title: Morlaer
text: Ar morlaer (pe laer-mor) pe morbreizher a zo un den hag a red ar morioù gant e genseurted evit tagañ listri-kenwerzh pe preizhañ an aodoù. Morbreizherezh a vez graet eus ar forbannerezh war vor.
  
  Arabat droukveskañ ar vorlaeron hag ar gourserion a oa-i un doare gopridi hag a laboure evit Stadoù zo, hervez lezennoù ar brezel ha gant aotre o gouarnamant.
  
  Un danvez a awen eo chomet ar vorlaeron e-barzh ar romantoù troioù-kaer.
  
  Istor ar morbreizherezh 
  
  E-pad prantadoù zo e oa bet ar morbreizherezh, graet anezhañ morlaerezh ivez, en e barr. E dibenn ar Iañ kantved kent JK, er mor Kreizdouar, hag en XVIIIvet kantved, er mor Karib hag er meurvor Indez. Tamm-ha-tamm ez eas ar vorlaeron diwar-wel er c'hornadoù-se a-drugarez da efedusted ar morluioù Stad o kreñvaat.
  
  Bez' e oa eus ar morbreizherezh en Henamzer endeo. An holl sevenadurezhioù o doa ur morlu o doa anavezet anezhañ, ar Fenikianed kenkoulz hag ar Vikeneaned.
  
  Talet en deus Julius Kezar e-unan ouzh ar vorlaeron. E-kerzh ur veaj trema ar Reter er bloavezhioù 75 ha 74 kent JK, e oa bet paket ganto e-tal enez Farmakuza, nepell eus keoded Miletos en Azia Vihanañ. War-lerc'h bout bet dieubet, en eskemm ouzh un dasprenadenn, e fellas dezhañ en em veñjiñ. Goude bout strollet ur bageier mil bres warnañ e tapas ar vorlaeron a voe bet lakaet d'ar marv.
  
  Brudet e oa deuet da vout Pompeius o tistrobañ ar Mor Kreizdouar eus morlaeron Kilikia.
  
  Er Mor Karib e-pad an oadvezh arnevez e veze diforc'het ar voukanerion diouzh ar flibisterion.
  
  Aozadur kevredigezhel 
  
  Kontrol d'ar pezh a vez deskrivet er filmoù ne oa ket kalz a vorlaeron o tebriñ o gwalc'h pe o tont da vout pinvidik. Dre berzh o doare bevañ e varve lod vrasañ anezho e kerz an emgannoù pe ar c'hannoù diabarzh. Lod all a veze krouget.
  
  Dilennet e veze o renerion gant kalz a glanoù morlaeron. Ne oa ket a reizhveli er c'hevredigezhioù-se. A-drugarez d'e ampartiz, e skiant-prenet, e herder hag e aotrouniezh naturel e c'hoarie ar pennvorlaer e vestr. Dilennet e oa ar c'habiten hag ar c'harter-mestr. Hennezh en doa un enepgalloud hag a eile ar penn-bras war-dro ar bourzhiad, evit ober trouz dezhañ. Ne oa den ebet estregetañ a c'helle gervel ar vodadeg.
  
  Enni en doa pep den ar gwir da doullañ ar gaoz ha pep ezel eus ar bourzhiad, nemet ar voused har ar vartoloded nevez, a dalveze kement hag ur vouez er vouezhiadeg e-par d'ar c'habiten.
  
  Ur c'huzul-meur a oa e skipailhoù zo : ur vodadeg e-lec'h ma ne c'helle sezañ nemet an ofiserion hag an artizaned, a-gevret gant un toullad merdeidi a skiant-prenet.
  
  Tu a oa d'ar c'harter-mestr boulc'hañ da broseziñ ar c'habiten. Ma nac'he hennezh ar prosez e oa disklêriet kablus ha dilaosket war un enezenn peurliesañ. 
  
  Rannet e veze ar preizhadur gant meur a strollad morlaeron en un doare rakdiazezet. Ar vorlaeron bet gloazet e-kerz un emgann a reseve ur wellentez ispisial a-wechoù. Gallout a rae ar preizh bout rannet evit ma vefe roet d'ar c'habiten ur wech hanter pe div wech muioc'h eget ar re arall, morse ouzhpenn avat.
  
  Neoazh ne selle ar gizioù a gevatalder-se nemet ouzh un nebeud rannoù buhez ar vorlaeron ha ne skañvaent ket rustoni o stuzioù da vat.
  
  Morbreizherezh a-vremañ 
  
  Dre ar bed e oa bet renablet, e 2009, gant ar BEM (Burev Etrebroadel ar Mor), 406 darvoud, 153 lestr arsailhet, 49 distroet ha 120 dindan tennoù morlaeron. Kemeret e voe 1052 ezel bourzhiad da c'houestlidi ha niverennet e voe 68 den gloazet hag 8 lazhet. Biz Afrika a hollad e-unan-penn 217 darvoud. An tagadennoù a c'hoarveze e pleg-mor Aden betek-henn a zegouezh bremañ er meurvor Indez ha betek 1000 milmor diouzh aodoù Somalia.
  
  Niver a dagadennoù bep bloaz :
  
   2001 : 252 
   2002 : 341 
   2003 : 445 
   2004 : 329 
   2005 : 276 
   2006 : 239 
   2007 : 263 
   2008 : 293 
   2009 : 406 
  
  Pa oa bet taget gant morlaeron somalian d'ar 15 a viz Du 2008 eo deuet ar Sirius Star da vout lestr brasañ an istor a-vremañ bet tapet gant morlaeron.
  
