title: Listennad lavaredoù latin
text: 
  
   Gwelout lavaroù latin ar gwir.
  
  Amañ ez eus dastumet un toullad frazennoù latin.
  
  A
  
  A 
  
  AA.VV
  Berradur Auctores varii, "lies aozer", a skriver a-wechoù pa vefe re hir menegiñ anvioù an holl dud o deus kemeret perzh e sevel ar skridoù a zo dastumet en ul levr. 
  A bene placito
  Hervez ho plijadur, evel a gerfet.
  A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto
  Diwall diouzh an ejen dre zirak, diouzh an azen dre a-dreñv, diouzh an den diboell a bep tu.
  A bove majore discit arare minor
  Digant an ejen kozh e tesk an ejen yaouank arat.
  A caelo usque ad centrum
  Eus an oabl betek ar c'hreiz. Lavaret e vez ivez Cuius est solum, eius est usque ad coelum et ad inferos.
  A cane non magno saepe tenetur aper
  Alies e vez harzet ar pemoc'h-gouez gant ur c'hi bihan.
  A capite ad calcem
  Adalek ar penn betek ar seul.
  A communi observantia non est recedendum
  Arabat pellaat diouzh ar soñjoù boutin.
  A contrariis
  Dre an tuioù kontrol ; dre an traoù enebet. Un arguzenn a contrariis zo un arguzenn diwanet eus an tu enep.
  A contrario
  En enep, kontrol da se.
  A cruce salus
  Eus ar groaz (e teu) ar silvidigezh.
  A Deo rex, a rege lex
  A Zoue (e teu) ar Roue, Ag ar Roue (e teu)al lezenn.
  A Deucalione
  Abaoe Deukalion , abaoe pell.
  A divinis
  Pellaet diouzh an oberoù doueel. Er relijion gatolik, ar c'hastiz « suspentio a divinis » a zo unan eus an doareoù digargoù a c'hall kastizañ ur c'hloareg. An eskob Fernando Lugo a voe digarget a divinis pa voe dilennet da brezidant Paraguay d'an 20 a viz Ebrel 2008.
  A facto ad jus non datur consequentia
  N'eus ket ur gwir eus ar fed e-unan.
  A falsis principiis proficisci
  A zisoc'h diwar pennaennoù diwir.
  A fluctibus opes
  Eus ar mor (e teu) ar binvidigezh. Sturlavar kêr Sarzhav.
  A fortiori ratione
  Ken met rak se, seul gent a se. Berraet alies en A fortiori.
  A Jove principium
  Krogomp gant Jupiter, da lavaret eo enor d'ar mestr, da vestr an ti.
  A latere
  E-kichen. « Cardinal a latere » : kardinal kaset gant ar pab d'ur pennstad bennak.
  A mari usque ad mare
  Adal ar mor betek ar mor, da lavarout eo Eus an eil mor d'egile ; ger-stur Kanada.
  A mensa et t(h)oro
  Eus an daol hag eus ar gwele. Disrann a gorf, hep na vefe torret an dimeziñ.
  A minima
  Ag an hini bihanañ, da lavaret eo talvoudegezh vihanañ un dra bennak.
  A minore ad maius
  Eus ar bihanañ d'ar brasañ.
  A mundo condito
  Adalek krouidigezh ar bed.
  A non domino
  Eus un nann-aotrou. Implijet pa resever ur mad digant un den ha n'eo ket perc'henn warnañ. 
  A parte
  A-gostez. Er c'hoariva, komzoù a parte a vez lavaret gant un dudenn war-eeun d'an arvesterien, en diavaez d'ar c'hendivizoù etre an tudennoù all.
  A pedibus usque ad caput
  Eus an troad betek ar penn, « penn-kil-ha-troad ».
  A posse ad esse non valet consequentia
  Diwar gallusted bezañ un dra ez eo arabat dezastum ez eus anezhañ.
  A posteriori
  Diwar skiant-prenet.
  A priori
  Diwar raksant.
  A quo
  Diwarnañ. An dies a quo eo an deiz ma krog ur pad diwarnañ, enebet ouzh an dies ad quem, an devezh ma paouez ar pad en diwezh anezhañ.
  A silentio
  Dre an tav.
  A solis ortu usque ad occasum
  Eus ar sav-heol betek ar c'huzh-heol (e sevenan ma c'hefridi).
  
  Ab 
  
  Ab abrupto
  En un doare reut, trumm.
  Ab absurdo
  Dre an emsiv. Prouiñ ab absurdo.
  Ab abusu ad usum non valet consequentia
  Un arver diwar ur c'hammarver n'eo ket gwiriek. Gwelit Abusus non tollit usum. 
  Ab aestu et tempestate
  (Goudoriñ) diouzh ar wrez vras hag ar gorventenn.
  Ab aeterno
  Adal deroù an amzer,  a-holl-viskoazh .
  Ab ante
  A-ziagent, en a-raok.
  Ab antiquo
  Abaoe an henamzer.
  Ab agendo
  Diwar an oad. "Ab agendo" a reer eus un den a zo dic'houest da ober un dra bennak peogwir eo re gozh, re wan a spered, nammet pe war e leve.
  Ab amicis honesta petamus
  Digant ur mignon ne ranker goulenn nemet ar pezh ez eo gouest da ober. Cicero, Laelius De Amicitia, 44.
  Ab asino lanam quaeris
  Emaoc'h o c'hortoz kaout gloan digant un azen.
  Ab assuetis non fit passio
  Ne zeu ket an angerzh diwar an traoù boas.
  Ab epistulis
  Diwar al lizheroù.
  Ab esse ad posse valet consequentia
  Mard eus eus un dra e c'haller kendastum ez eo gallus.
  Ab extra
  Eus an tu-hont. 
  Ab hinc
  Alemañ.
  Ab hoc et ab hac
  Amañ hag ahont. A-hed hag a-dreuz : komz ab hoc et ab hac.
  Ab igne ignem capere
  Lezel un tan da gregiñ en e dan, da lavaret eo ober en un doare ent-keodedel, asantiñ da ober un dra a zo reizh e buhez ar gevredigezh.
  Ab illo tempore
  Abaoe an amzer-se.
  Ab imis fundamentis
  Adalek an diazezoù donañ. Pal an Dispac'h gall e oa nevesaat ar gevredigezh ab imis fundamentis.
  Ab immemorabili
  Abaoe (amzerioù) dreist koun.  A-holl-viskoazh .
  Ab imo corde
  A-greiz-kalon.
  Ab imo pectore
  Eus don ar bruched. En un doare gwirion. Lavaret e vo « diskouez bezañ brouezet ab imo pectore ».
  Ab inconvenienti
  Diwar zivarregezh. Un arguzenn ab inconvenienti a ziskouez divarregezh an arguzenner, pa heuilh un hent a gas da fazioù pe da zislavaroù.
  Ab incunabulis
  Abaoe ar gavell, abaoe ar vugeliezh.
  Ab initio
  Adalek an deroù.
  Ab intestat
  Hep testamant. A lavarer diwar-benn un den a zo marvet hep testamantiñ, hag a-zivout e hêred.
  Ab Iove principium
  Gwelit A Jove principium.
  Ab irato homine
  Diwar un den fuloret. Arabat ober un testamant ab irato, rak keuz a c'hallfe dont goude.
  Ab origine
  Adalek an orin, adalek ar penn-kentañ. Studiañ un afer ab origine.
  Ab origine fidelis
  Feal d'e orin, na zisoñj ket a be lec'h e teu.
  Ab ovo
  Eus ar vi, adalek ar vi. Adalek an orin.
  Ab ovo usque ad mala
  Eus ar vi betek an aval. « A-hed ar pred », diwar ar boaz roman da gregiñ pep pred gant vioù ha d'e echuiñ gant frouezh.
  Ab tam tenui initio tantae opes sunt profligatae
  [Biskoazh] ne voe ken bras ur galloud diskaret gant kentaoù ken dister. Cornelius Nepos, De vita excellentium imperatorum et Phaedri fabulae selectae (gwelit an droidigezh c'hallek).
  Ab uno disces omnes
  Diwar unan anavez an holl. Virgilius, Aeneis 2:65.
  Ab urbe conditaAdalek diazezidigezh kêr (Roma).
  Aberratio delictiDistro ar felladenn. Er gwir, gallusted ur fazi, a-greiz seveniñ ur gwallober, a c'hoarvez pa 'z eo atebek ar gwalloberour d'un darvoud disheñvel diouzh e bal kentañ.
  Aberratio ictusDistro an taol, tenn hebiou. Er gwir, un ober reizh a zegas ur gaou dre fazi, gant atebegezh an oberour.
  Abest ut fatear, ut praecise negemPell diouzh en anzav en e nac'han da vat.
  Abiens abiO vont gant e hent. O kuitaat ul lec'h pe ur garg.
  Abistis, dulces caricaeEchu eo ganeoc'h, fiez c'hwek. Aet eo an devezhioù c'hwek da get (Petronius, Satiricon, LXIV).
  Abrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogataNe vez ket adsavet ul lezenn dorr dre derriñ al lezenn he deus he zorret.
  Absens haeres non eritAn ezveziad ne vo ket hêr. Aet diwar wel, aet diwar galon.
  Absentem lædit, qui cum ebrio litigatSkeiñ gant un den ezvezant a ra an hini a vez o tabutal gant un den mezv.
  Absit inuidia verboRa ne vo noaz ebet er ger-se. Hep dismegañsiñ den, gant neptuegezh (Titus Livius, Ab Urbe condita libri, IX-19).
  Absit omenRa ne vo ket ur vallozh eus kement-mañ. Latin ar Grennamzer.
  Absit reverentia veroArabat eo dimp kaout aon rak lavaret ar wirionez (Ovidius, Heroides V:13).
  Absolutio ab actioneDidamalladur diwar ober, da lavaret eo evit abegoù danvezel.
  Absolutio ab instantiaDidamalladur diwar ar goulenn, da lavaret eo dre ur si en argerzh an tamall.
  Absolutum dominiumRiegezh hollveliek.
  Absque argento omnia vanaHep arc'hant e vez aner pep tra.
  Abstinere debet aegerRet eo d'ar c'hlañvad yunañ.
  Abundans cautela non nocetNe zeu droug ebet diwar re a ziarbennoù.  Al logodenn n'he deus nemet un toull zo boued d'ar c'hazh. 
  Abusus non tollit usumReober ne dalv ket paouez d'ober. N'eo ket peogwir eo fall ur boaz e vo diskaret. Gwelit Ab abusu ad usum non valet consequentia.
  Abuti errore hostiumTenn splet eus fazi an enebour. Troienn gant Titus Livius. 
  Abyssus abyssum invocatGervel an islonk a ra an islonk (Bibl, Psalmoù, II-42:8).
  
   Ac 
  
  Accessorium sequitur principaleDa heul ar pouezusañ e teu an eilrenk. Er gwir : diwar hini ar mad pennañ e teu dezvad ur mad a eil renk.
  Accessum ad res salutares, a pestiferis recessumTostaat d'an traoù salvus, pellaat diouzh ar re noazus ; Cicero, De Natura DeorumII:34). 
  Accipe quam primum, brevis est occasio lucriGra diouzhtu, dibad eo ar chañsoù da zont a-benn. « Pa vez gedon eo gedona ».
  Accidere ex una scintilla incendia passimDiwar ur fulenn en em strew an tangwall. 
  Accipio omenDegemer a ran an diougan.
  Accusare nemo se debet nisi coram DeoDen ne rank en em damall, nemet dirak e-tal Doue.
  Acetum habet in pectoreGwinêgr zo em bruched, da lavaret eo "lemm eo ma spered ha kalz danvez zo ennon.
  Acta est fabula, plaudite !
  C'hoariet eo ar pezh, strakit ho taouarn! Gerioù diwezhañ distaget gant Aogust war ar varskaoñ, a-hervez. Kar da Echu eo an abadenn.
  Actio adversus iudicem que litem suam fecit
  Keinad a-enep ur barner hag en deus ul laz personel er gaoz. 
  Actio libera in causa
  Ober dishual en afer. Er gwir : ur gwallober sevenet gant un den a zo en em lakaet da ziatebek.
  Actio nondum nata non praescribitur
  Un ober ha n'eo ket bet ganet c'hoazh ne c'hall ket bezañ digastizet.
  Actio personalis moritur cum persona
  Gant an den e varv e oberoù.
  Actor sequitur forum rei
  Neb a vreut ur gaoz a heuilh kreizon an difenner.
  Actore non probante, reus absolvitur
  Mar ne zegas ket ar goulenner ar brouenn, ret eo didamall an difenner.
  
  Ad 
  
  Ad abundantiam
  A-builh.
  Ad agendum
  A-benn an ober. Er gwir e c'hall ur c'hlemmer reiñ d'un den all un urzh ad agendum evit ma kasfe ar prosez e-lec'h ar c'hlemmer. 
  Ad astra
  Trema ar stered.
  Ad astra per aspera
  Trema ar stered a-dreuz an diaesterioù.
  Ad audiendum verbum
  War selaou ar gomz, da skouer : ur c'henglav ad audiendum verbum, ma teur da selaou ar pezh a zo da vezañ lavaret fraezh..
  Ad augusta per angusta
  D'an nec'h dre an hentoù strizh  (Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor.)
  Ad bestias
  D'al loened. Gwelit Damnatio ad bestias.
  Ad captandum vulgus
  A-benn pakañ an engroez. Er politikerezh, un arguzenn ad captandum vulgus eo e bal plijout d'ar yoc'hoù.
  Ad coetum geniti sumus
  Evit an unaniezh ec'h omp bet ganet.
  Ad gloriam per spinas
  Trema ar c'hlod a-dreuz drein.
  Ad explorandum
  Klask evit kavout. Implijet er gwir evit goulenn un enklask a-benn kavout ur brouenn.
  Ad hoc
  Graet evit se. Evel pa lakaer un dra bennak el lec'h ad hoc.
  Ad hominem
  War-du an den. Arguzennoù ad hominem zo mennet da skeiñ war un den, d'e ziskar, pe da ziskar e vrud, e-lec'h diskar e arguzennoù. Gwelit Ad personam.
  Ad honorem nostrum interest
  Rekis eo d'hon enor.
  Ad horas
  A-barzh un nebeud eurvezhioù.
  Ad impossibilia nemo tenetur
  Den n'eo ret dezhañ ober ar pezh na c'heller ket ober.
  Ad infinitum
  Betek an didermen.
  Ad instar
  Diouzh patrom. A enor, da lavaret gant an titl hep ar garg.
  Ad interim
  En amzer etre, Da c'hortoz. Gouarnamant ad interim : gouarnamant etreadegat.
  Ad iura renunciata, non datur regressus
  N'eus distro ebet da zilez ar gwirioù.
  Ad Kalendas graecas
  Da Gala ar C'hresianed . E Roma e oa ar c'hala, ha kala ar C'hresianed ne oa ket anezho. Kement ha bloavezh an erc'h du eta.)
  Ad libitum
  Diouzh gwalc'h.
  Ad litteram
  Hervez al lizherenn. Sentiñ ad litteram, sentiñ ouzh ar ger.
  Ad maiora
  War-du traoù brasoc'h. Implijet da sevel yec'hedoù, da hetiñ muioc'h c'hoazh a verzh en dazont.
  Ad maiorem regis gloriam
  Evit brasañ gloar ar roue
  
  Ad majorem Dei gloriam 
  Evit brasañ gloar Doue ; ger-stur ar Jezuited, skrivet ivez A.M.D.G., a vez skrivet war al levrioù embannet ganto.
  Ad malum malae res plurimae se agglutinant
  Alies e vez meur a reuz goude ur reuz. « Pa erru ur c'holl en ti / Ez erru daoou pe dri ».
  Ad multos annos !
  War-du kalz bloavezhioù ! Hetoù. Many happy returns eo an droienn saoznek a glot amañ.
  Ad nauseam
  Betek sevel ar galon. Betek bezañ heug.
  Ad nocendum potentes sumus
  Evit noazout ez omp galloudus.
  Ad nutum
  Diwar un hejadenn penn, evit komz eus un disentez bet kemeret war an tach, hep goulenn ali den pe zen ha hep en em wennañ dirak den pe zen.
  Ad oculum
  Diwar al lagad. Priziañ ad oculum : priziañ well-wazh, d'ar much.
  Ad patres
  War-du an tadoù. « Kas unan bennak ad patres » a zo kement ha kas anezhañ da welout e hendadoù, da lavarout eo lazhañ anezhañ.
  Ad perpetuam rei memoriam
  Evit ar goun beurbadel. Lakaet goude a ar c'hevarc'hiñ e dibenn un teul roman, evit reiñ da c'houzout e oa an teul unan solius ha trebad.
  Ad personam
  War-du an den. Tagañ an den e-lec'h e brezeg a reer pa'z implijer un arguzenn ad personam. Gwelit Ad hominem.
  Ad probationem
  Evit ar brouenn. Implijet er gwir, diwar-benn un akta solius na c'hall ket bezañ enebadus ouzh ar gevrenn enep hep prouenn. Gwelit Ad validitatem amañ izeloc'h.
  Ad proximum antecedens fiat relatio, nisi impediatur sententia
  Ra vo liammet ar ger-kent ouzh ar ger a zo war e lerc'h, anez ez eo distrujet ster ar frazenn.
  Ad quem
  Implijet en troiennoù dies ad quem, enebet ouzh dies a quo.
  Ad referendum
  D'ar vodadeg. Kaset e vez un afer ad referendum evit goulenn ali ur vodadeg kent kemer un disentez.
  Ad rem
  Perzhiek, a denn dres d'an dodenn.
  Ad substantiam
  Evit an danvez. Er gwir, ar tumm rekis dre lezenn evit ma talvezfe un akta da vat. 
  Ad unguem
  D'an ivinenn, en un doare disi, diwar arz ar c'hizellerezh.
  Ad usum Delphini
  Evit barr an Daofin. Meneg e oa lakaet war un dastumad skridoù klasel latin ha henc'hresianek a oa bet moullet evit Loeiz Bro-C'hall, mab Loeiz XIV.
  Ad Urbis fabricae / Ad usum fabricae
  Evit sevel Kêr / Evit implij ar sevel, berraet alies dre A.U.F.. Eilsinadur teulioù an treuzkas dafar evit sevel ilizoù-meur Italia (Firenze, Milano, Roma. Dizemglev zo diwar-benn e ster resis : ha digoust e oa an tailhoù war an dafar hag an treuzkas pe get ?
  Ad validitatem
  Evit ar soliusted. Implijet er gwir, diwar-benn un akta a c'hall bezañ nullet mar ne sevener ket un diviz a soliusted. Gwelit Ad probationem. 
  Ad valorem
  Diouzh an dalvoudegezh. Implijet er maltouterezh.
  Ad veritatem
  Trema ar wirionez.
  Ad vitam æternam
  A-hed ar vuhez peurbadel (da viken).
  Ad vinum disertum esse
  Bezañ helavar dre ar gwin.
  Adde parvum parvo, magnus acervus erit
  Laka ouzhpenn tamm-ha-tamm, kalz az po.
  Addenda et corrigenda
  Ouzhpennadennoù ha reizhadennoù.
  Addendum
  Tra da lakaat ouzhpenn ; Addenda el liester.
  Adducere inconveniens non est solvere argumentum
  Degas nemedennoù ne ziskoulmo ket ar gudenn.
  Adfines inter se non sunt adfines
  An heñvelderioù a zo etrezo n'int ket dre nesaelezh.
  Adfinitas in coniuge superstite non deletur
  N'eo ket nullet nesaelezh ar pried manet bev. 
  Adfinitas iure nulla successio permittitur
  An nesaelezh ne ro ket gwirioù kantved-diner.
  Adiaphora
  An traoù diforzh. Diwar an henc'hresianeg ἀδιάφορα, evit diskouez an traoù ha n'int na ret na berzet. Eus ar stoikegezh e teu ar meizad, hag adkemeret eo bet gant ar gristeniezh.
  Adoptio naturam imitatur
  Drevezañ an natur a ra an advabadur.
  Adtemptata pudicitia
  Dismeg ouzh an elevez.
  Adulatio perpetuum malum regum
  Dre flanerezh e kendalc'h ar renerezh fall.
  Adversae res religionum admonent
  E-kreiz an droukverzh e tihun an dra relijiel. 
  Adversis rerum immersabilis undis
  Bepred skoet gant gwagennoù an droukverzh, hep bezañ beuzet nepred (Quintus Horatius Flaccus, en e droidigezh latin diwar Odysseia Homeros ; gwelit Google Books).
  Advocatus diaboli 
  Alvokad an diaoul.
  
