title: ایران تورک‌لری‌نین یاشاییش یئرلری
text: ایران مملکتی ان قدیم زامانلاردان تۆرکلرین مسکنی اوْلوبدور. بو مسئله نین ۷۰۰۰ مین ایللیک تاریخی وار. ابنی خلدون دا بو یازی نی تصدیق له یه رک یازیر: "و فی الکتب ان ارض ایران هی ارض الترک... فاما علماء الفرس و نسابتهم فیابون من هذا کله". "کیتابلاردا ایرانین تۆرک تورپاغی اولدوغو یازیلیر..." آنجاق فارس بیلگین و سوی بیلیمچیلری بو ساو (ی تابلاماق) دان بوتونویله بویون قاچیریرلار.".
  ایران تورکلری'نین یاشادیقلاری یئرلری اوچ بویوک یئره بولمک اولار. ایرانین قوزئی باتی سیندا یئرلشن اوستانلاری، ایرانین قوزئی دوغوسوندا یئرلشن اوستانلار و ایرانین اورتا و گونئیینده یئرلشن اوستانلار.
  ایرانین قوزئی باتیسیندا یئرلشن اوستانلار عومومیتله آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیبلر. قوزئی دوغو دا یئرلشن اوستانلار، آفشار یورد و تورکمن صحرایا شامیل اولورلار. ایرانین اورتاسیندا و گونئیینده یئرلشن اوستانلار، قاشقای یورد ا شامیل اولورلار.
  
  ایران آذربایجانی 
  ایرانین قوزئی‌باتی‌سین‌دا یئرلشن ۱۳ اوستان‌دا تورک‌لر یاشاییرلار. بونلار دوغو آذربایجان، باتی آذربایجان، اردبیل، زنگان، همدان، قزوین، مرکزی، تهران، البورز و قوم اوستانلاری‌نین بوتون قیسمتلرینه، و گیلان، کوردوستان و کیرمانشاه اوستانلاری‌نین بعضی قیسمتلرینه شامیل اولورلار.
  
  غربی آذربایجان
  
  سولدوز 
  بو شهریستان ساکین‌لری‌نین ۶۵ فاییزی آذربایجان‌لی و ۳۵ فاییزی کورددورلر. آذربایجان‌لی‌لار شیعه و کوردلرده سونی‌دیرلر.
  
  سایین قالا 
  بو شهریستان کندلری موختلف ائتنیک قروپ‌لارین‌دان تشکیل تاپیب‌دیر کی بو ائتنیک قروپ‌لاری، آذربایجان تورکجه‌سین‌دن علاوه، اوز محلی لهجه‌لرینه‌ده دانیشیرلار. چاردولی، زعفران‌لی، موصلان‌لی، شریبان‌لی، آجیرلی و هشترودلی بو ائتنیک قروپ‌لارین‌دان‌دیرلار.
  
  بو شهریستان ساکین‌لری‌نین چوخو آذربایجان‌لی‌دیرلار و آذربایجان تورکجه‌سی بو بؤلگه‌سین اصلی دیلی‌دیر. بو شهریستان ساکین‌لری‌نین مذهب‌لری شیعه و سونی‌دیر. بو شهریستان‌دا موختلیف فرهنگ‌لر واردیر کی آذربایجان تورکجه‌سینه دانیشماق و مذهبی مراسیمات‌دا موشاریکه ائتماق، اونلارین بیرلیغینا سبب اولور.
  
  قوشاچای 
  قوشاچای بؤلگه‌سی ساکین‌لری‌نین اکثریتی آذربایجان تورکجه‌سی‌نین قربی لهجه‌سینه دانیشیرلار کی اورمیه لهجه‌سی‌نین اوخشاری‌دیر. بو شهریستان ساکین‌لری‌نین بیر آز سیراسی‌دا کورد اولوب، کورد دیلینه تکلم ائدیرلر. قوشاچای بؤلگه‌سی ساکین‌لری‌نین اکثریتی‌نین مذهبی شیعه‌دیر و اقلیتی‌نین کی‌ده سونی‌دیر.
  
