title: Simón Bolívar
text: Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios, pe Simón Bolívar e berr, a voe ganet d’ar 24 a viz Gouere 1783 ha mervel a reas d’ar 17 a viz Kerzu 1830. Ur jeneral hag ur brogarour eus Suamerika eo. Sellet a reer outañ evel unan eus tud veur ar stourm evit dizalc’hiezh Venezuela, Kolombia, Panama, Ecuador, Perou pe Bolivia diouzh impalaeriezh Spagn. E spagnoleg e reer anezhañ El Libertador, eleze an Dieuber.
  
  Deroù e vuhez 
  Ganet e voe Bolívar e Caracas, e Venezuela, en ur familh eus an noblañs. Goude marv e dud ez eas da Spagn e 1799 da genderc’hel gant e studioù. Eno e reas anaoudegezh gant María Teresa Rodríguez del Toro y Alaysa a zeuas da vezañ e wreg. E-kerzh ur veaj a rejont o-daou da Venezuela e 1803 e varvas e wreg gant an derzhienn velen. Bolívar a yeas da Europa en-dro e 1804 ha daremprediñ a reas lez Napoleon Bonaparte.
  
  Distreiñ a reas Bolívar da Venezuela e 1807. Goude-se, e 1808, breur Napoléon Bonaparte, Joseph, a voe lakaet gant an impalaer da roue Spagn ha war he zrevadennoù war un dro. Perzh a gemeras Bolívar en emsav a-enep ar roue nevez. Gant strollad Caracas e voe embannet dizalc’hidigezh Venezuela e 1810. Ha kaset e voe Bolívar evel kannad da Vro-Saoz.
  
  E penn ar stourm 
  Distreiñ a reas Bolívar da Venezuela e 1811 goude ma oa deuet ar vro da vezañ dizalc’h. Met e Gouere 1812, rener Venezuela, Francisco de Miranda, a godianas gant armeoù Spagn. Bolívar a dec’has da g-Cartagena de Indias, ur porzh e Kolombia hiziv. E 1813 e kemeras penn un arme a aloubas Venezuela. Mont a reas a drec’h da drec’h ha, da neuze e voe anvet El Libertador (An Dieuber, An Dizalc’her). Adkemer a reas Caracas d’ar 6 a viz Eost 1813 hag embann a reas eil republik Venezuela. Er bloavezh war-lerc’h e tistroas, e penn un arme, d’ar vro amezek, anvet neuze Nueva Granada (Kolombia hiziv) ha kemeret e voe Bogotá ganto e 1814. Met goude bezañ paket meur a lamm gant e enebourien e rankas tec’hout da Jamaika e 1815. Eno e c’houlennas sikour digant prezidant Haiti, Alexander Pétion. E 1816, gant skoazell Haiti, e tistroas Bolívar da Venezuela. Goude bezañ dilestret ez eas e arme war-raok ha kemeret e voe meur a gêr ganto, en o zouez Angostura (zo deuet da vezañ bremañ Ciudad Bolívar). 
  
  Derc’hel a reas e armeoù da vont war-raok ha gant emgann Boyacá e voe trec’het da vat armeoù Spagn e 1819. E miz Kerzu 1819, e Kendalc’h Angostura, e voe krouet Kolombia Vras (Gran Colombia e spagnoleg), ur c’hevread a oa ennañ Venezuela, Kolombia, Panama hag Ecuador. Bolívar a voe prezidant ar vro ha Francisco de Paula Santander an eilprezidant anezhi. Er bloavezhioù war-lerc’h e voe peurdrec’het ar Spagnoled : gant emgannoù Carabobo e 1821 ha Pichincha e 1822 e voe kreñvaet krog Bolívar war Venezuela hag Ecuador. Neuze e reas e soñj dieubiñ Perou diouzh ar yev spagnol. Gant skoazell Antonio José de Sucre e roas lamm d’ar Spagnoled : en emgann Ayacucho, e miz Kerzu 1824 e voe pilet an arme spagnol ha prizoniet besroue Spagn. Abretoc’h er bloavezh 1824, Bolívar a oa bet anvet diktatour gant kendalc’h Perou, ar pezh a roe dezhañ ar galloud penn-da-benn, evit aozañ ar vro hag ar brezel.
  
  E miz Eost, e kendalc’h Perou Uhelañ, e voe divizet envel ar vro-hont Republik Bolivia, evit dougen enor dezhañ. Bolívar a zouge bri d’an Dispac’h amerikan met ne rae ket kement a stad eus an Dispac’h gall. Lavaret a rae anezhañ e-unan e oa ur frankizour ha levezonet e oa bet gant skridoù evel re Montesquieu pe Adam Smith, diwar-benn rannerezh ar galloudoù pe ar frankiz kredenn. E 1826 ha 1827 e voe dizemglevioù e diabarzh ar c’hevread hag emsavadegoù du-mañ du-hont. Evit klask derc’hel ar c’hevread unvan e voe galvet ur c’hendalc’h gant Bolívar e miz Ebrel 1828 e kêr Ocaña. C’hwitañ a reas avat war e daol da unvaniñ ar re a-du gant reiñ muioc’h a c’halloud da bep bro hag ar re a-du gant kreizennañ muioc’h ar c’hevread. Derc’hel a rae an dizemglev d’ober e reuz, gant emsavadegoù en Ecuador, e Kolombia hag e Venezuela. Klasket e voe lazhañ Bolívar e miz Gwengolo 1828. A-benn ar fin e roas Simón Bolívar e zilez evel prezidant e 1830. Mervel a reas, buan war-lerc’h, gant an dorzhellegezh d’ar 17 a viz Kerzu 1830, e porzh Santa Marta, pa oa war-nes lestrañ da vont da repuiñ da Europa. Er bloavezh goude, e 1831, e voe embannet republikoù Venezuela, Nueva Granada (Kolombia) hag Ecuador.
  
  E hêrezh 
  Hunvreet en doa Simón Bolívar e c’hellje unvaniñ ar broioù-se, hag ar re all e Suamerika hag e Kreizamerika, d’ober ur vro hepken, Stadoù Unanet Latinamerika (Estados Unidos de Latinoamerica), met c’hwitet en doa war e daol.
  
  Hiziv an deiz evelkent e vez douget kalz a vri da Simón Bolívar dre Suamerika a-bezh. Enoret eo e anv e meur a zoare : moneiz Bolivia (ur vro a zoug e anv) zo anvet boliviano hag hini Venezuela bolívar. E 1999 eo bet advadezet Venezuela gant ar prezidant Hugo Chávez ha deuet eo da vezañ República Bolivariana de Venezuela.
  
   Simon Bolivar
  
  Ganedigezhioù 1783
  Marvioù 1830
  Prezidanted Perou
  Prezidanted Ecuador
  Prezidanted Venezuela
  Istor Venezuela
  Istor Kolombia
  Istor Suamerika
  Tud marvet gant an dorzhellegezh