  Ae 
  
  A.E.I.O.U.
  Austria Est Imperare Orbi Universi « Aostria eo dezhi da c'hourc'hemenn ar bed-holl », ger-stur latin an Tiegezh Habsburg ; Alle Erde Ist Oesterreich Untertan eo en alamaneg.
  Ægroto dum anima est, spes est
  Goanag zo keit ha ma vez anal gant ar c'hlañvour.
  Aequam memento servare mentem
  Bez soñj da virout ur spered plaen.
  Aequat omnes cinis
  Al ludu a laka an holl dud da gevatal (Seneca ar Yaouankañ, Epistulae morales ad Lucilium, XCI:16.
  Aeque principaliter
  Ken pouezus all. En Iliz katolik roman, unaniñ eskoptioù aeque principaliter zo o c'hendeuziñ hep na vefe lakaet an eil dreist egile.
  Aequo pulsat pede
  A sko gant un troad diforzh. Berradur ar werzenn Pallida Mors æquo pulsat pede pauperum tabernas regumque turris, "Gant un troad diforzh e sko ar Marv disliv gant tavarnioù ar re baour ha rourioù ar rouaned" – Quintus Horatius Flaccus, Carmina I.IV.13.
  Aequum est ut cujus participavit lucrum, participet et damnum
  Reizh eo e kemerfe perzh er goll ivez an neb en deus kemeret perzh er gounid.
  Ære perennius (exegi monumentum aere perennius)
  Padusoc'h eget arem (savet em eus ur monumant padusoc'h eget arem) (Quintus Horatius Flaccus, Carmina, III, XXX, 1)
  Aes triplex
  Arem tric'hement. Tri gwiskad arem war bruched ar verdeerien gentañ, arouez o c'halonegezh hervez Quintus Horatius Flaccus, Carmina I-III-9.
  Aetatis cujusque notandi sunt tibi mores
  Dalc'h kont eus boazioù pep amzer.
  Æternum vale
  Kenavo da viken. Gwelout Supremum vale.
  
  Af 
  
  Affidavit
  Feiz en deus graet. Un affidavit zo ur skrid ma tisklêrier ha touer dirak un den aotreet gant al lezenn ez eo gwir kement fed a zo skrivet.
  Affirmanti incumbit probatio
  Gant neb a lavar e tegouezh prouiñ.
  Afflictis lentae
  Gorrek eo d'ar gouzañvidi. Hir e vez an amzer d'an dud a c'houzañv.
  Afflictis longae, celeres gaudentibus horae
  Gorrek eo eurioù ar gouzañvidi, buan eo re an dud laouen.
  
  Ag 
  
  Age quod agis
  Gra ar pezh a rez, da lavaret eo "gra mat ar pezh a rez".
  Agnosco stilum Romanae ecclesiae
  Anavezout a ran stil an Iliz roman.
  Agnosco veteris vestigia flammae
  Anavezout a ran roudoù ma flammenn gozh.
  Agnus Dei
  Oan Doue. Jezuz gwelet evel an oan a vo aberzhet war ar Groaz hervez an Testamant Nevez.
  
  Al 
  
  Alas accidere
  Troc'hañ an divaskell.
  Albo lapillo diem notare
  Merkañ an deiz gant ur maen gwenn, da gaout soñj eus un darvoud laouen ; kevatal da « Lakaat ur groaz en nor ». An eneb da Dies ater.
  Albo signanda lapillo dies
  Devezh da verkañ dre ur maen gwenn.
  Alea jacta est
  Taolet eo an diñsoù ! A voe lavaret gant Caius Julius Caesar pa dreuzas ar stêr Rubikon]], a oa difennet outañ, da vont da Roma da gemer ar galloud.
  Alias
  En un doare all ; Arveret gant ar ster "anvet en un doare all", kenster gant "derc'hanvenn", "anv-pluenn" :  Louis-Paul Nemo, alias Roparz Hemon. .
  Alibi
  E lec'h all. Er gwir, un digarez diazezet war ar fed ma oa an tamallad en ul lec'h disheñvel diouzh an hini m'eo bet sevenet ar gwallober.
  Aliena vitia in oculis habemus a tergo nostra sunt
  Dirak hon daoulagad emañ fazioù an hentez, a-dreñv dimp emañ hor re (Seneca ar Yaouankañ, De Ira II, XXVIII:8).
  Alieni iuris
  E lezenn unan all. A-zivout an dud, bugale peurliesañ, a zo e gwardoniezh un den all.
  Alienis malis discimus
  Deskiñ a reomp diwar fazioù an hentez.
  Alii bella gerunt, tu felix Austria nube
  Ar re all a ren brezel, te, Aostria eürus, a zimez. Lavarenn-stur Arc'hdugelezh Aostria.
  Aliis inserviendo consumor
  Kuzumiñ e servij an hentez. Ger-stur The International Library and Information Studies Honor Society
  Aliorum medicus, ipse ulceribus scates
  Mezeg ar re all, hag eñ goloet a c'houlioù (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum, 2. 5. 38).
  Aliquando et insanire iucundum est
  Plijus e vez bezañ foll a-wechoù.
  Aliquem indicta causa damnare
  Kondaoniñ un den hep e glevout.
  Aliquid dare, aliquid retinere
  Un dra bennak da reiñ, un dra bennak da virout. Arveret er gwir evit merkañ ar c'henaotre etre div gevrenn a-benn lakaat termen d'o dizemglev.
  Aliquis non debet esse judex in propria causa, quia non potest esse judex et pars
  Arabat eo d'an den bezañ barner e gaoz dezhañ, abalamour ma ne c'heller ket bezañ barner ha kevrenn.
  Aliquid stats pro aliquo
  Un dra bennak a dalvez evit un dra bennak all. Diazez ar semiotik, ar skiant a bled gant argerzh ar c'henderc'hañ, ar bonekaat hag ar c'hehentiñ sinoù.
  Alis luporum catulos
  Emaoc'h o vagañ bleizigoù.
  Aliud est celare, aliud tacere
  Kuzhat zo un dra, tevel zo un dra all.
  Aliud pro alio
  Un dra evit unan all.
  Alium silere quod voles primus sile
  Na lavar ket ar pezh na fell ket dit klevet digant un den all.
  Alma mater
  Mamm vagerez. Implijet gant an dud da envel ar skol-veur m'int bet o studiañ.
  Alter ego
  Me arall. Hennezh eo ma alter ego : hennezh pe me, memes tra eo.
  Alter frenis, alter eget calcaribus
  Lod o deus ezhomm rañjennoù, lod all kentroù. Lod tud zo re herrek, lod zo re c'horrek.
  Alterius non sit qui suus esse potest
  Na vezañ d'unan all neb a c'hall bezañ dezhañ e-unan, "Arabat eo da neb a c'hall bezañ perc'henn warnañ e-unan bezañ perc'hennet gant un den all" – Lavarenn-stur Paracelsus.
  Alterum non laedere
  Na noazout d'an hentez.
  Altis plerumque adjacent abrupta
  Amezek d'un islonk e vez an uhelder peurliesañ.
  
  Am 
  
  Amantes amentes
  Foll eo an amourouzien.
  Amantium irae amoris integratio
  Nevesadur ar garantez eo tabutoù an amourouzien
  Amat victoria curam
  An trec'h a gar ar striv.
  Ames parentem, si aequus est – si aliter, feras
  Kar da dud, mard int reizh : anez, gouzañv-i.
  Amice, ad quid venisti !
  Mignon, evit petra out deuet ! (Aviel Mazhev, XXVI:50)
  Amici inesse adulationem
  N'eus lubanerezh ebet etre mignoned (Tacitus, Annales, II.12).
  Amici, hodie diem perdidi
  Mignoned, hiziv em eus kollet un devezh. Lavaret gant an impalaer Titus pa n'en devoa graet mad ebet da zen ebet.
  Amici nec multi nec nulli
  Na kalz mignoned, na hini ebet.
  Amici vitia si feras, facis tua
  Mar gouzañvez sioù da vignon e rez da sioù-te ganto.
  Amici mores noveris, non oderis
  Anaout boazioù da vignon a rankez, arabat eo o c'hasaat.
  Amicitia inter pocula contracta, plerumque est vitrea
  Ken bresk hag ar gwer eo ar vignoniezh skoulmet tro-dro da vannac'hoù.
  Amicitia magis elucet inter aequales
  Pelloc'h e pad ar vignoniezh etre tud kevatal.
  Amicum an nomen habeas, aperit calamitas
  Diwar da walldroioù e ouezi hag ur mignon gwirion zo dit pe an anv anezhañ hepken.
  Amicum secreto admone, palam lauda
  Kroz da'z mignon ez-prevez, gra meuleudi dezhañ ez-foran.
  Amicus certus in re incerta cernitur
  Ur gwir vignon a vez anavezet pa zegouezh ur gwall
  Amicus magis necessarius quam ignis et aqua
  Rekisoc'h eget an tan hag an dour eo ar mignon.
  Amicus ollaris
  Mignon ar pod pri, ho mignon eo keit ha ma vez boued en ho pod.
  Amicus omnibus, amicus nemini
  Mignon d'an holl (zo koulz ha ) mignon da zen ebet. 
  Amicus Plato, sed magis amica veritas
  Mignon da Blaton on, hogen d'ar wirionez muioc'h c'hoazh. Aristoteles, Ethica Nicomachea I-4, diwar-benn Platon, pa ne oa ket a-du gantañ.
  Amicus verus rara avis
  Evned rouez eo ar vignoned wirion.
  Amittit merito proprium, qui alienum appetit
  Neb a c'hoanta peadra an hentez zo dellezek da goll e hini.
  Amor crescit dolore repulsae
  Kreskiñ a ra ar garantez gant poan an nac'hadenn.
  Amor – dolor
  Karantez – poan.
  Amor et deliciae humani generis
  Karantez ha dudi mab-den (Eutropius, Breviarium Historiae Romanae, VII.21). Ul lesanv gounezet gant an impalaer Titus a-drugarez d'e vadelezh e-keñver e sujidi.
  Amor omnia vincit
  Trec'h e vez ar garantez war pep tra.
  Amor et melle et felle est fecundissimus
  Ar garantez eo ken puilh ar mel hag ar vestl enni.
  Amor libertatis nobis est innatus
  Enganet ennomp ar ar garantez ouzh ar frankiz.
  Amor patriae nostra lex
   Karantez ouzh ar vammvro eo hor lezenn.
  Amor vincit omnia
  Trec'hiñ war bep tra a ra ar garantez.
  Amore, more, ore, re
  Ar garantez, ar vuhezegezh, ar c'homzoù, an oberoù. Berradur eus Verus amicus amore more ore re cognoscitur : dre e garantez, e vuhezegezh, e gomzoù, e oberoù ez anavezer ar mignon gwirion.
  
  An 
  
  An debeatur
  Mard eo dleet. Implijet er gwir evit klask gouzout hag unj digoll zo ret a-c'houde ur gaou. Gwelit Quantum debeatur.
  An et quantum debeatur
  Mard eo dleet ha pegement
  Angina pectoris
  Kevenkez bruched.
  Anguillam cauda tenes
  Dalc'h ar silienn dre he lost.
  Angulus ridet
  Ar c'horn-bro a c'hoarzh (Horatius, Carminum, II-6:14).
  Animum debes mutare non caelum
  An ene a ranker kemmañ, an hinonad n'eo ket.
  Animus ex ipsa desperatione sumatur
  Tennomp hor c'halonegezh eus an dic'hoanag.
  Animus meminisse horret
  Skrijañ a ra ma ene gant an eñvorenn-se.
  Animus pugnandi
  Ar youl da stourm.
  Animus se a corpore abstrahit
  En em zisujañ eus ar c'horf a ra an ene.
  Anno a Virginis partu
  Er bloaz goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ – Heñvelster gant al lavared Anno Domini. Evel el livadur Azeulerezh an Drinded gant Albrecht Dürer, a zo sinet Albertus Durer Noricus faciebat anno a Virginis partu 1511 "Albrecht Dürer a Nürnberg a reas er bloaz 1511 goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ".
  Anno Domini
  Goude Jezuz Krist, berraet en A.D..
  Annuit cœptis
  Darbennet (en deus) an embregadenn-mañ. Unan eus an tri ger-stur a zo war pil Siell Veur Stadoù-Unanet Amerika ; embann a ra ez eo bet darbennet krouidigezh SUA gant Ragevezh Doue. 
  Annus horribilis
  Bloavezh euzhus. Bomm lavaret gant Elesbed II, rouanez Rouantelezh-Unanet Breizh-Veur, da zisplegañ petra he doa bevet e 1992. Dre fent e veze kemmet gant farserien ar ger annus en anus (fraez).
  Annus mirabilis
  Bloavezh brav-estlammus.
  Ante Christum natum
  Kent ganedigezh Jezus-Krist. Berradurioù :  a.C.n., A.C.N., ACN, a.Ch.n., a.Chr.n.). Gwelit Post Christum natum.
  Ante diem
  Kent an deiz, da lavaret a-raok hiziv.
  Ante litteram
  Kent ar skrid, da lavaret eo : "a-raok ma vefe eus ar ger" ;  Henry Havelock Ellis (1859-1939) a voe ur revoniour ante litteram. 
  Ante pedes non videre
  Na gwelout dirak e dreid. Bezañ avelek, pe verrsperedet.
  Antiqua nove
  Traoù kozh en un doare nevez.
  Antiqua sunt optima
  Ar re wellañ eo an traoù kozh. Arnodet ha gwiriekaet eo bet an traoù kozh, hervez ar Romaned bepred.
  Antiquior mors turpitudine
  Gwell ar marv eget ar vezh.
  Antiquo jure tutor
  Gouarnour kozh al lezenn.
  Antiquo more
  "Ar c'hiz kozh.
  Antiquus amor cancer estUr garantez kozh n'eo nemet ur valitouch (da soñj ar merc'hed) – Petronius, Satiricon, II-42.  
  Anxia divitiarum curaEnkrezus eo bezañ nec'het gant ar binvidigezh.
   Ap 
  
  Apertis verbisKomzoù fraezh.
  Apices juris non sunt juraSoutilderioù ar gwir n'int ket ar gwir.
  Appellatio ad CaesaremGalv d'an impalaer evit terriñ ur barn d'ar marv. Provocatio ad populum a veze graet kent an Impalaeriezh roman.
  Aptari onus viribus debetRet eo azasaat al labour ouzh an nerzh.
   Aq 
  
  Aqua et ignis interdictioBerzet an dour hag an tan, a-zivout un den forbannet.
  Aqua profunda est quietaDifiñv eo an dour don.
  Aqua vitaeAn dour a vuhez – al lambig, pe ar wiski.
  Aquila non capit muscasN'eo ket an erer a dap kelien ; un den a bouez ne ra ket war-dro aferioù ken dister.
  Aquila non captat muscas
  idem.
  Aquilam volare docetEmaoc'h o teskiñ nijal d'un erer.
  Aquiris quodcumque rapisAkuitizañ a rez ar pezh a laerez.
   Ar 
  
  Arbiter elegantiaeBarner ar granded, eme Dacitus a-zivout Petronius.
  Arbitror esse aliquam liberi arbitrii vimKlevet a ran o deus dibabet an nerzh (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum).
  Arbor mala, mala malaGwezenn fall, avaloù fall.
  Arcades amboArkadianed o-daou (Vergilius, Eclogues VII:4), da lavaret daou zen sot, an ezen o vezañ loened brudetañ Arkadia.
  Ardet nec consumiturDeviñ a ra hep peurzeviñ ; a-zivout ar feniks.
  Ardua ad gloriam viaDiaes eo an hent trema ar c'hlod.
  Ardua para subireDev evit sevel.
  Arenae semina mandareHadañ en traezh.
  Argumentum ad verecundiamArguzenn a zoujañs.
  Argumentum baculinumArguzenn ar vazh. Skeiñ, implijout an nerzh e-lec'h ar reizhpoell (evel e pezh-c'hoari Molière Les Fourberies de Scapin).
  Articulus stantis vel cadentis ecclesiaeAr benngredenn a laka an Iliz da chom en he sav pe da gouezhañ. Ar feiz kristen, hervez Martin Luther. 
  Ars casus similisHeñvel eo an arz ouzh ar chañs (Ovidius, Ars Amatoria III:155).
  Ars est celare artemKuzhat an arz eo an arz, da lavaret eo "kuzhat an ardoù eo an arz".
  Ars est difficilis, recte rempublicam gerereUn arz diaes eo gouarn mat ar Stad.
  Ars gratia artisAn arz evit an arz. Ger-stur ar gompagnunezh sinema Metro Goldwyn Mayer.
  Ars longa, vita brevisHir an arz, berr ar vuhez.
  Artem quævis alit terraAr vicher a vag an den e pep lec'h.
  
   As 
  
  Asinus asinorum in sæcula sæculorumAzen an ezen da viken . N'eus ket sotoc'h eget hemañ.
  Asinus asinum fricatAzen a frot azen. 
  Asinus balneatoris numquam particeps balneiAzen gward ar c'hibellec'h n'en devez kibelladenn ebet. 
  Asinus gestat mysteriaEmañ an azen o tougen an ikonoù – Andrea Alciato (1492-1550). Asinus in catedraAzen er gador, da lavarout eo azen o prezeg pe o kelenn an dud.
  Asinus in tegulisUn azen war an toennoù. Un dra iskis.
  Aspexi terram et ecce vacua erat et nihilSellet a ran ouzh an douar ha setu eo goullo ha distumm (Testamant Kozh, Jeremia 1V:23).
  Aspiciendo senescisKoshaat a rez en ur sellet ouzhin.
  Assem habeas, assem valeasBez arc'hant, kreñv e vi gant an arc'hant. Bez pinvidik ha stad a vo graet ac'hanout. An as e oa ar moneiz roman.
   At 
  
  Athanasius contra mundumAthanasius Enep ar Bed. Lesanv Athanasius Aleksandria (297-373), ugentvet eskob Aleksandria adal 328 betek e varv, pa voe harluet pemp gwezh diwar urzh pevar impalaer roman : Kustentin Iañ, Constantius II, Juluan II ha Valens.
   Au 
  
  Auctores variiLies aozerien. Berraet dre AA.VV..
  Auctoritatem rebus vilitas adimitUr priz izel a denn pep pouezusted d'an dra.
  Audacia fidentiae est appositaStok ouzh ar fiziañs eo an herder.
  Audacter calumniare, semper aliquid haeret
  Falstamall dizaon, atav e chom un dra bennak peg.
  Audax est ad omnia quaecumque amat vel odit femina, et artificiosa est nocere cum vult
  Her eo ar vaouez e kement tra a gar hag a gaz, ha gouzout a ra noazañ pa fell dezhi.
  Audax Japeti genus
  Mab dispont ganet eus Japet.
  Aude contemnere opes
  Kred ober fae war ar stroñs.
  Audendum est, fortes adjuvat ipsa Venus
  Ret eo krediñ ober, Gwener hec'h-unan a skoazell ar re galonek. (Tibullus, Carminum Libri Tres I, II:16).
  Audentis fortuna juvat
  Ar chañs a c'hoarzh ouzh an dud dispont (Vergilius, Aeneis X:284)
  Audere est facere
  Krediñ ober eo ober.
  Audi alteram partem
  Ra vo klevet ar gostenn all ivez.
  Audi, vide, sile
  Selaou, sell, tav.
  Audi, vide, tace, si tu vis vivere in pace
  Selaou, sell, tav, ma kerez bevañ e peoc'h. Par da « un den berzet a dalv kant ».
  Audiatur et altera pars
  Ra vo klevet an tu arall. A vez lavaret en ur prosez, pa vez bet klevet an tamaller peurvuiañ.
  Audite pars adversa
  idem.
  Aura popularis
  C'hwezh ar bobl, avel (hegemm) ar bobl, ar c'hrad-vat a-berzh ar bobl a zoug brud an den hag e ziskar.
  Auream quisquis mediocritem diligit
  Prizius evel an aour eo neb a gar ar muzul mat (Quintus Horatius Flaccus, Carmina II, X:5).
  Aures serva
  Diwall da zivskouarn.
  Auri mediocritas
  Izelded an aour.
  Auri sacra fames !
   Naon kazus a aour !
  Auribus teneo lupum 
  Ar bleiz a zalc'han war-bouez e zivskouarn.
  Aurora Musis amica est;
  Mignonez d'ar Muzezed eo gouloù-deiz. 
   
