title: Gwengamp
text: Gwengamp a zo ur gêr eus Breizh e Bro-Dreger, ur gumun, ur penn-kanton, ha penn-arondisamant. E 2009 e oa 21 645 a dud en unvezh-kêr, ar pevare brasañ en departamant.
  
  Douaroniezh 
  Treuzet eo ar gumun gant an Trev
  
  Kumunioù amazek : Pabu; Sant-Eganton; Plouvagor; Gras-Gwengamp; Plouizi
  
  Anv 
   Régis de Saint-Jouan (1990) : "Guemcamp, 1123".
   Bernard Tanguy (1992) : "Wingamp, Guencamp, 1123; Guengamp, 1145; Wengampus, 1151; Wengamp, Guengampus, 1156-1169; Wingamp, 1156-1171; Guengampus, Guingampus, 1235".
  
  Ardamezioù 
  
  War un eilskouerenn eus 1778, an dresadenn a ziskouez : treustellet etre argant ha glazur a c'hewec'h fezh (Sigismond Ropartz)
  
  Istor
  
  Henamzer
  
  Krennamzer
  
  Emsavadeg ar Bonedoù ruz: tri emsaviad a voe krouget e Gwengamp.
  
  Dispac'h Gall 
   Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Gwengamp da benn ur bann.
  
  1862: tizhet eo Gwengamp gant an hent-houarn.
  
  
  
  Brezel-bed kentañ  
   387 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, d.le. 4,12 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
  
  Eil Brezel-bed 
   D'an 26 a viz Gwengolo 1943 e kouezhas ur c'harr-nij (Spitfire IX marilhet BS-140 ha kodet MD-?) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (United States Army Air Forces) nepell diouzh Gwengamp; e nijour a voe lazhet, douaret e voe er Brittany American Cemetery e Montjoie-Saint-Martin e departamant Manche e Bro-C'hall.
   Dieubet e voe Gwengamp d'ar 7 a viz Eost 1944 gant ar Rezistañs hag an Task Force A eus lu SUA.
   Mervel a reas 98 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
  
  Trevadennoù 
   Brezel Indez-Sina: seizh soudard a varvas.
   Brezel Aljeria: mervel a reas eizh milour.
  
  Monumantoù ha traoù heverk 
  Ur gêr mogeriet e oa Gwengamp gwechall, met distrujet e voe an darn vrasañ eus ar mogerioù en .
  
  Mogerioù Gwengamp
  
  Penniliz Itron-Varia
  
  - diavaez
  
  - diabarzh
  
  Abati ar Groaz Santel
  
  Feunteun ar Blomenn
  
  Kastell ar Salioù
  
  Monumant ar Re Varv
  
  Straejoù ha tiez
  
  Brezhoneg
  
  Ya d'ar brezhoneg 
   D’an 8 a viz Gouere 2008 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
  
  Deskadurezh 
   Ur skol Diwan zo e Gwengamp abaoe 1980. Klasoù divyezhek zo eno ivez abaoe 1981.
   E distro-skol 2022 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 205 skoliad (18 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)
  
  Skol-Veur 
   Ur skol-veur brevez a zo eno a ginnig ur stummadur e brezhoneg.
  
  Dezougen
  
  Emdroadur ar boblañs 
  Emdroadur poblañs Gwengamp abaoe 1793
  
  Melestradurezh
  
  Sport 
   E Gwengamp emañ diazezet ar c'hleub mell-droad En Avant de Guingamp, bet kemeret perzh gantañ el Ligue 1 etre 1995 ha 1998, etre 2000 ha 2004 hag en-dro adalek 2013, hag aet e oa ar maout gantañ e kib Frañs e 2009 ha 2014 a-enep Roazhon. Unan eus ar bihanan kêrioù eo Gwengamp e-keñver ment ar stad ( plas gant ur boblañs a  a dud hepken).
  
  Tud
  
  Tud bet ganet eno
   François Valentin, livour breizhat, d'an 10 a viz Ebrel 1738.
   Emmanuel Le Maout, naturour, d'an 29 a viz Kerzu, 1799.
   Guy Ropartz, sonaozer brezhon, d'ar 15 a viz Mezheven 1864.
   Claudine Mazéas, dastumerez sevenadur dre gomz, d'ar 26 a viz Gwengolo 1926.
  
  Tud bet marvet eno
   Vefa de Bellaing, bet ganet Geneviève (Jenovefa e brezhoneg) Charbonnier de Sireuil, songarourez, emsaverez yezh ha sevenadur Breizh ha barzhez (Soaz Kervahe hec'h anv-pluenn) d'ar 16 a viz Ebrel 1998.
   Édouard Ollivro, kelenner, skrivagner ha politikour d'ar 27 a viz Genver 1982.
  
  Abaded Sante-Kroaz 
  
   1134-1144 : Jean de la Grille
   1144- : Moyse
   R.
   1190 : Jodoin
   vers 1202 : L.
   vers 1267 : Daniel
   vers 1397 Jean de Plédran
   vers 1400 : Rolland (Ier)
   1418-1436 : Prigent
   1437-1452 : Jean Hamon
   1453-1497 : Bertrand
   1502-1512 : Rolland (II)
   1514-1536 : Jean de Kernavanay
   1536-1546 : Jean le Cozic
   vers 1556 : Philippe Remond
   1592-1639 : Pierre Cornulier
   vers 1671 : Louis Du matz
   1699-1740 : Charles du Plessis d'Argentré, eskob Tulle
   1741-1762 : René Joseph de Gouyon-Launay, aluzenner ar rouanez.
   1762-1790 : Louis-François Freslon de la Freslonnière, anvet abad de la Freslonnière
  
  Ardamezeg ar familhoù
  
  Gevelliñ
  
  Liammoù diabarzh
  War-raok Gwengamp.
  
  Liammoù diavaez 
  
   Gwengamp war al lec'hienn Geobreizh
  
  Levrlennadur 
   Sigismond Ropartz : Guingamp. Etude pour servir à l'histoire du Tiers-Etat en Bretagne. Prud'homme. Saint-Brieuc. A859; adembannet gant Lafitte Reprints. Marseille. 1982.
   Régis de Saint-Jouan : Département des Côtes d'Armor. Dictionnaire des communes; éléments d'histoire et d'archéologie. Conseil Général des Côtes d'Armor. 1990.
   Daniel Delattre : Les Côtes-d'Armor, les 372 communes. 2004
   Michel Froger & Michel Pressensé : Armorial des Côtes-d'Armor et Ille-et-Vilaine. 2008.
  
  Dave ha notennoù 
  
  Kumunioù Aodoù-an-Arvor
  Kumunioù Treger
  
  Emsavadeg ar Bonedoù ruz
  Pennlec'hioù bannoù Breizh
  Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed