title: Sant-Nazer
text: Sant-Nazer a zo ur gêr hag ur porzh industriel a Vreizh, e lez hanternoz aber al Liger, e gevred ar vro hag e departamant al Liger-Atlantel. 69 993 annezad zo e 2015, trede brasañ unvez kêrel Breizh eo ivez gant 151 286 annezad e 2014.
  
  Abalamour d'he bon splujerezioù e voe Sant-Nazer bombezet taer gant ar Gevredidi e-pad an Eil Brezel Bed, o tistrujañ al lodenn vrasañ eus ar gêr. Ar gêr diwezhañ en Europa dieubet diouzh an Nazied eo. Hiziv eo ur pol lestrsaverezh hag aernijerezh a-bouezh. Savet en deus Chanterioù an Atlanteg, unan eus brasañ ar bed, listri veur evel ar Normandie, ar France, ar Queen Mary 2 hag an Harmony of the Seas.
  
  Douaroniezh
  
   Ar stêr Brived a gember gant al Liger etre Sant-Nazer ha Mouster-al-Loc'h.
  
  Anv
  Dont a ra an anv eus Sant Nazer pe Nazarius, merzher e Milano, hag a vije bet degaset ur releg bennak anezhañ betek ar vro. 
  
   Erwan Vallerie (1995) ː Sanctus Nazarius de Sinnuario, 1050; Sancto Nazario, 1096
  
  Ardamezioù
  
  Istor
  
  Henamzer
   Seblantout a ra Sant-Nazer bezañ ar gêr geltiek kozh Corbilo. Meneget eo anv ar porzh galian mojennel-mañ gant Piteas er  kantved a-raok JK, ha war lerc'h gant Plinius an Henañ.
   War tachenn pobl an Namneted e oa lec'hiet.
  
  Krennamzer
  Hervez an istorour Alain Bouchart ( kantved) eo di e oa aet ar roue mojennel Brutus Breizh da ziazezañ e vroad nevez.
  
  Dispac'h Gall 
   Krouet e voe kumun Sant-Nazer e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Sant-Nazer hag e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.
  
  Greanteladur bras e-pad an  hag an 
   Ur porzh bras eo deuet da vezañ. Kalz stourmoù sokial zo bet ivez.
   1857: tizhet eo Sant-Nazer gant an hent-houarn.
  
  Brezel-bed kentañ  
   Mervel a reas 1 280 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,34 % eus he foblañs e 1911.
   Daou vilour bet ganet e Sant-Nazer, Émile Le Pahun, korporal, ha Joseph Porcher, soudard, a voe fuzuilhet gant al lu gall e 1916.
  
  Eil Brezel-bed
  1940: 
   Miz Even: 
   d'ar 17 e kouezhas ur c'harr-nij Heinkel 111 ha d'an 18 e kouezhas ur c'harr-nij Junkers Ju 88 eus an aerlu alaman (Luftwaffe) e Sant-Nazer;
   an Alamaned a aloubas kêr d'ar 21.
  1941: 
   Miz Genver: un diazezlec'h evit al listri-spluj a voe savet gant an Alamaned.
   Miz Meurzh: bombezet e voe ar porzh gant ar Royal Air Force d'an 10-11;
   d'an 13 a viz Mae e kouezhas ur c'harr-nij (Bristol Blenheim IV marilhet U5997 ha kodet UX-?) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force); serret e voe e dri nijour d'an Alamaned;
   d'ar 17 a viz Gouere e kouezhas un nijerez (Beaufort I marilhet AW189 ha kodet MW-X) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e Sant-Nazer; mervel a reas he fevar nijour, tri anezhe a voe douaret er Baol-Skoubleg, an hini all e Pornizh.
  1942:
   dibenn miz Meurzh (27-28 a viz Meurzh) Oberiadenn Chariot;
   d'ar 20 a viz Mae e kouezhas un nijerez (Wellington II marilhet Z1141 ha kodet PM-?) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e Sant-Nazer; pemp nijour a varvas, douaret e voent e bered Ar Baol-Skoubleg; an daou nijour all a voe serret gant an Alamaned;
   miz Du: d'an 3 e kouezhas ur c'harr-nij (Wellington IV marilhet Z1421 ha kodet BH-V) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e donvor Sant-Nazer; mervel a reas e bemp nijour, Poloniz e oant holl, ne voe ket adkavet o c'horfoù; d'an 9 e kouezhas daou garr-nij B-17 eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) er mor nepell eus Sant-Nazer; lazhet e voe 16 nijour, tapet e voe unan gant an Alamaned, an tri all a zeuas a-benn da achap; d'an 20 e kouezhas un nijerez (Wellington IV marilhet Z1496 ha kodet SM-S) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) er mor nepell eus Sant-Nazer; mervel a reas he femp nijour, Poloniz e oant holl, ne voe ket adkavet o c'horfoù; d'an 23 e kouezhas tri B-17 all eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) er mor, daou nepell eus Sant-Nazer, an trede hini en donvor, mervel a reas an 30 nijour.
   bombezadegoù miz Du: bombezet e voe Sant-Nazer gant nijerezioù B-17 eus an  USAAF (United States Army Air Forces) d'an 9, d'ar 17, d'an 18 ha d'an 23, o fal a oa tagañ ar porzh d'ar 14 ha diazezlec'h al listri-spluj en taolioù all; teir nijerez a voe kollet d'an 9 ha peder d'an 23, hini ebet en tagadennoù all. D'an 9 e voe lazhet 186 den nann-soudard. 
  1943:
   miz C'hwevrer d'an 28 e kouezhas div nijerez (ul Lancaster III marilhet ED467 ha kodet EA-E hag ul Lancaster I marilhet R5913 ha kodet OL-G) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e Sant-Nazer; mervel a reas o fevarzek nijour, douaret e voent e bered Ar Baol-Skoubleg;
   miz Meurzh:d'an 13 e kouezhas un nijerez (Wellington III marilhet BK516 ha kodet BH-K) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e Sant-Nazer; mervel a reas he femp nijour, Poloniz e oant holl.
   d'ar 1 a viz Mae 1943 e voe bombezet Sant-Nazer gant nijerezioù B-17.
  1944-1945
   Sankenn Sant-Nazer a oa an dachenn bet dalc'het gant armeoù Alamagn betek diwezh an Eil Brezel-bed, en-dro da gêr Sant-Nazer. Dalc'het e oa bet gant an Alamaned evit gallout mirout an diazezlec'h listri-spluj.
  