   Aut 
  Aut agere aut mori
  Pe ober pe mervel.
  Aut amat aut odit mulier, nil est tertium 
  Pe karout pe kazout a ra ar vaouez, n'eus dibab all ebet. 
  Aut ... aut ...Pe ... pe ... A dalvez "ya pe nann", "an eil pe egile".
  Aut bibas aut abeas Ev pe kerzh kuit.
  Aut Cæsar, aut nihil Pe impalaer pe netra. Ger-stur Cesare Borgia.
  Aut dedere aut punirePe daskor pe kastizañ.
  Aut disce aut discede Pe studi, pe kerzh kuit. 
  Aut dosce, aut disce, aut discedePe kelenn,  pe desk, pe kerzh kuit.
  Aut nunc, aut numquamPe bremañ pe biken.
  Aut omnia, aut nihil Pe holl, pe netra.
  Aut pati aut mori Pe gouzañv pe mervel.
  Aut viam inveniam aut faciam Pe e kavin an hent pe e toullin anezhañ.
  Aut vincere, aut mori Pe trec'hiñ pe mervel.
  Autobi passebant completi Leun e oa ar busoù o tremen.
  Autor opus laudatAn oberour a gan meuleudi d'an oberenn.
  Aut regem aut fatuum nasci oportetRet eo bezañ ganet roue pe foll evit ober ar pezh a garer.
  Aut ridenda omnia aut flenda suntRet eo c'hoarzhin pe gouelañ gant pep tra.
  Aut vincere, aut emori/moriBout trec'h pe mervel.
  
   Av 
  
  Avaritia facit bardus Ar bizhoni a laka an den genaouek.
  Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil D'an den pizh e vank pep tra, d'ar paour nebeud a dra, d'ar fur (ne vank) netra.
  Avarum est mulierum genus C'hoantek eo gouenn ar maouezed.
  Avarum irritat, non satiat pecuniaAn arc'hant a vrouez an den, n'en dic'hoant ket.
  Avarus nisi cum moritur, nil recte facit Madober nemetañ an den pizh eo mervel.
  Ave atque vale Kevarc'h, ha bez yac'h. 
  Ave Cæsar, morituri te salutant Salud dit, Caesar, ar re zo 'vont da vervel az salud. A veze lavaret er sirk gant ar glezeourion d'an impalaer a-raok an emgann.
  Ave imperator, morituri te salutant eo a gaver e levr Suetonius, De Vita Caesarum, Claudius 21.
  Ave color vini clari, Ave sapor sine pariSalud dit liv gwin sklaer, Salud dit blaz dibar.
  Ave MariaMe ho salud, Mari; pedenn gatolik d'ar Werc'hez Vari.
  Ave, ave, aves esse avesSalud dit, tad-kozh, ha debriñ evned a fell dit ? – C'hoari gerioù diwar ave (salud), avus (tad-kozh), avis (evn), hag aveo (c'hoantaat (a ran)).
  Avis albaUr voualc'h wenn, un dra rouez.
  
   B 
   Ba 
  
  Barba crescit, caput nescitKreskiñ a ra ar barv, ar penn ne fura ket. 	
  Barba non facit philosophumN'eo ket ar barv a ra ar prederour .
  Barba tenus sapientesFurien betek ar barv, da lavaret eo diwar-c'horre (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum).
  Barbam auream habereKaout ur barv aour, bezañ un doue.
  Barbam sapientem pascereDerc'hel barv ur prederour, bezañ prederour a-vicher.
   Be 
  
  Beati pauperes spirituEvurus ar re baour a spered. Distaget gant Jezuz er Prezeg war menez, en Aviel Mazhev (5:3). A vez lavaret dre fent ivez ouzh un den ha n'eo ket gwall fin, en ur ster disheñvel-rik diouzh hini ar frazenn orin.
  Beatus qui prodest quibus potestEvurus an hini a ra vad d'ar re a c'hall.
  Bellum frigidumBrezel yen.
  Bellum omnium contra omnesBrezel an holl enep an holl.
  Belua fera est avaritia
  Ar bizhoni zo ul looen ferv.
  Bene diagnoscitur, bene curatur
  Diagnostigañ mat zo kement ha pareañ.
  Bene vobis
  Mat, (ha) te ?.
   Bi
  
  Bibere humanum est, ergo bibamus
  Perzh an den eo evañ, evomp eta. 
  Bis dat, qui cito dat
  Div wech e ro an hini a ro buan.
  Bis pueri senes
  An dud kozh zo div wech bugale.
  Bis repetita placent
  Div wech lavaret a blij.
  Bis repetita non placent 
  Div wech lavaret ne blijont ket. Ar bomm deciens repetita placebit a lenner digant Quintus Horatius Flaccus, Ars Poetica 365, ma respont ar barzh e c'haller lavarout dek gwech un dra vrav hep skuizhañ penn ar selaouer.
  
   Bo 
  
  Bona diagnosis, bona curatio
  Deznaou mat, louzoù mat.
  Bona fide
  A feiz vat.
  Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ
  Gwell eo yec'hed mat evit pinvidigezh vras.
  Bonum vinum lætificat cor hominum
  Gant gwin mat e vez laouenaet kalon an den.
  Bonus liber amicus optimus
  Ul levr mat eo ar mignon gwellañ.
  Bonus pater familias
  Den mat eo an ozhac'h.
   Br 
  
  Breve et inreparabile tempus omnibus est vitae
  Un amzer berr ha dirapar eo buhez an holl. (Vergilius, Aeneis X:467).
  Brevi manu
  Dre zorn berr ;  roet eo bet an arc'hant dezhi brevi manu , roet eo bet an arc'hant dezhi war-eeun etre he daouarn.
  Brevis in longo
  Ur silabenn verr e lec'h unan hir. War hirder ar silabennoù ez eo diazezet ar gwerzaouerezh latin. Gwelit Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt.
  Brevitatis causa
  Lavaret berr. E berr gomzoù.
  Britannia reges habet, sed tyrannos
  (Enez) Breizh he deus rouaned, hogen tiranted int.
  
   C 
  Ca
  
  Caeca invidia est
  Dall eo an droukc'hoant.
  Canis sine dentibus vehementius latrat
  Ki hep dent a harzh kreñvoc'h , da lavarout eo ne grog ket ar c'hi a harzh.
  Captatio benevolentiae
  Degerc'hañ an hegarated. En helavarouriezh, frazenn a lakaer e deroù ur brezegenn, ur skrid pe ul lizher, evit broudañ ar selaouer pe al lenner da vont a-du gant an aozer ha neuze da selaou pe da lenn pelloc'h.
  Caput imperat, non pedes
  Ar penn ar ren, an treid ne reont ket.
  Caput sine lingua pedaria sententia est
  Ur penn dideod eo ali ar senedourien ardroader (Aulus Gellus, Noctes atticae, III-18). "Senedourien ardroader" eo ster pedaria, pa oa anezho senedourien nann-ofisiel a zeue war droad d'ar bodadegoù da reiñ o ali ; pignet war girri ez errue ar senedourien curulis, ar re a oa e karg ent-ofisiel.
  
  Carpe diem
  Kutuilh an deiz, gerioù brudet ar barzh Quintus Horatius Flaccus, Carmina I, XI:8.
  Carthago delenda est
  Ret eo distruj Kartago, a zo ur berradur eus Ceterum autem censeo Carthaginem esse delendam "Ouzhpenn-se, da'm meno e rank Kartago bezañ distrujet", a veze lavaret alies gant (Cato Gozh) e-kerzh e brezegennoù e bloavezhioù diwezhañ an trede brezel punek etre Kartago ha Roma. 
  Castigat ridendo mores
  Reizhañ a ra ar boaz dre ar c'hoarzh. Lavarenn-stur ar c'h-Comédie-Française), troet e galleg gant Elle corrige les mœurs en riant.
  Castіs omnia casta
  Enor kement tra a zo glan.
  Casus belli
  Degouezh a c'hall degas brezel.
  
  Causa causans
  Abeg devoudus. Er gwir, pennabeg an darvoudenn. 
  Causa causarum
  Abeg an abegoù (Tommaso d'Aquino, Questiones disputatoe de veritate, 21-3-3, en Sancti Thomae de Aquino opera omnia, Fratrum Praedicatorum, XXII, Romae, 1976, p. 598:18-19.
  Causa proximaAbeg amezek. Er gwir : en heuliad an abegoù o deus degaset ur gaouad e anver causa proxima an abeg tostañ d'an darvoudenn.
  Causa sine qua nonAbeg ret. Er gwir, an abeg ret evit ma c'hoarvezfe ar gaouad.
  Cave canemDiwall ouzh ar c'hi ; enskrivadur kavet war ur marelladur-leur ma weler ur c'hi dirak un nor e Pompei.
  Caveat emptorRa ziwallo ar prener.
  Cave ne cadasDiwall na gouezhi, distaget gant ar sklav en em zalc'h a-drek an imperator pa vez lid an trec'h.
  Cave ab homine unius libri.Diwall diouzh an den ha n'en deus nemet ul levr. Ger-stur ti-embann Umberto Allemandi e Torino, en Italia.
  
  Ce
  
  Cedo maioriPlegañ a ran d'un den meuroc'h.
  Ceteris paribusPep tra o vezañ par.
  Ci
  
  Cibi condimentum est famesTemz pep meuz eo an naon. Pa vez naon e kaver mat pep tra.
  Cibus non qui plurimus, sed qui suavissimusKet ar muiañ a veuzioù, hogen ar re saourusañ.
  Cicada cicadae cara, formicae formicaAr c'hrank-raden a gar ar c'hrank-raden, ar verienenn ar verienenn (Aisopos). 
  Citius, Altius, FortiusFonnusoc'h, uheloc'h, kreñvoc'h ! Ger-stur ar C'hoarioù Olimpek.
  Cito maturum, cito putridumAzv buan, brein buan. Rekis eo lezel amzer d'an amzer.
  Civitas sine suffragio
  
  Cl
  
  Claudite jam rivos, pueri ; sat prata biberuntSerrit ar gwazhioù, sklaved ; ar pradoù o deus evet a-walc'h. (Vergilius, Eclogues III:111).  Serret ar gwazhioù, douret ar pradoù , evel meneget gant L. F. Sauvé (#753, notenn 1, pp. 110-111).
  
  Co
  
  Cogito ergo sumSonjal a ran, ha dre-se ez on (René Descartes, Discours de la méthode, IV, §§ 1 & 3).
  Concordia civium murus urbiumKenemglev etre keodedourion, (zo kement ha) mogerioù (d') ur gêr.
  Conditio sine qua nonAn diviz ha n'eus netra hepti, ha n'haller ket tremen heptañ.
  ConferKerzh da welout, berraet dre cf peurliesañ.
  Consuetudinis vis magna estBras eo nerzh ar boaz.
  Consuetudo altera natura est Un natur all eo ar boaz.
  Consuetudo est altera naturaUn natur arall eo ar boaz.
  Contra aquam remigareRoeñvat a-benn da red an dour.
  Contra bonos moresEnep ar vuhezegezh vat.
  Contra vim mortis non est medicamen in hortisOuzh nerzh ar marv n'eus louzaouenn ebet el liorzh.
  Contraria contrariis curantur An traoù kontrol a vez paraet gant traoù kontrol.
  Conubia sunt fataliaPlanedennoù eo an dimezioù. Den ne oar penaos ez echuo un dimeziñ.
  Copia ex industriaPuilhentez diwar obererezh. Strivañ a ranker ober a-benn dastum frouezh a-builh.
  Cor plumbeum Kalon blom (Caius Suetonius Tranquilus, De Vita Caesarum, Nero, 2). A-zivout Domitius : In hunc dixit Licinius Crassus orator non esse mirandum, quod aeneam barbam haberet, cui os ferreum, cor plumbeum esset, "Diwar e benn e lavare Licinius Crassus ne oa ket souezh en devoa ur barv kouevr, p'en devoa ur genoù houarn hag ur galon blom."
  Corpus delicti
  Korf an torfed, pe « korf an hini lazhet », evel prouenn ur muntr.
  Corruptio optimi pessima
  Ar gwashañ tra eo breinadur ar pep gwellañ.
  Corruptissima re publica plurimae leges
  Seul vreinoc'h ar stad seul niverusoc'h al lezennoù.
  
  Cr
  
  Crocodili lacrimae 
  Daeroù ur c'hrokodil, daeroù faos. Daeloù ki.
  
  Cu
  
  Cui bono ?
  Da biv eo mat ? Piv a denn gounit eus an torfed ? Hag a c'hall bezañ torfedour ?
  Cuique suum
  Da bep unan e hini, da lavaret eo "da bep den ar pezh a zellez", da geñveriañ gant  E-keñver an dellidoù / Emañ ar c'haoudoù .
  Cuius est solum eius est usque ad coelum et ad inferos
  Neb a zo perc'henn war an douar zo perc'henn betek an neñv ha betek doneier an douar. Lezenn ar berc'henniezh en Henroma.
  Cuius regio, eius religio
  Hevelep priñs, hevelep relijion ; an neb a zo e penn ar vro a ziviz petra eo relijion e genvroiz
  Cuiusvis hominis est errare
  Faziañ eo tech kement den a zo — Gwelout Errare humanum est.
  Cum grano salis
  Gant ur c'hreunenn holen. Komz gant un tamm fent, hep mennout bezañ sirus eo komz cum grano salis ; diouzh u ar selaouerien ez eo na krediñ da vat er pezh a vez lavaret.
  Cum hoc, ergo propter hoc
  Gant se, neuze dre se. Lavarenn direizh er poellerezh : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer :  Bep beure e kan ar c'hilhog, neuze e laka ar c'hilhog an heol da sevel. . Gwelit Non causa pro causa.
  Cum nexum faciet mancipiumque, uti lingua nuncupassit, ita ius esto
  Graet dre sklavidigezh pe dre an dorn, pa vez disklêriet dre gomz ez eo roet ar gwir. Doare ar gwir roman da wareziñ ur gevrat : dre nexum en em lakae an amprester dindan beli ar prester – pe e lakae unan eus e vugale – betek ma vefe daskoret ar mad a oa prestet ; dre mancipium e veze savet ul lid dezvekaet heuliet gant ar gwerzher, ar prener, pemp test hag un den a zalc'h ur ventel, ma tremen arouez ar mad eus dorn ar gwerzher da zorn ar prener.
  Cum notis variorum scriptorum
  Gant notennoù a bep seurt skrivagnerien. Merk war embannadurioù latin kozh.
  Cur Deus Homo
  Perak eo aet Doue da zen.
  Cura ut valeas !
  Diwall, ma vi yac'h !
  
   D 
  Da
  
  Damnant quod non intelligunt	
  Kondaoniñ a reont pezh na gomprenont ket. Frazenn implijet diwar-benn an dud sot pe dizesk.
  Damnatio ad bestias
  Kondaonidigezh d'al loened. En Henroma, un doare poan a varv ma veze ar gondaonidi roet da loened ferv, en ur gaoued ganto pe er stourmva. 
  Dat veniam corvis, vexat censura columbas
  Pardoniñ d'ar brini ha heskinañ ar c'houlmed a ra ar c'hontrollerezh (Juvenal, Saturae, II:63).
  De
  
  De duobus malis minus est semper eligendum
  Eus daou zroug eo ret dibab ar bihanañ bepred (Thomas von Kempen, De Imitatione Christi III-12-2).
  De facto
  Hervez ar fed, e gwir.
  De gustibus et coloribus non disputandum
  War blizidigezh na livioù n'eus ket d'ober kaozioù.
  De jure
  Hervez ar gwir , hervez ar reizh.
  De jure uxoris
  Hervez gwir ar wreg. Gwir ur gwaz dre ar galloudoù a zo gant e wreg.
  De minimis non curat prætor
  Ar pretor ne ra forzh gant an traoù dister. Kement ha "komandant", "penn", e talvez praetor/pretor.
  De mortuus aut bene aut nihil
  Diwar-benn ar re varv : netra nemet mad. Arabat eo lavaret droug diwar-benn ar re varv.
  De mortuis nihil nisi bene
  Eus ar re varv ne ranker lavarout nemet traoù mat.
  De omnibus dubitandum
  Arvar war pep tra. Ger-stur Karl Marx.
  De profundis clamavi
   Eus ar goueled em eus galvet . Kantik.
  De visu
  Diouzh gwelout.
  Decet imperatorem stantem mori
   D'un impalaer e tere mervel en e sav  (Vespasian).
  Degetetur corium de tergo meo
  Diwar ma c'hein eo kemeret al lêr, da lavaret eo "em riskl e reer an dra-mañ" (Titus Maccius Plautus, Epidicus, I:65) ; gwelit L. F. Sauvé ivez, #648 notenn 1, pp. 92-93.
  Delicta juventutis meæ
   Fazioù ma yaouankiz .
  Deus ex machina
  Doue (deuet) e-maez an ardivink. Damveneg eus an doueed ha doueezed lakaet da zont a-us al leurenn-c'hoariva gant ardivinkoù ijinus ha koustus hag a ziskoulme en un taol an holl gudennoù a oa bet rouestlet er pezh a-raok pa veze poent d'ar pezh echuiñ.
  
  Di
  
  Di lanatos pedes habent
  An doueed o deus treid gloan (Petronius, Satiricon, XLIV).
  Di te ament
  An doueed ra 'z pennigo.
  Di te incolumem custodiant
  An doueed ra 'z kwarezo.
  Dictum, factum
  Lavaret, graet.
  Dies ater
  Devezh du, un devezh fall. An eneb da Albo lapillo diem notare.
  Dies dominica
  Deiz an aotrou ; ar Sul, deiz kentañ ar sizhun, en Iliz katolik roman.
  Dignus barba majorum
  Den a vuhezegezh hen.
  Disciplina in civitatem
  Kelennadurezh evit ar geodedourelezh ; ger-stur an Ohio State University e Columbus.
  Discipulus est prioris posterior dies
  Skoliad an deiz a-raok eo an deiz war-lerc'h.
  Discite iustitiam moniti et non temnere divos
  Deskit kelennoù ar justis ha na disprizañ an doueed (Vergilius, Aeneis VI:620).
   Distinguo
   Gwelout a ran ar c'hemm. Troienn a vez implijet dre fent evit ober goap ouzh ar c'hemmoù ken bihan ma'z int dister ha dibouez, ha dreist-holl ouzh ar re o c'hav pouezus.
  Divide et impera
   Rann ha ren . Un doare all eo Divide ut imperes, Rann ma reni.
  Divitiae bona ancilla, pessima domina
  Ur servijourez vat eo ar binvidigezh, hag an itron washañ. Ret eo d'an den bezañ mestr war e binvidigezh, arabat eo e vefe e binvidigezh mestrez warnañ.
  
