title: Marcel Duchamp
text: Marcel Duchamp (28 a viz Gouere 1887 e Blainville-Crevon - 2 a viz Here 1968 e Neuilly-sur-Seine) a oa ul livour, ur c'hizeller, un neuzier, ur skrivagner hag ur c'hoarier echedoù gall bet broadet amerikan e 1955. 
  Gantañ eo e voe ijinet an oberennoù ready-made, ha bras-tre eo bet e levezon war arzoù an  kantved. daou lesanv a implijas : Rrose Sélavy ha R.Mutt. Levezoniñ a reas al luskad dada ha hini an dreistgwirvoudelezh. Hervez André Breton (in Anthologie de l'humour noir, 1939) e voe Marcel Duchamp "den speredekañ hag ivez (hervez kalz tud) hini direnkusañ lodenn gentañ an  kantved".
  
  E vuhez 
  Mab un noter eus Blainville-Crevon, ha mab-bihan Émile Frédéric Nicolle, hag eñ den a afer hag arzour e voe Marcel Duchamp. Gant e dad-kozh e teskas bezañ dedennet gant an arzoù. 5 c'hoar ha breur en doe, en o zouez ar c'hizeller Raymond Duchamp-Villon (1876-1918) hag al livourien Jacques Villon (Gaston Duchamp, 1875-1963) ha Suzanne Duchamp (1889-1963).
  Asambles gant e vreudeur, e c'hoar hag o mignoned e teskas livañ. Da gentañ e tarempredas arzourien al luskad kubour evel Fernand Léger, Robert Delaunay, Albert Gleizes ha Jean Metzinger. 
  E 1912 e kemeras perzh en un diskouezadeg aozet gant strollad Ar Gevrenn Aour (galleg : 
  Section d'or) e diskouezva La Boétie e Pariz.
  
  E 1913 e voe reuz er Stadoù-Unanet pa voe diksouezet e oberenn Den en e noazh o tiskenn gant an diri (titl orin : Nu descendant un escalier) e diskouezadeg an Armory show e New York. 
  Azalek 1913-1915 e tilezas al livañ hag e stagas gant e oberennoù ready-made : Roue de bicyclette (1913), Porte bouteille (1914), Fontaine (1917). Fontaine a voe nac'het gant aozerien an diskouezadeg en Armory show. 
  Reformet e voe e 1914 hag ez eas da New York ma tarempredas Man Ray, Alfred Stieglitz ha Francis Picabia. Gant Picabia e krouas ar gelaouenn 291. 
  D'an 8 a viz Even 1927 e timezas Duchamp gant Lydie Sarazin-Levassor, ha dispartiañ a rejont d'ar 25 a viz Genver 1928.
  Eil e eil gwreg a voe Teeny, ha hi bet gwreg Pierre Matisse, hag a oa mab al livour Henri Matisse.
  Marcel Duchamp a voe Satrap er Skolaj Patafizik e 1953 hag ezel eus Oulipo e 1962.
  
  Ur c'hoarier echedoù barrek-tre e voe ivez : kampion Normandi-Uhel e voe e 1924, meur a wech e kemeras perzh e kampionad echedoù Frañs, ezel e voe eus skipailh echedoù Frañs hag e kemeras perzh e meur a Olimpiad echedoù : e den Haag (1928), e Hamburg (1930), e Praha (1931) hag eFolkestone (1933).
  
   Kened  
  Duchamp a oa dedennet gant an amzer, an tizh ha dielfennañ ar fiñvoù. E 1925 e stagas neuze gant ar sinema arnodiñ, anvet « Optical cinema » gantañ, hag e savas ur film anvet Anemic cinema (35mm, gwenn ha du, 7 munutenn). Er film-se e tiskouez plankennoù-tro, hag a zeuas da vezañ Rotoreliefs e 1935. 
  Dre sevel e oberennoù en deus Duchamp prederiet war ar pezh a dalvez an arz hag ar gened : unan eus diaraogerien an arz menozel eo bet. Frouezh e labour a gaver ivez e luskadoù evel ar pop Art hag an happening. 
  Marcel Duchamp en deus degaset kemmoù bras e bed an arzoù. Araozañ e veze priziet an oberennoù diwar al labour hag ar strivoù. Gant e oberennoù ready-made en deus diskouezet e oa trawalc'h d'un arzour envel oberenn arzel forzh peseurt tra evit ma vefe un oberenn arzel. Liesseurt ha diaes da gompren eo e oberenn. 
  
