title: Kemper
text: Kemper a zo ur gêr e mervent Breizh war ribl an Oded, kêr-benn gozh Kerne ha prefeti departamant Penn-ar-Bed. Kemperiz e vez graet eus he annezidi, ha 63 513 a oa anezho e 2014. 100 187 annezad a oa e Kemper Breizh Izel, ar gumuniezh tolpad-kêrioù, ar pempvet brasañ e Breizh.
  
  Birvidik eo sevenadur hengounel Breizh-Izel e Kemper, heñvel ouzh he bagadoù ha Gouelioù-Meur Kerne hag a zo e-touez ar festivalioù hañv brasañ eus ar vro.
  
  Douaroniezh
  
   Ar Stêr Deir, an Oded, ar Froud hag ar Jed a gember e Kemper. Al lanv a sav a-hed traoñienn an Oded betek kêr. Kemper a zo evel ur porzh e foñs an aber, ur saviad armerzhel eus ar re bennañ. Setu perak eo ur c'hroashent kozh-tre.
  
  Anv
  Koshañ anv a gaver eo hini Aquilonia e 1022 (Sanctae Mariae in Aquiloniae civitate), met dizemglev zo diwar-benn pelec'h resis edo ar gêr-se. P'emañ aquilo anv latin an avel Norzh e soñj lod e oa an anv-se hini ur c'harter e Norzh ar gêr galian-ha-roman, houmañ war riblenn Su an Oded.
  
  E 1085 e kaver roud eus Quimpercorentin ken eo staget kreñv ouzh ar gêr-eskopti memor e eskob kentañ sant Kaourintin.
  
  E "Quimper-Corentin" en doa ijinet Yann ar Feunteun e c'hellfe erruout gwalldro ar charretour stanket el lagenn.
  
  Stummoù skrivet an anv 
   Erwan Vallerie ː Kemper Cor. , 1038; Kemper Courentini, 1084; Kemper sancti Courentini, 1116; Kimper, 1160; Confluentia, 1166; Quemper, 1218; Kemper C., 1222; Quimper C., 1236; Campercorantin, 1302; Camper Corantin, Kempercorantin, Kempercorentin, 1304; Kimper Corentin, 1328; Quimpercorentin, Kemper Corentin, 1365; Kampercorantin, 1364; Kemper Corintin, 1367, 1375; Quinpercorentin, 1384; Quimpercorentin, 1423; Kemper Corentin, 1451, 1516; Kimpercorentin, 1533; Kimper Corentin, 1541; Kempercorentin, 1543, 1594; Quimpèr, 1709
  
  Gerdarzh 
  E-lec'h ma kej doureier ar Stêr Deir, an Oded hag ar Jed, emañ kêr hag e-se ur c'hember (eus ken + ber e teu an anv), orin an anv. Cymer e kembraeg a zo dezhañ ur ster nes: kej hag en iwerzhoneg eo bet goveliet comhar evit kenlabour.
  
  Ardamezioù 
  
  En glazur e dourc'h tremenant en argant, kernielet ha krabanet en aour ; e gab en erminoù.
  Roll d'Hozier, 19 a viz Gouhere 1697
  Sturienn: Unanet e vimp kreñv
  
  Istor
  
  Anvioù kêr
  
  Henamzer 
   Un hent roman a gase eus Darioritum (Gwened bremañ) da Lokmaria-Kemper.
  
  Dispac'h Gall 
   Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Kemper da benn ur bann.
   Krouet e voe kumunioù Kemper, Kerfeunteun, an Erge-Vihan ha Penharz e 1790. Rannet e voe parrez Lokmaria e miz Meurzh 1790 etre kumun Kemper ha kumun an Erge-Vihan.
   Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Coz, Ollitraut, Serandour ha Le Gac, "oc'h ober skol er c'hloerdi", ha gant Guillaume, Saozanet, Poyer, Le Bour ha Feillat, "oc'h ober skol er c'helenndi"; nac'het e voe gant Le Gac, "rejent (adrener) er c'helenndi".
  
  1863: Degouezhout a ra an hent-houarn e Kemper e miz Gwengolo (Linenn Landerne Savenneg).
  
  
  
  Brezel-bed kentañ 
   556 gwaz ag ar gumun, d.le. 3,35% ag he foblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
  
  Eil Brezel-bed 
   Kouezhout a reas un nijerez Henschel Hs 126 (marilhet WNr 3170) eus an aerlu alaman (Luftwaffe) d'an 9 a viz Genver 1941 e Keraien, tost distrujet razh e voe; un nijerez alaman Junkers Ju 87 B-2 (marilhet WNr 5603) a gouezhas er gumun d'ar 21 a viz Meurzh 1941, mervel a reas an daou nijour, douaret int e bered alaman Huisnes-sur-Mer (Bro-C'hall).
   Dieubet e voe Kemper gant ar Rezistañs d'an 8 a viz Eost 1944.
  