  Do
  
  Do ut des, do ut facias, facio ut des, facto ut facias
  Reiñ a ran evit ma rofes, reiñ a ran evit ma rafes, ober a ran evit ma rofes, ober a ran evit ma rafes.
  Doctus cum libro
   Desket gant ul levr . Troienn implijet diwar-benn tud ha n'ouzont netra hep mont da glask en ul levr. Gwechall ez eus bet klevet ur c'helenner oc'h ober goap ouzh ur skoliad a oa bet tapet oc'h adskrivañ ar pezh en doa kavet en ul levr : « Doctus cum libro, asinus (azen) au tableau (ouzh an daolenn) ! ».
  Dolores Tantali
  Poanioù Tantali. E Gwengelouriezh Henc'hrezh, Tantalos, mab da Zeus ha d'an nimfenn Plouto, a brofas d'an doueed ur pred ma servijas dezho ur geusteurenn aozet diwar kig e vab Pelops. Kondaonet e voe Tantalos d'ur boureviadur a zo chomet brudet : lakaet e voe Tantalos e kreiz ur stêr ha dindan ur wezenn karget a frouezh, me da hesk e ya ar stêr pa stou Tantalos evit evañ, hag an avel a bella skourroù ar wezenn pa astenn e zorn da dapout ur frouezenn. (Homeros, Odysseia, kan XI).
  Dolus an virtus quis in hoste requirat ?
  Gwidre pe galon, dirak an enebour ne vern.
  Dominus vobiscum
  An Aotrou (Doue) ra vo ganeoc'h, bomm en oferenn gatolik roman.
  Dr
  
  Dramatis personæ
  Tudennoù ar pezh-c'hoari, al listennad anezho.
  Du
  
  Ducunt volentem fata, nolentem trahunt
  Ambroug an hini a bleg dezhi a ra ar blanedenn, ha sachañ war ar re na reont ket. Lavar stoikian diwar-benn ar Blanedenn, ar fatum.
  Dulce et decorum est pro patria mori
  C'hwek ha kaer eo mervel evit ar vro (Quintus Horatius Flaccus, Carmina III, II.13) ; a vez lavaret gant ar re vev diwar-benn ar blijadur da vervel.
  Dum spiro, spero
  E-keit ma analan ec'h esperan .
  Duos habet et bene pendentes ! 
  Div en deus, hag istribilhet mat ! Lavaret a-hervez pa vez kurunennet ar pab, abaoe istor ar babez Janed, da welout ha n'eo ket ur vaouez eo ar pab nevez.
  Dura lex sed lex
  Kriz eo al lezenn, met al lezenn eo. A vez lavaret diwar-benn ul lezenn pe reolenn a ranker lakaat da dalvezout, pegen displijus bennak e ve. 
  Dura necessitas
  Kriz eo an dra pa vez ret. « Ouzh ret n'eus ket a remed » eo ar c'hrennlavar brezhonek.
  Durate et vosmet rebus servate secundis
  Bezit gouzañvus hag en em erbedit evit an dazont (Vergilius, Aeneis, I, 207).
  Dux bellorum
  Penn brezel.
  
   E 
  
  E fructu arbor cognoscitur
  Diouzh he frouezh ec'h anavezer ar wezenn. Ha diouzh e oberoù, an den.
  E pluribus unum
  A lies, unan. Unan eus an tri ger-stur a zo war Siell Veur SUA.
  Ecce homo
  Setu an den eme Bontius Pilatus pa ginnigas Jezuz d'ar bobl.
  Eloquentia sagitta
  An helavarded eo (ma) saezh. Dre ar prezeg e e tizhan ma fal hag e tiarbennan pep enebiezh.
  Errare humanum est
  Perzh an den eo faziañ (Eosten Hippo, [Sermones CLXIV:14]). Dre fazi e vez lakaet war gont Seneca ar Yaouankañ, pa ne gaver ar frazenn-se neblec'h en e oberoù.
  Errare humanum est, sed perseverare diabolicum
  Perzh an den eo faziañ, met perzh an diaoul eo derc'hel da ober. Setu al lavarenn en he fezh : Humanum fuit errare, diabolicum est per animositatem in errore manere "Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo menel er fazi dre lorc'h" (Eosten Hippo, Sermones CLXIV:14).
   Et 
  
  Et alii
  Hag ar re all, skrivet et al. pe e.a peurliesañ.
  Et caetera desunt
  Ha mankout a ra ar peurrest, berraet dre Et cætera ha skrivet etc. peurliesañ.
  Etiamsi omnes, ego non
  Goude (ma rafe) ar re all me ne rin ket, hervez Aviel Mazhev 26:33. Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego numquam scandalizabor "Zoken ma strebot an holl en abeg dit, biken ne rin-me" eo ar frazenn e gwirionez.
  Et in Arcadia ego
  Hag en Arcadia (emaon-) me (ivez). Eno evel e pep lec'h emañ ar Marv. Anv div daolenn gant al livour gall Nicolas Poussin, diwar ar werzenn latin.
   Ex 
  
  Ex abrupto
  Reut, trumm ; evel ab abrupto.
  Ex abstracto
  Diwar un dra difetis.
  Ex æquo
  Rampo.
  Ex bellis bella serendo
  Diwar brezelioù e hader brezelioù (Titus Livius, Ab Urbe condita, XXI.10).
  Ex core pleno 
  A galon leun
  Ex falso sequitur quod libet
  Eus an dra faos e teu pezh a garer – Reolenn ar poellata : adalek ul lavarenn faos e c'haller tennañ n'eus forzh petra, n'eus forzh peseurt kentel faos ivez.
  Ex libris
  A zo un darn eus levrioù unan bennak.
  Ex luna scientia
  Digant al loar, gouiziegezh. Ger-stur ar gefridi Apollo XIII war-du al Loar.
  Ex nihilo
  Diwar netra.
  Ex pede Herculem
  Dre e droad ec'h anavezer Herakles. "Troad Herakles" e oa unanenn muzulioù an hedoù en Henc'hres ; dre ma oa 600 troad (190 m) hirder ar c'hentañ sportva olimpek e c'heller kendastum e oa 31,66 cm hirder treid Herakles – botoù ment 48 eta.
  Ex post facto
  A-c'houde ar fed. Ul lezenn zo ex post facto pa vez embannet a-c'houde ur fed ha pa vez kildalvoudek, da lavaret eo pa dalvez evit ar fed-se ivez.
  Exempli gratia
  Da skouer, berraet alies dre e.g..
  Experto crede
  Bez fiziañs er c'hevarouezour.
  Extrema unctio
  Nouenn, sakramant a vez roet en Iliz katolik roman d'ar glañvidi a zo war-nes mervel.
  Extremis malis extrema remedia
  D'ar gwashañ poanioù ar c'hreñvañ remedoù.
  Ex voto suscepto
  Hervez ar gouestl a zo bet graet. Berraet alies en ex-voto, "engouestl" evit envel un daolenn, un draez, ur blakenn warno ur frazenn a anaoudegezh-vat a lakaer en un iliz pe ur chapel da vont gant ur gouestl pe da drugarekaat a-c'houde sevenadur ur gouestl.
  
   F 
  Fabula, sed vera
  Un istor, met unan gwir.
  Fac simile
  Graet heñvel. E meur a yezh e komzer eus ur fac-simile, ur seurt luc'heilad, a roas ar ger faks.
  Factis, non verbis
  Fedoù, ket gerioù. Dre ober, ha n'eo ket dre gomz hepken.
  Falsa est fiducia formae
  Touellus eo fiziout e kened ar stumm.
  Fata viam invenient
  Ar blanedenn a gavo he hent (Vergilius, Aeneis X:113) ; doueez an tonkadur e oa Neuna Fata, a droas da Nona, unan eus an teir Farkezenn a neze buhezioù an dud kent troc'hañ an neudenn, Decima ha Morta o vezañ an div c'hoar all. 
  Felix alterius cui sunt documenta flagella
  Eürus an den a dap kentel diwar skourjezadurioù un den all.
  Felix culpa
  Fazi chañsus.
  Felix qui potuit rerum cognoscere causas
  Evurus neb a c'hall anaout goueled an traoù (Vergilius, Georgicon II:490).
  Festina lente !
  Hastañ goustad!, a-hend-all e ranker hastañ buan, a zo skuizhusoc'h.
  Fiat lux
  Ra vo gouloù, urzh a-berzh Doue pa voe krouet ar bed gantañ, hervez Levr ar C'heneliezh 1:3.
  Fide, sed cui vide
  Bez fiziañs, met sell mat ouzh piv.
  Fides quaerens intellectum
  Ar feiz hag a glask kompren.
  Finis coronat opus
  Ar fin an hini eo kurunenn an oberenn, ne vern an hent gant ma c'heller degouezhout.
  Flagrante delicto
  War an tomm, a-greiz drougober. Bezañ tapet flagrante delicto : bezañ tapet e gwall.
  Fluctuat nec mergitur
  Hejañ a ra met mont d'ar strad ne ra ket. Ger-ardamez Pariz.
  Forma raro cum sapientia
  Dibaot e vez kened ha furnez.
  Fortes fortuna juvat pe Audaces fortuna juvat
  Ar re zispont a laouena gant ar chañs. Ret eo krediñ ober evit kaout chañs.
  Fortuna caeca est
  Dall eo ar chans.
  Fortuna est rotunda
  Stummet evel ur rod eo ar chañs.
  Fortuna vitrea est ; tum cum splendet, frangitur
  Graet diwar gwer eo ar chañs ; pa vez o lintraouiñ e torr.
  Furor arma ministrat
  Ar fulor a bourvez armoù.
  
   G 
  Gallinae filius albae
  Mab ar yar wenn, a-zivout un diougan mat (Juvenal, Saturae XIII:141).
  Gladius legis custos
  Ar c'hleze diwaller al lezenn. Sturlavar e Pariz ouzh Palez ar Justis. Rankout a ra an nerzh (polis, arme) servij al lezenn.
  Gloria victis !
  Gloar d'ar re drec'het!, enebet ouzh Væ victis !.
  Gradus ad Parnassum
  Pignadenn gant ar Parnassos. Un dornlevr evit ar studierien, a-zivout al lennegezh, ar sonerezh pe an arzoù dre vras.
  Grammatici certant
  Dizemglev zo etre an dud desket diwar-benn an dra-se.
  Grosso modo
   Dre vras, war-bouez nebeut.
  Gutta cavat lapidem - non vi, sed sæpe cadendo
  Kleuziañ ar maen a ra an dakenn, n'eo ket dre nerzh, met dre gouezhañ alies. Diwar Epistulae ex Ponto, gant Ovidius evit al lodenn gentañ.
  
   H 
  Habemus papam
  Ur pab hon eus. A glever a-raok diskuliadur anv ar pab nevez.
  Habent sua fata libelli
  O flanedenn o devez al levrioù.
  Hannibal ante portas pe Hannibal ad portas
  Emañ Hannibal e toull an nor. N'eus ket amzer da gaozeal, ret eo mont d'an emgann.
  Heri servus, hodie liber
  Sklav dec'h, dishual hiziv.
  Hic et nunc
  Amañ ha bremañ.
  Hic sunt dracones
  Amañ ez eus erevent.
  Hic sunt leones
  Amañ ez eus leoned.
  Hic Rhodus, hic salta
  Setu Enez Rodez : lamm eta.
  Historia magistra vitae est
  An Istor eo kelenner ar vuhez. Berraet eo bet frazenn Cicero ( De Oratore IX:35).
  Hoc signo vinces
  Gant an arouez-mañ e vi trec'h, klevet en ur weledigezh gant an impalaer Constantinus Iañ, emezañ, a-raok emgann pont Milvius.
  Hodie mihi, cras tibi
  Hiriv din-me, arc'hoazh dit-te.
  Hominem unios libri timeo
  Aon am eus rak den ul levr hepken (Tommaso d'Aquino).
  Homines quod volunt credunt
  An dud a gred ar pezh a fell dezho krediñ.
  Homo homini lupus est
  An den zo ur bleiz d'an den. An dud zo drouk an eil ouzh egile.
  Homo sum: humani nil a me alienum puto
  Den on : netra eus an den ne gavan estren din (Terentius, Heauton Timorumenos, Actus I-I.i:77).
  Hora fugit, stat jus
  Tec'hel a ra an eur, chom a ra ar gwir.
  Horas non numero nisi serenas
  An eurioù ne gontan ket, nemet seder e vefent, skrivet war un horolaj-heol.
  Horresco referens
  Krenañ a ran ouzh en lavarout.
  Horribile dictu
  Euzhus da lavarout.
  Humana cuncta sic vana
  Evel-se eo goullo pep tra denel.
  
   I 
  I
  Kae. Doare-gourc'hemenn ar verb ire (mont). Berroc'h frazenn latin n'eus ket.
  I.H.S.
  Iesus Hominum Saluator, "Jezuz saveteer mab-den.
  Ibidem
  Er memes lec'h, skrivet ibid. peurliesañ.
  Id
  
  Id est
  Da lavarout eo, berraet alies dre i.e..
  Idem
  Ar memes tra.
  Ig
  
  Ignoratio elenchi
  Stagadennoù a ziouiziegezh. Fazi poellata en daelerezh, pa zedastumer ur brouenn a zo disheñvel diouzh an dodenn : pe vreutaer a-zivout un dra a c'haller ober pe get, un ignoratio elenchi eo dezastum e rankfed gallout ober.
  Ignorantia iuris nocet
  Chom hep anaout ar gwir a noaz. Gwelloc'h d'an nen anaout al lezenn.
  Ignorantia juris neminem excusat 
  Chom hep anaout ar gwir n'eo digarez da zen.
  Ignorantia legis non excusat
  Chom hep anaout ar gwir n'eo ket digarez.
  Ignoti nulla cupido
  Ne c'hoantaer ket pezh n'anavezer ket (Ovidius, Ars amatoria III:397).
  In
  
  I.N.R.I.
  Iesus Nazarenus Rex Iudaerum, "Jezuz Nazaret Roue ar Judeaned". Tennet eus Aviel Yann 19:19, ma kont Yann an Avielour e lakaas Pontius Pilatus engravañ al lavarenn-se a voe lakaet war ar groaz. Gwelit Titulus Crucis.
  In cauda venenum
  El lost emañ ar binim. Hag e dibenn ar frazenn (latin), pe ar brezegenn, pe ar pennad-skrid, emañ ar gerioù drouk.
  Incipit
  Deraouiñ a ra, gerioù kentañ ur skrid.  Paol, emañ ho koan war an daol ! Deuit da zebriñ ho koan !  eo incipit "Itron Varia Garmez" Youenn Drezen.
  In dubio pro reo
  En arvar e ranker lezel an tamallad.
  In fine
  En diwezh, a-benn ar fin.
  In girum imus nocte et consumimur igni
  Treiñ a reomp en noz ha devet gant an tan. Un amzrec'had an hini eo : tu zo da lenn a zehou da gleiz, evel ar ger radar.
  In maxima potentia minima licentia
  Er galloud brasañ emañ ar frankiz vihanañ.
  In medias res
  E-kreiz an traoù. Tro-vicher (danevelliñ, filmaozañ) a dalv da gregiñ gant un danevell e-kreiz an ober, pe pa vez bet c'hoarvezet an darn vrasañ eus an traoù.
  In medio stat virtus
  Er c'hreiz emañ ar vertuz... ha n'eo ket en daou benn pellañ ; par d'an henc'hresianeg μηδεν αγαν mêdén ágan, "(na ra) netra betek re".
  In naturalibus
   En e noazh.
  In partibus infidelium
  Er brioù difidel". Er relijion gatolik, un eskob in partibus zo un eskob a zo anvet e douaroù ha n'int ket kristen pe kristenekaet.
  In pettoEn askre.
  In silicoEr silikiom, da lavaret eo dre urzhiataer.
  In situWar an dachenn.
  In statu quo anteEr stad a oa a-raok.
  In vino veritasEr gwin emañ ar wirionez.
  In vitroEr werenn, en unan eus endalc'hoù gwer a gaver en un arnodva.
  In vivoEr bev , da lavarout eo war an dachenn peurvuiañ, pe en ur boud bev pa gomzer eus arnodoù bevoniezh.
  Incredibile dictuDigredus da lavarout.
  Invidus vicini oculusC'hoantus eo lagad an amezeg (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum, 4. 28. 20).
  Inflat se tanquam ranaC'hwezañ a ra evel ur ran.
  Innocentia eloquentiaHelavar eo an digablusted. N'en devez ket ezhomm an den digablus da ziskouez e zigablusted.
  Innocentia ubique tutaE surentez e vez an den direbech e pep lec'h.
  Inter arma silent legesEn amzer a vrezel eo mut al lezennoù.
  Inter fæces et urinam nascimurEtre kaoc'h ha troazh e vezomp ganet (Eosten Hippo).
  Intra murosE diabarzh ar mogerioù, pa gomzer eus mogerioù ur gêr gloz.
  Ip-ir-is-it
  
  Ipso facto Dre an ober-se end-eeun.
  Ira furor brevis estAr gonnar zo follentez berrbad.
  Irritare crabronesKonnariñ ar sardon, a zo kement ha skeiñ eoul war an tan.
  Is fecit, cui prodestEñ an hini en deus graet, an hini en deus splet. Evit gouzout piv en deus graet un torfed n'eus nemet klask gouzout piv a c'hounez diwarnañ.
  Is pater est quem nuptiæ demonstrantAn tad eo an hini a zo diskouezet gant ar briedelezh. Kement-se a dalveze en un amzer ma ne gomzed ket a dad naturel.
  Istos quos nova artificia docuit famesAr re o deus desket troioù dre o naon (Seneca ar Yaouankañ, [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep2.shtml Epistulae Morales ad Lucilium II, XV:7).
  Ita vitaEvel-se emañ ar vuhez.
  Ite missa estKit, echu eo an oferenn. Gerioù diwezhañ an oferenn latin. A vez da gompren gant ar gristenien : Kit, kaset oc'h dre ar bed da embann an Aviel.
  Iu
  
  Iunctis viribusGant nerzhioù unanet, unaniezh a ra nerzh.
  Iurare in verba magistriTouiñ dre c'herioù ar mestr.
  Iuventus stultorum magisterAr yaouankiz eo mestrez ar re sot.
  
   L 
  Labor omnia vincit improbusAl labour dalc'hus a zeu a-benn a bep tra.
  Laborare est orareLabourat zo pediñ. Abalamour da se eo e vez lakaet ar venec'h da labourat e manatioù zo.
  Lapsus calamiRamp ar raosklenn (ar raosklenn a skrived ganti, ha n'eo ket an hini a soned ganti, ar sirinks).
  Lapsus linguæ Ramp an teod, a lavarer lapsus hep mui alies.
  Latet anguis in herbaAn naer kuzhet er geot (Vergilius, Eclogues III.93) : un dañjer dic'hortoz a zeu war wel a-daol-trumm – evel trubarderezh ur falsvignon.
  Laudate puerumMeulit ar bugel.Laudator temporis actiMeuler oberoù an amzer gwechall. An den a zisplij dezhañ doareoù an amzer-vremañ hag a gav gwell re an amzer dremenet ; diwar Horatius, [Ars Poetica, 173].
  Lectio brevior, potiorSeul verroc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h.
  Lectio difficilior, potiorSeul ziaesoc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h. 
  Levius fit patientia quidquid corrigere nefas;Gant ar basianted e vez skañvoc'h kement tra n'haller ket reizhañ. Horatius. 
  Libri muti magistri suntKelenerien vut eo al levrioù.
  Lignum curvum numquam rectumUr skourr kromm ne vo biken eeun. Da vezañ tostaet ouzh  Aesoc'h eo plegañ plantenn / Evit n'eo displegañ gwezenn , meneget gant L. F. Sauvé, #488, pp.78-79.
  Loc. cit.En hevelep lec'h ha meneget a-raok.
  Locus medius tutus estDiriskl eo al lec'h kreiz.
  Longa est vita si plena estHir eo ar vuhez mard eo leun.
  Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciuntZoken ar vugale a oar ez eus daou bred en hini a anver "hir", hag unan en hini a anver "berr" (Quintilius, Institutiones, IX, 4, 47 diwar-benn ar gwerzaouerezh latin). Gwelit Brevis in longo.
  
