title: Bavaro vienés
text: O vienés (en austro-bavaro Weanarisch u Weanerisch, en alemán stándard Wienerisch) ye o dialecto de l'austro-bavaro que se charra en a ciudat de Viena, capital d'Austria, y se clasifica entre os dialectos centrals d'ista luenga. Encara que o estau federal d'a Baixa Austria rodía de tot a ciudat, muitas d'as esprisions d'o vienés no se i fan servir, mientres que mas enta l'ueste ni sisquiera s'entienden.
  
  Peculiaridatz lingüisticas 
  O vienés ye prou diferent de l'alemán stándard d'Austria asinas como d'os atros dialectos bavaros parlatos en o país (se veiga tamién l'alemán austriaco y l'austro-bavaro).
  
  En primerías d'o sieglo XX se podeban diferenciar entre 4 subdialectos vieneses (clasificatos por os districtos a on se charraban): Favoritnerisch (Favoriten, 10. Bezirk), Meidlingerisch, (Meidling, 12. Bezirk), Ottakringerisch (Ottakring, 16. Bezirk), y Floridsdorferisch (Floridsdorf, 21. Bezirk). Hué en día ya no se fan servir istas subdivisions y se puet parlar nomás d'un solo dialecto vienés que se charra en toda a ciudat.
  
  Amás d'os subdialectos d'os diferents districtos de l'antiga Viena, tamién existiba una clasificación de dialectos seguntes a clase social. Por eixemplo, o Schönbrunnerdeutsch u l'alemán parlato por a chent d'a cort imperial d'os Habsburgo en o Palacio Reyal de Schönbrunn, combinaba entre as suyas prencipals caracteristicas una flexión mas relaxata que o stándard con una pronunciación prou emponderata. O resultato yera una tonalidat nasal que feba que l'accento s'amanase mas enta o francés que enta l'alemán. Encara que actualment quasi no se fa servir, os vieneses d'as clases altas encara son familiarizatos con iste dialecto d'a cort.
  
  Fonolochía 
  A fonolochía d'o vienés ye unica en iste dialecto de l'austro-bavaro:
  
   Monoftonguización: a o revés d'o que fan l'alemán stándard y a resta de dialectos bavaros, en o vienés os diftongos se gosan monoftonguizar, igual que se fa en l'anglés d'o sud d'os Estaus Unius.Por eixemplo:
   Alemán stándard heiß – Bavaro hoaß – Vienés haaß 
   Alemán stándard weiß – Vienés wääß 
   Alemán stándard Haus – Vienés Håås 
   Ye tipico alargar una mica as vocals, mas que mas a la fin d'a frase. Por eixemplo: Heeaasd, i bin do ned bleeed, wooos waaasn ii, wea des woooa (Alemán stándard Hörst du, ich bin doch nicht blöd, was weiß denn ich, wer das war).
   A "Meidlinger L": en o luengache d'a clases treballadoras, a pronunciación d'a letra "l" s'asemella a la pronunciación checa. Iste feito se conoixe como a Meidlinger "L".
   Se meten vocals entre grupos de consonants (epentesi): d'ista traza pendendo d'a clase social, de cabo quan o fablant puet meter una vocal (quasi-schwa) en un grupo de dos consonants. Isto quasi siempre resulta en una silaba adicional, que "intensifica" a parola y por un regular le da un sentimiento negativo. Eixemplos:
   Alemán stándard Verschwinde! – Vienés Vaschwind! – intensificando Vaschawind!
   Alemán stándard Verbrecher! – Vienés Vabrecha! – intensificando Vabarecha!
   Alemán stándard abgebrannt – Vienés oobrennt – intensificando oobarennt
   Alemán stándard Geradeaus! – Vienés Groodaus! – intensificando Garoodaus!
  
