title: Dinarzh
text: Dinarzh a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen e Bro-Sant-Maloù, war aber ar Renk e-tal Sant-Maloù. Ur c'houronklec'h brudet eo, roet ar brall dezhañ gant ar Saozon e fin an .
  
  Istor 
  Savet eo bet Dinarzh etre bourk kozh Sant-Enogad hag an aber, dirak an draezhenn vras, ha "Sant-Enogad" e oa anv ar gumun betek 1879, "Dinarzh-Sant-Enogad" etre 1879 ha 1921 ha Dinarzh hepken abaoe.
  
  Yann IV, bet ganet da vare brezel an Hêrez, a voe desavet e Bro-Saoz betek e driwec'h vloaz. Anavezet e voe da Zug Breizh nemetañ e 1365 hervez Kentañ Feur-emglev Gwenrann da heul e drec'h war Charlez Bleaz en Alre hag a verkas diwezh ar brezel. Met ezhomm en doa eus harp ar Saozon, ha pa darzhas ar brezel etre Bro-C'hall ha Bro-Saoz e 1369 e sinas dre guzh un emglev gant ar Saozon. Charlez V, roue Frañs, a gasas da Vreizh un arme renet gant Beltram Gwesklin hag a lakaas embann an emglev war ar groaz. Dilezet gant holl aotrouien ar vro e rankas Yann IV mont en-dro d’an harlu da Vro-Saoz d'an 28 a viz Ebrel 1373.
  
  E 1378 e kredas da Charlez V e oa deuet poent lakaat e grabanoù war Breizh. Siwazh dezhañ, n'en doa ket priziet nerzh ar santad broadel breton. Sevel a reas ar boblañs a-enep dezhañ, forzh pe du e vefe bet hini pe hini e-doug brezel an Hêrezh. Aspedet e voe Yann IV da zont en-dro. Dilestriñ a reas hemañ e porzh Dinarzh d'an 3 a viz Eost 1379. Degemeret e voe gant un engroez entanet, gant Janed Pentevr (intañvez Charlez Bleaz), ha gant holl noblañsed ar vro.
  
  Taolennet eo an degouezh-se er sonenn hengounel milanavezet An Alarc'h he zitl, bet embannet gant Kervarker er Barzhaz Breizh. D'an 3 a viz Eost 1929, da-geñver 650 deiz-ha-bloaz dilestradeg Yann IV, e voe staliet un izelvos en arem (s.o. al luc'hskeudenn a-us) e porzh Dinarzh; e welet a c'haller war pourmenadenn ar loargann, eus tu hanternoz ar Yacht Club.
  
  Dispac'h Gall 
  Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: graet e voe al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person en ur sevel diferadennoù na c'hellent ket bout degemeret gant ar Vodadenn vonreizhañ vroadel.
  
  Ur gêr diouzh ar c'hiz e oa deuet da vezañ, e penn kentañ an , gant Saozon binvidik o sevel tier eno. Mari Manac'h, a orin eus Benac'h, anavezet evel Lady Mond, gwreg sir Mond, roue an nikel, he doa un ti eno anvet Castle Mond. Niverusoc'h eo hañvourien Pariz en hon amzer. Brudet eo an traezhennoù, ar c'hazino, fest filmoù Breizh-Veur.
  
  
  
  Brezel-bed kentañ  
  344 gwaz ag ar gumun gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, d.le. 4,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
  
  Repuidi Brezel Spagn e Breizh 
  E miz Meurzh 1940 e teuas ur repuad gant e diegezh eus Aodoù-an-Hanternoz da gelenn el Lycée Pierre-Cornaille deut a Bariz.
  