   M 
  Ma
  
  Macte animo ! Generose puer, sic itur ad astra Nerzh-kalon ! Bugel hael, evel-se eo ez eer betek ar stered.
  Magister dixitAr mestr en deus lavaret.
  Magister meus asinusMa mestr zo un azen.
  Magistra vitae philosophiaAr brederouriezh eo kelennerez ar vuhez (Cicero, Tusculanae Disputationes, II.15).
  Magna Carta LibertatumKarta Veur ar Frankizoù, bet sinet gant Yann Dizouar d'ar 15 a viz Mezheven 1215 a-benn lakaat termen d'ur brezel-diabarzh bet kaset gant baroned Bro-Saoz.
  Magna cum laudeGant kalz a veuleudi.
  Magna Europa est Patria NostraEuropa Veur eo hor Mammvro. Sturienn dalc'hidi ar vroadelouriezh europat.
  Magna GraeciaGres Veur.
  Magna parsAn darn vrasañ.
  Magnae spes altera RomaeEil goanag Roma(Vergilius, Aeneis XII:168).
  Magni nominis umbraSkeud un anv meur - En ur pezh-c'hoari latin, goude marv he breur Britannicus e lavar Octavia  ne choman war an Douar nemet evit bezañ skeud un anv meur .
  Magnificat
  Incipit Kantik ar Werc'hez en Aviel Lukaz 1:46, a zo Magnificat anima mea Dominum, "Ma ene a veura an Aotrou".
  Magno cum gaudioGant levenez vras.
  Magnum opusOberenn veur.
  Magnus liber magnum malumUl levr bras zo un droug bras. Gwelloc'h eo berr ha sklaer eget hir ha brizh.
  Major e longinquo reverentiaA bell ec'h estlammer gwell. Pa weler an dud a renk uhel a dost e weler ez int eveldomp.
  Maiora premuntTraoù brasoc'h zo mallus, poent bras eo ober war-dro traoù pouezusoc'h.
  Maiores pennas nidoDivaskell brasoc'h eget an neizh (Horatius, Epistulae I, XX:21).
  Mala fideFeiz fall.
  Mala fides superveniens non nocetAr feiz fall o tont war-lerc'h ne noaz ket. Er gwir, solius e chom ur gevrat bet sinet etre div gevrenn a feiz vat, zoken mar c'hoarvez gant an eil pe eben bezañ a feiz fall goude ar sinadur.
  Mala herba cito crescitBuan e kresk al louzoù fall. Aesoc'h eo ober ar fall eget ar mad.
  Mala mala mala sunt bonaMat eo an avaloù fall evit an droug dent.
  Mala malus mala mala datUn avalenn fall a ro avaloù fall.
  Mala quia vetitaFall rak berzet (benel).
  Mala sunt vicina bonisAmezek d'an traoù mat eo an traoù fall (Ovidius, Remedia Amoris 323).
  Mala tempora currunt sed peiora paranturAmzerioù fall zo warnomp met gwashoc'h zo e gor (Cicero [?]).
  Male captus bene detentusPaket fall, dalc'het mat. Er gwir : pakadur dilezenn ur gwalloberour ne vir ket ez eo lezennel e vac'hadur. 
  Male parta, male dilabunturAr pezh a zo bet gounezet e gaou zo kollet e gaou.
  Mali corvi malum ovumDa vran fall, vi fall.
  Malitia supplet aetatemAn drougiezh a ra evit an oad . Er gwir : atebek e vez ur gwalloberour minor pa oar ez eo e-maez lezenn ar pezh emañ oc'h ober.
  Malitiis non est indulgendumTrugarez ebet d'an drougiezh.
  Malo periculosam libertatem quam quietum servitiumGwell eo din ar frankiz dañjerus eget ar sklaverezh peoc'hus. Meneget gant Jean-Jacques Rousseau, Du Contrat social, principes du droit politique, III-4 ha skrivet gant Thomas Jefferson en ul lizher da James Madison d'an 30 a viz Genver 1787.
  Maluisses cloacas Augeae purgareGwelloc'h e vije bet deoc'h naetaat kanioù-skarzh Augeae (Seneca ar Yaouankañ, Apocolocyntosis divi Claudii, 7). Lod labourioù ret zo gwashoc'h eget kur vrudet Herakles.
  Malum discordiaeAval a zizunvaniezh. Draen-fuilh ; diwar an aval aour a voe roet da Afrodit gant Pâris, a gasas da Vrezel Troia.
  Malum est mulier sed necessarium malumUr fall eo ar vaouez, hogen ur fall rekis.
  Malum in seFall dre e natur. Un torfed malum in se zo anavezet e gwir an darn vuiañ eus ar broioù, evel ar muntr pe ar gwadorged. 
  Malum prohibitumFall dre lezenn eo an holl dorfedoù n'int ket malum in se.
  Malum quo communius eo peiusSeul baotoc'h ur gwall, seul washoc'h.
  Mandata principumKefridioù ar renerien. Lizheroù kaset gant an impalaerien da lod reizhaouerien evit reiñ an urzh dezho da ober un dra bennak da-geñver un emvod pe un afer a denn d'o c'harg.
  Mandatum morte resolviturDa get ez a ar gefridi gant ar marv.
  Manibus date lilia plenisRoit lili a-zornadoù (Vergilius, Aeneis VI, 883).
  Mantua me genuit, Calabri rapuere, tenet nunc Parthenope; cecini pascua rura ducesMantova am ganas, Calabria am skrapas, Napoli am dalc'h bremañ ; kanet em eus ar peurvanoù, ar maezioù, an harozed. Bezskrivadur Vergilius.
  Manu militariGant dorn an arme, dre nerzh ; heñvel ouzh Manus milites.
  ManumissioFrankizadur, lakaat ur sklav en e frankiz ; tri doare manumissio a oa :
  • manumissio per vindictam, "frankizadur dre ar wialenn", ma veze lakaet ar slav en e frankiz dre ziouer a zifenn digant e vestr dirak ul lezvarn ; en e frankiz e oa an den goude bout resevet un taol skañv a-berzh ar barner gant ur wialenn ;
  • manumissio censu, "frankizadur dre niveradur", ma veze lakaet ar sklav en e frankiz en abeg ma ne oa ket bet kontet da-geñver renabl sklaved e vestr ;
  • manussimo testamento, "frankizadur dre destamant", ma veze lakaet ar sklav en e frankiz dre destamant e vestr.
  Manus celer deiDorn prim Doue.
  Manus dei Dorn Doue.
  Manus manum lavat  An dorn a walc'h an dorn.  E brezhoneg bemdez : An eil dorn a walc'h egile.
  Manus milites Gant dorn ar soudarded, da lavarout en un doare rust, dreist-holl pa vezer lakaet er-maez eus un ostaleri manu militari.
  Manus multae, cor unumLies dornioù, ur galon hepken.
  Mare clausumMor serr. Er gwir etrebroadel, ur mor pe forzh pe tachennad dour a zo bageadus, renet gant ur Stad ha berzet d'ar Stadoù all. Enebet ouzh Mare liberum.
  Mare liberumMor frank. Dourioù etrebroadel, enebet ouzh Mare clausum.
  Mare nostrumHon mor-ni, da lavaret eo diazad ar Mor Kreizdouar.
  Margaritas ante porcosPerlez dirak ar moc'h. A vez lavaret diwar-benn traoù brav diskouezet da dud dizesk.
  Mater artium necessitasAr rekiz eo mamm an ampartiz.
  Mater DeiMamm Doue.
  Mater facitMamm er gra.
  Mater familiasMamm ar familh.
  Mater semper certa, pater autem incertus vel pater numquamDivarteze bepred e vez ar vamm, met diasur pe dianav e vez an tad.
  Materia medicaDanvez mezegel, ar renabl eus perzhioù mezegel ur mil plantenn ha maen bennak, savet gant Pedanis Dioskoridês (~25 - ~90) dindan an talbenn Περὶ ὕλης ἰατρικῆς Peri hulês iatrikês, "A-zivout an danvez mezegel" ha troet e latin evel De Materia Medica e 1453.
  Materiam superabat opusTrec'h e oa al labour war an danvez (Ovidius, Metamorphoses II-2.5).
  Matre pulchra filia pulchriorMamm genedus, merc'h kenedusoc'h (Horatius, Carmina I, XVI-1.
  Matutina parum cautos iam frigora mordentRev ar beure a zant ar re zibreder (Horatius), Sermones II-6:45).
  Maxima debetur puero reverentiaAr brasañ azaouez zo dleet d'ar vugale (Juvenal, Saturae XIV-47).
  Maximum ius est saepe maxima iniuriaAlies e vez ar reishañ ar flemmusañ. A-wechoù e vez diaes d'an den klevet ar wirionez diwar e benn.
  
  Me
  
  Me vexat pedeDebron am eus em zroad, emaon war-nes argas an den-se hegasus a-daolioù troad.
  Mea navis aëricumbens anguillis abundatMa aerrikler zo leun a silioù. Ur frazenn "latin" bet savet diwar The Dirty Hungarian Phrasebook ("An dastumad lous lavaredoù hungarek"), ur sketch gant Monty Python a ra goap eus distervez al levrioù-treiñ eus an eil yezh d'eben a vez gwerzhet d'an douristed er bed a-bezh.
  Mea culpa Dre ma faot, tennet eus ur bedenn gatolik e latin anvet Confiteor ("Anzav a ran").
  Media vita in morte sumusE kreiz ar vuhez emaomp er marv. Tennet eus ar skrid Liber Ymnorum (sic), bet kendastumet e 884 gant ar soner suis Nolker ar Besteod, Notcerus Balbulus e anv latin.
  Medium certum
  Asur eo an hent kreiz.
  Medice, cura te ipsum
  Mezeg, en em bare da-unan.
  Medicus curat, natura sanat 
  Prederiañ a ra ar mezeg, pareañ a ra an natur. N'eo ket ar mezeg a zo kaoz pa wella d'ur c'hlañvour.
  Medicus non accedat nisi vocatur
  Ne zeu ket ar mezeg tre mar n'eo ket galvet. Unan eus reolennoù Hippokrates.
  Medio tutissimus ibis
  Dre hent ar c'hreiz ez i gant ar surentez vrasañ (Ovidius, Metamorphoses, II-137).
  Mediolanum captum est
  Paket eo Milano.
  Mel in ore, verba lactis, fel in corde, fraus in factis
  Mel er genoù, laezh er c'homzoù, bestl er galon ha flodoù en oberoù. Skrivet gant ur manac'h er Grennmazer diwar-benn un den pilpous. 
  Meliora
  Gwell, liester nepreizh an anv-gwan melior. "War-du ar gwell bepred" eo an droidigezh a vez roet pa vez implijet evel ger-stur, evel gant University of Rochester e Rochester (New-York). 
  Melita, domi adsum
  Karedig, er gêr emaon. Troidigezh ar frazenn saoznek Honey, I'm home gant ar fentigellour amerikan Henry Beard (*1945).
  Melius abundare quam deficere 
  Gwell eo re eget re nebeut. 
  Melius est reprehendant nos grammatici quam non intelligant populi
  Gwelloc'h eo e vefemp karezet gant yezhadurourien eget poblañsoù na gomprenont ket. Pennabeg ar  brezhoneg beleg . 
  Melius re perpensa
  (Goude) gwelloc'h priziadenn an dra e c'haller kemmañ ali diwar e benn. 
  Melius scitur Deus nesciendo
  Gelloc'h ez anavezer Doue en diouiziegezh (Eosten Hippo, De Ordine II-16:44).
  Melle litus gladius
  Kleze melet (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum I-VIII-57).
  Mellitum venenum, blanda oratio
  Pistri melek, prezeg c'hwek. Disfiz zo da gaout diouzh an helavarded, rak ar wirionez n'he deus ket ezhomm a ginkladur. 
  Memento audere semper
  Bez soñj da glask, bez soñj da grediñ ober bepred.
  Memento homo, quia pulvis es et in pulverem reverteris
  Dalc'h soñj, den, ez out poultrenn hag e tistroi de boultrenn (Testamant Kozh, Geneliezh III:19).
  Memento mori
  Bez soñj e varvi.
  Memento quia pulvis es
  Bez soñj ez out poultrenn/ludu.
  Memento vivere
  Bez soñj e rankez bevañ.
  Meminerunt omnia amantes
  An amourouzien o deus soñj eus pep tra.
  Memores acti prudentes futuri
  Emskiantek eus an oberoù, emouez eus an dazont. Neb a oar ar pezh a zo bet graet a c'hall rakwelet ar pezh a c'hoarvezo.
  Memoria minuitur nisi eam exerceas
  Gwanaat a ra an eñvor pa ne vez ket embreget.
  Mens agitat molem
  Ar spered a lusk an danvez (Vergilius, Aeneis VI-727)
  Mens et manus
  Ar spered hag an dorn. Sturienn ar Massassuchettes Institute of Technology (M.I.T.).
  Mens rea
  Spered an tamallad, evit deskrivañ stad spered ur gwalloberour da vare e dorfed.
  Mens sana in corpore sano
  Ur spered yac'h en ur c'horf yac'h (Juvenal, Saturae X:336).
  Mentem sanctam, spontaneam, honorem Deo et Patriae liberationem
  Spered santel, youlek, enor Doue ha dieubidigezh e vammvro. 
  Mero et mixto imperio
  Gourc'hemenn glan ha mesket, a veze implijet gant un aotrou gladdalc'hel evit reiñ an holl c'halloudoù politikel ha lezvarnel d'ur gwaz dezhañ.
  Metri causa
  En abeg d'ar werzhaouriezh. Implijet evel digarez pa vez fall ur varzhoneg.
  
  Mi
  
  Miles gloriosus
  Ar soudard fogaser, anv ur gomedienn latin gant Plautus.
  Minatur innocentibus qui parcit nocentibus
  Neb a espern ar c'habluz a c'hordrouz an digabluz.
  Minimum minimorum
  Ar bihanañ eus ar re vihanañ.
  Minor esca maioris.
  Ar brasañ a zebr ar bihanañ.
  Minus dixit lex quam voluit
  Al lezenn he deus lavaret nebeutoc'h eget na venned. 
  Mirabile dictu
  Souezhus da gontañ.
  Mirabile visu
  Souezhus da welout.
  Miscerique probat populos et foedera iungi
  Asantiñ a ra gant meskañ ar pobloù hag o c'hevreañ. Sturienn Trinidad ha Tobago.
  Misera contribuens plebs
  Ar werin baour hag a bae tailhoù. Atav e vez ar re baourañ bec'hiet gant an tailhoù. Deveret eo misera contribuens plebs eus Horatius, Sermones I-VIII-10, hag enskrivet eo bet e lezenn II, 1751 Parlamant Hungaria (Corpus Iusris Hungarici).
  Misera est magni custodia censusDiaes-bras eo mirout ur binvidigezh vras (Juvenal, Saturae XIV-304).
  Misera est servitus ubi ius est aut incognitum aut vagumDiaes bras eo sentiñ el lec'h ma vez dianav pe diasur al lezenn. 
  Miserabile visuTruezus da welout.
  Miseremini MusaeHo pet truez Muzezed. A vez lavaret dirak un oberenn arzel savet fall, ur varzhoneg peurgetket.
  MiserereHo pet truez.
  Miserere nobisHo pet truez ouzhimpMissi dominici (Tud) kaset gant an aotrou,  Missus dominicus  en unander ; kannaded ar galloud karolingat a zeue da evezhiañ derc'houezourien ar roue.
  Missio DeiMision Doue. Hervez savboent an Iliz katolik roman ez eo ar misioniñ kefridi Doue, hag an Iliz eo benveg ar gefridi-se.
  Missit me dominusAr mestr en deus ma c'haset.
  MittimusKas a reomp. El lezenn saoz, incipit al lizher a gas un tamallad d'ar vac'h, pe d'ul lezvarn all.
  
  Mo
  
  Mobilis in mobiliMonedus en (elfenn) monedus. Sturienn al lestr-spluj 'Nautilus e romant Jules Verne, Vingt mille lieues sous les mers ; an dour eo an elfenn vonedus, evel-just.
  Modo frenis utamur modo stimulis
  Gwech dre rañjennoù, gwech dre gentroù (Seneca ar Yaouankañ, [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml De Ira II, XXI:3). Gwech e ranker gorrekaat, gwech all e ranker buanaat.
  Modus dicendi 
  An doare da lavarout.
  Modus morons
  Doare an diod. Lavared brizhlatin ("latin podoù") savet diwar al latin modus, "doare" hag ar saozneg moron, "diod", evit ober goap eus an dud a ra ur fazi mantrus er poellata. Gwelit modus ponens ha modus tollens.
  Modus operandi
   An doare d'ober.
  Modus ponens
  Doare a ro da wir dre reiñ da wir. Poelloniezh : dre ar modus ponens e roer da wir an heuliad-mañ : mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B gwir mard eo A gwir.
  Modus tollens
  Doare a nac'h dre nac'hañ. Poelloniezh : dre ar modus tens e roer da wir an heuliad-mañ : mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B faos mard eo A faos.
  Modus vivendi 
  An doare da vevañ. A vez implijet dreist-holl evit komz eus un doare emglev etre tud bet oc'h en em gannañ.
  Monasterium sine libris est sicut civitas sine opibus
  Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra. Er romant Il nome de la rosa ("Anv ar rozenn") gant ar skrivagner italian Umberto Eco, bet embannet e 1980 emañ ar frazenn en he fezh :
  Monasterium sine libris, est sicut civitas sine opibus, castrum sine numeris, coquina sine suppellectili, mensa sine cibis, hortus sine herbis, pratum sine floribus, arbor sine foliis.
  "Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra, ur c'hastell disoudard, ur gegin dilestr, un daol divoued, ul liorzh diblantenn, ur bradenn divleuñv, ur wezenn dizeil."
  Monitoribus asper
  Rebell ouzh ar c'huzulioù (Horatius, Ars Poetica, 163).
  Monstrum vel prodigium
  Euzhvil pe varzh. Er gwir roman, monstrum vel prodigium a lakae ur bugel nevez-vet distummet da dostoc'h d'ul loen eget d'un den.
  Montani semper liberi
  Atav e vez dishual ar venezidi. Ger-ardamez West Virginia.
  Montis insignia calpe
  Ardamezioù Menez Calpe, sturiad Gibraltar, a oa Montis Calpe da amzer ar Romaned.
  More ferarum
  Hervez boaz al loened ferv, diwar-benn an oberoù reizhel peurvuiañ.
  More solito
  Hervez ar boaz.
  More uxorio
  Hervez boaz ar briedelezh.
  Moriamur pro rege nostro Maria Theresia
  Marvomp evit hor roue Maria Theresia, a voe huchet e 1741 gant ur vodageg Hungariz e Wien pa c'houlennas Maria Theresia, arc'hdugez Aostria, he sikour a-c'houde aloubidigezh Silezia gant Frederig II Prusia e miz Kerzu 1740.
  Morior invictus
  Difaezh e varvan. Troet ivez dre "ar marv kent an drouziwezh".
  Morituri nolumus mori
  Ni hag a zo war-nes mervel ne fell ket dimp (mervel). Tennet eus The Last Hero ("An haroz diwezhañ"), ur romant gant Terry Pratchett.
  Morituri te salutant
  Kevarc'h a-berzh ar re a zo o vont da vervel.
  Mors acerba
  Marv re abred (Cornelius Nepos, De viris illustribus, Cimon, IV).
  Mors certa, hora incerta
  Sur eo ar marv, diasur eo an eur.
  Mors est ianua vitae
  Dor ar vuhez eo ar marv.
  Mors etiam non sufficit
  Ar marv zoken n'eo ket a-walc'h.
  Mors immatura
  Marv rakkoulzek, evel hini Hektor enIlias.
  Mors omnia solvit
  Ar marv a zispenn pep tra. 
  Mors omnibus
  Ar marv evit an holl.
  Mors tua vita mea 
  Da varv-te eo ma buhez-me.
  Mors vincit omnia
  Ar marv zo trec'h war bep tra ; enebet ouzh Omnia vincit amor 
  Morte magis metuenda senectus
  Ar gozhni a ranker doujañ kentoc'h eget ar marv.
  Mortui vivos docent
  Ar re varv a gelenn ar re vev. Dre ziskejañ korfoù-marv e komprener abegoù ar marv.
  Mortuum flagellas
  Emaoc'h o skourjezañ un den marv (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum), da lavaret eo : emaoc'h oc'h abegiñ un den hag ne ra forzh ebet eus ho parnadenn. 
  Mos Maiorum
  Doareoù an hendadoù.
  Motu proprio
  Diwar e intrudu, da verkañ teulioù melestradurel a-berzh ar pab, pe embannet gant e asant.
  
