title: Дагъистаналъул вилаят
text: Дагъистаналъул вилаят  — Россиялъул империялъул ва Совет Россиялъул административиябгин территориалияб гӀуцӀи, жиб шималиябгин бакъбаккул Кавказалда букӀараб, ГӀурахъа шималалдехун. Административный центер букӀана Темир-Хан-Шура.
  
  Тарих
  Россиялъул империялъул административияб цвел хӀисабалда Дагъистаналъул вилаят гӀуцӀана 1860 соналъул 30 маялда Чор губерниялдаса (1846 соналъ гӀуцӀун букӀараб). Вилаяталъул марказлъун 1866 соналде щвезегӀан букӀана Чор шагьар, 1866 соналдаса — Темир-Хан-Шура.
  
  Вилаяталъул бетӀерлъуда вукӀана россиялъул рагъулав губернатор.
  
  География 
  БукӀана Кавказалъул бетӀераб щобалъул шималиябгин бакъбаккул рахъалда ва Каспий ралъадалъул бакътӀерхьул рагӀаллъуда.
  
  Административияб рикьи 
  
  1860 соналъ Дагъистаналъул вилаяталъул букӀана хадусеб административияб рикьи:
   Авар нуцаллъи
   Гъуниб сверухълъи
   Дарги сверухълъи
   Чор шагьаралъул нухмалъи
   Гъумекиб сверухълъи
   Хайдакъгин Табсаран сверухълъи
   Курал ханлъи
   Магьдилазул ханлъи
   Сулахъ наиблъи
   Самур сверухълъи
   Таргъуялъул шамхаллъи
  
  1861 соналъ гӀуцӀана ГӀанди сверухълъи. 1863 соналъ тӀагӀинабуна Чор шагьаралъул нухмалъи. 1864 соналъ Аварское ханлъи ликвидинабуна, гьелъул бакӀалда гӀуцӀанаАвар сверухълъи. 1866 соналъ Курал ханлъи буссинабуна сверухълъиялде. 1867 соналъ тӀаӀгӀинаруна Магьдилазул ханлъи, Сулахъ наиблъи ва Таргъуялъул шамхаллъи, гӀуцӀана Темир-Хан-Шура сверухълъи.
  
  XX гӀасруялъул байбихьуда вилаяталда гъорлӀ букӀана 9 сверухълъи, жиб наиблъиязде бикьараб, 3 шагьар ва 1214 цогидаб чӀел-бакӀ:
  
  Гьединаб административияб рикьи букӀана 1921 соналъ вилаят ликвидинабизегӀан.
  
  Гьералдика
  
  Ралагье гьединго 
   Дагъистан
  
  МугъчӀваял 
  Комментариял
  
  Иццал
  
   
  Дагъистаналъул тарих