title: Koulizh Kedez
text: Koulizh Kedez (Kouli gKedez war pennadoù kozh 'zo, diouzh un distagadur boutin) eo anv-pluenn Yann-Yeun Kefeleg, pe Jean-Yves Queffellec, ganet e 1947, skrivagner, barzh (gweudour, gouez dezhañ), ha troour brezhonek, lakaet gant Zavier Grall da wellañ skrivagner Breizh, labourer-douar ha saver-deñved a vicher, aet war e leve.
  
  Buhez
  Savet e kêriadenn Gwivin e parroz Sant-Kouled e Kerne, Breizh ha kresket en un endro brezhonek, en un tiegezh labourerien-douar, eo bet klevet brezhoneg gantañ a viskoazh. Kuitaet Breizh yaouank a-walc'h da vont da valtouter da gentañ, ha bet diluer, hag harluet en Helvetia, en deus kemeret perzh en emsavadegoù 1968, en deus anavezet an toull-bac'h e Roazhon. Goude bloavezhioù e Pariz lec'h e kemer perzh e kelaouennoù anveliour da gentañ, ha breizhek da-heul (kelaouenn Sav Breizh dreist-holl), ha lec'h ec'h embann e levrioù kentañ, e tistro da Gerne ma stag en-dro gant al labour-douar ha m'en em ouestl d'ul labour don war ar yezh hag al lennegezh.
  
  Ar skrivagner
  Ur barzh disuj eo bet Koulizh Kedez a-viskoazh, ha chomet stag a-walc’h ouzh prantad Mae 68. Diouzh testeni Zavier Grall e veze nac'het embann skridoù 'zo gant an embannerien koulz e galleg hag e brezhoneg er bloavezhioù 1970. Kernevad penn-kil-ha-troad hag anveliour touet, e tiskouez bezañ distag-mat e selloù diouzh re skolioù pennañ an Emsav, koulz broadelourien, "boutinelourien", pe kar-o-feiz. Evezhiek ouzh istor, sonerezh, ha liessteriegezh ar gerioù, e plij dezhañ kizellat ur yezh puilh, resis ha barok, gwriziennet don e lavar ar vrezhonegerien koulz hag en hengoun lennek, o tremen alies eus ar genyezh d'e gerneveg genidik, o tennañ splet eus ar yezh ouiziek koulz hag eus hini ar werin, hag o klask arlivioù, ha soutilded koulz en dreadegezh hag er gevadegezh (da lavaret eo, a-hed istor ar yezh hag a-led an douaroniezh er rannyezhoù) : yezh ur bluennerezh dibar hag ur preder diroll, maget gant brasañ ha dispac'helañ skridoù ar bed. N'eo ket paotr ar brezhoneg aes nag al lennegezh eeun, hogen ur skrivagner a dalvez poaniañ war e skridoù. Lakaat a ra kemm en hor yezh hag en hor lennegezh o tegas enne preder hag "awen ar bed" koulz ha c'hwezh ha nerzh e yezh hag e ijin dezhañ e doare un pennaraokour dizouj hag atahiner.
  
  "Mestr eo ar barzh war kenganez ar gerioù, e varzhonegoù ac'hub a sonioù o kenglotañ a c'hoari kenetrezo evel mein touch a bep seurt liv droukvesket" (Al Liamm n°280).
  
  Anavezet eo ivez evel brasañ enebour Per-Jakez Helias, barnet ha goapaet kriz gantañ e meur a zegouezh.
  
  Oberennoù
  Barzhoniezh (pe : gweudouriezh, diouzh ur ger lennek arveret gantañ, o talvezout barzhoniezh ouiziek), dezrevelloù, burutelladennoù, ha troidigezhioù a vez kavet dindan e bluenn e brezhoneg. Dremmour ha steuñvennour eo bet evit fiñvskeudennoù skinwel.
  
  Bez' emañ Koulizh Kedez o vont war-zu an 20 levr embannet, enno dezrevelloù, teskadoù barzhonegoù, ha troidigezhioù, hep menegiñ pennadoù burutellerezh niverus.
  
  Ul labour don war yezh e dud, dastumet ha studiet gantañ, a zo diembann c'hoazh.
  
  Barzhoniezh
  Selam an arc'houest, in Brogon (emembannadur hep anv aozer), Mezheven 1973.
  Linaig Geunderode a anver Gwrac'h Ahez in Tri Barzh (Alan Botrel, Yann-Baol An Noalleg, Koulizh Kedez), teskad Talm 4, kaier 210, embannadurioù Preder, Kerzu 1976.
  Dev an Avel Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1987.
  Gorbl an ael Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1993.
  Arvar hag Aters, embannadurioù An Treizher, 2000.
  Ouzh Eien ar Gaouded, An Treizher, 2000.
  Uzien Announ, ul levr tri c'haierad barzhonegoù, An Diaoul Dieub, 2009.
  Tarav, emb. An Diaoul Dieub, 2013.
  Bar Yehoudah, emb. An Diaoul Dieub, 2014.
  
