title: Сасанилазул империя
text: Сасанилал яги Сасанилазул империя, официалго Ираниязул империя хӀисабалда лъалеб (гьоркь. парс: 𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩 Ērānshahr/Эраншагьр), ва гьединго жинда ЦӀияб Парс империя–йилан тарихчагӀаз абулеб, — ахирисеб парс империялъулаб наслу бусурбабаз VII гӀасруялъул бащалъуда улка бахъилалде цебе букӀараб. Сасанилазул наслуялдаса цӀар бачӀараб гьеб пачалихъ букӀана ункънусго соналдаса цӀикӀкӀун заманалъ 224 соналдаса 651 соналде щвезегӀан, гьелъ гьебги ккола бищун гӀумру халатаб парс наслулъун. Сасанилазул империялъ хисана Парфиязул империя ва ираниял рукӀахъинаруна суперкъуватлъун хадусеб антиклъиялда, жиндирго мадугьалихъаб тушман Румалъугин-Бизантиялъул Империяялда цадахъ бищун кутакаб пачалихъ хӀисабалда.Сасанилазул империялъе кьучӀ лъуна  I Ардаширица, гье вукӀана локалияв ираниязул бетӀер, жив хӀакимлъуде вачӀарав Парфия жанисел къацандиязги Румалъулгун рагъазги загӀиплъидал. Парфиялъул ахирисев шагьиншагь  Артабанус IV 224 соналъ Гьормоздганалъул рагъулъ къезавидал, гьес кьучӀ лъуна Сасанилазул пачалихъалъе ва Ираналъул ракьалги гӀатӀид гьарун Гьахаманилазул империялъул ирс букӀахъинабизе ният гьабуна. Жиндир гӀатӀилъиялъул ва къуваталъул завалалде Сасанилазул империялъ гъорлӀе рачунаан тӀабанго гьанжесел Иран ва ГӀиракъ, ва тӀибитӀараб букӀана бакъбаккул Ракьдагьоркьобралъадлъиялдаса (Анатолияги  Мисриги гъорлӀе бачун) Пакистаналде щвезегӀан, жанубияб ГӀарабистаналъул бутӀаялдаса Кавказалде ва Гьоркьохъеб Азиялде щвезегӀан.
  
  ЦӀар
  
  Тарих
  
  ХӀукумат
  
  Мадугьалихъал пачалихъалгун хурхенал
  
  ЖамгӀият
  
  Маданият
  
  Экономика
  
  Дин
  
  МацӀ
  
  Ирс ва кӀвар
  
  Хронология
  
  Ралагье гьединго
  
  Баянал
  
  ХӀужжаби
  
  Библиография
  
   G. Reza Garosi (2012): The Colossal Statue of Shapur I in the Context of Sasanian Sculptures. Publisher: Persian Heritage Foundation, New York.
   G. Reza Garosi (2009), Die Kolossal-Statue Šāpūrs I. im Kontext der sasanidischen Plastik. Verlag Philipp von Zabern, Mainz, Germany.
   
   
   
   Börm, Henning (2008). "Das Königtum der Sasaniden - Strukturen und Probleme. Bemerkungen aus althistorischer Sicht." Klio 90, pp. 423ff.
   Börm, Henning (2010). "Herrscher und Eliten in der Spätantike." In: Henning Börm, Josef Wiesehöfer (eds.): Commutatio et contentio. Studies in the Late Roman, Sasanian, and Early Islamic Near East. Düsseldorf: Wellem, pp. 159ff.
   Börm, Henning (2016). "A Threat or a Blessing? The Sasanians and the Roman Empire". In: Carsten Binder, Henning Börm, Andreas Luther (eds.): Diwan. Studies in the History and Culture of the Ancient Near East and the Eastern Mediterranean. Duisburg: Wellem, pp. 615ff.
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   * 
   
   
   
   
  
   
   
   
   Howard-Johnston, James: "The Sasanian's Strategic Dilemma". In: Henning Börm - Josef Wiesehöfer (eds.), Commutatio et contentio. Studies in the Late Roman, Sasanian, and Early Islamic Near East, Wellem Verlag, Düsseldorf 2010, pp. 37–70.
   
  
   
   
   
   
   
   
   
   Rawlinson, George, The Seven Great Monarchies of the Ancient Eastern World: The Seventh Monarchy: History of the Sassanian or New Persian Empire, IndyPublish.com, 2005 [1884].
   Sarfaraz, Ali Akbar, and Bahman Firuzmandi, Mad, Hakhamanishi, Ashkani, Sasani, Marlik, 1996. 
   
   
   Parviz Marzban, Kholaseh Tarikhe Honar, Elmiv Farhangi, 2001. 
   
   
   
    
  
   
   
   
   
   
   Stokvis A.M.H.J., Manuel d'Histoire, de Généalogie et de Chronologie de tous les Etats du Globe depuis les temps les plus reculés jusqu'à nos jours, Leiden, 1888–1893 (ré-édition en 1966 par B.M.Israel)
   
   
   Wiesehöfer, Josef: The Late Sasanian Near East. In: Chase Robinson (ed.), The New Cambridge History of Islam vol. 1. Cambridge 2010, pp. 98–152.
   Yarshater, Ehsan: The Cambridge History of Iran vol. 3 p. 1 Cambridge 1983, pp. 568–592.
  
  ТӀадеги цӀалиялъе
  
   
   Michael H. Dodgeon, Samuel N. C. Lieu. The Roman Eastern frontier and the Persian Wars (AD 226-363). Part 1. Routledge. London, 1994 
   
   Labourt, J. Le Christianisme dans l'empire Perse, sous la Dynastie Sassanide (224-632). Paris: Librairie Victor Lecoffre, 1904.
   
    (Original from the Bavarian State Library)
    (Original from the New York Public Library)
  
  КъватӀисел регӀелал
  
   Sasanika: the History and Culture of Sasanians
   Sasanian rock reliefs, Photos from Iran, Livius.
   Sasanian Dynasty entry in the Encyclopædia Iranica
   The Sassanians The Sassanians by Iraj Bashiri, University of Minnesota.
   The Art of Sassanians, on Iran Chamber Society
   ECAI.org The Near East in Late Antiquity: The Sasanian Empire
   Google Book on Roman Eastern Frontier (part 1)
   A Review of Sassanid Images and Inscriptions, on Iran Chamber Society
   Sassanid crowns
   Sassanid coins
   Sassanid textile
   Islamic Metalwork The continuation of Sassanid Art
   Sasanians in Africa in Transoxiana 4.
   Ctesiphon; The capital of the Parthian and the Sassanid empires, on Iran Chamber Society
   Islamic Conquest of Persia
   Pirooz in China, By Frank Wong
   The Sassanian Empire  BBC – Radio 4 In Our Time programme (available as .ram file)
   The Sassanian Empire: Further Reading
   Iranologie History of Iran Chapter V: Sasanians
   History of Iran on Iran Chamber Society
   Livius articles on ancient Persia
   Richard Frye "The History of Ancient Iran"
   Iransaga: Persian arts through the centuries
   Christianity in Ancient Iran: Aba & The Church in Persia, on Iran Chamber Society
   iranchamber.com
  
   
  Суперкъуватлъиял
  ГӀиракъалъул некӀсияб тарих
  Гъокьохъел гӀасрабузал ГӀиракъ
  НекӀсияб Анатолия
  ГъоркьогӀасрулъилъул Анатолиялда пачалихъал
  Абхазиялъул тарих
  Дагъистаналъул тарих
  Чоралъул тарих
  Гуржистаналъул некӀсияб тарих
  Гъокьохъел гӀасрабузал Гуржистан
  Афгъанистаналъул некӀсияб тарих
  Пакистаналъул некӀсияб тарих
  Гьоркьохъеб Азиялъул тарих
  НекӀсияб Сурия
  Шамалъул тарих
  Ираналъул империял ва парччахӀлъиял
  НекӀсияб Армения