  Mu
  
  Mundus vult decipi, ergo decipiatur
  Ar bed a fell dezhañ bezañ desevet, ra vezo desevet.
  Mulgere hircum
  Goro ur bouc'h (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum). Un dra na c'haller ket ober.
  Mulier est hominis confusio
  Strafuilh ar gwaz eo ar vaouez (Geoffrey Chaucer, Canterbury Tales (1476), The Nun's Priest's Tale folio 314 verso, l. 16 & The Nun's Priest's Tale:20).
  Multa fercula, multos morbos
  Lies meuzioù, lies kleñvedoù.
  Multa paucis
  Kalz dre nebeut.
  Multa renascentur quae iam cecidere
  Niverus eo an dud a ranko bezañ ganet a-nevez hag int dall dija. Da gadarnaat ar feiz e dsorc'hidigezh ar re varv.
  Multae manus onus levant
  Meur a zoarn a skañva ar bec'h.
  Multi sunt vocati, pauci vero electi
  Kalz zo galvet, nebeud zo dibabet.
  Multis e gentibus vires
  Nerzh diwar meur a bobl. Sturienn Saskatchewan.
  Multitudo sapientium sanitas orbis
  Savete ar bed eo engroeziad ar furien.
  Multo enim multoque se ipsum quam hostem superare operosius est
  'Diaesoc'h a-galz eo bezañ trec'h war an-unan eget war un enebour. (Valerius Maximus, De dictis factisque memorabilibus IV, 1, 2).
  Multum in parvoKalz e nebeut. Implijet en egor, en amzer, hag evel ar brezhoneg  e berr gomzoù .
  Multum, non multaKalz, ket lies. Gwelloc'h eo sipañ e spered war un dra hepken kentoc'h eget e stlabezañ a-dammoùigoù e-touez traoù niverus.
  Mundae vestis electio adpetenda est hominiDereat eo d'an den dibab dilhad eeun (Seneca ar Yaouankañ, Epistulae morales ad Lucilium XCII-12).
  Mundus senescitKoshaat a ra ar bed.
  Mundus vult decipi, ergo decipiaturFellout a ra d'ar bed bezañ touellet, neuze ra vo touellet.
  Munit haec et altera vincitDifenn a ra an eil, aloubiñ a ra egile. Ger-ardamez Skos Nevez. 
  Mutantur saecla animantium et quasi cursores vitai lampada traduntKemmañ a ra rummadoù ar boudoù evel rederien pebeil o treuzkas ar flammerenn.
  Mutatio libelliKemmadenn er c'hlemm (er gwir).
  Mutatis mutandisDre m'eo bet kemmet ar pezh a oa da vezañ kemmet ; a-c'houde m'eo bet graet ar c'hemmadennoù rekis.
  
   N 
  
   Na 
  
  Nam lacrimis struit insidias, cum femina ploratPa leñv ar vaouez e stegn un antell gant he daeloù (Dyonisius Cato, Disticha Catonis III:20).
  Natura abhorret a vacuoKasoni en deus an natur rak ar goullo.
  Natura non facit saltusAn natur ne ra ket lammmoù (Leibniz, en e Lezenn a gendalc'helezh).
  Naturam expelles furca, tamen usque recurretArgas an natur a-daolioù forc'h, d'ar pimperlamm e tistroio (Horatius, Epistulae I, X:24).
  Navigare necesse est, vivere non est necesseMerdeiñ zo ret, bevañ n'eo ket. Distaget gant Gnaeus Pompeius.
   Ne 
  
  Nec caput, nec pedes habensN'eus na penn na treid da gement-se ; n'eus ster ebet, « na penn na lost » da gement-se.
  Nec Hercules contra pluresN'eus Herakles ebet ouzh an engroez.
  Nec plus ultraN'eus netra gwell. N'eus ket gwelloc'h, ar pep gwellañ eo.
  Nec pluribus imparN'eo ket par da veur a hini, sturienn ar roue gall Loeiz XIV), "hini" oc'h ober dave d'an heol.
  Nec puero gladiumKleze ebet d'ur paotrig.
  Nemo auditur propriam turpidudinem allegansDen na vo klevet o komz eus e vezh.
  Nemo censetur ignorare legemDen n'eo sañset dic'houzout al lezenn, ar pezh a dalvez, er gwir, n'eus den a gement a zo aotreet da vevañ e-maez al lezennoù.
  Nemo judex in causa suaDen (ne c'hall bezañ) barner en e afer dezhañ.
  Neque ignorare medicum oportet quæ sit ægri naturaArabat d'ar mezeg chom hep anaout petra eo natur (orin) ar c'hleñved.
  Neque pessimus neque primusNa gwashoc'h na kentañ (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum, 4. 4. 22).
   Ni 
  
  Nihil lacrima citius arescitNetra ne sec'h buanoc'h eget un daeraouenn.
  Nihil obstatN'eus netra a yafe a-enep ; frazenn a ro aotre d'an Iliz katolik da embann ul levr relijiel.
  Nil novi sub soleNetra nevez dindan an heol.
  Nil sine numini(N'eus ) netra hep bolontez an doueed, a vez anavet dre an diouganoù.
   No
  
  Nocumentum documentumUr c'hloaz zo ur gentel.
  Non bis in idemKet div wech en hevelep tra. Ne c'haller ket bezañ kondaonet div wech en abeg d'an hevelep torfed.
  Non causa pro causaAbeg ebet evit abeg. Lavarenn direizh er poellerezh : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer :  Kalz yaouankizoù a selaou sonerezh hard rock ; feuls eo ar sonerezh hard rock ; peogwir e vez selaouet hard rock gant kalz yaouankizoù  e rank an holl yaouankizoù bezañ feuls. . Gwelit Non causa pro causa.
  Noli me tangereNa stok ket ouzhin. Distaget gant Jezuz, hervez ar Vulgata (Aviel Yann, 20:17).
  Nomen est omenDiougan eo an anv.
  Non est otium servisN'eus diskuizh ebet d'ar sklaved.
  Non est vivere, sed valere vita estAr vuhez n'eo ket bevañ, hogen bezañ yac'h (Marcus Valerius Martialis, Epigrammaton, VI, 70:15). Hep ar yec'hed n'eo ket dav d'an den bevañ.
  Non ficta fabula, sed vera historiaN'eo ket un istor faltaziet, un istor gwir eo.
  Non fui, fui, non sum, non curoNe oan ket, bet on, n'on ket, ne ran forzh. Bezenskrivadur a gaver berraet e  NFFNSNC .
  Non licet omnibus adire CorinthumN'eus ket aotre d'an holl da vont da Gorintos. Korintos a oa brudet da vezañ ur gêr binvidik ma oa uhel koust ar vuhez en Henamzer, hag ezhomm a oa da gaout arc'hant da vevañ eno.
  Non nobis domine, non nobis nomine sed tuo da gloriamN'eo ket evidomp Aotrou, n'eo ket en hon anv deomp, met evit da c'hloar.
  Non nova sed noveTraoù n'in ket nevez, met en un doare nevez.
  Non omnia possumus omnesAn holl n'hallont ket pep tra.
  Non sequiturNe heuilh ket, da lavaret eo n'eo ket kempoell ar c'hendastum gant ar rakdivizoù. 
  Non scholæ, sed vitæ discimusN'eo ket evit ar skol e teskomp, evit ar vuhez eo.
  Non ut edam vivo, sed ut vivam edoN'eo ket evit debriñ e vevan, evit bevañ e tebran.
  Non vestimentum virum ornat, sed vir vestimentumN'eo ket an dilhad a vrava an den, an den eo a vrava an dilhad.
  Non vini vi no, sed vi no aquæN'eo ket abalamour d'ar gwin e neuian, abalamour d'an dour e neuian. C'hoari war ar gerioù.
  Nondum amabam, et amare amabam, et secretiore indigentia oderam me minus indigentemNe garen ket c'hoazh, ha karout a raen karout ha dre un ezhomm kuzh em boa droug ouzhin peogwir ne'm boa ket ezhomm a-walc'h c'hoazh (Eosten Hippo, Confessiones III.1.1).
  Nosce te ipsumEn em anavez. Troidigezh latin ar frazenn henc'hresianek γνώθι σεαυτόν "gnôthi seautón".
  Nota beneNotit mat, taolit evezh ; berraet alies dre N.B..
  Novus ordo seclorumUrzh nevez ar c'hantvedoù (diwar Vergilius, Eclogues IV:5), unan eus an tri ger-stur a zo war Siell Veur SUA.
  
   Nu 
  
  Nulla dies sine lineaDeiz ebet hep (skrivañ) linenn ebet. Reolenn ar skrivagner.
  Nulla est medicina sine lingua latinaN'eus ket a vezegiezh hep latin. Ret eo gouzout latin a-benn bezañ mezeg. Tud zo a gompren: didalvoud eo ul louzoù hep netra skrivet warnañ.
  Nulla poena sine legeKastiz ebet hep lezenn. Arabat eo reiñ ur c'hastiz ha n'eo ket skrivet el lezenn.
  Nulla regula sine exceptioneN'eus reolenn hep he nemedenn.
  Nulla res tam necessaria est quam medicinaN'eus mann ken ret hag ar vezegiezh.
  Nulla rosa sine spinisN'eus rozenn dizraen ebet.
  Nullum gratuitum prandiumN'eus pred digoust ebet.
  Nullum malum impunitumN'eus gwallober digastiz ebet.
  Nunc est bibendumBremañ emañ evañ, da lavaret eo "evañ zo ret bremañ" (Horatius, Carmina I, XXXVII:1). Nunc est bibendum, nunc pede libero pulsanda tellus "evañ zo ret bremañ, skeiñ an douar gant un troad skañv eo bremañ" eo ar bomm en e bezh, ma c'halv Horatius da evañ ha da zañsal a-c'houde marv Kleopatra. Troet eo bet gant Horatius ur werzenn henc'hresianek gant Alkaios, Νῦν χρῆ μεθύσθην Nyn chrê methysthēn "Bremañ eo e ranker mezviñ" a-c'houde marv Myrsilus.
  
   O 
  
  Op. cit.
  O tempora, o moresA amzer, a zoareoù, da lavaret eo "pebezh mare ! pebezh doareoù !" Cicero (Orationes in Catilinam 1.2).
  Ob solum punctum caruit Martinus AselloEn abeg d'ur pik e voe kollet Asello Martinus gant Martinus. Gwelit Uno pro puncto caruit Martinus Asello.
  Oculi plus vident quam oculusMeur a lagad a wel gwell eget unan.
  Oculos habent et non videbuntDaoulagad o deus ha gwelout ne reont ket.
  Oderint, dum metuantRa vagint kasoni (ouzhin), gant ma toujint ac'hanon.
  Omne ignotum pro magnificoKement tra dianav a gaver bras. Meneget gant Sherlock Holmes.  
  Omne ignotum pro terribiliSpontus eo an holl zañjerioù dianav.
  Omnes homines sibi sanitatem cupiunt, sæpe autem omnia, quæ valetudini contraria sunt, faciuntAn holl dud a c'hoanta yec'hed dezho, met alies e reont kontrol dezhañ.
  Omnes vulnerant, ultima necatAn holl a c'hloaz, an diwezhañ a lazh. A weler war an horolajoù, pa'z eus anv eus an eurioù.
  Omnia mecum porto meaMa holl vadoù a zougan ganin. Bias Priene, unan eus seizh den fur Henc'hres,  a oa o tec'hel a-zirak alouberien pa voe harzet gant tud a oa souezhet ouzh e welet o vont hep an disterañ mad gantañ ; respont a reas Bias e oa e holl vadoù gantañ koulskoude : an eeunder, an onestiz hag ar vertuz (Cicero, Paradoxa stoicorum I, 8.
  Omnia mutantur, nihil interitPep tra a gemm, netra ne varv (Ovidius, Metamorphoses XV:165.
  Omnia vincit amorAr garantez a deu a-benn eus pep tra (Vergilius, Eclogues X:69). A c'hall bezañ lavaret ivez Amor Vincit Omnia, anv ul livadur gant Caravaggio.
  Omnibus viis Romam perveniturDa Roma e kas an holl hentoù.
  Omnis homo mendaxPep den zo gaouiatOmnium artium medicina nobilissima estA-douez an holl arzoù, ar vezegiezh eo an hini noblañ.
  Optima medicina temperantia estAr gerreizhded eo ar vezekniezh wellañ.
  Optimum medicamentum quies estAr gwellañ louzoù eo an diskuizh.
  Optimus magister bonus liberUl levr mat eo ar gwellañ kelenner.
  Ora et laboraPed ha labour. Ger-stur ar venec'h.
  Oratores, bellatores, laboratoresPedereien, brezelerien, labourerien ; ar gloer, ar soudarded, ar gouerien : teir stad pep kevredigezh, hervez an abad Ælfric of Eynsham (c. 955 – c.  1010)
  
   P 
   Pa 
  
  Panem et circensesBara ha c'hoarioù (Juvenal, Saturae X:81).
  Pauci sed boniNebeut, hogen mat.
  Pax melior est quam iustissimum bellumGwelloc'h eo ar peoc'h eget ar reishañ brezel.
  
  Pe
  
  Par tibi, Roma, nihilPar dit, Roma, n'eus ket.
  Pecunia non oletDic'hwezh eo an arc'hant (Vespasianus).
  Per aequa et iniquaDre reizh ha direizh, da lavaret eo "ne vern ar priz" (Cicero).
  Per aspera ad astraDre hentoù serzh trema ar stered ; heñvel ouzh « Ad augusta per angusta ».
  Per inania regnaE rouantelezh ar skeudoù.
  Per scientiam ad salutem ægrotiDre ar skiant e tremen yec'hed ar c'hlañvour.
  Perinde ac cadaverEvel ur c'horf marv.
  Persona non grataDen ha n'eo ket c'hoantaet. A vez lavaret diwar-benn un den ha ne garfed ket gwelout en ul lec'h, abalamour d'ar pezh en deus graet pe lavaret, pe a virer outañ da vont en ul lec'h.
  
   Pl
  
  Plenus venter non studet libenterUr stomog leun ne studi ket a-youl-vat.
  Plures crapula quam gladius perdiditAr vezventi he deus kaset da goll muioc'h a dud eget ar c'hleze.
   Po 
  
  Post acerba prudenterGoude ar c'hwervoni, an evezh. Ret eo ober pe dibab gant evezh, da heul ur walldro.
  Post bellum auxiliumGoude ar brezel, ar skoazell.
  Post cenam non stare sed mille passus meareNa chomù ket goude koan, met kerzh da stranañ mil kammed.
  Post Cristum natumGoude ganedigezh Jezuz-Krist. Berradurioù : P.C.N., p.Chr.n. Gwelit Ante Christum natum.
  Post hoc, ergo propter hoc
  Goude se, neuze dre se. Lavarenn direizh er poellerezh : mar c'hoarvez an darvoudenn A kent an darvoudenn B e rank A bezañ abeg B. Da skouer :  Gwelloc'h e oa ar c'hlañvad goude pedenn ar beleg, neuze ec'h eo bet pareet ar c'hlañvad gant ar beleg. . Gwelit Non causa pro causa.
  Post hoc non est propter hoc
  Goude an dra-se, met n'eo ket abalamour d'an dra-se.
  Post ludos ad seria
  Goude ar c'hoarioù, d'an traoù sirius.
  Post mortem nihil estGoude ar marv n'eus mann.
  Post nubila PhoebusGoude ar c'houmoul, an heol. Doue an Heol e oa Phoebus Apollo.
  Post prandiumGoude merenn.
  Post proelium praemiumGoude an emgann, ar garedon.
  Post scriptumSkrivet war-lerc'h ; berraet alies dre P.S..
  Post spinas palmaGoude an drein, ar balmezenn. Arouez an trec'h eo ar balmezenn.
  Potius mori quam foedariKentoc'h mervel eget bezañ saotret ; ger-stur Breizh eo.
   Pr 
  
  Pro bono publicoEvit ar mad foran. Ur raktres pro bono publico eo Wikimedia ha Wikipedia.
  Præsente medico nihil nocetPa vez ar mezeg ne c'hoarvez droug ebet.
  Prævenire melius est quam præveniriGwell eo diaraogiñ eget bezañ diaraoget.
  Primordia cuncta pavida suntSpontus e vez an holl gentaoù.
  Primum non nocereDa gentañ chom hep ober noaz, sturienn ar vezegiezh.
  Primum vivere, deinde philosophariDa gentañ bevañ, goude prederiañ.
  Primus inter paresAn hini kentañ e-touez tud par. Evit deskrivañ penn ur strollad n'en deus beli ebet war izili all ar strollad. Gwelit Unus inter pares.
  Provocatio ad populumGalv d'ar bobl evit terriñ ur barn d'ar marv, a droas da Appellatio ad Caesarem en Impalaeriezh roman.
  Publica fama non semper vanaBrud foran ne vez ket atav goullo.
  
   Q 
  Quæ sunt Cæsaris, Cæsari An traoù zo da Caesar zo da reiñ da GaesarQualis artifex pereo !Pebezh arzour a varv pa varvan ! Lavaret gant an impalaer Nero pa oa o vervel, hervez Suetonius, Vita Neronis XLIX:1.
  Qualis pater, talis filiusHevelep tad, hevelep mab.  Mab e dad eo Kadiou .
  Quando cadet Roma, cadet et mundusMar kouezh Roma e kouezh ar bed ivez.
  Quantum debeaturPegement an dle. Implijet er gwir evit termeniñ talvoudegezh an digoll a zo dleet d'ur gaou. Gwelit An debeatur.
  Qui nescit dissimulare, nescit regnareNeb na oar ket kuzhat ne oar ket ren.
  Qui rogat, non erratNeb a c'houlenn ne fazi ket.
  Qui scribit, bis legitNeb a skriv a lenn div wech. Lavar da zeskiñ d'ar studierien labourat.
  Qui tacet, consentire videtur ubi loqui debuit ac potuitNeb a dav a seblant asantiñ pa zlee bezañ komzet ha pa c'halle. (Bonifas VIII, Liber Sextus Decretalium V, XII.43 - Builh Sacrosanctae, 3 a viz Meurzh 1298).
  Quia nominor leoPeogwir eo "leon" ma anv.
  Quibus sunt verba sine penu et pecuniaA zo komzerien divoued ha diarc'hant. Plautus, en e bezh-c'hoari Captivi, III.1, 472, a-zivout annezidi Sparta.
  Quid pro quoUn dra bennak evit un dra bennak. Er Grennamzer, evit komz eus ur fazi en apotikerezh, ul louzoù e-lec'h unan all.
  Quidquid agis, prudenter agas, et respice finemN'oufes pe rafes, gra gant evezh, ha sell ouzh an diwezh gant evezh (Aisopos, fablenn "Al louarn hag ar bouc'h").
  Quidquid discis, tibi discisEvidout-te e teskez kement tra a zeskez.
  Quis custodiet ipsos custodes ?Piv a ziwallo an diwallerien ? (Juvenal, Saturae VI:347-348).
  Quo fata feruntWar hentoù an tonkad. Ger-ardamez Bermuda.
  Quod erat demonstrandumAr pezh a oa ret anataat. Berraet alies dre Q.E.D..
  Quod licet Iovis, non licet bovisAr pezh a zo aotreet da Yaou n'eo ket aotreet d'ar saout. Kemm-digemm e vez al lezenn alies, hervez dere an den. Gwalldro Io, serc'h Yaou, eo dave al lavared latin.
  Quod medicina aliis, aliis est acre venenumAr pezh a zo ur remed evit lod zo ur pistri taer evit lod all.
  Quod vinculum amoris esse debebat seditionis atque odi causa est, idem velleEvel-se, youl an holl hag a rankfe bezañ ul liamm a garantez a zegas dizemglev ha kasoni (Seneca ar Yaouankañ, De Ira III, 34-2).
  Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?Betek pegoulz, Catilina, e ri re gant hor pasianted ? (Cicero, In Catilinam, I-1).
  Quot homines, tot sententiæKement a dud, kement a alioù (Terentius, Afri Phormio II-454).
  
   R 
  Rara avis
  Rarum carumPrizius eo an dra rouez.
  Rarus fidus amicusRouez eo ar mignon feal.
  Reddite ergo quæ sunt Cæsaris Cæsari et quæ sunt Dei DeoDaskorit eta da Gaezar ar pezh a zo da Gaezar, ha da Zoue ar pezh a zo da Zoue. Aviel Mazhe 22:21, Aviel Mark 12:17 hag Aviel Lukaz 20:25.
  Reductio ad absurdumKas da ziskiantegezh, da lavarout eo prouiñ dre arguzennoù diskiant ; doare poellata a lakaer da vont en-dro pa groger da lakaat da wir ar c'hontrol eus ar pezh a glasker prouiñ. Gwelout : ab absurdo.
  Rem acu tetigistiAn dra begek hoc'h eus stoket outañ (diwar Plautus, Rudens V.ii:1306). A vez lavaret pa vez divinet un dra bennak ; e brezhoneg : Deuet eo ganit !.
  Repetitio est mater studiorumAn adlavarout eo mamm ar studioù.
  Requiescat in paceRa ziskuizho e peoc'h; berraet dre R.I.P. peurliesañ.
  Res judicata pro veritate habeturTra barnet zo gwirionez; reolenn eus ar gwir : ur varnedigezh embannet zo evel un dra prouet.
  Res nulliusTra da zen ebet ; a vez lavaret pa ne vez perc'henn ebet d'un dra bennak. An douar n'eo ket ur res nullius gwech ebet.
  Res, non verbaAn dra, ha n'eo ket gerioù ; a vez lavaret pa weler eo deuet ar poent da ober, ha n'eo ket a-walc'h chom da gaozeal. Ar memes spered a gaver er c'hrennlavar flemmus brezhonek  Teod hir, dorn berr .
  Respice finemBez soñj er finvezh ; damheñvel ouzh Memento mori.
  Retro Satana !
  Gwelout : Vade retro Satana.
  Risus abundat in ore stultorum.
  Paot ar c'hoarzh war c'henoù ar re sot.
  Rixa rixae causa estUn tabut zo abeg d'unan all.
  Roma aeternaPeurbad eo Roma.
  Roma caput mundiPenn ar bed eo Roma.
  Roma quanta fuit, ipsa ruina docetAr c'halloudegezh hag a voe hini Roma, zoken he dismantroù he c'helenn.
  Rus in urbeMaezioù e kêr.
  
   S 
  Sæpe morborum gravium exitus incerti suntAlies e vez diasur disoc'h ar c'hleñvedoù grevus.
  Salus populi suprema lexSavete ar bobl eo al lezenn uhelañ (Cicero, De legibus III, III, 8). Ger-ardamez Missouri.
  Sapere audeKred gouzout. Ger-stur Kantved ar Sklêrijenn hervez Immanuel Kant.
  Sapientia est potentiaFurnez zo galloud.
  Satis eloquentiae, sapientiae parumKalz helavarded, nebeut a furnez (Caius Sallustus Crispus, Bellum Catilinae V:4).
  Scientia potentia estGouiziegezh zo galloud.
  Semel malus, semper malusFall ur wech, fall bepred.
  Semper fidelisFeal bepred, sturienn ar soudarded US Marines.
  Semper odoriferis proxima spina rosisAtav e vez an daren tost d'ar roz frondus.
  Senatus Populusque RomanusAr Sened hag ar Bobl Roman  ; berraet dre S.P.Q.R..
  Serum auxilium post proelium.Diwezhat eo ar skoazell goude an emgann.
  Serum est post facta consiliumDiwezhat eo ar c'huzul goude an ober.
  Si napo leo viveret, hominem non essetMar bevje al leon diwar irvin ne zebrje ket tud.
  Si non nova, saltem noveMar n'eo ket traoù nevez, nevez eo an doare da nebeutañ.  
  Si satis est, multum estMard eo a-walc'h, kalz eo (Seneca ar Yaouankañ, Consolatio ad Marciam XXI).
  Si tacuisses, philosophus mansisses Mar bijes tavet, e vijes chomet prederour.
  Si vis pacem, para bellumMard eo ar peoc'h a vennez, prient ar brezel.
  Si vis pacem, para iustitiamMard eo ar peoc'h a vennez, prient ar justis.
  SicEvel-se emañ. Implijet alies en embannadurioù pa glasker sachañ evezh al lenner war an doare ma'z eo skrivet ar ger, dic'hortoz pe fazius, da ziskouez n'eus vi-koukoug ebet er skrid evel m'emañ.
  Sic cuncta caducaEvel-se e vez distabil pep tra.
  Sic et simpliciterEvel-se emañ, ken plaen ha tra.
  Sic luceat luxRa splanno ar gouloù evel-se.
  Sic semper tyrannisEvel-se bepred d'an diranted. Ger-ardamez Virginia.
  Sic transit gloria mundiEvel-se e tremen gloar ar bed ; bomm lavaret d'ar pab nevez da zegas da soñj dezhañ ec'h eo berrbad ar gloar ha bresk ar galloud.
  Silentii tutum praemiumAsur eo garedon an tav. Mar gall an den tevel n'en devo ket da gaout keuz a-c'houde e gomzoù.
  Similia similibus curanturDre ar seurt e pareer ar seurt. Pennaenn an homeopatiezh eo.
  Sine amico visceratio leonis ac lupi vita estDebriñ kig hep mignon zo buhez ul leon pe ur bleiz. Da lavar Epikuros, hervez Seneca ar Yaouankañ, Epistularum moralium ad Lucilium – Levrenn II : XIX-10
  Sine anno et locoHep ar bloaz nag al lec'h (skrivet warnañ). Levrioù kozh zo ha ne vez ket meneget kement-se warne.
  Sine dieHep deiz. Hep resisaat pegoulz.
  Sine labore non erit panis in oreHep labour ne vo ket a vara ez kenoù, a c'haller treiñ ivez evel-henn : Gant da zaouarn ez kodelloù ne lakai ket bara ez kenoù.
  Solem lucerna non ostenderentNe ziskouezer ket an heol gant ul letern.
  Soli sol soliAn heol hepken.
  Spes salutisGoanag ar savete.
  Spoliatis arma supersuntAn armoù a chom da neb a zo dibourc'het. Ger-stur Emanuele Filiberto Umberto Reza Ciro René Maria di Savoia, dug Savoia, priñs Venezia ha priñs Piemonte.
  Stat sua cuique diesDa bep unan e zedevezh dezhañ.
  Statu quo
  Gwelit : In statu quo ante. 
  Statu quo ante bellumEvel ma oa an traoù kent ar brezel. A vez implijet pa n'eus c'hoarvezet kemmadenn ebet a-c'houde ur brezel.
  Stricto sensuEr ster strizh.
   Stultorum infinitus est numerusDreistkont eo niver an dioded (Ar Bibl, Eklesiastes I:15)
  Stupete, gentesBezit souezhet, tudoù. Kentañ gerioù ur meulgan evit Gouel Maria ar Gouloù gant Jean de Santeul (1630-1697).
  Substine et abstineGouzañv hag en em vir. Ger-stur ar stoikourien.
  Substructiones insanaeDanenframmoù diskiant. Lavared bet ijinet gant ar skrivagner saoz Robert Burton (1577-1640) en e Anatomy of Melancholy '1621) evit deskrivañ emzalc'h an uhelidi a glask staliañ o domani war un dachenn dre lakaat sevel kastilli hollgaer, daoust d'ar c'houst o rivinañ alies.
  Sui generisEus e seurt-eñ. Er gwir e lakaer da sui generis ur blegenn na c'haller ket renkañ e rummad pe rummad ; ret eo neuze krouiñ skridoù arbennik nevez.
  Summa cum laudeGant ar brasañ enor. Enorusañ meneg a c'heller kaout gant un diplom er skolioù-meur.
  Summum ius, summa iniuriaReizh uhelañ, direizhder uhelañ (Cicero, De Officiis I, 33). Dre ar reober gant ar gwir e teu an direizhder.
  Sunt mala quae libas, ipse venenum bibasFall eo ar pezh a brofez, ev da bistri, a zo berraet dre S.M.Q.L.I.V.B. war medalenn sant Benead, goude V.R.S.N.S.M.V., Vade retro Satana, Numquam Suade Mihi Vana, "Tec'h alese, Satan, na 'm tempt morse dre ar vended".
  Supremumque 'vale' Un 'adeo' diwezhañ distaget gant Orfeüs pa goll Euridike en eil tro eus (Ovidius, Metamorphoses X:62),  Ne vez ket aes d'an dud ober ur supremumque 'vale d'ar bed-mañ.
  Sursum corda !
  Savit, kalonoù !. A vez lavaret da reiñ nerzh-kalon.
  Sutor, ne supra crepidam
  « D'ar c'here d'ober war-do e votoù, pe da bep hini da rannañ kaoz diwar-benn ar pezh a anavez. »
  Suum cuique
  Da bep unan e hini (Cicero, [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd3.shtml#8 De Natura deorum III, 38), da lavaret eo da bep den hervez e zellidoù ; Nam iustitia, quae suum cuique distribuit, quid pertinet ad deos "Evit a sell ouzh ar justis, a zo da bep unan e hini, ar pezh a zo e kerz an doueed eo ar frazenn glok. Bez' emañ ivez Suum cuique tribuere, "reiñ da bep unan e hini", a zo kenster gant Unicuique suum.
  
   T 
  Tarde venientibus ossa
  D'ar re degouezhet diwezhat, an eskern ; a vez lavaret d'ar re a zegouezh diwezhat ouzh taol, pe e diwezh un abadenn pe un emgann.
  Tempora mutantur nos et mutamur in illis
  Kemmañ a ra an amzerioù, ha kemmañ a reomp ganto. Bomm eus hanterenn gentañ ar }, deveret eus Omnia mutantur, nihil interit "pep tra a gemm, netra ne varv" gant Ovidius, Metamorphoses XV:165.
  Tempori servire
  En em ober diouzh an degouzhioù.
  Ter
  Teir gwech.
  Terminus
  Diwezh.
  Testis unus, testis nullus
  Un test hepken, test ebet. Un test hepken ne dalv ket dirak al lez-varn ,rak n'eo ket a-walc'h.
   Timeo Danaos et dona ferentes
  Aon am eus rak ar C'hresianed ha pa vefent o tegas profoù. 
  Timeo hominem unius libri
  Aon am bez rak den ul levr hepken ; an den na gred nemet en ul levr (hini e relijion peurvuiañ) a zo dañjerus.
  Titulus crucis
  Talbenn ar groaz. Anv latin ar skritellig koad a voe lakaet war kroaz Jezuz Nazaret diwar urzh Pontius Pilatus, hervez Aviel Yann 19:19 ; un tamm anezhi zo war ziskouez e Basilica Sanctae Crucis in Hierusalem e Roma abaoe 1492. Gwelit I.N.R.I..
  Tres faciunt collegium
  Tri a ra ur strollad. Tri eo an niver bihanañ a dud a zo rekis evit sevel un aozadur.
  
  Tu quoque mi fili
  Te ivez ma mab ! Gerioù lavaret gant Julius Caesar pa oa o vervel, d'e vab Brutus en devoa kontellataet anezhañ. E gwirionez en doa distaget ar frazenn-se en henc'hresianeg.
  
   U 
  Ub
  
  Uberrima fides 
  Fonnusañ feiz, kreñvoc'h c'hoazh eget bona fide ; enebet ouzh caveat emptor. Skrivet uberrimae fidei a-wechoù, en dro-c'henel eta.
  Ubi amici ibidem opes
  El lec'h m'emañ ar vignoned emañ an nerzh.
  Ubi amor, ibi dolor
  El lec'h ma vez karantez e vez poan. 
  Ubi bene, ibi patria
  El lec'h ma vez an den en e vleud, eno emañ e vammvro.
  Ubi commoda, ibi incommoda
  
  Ubi concordia, ibi victoria
  El lec'h m'emañ Concordia e vez an trec'h, Concordia o talvezout kement ha "kenemglev".
  Ubi deficiunt equi, trottant aselli
  El lec'h ma n'eus ket a-walc'h a gezeg e trot ezenigoù.
  Ubi dubium, ibi libertas
  El lec'h m'emañ an arvar emañ ar frankiz.
  Ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio
  El lec'h m'emañ an hevelep abeg d'al lezenn e vez an hevelep talvoudegezh d'al lezenn.
  Ubi est, mors, victoria tua ?
  Marv, pelec'h emañ da drec'h ?
  Ubi feuda, ibi demania
  El lec'h m'emañ ar glad emañ an domani. Pennaenn ar c'hladdalc'helezh.
  Ubi fumus, ibi ignis
  El lec'h m'emañ ar moged emañ an tan.  Dibaot siminal a voged / Anez na ve tan en oaled .
  Ubi lex non distinguit, nec nos distinguere debemus
  El lec'h ma ne ziforc'h ket al lezenn, arabat eo diforc'hañ.
  Ubi lex voluit dixit, ubi noluit tacuit
  El lec'h ma vennas al lezenn e lavaras, el lec'h ma ne vennas ket e tavas. Pa fell d'al lezennourien plediñ gant ur gudenn e reont ul lezenn, pa ne fell ket dezho ne reont ket, da lavaret eo ez eo arabat klask mont dreist ar pezh a zo skrivet el lezenn ha dezastum traoù na oant ket mennet gant al lezennerien.
  Ubi maior minor cessat
  Kodianañ a ra ar gwan dirak ar c'hreñv.
  Ubi mel ibi apes
  El lec'h ma 'z eus mel ez eus gwenan.
  Ubi ordo, ibi pax et decor; ubi pax et decor, ibi laetitia
  El lec'h ma'z eus urzh ez eus peoc'h ha kened ; el lec'h ma'z eus peoc'h ha kened ez eus levenez. Lavaret gant Benito Mussolini en ur brezegenn e Scala Milano d'an 28 a viz Here 1928.
  Ubi periculum
  El lec'h (m'emañ an) dañjer. Anv ur builh bet embannet gant ar pab Gregor X d'ar 7 a viz Gouere 1274 ma stalias ar sened -kardinaled evel doare nemetañ da zibab ur pab.
  Ubi plura nitent in carmine, non ego paucis offendi maculis
  El lec'h ma'z eus kened en ur varzhoneg, n'on ket dismegañset gant un nebeud tarchoù.
  Ubi societas, ibi ius
  El lec'h m'emañ ar gevredigezh emañ ar gwir. N'eus kevredigezh ebet hep lezennoù pe reolennoù.
  Ubi solitudinem faciunt, pacem appellant
  El lec'h m'o deus graet un dezerzh o deus lavaret e oa ar peoc'h.
  Ubi sunt qui ante nos fuerunt?
  Pelec'h emañ ar re a zo bet en hor raok ?. Anv ur varzhoneg [krennsaozneg|krennsaonek] savet gant un aozer(ez) dianav war-dro 1275. Diwar ar skouer-se e voe ul uskad barzhoniezh a voe anvet ubi sunt, ar barzh gall François Villon (1431-1463) o vezañ ur skouer anezhañ gant Ballade des dames du temps jadis.
  Ubi tu Gaius, ibi ego Gaia
  El lec'h ma vi Gaius, e vin Gaia. Bomm da zisklêriañ fealded etre ar priedoù roman da zeiz an eured. Gaia eo an douar, hag a ro he frouezh. 
  
  Ul
  
  Ultima cave
  Douj d'an hini ziwezhañ, oc'h ober dave d'an eur war un horolaj.
  Ultima ratio regum
  Diwezhañ arguzenn ar rouaned eo an nerzh. Ger-stur war ar c'hanolioù gall, diwar urzh ar C'hardinal Armand Jean du Plessis de Richelieu.
  Ultra posse nemo obligatur
  N'eo an dic'hallus rekis da zen. 
  Ultra vires
  Dreist ar galloudoù.
  Ulula cum lupis, cum quibus esse cupis
  Neb a vez gant bleizi a zesko yudal ganto.
  Um
  
  Umbram facere alicui rei
  Bannañ ur skeud war (un dra bennak, un den bennak), da lavaret eo e vougañ.
  Umbram suam metuere
  Kaout aon rak e skeud.
  Un
  
  Una hirundo non facit ver
  Ur wennili ne ra ket an hañv. Un darvoudenn vat ne dalvez ket e vo mat an holl zarvoudennoù heñvel a c'hoarvezo war he lerc'h.
  Una nota super la, semper est canendum fa
  Un notenn a-us la a vez bepred kanet fa' ; reolenn Michael Praetorius (1614) da geñver ar muzadurioù er sonerezh.
  Una res est in obligatione, duae autem in solutioneUn dra zo en endalc'h, tra ma 'z eus daou er fruzidigezh. Er gwir : un amveziad zo evit skoulmañ ar gevrat, daou avat zo ret evit he diskoulmañ.
  Una salus victis, nullam sperare salutem
  Ur c'hoanag hepken d'ar gollerien, na c'hoanagiñ savete ebet.
  Una tantum
  Unan hepken. Implijet a-zivout un dra na c'hoarvez nemet ur wech, evel un taos nemedel.
  Unguibus et rostro
  Gant an ivinoù hag ar pigos. En em zifenn unguibus et rostro, gant nerzh hag a-zevri. Ger-ardamez kêr Avinhon.
  Unicuique suum
  Da bep unan e hini. Gwelit Suum cuique.
  Unitas virtute
  An unaniezh a ra an nerzh.
  Universalia sunt nomina post rem
  Anvioù goude an traezoù eo an hollegoù, "ur prezeg stummet goude ar skiant-prenet eo an hollegoù" ; da skouer : deuet eo meizad an "denelezh" a-c'houde ma 'z eus bet tud war an Douar, hag an traezoù hepken zo gwirvoudel. Er Grennamzer, arguzenn bennañ an usvedoniourien nominalour en enep da hini ar wirvoudelourien.
  Universalia sunt realia ante rem
  Beziadoù kent an traezoù eo an hollegoù, "gwirvoudeloc'h eget an traezoù eo ar meizadoù, ha bez' e oa anezho kent an traezoù ; da skouer : a-viskoazh ez eus bet eus meizad an "denelezh", zoken pa ne oa den ebet war an douar. Er Grennamzer, arguzenn an usvedoniourien wirvoudelour en enep da hini an nominalourien.
  Uno pro puncto caruit Martinus Asello (Ob solum punctum caruit Martinus Asello)
  En abeg d'ur pik e voe kollet Asello Martinus gant Martinus. Martinus, a oa abad Asello er , a c'horchemennas ma vije skrivet Porta patens esto. Nulli claudatur honesto, da lavaret eo "Digor e chom an nor. Ne vo serr da zen onest ebet". Siwazh, dre fazi e voe engravet ar frazenn Porta patens esto nulli. Claudatur honesto, ar pezh a dalvez "An nor ne chom ket digor da zen. Serr eo d'an den onest". Dre zilec'hiadur ar pik e voe an abati kontrol d'ar garitez kristen eta, ha diskarget e voe Martinus eus an abati. Gant e warlerc'hiad e voe lakaet reizhañ ar fazi, hag ouzhpennañ ar frazenn Uno pro puncto caruit Martinus Asello. Lod istorourien a lavar e voe ouzhpennet Ob solum punctum caruit Martinus Asello, a zo kenster.
  Unum castigabis, centum emendabis
  Mar kastizez unan e reizhi kant. Arabat kastizañ an holl fazioù nag an holl fazierien.
  Unus inter pares
  Unan e-touez tud par. Evit deskrivañ ezel ur strollad. Gwelit Primus inter pares.
  Unus lanius non timet multas oves
  Ur c'higer n'en devez ket aon rak an deñved niverus.
  Unus omnium parens mundus est
  Ar bed eo tad nemetañ an holl (Seneca ar Yaouankañ, De Beneficiis III, 28).
  Unus pro omnibus, omnes pro uno
  Unan evit an holl, an holl evit unan.  Lavar-stur Suis.
  Unus testis, nullus testis
  Un test, test ebet. Ne vez mui implijet er gwir ; an istorourien avat en implij evit lavaret e sav ur gudenn pa vez un andon hepken.
  