  خوی 
  خوی بؤلگه‌سی ساکین‌لری آذربایجان تورکجه‌سی‌نین شومال‌غربی لهجه‌سینه دانیشیرلار. اونلارین اکثریتی‌نین مذهبی شیعه و اقلیتی‌نین کی‌ده سونی‌دیر.
  
  ماکی 
  ماکی بؤلگه‌سی ساکین‌لری آذربایجان تورکجه‌سی و کورد دیل‌لرینه دانیشیرلار. اونلارین اکثریتی‌نین مذهبی شیعه و اقلیتی‌نین کی‌ده سونی‌دیر.
  
  پلدشت 
  بو شهریستان ساکین‌لری آذربایجان تورکجه‌سی و کورد دیل‌لرینه دانیشیرلار. اونلار بیر سیراسی شیعه و بیر سیراسی‌دا سونی‌دیرلر.
  
  سویوق بولاغ 
  ایندیلیکده بو شهرین خالقی نین ۱۰۰ ده ۱۰ین آذربایجانلی تورک خالقی تشکیل ائدیر.
  
  همدان
  
  همدان 
  همدان شهری بیر تورک‌دیلی اولان منطقه‌ده یئرلشیب‌دیر و بو شهرین اطرافین‌دا کی کندلرین هامیسی تورک‌لرین یاشاییش یئرلرین‌دن‌دیر. همدان تورک‌لری اوغوزلاردان‌دیرلار کی بو بؤلگه‌سین شومال، شومال‌قرب و شرق حیصه‌لرین‌ده ساکین‌دیرلر. همدان بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بخشین‌ده تورک دیلین‌دن علاوه، فارس و لور دیل‌لرینه‌ده تکلم اوْلونور؛ آمما شرا بخشین‌ده تکجه تورک دیلینه دانیشیلیر.
  
  کوردوستان
  
  قوروه 
  قوروه بؤلگه‌سی‌نین ساکین‌لری تورک و کورد دیل‌لرینه دانیشیرلار. اونلارین مذهب‌لری شیعه و سونی‌دیر.
  
  بیجار گروس 
  بوگونکو گونده کوردیستان اوستانی نین هئچ اولماسا دوردن بیری سی تورک لرله مسکون دور. بو اراضی لر تاریخی آذربایجان سینیرلاری ندا یئرلشیب لر.
  کوردیستان اوستانی نین دوغو بولومو گروس منطقه سی آدلانیر. بوردا یاشایان اهالی عومومن شیعه و تورک دور لر. بیجار بولگه سی نین اهالی سی نین چوخو تورک دورلر.
  بو بولگه بوتون دوره لرده تورک یا تورک سویلو نوماینده ایران میلّی مجلیسینه گوندریب.
  بیجار بولگه‌سی‌نده ۱۳۵ تورک دیل‌لی کند وار.
  
  آفشاریورد و تورکمن‌چولو 
  ایرانین قوزئی‌دوغوسون‌دا -آفشاریورد و تورکمن‌چولو بولگه‌لری‌نین محدوده‌سین‌ده یئرلشن رضوی خوراسان، کیرمان، قوزئی خوراسان، سیمنان، گولوستان و مازندران اوستانلری‌ده تورکلرین یاشادیق‌لاری یئرلردن‌دیرلر.
  
  قاشقای‌یورد 
  ایرانین اورتا و گونئیین‌ده یاشایان تورک‌لر، فارس، چاهارماحال و بختییاری، ایصفاهان، بوشهر، خوزیستان، کیرمان و هرمزگان اوستان‌لرین‌ده یاشاییرلار.
  
