title: Naoned
text: Naoned [ˈnɑ̃wnət] eo kêr vrasañ ha kêr-benn istorel Breizh, e gevred ar vro e Breizh-Uhel, war ribl al Liger. Ur rol melestradurel hag armerzhel pennañ he deus. Pennlec'h ha sez predelezh rannvro Broioù al Liger eo, pennlec'h ha sez prefedelezh departamant al Liger-Atlantel ha sez Akademiezh Naoned. Ur porzh kenwerzh a-bouezh war aber al Liger e-pad kantvedoù, chomet eo Naoned ur pol armerzhel hag industriel pennañ. 309 346 annezad he deus e 2017, 619 240 annezad e Naoned Meurgêr, 622 693 annezad en unvez kêrel ha 934 165 annezad er tolead kêr.
  
  C'hoariet en deus Naoned ur rol hep e bar e Istor Breizh. Deuet da vezañ kêr-benn Breizh gant Alan Barvek er , sez gouarnamant Dugelezh Breizh e oa betek ma voe staget ar vro ouzh Bro-C'hall er . Kastell Duged Breizh, he Iliz-veur hag he Skol-veur savet e 1460 a ziskouezh c'hoazh hiziv galloud ha souvereniezh an Duged d'ar mare-se. Pa zeuas Roazhon da gaout ur rol melestradurel pouezus e framm Proviñs Breizh er c'hantvedoù da heul, e tiorrenas Naoned war an dachenn armerzhel, dre he forzh (gant ar c'henwerzh tric'horniek dreist-holl), hag he greanterezh adalek an Dispac'h Greantel en , aroueziet gant an Tour Lu, aspadenn labouradeg kozh an embregerezh vrudet, deuet da vezañ ul lec'h sevenadurel. Pinvidik eo buhez sevenadurel ar gêr, heñvel ouzh arvestoù ar gompagnunezh hollvrudet Royal de Luxe.
  
  Douaroniezh
  War lezioù aber al Liger emañ Kêr Naoned, 50 kilometr hepken eus ar Meurvor Atlantel. War lez hanternoz al Liger emañ Erv Breizh (lost Kein Breizh). Plaenoc’h eo an douar war ribl ar c'hreisteiz.
  
  E-pad pell e voe graet "Venezia ar c’hornôg" eus Naoned peogwir e oa treuzet gant adstêrioù al Liger ha gant kanolioù ivez. Kalz inizi a oa etre daou ribl al Liger: Enez Beaulieu, Enez Santez-Anna, Enez Feydeau, Enez Gloriette... 
  
  En , goude 1930, e oa bet peurgarget pe goloet meur a ganol hag adstêr eus al Liger (re ribl an hanternoz dreist-holl).
  Bremañ eo treuzet meurgêr Naoned gant al Liger, an Erzh, ar Sevr, ar C'hezin hag ar C'hent.
  
  Anv
  
  Naunnt eo hec'h anv e gallaoueg, Nantes e galleg, Nantas en okitaneg.
   Dauzat & Rostaing (1963-1978) : Condevincum,  ; urbem Namneticam, Namnetas, .  
   Jean-Yves Le Moing : Condiouicnon, II kantved, Ptolemaios.
   Erwan Vallerie : Namnetas, 1453.
  Gerdarzh
  Diwar anv ar bobl Namnetes / Namneted, staliet war lez hanternoz ar stêr Liger.
  
