title: Гёте, Йогьанн Вольфганг фон
text: Йогьанн Вольфганг Гёте (, ; 28 август,1749, Франкфурт, Мукъаддасаб Румаб империя – 22 март, 1832, Веймар, Саксен-Веймар-Эйзенах, Германиялъул конфедерация) — кІудияв герман шагІир, драматург, романчи, гІалимчи, пачалихъчи, театралъул директор ва критик. Гьесул хІалтІабаз гъорлъе рачуна пьесаби, поэзия, адабият ва эстетикияб критицизм, ботаникаялъул, анатомиялъул ва кьералъул трактатал. Гьев рикІкІуна гьанжесеб заманалъул герман адабияталъул бищун кІудияб фигуралъун. 
  
  Гёте рещтІана Веймаралда 1775 соналъул ноябралда, жиндирго "ГІолохъанав Вертерил пашманлъиял" абураб тІоцебесеб романалъе (1774) битІ ккедал. 1782 соналъ гьев нобилитеталде вачана Саксен-Веймаралъул герцог Карл Августица. Гёте вукІана Sturm und Drang абураб адабияталъулаб хІаракаталъул тІоцересел гІахьалчагІазул цоявлъун.  Веймаралда гІумру тьабиялъул тІоцебесеб анцІго соналда жанив Гёте лъугьана герцогасул балъгояб шураялъул гъорлъчилъун, вукІунаан рагъулаб ва шоссеял комиссиязда, хадуб хал кколаан  мадугьалихъ бугеб Илменауялда гІарцул магІданахъ хІалтІи цІигьабиялда, Йеналъул университеталда гьес гьабуна чанго административияб реформа. Жиндирго лъалкІ тана Вемаралъул ботаникияб ах гІуцІа-кІутІиялдаги ва герцогасула кІалгІалъул реконструкциялдаги.
  
  Гётел тІоцебесеб аслияб гІелмияб хІалтІи ГъветІ-хералъул метаморфозал басмаялде бахъана гьев 1788 соналъ Италиялде сапаралдаса нахъвуссиндал. 1791 соналъ гьев тІамуна Веймаралъул тетаралъул директорлъун, ва 1794 соналъ байбихьана гьесулги драмачи, тарихчи ва философиячи Фридрих Шиллерилги гьудулъи; 1895 соналъ Шиллер хвезегІан гьесул пьесаби рукІана Гётеца театралда лъолел.  пьесаби. Гьеб заманалда жаниб Гётеца басма гьабуна жиндирго кІиабилеб роман Вилгьелм Майстерил цІалдохъанлъи, эпикияб шигІру Гьерманн ва Доротея, ва 1808 соналъ басма гьабуна Гётел бищун машгьураб драма Фаустил тІоцебесеб бутІа. 1790-л соназул гьесул Шиллерилгун, Йогьанн Готлиб Фихтелгун, Йогьанн Готфрид Гьердерилгун, Александер фон Гьумбольдтилгун, Вилгьелм фон Гьумбольдтилгун, Август ва Фридрих Шлегелгун накъитал ва цадахъ байбихьиязе цадахъ цІар кьуна Веймералъул классицизм абун.
  
  Биография
  
  Лъимерлъи
  
  ЦІали ва тІоцересел шигІраби
  
  Лейпциг (1765–1768)
  
  Франкфурт и Страсбург (1768–1771)
  
  Франкфурт, Вецлар, Веймар (1771–1775)
  
  Италия (1786–1788)
  
  Веймарский классицизм (1789 соналдаса)
  
  Хадусеб гІусру ва хвел
  
  Гётел гьунар
  
  Цебесеб гьунар
  
  Асарал
  
  «ГІолохъанав Вертерил гІакъуба-гІазабал»
  
  «Ифигения»
  
  Румалъул элегиял
  
  «Эгмонт»
  
  «Торквато Тассо»
  
  Балладаби
  
  «Вилгьелм Мейстерил цІалдохъанлъи»
  
  «Фауст»
  
  ГІелмиял хІалтІаби
  
  Дин ва сиясат
  
  Гёте ва масонлъи
  
  Гётел наслу
  
  Шапакъатал
  
  ХІужжаби
  
  Баянал
  
  Цитатаби
  
  Иццал
  
  ТІадеги цІалиялъе 
  
   Calder, Angus (1983), Scott & Goethe: Romantiscism and Classicism, in Hearn, Sheila G. (ed.), Cencrastus No. 13, Summer 1983, pp. 25 - 28,
  
  КъватІисел регІелал 
  
   
   
   
   
   
   
   "Goethe and the Science of the Enlightenment" In Our Time, BBC Radio 4 discussion with Nicholas Boyle and Simon Schaffer (February 10, 2000).
   
   
   At the Linda Hall Library, Goethe's:
   (1810) Zur Farbenlehre (Atlas)
   (1840) Goethe's Theory of Colours; translated from the German: with notes by Charles Lock Eastlake
   Works by and about Johann Wolfgang von Goethe in University Library JCS Frankfurt am Main: Digital Collections Judaica
   
   Goethe in English at Poems Found in Translation
   Poems of Goethe set to music, lieder.net
   Goethe Quotes: New English translations and German originals
  
   
  1749 соналъ гьарурал
  1832 соналъ хварал
  XVIII гІасруялъул герман драматургал
  XVIII гІасруялъул герман къиссачагІи
  XVIII гІасруялъул герман философиячагІи
  XVIII гІасруялъул герман шагІирзаби
  XIX гІасруялъул герман драматургал
  XIX гІасруялъул герман къиссачагІи
  XIX гІасруялъул герман философиячагІи
  XIX гІасруялъул герман шагІирзаби
  Кьералъул гІалимзаби
  Канлъизабиялъул философиячагІи
  Герман автобиографиячагІи
  Герман масонал
  Герман мацІалъул шагІирзаби
  Герман шагІирзаби
  Герман хъвадарухъаби-сапарчагІи
  Лейпцигалъул университет лІугІизабурал
  Бавариялъул гІелмабазул академиялъ гъорлъчагІи
  НатурфилософиячагІи
  Франкфурталдаса хъвадарухъаби
  Веймаралдаса гІадамал
  Романтизмалъул шагІирзаби
  Sturm und Drang
  Страсбургалъул университет лъугІизабурал
  Спинозистал
  Нео-Спинозизм
  Герман библиотекачагІи