  Eil Brezel-bed 
  Mervel a reas 60 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
  D'an 11 a viz Eost 1940 e kouezhas un nijerez Blenheim IV, marilhet T1850 ha kodet OM-?, eus ar 107 th Squadron eus aerlu ar [[Rouantelezh-Unanet (]]Royal Air Force]]) bet kaset e gefridi war-zu Dinarzh; he zri nijour a varvas, o c'horfoù ne voent ket adkavet.
  D'an 11 a viz Meurzh 1943 e kouezhas daou garr-nij Mosquito NF.Mk.II marilhet DD661 ha DD721 eus ar 264st Squadron eus ar Royal Air Force Volunteer Reserve (aerlu ar [[Rouantelezh-Unanet) e donvor Dinarzh; lazhet e voe ar pevar nijour, unan anezhe a voe beziet e Dinard English Cemetery, ul lodenn eus bered nevez kumun Dinarzh, ne voe ket adkavet ar c'horfoù all.
  D'ar 7 a viz Even 1944 e voe taolet ur c'harr-nij Typhoon Ib marilhet MN515 eus ar 263rd Squadron eus ar Royal Canadian Air Force (aerlu Kanada) d'an diaz gant ar Flak nepell diouzh enez Sezambr; implijet e voe e harz-lamm gant ar sturier ha gwelet e voe o neuial tro 500 m diouzh kêr-gozh Sant-Maloù a-raok ma'z eas diwar wel; ne voe ket adkavet e gorf.
  D'an 29 a viz Gouere 1944 e kouezhas ur c'harr-nij P-38J (marilhet 42-67304) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (United States Army Air Forces) er Rue des Vergers e kêr Dinarzh; e sturier a voe tapet d'an Alamaned, gallout a reas achap d'an 3 a viz Eost 1944.
  E-doug un nebeud deizioù (9 a viz Eost 1944 - 12 a viz Eost 1944) e voe kollet pemp karr-nij anavezedenniñ Piper L4 gant tirlu SUA e Dinarzh:
   daou d'an 9 (pevar milour lazhet, daou anezhe a zo douaret er Brittany American Cemetery e Montjoie-Saint-Martin e departamant Manche e Bro-C'hall);
   unan d'an 10 (daou vilour lazhet, douaret int er Brittany American Cemetery e Montjoie-Saint-Martin);
   daou all d'an 12.
  Dieubet e voe Dinarzh d'ar 15 a viz Eost 1944 gant ar 83rd Infantry Division hag ar 121st Infantry Regiment eus ar 8th Infantry Division eus tirlu ar Stadoù-Unanet.
  
  Trevadennoù 
   Brezel Indez-Sina: c'hwec'h soudard a varvas.
   Brezel Aljeria: seizh milour a varvas.
  
  Monumantoù ha traoù heverk
  
  Bered ar C'hommonwealth:  Dinard English Cemetery e bered nevez kumun Dinarzh 
  
  Ul lodenn eus bered Dinarzh a oa bet gouestlet d'ar Vreizhveuriz gant ar gumun a-raok an Eil brezel-bed. Implijet e voe e-pad ar brezel da zouarañ milourion eus ar C'hommonwealth. Re ar Morlu a varvas pa'z eas an H.M.S. Charybdis d'ar strad d'an 23 a viz Here 1943.
  
  Traezhennoù 
  Peder zraezhenn bennañ zo er gumun gant ur post evezhiañ hag aveadurioù evit an hañv :
   traezhenn Port-Gwenn (Port-Blanc), e kumun Sant-Luner war un dro, an dachenn-gampiñ kêr en he hed ;
   traezhenn Sant-Enogad, e-kichen karter kozh Sant-Enogad ;
   traezhenn ar Skluz, traezhenn bennañ ar gêr e-kichen ar c'hreiz-kêr. A-hed anezhi emañ ar c'hazino, ar poull-neuial ha palez ar C'hendalc'hioù ;
   traezhenn ar Prioldi, e penn reter pormenadenn ar Sklaer Loar.
  
  Douaroniezh 
  War aod Mor Breizh emañ Dinarzh, e lez kleiz aber ar stêr Renk; e lez-dehoù an aber emañ Sant-Servan, stag ouzh Sant-Maloù hiriv.
  
  Stêrioù
  Ur stêr, ar Renk.
  Ur wazh, ar Barbine, e en em daol er Renk, e Traezheg ar Prioldi.
  
  Emdroadur ar boblañs abaoe 1793
  
  Aveadurioù 
   An Arzhez (« L'Ourse »), mediaoueg ar gêr.
  
  Obererezhioù, abadennoù ha darvoudoù 
  Kit da welout ar rann Sport ivez.
   marc'had teir gwech bep sizhun war reper ar C'hoc'hu
   marc'had ar plant
   foar ar c'hozighelloù
   Festival ar Film breizhveuriat Dinarzh bep miz Here
   Dinard Comedy Festival, festival fent etre fin miz Ebrel ha penn-ketañ miz Mae,
   sizhun ar sinema alaman etre fin miz Mae ha penn-kentañ miz Even
   ar regata Cowes-Dinarzh aozet gant sikour Yacht Club Dinarzh
  
  Touristerezh 
  Ur c'houronklec'h brudet eo Dinarzh. Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
  
  Gevelliñ
  
  Tud liammet gant kêr 
   an Dug Yann IV a zouar eus Bro-Saoz e dibenn ar . Kontet eo bet an douarañ-se gant unan eus kanaouennoù brudetañ ar Barzaz Breiz anvet An Alarc'h. Diskouez a ra deroù gounid Yann IV e Breizh. Ur blakenn e hent-bale an heol-loar a zalc'h soñj eus an darvoud-se.
   al livour Jean Carzou (1907-2000). E Dinarzh emañ ar mirdi Jean Carzou.
  