  Ardamezioù
  
  Istor 
  Pennad pennañ : Istor Naoned
  
  Amzer ar Gelted kozh 
  Goude ma vije bet ar Gelted e Naoned, poblad arvorigat (daveoù mar plij) an Namneted en doa graet e annez tal al Liger. Met ne ouezer ket mat e pelec'h e oant staliet, nemet e oa ur gêrig dezho e-barzh karter ar Bouffay, met e 56 a-raok J.-K e oant bet aloubet gant Jul Kezar, hag anvet e vije bet ar gêr nevez Portus Namnetus. Aesoc'h e oa neuze da Jul Kezar tagañ ar Veneted p'en deus lakaet listri-brezel da vezañ savet di. Marteze eo bet Portus Namnetus porzh an Namneted a oa gevell da hini ar Biktoned a zo bet e anv Portus Ratiatus, deuet da vezañ Reudied rak tal riblenn Su al Liger: kavet ez eus bet roudoù savadurioù galian-ha-roman e kreiz ar gêr-se.
  
  En  ha  kantved, evel meur a gêrbenn galian-ha-roman, e cheñchas Condevicnum hec'h anv ur wech ouzhpenn. Meur a cheñchamant lec'hanvadur a oa bet e-kerzh ma oa an impalaeriezh roman o vont da get. Gwelet e vez neuze un distro eus kredennoù koshoc'h, a oa dija galianeg. Tamm-ha-tamm e oa bet adkemeret un anv galianek evit ober sin d'ar c'hredennoù.
  
  Naoned a zeuas da vezañ kristen e-kerzh an  kantved. Hag an iliz-veur a zeuas da vezañ "kador-berc'h" an eskopti.
  Siwazh da-se tagadennoù a voe eus perzh ar Saksoned pe Frizoned, galvet e oant gant poblañs dianav kenañ ar Vagaudiz ha savet e voe neuze mogerioù-difenn evit diwall ar gêr diwarno.
  
  Naoned e Breizh
  Gwelout ar pennad Naoned e Breizh.
  
  Maered Naoned
  
  Eus 1564 da 1791
  
  Tud brudet 
  Anna Breizh
  Charles Le Roux (1814-1895), livour ha politikour
   Charles Leduc (1831-1911), tresour ha livour
  
  Tud bet ganet eno 
  Anna Breizh
  Jacques Cassard, moraer ha kourser, 30 a viz Gwengolo 1679.
   Régis-Marie-Joseph de l'Estourbeillon de la Garnache, kannad mirelour ar Mor-Bihan, saver Kevredigezh Broadel Breizh, 10 a viz C'hwevrer 1858.
   Maxime Maufra, livour, 17 a viz Mae 1861
   Édouard Nignon, keginour, 9 a viz Du 1865
   Edgar Maxence, livour, e 1871
   Gustave Gallet, aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel), 7 a viz Ebrel 1875.
   Jean Émile Laboureur, livour, engravour ha skeudennaouer 16 a viz Eost 1877
   Paul Ladmirault, sonaozer, 8 a viz Kerzu 1877.
   Marc Elder, skrivagner, 31 a viz Here 1884.
   Jean Brochard, aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel), 12 a viz Meurzh 1893.
   Robert Ballanger, politikour, kannad komunour adalek 1945 betek 1981, 2 a viz Du 1912.
   Denys de La Patellière (1921-2013), filmaozer ha senarioour
   Jean Graton, treser bannoù-treset, e 1923.
   Éric Tabarly (1931-1998), moraer.
  
  Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ 
  Pevar milour bet ganet e Naoned a voe fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ :
   Jules Allard, soudard en 62vet rujumant war-droad, fuzuilhet d'an 13 a viz C'hwevrer 1917 e Verdun, da 24 bloaz, tamallet dezhañ bezañ "dizertet en diabarzh" ;
   Louis Julien Le Madec (10 a viz Meurzh 1886), soudard er 65vet rujumant war-droad, fuzuilhet pe lazhet gant un ofiser d'ar 16 a viz Here 1914 en Englebelmer (meneget eo war ar mortuaj: «indigne» (dizellezeg));
   Louis Longuetaud (12 a viz Gwengolo 1889 -14 a viz Meurzh 1915 e Bourg-et-Comin), soudard en 249vet rujumant war-droad, fuzuilhet evit «feulster ha gourdrouz ouzh unan a-us»;
   Jean Michel Suraud, soudard, fuzuilhet d'ar 7 a viz Gwengolo 1916, da 34 bloaz.
  
