title: Vibrio cholerae
text: Холераялъул вибрион () буго грам-негативиял факультативиял анаэробиял бактериязул цо навгӀ, жидер форма вибрионалъул, ай кӀичӀтӀанкӀалъул бугел. Гьезул тӀабигӀияб рукӀелаб бакӀ буго бацӀцӀадаб яги цӀамгӀалаб лъелӀ, гьенир гьел бигьаго рекӀуна крабазул, каридеязул ва цогидал моллюскабазул хитиналъул панциразда. V. cholerae-ялъул цо-цо штаммал руго инсанасе патогениял, гьез лӀугьинабула хвалилаб унти — къавуда, жиб релъинаричӀел яги релъинчӀел ралъдал рухӀчӀаголъабазул гьан квиналдасан бахунеб. 
  
  V. cholerae тӀоцебе сипатинабуна Феликс-АрхимедоПушеца 1849 соналъ протозаязул цо тайпа хӀисабалда. Филиппо Пачиница битӀун баян гьабуна гьеб бактерий хӀисабалда, ва гӀелмияб цӀарги щвана гьесдаса. Къавудаялъул гӀилла хӀисабалда гьеб бактерий рагьана Роберт Кохица 1884 соналъ. Самбху Натх Деца тӀоцебе щвезабуна холераялъул токсин ва гьеб сабаблъун унти лӀугьунеблъи чӀчӀезабуна 1959 соналъ. 
  
  Бактериялъул буго рачӀчӀел цояб полюсалда ва чанго расал къотӀеллъиялъул кинабго тӀасалъиялда. Гьел гьабула респираторияб ва ферментативияб метаболизм. КӀиго серогруппа, жидер цӀарал O1 ва O139 бугел, сабаблъун багъаруна къавуда. Инфектинаби лӀугьуна аслияб къагӀидаялъ бактериял рахараб гьекъолеб лъедасан, гьединлъидал хурхарабги буго санитациялда ва гьигиеналда. ЧорхолӀе ккедал, гьеб уна бакьазул мукозияб хъалалӀе, лӀугьинабула жиб бахарала гӀадамазе диарея ва лагӀдей 2–3 сагӀаталдаса щуго къоялде щун заман иналде. Пероралиял регьидратациониял журанжали ва антибиотикал, фторхинолонал ва тетрациклинал гӀадал, ккола къавуда сах гьабиялъул тӀиритӀарал методаллъун. 
  
  Холераялъул вибрионалъул буго кӀиго горлъараб ДНЦӀ. Цояб ДНЦӀ-ялъ продукатинабула холераялъул токсие (CT), протеин, жинца лӀугьинабулеб цӀикӀкӀараб лъимхӀалаб диарея ("пиринчӀалъул лъимгун стул" хӀисабалда лъалеб). Амма ДНЦӀ-ялъ токсин битӀахъе кодинабуларо, щайгурелъул холераялъул токсиналъул ген босунинабула CTXphi-ялъ (CTXφ), рекъараб бактериофагалъ (вирус). Бактериалияб ДНЦӀ-ялъулӀе ккедал вирусалъ гьабула гӀицӀго токсин.
  
  Биологиял хасиятал 
  V. cholerae гӀемерлъула планктоналъулӀ, жиб бацӀцӀадаб ва цӀамгӀалаб лъелӀ рукӀунел; гьелъул аслулъун  гьединго ккола унтарал ва бактериял гъорлӀ ругел гӀадамал. V. cholerae бактериялъул геном гӀуцӀараб буго кӀиго хромосомаялдаса, тӀоцебеселъул роцен буго 2961149 п.н., гьелъул буго 2770 рикӀкӀиналъулаб рагьараб гӀурхъи, кӀиабилелъул роцен буго 1072315 п.н., гьелъулӀ буго 1115 рикӀкӀиналъулаб рагьараб гӀурхъи.
  
  Морфология 
  
  Грамнегативияб вибрионалъул буго гӀочӀол формаги 1,5–4 × 0,2–0,4 мкм роценги бугел, рачӀтӀанкӀалъухъего гьетӀарал. Багъа-бачарула, буго монотрихиалго  рекъон лъураб рачӀчӀел. ЛӀугьинаруларо спораби ва капсулаби.
  
  Культуралиял хасиятал 
  Ккола Хемоорганогетеротрофлъун, факультативияб анаэроблъун. ГӀемерлъула гӀадатал регьенал сверухълъиялъулӀ, гъункарал регьенал сверухълъиязулӀ лӀугьинарула гуринал, токӀкӀарал, хъахӀилккарал колониял, жидер загӀипабгоопалесцентлъи бугел, лъамаял регьенал сверухълъиязулӀ — дагьабго хӀабургъин ва хъал. ГӀола алкалияб агаралда (элективияб сверухълъи), TCBS-агаралда (регьенаб агар, цадахъ натриялъул тиосульфатгт, цитратги, бромтимолалъулаб хъахӀилабги, сахарозаги ругел — дифференциалиябин диагностическияб сверухълъи V. cholerae-ялъе) гӀола чӀепарал, 2–3 мм диаметралда ругел тӀогьилал колониял гӀадин. Гьабула протеазаби, утилизатинарула карбогьидратал — лактоза, глюкоза, мальтоза, маннит ва сахароза, лӀугьинабула индол, продукатинабула индофенолоксидаза, декарбоксилизатинабулализин ва орнитин, лӀугьинабула  сульфогьидрат.
  
  Антигениял хасиятал 
  V. cholerae бактериялъул буго соматикияб О-антиген ва рачӀчӀелалъул H-антиген (цо-цояз гьединго батӀагьабула капсуларияб К-антиген). О-антигеналъул гӀуцӀиялда рекъон гьеб гьоркьбикьула 155 серогруппаялде. О1 серогруппаялъул (биовары cholerae и eltor) и серогруппы О139  V. cholerae буго къавуда баккизабунжолъун. ТӀоцебесеб серогруппаялъулӀе кколарел патогениял-гурел ва шартӀиял патогениял V. cholerae-язда абула «АГГь-вибрионал»–илан (О1 антигеналъеагглютинация гьабулареб риди). О1 сероруппаялда жаниб, А-, В-, и С-субцобутӀабазул цадахъккеялда рекъон, батӀагьабула 3 серотайпа: Огава (АВ), Инаба (АС) ва Гикошима (АВС). Ахирисеб серотайпа буго кӀиябго цебеселда гьоркьохъеб; гӀемерисез гьеб букӀинго рикӀкӀунеб гьечӀо.
  
  МугъчӀваял
  
  КъватӀисел регӀелал
  
  Copepods and cholera in untreated water
  Vibrio cholerae El Tor N16961 Genome Page
  [hmepage]
  Type strain of Vibrio cholerae at BacDive -  the Bacterial Diversity Metadatabase
  
  Вибрионал
  Грам-негативиял бактериял
  Холера
  1854 соналъ сипатинарурал бактериял