title: پروتو تورکجه
text: پروتو تورکجه یا آنا تورکجه  و یا اؤن تورکجه تورک دیل‌لری عاییله‌سی‌نین اوغوز و اوغور قول‌لارینا پارچالانماسیندان اوّلکی دؤورلره عایید هیپوتتیک بیر آنا دیلدیر. دیگر پروتو (آنا) دیللر کیمی، بو دا کئچمیشده کی  دانیشیق دیلی ایله تام اولاراق عئینی اولمایا بیلر. اساسیندا قورولموش پروقنوزلاشدیریجی دیلدیر. پروتو سؤزونون  " ایلک "  و " ان قدیم "  معناسینی وئردیگی اوچون اونو ایلک تورکجه کیمی گؤرمک اولار.
  
  احاطه دایره‌سی 
    تورکجه‌نین مؤوجود اولان ان قدیم یازیلی قئیدی؛ 682-691-جی ایل‌لرده یازیلمیش چوْیر کیتابه‌سی‌دیر. آنجاق بو کیتابه اورخون یازی‌لاری قدر حرکتلی‌لیک و جانلی‌لیق گؤسترمه‌دیگی اوچون اورخون یازی‌لاری عومومیتله تورکجه‌نین ایلک یازیلی قایناغی کیمی قبول ائدیلیر. اورخون کیتابه‌لری تورک دیل‌لری‌نین شرق قولونون اؤزل‌لیک‌لرینی گؤستریر. کئچمیشده پروتوتورکجه‌نین یارادیلماسی ایله باغلی آراشدیرمالار داها چوخ اسکی شرق تورکجه‌سی و اوغوز دیل‌لری اساسیندا آپاریلدیغی حالدا، بو گون یاشایان بوتون یازیلی و دانیشیق تورک دیل‌لری‌نین هرطرفلی تدقیقینه باشلانیلمیشدیر. اسکی شرق تورکجه‌سی‌نین رونیک، اویغور و مانی بلگه‌لری یئنیدن قورولماسیندا اساس رول اویناسا دا، چوواش و خزر دیل‌لری کیمی اسکی غرب دیل‌لرینه دایر یازیلی قایناق‌لار کیفایت قدر دئییلدیر.
  
  زامان آرالیغی 
    دونیاداکی بوتون پروتودیل‌لرین بیر اوست زامان حدّی، یعنی تخمینی باشلانغیج نؤقطه‌سی وار و بو آرالیق عومومیتده مزولیت دؤورونون سونو و یا نئولیت دؤورونون باشلانغیجی‌دیر.نئولیت اینقیلابی آدلانان دؤورده یارانان سوسیال-لینقویستیک شرطلر بو گون بیلدیگیمیز دیل‌لرین مئیدانا چیخماسی ایله نتیجه‌لندی. پروتوتورک دیلی پروتوتورکلرین دانیشدیقلاری تورک دیللری‌نین اورتاق اجداد دیلی‌دیر.پروتوتورک دیلی اوغور (غرب) و اورتاق (common) تورک (شرق) قوللارینا بؤلونوردو. پروتوتورکجه‌نین ایلک دفعه  2500 ایل اول شرقی آسیادا دانیشیلدیغی دوشونولور.
  
  سؤز بیلگیسی
  
  آدلار
  
  سایی‌لار
  
  اتک یازی‌لار 
  تورک دیللری
  التصاقی دیللر
  آلتای دیللری