title: Coleoptera
text: Adephaga
   Archostemata
   Myxophaga
   Polyphaga
  
  Os coleopteros (scientificament Coleoptera, en latín) son una d'as prencipals ordens en a clase d'os insectos, con quasi 350.000 especies descritas. Se tracta d'o taxon con més especies incluitas de tot o reino Animalia, seguito per os lepidopteros (paixarelas y palometas), himenopteros (fornigas, vriespas, abellas, etz) y dipteros (moscas, mosquitos y tabans). A orden d'os coleopteros tiene tantas especies como tot o reino d'os fongos, u d'as plantas vasculars; ixo ye, como decir que fa 90 vegatas o numero d'especies descritas de mamiferos.
  
  En luenga aragonesa, os coleopteros se gosan conoixer como escarabachos (con variants foneticas como esgarabacho, escarbacho, escarbajo, escarabaxo, escarabaixo u mesmo escarabato). (d'o latín < SCARABAIUS) A presencia d'a palatal africada ch en ista parola se crei que ye por cruce con a parola cucaracho.
  
  Os coleopteros presentan una gran diversidat morfolochica. Se troba escarabachos en qualsiquier habitat, mesmo en ambients aquaticos d'augua dulza. A suya presencia en ecosistemas marinos ye minima. A més gran parte d'as especies son consumidoras de productos vechetals, estando-ne las larvas as que gosan fer dica pestes en l'agricultura y en as selvas.
  
  A morfolochías de totz os coleopteros comparten rasgos comuns: Totz os escarabachos tienen o primer par d'alas ancestrals d'os insectos modificatas y enduritas dica formar dos escudos, ditos «elitros», que no sirven sique ta cubillar y guardar o segundo par d'alas que ye lo funcional. As alas, en reposo, se troban plegatas debaixo d'os elitros y s'han d'obrir y esplegar ta que l'animal pueda alzar-se en volito. A més gran parte d'as formas adultas d'os escarabachos saben volar, pero no gosan tener a capabilidat d'altros grupos d'insectos ta manullar-se-ie, como fan as moscas y apellas, y muitas especies no el fan si no ye de tot imprescindible.
  
  Imachens
  
  Referencias
  
  Vinclos externos