   Oberennoù
  
   Femme-cocher, 1907, 31,7 x 24,5 sm
   La Broyeuse de chocolat, 1912
   Le Roi et la Reine entourés de nus vites, 1912
   Le Passage de la Vierge à la Mariée, 1912
   Nu descendant un escalier, 1912
   Roue de bicyclette, 1913
   Trois stoppages étalon, 1913
   In advance of the broken arm, 1914
   Apolinère Enameled, 1914
   Porte-bouteilles, 1914
   La Broyeuse de chocolat Numéro 2, 1914
   Le Grand Verre, 1915-1923
   Fontaine, sinet « R. Mutt », 1917
   L.H.O.O.Q., 1919
   Air de Paris, 1919
   Fresh widow, 1920
   Rotative plaques verre (optique de précision), 1920
   Why not sneeze Rrose Selavy ?, 1921
   La Mariée mise à nu par ses célibataires, même, 1915 – 1925 (diechu)
   Anemic cinema, film berr savet asambles gant Man Ray ha Marc Allégret, 1926
   La Boîte-en-valise, 1936-1941
   Prière de toucher, 1947
   Étant donné le gaz d'éclairage et la chute d'eau, 1949
   Dada, 1916-1923, 1953
   Coin de chasteté, 1963
  
   Levrioù 
   La Mariée mise à nu par ses Célibataires, mêmes, Embannadurioù Rrose Sélavy, 1934
   "Rendez-vous du dimanche 6 février 1916", Minotaure, 10, 1937
   "SURcenSURE", L'usage de la parole, 1, 1939, p. 16
   RROSE SELAVY, Collection "Bien Nouveaux", Embannadurioù GLM, 1939
  
   Skridoù preder 
   (gant Vitaly Halberstadt), L'opposition et les cases conjuguées sont réconciliées, 1932
   Collection Société Anonyme, 33 fennad barn (1950) 
   The Creative Act / Le Processus créatif. Testenn ur brezegenn e Houston, Texas, 1957. (hag ivez e-barzh : Duchamp du signe, 1994, p. 187-189)
   "A propos des ready-made" (1966)
   "A propos de moi-même", (1964).
   Duchamp du signe, Flammarion, 1975 
  
  Diskouezadegoù a-stroll
   Pariz, Diskouezadeg dreistgwirvoudel etrebroadel, 1938
   New York, First Papers of Surrealism, 1942 
   Pariz, Diskouezva Maeght, Le Surréalisme en 1947Diskouezadegoù e oberennoù
   Pasadena, Pasadena Art Museum, 1963 
  New York, Diskouezva Cordier & Ekstrom Inc., 1965
  Londrez, The Tate Gallery, 1966 
   Philadelphia, Philadelphia Museum of Art, ha New York, Museum of Modern Art ha Chicago, Art Institute of Chicago, 1973- 1974
   Pariz, Kreizenn Pompidou, 1977 
   Köln, Museum Ludwig, 1984
   Venezia, Palazzo Grassi, 1993
  
   Levrlennadur 
   Yves Arman, Marcel Duchamp joue et gagne. (Marcel Duchamp Plays and Wins), Marval Press, 1984 
   Ecke Bonk, Marcel Duchamp. The Portable Museum, 1989
   Marc Décimo, La Bibliothèque de Marcel Duchamp, peut-être, Les presses du réel, 2002
   Marc Décimo, Marcel Duchamp mis à nu. À propos du processus créatif, Les presses du réel, 2004 
   Marc Décimo, Le Duchamp facile, Les presses du réel, 2005
   Marc Décimo, Marcel Duchamp et l'érotisme, Les presses du réel, 2008
   Judith Housez, Marcel Duchamp, Grasset, 2006
   Laurent Le Bon, Dada, katalog an diskouezadeg er Greizenn Pompidou (miz Here 2005 – miz genver 2006), Embannadurioù Centre Pompidou, 2005, p 354 - 389, 
   Françoise Le Pelven, L'art d'écrire de Marcel Duchamp, Editions Jacqueline Chambon, 2003.
   Jean-François Lyotard, Les Transformateurs Duchamp, Galilée, 1977
   Bernard Marcadé, Marcel Duchamp, Flammarion 
   Florence de Mèredieu, Duchamp en forme de ready-made, Blusson, 2000
   Marc Partouche, Marcel Duchamp, Embannadurioù Images en manœuvres, 1992
   Michel Sanouillet & Elmer Peterson, Salt Seller: The Writings of Marcel Duchamp, Oxford University Press, 1973
   Sophie Stévance, Duchamp, de la musique à l’ère de la modernité, kelaouenn "Étant Donné", niv. 6, miz Even 2005, p. 198-215
   Sophie Stévance, Duchamp, compositeur, L'Harmattan, 2009 L'École de Rouen de l'impressionnisme à Marcel Duchamp 1878-1914'', Mirdi Arzoù-kaer de Rouen, 1996
  
  Notennoù
  
  Liammoù diavaez 
  
  Videoartworld: The Masters Series
   Marcel Duchamp war lec'hienn Artcyclopedia
   The Essential DADA: Marcel Duchamp
    Marcel Duchamp World Community
  Teuliad: Oberenn Marcel Duchamp, Kreizenn Pompidou
  
  Ganedigezhioù 1887
  Marvioù 1968
  Livourien c'hall an XXvet kantved
  Livourien SUA
  Neuzierien
  C'hoarierien echedoù gall
  Dada
  Dreistrealouriezh