title: XIVvet kantved
text: |  | 
  
  ../.. |  |  |  kantved |  |  | ../..
  
  Bloavezhioù 1300 | Bloavezhioù 1310 | Bloavezhioù 1320 | Bloavezhioù 1330 | Bloavezhioù 1340
  
  Bloavezhioù 1350 | Bloavezhioù 1360 | Bloavezhioù 1370 | Bloavezhioù 1380 | Bloavezhioù 1390
  
  D'ar  1301 e krog ar  kantved hag echuiñ a ra d'an 31 Kerzu 1400.
  
  Darvoudoù
  
  Afrika 
  
   Goude bezañ kabestret Pennoù ar meuriadoù nes eo krouet rouantelezh Kongo, e-tro deroù ar  kantved, gant mab unan eus Pennoù rouantelezhig Boungou genidik eus traoñienn Kouango, anvet Ntinu Wene pe Nimi a Lukeni. Diazezañ a ra e gêr-benn e-kreiz e rouantelezh e proviñs Mpemba e kamp milourel Mbali. Alese e loc'ho kuit meur a ergerzhadeg a zisoc'ho war stagadur Nsundi, Mbamba ha Soyo ouzh ar rouantelezh. Paeañ a ra ar rouantelezhioù nes Mpangou ha Mbata un truaj da aotrou Kongo. Kemer a ra ar roue an titl a Manikongo pe Ne-kongo
   Kemer a ra Môrunta, roue ar Vamumed an titl a mfo rifum ha treuziñ a ra ar Mbam evit astenn e veli war uhelgompezennoù kornôg Kameroun ( kantved hervez an hengoun, dibenn ar  pe deroù ar  diouzh istorourien zo). War e lerc'h e reno 18 roue all eus an hevelep tierniezh betek an , en o zouez Nshare, Mbuembue ha Njoaya.
   Gouarnet eo ar Wadai, er reter da Ganem-Bornou gant Pennoù enevuhezour a vo erlec'hiet tamm-ha-tamm gant tud deuet eus Darfour. Ren a raio ar re-mañ e-pad ur c'hantved-pad war an tiriad-se, dister e roll a-raok en em dreiñ war-du an Islam er .
   Sevenadurezh Jebba ha Tadda (mervent Nigeria), war-vord an Niger (-). Krouet ez eus er  kantved gant ur roue mojennel ur rouantelezh a savo diwarni ur sevenadurezh arzel a vo awenet ganti arzourien Ife hag Oyo. Boutin eo etrezo an delwennigoù dezho daoulagad dispourbellet.
   Krouet meur a Stad-keoded gant Haousaed e su Niger a-vremañ.
   En em ledañ a ra Implalaeriezh Mali war-du ar c'hornôg ha preizhañ a ra Tekrur.
   E deroù ar c'hantved eo distroadet e Senegal, an diernitierniezh
  ezh vuzulman Toukouleur gant un dierniezh pagan a reno ur c'hantved-pad.
   En em staliañ a ra an dominigad Bartolomeo de Tivoli e Dongola, e Nubia, e penn-kentañ ar c'hantved d'ar mare ma'z eus anvet ur gouarnour muzulman gant Sultaned Kaero. E-tro an hevelep koulz e ra kazeg ar Genoad Leone Vivaldi en e strivoù evit tizhout Abisinia.
   Kregiñ a ra labourioù ar Glozadenn Vras e Zimbabwe Veur. Savet eo ar voger gant mein sav disimant. Brasjediñ a reer e sav poblañs kêr etre 10 000 ha 40 000 a dud.
   Bog kontouer arab Pate e reter Afrika.
  
  Amerika 
   Heuliad bloavezhioù glavek e mervent ar Stadoù-Unanet adal 1300 hag e-pad ar  kantved a-bezh.
   En he bleuñv emañ ar rouantelezh Chimú, war arvor norzh Perou (1300-1440); en em astenn a ra Chan Chan, ar gêr-benn, war ouzhpenn 20 Km².
   1325 : Argaset dre heg eus o lec'hiadurioù kent e tiviz an Azteked krouiñ kêr Tenochtitlan.
   Diazezadur kentañ e Cuzco.
  
