title: Pero III d'Aragón
text: Pero III d'Aragón u Pietro III d'Aragón, dito lo Gran (*1239 – † 2 de noviembre de 1285, Vilafranca del Penedès). Fillo de Chaime I lo Conqueridor y a suya segunda muller Violant d'Hongría, succedió a su pai en 1276, en os títols de rei de Aragón, rei de Valencia (como Pero I), y conte de Barcelona (como Pero II).
  
  Vida 
  Casato lo 13 de chunio de 1262 en a Seu de Montpeller con Gonstanza de Hohenstaufen, filla y heredera de Manfredo I de Sicilia, fuoron coronatos en Zaragoza en una cerimonia en a quala Pero canceló lo vasallache que heba achustato con o Papa o suyo lolo Pero II.
  
  Tot o suyo reinau se centró en a esbandidura d'a Corona d'Aragón por o Mediterranio y ta ixo aproveitó o suyo matrimonio con Constanza ta demandar a corona siciliana.
  
  Sicilia se trobaba dende 1266 baixo a soberanía de Carlos d'Anchú qui, con o emparo d'o papa Climent IV que no deseyaba a dengún Hohenstaufen en o sud d'Italia, heba estato investito rei dezaga de redotar, en Benavent, a Manfredo qui morió en a batalla.
  
  En 1279 una flota d'a corona aragonesa, a lo mando de Conrado Lanza, recorre as costas africanas ta retornar a soberanía feudal d'Aragón sobre Tunicia que a muerte d'o emir Muhammad I al-Mustansir heba debilitato. Posteriorment, en 1281, Pero III armó una flota para invadir Tunicia y demandó a lo recién esleito papa Martín IV una bula que declarará la operación militar como cruzata; pero lo papa, d'orichen francés y partidario de Carlos d'Anchú, li'n negó.
  
  Quan a flota iba a salir, escayeixioron en Sicilia as clamatas Vispras sicilianas, quan os sicilianos consiguioron forachitar a los franceses, dimpués de fer-ne una mortalera grant. Os sicilianos ninvioron allora una embaixada ta Pero III ofreixendo-li a corona siciliana a la que teneba dreito gracias a lo suyo matrimonio. O rei aragonés posó allora la suya flota endrezera ta Sicilia an plegó lo 30 d'agosto de 1282 y lo coronoron rei en a ciudat de Palermo.
  
  A l'inte ninvió una embaixada ta Carlos d'Anchú, que se trobaba en Mecina, demandando-li que lo reconoixese como rei de Sicilia y albandonara a isla. A redota d'a flota anchevina en Nicoreta por l'almirant Rocher de Lauria, obligó a Carlos a deixar Mecina y cubillar-se en o suyo reino de Nápols.
  
  O papa Martín IV respondió a la coronación siciliana de Pero III con a suya excomunión (9 de noviembre de 1282) y a suya deposición como rei de Aragón (21 d'aviento de 1283), ofreixendo a corona a lo segundo fillo d'o rei de Francia, Carlos de Valois, a qui investió lo 27 de febrero de 1284, y declarando una cruzata contra Aragón.
  A situación en a que se trobó Pero III yera de tot inestable, antimás d'haber de luitar contra a invasión francesa que se yera preparando a lo norte d'os Pireneus, tamién habió d'enfrentar-se a greus problemas en l'interior d'os suyos reinos resultau d'as necesidatz economicas que a conquista de Sicilia prevocó.
  
  A més d'a invasión francesa y ataques navarros Aragón habió de fer frent a un ataque d'o Sinyor d'Albarrazín en 1283, manimenos se solucionoron en 1284 con a victoria de lo Setio d'Albarrazín, en a que adhibió esta senyoría a la Corona d'Aragón.
  
  Pero III soluciona os problemas internos permitindo, en 1283, a formación d'a Unión Aragonesa y churando lo "Privilechio Cheneral" que esfendeba os privilechios d'a nobleza; y atorgando a Catalunya la constitución "Una vegada l'any" en as cortz celebratas en Barcelona entre 1283 y 1284.
  
  Solucionatos os problemas interiors pudo meter ficacio en a invasión francesa, que a lo mando d'o propio rei francés Felipe III, prenió en 1285 a ciudat de Chirona, ta haber de retirar-se quan a flota aragonesa tornó de Sicilia a lo mando de Rocher de Lauria y redotó a l'exercito francés.
  
  Dezaga la suya gran victoria, Pero III s'iba a enfrentar a su chermano Chaime II y a lo suyo sobrín o rei Sancho IV de Castiella que no li heban aduyato mientres o suyo conflicto con os franceses, pero a suya muerte prematura, o 11 de noviembre de 1285, lo impedió.
  
  Descendients 
  De o suyo matrimonio con Gonstanza en naixioron os siguients fillos:
  
   Alifonso III d'Aragón (1261-1291), rei d'Aragón, Valencia, Mallorca y conte de Barcelona.
   Chaime II d'Aragón (1267-1327), rei d'Aragón, Valencia, Mallorca, conte de Barcelona, rei de Cerdenya y de Sicilia.
   A infanta Isabel d'Aragón (1271-1336), Santa Isabel de Portugal u Santa Isabel d'Aragón, reina consort de Portugal por o matrimonio en 1288 con Dionís I de Portugal.
   Frederico II de Sicilia (1272-1337), rei de Sicilia.
   A infanta Violant (1273-1302), casata en 1297 con o infant Roberto de Nápols, futuro Roberto I.
   O infant Pero d'Aragón (1275-1291).
  
  A suya luenga 
  En o Llibre dels Feyts d'o reinau d'o rei Chaime I d'Aragón se gosa emplegar a luenga materna d'os presonaches que i amanixen. En ixe contexto, s'emplega l'aragonés en boca d'o rei Pero III, quan se i diz:
  
  De tot ixo, se puet inferir que Pero III d'Aragón yera fablant d'aragonés, u mesmo que l'aragonés yera a suya luenga materna.
  
  En o Reino d'Aragón Pero III crebó con o monopolio sobre a escritura que teneba a ilesia (en latín), y s'encomenzó a fer servir con regularidat l'aragonés como luenga escrita oficial chunto con o latín. O standard aragonés medieval fixato en tiempos de Pero III y que duró dica o reinau d'Alifonso V ye conoixito como scripta aragonesa.
  
  Referencias 
  
  Reis d'Aragón
  1239 (naixencias)
  1285 (muertes)