title: Anne Bonny
text: Anne Bonny (1697?-1720?) a zo ur vorlaerez a orin eus Iwerzhon. Merdeet he deus gant Jack Rackham.
  Ar pezh a ouezer diwar he fenn a zo diazezet war un nebeud dielloù ofisiel ha war vojennoù. Dav eo gouzout eo bet savet an holl zielloù (XVIIIvet kantved) diwar-benn ar vorlaeron gant morlaeron all. Ne ouezer ket ez-resis e pe vloavezh eo bet ganet, met sur a-walc’h etre 1697 ha 1705.
  
  He yaouankiz 
  Anne Cormac eo hec’h anv gwir. Laeradenn William Cormac, prokulor, hag e vatezh eo. Pa voe dizoloet an dra-se e rankas William Cormac kuitaat Iwerzhon gant e verc’h, ha mont da repuiñ da Charleston (SUA). Eno e prenas ur blantadeg hag e teuas da vezañ pinvidik.
  E 1710 e voe klevet kaoz eus Anne evit ar wech kentañ, el levr A General History of the Pyrates savet gant Daniel Defoe (embannet e 1724 dindan an anv-pluenn Kabiten Charles Johnson). Taolennet eo-hi evel ur paotrig 13 vloaz anezhañ, blev ruz troc’het berr, ur penn lous ha dilhad digempenn.
  
  Lavaret e vez he dije kontellataet ur mevel pa oa-hi 13 vloaz. War-dro pemp bloaz goude e klever kaoz anezhi c’hoazh : hec’h amzer a gase, a-hervez, en tavarnioù gant morlaeron. Kontet ez eus he doa diwisket he mestr armoù en ur implijout he c’hleze.
  Da 16 vloaz e timezas gant ur morlaer anvet James Bonny. Hemañ en doa lakaet en e benn tapout hêrezh Anne, met dishêret e voe gant he zad. En em veñjiñ a reas kerkent : an tan a c'hwezhas e plantadeg he zad. Mont a reas neuze da New Providence, (Bahamas), gant James.
  Kerkent ha degouezhet e tennas war ur morlaer a oa war he hent, ma voe drailhet ar skouarn nemeti a chome gantañ.
  James a grogas da labourat evit ar gouarnour Woodes Rogers hag e krogas da ziskuilhañ martoloded hag a oa morlaeron war un dro. Ken dipitet e voe Anne ma tivizas kuitaat he gwaz evit mont gant ur morlaer anvet Kabiten Jennings, hag e vestrez Meg. Aliet e voe dezhi bezañ dindan warez unan bennak, setu perak e teuas da vezañ mestrez Chidley Bayard, den pinvidikañ an enezenn.
  
  Anne Bonny, ur vorlaerez 
  Goude-se e kejas Anne ouzh Pierre Bouspeut (pe Pierre Delvin pe c’hoazh Peter Bosket), ur morlaer a rae war-dro ur preti, ur stal troc’hañ blev hag a oa ivez kemener seiz ha voulouz e New Providence. Pa ouezas Anne ha Pierre e oa ur vag kenwerzh gall leun a draoù prizius o tostaat ouzh an enezenn, ec’h aozjont un droiad preizhata asambles. Gant sikour mignoned Pierre e laerjont ur vag vrein anvet Revenge. He c’hempenn a rejont hag ec'h aozjont o zaol. Gwad baoted a lakjont warno hag ivez war ouelioù ha war bont o bag. Heñvel e rejont gant jakoù (gwisket evel maouezed evit an degouezh) a veze implijet gant Pierre hag e staljont anezho war staon ar vag. E penn ar vag en em stalias Anne, ur vourc’hal leun a wad en he dorn. Ken spontet e voe martoloded ar vag kenwerzh ken ne gredjont ket en em gannañ.
  
  E New Providence e kinnige ar gouarnour Rogers pardon ar rouanez da gement morlaer a chomje a-sav gant e vicher.
  Anne a nac’has, peogwir e oueze a-walc'h e vefe bet kondaonet evit bezañ plantet tan e plantadeg he zad.
  Ur skipailh a savas neuze gant Pierre ha Jack Rackham, rak nac’het o doa ivez chom a-sav gant o micher. An tri anezho a dec’has kuit war vourzh ur sloop anvet Seahorse. Hervez lod e vije bet gwisket Anne gant ur re vragoù du nemetken, ar pezh a seblant souezhus, dre ma klaskas kuzhat a-hed he buhez ar fed e oa ur vaouez. 
  Hervez lod all e vije bet un istor karantez etre Anne ha Jack Rackham, ur bugel o defe bet, e zilezet o defe da c’houde.
  Jack Rackham a ginnigas prenañ Anne, met James Bonny a nac’has, ha kelaouiñ a reas ar gouarnour. Hemañ a gondaonas Anne da vezañ skourjezet hag e voe rediet da chom gant he fried. Anne ha Jack Rackham a dec’has war ar vag Revenge.
  
