title: Deiziadur roman
text: 
  
  Raklavar 
  Amañ a vo roet an deiziadur roman, eus 8 kent J.-K., miz ha miz, deiz ha deiz.
  
  Pep deiz a vo roet gant e anv e latin.
  
  Gouelioù a vo ivez roet e latin, gant troidigezh e brezhoneg.
  
  Ar bloavezh, dre ar mizioù
  
  Januarius / Genver
  
  Februarius / C'hwevrer
  
  Februarius / C'hwevrer bloazioù bizeost
  
  Martius / Meurzh
  
  Aprilis / Ebrell
  
  Maius / Mae
  
  Iunius / Mezheven
  
  Iulius / Gouere
  
  Augustus / Eost
  
  September / Gwengolo
  
  October / Here
  
  November / Du
  
  December / Kerzu
  
  Geriadurig 
  {| class="wikitable"
  |Acca Larentia
  |30.04
  |Hervez ar vojenn, eo gwreg ar mesaer Faustulus, hag he devoa maget Remus ha Romulus. Acca a zo anavezet ivez evel Faula pe Fabula, hag a dalv gast e latin.
  |-
  |Aedes Larum (in summa Sacra Via)
  |27.06
  |
  |-
  |Aesculapius
  |01.01
  |Doue ar yec'hed, ar medisinerezh
  |-
  |Agonalia
  |09.01
  |Gouelioù en enor an doue Janus, gant lidlazhadenn un tourc'h
  |-
  |Agonalia
  |17.03
  |
  |-
  |Agonalia
  |11.12
  |
  |-
  |Alliensis dies
  |18.07
  |
  |-
  |Ambavarlia
  |
  |Lidoù evit glanaat ar parkeier
  |-
  |Amburbalia 
  |02.02
  |Lidoù evit glannat ar c'hêrioù
  |-
  |Angeronalia
  |21.12
  |Gouelioù en enor an doueez Angerona. LiIdet e oa gant ar veleien-meur e templ Volupia, doueez an orged. Delwenn Angerona hi devoa ar biz war he muzelloù serret.
  |-
  |Anna Perenna
  |15.03
  |
  |-
  |Apollo
  |09.10
  |Doue an Heoll ag an arzoù. E arouezioù : gwareg, telenn.
  Templ bet dediet e -431.
  |-
  |Ara
  |
  |Aoter
  |-
  |Ara Fortuna Redux
  |12.10
  |
  |-
  |Ara Maxima
  |
  |Aoter en enor Herkulez
  |-
  |Ara Pacis Augustae
  |30.01
  |Aoter ar Peoc'h August
  |-
  |Ara Pietatis
  |
  |Aoter savet gant Klaod.
  |-
  |Argei
  |16.03
  17.03
  |hendadoù mojennel ar Romaned.
  |-
  |Armilustrium
  |
  |Lidoù evit glannat ar benvigi-brezel. 
  |-
  |Armilustrium
  |19.10
  |Lidoù evit glannat ar benvigi-brezel. Torfedoù brezel a zo diverket hag ankouazhet.
  |-
  |Augustalia
  |12.10
  |Gouelioù en enor Aogust.
  |-
  |Augustus
  |08
  |anv tennet diwar lezanv Oktav, kentañ impaler Roma. Kemeret en eus plas an anv Sextilis = ar c'hwec'hvet. Adalek 8 k. J.-K., en plas Sexitilis.
  |-
  |Bellona
  |03.06
  |Bellona = doueez ar brezel
  |-
  |Bona Dea
  |
  |An Doueez mat. Lidoù nemet gant merc'hed.
  |-
  |Caelius
  |
  |Anv ur 'menez' Roma, diwar anv Caele Vibenna, deut da skoazellañ ur roue Roma.
  |-
  |Calendes / Kalendes
  |
  |Deiz kentañ ar miz ; diwar al latin calare, "embann".
  |-
  |Campus Martius
  |
  |Tachenn Meurzh. Maezioù ar redadegoù kezeg, ha pleustradoù brezel.
  |-
  |Caristia
  |22.02
  |Gouel lares an tiegezh. Ar gouel se a zo deut da vezañ ur gouel kristen Cathedra Petri (cf. H. Le Bonniec, Ovide Fastes ..., II, p. 93, n 617-638
  |-
  |Carmentalia
  |11.01
  15.01
