title: Цебесеб кьералъул рагьарал
text: Цебесеб кьералъул рагьарал — кІалъалел цо-цо мацІазда ругел рагьарал гьаракьазул класс. Гьеб класс баян гьабулеб тӀабгӀ ккола мацІалъул бищун борхатаб бакІ цогидалде данде ккун кІалалъул цебесеб рахъалда букІин, калмалъул нух чІедерлъизабичІого. Цересел рагьаразде гьединго цо-цо абула гвангъарал рагьарал абунги, щай гурелъул нахъисеб кьералъул рагьаразде данде ккун гьел дагьабги гвангъун абулел рукІиналъ.
  
  Цере гІагараб кьералъул рагьарал, хІакъикъаталдаги, ккола цебесеб кьералъул рагьаразул цо тайпалъун; цониги мацІалда, лъалеб жо, данде лъоларо цереселги цере гІагаралги рагьарал гІицІго кьерлъиялде балагьун.
  
  Лабиаллъарал цересел рагьарал руго централлъарал, ай жидер артикуляциялда цебе гІагараб кьералъул кколел. Гьеб ккола ХФА-ялъул диаграммаялда лабиаллъарал рагьарал цебесеб кьералъул лабиаллъичӀел рагьараздаса кваранидехун хъваялъе цо гІилла.
  
  ТІубачІеб сияхІ 
  Халкъаздагьоркьосеб фонетикияб алипбаялда жидее хасал ишараби ругел цебесеб кьералъул рагьарал ккола:
   тІасияб борхиялъул цебесеб кьералъул лабиаллъичӀеб рагьараб [i]
   тІасияб борхиялъул цебесеб кьералъул лабиаллъараб рагьараб [y]
   тІасияб борхиялъул цебе гІагараб кьералъул хІалуцинчІеб лабиаллъичӀеб рагьараб [ɪ]
   тІасияб борхиялъул цебе гІагараб кьералъул хІалуцинчІеб лабиаллъараб рагьараб [ʏ]
   тІасияб-гьоркьохъеб борхиялъул цебесеб кьералъул лабиаллъичӀеб рагьараб [e]
   тІасияб-гьоркьохъеб борхиялъул цебесеб кьералъул лабиаллъараб рагьараб [ø]
   гьоркьохъеб борхиялъул цебесеб кьералъул лабиаллъараб рагьараб [ø̞]
   гъоркьияб-гьоркьохъеб борхиялъул цебесеб кьералъул лабиаллъичӀеб рагьараб [ɛ]
   гъоркьияб-гьоркьохъеб борхиялъул цебесеб кьералъул лабиаллъараб рагьараб [œ]
   гъоркьияб борхиялъул цебесеб кьералъул хІалуцинчІеб лабиаллъичӀеб рагьараб [æ]
   гъоркьияб борхиялъул цебесеб кьералъул лабиаллъичӀеб рагьараб [a]
   гъоркьияб борхиялъул цебесеб кьералъул лабиаллъараб рагьараб [ɶ]
  
  ХФА-ялда гьединго руго жидее хасал ишараби гьечІел цересел рагьарал:
   тІасияб борхиялъул цебесеб кьералъул цебе цутІараб рагьараб [yʷ]
   тІасияб борхиялъул цебесеб кьералъул хІалуцинчІеб цебе цутІараб рагьараб [ʏʷ]
   тІасияб-гьоркьохъеб цебесеб кьералъул цебе цутІараб рагьараб [øʷ]
   гьоркьохъеб борхиялъул цебесеб кьералъул лабиаллъичӀеб рагьараб [e̞] яги [ɛ̝]
   гьоркьохъеб борхиялъул цебесеб кьералъул лабиаллъараб рагьараб [ø̞] яги [œ̝]
   гьоркьохъеб борхиялъул цебесеб кьералъул цебе цутІараб рагьараб [ø̞ʷ] яги [œ̝ʷ]
   гъоркьияб-гьоркьохъеб борхиялъул цебесеб кьералъул цебе цутІараб рагьараб [œʷ]
  
  Артикуляцибгун цересел рагьарал
  
  Цебехун бугеб рагьараб гьаракьалъе гьабулеб асар
  
  ХІужжаби
  
  Кьерлъиялда рекъон рагьарал
  Фонология