title: Karaez-Plougêr
text: Karaez, ent-hir Karaez-Plougêr, a zo ur gumun eus Breizh, pennlec'h kanton Karaez, ha kêr-benn Poc'hêr e Kerne. Er bloaz 1956 e voe kendeuzet Karaez gant Plougêr. Un enklozadur e oa Kêr-Garaez en homañ. E Penn-ar-Bed emañ, gennet etre tri departamant abaoe an dispac'h gall: Penn-ar-Bed, Mor-Bihan hag Aodoù-an-Arvor, ar pezh zo bet drastus evit hec'h armerzh.
  
  Douaroniezh
  
  Anv
  
  stummoù skrivet 
   Erwan Vallerie : "Caer Ahes, 1081; Carahes, 1146; Carhahes, Caraes, XIIè; Carahes, 1214; Carahais, 1278; Kerahes, 1290; Quarhez, 1305; Kerahes, 1306; Kerahes, Carahez, 1315; Karahes, 1320; Carahes, 1327; Kar heys, 1362; Carhaiz, 1363; Karahais, 1367; Kerhaes, 1368; Kerahaiz, 1370; Carahes, 1371; Carahes, Sancti Tremori de Karahes, 1371; Kerahes, 1378; Karahes, 1381; Carhaix, 1381; Kerahez, 1394; Kaerahees, 1405; Kaerahes, Kaerahez, 1415; Kerahes, 1420; Kerahez, Kerahes, 1422; Karhez, 1457; Guicaraix  (anv-tiegezh*), 1457; Karheix, 1460; Keraheix, 1462; Kerahaix, 1466; Kerahez, 1467; Kerahes, 1469; Kerahes, 1488; Carhaix, 1489; Kerahes, 1513; Kerahes, 1516; Carhaix, 1519; Karhez, 1523; Kerahez, 1524; Kerahes, 1536; Carhaix, 1565; Kerahes, 1574; Kerahez, 1591; Quarahez, 1593; Karaes, Keraes, Carès, Kaerais, Kerhahez, Karhez, 1636; Ker-Aes, 1779".
  
  Gerdarzh 
  Kalz a draoù zo bet kinniget evit an anv se, darn iskis ha fentus ː
  
   Gregor Rostren :  Urbs AEsia
   Dom Lobineau : diwar Ker-Is.
   Corret de la Tour d'Auvergne : diwar Aetius (gouarnour roman Galia)
   Ogée : Carhaix pe Ker-aes : diwar Aetius (gouarnour roman Galia)
   Jacques Cambry : priñsez Ahès, merc'h Conan Meriadec, pe merc'h roue Gralon
   Chevalier de Fréminville :  diwar Ahès (priñsez)
   Deric : diwar ar ger breton Ker-Heic, hag a dalv kement ha klujar, abalamour e vefe kalz diouto er vro.
   Moët de la Forte-Mason, meneget gant Marteville & Varin = omne metallum = kêr ar metalloù (abalamour mengleuzioù Poullaouen)
   Marteville & Varin : Urbs AEsia. Tostaet o deus ivez Keraes ouzh Mons Aerus > Mené-Arès = Menez-Arre
   René Jouan : Diwar anv Cherem pe Keren, kêr eus bro Tyr (Liban). 
   Anatole Le Braz :  Kêr-Is =  Carhaix, kêrbenn an Ossismed.
   François Taldir-Jaffrennou :  mann da welout gant Caer Aétius n'ha Caer Ahès. Gwelloc'h eo tostaat ouzh ur gêr eus Kernev-Veur Carhays, 14 km eus Truro,  5 km eus Tregony.
   O.-L. Aubert :  Caer-Arhès 
   Francis Gourvil  : Car- n'eus mann da welout gant Kêr
   Léon Fleuriot  :  Corophes > Carofes > Carifes > Carahaes. 
   François Moal  : pe eus Caer Isc = Exeter, pe Caerhayes e Kernev-Veur, pe Caerleon-Upon-Usk, e Bro-Gembre
   Patrick Galliou ha Bernard Tanguy : Corophesium < Carrofens(em) < carruvium < quadruvium = kroazhent 
   Bernard Tanguy : carruvium < quadruvium ' = kroazhent
   Gwenc'hlan Le Scouezec  : Kera(h)es, = Kêr (prinsez) Ahès
   Éditions Flohic :  carofes, kroazhent
   Guide Michelin : Kaer signifie ville; Ahès désignerait les Osismes, une tribu celte.
   Christian Y.-M. Kerboul : Carophesium > Carofès : kêr ar c'hroazhent
   Daniel Delattre : Corophesium, IXvet; Kerahes, diouzh "Ker-Ahès, eil merc'h Gradlon. 
   Christiane Kerboul-Vilhon : diwar Carhays eus Kernev-Veur
  
