title: توقو
text: توقو — باتی آفریقادا دؤولت. اؤلکه غربدن غنا، شرقدن بنین، شیمال‌دان بورکینافاسو ایله همسرحددیر. گونئی‌دان قوینئیا کؤرفزینه چیخیشی وار. باشکندی لومه شهری‌دیر.
  
  آدینین  آدین اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم) 
  
  اؤلکه‌نین آدی ائوه دیلین‌دن گلیر. ائوه دیلینده توگو سؤزو تو (دیلیمیزده: سۇ) و گو (دیلیمیزده: لیمان) سؤزلریندن عبارت‌دیر. آلمانین  بۇرادا قوردوغو ایلک موستملکه نیظامیندا بؤلگه‌نی توگولاند آدی وئریلمیش، بۇنا دا اساس‌لاناراق  بۆتون اؤلکه اۆچون توگو آدی ایستیفاده ائدیلمیش، موستقیللیین‌دن سوْنرا دا بۇ آد یئنی اؤلکه‌نین آدی اوْلاراق دا سئچیلمیش‌دیر.
  
  جوغرافیا 
  
  اؤلکه‌نین بوتؤولوک‌ده صاحیب اوْلدوغو ۱،۶۴۷ km-لیک سرحدین‌دن ۶۶۴ km-i بنین، ۱۲۶ km-i بورکینافاسو، ۸۷۷ km-i غنا ایله همسرحد اوْلدوغو حال‌دا، اؤلکه‌نین بۇندان باشقا اطلس اوقیانوسونا دا ۵۶ km-لیک ساحل خطی وار.
  
  اهالی 
  توقو گنج اهالییه صاحیب اوْلوب، ۲۰۱۴-جو ایلین تخمینی معلوماتلارینا گؤره اهالی‌نین ۵۹،۷۸%-i ۰-۲۴ یاش آرالیغیندادیر. اؤلکه‌نین یالنیز ۳،۳۷%-سی ۶۵ یاش و داها یاش‌لی‌دیر.
  
  ۰-۱۴ یاش:  ۴۰.۴۴% (نفر ۱،۵۷۳،۳۶۳ / قادین ۱،۵۶۳،۲۶۷) 
  ۱۵ -۲۴ یاش:  ۱۹.۳۴% (نفر ۷۴۹،۰۰۲ / قادین ۷۵۱،۵۷۱) 
  ۲۵ -۵۴ یاش:  ۳۲.۵۸% (نفر ۱،۲۵۵،۵۲۴ / قادین ۱،۲۷۱،۸۰۴) 
  ۵۵ -۶۴ یاش:  ۴.۲۷% (نفر ۱۵۶،۲۴۹ / قادین ۱۷۵،۰۸۹) 
  ۶۵ یاش و داها یاش‌لی:  ۳.۳۷% (نفر ۱۱۲،۸۴۵ / قادین ۱۴۸،۲۲۳)
  
  شهرده یاشایانلارین نیسبتی ۲۰۱۵-جی ایلین معلوماتلارینا گؤره ۴۰% اوْلان اؤلکه‌ده، اهالی‌نین ایللیک آرتیم نیسبتی ۲۰۱۶-جی ایلین تخمینی معلوماتلارینا گؤره ۲،۶۶% سوییه‌سینده‌دیر.
  
  ائتنیک تئرکیبی 
  اؤلکه اهالیسینین ۴۰،۱%-i ائوه ائتنیک قروپون‌دان عبارت‌دیر. ائوه لر اؤلکه اهالیسینین اکثریتی تشکیل ائدیب، اساساً اؤلکه‌نین گونئی بؤلگه‌لرینده یاشاییرلار. اؤلکه اهالیسینین اکثریتی تشکیل ائدن ایکینجی ائتنیک قروپ ایسه ۲۳،۱% ایله تئمبا ائتنیک قروپو اوْلوب اساساً اؤلکه‌نین مرکزینده و شیمالیندا یاشاییرلار.
  
  دیل 
  
  اؤلکه‌نین فرانسه  موستملکه‌سیندن خلاص اوْلوب موستقیللیینی اعلان ائتدیینه گؤره اؤلکه‌نین رسمی دیلی کولونیانین صاحیبی اوْلان فرانسه نین دیلی اوْلان فرانسه  سئچیلمیش‌دیر. فرانسه دان باشقا اؤلکه‌ده میلّی دیللر اوْلاراق قبول ائدیلن ائوئجه و کابیئجه دیللری ده بللی اهالی قروپو طرفیندن ایلئتیشیم دیلی اوْلاراق ایستیفاده ائدیلیر. بۇ دیللره میلّی دیل دۇروم ۱۹۷۵-جی ایلده دؤورون دؤولت  باشچی‌سی ایادما طرفیندن وئریلمیش‌دیر. بۇ دیللری‌دن باشقا جمعیت آراسیندا  دانیشیلان بیر چوْخ یئرلی دیللر ده وار.
  
