title: Canarias
text: Canarias ye un archipielago en l'Oceano Atlantico situato en o norte d'Africa que forma antimás una d'as comunidatz autonomas d'Espanya.
  
  L'archipielago ye formato por siet islas: Tenerife, La Palma, La Gomera y El Hierro que forman a provincia de Santa Cruz de Tenerife, y Gran Canaria, Fuerteventura y Lanzarote que forman a de Las Palmas, antimás de seis islotz que se claman Alegranza, Graciosa, Montaña Clara, Lobos, Roque del Este y Roque del Oeste.
  
  En 2019, Canarias teneba una población de 2.153.389 habitants, con una densidat de 287,39 habitants per km2, lo que la convierte en a uitena comunidat autonoma mas poblada d'Espanya. A suya población se concentra mayoritariament en as dos islas capitals: arredol d'o 43 % en a isla de Tenerife y lo 40 % en a isla de Gran Canaria.
  
  As Islas Canarias, especialment Tenerife, Gran Canaria, Fuerteventura y Lanzarote, son un important destín turistico, con mas de 12 millons de vesitants per anyo. Isto se debe a las suyas plachas, clima subtropical y importants atractivos naturals, especialment Maspalomas en Gran Canaria, o Parque Nacional d'o Teide y lo Teide (Patrimonio d'a Humanidat) en Tenerife. O Teide ye a montanya mas alta d'Espanya y lo tercer vulcán mas alto d'o mundo, mediu dende la suya base en o fondo de l'oceano. As islas tienen veranos calidos y hibiernos lo pro calidos como pa que lo clima sía tecnicament tropical a livel d'a mar. A cantidat de precipitación y lo livel de moderación maritima vareyan seguntes a ubicación y la elevación. L'archipielago incluye arias verdes y arias deserticas. As altas montanyas d'as islas son ideyals pa la observación astronomica, ya que se troban per dencima d'a capa d'inversión de temperatura. Como resultau, l'archipielago conta con dos observatorios profesionals: l'Observatorio d'o Teide en a isla de Tenerife y l'Observatorio d'o Roque de los Muchachos en a isla de La Palma.
  
  En 1927, a provincia de Canarias se dividió en dos provincias. En 1982 se constituye la comunidat autonoma de Canarias. As ciudatz de Santa Cruz de Tenerife y Las Palmas de Gran Canaria son, conchuntament, a capital d'as islas. Ixas ciudatz son tamién, respectivament, as capitals d'as provincias de Santa Cruz de Tenerife y Las Palmas. Las Palmas de Gran Canaria ha estau la ciudat mas gran de Canarias dende 1768, fueras de per un breu periodo en o decenio de 1910. Entre a división territorial d'Espanya de 1833 y 1927, Santa Cruz de Tenerife estió la sola capital de Canarias. En 1927 s'ordenó per decreto que la capital d'as Islas Canarias se repartise entre dos ciudatz, apanyo que perdura dica hue. A tercera ciudat mas gran d'as Islas Canarias ye San Cristóbal de La Laguna  en Tenerife. En ista ciudat tamién se troba lo Consello Consultivo de Canarias, que ye lo maximo organo consultivo de Canarias.
  
  Toponimia 
  O nombre Islas Canarias prebablement se deriva d'o nombre latín Canariae Insulae, que significa "Islas d'os cans". Seguntes l'historiador Plinio o Viello, a isla Canaria auespaba grans multitutz de cans de muit gran grandaria.
  
  Clima 
  O clima subtropical de Canarias ye agradable mientres tot l'anyo a resultas d'a suya proximidat con o Tropico de Cáncer entre los paralelos 27 y 29, lo que le ha valiu a l'archipielago la embotada d'as Islas d'a Eterna Primavera u Islas Afortunadas. A Corrient de Canarias, de contino fresca, parti d'a Corriente d'o Golfo, equilibra as temperaturas, y los aires alisios d'o nord-este en a suya mayoría mantienen aluenyadas as masas d'aire calient d'o l'amanau Sahara y, bella vegada, trayen precipitacions, especialment en as costas d'o norte d'as islas. Una excepción ye la condición climatica conoixida como as islas como Calima (en aragonés gallín), que traye aire ixuto y calient con arena fina d'o Sahara a las islas quan bufa l'aire d'o sudeste. Basicament, se puede fer una distinción entre una estación ixuta de verano y una estación pleviosa d'hibierno; as rechions d'o sud d'as islas son mas ixutas que las d'o norte. En as rechions costeras, as temperaturas meyas de verano tasament superan os 25 °C, d'hibierno rondan os 18 °C.
  
  Amás, existe una dependencia significativa d'o clima d'a topografía d'as islas. Asinas, os aires alisios d'o nord-este tienen un influxo significativo en as islas occidentals altas, o nord-este d'as quals ye significativament mas humido y fredo que lo sud per mor d'a fuerte formación de boiras en as montanyas. Dau que as diferencias d'altitut en estas islas son muit grans en comparanza con a redolada, existen redoladas climaticas verticals que se pueden diferenciar clarament. Istas van dende as rechions costeras ixutas y calidas dica las redoladas humidas y frescas y, per tanto, a ormino boscosas, y las redoladas fredas y ixutas con un clima parcial d'alta montanya. Os aires alisios tienen poco influxo en as islas planas de Lanzarote y Fuerteventura, que tienen un clima arido. Amás, en totas as islas existen microclimas con una gran variedat de plantas en redoladas de fundos congostos y altas cinglas.
  
