title: Fritz Bleyl
text: Hilmar Friedrich Wilhelm Bleyl, anvet gant an anv Fritz Bleyl, (8 a viz Here 1880 e Zwickau - 19 a viz Eost 1966 e Bad Iburg) a oa ul livour alaman ezel eus luskad en eztaolouriezh hag ivez unan eus pevar c'hrouer Die Brücke. Sevel a reas meur a skritell evit ar strollad, hag an hini gentañ a savas a voe berzet gant ar polis. Kuitaat a reas Die Brücke goude daou vloaz ha ne reas tamm diskouezadeg ebet goude-se.
  
  Buhez hag oberenn
  Fritz Bleyl a voe ganet e Zwickau hag e kasas e yaouankiz e rannvro Erzgebirge. E 1901 e krogas gant studioù arkitektoureiezh e "Königliche
  Technische Hochschule" (skol-veur teknik) Dresden evel ma felle d'e dud, daoust ma felle dezhañ dont da vezañ livour. 
  Eno e teuas da vezañ mignon da Ernst Ludwig Kirchnerl. Divizout a raent war an arzoù hag e studijont ivez an natur. Boutin e oa o mennozhioù war veur a dachenn.
  E 1905 e voe savet Die Brücke (ar pont) gant Bleyl, Kirchner, ha daou studier all : Karl Schmidt-Rottluff hag Erich Heckel. Fellout a rae dezho tremen dreist d'an arz akademek hengounel ha kavout un doare nevez da ezteurel hag a vefe evel ur pont etre an amzer-dremenet hag an amzer-vremañ (sed orin an anv). Dedennet e oant gant arzourien an amzer-dremenet evel Albrecht Dürer, Matthias Grünewald ha Lucas Cranach gozh, koulz ha gant luskadoù rakward etrebroadel o amzer. Da ziskouez o liamm ouzh arz Alamagn e stagjont en-dro gant teknikoù kozh evel ar c'hoadengraviñ. 
  
  Bras e voe levezon Die Brücke war red istor an arzoù en  kantved, ha diwarnañ e tiwanas an eztaolouriezh. Bodet e veze ar strollad e stal-labour Kirchner, hag a oa bet ur gigerezh a-raok.
  
  Stal-labour Kirchner a zeuas da vezañ ul lec'h ma veze diskaret ar boazioù sokial : darrempredoù-korf dibad a veze, hag alies e veze an dud en o noazh. Aozet e veze prantadoù tresañ tud en o noazh ma kemer eperzh holl izili ar strollad. N'eo ket patromoù a-vicher a zeue, met tud a anavezent : an drummded eo a glaskent. Bleyl a venegas ur plac'h 15 vloaz anvet Isabella, hag a oa amezegez dezho evel "un den buhezek, laouen ha krofet-brav, hep an distummadurioù degaset gant giz ar gwiskañ  rokedennoù. Klotañ a rae mat-tre gant hon ezhommoù arzel." 
  
  Savet e voe ur manifesto (savet gant Kirchner dreist-holl) gant ar strollad. Engravet e voe er c'hoad. Ennañ ec'h embannent e oa ur remziad nevez "a felle dezhañ bezañ dieub en e arz hag en e vuhez, distag diouzh an nerzhioù kozh ha diazezet." 
  
  E miz Gwengolo hag e miz Here 1906 e voe aozet diskouezadeg kentañ ar strollad e diskouezva K.F.M. Seifert and Co. e Dresden. Merc'hed en o noazh eo a oa an tem pennañ. 
  Bleyl a grouas skritell an diskouezadeg. A-fet stumm e tenn d'an arz japanat anvet Ukiyo-e ha gwall zisheñvel e oa diouzh skritell Trede diskouezadeg an arzoù pleustrek (digoret pevar miz a-raok e Dresden) alaman bet savet gant Otto Gussmann. Skritell Bleyl a voe berzet gant ar polis (mellad 184 kod broadel ar pornografiezh) pegwir e oa, hervez ar polis, diskouezet blev gaol ar vaouez er skeud e traoñ he c'hof.
  
