title: Tourc'h (kumun)
text: Ur gumun eus Kernev (Bro-Gerne) e kanton Konk-Kerne eo Tourc'h. En departamant Penn-ar-Bed emañ e mervent Breizh. [tɔʁx] e vez distaget hec'h anv gant tud ar c'horn-bro ha neuze [tuʁx] gant ar re all a belloc'h. Annezidi Tourc'h a vez graet tud Tourc'h anezho pe raloc'h a-galz Tourc'hiz, maouezed ha gwazed anezho. Paotr Tourc'h ha plac'h Tourc'h a-hent-all a vez graet eus unan ac'hane.
  
  Douaroniezh 
  Ur gumun war ar maez eo Tourc'h er su da Penn-ar-Bed. War-hed 21.3 km war-nij emañ bourc'h Tourc'h diouzh Kemper, en tu reter dezhi ha neuze 63,8 diouzh Brest er mervent. Strizh eo tachenn ar gumun eus an norzh d'ar su. 8,3 km eo en he hirañ pa ne dap ket 3 km en he ledanañ.
  
  Ar c'humunioù en-dro dezhi a vez graet anezho : Eliant, Rosporden, Skaer, Leuc'han ha Kore. Meur a stêr zo oc'h ober harz d'ar gumun: Stêr-Aven (er c'hornôg diouzh tu Kore hag er reter diouzh tu Skaer ha Rosporden), ar wazh-dour (e) Pont Ar C'hleudig (er reter diouzh tu Skaer), Stêr-Jet (er c'hornôg diouzh tu Kore) ha neuze ar wazh-dour (e) Pont Ar Bastad (er su diouzh tu Rosporden).
  
  Anv 
  
   Erwan Vallerie ː Turch, XIvet; Tourc, 1182; Turch, XIIIvet; Tourh, 1516; Tourch, 1536; Tourh, 1731
  
  E galleg ofisiel e vez skrivet Tourch hag e brezhoneg eo Tourc'h gant C'H. Merkañ a ra ar skriv-se ar soniad [X] en anv. War panelloù kêr ne weler nemet TOURC'H.
  
  Orin an anv
  
  Pa zeuas Brezhoned Enez-Vreizh da Arvorig da annezañ hag int o tec'hel kuit dirak an Angled hag ar Saozon etre ar pevare kantved hag ar seizhvet kantved e rajont en o bro nevez gant anvioù rouantelezhioù pe anvioù lec'hioù eus o enezenn c'henidik. E-giz-se emañ Llanelian, Llangollen da skouer hag ur stêr hec'h anv Afon Twrch e kontelezh Denbighshire e Bro-Gembre. Dereout a ra an anvioù kembraek-se ouzh Eliant, Langolen ha Tourc'h. En Afon Twrch emañ ar ger "afon" zo heñvel ouzh "aven" koulz lâret stêr ha neuze "twrc'h" zo mil heñvel ouzh "tourc'h" a dalv kement ha pemoc'h gouez.
  
  Ardamezioù 
  En argant e c'houzhoc'h tremenant en sabel, lagadek ha stilhonnek en argant, e vevenn en glazur; e gab en argant karget gant pemp brizhenn erminig en sabel.
  
  Istor
  
  Dispac'h Gall 
   Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Guéguen, person.
  
  
  
  Brezel-bed kentañ 
   59 gwaz ag ar gumun, d.le. 4,82% ag he foblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
  
  Monumantoù ha traoù heverk 
  
   Iliz katolik Sant Korneli.
  
   Chapel Lokundu.
   Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
  
  Emdroadur ar boblañs abaoe 1962
  
  Melestradurezh
  
  Tud
  
  Ardamezeg ar familhoù
  
  Gevelliñ
  
  Liammoù diavaez 
  
   Tourc'h war lec'hienn Geobreizh
  
  Levrlennadur 
  
   Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
   Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995
  
  Notennoù ha daveoù 
  
  Kumunioù Penn-ar-Bed
  Kumunioù Kerne