  Anne Bonny ha Mary Read 
  Meur a wech ec’h ehanas bag Jack Rackham e porzh New Providence. Soñjal a reer e kejas Anne ouzh Mary Read (hag en em wiske ivez evel ur paotr hag a oa anvet Mark Read) e-pad unan eus an ehanoù-se. Mignoniezh a voe etrezo, hervez lod e vije bet karantez zoken, ar pezh en dije lakaet Jack Rackham (hag ar soñje d’ar mare-se e oa Anne ur vaouez ha Mary Read ur paotr) da vezañ gwarizius. Ne ouezer ket penaos e tizoloas Jack Rackham e oa a Mary Read ur vaouez. Hervez lod en dije gwelet anezhi er memes gwele hag Anne, met n’eus prouenn ebet eus an dra-se. Goude ur pennad e lemmas kuit Mary Read hc’h anv paotr, met stank e chomas an darempredoù etre an div vaouez hag e vevjont evel ur gwir goublad, hag en em wiskjont evel m’o doe c’hoant (evel ur paotr pe evel ur plac’h).
  Ur pennadig amzer goude e voe kaset meur a vag vrezel da dapout Jack Rackham hag e skipailh (dekred gouarnour Jamaika bet embannet d’ar 5 a viz Gwengolo 1720). Ne voe kemm ebet e emzalc’h Rachkam, Bonny ha Read : kenderc’hel a rejont da breizhata par ma c’hellent.
  E-touez ar bagoù taget ganto e voe Royal Queen, perc’hennet gant Chidley Bayard, bet karantezig Anne, ha renet gant ar c’habiten Hudson. Boemet e voe hemañ gant Anne, ha leuskel a reas anezhi da vont war vourzh e vag. Dramm a roas dezhañ evit chom hep tremen an noz gantañ, hag e skuilhas dour war holl ganonioù ar vag. An deiz war-lerc’h e voe taget ar vag gant skipailh Revenge, trec’h e voe. Ne varvas den war-bouez Hudson, bet lazhet gant Mary Read dre warizi.
  
  Dibenn he buhez 
  D’an 21 a viz Here 1720 e voe paket Jack Rackham hag e skipailh (ennañ Mary Read hag Ann Bonny) gant soudarded ar c’habiten Charles Barnet, hag a oa e servij gouarnour Jamaika.
  Mary Read hag Anne a voe spontet pa weljont e voe divarrek ar vorlaeron d’en em gannañ (hervez lod e vijent bet mezv). Daou anezho a voe lazhet ganto, ha gloazañ a rejont re all, Jack Rackham en o zouez. An emgann a badas un eurvezh a-raok m’en em zaskorjas an div vaouez.
  D’ar 16 a viz Du 1720 e voe aozet prosez Jack Rackham, Anne Bonny ha Mary Read. An div vaouez a chomas hep bezañ krouget peogwir e lavarjont e oant dougerez, memes ma’z eus chañsoù bras e vije bet gaou.
  Anne az eas da weladenniñ Jack Rackham hag he dije kavaret dezhañ :
  Keuz am eus o welout ar stad emaoc’h enni, met m’ho pefet stourmet evel un den n’ho pefe ket da vervel evel ur c’hi.
  
  Mary Read a oa sañset chom en toull-bac’h betek fin he buhez, met buan e varvas, sur a-walc’h abalamour d’an derzhienn velen. Ne ouezer ket re petra a c’hoarvezas gant Ann Bonny : an devezh a-raok Nedeleg e voe digastizet gant ar gouarnour, neuze e voe nullet e c’hondaonidigezh d’an toull-bac’h. Kuitaat a reas an toull-bac’h, ha goude-se ne chomas roud ebet anezhi. Teir displegadenn a zo bet kinniget :
   he zad en dije paeet un dic’haou evit ma vefe dieubet, goude-se en dije kinniget dezhi dimeziñ ha kregiñ gant ur vuhez nevez, hag e vije marvet e 1782
   distroet e vije davet James Bonny, he fried. Hervez lod e vije bet marv-eñ bloavezhioù a-raok 
   adkroget he dije gant he micher morlaerez dindan un anv all. Marteze hini Bartholomew Roberts.
  
  Levrlennadur 
   Les Pirates, forbans, flibustiers, boucaniers et autres gueux de mer, gant Gilles Lapouge, embannet gant Phébus Libretto (1987)
  
  Morlaerezed
  Morlaeron Iwerzhon
  Ganedigezhioù 1697
  Marvioù 1720