title: Вабаъ
text: Вабаъ — загьаб инфекционияб унти, жиб карантиниял инфекциязде гъорлӀе кколеб, кутакалда захӀматаб гӀаммаб хӀалалда унеб, леталлъиги борхатаб бахиналъул даражаги цӀикӀкӀараб. Гьеб Yersinia pestis бактериялъ баккизабула. Симптомазде гъорлІ уна сири, загІиплъи ва бетІер унти. ГІемерисеб гьаб байбихьула инфекхиналдса цо–анкьго къойидаса. Вабаъалъул буго лъабго батІияб тайпа, гьезул щибалъ зарал гьабула къаркъалаялъул батІи-батІиял бутІабазе ва загьирлъизарула гьезда рекъарал симптомал. Пневмоникияб вабаъалъ зарал гьабула гьуърузе, лІугьинабула хІухьел цІай захІмалъи, хъегІи ва куаранда унти; бубонияб вабаъалъ заралгъинарула лимфатикиял гарцІцІал, гьел гьорозарун; септицемикияб вабаъалъ заралгъинабула би ва рачине бегьула ххамал чІегІерлъиялде ва хвеялде.
  
  Бубонияб ва септицемикияб вабаъ гІемерисеб тІибитІула чІутІуз хІанчІигун яги инфекхарал хІайваназулгун контакт бугони. Пневмоникияб вабаъ гІемерисеб кьола гІадамазда гьоркьоб гьаваялдасан инфекхарал къатІрабигун. Диагноз лъола лимфатикиял гарцІцІазда, бидулІ яги ахтуялъулІ бактерия балагьиялдалъун.
  
  Жидее цІикІкІараб риск бугел гІадамал вакцинхинаризе бегьула. Пневноминикияб вабаъалъ унтарал сахлъизаризе бегьула профилактикиял дарабаздалъун. Инфекхинаби бугони сахлъизариялъе хІалтІизарула антибиотикал ва кумекалъулаб терапия. ГІемериселъ антибиотиказде гъорлІе уна гентамициналъулги фторхинолоналъулги комбинация. Дару-саба гьабигун хвеялъул риск буго гІага-шагарго 10%, гьеб гьечІони — гІага-шагарго 70%.
  
  ТІолго дунялалда щибаб лъагІалида жаниб регистратула вабаъ унтиялъул 600 вакъигІат. Тарихалда жаниб лъала чанго кІудияб эпидемия багъари, гьезда гьоркьоб бищун машгьураб букІана XIV гІасруялда ЧІегІераб хвел, жиндир хІасилалда 50 миллионалдаса цІикІкІун чи хвараб.
  
  РагӀул этимология 
  Этимологияб рахъалъ, вабаъ абураб рагӀи буго бачӀараб гӀараб мацӀалъул وَبَاء рагӀудаса. ГӀараб мацӀалда гьеб унтиялъе хӀалтӀизабула вабаъ рагӀул синоним — тӀагӀун (); гӀарабалда жибго вабаъ рагӀул магӀна буго унти гуребги, эпидемия абунги.
  
  ГІаламатал ва симптомал
  
  Бубонияб вабаъ
  
  Септицемияб вабаъ
  
  Пневмонияб вабаъ
  
  ГІилла
  
  Диагностика
  
  Профилактика
  
  Вакцинация
  
  Хехаб диагностика
  
  Сахлъизаби
  
  Эпидемиология
  
  Биолгияб ярагъ
  
  Ралагье гьединго
  
  ХІужжаби
  
  ТІадеги цІалиялъе
  
  КъватІисел регІела
  
   WHO Health topic
   CDC Plague map world distribution, publications, information on bioterrorism preparedness and response regarding plague
   Symptoms, causes, pictures of bubonic plague
  
   
  Airborne diseases
  Bacterium-related cutaneous conditions
  Biological weapons
  Epidemics
  Insect-borne diseases
  Rodent-carried diseases
  Зоонозал
  Zoonotic bacterial diseases
  Cat diseases
  Wikipedia medicine articles ready to translate