title: Gwengelouriezh
text: Ar wengelouriezh (diwar gwenn ha kel/où) pe mitologiezh eo studi an holl danevelloù (pe istorioù) a zo bet savet e-barzh pep sevenadur lakaet da wir ha liammet gant ur sistem relijiel pe kredennoù. Lod a ra gant ar ger mojennelezh, met gwelloc'h eo mirout ar ger-mañ evit treiñ ar galleg légendaire ha mitenn evit mythe hag ivez mojenn evit légende.
  
  Termenadur 
  Ur wengel a zo un istor hunvreek (graet e vez mojennoù pe gontadennoù anezho ivez) deuet diwar un hengoun, treuzkaset dre gomz, hag a c'hall displeg:
   Krouidigezh ar Bed
   Fenomenoù naturel
   Gwellidigezh ar sakr, pe an natur, gant mab-den
   Diazezidigezh ur gevredigezh hag e zarempredoù gant ar re arall.
   Sevenidigezhioù dizispleg
   
  Met, an displegañ n'eo ket abeg an holl vitennoù. En darn vuiañ eus ar mitennoù ez eus kaoz eus ur c'halloudegezh dreistnatur pe eus un doue, met meur a vojenn pe gontadenn tremenet a rummad da rummad a zo gwengelel. Prouet eo bet gant ar Vreudeur Grimm e oa posupl kavout ur vitenn e-barzh pep kontadenn-wrac'h. Koulskoude, n'eo ket ur vitenn ar vojenn hec'h-unan.
  
  Ha n'eo ket ur vitenn 
   un allegorienn filozofel
   ur gontadenn vodern pe savet gant un oberour 
   ur fablenn
   ur barabolenn
   ur sorbienn 
   un danevellgan savet en ur mare resis
  
   ur faltazienn wirlivek pe flemmus
  
  Da betra servij ar mitennoù evit an Den? Ur moaien eo evit liammañ perzhioù sevenadurel ur meuriad, ur geoded , ur vroad gant gwirionezioù hollvedel. Hag a-wechoù e ra splann ar vitenn, en ur doare speredel, ar gwir evit ur poblad delc'her e diriad.
  
  Kavet e vez neuzioù ha tudennoù gwengelel en darn vuiañ eus ar relijionoù ha kazi pep relijion a ra dave d'ur wengelouriezh. Tud zo a soñj ez eus mojennoù er relijionoù hag e lavaront evel-se ez int faos ha douetus. D'an aliesañ e vez implijet an termen evit daveiñ da relijionoù ar c'hevredigezhioù aet da get hag e vez kaoz eus ar wengelouriezh Hellaz, ar wengelouriezh roman hag ar wengelouriezh lec'hlennat ha ne c'heller ket kavout feizad ebet dezho pe gazi.
  Bez' ez eus tud ha ne welont ket ar pantheonoù keltiek ha skandinaviat evel pezhioù gwengelel, met tud all a ra relijionoù bev anezho, met n'eus kalz a draoù gwirion e kredennoù ar feizidid a-vremañ. (Gwelet ivez: Nevez-paganiezh).
  Ha gwir eo ne wel ket holl feiidid ar Yuzevegezh, ar Gristeniezh hag an Islam danevelloù krouidigezh o relijion evel deskrivadur resis an darvoudoù, met evel skeudennadur o c'hredennoù.
  Dielfennet eo bet tudennoù ha temoù ar gwengeloù evel patromoù a gaver e meur a sevenadur ha meur a relijion. Kentpatromoù a vez graet anezho evit treiñ ar ger gresianek arkhétypos/ἀρχέτυπος (archétype e galleg). Ar c'hent-patromoù a zo bet dielfennet gant al lennegourien hag ar vredelfennerien (Sigmund Freud, Carl Gustav Jüng).
  
  Treuzkas ar wengelouriezh? 
  Gwechall-gozh, er mareoù ma oa bev ar relijionoù a zo kaoz anezho er mitennoù e oa karget da zibunañ anezho tud hag a oa o micher ober se. Pe tud gant anaoudegezhioù relijiel (beleien c'hresian pe roman, drouized er broioù keltiek, seurt chamanoù e meur a vroioù). Koulskoude e weler n'eo ket ur reolenn evit ar varzhed Henc'hres evel Hesiodos (Kosmogonia) hag Homeros (An Ilias hag an Odysseia), ar varzhed heniwerzhonat, ar griotoù afrikat.
  D'an aliesañ, ar gwengeloù o deus bet ur stumm barzhonegel, stumm ar barzhonegoù hir-kenañ da vezañ kanet hag eilet gant ar sonerezh. Met stumm ar c'hontadennoù e lavar plaen he deus bet ar wengelouriezh e mareoù modern ha kempred ivez.
  
  Gwengelouriezh vodern 
  Meur a levr (Tarzan, 1984, The Lord of the Rings), a film (Star Wars) ha meur a abadenn skinwel (Star Trek) zo perzhioù gwengelel enno hag e c'hell bezañ liammet gant sistemoù prederouriel. N'int ket gwengeloù, met ec'h implijont temoù gwengelel a c'hell seveniñ ezhommoù psikologel meur a zen.
  
  Ar gwengeloù hervez ar broioù
  
  Afrika 
   Gwengelouriezh egiptat
  
  Amerika 
  
   Gwengelouriezh an azteked
  
  Azia 
   Gwengelouriezh japanat
   Gwengelouriezh sinaat
  
  Europa 
   Gwengelouriezh Hellaz
   Gwengelouriezh roman
   Gwengelouriezh kelt
   Gwengelouriezh Iwerzhon
   Gwengelouriezh c'herman
   Gwengelouriezh lec'hlennat
  
  Boudoù gwengelel 
  Inizi ar bed all:
   ael
   boudig
   diaoul
   djinn
   doue
   douenn-heol
   doueenn-loar
   ifern
   inizi an eürusted
   korrigan, korrig, kornandon
   psikopomp
   baskarin
   kentañ den
   maouez gentañ
   ramz
   strobineller
  
  Liammoù diavaez 
   Encyclopedia Mythica Holloueziadur ar wengelouriezh, folklor, mojennoù; doueoù, harozed ha loened gwengelel.
   Godchecker Holloueziadur doueoù ar Bed gant 1.600 doue.
    . ERIC Digest : Ar mitennoù hag ar c'hentpatromoù en Arzoù.
  
  Gwengelouriezh
  Lennegezh