title: Alanos
text: Os alanos fuoron un pueblo iranico y d'orichen sarmata que dica fins d'o sieglo IV yera establito en as estepas d'Europa Oriental a l'este d'os ostrogodos y a lo norte d'o Caucas. A fins d'o sieglo IV o suyo territorio fue invadito por os hunnos y muitos alanos s'ixemenoron por Europa y Africa chunto con os pueblos chermanicos que invadioron l'Imperio Romano, encara que a diferencia d'os chermans nunca no formoron un estato propio en Europa Occidental. Una part d'os alanos quedoron en o suyo territorio y atros rematoron en as costeras septentrionals d'o Caucas, on fundoron o reino d'Alania. Os alanos caucasians d'a Edat Meya que quedoron dimpués d'a invasión mongol esdevinioron os osetas actuals. Part d'os alanos caucasians medievals fuyoron d'os mongols con os cumans y se refuchioron primero en Moldavia (diocesi de Cumania), y dimpués en Hongría. Os emperadors paleologos de l'Imperio Bizantín feban servir a los alanos como principals mercenarios cuan tamién feban servir a los almogavars.
  
  Os alanos en Hispania 
  
  O 31 d'aviento de l'anyo 406 una part d'os alanos, que yera baixo o mando de Respendial cruzó o río Rin chunto con part d'os sueus y cuasi toz os vandalos y penetroron en l'Imperio Romano d'Occident dedicando-se a lo saqueyo. En l'anyo 409 arriboron en Hispania, on a población hispanorromana s'habió de defender por os suyos propios meyos, y se repartioron arias d'actuación. Os alanos se quedoron a Lusitanica y a Cartachinense.
  
  Os romanos ninvioron a los visigodos contra os invasors iranicos y chermanicos presents en a Hispania, que fuoron exterminatos en part entre os anyos 416 y 418. Os restos d'os alanos emigroron chunto con os vandalos a lo Norte d'Africa y rematoron asimilatos por os vandalos.
  
  S'ha quiesto relacionar o toponimo Mont Alano con o fugaz paso d'os alanos en a peninsula iberica. Tamién s'ha quiesto relacionar a los alanos con una mayor frecuencia d'os grupos sanguinios B y AB en as provincias d'o centro-ueste on estioron presents con respecto a las atras provincias on no i habió presencia alana.
  
  Os alanos en Galia 
  Os alanos que no entroron en Hispania se quedoron en a Galia. Enta l'anyo 414 una horda alana saqueyaba l'aria d'a Garona meya, y atra horda, baixo o mando de Sambida saqueyaba a cuenca d'o Roine arredol de Valence. A colla mes poderosa d'alanos en Galia yera baixo o mando de Goar, que pasó a lo servicio d'os romanos en Renania, y fue acantonata por Aecio en a Loira meya pa controlar a los visigodos y tallar o paso a los hunnos d'Atila. Cuan Atila asitiaba Orliens os galorromanos consiguioron levantar o sitio gracias a l'aduya d'os alanos de Goar. Estos alanos tamién luitoron chunto con os romanos y visigodos en Campus Mauriacus en l'anyo 451 contra os hunnos. En a "Cronica de los Conquiridors" parlan d'una colla d'alanos en Galia que colaboraba con os romanos contra os hunnos.
  
  A la fin os alanos acantonatos en Galia, que encara yeran nomadas, no complioron o foedus pactato con os romanos y ocuporon con os suyos rebanyos nuevas tierras, dedicando-se tamién a lo saqueyo. A fins d'o sieglo V y principios d'o sieglo VI os exercitos alanos fuoron destruitos y os restos d'alanos s'asimiloron a la población cheneral galorromana.
  
  Mencions en fuents aragonesas 
  Os alanos d'o periodo d'as invasions son mencionatos como alanos cuasi siempre, con poquetas excepcions. En a "Cronica de los Conquiridors" parlan d'os alanos en o capítol dedicato a Atila: 
  
  Tamién los mencionan en a "Cronica de Sant Chuan d'a Penya.
  
  Una d'as pocas excepcions ye en a traducción herediana de "Historia Romana" de Pavlo Diacono on podemos leyer alanos:
  
  Os cans que presuntament introdució en Occident este pueblo iranico yeran conoixitos como alanos, y en os conflictos d'a Unión Aragonesa contra a monarquía se menciona un can alán que causó un problema:
  
  Os alanos caucasians (orichinarios d'o Reino d'Alania) son mencionatos en o "Libro de los Emperadors" como alanes (os textos medievals no gosaban representar graficament os plural en -ns de l'aragonés). Manimenos en a Cronica de Morea los mencionan como alanos.
  
  En "La Flor de las Ystorias d'Orient de Haitón, tradueita por a escuela de Chuan Ferrández d'Heredia nombran l'antiga Alania como Comarca Alame y Aloen como una rechión d'Armenia:
  
  Chuan de Mandevilla leyó a Frai Haitón y en transmitió as informacions sobre o Caucas y Armenia. D'esta traza en a versión aragonesa d'o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" parlan de l'aria de Darial, (Dar-i-Alán, puerta d'os alanos), on encara hue viven os osetas d'o Caucas y la nombran como Tierra Alamo:
  
  Referencias 
  
  Pueblos iranicos