  Arzourien bet awenet gant Naoned
  Livourien: Louis Garneray, Charles Leduc, Robert Micheau-Vernez, Nicolas Ozanne, William Parrott, Jean-François Sablet, Joseph Mallord William Turner
  
  Tud bet marvet eno 
   Jean Meschinot, barzh gallek, e lez Duged Breizh Frañsez II hag e verc'h Anna Vreizh, d'an 12 a viz Gwengolo 1491.
   François-Athanase de Charette de La Contrie, tudenn ar chouanerezh, d'an 29 a viz Meurzh 1796.
   Jacques Vaché (An Oriant 1895 - Naoned 1919), livour.
   Jean Rigollet, micherour bet lazhet gant ur CRS d'an 19 a viz Eost 1955 e-pad an harzoù-labour.
   Jean Brochard, aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel), d'an 17 a viz Mezheven 1972.
   Claude Auclair, aozer bannoù-treset, d'an 20 a viz Genver 1990.
  
  Ardamezeg ar familhoù 
  {|
  |-
  |
  |
  Jean l'Aubier, pe Laubier, maer Naoned e 1591
  En argant e deir grilh en sabel o dornelloù bouklet ivez en sabel.
  |-
  |
  |
  ?  d'Avaugour, aotrounez Port-Durand e Sant-Donasian
  En argant e gab en gul.
  |-
  |
  |
  ? d'Avignon, Davaignon
  En gul e lammell heuliet ouzh kab gant ur bezantenn, ouzh lezioù hag ouzh beg gant teir c'hregilhenn, an holl en argant.
  François, sekretour an dug e 1475 ; Pierre, tailhanter Naoned e 1533 ; Artur, galvet ouzh an eil-bann Naoned e 1543
  |-
  |
  |
  ? Bachelier du Pinier, chuin Naoned e 1654
  En argant e binenn en geot war ur savenn ivez en geot.
  |-
  |
  |
  Josselin Barbechat, arc'hdiagon Naoned e 1239
  Ul leonparzh heuliet gant c'hwec'h groazigan , 3, 3.
  |-
  |
  |
  Laurent Barbot, alvokad ar Roue ouzh prezidial Naoned e 1669
  En glazur e groaz en argant heuliet gant pevar leonig en aour, unan ouzh pep konk.
  |-
  |
  |
  ? Barillier, chuin Naoned e 1598
  En glazur e gebrenn en aour, heuliet ouzh kab gant div galon ivez en aour hag ouzh beg gant ur greskenn en argant.
  |-
  |
  |
  ? Barillon de Bonnefons, aotrounez Plessis-Tizon, e Sant-Donasian
  En gul e deir barrikenn en aour kelc'hiet en sabel.
  |-
  |
  |
  ? Baron; genidik eus Naoned ; un alvokad ouzh Breujoù Breizh, bet ganet e 1738, ha noblet e 1815
  En glazur e zri levr digor en aour.
  |-
  |
  |
  Jacques Barrieu, kuzulier ouzh amiraliezh Noaned e 1696
  En argant e gebrenn en gul heuliet ouzh kab gant div steredenn ivez en gul hag ouzh beg gant un erez en sabel.
  |-
  |
  |
  ? Bascher, koronal, provost lez Naoned, bet noblet e 1818.
  En argant e groaz vleuñvellek geotet karget gant ur c'hleze en aour peuliek, teir fempdelienn en glazur ouzh konkoù 1 & 4, un dervenn c'heotet diframmet ouzh konkoù 2 ha 3.
  |-
  |
  |
  Pierre Bellot ː chuin Naoned e 1698
  En argant e baun rodellant en geot heuliet gant ur vrizhenn erminig en sabel ouzh pep konk.
  |-
  |
  |
  (...)? Bourgogne de Vieillecour ː chuin Naoned e 1612
  Troc'het etre aour hag argant ; e ezev en glazur heuliet gant peder rozenn ivez en glazur, 2, 2.
  |-
  |
  |
  Claude Caillaud ː chuin Naoned e 1630
  En glazur e gebrenn dentek, heuliet ouzh kab gant teir steredenn hag ouzh beg gant ur greskenn, an holl en argant; ur koail en aour etre brec'hennoù ar greskenn
  |-
  |
  |
  Christophe-Clair Daniel ː pennbarner-konsul Naoned e 1774 ; maer Naoned e 1789 ; aet da Anaon e 1817.
  En gul e lammell en aour, heuliet ouzh kab hag ouzh beg gant ur bezantenn iverz en aour.
  |-
  |
  |
  Guillaume Drouet de Langle, kentañ maer Naoned, eus 1564 da 1566
  En gul e deir c'halon en aour, ur rozenn ivez en aour ouzh kondon
  |-
  |
  |
  François de Kermenguy, alouer Naoned e 1538 (bet ivez kuzulier ouzh Grands-Jours ha prezidant ouzh ar C'hontoù)
  En aour e gelenenn c'heotet diwriziet ha dizeliennet.
  |-
  |
  |
  Guillaume de l'Isle, maer Naoned e 1685.
  En gul e zek kanochenn en aour, 4, 3, 2, 1.
  |-
  |
  |
  ? Mabille ː eil-maer Naoned e 1687.
  En glazur e zri skoed en argant, pep hini karget gant teir brizhenn en sabel.|-
  |
  |
  ? Michel, kenwerzher Naoned, bet noblet e 1747.En glazur e dreustell en aour karget gant ur galon en gul, ha heuliet gant teir melchonenn en aour.
  |-
  |
  |
  Bernard de Monti, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1572, ha chuin Naoned e 1573.En glazur e sourin en aour, heuliet gant daou venez a c'hwec'h tamm ivez en aour.
  |-
  |
  |
  ? Olivier, chuin Naoned e 1644.En argant e wezenn-olivez en geot war ur savenn ivez en geot.|-
  |
  |
  de Volvire
  Aotrounez Ponts-de-PirmilGoudreustellet a zek pezh etre aour ha gul|}
  
