title: هایدلبرگ بیلیم یوردو
text: هایدلبرگ  بیلیم‌یوردو — آلمان فدراتیو جمهوریتنین هایدلبرگ  شهرین‌ده یئرلشیر. بۇ آلی تحصیل موسّسه سی مقدس روم ایمپراتورطوغوندا یارانمیش دؤردونجو، آلماندا ایسه ان قدیم بیلیم یوردو‌دیر. ۱۳۸۶-جی ایلده هایدلبرگ ده قۇرولموش‌دور. آلماننین ان قدیم و ان پرئستیژلی بیلیم یوردولرین‌دن بیری‌دیر. بیر چوْخ مشهور مزونلاری واردیر. مشهور شاعر و موتفکّیر محمد ایقبال بیر مدت بورادا تحصیل آلمیش‌دیر.
  
  تاریخی 
  ۱۳۷۸-جی ایلده مسیحیتین ایکی قولو آراسین‌دا باش وئره‌ن پارچالانمادان و پاپا XI قرئقورینین اؤلومون‌دن سوْنرا ایکی پاپا سئچیلیر. اونلاردان بیری آوینیوندا (فران‌سیزلار طرفین‌دن سئچیلمیش)، دیگری ایسه رومدا (ایتالیالار طرفین‌دن سئچیلمیش) فعالیت گؤستریر. بۇ زامان آلمانلار رومدا فعالیت گؤستره‌ن پاپا VI اوربانی دستکلییرلر. کورفورست (فئودال آلماندا ایمپئراتور سئچمک حقوقونا مالیک اوْلان نفوذلو کنیاز) ۱-جی روپرئخت پاپا ۶-جی اوربانین یاخین آداملاری ایله دانیشیقلار آپاراراق بیلیم یوردو فوندونون یارادیلماسی حاقین‌دا پاپا بوللاسی (پاپا طرفین‌دن مؤهورلنمیش سند) آلماغا نایل اولور. ۱۳۸۵-جی ایل اوکتوبرین ۲۳-ده پاپا ۶-جی اوربان مکتب (لات. ایستودیوم گئنئرالئ) یارادیلماسینا ایجازه وئریر، ۱۳۸۶-جی ایل ایونون ۲۶-دا ایسه ۱-جی روپرئخت بیلیم یوردو یارادیلماسی حاقین‌دا امر ایمزالاییر. پاپانین نیزامنامه‌سین‌ده گؤستریلدیی کیمی، یئنی بیلیم یوردو پاریس بیلیم‌یوردونه اویغون یارادیلیر و دؤرد فاکولته‌دن (فلسفه، ایلاهیات، حقوق و تیبب) عبارت اولور. ۱۳۸۶-جی ایل اوکتوبرین ۱۸-ده خصوصی پاپا مئس‌ساسی (کاتولیک عبادتلرین‌دن بیرینین آدی و بۇ عبادت زامانی چالینان موسیقی) آلتین‌دا هایدلبرگ  شهرین‌ده آلمانین ایلک بیلیم یوردوینین آچیلیشی باش توتور. بیلیم یوردوین ایلک رئکتورو اورتا عصرلر فیلوسوفو اینگئن‌لی مارسیلیوس تعیین ائدیلیر. بیلیم یوردو سۆرعتله اینکیشاف ائتمه‌یه باشلاییر و آرتیق ۱۳۹۰-جی ایلده بورادا ۱۸۵ طلبه تحصیل آلیردی.
  
