 arzour kinniget.
  Un nebeud sizhunvezhiom goude digoridigezh an diskouezadeg e kemennas Goebbels ma vefe dastumet oberennoù all; En holl e eo neuze 16 558 oberenn a voe dastumet.
  
  Da vare an diskouezadeg Entartete Kunst e voe aozet an hini anvet Grosse deutsche Kunstausstellung (Diskouezadeg arz meur Alamagn) en Haus der deutschen Kunst (Ti an arz alaman), ma oa diskouezet oberennoù savet gant arzourien priziet gant an Nazied evel Arno Breker pe Adolf Wissel. Ouzhpenn daou vilion a dud az eas da welout diskouezadeg an Entartete Kunst dindan pevar miz, teir gwech hanter nebeutoc'h a dud az eas da welout ar Grosse deutsche Kunstausstellung.
  
  Tonkadur an arzourien hag o oberennoù
  
  An arzourien rakward alaman a voe lakaet neuze da enebourien ar stad ha da zistrujerien ar sevenadur alaman. Ur bern anezho a guitaas ar vro. Da zevezh kentañ an diskouezadeg "arz disteraet" e tec'has Max Beckmann da Amsterdam. Max Ernst a voe sikouret gant Peggy Guggenheim hag ez eas d'ar Stadoù-Unanet. Ernst Ludwig Kirchner en em lazhas e Suis e 1938. Paul Klee a gasas e vloavezhioù harlu e Suis, met ne voe ket roet ar vroadelezh suis dezhañ, war zigarez e oa bet kinniget e obernenoù en diskouezadeg arz disteraet.
  Arzourien all a zibabas an harlu diabarzh : Otto Dix en em stalias war ar maez ma savas livadurioù gweledvaoù spis hep diskouez den warno Gant ar Reichskulturkammere voe nac'het ouzh Edgar Ende hag ouzh Emil Nolde prenañ dafar livañ. Berzet e voe d'an holl re a chomas en Alamagn labourat er skolioù-meur ha gweladennoù dic'hortoz a-berzh izili Gestapo o doe, a-benn bezañ sur ne gendalc'hent ket da sevel oberennoù. Nolde a gendalc'has da livañ dre guzh, met gant dourlivaj nemetken, evit chom hep bezañ tapet abalamour da c'hwezh an eoullivaj. Hini ebet anezho a voe kondaonet d'ar marv, met ar re a orin yuzev ha ne zeujont ket a-benn da vont kuit a voe kaset da gampoù-bac'h..
  
  Goude an diskoueadeg e voe dibabet livadurioù zo da werzhañ diouzh ar c'hresk e Suis. Re zo a voe prenet da lakaat e mirdioù, re all a voe prenet gant tud war o anv. Pennoù-bras nazi zo a brenas oberennoù zo ivez : Hermann Göring a dapas pevarzek oberenn en o zouez unan gant Van Gogh hag unan gant Cézanne. E miz Meurzh 1939 e voe devet war-dro 400 oberenn n'od doa ket kalz talvoudegezh gant pomperien Berlin.
  
  Kalz oberennoù gant Picasso, Dalí, Ernst, Klee, Léger ha Miró a voe taolet en tan d'ar 27 a viz Gouere 1942 e liorzhoù Galerie nationale du Jeu de Paume e Pariz.
  Goude diskar Alamagn e voe tizhet Berlin gant an Arme Ruz. Ul lodenn eus oberennoù an diskoueadeg a voe kavet kuzhet dindan zouar. Ne ouezer ket pet anezho en em gavas goude-se e Mirdi ar Peniti e Sankt Peterbourg. Er mirdi ez eo skrivet ez int a orin dianav.
  