  Ar gumun vras 
   E 1960 e voe bodet kumunioù Kemper, Kerfeunteun, an Erge-Vihan ha Penharz da vont d'ober ur gumun vras hepken, Kemper.
  
  Monumantoù ha touristerezh 
  
  Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
  
  Ar ramparzh 
  Kemper a zo bet ur ramparzh maen en-dro dezhi adalek an XIIvet kantved. Ar voger-dro, dezhi 1500 metr hirder, a oa toullet gant pevar forzh-meur, unan anezho gant ur pont-gwint. Ar fozioù a veze douret gant ar stêrioù.
  
  Ed an tourioù war ar c'hostezioù Su ha Reter, e-lech e c'hellfe lañset an argadoù en un doare aesoc'h.
  
  Er XIVvet kantved e voe ouzhpennet belegoù-tarzhell e krec'h ar ramparzh evit an difenn a-serzh.
  
  Un nebeud kempennadurioù a voe graet da heul donedigezh ar c'hanolierezh er XVvet kantved: savadurioù e maen-ben evit lakaat ar bannadelloù da zazlammat, tarzhelloù, toulloù bukañ, ur beg-moger en Norzh.
  
  En  e voe dilezet tamm-ha-tamm ar ramparzh d'ar berc'henned tost ha distrujet ar pozhioù evit aesaat an tremenerezh.
  
  Monumantoù ar re varv 
  
   Monumant, Brezel 1870-1871 ha Brezel gall-ha-sinaat, 1909.
   Monumant ar re varv, (1914-1918) hag Eil Brezel-bed, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’ar 25 a viz Mae 1928.
   Monumant ar re varv, Aljeria-Maroko-Tunizia,1952-1962 ha TOE.
  
  Dezougen 
  
   Ar porzh-houarn.
  
  Sevenadur
  
  Sevenadur pobl
  
  Sonerezh 
  E Kemper e kaver meur a vagad, tri outo o kemer perzh er rummad kentañ : Bagad Kemper bet kampion Breizh, Bagad Ar Meilhoù Glaz ha Bagad Penhars. Kavet e vez ivez Bagad Kerne, Bagad an Erge Vras, Bagad Ar Re Gozh ha Bagad Sant Padrig.
  
  Dañs 
  Kelc'hioù keltiek a zo ivez. Kelc'h Keltiek Eostiged ar Stangala e-touesk ar re anavezetañ. Kampion Breizh kengevredigezh Kendalc'h e oa ar c'helc'h e 2006. Ar c'helc'hioù all a zo Dañserien Kemper eus kengevredigezh War 'l Leur ha Keltiad Kemper.
  
  Poblañs 
  An eil kêr pobletañ e Penn-ar-Bed eo Kemper war-lerc'h Brest, hag an hini gentañ eus Bro-Gerne. An niver annezidi nevesañ hervez Wikdata zo 
  
  Emdroadur ar boblañs abaoe 1790(Kemper hag ar c'humunioù bet staget outi e 1960: an Erge-Vihan, Kerfeunteun ha Penharz)
  
  Ar vaered
  
  Brezhoneg
  
  Ar Brezoneg er Skol 
   1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
  
  Ya d'ar brezhoneg 
   D’ar 6 a viz C’hwevrer 2008 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun ha roet d'ar gumun war-un-dro al label Ya d'ar brezhoneg live 1.
   D’ar 16 a viz Mae 2012 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2.
   Da-heul roidigezh al label Ya d’ar brezhoneg a live 2 e 2012 e oa bet votet d’an 9 a viz Du 2017 gant Kuzul-kêr Kemper un divizadeg all gant oberoù nevez da gas da benn evit tapout al label a live 3.
  
  Skolioù 
   Teir skol Diwan a zo eno, e Kerfeunteun (1977), Penharz ha Krec'h-Gwenn (An Erge-Vihan). 
   Ur skolaj Diwan dediet da Jakez Riou, zo ivez e Penharz.
   Klasoù divyezhek ivez e Skol Jacques Prevert e Kerfeunteun hag e skolaj Brizeux.
   E Kemper emañ Kelenn, an aozadur stummañ skolaerien ha kelennerien skolaj ha lise kaset en-dro gant Diwan.
   E distro-skol 2022 e oa enskrivet er skolioù Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 794 skoliad (8,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm
  
  Tiez-embann
  Bannoù-Heol.
  Mouladurioù Hor Yezh.
  Al Lanv.
  