  دین 
  توقودا دین آزادلیغی مؤوجوددور و ۵۱% ایله خالقین یاری‌دان چوْخو طبیعت اینانجینا مالیک‌دیر. اؤلکه‌ده ۲۹%-لیک بیر حیصّه ‌سی کریستیانلیغا اینانیر. گئتدیکجه آرتان و اهالی‌نین ۲۰%-لیک حیصّه ‌سینی  مئیدانا گتیرن دسته ایسه ایسلام اینانجینا صاحیب‌دیر. بۇندان باشقا ساحل بؤلگه‌سینده آز دا اوْلسا یهودی ایجمالاری یاشاماق‌دادیر، چوْخ آز بیر حیصّه ‌سی ایسه وودو اینانجینا گؤره حیاتینی یاشاماق‌دادیر. یئرلی دینلر آراسیندا  ان اهمیت‌لی‌سی، توقودا یارانمیش و بنین، نیجرییا، بورکینا فاسو کیمی اؤلکه‌لره ده سیرایت ائتمیش  اوْلان، بؤلگه مدنیتی‌نین و اینجه صنعتی‌نین  مئیدانا گلمه‌سینده اهمیت‌لی قاتقیلاری دا اوْلان وودو دینی، داها سوْنراکی دؤورلرده آوروپالیلار طرفیندن آپاریلان توگولو و بنین‌لی قوللار طرفیندن هایتییه آپاریلمیش و  بۇرادا دا یاییلمیش‌دیر.
  
  ایقتصادیاتی 
  اؤلکه ایقتصادیاتینین ان مؤهوم حیصّه ‌سینی کند چیفتلیک (مزرعه) تشکیل ائدیر. اؤلکه‌ده ایشلین اهالیسینین اۆچده ایکی‌سی کند چیفتلیک (مزرعه) ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. قارغیدالی، یامس، مانیوک، داری، یئر فیندیغی، قاراباشاق یارماسی، قهوه اؤلکه داخیلینده اکیلن و یئتیشدیریلن ان اهمیت‌لی ‌اکینچی‌لیک محصوللارینی تشکیل ائدیر.
  
  ایللیک ۳% ایقتیصادی آرتیم گؤسترن توقو، بۇ بؤیومه‌دن کیفایت قدر فایدالاناماماکتادیر. اؤلکه ایقتصادیاتی جمعیتین اؤز دولانیشیغینی تامین ائتمک اۆچون ائتدیی ‌اکینچی‌لیک فعالیّتین‌دن و قیسمن ایسه تیجارت‌له باغلیدیر. اؤلکه احتیاجی اوْلان یئیجک ماده‌لرینی ایسه اؤلکه خاریجین‌دن ایدخال ائدیر.
  
  اؤلکه داخیلینده کئچیریلن  اؤزللشتیرمه‌لره رغمن هازیردا دا بیر چوْخ اهمیت‌لی قیسمت دؤولتین نظارتی آلتیندادیر. توقو ۱۶ عضولو باتی آفریقا دؤولتلری ایقتیصادی بیرلییی‌نین عضوو اوْلوب، بیرلیین اینکیشاف فون‌دو مرکزی باشکند لومئ‌ده‌دیر. بۇندان باشقا جفا فرانکی ایستیفاده ائدن سککیز دؤولتین عضو اوْلدوغو باتی آفریقا ایقتیصادی و پول بیرلییی‌نین (اۇئموا) ده بورکینا فاسو، بنین، فیل دیشی ساحلی، قوینئیا بیساو، مالی، نیجر و سئنئگال ایله بیرلیکده عضوودور. اۇئموا-یا باغلی بیر قۇرولوش اوْلان باتی آفریقا اینکیشاف بانکینین (بواد) مرکزی ده لومئ‌دیر.
  
  ایخراجات 
  اؤلکه‌نین ۲۰۱۲-جی ایلین معلوماتلارینا گؤره ایخراجات ائتدیی ایلک سککیز اؤلکه بۇ شکیل‌ده‌دیر:
  
  هیندوستان ۱۴.۲% 
  لوبنان ۱۰.۶% 
  بورکینافاسو ۷.۶% 
  بنین ۷.۵% 
  چین ۶.۱% 
  نیجر ۵.۸% 
  هولند ۵.۲%  
  غنا ۴.۴%
  
  ایدخال 
  اؤلکه‌نین ۲۰۱۲-جی ایلین معلوماتلارینا گؤره ایدخال ائتدیی ایلک دؤرد اؤلکه بۇ شکیل‌ده‌دیر:
  
  چین ۴۰.۴% 
  هولند ۷.۹% 
  فرانسه ۵.۴% 
  بؤیوک بریتانیا ۵.۳%
  
  گؤرونتولر 
  
  آفریقا اؤلکه‌لری
  آفریقا بیرلیگی اویه‌لری
  توقو
  فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
  آز توسعه ائتمیش اؤلکه‌لر
  آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
  ۱۹۶۰ - جی ایلینده توقو اؤلکه‌سینده یارانانلار
  Economic Community of West African States
  فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
  Member states of the Organisation internationale de la Francophonie
  ایسلام ایش‌بیرلیگی تشکیلاتی اؤلکه‌لری
  بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
  جومهوریتلر
  ۱۹۶۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
  West African countries
  Countries in Africa