title: Freuzadeg Pfalz
text: Arabat droukveskañ gant Arigrap Pfalz e 1689.
  
  Freuzadeg Pfalz a vez lavaret a-wechoù eus ar freuz ha reuz lakaet e Pfalz, en Alamagn, e 1674, gant an armeoù gall dindan urzhioù ar jeneral Henri de La Tour d'Auvergne en amzer ar roue gall Loeiz XIV.
  Un eil freuzadeg, anvet ivez arigrap Pfalz, a c'hoarvezas 15 vloaz goude, e 1689, war urzh ar ministr gall François Michel Le Tellier de Louvois e-kerzh Brezel an nav bloaz.
  
  Istor 
  C'hoarvezout a reas ar freuzadeg e-kerzh Brezel an Izelvroioù (1672-1678), etre ar roue gall Loeiz XIV ha Leopold Iañ an Impalaeriezh santel, impalaer german. Daou du a oa er brezel-se:
  Bro-C'hall, Bro-Saoz, Münster, Liège, Bavaria, Sveden en un tu,
   an Izelvroioù, an Impalaeriezh santel roman german, Brandenburg, Spagn en tu all.
  
  En 1674 n'edo ket Turenne a-du gant doare-brezeliñ ar roue Loeiz XIV. Ar braz eus an arme a oa pe en Izelvroioù pe e Franche-Comté, tra ma edo Turenne, o klask derc'hel penn ouzh arme an Impalaeriezh santel roman german, en Elzas gant nebeud a dud. 
  Aon en devoa Turenne rak donedigezh soudarded an Impalaeriezh santel roman german en Elzas pe e bro Metz. Abalamour da se, e-lec'h gortoz hag en em zifenn, e kavas gwell mont d'ober brezel dezho en tu all d'ar Roen. 
  D'ar 14 a viz Mezheven e treuzas ar Roen eta hag e voe trec'h en emgann Sinsheim d'ar 16 a viz Mezheven. Neuze e teuas kenkent war e giz da eveshaat darn vuiañ an arme impalaerel, staliet war lez ar stêr Mosel hag a c'halle, d'e soñj, aloubiñ Elzas. 
  D'ar 1añ a viz Gouhere e voe kemeret an armoù gant Dilenner Brandenburg a-enep Bro-C'hall. Gant Dieta Rastisbonna, bodadeg ar briñsed-dilennerien e voe diskleriet ar brezel da Vro-C'hall. Skoazell en doa kavetan impalaer santel, ne oa ket e-unan ken. An holl a vrezele bremañ a-enep ar roue gall. 
  Ha Turenne da dreuziñ ar Roen adarre e Philippsburg, d'an 3 a viz Gouhere 1674. Fellout a rae dezhañ trec'hiñ war armeoù an impalaer a-raok na vije bet bodet o nerzhioù. Ne deuas ket an taol da vat gantañ: lakaet e voe Bournonville da dec'hel, faezhet e voe penn a-raok an arme c'hall dirak Dünewald
  Bournonville a oa repuet en hanternoz d'ar stêr Main, a glaske chom hep en em gannañ. Turenne arankas gortoz neuze. Nec'het e oa o soñjal e rankje mont gant 16 000 den da dalañ ouzh 40 000 enebour. A-raok en em dennañ en Bro-Elzas e felle dezhañ gwareziñ anezhi.
  
  Darvoudoù  
  
  Gouzout a rae Turenne e oa soudarded an impalaer war var a vara hag a foenn, pa ne oa ket ar soudarded c'hall, dre ma oant pourvezet mat. Arme an impalaer a ranke klask o boued ha hini o c'hezeg war ar vro, ha se zo kaoz e tivizas Turenne lakaat freuz ha reuz e Pfalz evit o marnaoniañ.
  
  Arigrap Pfalz
  Ur brezel all a vo etre ar roue Loeiz XIV ha Leopold Iañ : Brezel an nav bloaz (1688-1697). Digarez o devoe ar C'hallaoued da ober freuz adarre, nemet kalz gwashoc'h, war urzh fraezh ar ministr François Michel Le Tellier de Louvois en 1689. En dro-mañ e vo graet freuz er c'hêrioù, ha n'eo ket war ar maez hepken. Kenderc'hel a reas ar freuz neuze betek 1693, goude marv Louvois.
  
  Levrlennadur 
   Jean Bérenger, Turenne, Fayard, 1987.
   François Bluche, Dictionnaire du grand siècle, Fayard, 1990, ar pennadoù Palatinat ha Ravage.
  
  Liammoù diavaez
  
   Kan Les Dragon de Noailles : .
  
  Notennoù 
  
  Brezelioù Loeiz XIV
  Istor Alamagn er XVIIvet kantved
  Istor Bro-C'hall er XVIIvet kantved
  Istor Pfalz