  Ardamezioù
  
  Istor
  
  Henamzer 
   Vorgium eo anv latin ar geoded c'halian, kêr-benn an Osismied, a zo deut da vout Karaez.
   Kentañ roudoù tud eno a zo eus ar . Meneget eo e Taolenn Peutinger. Edo e-kreiz ur rouedad hentoù, galian da gentañ, roman goude, e stumm ur steredenn. Da skouer e kase an hentoù-se d'ar Pouldu dre Lannejenn ha Kemperle, da v-Blabia (Porzh-Loeiz bremañ) dre Henbont ha da Rieg dre Skaer ha Banaleg.
  
  kantved 
   Emsavadeg ar Bonedoù ruz: trubuilhoù a voe e kêr d'ar 6 ha d'ar 7 a viz Gouere 1675; d'ar 6 e vo preizhet ha lakaet en arigrap ti Claude Sauvan, fermour an dleoù, an aotrou Châteaufort gant ur yoc'h a dud: 150 gwaz ha 42 vaouez a voe tamallet oute bet kemeret perzh en trubuilhoù, lazhet ur mevel, laeret gwin-ardant, argant, pezhioù-arrebeuri, paperioù, ha kendalc'het e voe d'ar 7 daoust d'ar gouarnour, an aotrou Kerloued, bout deut war al lec'h.
  
  Dispac'h Gall 
   Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Karaez da benn ur bann.
  
  
  
  Brezelioù 
  
   Monumant ar re varv e Karaez.
   Monumant ar re varv e Plougêr, luc'hskeudenn.
  
  Brezel-bed kentañ 
   145 gwaz eus Karaez, d.le. 4,15% eus ar boblañs e 1911, ha 62 eus Plougêr, d.le. 5% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
  
  Eil brezel-bed 
   Mervel a reas 27 milour, 24 den all a va varvas, lazhet d'an Alamaned pe er c'hampoù-bac'h.
  
  Trevadennoù 
   Brezel Indez-Sina: seizh gwaz a varvas.
   Brezel Aljeria: pevar gwaz a varvas.
  
  Tachennoù all 
   Liban: mervel a reas ur milour e 1983;
   Bosnia: ur milour a varvas e 1997.
  
  Kendeuziñ 
   1956: bodet e voe Karaez ha Plougêr en ur gumun hepken, anvet "Karaez-Plougêr".
  
  Monumantoù ha traoù heverk 
  
   Dourbont roman
   Pont Toull Vihan
   Iliz-parrez Sant Treveur, Karaez
   Iliz Sant Pêr, Plougêr
   Maner Kernigez
   Ti ar Senechal
   Pont ar Veilh Veur
   Kouent an Aogustined
   Kouent Karmez
   Kouent an Ospitalierezed
   Ar mirva henoniezh
   Plasenn an Tour d’Auvergne
   Chapel Santez Anna
   Kastell Kerampuilh
   Ar C’hastell Ruz
   Marc'h-tan kozh
   Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun
   
  
  Mervel a reas d'an 13 a viz C'hwevrer 1943 e-pad an Eil Brezel Bed.
  
  Dezougen 
  
   An ti-gar.
  