   Brezhoneg 
  
  Klasoù divyezhek a zo eno abaoe 1981.
  
  E 1985 e voe krouet ar gevredigezh Kentelioù an Noz e Naoned, evit ober war-dro ar c'helenn brezhoneg d'an dud deuet, gant Gweltaz Adeux, Roland Mogn ha Gwenola Rossinyol. En deiz a hiziv eo oberiant ar gevredigezh-se e seizh karter ag ar gêr, gant kentelioù hag obererezhioù liesseurt.
  
  Ur skol Diwan a zo e Naoned, unan eus ar re vrasañ e Breizh, 180 bugel a zo er skol (niver distro-skol 2012-2013).
  Un eil skol Diwan a zo bet krouet e su Naoned. Digoret eo bet en distro-skol 2012 gant 6 bugel.
  
  E distro-skol Gwengolo 2022 e oa 456 skoliad enskrivet er skolioù Diwan hag er c'hlasoù divyezhek (1,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)
  
  Ur skolaj Diwan a zo bet krouet e 2008 e Sant-Ervlan, sko ouzh Naoned, evit bugale al Liger-Atlantel met ivez evit re all ho tont eus skol Diwan Pariz. 48 skolajiad a zo enskrivet e 2012-2013.
  
  Ur sturlevr divyezhek diwar-benn Naoned a zo bet embannet e 2006 gant Yoran Embanner. Ar rakskrid a zo bet graet gant an istorour Armel de Wismes. An oberer - an Naonedad Pierre-Emmanuel Marais - en deus skrivet "Ronan ar c'horrigan" e 2007 (Keit Vimp Bev). Resevet en deus al levrig-mañ an eil priz evit ar genstrivadeg "Priz ar Vugale 2008".
  
