title: Alamaneg
text: An alamaneg (pe Deutsch er yezh-se) a zo ur yezh eus strollad yezhoù germanek ar c'hornôg, e familh ar yezhoù indezeuropek. Ar yezh implijetañ en Unaniezh Europa an hini eo.
  
  Ar yezh a vez komzet e seizh bro dreist-holl: Alamagn, Aostria, Suis, Liechtenstein, Luxemburg, reter Belgia, su Tirol. En Elzas, Loren, hag e Nordschleswig (su Danmark) e vez implijet ar yezh gant ur vinorelezh eus an dud. Kumuniezhoù alamanek a vev ivez en Europa ar reter, e su Brazil, hag e Namibia.
  
  Gaolet eo ar yezh etre alamaneg-uhel hag alamaneg-izel.
  
  Anvadur an alamaneg diouzh ar broioù
  
  Ar ger "Deutsch" 
  An Alamaned a ra "Deutsch" eus o yezh, ar ger-se zo liammet gant ar ger "tud" e brezhoneg. An daou a zeu eus indezeuropek "*tewtéh₂" hag a dalvez "meuriad". Anv an doue Teutates zo liammet ivez. Ar ger-se a vez implijet gant pobloù germanek dreist-holl.
  
  Ar ger "němьcь" 
  Pobloù slavek a implij ar ger "němьcь" pe "nemek". Ur ger evit lavaret "mut" peogwir e oa diaes en em gompren etrezo a-gaoz d'ar yezhoù disheñvel-tre.
  
  Ar ger "germanen" 
  Implijet e vez ar ger "german-" e saozneg hag er broioù levezonet gant ar yezh-se.
  
  Ar ger "alamannen" 
  Implijet e vez ar ger "alaman-" gant pobloù romanek, keltiek hag er Reter-Nesañ dreist-holl.
  
  Istor
  
  Kentañ kemmadurioù-kensonennoù 
  Gant ar c'hentañ kemmadurioù-kensonennoù (erste germanische Lautverschiebung) e-tro ar  kantved kent JK e komañse ar yezh c'hermanek voutin a-ziwar ur rannyezh indezeuropek. Gant ar c'hemmadurioù-mañ e vez displeget an diforc'hioù a zo etre ar yezhoù germanek (alamaneg, nederlandeg, saozneg, h.a.) hag ar yezhoù indezeuropek all. Evit eeunaat an traoù e c'haller kinnig anezho er mod-mañ:
   k → h : lat. casa — alam. Haus, saoz. house
   p → f : lat. pater — saoz. father, alam. Vater
   t → th : lat. tres — saoz. three, ndl. drie
   d → t : lat. decem — ndl. tien, saoz. ten
   g → k : lat. gula — alam. Kehle, ndl. keel
   bʰ → b : sañskr. bʰrātā — alam. Bruder, saoz. brother
   dʰ → d : sañskr. dhītí — saoz. deed, ndl. daad
   gʰ → g : *gʰostis e indezeuropeg (lat. hostis) — alam. Gast, saoz. guest
  
  Eil kemmadur-kensonennoù 
  Komañs a reer d'ober anv eus an alamaneg pa c'hoarvez an eil kemmadur-kensonennoù er rannyezhoù implijet e mervent Alamagn (zweite germanische Lautverschiebung pe hochdeutsche Lautverschiebung), a vez lakaet e-tro ar VI kantved tamm-pe-damm. D'ar mare-se an heni e oa diforc'het alamaneg izel (Niederdeutsch), yezh an norzh. 
  
