title: Bruz
text: Bruz a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
  
  Douaroniezh 
  Ar Sec'h a gember gant ar Gwilen e Bruz.
  
  Anv
  
  Stummoù skrivet 
  
   Ogée (1780) : "Brutz. Ar barrez se e oa anvet gwechal Saint-Armel".
   Marteville et Varin (1843) : Brutz.
   Erwan Vallerie (1995) : "Brud, 1066; Breuth, 1084; Bruxa, 1164; Breuz, 1247; Brutz, 1779".
   Hervé Abalain (2000) : "Brud e 1067, Bruxa e 1164"
   Daniel Delattre (2004) : "Breud meneget e-kerzh XIè".
  
  Gerdarzh 
  
   Hervé Abalain (2000) : « kinnig a ra da dostaat ouzh ar galianek brucos / brucus, brug ».
   Dauzat et Rostaing (1960-1978) : « pourrait être un *brucius, dérivé du gaulois brucus, bruyère. Voir Bruch ».
   Embannadurioù Flohic : « de bruyère ou du nom celtique brug, "buisson", ou, par déformation, de breiz, "Bretagne ».
  
  Ardamezioù 
  "benet etre gwad ha sabel, ur c'houwifrell kommek en glazur, balirant war al lodennadur; ar c'hentañ karget gant ur vroennenn brug geotet, an eil gant ur groaz brezel 1939-1945 gant ur steredenn en arc'hant alaouret; e gab en erminoù"
  
  Brezhoneg
  
  Ya d'ar brezhoneg 
   D'ar 4 a viz Gouere 2011 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
  
  Deskadurezh 
   Klasoù divyezhek a zo eno abaoe 2003.
   E distro-skol 2022 e oa 145 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (5,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)
  
  Prizioù dazont ar brezhoneg 
   E 2012 e oa bet roet da di-kêr Bruz priz kentañ "Prizioù dazont ar brezhoneg", rummad “Strollegezhioù” gant Ofis Publik ar Brezhoneg.
  
  Istor 
  
   Sonj e vez ha penn-lec'h kentañ en em gave e Sant-Armel Cheñchet e vije plas dezhañ goude tan 1529..
  
  XVIvet kantved 
  
   Er bloaz 1529, daou ofiser an arme saoz staliet Bruz e oant lazhet gant kouerien ar vro e-keit e oant o vale. Adalek an deiz war lec'h ar soudarded a lakas o krabanoù war ar vuntrerien, e grougas tri anezhi, hag a lakas tan e-barzh ar bourg.
  
  
  
  Brezel-bed kentañ  
   110 gwaz ag ar gumun gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, d.le. 3,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
  
  Eil Brezel-bed 
   Mervel a reas trizek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel, hep kontañ an dud nann-soudard marvet abalamour d'ar bombezadeg c'hoarvezet e 1944.
   D'ar 4 a viz Du 1943 e kouezhas un nijerez Junkers Ju 88D-1 eus an aerlu alaman (Luftwaffe) gant pevar nijour en e vourzh e "Pierrefitte" e Bruz; lazhet e voe he fevar nijour, douaret int e Mont-de-Huisnes.
   Bombezet e voe Bruz d'ar sul 7 a viz Mae 1944 gant ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet): 183 den nann-soudard a voe lazhet er vourc'h. An deiz se e oa sul komunion bras (pask kentañ).
   D'ar 7 a viz Even 1944 e kouezhas ur c'harr-nij B-24H (anvet "Box Car", marilhet 42-52624 ha kodet R5-M) eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) e "La Rabine" e Bruz; seizh nijour a voe lazhet (pemp anezhe a zo douaret e Brittany American Cemetery e Montjoie-Saint-Martin e departamant Manche e Bro-C'hall), an tri all –daou anezhe a oa bet gloazet– a voe tapet d'an Alamaned.
  
  Trevadennoù 
   Brezel Indez-Sina: c'hwec'h soudard a varvas.
   Brezel Aljeria: ur milour a varvas.
  
  Monumantoù ha traoù heverk
  
  Emdroadur ar boblañs abaoe 1793
  
  Melestradurezh
  
  Tud
  
  Ardamezeg
  
  Liammoù diavaez 
  
   Lec'hienn ofisiel
    Bruz e Geobreizh
  
  Notennoù ha daveoù 
  
   
  Kumunioù Il-ha-Gwilen
  Kumunioù Bro-Roazhon
  Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
  Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
  Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
  Ardamezioù