  Azia 
   Etre 1300 ha 1600 en em zrailh Pennoù Bhoutan betek ma tegouezho ar galloud gant un Dharma raja, Penn speredel, hag un Deb raja, e-karg eus aferioù ar bed.
   Evit ar wech kentañ e teu Singapour da vezañ ur c'hreñvlec'h kenwerhel dezhañ un tamm pouez bennak.
   1368 : Dibenn tierniezh vongol Yuan e Sina, deroù tierniezh Ming 
   Tizhet Terengganu war Gourenez Malazia gant an Islam.
  
  Europa 
   1315-1317 : Lazhet milionoù a dud gant an naonegezh vras
   1337 : Deroù Brezel ar C'hant Vloaz pa zeu Edouarzh III Bro-Saoz da c'houlenn tron Frañs.
   1347 : Falc'het eo un drederenn eus poblañs Europa gant ar vosenn zu (1347 - 1351).
   1378 : Kregiñ a ra Skism Meur ar c'hornôg; a-benn ar fin e vo tri Pab o ren war un dro.
   Tremen a reer eus Marevezh klouar ar Grennamzer da Oadvezh Bihan ar Skorn
   Goveliañ a ra ar barzh Petrarch an droienn Oadoù teñval evit deskrivañ an 900 vloavezh aet hebiou en Europa abaoe diskar Impalaeriezh roman ar C'hornôg e 410 betek lusk nevez an Azginivelezh.
   Deroù emled an Impalaeriezh Otoman er Balkanoù
   Treuzkas a ra Pabelezh Avignon sez ar Bibien eus Italia da Frañs
   Buhez Bouda troet gant Sant Yann Damask e gresianeg a zeu da vezañ ken brudet er bed kreisten dre istor Barlaam ha Josaphat ma vez lakaet Bouda da sant gant an Iliz katolik dindan an anv a Sant Josaphat. 
   War-dreuzoù ar c'hantved en em gav ar Romed en Europa en ur dremen dre Vro-C'hres. Loc'het kuit eus hanternoz India (), e c'haller heuliañ o dilec'hiadeg a-drugarez d'an amprestoù persek, kurdek pe c'hresianeg a gaver e rannyezhoù romek Europa.Chom a reont e Gres e-tro ur c'hantved a-raok dezho dont d'en em staliañ un tamm dre-holl er c'hevandir. A-benn deroù ar  e vo bet tizhet an holl vroioù ganto, betek Rusia, Skandinavia, Inizi Breizh-Veur ha Spagn zoken.
   Gounit a ra Skosiz o dizalc'hiezh er brezel.
   Sevel a ra disivoud Lollardy e Bro-Saoz
   Emsavadegoù kouerien e Bro-Saoz
   Pemp Stad zo mestr war Italia : Republik Firenze, Republik Venezia, Dugelezh Milan, Stadoù ar Pab ha Rouantelezh Naplez. Emañ o foblañs etre 800 000 ha daou vilion a dud. Chom a ra ar c'hêrioù bihanoc'h evel Lucca, Genova, Siena, Mantoua pe Ferrara, dindan levezon bolitikel at Stadoù brasoc'h.
   Adunanet Polonia gant Ladislav I Polonia
   Trevadennerezh valak e kornbroioù meneziek reter Slovakia a-hed ar c'hantved. Dre o mesaerien e vo talvoudekaet ar menezioù hag an traoñiennoù chomet poblet nemeur betek neuze. Broudet e vezont gant aotrounez lec'hel. Ganto en em led lid Reizhkredennek ar reter.
   En em aozañ a ra Noblañsoù Bohemia war batrom an Noblañs alaman. Graet e vez an diforc'h etre Noblañs Uhel ar "Varoned", anezho skoazellerien eeun ar roue ha Noblañs izel ar varc'heien anvet (Ritter, rytiři). Evel en Alamagn, eo aet war-raok kevredadur ar gevredigezh abaoe an . Koulskoude e chom bev henvoazioù lec'hel evel "gwir an douar" (jus terrae, zemské právo), hag ur renkad tud dizalc'h a zeuio da vezañ marc'heien. Er  kantved eo erlec'hiet ar županed kozh gant ar renkad nobl. Heverk eo skouer an tiegezh Vitkovci dezhañ douaroù bras ha gladdalc'hoù e Bohemia ar su hag e Bavaria. Ha pa vefe tchek a orin eo kar dre ar gwad gant brientinelezh Bavaria.
  
