title: کیلوگیرم
text: کیلوگیرم ویا کیلوقرام ()، کۆتله‌نین میلتلرآراسی بیریملر سیستمینده اوْلان اصلی بیریمی دیر و kg سیمگه‌سی ایله گؤستریلیر. معمولا قیسا اولاراق کیلو آدلاندیریلیر. ۱ کیلوگیرم دقیقا بیر لیتر سو'یون کۆتله‌سی دیر.
  
  ۱۷۹۵-جی ایلده کیلوگیرم بیر لیتر سو'یون کۆتله‌سی اوْلاراق تعریفلنمیشدیر. ۱۸۷۹-جو ایلدن ۲۰ مئی ۲۰۱۹ تاریخینه‌دک، بیر پلاتین-ایریدیوم جینسیندن اوْلان سیلندر (اوستووانه)، میلتلرآراسی کیلوگیرم نومونه‌سی (IPK) آدلاناراق متریک سیستمینده کۆتله بیریمی اۆچون ایستاندارد سئچیلمیشدیر.
  
  تعریف
  کیلوگیرم اۆچ فیزیکسل ثابیتین واسیطه‌سی ایله تعریفلنیر: ایشیق سۆرعتی ، اؤزل بیر اتوم گئچیش فرکانسی  و پلانک ثابیتی .
  
    =  1 kg
  
  بو تعریفده پلانک ثابیتی  میقداری ایله برابر نظرده آلینیر و بیریمی kg⋅m2⋅s−1 (همان J⋅s) دیر کی بو بیریمده اوْلان متر و ثانیه   و  واسیطه‌سی ایله تعریلفلنیرلر.
  
  قاباقکی تعریف
  گیرم (1/1000 کیلوگیرم) قاباقجا ۱۷۹۵-جی ایلده بۇزون اریمه نۆقطه‌سینده اوْلان بیر سانتیمتر مۆکعب سویون کۆتله‌سی اوْلاراق تعریفلنمیشدیر.
  ۱۷۹۹-جو ایلده «Kilogramme des Archives» آدلانان بیر پلاتین جینسیندن اوْلان نومونه، کیلوگیرمین ایستانداردی اۆچون یارادیلمیشدیر و ۱۸۷۵-جی ایلیندن باشلایاراق کیلوگیرمین میلّتلر آراسی نومونه‌سی اوْلاراق تانیملاندی. بو نومونه‌نین کۆتله‌سی، ماکزیموم سیخلیق و اتموسفر باسقیسی آلتیندا اوْلان بیر دسیمتر مۆکعب سۇیون کۆتله‌سی ایله برابر ایدی.
  
  ۱۸۷۹-جو ایلده، آغیرلیقلار و اؤلچولر کوْنفرانسیندا (CGPM) بیر پلاتین-ایریدیوم جینسیندن اوْلان سیلندر (اوستووانه)، میلتلرآراسی کیلوگیرم نومونه‌سی (IPK) آدلاناراق متریک سیستمینده کۆتله بیریمی اۆچون ایستاندارد سئچیلمیشدیر.
  
  کیلوگیرم سوْنونجو اصلی بیریم ایدی کی فیزیکسل میقدارلار و ثابیتلر یئرینه اینسان الی ایله یارادیلمیش بیر نومونه ایله تعریفلنیردی.
  
  میلتلرآراسی کیلوگیرم نومونه‌سی‌نین دییشیلمه‌سی
  
  آد
  بیریملر آراسیندا، آدینین بیر پارچاسی اس‌آی اؤن‌اکی (کیلو) اوْلان تکجه بیریم کیلوگیرم دیر. کیلوگیرم آدی فرانسه‌جه اولان kilogramme سؤزوندن آلینمیشدیر. آنجاق بو آدین کؤکو یونانجا "مین" آنلامیندا اوْلان کیلو (χίλιοι/khilioi) و لاتینجا "کیچیک آغیرلیق" آنلامیندا اوْلان gramma سؤزلرینین بیرلشمه‌سیندن دۆزلمیشدیر.
  
  آغیرلیق و کۆتله
  
  کیلوگیرم کۆتله‌نین بیریمی دیر. کۆتله ایلمسیزلیک (اینرسی) ایله ایلگیلی بیر کمیّت دیر. بیر جیسمین آغیرلیغی، ائتگیسینده اوْلدوغو یئرچکیمی مئیدانینا باغلی دیر، آما جیسمین کۆتله‌سی یئرچکیمیندن مۆستقیل اولاراق ثابیت و دییشیلمزدیر. نئجه کی جاذیبه گۆجۆنون دییشیلمه‌سینه گؤره بیر جیسمین آی اۆستونده اوْلان آغیرلیغی، همن جیسمین یئر اۆزونده‌کی آغیرلیغی ایله فرقلی اوْلابیلر، آنجاق اوْ جیسمین کۆتله‌سی آیدا و یئرده برابر و دییشیلمز دیر. کۆتله‌نین بیریمی کیلوگیرم و آغیرلیغین بیریمی ایسه نیوتون دور.
  
  ۲۰۱۹ اس‌آی اصلی بیریملری‌نین یئنی‌دن تعریفلنمه‌سی
  
  اس‌آی اؤن‌اَکلری
  کیلوگیرم کۆتله‌نین اصلی بیریمی اولدوغونا رغما، اس‌آی اؤن‌اکلری «کیلوگرم» ایله یوخ، بلکه «گیرم» ایله ایشلنیرلر. چۆنکو کیلوگیرم اؤزو گیرم'ین بیر اؤن‌اکه یاپیشماسیندان دۆزلمیشدیر. (کیلو + گیرم)
  
  قایناقلار
  
  اس‌آی اصلی بیریملری
  کوتله بیریملری
  ۱۰۰۰ (سایی)