  |Gouelioù en enor an doueez Carmenta, douuez ar vammenoù, war planedennoù ar vugale.
  |-
  |Carnalia
  |01.06
  |
  |-
  |Castor ha Pollux
  |27.01
  |Doueed c'hevell, gwarezourien urzh ar varc'hegerien (equites). O dempl e oa bet savet war ar foerlec'h. 
  |-
  |Cerealia
  |12.04
  |Gouelioù en enor an doueez Ceres. Lidlazh ur wiz (praecidamea).
  |-
  |Ceres
  |
  |Doueez an ed, an douar magerez. He arouezioù : malan, falz.
  Templ da Ceres, Liber ha Libera bet dediet e -493 war dinaou an Aventinus, gant ar c'honsul Spurius Cassius, goude emgann lenn Regillus.
  |-
  |C'hwevrer (miz)
  |02
  |lenn A. Dehayes, p 164 : "(hueurer, 1499; c'huevrer, 1659) s. m., da geñveriañ gant ar c'herneveureg Whevrer hag ar c'hembraeg Chwefror; an tri a deu eus al latin Februarius".
  JC Even : en gouezeleg Iwerzhon : Feabhra; Li Feabhra.
  |-
  |Circus Kaligula
  |
  |bet savet e-lec'h emañ bremañ Plasenn Sant Per.
  |-
  |Circus Maxentius
  |
  |bet savet 3 miltir roman er marz Kêr-Roma, war hent Appia.
  |-
  |Circus Maximus
  |
  |Kelc'hva Meur. An hini kosañ ar sirkoù, eus amzer ar roueed, bet savet en draonienn Murcia, etre menezioù Aventin ha Palatin. :
  |-
  |Circus Flaminius
  |
  |eus fin IIIt kent J.-K., war Campus Martius.
  |-
  |Concordia
  |30.03
  |Doueez ar Genunvaniezh; (etre ar bobl hag ar vrientinien). Templ bet savet e -305 war ar Comitium gant Cn. Flavius. 
  |-
  |Concordia Augusta
  |16.01
  |
  |-
  |Consualia
  |21.08
  |
  |-
  |Consus
  |
  |
  |-
  |Corybantes
  |
  |beleien Cybeles
  |-
  |Cybeles
  |
  |Mamm an doueed; Bonna Dea; Mater Deis; Enoret e oa, de gentañ tout, dre skeud ur vaen du bras, digaset eus Pessinunte, ha lakaet e Rom e templ an Trec'h war ar menez Palatin. Lidlazhet e oa ur wiz, un tarv pe ur c'havr. Gwez Beuz ha Pin e oa e arouezioù. Beleien a rae war e lidoù e oa anavezet Kabired, Koribanted, Cureted, Daktiled ar menez Ida, Galled, Semivired, Telchined, hag e oant, evit ar muiañ diouto tud spazhaded.
  |-
  |Decembres
  |12
  |miret gantañ e anv, hag a dalv kement hag : an dekvet, memes goude -153.
  |-
  |Diana
  |
  |Doueez al Loar, an hemolc'h / chas, hag an diorged. He arouezioù : kreskenn, gwareg, heizez
  |-
  |Dies
  |
  |cf. H. Le Bonniec, Les Fastes ..., p. 31, n 46 : "Lucifer : synonyme poétique fréquent de dies".
  |-
  |Dioscures
  |
  |Templ bet dediet e -484 war ar foerlec'h gant mab an diktatour Postumius
  |-
  |Divalia
  |21.12
  |
  |-
  |Dius Fidius
  |05.06
  |Templ bet dediet e -466
  |-
  |Divus Iulius
  |18.08
  |An doue Jul Kezar
  |-
  |Du (miz)
  |11
  |Miz mont war deñvalaat. Kernevez : Du. Kembraeg : Tachwedd. Gouzeleg : Samhain; mi na Samha.
  |-
  |Ebrel (miz)
  |04
  |cf. A? Deshayes, p. 209 : "(ebrell, 1499), s. m. avril, admet pour correspondants le cornique Ebrel et le gallois Ebrill, tous trois issus du latin aprilis".
  JC Even : e gouezeleg Iwerzhon : Aibrean.
  |-
  |Eost
  |08