  Td ganet e Dinarzh:
   Malo Colas de La Baronnais (1770-1795), ofiser chouan
   Pierre Guillaume Gicquel des Touches (1770-1824), ofiser a vor er morlu gall ha goude holandat
  
  Tud bet e Dinarzh:
   Judith Gautier, merc'h Théophile ha mignonez Victor Hugo
   Victor Hugo, hag a oa o chom e ti Judith Gautier
   Laorañs Arabia. E Dinarzh e voe o chom e-pad e vugaleaj kentañ etre 1891 ha 1894
   Auguste ha Louis Lumière, e 1877.
   Albert Lacroix, embanner
   Kamil Ar Merser Erm (Camille Le Mercier d'Erm), barzh, istorour ha broadelour breton ha krouet en doe Strollad Broadelour Breiz e 1911. Mervel a reas e Dinarzh e 1978.
   Roger Vercel, Priz Goncourt 1934
   Agatha Christie, skrivagnerez eus Breizh-Veur
   Edouarzh VII, priñs Bro-Gembre ha war-lec'h Roue bro-Saoz
   Alberzh Iañ a Velgia 
   Pablo Picasso, livour spagnol
   Winston Churchill, kentañ ministr ar Rouantelezh-Unanet
   Pierre Blayau, prezidant pennrener, bet prezidant ar PSG
   Sir Robert Mond, kimiour ha greantour hag e wreg Lady Mond
   Denys de La Patellière (1921-2013), filmaozer ha senarioour breizhat, marvet eno
   ar familh Hennessy, perc'henn ar Cognac brudet
   François Pinault, den a afer breton
   Dominique de Villepin, kentañ ministr gall (2005-2007)
   Hugh Grant, aktour eus Breizh-Veur
  
  Melestradurezh 
  Pennlec'h kanton e oa Dinarzh betek 2015. Perzh kanton Sant-Maloù-2 a zo bremañ.
  
  Maered
  
  Brezhoneg 
  
   E distro-skol 2022 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 45 skoliad (8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
  
  Sport
  
  Marc'hegerezh
  Jumping etrebroadel 5 sterenn, bep miz Gouere.
  
  Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn
   1 a viz Gouere 1948 : 2 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Trouville-sur-Mer (Calvados) ha Dinarzh ; trec'h eo Vincenzo Rossello (Italia).
   2 a viz Gouere 1948 : 3e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Dinarzh ha Naoned ; trec'h eo Guy Lapébie.
   17 a viz Gouere 1950 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Rouan (Seine-Indérieure) ha Dinarzh ; trec'h eo Giovanni Corrieri (Italia).
   19 a viz Gouere 1950 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Dinarzh ha Sant-Brieg (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Ferdi Kübler (Suis).
   29 a viz Mezheven 1962 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Dinarzh ha Brest ; trec'h eo Robert Cazala.
   2 a viz Gouere 1968 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Bagnoles-de-l'Orne (Orne) ha Dinarzh ; trec'h eo Jean Dumont.
   3 a viz Gouere 1968 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Dinarzh hag an Oriant ; trec'h eo Aurelio González Puente (Spagn).
   6 a viz Gouere 1989 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Dinarzh ha Roazhon (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Greg LeMond (Stadoù Unanet).
   6 a viz Gouere 1993 : 3e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Gwened ha Dinarzh ; trec'h eo Djamolidine Abdoujaparov (Ouzbekistan).
   7 a viz Gouere 1993 : loc'hañ a ra 4e tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Dinarzh war-du Avranches (Manche) (a-benn d'an eur dre skipailh).
  
  Pennadoù kar
  Sant-Enogad
  
  Liammoù diavaez 
  
     Lec'hienn Kêr Dinarzh
   Al Lec'hienn hag a lâr istor Dinarzh
    Geobreizh, Dinarzh
   Lec'hienn an Ensavadur Douaroniel Broadel
   Lec'hienn Ensavadur Broadel ar Stadegoù hag ar Studioù Armerzhel (EBSSA)
    Kartenn Dinarzh war Mapquest
    Dinard…ce je ne sais quoi qui nous charme (blog)
  
  Notennoù ha daveoù 
  
  Kumunioù Il-ha-Gwilen
  Kumunioù Bro-Sant-Maloù
  Repuidi Brezel Spagn e Breizh
  Bezioù-brezel ar C'hommonwealth en Il-ha-Gwilen
  Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
  Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed