title: A Fueva (municipio)
text: Iste articlo tracta sobre a Fueva, municipio de Sobrarbe. Ta atros emplegos se veiga Fueva (desambigación).
  
  A Fueva (en castellano «La Fueva», y oficialment «La Fueva-A Fueba») ye un municipio aragonés d'a comarca de Sobrarbe y d'a provincia de Uesca. A suya población ye de 634 habitants (2011) en una superficie de 218,8 km² y con una densidat de población de 2,89 hab/km².
  
  A Fueva naixió como municipio propiament en a decada de 1960, por l'alcuerdo de fusión que van subscribir os alcaldes de Moriello de Monclús (o que mas habitants i alportaba; 857 en o censo de 1960), Toledo d'a Nata (334 hab. en 1960), Muro de Roda (257 hab.) y Clamosa (224 hab.). O suyo alcalde en 2010, José Ramón Laplana, ye, a demés, o secretario de politica institucional d'o PSOE provincial de Uesca y deputau en as Corz d'Aragón dende l'anyo 1991.
  
  En l'actualidat, a Fueva ye un d'os 19 municipios modernos que fan parte d'a comarca de Sobrarbe, y dimpués de l'Aínsa-Sobrarbe y Boltanya (termins municipals que ostentan, cadagún, una d'as dos capitals comarcals) ye o tercer municipio con mas habitants de a comarca. Como caracteristica, herencio d'a suya naturaleza de municipio naixido d'una agregación, en a Fueva no i ha poblacions remarcables que se'n pueda decir villas, como si que en i ha en a resta de a comarca, y l'hábitat humano se troba mas disperso, con un numer prou alto de pardinas y aldeyetas. A cabecera municipal, Tierrantona, ye un lugar que anque se o tiene documentau dende o sieglo XII, no obedeix a a estructura urbanistica común d'os poblaus medievals, y en a suya mayoría os edificios que se i troba corresponden a epocas modernas (muitos, d'o sieglo XX) y se troba de tot en plano chunto a o barranco d'a Usía.
  
  Cheografía fisica
  
  A Fueva prene o suyo nombre d'«a Fueva», que en dimanando d'o latín «fovĕa» ye o nombre d'una depresión cheografica que forma una subcomarca natural y tradicional en a comarca de Sobrarbe, a on que o municipio i tiene aproximadament o 55% d'a suya superficie. O termin municipal tamién comprende territorios que de forma natural fan parte d'a val d'a Cinca, en estando Mediano y Sant Mitier os dos solos nuclios de población que o municipio posei en a riba occidental d'o río Cinca, y a mayoría de a dita fracción en a val d'a Cinca se troba en a man oriental, siga en a baixant occidental d'as sierras de Muro de Roda y de l'Entremont, u en as valletas d'os barrancos d'o Salinar y de Clamosa. Tamién fa parte d'o municipio o segmento d'a val d'a Espunya que corresponde con o collau de a Cullivert, con una extensión de pocos kilometros cuadraus, inhabitables y d'alta montanya, en a man norte d'a Sierra Ferrera (aproximadament, o 10% d'o termin municipal).
  
  O limite municipal de a Fueva en ye tamién de Sobrarbe con a vecina comarca de Ribagorza mientres mas de 30 kilometros, dende a punta de Cotiella (a 2912 metros d'altaria) en norte dica o sarrato de a Penilla, en a cuenca de o barranco de Clamosa en sud. Politicament parlando, a comarca de Ribagorza penetra un poquet en a Fueva cheografica a traviés d'o puerto de Foradada, d'entre l'altura d'a Ferrera y o Campanué, a traviés d'una prolargación de o suyo municipio adscrito de a Foradada d'o Toscar. Anque o lugar de a Foradada, cabecera de o dito municipio, se troba en a baixant ribagorzana d'o puerto y por tanto ye un lugar ribagorzano de dreto, retiene en o suyo termin municipal dos lugarichons que fan parte d'a Fueva cheografica, que son as Corz y a Cort. Manimenos, o municipio sobrarbenco se cobra ixa perduga incorporando-se dos pardinas d'a man de a sierra d'o Campanué que versa cara ta l'Esera, que son Rolespé y a Chantigosa.
  
  En o nort-ueste d'a depresión d'a Fueva, o municipio de a Fueva se reparte tamién o espacio con un troz en a man fovana d'a collada de Torrolisa y d'a sierra d'Arro (que forman a divisoria d'entre a Fueva y a val d'a Cinca) que fa parte d'o municipio d'o Pueyo d'Araguás, con lugars como Torrolisa, os Molins, Oncins, a Muera y dica o propio monesterio de Sant Veturián que perteneixen a O Pueyo. En sud d'ista parte d'a Fueva, tamién adintrando-se en a cuenca d'o río d'a Nata, o municipio de l'Aínsa-Sobrarbe se prolarga dica Arro y os suyos arredols adintro de a depresión.
  
  Demografía
  A Fueva se va formar con a unión de cuatro municipios de a redolada, pero cadagún d'ellos incluiba tamién cualques lugars, y bellas pardinas que contaban con población u no en o momento de l'anexión, pero que en heban tenido en bel momento anterior.
  
  Moriello de Monclús
  
  Moriello de Monclús ye o principal municipio que va estar chermen de a Fueva. Con cuasi 860 habitants en o momento d'a unión, Moriello i aportó a capital municipal Tierrantona que le feba parte dende o periodo intercensal 1842-1857. Se tracta d'un municipio con una historia y cheografía complexa, que conservaba o nombre de o suyo nuclio primordial ni an a tamas de que se i hesen adhibido diferents municipios de a redolada, beluns d'os cuals o superaban en población. Con Monclús iban, a demés de Tierrantona, l'aldeya de Buetas, y tamién os lugars y antigos municipios de Formigals y Troncedo. Tamién feban parte de Moriello de Monclús os lugarichons que formaban l'antigo municipio de Pallaruelo de Monclús (Cotón, a Solaniella, Rolespé, a Villa, a Chantigosa, a Torre y o Lenero), y os que feban parte de l'antigo municipio de Ranyín (Ranyín, Solipueyo y o Lumo de Ranyín).
  
  Toledo d'a Nata
  O segundo municipio antigo por importancia demografica en a par d'alavez, O Toledo d'a Nata i va aportar Sant Chuan, Sant Per, l'Atiart, Fuent de Campo y a Cabezonada, y a demés, os lugars que heban feito parte de l'antigo municipio de Fosau, que son Fosau baixo y as pardinas de «Fosau alto»: o Mediano, Moliniás, a Mula y a Marinyosa
  
  Muro de Roda
  Muro de Roda yera un municipio con un numero elevau de nuclios poblacionals, d'entre os que destacan o numero de pardinas composadas d'una u dos casas. Teneba cuatro lugars principals: Muro de Roda y a suya aldeya o Lumo de Muro, Fumanal y Ministirio. A lista de pardinas menors que feban parte de iste municipio incluye a Casa Carrera, o Pamporciello y o Plano (todas dos muit chuntas), a Plana y Susiaz, a Corona, a Lecina y a casa de Montero.
  
  Dende 1857, o municipio de Muro de Roda arrocegaba tamién as entidaz poblacionals de l'antigo municipio de Charo, que yeran o propio Charo, o Pocino, o Sotero, Aluchán y a Lueza.
  
  Clamosa
  O municipio de Clamosa va estar una anexión, como a que mas tarde pasaría con Mediano, causada por as principals obras hidraulicas que en os anyos 1960 se yeran fendo en o cauz d'o río Cinca. Clamosa, municipio estructurau arredol de o barranco de Clamosa que ye afluent directo de a CInca y no fa parte natural de a Fueva, se va trobar con dos d'os suyos tres nuclios principals expropiaus por a Confederación Hidrografica de l'Ebro: Clamosa y a Penilla, y con a despoblación d'ellos a cáida demografica d'as pardinas que pendeban, que son a Olivera, a Selva y Bediello. Dende o sieglo XIX tamién feban parte d'ixe municipio o lugar de Caneto y os que d'antigos heban geito parte de o municipio de Trillo: o propio Trillo, con a pardina de Sant Per y Salinas de Trillo.
  