  |diwar latin izel *agustus, diwar latin klasel augustus, (diwar anv an impaler Augustus / Aogust). (cf. A. Deshayes). Deut da vezañ anv heñvelster troc'h ha dastummad an ed.
  |-
  |Equirria
  |27.02
  14.0
  |< *Equi-curr-ia = redadeg ar c'hezeg. Gouel ar c'hezeg, en enor an doue Meurzh war Campus Martius. Glanidigezh ar c'hezeg.
  |-
  |Fabariae
  |01.06
  |aozadur iod fav.
  |-
  |Faunus 
  |13.02
  |Doue ar chatal. En amzer Ovid, Faunus e oa peurheñvelet gant Pan. (cf. Bonniec, Ovide, Fastes..., p. 46, n. 267)
  |-
  |Feralia
  |21.02
  |Gouelioù en enor ar re varv. Serret eo an demploù; difennet eo an euredoù;
  |-
  |Feriae
  |
  |Gouelioù.
  |-
  |Feriae latinae 
  |
  |Gouelioù en enor da Jupiter Latiaris, mar ar Monte Carvo. Lidlazh un tarv gwenn.
  |-
  |Fides
  |
  |Doueez ar Feiz mat.
  |-
  |Flora
  |28.04
  |Doueez ar vleuñioù
  |-
  |Floralia
  |28.04
  |Gouelioù en enor an doueez Flora. Pedennoù evit mirout bleuñvidigezh an ed.
  |-
  |Fontinalia
  |13.10
  |
  |-
  |Fordicidia
  |15.04
  |lidlazhad ur vuoc'h lourd gant pep eus an 30 kuria, war ar C'hapitol.
  |-
  |Fornacalia
  |
  |
  |-
  |Fors Fortuna
  |24.06
  |
  |-
  |Fortuna
  |11.06
  |Doueez ar chañs, an tonkad
  |-
  |Fortuna Primigenia
  |10.04
  |
  |-
  |Fortuna Primigenia Publica populi Romani Quiritum
  |
  |
  |-
  |Fortuna Publica
  |05.04
  |
  |-
  |Fortuna Virilis
  |01.04
  |
  |-
  |Forum Boarium
  |
  |Foarlec'h an ejen
  |-
  |Forum holitorium
  |
  |Foarlec'h al legumaj
  |-
  |Furrinalia
  |25.07
  |Gouel en enor an nimfenn Furrina, nimfenn ar vammennoù hag ar buñsioù (cf. Dumézil, p. 32-37)
  |-
  |Genver / Genveur (miz)
  |01
  |cf. A. Deshayes, p. 270 : "(guenueur, 1499; s. m., janvier, correspond au cornique Genver et au gallois Ionawr; tous trois sont issus du latin Januarius".
  JC. Even : e gouezeleg Iwerzhon : Eanair.
  |-
  |Gouel(ioù)
  |
  |hen-brezhoneg guel, guil, diwar al latin vigilia, arc'houest. (cf. A. Deshayes, p. 281)
  |-
  |Gouere (miz)
  |07
  |
  |-
  |Gwengolo / Gwennc'holo(miz)
  |09
  |cf. A. Deshayes, p. 305 : "guenngoloff, 1499; güenholo : 1723 : de gwenn + kolo.
  |-
  |Helernalia
  |01.02
  |Un doue an had; kenseurtet gant Carna (01.06)
  |-
  |Here / Hereñv (miz)
  |10
  |cf A. Deshayes : " hezzreff, 1464. s. m., octobre; mue; ensemencement, procède du vieux-breton hedre. Il correspond au cornique Hedra et au gallois Hydref; ces mots sont expliqués par hez, hydd, cerf, et bref, bêlant, beuglant, par comparaison avec la saison où le cerf brame pour appeler sa partenaire".
  JC Even : en gouezeleg Iwerzhon : Deireadh Fomhair. A vije ennañ soñj evel : fin an hañv.
  |-
  |Hercules, in Ara Maxima
  |12.08
  |
  |-
  |Hercules Magnus Custo
  |04.06
  |
  |-
  |Holitores
  |19.08
  |Legumaj
  |-
  |Ides
  |
  |Diwar al latin iduare, "rannañ".
  |-
  |Iulius / Julius
  |07
  |adalek 44 k. J.-K.
  |-
  |Iunius / Junius
  |06
  |Diwar Juno / Yuno, doueez ar gwragez.
