title: Puerta
text: Ta la localidat de l'Alta Cerdanya se veiga Porta (Alta Cerdanya).
  
  A puerta ye un forato de forma regular feito en as paretz u fronteras d'os edificios ta permitir o transito d'entre l'interior y l'exterior d'iste. También son clamatas asinas as fuellas que la zarran.
  
  Etimolochía d'o nombre 
  
  A palabra "puerta" provién d'o latín porta, que tiene o suyo orichen en o verbo portare (portar u alzar). En o rito de l'antiga Roma, quan s'encetaba a construcción d'una ciudat, s'heba de fer un sulco con un aladro arredol d'an que se queriba construyir, d'a mesma forma que heban feito més antigament encara os etruscos. Ixe sulco heba d'estar respetato per motivos d'a suya naturaleza sagrada, con implicacions que no se podeba trescruzar per as personas. A importancia d'iste factor yera tal que en a mitolochía clasica, Romulo mató a su chermano Remo per trescruzar o sulco fundacional d'a ciudat de Roma.
  
  Perque, como ye natural, yera menester de poder dentrar-ie y salir-ne d'ixe perimetro, en trazar-lo s'heba d'alzar y transportar a mano l'aladro per bells metros ta que as chents podesen transitar en o espacio que bi quedase. Posteriorment, en estar alzadas as murallas perimetrals d'a población, o puesto an que s'heba alzato l'aladro alquiriba a naturaleza d'o que hue le decimos puerta.
  
  Partis d'a puerta 
   A traviesa, que ye a pieza inserta t'a frontera que fa a faina estrutural de mantenir a transmisión de cargas de l'edificio.
   O zarrallo u a zarralla, que ye o conchunto de piezas que forman l'apariello d'atrancada d'a puerta, cheneralment afixato t'a pana.
   A tranca, trallo de fusta que s'enchasca en dos foratos feitos en as paretz a canto d'a puerta per a suya man t'an que s'ubre l'anglo de chiro, u bien suportes an que ha de quedar afixada. D'ixa manera, queda imposibilitato d'ubrir a puerta quan ista pieza ye puesta.
   A bastida (tamién marco, aro) ye a estructura (cheneralment de fusta) afixada t'a parete en que se ubre a puerta. As partes verticals d'a bastida son as brancas y a parte horizontal se conoixe como cabezero, capezal, sobreportal, quairón, cucirón u bordil. Sobre a bastida se fixan as alguazas u currons que permiten que s'ubra y se zarre a fuella.
   A fuella u pana (también pano), que ye a estructura prencipal d'a puerta, podendo estar fixa u móbil respecto a o marco.
   O branquil, branquilera, u trango ye o escalón que gosa haber en a solera de qualques puertas exteriors.
  
  Referencias
  
  Vinclos externos 
  
  Elementos arquitectonicos