title: Генуса ГӀабдуллагь-хӀажи
text: Генуса ГІалимухІамадил ГІабдуллагь-хІажи, цІикІкІун машгьурав вуго ГІабдуллагь устар абун (гь.  Генуб, Россиялъул империя — х.  гьенивго) — тасавупалъул Накъшубандияб тІарикъаталъул щайих, муршид.
  
  Гьесул хӏакъалъулъ 
  Генуса ГІабдулагь-хІажияв гьавуна 1853 соналда имам Шамилил наиб КІудияв ГІалимухІамадил ва мурид Рекъав Ражабил яс ГІайшатил хъизамалда. ТІоцебесеб цІар гьесда букІана Ражабилав абун. 
  
  Гьев цІалана доб заманалда Генуб росулъ дибирлъун вукІарав Унсоколоса ГІабдуразакъ-хІажиясда, Унсоколоса ГІабдулагь-хІажиясда, Муниса ГІабдусамадида ва Сугъралъа ГІабдурахІман-хІажиясда цеве. 
  
  1877 соналда гьев вукІана "хъанда шаригІаталъул", ай къокъаб гъазаваталъул жигарав гІахьалчилъун. Жигараб динияб хІаракатчилъиялъе гІоло пачаясул хІукуматалъ, чанцІулго туснахъ гьавун, гьев Дагъистаналдаса къватІиве витІана. 
  
  1899 соналда, цадахъ муридзабазул кІудияб боги бачун ун, гьес борхана хІеж.
  
  Гьарурал хІалтІаби 
  
  Гьесул хІаракаталдалъун Генуб росулъ гьаруна цІакъ гІемерал, гІадамазе пайдаял, кири цІикІкІарал хІалтІаби. Гьезда гьоркьор рехсезе бегьула:
   Гендерил парсазде кьурулъан нух бахъи
   мажгит гІатІид гьаби
   иххидаса росу цІунизе щулалъаби гьари
   къулгІа бай
   имам ГъазимухІамадил зиярат къачІай гІадал ишалги.
  
  Мадраса 
  ГІабдулагь-хІажиясул гІумруялъулъ хасаб бакІ ккола Генуб росулъ XX гІасруялъул авалалда гьес рагьараб мадрасаялъ. Мадрасаялъе устарас бан букІана кІудияб, кІитІалаяб санагІатаб мина. МагІарухъ тІокІаб гьединаб, хасаб, киналго шартІал чІезарураб Мадраса букІин лъалеб гьечІо. ТІолабго Дагъистаналдаги, цІакъ къанагІат гурони, букІун батиларо гьеб тайпаялъул цІалул идара. Гендерил мадрасаялде хьвадулаан как-диналъул кьучІаздасан, Къуръан цІалиялдасан байбихьун камилаб гІелмуялде рахинегІан цІалулел цІивурзабиги, мутагІилзабиги, тІалибзабиги. Гьелги рукІана батІи-батІиял росабалъа рачІарал, батІи-батІиял миллатазул вакилзаби.
  
  Хвел 
  КІудияв гІалимчи, шайих, тІарикъаталъул устар, жамгІияв гІуцІарухъан, динияв хІаракатчи, мискинхалхъалъул гьудул, гІадатияв инсан Генуса ГІабдулагь-хІажияв устар халкъалда жаниб цІакъ къадру цІикІкІарав, гІадамазе живгоги жиндиего гІадамалги цІакъ рокьулев, гІаламалъул жинде кІудияб мугъчІвай бугев чилъун вукІана. 
  
  Иргадулаб нухалъ пачаясул тІадтараз туснахъ гьавизе ахІун Шурагьиве унаго, гендерил мугІрузда тІад росо бихьулеб бакІалда шагьидаб хвелалдалъун гьев гІумруялдаса ватІалъана 1916 соналда.
  
  Гьесул хІакъалъулъ назмаби 
  Устар ракьалдаса ин халкъалъего захІматлъараб, гІаламалдаго унтараб лъугьа-бахъинлъун букІин бихьула гьев лъалезул асарал цІалулаго. Машгьурал шагІирзаби гурел, гІалимзабиги, рекьарухъабиги, ахихъабиги, ай, къокъго абуни, гІадатиял магІарулал назмаби гьаризе, жидерго рагІи абизе лъугьиналъго бихьизабула ГІабдулагь-хІажияв халкъалда жаниб цІакъго кІвар бугев, кІудияб даражаялъул, жинде гІадамазул божилъи цІикІкІарав Аллагьасул вали вукІаравлъи.
  
  ХІужаби
  
  МугъчІваял 
    
    
  
  Дагъистаналъул диниял хІаракатчагІи
  Россиялъул диниял хІаракатчагІи
  МагІарулал