  |- 
  |Januarius
  |01
  |Anv roet en enor d'an doue Janus
  |-
  |Janus
  |01.01
  |Doue e ziv zremm, an eil troet war-du an dazont, eben war-du an dremened. Doue ar sklerijenn; digeriñ a ra an norioù (janua). E dempl en em gav war zigor ar Forum; chom a ra digor e-kerz ar brezel.
  |-
  |Janus (in Foro holitorio)
  |18.10
  |
  |-
  |Jovis / Jupiter
  |
  |Er broioù kelt : Dis Pater, "Doue an Tad". E arouezioù : erer, bazh-roue, luc'hed
  |-
  |Junius / Iunius
  |06
  |Anv roet en enor d'an doueez Juno / Iuno
  |-
  |Juno
  |
  |Doueez an nenv hag an eureud. Doueez gwarezerez ar merc'hed. He arouezioù : pavn, greunadezenn. Anavezet Uni gant an Etrusked.
  |-
  |Juno Caprotina
  |
  |
  |-
  |Juno Februata 
  |
  |
  |-
  |Juno Lucina
  |01.03
  |
  |-
  |Juno Moneta
  |01.06
  |
  |-
  |Juno Regina
  |13.09
  |
  |-
  |Juno Sospita/ Matri Sospi
  |01.02
  |
  |-
  |Jupiter / Juppiter
  |
  |Doue an tad; Doue an Eñv hag ar c'hurun.
  |-
  |Jupiter Capitolinus
  |01.01
  |Jupiter enoret war ar C'hapitol. Templ dediet e -509.
  |-
  |Jupiter Indiget(us)
  |
  |Lezanv roet da Enee goude e oa aet diwar well e kichen ar stêr Numicus. (Titus Livius : Iovem indigetem appellant)
  |-
  |Jupiter Invictus
  |13.06
  |Jupiter didrec'hus
  |-
  |Jupiter Optimus Maximus Capitolinus
  |13.09
  |Templ dediet e -509 war ar C'hapitol, da heul diazez ar Republik, en enor Jupiter, Junon, ha Minerva
  |-
  |Jupiter Pistor
  |09.06
  |
  |-
  |Jupiter Stator
  |27.06
  |
  |-
  |Jupiter Tonans
  |01.09
  |Jupiter ar C'hurun
  |-
  |Jupiter Victor
  |13.04
  |Jupiter an Trec'her
  |-
  |Juturna
  |11.01
  |C'hoar da Durnus. Bet karet gant Jupiter. He anv a zo bet roet d'ur veunteun e-kichenn an Numicus.
  |-
  |Kerzu / Kerdu
  |12
  |
  |-
  |Lacus Curtius
  |
  |anv ur wern koz e lerc'h emañ ar forlec'h
  |-
  |Larentalia
  |23.12
  |
  |-
  |Lares
  |
  |Doueed diabarzh an tiez; kammgemeret alies gant ar Manes hag ar Penates
  |-
  |Lares compitales
  |
  |Lares gwarezourien ar c'hroazheñchoù
  |-
  |Lares praestites
  |
  |Lares gwarezourien Gêr Roma
  |-
  |Lares viales
  |
  |Lares gwarezourienn en heñchoù
  |-
  |Lemuria
  |9-14.05
  |Goueliou evit kas kuit an teuzoù, eus an 9 d'ar 14t a viz Mae. D'ar fin al Lemuria, skoet e oa gant ar vestaled 30 jak en ar stêr Tibr diouzh pont Sublicius.
  |-
  |Liber
  |19.04
  |Doue ar winienn; Doue ar vrouezhusted reizhel
  |-
  |Libera
  |19.04
  |
  |-
  |Liberalia
  |17.03
  |Gouelioù an nevez-amzer, en enor d'an doue Liber (kammgemeret gant Dionysos).
  |-
  |Libertas
  |13.04
  |
  |-
  |Lucaria
  |19.07 21.07
  |Gouel ar c'hoadoù, evit mirout ar goadourien diouzh diaouled o vevañ er gwez. Anv diwar lucus = pe koad, pe frankizenn, sakr (keltieg : ialon).
  Festus : "Lucaria festa in luco colebant Romani qui permagnus inter uiam Salariam et Tiberim fuit, pro eo quod uicti a Gallis fugientes e proelio ibi se occultauerint"
  
