title: Impalaeriezh Habsbourg
text: An Impalaeriezh Habsbourg (Habsburgerreich en alamaneg) pe Monarkiezh Habsbourg (Habsburgermonarchie en alamaneg), anvet ivez Monarkiezh an Danav  (Donaumonarchie en alamaneg) e oa anv douaroù ha rouantelezhioù an Tiegezh Habsburg, re lignez Aostria peurgetket. En istoriografiezh e vez graet alies gant Aostria, Aostrian hag Aostrianed evel berradur pars pro toto evit an Impalaeriezh Habsbourg. Eus 1438 da 1806 (war-bouez etre 1742 ha 1745), penn tiegezh an Habsbourged a oa ivez Impalaer an Impalaeriezh santel roman german. Koulskoude ne seller ket ouzh Stadoù an Impalaeriezh santel, renet gant o dinastiezh dezhe o-unan (ha strizh-kenañ aotrouniezh an impalaer warne), evel lodennoù eus ar pezh a anver an Impalaeriezh Habsbourg. 
  
  Kregiñ a reas istor an Impalaeriezh Habsbourg pa voe dilennet Rudolf I evel Roue Germania e 1273 ha pa zeuas Dugelezh Aostria e daouarn e diegezh e 1282. E 1482, Masimilian I a resevas an Izelvroioù dre eured. Edo an div vro en Impalaeriezh santel ha tremen a rejont d'e vab-bihan ha d'e hêr, Charlez V. Hemañ a resevas ivez dre hêrezh Rouantelezh Spagn hag he zrevadennoù ha ren a reas war an Impalaeriezh Habsbourg pa oa en he ment brasañ. Goude dilez Charlez V e 1556 e oa rannet douaroù an  Habsbourged etre e vreur Ferdinand I, a rene en e anv en Aostria abaoe 1521, hag a oa roue dilennet Rouantelezh Hungaria ha roue Bohemia abaoe 1526, hag e vab Fulup II Spagn. Mont a reas lignez Spagn (a zalc'he Rouantelezh Spagn, Portugal, an Izelvroioù, Bourgogn, ha broioù en Italia) da get e 1700. En em rannañ a reas lignez Aostria (a zalc'he ivez tron an Impalaeriezh santel, Hungaria, Bohemia, hag o c'hurunennoù) etre skourroù disheñvel eus 1564 da 1665.
  
  Un unaniezh kurunennoù e oa an Impalaeriezh Habsbourg eta, hep bonreizh pe ensavadur boutin estroc'h evit lez an Habsbourged hec'h-unan, ha dalc'hoù e-barzh hag e diavaez an Impalaeriezh santel na oant unanet nemet dre o rieg. E deroù an  e startaas al liammoù etre ar broioù-se pa oa unanet douaroù an Habsbourged  en un doare furmek e 1804 e-barzh Impalaeriezh Aostria. Homañ a zeuas da vezañ Impalaeriezh Aostria-Hungaria eus 1867 da 1918.  Kouezhañ a reas an Impalaeriezh en he foull neuze goude bezañ koll er Brezel-bed kentañ.
  
  En istoriografiezh e reer alies Aostria eus an Impalaeriezh Habsbourg (hini lignez Aostria) dre vetonimiezh. War-dro 1700 e raed dija gant monarchia austriaca e latin (yezh an darempredoù etrebroadel d'ar c'houlz-se c'hoazh). En Impalaeriezh santel hepken e oa douaroù an Habsbourged a oa enne an dalc'h orin deuet dre hêrezh, an Erblande, a-raok 1526, douaroù kurunenn Bohemia, an Izelvroioù spagnol etre 1714 ha 1794, ha dalc'hoù en Italia. E diavaez an Impaleriezh santel edo : douaroù kurunenn Hungaria hag an aloubadegoù graet diwar-goust an Impalaeriezh otoman. Edo kêr-benn an dinastiezh e Vienna, nemet etre 1583 ha 1611, pa oa e Praha.
  
  Notennoù
  
  Daveoù
  
  Mammennoù
  
  Levrioù da lenn
  
   Bérenger, Jean. Histoire de l'Empire des Habsbourg (1273-1918), Fayard, 1990
   Bérenger, Jean. A History of the Habsburg Empire, 1273–1700 (Routledge, 2013)
   Bérenger, Jean. A History of the Habsburg Empire, 1700–1918 (Routledge, 2014)
   Evans, Robert John Weston. The Making of the Habsburg Monarchy, 1550–1700: An Interpretation (Oxford University Press, 1979) 
   Evans, R. J. W. "Remembering the Fall of the Habsburg Monarchy One Hundred Years on: Three Master Interpretations" Austrian History Yearbook (May 2020) Vol. 51, pp 269–291; historiography
   Fichtner, Paula Sutter. The Habsburg Monarchy, 1490–1848: Attributes of Empire (Palgrave Macmillan, 2003)
   Henderson, Nicholas. "Joseph II" History Today (Sept 1955) 5#9 pp 613–621.
   Ingrao, Charles. The Habsburg Monarchy, 1618–1815 (2000) online
   Ingrao, Charles. In Quest and Crisis: Emperor Joseph I and the Habsburg Monarchy (1979) online
   Judson, Pieter M. The Habsburg Empire: A New History (2016) excerpt
   Kann, Robert A. A History of the Habsburg Empire: 1526–1918 (University of California Press, 1974) online
   Lieven, Dominic. Empire: The Russian empire and its rivals (Yale University Press, 2002), comparisons with Russian, British, & Ottoman empires.
   Macartney, Carlile Aylmer The Habsburg Empire, 1790–1918, New York, Macmillan 1969
   McCagg, Jr., William O. A History of the Habsburg Jews, 1670–1918 (Indiana University Press, 1989)
   Mitchell, A. Wess. The Grand Strategy of the Habsburg Empire (Princeton University Press, 2018)
   Oakes, Elizabeth and Eric Roman. Austria-Hungary and the Successor States: A Reference Guide from the Renaissance to the Present (2003)
   Sked, Alan The Decline and Fall of the Habsburg Empire, 1815–1918 (London: Longman, 1989)
   Stone, Norman. "The Last Days of the Habsburg  Monarchy," History Today (Aug 1968), Vol. 18 Issue 8, pp 551–560; online
   
   Taylor, A. J. P. The Habsburg monarchy, 1809–1918: a history of the Austrian Empire and Austria-Hungary, (London: Penguin Books. 2nd ed. 1964) online
  
   
  Hungaria dindan beli an Habsbourged
  XVIvet kantved en Europa
  XVIIvet kantved en Europa
  XVIIIvet kantved en Europa
  XIXvet kantved en Europa
  Monarkiezhoù kozh Europa
  Stadoù kristen
  Stadoù a baee an truaj d'an Impalaeriezh otoman