title: Хунзахъ мухъ
text: Ху́нзахъ мухъ — Дагъистаналда гъорлӀ бугеб административиябгин территориалияб цвел ва мухъалъул статус бугеб муниципалияб гӀуцӀи. Буго Дагъистаналъул бакътӀерхьуда, Авариялъул централияб рахъалда, мухъалъул гӀурхъи цураб буго анкьго авар мухъалъулгун. Хунзахъ мухъ ккола аваразул мухъазул цояб ва гӀатӀилъиялъул рахъалъ гьезда гьоркьоб анцӀила кӀиабилеб, Дагъистаналъул цогидал мухъазда гьоркьоб — 35-абилеб; мухъалъул гӀатӀилъи буго 551,91 квадратияб километр.
  
  Тарихияб рахъалъ гьанжсеб Хунзахъ мухъалъул территория букӀана Авар пачалихъалъул центерлъун, Хунзахъ букӀана тахшагьарги. Хунзахъ мухъалъул ракӀилъун буго тарихияб болмухъ МагӀарухъ, гъорлӀе рачуна гьединго Хьиндаллъиялъул ва Нахъахьиндаллъиялъул территориязул бутӀабиги. Жибго Хунзахъ мухъ гӀуцӀана 1929 соналъул 3 юналда, букӀараб Хунзахъ кантуналъул бакӀалда.
  
  Административияб планалда Хунзахъ мухъ бикьула къоло ункъго муниципалияб гӀуцӀиялде, гьезул 15-ялъул буго росдал боялъул статус, 9 буго жибго росу. Гьез  гъорлӀе бачуна 61 чӀел-бакӀ, гьенирго гьоркьор мухъалъул анклавалги. Мухъалъул административияб марказ буго Хунзахъ.
  
  Агьлулъиялъул къадаралъул рахъалъ Хунзахъ мухъ буго 29 бакӀалда, гьенив гӀумру гьабун вуго 33 019 чи; мухъалъул кьибилаб халкълъун ккола аварал. Кинабниги агьлулъи буго росдалаб. Мухъ ккола авар мацӀалъул шималияб тӀадкаламалъул хундерил сверел тӀибитӀараб ареаллъун.
  
  География
  
  Бугеб бакӀ 
  Хунзахъ мухъ буго Дагъистаналъул бакьулъ бутӀаялда, Авар ва ГӀандигӀоралъул жаниблъиязда гьоркьоб. МахӀачхъалаялдаса Хунзахъ мухъалде рачӀине буго 140 км.
  
  Хунзахъ мухъалъул гурхъаби руго аваразул анкьго мухъалъулгун: шималияб рахъалда Бакълъул ва Унсоколо мухъалгун, бакъбаккуда Хьаргаби мухъгун, жанубияб бакъбаккул рахъалда Гъуниб жанубияб рахъалда Шамилил мухъалгун, бакътӀерхьуда ГӀахьвахъ ва Болъихъ мухъалгун.
  
  Рельеф
  
  Жанисел лъинал
  
  Климат
  
  ТӀабигӀат
  
  Тарих
  
  НекӀсияб заман
  
  Сариралъул ва Нуцаллъиялъул заман
  
  Имаматалда гъорлъ
  
  Россиялъул империялда гъорлъ
  
  Совет хӀукуматалъул заманалда 
  1921 Авар сверухълъи ана Дагъистаналъул АССР-алде гъорлъе.
  
  1928 соналъул 22 ноябралда Дагъистаналъул АССР кантоназде бикьун, округал риххизаруна. Авар сверухълъиялъул гьабуна Хунзахъ кантон. 1929 соналъул 3 июналда Хунзахъ кантон хисизабуна Хунзахъ мухъалде
  
  Демография 
  
   Миллияб гӀуцӀи
  Хунзахъ мухъалъул халкъ ккола аварал.
  
  Территориалияб гӀуцӀи 
  Административиябгин территориалияб гӀуцӀиялда жаниб Хунзахъ мухъалъ гъорлӀе рачуна росдал боял ва росаби..
  
  БакӀалъулаб жинцаго нухмалъи гьабиялда жаниб гьебго цӀар бугеб муниципалияб мухъалъ гъорлӀе бачуна росдал поселениялъул статус бугеб 24 муниципалияб гӀуцӀи, жал росдал боязе ва росабазе данде кколел.
  
  Росаби
  ЛъаратӀа мухъалда буго 61 росдалаб чӀел-бакӀ.
  
   Хъутаби
  
  Хунзахъ мухъалъул хадусел росаби ккола анклаваллъун:
  ГӀархъида ва Сентухъ —  Хасавхъала мухъалда; 
  ГӀакаро, ГӀархъида ва ХачтӀа — Гелбахъ мухъалда;
  ГӀондокъори ва Нуси — Дибирилросу мухъалда
  ГӀарада, Ахтини, Квами, БагӀараб Росу ва Самилахъ — Турхъалиб мухъалда.
  
  Карта
  
  Экономика
  
  Росдал магӀишат
  
  Туризм
  
  Маданият
  
  Спорт
  
  Машгьурал бакӀал 
   БакьайчӀиса ЧӀанкӀал рукъ-музей;
   ГанчӀил щурун;
   Къарадахъ къварилъи;
   Макьасда рагӀал;
   МочӀохъ хӀор;
   Тарихалъулабгин бакӀлъаялъул музей;
   Тобтил чвахеро;
   ГӀарани хъала;
   "ХъахӀал къункъарби" мемориалияб комплекс;
   ЦӀадаса ХӀамзатил мемориалияб рукъ-музей.
  
  Галерея
  
  Машгьурал гӀадамал 
  Хунзахъ мухъалда гьарурал:
  
  МугъчӀваял
  
  Баянкьелал
  
  Иццал
  
  РегӀелал 
  
   Дагъистаналъул муниципалитетал МГӀ "Хунзахъ мухъ"
   Хунзахъ мухъалъул сайт
   Мухъалъул администрациялъул расмияб сайт
   Дагъистаналъул Жумгьурияталъул Президентасул расмияб сайт: Хунзахъ мухъ
    казият «Росдал захӀматчи»
   Хунзахъ мухъалъул 90 сон тӀубялда хурхун тадбир
  
  Авариялъул мухъал
  Дагъистаналъул мухъал