title: Thüringen
text: {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; empty-cells:show; margin-right:0em; margin-left:1em; margin-bottom:0.5em; background:#e3e3e3; font-size:90%" 
  ! colspan="2" bgcolor="ddffdd" |<font size="+1"> Thüringen 
  (Freistaat Thüringen)
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  | colspan="2" align="center" bgcolor="#FFFFFF" |
  |-
  ! colspan="2" bgcolor="ddffdd"| Lec'hiadur 
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  ! align="center" |  ||
   
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  |- bgcolor="ddffdd"
  |-
  ! colspan="2" bgcolor="ddffdd"| Ardamez ha banniel
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  ! align="center" |  || 
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  |-
  !colspan="2" bgcolor="ddffdd" | Titouroù
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  |Gorread || 16 172,10 km² 
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  |Poblañs || 2 312 870 	  (2006) 
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  |Stankted || 143,02 annezad/km² 
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  |Pdk || 45,994 md €
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  |Pdk dre annezad || 19 900 €
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  |-
  !colspan="2" bgcolor="ddffdd" | Politikerezh
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  |Ministr-prezidant || Bodo Ramelow, Die Linke
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  |Landtag || CDU: 34, Die Linke: 28, 
  SPD: 12, AfD: 11, 
  Die Grünen: 6
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  |-bgcolor="#FFFFFF"
  |Lec'hienn ofisiel || thueringen.de
  |} Stad dieub Thüringen' (alamaneg : Freistaat Thüringen) a zo unan eus ar 16 Land a ya d'ober Alamagn. E-kreiz ar vro emañ, hag Erfurt eo ar gêr-benn. 16 200 km² eo gorread al Land, ha 2,3 milion a annezidi a zo ennañ. 
  
   Douaroniezh 
  E-kreiz Alamagn emañ Stad dieub Thüringen : etre al Länder da-heul :Saks-Izel, Saks-Anhalt, Saks, Bavaria ha Hessen. 
  Stank eo ar c'hoadeier en Thüringen, ul land lesanvet kalon c'hlas Alamagn. Ar c'hoadeier-se agver dreist-holl e gwalarn al land, en Thüringer Wald. E norzh ar c'hoad-se e kaver un uhelgompezenn. Er gwalarn ez eus ul lodenn eus ar menezioù Harz. Torosadurioù menezioù all a gaver en Thüringen : Rhön, Dün, Kyffhäuser ha Hainich. Lodenn reter Thüringen a zo un uhelgompezenn.
  Ar Saale, an Ilm, ar Werra, an Unstrut hag ar Weibe Blanc eo ar stêrioù a gaver en Thüringen.
  
   Aozadur an tiriad 
   Arondisamantoù (Landkreise) ha kêrioù-arondisamantoù (kreisfreie Städte) 
  
  17 arondisamant (Landkreise) Thüringen:
  
  6 kêr-arondisamant (kreisfreie Städte) Thüringen:
  
   Eisenach (EA) 
   Erfurt (EF)
   Gera (G)
   Jena (J)
   Suhl (SHL)
   Weimar (WE)
  
   Kêrioù 
  
   Istor 
   Ragistor 
  Roudoù pobladur e Thüringen a gaver ken abred hag e 350 000 kent JK. Korf-eskern un homo sapiens (200 000 kent JK) a zo bet kavet e-kichen Weimar.
  
   Roud kentañ an anv Thüringen 
  Anv Thüringen a zeu eus hini an Dhüringed a veze o chom eno e-tro an eil kantved. Tapet e voe gant ar Franked e-tro ar  kantved, hag ul landgraf (kontelezh) eus an Impalaeriezh santel roman german e voe azalek 1130.
  
   Er Grennamzer 
  Gant marv Heinrich Raspe IV e 1247 ez eas familh konted Thüringen da netra. Goude ar brezel a hêrezh (1247-1264) e voe dizalc'h lodenn gornôg Thüringen dindan an anv Hessen.
  Ar peurrest eus Thüringen a voe perc'hennet gant konted Meissen, hag int eus familh Wettin. Dont a reas neuze da vezañ kreiz trede dukelezh Saks ha rouantelezh Saks. Pa voe rannet ar familh Wettin e daou skourr e 1485 e voe perc'hennet Thüringen gant an hini kentañ, ha tamm-ha-tamm e voe rannet e meur a stadig abalamour d'an hengoun sakson diazezet war rannañ an hêrezh hetre an hêred c'hourel. Graet e vez dukelezhioù sakson eus ar stadoù-se. Ar re bouezusañ a oa hini Saks-Weimar, Saks-Eisenach, Saks-Jena, Saks-Meiningen, Saks-Altenburg, Saks-Coburg ha Saks-Gotha. 
  
   An Disivoud 
  Da vare an Disivoud e teuas Thüringen da vezañ ur vro brotestant. E 1520 e voe diskaret ar gredenn gatolik : distrujet e voe ar manatioù ha skarzhet ar veleien. Dindan ren priñs-dilenner Mainz e oa distrig Eichsfeld ha katolik e chomas, evel kêr Erfurt ha tro-war-dro dezhi. 
  
   An  kantved 
  
  Napoleon Iañ a adsavas an tiriad pa voe krouet kengevredad ar Roen e 1806. Kemmoù a voe degaset en-dro da vare Kendalc'h Vienna (1814-1815) pa voe krouet ar C'hengevredad german. 
  
