title: Panthera leo
text: Lo lión, llión, león u lleón (Panthera leo) ye una especie d'a familia d'os felidos antigament amplament distribuita por Africa, Orient Meyo y la India. Los masclos presentan cerras, estando un caso tipico de dimorfismo sexual. La fembra d'o lión ye clamada liona.
  
  Zoonimia 
  En a mayor part d'os textos medievals s'escribe o zoonimo Leon, tanto l'animal como l'antroponimo que en deriva, vegadas tamién lehon, coincidindo con a ortografía de Jahen pa "Chaén:
  
  Una pronunciación teorica en aragonés ye lión u leyón desfendo o hiato. A segunda forma, con epentesi antihiatica no s'escribe con -y- en a ortografía actual porque no deriva d'una parola latina con consonant sonora desapareixida, como en o caso d'a ciudat de Leyón, que deriva de LEGIONE ("lechión"). A forma Lión se documenta en poquetz casos, un d'ells en o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo", que no ye escrito en o standard medieval aragonés y ye una traducción a l'aragonés no bien feita de tot, con muitos galicismos, encara que tamién con formas chenuínas aragonesas que no se gosan presentar en o standard medieval:
  
  En o lexico comercial aragonés se documenta l'adchectivo leonado, que deriva de leon.
  
  Morfolochía 
  O pelache ye lionato claro, blanco y l'abdomen y en o costato interior d'as patas. O dorso d'as orellas ye negro; cerras d'o masclo lionatas, d'un pardo royenco a negro. O pelache d'os animals no maturos tien un debuixo de rosetas que desaparixe con a edat, encara que en pueden quedar vestichios en o baixo vientre y patas.
  
  Subespecies 
  A evidencia chenetica indica que os lions actuals s'orichinoron posiblement d'un antipasau común dende fa 55.000 anyatas. As diferencias entre os lions africanos son pocas y poderban estar consideratos d'una sola subespecie.
  
  As subespecies més reconoixitas por bells scientificos son:
   Panthera leo atrox: Lión americano, s'orichinó fa d'alto u baixo 80.000 anyatas, y s'extinguió en fa unas 10.000.
   Panthera leo bleyenberghi: Lión de Katanga. Habita en Angola, Botsuana, Republica Democratica d'o Congo, Namibia, Zambia y Zimbabwe.
   Panthera leo europea: Lión europeu, no s'ha comprobato l'autenticidat d'esta subespecie (probablement sigan lions asiaticos), pero os lions habitaban a peninsula balcanica y lo cazaban romanos, griegos y macedonyos, s'extinguió ha poco més de 2.000 anyatas.
   Panthera leo fossilis: Lión primitivo (extincto).
   Panthera leo krugeri: Lión de Transvaal u sudafricano, habita en cinco países d'o Sur d'Africa.
   Panthera leo leo: Lión de Berberia u de l'Atlas, extincto en estato salvache dende 1922. Este lión yera o tercer en mida, dimpués d'o d'as espelungas y l'americano.
   Panthera leo massaicus: Lión del Masai, habita en el Este del continente africano.
   Panthera leo melanochaitus: Lión d'o Cabo, ye extincto dende 1865.
   Panthera leo persica: Lión asiático, habita en a Selva de Gir, India.
   Panthera leo senegalensis: Lión de l'ueste d'Africa, habita dende Senegal dica a Republica Centroafricana.
   Panthera leo spelaea: Lión d'as espelungas, habitó en Eurasia. Apareixió fa d'alto u baixo 300.000 anyatas, y desapareixió dimpués d'a zaguera glaciación, fa unas 10.000 anyatas.
   Panthera leo vereshchagini: Lión de l'este de Siberia.
   Panthera leo youngi: Lión d'o nord-este de China, apareixió fa 350.000 anyatas.
  
  Os lions en o cine y a cultura 
  O lión a ormino ye considerau y representau como rei d'a chungla u rei d'os animals amás simbolo popular de realeza, dignidat, peito y nobleza, tamién ye un animal que a sobén ha estau protagonista de bells cintas de cine como as de Disney, The Wild, The Lion King y as suyas secuelas The Lion King II: Simba's Pride y The Lion King 1½, entre d'atras cintas como Born Free y The Ghost and the Darkness.
  
  Referencias 
  
  Panthera
  Fauna d'Africa
  Fauna d'Asia