title: Terbiom
text: Un elfenn gimiek eo an terbiom ; Tb eo e arouez kimiek, 65 e niver atomek ha 158,925 e dolz atomek.
  
  Istor 
  E 1843 e voe dinoet an terbiom en un tamm kailh gadolinit, war an dro gant erbiom 57Er hag iterbiom 70Yb, gant ar c'himiour svedat Carl Gustaf Mosander.
  Deveret eus Ytterby, anv ur gêriadenn tost da Stockholm ma teue an tamm kailh, eo anv an elfenn 65.
  
  Perzhioù 
  Ur metal liv an arc'hant eo an terbiom ; orjalennus eo, da lavaret eo e c'haller e astenn hep na dorrfe, ha govelius eo, da lavaret eo e c'haller e bladañ a-daolioù mailh. Ken blot eo ma c'haller troc'hañ un dolzennad Tb gant ur gontell.
  N'eus ket kalz terbiom e krestenenn an Douar, war-dro 1,2 mg/kg hepken ; al lantanid kentañ o vont da get e vo hep mar. Evit poent e vez gounezet dre genderc'hañ lantanidoù pounner evel ar samariom 62Sm, an europiom 63Eu hag ar gadoliniom 64Gd.
  Ferromagnetek eo an terbiom e gwrezverkoù yenoc'h eget -54,15 °C : treiñ a ra da warell.
  
  Kimiek 
   Buan e tazgwered an terbiom gant dour zomm, gorrekoc'h gant dour yen :
  2 Tb [k] + 6 H2O [d] → 2 Tb(OH)3 [dz] + 3 H2 [g]
   Aes eo lakaat terbiom da zeviñ :
  8 Tb + 7 O2 → 2 Tb4O7
   Aes ivez eo dileizhañ an terbiom en drenkenn sulfurek :
  2 Tb + 3 H2SO4 → 2 Tb3+ + 3 SO4 + 3 H2
  Liv rozwenn eo Tb3+, evel ar c'henaozad [Tb(OH2)9]3+.
   Gant an holl halogenoù, aroueziet amañ dre X, e tazgwered Tb :
  2 Tb + 3 X2 → 2 TbX3
  
  Izotopoù 
  Terbiom-159 (159Tb) eo an izotop stabil nemetañ a gaver en natur. Skinizotopoù zo bet deskrivet ivez, 36 anezho ; kevanaozet eo bet lod skinizotopoù, Tb-157 ha Tb-158 o vezañ ar re stabilañ, gant un hanter-vuhez a 71 bloavezh ha 180 bloavezh a-getep.
  
  Arver 
   Kendreluc'h oksidenn an terbiom Tb2O3 a implijer da fardañ kleuzeurioù (lampoù) ha skrammoù skinoù X. 
   Terbiom a lakaer kevret gant oksidenn zirkoniom ZrO2 er podoù dre helosk evit o stabilaat pa labouront e gwrezverkoù uhel.
   Gant terbiom e pister fluorid kalkiom CaF2, tungstat kalkiom CaWO4 ha molibdat strontiom SrMoO4 a-benn fardañ ardivinkoù elektronek.
   Haloù Tb a implijer da fardañ laserioù.
  
  Notennoù 
  
   Daveennoù 
   American Chemical Society  Liamm oberiant 25 DU 12
   AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
   AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
   Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr  Liamm oberiant 26 HER 12
   Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry  Liamm oberiant 26 HER 12
   Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology  Liamm oberiant 18 HER 12
   Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)  Liamm oberiant 26 HER 12
   CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 
   DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 
   EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 
   Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
   ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
   HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory  Liamm oberiant 26 HER 12
   International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)  Liamm oberiant 26 HER 12
   Jefferson Lab  Liamm oberiant 22 KZU 2012
   Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)  Liamm oberiant 25 DU 2012
   Les propriétés chimiques  Liamm oberiant 07 GEN 13
   LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 
   Royal Society of Chemistry  Liamm oberiant 03 KZU 2012
   STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 
   Webelements  Liamm oberiant 26 HER 2012
  
  Elfennoù kimiek