title: Tamarit de Litera
text: Tamarit de Litera (Tamarit de Llitera en catalán y Tamarite de Litera en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, capital historico-cultural d'a comarca de Litera.
  
  A suya población ye de  habitants, en una superficie de 110,60 km², con una densidat de población de  hab/km².
  
  Cheografía 
  Tamarit de Litera ye situato a 360 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 92 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.
  
  Mugas 
  O suyo termin municipal muga con Alcampell, Altorricón, con Vencillón, Esplús, Binéfar y Sant Istevan de Litera.
  
  Economía 
  Tamarit de Litera cambió una economía agraria de secano por una de regano con l'arribada d'a Canal d'Aragón y Catalunya. L'aproveitamento industrial de l'augua ha permitiu a naixencia d'un important rete agroindustrial y siredurchico. Antimás Tamarit de Litera ye o centro de servicios (colechio, medico, administración, comercios, entre atros) d'a suya redolada.
  
  Historia 
  Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1094, recullita en a obra de Cheronimo Zurita Anals d'a Corona d'Aragón) y documenta as variants Tamarite, Tamarit, Tamariht, Tamareto, Tamaretro, Tamarete, Tamaret y Tamarito.
  
  Sindembargo, a primera reconquiesta d'a ciudat estió en 1064, por o rei Sancho Remíriz d'Aragón, ta perder-la dos anyadas dimpués. La reconquerió en 1107 Alifonso I O Batallero, qui la perdió en 1134.
  
  En 1107, recibió o tetulo de ciudat, encara que a suya conquiesta definitiva estió entre 1143 y 1149; dende 1169 recibió o Fuero de Zaragoza.
  
  En Tamarit se celebroron Cortz d'Aragón en 1375 y 1383, quan a localidat yera una d'as prencipals ciudatz d'Aragón.
  
  Demografía
  
  Administración
  
  Reparto de concellers
  
  Alcaldes
  
  Molimentos 
  
  Ilesia de Santa María la Mayor, d'estilo romanico, d'o sieglo XIII, construita dencima d'a mezquita mayor d'a ciudat dende 1149. A ilesia actual ye muit modificata, encara que mantiene a suya estructura orichinal d'un edificio de tres naus de planta basilical con vuelta de canyón y un abside por nau, y tamién a suya frontera sur (encara que con elements en estilo renaixentista). O suyo timpano tien como modelo o timpan d'a ilesia d'o Monesterio de Sant Per o Viello de Uesca.
  Ermita de Santa Ana de Tamarit de Litera, una ermita d'estilo gotico, d'o sieglo XIV.
  Ilesia d'o Patrocinio de Tamarit de Litera, una ilesia d'estilo renaixentista.
  Palacio Casa Cariello, un palacio renaixentista aragonés, con cupula barroca.
  Castiello de Santa Barbara, conoixiu popularment como lo Castiello d'os Moros, a on o Cit Campiador estió bell tiempo fortificau.
  As alfombras feitas de sarradizos tintaus, que se fan ta o Corpus Christi
  
  Presonalidatz naixitas de Tamarit de Litera 
  Fernando Aranda Grúas, piloto de motos y primer aragonés ganador d'a preba mundial de motociclismo.
  José Florences Gili, mago establidor d'a Sociedat Espanyola d'Ilusionismo. Anyalment se celebra una trobada nacional de magos que tien o suyo nombre.
  Víctor Manuel Nogueras, medico d'o rei Alifonso XIII d'Espanya.
  Ana Gracia, actriz.
  Julián Miranda y Bistuer, deán d'a Seu de Segovia.
  Chuan I de Castiella. 
  Sant Vicent de Paúl. No se sabe con seguranza si naixió de Tamarit, lugar de procedencia de sus pais u bien de Puoy (hue Sent Vincenç de Pau).
  
  Esportes 
  O fútbol ye representato por o Club Deportivo Tamarite.
  
  Fiesta Mayor 
  A primer semana de setiembre, en honor a Nuestra Sinyora d'o Patrocinio.
  
  Vinclos externos 
  
    Pachina web oficial municipal.
    Tamarit de Litera en RomanicoAragones.com.
    Tabla de Sant Miguel en o Museu d'Arte de Filadelfia
  
  Referencias