title: Данте Алигйери
text: Данте Алигйери ( , ), батизе бегьула, хъанч балелъул Дуранте ди Алигйеро дельи Алигйери  ва гІемерисве цо Данте абун рехсолев;  – 1321, Равенна, Папал пачалихъ)— итал шагІир, хъвадарухъан, философиячи, пикручи, адабияб итал мацІалъе кьучІ лъуразул цояв. Гьесул Илагьияб комедия, оригиналлалда жибго Коммедия (, гьанжесеб итал: Commedia) ва хадуб илагьияб абун Джованни Боккаччоца эпитет кьураб, рикІкІуна Гьоркьохъел гІасрабазул бищун кІвар бугел поэмабазул цояблъун ва итал мацІалда бугеб бищун кІудияб адабияб асарлъун.
  
  Данте машгьур вуго гІемерисел шигІраби латин мацІалда хъван, гьел цохІо лъай бугел гІадамазе гурони цІализе щолареб заманалда жинца адабияталда гІадатаб халкъияб мацІ хІалтІизабизе байбихьиялъ. Гьесул De vulgari eloquentia (Халкъияб мацІалъулъ пасихІлъиялъул хІакъалъулъ) букІана тІоцебесеб гІелмия хІалтІи халкъияб мацІ цІуну хъвараб. Гьес жидирго La Vita Nuova (ЦІияб гІумру, 1295) ва Илагьияб комедия гІадал асаразулъ тосканаялъулаб сверел хІалтІизабиялъ кумек гьабуна жакъасеб къоялде стандартияб итал мацІ гІуцІизе. Гьесул хІалтІиялъ гьабуна прецедент, жинда хадур Петрарка ва Боккаччо гІадал машгьурал итал хъвадарухъаби рилІунел рукІараб.
  
  Дантеца цІакъ кІудияб роль хІана  итал адабият цебетІеялъе. Гьес жужахІалъул, пургаториялъул ва алжаналъул гьабураб сипат лъугьана гъираялъул иццлъун БакътІерхьул гьунарлъиялъул ва адабияталъул дагьабги гІатІидаб горсвериялъе. Гьеб гуребги, рикІкІуна Данте тІоцевесев хурхараб лъабмухъил рифмаялъул (terza rima) схвема хІалтІизабурав чилъун. Гьесда абула итал мацІалъул "эмен"–илан, ва Италиялда гьесде гІемерисеб абула  ("тІадегІанав шагІир") абунги. Данте, Петрарка ва Боккаччо итал адабияталъул  ("лъабго таж") абун кІодо гьарула.
  
  Цебесеб гІумру
  
  Лъайщвей ва поэзия
  
  Флоренция ва сиясат
  
  Флоренциялдаса къватІиве витІи
  
  Хвел ва вукъи
  
  Ирс
  
  Гьунар
  
  "ЦІияб гІумру"
  
  "Илагьияб комедия"
  
  Анализ
  
  Маданияталде асар
  
  Библиография
  
  ХІалтІабазул сияхІ
  Дантел бищун кІвар бугел хІалтІаби руго хадусел
   Il Fiore ва Detto d'Amore (1283–7)
   La Vita Nuova ("ЦІияб гІумру", 1294)
   De vulgari eloquentia ("Халкъияб мацІалъулъ пасихІлъиялъул хІакъалъулъ", 1302–5; латин мацІалда эссе)
   Convivio ("Банкет", 1307)
   De Monarchia (1313; Дунялияб ва динияб хІакимлъиялъул хІакъалъулъ трактат, латиналда)
   Divine Comedy (1320)
   Эклогал (1320)
   Quaestio de aqua et terra ("Лъел ва ракьалъулъ хІакъалъулъ суал", 1320; гьоркьохъел гІасрабазулаб космологиялда проблемабазул бахІс, латиналда)
   Le Rime (гьанжесел критиказ бакІарараб)
  
  Гьунарлъиялда
  
  Ралагье гьединго
  
  Баянал
  
  Цитатаби
  
  ХІужжаби 
  
   
   Teodolinda Barolini (ed.). Dante's Lyric Poetry: Poems of Youth and of the 'Vita Nuova. University of Toronto Press, 2014.
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   Guénon, René (1925). The Esoterism of Dante, trans. by C.B. Berhill, in the Perennial Wisdom Series. Ghent, NY: Sophia Perennis et Universalis, 1996. viii, 72 p. N.B.: Originally published in French, entitled L'Esoterisme de Danté, in 1925. 
  
   КъватІисел регІелал 
  
   
   
   
   
   
   Works by Dante Alighieri at One More Library (Works in English, Italian, Latin, Arabic, German, French and Spanish)
   
   The Dante Museum in Florence: his life, his books and a history & literature blog about Dante
   The World of Dante multimedia, texts, maps, gallery, searchable database, music, teacher resources, timeline
   The Princeton Dante Project texts and multimedia
   The Dartmouth Dante Project searchable database of commentary
   Dante Online manuscripts of works, images and text transcripts by Società Dantesca Italiana
   Digital Dante – Divine Comedy with commentary, other works, scholars on Dante
   Open Yale Course on Dante by Yale University
   DanteSources project about Dante's primary sources developed by ISTI-CNR and the University of Pisa
   Works Italian and Latin texts, concordances and frequency lists by IntraText
   Dante Today citings and sightings of Dante in contemporary culture
   Bibliotheca Dantesca journal dedicated to all tendencies in Dante studies
   Edmund Garratt Gardner (1908). "Dante Alighieri". In Catholic Encyclopedia. 4. New York: Robert Appleton Company.
   Arthur John Butler (1911). "Dante". In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. 7.' (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 810–817.
  
   
  1265 соналъ гьарурал
  1321 соналъ хварал
  XIV гІасруялъул итал шагІирзаби
  XIV гІасруялъул итал хъвадарухъаби
  XIV гІасруялъул латин хъвадарухъаби
  XIV гІасруялъул Флоренциялъул Республикаялъдаса гІадамал
  АптекачагІи
  Католикиял шагІирзаби
  Насраниял хъвадарухъаби
  Флоренциялъул маданият
  ДемонологиячагІи
  Эпосиял шагІирзаби
  Италиялъул къватІире гъурал
  Итал мацІалъул хъвадарухъаби
  Итал хъвадарухъаби бихьинал
  Итал сиясиял философиячагІи
  Гъоркьохъел гІасрабазул латин шагІирзаби
  Флоренциялдаса сиясатчагІи
  СонетачагІи
  Флоренциялдаса хъвадарухъаби