title: Авар сверухълъи
text: Авар сверухълъи () — Дагъистаналъул вилаяталда ва Совет Дагъистаналда гъорлӀ букӀараб административияб цвел (округ), жиб 1864–1928 соназда букӀараб. Административияб центер букӀана Хунзахъ.
  
  Тарих 
  Дагъистаналъул вилаяталда гъорлӀ Авар сверухълъи гӀуцӀана 1864 соналъ, Авар ханлъи ликвидинабиялдалъун. 1921 соналъ гьеб ана Совет Дагъистаналде гъорлӀе.
  
  1928 ноябралда Дагъистаналъул АССРалда гьабуна кантуниябе рикьи ва киналго сверухълъаби гӀадин, Авар сверухълъиги тӀагӀинабуна.
  
  Административияб рикьи 
  Сверухълъи бикьулаан наиблъабазде, жал 1899 соналъ бутӀабазде (гӀур. участок) руссинарурал. БутӀаби рикьулаан  жамагӀатазде.
  
  1895 соналъ сверухълъиялда букӀана 4 наиблъи: Бакълъухъ (центер — Гъоркьбакълъухъ), Хьиндал (центер — Унсоколо), Хунзахъ, ЦӀатӀанихъ (центер — Харахьи).
  
  1913 соналде Авар сверухълъи бикьулаан хадусел бутӀабазде:
  
  1926 соналде сверухълъиялъул административияб гӀуцӀи букӀана хадусеб ункъго бутӀа: Бакълъухъ (центер — Гьандихъ), Хьиндал (центер —  Унсоколо), Харахьи ва Хунзахъ.
  
  Демография
  
  Россиялъул империялъул ценз (1897) 
  1897 соналъул Россиялъул империялъул агьлулъиялъул къадар рикӀкӀиналъул бяназда рекъон, Авар сверухълъиялъул агьлулъи букӀана 37 639 чи, гьезул 18 890 бихьинчи ва 18 749 чӀужугӀадан. Халкъалъул цӀикӀкӀанисезул рахьдал мацӀлъун букӀана Авар.
  
  Сверухълъиялъул марказ Хунзахъ гӀумру гьабун вукӀана 1587 чи.
  
  Кавказияб Календар (1917) 
  Кавказияб Календаралъул 1917 соналъулаб басмаялда рекъон, 1916 соналъ Авар сверухълъиялда гӀумру гьабун вукӀана 35 749 чи, гьезул 17,956 бихьинчи ва 17 793 чӀужугӀадан, гьел киназдасаго 34 935 чи вукӀана кидаго гӀумру гьабун вугев, 814 чи вукӀана заманалъ чӀарав:
  
  Баянкьелал
  
  МугъчӀваял 
  
  Авар сверухълъи
  Дагъистаналъул вилаяталъул сверухълъаби
  Дагъистаналъул АССРалъул сверухълъаби