title: Andarta
text: Andarta a oa un doueez kelt hag a veze azeulet e Gallia narbonensis, ur proviñs roman a oa bro ar Gelted Uocontii.
  Hervez ar c'helenner stadunanat James MacKillop eus an American Conference for Irish Studies e vije bet kavet roud eus Andarta e Bern ivez, padal ez eo un doueez anvet Dea Artio a zo testeniekaet eno.
  
  Gerdarzh 
  Diwar ar rakger kreskiñ galianek and staget ouzh arta "arzhez" eus artos "arzh" e vije savet an anv  Andarta, a vez troet dre arzhez veur (Ursa Majore latin) pe arzhez c'halloudus. Neuze e c'hellje an doueez Andarta bout an anv a raed er su eus an doueez Artio a veze azeulet en norzh.
  
  Enep kement-se ez eo savet ar yezhoniourez at Blanca María Prósper eus Skol-veur Salamanca avat, hervezi n'eus liamm sonn ebet etre an daou c'her andartā, "start ha sonn" hag artio "arzhez", evel m'en diskouez ar gerdarzh :
   artio : gwrizienn gentindezeuropek *h₂ŕ̥tḱos "arzh", a roas ar wrizienn kentkeltiek art-, heñvelster, alese er yezhoù kozh  ard,  arth,  art ; an hevelep gwrizienn gentidezeuropek a roas ar ger euskarek hartz, "arzh" ivez.
   andartā : rakger *h2ndʰi- pe *h2ndo- stag ouzh an anv-gwan-verb *-h2-rtó "sonn, savet start", kar d'ar sanskriteg ṛta "urzh, lezenn gosmek", d'an henc'hresianeg artús "aozadur" ha d'al latin artus "stag".
  
  Testenioù 
  Testeniekaet eo hec'h anv dre enskrivadurioù latin a zo bet kavet er vro : eizh enskrivadur an anv Andarta enno zo bet kavet en Narbonensis tro-dro d'ar gêr anvet Diá (Drôme).
  Div gêr-benn a oa d'ar boblañs Uocontii : Vasio, a zo Vaison-la-Romaine (Vaucluse) hiziv, ha Dea Andarta, a voe adanvet Deæ Augusta Vocontiorum "Doueez veur an Uocontii" gant ar Romaned pan aloubjont ar vro en  ; diwezhatoc'h ne chomas nemet Dea, a droas da Diá en okitaneg kent bout gallekaet e Die.
  
  Azeulerezh 
  Doueez ar brezel e oa Andarta evit ar boblad Uocontii. Dre fazi e voe lakaet gant an istorour roman Cassius Dio (~155 – goude 235) d'an doueez a voe galvet gant Boudika en Enez Vreizh er bloaz 61 : Andraste, doueez an trec'h, e oa honhont.
  
  Biskoazh n'eus bet kavet skeudenn pe skeudenn eus an doueez. Nebeut-ha-nebeut e voe ankouaet azeulerezh Andarta goude aloubadeg ar Romaned, ha droukvesket e voe gant hini an doueez Kybele.
  
  Levrlennadur 
    Delamarre, Xavier & Lambert, Pierre-Yves.  Dictionnaire de la langue gauloise — Une approche linguistique du vieux-celtique continental. Leiden : Errance, 2008 
    Deyts, Simone. Images des Dieux de la Gaule. Paris : Éditions Errance, 1992 
    Duval, Paul Marie.  Les dieux de la Gaule. Paris : Payot, 1976 
    Fornasier, Bruno. Les fragments architecturaux des arcs triomphaux en Gaule romaine. Besançon : Presses universitaires de Franche-Comté, 2003 
    Green, Miranda. Animals in Celtic Life and Myth. London : Routledge. 
    Hirschfeld, Otto. Corpus inscriptionum Latinarum. Inscriptiones trium Galliarum et Germaniarum Latinae. Pars I: Inscriptiones Aquitaniae et Lugdunensis. Berlin : De Gruyter, 1967 
    MacKillop, James. A dictionary of Celtic mythology. Oxford : Oxford University Press, 2016  
    Maier, Bernhart. Dictionary of Celtic Religion and Culture. Woodbridge : Boydell & Brewer Ltd, 2000 
    Matasović, Ranko. Etymological Dictionary of Proto-Celtic. Leiden : Brill, 2008 
    Prósper, Blanca María. The Venetic Inscription from Monte Manicola and Three termini publici from Padua: A Reappraisal. In : Journal of Indo-European Studies 46-1 & 2, 2018
  
  Pennadoù kar 
   Andraste
   Artio
  
  Notennoù 
  
  Doueed c'halian