title: Lizherenneg fonetek etrebroadel
text: Al Lizherenneg fonetek etrebroadel (LFE, e saozneg : IPA) zo ul lizherenneg 118 lizherenn diazez enni hag a dalvez da dreuzskrivañ ar sonioù kavet an aliesañ e yezhoù ar bed.
  Lizherennoù latin pe c'hresianek treuzfeurmet pe get eo an darn vrasañ anezho, evel ɾ, ɽ, ɺ, ɹ diwar r ha ɘ, ǝ diwar e.
  
  Arouezennoù arbennik all a c'hell bezañ implijet a-gevret gant al lizherennoù diazez evit sonioù all ha na vezont ket kavet gwall alies e yezhoù ar bed pe c'hoazh evit diskwel diforc'hioù fonetek bihan.
  Bez' ez eus 76 sin a seurt-se, evel β̞ e lec'h [β]. Arouezennoù all zo ivez evit diskwel an tonennoù ha lec'h an taol-mouezh ( ' ) pe ur gensonenn silabennek ( ̩ ).
  
  Kromelloù a implijer en treuzskrivadennoù fonetek evit o diforc'hañ diouzh an treuzskrivadennoù fonologel.
  
  Istor an LFE 
  Gant kelennerion war ar saozneg ha war ar galleg e voe boulc'het, dindan ren Paul Passy (1859-1940) a laboure e framm ar Gevredigezh fonetek etrebroadel bet krouet e Pariz e 1886 gant an anv Dhi Fonètik Tîcerz' Asóciécon. E 1888 e voe embannet an LFE gentañ awenet gant al lizherenneg romek ijinet gant Henry Sweet (1845-1912), diorroet war he zro diwar diazezoù al lizherenneg fonotipikel krouet gant Isaac Pitman (1813-1897) hag Alexander John Ellis (1814-1890).
  
  Meur a wezh e voe adwelet an LFE : e 1900, e 1932, e 1947, e 1951 e 1989, 1993, 1996 hag e 2005.
  
  Al lizherenneg
  
  Vogalennoù
  
  Rannoù 
  Lizherennoù zo el LFE evit ar vogalennoù pennañ distaget dre ar genoù (da lavarout eo hep friadur). Renket e vez ar vogalennoù hervez ar perzhioù-mañ da heul :
   an digoradur : digor, peuzdigor, damzigor, etre, damserr, peuzserr, serr ;
   o lec'h distagañ : a-raok, tost a-raok, kreiz, tost a-dreñv, a-dreñv ; 
   diouzh ma vezont rontaet pe get.
  
  Hirder ar vogalennoù 
  Diskwelet e vez ez eo hir ur vogalenn gant un arouezenn arbennik anvet kronenn ( ː ). Peurliesañ avat e vez implijet an daou bik en e blas, da skouer [a:] e-lec'h [aː].
  
  Kensonennoù
  
  Rannoù 
  Renket e vez ar c'hensonennoù hervez ar perzhioù-mañ da heul :
   an doare fonadur ;
   al lec'h distagañ ;
   diouzh ma vezont mouezhiet pe divouezh.
  
  Hirder ar c'hensonennoù 
  Diskwelet e vez ar c'hensonennoù hir er memes mod hag ar vogalennoù : treuzskrivet e vefe ar magyareg mit mondott? ('petra ac'h eus lâret?') [mɪt̪ mo̟n̪d̪o̟t̪ː] pe ez-fonologel /mit mondotː/.
  
  Ar silabennoù 
  Implijet e vez ur varrennig uhel ( ˈ ) a-raok ur silabenn evit diskwel lec'h an taol-mouezh pennañ. Evit an taol-mouezhioù a eil renk e vez implijet ur varrennig izel ( ˌ ).
  Talvezout a ra ar pik ( .).
  
  Da skouer, setu penaos e vez treuzskrivet ar ger alamanek Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz [ˌʁɪnd̥.flaɪʃ.ʔe.tɪ.ke.ˌtiː.ʁʊŋs.ʔyˑ.bɐ.va.χʊŋs.ʔaʊf.ˌgɑː.bn̩.ʔyˑ.bɐ.ˌtʁ̥ɑː.gʊŋs.gə.ˈzɛt͡s].
  
  Gwelet ivez 
   Fonologiezh
   Kensonenn
   Vogalenn
   Doare fonadur
   Lec'h distagañ
   Treuzskrivadur
   SAMPA
   X-SAMPA
  
  Liammoù diabarzh 
   Lizherenneg fonetik etrebroadel evit ar brezhoneg
   Lizherenneg fonetik etrebroadel evit an alamaneg
   Lizherenneg fonetik etrebroadel evit an italianeg
   Lizherenneg fonetik etrebroadel evit ar saozneg
  
  Liammoù diavaez 
    Lec'hienn ofisiel
  
  Lizherennegoù
  LFE
  Fonetik ha fonologiezh
  Treuzskrivadur