title: Taifa de Murcia
text: A Taifa de Murcia se formó como reino taifa con capital en Murcia en territorios d'o sudeste espayol en tres periodos diferents: dimpués d'independizar-se d'o Califato de Cordoba quan as primeras taifas, dimpués d'os almurabitz quan as segundas taifas (destacando o reinau d'o Rei Lop) y dimpués d'os almuades quan as terceras taifas con os Banu Hud. En l'anyo 1243 esdevinió un protectorau d'a Corona de Castiella, y en l'anyo 1266 fue anexionada por este estau dentro d'o qualo formaría o Reino de Murcia.
  
  Primera taifa
  
  Orichens
  A Al-Andalus bi heba diferents grupos etnicos barallando-se por o poder encara que fuesen muito minoritarios. En o sureste bi heba berbers que vinioron en os primers tiempos y os descendients d'esclavos d'orichen europeu que gosan mencionar-se como "eslaus" encara que no'n fuesen. Un "eslau" dito Khayran as-Siqlabí s'apoderó de Murcia en chuliol de 1013 y d'Almeria a l'anyo vinient. Se instaló en Almería deixando como gobernador en Murcia a atro eslau, Abu-l-Qàssim Zuhayr. Murcia se constituye asinas como una subtaifa u un Emirato Dependient d'o d'Almeria.
  
  Gobierno d'os Banu Tahir
  A la muerte de Khayran, en 1028, Zuhayr se'n fue enta Almería deixando o gobierno de Murcia a Abu-Bakr Ahmad ibn Isaq ibn Tahir, miembro d'a familia local d'os Tahirís, que governó d'una traza autonoma pero reconoixendo a dependencia respecto d'Almeria. A la muerte de Zuhayr, a Taifa d'Almeria reconoix Abd-al-Aziz de Valencia, y tamién como sobirán de Murcia, continando ibn Tahir en o seu cargo.
  A la muerte d'ibn Tahir (1063) lo succedió su fillo Abu Abd al-Rahman Muhammad ibn Ahmad ibn Tahir que actuó d'una traza més independient que su padre.
  
  Dependencia nominal de Sevilla
  Al-Mútamid de Sevilla, heba feito més gran o suyo estau anexionando-se qualques taifas chicotas y prebó de fer o mesmo con Murcia. Ibn Ammar, visir de Sevilla, con l'aduya de Remon Berenguer II intentó a conquiesta sin d'exito, por abandonar Remón Berenguer II y por o incumplimiento d'os acuerdos economicos por part d'al-Mútamid. Enta os anyos 1079 y 1080, lo consigue con l'aduya d'o gobernador d'o castiello de Vilches, Abd-ar-Rahman ibn Raxiq, que conquirió Murcia, empresonó a ibn Tahir a Mont Agut y proclamó a al-Mútamid. Manimenos Ibn-Ammar actuó como sobirán independient y fue forachitau por ibn Raxid. Ibn Tahir podió fuyir d'o captiverio y arribar en Valencia, on fue consellero d'al-Qadir ibn Dhi l-Nun y on morió a l'anyo 11119.
  
  Tanimientres, as tropas d'Alifonso VI de Leyón comandadas por García Jiménez preniorona ciudat d'Aledo. Esta crisi propició a segunda expedición a la Peninsula Iberica de Yusuf ibn Tashfin, emir almurabit. Quan se'n fuoron os Almurabitz, en 1088, al-Mútamid se desfació de ibn Raxid, que actuaba d'una traza prou autonoma, y controló Murcia, dica a conquiesta definitiva d'os Almurabitz en octubre u noviembre de 1091.
  
  Segunda taifa 
  Os almurabitz gobernoron en Murcia dende a conquiesta en octubre de l'anyo 1091 dica l'anyo 1145, quan se produció una revuelta en tot o Levant musulmán (Xarq al-Andalus. Una serie de sinyors locals se iban succedendo en o gobierno que a fins de l'anyo 1145 entró en a orbita d'Abd-Al·lah ibn Iyad, emir de Valencia, que morió en l'anyo 1147 y fue succediu por Muhammad ibn Mardanix (o "rei Lop"), que se'n fue ta Murcia y dende Murcia richió tot o Levant musulmán u Xarq al-Andalus. A segunda taifa de Murcia prenió muita importancia en a politica peninsular, esdevenindo en o estau més important d'Al-Andalus y o solo que s'oposó con exito a la expansión d'os almuades en a Peninsula Iberica. O rei Lop teneba o refirme d'os cristianos.
  
  A suya capacidat como estratega li permetió defender-se en tot inte d'os almuades. En tot o emirato d'o Rei Lop, Murcia consigue un explendor asaber-lo de gran, tanto que a suya moneda (o Lopín) se desvién en referent pa tota Europa. A prosperidat d'a ciudat se basó en l'agricultura y, aproveitando o río Segura, se creyó un complexo rete hidrolochico (zaiquas, tuberías, zutes, norias, aqüeductos), estando a predecesora de l'actual sistema de reganos d'a huerta d'a Segura. L'artesanía tamién yera muito important y de gran prestichio, tanto que a ceramica murciana s'exportaba ta las republicas italianas. A tot esto s'ha d'anyadir que en a suya etapa d'emirato en Murcia bi heba muitos puestos d'ocio y cultura, considerada alavez como capital d'Al-Andalus. N'ixa epoca amaneix en Murcia o cautivo d'a seda, a fabricación de paper y mesmo una especie de fideus de pasta, ditos "aletría".
   
