title: Kaliforniom
text: Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo ar c'haliforniom ; Cf eo e arouez kimiek, 98 e niver atomek ha 251,080 e dolz atomek.
  An dekvet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek.
  
  Istor 
  D'ar 27 a viz C'hwevrer 1950 e voe kevanaozet war-dro 5 000 atom eus izotop 245 an elfenn 98 e Skol-veur Berkeley (Kalifornia) gant skipailh Stanley Thompson, Kenneth Street Jr., Albert Ghiorso ha Glenn T. Seaborg dre skinata kuriom-242 gant kraoñelloù heliom (rannoùigoù α) en ur c'hiklotron bihan 1,50 m e dreuzkiz :
  
  Pevar neutron a voe ouzhpennet d'an c'huriom-242 a-benn kenderc'hañ Cf-245 hag un neutron diere.
  
  En enor da Galifornia e voe roet an anv californium d'an elfenn 98.
  An tri aktinid kent ar c'haliforniom (95Am, 96Cm ha 97Bk) a oa bet anvet e-keñver o amezeien e rann al lantanidoù (63Eu, 64Gd ha 65Tb a-getep) ; dre ma 'z eo an disproziom 66Dy al lantanid amezek d'an elfenn 98 ha ma talvez e anv kement ha "diaes da gaout" e talc'has ar skipailh d'an anv californium rak, emezo, "diaes e oa bet kaout Kalifornia ur c'hantved zo". D'ar 17 a viz Meurzh 1950 e voe embannet ar gavadenn.
  
  Perzhioù 
  Ur metal liv an arc'hant eo ar c'haliforniom ; blot a-walc'h eo evit ma c'hallfed e droc'hañ gant un lavnenn danav. Pa vez er goullo e tro da vurezh e gwrezverkoù tommoc'h eget 300 °C.
  Gwarellek e vez ar c'haliforniom pa vez yenoc'h eget -222,15 °C ha kewarellek e vez pa vez tommoc'h eget -113,15 °C.
  
  Kimiek 
  Hervez Glenn T. Seaborg e c'haller diouganañ e vo perzhioù kimiek ar c'haliforniom par da re an aktinidoù all ha d'e amezeg al lantanid 66Dy.
  Gorrek e koll 98Cf e lufr pa vez lezet en aer — ur gwiskad oksidenn CfO2 a vir ouzh an oksidadur a vont donoc'h er metal — ha buanoc'h pa vez mouest an aer.
  Pa vez tomm e tazgwered ar c'haliforniom gant an hidrogen, an nitrogen hag an trenkennoù meinel (H2SO4, HCl, HNO3 pergen).
  
  Izotopoù 
  Ugent izotop eus ar c'haliforniom zo anavezet, eus 237Cf betek 256Cf.
  
  Kenderc'hadur 
   Tu zo da genderc'hañ kaliforniom en un dazgwereder derc'hanel diwar berkeliom-249 :
  Bk-249 (+1n)→ Bk-250 (β-)→ Cf-250
  Kaliforniom-250 a c'hall bezañ skinaatet gant neutronoù a-benn reiñ Cf-251 ha Cf-252.
   Diwar amerikiom, kuriom pr blutoniom e c'haller kaout Cf-249 ha Cf-252.
  
  Arver 
   Dre ma c'hall an izotop Cf-252 bannañ betek 100 milmilion (1011) a neutronoù bep eilenn e-pad 2,6 vloavezh e vez arveret evel dinoer elfennoù skinoberiek er greanterezh, hag er vezegiezh evit klask pareañ lod stummoù eus krankr an empenn ; implijet e vez ivez evit dinoiñ glebor, frailhoù ha daskrign en aerlistri.
  
  Notennoù 
  
   Daveennoù 
   AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008, ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
   AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006, ISBN 978-2-901383-64-2
   CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-InterscienPr, 2005, ISBN 978-0-471-61525-5 
   DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002, ISBN 978-2-8041-4107-3 
   EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001, ISBN 978-0-19-850341-5 
   Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001, ISBN 978-2-86843-236-0
   ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996, ISBN 978-2-901383-14-7
   GREENWOOD Norman N., Chemistry of the Elements, Elsevier Science Ltd., 1997, ISBN 978-0-08-037941-8 
   LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press, 2007, ISBN 978-0-8493-0488-0 
   McGraw-Hill Concise Encyclopedia of Chemistry, McGraw-Hill Professional, 2004, ISBN 978-0-07-143953-4 
   STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996, ISBN 978-0-19-508083-4 
   The Merck Index - An Encyclopædia of Chemicals, Drugs and Biologicals, Merck Manuals, 2006, ISBN 978-0-911910-00-1 
  
   Liammoù diavaez 
   American Chemical Society  Liamm oberiant 25 DU 12
   Royal Society of Chemistry  Liamm oberiant 03 KZU 2012
   Los Alamos National Laboratory  Liamm oberiant 14 C'HWE 2013
   Webelements  Liamm oberiant 26 HER 2012
   International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)  Liamm oberiant 26 HER 12
   National Nuclear Data Center (NNDC)  Liamm (skin)oberiant 13 MEU 2013
   Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de FranPr  Liamm oberiant 26 HER 12
   Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry  Liamm oberiant 26 HER 12
   Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology  Liamm oberiant 18 HER 12
   Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)  Liamm oberiant 26 HER 12
   HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory  Liamm oberiant 26 HER 12
   Jefferson Lab  Liamm oberiant 22 KZU 2012
   Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)  Liamm oberiant 25 DU 2012
   Les propriétés chimiques  Liamm oberiant 07 GEN 13
  
  Elfennoù kimiek