  bet troet e galleg : "Les Lucaria étaient une fête célébrée par les Romains, dans un très grand lucus qui s'étendait entre la via Salaria et le Tibre, en reconnaissance de ce que, fuyant le champ de bataille après avoir été défaits par les Gaulois, c'est là qu'ils se cachèrent". (cf. Dumézil; p. 43)
  
  > da lakaat e brezhoneg.
  |-
  |Lucifer
  |
  |cf. H. Le Bonniec, Les Fastes ..., p. 31, n 46 : "Lucifer : synonyme poétique fréquent de dies".
  |-
  |Ludi Apollinares
  |06.07
  |C'hoarioù bet savet e -211 e-kerzh an eil brezel fenik evit goulen da Apollon an trec'h war Hannibal. Lakeet da vezañ c'hoariet pep bloaz e -208 evit pediñ ouzh ur vosenn. C'hoariet eus 06.07 da 13.07. Teatr, redadegoù, redadegoù kirri, emgammoù etre loened (venatio). Aozet gant pretor ar Gêr. 
  |-
  |Ludi Cereales
  
  Cerealia
  |12.04
  da
  
  19.04
  |C'hoarioù kozh-tre en enor an doueez Ceres, eus an 12.04 d'an 19.04. Gouelioù drant. Pep-hini en em wisk e gwenn. Raok redadegoù kirri digor ar c'hoarioù, e oa lakaet lern da redeg er c'helc'hva, peget warno torchoù en tan. (cf. R. Auguet, p. 264). Gouelioù aozet gant kuzulerien ar bobl.
  |-
  |Ludi Compitalici 
  |04.01
  |C'hoarioù en enor d'an doueez Compita.
  |-
  |Ludi Consuales
  |21.08
  |C'hoarioù bet savet er c'houlz Remus ha Romulus, en enor d'an doue Consus. Skrapadenn ar Sabinianezed e oa digouezet e-kerzh gouel Consualia. C'hoarioù aozet gant kuzulerien ar Gêr.
  |-
  |Ludi Florales
  |28.04 / 03.05
  |C'hoarioù bet savet e -173 en enor an doueez Flora. Gouelioù dibrenn. Teatr ha c'hoarioù ar sirk. Chaseet e oa e sirk gedon ha givri, loened sellet evel karentezel. Ar merc'hed e oa gwisket skañv ha brizhellet; ar baotred e devoe kurunennoù bleuñ war o fenn. Ar c'hoarierezed e em ziwiskent hervez goulennoù an arvesterien. Aozet gant kuzulerien a Gêr.
  |-
  |Ludi Magni
  |
  |Gwelout Ludi Romani
  |-
  |Ludi Megalenses
  |04-10.04
  |Bet savet e -204 en enor da Cybel (Magna Mater) : teatr, c'hoarioù ar sirk : kezeg ha kirri. Aozet gant kuzulierenn-kêr.
  |-
  |Ludi Plebii
  |04.11
  |C'hoarioù koz tre ar bobl; eus ar 04 d'ar 17 a viz Du. Aozet gant kuzulerien ar Bobl.
  |-
  |Ludi Romani
  |05.09
  |C'hoarioù bet savet gant Tarkin an Hollgaer en enor an doue Jupiter. Lidkerzhoù meur, redadegoù, gourennoù, teatr. Aozet gant kuzulerien ar Gêr.
  |-
  |Luna
  |
  |Al Loar
  |-
  |Lupercal
  |
  |Kev e mervent ar Palatin
  |-
  |Lupercalia
  |15.02
  |Gouelioù an doue Lupercus; gwarezadur krevier-dañved diouzh ar vleizi. Glanidigezh ar Vro; gouel ar vrouezhusted.
  |-
  |Lustration
  |
  |Lidoù evit glannat un dra bennak. (armilustrium, ambarvalia, amburbalia ....)
  |-
  |Mae (miz)
  |05
  |cf. A. Deshayes, p. 484 : "(mae, 1499), s. m., mai, est issu du vieux breton mai; il répond au cornique Mê et au gallois Mai. Ces mots procèdent du latin maius par un latin populaire *meius".
  JC Even : e gouezeleg Iwerzhon : An Bhealtaine; la Bealtaine.
  |-
  |Magna Mater
  |04.04
  |Lez-anv Cybele : Ar Vamm Veur.
  |-
  |Mamuralia
  |14.03
  |
  |-
  |Mars Ultor
  |01.08
  |Meurzh dialour. An templ a zo bet savet gant Aogust, goude marv Jul Kezar. (cf Daminelle Porte. p. 81; n. 184 > Res Gestae, 21).
  |-
  |Mars / Martius 
  |03
  |Anv deveret eus hini Martius, doue ar brezel hag al labour-douar. En henzeiziadur e oa deiz kentañ ar bloaz, d'an 21 Meurzh en deiz a hiziv, da lavarout kedez an nevezamzer. Martius e oa anv gourel end-eeun an henzeiziadur. E arouezioù : tokarn, armoù, ar gazeg-koad (martius picus).
  |-
  |Mater Magna Idaea
  |10.04
  |Cybele :
  |-
  |Mater Matuta
  |11.06
  |Mamm ar beure / mintin
  |-
  |Matralia
  |11.06
  |Gouelioù Mater (Matuta)
  |-
  |Matronalia
  |01.03
  |Gouelioù ar gwragez. An itron e oa mestrez an ti an deiz-se. Profoù roet dezho gant o ezhec'h. Dieub e oa ar gwragez-sklav an deiz-se.
  |-
  |Matutine Pater
  |
  |Lezanv roet de Janus : an hini hag a zigor an deiz, hervez Horatius, Sat. II, 6, 20)
  |-
  |Meditrinalia
  |11.10
  |Gouelioù ar vendemoù. Tañvaet eo ar fro nevez evit ar wech gentañ, mesket gant fro kozh, evel louzoù. (Diwar añv Meditrinalia a zo bet savet an doueez Meditrina. Mes, evit Dumezil, meditrina n'eo ket nemet añv ar stal e-lec'h e vez mesket fro nevez gant fro kozh, mat evit ar yec'hed. p. 104)
  |-
  |Megalensia Ludi
  |
  |C'hoarioù en enor Cybele, eus 04 da 10 a viz Ebrel
  |-
  |Mens
  |08.06
  |
  |-
  |Mercurius
  |
  |Doue ar C'honvers hag helavarded. E arouezioù : diveskell, (caducea ...)
  Templ bet dediet ar 15 Mae 495 e kichen an Aventinus gant ar c'hantener Marcus Laetorius.
  |-
  |Meurzh (miz)
  |03
  |cf. A, Deshayes, p. 508 : "(meurz, 1499), d. m., mars; mardi, est issu du vieux breton morth; il répond au cornique Merth et au gallois Mawrth de mêmes sens; tous trois sont issus de latin martis"
  JC. Even : e gouezeleg Iwerzhon : an Mharta; mi na Marta.
  |-
  |Mezheven (miz)
  |06
  |"...diouzh hen-brezhoneg *medhamin, diwar brittoneg kar d'ar c'halianeg *medio-saminos". cf. A. Deshayes, p. 510 : "Ce mot a pour correspondants le cornique Metheven, le gallois Mehefin et l'irlandais meitheamh" JC Even : gouezeleg : Meitheamh; mi an Mheithimh.
  |-
  |Minerva
  |13.09
  |Doueez ar skiant hag ar brezel. Ganet war-eunn er-maez eus penn Jupiter. He arouezioù : kaouan-gazh, gwarez, olivezenn
  |-
  |Minerva Capta
  |19.03
  |
  |-
  |Mundus
  |24.08
  05.10
  
  08.11
  |Doue ar bed dindan.
  |-
  |Natalis Urbis
  |21.04
  |Kêr Roma e oa bet krouet ar 21.04.753 kent J.-K.
  |-
  |Neptunus
  |
  |Doue an dourioù dous hag an dourioù sall. E arouzioù : tridant, marc'h
  |-
  |Neptunalia
  |23.07
  |Gouelioù en enor an doue Neptun. A denn e vojenn diwar dic'hlann lenn Alba (cf. Dumézil, p. 27)
  |-
  |Nerinalia
  |23.03
  |Gouelioù en enor doue Nerinus, doue ar mor.
  |-
  |Nonae Caprotinae
  |07.07
  |Gouelioù ar fiezenn (caprificus), e koun trec'h ar Romaned war al Latined, a drugarez d'ar merc'hed sklav, gwisket evel itronezed.
  |-
  |Nones
  |
  |Navet deiz kent an Ides ; d'ar 5 pe d'ar 7 eus ar miz hervez an ides : d'ar 5 pa veze 31 devezh er miz (Martius, Maius, Quintili hag October), d'ar 7 pa veze nebeutoc'h (Ianuarius, Februarius, Aprilis, Iunius, Sextilis, September, November ha December).
  |-
  |Novembres
  |11
  |miret gantañ e anv, hag a dalv kement hag : an navet, memes goude -153.
  |-
  |October
  |10
  |miret gantañ e anv, hag a dalv kement hag : an eizhvet, memes goude -153.
  |-
  |October Equus
  |15.10
  |Fin ergerzh-brezel. Redadeg kirri. Lidlazhadenn ar marc'h a-zehoù an trec'her. Raok bezañ lakaet d'ar marv e oa tremenet ur c'holier bara dezhañ en dro d'e c'houzoug. Ar penn hag al lost e oant kaset d'ar regia, e lec'h e oa o chom ar beleg-meur, war ar forum, evit ma vefe skuilhet e gwad war an tan, d'ar vestaled en em adservijiñ evit ar Parilia, gouel ar vaesaerien eus miz Ebrel da zont.
  cf Dumézil, p. 218 : "Le domaine celtique ne participe donc pas au parallélisme de l'asvamedha et de l'October Equus", eilet gant an notenn : "Ce qui n'empêche pas que les rapports royauté-cheval d'être très importants dans les pays celtiques, mais sous d'autres formes. Un seul exemple, dont Mme F. Le Roux q'est beaucoup occupée : l'équivalence fonctionnelle de la Rhiannon (*Rigantonna-) des Mabinogion et de l'Epona gauloise".
  |-
  |Opiconsiva
  |25.08
  |Gouelioù en enor Ops ha Consus
  |-
  |Ops
  |
  |Doueez ar pinvidigezh. Heñvel diouzh Kubele, Rhea, hag an Douar. Staget gant an doue Consus evit ar c'houelioù Opiconsiva.
  |-
  |Pales
  |21.04
  |Doueez ar vesaerienn hag ar beurvanoù
  |-
  |Palilia
  |21.04
  |Gouelioù en enor an doueez Pales; doueez tropelloù ha peurvanoù; gwarezerez ar Palatinus mons / menez Palatin. Deiz-ha-bloaz diazezadenn Kêr-Roma
  |-
  |Parentalia
  |14.02
  |Kerent.
  |-
  |Pax
  |30.03
  |Peoc'h.
  |-
  |Piscatorii
  |08.06
  |Pesketerien
  |-
  |Pomona
  |
  |Doueez ar wez hag ar frouezh
  |-
  |Poplifugia
  |05.07
  |Gouelioù e koun tec'h ar C'halianed(goude seiziz Kêr-Roma)
  |-
  |Porta Capena
  |01.06
  |
  |-
  |Portunalia
  |17.08
  |Gouelioù en enor an douez Portunus, doue al lec'hioù tremenn : roudourioù, dorioù ... (cf. Dumézil, p. 38-40)
  |-
  |Pridie
  |
  |An deiz kent; derc'hent.
  |-
  |Pudicitia
  |
  |Hervez Titus Livius : doueez an elevez.
  |-
  |Pudicitiae
  |
  |Gouelioù an Elevez.
  |-
  |Pueri Lenonii
  |25.04
  |
  |-
  |Q.R.C.F
  |24.03
  |Quando Rex Comitiauit Fas
  |-
  |Q.ST.D.F
  |15.06
  |Quando Stercus Delatum Fas
  |-
  |Quinquatrus Maiores
  |19.03
  |Glanidigezh an arme raok ergerzh-brezel
  |-
  |Quinquatrus Minusculae
  |13.06
  |
  |-
  |Quintilis
  |07
  |anv kentan ar miz Gouere / Julius, kent 44 k. J.-K.
  |-
  |Quirinalia
  |17.02