  Okeania & Meurvor Habask 
   Kresk poblañs ha brezelioù dizehañ war enez norshañ Zeland-Nevez goude 1300. Digresk er boblañs hag en niver a lec'hiennoù war enez ar su.
   Diouennet gant ar Vaoried an evn meur moa ha meur a spesad loened all dre forzh hemolc'hiñ anezho ; en enez an hanternoz emañ bremañ ar bevañs war goust al labour-douar hepken (patatez dous, gwrizioù raden).
  
  Reter Nesañ 
   Deroù emled an Impalaeriezh Otoman er Balkanoù
  
  Tud dibar 
  
   Dante Alighieri, barzh ha skrivagner italian
   Giovanni Boccaccio, skrivagner italian
   Geoffrey Chaucer, barzh saoz
   Yann IV Moñforzh, Duk Breizh, lezanvet An Alarc'h
   Charlez Roparzh, marc'heg, roue Hungaria
   Edouarzh III, roue Bro-Saoz
   Beltram Gwesklin (La Motte-Broons, e-tro 1320 - Châteauneuf-de-Randon, 1380), marc'heg, a ziviz treitouriñ e vro ha stourm evit roue Bro-C'hall; anvet e vo da Gonestabl Bro-C'hall. 
   Don Juan Manuel, skrivagner spagnol
   Gwilherm eus Ockham, Frañsezad saoz ha prederour
   Roue Roparzh I Skos (Bruce)
   Francesco Petrarch, barzh ha skrivagner italian 
   Tamerlan (Timur lenk) (Shahr-e Sabz, 1336 - Otrar 1405), alouber an Impalaeriezhioù Pers, Otoman hag India.
  
  Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù 
  
  Roll ijinadennoù ar  kantved
  
   An eurier mekanikel
   Teknik ar stammañ
   E deroù ar  kantved e tizolo ar Genoad Lanzarote Malocello div enez eus enezeg Kanariez.
   Gwellaet ar stern gwiadiñ en Italia an Hanternoz, e Flandrez hag e Bro-Saoz.
   Krouet daou ofis nevez e Bro-Saoz : ar Gward-Robenn, e-karg da lakaat sevel bagadoù ar roue en e stourm a-enep d'ar Varoned hag Ofis ar siell brevez a wirieka aktaoù an Aotrou bet divizet gantañ er-maez eus ar c'huzul zo dindan beli an noblañsoù.
  
  Armerzh & Kevredigezh 
  
   Diorren a ra al labour-douar e traoñienn ar stêr Sant-Laorañs e Kanada.
   Diskouez a ra bered Sanga, e reter Kongo diforc'hioù etre ar renkadoù tud. A-raok 1300 e kaver prierezh ha traezoù metal, en o zouez bravigoù kouevr eztennet 300 km pelloc'h er su e Kansashi ha Kipoushi. Diwezhatoc'h e vo kavet eno marc'hadourezh enporzhiet ivez : kregin-porselen, perlez gwer, prierezh fin, tolzennoù kouevr kroazneuziek ha gongoù houarn.
   54 milion a dud o chom e kornôg Europa.
   E deroù ar c'hantved e vez ezporzhiet ingal 850 000 hektolitr gwin gant Bourdel war-du hanternoz Europa, ha Bro-Saoz peurgetket, a-drugarez da listri Breizh zo mestr war ar c'henwerzh kas-degas er mor Atlantel.
   War-gil ez a ar gwiniegi e Breizh-Veur.
  
  Arz & Sevenadur 
  
   Reiñ a ra an Trecento un tañva eus ar pezh a vo Azginivelezh Italia.
   Moskeenn brikennoù ruz Djenne
   Sevel a ra ternelezh Shirazi Kiloa (reter Afrika) ur palez meurdezus, "Houssouni Kouboua".
  
  14
  XIVvet kantved