  بولگه‌لر 
  اردبیل | موغان شهر (پارساآباد) | گئرمی (موغان) | نیر | سرین (سرعین) | بیله سووار | خالخال | خیاو (مشکین شهر) | نمین | کوثر | مرند | تبریز | اهر | ساراب | توفارقان (آزرشهر) | اوش قایا (اوسکو) | اوجان (بوستان‌آوا) | بوناب | جولفا | چار اویماق | خودافرین | شبیستر | عجب شیر | کلئیبر | ماراغا | ملیک کندی (ملیکان) | میانا | ورزیقان | هریس | سار آس کند (هشتری) | اورمو | خوی | سالماس | ماکی | سولدوز (نقده) | قوشاچای (میانداب) | بوکان | سویویق بولاق (ماهاباد) | خانا (پیرانشهر) | سایین قالا (شاهین دژ) | شوط | چای پارا | تیکان تپه (تکاب) | چالدیران | سردشت | قاراعین (پولدشت) | اوشنو (اوشنویه) | زنگان | ابهر | ایجرود | خوررم دره | خودا بنده | طارم | ماهنیشان | همدان | نهاوند | ملاییر | کبودرآهنگ | فامنین | رزن | تویسیرکان | باهار | اسدآباد | آستارا | تالیش | انزلی | فومن | قزوین | تاکیستان | بوئین‌زهرا | آبیک | الوند | اراک | ساوه | تفرش | آشتیان | کمیجان | خمین | شازند | محلات | دلیجان | فیروز کوه | شهریار | شمیرانات | ری | رباط کریم | دماوند | تهران | پیشوا | پاکدشت | ایسلام‌شهر | ورامین | ملارد | قودس | سونقور | کرج | ساووج بولاق | نظرآباد | طالیقان | قوم | بیجار گروس | قوروه | لردگان | بروجن | شیراز | آباده | اقلید | فسا | فیروز آباد | کازرون | لامرد | ممسنی | صفاشهر | بجنورد | شیروان | فاروج | مانه و سملقان | جاجرم | ایسفرایین | مشهد | نئیشابور | سبزیوار | قوچان | توربت – ی - جام | درگز | کلات | گورگان | کالالا | مینودشت | رامیان | گونبد | علی‌آباد | آق قالا | تورکمن | گز بندری | آزاد شهر | کرد کوی | بئهشهر | ایصفاهان| سمیروم | فریدون | دهاقان | یاسوج (یاستی اوج) | | شهر-ی کورد|شاهرود| گرمسار | هفتگل
  
  کندلر 
  ایرانین موختلف شهرلری‌نین تورک‌لرین یاشام‌یئری اولان کندلری‌نین سایی:
   تهران: ۲۰۹.
   شهریضا: ۱۹.
   قزوین: ۴۴۱.
   شهرکورد: ۳۰.
   اراک: ۳۳۴.
   فیرییدون: ۸۲.
   ساوه: ۲۲۴.
   بیجار: ۱۳۵.
   دماوند: ۲۸.
   تویسیرکان: ۹.
   قوم: ۱۷.
   ایسلام‌آوا: ۲.
   محللات: ۱۲.
   کیرمانشاه: ۸.
   تالیش: ۶۸.
   همدان: ۴۵۲.
   رشت: ۳۹.
   اهواز: ۵.
   انزلی: ۱۰.
   خوررم‌آوا: ۶۵.
   فومن: ۴.
   آباده: ۶۵.
   لاهیجان: ۴.
   بوشهر: ۵۷.
   آمول: ۲.
   شیراز: ۲۹.
   ساری: ۷.
   فسا: ۴۷.
   شاهری: ۱۵.
   فیروزآوا: ۱۲.
   قورقان: ۱۰۷.
   کازیرون: ۵۳.
   نوشهر: ۱.
   سیرجان: ۴.
   سنندج: ۸۳.
   درگز: ۹۹.
   ایصفاهان: ۷.
   سبزه‌وار: ۱۰۹.
   لار: ۱۰.
   بجنورد: ۱۹۳.
   مشهد: ۲۵.
   قوچان: ۳۳۰.
   نئیشابور: ۴۶.
  
  بیرده باخ 
   ایران تورک‌لری‌نین سایی
  
  قایناق‌لار 
  
  ایران تورکلری