  Ur
  
  Urbi et orbi
  D'ar Gêr ha d'ar bed. Roma eo ar gêr ; a vez lavaret diwar-benn embannoù ar pab.
  Urticae proxima saepe rosa est
  Alies e vez ar rozenn tost d'al linad skaotus.
  
  Us
  
  Usufructus est ius alienis rebus utendi fruendi, salva rerum substantia
  Ar gerz eo ar gwir da implijout ha da gaout ar gerz eus madoù un den all hep kemmañ o danvez (Julius Paulus Prudentissimus, Ad Vitellium, III, meneget en Digesta seu Pandectae VII, 1, 1). 
  Usque ad finem
  Betek an diwezh. Stourm betek ar berzh pe ar marv eo stourm usque ad finem.
  Usque ad effusionem sanguinis
  Betek skuilh ar gwad.  Rak ret eo deoc'h mennout en em ren gant kalonegezh, zoken betek skuilh ar gwad  eo kalon prezegenn ar pab d'ar gardinaled nevez-anvet, alese liv ruz-gwad o saeoù.
  Usque ad sideras, usque ad inferos
  Eus ar stered betek an ifernioù.
  Usus magister est optimus
  An ober eo ar gwellañ mestr.
  Usus sine fructu potest
  Gallus eo an implij hep ar frouezh. (Digesta seu Pandectae, Lib. VII, t. VIII, §14, 1).
  
  Ut
  
  Ut ameris, ama
  Evit bezañ karet, kar.
  Ut ameris, amabilis esto
   Evit bezañ karet, bez hegarat.
  Ut desint vires, tamen est laudanda voluntas
  Lakaet e vefe diouer a nerzh, padal ez eo meuladus ar ratozh (Ovidius, Epistulae ex Ponto III, 4, 79).
  Ut pictura poesis
  Evel al livouriezh eo ar varzhoniezh (Horatius, Ars Poetica, 361).
  Ut sementem feceris, ita metes
  Evel ho po hadet ez eostot (Cicero, De Oratore II, LXV, 261).
  Ut sis nocte levis, sit cena brevis
  Mar kerez kaout un nozvezh vat (a gousk), gra ur goan verr.
  Utile per inutile non vitiatur
  Un dra talvoudus n'eo ket siet gant un dra didalvoud. Er gwir, ne c'haller ket nullañ un teul solius dre ouzhpennañ traoù didalvoud ennañ.
  Uti, non abuti
  Ober, ha n'eo ket reober.
  Ut supra
  Evel (meneget) uheloc'h.
  
  Ux
  Uxori dilectae
  Karantez d'ar gwragez.
  
  V 
  V.S.L.M
  Berradur Votum Solvit Libens Merito, amañ izeloc'h.
  V. V. V. V. V.
  Berradur Vi Veri Vniversum Vivus Vici, "dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved".
  
  Va
  
  Vacatio legis
  Ezvezañs al lezenn.
  Vade ad formicam o piger et considera vias eius et disce sapientiam
  Kae d'ar verienenn ha sell penaos e ra ha desk ar furnez. Frazenn eus ar Bibl latin, ar Vulgata, Proverboù 6:6. 
  Vade in pace
  Kae e peoc'h. Bomm ar beleg katolik e dibenn ar gofesadenn.
  Vade mecum
  Deus ganin. Ur vade-mecum zo ul levr (peurvuiañ) a vez atav gant an den.
  Vade retro Satana
  Tec'h alese, Satan ! Respont graet d'al lubanerien ha tempterien. Deuet eus ar Vulgata (Aviel Mark (8:33), ma lavare Jezuz da Bêr : Vade retro me Satana, "Kae diwar ma zro, Satan".
   Vae soli !
  Gwa an den e-unan ! Frazenn eus an Ekleziastez.
  Væ victis ! 
   Gwa ar re drec'het ! (A voe distaget gant Brennus, penn-brezel galian, war-lerc'h kemer kêr Roma)
  Vaga est fortunaKemm-digemm eo ar chañs.
  ValeChom yac'h. Doare saludiñ latin, a dalve kement ha kenavo.
  Vanitas vanitatum et omnia vanitasGoulloder ar goulloderioù, goulloder eo pep tra. Frazenn eus an Ekleziastez. 
  Vare, vare, redde mihi legiones meas !Varus, Varus, daskor ma lejionoù din!. Distrujet e voe al lejionoù roman e Germania gant Arminius en emgann Teutoburg er bloaz 9 ;  hervez Suetonius (Vita Divi Augusti, 23) e veze lavaret kement-se gant an impalaer Aogust en e gousk.
  Varia vita estKemm-digemm eo ar vuhez, gwech e vez c'hwek ha gwech e vez kalet ivez.
  VariorumGant a bep seurt. Berradur ar bomm Cum notis variorum scriptorum
  Varitatio delectatPlijus e vez ar c'hemm.
  Varium et mutabile semper feminaKemmus ha hedro e vez ar vaouez atav. Gwerzenn gant Vergilius en Aeneis (IV).
  Ve
  
  Velle est posseYoulañ a zo gallout,  Neb a venn, hennezh a c'hall . Ger-stur skol Hillfield, en Hamilton (Ontario), Kanada.
  Veni vidi viciDeuet on, gwelet em eus, trec'het em eus. A vije bet lavaret gant Julius Caesar da Sened Roma da gontañ an emgann ouzh ar roue Pharnaces II e-kichen Zela e 47 kent JK.
  Venia aetatisBrient an oad. Ur brient roet gant an impalaer d'un den minor evit e lakaat da vajor kent an oad a 25 bloaz. E dibenn an Impalaeriezh ne veze roet venia aetatis nemet d'ar baotred koshoc'h eget 20 vloaz ha d'ae merc'hed koshoc'h eget 18 vloaz.
  Venia sit dictoLavaret hep dismegañsiñ an doue (Plinius ar Yaouankañ, Epistularum V, 6, 46). Lavared lakaet etre krommelloù purliesañ.
  Ventis secundis, tene cursumGant harp an avelioù, dalc'h da vont gant ar red.
  Vera causa:(Ar) gwir abeg.
  Verae amicitiae sempiternae estPeurbadus eo ar vignoniezh wirion.
  Verba docent, exempla trahuntKelenn a ra ar c'homzoù, sachañ (an dud) a ra ar skouerioù.
  Verba ita sunt intelligenda ut res magis valeat quam pereatAr gerioù a rank bezañ komprenet a-benn ma talvezfent kentoc'h eget mont da get.
  VerbatimGer-ha-ger. Adverb latin ar Grennamzer, savet diwar verbum "ger", liester verba, hag al lost-ger adverbel –atim. Testeniet e saozneg abaoe dibenn ar  kent tremen d'ar galleg.
  Verba volant, scripta manentAr c'homzoù a nij kuit, ar skridoù a chom . Lavaret gant Caius Titus dirak Sened Roma.
  Vere papa mortuus estE gwirionez, marv eo ar pab. Lavared hengounel a vez istaget gant ar c'hardinal merour evit testeniañ marv ar pab.
  Veritas odium paritAr wirionez a c'han ar gasoni. Pe : Mamm d'ar gasoni eo ar wirionez.  Ar wirionez a zo kazus / D'an hini a zo kablus .
  Veritas odium parit, obsequium amicosGant ar wirionez e sav kasoni, gant klufennerezh e teu mignoned.
  Vestigia terrentAon am eus rak al louc'hoù a lavaras al louarn d'al leon klañv, "rak an holl anezho a gas betek ennout ha hini ebet ne zistro" (Horatius, Epistulae I, I, 74).
  Vestis virum facitAn dilhad a ra an den (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum III, 1, 60).
  VetoHerzel a ran (ouzh tra pe dra da dremen pe da vezañ). Ger implijet da lavarout ez eus lakaet berz gant un aotrouniezh bennak.
  Vexata quaestioGoulenn skoemp, a zo bet breutaet meur a wech c'hoazh.
  Vi
  
  Vi veri universum vivus viciDre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved. (Aleister Crowley (1875-1947), The Cry of the 4th Aethyr, which is called PAZ, en The Vision and the Voice).
  ViaDre hent, evel en  Aet e oan da Guba via Madrid .
  Via crucisHent ar groaz.
  Via antique via est tutaAn hent kozh eo an hent asur.
  Via trita via tutaAn hent uzet eo an hent asur.
  Vice versaEn daou du a bep eil.
  Victrix causa diis placuit, sed victa CatoniKaoz an trec'hour he deus plijet d'an doueed, kaoz an hini trec'het da Gato Gozh (Lucanus, Pharsalia, I-128).
  Vide supraGwelit uheloc'h.
  Video meliora proboque deteriora sequorAr mad a welan, hag a garan, hag an droug a ran (Ovidius, Metamorphoses VII:20-21) ; komzoù lakaet war-gont Medea).
  Videre nostra mala non possumus ; alii simul delinquunt, censores sumusNe c'hallomp ket gwelet hor sioù ; bezet tud all fazius war an dro, setu-ni barnerien (Phaedrus, Fabulae, [https://books.google.fr/books?id=RCrkg1xaoXYC&pg=PA114&lpg=PA114&dq=videre+nostra+mala+non+possumus+alii+simul+delinquunt+censores+sumus&source=bl&ots=3BVoONFQ8p&sig=F1zsoWcwhzGeS1tb9AdDm8mkw-c&hl=fr&sa=X&ei=OWR0VfioO4TTU9v5g5gP&ved=0CFgQ6AEwBw#v=onepage&q=videre%20nostra%20mala%20non%20possumus%20alii%20simul%20delinquunt%20censores%20sumus&f=false Liber IV, Fabula X : De Vitiis Hominum]).
  Vigilantibus non dormientibus iura succurrunt
  Ar gwir a sikour ar re a zo war evezh, ket ar re a zo kousket, da lavaret eo : n'eo ket a-walc'h d'an den gouzout emañ al lezenn diouzh e du, ret eo dezhañ en em zifenn.
  Vilicus ne sit ambulator
  Ar feurmer n'eo ket ur pourmener (Cato Gozh, De Agri Cultura V, 2).
  Vim vi repellere licet
  Aotreet eo diarbenn an nerzh dre an nerzh evit en em zifenn.
  Vincere scis, Hannibal, victoria uti nescis
  Gouzout a rez trec'hiñ, Hannibal, implijout an trec'h n'ouzez ket a lavaras ar jeneral Maharbal da Hannibal Barca a-choude trec'h Cannae e 216 kent J-K, pa ne fellas ket da Hannibal mont war-eeun da-gaout Roma. (Titus Livius, Ab Urbe Condita Libri XXII-51).
  Vindica te tibi
  Azgoulenn da-unan, da lavaret eo "azgoulenn da wirioù warnout-te", "bez perc'henn warnout a-nevez" (Seneca ar Yaouankañ, Epistulae morales ad Lucilium I, 1).
  Vinum animi speculum
  Melezour an ene eo ar gwin. Pa vez mezv an den e weler e demz-spered gwirion.
  Vinum aqua miscere
  Lakaat dour er gwin, bezañ izeloc'h e gribenn.
  Vinum et musica laetificant cor
  Gwin ha sonerezh a laouena ar galon. 
  Vir bonus dicendi peritus
  Un den mat a oar komz. Termenadur ar prezeger, hervez Quintilus, Oratoria XII, 1.I, a-zivout Cato Gozh.
  Vir ex virtute
  An den dre ar vertuz. Ger-stur Skol Itron Varia Gwengamp.
  Vires acquirit eundo
  Nerzh a zastum en ur vont, diwar Vergilius, Aeneis, IV, 175. Ger-ardamez Melbourne.
  Virgo intacta
  Gwerc'h dibistik, pa gomzer eus ur vaouez n'he deus biskoazh bet darempredoù revel.
  Viribus unitis
  Nerzhioù an unaniezh.  Kant neudenn / A ra kordenn .
  Virtus post nummos
  Ar vertuz war-lerc'h an arc'hant
  Virtus unita fortior
  An nerzh eo vertuz an unaniezh. Ger-ardamez Angola.
  Virtute siderum tenus
  Gant kadarnded trema ar stered. Sturienn aerlu Italia.
  Vis comica
  An nerzh fentus. Ar galloud da lakaat an dud da c'hoarzhin : vis comica Molière.
  Vis consili expers mole ruit sua
  An nerzh hep ar spered a zisac'h dindan e dolz (Horatius, Carmina, III, IV, 65).
  Vis experiri amicum? Calamitosus fias
  Ha c'hoant hoc'h eus da amprouiñ ur mignon ? Troit da walleürus (Marcus Terentius Varro, Sententiae Varronis VI, 21).
  Vis grata puellae
  Feulster c'hoantaet gant ar plac'h. Deveret diouzh Ovidius, Ars Amatoria I:673-674.
  Vis maior
  Rediezh vuiek.
  Vita brevis, ars longa, occasio praeceps, experimentum periculosum, iudicium difficile
  Berr ar vuhez, hir an arz (da zeskiñ), berrbad an degouezh, dañjerus an arnodiñ, diaes ar barn (Hippokrates, Αφωρισμων / Sententiae I-1, diwar-benn arz ar vezegiezh).
  Vita enim mortuorum in memoria est posita vivorum
  Buhez ar re varv zo dalc'het en eñvor ar re vev (Cicero, Oratio Philippica Nona, 10-V).
  Vita mutatur non tollitur
  Kemmet eo ar vuhez, tennet n'eo ket, da lavaret eo mervel n'eo ket daskor ar vuhez, hogen tremen d'ur vuhez welloc'h.
  Vitiantur et vitiant
  Siek ha sier. Un elfenn vitiantur et vitiant en ur gevrat a c'hall diwiriekaat ar gevrat en he fezh.
  Vitiantur sed non vitiant
  Siek hogen ket sier. Un elfenn vitiantur sed non vitiant en ur gevrat ne c'hall ket diwiriekaat ar gevrat en he fezh.
  Vive et me ama
  Bev ha kar ac'hanon . A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. A seblant savet diwar skouer ar frazenn izeloc'h, Vive valeque.
  Vivere est cogitare
  Prderiañ eo bevañ (Cicero, Tusculanae Disputationes V, XXXVIII, 111).
  Vive valeque
  Bev ha bez yac'h (Horatius Sermones, II, 2.5). A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. .
  Vivit sub pectore vulnus
  Er galon e vev ar c'hloaz (Vergilius, Aeneis, IV, 67).
  Vixit
  Bevet en (he) deus. Gant ar ger-se e veze kemennet marv un den gant ar Romaned.
  
  Vo
  
  Volenti non fit iniuria
  Da neb a asant ne vez graet dismegañs ebet. Mard en em laka un den en ur blegenn en ur c'houzout e c'hall c'hoarvezout droug gantañ ne c'hall ket sevel klemm a-enep ar gevrenn all.
  Vota superis reddite
  Sevenit ho kouestl d'ar re zivarvel (Phaedrus, De oraculo Apollinis, en Phaedri Augusti Liberti Fabulae Aesopiae, Appendix Perrotina Fabularium VIII).
  Votum Solvit Libens Merito
  A galon vat en deus graet hervez e c'houestl. A veze skrivet war an ex-voto suscepto e Roma gozh. Berraet alies e V. S. L. M..
  Vox clamans in deserto
  Ar vouezh o huchal en dezerzh. Tennet eus ar Bibl, e Levr Isaiah (40), ha respont roet gant Yann ar Badezour pa voe goulennet outañ « Piv out-te ? »  A vez implijet gant kelennerien er c'hlas da ziskouez ne vezont ket selaouet nemeur. Ur ster all a vez roet d'ar bomm kemeret evel ger-stur Dartmouth College, e New Hampshire, SUA : mouezh an deskadurezh eo ar skol e gouelec'h New Hampshire.  
  Vox populi vox dei
  Mouezh Doue eo mouezh ar bobl. Eus youl ar bobl eo ez eus kaoz. Berraet e vez alies, ha komz a reer eus vox populi nemetken. Gweet e vez ar ster alies e saozneg ar gazetennerien ha ne dalv nemet "mouezh an dud" (people) goulennataet, o c'homzoù gwir, enebet ouzh ar pezh a lavar ar c'hazetenner e-unan eus ar gaozeadenn.
  
  Vu
  
  [[Restr:BG-Lovere-201-meridiana.jpg|thumb|Horolaj-heol, skrivet warnañ Vulnerant omnes, ultima necat'''.]]
  Vulgare amici nomen sed rara est fidesBoutin eo an anv "mignon" hogen rouez eo ar vignoniezh (Phaedrus, Fabulae, III, IX).
  Vulgus vult decipi, ergo decipiatur Fellout a ra d'an dud voutin bezañ touellet, neuze ra vint touellet.
  Vulnerant omnes, ultima necatAn holl a c'hloaz, an diwezhañ a lazh. Eus an eurioù ez eus kaoz amañ : kavet e vez ar frazenn war an horolajoù-heol. 
  Vulpes et uvaAl louarn hag ar rezin, diwar De Vulpe et uva, anv ur fablenn gant Phaedrus, Fabulae, IV, III.
  Vulpem pilum mutare, non moresKemmañ e vlev a ra al louarn, kemmañ e zoare da vevañ ne ra ket (Suetonius, De via Caesarum, Vita Divi Vespasiani XVI, 2).
  Vultus est index animi 
  Melezour an ene eo an dremm.
  
   Daveoù 
  Levrioù
   
   Adolf Berger, Encyclopedic Dictionary of Roman Law, Lawbook Exchange, 2014, 
   Laura Gibbs, Latin Via Proverbs: 4000 Proverbs, Mottoes and Sayings for Students of Latin, Laura Gibbs, 2006 (ASIN: B00262PY4W)
  
   C. de Méry, Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes. 1828
   Jacques Michel, Memento de locutions latines, Guérin Canada, 2001 — 
   Nathan Gigorieff, Citations latines expliquées, Éditions d'Organisation, 2003 — 
   Gabriel Montagnier, Serge Guincherd, Locutions latines juridiques, Dalloz, 2007 — 
   Marie-Dominique Porée-Rongier, Les expressions grecques et latines'', First, 2007 — 
  
  Kenrouedad
    The Latin Library – Skridoù latin klasel.
    Latin Via Proverbs
    Frases y Citas en Latín
    Geriadur Gaffiot latin-galleg (1934)
    Locutio – Expressions et Citations Latines
  
  Notennoù 
  
  Rolloù
  Lavaroù latin