title: Россия
text: Россия ( яги Россиялъул Федерация) ккола Европалъул машрикъалда ва Азиялъул шамалда бугеб хӀукумат. Гьеб ккола дунялалдаго бищун кIудияб хIукумат ( - дунялалъул кинабго ракьалъул 11,46%).  Россиялъул гIадамазул къадар рикIкIуна ясда бащадаблъун ва гьеб къадаралъул рахъалъ киналго хIукуматазда гьоркьоб ккола 9-леб бакI.
  
  Россиялда пачалихъияб мацI ккола гIурус мацI. Россиялъул тахшагьар буго Москва. Россиялда 11 шагьар буго жидер гIадамазул къадар 1 миллионалдасаги цIикIкIараб: Москва, Санкт—Петербург, Новосибирск, Екатеринбург, Нижний Новгород, Хъазан, Самара, Омск, Челябинск, Доналда Ростов, Уфа.
  
  География
  
  Географикияб бакӀ
  
  ГӀорхъаби 
  Россиялъул гӀорхъаби руго 20 хIукуматалъулгун (дунялалда бищун гIемераб къадар), гьезул - ракьалдасан 16-ялъул: Норвегия, Финляндия, Эстония, Латвия, Литва, Полония, Белорусия, Украина, Абхазия, ЦIор, Джанубиялъул Осетия, Азарбижан, Хъазахъистан, Син, Монголия, Шималияб Корея; ралъдалъан – Даниялъулгун, Канадаялъулгун, Япониялъулгун ва АЦШялъулгун.  Советияб Союз биххун хадусан Россиялъ ккуна ДМОалъул Совет Безопасностиялда гьелъул бакӀ.
  
   РакьдатӀасиял ва ралъдал гӀорхъаби
  , , , , , , , , .
  
   ГӀицӀго ракьдатӀасиял гӀорхъаби
  , ,  , ,  .
  
   ГӀицӀго ралъдал гӀорхъаби
  , .
  
  Баянкьеял:<div>
  
  Пачалихъияб политикияб гӀуцӀи
  
  Конституцияб гӀуцӀи 
  Россия ккола демократияб федеративияб президент-парламентияб республика. Жинца пачалихъияб ва политикияб гIуцIиги жанире рачунеб Россияллъул конституцияб гIуцIи чIезабула  12 декабралда кинабго халкъалъ къабул гьабураб Конституциялъ.
  
  Пачалихъалъул бетIерлъун ккола халкъалъ 6 соналъ вищулев (2008 соналдаса нахъе) Россиялъул Президент.
  
  Партияби 
  "Политикиял партиябазул хIакъалъулъ" абураб Федералияб законалда рекъон Россиялда () хIалтIулеб буго 7 партия, гьезда гьоркьоса ункьояб буго Государственная Думаялдаги: Единая Россия, КПРФ, ЛДПР ва Справедливая Россия.
  
  Россиялъул федеративияб гIуцIи 
  Россия буго федеративияб гIуцIиялъул пачалихъ. Россиялъул Федерациялда гьоркьобе уна 83 субъект: , , , 2 федералияб хIажалъиялъул шагьар, 1 автономияб область ва 4 автономияб округ. Гьединго Россия бикьула 8 федералияб округалде, гьезул щибалда хӀалтӀулев вукӀуна президентас тарав чи.
  
  Халкъ
  
  Россиялда ругел халкъал 
  Россиялъул халкъияб состав (2002): 
   ГIурусал     79,8% 
   Татарал      3,8% 
   Украинал     2,0% 
  Куралал    0,5%
   Башкирал    1,2% 
   Чувашал      1,1% 
   Буртиял      0,9% 
   ЦIамгIалал     0,8% 
   МагIарулал     0,6% 
   ХутIарал     10,4%.
  
  2002-леб соналъул переписалда рекъон Россиялда дандчӀвала 180-ялдасаги цӀикӀкӀун батӀиял халкъазул гӀадамал. ГӀадамазул къадар   (;  баянал - 141,9 миллион чи).
  
  2009-леб соналъ Россиялда бугеб 136 мацӀ ЮНЕСКОялъ рикӀкӀана жал ракьалдаса тӀагӀинилан хӀинкъи бугеллъун.
  
  Пачалихъиял байрамал 
  
  Россиялда пачалихъиял каникулал лъазабулел байрамал ккола:
   1, 2, 3, 4, 5, 6 ва 8 январ — ЦӀиябсонил каникулал;
   7 январ — Христос гьавураб къо;
   23 феврал — ВатӀан цӀунулезул къо;
   8 март — Халкъаздагьоркьосеб руччабазул къо;
   1 май — Праздник весны и труда;
   9 май — Бергьенлъиялъул Къо;
   12 июн — Россиялъул къо;
   4 ноябр — Халкъияб цолъиялъул къо.
  
  ХӀужаби
  
  Адабият 
  
  ГӀурус мацӀалда
   
   
   
   
  
  Цогидал мацӀазда
   Dewdney J. C., Hellie R., Hosking G. A., Keenan E. L., Lieven D., , Medvedkov Y. V., Raeff M. I., Riasanovsky N. V., , Taruskin R., Vodovozov S. A., Wachtel A. B. Russia // Encyclopædia Britannica
  
  РегӀелал 
  
   Президент России
   Федеральное собрание Российской Федерации
   Правительства Российской Федерации
   Конституционный Суд Российской Федерации
   Верховный Суд Российской Федерации
   ИТАР-ТАСС 
   РИА Новости
   Известия
   Комсомолская Правда
   Труд
   Достопримечательности России
  
   
  Федеративиял республикаби
  Трансконтиненталиял пачалихъал
  Пачалихъал — ЦМГӀялъул членал