title: قالاکسی
text: قالاکسی یا اولدوزلار قالاغی اولدوزلار و اولدوزلار آراسیندا اولان تؤز، قاز و ماده‌لردن، و قارانلیق ماده‌لر و داغیلمیش اولدوزلارین قالانیندان قورولوب و ماده‌لرین بیربیرینه چکیمیندن بیر یئره ییغیلیب و بیر بؤیوک قالاق و تایا کیمی گؤروشور. ان کیچیک اولدوزلار قالاغی تکجه نئچه یوز ایشیق ایلی اوزنلوغو وار و ان بؤیوک قالاکسی‌لر ۳ میلیون ایشیق ایلی اوزونلوغو اولور بؤیوک قالاکسیلرده یاخلاشیق ۱۰۰ میلیارد و چوْخ اولدوز اولور. قارانلیق ماده اولدوزچولوق بیلگیلرینده بیر فرضی و قوشما ماده دیر چون اؤزوندن ایشیق و الکترو مغناطیس دالغاسی وئرمیر یا ایشیغی و الکترومغناطیس دالغاسین قایتارمیر بۇ اساسدا قارانلیق ماده آدی وئریلیب. قارانلیق ماده‌نی گؤرمک اولمور هابئله اونون چکیمی اوبیری قالاکسی‌لرده، اولدوزلاردا و ماده‌لرده بیلینیر و یئری گؤروشور. بۇ ماده‌نی تانیماق چئتین دیر. قارانلیق ماده اولدوزچولوقدا دئیرلی بیر ایشلر یارادیر.
  
  قالاکسی 
  اینگلیسیجا Galaxy یونانجا دیلدن آلینمیش Galaxias (سوتلو). سامان یولو اولدوز شکیلیندن آلینیر و یونانجا اونا سوتلو یول یا همان قالاکسیوس آد وئریلیب.milky way. تورکیجا دیلده قالاق معناسینه چونور کی ییغینجاق سوزو باش تاپیلیر. قالاکسی لر اولماقدا چوْخلو چئشیدلری و شکیللری بیلینیب هابئله بؤیوک، کیچیک، اوزون، قیسا، آز، چوخ، گیرده، بوروشوق و… هر اوخشار و شکیلده اولور. کیچیک قالاکسی لرین تکجه ۱۰میلیون سایی اولدوزو اولور. و بؤیوک قالاکسی لرده ۱۰۰٬۰۰۰ میلیارد یا همان ۱۰۰تریلیون اولدوز سایی یاخلاشیقدیر. بوتون الدوزلار بیر قالاکسیده اؤز یورونقوسوندا آرایئر دوره سینه فیرلانیر. قالاکسی لر آراشدیرماقدا ادوین هابل ساییلاریندا ساییلیب و هر قالاکسی اؤز یئرینده اولور. قالاکسی لرین اولماسینا گوره بیلگیلر چوْخ آزدی و بیئله بیلینیر اولار بیر قالاق بولوت وایستی قازدان اولور. اولارین شکیلی چوْخلو گیرده و یومورو (بیضی) شکیلده اولور. اوزئری گؤیلرده ۱۷۰ میلیارد قالاکسی واردی چوْخلو قالاکسی لرین ۱۰۰٬۰۰۰ دن ۱۰۰۰ پارسک اوزونلوقو اولور (هر پارسک ۳۱ تریلیون کیلومتیر اولور). قالاکسی لر میلیونلار و حتی میلیاردلار پارسک آیری دوشوبلر. قالاکسی لر آراسی قاز ایله دولوب آمّا اونون سیخلیقی چوْخ آز و بیر اتوم بیر کؤب متیرده اولور. قالاکسی لر زینگیله کیمی صف چکیر و آخیرده بیر سخیلمیش زینگیله کیمی اولدوز زینگیله سی اولور. قالاکسی لرین دوره سین اوجسوز (اوجوبونوق) خلاء توتوب (خلاء لانهایة).
  
  قارانلیق ماده 
  یوزه دوقسان دۆنیادا ماده لر قارانلیق ماده دیر و بونو آراشدیرماق چوْخ چتیندیرهابئله قالاکسی لر آراسیندا بؤیوک قارا چوخورلار بیلینیب. بیلینن و یاخلاشیق بیر قارا چوْخور سامان یولو قالاکسی آراسیندا واردیر.
  
  قالکسی لرین اولماسی 
  بوروشوق قالاکسی یومورو قالاکسی قاریشیق قالاکسی چوبوق قالاکسی دۆنیادا اولان چوْخلو قالاکسی لرین گورونتوسودیر.
  
  قایناقلار
  
  منابع 
  
  آسترونومی
  Galaxies