   An  kantved 
  E 1920 e voe kendeuzet ar stadoù-se en ur stad nemetken anvet Thüringen ha lakaet e voe Weimar da gêrbenn. Gant dileuridi Saks-Coburg e voe dibabet bezañ staget ouzh Bavaria. D'ar mare-se e oa dispac'hel an traoù e Thüringen. E miz Here 1923 e voe degemeret izili eus KPD e gouarnamant Thüringen. Fellout a rae dezho ma vefe aozet ur Republik kuzulioù, met ne badas ket ha flastret e voe gant an arme. 
  
  E 1937 e vo digoret kamp-bac'h Buchenwald e-kichen Weimar.
  Kalz distruj a voe e Thüringen e-pad an Eil Brezel-Bed, dreist-holl e Jena hag e 
  Nordhausen, hag a voe bombezet kalz. An Amerikaned eo a voe ar re gentañ o tizhout Thüringen e miz Ebrel 1945, met azalek miz Gouere 1945 e voe aloubet gant an Arme Ruz. Ul lodenn eus Saks Prusia (Erfurt, Mühlhausen ha Nordhausen) a voe staget neuze ouzh Thüringen ha lakaet e voe Erfurt da gêrbenn. Dilennadegoù kentañ ar parlamant a voe azoet e 1946. 
  
  E 1949 e voe krouet DDR ha staget e voe Thüringen outi. Divodet e voe al Länder e 1952 hag aozet distrigoù (Bezirke) en o lec'h. Rannet e voe neuze Thüringen e tri distrig : hini Erfurt, hini Gera ha hini Suhl. Da vare ar Brezel yen e voe harzoù su Thüringen ul lodenn eus ar rideoz houarn, evel ma c'haller gwelout e Mirdi ar Voger e Mödlareuth.
  Adsavet e voe Land Thüringen e pa voe adunvanet Alamagn e 1990. E 1993 e voe votet ur vonreizh nevez ha dibabet an anv Freistaat Thüringen''.
  Abaoe an adunvanidigezh ez eo bet CDU ar strollad politikel pennañ hag e izili o deus kemeret perzh en holl c'houarnamantoù : gouarnamantoù kenunaniezh (1990-1999) pe o-unan e penn an traoù abaoe 1999.
  
  Galloud lezenniñ 
  Gant parlamant Thüringen eo e vez votet al lezennoù. Aozet e vez dilennadegoù bep pemp bloaz. 88 dileuriad a zo el Landtag.
  
  Embregerezhioù pennañ Thüringen
  
  Deskadurezh
  
  Deskadurezh uhel 
  E Thüringen e kaver nav ensavadur a zeskadurezh uhel :
   Skol-veur Friedrich Schiller e Jena
   Skol-veur Erfurt
   Skol-veur Bauhaus e Weimar
   Skol-veur teknologiezh Ilmenau
   Fachhochschule Jena, Erfurt, Schmalkalden ha Nordhausen
   Skol-uhel sonerezh Franz Liszt e Weimar
  
  Sevenadur 
  
  A-bouez ez eo Thüringen en Alamagn a-fet sevenadur. A-viskoazh eo bet brudet kêr Weimar a-fet sevenadur, hag eno eo e c'hanas al luskas lennegezh anvet "Weimarer Klassik" (e-tro 1786-1805), eno e voe krouet ar Bauhaus hag e Thüringen ivez e vo skrivet kentañ bonreizh Alamagn.
  
  Tud vrudet 
  Tud a-bouez bras e sevenadur Europa a zo liammet ouzh Thüringen.
  Martin Luther a repuas e kastell Wartburg ma stagas gant treiñ an Testamant Nevez en alamaneg. Goethe a voe o chom eno e-pad ouzhpenn 50 vloaz, hag eno ivez eo e kejas ouzh ar barzh Friedrich Schiller. 
  
  A-bouez eo ivez Thüringen a-fet sonerezh klasel :Johann Sebastian Bach a voe ganet en Eisenach hag ul lodenn eus e vuhez a gasas e Thüringen. Alies e teuas Johannes Brahms da Meiningen, ma savas e bevare sinfonienn. Franz Liszt a labouras e Weimar ha Richard Wagner a zeuas alies da Eisenach ha da Weimar ma krouas Lohengrin.
  
  War dachenn ar skiantoù e c'haller menegiñ ar fizikour Ernst Abbe, ar matematikour Friedrich Ludwig Gottlob Frege, ar mezeg Christoph Wilhelm Hufeland pe c'hoazh ar biologour Ernst Haeckel.
  
  Levrlennadur 
   Thüringen, Kerstin Sucher, Bernd Wurlitzer, 2006, ISBN 3-7701-6396-6. 
   Thüringer Landesamt für Statistik : http://www.tls.thueringen.de/seite.asp
   Landesentwicklungsgesellschaft : http://www.leg-thueringen.de
   Bonreizh Freistaat Thüringen er Wikisource, http://de.wikisource.org/wiki/Verfassung_des_Freistaates_Th%C3%BCringen
  
  Liammoù diavaez 
   Lec'hienn ofisiel Land Freistaat Thüringen
   Skeudennoù gweledvaoù Thüringen
   Lec'hienn ofisiel kêr Erfurt
  
  Stadoù Alamagn