title: Amprevan
text: Evit ar ger kunujenniñ sellout ouzh kunujenn.
  
  An amprevaned zo loened divellkeinek eus skourrad an Artropoded, azonet gant ur c'horf rannet e tri fezh : ur penn div dastornell outañ, ur brusk c'hwec'h pav outañ, hag ur c'hof — ar c'hevnid n'int ket amprevaned eta.
  
  En Devonian, war-dro 410 milion a vloavezhioù zo, e voe al loened c'hwec'hpavek kentañ ; er Glaouvezh (–360 m. a v.) e voe an amprevaned gwirion kentañ, en urzhadoù Hemiptera, Odonata, Orthoptera.
  
  War-dro 5,5 milion a spesadoù amprevaned zo, da lavaret eo 70% eus ar spesadoù loened a zo war an Douar.
  Ur milion hepken eus ar spesadoù amprevaned zo bet deskrivet gant ar skiantourien, pa 'z eus bet deskrivet 19 000 spesad pesked, 9 000 evn, 6 000 stlejvil, 4 500 bronneg ha 2 800 divelfenneg.
  
  Korfadurezh 
  
  Rannet eo korf an amprevaned e teir lodenn goloet gant kitin : ar penn, ar brusk (pe toraks) hag ar c'hof (pe abdomen).
  
   Takad ar skiantoù eo ar penn gant al lagadoù, an tastornelloù...
   Takad an dilec'hiañ eo ar brusk gant ar pavioù hag an eskell.
   Takad ar gouennañ eo ar c'hof.
  
  Tri re bavioù zo gant an amprevaned. En doare-se ez eus tu da verzout n'eo ket ar c'hevnid amprevaned met araknided.
  
  Reoliadur emvagañ 
  Liesseurt eo reoliadur-emvagañ an amprevaned :
   Geotdebrerien : etre 40% ha 50% eus an amprevaned. En em vagañ a reont, diouzh ar spesadoù anezho, diwar lodennoù disheñvel ar plant (delioù, koad, greun, frouezh, pollen...).
   Kigdebrerien : preizhataerien (amprevaned all, koftroadeged...) pe arvevaded (war amprevaned all pe dre sunañ gwad mellkeineged).
   Hollzebrerien
   Saprofajed
  ...
  
  Istor an amprevaned 
  An amprevaned karrekaet koshañ adkavet a vefe eus marevezh an Devonian, da lâret eo war-dro 350 milion a vloavezhioù zo. Diaskell e oant.
  
  Evit pezh a sell eus an amprevaned askellek koshañ adkavet e vefent bet karrekaet etre -325 ha -300 milion a vloavezhioù zo. Tennañ a raent d'an nadozioù-aer a-vremañ, gant un hed-eskell etre 40 ha 60 cm.
  
  Amprevanoniezh 
  Studiet e vez an amprevaned gant an amprevanoniourien, hag an amprevanoniezh eo anv o skiant.
  
   Gwelout Listennad anvioù amprevaned
  
  Debrerien-amprevaned 
  Debret e vez an amprevaned gant meur a loen, en o zouez un urzhad bronneged a vez graet an amprevanetaerien anezho, evel
   an avalaouer, 
   an askell-groc'hen, 
   ar c'hoz, 
   ar minoc'h
  
  Estreget bronneged a zebr amprevaned avat: bez ez eus ivez 
   amprevaned all
   pesked
   glazarded, gleskered
   evned.
  
  Rummatadur 
  Apterygota
   Monura, aet da get
  
  Monocondylia
   Archaeognatha (=Microcoryphia)
  
  Dicondylia
   Thysanura (=Zygentoma) (pesk-arc'hant)
  
  Pterygota
  
   Paleoptera
   Ephemeroptera
   Palaeodictyoptera, aet da get
   Megasecoptera, aet da get
   Archodonata, aet da get
   Diaphanopterodea , aet da get
   Protodonata (=Meganisoptera ), aet da get
   Protanisoptera , aet da get
   Triadophlebioptera , aet da get
   Protozygoptera (=Archizygoptera ), aet da get
   Odonata (nadoz-aer)
   Neoptera
  
   Polyneoptera
   Caloneurodea , aet da get
   Titanoptera , aet da get
   Protorthoptera , aet da get
   Plecoptera
   Embiidina (=Embioptera)
   Zoraptera 
   Dermaptera
   Orthoptera
   Phasmatodea
   Notoptera
   Blattaria
   Isoptera
   Mantodea 
   Paraneoptera
   Psocoptera
   Mallophaga
   Anoplura
   Thysanoptera
   Hemiptera
   Endopterygota (= Holometabola)
   Glosselytrodea , aet da get
   Miomoptera , aet da get
   Hymenoptera 
   Coleoptera
   Strepsiptera
   Neuropterida
   Raphidioptera
   Megaloptera
   Neuroptera
   Antliophora/Mecopteroidea
    Mecoptera
   Siphonaptera
   Diptera 
   Protodiptera , aet da get
   Amphiesmenoptera
   Trichoptera
   Lepidoptera
  
  Skinwel 
   Insektors, Fantôme, 1994
  
  Levrlennadur 
    G. B. Kerverziou : Levr an amprevaned, skeudennoù gant Yann Berthou, Skridoù Breizh, Brest.
    Nigel E. Stork : How Many Species of Insect and Other Arthropods Are There on Earth? — Annual Review of Entomology
    Bernhard Misof et al. : Phylogenomics resolves the timing and pattern of insect evolution — Science
  
  Amprevanoniezh
  Amprevaned