title: Sierra d'Erata
text: A sierra d'Erata ye una sierra con afloramientos de materials cenozoicos situata en os Pireneus d'Aragón, en as sierras interiors, que fa muga entre as actuals comarcas de l'Alto Galligo y o Sobrarbe. A suya mayor altura ye a punta d'Erata, que le da nombre, con 2.003 msnm, con un vértiz cheodesico en a suya cima.
  
  A sierra d'Erata ye una d'as barreras naturals que deseparan o Sobrepuerto, en iste caso contra la val d'o río Galligo, y marcan a cul d'a valle d'Otal. Por a suya baixant cara ta o Galligo, a sierra tiene dos sarratos quasi perpendiculars a la suya cresta principal, os quals delimitan a val d'o río Sía, a val d'o barranco d'os Lucars, a on se troba Barbenuta y Espierre, y a val d'o barranco d'Oliván, a on se troba Ainielle y Bergusa.
  
  Orografía 
  A sierra d'Erata tiene (a envista de paxaro) una forma de "C" abocada t'adebant, y s'achunta por o suyo cabo nor-este con os extrimos d'a sierra d'a Manchoya (concretament, con as garras d'o Pelopín) a traviés d'o cuello Otal, de forma que entre as dos sierras forman una cadena d'alturas quasi continas a redol d'os 2000 metros que zarra totalment a compleguera d'a valle d'Otal. En o vano interior d'ixa "C" se troba o cabo-alto d'a valle y o lugar que le da nombre, Otal.
  
  En o cabo más meridional, un sarrato se prolarga dende ella de camín ta Basarán y determina la divisoria d'auguas entre a cuenca d'o río Forcos (afluent de l'Ara) y a d'o barranco de Bergusa (que dimpués esdeviene o d'Oliván, afluent d'o Galligo). Iste sarrato tiene o suyo cerro más envistable en o Castillón d'Ainielle por o costau occidental (penya de forma muit peculiar, con tradición oral relacionada), y recibe o nombre en conchunto de «tozal d'a Pinosa». Os enclaus d'o cuello de Basarán (portiecho natural entre as dos valles de Sobrepuerto) y a campa d'a Cruz de Basarán se troban en as inmediacions d'iste sarrato, y marcarían o extrimo meridional d'a sierra, en l'interior de Sobrepuerto.
  
  Baixant occidental 
  Mientres que a baixant oriental, a que mira ta'l corazón de Sobrepuerto, ta Otal, ye lasa y sin guaires accidents orograficos difueras d'o feriosa que ye, a occidental tiene diferents sarratos que, a modo de contrafuerts, la fan prolargar-se dica quasi a ribera d'o Galligo mesmo.
  
  En sentiu horario y rancando d'a Pinosa y cuello de Basarán, os sarratos son:
  
  Sarrato de Punta Chunda / Pundachunda 
  Naixe dende os arredols d'o recuesto a on se troba la ermita de Sant Benedet d'Ainielle, en a cresta mayor d'a Erata y poco más en sud que a punta Erata, y baixa ta la ribera d'o Galligo tot trazando a divisoria d'auguas entre a cuenca hidrografica d'o barranco d'Oliván (man sud) y a d'o barranco d'os Lucars (man norte).
  
  As suyas alturas son o «cerro» de Sant Benedet (1950 m) en plena cresta d'a sierra d'Erata, o puntón de Piegüeso (1855 m), o Pilopín (1798 m), a Punta Forcons (1509 m) y remata en Punta Planas (1327 m) por alto d'Oliván. Sant Benedet, Piegüeso y Pilopín yeran as buegas historicas d'o termino municipal d'Ainielle con o de Barbenuta. y dende Pilopín a traviés d'a lumera d'un sarratón que se prolarga dende ixe dica o barranco d'Oliván, feba de buega entre Ainielle y Bergusa.
  
  En alto d'a divisoria d'auguas que va entre Sant Benedet y Piegüeso (muga entre Barbenuta y Ainielle) i heba un muro ta delimitar as pasturas de lo un y l'atro lugar. Entre os antigos habitants d'Ainielle i heba alcordanza, dica no fa guaires anyos, de problemas con os vecins de Barbenuta a causa d'o dreito d'alera sobre as estivas. Ixe muro se conoixeba como «a Paret d'Erata». O puerto que comunica os termins de Barbenuta y Ainielle, en o qual se troba la dita Paret, se diz «o Boalar».
  
  O toponimo «Punta Chunda», que Enrique Satué (descendient d'Ainielle) escribe Pundachunda, dimana d'o latín <*PUNTA JUNCTA, «punta chunta», y fa referencia a l'altura d'o puerto d'o Boalar, sin guaire diferencia d'altura con o puntón de Piegüeso, o que dende as garras d'os dos costaus d'o sarrato asemella una ralla más que un puerto.
  
  Sarrato d'Espierre 
  O sarrato d'Espierre se despincha a traviés d'o cerro Erata dende a cresta central d'a sierra. Delimita la val d'o barranco d'os Lucars contra la d'o río Sía, a on se troba os lugars de Yesero y Gavín y por a on pasa a N-260. Tiene un recorriu practicament paralelo a o d'o sarrato de Punta Chunda, y as suyas alturas más envistables son a dita Punta de la Sierra (1482 m) (por alto d'Espierre) y a punta Oscricio (1436 m) alto de Barbenuta.
  
  Un d'os camins tradicionals que uniba Espierre con Yesero esnaviesa por alto d'iste sarrato, y se conoixeba como cuello Yesero. Actualment, o trescruza o sendero GR-15.
  
  Cerro Leturiacha 
  O cerro Leturiacha ye un sarrato con dirección norte-sud que s'enlaza con a sierra d'Erata en o suyo extrimo norte. Por l'atro cabo, o cerro arriba t'a sierra Tendennera, de maniera que ye una continación natural d'a divisoria d'auguas Galligo-Ara.
  
  Sobre o cerro Leturiacha se troba o puerto de Cotefablo tradicional, y por debaixo d'iste, o túnel de Cotefablo.
  
  Toponimia 
  D'alcuerdo con Chesús Vázquez Obrador, o toponimo «Erata» dimanaría de l'aspecto d'a sierra, con as garras cubiertas de selva y a corona espullata, cubierta solo que d'estivas.
  
  D'alcuerdo con isto, Erata se tractaría d'un caso d'adchectivo latino que habría quedato substantivato en perder-se o nombre a o qual acompanyaba. A terminación en -ATA estaría una evidencia d'isto, d'alcuerdo con l'autor, que lo fa remontar a bell derivato de <AREA, en un sentito probable de «puesto pelato», «espacio libre».
  
  Referencias
  
  Se veiga tamién 
  
  Valle d'Otal (Sobrepuerto)
  A Monchoya
  L'Auturía
  Puerto de Santa Orosia
  Barranco de Bergusa
  
  Vinclos externos
    Fuella d'o vértiz cheodesico
  
  Sierras de Sobrarbe
  Sierras de l'Alto Galligo
  Sobrepuerto
  Sierras interiors pirenencas
  Sierras d'a provincia de Uesca