  Mediano
  
  O municipio de Mediano, como con Clamosa va pasar, se va desestructurar como consecuencia d'as uebras hidraulicas en a Cinca, en estando-ne responsable, en iste caso, l'entibo de Mediano que va tancar compuertas en a primavera de 1969. Mediano subsistió bel poquet mas que no Clamosa como municipio independient, gracias mas que mas a la presencia de o lugar de Sant Mitier que no heba estau expropiau, y se va unir con a Fueva en bel momento d'a decada de 1970.
  
  Actualment, os dos nuclios habitaus de l'antigo municipio de Mediano, Sant Mitier y Mediano nuevo, son os dos solos nuclios que o municipio de a Fueva tiene en a riba cuentra d'o río Cinca. O despoblau d'Arasanz, d'antes muit rico, ye unaltra victima destacada de l'entibo en a ribera d'a Cinca.
  
  Demografía conchunta
  Como a formación d'a Fueva ye un proceso de converchencia de diferents municipios auxididos, fer un seguimiento d'a suya población dende o sieglo XIX ye un proceso d'analís por separau. Manimenos, en as siguients tablas se presentan os sumatorios d'os datos de población que omne puede trobar en a páchina oficial de l'Instituto Nacional de Estadística, como poblacions oficials de os diferents municipios que en l'actualidat fan parte d'a Fueva.
  
  Evolución d'a población d'os nuclios que forman a Fueva dende 1857.
  
  Administración
  
  Reparto de concellers
  
  Alcaldes
  
  Imáchens
  
  Monumentos 
  En Troncedo, en o sud-este d'o municipio, se troba un castiello d'o sieglo XI, lur torre de l'homenache encara se guarda de peu.
  En Sant Chuan, antiga cabecera municipal de Toledo d'a Nata, en o norte d'o termin municipal, se conserva una ilesia romanica escomenzada por mayestros lombardos, que tiene delaración de Bien d'Intrés Cultural, a ilesia de Sant Chuan d'o Toledo d'a Nata.
  En Muro de Roda, en o centro-ueste d'o municipio, a ilesia y o conchunto amurallau que forman o lugar tiene declaración de Bien d'Intrés Cultural.
  En Sant Mitier, en o sud-ueste d'o termin municipal, o conchunto d'os ditos castiellos de Sant Mitier forma un conchunto de dos torrazas defensivas y una ilesia-ermita fortificada que cosiran dende l'altura o congosto de l'Entremont, con sendos cillos de gran altaria chusto por debaixo d'ellos.
  En Ranyín, en o centro-este d'o municipio, a ilesia de l'Asumpción d'o sieglo XII que tiene un abside rectangular.
  En Arasanz, en l'ueste d'o municipio, a Casa Moriello ye un casal fortificau con una torre rectangular con almenas en l'altura.
  En Fumanal, en as garras d'a sierra de Muro de Roda, a Casa Don Cosme ye un casal fortificau con blasons en a frontera.
  En o Lumo de Ranyín, as casas Casa Solán y Casa Fantova son dos casas fuertes d'o sieglo XVI.
  En Formigals, en o sud-este d'o municipio, a Casa o Palacio ye un formidable casal fuerte que yera d'os barons de Monclús.
  En o Lumo de Muro, en o sud-ueste d'o termin municipal, a Casa Clavería ye un eixemplo de casal fuerte rehabilitau ta usar-se como restaurant.
  En Aluchán, en o centro d'o termin municipal, Casa Mur ye un palacio fortificau con atrio interior que se puede logar como vivienda de turismo rural.
  En Mediano, en o sud-ueste, tot o lugar viello quedó inundau con l'entibo homonimo, y no se conserva dreita si que a ilesia d'o sieglo XVI (as casas se van estorrocar intencionadament) y un esconchurador, que son envistables de cuerpo entero cuan o nivel de l'augua ye baixo.
  
  Se veiga tamién 
   Carnaval d'a Fueva.
   Unión Deportiva La Fueva
  
  Vinclos externos 
  
   Web de l'achuntamiento de a Fueva
   Municipio d'a Fueva en o portal Sobrarbe.com
  
  Referencias