  Emdroadur ar boblañs abaoe 1962
  
  Brezhoneg 
   E 1921, d'an 2 a viz Gwengolo, e voe votet un het gant kuzul-kêr Karaez evit goulenn ma vije kelennet ar brezhoneg er skolajoù hag el liseoù hag e vije posupl tremen un arnodenn brezhoneg er vachelouriezh.
   Ar Brezoneg er Skol, 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
  
  Ya d'ar brezhoneg
   D'ar 27 a viz Gwengolo 2004 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
   D'ar 14 a viz Meurzh 2005 e oa bet roet da gumun Karaez al label Ya d'ar brezhoneg live 2.
   D'an 31 a viz Genver 2009 e oa bet roet da gumun Karaez al label Ya d'ar brezhoneg live 3.
  
  Buhez foran 
  
   Unan eus ar c'humunioù e-penn a-raok evit lakaat ar brezhoneg war wel er vuhez foran eo Karaez abaoe ar bloavezhioù 1980 da nebeutañ. Bet eo ar gumun gentañ o staliañ panelloù heñchañ divyezhek, pa oa maer Jean-Pierre Jeudy. Gant Kristian Troadeg, maer abaoe 2001 ez eus bet graet ur c'hammed all war-raok ha votet ez eus bet un destenn politikerezh yezh a-unvouezh. Ur bodad trakêr a vod dileuridi eus Ofis Publik ar Brezhoneg, kevredigezhioù brezhonek ar gumun hag hiniennoù kar-o-yezh zo bet savet dindan renerezh Visant Abaziou eilmaer brezhoneger e-karg eus ar sevenadur.
   E 1999 eo bet staliet sez Ofis ar Brezhoneg, benveg politikerezh yezh Rannvro Breizh e Karaez, gant ar Rannvro.
  
  Deskadurezh 
   Skolioù divyezhek a zo eno abaoe 1985.
   E Karaez eo bet staliet al lise Diwan kentañ e Breizh.
   E 2011 ez eus kaoz da serriñ an hentad vrezhonek en eil derez er skolioù Stad.
   E distro-skol 2022 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 471 skoliad (27,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm
  
  Bugaligoù
   Al liezdegemer "Galipette/Toutig penn" en deus sinet Live 1 karta Divskouarn.
   Al liezdegemer "La main dans la main" en deus sinet ul live tost da live 1 karta Divskouarn.
  
  Kelaouiñ 
  
   E Karaez emañ sez ar gazetenn c'hallek sizhuniek Poher-Hebdo.
  
  Post 
  
   An ti-post.
  
  Gouelioù dibar 
   Gouel an Erer Kozh, e miz Gouere
   Bagadañs, e miz Gouere
   Saloñs al Levrioù ha Romantourien Breizh, en diskaramzer
  
  Melestradurezh
  
  Tud
  
  Tud bet ganet eno
  
   1743 : Théophile-Malo Corret de La Tour d'Auvergne
   1909 : Vefa de Bellaing, songarourez, emsaverez yezh ha sevenadur Breizh ha barzhez
  
  Tud douaret eno 
  
   Frañsez Jaffrennou-Taldir.
  
  Ardamezeg ar familhoù
  
  Gevellerezh 
  Gevellet eo kêr gant:
  
  Darvoudoù-sport a bep seurt
   6 a viz Gouere 2011 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Karaez hag ar C'hab Frehel; trec'h eo Mark Cavendish (Enez-Vanav).
  
  Liammoù diavaez 
  
    Lec'hienn an ti-kêr
    Karaez-Plougêr war lec'hienn Geobreizh
   L'Ouest en mémoire (Ina) - Daspun etrebroadel ar c'hoarioù Kelted e Karaez-Plougêr 1990
   L'Ouest en mémoire (Ina) - Gouel an Erer Kozh 1995
   L'Ouest en mémoire (Ina) - Spered Kreiz Breizh 1998
    Istor Vorgium
  
  Levrlennadur
  
  Daveoù ha notennoù 
  
  Karaez-Plougêr
  Kumunioù Penn-ar-Bed
  Kumunioù Kerne
  Emsavadeg ar Bonedoù ruz
  Pennlec'hioù bannoù Breizh
  Ar Brezoneg er Skol
  Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed