title: عطارد
text: مرکوری (سیمگه: ) یا عطارد— گونش سیستمینده یئرلشن ان کیچیک و گۆنشه ان یاخین اوْلان گزه‌گن. داخیلی گزگنلره عایید اوْلان مرکوری گۆنش اطرافیندا ان هیز‌لا(سورعتله) حرکت ائدن گزگندیر و دؤوره‌سینی ۸۸ گۆنه تماملاییر. بۇنا باخمایاراق مرکوری اؤز اوْخو اطرافیندا چوْخ یاواش حرکت ائدیر. ۱ مرکوری گۆنو یئرده کئچن ۱۱۶ گۆنه برابردیر. مرکوری‌نین طبیعی پیکی(آیی) یوْخدور. گزگنین آدی روم میفولوژیسینده گلیر، تیجارت و خبر تانریسی حساب اوْلونان مرکوریدن قایناق‌لانیر.
  
  مرکوری دئمک اوْلار کی، ایستی‌لییی قورویا بیلمه‌یه‌جک درجه‌ده چوْخ نازیک آتموسفر قاتینا صاحیب‌دیر. بۇ سبب‌دن ده گئجه و گۆندوز اوزلنمه‌سی زامانی گزگنین سطحینده کسکین ایستی‌لیک فرقلری یارانیر. مرکوری‌نین اکوادورونا(ایستیوا مدارینا) یاخین یئرلرده گۆندوز واختی ایستی‌لیک ۴۲۷ °سی-یه چات‌سا دا، گئجه واختی ایستی‌لیک -۱۷۳ °سی-یه قدر دۆشه بیلیر. مرکوری‌نین قۆطب بؤلگه‌لرینده ایستی‌لیک همیشه -۹۳ °سی-دن آشاغی اوْلور. مرکوری گۆنش سیستمی گزگنلری آراسیندا  ان آز مییل‌لییه صاحیب اوْلان‌دیر. بۇنا باخمایاراق یؤرونگه‌سی(مدار) اللیپس فورماسیندادیر و گۆنش سیستمینه داخیل اوْلان گزگنلر ایچین‌ده ان کنارمرکزلی یؤرونگه(مدار)ه صاحیب‌دیر. گزگنین یؤرونگه‌سی(مداری)‌نین زامانلا داها دا کنارمرکزلی اوْلاجاغی و کنارمرکزلی‌لیک درجه‌سینین حال حاضیرکی گؤستریجی اوْلان ۰،۲۱-دن ۰،۵-ا یوکسله‌جه‌یی دوشونولور. مرکوری‌نین گۆنشه ان اۇزاق مسافه‌سی ان یاخین مسافه‌سیندن تخمیناً ۱،۵ دفعه چوْخ‌دور. مرکوری‌نین سطحی آغیر ضربه کراترلری ایله اؤرتولموش‌دور و بۇ باخیم‌دان بیزیم آیلا اوْخشارلیغی واردیر. سطحینده میلیارد ایللردیر کی، ژئولوژی فعالیّت دایانمیش‌دیر.
  
  مرکوری‌نین گۆنش اطرافیندا حرکتی ایله اؤز اوْخو اطرافیندا حرکتی ۳:۲-یه رزونانس‌دادیر، یعنی گۆنش اطرافیندا هر اۆچ دفعه دؤنمه‌سی، اؤز اوْخو اطرافیندا ایکی دفعه دؤنمه‌سینه برابردیر.
  مرکوری ده ونوس کیمی یئر سماسیندا صوبح واختی و آخشام‌چاغی گؤرونور، آنجاق گئجه گؤرونمور. مرکوری ده آی و ونوس کیمی فازالارا صاحیب‌دیر. گۆنشه ونوسدان داها یاخین اوْلماسینا باخمایاراق، اۆزرینه دوشن گۆنش ایشیغینین جمعی ۱۰%-نی عکس اتدیردیین‌دن ونوسدان داها آز پارلاق گؤرونور. گۆنشه یاخین‌لیغی سببین‌دن مرکورینی یئردن مۆشاهیده ائتمک چتین‌دیر. مرکورینی مۆشاهیده ائتمک اۆچون ایکی کوسمیک ماموریت تشکیل اوْلونموش‌دور. بۇنلاردان ایلکی اوْلان مارینر ۱۰ کوسمیک گمیسی مرکوری‌نین قۇرولوشو، آتموسفری و مۆحیطی حاقیندا معلوماتلار توپلامیش‌دیر. ۲۰۰۸-نجی ایلین آقوست آیین‌دا اوزایا بوراخیلان مسنجر  کوسمیک گمیسینین وظیفه‌سی گزگنین ماقنیت ساحه‌سی، کیمیوی ترکیبی و ژئولوژی‌سی حاقیندا معلومات توْپلاماق‌دیر.
  
  بیرده باخ 
   طبیعت علملری
   گونش
   یئر
  
  آسترونومی
  سیاره‌لر