title: Krank
text: Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.
  Patromoù kemennoù
  
  Ar c'hranked a zo kresteneged rummataet en urzhiad Decapoda, asambles gant ar chevr pe al legestr.
  
  En infraurzhiad Brachyura (eus ar gresianeg brachy: berr, oura: lost ; da lâret eo gant ur c'hof berraet ha skoachet dindan an toraks) emañ ar c'hranked gwir. Meur a spesad kranked all a vez rummataet en dreistkerentiad Paguroidea (infraurzhiad Anomura) evel ar c'hrank-bigorn. 
  
  Dont a rafe ar ger Krank eus ar c'hembraeg cranc pe eus ar c'herneveureg canker.
  
  Deskrivadur
  
  Ar c'hrank a zo, evel an holl artropoded, divellkeinek, da lâret eo dieskern, ha goloet gant ur golo kitin, anvet ar pod. Dek pav en deus, daou veud en o zouez. A bep seurt ment zo d'ar c'hranked : ar c'hrank-meskl eo an hini bihanañ (war-dro 5 mm) hag ar c'hrank-kevnid japanat an hini brasañ (betek 4 m). 
  
  Stumm ar pod ivez a cheñch kalz hervez ar spesadoù : damm-ront gant ar c'hrank-saoz, karrez pe tric'hornek. Stumm ha ment ar meudoù a zo disheñvel ivez. An darn vrasañ eus ar c'hranked a zo preizherien pe debrerien korfoù-marv met spesadoù plantdebrerien pe hollzebrerien zo ivez.
  
  Orin
  
  Roudoù kentañ ar c'hranked a vez kavet e-pad ar Mezozoeg, amzeriet eo bet ar garrekaenn goshañ kavet er Juraseg, 170 milion a vloavezhioù zo. E-pad ar prantad-se e oa brasaet an niver a spesadoù, cheñchet o stumm hag o doareoù bevañ. Hiziv an deiz e vefe 6800 spesad kranked er bed a-bezh, er morioù dreist-holl, met kavet e vez ivez 850 anezhe en dourioù dous (stêrioù, lennoù...) pe o vevañ e maez an dour, dreist-holl dindan un hin tomm.
  
  Gouennadur
  
  Gouennadur ar c'hranked a zo, evit al lodenn vrasañ anezhe, unan reizhel diavaez. Ar c'hranked a zo, evel an holl artropoded, loened vic'hanerien, setu perak ez eo brasoc'h kof ar parezed, evit gallout degemer an uioù goude ar gouennadur. Goude an dozviñ e krog buhez ar c'hrank e stumm ul larvenn e-pad ur prantad disheñvel hervez ar spesadoù : tri devezh d'an nebeutañ gant Tunicotheres moseri ha betek ur bloavezh gant Cancer magister. Bez' zo spesadoù kranked a zo stumm al loen en e oad gour gante kerkent ha digloret, da lâret eo hep tremen dre stad al larvenn, hag e kreskont hep cheñch stumm.
  
  Ekonomiezh
  
  Pesketaet e vez bep bloaz 1.2 milion a donennoù kranked er bed a-bezh, hep kontañ ar granketaerien hiniennel pe hengounel, er broioù paour dreist-holl. Peskerezh ar c'hrank a vez graet an aliesañ gant kavelloù.
  Ur pouez ekonomikel en deus ar c'hrank e-keñver ar boued : priziet eo e gig gant ar geginerien hag implijet eo gant embregerezhioù evit ober boestoù-mir.
  
  Industriezh ar c'hrank e boestoù-mir a zo evezhiet pizh evit meur a abeg : 
  - diwall ne'z afe ket produerien zo da veskañ kig ar c'hranked gant hini ar pesked, aesoc'h da zastum.
  - diwall ivez ne vefe ket danvezioù estren (tammoù kregin, migorn pe organoù a bep-seurt) o louzañ ar c'hig-kranked.
  - diwall e vefe graet aketus war-dro ar mirout : riskloù bras a zo evit yec'hed ar vevezerien ma 'z eo miret fall ar boued, evel gant an holl broduioù o tont eus ar mor.
  
  Arouezelezh
  
  Gwelet evel ul loen gwarezus a-hed an Henamzer e cheñch e vrud da vare ar Grennamzer ma teu da vezañ arouez an drougavel hag an euzhviled mor. Er c'hontrol e veze gwelet mat-tre kranked ar spesad Dorripe gant an Aziiz rak enno e oa, hervez ar vojenn, ene ar soudarded marv.
  
  Cancer, ar ger "krank" e gresian, a zo unan eus sinoù ar zodiak, hag anv ur steredeg.
  
  Spesadoù
  
  E-touez ar spesadoù kranked emañ :
  
   ar c'hrank-saoz, pe kousker (Cancer pagurus)
   ar c'hrank glas (Carcinus maenas)
   ar c'hrank Sina (Eriocheir sinensis)
   ar c'hrank pavioù hir (Goneplax rhomboides)
   ar c'hrank-silioù (Necora puber)
   ar c'hrank-kevnid (Maja squinado)
   ar c'hrank du (Pachygrapsus marmoratus)
   ar c'hrank-meskl (Pinnotheres pisum)
   ar c'hrank-houarn (Xantho incisus)
   ar c'hranked-bigorn
   ar c'hrank-gevnidenn japanad(Macrocheira kaempferi)
  
  Listenn an dreistkerentiadoù kranked
  
   Sectio Dromiacea De Haan, 1833
  Dakoticancroidea  Rathbun, 1917
  Dromioidea  De Haan, 1833
  Eocarcinoidea  Withers, 1932
  Glaessneropsoidea  Patrulius, 1959
  Homolodromioidea Alcock, 1900
  Homoloidea De Haan, 1839
   Sectio Raninoida De Haan, 1839
   Sectio Cyclodorippoida Ortmann, 1892
   Sectio Eubrachyura de Saint Laurent, 1980
  Subsectio Heterotremata Guinot, 1977
  Aethroidea Dana, 1851
  Bellioidea Dana, 1852
  Bythograeoidea Williams, 1980
  Calappoidea De Haan, 1833
  Cancroidea Latreille, 1802
  Carpilioidea Ortmann, 1893
  Cheiragonoidea Ortmann, 1893
  Componocancroidea   Feldmann, Schweitzer & Green, 2008
  Corystoidea  Samouelle, 1819
  Dairoidea  Serène, 1965
  Dorippoidea  Macleay, 1838
  Eriphioidea  Macleay, 1838
  Gecarcinucoidea  Rathbun, 1904
  Goneplacoidea  Macleay, 1838
  Hexapodoidea  Miers, 1886
  Leucosioidea  Samouelle, 1819
  Majoidea  Samouelle, 1819
  Orithyioidea  Dana, 1852
  Palicoidea  Bouvier, 1898
  Parthenopoidea  Macleay,
  Pilumnoidea  Samouelle, 1819
  Portunoidea  Rafinesque, 1815
  Potamoidea  Ortmann, 1896
  Pseudothelphusoidea  Ortmann, 1893
  Pseudozioidea  Alcock, 1898
  Retroplumoidea  Gill, 1894
  Trapezioidea  Miers, 1886
  Trichodactyloidea  H. Milne Edwards, 1853
  Xanthoidea  Macleay, 1838
  Subsectio Thoracotremata Guinot, 1977
  Cryptochiroidea  Paul’son, 1875
  Grapsoidea  MacLeay, 1838
  Ocypodoidea  Rafinesque, 1815
  Pinnotheroidea  De Haan, 1833
  
  Kresteneged
  Divellkeineged
  Boued-mor