title: کوردلر
text: کۆردلر، اورتا شرقده یاشایان کۆرد دیللرینین بیرینه دانیشان خالقلار. بعضی تاریخچیلرین نظرینه گؤره کۆرد کلمه‌سی بیر خاص نیژادا ایشاره ائتمه‌ییر و عربلر طرفیندن ایکیچایلارآراسیندا یاشایان سونی موسلمان خالقلارا کی اؤز دیللری و فرهنگلری ایله عوموماً بیر قونشو منطقه‌ده ایران، عراق، تورکیه و سوریه اؤلکه‌لری آراسیندا کوردوستان آدیلا تانینان بیر منطقه‌ده یاشایانلارا وئریلن ایصطلاح‌دیر. بیرنجی دونیا ساواشیندان قاباق کۆردلر کؤچرلی‌ایمیش‌لر و کوردلر کئچی و قویون ساخلامقلا بین‌النحرین دؤزلوک‌لرینده، ایران و تورکیه داغلاریندا حایاتلاری وارییدی. عثمانلی ایمپیراتورلوغونون داغیلماسیندان سوْنرا جدید بیر میلت - دؤولتلرین ساییندا دئییل، بیر آیری کۆردیستان‌دیر. کۆردلر داها راحات منطقه‌ده دولانا بیلمه‌دیلر و فصلی کؤچلری و سونتی یاشایشلارین ترک ائتمه‌یه مجبور اولدولار. ییرمینجی عصرین باشلاریندا کۆردلر میلیتچیلیکه تمرکز ائتدیلر. ۱۹۲۰ (میلادی) ایلین (سور عهدنامه‌سی) نده، کی جدید عراق، سوریه و کویت دؤولت‌لرین یاراتدی، کۆردیستان دؤولتی‌نین قورولماسینادا ایمکان وئرمیشدی اما هئچ واخت ایجرا اولمادی. تورکیه‌نین عوثمانلی سلطنتی‌نین ییخیلماسیندان سوْنرا کمال آتاتورک تورکیه‌ده، تورکیه، ایران و عراق هئچ بیری مۆستقیل بیر کوردیستان دؤولتینی رسمیته تانیمادیلار. تورکیه‌ده کورد دیلینی ممنوع و شهرلرده سونتی کورودو پالتارلاری ممنوع و کوردلره (داغ تۆرکو) آد قویدولار و تورک حکومتی کوردلری هؤویتلریندن محروم اتمه‌یه چالیشدی. تورک دؤولتی کۆردلری شهرلره مهاجیرت اتمه‌یه تشویق ائتدی و کۆردلری منطقه‌ده سئیرکلشدیردی، تورکیه دؤولتی کۆردلری بیر اقلیت قوم تانیماغا دوام وئریر.
  کورد مدنیتی یوز ایللر بویو داوام ائدن تعامول نتیجه‌سینده دیگر یاخین شرق مدنیتلری ایله موختلیف اوخشارلیقلارا مالیک اولسا دا، کورد دینی اینانجی کیفایت قدر همزمان شکیلده گلیشمیشدیر. بوگون کوردلرین اکثریتی شافعی مذهبینه منسوب سونی موسلمانلار اولدوغو حالدا، بیر چوخ فرقلی دین و اینانجین منسوبلاری دا وار. بونلارا علاوه اولاراق، کوردلر آراسیندا یزیدیلیک و اهل حق کیمی موختلیف دینی مذهبلر، فیرقه‌لر، جریانلار و اینانجلار مئیدانا گلمیشدیر.
  
