title: Tantalom
text: Un elfenn gimiek eo an tantalom ; Ta eo e arouez kimiek, 73 e niver atomek ha 180,948 e dolz atomek.
  Ur metal ardreuzat eo.
  
  E kailhoù tantalit [(Fe,Mn)Ta2O6], kolombit hag euksenit e kaver tantalom ; gant niobiom e vez mesket atav. Tu zo d'e gaout ivez dre genderc'hañ staen.
  
  Istor 
  E 1802 e voe an tantalom dizoloet gant ar c'himiour svedat Anders Gustaf Ekeberg, hogen meur a gimiour e soñjas dezho e oa un elfenn hepken eus an tantalom hag ar c'holombiom bet dizoloet bloaz abretoc'h gant ar Saoz Charles Hatchett. Ar Saoz all William Hyde Wollaston a oa en o zouez, met an anv tantalium a viras evelato ; a-du gantañ e savas an Alaman Friedrich Wöhler). Da soñj kimiourien all e teuje an tantalom eus skinoberiegezh ar c'holombiom.
  E 1846 e tiskouezas ar c'himiour alaman Heinrich Rose an diforc'hioù etre trenkenn kolombiom ha trenkenn tantalom, hag e tisklêrias e oa div elfenn all er c'hailh, a anvas diwar bugale Tantalos, niobium ha pelopiom. Diwezhatoc'h e voe kavet ne oa ar pelopiom nemet ur meskaj tantalom ha niobiom, ha ne oa an tantalom nemet ar c'holombiom bet dizoloet gant Charles Hatchett e 1801. 
  
  E 1864 e tiskouezas splann ar c'himiour svedat Christian Wilhelm Blomstrand an diforch'ioù a zo etre an tantalom hag an niobium ; kadarnaet e voe e labour gant ar C'hallaoued Henri Étienne Sainte-Claire Deville ha Louis-Joseph Troots e 1865 dre furchal pelloc'h. E 1866 e prouas ar Suis Jean-Charles Galissard de Marignac e oa div elfenn distag eus an tantalom hag an niobiom.
  
  Perzhioù 
  Ur metal glas-louet eo an tantalom ; pounner eo, ha kalet-kenañ. Orjalennus eo pa vez glan, da lavaret eo e c'haller e astenn hep na dorrfe. N'eus nemet ar c'harbon 6C, ar wolfram 74W, ar reniom 75Re hag an osmiom 76Os eo uheloc'h o zeuzverk eget hini an tantalom. Ne c'haller ket e soudañ. Barrek-kenañ eo da dreuzkas an tredan hag ar wrez.
  
  Kimiek 
  Ne c'hall danvez kimiek ebet — an dour real (HNO3 + 3HCl) zoken — tagañ an tantalom e gwrezioù izeloc'h eget 150 °C ; gant trenkennoù fluorek, trioksid sulfur SO3 pe hidroksidenn kaliom KOH hepken e tazgwered e gwrezioù uheloc'h.
  Dre genderc'hañ pentoksidenn tantalom Ta2O5 e farder kenaozadoù evel tantalat litiom LiTaO3 ha tantalat lantanom LaTaO4 a implijer en ardivinkoù-pellgomz hezoug, a-douez traoù all.
  
  Nitridenn tantalom TaN ha karbidenn tantalom TaC eo ar c'henaozadoù kaletañ a anavezer.
  
  Izotopoù 
  Daou izotop hepken zo d'an tantalom en natur, Ta-180 (180Ta), 0,012% eus an Ta a gaver, ha Ta-181 (99,988%).
  Kementadoù bihan hepken a Ta-180 zo bet kenderc'het, d'ur priz uhel-kenañ. Gant Ta-181 e kenderc'her W-178 a-benn kaout Ta-178, a vann skinoù Gamma a implijer er vezegiezh (skinskeudennoù).
  
  Arver 
   Elektronik
  • Poultr tantalom a implijer da fardañ tredandougelloù ha harzelloù evit an ardinvinkoù elektronek a rank bezañ bihan (binvioù-pellgomz hezoug, urzhiataerioù hezoug, ardivinkoù elektronek evit ar c'hirri-tan).
   Metalouriezh
  • Tantalom a lakaer en dir evit ma vije diaesoc'h da deuziñ, ma vije solutoc'h ha ma vije orjalennusoc'h, a-benn implijout an dir-se en nijerezioù.
  • Karbidenn tantalom a gaver er c'hendeuzadoù metalek a vez arveret er c'hefluskerioù (nijerezioù hag egorlistri), en ardivinkoù evit ar greanterezh kimiek hag an hini nukleel.
  • Evel karbidenn ar wolfram (WC) ez implijer TaC da fardañ binvioù da droc'hañ ha re da doullañ.
  • Neud tantalom a implijer evit skarzhañ metaloù evel an aluminiom ; arveret e vezet er c'hleuzeurioù (lampoù)-tredan kentañ, met gant wolfram e reer bremañ.
  • Oksidenn tantalom a implijer da fardañ gwer arbennik evit ferennoù ar binvioù-luc'hskeudenniñ hag ar filmerezioù.
   Mezegiezh
  Ne zazgwered ket an tantalom gant dourennoù ar c'horf ha gouzañvet mat eo gant hennezh, setu e vez implijet er surjianerezh da erlec'hiañ ouzh an eskern bet torret (plakennoù tantalom a lakaer e-lec'h re ar glopenn, da skouer). En abeg d'e stirennegezh ez arverer tantalom da adoberiañ eskern an divhar (da live an divlez dreist-holl), pa c'hall gouzañv pouez ur c'horf hep skuizhañ.
   Horolajoù prizius a farder gant tantalom ivez.
  
  Notennoù 
  
   Daveennoù 
   American Chemical Society  Liamm oberiant 25 DU 12
   AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
   AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
   Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de France  Liamm oberiant 26 HER 12
   Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry  Liamm oberiant 26 HER 12
   Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology  Liamm oberiant 18 HER 12
   Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)  Liamm oberiant 26 HER 12
   CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-Interscience, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 
   DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 
   EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 
   Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
   ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
   HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory  Liamm oberiant 26 HER 12
   International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)  Liamm oberiant 26 HER 12
   Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)  Liamm oberiant 25 DU 2012
   LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press, 2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 
   National Nuclear Data Center  Liamm oberiant 09 KZU 12
   Royal Society of Chemistry  Liamm oberiant 03 KZU 2012
   STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 
   Webelements  Liamm oberiant 26 HER 2012
  
  Elfennoù kimiek