  E 1905 ec'h echuas Bleyl gant e studioù er skol-veur hag er bloaz goude e krogas da gelenn e Bauschule (skol architektouriezh) Freiberg (Saks). E 1907 e timezas hag e kuitaas Die Brücke. Max Pechstein hag Otto Mueller a gemeras e blas.
  
  E 1916 ec'h echuas gant e gounskrid hag e veajas da Italia ha d'an Alpoù. E-pad ar peurrest eus e vuhez e kelennas hag e labouras evel arkitektour. Kenderc'hel a reas ivez da livañ met ne voe ket diskouezet e oberennoù. Meur a wech e tilojas, hag edo o chom e Rostock, Neukölln (Berlin) hag e Brandenburg.
  
  Diskouezadegoù
  Oberennoù Fritz Bleyl a voe diskouezet en diskouezadegoù da-heul. Gant izili Die Brücke e veze aozet diskouezadegoù a gêr da gêr, da lavaret eo e veze diskouezet ar memes oberennoù e meur a lec'h.
  I Dastumad engravadurioù, Kunsthalle Beyer & Sohn gallery, Leipzig, miz Du 1905
  Miz Even 1906, August Dörbant Art Salon, Braunschweig
  I Dastumad engravadurioù 1906–1907, Georg Hulbe Kunstgewerbehaus, Hamburg, miz Gwengolo 1906 
  Labouradeg gleuzeur Seifert, Dresden-Löbtau, 24 a viz Gwengolo- dibenn miz Here 1906 	
  I Dastumad engravadurioù 1906–1907, diskouezva Katharinenhof, Frankfurt am Main, miz Du 1906 
  II Dastumad engravadurioù 1906–19076, Städtische Vorbildersammlung, Chemnitz, miz Kerzu 1906
  Seifert Lamp Factory, Dresden-Löbtau, 3 December – end January 1907 
  I Dastumad engravadurioù 1906–1907, Friedrich Cohen Art Salon, Bonn, miz C'hwevrer 1907 
  II Dastumad engravadurioù 1906–1907, Zwickau Kunstverein, Zwickau, miz Genver-miz C'hwevrer 1907
  I Dastumad engravadurioù 1906–1907, Wilhelm Werner Art Salon, Göttingen, miz Meurzh- miz Ebrel 1907	
  II Dastumad engravadurioù 1906–1907, Otto Fischer Art Salon, Bielefeld, miz Meurzh 1905 
  II Dastumad engravadurioù 1906–1907, Düsseldorf Städtische Kunsthalle, Düsseldorf, miz Ebrel 1907 	
  I Dastumad engravadurioù 1906–1907, Leopold-Hoesch-Museum, Düren, miz Even 1907 	
  II Dastumad engravadurioù 1906–1907, Heidelberg Kunstverein, Heidelberg, miz Even 1907 
  II Diskouezadeg livadurioù hag engravadurioù, Flensburg Gewerbemuseum, Flensburg, miz Even 1907 
  II Dastumad engravadurioù 1906–1907, Würrtemberg Kunstverein, Stuttgart, miz Gouere 1907	
  I Dastumad engravadurioù 1906–1907, Pfälzischer Kunstverein, Speyer, miz Eost 1907 
  II Diskouezadeg livadurioù hag engravadurioù, Clematis Art Salon, Hamburg, July – miz Eost 1907 
  II Diskouezadeg livadurioù hag engravadurioù, Emil Richter Art Salon, Dresden, miz Gwengolo 1907 	
  I Dastumad engravadurioù 1906–1907, XV Kunstverein Exhibition, Rosenheim, miz Here 1907 
  II Diskouezadeg livadurioù hag engravadurioù, Kaiser Wilhelm Museum, Magdeburg, miz Here 1907
  
  Notennoù
  
  Ganedigezhioù 1880
  Marvioù 1966
  Livourien alaman an XXvet kantved
  Eztaolouriezh