title: Thales Miletos
text: Thales Miletos, anvet Thales peurvuiañ (Θαλής ο Μιλήσιος / Thalês o Milêsios en henc'hresianeg), a oa ur prederour Ionian eus ar marevezh kent Sokrates. Ganet e oa bet e Miletos e-tro ar bloavezh 625 ha marvet war-dro ar bloavezh 547 kent J.-K.. Unan eus Seizh Fur Bro-C'hres e oa, ha krediñ a reer e oa bet savet Skol Miletos gantañ. 
  Sellet e vez ouzh Thales evel ouzh ar c'hentañ prederour, skiantour ha matematikour gresian hag ivez evel ar c'hentañ prederour eus ar C'hornôg.
  
  E vuhez 
  Diaes eo lec'hiañ Thales en amzer mar dalc'her kont eus deiziad ar fallaenn heol a vije bet rakjedet gantañ. Met lavaret a ra Diogenes Laertios e vije marvet da vare an 58vet olimpiadenn (548-545 kent. J.-K.).
  
  Anat eo e oa bet dreistkaeraet buhez Thales, ar pezh a anavezomp eus ar prederour-se, evel hini ar brederourien all eus ar marevezh kent Sokrates, a skoazell ac'hanomp dreist-holl da anavezout patrom boutin ar furien e Bro-C'hres. Diwar ar pezh a oa bet skrivet gant Herodotos, e tanevell Diogenes e vefe Thales ur mab da Esamios, ur marc'hadour ha da g-Kleobouline. Lennet e vez a-wechoù e vefe un diskennad eus tiegezh an d-Thelidaeed, rouaned mojennel a Fenikia dre lignez Agenor ha Kadmos Thebai. Diogenes ha mammennoù all a ziskleir a-du-arall e oa a orin beotian pe fenikian marteze, m'en dije bevet da vare Solon ha Kroisos ha ma vije deuet da chom da Viletos gant e vignon Neileos. N'eo ket sur eta e vije bet ur Miletosad eus Thales, goude ma vez graet anezhañ diskennad un tiegezh pinvidik eus Miletos gant un hengoun ledet a-walc'h.
  
  Pa oa savet Miletos gant ar C'hresianed e oa ul lodenn eus ar boblañs hag a oa a orin karian. Anv tad Thales zo savet war ur patrom karian.
  
  War a skriv Diogenes Laertios (1.25-26) e oa daou istor diwar-benn buhez Thales. Hervez an hini kentañ e oa dimezet hag en doa bet ur mab, "Cybisthus" pe "Cybisthon", peotramant ec'h advabas ur niz dezhañ a oa en anv-se. Hervez an eil istor ne zimezas nepred, pa lâre e oa re yaouank da zimeziñ pa oa yaouank ha re ziwezhat da eurediñ pa oa erru war an oad.
  
  Kregiñ a reas e vuhez evel marc'hadour ha goude e kemeras perzh er vuhez politikel.
  
  Setu amañ ar pezh a zanevell Diogenes Laertios evit ar pezh a sell ouzh e vuhez politikel :
  « Seblantout a ra bezañ bet ur c'huzulier politikel a-bouez. Pa oa bet kaset kannaded gant ar roue Kroisos evit kinnig d'ar Viletosiz kemer perzh gantañ er brezel a-enep d'ar Bersed e savas a-enep ar c'hinnig. A-drugarez d'an nac'hadenn-se e chomas dieub ar geoded goude trec'h Kirus. » Oc'h harpañ war ar vrud en doa gounezet e-giz-se e teuas a-benn da lakaat ar c'heodedoù-stad (pe polisoù) eus Ionia da sevel ur c'hevredad.
  
  E-kerzh ar brezel etre ar Bersed hag al Lidianed, en dije distroet ul lodenn eus ar stêr Halys diouzh he naoz evit lezel arme Kroisos da dremen.
  
  Un devezh e savas en ur vag o vont da Naokratis (Egipt a-vremañ), kêr brudet evit gouiziegezh he skiantourien. Studiañ a reas ar matematik eno, ar ventoniezh pergen, hag e reas un nebeud dizoloadennoù war an dachenn-se c'hoazh.
  
  Damkaniezhoù
  Ne oa ket bet dedennet Thales gant an niveroniezh hag ar jedoniezh met kentoc'h gant ar ventoniezh. An nevezadenn bouezusañ a zegasas a oa disklêriañ gwirionezioù na oant ket gwir evit un dra fetis pe un degouezh dibar hepken met a oa gwir atav evit ur rummad traoù difetis en e bezh, pep hini eus an traezoù matematek-se o vont d'ober ur boud ideel, na c'halled meizañ nemet dre ar preder ha dezverkus eus an holl draezoù damheñvel a c'haller ijinañ.
  
  Mentoniezh
  
  Anavezet mat e oa Thales evit e implij nevez eus ar ventoniezh. Gouest e oa da lakat e oueziadurioù da dalvezout en un doare pleustrek.
  Hervez Diogenes Laertios, e Buhezioù, doktrinoù ha lavaroù ar brederourien illur da skouer, e lavar Hieronymos e oa bet gouest da vuzuliañ ment piramidennoù Egipt. Klasket en dije ar Faraon Amasis amprouiñ e ouiziegezh hag en dije lâret dezhañ ne oa den ebet gouest da c'hoût pe uhelder e oa ar Biramidenn Vras.
  
  Brudet eo e anv a-drugarez da deorem Thales (na anaveze ket) a ro liammadennoù etre keñverioù hedoù en tric'hornioù. Lakaet e vije bet anat an teorem-se evit ar wezh kentañ gant Euklides a zispleg anezhañ e c'hwec'hvet levrenn an Elfennoù.
  
  Liammoù diavaez
  
  Notennoù 
  
  Matematikourien Henc'hres
  Prederourien Hellaz Kozh
  Prederourien ar VIIvet kantved kt JK
  Prederourien ar VIvet kantved kt JK
  Henc'hresianed ar VIvet kantved a-raok J.-K.
  Henc'hresianed ar VIIvet kantved a-raok J.-K.