  یاشادیغی یئرلر 
  
  کوردلرین یاشادیغی یئرلری و سایی‌لارینا گؤره چوخلو تخمینلر وورولور و موختلیف منبع‌لر موختلیف نظرلر وئریرلر اونون اوچون بو گونه قدر کوردلرین ساییلارینا گؤره بیر ثابیت عدد تاپیلماییبدیر، آنجاق بللی‌دیر کوردلر اونلارجا اؤلکه‌ده یاشایاراق هئچ بیر اؤلکه‌نین اکثریتینی تشکیل وئرمیلر و بوتون یاشادیغی اؤلکه‌لرده آزینلیق ائتنیک قروپو تانینیرلار. دئمک اولار کی کوردلرین یوزه ۹۰ یا ۹۵٪-ی ایران، تورکیه، عراق و سوریه اؤلکه‌لرینده یاشاییرلار، کوردلر تورکیه، عراق و سوریهنین ۲-جی ائتنیک قروپو و ایرانین ۳-جو و یا ۴-جو ائتنیک قروپونو تشکیل وئریرلر، اوروپا دا یاشایان کوردلرین ۷۵٪-۸۰٪-ی بو ۴ اؤلکه‌دن اوروپا یا کؤچوبلر.
  
  ایراندا 
  
  ۲۰۱۰-جو ایلین آمارلارینا گؤره کوردلر ایران اهالیسی‌نین تخمیناً ۵٪_۷٪-نی تشکیل ائدیرلر(۷٪-ده لور دیلینه دانیشان لک‌لر و فیلی‌لر، همچنین کورد اولمایان گورانی‌لرده کورد حساب اولوبلار) بو خالقلاری کورد سایماماقلا ۲۰۰۶-جی ایلین ایران جمعیتی آماری اساسیندا کوردلرین جمعیتی ایراندا ۴٫۹ میلیون نفردیر.
  
  عراقدا
  
  تورکیه‌ده 
  
  تورکیه‌ده کوردلرین جمعیتی و یاشادیغی یئرلرینه چوخلو تخمینلر وورولور کی او تخمینلر عیبارتدیلر:
   ۱۹۶۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره تورکیه‌ده ۲٬۲۱۹٬۵۰۲ نفرین آنادیلی کورمانج دیلیدیر کی بونلارین ۱٬۳۲۳٬۶۹۰ نفری کورمانج دیلیندن سونرا باشقا دیل بیلمیردیلر همچنین کورمانج‌دیلی ایکینجی دیلی اولان و یا کورمانج دیلینی باشا دوشنلرین سایی (آنا دیللریندن علاوه) ۴۲۹٬۱۶۸ نفریدیر. بئله‌لیکله، ۱۹۶۵-جی میلادی ایلده ۳۱٬۳۹۱٬۴۲۱ نفر اولان تورکیه اهالیسی‌نین اَن چوخ احتیمالی ایله ۸٬۴۴٪-نی کوردلر(کورمانج‌لار) تشکیل ائدیردیلر.
   تورکیه آمار مؤسیسه‌سی‌نین ۳۱ دسامبر ۲۰۱۳ ده وئردیقی رسمی آمار اساسیندا تورکیه‌نین ۷۶٬۶۶۷٬۸۶۴ نفر جمعیتی واردیر. اگر ۱۹۶۵-جی ایلین آماری ثابیت قالسا تورکیه‌ده اَن چوخو ۶٬۴۷۱ میلیون نفر کورد یاشاییر. البته اوزون ایللرده کوردلرین اکثریتی‌نین یاشادیغی یئرلری (تورکیه‌نین شرق و جونوب-شرق اوستانلاری) یوخاری جمعیت روشدونا صاحیب اولماقی و همچنین بیرینجی کؤرفز دؤیوشونده ۱ میلیوندان آرتیق کورد عراقدان تورکیه‌یه کؤچمسی کوردلرین جمعیتی‌نی تورکیه‌ده یوخاریا آپاریب.
   ۲۰۰۶-جی میلادی ایلده کوندا: آراشتیرما و دانیشمانلیک تورکیه جومهوریتی‌نین طرفیندن تورکیه‌نین ائتنیک قروپلاری‌نین آمارلارین چیخادماق اوچون ایشه باشلادی، بو مؤسیسه‌نین وئردیقی آمار اساسیندا تورکیه‌نین ۷۶٪-نی آنادولو تورکلری، ۱۵٫۷٪-نی کوردلر و زازالار، ۲٫۸٪-نی باشقا تورک خالقلاری، ۰٫۷٪-نی عربلر و ۴٫۷٪-نی باشقا ائتنیک قروپلار تشکیل ائدیبلر.
  
  سوریه‌ده
  
  گؤرونتولر
  
  قایناقلار 
  
  کوردلر