title: Zaparoeg
text: Ur yezh zaparoek eo ar zaparoeg (anvet ivez kayapwe). Komzet eo e Proviñs Pastaza etre ar stêrioù Curaray ha Bobonaza war an harzoù etre Perou hag Ecuador.
  
  Statud ar yezh
  
  Unan eus pobloù brasañ eus reter Amazonia e oa ar zaparoiz e amzer donedigezh an Europiz ha krediñ a reer e veze komzet o yezh gant 100.000 a dud bennak d'un ampoent. Kregiñ a reas o niver da digreskiñ, avat, abalamour d'ar c'hleñvedoù kaset gant an drevadennerien eus Europa ha da vrezelioù gant meuriadoù all argaset diouzh o zirioù gant ar re Wenn.
  
  E deroù an  e voe aloubet o zachennad gant dastumerien kaoutchoug ha rediet e voe kalz eus o c'humuniezhioù da zivroañ. Hogozik distrujet e voe o c'hevredigezh ha kalz boutinoc'h e teuas an euredoù etremeuriadel da vezañ. Abalamour da se e teuas yezh ar Gechuaed da vezañ o yezh pemdeziek muioc'h-mui.
  
  Ne chomfe nemet 150 - 170 Zaparoad e departamant Loreto hag an holl anezho a gomz Kechuaeg a zo aet da yezh voutin an Indianed er rannvro. War-dro 30% anezho a ra gant an achwareg ivez. 60% ar boblañs a gomz spagnoleg a zo yezh an deskadurezh nemetañ en Ecuador. E Perou e rann ar perzh-se gant ar c'hechuaeg. Etre dek hag ugent den a vefe barrek da gomz zaparoeg c'hoazh ha kozh ez int - dezho etre 65 ha 95 bloaz. Digenvez e vez ar gomzerien hag hini anezho n'eo unyezhek. N'eo ket mui implijet ar yezh war ar pemdez.
  
  Emañ Zaparoiz o klask savete ar pezh a chom eus ar yezh ha desket e vez gerioù zaparoek er skolioù. Gwirheñvel e c'hwito ar strivadenn-se abalamour d'an diouer a dud varrek da sevel ur geriadur hag ur yezhadur gwir. Ur gevredigezh, Arutam hec'h anv, he deus divizet krouiñ ur stumm skrivet eus ar yezh hag he c'helenn e skolioù teiryezhek.
  
  Livadur
  
  Fonologiezh
  
  Frammadur silabennek
  
  Ur frammadur silabennek eeun a-walc'h en deus ar zaparoek. Disaotret e vez ar berniadoù a gensonennoù (estreget gant ʔ) hg ne c'hell echuiñ ar silabennoù nemet dre ur vogalenn pe [w], [j] pe [ʔ].
  
  Vogalennoù
  
  Ur yezh SOV (rener-renadenn-verb) eo ar zaparoeg.
  
  Kensonennoù
  
  Morfologiezh
  
  Ur yezh daspegel eo ar zaparoeg, evel an holl izili anavezet eus ar familh zaparoek. Stummoù lies ar ger a furmer dre stagañ lostgerioù ouzh ar wrizienn hep he c'hemmañ.
  
  Morfologiezh añvel
  
  Peder reizh - denek, nann-denek, gwregel ha gourel - ha daou niver - unander ha liester - en deus ar zaparoeg. Diskouezet e vezont dre al lostgerioù staget ouzh ar wrizienn.
  
  Implijout a reer ivez ul lostger ispisial - ča - evit an anvioù denek hep dave ouzh an niver
  
  Skouerioù :
  
  mʌàriča tà kwi : ur bugel on
  pakʌʌnaroʔa : hor c'herent
  nìano : mab
  nìato : merc'h
  
  Troioù
  
  Diskouez a ra ar zaparoeg an darempredoù etre ar gerioù dre lostgerioù. Er c'hontrol eus ar pezh a c'hoarvez er yezhoù indezeuropeek ne gemmont ket ar wrizienn met outi e vezont staget.
  
   -hi : evit
  -anoàhi : daoust da
  -hina \ hiʔna : da, e
  -ma \ ʔma : da, e
  -hinahi \ hʌnahi : eus, a
  -mʌrʌ : da, betek
  -niha : dindan
  
  Skouerioù
  
  itamʌrʌ : betek an ti
  ahapaka acahowara naw koramahahina : flemmet he deus ur wenanenn e zorn
  
  Ragañvioù
  
  Ragañvioù-gour
  
  Seizh raganv-gour eñ-deus ar zaparoeg ha disheñvelañ a ra etre un ni endalc'hus hag un ni ezdalc'hus. Daou stumm o deus ar raganvioù zaparoek : oberiant ha gouzañvus. Implijet e vez ar stumm gouzañvus da ziskouez an dro-damall ha rener ur verb-stad. Ar stumm oberiant a c'heller implijout evel ur raganv-perc'hennañ dre lakaat anezhañ a-raok ar ger a ren.
  
  Skouerioù
  
   pa na atihà : ni a gomzo
   ʧa noka taʃi : gortoz anezhañ
   koiha : va c'halon
   ko ità : va zi
   ʧa niano : da vab
  
  Ragañvioù-diskouez
  
  Ur raganv-diskouez hepken en deus ar zaparoeg : noka. E implijout evel ur raganv-perc'hennañ eus an trede gour a c'heller ivez. Dre lemel al lostger -ka e vez furmet an unander.
  
  Skouerioù
  
   noka toiʧa : e frouezh
   noka ità : an ti-mañ
  
  Morfologiezh verbel
  
  Displeget e vez ar verboù zaparoek dre stagañ lostgerioù ouzh ar wrizienn.
  
   ka\ʧa\ko : amzer dibaouez
   ha\ho : amzer dazont
  rʌ : peurc'hraet
  riʧa : amdremened
  no : stumm-nac'h
  akwa\ikwa\ʌkwa\okwa stumm-difenn
  wara\wa : amzer dremenet
  kwa : stumm-tu
  ʔ\rʌ :stumm-gortoz
  
  Niveroù
  
   1 nuquaqui
   2 namisciniqui
   3 haimuckumarachi
  
  Daveennoù
  
   Bosquejo Gramatical del Zaparo, M. Catherine Peeke, Cuadernos Etnolingüisticos, n°14, Instituto Lingüistico de Verano, Quito, 1991
   Peeke, Catherine. 1962. "Structural Summary of Zaparo," in SEIL I, 125-216.
  
  Liammoù diavaez
  
   Zaparo's lost secret
  
   Yezhadur berr ar zaparoeg
  
   Revitalizando el idioma zápara
  
   SAUVONS... LA LANGUE ZAPARA !
  
   Ar zaparoeg war Global Linguistic database
  
  Yezhoù Perou
  Yezhoù Ecuador
  Yezhoù zaparoek