  Evit difenn ar brezhoneg ez eus bet graet ur fest-deiz gant Ai'ta!, tre e-kreiz Kastell an Duged, e Naoned.
  
  D'an 21 Kerzu 2007 e oa bet staliet panelloù mont-tre divyezhek e Naoned.
  
  D'ar 24 Kerzu 2007 e oa distro ar brezhoneg ouzh ar skramm e Naoned, 4 bloavezh goude bezañ lamet an abadennoù brezhoneg gant renerien Frañs 3. War ar chadenn lec'hel Telenantes e oa skignet ar sitkom kentañ bet graet e brezhoneg.
  
  D’ar 27 a viz Genver 2012 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
  
  D'an 10 Meurzh 2021 e oa bet roet ar c'hentañ levrig familh brezhonek gant ti-kêr Naoned.
  
   Emdroadur ar boblañs 
  
   Ekonomiezh 
   KKG 
  Kambr Kenwerzh ha Greanterezh Naoned / Sant-Nazer zo e Naoned. Eno emañ ivez KKR Broioù al Liger.
  
   Porzh Emren 
  N'eo ket bev porzh Naoned ken. E 2005 e oa tremenet 35,5 milion a donennoù e Porzh Emren Naoned / Sant-Nazer met nemet 10% anezho a oa bet e Naoned da lavaret pe e Chevire (produioù koad) pe Ar Roc'h-Morvan (ed). Er porzh emren e tremen ivez lodennoù eus an A380 a ya da Vourdel.
  
   Cassegrain 
  Ar stal boued-mir bet savet gant Charles Cassegrain a oa bet krouet e 1856 e Naoned. Unan eus politkourien veur Naoned eo bet Léopold Cassegrain.
   Trenioù 
  Emañ Naoned war al linenn hent-houarn a ya eus Paris d'ar Groazig. Ac'haleno e c'haller mont ivez da :
   Redon (hag alese pe da Gemper pe da Roazhon) ;
   da Lyon;
   d'ar Roc'hell (hag alese da Vourdel) ;
   da Bornizh.
  
  N'eus linenn ebet etre Naoned ha Roazhon.
   Tramgirri 
  Ur rouedad tramgirri a oa bet e Naoned etre 1876 ha 1958. Roet e oa lañs dezhañ e 1876 gant Louis Mékarski, ar mekanikoù a yae en-dro gant aer moustret. E 1914 e teue da vezañ melen ar girri, ha gant tredan e yeont en-dro. Dilezet e oa an tramgarr e 1958 betek miz Genver 1985 pa oa savet ul linenn etre Bellevue ha La Haluchère. D'an 2 a viz Gwengolo 2000 e oa astennet al linenn 1 ha digoret al linenn 3 etre Plaissance ha Hôtel Dieu.
  
  Ne oa ket dibabet ar metro gant ti-kêr Naoned, pa oa bet gant Roazhon, kêr vihanoc'h anezhi.
  
   Monumantoù ha traoù heverk 
  Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
   Iliz-Veur Sant Pêr ha Sant Paol 
  Diavez
  
  Diabarzh
  
   Penniliz Sant Nikolaz 
  Diavez
  
  Diabarzh
  
   Iliz ar Groaz Santel 
  
   Iliz Sant Kler 
  
   Kastell an Duged 
  Diavez 
  
  Diabarzh
  
   Mirdioù 
  Evel pep meurgêr he deus Naoned kalz mirdioù disheñvel, testoù e c'hlad hag e istor pinvidik :
   Mirdi Istor Naoned, e Kastel Duked Breizh
   Mirdi an Arzoù-Kaer
   Mirdi Thomas Dobrée, mirdi henoniezh
   Muzeom Istor Naturel
   Mirdi Jules Verne
   Mekanikoù an Enez (an Olifant bras, ha kement zo...)
   Mirdi ar Voulerezh
   Liorzhoù ha parkoù 
  100 liorzh a zo e Naoned, en o zouez 11 park, evel Park Procé, Park ar Blottereau, Park ar Gaudinière, al Liorzh botanek...
   Bezioù ar C'hommonwealth e beredoù ar gumun 
  Bezioù ar C'hommonwealth e bered La BouteillerieMarvet int e-kerzh ar Brezel-bed kentañ.
  Bezioù ar C'hommonwealth e bered Pont-du-CensMarvet int e-kerzh an Eil Brezel-bed .
  
  Sport
   Marc'hhouarnerezh 
  Tro Bro-C'hall
   13 a viz Gouere 1903 : 5 hag 2 diwezhañ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Bourdel (Gironde) ha Naoned ; aet ar maout gant Maurice Garin.
   18 a viz Gouere 1903 : loc'hañ a ra 6 ha diwezhañ tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Pariz.
   20 a viz Gouere 1904 : 5 hag 2 diwezhañ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Bourdel (Gironde) ha Naoned ; aet ar maout gant Hippolyte Aucouturier (divarrekaet d'an 30 a viz Du).
   23 a viz Gouere 1904 : loc'hañ a ra 6 ha diwezhañ tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Pariz.
   22 a viz Gouere 1906 : 10 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Bourdel (Gironde) ha Naoned ; aet ar maout gant Louis Trousselier.
   24 a viz Gouere 1906 : 11 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Naoned ha Brest ; aet ar maout gant Louis Trousselier.
   28 a viz Gouere 1907 : 11 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Bourdel (Gironde) ha Naoned ; trec'h eo Lucien Petit-Breton (lesanv Lucien Mazan).
   30 a viz Gouere 1907 : 12 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Naoned ha Brest ; trec'h eo Gustave Garrigou.
   2 a viz Eost 1908 : 11 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Bourdel (Gironde) ha Naoned ; aet ar maout gant Lucien Petit-Breton
   4 a viz Eost 1908 : 12 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Naoned ha Brest ; aet ar maout gant François Faber (Luksembourg).
   25 a viz Gouere 1909 : 11 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Bourdel (Gironde) ha Naoned ; aet ar maout gant Louis Trousselier.
   27 a viz Gouere 1909 : 12 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Naoned ha Brest ; aet ar maout gant Gustave Garrigou.
   25 a viz Gouere 1910 : 12 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Bourdel (Gironde) ha Naoned ; aet ar maout gant Louis Trousselier.
   27 a viz Gouere 1910 : 13 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Naoned ha Brest ; aet ar maout gant Gustave Garrigou.
   7 a viz Gouere 1932 : 2 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Caen (Calvados) ha Naoned ; aet ar maout gant Kurt Stöpel (Alamagn).
   9 a viz Gouere 1932 : loc'hañ a ra 3e tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Bourdel (Gironde).
   27 a viz Gouere 1934 : 21 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre La Roche-sur-Yon (Vañde) ha Naoned (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant Antonin Magne.
   28 a viz Gouere 1934 : loc'hañ a ra 22 hag 2 diwezhañ tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Caen (Calvados).
   26 a viz Gouere 1935 : 19 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre La Roche-sur-Yon (Vañde) ha Naoned (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant Jean Aerts (Belgia).
   27 a viz Gouere 1935 : loc'hañ a ra 20 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Vire (Calvados).
   7 a viz Gouere 1938 : 3e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Brieg ha Naoned ; aet ar maout gant Gerrit Schulte (Izelvroioù).
   8 a viz Gouere 1938 : 4e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Naoned ha La Roche-sur-Yon (Vañde) (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant Eloi Meulenberg (Belgia).
   14 a viz Gouere 1939 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Naoned ; aet ar maout gant Amédée Fournier.
   15 a viz Gouere 1939 : loc'hañ a ra 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du ar Roc'hell (Charente-Maritime).
   2 a viz Gouere 1948 : 3e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Dinarzh ha Naoned ; aet ar maout gant Guy Lapébie.
   3 a viz Gouere 1948 : loc'hañ a ra 4e tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du ar Roc'hell (Charente-Maritime).
   9 a viz Gouere 1953 : 7 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre ar Mañs (Sarthe) ha Naoned ; aet ar maout gant Livio Isotti (Italia).
   10 a viz Gouere 1953 : loc'hañ a ra 8 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Bourdel (Gironde).
   27 a viz Mezheven 1957 : loc'hañ a ra 1 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Granville (Manche).
   30 a viz Mezheven 1959 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Blaen ha Naoned (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant Roger Rivière.
   1 a viz Gouere 1959 : loc'hañ a ra 7 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du ar Roc'hell (Charente-Maritime).
   4 a viz Gouere 1968 : 7 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Naoned ; aet ar maout gant Franco Bitossi (Italia).
   5 a viz Gouere 1968 : loc'hañ a ra 8 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Royan (Charente-Maritime).
   6 a viz Gouere 1980 : 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù ha Naoned ; aet ar maout gant Jan Raas (Izelvroioù).
   3 a viz Gouere 1981 : 8 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Rochefort (Charente-Maritime) ha Naoned ; aet ar maout gant Ad Wijnands (Izelvroioù).
   5 a viz Gouere 1981 : loc'hañ a ra 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Ar Mañs (Sarthe).
   12 a viz Gouere 1982 : 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Pluveleg ha Naoned ; aet ar maout gant Stefan Mutter (Suis).
   7 a viz Gouere 1983 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kastellbriant ha Naoned (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant Bert Oosterbosch (Izelvroioù).
   8 a viz Gouere 1983 : 7 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Naoned hag Enez-Oléron (Charente-Maritime).
   6 a viz Gouere 1984 : 8 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Ar Mañs (Sarthe) ha Naoned ; aet ar maout gant Pascal Jules.
   7 a viz Gouere 1984 : loc'hañ a ra 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Bourdel (Gironde).
   11 a viz Gouere 1986 : 8 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Saint-Hilaire-du-Harcouët (Manche) ha Naoned ; aet ar maout gant Eddy Planckaert (Belgia).
   12 a viz Gouere 1986 : 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall e Naoned (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant ar Breizhad Bernard Hinault.
   13 a viz Gouere 1986 : loc'hañ a ra 10 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du park tematek Futuroscope (Vienne).
   5 a viz Gouere 1988 : loc'hañ a ra 3e tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Ar Mañs (Sarthe).
   2 a viz Gouere 1990 : 3e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Poitiers (Vienne) ha Naoned ; aet ar maout gant Moreno Argentin (Italia).
   3 a viz Gouere 1990 : 4e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Naoned ha Menez Mikael ar Mor ; aet ar maout gant Johan Museeuw (Belgia).
   6 a viz Gouere 1999 : loc'hañ a ra 3e tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Laval (Mayenne).
   3 a viz Gouere 2000 : 3e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Loudun (Vienne) ha Naoned ; aet ar maout gant Tom Steels (Belgia).
   4 a viz Gouere 2000 : 4e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Naoned ha Sant-Nazer (a-benn d'an eur dre skipailh) ; aet ar maout gant Once (Spagn).
   26 a viz Gouere 2003 : 19 hag eil diwezhañ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Pornizh ha Naoned (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant David Millar (Skos).
   7 a viz Gouere 2008 : 3e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù ha Naoned ; aet ar maout gant Samuel Dumoulin.
  Mell-droad
   30 a viz Mae 1965 : aet Kampionad mell-droad Frañs gant Football Kleub Naoned evit ar wech kentañ, José Arribas e c'hourdoner d'an ampoent.
   12 a viz Mezheven 1966 : aet Kampionad mell-droad Frañs gant Football Kleub Naoned evit an 2 gwech, José Arribas e c'hourdoner d'an ampoent.
   2 a viz Mezheven 1973 : aet Kampionad mell-droad Frañs gant Football Kleub Naoned evit an 3e gwech, José Arribas e c'hourdoner d'an ampoent.
   8 a viz Mezheven 1977 : aet Kampionad mell-droad Frañs gant Football Kleub Naoned evit ar 4e gwech, Jean Vincent e c'hourdoner d'an ampoent.
   27 a viz Mezheven 1980 : aet Kampionad mell-droad Frañs gant Football Kleub Naoned evit ar 5 gwech, Jean Vincent e c'hourdoner d'an ampoent.
   3 a viz Mezheven 1983 : aet Kampionad mell-droad Frañs gant Football Kleub Naoned evit ar 6 gwech, Jean-Claude Suaudeau e c'hourdoner d'an ampoent.
   24 a viz Mezheven 1995 : aet Kampionad mell-droad Frañs gant Football Kleub Naoned Atlantel evit ar 7 gwech, Jean-Claude Suaudeau e c'hourdoner d'an ampoent.
   19 a viz Mezheven 2001 : aet Kampionad mell-droad Frañs gant Football Kleub Naoned Atlantel evit an 8 gwech, Raynald Denoueix e c'hourdoner d'an ampoent.
   Basketball 
  En eil rummad e c'hoari Hermine de Nantes.
   Handball 
  E-touez gwellañ skipailhoù Bro-C'hall emañ HBC Nantes.
   Rugbi 
  En trede rummad e c'hoari ar Stade Nantais.
  