  |
  |-
  |Quirinus
  |
  |Doue ar berzh-mat hag an hevoud; alies kammgemeret gant Mars ke
  |-
  |Regifugium
  |24.02
  |Tec'h ar roueed.
  |-
  |Robigalia
  |25.04
  |Pedennoù a-enep mergl an ed (deut da vezañ Koraiz-bian evit ar gristenien). Lidlazh chas rous. 
  |-
  |Robigo
  |
  |
  |-
  |Rosaria
  |
  |
  |-
  |Salii
  |
  |beleien an doue Mars, doue ar brezel.
  |-
  |Salus publica
  |30.03
  |
  |-
  |Saturnus
  |
  |Doue an haderezh hag al labour-douar. E brezhoneg : an doue Sadorn.
  Templ bet dediet e -496
  |-
  |Saturnalia
  |
  |Gouelioù goursav-heol ar goañv.
  |-
  |Septembres
  |09
  |navet miz ar bloaz; en eus miret gantañ e anv, hag a dalv kement hag : ar seizhvet, memes goude -153.
  |-
  |Septimontium
  |11.12
  |Gouelioù ar seizh menez' Roma unanet : Germal, Palatium, Velia, Oppius, Cispius, Fagutal, Caelius.
  |-
  |Sextilis'''|08
  |anv kentañ miz Eost / Augustus, raok 8 k. J.-K.
  |-
  |Strenae|01.01
  |Kalanna
  |-
  |Stultorium Feriae 
  |17.02
  |Gouelioù "n'eus forzh petra".
  |-
  |Summanalia|20.06
  |
  |-
  |Tellus ( pe Terra Mater)
  |
  |Doueez an Douar hag an eost.
  |-
  |Tempesta|23.12
  |Doueez ar gwallamzer.
  |-
  |Terminalia|23.02
  |Gouelioù en anv doue Terminus. Adselladenn ha bennozh mein-bonn ar barkeier.
  |-
  |Terminus|23.02
  |Doue gwarezer ar vevennoù hag ar vonnoù.
  |-
  |Tiberina|
  |enezenn Roma, er stêr Tibr (Tiberinus). Ar stêr se e oa deut e anv diwar hini ar roue alban Tiberinus. Mes e anv kosoc'h c'hoaz e oa Albula = gwenn. (cf. Dumézil, p. 41)
  |-
  |Tigillum Sororium|01.10
  |"treust ar c'hoar" : lec'h gouestlet da Junon gant un den anavezt Horatius abalamour e devoa lac'het e c'hoar.
  |-
  |Transvectio equitum|15.07
  |
  |-
  |Tubilustrium|23.03
  |Lidoù evit glannat trompilhioù brezel
  |-
  |Vacuna|
  |Doueez ar re a vank en ti (Dumezil. P. 232)
  |-
  |Veiovalia 
  |
  |
  |-
  |Veiovis 
  |01.01
  |
  |-
  |Veiovis capitolinus|07.03
  |
  |-
  |Venus|
  |Doueez ar garantez ha kaerder ar merc'hed. E arouez : koulm
  |-
  |Venus Erycina|23.04
  |
  |-
  |Venus Libitina|19.08
  |
  |-
  |Venus Obsequens|19.08
  |
  |-
  |Venus Verticordia|01.04
  |An doueez Gwener hag a lak ar c'halonnoù dd drefuiñ
  |-
  |Vertumnus|
  |Doue ar rannamzerioù (vertere = kemmañ) hag ar c'hoñwers. Doue kutuilh ar frouez. 
  |-
  |Vesta|
  |Doueez gwarezerez tan an ti.
  |-
  |Vestalia|09.06
  |gouelioù da Vesta. He arouez : flamm
  |-
  |Victoria|01.08
  |Trec'h
  |-
  |Victoria Virgo|01.08
  |
  |-
  |Vinalia Priora|23.04
  |Kentañ gouelioù ar gwin nevez, evit tañvaat gwin ar bloaz war raok.
  |-
  |Vinalia Rustica|19.08
  |Gouelioù diwezhañ ar gwin. Pedennoù da Jupiter evit mirout ar winiennoù mendemoù da zont. En henamzer, gouel en enor ar roue Caere, ur gêr 40 km eus Roma. (cf R. Bloch, p. 97)
  |-
  |Virtus|
  |Vertuz|-
  |Volturnalia|27.08
  |Gouelioù da Volturnus, doue an avel drouk evit ar vendemoù hag ar frouezh. Avel diouzh ar gevred.
  |-
  |Vulcanus|
  |Doue an Tan hag ar c'hoved. E arouezioù : annev, morzhol. Roet a zo bet e anv d'an enez Volcano
  |-
  |Vulcanalia / Volcanalia|23.08
  |Gouelioù da Vulcanus, doue an tan. Gouelioù an eost. Kenstrivadeg pesketaerezh. Tad ar familh a sko pesked bev en tan, evit mirout grignoloù diouzh an tan (cf. Festus / Varron / Dumézil, p. 70) 
  |-
  |}
  
