title: Harriet Quimby
text: Harriet Quimby, bet ganet d'an 11 a viz Mae 1875 e Coldwater (Michigan) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Gouere 1912 e Squantum (Massachusetts), a voe ar c'hentañ maouez stadunanat brevetet en nijerezh, hag ar vaouez kentañ o leviañ dreist Mor Breizh, nebeut a-raok he marv en ur gwallzarvoud.
  
  Buhez
  Ganet e voe Harriet e 1875 da William hag Ursula Quimby e Coldwater (Michigan). War-dro 1890 ez eas an tiegezh da Galifornia da glask gwelloc'h buhez.
  
  E deroù ar bloavezhioù 1900 ez eas da gazetennerez. E 1902 e krogas da skrivañ er San Francisco Dramatic Review ; evit ar San Francisco Chronicle hag ar San Francisco Call e labouras ivez. E 1903 e tilojas da Vanhattan e New York da vurutellañ pezhioù-c'hoari evit Leslie's Illustrated Weekly, ma embannas tremen 250 pennad betek 1912.
  
  E 1911 e skrivas seizh senario evit filmoù mut bet sevenet gant D. W. Griffith e Biograph Studios e New York.
  
  Levierez
  E 1910 e voe dedennet Harriet Quimby gant an nijerezh, goude bezañ bet en un nijadeg e Belmont Park en Elmont (New York). Eno e kejas ouzh an nijer meur John Moisant (1868–1910) hag e c'hoar Matilde (1878–1964).
  Bloaz goude, d'ar 1añ a viz Eost 1911, e voe Harriet ar c'hentañ levierez brevedet e Stadoù-Unanet Amerika ; Matilde e voe an eil, d'ar 14 a viz Eost.
  
  A-boan brevedet ez emezelas Harriet Quimby er strollad Moisant International Aviators, hag e tiskouezas he barregezh a-dreuz SUA. Buan e voe lesanvet Dresden China Aviatrix ("Levierez Porselen Dresden") ha China Doll ("Poupinell Borselen") abalamour d'he ment vihan, d'he c'hened ha d'he sae-leviañ a c'halle treiñ buan a vragoù da vrozh bet treset ha fardet ganti diwar gloan liv ar prun.
  
  D'ar 16 a viz Ebrel 1912 e tibradas eus Dover e Bro-Saoz, en he unan war bourzh ur Blériot XI kaset gant ur c'heflusker Gnome 50 marc'h-nerzh (37,3 kW), ha 59 munutenn diwezhatoc'h e pradas en Équihen-Plage e Bro-C'hall, goude bezañ leviet 610 m a-us ar mor gant un nadoz-vor hepken. Ar vaouez kentañ o leviañ dreist Mor Breizh e voe Harriet Quimby.
  Ne voe ket gwall vrudet ar gur-se avat, dre ma oa aet al lestr RMS Titanic d'ar strad en derc'hent.
  
  Pa voe distro d'ar gêr e voe gopret al levierez gant an embregerezh Armour Meat Packing eus Chicago evit brudañ e zied nevez Vin Fiz, a veze brudet gant an nijer Cal Rogers (1879-1912) a-c'houde e nijadenn a-dreuz SUA e 1911.
  
  D'ar  a viz Gouere 1912 e nijas Harriet Quimby e trede nijadeg Boston e Squantum, Massachusetts war bourzh he nijerez nevez, ur Blériot XI adarre, gant aozer an abadenn. Hiziv an deiz c'hoazh ne ouzer ket perak e tiskennas ar Blériot a-bik p'edo 300 m uhel en oabl a-us ar mor ; strinket e voe al levierez hag an treizhad a-ziwar o c'hadorioù, hag e kouezhjont war-du o marv. An ardivink a blavas hag a sankas er fank.
  
  Unnek miz goude he breved e oa marvet Harriet Quimby, d'an oad a 37 vloaz. E bered Woodlawn e The Bronx e New York e voe beziet ; bloaz goude e voe treuzkaset da vered Kensico, e Valhalla e Stad New York, er biz da New York City.
  
  Levrlennadur
   ERISMAN, Fred : From Birdwomen to Skygirls – American Girls' Aviation Stories, Texas Christian University Press, 2009
  
  Liammoù diavaez
  
  Notennoù
  
  Ganedigezhioù 1875
  Marvioù 1912
  Istor an nijerezh
  Nijerezed
  Nijerezed SUA