title: Brezhoneg Treger
text: Perzhioù dibar zo da vrezhoneg Treger (pe tregerieg), en distagadur, er yezhadur, er c'heriaoueg, goude ma kaver disheñvelderioù etre an daou benn eus ar vro.
  
  Distagadur
  
  Vogalennoù
  Distaget e vez 
  [o] al liester skrivet "où" (nemet un ou a vefe dija er ger : poulloù...)
  [ə] e-lec'h [e] pa ne vez ket taolmouezhiet :
  e-barzh "ket" (a vez taolmouezhiet e leoneg) : oaran ket [wa'rãk:ət]
  en anv-gwan-verb : lonket ['lɔ̃ŋkət]
  en dibenn-verb skrivet it, evel e-barzh sellit : ['sɛl:ət]
  el liester en [ed] : merc'hed ['mɛrɤət]
  Vogalennoù friet: 
  [ã] 
   en anv-verb hag en derez-uhelañ (distaget /a/ e brezhoneg Leon) ;
   en amzer-vremañ ar verboù : pa ran /pa'rã/ (heñvel e vez distaget kanañ ha kanan)
  [ĩ], [ỹ], evel e liñsel, pluñv;
  
  Kensonennoù
  Distaget e vez 
  /h/ 
   e deroù ar gerioù evel hanter, hent, hir nemet pa vez ar ger-mell dirak; 
   er raganvioù-diskouez (hemañ, hennezh, hag ar re all), gant se e klever ha hemañ ha neket hag hemañ;
   e deroù gerioù all : ad-, anv, 
  /z/ e-lec'h /s/ e deroù ar gerioù : Se zo sur a glever /zezo'zy:r/
  implijet e vez ec'h e-lec'h ez dirak ar verboù bezañ ha mont: ec'h on, ec'h an...)/w/' 
  ar "v" e-barzh gerioù evel : avel, 'vit, pevar, nevez, devezh; war, '
  hag ar "w" diwar gemmadur: da wreg,
   [r] ne vez ket distaget evel e galleg, ha n’eo ket unvan an distagadur anezhañ : 
   ruilhet (teod ouzh diaraog ar staoñ) e kornioù zo (hogen dousoc'h eget e Leon) (klevet fraezh pa glever mouezh Maria Prat, 
   pe distaget gant beg an teod ouzh kreiz ar staon (an distagadur a vez kavet "amerikan" gant lod). 
  /j/ eo distagadur al lizherenn lh er gerioù evel drailhañ, sailhat, dilhad, ruilhal, ...
  
  Kensonennoù aet da get 
  b, e-barzh ober alies, distaget /'ɔ:r/, evel e Kerne-Izel, 
  d, e-barzh -adenn alies, distaget /'a:n/, 
  g, e-barzh digor alies, distaget /'di:ɔr/, digarez distaget /'dja:re/,
  r etre div vogalenn e gerioù evel c'hoari, Mari, arri (erru) /aj/; dibriñ
  z (diwar un d kozh) 
  etre div vogalenn (bezañ, anezhañ) 
  pe e fin ur ger, evel e kerneveg, e gerioù evel: nevez, bemdez, karantez,...
  e liester an anvioù-kadarn tiez, aelez, aotrounez;
  a-wechoù e vez distaget [x] e gerioù evel bazhad, lazhañ, razhed.
  
  Kemmadurioù
  Ne vez ket graet kemmadur dre vlotaat /d/ e /z/ (da vihanañ a-reter d'ar stêr Leger): daou den, da dorn, da dont
  Den a dro da an nen pa dalv kement hag on e galleg: skuizhañ buanoc'h a ra an nen ... 
  
  Gwir eo ivez n'eo ket "peurunvan" ar rannyezh, ha traouigoù disheñvel a c'haller kavout e pevar c'horn ar vro:
   pop e-lec'h pep
   para pe p'ra evit petra
   petore (peto'e), e-lec'h peseurt (pe seurt).
  
  Yezhadur
  
  Gerioù yezhadurel
   en e-lec'h e: mont en kêr, kanañ en brezhoneg; 
   hon, e-lec'h hor pe hol;
   kenkent, e-lec'h kerkent, kenkoulz e-lec'h kerkoulz; 
   lakaet e vez kentoc'h n eget d war-lerc'h ne pe na dirak ur vogalenn. Skrivet e vez neuze an n-se ouzh dibenn an nac'henn ha neket ouzh penn ar verb; 
  Nen/nan eus ket en Breizh, nen eus ket unan, 
  Nen/nan eus ket ur sant evel Sant Erwan!...   (Kervella (1947:§232.II)
  lavaret e vo ken bras evel hemañ, e-lec'h ken bras ha hemañ.
  e-lec'h peseurt e vez implijet ivez
   petore den
   petra den
  e-lec'h petra e vez klevet ivez peseurt .
  
