title: Bismut
text: {| class="infobox" style="width:auto; font-size:90%;"
  |-
  ! colspan="2" style="background-image:linear-gradient(to right, #ccc, #fff); color:#000;"| Bismut
  |-
  | align="center" colspan="2" | Plom – Bismut – Poloniom
  |-
  | colspan="2" |
  
  |- bgcolor="#ccc"
  ! colspan="2" | Perzhioù hollek
  |-
  |Niver atomek || 83
  |-
  |Rummad kimiek || Metaloù paour
  |-
  |Strollad || 15
  |-
  |Trovezh || 6
  |-
  |Bloc'h || p
  |-
  |Tolz atomek || 208,98040
  |- bgcolor="#ccc"
  ! colspan="2" | Aozadur elektronek
  |-
  | colspan="2" align="center" | [Xe] 4f14 5d10 6s2 6p3Dasparzh an elektronoù : 2, 8, 18, 32, 18, 5
  |-
  | colspan="3" | 
  |- bgcolor="#ccc"
  ! colspan="2" | Perzhioù atomek
  |- valign="top"
  |Niver oksidadur || +3(Oksidenn drenkennek skañv)
  |-
  |Tredanleiegezh || 1,90 (Skeul Linus Pauling)
  |- valign="top"
  |Gremmoù ionadur|| 1 : 702,943 kJ/mol2 : 1 611,593 kJ/mol3 : 2 466,163 kJ/mol4 : 4 370,782 kJ/mol5 : 5 403,174 kJ/mol5 : 8 519,648 kJ/mol
  |-
  |Skin atomek || 207 pm
  |-
  |Skin kenamsav || 150 pm
  |-
  |Skin Van der Vaals || 207 pm
  |- bgcolor="#ccc"
  ! colspan="3" | Perzhioù fizikel
  |-
  |Arvez || Kaled
  |-
  | Douester (≈20 °C) || 9 803 g/cm3
  |-
  | Teuzverk || 271,406 °C
  |-
  | Bervverk || 1 564 °C
  |-
  | Tredanharzusted || 129 nΩ•m (e 20 °C)
  |- bgcolor="#ccc"
  ! colspan="2" | Neuz an elfenn
  |-
  | align="center" colspan="3" | 1 cm3 eo ec'honad an diñs bismut
  |-
  ! colspan="3" align="center"| 
  |}
  Un elfenn gimiek eo ar bismut ; Bi eo e arouez kimiek, 83 e niver atomek ha 208,98 e dolz atomek. Ur metal paour eo, par d'an arsenik ha d'ar stibiom.
  
   Istor 
  E dibenn ar  pe e deroù ar  e voe kavet ar bismut, gant un alkimiour dianav. Pelloc'h er  e voe kendeuzet ar bismut gant plom da fardañ arouezennoù-moullañ ; boestoùigoù evit ar bravigoù a voe graet gant ar c'hendeuzad-se ivez.
  Dre m'eo pounner hag aes da deuziñ e veze droukvesket ar bismut gant ar plom alies.
  E 1546 ez embannas ar skiantour sakson Georg Pawer (Georgius Agricola) en e levr De Natura Fossilium e vije daou vetal eus ar bismut hag ar plom, ar pezh a voe skrivet adarre gant an apotiker prusian a orin polonat Caspar Neumann e deroù ar , ha prouet e 1753 gant ar c'himiour gall Claude-François Geoffroy dre e hiniennekaat a-douez ar plom.
   An anv Bisemutum e oa ar stumm latin bet skrivet gant Georgius Agricola e 1530, hep mar diwar e droidigezh eus un termen teknikel bet arveret gant micherourien ar mengleuzioù. Bismuth, Wis(s)muth e oa ganto, marteze eus Weiß Mass, "tolz gwenn".
  
   Kenderc'hadur 
  
  Bismut zo bet kavet e dornell arem un tumi, ur gontell he lavnenn hanter-ront a veze implijet gant Inkaed Machu Pikchu war-dro ar  ; 18 % a vismut kendeuzet gant staen zo aet da ober an arem-se. Dre ma n'eus bet kavet mengleuz ebet e kreder e kavent bismut glan en natur.
  
