title: ارمنیستان
text: ائرمنیستان () و یا رسمی آدی ایله ائرمنیستان جۇمهۇریَّتی () — گۆنئی قافقازدا بیر اؤلکه و دؤولتدیر. تورکیه، گورجوستان، آذربایجان و ایران ایله سینیرلانیر. باشکندی ایروان شهری‌دیر.
  
  گئچمیش 
  1828_جی ایل‌ده روسیه ایله ایران آراسیندا ایمضالانان تورکمن‌چای موقاویله‌سینه اساساً قوزئی آذربایجانین ناخچیوان خان‌لیغی و ایروان خان‌لیغی اراضی‌سینده ائرمنی ویلایتی تشکیل ائدیلمیش‌دیر. جمعی‌سی 25 مین ائرمنی‌نین یاشادیغی همین اراضی‌لره قاجار ایران و عثمانلی ایمپئریاسین‌دان کوتلوی صورت‌ده ائرمنی‌لر کؤچورولموش‌دور کی، ویلایتین ائتنیک ترکیبی روس‌لارین داها لویال قبول ائتدیگی خریستیان‌لارین سای اوستون‌لوگو ایله نتیجه‌لنسین و بونونلا دا ائرمنی ویلایتی‌نین اینظیباتی-اراضی بؤلگوسو مؤحکم‌لندیریلسین.
  
  ائرمنی‌لرین ایران و تورکیه دن ایندیکی ائرمنیستان اراضی‌سینه کوتلوی صورت‌ده کؤچورولمه‌سی ایله پارالل اولاراق ائرمنی ویلایتینه داخیل ائدیلن ایروان اوستانی‌نین قیرخ‌بولاق، زنگی‌باسار، کؤرپوباسار، وئدی‌باسار، شرور، سورمه‌لی، دره‌کند-پارچانیس، سعدلی (Səədli)، تالین، سئییدلی-آغ‌ساققال‌لی، سردارآباد، گرنی‌باسار، آباران، دره‌چیچک، گؤیچه (بیر حیصصه‌سی) ماحال‌لارینین، ناخچیوان اوستانی‌نین الینجه‌چای، موازی‌خاتون، خوک (Xok)، ناخچیوان، دره‌له‌یه‌ز ماحال‌لاری‌نین، اوردوباد دایره‌سی‌نین اوردوباد، اه‌یلیس، دسته، بیله‌و و چننپ ماحال‌لاری تورک‌لری‌نین اکثریتی اساساً تورکیه و ایرانا کؤچمه‌یه مجبور اوْلموش‌لار.
  
  1918-نجی ایل‌ده مایین 26-دا زاقافقازیا سئیمی بوراخیلدیق‌دان سوْنرا اولجه گورجوستان، مایین 28-ده ایسه آذربایجان و ائرمنیستان اؤز موستقیل‌لیگینی اعلان ائدیر. ژوئنون 4-ده تورکیه ایله ائرمنیستان آراسیندا باتومدا صولح موقاویله‌سی ایمضالانیر. بۇ  موقاویله‌یه اساساً ائرمنیستان جومهوریتی‌نین اراضی‌سی تقریباً 9 مین کو.کم، اهالی‌سی ایسه 321 مین نفر (او جمله‌دن 230 مین ائرمنی، 80 مین موسلمان، 5 مین یئزیدی کوردلری، 6 مین دیگر میللت‌لر) تشکیل ائدیردی. بۇ  جمهوریتین اراضی‌سینه یئنی-به‌یازید قضاسی، ایروان قضاسی‌نین بئش‌ده اوچو، ائچمیه‌دزین قضاسی‌نین دؤردده بیری، آلئکساندروپول قضاسی‌نین دؤردده بیری داخیل ایدی.
  
  آلمان دیپلوماتی بئرنسدورف بۇ  منظره‌نی بئله تصویر ائتمیشدی: "تورکیه ائرمنی‌لره آنجاق سئوان (گؤیچه-مؤلف) گؤلونو ساخلاییب، هانسی کی، چیمه بیلرلر، آنجاق چیخماغا و اؤزلرینی قوروتماغا یئر قالماییب. باتوم موقاویله‌سینه اساساً ائرمنیستان جومهوریتی‌نین اراضی‌سی بیرینجی دونیا موحاریبه‌سینه قدر ائرمنی‌لرین ایروان قوبئرنیاسیندا کومپاکت یاشادیق‌لاری اراضی‌لره محدودلاشیردی.
  
  1918-نجی ایل‌لرده ارمنی تجاووزو 
  1918-نجی ایل‌ده شرقی آنادولودا قیرغین‌لار تؤرتدیک‌دن سوْنرا تورک قوْشون‌لاری‌نین اؤنون‌دن قاچان ارمنی سیلاح‌لی قوه‌لری ژنرال آندرانیکین کومان‌دان‌لیغی آلتیندا گومرودن قاراکیلسه‌یه، اورادان دیلیجان دره‌سینه و گؤیچه‌یه، سوْنرا ناخچیوانا، اورادان دا زنگه‌زورا آدلایاراق، همین اراضی‌لرده کی موسلمان کندلرینی ویران قویموشدو. ائرمنی سیلاح‌لی قووه‌لری‌نین زنگزوردان قاراباغی تهدید ائتمه‌سی آذربایجان حؤکومتینی جدی ناراحات ائدیردی.
  
  1918-نجی ایلین یاییندا ائرمنی سیلاح‌لی قووه‌لری گؤیچه‌نی دارماداغین ائتدیک‌دن سوْنرا ناخچیوانی ایشغال ائتمیش اورادان دا زنگه‌زور قضاسینا داخیل اوْلموش، گوروس ناحییه‌سی‌نی و شوشا یولونو اله کئچیرمیشدی‌لر. بونونلا علاقه‌دار آذربایجان حؤکومتی آوقوستون 15-ده ائرمنیستان حؤکومتینه اعتیراض نوتاسی گؤندرمیش، ائرمنی سیلاح‌لی قووه‌لری‌نین بۇ  آددیمینی تجاووز کیمی قیمتلن‌دیره‌رک، اگر ائرمنی قوْشون‌لاری‌نین آذربایجان اراضی‌سین‌دن چیخاریلماسینا قارشی تدبیر گؤرولمزسه، حادیثه‌لرین سوْنراکی اینکیشافی اۆچون مسولییت‌ین ائرمنیستان حؤکومتی‌نین اوزرینه دوشه‌جه‌یینی کسکین‌لیک‌له بیلدیرمیشدی. لاکین ائرمنیستان حؤکومتی حیله ایشلدیب آندرانیکین سیلاح‌لی قووه‌لری‌نین ائرمنیستان حؤکومتینه تابع اولمادیغینی بهانه ائده‌رک، آوقوستون 1-ده بیلدیرمیشدی کی، ژئنئرال آندرانیک و اونون دسته‌سی بوتون‌لوک‌له ائرمنیستان اوردوسوْنون ترکیبین‌دن سیلینمیش‌دیر. بونا سبب ایسه آندرانیک و اونون دسته‌سی‌نین ائرمنیستان داشناک حؤکومتینی تانیمادیق‌لارینی بیان ائتمه‌لری اوْلموشودو. ائله بونا گؤره ده ائرمنیستان حکومتی آندرانیکین و اونون دسته‌سی‌نین عمل‌لرینه جاواب‌دئه اولمادیغینی بیلدیرمیشدی.
  
  1921-نجی ایل‌ده سووئت عسگرلری ائرمنیستانا داخیل اوْلوب، موستقیل‌لیگی لغو ائدیب سسری‌نین ترکیبینده ائرمنیستان سووئت سوسیالیست جومهوریتی‌نی یاراتدی‌لار. 1922-1936-نجی ایل‌لرده زاقافقازیا سووئت فدراتیو سوسیالیست جومهوریتینه داخیل ایدی. 1988-نجی ایل‌ده آذربایجان‌لا داغ‌لیق قاراباغ موختار ویلایتی‌نین ایستاتوسو اوستونده موناقیشه‌یه جلب اوْلونموشدو. بۇ  سببه گؤره 1988-1991-نجی ایل‌لرده 186 مین آذربایجان تورکو، 18 مینه یاخین کورد و 4 مین نفر روس اؤلکه‌دن چیخاریلمیش‌دیر.  موناقیشه ایندییه‌دک داوام ائدیر. 1991-نجی ایلدن ائرمنیستان جومهوریتی موستقیل اؤلکه‌دیر.
  
  اهالی 
  
  ارمنیستان اهالی‌سینین 98%-ی ائرمنی‌لر, قالان‌لاری روس‌لار, یونان‌لی‌لار, اوکراین‌لی‌لار و س. ائتنیک قوروپ‌لاردیر. ائرمنی اورتودوکسی‌لیغی ان اوستون دین‌دیر.
  
  اینضیباطی بولونموش 
  اؤلکه 11 ویلایته (مارزا) بولونور: آراقاتسوتن(آشتاراک)، آرارات(آرتاشات)، آرماویر(آرماویر)، گئغارکونیک(قاوار)، کوتایک(رازدان)، لوری(وانادزور)، شیراک(قیومری)، سیونیک(کافان)، تاووش(ایژئوان)، وایوتسدزور(ائخئقنادزور)، ایروان.
  
  ارمنیستان ویلایت‌لرینین تاریخی آدلاری
  
  شهرلر
  
  رایون‌لار
  
  قصبه‌لر
  
  گؤرونتولر
  
  قایناقلار 
  
  ائرمنیستان
  ارمنیستان
  گونئی قافقاز
  دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکه‌لر
  جومهوریت‌لر
  Armenia
  شرقی اوروپا اؤلکه‌لری
  غربی آسیا اؤلکه‌لری
  Member states of the Commonwealth of Independent States
  اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
  بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
  ۱۹۱۸ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
  States and territories disestablished in 1920
  1918 establishments in Asia
  1918 establishments in Europe
  1920 disestablishments in Asia
  1920 disestablishments in Europe
  ۱۹۹۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
  1991 establishments in Asia
  1991 establishments in Europe
  ارمنی‌جه دانیشان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
  روس‌جا دانیشان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
  آسیا اؤلکه‌لری
  اوروپادا اؤلکه‌لر