title: Авар мацӀалъул цӀарубакӀ
text: Каламалъул бутІа: ЦІарубакІ
  
  Авар мацІалда цІарубакІ хІалтІизабула цІаралъул, сифаталъул, рикІкІеналъул бакІалда, ва гьеб магІнаялъул рахъалъан цІаралдаса, сифаталдаса, рикІкІеналдаса жиндир магІна дагьабги цІикІкІун гІаммаб букІиналдалъун батІалъула.
  
  ЦІарубакІазул тайпаби 
  МагІнаялде балагьун, цІарубакІал рикьула:
  
   Гьумералъул цІарубакІал: 1-себ гьумер — дун, ниж, нилъ; 2-леб гьум. — мун, нуж; 3-леб гьум. — дов, дой, доб, дол; жив, жий, жиб, жал. ТІоцебесеб гьумералъул цІарубакІазул гІемерлъул формаялъе авар мацІалда буго эксклюзивияб ниж ва инклюзивияб нилъ (нилІ) формаби. Ниж хІалтІизабула жиндехун кІалъай буссарав чи гъорлъ гьечІолъи бичІчІизабизе. Нилъ цІарубакІ хІалтІизабула жиндехун кІалъай буссарав чи гъорлъ вукІин бичІчІизабизе.
   Ишараялъул цІарубакІал: ав, эв, гьав, дов, гьадав, гъов, гьагъав, лъов, гьалъав. Гьумералъул цІарубакІазул цо-цо формаби ишараялъул цІарубакІаздаги хІалтІизабула, масала: дов. Цо-цо мехалда гьел цІарубакІазул авалалда гьа- жубала (гьа- тІаде жубараб форма лъугьунаго аслуялъулъ о гьаракь а гьаракьалде сверула): дов > гьадав. Ишараялъул цІарубакІаз манзилги бичІчІизабула: гьав — кІалъалесда аскІов цун вугев; гьев — жинда кІалъалесда аскІов чІун вугев; дов — рикІкІад вугев; лъов — кІалъалесдаса ворхалъуда вугев; гъов — кІалъалесдаса гъоркьехун вугев;
   Суалиял цІарубакІал: щив? щий? щиб? щал? кинав? кинай? кинаб? кинал? чан?
   Баяналъул цІарубакІал: щибав, щибай, щибаб, щибай, кинавго, киналго, тІолго;
   Баянлъи гьечІолъиялъул цІарубакІал: щивалиго, щиялиго, щибалиго, щалалиго, кинавалиго, кинаялиго, кинабалиго, киналалиго;
   Абсолютиял цІарубакІал: щивниги, щалниги;
  
  ЦІарубакІ жумлаялда жаниб гІемерисеб мехалъ субъектлъун букІуна, гьединго гьеб, жиб хІалтІизабун бугеб магІнаялъухъ ва формаялъухъ балагьун, букІуна батІиял гІахьалбутІабилъунги: битІараб тІадежубайлъун (объект), предикатлъун, баянлъун, хъвалсараб тІадежубайлъун.
  
  ЦІарубакІ игІрабазде свери 
  Гьумералъул, суалиял, ишариял ва гьездаса лъугьарал цІарубакІал хисиялъул руго хадусел хаслъалаби:
  
   цолъул формаялъул гумералъул цІарубакІазул ва суалиязул букІуна супплетивияб хъвалсараб аслу: ди-е, ду-е, лъи-е, сунду-е — кьовул игІраб.
   стандартияб гуреб къагІидаялда лъугьуна хъвалсараб аслу гІемерлъул формаялда ругел гьумералъул цІарубакІазул: ниже-е, нуже-е, жинди-е, жиде-е — кьов. и.
   щиб ва жив цІарубакІазул актив игІрабалда тІагІуна аслуялъул кІиабилеб къотІел: сун-ца, жин-ца;
   нахъруссиналъул ва гьумералъул цІарубакІазул хаслъул падеж лъугьуна -р суффиксалъул кумекалдалъун: ди-р, ду-р;
   жал гьумералъул цІарубакІаллъун хІалтІизарулел баяналъул цІарубакІазул хъвалсараб аслу лъугьуна -с- (I кл.), -лъ- (II—III), -з- (гІем. ф.) суффиксазул кумекалдалъун ва класс бихьизабуле ахир къотІиялдалъун;
   рихьизарул цІарубакІазул кьовул падеж лъугьуна -ие суффиксалдалъун: гьес-ие, гьелъ-ие.
  
  Ишараялъул цІарубакІал
  
  Суалиял цІарубакІал:
  
  Баяналъул цІарубакІал (лъугьуна суалиял цІарубакІаздаса -а- ва классалъул ахиралъул суффиксазул кумекалдалъун: щиб — щиб-а-в, гьанире гъорлъе рачІуна гьединго тІолго ва гьадинаб (-в/-й/-л) цІарубакІалги).
  
  Баянлъи гьечІел цІарубакІал (лъугьуна суалиял цІарубакІаздаса -алиго тІаде жубан: щиб — щиб-алиго).
  
  Абсолютиял цІарубакІал
  
  Нахъбуссиналъул цІарубакІал (лъугьуна гьумералъул цІарубакІаздаса гьезде тІаде -го суффикс жубаялдалъун: дун — дун-го, мун — мунго; лъабабилеб гьумералъе нахъбуссиналъул цІарубакІлъун хІалтІизбула жив/жий/жиб/жал)
  
  ХІужжаби
  
  Адабият
  
  МугъчІваял 
  
  Авар мацІ
  Авар мацІалъул грамматика
  ЦІарубакІ