  Komz-plaen
  L'Hermine-ès-feu, romant e galleg, diembann, meneget gant Zavier Grall in Le Cheval couché ("Al loen-kezeg en e c'hourvez"), 1977. Skridoù yaouankiz gallek all a vefe chomet diembann moarvat.
  Eizh redele (danevelloù), in Brogon (emembannadur hep anv aozer), Mezheven 1973. Adembannadur reizhet ha kresket e Strafuilh ar mor (sl. pelloc'h).
  Souflam Per Gwegen, devezh diwezhañ ifern Per Gwegen (romant), in Brogon 2 (emembannadur hep anv aozer), Meurzh 1974. Adembannadur Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1991.
  Koñchennoù Mamm (danevelloù –- embannet dre fazi dindan an talbenn Koñchennoù mamm-gozh -–), Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1990.
  Komen Gweenour (buhezskrid), Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1996.
  Troioù-kaer Dom Lom (romant), emb. An Diaoul Dieub, 2008.
  Strafuilh ar mor (dastumad danevelloù), emb. An Diaoul Dieub, 2009.
  
  Troidigezhioù
  Diwar ar galleg
  Ar Fest-noz (romant), diwar Zavier Grall, Mouladurioù Hor Yezh, 1988.
   Troour skridoù Lacan ha Levinas e tisklaer bezañ ivez. (S.o. pennad L'Express, 2007. Troidigezhioù dianav avat.)
   Barzhonegoù diwar Reun Char, hag ur varzhoneg diwar Guillevic, in E-ser awen ar bed, An Diaoul Dieub, 2009.
  Bleunioù an drouk, diwar Charlez Baudelaire, in Krefen Yuzaz, An Diaoul Dieub, 2012.
  Boaz war e gousk, diwar Viktor Hugo, in Bar Yehoudah, An Diaoul Dieub, 2014.
  Diwar ar rouseg (a-gevret gant André Markowicz)
  Ar c'henavezo diwezhañ ha barzhonegoù all, diwar Gennadi Aigi. (Lod barzhonegoù al levr troet gant Alan Botrel, pe gant Gwendal Denez.) Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1994.
  Requiem, diwar Anna Ac'hmatova. Barzhaz, kenembannadur Dana & An Treizher, 1997.
  Daouzek, diwar Aleksander Blok, embannadurioù An Treizher, 2000.
   Barzhonegoù diwar Tzvetaeva, Mandelstam, Ac’hmatova, Blok, C’hlebnikov, Maiakovski, Pasternak, Volochin, Iliazd, in E-ser awen ar bed, An Diaoul Dieub, 2009.
  Diwar ar yideg (a-gevret gant Batia Baum)
  Kan war wallazhadeg ar bobl yuzev (gweud hir), diwar Yitsc'hok Katsenelson, in Kas ha Lazh, Skrid, 2005; adembannadur An Diaoul Dieub, 2013.
  E kêr an anaon (danevell), diwar Lamed Shapiro, in Kas ha Lazh, Skrid, 2005.
  Ar berniad (gweud hir), diwar Perets Markish, in Kas ha Lazh, Skrid, 2005; adembannadur An Diaoul Dieub, 2013.
   Div varzhoneg diwar Yitsc'hok Niborski, in E-ser awen ar bed, An Diaoul Dieub, 2009.
  Diwar an hebraeg biblek
  Pennganenn ar C'hanennoù, in Kan ar Garantez hag an Avel, tri levr biblek, embannadurioù An Diaoul Dieub, 2008.
  Ar Prezeger, in Kan ar Garantez hag an Avel, tri levr biblek, embannadurioù An Diaoul Dieub, 2008.
  Un dibab salmoù, in Kan ar Garantez hag an Avel, tri levr biblek, embannadurioù An Diaoul Dieub, 2008.
  Div ganenn eus koanlid Pesac'h a gaver ivez troet diwar hebraeg hag aramaeg ar Grennamzer.
  Barzhonegoù o tont eus yezhoù lies
  … a gaver dreist-holl e-barzh E-ser awen ar bed, ha Krefen Yuzaz, war bouez Ausiàs March en em gav e Uzien Announ ha Heine a c'heller lenn e Bar Yehoudah 
  katalaneg: Ausiàs March (troubadour eus Valensia)
  alamaneg: Paol Celan, Hans Harp, Herri Heine
  nederlandeg: Hans Andreus
  farseg: Sohrab Sepehri, Hâfez
  tchekeg: Vladimír Holan
  italianeg: Cesare Pavese
  saozneg: Dylan Thomas
  portugaleg: Fernando Pessoa
  spagnoleg: Jorje Luis Borges
  hebraeg a-vremañ: Pinhas Sadeh), 
  polskaeg: Tadeusz Różewicz
  serbeg: Jovan Dučić
  kroateg: Dragutin Tadijanović, Miroslav Krleža
  sloveneg: Dragotin Kette, Anton Debeljak
  
  Troet e yezhoù all 
  Troet ez eus bet un dibab barzhonegoù diwar gKedez e nederlandeg gant Jan Deloof, en alamaneg gant Raoul Schrott, e tchouvacheg gant Gennadi Aigi, e polskaeg hag e galleg…
  
  Liamm diavaez 
   Pajenn load An Diaoul Dieub o kinnig dre ar munud an testennoù troet gant Kedez en ti-embann-se.
  
  Notennoù
  
  Ganedigezhioù 1947
  Skrivagnerien Breizh
  Skrivagnerien vrezhonek
  Barzhed vrezhonek
  Barzhed Breizh
  Troourien vrezhonek
  Labourerien-douar
  Troerien ar Bibl
  Troerien Breizh
  Senarioerien Breizh
  Emsaverien Breizh
  Meneger ar skrivagnerien
  Diorren ar brezhoneg
  Yezhourien vrezhonek
  Yezhoniourien Breizh
  Aktourien vrezhonek