  Ar gemmadenn fonetek a ziskouez un nebeud diforc'hioù etre an alamaneg a-vremañ ha, da skouer, an nederlandeg pe ar saozneg :
   k → ch : ik — ich « me » ; ook — auch « ivez » ; maken/make — machen « ober (oberiañ) »
   d → t : dag/day — Tag « deiz » ; bed — Bett « gwele » ; doen/do — tun « ober (gwerediñ) »
   t → s : wat/what — was « petra  » ; straat/street — Straße « ru/straed » ; eten/eat — essen « debriñ »
   t → (t)z : zitten/sit — sitzen « azezañ » ; twee/two — zwei « daou »
   p → f : slapen/sleep — schlafen « kouskaat » ; schip/ship — Schiff « bag » ; helpen/help — helfen « sikour(iñ) »
   p → pf : peper/pepper — Pfeffer « pebr » ; paard — Pferd « marc'h »
   v, w, f → b : geloof/belief — Glaube « kredenn » ; avond/evening — Abend « abardaez »
  
  Ar Grennamzer 
  Etre an  kantved hag ar  kantved e tegouezhas an diftongennoù e rannyezhoù kornad-bro ar Mervent evit-fed vez disklipet dre zaou fonem evit ei, eu ha au. Gant-se e ouzomp penn d'an diforc'hioù a zo etre an alamaneg reolataet ha, da skouer, an nederlandeg :
   ū → au : hūs → Haus « ti » ; mūs → Maus « logod(enn) »
   ī → ei : wīse → Weise « ardoù » ; zīt → Zeit « amzer (gronologel) »
   iu → eu : liute → Leute « tud » ; hiute → heute « hiziv »
  
  Er c'hontrol eus Stadoù war an harzoù eo chomet ar c'hornadoù-bro germanek lodennet (Kleinstaaterei) anezhe a-hed ar Grennamzer tout kazimant, ar pezh a lako diforc'h diorroadur ar rannyezhoù a zo diforc'h-rik ha, gwech a ve, dibosupl da gompren evit daou zen é kaozeal eus kornajoù-bro disheñvel. Kaset eo bet peurunvaniñ an holl rannyezhoù gant ar varzhed hag o Mittelhochdeutsche poetik war-dro an  kantved, nawazh n'eo ket bet levezonet yehz an dud gant an dra-se, peogwir ne ouie an taol bras eus an dud na lenn na skrivañ. Hag ar mod-se zo bet e-pad pell un troc'h etre ar c'hornadoù-bro jermanek, div vro pe kornad-bro yezh :
   en norzh, ha dreist-holl e treuziad an Hansa ma oa an alamaneg izel ur c'hedyezh eus Mor an Hanternoz da beket ar Mor Baltel.
   er Su e vize savet gant tud gouiek ha lennek, a-dammig-da-dammig, abaoe ar  kantved ur yezh komprenet gant an holl dud a rae gant rannyezhoù all, ar pezh a zeuas da vezañ an alamaneg reolataet (Hochdeutsch). An dra zo da verzout ivez eo n'eus ket bet choazet ur yezh kêr-benn evel vize graet gant ar Stadoù all maez ar vro.
  
  Levezon an adkempenn 
  E 1521 eo bet laket gant Martin Luther an Testamant Nevez en alamaneg reolataet a oa war ar stern, hag e 1534 an Testamant Kozh. Na bezañ ne voe ket Luther an hini kentañ o sevel ar yezh reolataet-mañ etre an holl gornadoù-bro - war ar stern abaoe ar  kantved - e servijo an adkempenn-mañ da lakaat an alamaneg reolataet er melestradur hag ar skolioù, ha memes e norzh Alamagn eo bet kemeret. 
  
  Met beket diveroù an  kantved e chomas an Hochdeutsch ur yezh skrivet gwall alies. En norzh dreist-holl e veze desket ar yezh reolataet-se da yezh estren.
  
  Yezh ar sinoù 
   Ar re vouzar a ra gant Yezh ar Sinoù Alamanek.
  
   
  Yezhoù germanek
  Yezhoù Alamagn
  Yezhoù Aostria
  Yezhoù Belgia
  Yezhoù Danmark
  Yezhoù Frañs
  Yezhoù Italia
  Yezhoù Luksembourg
  Yezhoù Polonia
  Yezhoù Rusia
  Yezhoù Suis
  Yezhoù ar Republik Tchek
  Yezhoù Unaniezh Europa