  Verboù
  E liester an amzer-da-zont 
  ne reer nemet gant ar stummoù -fomp, -fet, -font
  
  Verboù direizh
  Bezañ: 
  Ne vez ket graet gant ez eus, met gant zo
  Ne vez graet nemet gant emañ hag emaint, e-lec'h ar furmoù all e vez graet gant on, out ....
  Ledetoc'h a-galz eo avat ar stumm voint, evit trede gour lies ar verb bezañ, hervez an ALBB, met anavezet eo ar stumm vefont.
  Ne vez ket distaget it en eil gour lies, met et.
  Kaout: 
  graet e vez gant ar stummoù hir en trede gour: en devo, he devoa
  Gouzout: 
   'oaran ket, n'ouve'an ket, n'onn ket a c'hall bezañ implijet gant ar memes tud; 
  gouvezet eo an anv-gwan-verb.
  
  Verboù reizh
  Karout, zo karet, ha graet e vez gant ar stummoù kerez (karez), keret (karit), kerfet (karfet), kere (kare);
  Lampat, evit lammat, evel en droienn lampat ha sailhat.
  Lavarout, zo laret, ha graet e vez gant ar stummoù lerez (larez/lavarez), leret (lavarit), lere (lavare)
  
  Araogennoù
  Da, distaget/də/ peurvuiañ.
  E-lec'h deomp ha ganeomp e reer gant demp/dimp, ganemp/ganimp.
  Mesket e vez ouzhin ha diou(zh)in, klevet e vez [di'wi].
  Komz diou(zh)imp, e-lec'h komz ac'hanomp e yezh Leon.
  E-maez an ti, e-lec'h er-maez eus an ti.
  
  Gerioù ha troiennoù dibar
  Gerioù ha troiennoù zo ha ne gaver ket nemeur e-maez Treger, pe tamm ebet. Darn zo stag ouzh ur c'hornad, evel todion, skribiton, ... evel a c'hoarvez er rannyezhoù all. Geriennoù deuet eus an tunodo, luc'haj ar Roc'h-Derrien, zo en em strewet e brezhoneg ar c'hantonioù tro-dro. Perzhioù heñvel ouzh brezhoneg Leon a gaver a-wechoù e Treger-Izel. 
  aezet : aes
  arre : adarre
  awidell : kontadenn (fentus alies)
  beure : mintin, e Leon
  boutañ: e-lec'h bountañ
  chaous : lipig, hag estlammadell
  c'hoari (al) las : dirollañ, riboulat
  c'hoari e droad porc'hell : fouzhañ
  c'hwistim : c'hwi 'istim, c'hwi 'soñj deoc'h
  (mont) d'an druilh-drast : d'ar pevarlamm
  difindaoniñ: freuzañ
  dresañ : renkañ, kempenn un dra bennak torret
  en em stipañ : en em fichañ 
  en em c'houlenn : klask gouzout
  evit [wit], araogenn amzeriañ
  evit an deizioù ([win'dɛ:ju]) : en deizioù-mañ
  evit ar beure : er mintin-mañ
  evit ar bloaz : er bloaz-mañ
  evit ar sizhun : er sizhun-mañ
  flec'hañ : c'hweseta
  fontañ arc'hant : dispign n'eus forzh pegement
  gargal : kelenn
  gars, garz: genaoueg
  groñj : elgezh
  gouermagn : kintus
  gouerous, gwerouz; gouerouzat : klemmicher; klemmichat
  gwabrigol : luc'hed
  kabared* : kanastell
  klask fret : klask unan bennak (pe 1 evit en em gannañ, pe 2 evit merc'heta pe paotreta)
  lankon : lampon
  loukez : genaoueg
  mat pell zo, netra ken, echu
  meür : ouesk, e kornad Gwerliskin ha Plouigno
  mont e galouach : mont e belbi
  nay : sot
  ober gwad fall : kaout nec'hamant
  ober pecheroù da ub : ober flouradennoù da ub
  paotrez : plac'h (e kornad Montroulez, dianav er peurrest eus ar vro)
  redek an douilhez : klask paotreta pe merc'heta
  sof-kont : e-leizh
  stipet : gwisket brav
  tiekoù : ardoù;
  tresenn : garzh
  
  Skrivagnerien hag o deus graet gant tregerieg
  Skrivagnerien 'zo o deus graet gant tregerieg e mod pe vod en o skridoù. En o zouez emañ:
  Fañch an Uhel
  Erwan ar Moal
  Anjela Duval
  Maria Prat
  Jakez Konan
  Jarl Priel
  Fañch Peru
  
  Levrioù diwar-benn an tregerieg 
  Gwerziou Breiz Izel, Soniou Breiz Izel, Kontadennoù ar Bobl, gant Fañch an Uhel.
  Grammaire bretonne du dialecte de Tréguier, Louis Le Clerc.
  Trésor du breton parlé, gant Jules Gros
  
  Levrlennadur
  Jules Gros, Le Trésor du breton parlé (Éléments de stylistique trégorroise), peder levrenn (1966-1989) hag ur geriadur galleg-brezhoneg (Emgleo Breiz, 1993). Anat eo eo bet reizhet, d'ur c'houlz bennak gant unan bennak, betek skarzhañ stummoù tregeriek rik evel -fomp, -fet, -font.
  
  Pennadoù kar
   Brezhoneg Goueloù‎ 
   Brezhoneg Gwened‎ 
   Brezhoneg Gwenrann
   Brezhoneg Kerne‎
   Brezhoneg Leon‎
  
  Notennoù
  
  Liammoù diavaez
  Brezhoneg Bro Bear
  
  Brezhoneg Treger