title: ГӀанди сверухълъи
text: ГӀанди сверухълъи () — Дагъистаналъул вилаяталда ва Совет Дагъистаналда гъорлӀ букӀараб административияб цвел (округ), жиб 1861–1928 соназда букӀараб. Административияб центер букӀана Болъихъ.
  
  Тарих 
  Дагъистаналъул вилаяталда гъорлӀ ГӀанди сверухълъи гӀуцӀана 1861 соналъ, гӀурусаз 1858–1859 соналъ оккупатинарурал Авар болмухъаздаса  1921 соналъ гьеб ана Совет Дагъистаналде гъорлӀе.
  1926 соналъул декембералда сверухълъиялъул жанубияб рахъ батӀа гьабун гӀуцӀана Эчеда район. 1928 ноябралда Дагъистаналъул АССРалда гьабуна кантуниябе рикьи ва киналго сверухълъаби гӀадин, ГӀанди сверухълъиги тӀагӀинабуна.
  
  Административияб рикьи 
  1895 соналъ сверухълъиялда букӀана 7 наиблъи: ГӀанди (центр — ГӀанди), Бакълъул (центр — МелъелтӀа), ЦӀунтӀа (центр — Кидеро), КӀкӀаратӀа (центр — КӀкӀаратӀа), Технуцал (центр — Болъихъ), ТӀинди (центр —  ТӀинди), Ункъракьгин ЧӀамал (центр —  Гьаквари).
  
  1899 соналъ гӀуцӀана 3 бутӀа: Бакълъул, КӀкӀаратӀа–Технуцал ва Ункъракь–ЦӀунтӀа.
  
  Демография
  
  Россиялъул империялъул ценз (1897) 
  1897 соналъул Россиялъул империялъул агьлулъиялъул къадар рикӀкӀиналъул бяназда рекъон, Авар сверухълъиялъул агьлулъи букӀана 49 628 чи, гьезул 24 537 бихьинчи ва 25,091 чӀужугӀадан. Халкъалъул цӀикӀкӀанисезул рахьдал мацӀлъун букӀана Авар.
  
  Сверухълъиялъул марказ Болъихъ гӀумру гьабун вукӀана 1225 чи.
  
  Кавказияб Календар (1917) 
  Кавказияб Календаралъул 1917 соналъулаб басмаялда рекъон, 1916 соналъ Авар сверухълъиялда гӀумру гьабун вукӀана 57 875 чи, гьезул 29 747 бихьинчи ва 28 128 чӀужугӀадан, гьел киназдасаго 56 950 чи вукӀана кидаго гӀумру гьабун вугев, 925  чи вукӀана заманалъ чӀарав:
  
  Баянкьелал
  
  МугъчӀваял 
  
  Дагъистаналъул вилаяталъул сверухълъаби
  Дагъистаналъул АССРалъул сверухълъаби