  Edificó un estau poderoso. Compró a paz a los reis cristianos con tributos, conseguindo largos periodos de paz. Por eixemplo firmó treguas con Remón Berenguer IV por quatro anyos, renovables por atros quatro dica 1157, quan os aragoneses y barceloneses atacan y pierde Alcanyiz. Las paces con o sobirán d'Aragón y Barcelona se renuevan en 1161. Estos periodos de paz li permetioron ixamplar y enriqueixer o suyo reino, y con ixo emitir a debant dita moneda.
  
  Extendió o suyo reino ocupando Albazet, Exatiba, Denya, Chaén, Baza, Ubeda, Guadix, Carmona, Ecicha y Granada, amenazó Cordoba y plegó a asitiar Sevilla.
  
  Por prebar de prener Cordoba, en 1165 los almuades organizan un exercito en Sevilla con berbers venius d'o norte d'Africa y refuerzos peninsulars. Ixe exercito sale ta Murcia y ye o prinzipio d'a fin de Ibn Mardanix, que ya dos anyos antes no heba puesto prener Granada pa cutio a los almuades.
  
  Lo exercito berber días dimpués derrota a l'exercito d'o Rei Lop y los suyos 13000 cristianos on a Val d'o Guadalentín s'achunta con a ribera murciana. O emir se refuchió dezaga as murallas de Murcia con as restas d'o suyo exercito y a población civil, pero a huerta y as luxosas villas d'os nobles murcians quedoron en mans d'os invasors que las malmetioron y escachoron. Tamién malmetioron a residencia que teneba Mardanix en Mont Agut.
  
  Se crebó l'alianza que bi heba entre Ibn Mardanix y o suyo suegro, o sinyor de Chaén, y doncas nuevas campanyas d'os murcians y lurs aliaus pa anexionar-se ixos territorios chienenses que teneban muita importancia economica y estratechica pa defender Murcia.
  
  En 1165, aproveitando l'inte, lo rei Alifonso II lo Casto li ubrió un nuevo frent a las suyas espaldas, abanzando por a cuenca d'o río Blanco y lo río Guadalop (reconquiesta de lo Matarranya y Teruel capital). Entre 1165 y 1168 os cristianos aragoneses y catalans ocupan ya pa cutio as tierras d'o Matarranya, Algars, y por 70 anyos la muga entre cristianos y musulmans será o terreno entre a linia Cantaviella-Penya Roya-Ulldecona y as fortalezas musulmanas de Segorb, Moriella y Peniscola.
  
  En 1170, y en circunstancias no guaire claras, lo sinyor d'Estella Pero Ruíz d'Azagra consiguió d'o rei Lop l'antiga Taifa d'Albarrazín, seguntes diz a tesi més aceptada, comprando-la u recibindo-la en pagas por a aduya suya.
  
  L'exercito almuade tornó en setiembre de 1171. Tamién fracasoron en o setio de la capital, pero atras poblacions cambioron de bando, pasando-se a los almuades una a una, fendo pareixer que preneban lur doctrina y fendo fuera a los melitars y civils cristianos (mozarabes). Aguardaban rematar con a guerra y a presión fiscal que levaba dende feba muito tiempo. A la fin quan quasi no li quedaban aliaus, o rei Lupo morió en marzo de 1172, y os suyos fillos no tardoron en declarar-sen vasallos d'os almuades y partidarios d'a suya doctrina.
  
  Tercera taifa 
  Os banu Hud, una dinastía yemenina, se sublevoron contra os almuades en a Val de Ricot en l'anyo 1228, entrando Abu Abdellah Ibn Yusuf Ibn Hud al-Yudhami en a ciudat de Murcia o 4 d'agosto, forachitando a lo gobernador almuade y proclamando-se emir.
  
  A tercera taifa de Murcia yera tan feble que miró o refirme d'a Corona de Castiella. Por o tractau d'Alcaráz de l'anyo 1243 a Taifa de Murcia fue adhibida a la Corona de Castiella como un protectorau.
  
  Protectorau castellano 
  O tractau d'Alcaraz aturaba a cristianización d'este territorio de mayoría musulmana y fue incumpliu de diferents trazas. A intervención castellana y cristiana en o protectorau iba aumentando. En l'anyo 1250 se creyó a Diocesi de Cartachena y en 1258 o adelantamiento mayor del reino de Murcia. A la fin os musulmans se sublevoron en l'anyo 1264.
  
  A revuelta anticasellana fue dirichida por Al-Watiq, conseguindo o refirme d'o Reino Nazarín de Granada y de bell gobernant d'a Berbería. A muller d'Alifonso X o Sabio Yolant demandó aduya a lo suyo padre Chaime I d'Aragón. As tropas aragonesas y catalanas d'a Corona d'Aragón mandadas por o infant Pero y por Chaime I esclaforon a revuelta entre os anyos 1265 y 1266, a dimpués deixar Murcia en mans castellanas pero quedando-se-ie uns 10.000 repobladors militars catalans y aragoneses.
  
  Murcia deixó d'estar un protectorau y esdevinió o Reino de Murcia como una entidat dentro d'a Corona de Castiella controlada por a monarquía castellana y gobernants castellanos. Os musulmans se quedoron en Murcia pero habioron de convivir con repobladors venius de diferents zonas.
  
  Primeras taifas
  Segundas taifas
  Terceras taifas