  Armerzh
  
  Tud
  
  Tud bet ganet eno 
   e-tro 1450 : Michel Marion, paramantour
   1718 : Élie Fréron, kazetenner hag enebour da Voltaire
   1738 : Reun Madeg, merdeer
   1781 : Laenneg, medisin
   1807 : Joseph Bigot, savour
   1823 : Anna Mezmeur, leanez, istorourez ha skrivagnerez vrezhonek
   1865 : Pierre-Alexis Ronarc'h, amiral
   1874 : Leon ar Berr, kelaouenner ha barzh
   1876 : Max Jacob, skrivagner gallek
   1883 : Charles Chassé, arzvarnour, buhezskriver ha skrivagner
   1886 : Gab Morvan, beleg ha skrivagner brezhonek
   1890 : Pierre de Belay, livour
   1895 : Lionel Floch, arzour
   1923 : Charles Hernu, politikour
   1923 : Pêr Toulhoat, orfebour-bravigour
   1926 : Jacques Villeglé, arzour
   1937 : Nicolas Genka, romantour
   1940 : Jean Failler, skrivagner, krouet tudenn Mary Lester gantañ
   1942 : Anna ar Beg, emsaverez vrezhonek
   1946 : Hervé Jaouen, skrivagner gallek
   1946 : Christian Menard, politikour
   1949 : Dan ar Braz, sonour
   1955 : Laurence Lavrand, skrivagnerez c'hallek
   1958 : Marie Seznec Martinez, stilourez
   1959 : Jean Le Cam, merdeer (sport)
   1959 : Jil Penneg, aktour ha skrivagner brezhonek
   1961 : Tepot Gwilhmod, embanner brezhonek
      : Anne Quéméré, sportourez
   1964 : Roland Jourdain, merdeer (sport)
   1976 : Yves Cotten, treser ha skrivagner
   1988 : Moran Dipode, skrivagner brezhonek
  
  Tud bet marvet eno 
   1349 : Sant Yann Diarc'hen (Santig Du)
   1493 ː Alain le Maout, eskob Leon eus 1482 da 184, hag eskob Kemper eus 1484 da 1493. Kadoriad kentañ Kambr ar C'hontoù Breizh e oa bet eus 1486 da 1492
   1755 : Marion ar Faoued, laerez hag harozez-pobl
   1800 : Yves Marie Audrein, eskob
   1805 : François Valentin, livour
   1876 : Pierre-Paul de la Grandière, amiral
   1894 : Joseph Bigot, savour
   1895 : Fañch an Uhel, gwerinoniour ha barzh brezhonek
   1903 : Arsène de Kerangal, mouler ha troour.
   1905 : Jean-Marie Déguignet, skrivagner
   1907 : Alfred Beau, arzour
   1926 : Frédéric Le Guyader, skrivagner gallek
   1947 : Emma Herland, livourez
   1958 : Victor Lucas, kroc'haner
   1971 : Pêr Yann Nedeleg, beleg ha skrivagner brezhonek
   1984 : Reun Menez Keldreg, skrivagner.
   1995 : Pêr-Jakez Helias, skrivagner, barzh ha den a radio
   2000 : Bernard de Parades, folklorour
   2007 : Bernard Le Brun, ardamezour ha bannielour
   2007 : Loeiz Roparz, renevezer ar festoù-noz
   2009 : Yann Brekilien, skrivagner breizhek
   2015 : René Vautier, filmaozour
   2016 : Martial Ménard, brezhoneger
   2020 : Jean-Yves Lagadeg, geriadurour ha yezhoniour brezhonek.
  
  Tud liammet gant kêr pe o deus tremenet un tamm eus o buhez eno 
   Alan Kainhart, kont Kerne
   Alan Fergant, dug Breizh
   Hoel II, dug Breizh
   Joseph-François Dupleix
   Yves Marie Audrein
   Jacques Cambry
   Kervarker
   Anatol ar Braz
   Ernest Ponthier de Chamaillard
   Jef ar Penven
   Julien Gracq
  
  Ardamezeg ar familhoù
  
  Mirdioù 
  
   Mirdi an Arzoù-Kaer (Kemper).
  
  Liammoù etrebroadel
  
  Gevelliñ
  
  Kevelouri
  
  Sport
  
  Darvoudoù-sport a bep seurt
   4 a viz Gouere 1958 : 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper ha Sant-Nazer; trec'h eo André Darrigade (Frañs).
   30 a viz Mezheven 1962 : 7 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper ha Sant-Nazer; trec'h eo Huub Zilverberg (Izelvroioù).
   27 a viz Mezheven 1965 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper hag ar Baol-Skoubleg; trec'h eo Guido Reybrouck (Belgia).
   15 a viz Gouere 1991 : 10 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Roazhon ha Kemper; trec'h eo Phil Anderson (Aostralia).
   16 a viz Gouere 1991 : 11 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper ha Sant-Ervlan; trec'h eo Charly Mottet (Frañs).
   11 a viz Gouere 2004 : 8 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Lambal ha Kemper; trec'h eo Thor Hushovd (Norvegia).
  
  Liammoù diavaez 
  
    Lec'hienn ofisiel kêr Gemper
    Kemper war lec'hienn Geobreizh
  
  Levrlennadur
  
  Daveoù ha notennoù 
  
  Kemper
  Kumunioù Penn-ar-Bed
  Kumunioù Kerne
  Bro C'hlazig
  Pennlec'hioù departamantoù Bro-C'hall
  Pennlec'hioù bannoù Breizh
  Ar Brezoneg er Skol
  Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed