title: Uella marta
text: Marta (d'o chermanico < *marthor) ye o nombre que se da en bells puestos d'os Pireneus a las uellas negras.
  
  Tradicionalment, os pastors d'as zonas pirenencas d'o País Basco, Aragón y Catalunya deciban martas a las uellas d'os suyos rabanyos que naixeban con a suya piel totalment negra. Se creyeba que istos animals teneban un gran poder machico y yeran más caros de vender en as ferias.
  
  Se pensaba que teneban o poder de protecher a tot o rabanyo d'os rayos y as malautías, por ixo istas uellas no heban d'estar marcadas ni tampoco no les ne podeba escodar. D'atra man, qualsiquier danyo a o suyo pelache reduciría as suyas propiedatz machicas.
  
  En l'Alto Aragón se teneba a creyencia de que as uellas negras yeran bruixas repentidas y reencarnadas en istos animals pa estar honestos y buenos.
  
  Manimenos, en atras partis d'o País Basco y os Pirineus, por influyencia d'a Ilesia Catolica y a maldición d'a color negra (y luen de l'antiga creyencia local), as uellas negras han estau consideradas desenfortunadas. En ixe caso, istos animals pierden a suya valor y son deseparaus d'a resta d'o rabanyo pa no causar desgracia. Como en muitos atros casos, isto se puet tractar d'un intento d'o cristianismo pa mirar d'eliminar as antigas creyencias paganas..
  
  En as vals pirenencas d'Arièja, i hai una leyenda que recenta que una princesa d'Aragón nomás quereba minchar que miollo de uella negra. Ista princesa mandó matar a todas as martas d'ixos monts pa minchar-se-las. Dezaga d'iste mito puet estar o sacrificio ritual d'istos animals, que bella vegada fuoron ofreixius a os dioses y diosas..
  
  Atras denominacions
  Os exemplars de uellas melanicas (negras) se conoixen como martas u maritas en Sobrarbe, como pardas en Echo, y como morinas en Cinco Villas.
  
  Bibliografía 
    Pequeño diccionario de mitología vasca y pirenaica. Olivier de Marliave. Editorial Alejandria, Barcelona 1995.
  
  Referencias
  
  Se veiga tamién 
   Ahari
  
  Ovis
  Mitolochía aragonesa
  Mitolochía basca
  Mitolochías pirenencas