   Melestradurezh 
   Liammoù etrebroadel 
   Gevelliñ 
  Kêrioù gevellet
   Agadir , Souss-Massa-Draâ), abaoe 1993
   Kolozsvár  Treuzsilvania, abaoe 1991
   Cochabamba , abaoe 1999
   Dschang , Kornôg, abaoe 2002
   Durban , KwaZulu-Natal), abaoe 2004
   Jacksonville  (Stad Florida), abaoe 1985
   Kerdiz , abaoe 1964. War boulouard Naoned emañ ti-kêr Kerdiz
   Niigata , Chūbu), abaoe 1999
   Qingdao  (Shandong), abaoe 2005
   Recife , abaoe 2003
   Rufisque , Rannbarzh Dakar
   Saarbrücken  (Saarland), abaoe 1965. Ur blasenn e Saarbrücken zo anvet « Plasenn Naoned »
   Seattle  (Stad Washington), abaoe 1980
   Suncheon , abaoe 2007
   Tbilisi , abaoe 1979
  Emglevioù
   Artibonite , abaoe 2005
   Desdunes , abaoe 2005
   Jeriko , Sisjordania, abaoe 2001
   Nantes , abaoe 2009
   Pétion-Ville , abaoe 2005
   St. Martinville , Louisiana, abaoe 1993
   Koñsuldioù 
  Teir c'hoñsuliezh hollek a zo e Naoned : Tunizia staliet straed Boileau, Turkia kae François Mitterrand, hag Aljeria straed ar jeneral Buat.
  
   Gwelet ivez 
   Iliz-veur Naoned
   Enez Naoned
   Istor Naoned
   Listenn maered Naoned
   Kastell Duged Breizh
   Embann Naoned, embann gant ar roue gall Herri IV, sinet e Naoned en 1598.
  
  Liammoù diavaez
  
   Lec'hienn ofisiel Naoned Meurgêr ha kêr Naoned
  
   Levrlennadur 
   Adolphe Joanne ː Géographie du département de Loire-Inférieure. Librairie Hachette et Cie. 1884
   Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
   Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995
  
  Notennoù ha daveoù 
  
  Kumunioù Liger-Atlantel
  Kumunioù Bro-Naoned
  Pennlec'hioù departamantoù Bro-C'hall