  An arzourien kinniget da-geñver an diskouezadeg Entartete Kunst e München, 1937
  Jankel Adler
  Ernst Barlach
  Rudolf Bauer
  Philipp Bauknecht
  Otto Baum
  Willi Baumeister
  Herbert Bayer
  Max Beckmann
  Rudolf Belling
  Paul Bindel
  Theo Brün
  Max Burchartz
  Fritz Burger-Mühlfeld
  Paul Camenisch
  Heinrich Campendonk
  Karl Caspar
  Maria Caspar-Filser
  Pol Cassel
  Marc Chagall
  Lovis Corinth
  Heinrich Maria Davringhausen
  Walter Dexel
  Johannes Diesner
  Otto Dix 
  Hans Christoph Drexel
  Johannes Driesch
  Heinrich Eberhard
  Max Ernst 
  Hans Feibusch
  Lyonel Feininger
  Conrad Felixmüller
  Otto Freundlich
  Xaver Fuhr
  Ludwig Gies
  Werner Gilles
  Otto Gleichmann
  Rudolph Grossmann
  George Grosz
  Hans Grundig
  Rudolf Haizmann
  Raoul Hausmann
  Guido Hebert
  Erich Heckel
  Wilhelm Heckrott
  Jacoba van Heemskerck
  Hans Siebert von Heister
  Oswald Herzog
  Werner Heuser
  Heinrich Hoerle
  Karl Hofer
  Eugen Hoffmann
  Johannes Itten
  Alexej von Jawlensky
  Eric Johanson
  Hans Jürgen Kallmann
  Vassily Kandinsky
  Hanns Katz
  Ernst Ludwig Kirchner 
  Paul Klee
  Cesar Klein
  Paul Kleinschmidt
  Oskar Kokoschka
  Otto Lange
  Wilhelm Lehmbruck
  El Lissitzky
  Oskar Lüthy
  Franz Marc
  Gerhard Marcks
  Ewald Mataré
  Ludwig Meidner
  Jean Metzinger
  Constantin von Mitschke-Collande
  Laszlo Moholy-Nagy
  Margarethe (Marg) Moll
  Oskar Moll
  Johannes Molzahn
  Piet Mondrian
  Georg Muche
  Otto Mueller
  Erich Nagel
  Heinrich Nauen
  Ernst Wilhelm Nay
  Karel Niestrath
  Emil Nolde 
  Otto Pankok
  Max Pechstein
  Max Peiffer-Watenphul
  Hans Purrmann
  Max Rauh
  Hans Richter
  Emy Röder
  Christian Rohlfs
  Edwin Scharff
  Oskar Schlemmer
  Rudolf Schlichter
  Karl Schmidt-Rottluff
  Werner Scholz
  Lothar Schreyer
  Otto Schubert
  Kurt Schwitters
  Lasar Segall
  Friedrich Skade
  Friedrich (Fritz) Stuckenberg
  Paul Thalheimer
  Johannes Tietz
  Arnold Topp
  Friedrich Vordemberge-Gildewart
  Karl Völker
  Christoph Voll
  William Wauer
  Gert Heinrich Wollheim
  
  Luskadoù arzoù gwelet evel disteraet
  Dada
  Kubouriezh
  Trivliadelouriezh
  Faoverezh
  Eztaolouriezh
  Neue Sachlichkeit
  Dreistgwirvoudelezh
  Bauhaus
  
  Notennoù
  
  Daveoù
  Adam, Peter (1992). Art of the Third Reich. New York: Harry N. Abrams, Inc.. ISBN 0-8109-1912-5 
  Barron, Stephanie, ed. (1991). 'Degenerate Art:' The Fate of the Avant-Garde in Nazi Germany. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 0-8109-3653-4 
  Evans, R. J. (2004). The Coming of the Third Reich. New York: The Penguin Press. ISBN 1594200041
  Grosshans, Henry (1983). Hitler and the Artists. New York: Holmes & Meyer. ISBN 0-8419-0746-3 
  Grosshans, Henry (1993). Hitler and the Artists. New York: Holmes & Meyer. ISBN 0-8109-3653-4 
  Karcher, Eva (1988). Otto Dix 1891-1969: His Life and Works. Cologne: Benedikt Taschen.  
  Laqueur, Walter (1996). Fascism: Past, Present, Future. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509245-7
  Lehmann-Haupt, Hellmut (1973). Art Under a Dictatorship. New York: Oxford University Press.
  Minnion, John  (2nd edition 2005). Hitler's List: an Illustrated Guide to 'Degenerates' . Liverpool: Checkmate Books. ISBN 0-9544499-2-4 
  Nordau, Max (1998). Degeneration, introduction by George L. Mosse. New York: Howard Fertig. ISBN 0-8032-8367-9
  Petropoulos, Jonathan (2000). The Faustian Bargain: the Art World in Nazi Germany. New York, N.Y.: Oxford University Press. ISBN 0195129644
  Rose, Carol Washton Long (1995). Documents from the End of the Wilhemine Empire to the Rise of National Socialism. San Francisco: University of California Press. ISBN 0-520-20264-3
  Schulz-Hoffmann, Carla; Weiss, Judith C. (1984). Max Beckmann: Retrospective. Munich: Prestel. ISBN 0-393-01937-3
  Suslav, Vitaly (1994). The State Hermitage: Masterpieces from the Museum's Collections vol. 2 Western European Art. New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 1-873968-03-5
  
  Liammoù diavaez
    Original Source 1937/1938, Gothic type, including pictures, 32 pp.
    the same, but Latin type, without pictures
  A Teacher's Guide to the Holocaust
  Nazis Looted Europe's Great Art
  State Hermitage Museum, Russia
  How Greatest War in history became a war for history
  
  Istor Alamagn
  Naziegezh
  Dada
  Arz