title: Tyto
text: Tyto (Billberg, 1828) ye un chenero d'aus rapinyaderas nocturnas en a familia Tytonidae d'a orden Strigiformes. En aragonés reciben o nombre patrimonial de babiecas (con diferents variants diatopicas, como «babiacas», «babiegas», «babuecas» u «fabiacas» en diferents puntos d'o territorio d'Aragón), anque en as zagueras decadas s'ha diu expardiendo l'uso d'o castellanismo lexico «lechuza», alleno de raso a o romance local aragonés.
  
  Son aus de mida meyana, d'entre 35 y 40 centimetros de lonchitut, y d'entre 80 y 90 cm d'envergadura d'alas. O peso meyo d'os adultos ye d'entre 200 y 350 g, y en garra caso se reconoix bell caracter de dimorfismo sexual externo que i siga envistable. Suelen presentar a parte superior d'o cuerpo de colors más fuscas que no a cara inferior, que en a especie que más a sobén se troba en a Peninsula Iberica, Tyto alba, gosa estar de blanco lempido. Altras especies d'o chenero presentan colors claras anque diferents d'o blanco, a obén con piquetas en a ventresca.
  
  As babiecas son aus muit adaptables, bien capables ta colonizar medios diferents y que s'adaptan bien en as condicions de vida d'os medios con presencia humana. Ista caracteristica las ye feito animals muit comuns en os lugars y dica en as ciudatz, podendo-se-ne trobar exemplars en bordas y campanals, y dica en as falsas d'as casas habitadas. A la contra que os suyos parients os bubons, as babiecas que viven en entornos humanizaus son animals bien quiestos por a suya eficencia en consumindo radedors domesticos, por el que tradicionalment se las i respecta y se les deixa meter as cobadas en os niedos que se descubren en edificios habitaus.
  
  Como son animals tan comuns, os pichons que s'esvolutan en as bordas u as falsas son fácils de capturar quan encara no vuelan. Mesmo por ixo, en l'Alto Aragón, se las considera animals pandos y de poca intelichencia.
  
  Denominacions populars
  En a mayor parte de l'Alto Aragón se i conoix a istes animals con o nombre de «babiecas», con diferents formas diatopicas d'o termino en variaus puntos d'o territorio: «babiacas», «fabiacas», «babuecas», etc. Tamién con sonorización d'a consonant oclusiva xorda intervocalica en «babiega» y «babiaga». Formas d'iste termino se sienten en diferents poblacions d'a Chacetania, l'Alto Galligo, as Cinco Villas, a Plana de Uesca, y dica en os estremos más orientals de Sobrarbe (p. ex. Chistén).
  
  En part de Ribagorza, Litera y o Semontano de Balbastro (zonas más orientals d'a distribución d'a luenga aragonesa) se i documenta un termino diferent: «choliba», que en l'ámbito lingüistico aragonés s'ha de considerar exclusivament oriental, muit pareixido y talmente enfluido por o francés chouette y por o catalanismo lexico «òliba», que ye a palabra más extendida ta decir-ne d'istes animals en a vecina Catalunya. En catalán se sabe que deriva d'o francico UWWILA > HUWILA, igual como o francés hulotte (Strix aluco), y se remonta a la mesma radiz chermanica que ha dau en anglés owl (au rapinyadera nocturna en cheneral).
  
  Imáchens
  
  Se veiga tamién
   Crabero.
   Bubón.
   Mochuelo.
   Au rapinyadera.
  
  Referencias
  
  Vinclos externos
  
  Cheneros d'aus
  Tytonidae