  Diskaret e voe kantonioù Sant-Nazer-Kornôg, Sant-Nazer-Kreiz ha Sant-Nazer-Reter e 2014 ha lodennet e voe Sant-Nazer etre daou ganton nevez, Sant-Nazer-1 ha Sant-Nazer-2.
  
  Darvoudoù-sport a bep seurt
   4 a viz Gouere 1958 : 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper ha Sant-Nazer ; trec'h eo André Darrigade.
   5 a viz Gouere 1958 : loc'hañ a ra 10 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Nazer war-du Royan (Charente-Maritime).
   30 a viz Mezheven 1962 : 7 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper ha Sant-Nazer ; trec'h eo Huub Zilverberg (Izelvroioù).
   1añ a viz Gouere 1962 : loc'hañ a ra 8 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Nazer war-du Luçon (Vañde).
   5 a viz Gouere 1999 : eil tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Challans (Vañde) ha Sant-Nazer ; trec'h eo Tom Steels (Belgia).
   4 a viz Gouere 2000 : 4re tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Naoned ha Sant-Nazer (a-benn d'an eur dre skipailh) ; trec'h eo Once (Spagn).
  
  Skeudennoù an diazlec'h listri-spluj
  
  Ekonomiezh 
  
  Diazezet eo ekonomiezh ar gêr war e borzh : ezporzhiañ produioù oberiet met ivez ar servijoù. Ekonomiezh ar pesketa zo aet da get koulz lâret, ne chom nemet ul lestraz bihan.
  
  Sed amañ ar greanterezhioù pennañ :
  
   lestrsaverezh : Chanterioù an Atlanteg (bremañ Aker Yards), bet savet ar morreder Queen Mary 2
   aerlestrsaverezh : unan eus kreizennoù european Airbus zo enno. Labouradeg istorel ar SNCASO, ha war e lec'h ar SNIAS, an Aérospatiale ha goude Airbus, zo lec'hiet e Penhoet, e-kichen tout Chanterioù an Atlanteg. Ul labouradeg nevez oa savet e Gron er bloavezhioù 1980.
   mekanikerezh gant ar SEMT Pielstick, saver keflusker Diesel 4 amzer evit al listri, an trenoù hag an produiñ tredan. Implijout a rae 670 den ar SEMT Pielstick e Sant-Nazer e 2006.
   ar porzh : porzh kentañ Breizh an hini eo e framm Porzh Emren Naoned-Sant-Nazer, ennañ ur termenva produioù boued, ur termenva metanlistri, termenva Elf e Donez ha kalz greanterezkioù all.
  
  Unan eus div sez Kambr Kenwerzh ha Greanterezh Naoned ha Sant-Nazer an hini eo.
  
  Emdroadur ar boblañs abaoe 1800
  
  Monumantoù ha traoù heverk 
   Monumant ar re varv e-tal iliz katolik ar Werc'hez Dinamm, luc’hskeudenn. 
   Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.
  
  Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun Toutes Aides
  
  Marvet int e pad ar Brezel-bed kentañ, re an Tirlu e 1914, ar re all e 1918 .
  
  Sevenadur 
   Filmoù zo zo bet graet e Sant-Nazer : Le Poulpe pe Les Vacances de Monsieur Hulot.
   Tintin, Milou hag ar c'habiten Haddock a zay da Sant-Nazer en albom Ar 7 boulenn strink. Kerzhout a reont war kaeoù ar porzh da glask ar c'helenner Klaskato. 
   Festival Voisinages, arvestoù a bep seurt, e sal Le fanal, leurenn "vroadel".
   festival Les Escales sonerezhioù ar bed, bep hañv.
  
  Brezhoneg 
   Ur skol Diwan a zo eno abaoe 1991.
   E distro-skol 2022 e oa 61 skoliad enskrivet er skol Diwan (0,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
   Panelloù divyezhek zo er gumun abaoe fin miz Ebrel 2015.
   D'an 29 a viz Mae 2015 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun. 
   Roet eo bet al label Ya d'ar brezhoneg a live 1 da Sant-Nazer d'ar 6 a viz Kerzu 2019.
  Abaoe 2019 e vez dalc'het ur stummadur 6 miz war ar brezhoneg aozet gant ar greizenn stummañ Skol an Emsav
  
  Tud vrudet
  
  Tud bet ganet eno
   Alfred Caravanniez (1855), kizeller
   Reun Kreston, tudoniour ha livour breizhat, diazezer al luskad Unvaniez ar Seiz Breur, 25 a viz Here 1898.
   Odette du Puigaudeau (1894-1991), tudoniourez
   François Blancho, maer ha kannad
   Fernand Guériff (1914-1994), sonaozer, istorour, kazetenner diwar-benn Gourenez Gwenrann dreist-holl
   Yann Goulet (1914-1999), stourmer breizhat, kizeller ofisiel Republik Iwerzhon
   Gildas Bernard, (1925-2001), diueller, loread ar Casa de Velãquez
   Georges hag André Bellec, izili ar strollad sonerezh ha fent Les Frères Jacques
   Gustave Tiffoche, prier, livour ha kizeller, ganet e 1930
   Olivier Josso, treser bannoù-treset
   Colonel Moutarde, skeudennerez
   Rémi Boulon, ganet e 1973, skrivagner ha videour
   Patrice Halgand, marc'hhouarner breizhat, bet ganet d’an 2 a viz Meurzh 1974.
  
  Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ 
  Daou vilour bet ganet e Sant-Nazer a voe fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ :
   Émile Le Pahun, korporal, 30 vloaz, fuzuilhet d'ar 1añ a viz Mezheven 1916 ; 
   Joseph Porcher, soudard, 36 vloaz, fuzuilhet d'ar 24 a viz Here 1916.
  
  Tud all liammet gant ar gêr
   Fernand Pelloutier, (1867-1901), kazetenner, stourmer anarkour ha sindikadeler, teorisian an harz-labour hollek
   Aristide Briand, breutaer ha politikour, Priz Nobel ar Peoc'h e 1926. Bet e oa er c'huzul-kêr etre Mae 1888 ha C'hwevrer 1889. E Sant-Nazer e oa bet savet ha skoliet, e dud a zalc'he "Le Grand Café", deuet da vout ur greizenn diskouezadegoù arz a-vremañ hiziv an deiz.
  
  Ardamezeg ar familhoù
  
  Sport
  
  Rugbi
  An eil klub gwellañ e Breizh eo Sant-Nazer Rugbi Liger-Atlantel.
  
  Gevellerezh 
    Avilés (Spagn, Asturias)
    Saarlouis (Alamagn, Saarland)
    Saint-Hubert (Longueuil) (Kebek)
    Sunderland (Bro-Saoz, Tyne ha Wear)
  
  Gevellet eo ivez gant ur gumun vihan nes a-walc'h :
    Paolieg (Breizh, Bro-Wened)
  
  Kenlabour gant :
    Kribi (Kameroun, Su)
    Cienfuegos (Kuba)
  
  Pennad kar 
   Pornizhan.
  
  Levrlennadur
  
  Daveoù ha notennoù
  
  Liammoù diavaez 
   Lec'hienn ofisiel kêr Sant-Nazer
  
  Kumunioù Liger-Atlantel
  Kumunioù Bro-Naoned
  Kumunioù bet krouet e Liger-Izelañ e-pad an Dispac'h Gall
  Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ
  Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Liger-Atlantel
  Diazezlec'hioù listri-spluj alaman e Breizh e-pad an Eil Brezel-bed
  Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
  Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
  Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
  Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
  Porzhioù Breizh