title: Кудалиб
text: Кудалиб — Дагъистаналъул Гъуниб мухъалда бугеб росу, Кудалиб росдал боялъул административияб марказ.
  
  География 
  
  Рсоу буго Дагъистан Жумгьурияталъул Гъуниб мухъалда, ралъдал гьумералдаса 1463 метралъул борхалъуда.
  
  Климат 
  Кудалиб росулъ хасало цӏакъго цӏорораб бакӏ гуро, риидала багӏарун букӏуна.
  
  Тарих 
  Кудалиб кида гӏуцӏарабали мухӏканго лъалеб гьечӏо. Хераздагицин лъалеб гьечӏо. Гьанже бугеб Кудалиб росо гӏуцӏун буго ичӏго росабаздасан. Гьелги руго Ухичур, Къавохъ, Цӏадгьарихъ, Гъунабазул болола, Кӏибичӏараб ганчӏихъ, Сидохъ, Укикь, Кӏудаламаарда, Агьадиб, Кьодохъ, Багӏаралъул бакъдаб, Гӏенчӏасул гъегъ. Гьел росаби нахъа данделъуна, доб заман квешаб заманги букӏун.
  
  Гьел росаби данделъун хадуб цӏарги лъуна Кӏудияб росуйилан. Цинги нахъа абизе байбихьана Кудалибилан. Доб мехалда цо квещаб заманги букӏун куделдерица базе байбихьана куллаби. Гьединал куллаби рукӏана Дарада, Мурада, Магӏлиб, Кулиб. 1837 соналъа анив вукӏарав цо гӏурусав Костеницкиясда Мурада росулъ ратун руго 125 сон барав цо херав, гьев херасул чӏужуялъеги 117 сон букӏун буго, гьездаса ккун рагӏула гьеб росуги, гьезул рукӏана 6 васги 4 ясги. Цо заманаялдасан 100 чи гӏуна гьеб хизамалдасан. Гьанжеги Хъвартихьуниб, Дарада, Мурада, Тунзиб, Магӏлиб, Кулиб, Хъварада, Горгониб, Баганиб, Хъуллиб, Силтӏа, Укикь, Ипутӏа, Гӏахъушалиб росабазда ругел гӏадамаз Кудалида Кӏудаб росу абулеб буго. Цинги гьел киналго кӏалъалел руго куделдерил мацӏалда. Куделдерил мацӏги кколаха авар мацӏалъул сверел.
  
  Цере рукӏарал куделдерил росабазул бицилин гьанже. Укикь цӏар букӏун буго Икикь. Ик абула куделдерил мацӏалда цӏулакьода. Гьанжеги гьеб бакӏалда руго икил (цӏулакьодул) гъутӏби. Ухичурги букӏараб батила ухи чурулеб бакӏги. Цӏадгьарихъги ккола цӏад гьарулеб бакӏ. Гьанжеги гьеб бакӏалде рачӏула цӏад гьаризе. Сидохъ росуги букӏун буго бищун борхатаб 2005 метра бугеб магӏарда. Гьеб бакӏ букӏана хъаравуллъи гьабулеб бакӏ. Кӏибичӏараб ганчӏихъ росуги букӏана кӏибичӏараб ганчӏида. Къавохъ букӏараб росулъ гьанже куделдерица гӏиял, гӏачи хьихьула. Гъуниб буго Рохьдол Хъавохъ букӏараб росо. Гьунабазул болола букӏараб росу букӏана Ухичурги Кӏибичӏараб ганчихъги рукӏарал росабазда аскӏоб. Кӏудаламаарда букӏана Рохьомегӏералда. Гӏенчӏасул гъегъ букӏана Агьадиб лъаралда аскӏоб.
  
  Дин 
  Кудалиб росулъ киналго гӏадамал бусурбаби ккола. Бусурбан динги куделдерица къабул гьабуна 14 гӏасруялда.
  
  Кудалиб росулъ кӏудияб кӏвар кьолаан гӏелмуялде. 33-ниги гӏалимчи вахъана Кудалиб росулъ. Гьездаса гьоркьоса бищун цӏар рагӏарал гӏалимзаби рукӏана Кӏудияв Хӏасан, Гьитӏинав Хӏасан, Гӏумаржан, Салман, Давуд ва цогидал гӏалимзаби. Гьанжеги исламияб гӏелмуялъе кӏудияб кӏвар кьолеб буго куделдерица, кудел цӏалана батӏи-батӏиял улкабазда, масала, Мисриялда, Суриялда, Сагӏудиялда ва цогидал улкабазда.
  
