title: حسن بی هادی
text: حسن بَی هادی (لاتین: Həsən Bəy Hadi)، (دوغوم: ۱۳۳۶ ـ تبریز) گونئی آذربایجانلی تورک حقوقچو، یازیچی، دیلچی، سؤزلوکچو، اتیمولوژیست و دوشونور و توروز دیجیتال تورکجه کیتابلار آغی‌نین قوروجوسو.
  
  یاشامی 
  حسن بیگ هادی ۱۳۳۶-جی گون ایلی‌نین خزل (مهر) آیی‌نین بیرینجی گونونده، تبریزده، سویلو بیر عائله‌ده دونیایا گؤز آچدی. بَی هادی‌نین آتاسی درویشلیک فلسفه‌سینه ماراقلانان و ایشراقیلرین فلسفه‌سینی سئون بیریسی ایدی. ائله، بۇ ندنه گؤره، حسن بَی هادی، فلسفه‌یه وورقونلانیر، و فلسفه بیلگی‌لرینین آردینی توتماق اۆچون حوزه‌یه گئدیر و افلاطون دوشونجه‌لرینه دایاناراق، علمیه حؤزه‌سینین اوستادلارینی سورغویا چکیر… او شرق فلسفه‌سینی قورتاراندان سوْنرا، ملاصدرانین دوشونجه‌لرینی اخویوب، دوشونمه‌یه باشلاییر.
  
  علمیه حؤزه‌سینده، عرب دیلینده یازیلان کیتابلاری اوخویوب، بیتیرندن سوْنرا، فرانسه دیلینی باجاریقلا اؤرگه‌نمیش حسن بَی هادی، پاریسه دوغرو، فلسفه دونیاسینی داها تانیماق اۆچون، فرانسهیه گئدیر. هر زاددان اؤنجه، پلاتونون ۵۴ جیلدلیک مجموعه‌سینی اوخومایا باشلاییر. پاریسده یاشادیغیندا، حقوق، دیلچی‌لیک و موسیقی ایله ده ماراقلانیر و پاریسین موسیقی کنسرواتوروندا چالیشیر. او هئگل فلسفه‌سینی دریندن اوخویوب، ایراندا اوْلان فارسا چئوریلمیش متن‌لرین نه قدر گوجسوز و یانلیش اولدوقلارینا اینانیر. هئگل و هایدگر فلسفه‌لرینده درینله‌شن حسن بَی هادی، سونوندا، وطنه قاییتماق قرارینا گلیر.
  
  او دیلده، سؤزلرین کؤکونو آراشدیریب، آتالار سؤزلری توپلاییب، یازیر! ۱۱ اوشاق آتاسی اوْلان حسن بَی هادی، بیر آتا اولاراق، دونیادا یاشایانلار اۆچون، ده‌یرلی سؤزلری و اؤز تجروبه‌لرینی بیر آتا کیمی پایلاشیر و گلجک نسیل‌لره چوخ ده‌یرلی سؤزلر یادگار قویماقدا دیر. فلسفه اوزره اوزمان اوْلان حسن بَی هادی، «فلسفه سوروشماقلا باشلانیر» دئیه، یاشامدا اوزلشدیگی سورغولارا بیر آتا کیمی اؤز جاوابلارینی آچیقلاییر و تورک دونیاسینا اؤز ده‌یرلی دوشونجه‌لرینی سونماقدا دیر. او هئچ زامان اؤز دوشونجه‌سینی سول دوشونجه‌لرینه قاپساتمادان، شرق، ایسلام، و باتی فلسفه‌لرینی دوشونرک، آذربایجان فلسفه‌سینی آتالار سؤزلرینده و سؤز کؤکنلرینده آراشدیرماقدا دیر. حسن بَی هادی، تورک دیلینده چئشیتلی قونولاردا آراشدیرماقدا دیر:
   تورک دیلی نئجه بیر دیل دیر؟
   تورک سؤزلرین کؤکنی نه دیر؟
   تورک دیلی‌نین قیرامئری نئجه دیر؟
   تورک دیلی‌نین گوجو نه‌ده دیر؟
   تورک دیلینده سؤزجوکلرین آنلامی نه دیر و نئجه بۇ سؤزجوکلرین بیر-بیرینه یاپیشماسی ایله چئشیتلی سؤزلر یارانیر
  گئجه-گوندوز تانیمادان، ده‌یرلی چالیشمالارینین آردینی توتان حسن بَی هادی‌نین بۇ گونکو اوماجی سؤزلرین کؤکونو بولماق، و آذربایجانی‌لارین و تورکلرین آتالار سؤزلرینی توپلاماق و یئنی‌لشدیرمک دیر.
  
  توروز سایتی 
  بَی هادی، توروز (www.turuz.com) سایتی‌نی یارالدیب، و ۱۸ مینه یاخین جیلد کیتابی، ۷ مین باشلیقدا بۇ وئب‌سایت‌دا سونماقدا دیر. بۇ وئب‌سایت‌دا اوْلان کیتابلار، بَی هادی‌نین شخصی کیتابخاناسیندان، و باشقا چئشیتلی کیتابخانالاردان (آیت الله مرعشی نجفی کیتابخاناسی، آستان قدس رضوی کیتابخاناسی، ایران مجلیس کیتابخاناسی، تورکیه-آذربایجان کیتابخانالاری، فرانسه و بئلژیک کیتابخانالاری، ...) ایسکن اولاراق، پی.دی.اف. فورمتینده حاضیرلانیب دیر. اونون تمل اوماجی «کیتابلاری داراقلاری داریندان قورتاریب، بیلیم علم کیشی‌لرینه چاتدیرماق» دیر. بۇ دیجیتال کیتاب ائوینده، کی بوگونلر داها یئنیلشیب دیر، ۵۰۰-دن آرتیق تورک سؤزلوگو یئرلشیر.
  
  بئش ایله یاخین دیر بۇ وئب‌سایت ایشه مشغول دیر. بۇ وئب‌سایتین ایگیرمی مینه یاخین گؤروشجوسو وار.
  
  سؤزلوک چالیشمالاری 
  بَی هادی‌نین تمل ایشلریندن بیریسی «آرین» کؤک‌بیلیملی تورکجه سؤزلوگونو حاضیرلاماق‌دیر. بۇ آغیر آراشدیرمایا گؤره بو باغلانتی ندان اوخویا بیلرسینیز:
  
  حسن بَی هادی‌نین، تورک سؤزلرینه گؤره ده چوخ ده‌یرلی آراشدیرمالاری وار و بۇ قونودا اوْلان بیلگی‌لرینی گوجلو بیر جانلی سؤزلوک اولاراق www.adasozluk.com سایتیندا توپلاماقدا دیر. بۇ وئب‌سایتا گؤره بئله یازیلیب دیر:
  
  Ada sozluk(dictionary) is a dictionary that works like wikipedia so you can be a member of that and write your own dictionary also you can use other dictionaries that exist in the ada website.
  
  You can add your own vocabularies to this website.Also it is provided for you to listen to the pronounciation of every turkish word.There is no difference between words in your own dictionary and websites original words.In the future it will be possible to add pictures and videoes for every word in your own dictionary and websites dictionaries.
  
  In addition to the meaning of the words it is possible to search every word in poems and proverbs, too.
  
  حسن بَی هادی‌نین باشقا آراشدیرمالاری ایله تانیش اولماق اۆچون، توروز سایتی ندا یارارلانا بیلرسینیز.
  
  اثرلر و یازدیغی کیتابلار 
  حسن بَی هادی‌نین توروز سایتیندا یئرلشن بیر سیرا آراشدیرمالاری و کیتابلاری:
   آرین تورکجه ائتیمولوژیک سؤزلوک
   0079-Atalar sözü- ebced-(bey hadi) 2005.doc
   0080-Atalar sözü elin gözü-(bey hadi) latin- 2005.doc
   0095-Atalardan çatan sesler-(bey hadi) 88 1 20(1.327KB).doc
   0096-Atalardan çatan sesler-(bey hadi) 88 1 20(.915KB).doc
   0098-Atalarsözü- bey hadi-(ish aparan-eli berazende(862KB)
   0117-Qısa-Sözler-bey hadi(274KB)
   0122-Aralıi soralıi sözler-bey hadi-(1)-21 12 2010(292KB).doc
   0123-Aralıi soralıi sözler-bey hadi-(2)-22 12 2010(242KB).doc
   0124-Deyimler(bey hadi)88-1-12(400KB).doc
   0125-Qısa sözler-(bey hadi)(60KB).doc
   032-Tapmaca tapdırmaca(bilmece bildirmece)(toplayan-bey hadi)-2011(133KB).doc
   082-Not-Rast-Bayatişiraz Muqami -El Yazma (Elman Kamaloğlu-Ismarçı-Bey Hadi)(Naxcuvan-1999)
   005-Gülmeceler(bey hadi)(601KB).doc
   0000-(15-11-2011)Eshanlam Sozluk-Bey Hadi.rar
   0000-(7-11-2011)Turuz Sözlügü-Bey Hadi.Rar
   0080-Eş anlam sözlüyü-bey hadi-2005(5.780KB).doc
   0081-Kirişçiyan-bey hadi(1.754KB).doc
   0082-(1)Luğati cağatay(ciqatay)ve usmanli Türkusu(buxarali şex süleyman efendi(ustanbul-ebced-1298-364d)(135.858KB)
   0082-(2)Cağatay (ciqatay) sözlüyü(arin)-bey hadi(7.581KB).doc
   0083-Divani luğatit Türk incelemeleri-bey hadi(10.115KB).doc
   0085-Qilavson-bir neçe söz-(bey hadi)(762KB).doc
   0086-Qamusi Türki-şemseddin sami-(bey hadi)(10.536KB).doc
   0088-Taramadan derleme sözler(5.232KB).doc
   0087-Qaraçarahay balkar azerbaycan Türkcesi(6.797KB).doc
   0089-Arın-2005-bey hadi(21.962KB).doc
   0090-Arın 2010-(bey hadi)- 12 12 88(94.162KB).doc
   0091-Farscada Türk sözleri-(bey hadi)-(2005)(72.318KB).doc
   0202-Türk adların etimolojik sözlüyü-(bu yazını internetden alıb bir az iş aparmışdım. qaralama yazı kimi sunulur)-bey hadi(1.292KB).doc
  
  قایناقلار 
  
  Turuz - Dil ve Etimoloji Kütüphanesi
  www.turuz.c
  
  آذربایجانلی شاعیرلر
  تورک شاعیرلر
  تورک یازیچیلار
  کیمسه‌لر