title: Авар мацӀалъул рикӀкӀен
text: Каламалъул бутІа: «РикІкІен».
  
  РикІкІен ккола сундул-букІаниги къадар ва рикІкІунаго гьезул ирга бихьизабулеб каламалъул бутІалъун. Авар мацІалда рикІкІенал руго къадаралъулги (цо, кІиго, лъабго, анцІго, нусго) иргадулалги (цоабилеб/тІоцебесеб, кІиабилеб, лъабабаилеб, анцІабилеб, нусабилеб). Формабазде ралагьун, рикІкІенал рикьула гІадатаздеги, жубараздеги, гІуцІараздеги.
  
  РикІкІеналъул форма 
  ГІадатал рикІкІенал ккола цо кьибилалдасан гІуцІарал: цо-ялдаса анцІго-ялде щвезегІан ругелги, гьединго къого, лъеберго, нусго, азарго, миллион. Гьездасан лъугьарал иргадул рикІкІеналги гІадатазде гьоркьоре ккола.
  
  Журарал рикІкІенал ккола жал кІиго яги лъабго рикІеналъул кьибил жубан лъугьаразда (гьединго журараллъун ккола гьездасан лъугьарал иргадул рикІкІеналги).
  
  Журарал рикІенал лъугьунаго -го ахир гІицІго ахирисеб рикІкІеналъулъ гурони хутІуларо: кІиго + нусго = кІинусго, лъабго + нусго = лъабнусго, ункъго + азарго = ункъазарго.
  
  ГIуцІарал рикІкІенал ккола кІиго ва цІикІкІун гІадатал ва журарал рикІкІеназдаса жал лъугьарал: анцІила цо, къоло лъабго, лъебералда ункъго ва ц. Гьел лъугьунаго ахирисеб рикІкІен бугеб хІалалда босула, гьелда церехун кколел рикІкІеназде тІаде -ло, -ла, -да ахирал журала; 11-ялдаса 19-де щвезегІан ругел рикІкІеназда хІалтІизабулеб форма ккола анцІи-ла: анцІила цо, анцІила кІиго, анцІила ичІго; лъабабилеб тартибалъул цІарубакІазда хІалтІизабула къоло: къоло лъабго, къоло ункъго, къоло щуго. Авар мацІалъул рикІкІиналъул система буго къоцІулаб, тІоцебесеб нусил рикІенал лъугьунеб форма — рикІеналъул аслу-къоялда + (анцІила) + гІадатаб рикІкІен: кІикъоялда кІиго, лъабкъоялда анцІила ункъго.
  
  ЦІаралда цадахъ бугеб мехалда къадаралъул рикІкІен жинсалдеги формаялдеги хисуларо, гьелда хадуб бачІунеб цІарги кидаго цолъул формаялда хІалтІизабула: кІиго вас, лъабго яс, анцІго гъветІ.
  
  Субстантивацияб иргадулаб рикІкІен игІрабазде хисула сифат гІадин: кІиабилев вас, лъабабилей яс, анцІила цоабилеб класс, къоабилел санал, амма цІаргун цадахъ ругел мехалда иргадул рикІкІеналги игІрабазда рекъон сверуларо: микьабилеб класс, микьабилеб классалъ.
  
  ЦІаргун цадахъ бугеб мехалъ рикІкІен баянлъун букІуна, амма цІар цадахъ гьечІони, жумлаялда жаниб гьеб ккезе бегьула батІи-батІиял гІахьалбутІабилъун.
  
  Къадаралъул рикІкІен 
  Къадаралъул рикІкІеналъ бихьизабула рикІкІунеб жоялъул къадар ва гьеб чан? абураб суалалъе жаваблъун бачІуна. Сундул букІаниги къадар гьелъ бихьизабула батІи-батІияб магІнаялда. Авар мацІалда къадаралъул рикІкІенал рикьизе бугьула анлъго тайпаялде.
  
  Иргадул рикІкІен 
  Иргадул рикІкІеналъ бихьизабула рикІкІунеб жоялъул ирга ва чанабилеб? абураб суалалъе жаваблъунги бачІуна. Лъугьуна къадаралъул рикІкІеналъул -го ахирги нахъе рехун, аслуялде тІаде жинсалдеги формаялдеги балагьун -абилев, -абилей, -абилеб, -абилел ахиралги журан: кІи-го — кІи-абилев (кІиабилей, кІиабилеб, кІиабилел), анц1го — анц1абилеб, нусго — нусабилеб.
  
  ЦІаргун бугеб мехалда иргадул рикІкІен цолъул яги гІемерлъул формаялъулъ ва жинсалъулъ цІаргун рекъола, амма сифатал гІадинигІрабазде хисуларо: кІиабилев вас, лъабабилей яс, ункъабилеб гьумер, анцІабилел къоял. ЦІарги гьечІого хІалтІизабун бугони, иргадул рикІкІенги, сифаталда релълъун, игІрабазде сверула.
  
  РикІкІен игІрабазде свери 
  
  Къадаралъулаб рикІкІеналъул тІелалда гъорлъа тІололъи бичІчІизабулел рикІкІеналги игІрабазде сверула (бакІалъул падежалги гьадинанго руго):
  
  Иргадулаб рикІкІен игІрабазде сверула сифатал гІадин цІаргун гьечІеб мехалъ:
  
  ХІужжаби
  
  Адабият
  
  МугъчІваял 
  
  Авар мацІ
  Авар мацІалъул грамматика
  РикІкІен