title: Newton (unidat)
text: Iste articlo ye sobre una unidat derivata de fuerza d'o Sistema Internacional d'Unidaz. Ta atros usos se veiga Newton.
  
  O newton ye una unidat derivata de fuerza d'o Sistema Internacional d'Unidaz (SI). O suyo simbolo ye N y recibió lo suyo nombre en honor d'Isaac Newton, en reconoiximiento a los suyos treballos en mecanica clasica. Fue emplegato por primera vegata arredol de l'anyo 1904, pero no estió dica 1948 quan o newton fue adoptato oficialment por a Conferencia Cheneral de Pesos y Mesuras (CGPM) como nombre ta la unidat de fuerza mks.
  
  Definición 
  O newton ye a unidat de fuerza d'o SI, ye una unidat derivata ya que se define en función d'atras unidatz. Un newton ye igual a la cantidat de fuerza necesaria en o vueito ta dar a una masa d'un quilogramo una acceleración d'un metro por segundo cada segundo.
  
  Isto se puet exprisar matematicament como:
  
  Ya que o peso ye una mesura d'a fuerza entre dos obchectos debita a la gravedat, o newton ye tamién una mesura d'o peso, valida en un punto dato. Una masa d'un kilogramo tien un peso d'alto u baixo 9,81 newtons. A leyenda diz que Isaac Newton s'inspiró en a caita d'una mazana ta desembolicar a suya teoría d'a gravitación y por una coincidencia curiosa o peso d'una mazana chicota ye alto u baixo un newton: un obchecto d'una masa de 101,94 gramos pesa 1 newton en a superficie d'a Tierra.
  
  En o luengache común, no scientifico, gosa confundir-se a masa, que se mesura en kilogramos, con o peso, que s'ha de mesurar en newtons. Sabendo que una masa d'un kilogramo pesa alto u baixo 10 N en a superficie d'a Tierra (9,81 N ye a valor que s'emplega por un regular si se considera que l'acceleración d'a gravedat, g, ye de 9,81 m/s2), se puet admitir que 1 kilogramo-fuerza ye alto u baixo equivalent a 10 N.
  
  Multiplos
  
  Eixemplos 
   1 N ye a fuerza d'a grabedat d'a Tierra sobre un obchecto con una masa d'alto u baixo 102 g (como una chicota mazana).
   Ye habitual veyer fuerzas exprisatas en kilonewtons u kN, en que 1 kN = 1.000 N.
   A potencia d'a mosegada d'os animals se puet exprisar en newtons:
   Se calcula que a variella de l'alosaurios podeba fer una fuerza d'entre 805 y 2.148 N. Manimenos, o cranio yera prou fuerte como ta resistir bells 55.500 N de fuerza vertical contra os dients, de traza que ye muit probable que iste dinosaurio aprofeitase a fuerza d'o cranio ta matar y minchar as suyas presas.
   Os aligators pueden fer una fuerza de mosegada d'alto u baixo 13.000 N.
   Os lions pueden mosegar con una fuerza de bells 4.167 N, y os leopardos con una fuerza de bells 2.268 N.
   Os codetes acceleradors solidos d'os trasbordadors espacials proporcionan una fuerza de 12.500.000 N cadagún mientres o lanzamiento, cosa que representa o 83% d'a empenta total necesario ta o lanzamiento.
   O motor d'a sonda espacial Mariner 4, a primera en sobrevolar o planeta Marte con exito, feba una fuerza d'empenta de 222 N.
   A primera etapa d'o codete Saturn V feba una fuerza d'empenta de mas de 34 millons de newtons. A segunda etapa, d'atra man, teneba una fuerza d'empenta de 5,1 millons de newtons, y a tercera etapa 1,0001 millons de newtons.
  
  Uso habitual d'os kilonewtons en a construcción 
  A sobén os kilonewtons se fan servir ta reflectar a valura de subchección de seguridat de ganchos, y atras ainas d'a industria d'a construcción. Tamién s'emplega en as especificacions d'o equipamiento d'alpinismo. Se pueden anunciar en KN (kilonewtons) tanto a carga de treballo segura en referencia a la tensión mecanica y a tensión tallant.
  
  1 kN equibale a una carga de 101,97162 kilogramos, pero multiplicar a valor en kilonewtons por 100 tamién ye un buen metodo de calculo.
  
  Notas y referencias
  
  Se veiga tamién 
   Dinamometro, un instrumento de mesura utilizato en a industria ta mesurar a fuerza.
   Joule, una unidat d'enerchía que mesura a cantidat de treballo feito por una fuerza d'un newton a lo largo d'un metro.
   Magnitud fisica
   Pascal, una unidat de presión equivalent a un newton por metro quadrato.
   Sistema Internacional d'Unidaz (SI)
  
  Vinclos externos 
    Web sobre a vida d'Isaac Newton, con información y problemas practicos sobre a unidat de mesura
    prencipals unidatz de mesura d'o Sistema Internacional
    Web d'a Conferencia Cheneral de Pesos y Mesuras
    Definición de Newton en NationMaster, a on que da equivalencias con atras unidatz.
    Definición de Newton en a Enciclopedia Britanica.
  
  Unidaz derivadas d'o Sistema Internacional