  Ar morbreizherezh hag ar gwir etrebroadel 
  
  War dachenn ar gwir foran etrebroadel e tremen ar vorbreizherezh da skouer koshañ implij ar varnerezh hollvedel. Preizhañ al listri e keinvor, stoc'hañ an hentoù kenwerzh pe lakaat an eskemmoù morel en arvar a dremene da hosti humanis generis (torfedoù a-enep d'an denelezh) evit ar Stadoù emveliek. Dre ma oa ar vorbreizherezh, dre dermenadur, graet diouzh ar barnerezhioù broadel, e rae ur saviad lezennel dibaot ar fed e veze loc'het an obererezhioù barnerezhel a-enep d'ar vorlaeron gant ar Stadoù emveliek.
  
  En e bleustrad De officiis e tisplege Cicero endeo ne zlee ket ar morlaer, evel « enebour an holl » (communis hostis omnium), bout gwelet evel un enebour reizh a vezer ret kaout doujañs dezhañ. E-giz-se, hervez ar prederour roman, ne oa ket ret bout den d'e c'her ha tu a oa terriñ e le ganto.
  
  Kenemglev ar Broadoù Unanet war gwir ar mor 
  
  Er melladoù 100 ha 101 e vez kaoz eus ar vorbreizherezh. Setu bommoù anezho :
  
   Mellad 100 : dlead da genlabourat da gastizañ ar vorbreizherezh. Kentrisañ a ra an holl Stadoù kement ha ma c'hellont da gastizañ ar vorbreizherezh e keinvor hag e kement lec'h ha n'eo ket dindan barnerezh ur Stad bennak.
   Mellad 101 : perzh ar vorbreizherezh Intent e vez morbreizherezh evit unan an oberoù da heul :
   Pep ober direol a feulster pe pep preizherezh graet gant bourzhiad pe tremenidi ul lestr pe aerlestr prevez, oc'h oberiañ evit paloù prevez, ha troet :
   a-enep d'ul lestr pe aerlestr arall, pe a-enep da dud pe vadoù en o bourzh, e keinvor,
   a-enep d'ul lestr pe aerlestr, tud pe vadoù, en ul lec'h ha n'eo ket dindan barnerezh ur Stad bennak.
   Pep ober a berzhiadegezh youlek en implij ul lestr pe aerlestr p'emañ e oberour oc'h anavezout darvoudoù a ziskouez splann eo al lestr pe aerlestr-mañ ul lestr pe aerlestr-forban.
   Pep ober a zo e bal broudañ d'ober an oberoù spisaet el lizherennoù a) pe b), pe graet gant ar soñj o aesaat.
  
  Er sevenadur poblek
  
  Levrlennadur 
  
   Levrioù hollek.
   Les pirates, Gilles Lapouge,
   D'or, de rêves et de sang, Michel Le Bris,
   Histoire de la flibuste, Georges Blond,
   Pirates & flibustiers des caraïbes, katalog diskouezadeg, Abati Daoulaz, 2001.
  
   Eñvorennoù ha danevelloù.
   Histoire générale des plus fameux pirates - A General History of the Pirates, Daniel Defoe
   Les Flibustiers du Nouveau Monde, A.O. Œxmelin,
   Voyage aux Isles, JB Labat,
   Histoire du sieur de Montauban, capitaine flibustier, par lui-même,
   Un flibustier français dans la mer des antilles, par JP moreau.
  
   Oberennoù muioc'h arbennik.
   L'aventure de la flibuste, colloque de Brest 2001, 
   Marins et flibustiers du Roi-Soleil, carthagène 1697, JY Nerzic & Ch. Buchet, 
   Sous le pavillon noir, pirates & flibustiers, Ph. Jacquin,
   Utopies pirates, Peter lamborn wilson, 
   La course et la piraterie en méditerranée, R. Coulet du Gard, 
   Corsaires & marchands, les relations entre Alger et les Pays-Bas 1604-1830, G. van Krieken,
   La piraterie sur l'Atlantique au XVIII, L. Vignols.
  
   Ar vorlaeron a-vremañ
   Pirates des mers d'aujourd'hui, Jean-Michel Barrault, éd. Gallimard, 174 pages.
   Pirate de Légines (Océan Indien austral), Jacques Nougier, éd. l'Harmattan, 2003, 201 pages; ISBN : 2-7475-4459-1
  
   Oberennoù faltazi.
   Treasure Island gant Robert Louis Stevenson (tudenn Long John Silver)
   Peter Pan gant J.M. Barrie (tudenn Captain Hook)
  
   Er bannoù-treset 
   One Piece, ur vandenn-dreset gant Eiichiro Oda
   Teñzor Rac'ham ar Ruz, albom 12 troioù-kaer Tintin
   Peter Pan (bannoù-treset) gant Régis Loisel
  
   Er sinema hag er c'hoarioù video 
   Pirates of the Caribbean (heuliad filmoù), Gore Verbinski
   Assassin's Creed IV: Black Flag''
  
  Notennoù
  
  Liammoù diavaez 
  
   Takadoù ma kaver ar vorlaeron a-vremañ er bed
    Danevell diwar-benn ar vorlaeron er bed
   Kartenn vloaziek an tagadennoù morlaeron er bed
   Lec'hienn diwar-benn ar vorlaeron a-vremañ (s.o. encyclopirate)
   La Piraterie dans l'Antiquité, J.M. Sestier, 1880. (Raktres Gutenberg)