  Atras caracteristicas d'o dialecto vienés se troban tamién en atros dialectos austro-bavaros:
  
   Tensión d'as consonants: As consonants sordas fortis , ,  se tornan en consonants lenis sordas , , . A , manimenos, gosa mantener-se como fortis quan va dezaga d'una vocal.
   Vocalización d'a  en una parola dezaga d'una vocal,por eixemplo also → oeso , Soldat → Soedot , fehlen → föhn , Kälte → Köödn 
   Vocalización d'a  a la fin d'una parola, dimpués d'una vocal,por eixemplo schnell → schnöö , viel → vüü 
   As vocals frontals dezaga d'una consonant palatal no se redondeyan,por eixemplo Glück  → Glick , schön  → schee 
   As vocals no redondeyatas dezaga de consonants palatals  se redondeyan,por eixemplo schneller → schnöller , vielleicht → vülleicht , wild → wüüd
  
  Gramatica 
  Respective a la gramatica, no se troban guaires diferencias con atros dialectos de l'austro-bavaro. Son tipicas as siguients caracteristicas:
  
   Se gosa evitar o caso chenitivo.
   Se fa servir a preposición ohne (sin de) con o caso dativo en cuentas de con l'acusativo
   Se reemplaza "ihn" u "ihm" con "eam", por eixemplo: "Hast du ihn gesehen?" ("L'has visto?") sería en vienés "Host eam gsehn?"
   Se reemplaza "wir" por "mia".
   Se evita emplegar o pronombre personal d'a segunda persona de singular, por eixemplo "Bist deppert?" ("Yes barrenau?") en cuentas d'o stándard "Bist du blöd?"
  
  Vocabulario 
  
  O dialecto vienés tien prous diferencias en o suyo vocabulario. Iste dialecto encara conserva a-saber-las radices de l'alto alemán meyo y mesmo de l'alto alemán antigo. Amás, ha integrato muitas esprisions d'atras luengas, mas que mas procedents d'antigos países d'a monarquía d'os Habsburgo, ya que Viena estió o punto de trobada ta muitos d'os pueblos perteneixients a istos países en zaguerías d'o sieglo XIX y primerías d'o sieglo XX.
  
  A transcripción d'o vienés no ye stándardizata. Por o tanto, a representación que se fa aquí d'a pronunciación no ye completa de tot:
  
  Eixemplos
  
  Pragmatica 
  Cada vegada se troban mas en o vienés as siguients peculiaridatz pragmaticas:
   Frecuentement se fa servir un rechistro ironico que no se marca ni con a entonación ni con os chestos. Isto ye – mas que mas ta os foranos – una fuent de malentenditos.
   Uso excesivo de sufixos diminutivos como -l u -erl (como en Kaffeetscherl u Plauscherl).
  
  Tendencias 
  En os zaguers tiempos o vienés s'amanato a l'alemán stándard; lo que ha feito que s'haiga desembolicato una mena d'stándard charrato con o tipico accento vienés (por eixemplo, l'orichinal vienés Wos host’n fir a Notn gschriebn? se torna en o moderno Was hast’n für eine Note gschriebn?). A tipica monoftonguización vienesa, que fa que iste dialecto se diferencie d'os dialectos vecins, contina estando present. Por eixemplo: Waaaßt, wos mir heut in der Schule für än gråååsliches Fläääsch kriegt ham? (en stándard Weißt du, was für ein widerliches Fleisch wir heute in der Schule vorgesetzt bekamen?). Os diftongos monoftonguizatos, como ei ~ äää u au ~ ååå, se remarcan y alargan mas. A razón ta a progresiva converchencia d'os dialectos tipicos vieneses, ye a opinión estendillata por os meyos de comunicación de que son vulgars o perteneixients a la clase proletaria.
  
  Tanto en o pasato como en o present, os dialectos vieneses han tenito una gran influencia d'as luengas foranas, mas que mas debito a la immigración. En os zaguers 40 anyos a mayor parti d'os immigrants han venito d'os países de l'antiga Yugoslavia, Turquía, y mas recientment de Alemanya (de l'Este mas que mas), lo que ha feito que as variedatz d'o vienes moderno haigan cambeato y evolucionato.
  
  Se veiga tamién 
   Austropop
   Alemán austriaco
   Idioma austro-bavaro
  
  Vinclos externos 
    Viennese for Americans - A Phrase Book. Una guía humoristica ta parlar alemán vienés.
    Radio Wien. Transmisión en directo dende Viena, mas que mas en dialecto vienés
  
  Vienes