title: Fañch al Lae
text: Fañch-Mari al Lae (anv gallek ofisiel: François-Marie Le Lay), ganet e Lokireg d'ar 24 a viz Eost 1859 e Lokireg, ha marvet e Lokireg ivez d'ar 25 a viz Mae 1937, a oa ur romantour brezhonek, brudet abalamour d'e levr Bilzig.
  
  E vuhez
  Mab e oa da Vari Janed Kokin, hag e dad, Yann-Vari al Lae, a oa martolod. Fañch-Mari al Lae a oa kroget ivez gant ar vicher a vartolod da 12 vloaz. Dont a reas da vezañ evezhier skolaj a-raok mont da gelenner war an istor e lise Château-Gontier. E 1884 ez eas da gelenner da lise Pondivi.
  
  E 1912 e voe doktorelaet war al lizhiri e Roazhon gant div dezenn e galleg: « Histoire de la ville et communauté de Pontivy au XVIIIe siècle » ha « le paysan et la terre sous la seigneurie de Coatanfao, paroisse de Séglien au XVIIIe siècle ». Met, bez' en devo ur gwall gleñved ha ne gendalc'ho ket gant e studioù skol-veur.
  
  Neuze e krogas da skrivañ. Barzhonegoù a skrivas e galleg hag e brezhoneg (L'Hermine) eus 1895 da 1904. Kemer a reas e leve e 1924. Distreiñ a reas da vevañ war e leve d'e barrez c'henidik gant Lokiregiz, eus 1928 da 1936. Neuze e skrivas kalzik e galleg hag e brezhoneg, ha sevel a reas Bilzig a zo marteze ar romant gwellañ bet embannet e brezhoneg d'ar c'houlz-se ha sur unan eus ar re goantañ.
  
  Barner a voe evit kenstrivadeg-skol ar brezhoneg prientet gant ar C'hoursez.
  
  Mervel a reas e 1937 en ti e-lec'h ma voe ganet e Lokireg.
  
  E romant Bilzig
  Pennad pennañ: Bilzig
  
  Mennozhioù
  Gallout a reomp lavarout, diouzh lenn Bilzig, e plije dezhañ an dialogoù. Bez' ez eus kalz a eskemmoù, marteze zoken ez eus un eskemm e pep pajenn. Ne zeskriv ket kalz a lec'hioù. Lakaat a ra un toullad barzhonegoù e-kreiz an istor. E istorioù a dremen alies etre Lokireg ha Perroz-Gireg.
  
  Oberennoù
  
  Romantoù
  Bilzig, embannadurioù Buhez Breiz- Moulerezh ar Gwazhioù, Kemper, miz Mezheven 1925, 183 fajennad.
  Bilzig, eil emb. Emgleo Breiz, Brest, 1963 (hiroc'h)
  Bilzig, trede embannadur prientet gant Bernez Kabon asambles gant un droidigezh e galleg, Skol Vreizh, 2003
  
  Barzhonegoù
  Gwerc'hes Arvor, L'Hermine, 1895, pajenn 117 
  Va Rozenn, Buhez Breiz, 
  Ar Morvran, Mouez ar Vro 69, 1920
  Du eo an de ha du eo an noz, L'hermine, Ebrel 1904/11
  
  Kanaouennoù
  Kanaouenn Mari Morgan
  Bleuennik ar garante
  Va bleuennik a zo maro
  Melkoni
  Diou Sonig: An diou c'hoar- Al lilienn
  An alc'houeder
  Ginaouek
  ...ha meur a hini all
  
  Skrivagnerien Breizh
  Skrivagnerien vrezhonek
  Ganedigezhioù 1859
  Marvioù 1937