   Notennoù 
   war Dis Pater, gwelout : https://fr.wikipedia.org/wiki/Dis_Pater#Dis_Pater_et_les_Gaulois
   gwelout ivez M. Mordier, Ar Gelted koz ..., p. 83, n. 1.
  
   Levrioù 
   Jean-Marie André : Les loisirs en Grèce et à Rome. Que sais-je ? nv 2169. 1984
   Laurent Auguet : Cruauté et Civilisation. Les jeux romains. Flammarion. 1970
   Hélène Bénichou : Fêtes et Calendriers. Les rythmes du Temps. Mercure de France. 1992.
   Raymond Bloch : Tite Live et les premiers siècles de Rome. Belles Lettres. 1965
   M.N Bouillet : Dictionnaire universel d'histoire et de géographie. Hachette & Cie. Paris. 1863
   Joseph Chamonard : Ovide. Les Métamorphoses. Garnier-Flammarion. 1966
   Paul Couderc : Le calendrier. Que sais-je ? P.U.F. Nv 203. Paris. 1946. 7t embannadur, miz Du 1993.
   Xavier Delamarre : Le vocabulaire indo-européen. Lexique étymologique thématique. Librairie d'Amérique et d'Orient. Adrien Maisonneuve. Paris. 1984
   Albert Deshayes : Dictionnaire étymologique du breton. Chasse-Marée. Douarnenez. 2003.
   Georges Dumézil : Fêtes romaines d'été et d'automne. NRF. Embannadurioù Gallimard. Paris. 1975. Eil embannadur, 1986
   Jean-Claude Fredouille : Dictionnaire de la civilisation romaine. Larousse. 1998 / 1992
   Michael Grant & John Hazel : Dictionnaire de la mythologie. 1975. Embannadurioù Seghers evit an droidigezh e galleg.
   Albert Grenier : Le génie romain dans la religion, la pensée et l'art. Embennadur La Renaissance du Livre, 1925. Adembennadur Albin Michel, 1969.
   G. Hacquard, J. Dautry, O. Maisani : Guide romain antique. Classiques Hachette. 1952.
   Henri Le Bonniec : Ovide : Fastorvm. Liber Primus. PUF. 1965. Fastorvm. Liber Secvundus. PUF. 1969
   David Magie : Scriptoraes Historiae Augustae. Teir lodenn. (e latin ha saozneg). Harvard University Press. 1921 / 1991
   Meven Mordiern : Notennou diwar-benn ar Gelted Koz. O Istor hag o Sevennadur. Skridoù Breizh. Brest. 1944.
   Michéal O Siochfradh : Irish-English / English-Irish Dictionary.The Talbot Press Ltd. Dublin & Cork. 1972.
   Danielle Porte : L'étiologie religieuse dans les Fastes d'Ovide. Les Belles Lettres. Paris. 1985
   L. Quicherat & A. Develuy : Dictionnaire Latin-Français. Hachette & Cie. Paris. 1868
   Rita Williams : Geiriadur Llydaweg-Cymraeg. Geiriadur Cymraeg -Llydaweg.'' Aberystwyth Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd. 1990
  
  Daveoù