  War-dro div wezh muioc'h a vismut eget a aour a gaver en douar, e kailhoù bismutinit Bi2S3 ha bismit Bi2O3 pergen.
  Estreget mengleuzioù zo, pa c'haller kenderc'hañ bismut dre buraat kailhoù plom, kouevr, staen, molibden pe c'hoazh wolfram.
  
   Perzhioù 
  Ur metal liv an argant un arliv roz dezhañ eo ar bismut. Liesliv e teu pa vez lezet en aer, pep strinkenn o teuler ul liv dibar hervez tevder ar gwiskad oksidenn a zo warni. Puzuilh eo, hag aes da valañ.
  An danvez disgwarellekañ eo ar bismut : pa vez lakaet en ur gwarellvaez e krou un enep-gwarellvaez.
  Evel an dour H2O ez eo douesoc'h ar bismut en e stumm dourek eget en e stumm kalet. 
   Kimiek 
  Stabil e chom ar bismut en aer mouest pe sec'h en 20 °C ; ur flammenn c'hlas ha moged melen a zeu anezhañ pa vez lakaet da zeviñ en oksigen.
   Izotopoù 
  
   Arver 
   Apotikerezh
  • Is-salikilat bismut C7H5BiO4 a implijer da bareañ kleñvedoù ar benvegad koazhañ : darc'hoal, heugennoù, trenkter ar stomog.
  • Nitrat bismut'' Bi(NO3)3.5H2O a gaver ivez el louzoù da bareañ an devadennoù.
   Elektronik
  • Kendeuzadoù bismut-galliom, -indiom, -kadmiom, -plom, stibiom ha -staen a implijer da fardañ teuzelloù.
  • Bi2Te3 a implijer evel ledreüzenn.
   Greanterezh
  • Erlec'hiañ ouzh ar plom er rouedadoù a gas dour da evañ (tuellennoù, rañvelloù, joentroù), ar plom o vezañ pistrius evit mab-den.
  • Un nebeud bismut e-lec'h plom a lakaer en dir evit ma vije aesoc'h da labourat ; ur meskaj plom ha bismuth (0,6 % eus pep metal) a vez lakaet en aluminiom evit an hevelep abeg.
  • Gwelloc'h eo ar meskaj bismut-plom eget ar plom e-unan evit lenkraat ar mekanikoù.
  • Neud bismut a implijer e gwrezdaouadoù.
  • Evel trelosker da fardañ edañvoù akrilek ez arverer ar bismut ivez.
  • E gwrezvekoù izel e teuz ar meskaj bismut-staen-kadmiom, setu e vez implijet en dinoerioù-tan hag en ardivinkoù emgefreek da lazhañ an tan.
  • Ur c'hendeuzad bismut-zink a vez arveret bremañ evit galvaniegañ metaloù a-benn o gwareziñ diouzh an daskrignerezh.
  • Bismuth a vesker gant staen da fardañ soudeür.
   Gwezelerezh
  • Haloù bismuth a lakaer e livuzennoù : BiOCl a ro ur poultr gwenn liv ar perlez, ha ruz-orañjez eo ar poultr Bi2O3.2KromCrO3 ; an daou ne c'haller ket dileizhañ en dour.
  
  Notennoù 
  
   Daveennoù 
   American Chemical Society  Liamm oberiant 25 DU 12
   AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
   AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
   Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de France  Liamm oberiant 26 HER 12
   Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry  Liamm oberiant 26 HER 12
   Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology  Liamm oberiant 18 HER 12
   Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)  Liamm oberiant 26 HER 12
   CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-Interscience, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 
   DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 
   EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 
   Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
   ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
   HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory  Liamm oberiant 26 HER 12
   International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)  Liamm oberiant 26 HER 12
   Jefferson Lab  Liamm oberiant 22 KZU 2012
   Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)  Liamm oberiant 25 DU 2012
   LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 
   Royal Society of Chemistry  Liamm oberiant 03 KZU 2012
   STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 
   Webelements  Liamm oberiant 26 HER 2012
  
  Elfennoù kimiek