title: کوتله
text: کۆتله یا جرم () فیزیکسل بیر کمیّت دیر - کۆتله، جیسمین ساکین‌لیگینی (حرکت‌سیزلیگینی) پوْزماغا چالیشان و اوْنو ایومه‌له‌ین هر هانسی بیر گۆجه قارشی گؤستردیگی موقاویمت اۆچون اؤلچو کمیّتی دیر. بیر جیسمین کۆتله‌سی، اوْ جیسمین باشقا جیسملره اوْلدوغو جاذیبه گۆجونون بؤیوکلوگونو ده تعیین ائدیر. 
  
  فیزیک‌ده، کۆتله و آغیرلیق فرقلی آنلاملاری وار: جاذیبه گۆجۆنون دییشیلمه‌سینه گؤره بیر جیسمین آی اۆستونده اوْلان آغیرلیغی، همان جیسمین یئر اۆزونده‌کی آغیرلیغی ایله فرقلی اوْلابیلر، آنجاق اوْ جیسمین کۆتله‌سی آی‌دا و یئرده برابر و دییشیلمز دیر.
  
  کۆتله بیریملری 
  کۆتله‌نی اؤلچمک اۆچون ایشلَنن اس‌آی بیریمی کیلوْگیرم (kg) دیر. بۇ ایلک دفعه ۱۷۹۵-جی ایلده دوْنما نؤقطه‌سینده‌کی بیر دسیمتر مۆکعب سۇ ایله بلیرلنمیشدیر. آنجاق بیر دسیمتر مۆکعب سۇیون حجمینی اؤزل بیر دما و باسقی‌دا اؤلچمگین چتین اوْلدوغونا گؤره، ۱۸۸۹-جو ایلده «میلتلر آراسی کیلوگیرم نومونه‌سی» () (IPK) اۆزره کۆتله اۆچون یئنی بیر تعریف تانیملانمیشدیر.
  
  اس‌آی سیستمینده باشقا کۆتله بیریملری: 
  بیر توْن ۱۰۰۰ کیلوْگیرم ایله برابر دیر. 
  انرژی بیریمی اوْلان الکتروْن‌ووْلت (eV)، کۆتله-انرژی فوْرمولونو (2E=m.c) قوللاناراق ساده‌لیکله کۆتله بیریمینه چئوریله‌بیلر. بونا دایاناراق، کۆتله‌نین بیریمی eV/c2 اوْلابیلر.
  آتوْمیک کۆتله بیریمی (u)، کربوْن-۱۲ آتوْمو کۆتله‌سی‌نین سی ایله برابر دیر. تقریباً 1,66 x 10−27 کیلوگیرم دیر. آتوْملارین و مولکوللارین کۆتله‌لرینی اؤلچمکده ایشلنیر. 
  ایسلوق بیر اینگیلیس اؤلچو بیریمی دیر. تقریباً ۱۴،۶ کیلوگیرم دیر. 
  پوْند هم کۆتله و هم گۆج بیریمی دیر و چوْخلو آمریکادا ایشلنیر. تقریباً ۰،۴۵ کیلوگیرم يا ۴،۵ نیوتوْن دور. 
   پلانک کۆتله‌سی، نوقطه بَنزَری ذره‌لرین ماکزیموم کۆتله‌سی دیر (تقریباً ).
   گۆنش کۆتله‌سی آسترونومی ساحه‌سینده اولدوزلار، قالاکسیلر و باشقا بؤیوک جیسملرین کۆتله‌سینی آنلاماق اۆچون ایشلنیر (≈).
   چوْخ بؤیوک اولدوزلار یا قارادلیکلرین کۆتله‌سی بعضاً اونلارین شوارتزشیلد شوعاعلاری ایله تعیین اوْلونور ().
  
  قایناقلار
  
   کوتله
   فیزیکسل کمیتلر
   اس‌آی اصلی کمیتلری