  Historia 
  As islas Canarias yeran habitadas antis d'a conquiesta europea per os guanches. Lo termin guanche ye propiament lo chentilicio d'os aborichens de Tenerife, encara que lo suyo emplego s'ha extendiu pa denominar a los antigos habitants de tot l'archipielago, entroncaus etnica y culturalment con os berbers d'o norte d'Africa. Antis d'a incorporación a la Corona de Castiella, no existiba una unidat politica, sino que en cada isla existiban quantas tribus u reinos independients os uns d'os atros.
  
  A conquiesta d'as islas Canarias per parti d'a Corona de Castiella duró quasi cient anyadas, de 1402 a 1496, suposó la desaparición de gran parti d'os elementos d'a cultura aborichen en totas as islas, a conversión a lo cristianismo d'os suyos habitants y lo mezclizache entre colonos y población local.
  
  Dimpués d'a conquiesta, os castellanos imposoron un nuevo modelo economico, basau en o monocultivo: a canya de zucre. L'obchectivo d'a Corona castellana de convertir as islas en un motor de cautivo requeriba una man d'obra muito mayor. Isto s'aconsiguió a traviés d'una practica brutal d'esclavización, no nomás d'os indichenas canarios, sino tamién d'un gran numero d'africans que estioron levaus per a fuerza dende l'Africa subsahariana.
  
  O metodo de reubicación forzosa d'africans en as Islas Canarias pa proporcionar man d'obra intensiva, a primera vegada que s'heba intentau, estió visto con buenos uellos per atras potencias europeas y estió l'inspiración dezaga d'a tracta transatlantica d'esclaus per la que se quitoron arredol de 12 millons d'africanos d'os países d'orichen pa ingresar en treballo forzau como treballadors de plantacions y emplegaus domesticos en America mientres un periodo de 400 anyadas.
  
  Como resultau d'a enorme riqueza chenerada per o treballo esclau, se construyoron magnificos palacios y ilesias en La Palma mientres iste periodo prospero.
  
  A riqueza de Canarias convidaba a los ataques de piratas y corsarios. L'ataque mas severo tenió puesto en 1599 quan una flota holandesa de 74 barcos y 12.000 hombres, comandada per Pieter van der Does, atacó la capital Las Palmas de Gran Canaria. En 1618 os piratas berberiscos d'o norte d'Africa atacoron Lanzarote y La Gomera levando-se 1.000 captivos pa vender-los como esclaus. Unatro ataque digno de mención se produció en 1797, quan Santa Cruz de Tenerife estió atacada per una flota britanica a lo mando de Horatio Nelson. Os britanicos estioron refusaus y perdioron quasi 400 hombres. Estió mientres ista batalla que Nelson perdió lo suyo brazo dreito.
  
  A economía basada en o zucre d'as islas enfrontinó una dura competencia d'as colonias caribenyas d'Espanya. Os baixos pres d'o zucre en o sieglo XIX provocoron grieus recesions en as islas. Istas dificultatz economicas empentoron a emigración masiva mientres o sieglo XIX y a primera metat d'o sieglo XX, sobretot enta America. Entre 1840 y 1890 emigroron enta Venezuela dica 40.000 canarios. Asinasmesmo, milars de canarios se tresladoron enta Puerto Rico.
  d
  En 1936, Francisco Franco estió nombrau Comandant Cheneral de Canarias. S'unió a la sublevación militar d'o 17 de chulio que encomenzó la Guerra Civil espanyola. Franco se fació a escape con o control de l'archipielago, fueras de qualques puestos de resistencia en La Palma y en a localidat de Vallehermoso, en La Gomera.
  
  Mientres a Guerra d'Ifni, o rechimen franquista instaló campos de concentración en as islas pa engarcholar extrajudicialment a aquells en o Sahara Occidental sospitosos de desleyaltat ta Espanya. Istos campos de concentración se caracterizoron per l'emplego de treballo forzoso pa prochectos d'infraestructura y condicions altament insalubres que resultoron en l'ocurrencia cheneralizada de tuberculosi.
  
  Dimpués d'a muerte de Franco, existió un movimiento armau independentista con seu en Alcheria, o Movimiento por la Autodeterminación e Independencia del Archipiélago Canario (u MPAIAC).
  
  Dimpués de l'establimiento d'una monarquía constitucional democratica en Espanya, se concedió l'autonomía a Canarias per meyo d'una lei aprebada en 1982.
  
  Demografía
  
  Población por islas 
  
   Tenerife: 928 604 hab.
   Gran Canaria: 855 521 hab. 
   Lanzarote: 155 812 hab. 
   Fuerteventura: 119 732 hab. 
   La Palma: 83 458 hab. 
   La Gomera: 21 678 hab. 
   El Hierro: 11 147 hab. 
   La Graciosa: 751 hab.
  
  Os 20 municipios con mayor población
  
  Gastronomía 
  A cocina canaria ha surtiu historicament d'a dieta d'os antigos canarios, d'os influxos d'os conqueridors en o sieglo XV y d'a relación d'as islas con America Latina. A situación insular, as guerras mundials y lo boicot a Espanya per parti d'a ONU mientres a dictadura franquista facioron que a meyaus d'o sieglo XX se desenvolvese en Canarias una cocina lo mas independient posible d'as importacions de l'exterior y d'a Peninsula. Entre os platos tipicos se troban: papas arrugadas con mojo, gofio, sancocho, bienmesabe y frangollo.
  
  Galería d'imachens
  
  Referencias
  
  Vinclos externos 
  
    Gubierno de Canaries.
    Pachina oficial de turismo en Canarias.