  ۱۵-جی عصرین سونون‌دا بیلیم یوردوین رئکتورو یئپیسکوپ ایوهانن فون دالبئرقین تشببوسو ایله بورادا هومانیزم مدنیتی تدریس ائدیلیر. هایدلبرگ  بیلیم یوردوین‌ده آلمان هومانیزم مکتبینین یارادیجیلارین‌دان رودولف آقریکولا، کونراد سئتلس، یاکوب اویمپفئلینق، ایوهانن رئیخلینین آدلارینی قئید ائتمک اولار. ۱۴۸۲-جی ایلده پاپا IV سیکست روحانی اولمایان و ائولی شخصلرین پاپانین راضی‌لیغی ایله بیلیم یوردو‌ده عادی تیبب پروفئسسورو وظیفه‌سینه تعیین اولونماسینا، ۱۵۵۳-جو ایلده ایسه پاپا III یولیوس کلیسا گلیرین‌دن روحانی اولمایان پروفئسسورلارا وسایت آیریلماسینا ایجازه وئریر. مارتین لوتئرین موهازیره‌لری ۱۵۱۸-جی ایلین آپریلین‌ده بیلیم یوردو‌ده بؤیوک عکس-سدا دوغورور، اونون معلم و عالیملر آراسین‌دان اوْلان طرفداشلاری تئزلیکله آلمانین جنوب-غربینده رئفورماسییا حرکاتینین آپاریجی قوه‌لرینه چئوریلیرلر. ۱۵۶۳-جو ایلده هایدلبرگ  بیلیم یوردوینین ایلاهیات مکتبینین امکداشلاری هایدلبرگ کاتئخیزی‌سی (خریستیانلارین سوال-جاواب شکلین‌ده اوْلان شریعت کیتابی) هازیرلاییرلار. ۱۶-جی عصرده هومانیزمله یاناشی، بیلیم یوردو‌ده کالوینیزم جرهیانی دا تدریس اوْلونور و بۇ جرهیانین آپاریجی سیمالارین‌دان پاوئل سخئدئ، یان قروتئر، مارتین اوپیتس و ماتتئوس مئریانینی قئید ائتمک اولار. بۇ دؤورده بیلیم یوردو اؤلکه‌نین موهوم مده‌نی و آکادمیک مرکزینه چئوریلیر، آلی مکتبه چوخ‌لو سای‌دا عالیم جلب ائدیلیر. لاکین ۱۶۱۸-جی ایلده باشلامیش اوتوز ایللیک مۆحاریبه بیلیم یوردوین اینکیشافینی دایاندیریر. ۱۶۲۲-جی ایلده دونیا اوزره تانینمیش پالاتینا کیتابخاناسی بیلیم یوردوین کلیسا‌سین‌دن اوغورلاناراق رومیا گتیریلیر. ۱۶۹۳-جو ایلده ایسه XIV لودوویقین قوشونلاری، دئمک اولار کی، هایدلبرگ  بیلیم یوردوینین بینالارینی تامامیله داغی‌دیر.
  
  ۱۹۳۳-جو ایلده اۆچونجو ریخین یارانماسین‌دان سوْنرا هایدلبرگ  بیلیم‌یوردو آلمانین دیگر آلی تحصیل موسّسه ‌لری کیمی میللت‌چی-سوسیالیستلری دستکلییر. بیر چوْخ دیسسیدئنتلر اؤلکه‌نی ترک ائتمک مجبوریتین‌ده قالیر. ۱۹۳۳-جو ایل مایین ۱۷-ده هایدلبرگ  بیلیم یوردوینین معلم و طلبه‌لری بیلیم یوردو میدانین‌دا کیتاب یاندیریلماسی مراسیمین‌ده ایشتیراک ائدیرلر و همین دؤوردن بیلیم یوردو میللت‌چی آلی مکتب کیمی تانینیر. آلی مکتبین گیرجیین‌ده یازیلمیش "جان‌لی روح" شوعاری "آلمان روحو" ایله اوز اوْلونور. ایکینجی دونیا ساواشیندن سوْنرا هایدلبرگ  بیلیم‌یوردو مۆحاریبه زامانی داغینتییا معروض قالمادیغی اۆچون بورادا برپا پروسِسی سۆرعتله گئدیر. آلی مکتبین اوولکی "حقیقتین، عدالتین و اینسانلیغین جان‌لی روحو" شوعاری اؤزونه قایتاریلیر. ۱۹۶۰-۱۹۷۰-جی ایللرده بیلیم یوردو سۆرعتله اینکیشاف ائدیر، شهر کنارین‌دا نیونهئیمئر فئلد اراضی‌سین‌ده آلی مکتبین نهنگ تیبب و دقیق علملر کامپوسو آچیلیر. ۲۰۰۷-جی ایلده هایدلبرگ  بیلیم‌یوردو آلمان فئدئرال تحصیل و علمی آراشدیرمالار ناظرلیگی و آلمان آراشدیرما فون‌دو طرفین‌دن آلمان بیلیم یوردولرینین بئینلخالق تأثیرینین گوجلندیریلمه‌سی، بیلیم یوردولرده تحصیل آلان گنج عالیملره گؤزل شرایط یارادیلماسی مقصدیله تاسیس اولونان میسیل‌سیز تشببوس مالییه پروقرامینا قوشولور.
  
  بودجه‌سی و تحصیل حاقی 
  ۲۰۰۹-۲۰۱۰-جو تدریس ایلین‌ده هایدلبرگ  بیلیم یوردوینین ایللیک بودجه‌سی ۶۰۳،۸ میلیون آورو تشکیل ائدیب. آلی مکتبین ایللیک گلیرلری همین ایل ۱۸۷،۱ میلیون آورو، خرجلری ایسه ۱۸۰،۵ میلیون آورو اولوب. هایدلبرگ  بیلیم یوردوین‌ده تحصیل حاقی هر سئمئستر ۵۰۰ آورو تشکیل ائدیر. قئیدیات‌دان کئچمک اۆچون طلبه ۱۰۴ آورو اؤد‌مه‌لی‌دیر. قئیدیات خرجلری ایله بیرگه تحصیل حاقینین مبلغی هر سمستر ۶۰۴ آورودور. بیلیم یوردو طلبه‌لردن تیببی سیغورتادان کئچمیی طلب ائدیر. تیببی سیغورتانین مبلغی ۶ آی اۆچون ۲۹۶،۵۵ آورودور. آوروپا بیرلیگیندن اوْلان طلبه‌لر اؤز وطنلرین‌ده تیببی سیغورتادان کئچمه‌لری حاقین‌دا سند (ائ ۱۱۱ سئرتیفیکاتی) تقدیم ائدرلرسه، تیببی سیغورتادان آزاد ائدیلیرلر. هایدلبرگ  بیلیم یوردوینه قبول اوْلان طلبه‌لر قالماق اۆچون اولجه‌دن اؤزلرینه یئر آختارمالیدیرلار. حاضردا کامپوس اراضی‌سین‌ده اوتاقلارین آیلیق قیمتی ۲۰۰-۵۰۰ آورو آراسین‌دا دییشیر. هر سئمئسترین اولین‌ده طلبه ۱۲۰ آورو اؤد‌یه‌رک سئمئستر بیلئتی الده ائدیر، بۇ دا سئمئستر عرضین‌ده اونا هایدلبرگ  شهری اراضی‌سین‌ده بوتون نؤو اجتماعی نقلیات‌دان پول‌سوز ایستیفاده ائتمه‌یه ایمکان یارادیر. بیلیم یوردو‌ده طلبه‌لره بیر نئچه تقاود (جورت ائنگئلهورن، هئیدئماریئ ائنگئلهورن، Wild، رای آند ائلفیئ جاررئلل، دااد) تکلیف ائدیلیر. تقاودلرین اکثریتینین، دااد تقاودو (۴۰۰ آورو) استثنا اوْلماقلا، مبلغی آیدا ۶۶۰ آورودور.
  
  خاریجی علاقه‌لری
  آوروپا آراشدیرما بیلیم یوردولار لیقاسینا داخیل‌دیر.
  
  ایستینادلار 
  
  بؤلمه‌:بیلیم‌یوردولار
  بؤلمه‌:۱۳۸۶-جی ایلده یارانانلار
  بؤلمه‌:آلمان بیلیم یوردولار
  بؤلمه‌:کویمبرا قروپو