  Демография 
  
  Ккола моноэтникияб авар росулъун.
  
  Куделдерил гаргар
  Куделдерил ккола буго Гӏандалазул сверелалъул гаргарлъун.
  
  Болмацӏ - Метер дун хӏалтӏуде ине вуго. Лъимал цӏалуде ине руго. Дир лъимал лъикӏго цӏалула. Дир лъималазда магӏарул мацӏ лъикӏго лъала. Дир лъималаз малълъараб жо гьабула. Лъимал рагьтӏа хӏалел руго. Дие бокьула тӏахьал цӏализе. Метер базаралде ине ккела цӏияб ретӏел босизе, цинги цӏияб ретӏелги ретӏун берталде ине ккола. Жакъа радалгоги вахъун векеризе ун вукӏана дун. Маркӏачул как кватӏулеб буго. Гьакалги гӏемерлъулел руго, ахир-къадги киналго лъелго хьвадизе руго. Мун щай велъулев? Рорхатал мугӏрул. Дур чвантиниб щиб бугеб? Кӏукьмахх буго. Гӏазу балеб буго. Гьаб квар тӏеренаб буго. Гьесул ботӏрода берцинаб тӏагъур бугоан. Жакъа цӏияб тӏажуги хьиталги ретӏине ккела. Хасало росулъ тӏимугъ къваригӏуна. Малълъараб гьабичӏони, тӏилаца чухӏизе ккола. Дие тӏорахь бокьула.
  
  Куделдерил сверел - Метер дун хӏалтӏоле энде вуго. Гьимал цӏцIалдоле энде руго. Дир гьимал лълъикӏго цӏалиня. Дир гьималазда маарул мацӏцI лълъикӏго гьаня. Дир гьималаз малълъараб жо буня. Гьимал рагьла хӏанел руго. Де бокьиня ухьдул цӏцIалде. Метер базаралълъе энде ккела цӏияб рел-эл босде, ценги цӏияб рел-элги рогьон бахӏаразде энде ккена. Якъад рогьолего вахъун векерде омо вукӏана дун. Маркӏаяде как кватӏинеб буго. Гьаркалги гӏемелинел руго, ахир-къадги киналго гьелдго хьвадте руго. Мун щимо воххинев? Роркӏадал муърул. Дур цахбиниб щиби бугеб? Кӏвецӏмахх буго. Гӏасо банеб буго. Гьаб квар эренаб буго. Гьесул болола берценаб угъур бугоан. Якъад цӏияб ажуги хьаталги регьеде ккела. Кьиндала росолълъ имогъ къваригӏиня. Малълъараб бучӏони, илаца чухӏде ккена. Де орахь бокьиня.
  
  Машгьурал гӀадамал 
  
   Ахталазул АхӀмадкъади —  цӏар рагӏарав гӏалимчи, цевехъан.
   Кудалиса ХӀасан - цӏар рагӏарав гӏалимчи.
   Кудалиса Салманил МухӀамад - цӏар рагӏарав гӏалимчи.
   ЖахӀпарилазул МухӀамад - гӏурус пачаясул аскаралъул полковник.
   Кудалиса ГӀумаржан - цӏар рагӏарав гӏалимчи.
   Кудалиса Давуд - цӏар рагӏарав гӏалимчи.
   ПатагӀалилазул Халил - физика гӏелмуялъул гӏалимчи.
   Кудалиса ХӀасанил Муртаза (1873–1937)
   ХӀасанилазул МухӀамадбасир - гӏалимчи, Московалда бугеб исламияб университеталъул декан
  
  Галерея
  
  МугъчӀваял
  
  РегӀелал 
   Односельчане сайталда бугеб росдал тарих
   Кудалиб росдал тарих - З.А. Магомедова С.Х. Газимагомедова
   Юкоз сайталда Кудалиб сайт
   Carica Dieng
   Buah Carica 
   Manisan Carica 
   Manfaat Buah Carica 
   Вики-вики сайталда Кудалиб росдал тарих
   Цӏар рагӏарав гӏалимчи Гӏумаржанил хӏакъалъулъ
   Кудалиб росдал тарих
   Блогспоталда Кудалиб сайт
   Кудалиб росдал шураялъул вакиллъи
   Кудалиса Кӏудияв Хӏасанил хӏакъалъулъ
   Вконтакте сайталда
  
  Аваразул росаби
  Гъуниб мухъалъул росаби