title: Navata
text: Iste articlo se refiere a una mena d'embarcación feita con trampos. Ta o lugar catalán, se veiga Navata (Alto Empordán).
  
  A navata (d'o latín < NAVE, "barco") ye una mena d'embarcación chiqueta que consiste en un conchunto de trampos feitos con trallos de madera, os quals s'atableran, s'adoban, s'aplanan, se barrenan y se ligan con rametas flexibles de matulleras (como los verdugos d'a sarguera), y que tiene per función portiar os troncos per os ríos dende as selvas dica an que se troban as sarrarías. Ye tradicional d'os Pireneus, anque pueden trobar-sen embarcacions pareixitas en belaltras partes d'o mundo.
  
  Quan a navata ye gran, conta con dos remos debanters y un de coder. Si ye chiqueta, nomás que en porta un per cada cabo.
  
  Denominacions 
  A parola navata se rechistra en Oza, Biescas, Sobrepuerto, a Buerda, Piarruego, Rebiella y Salas Altas, tamién en chistabín y en baixorribagorzán. A denominación navata ye una parola aragonesa transmesa a u compartita con o idioma catalán d'a Francha de Levant (navada, pronunciato /nabaɛ/ en fragatín).
  
  En o castellano d'Aragón d'o sieglo XVI evitaban escribir navata y escribiban navada, dica en as zonas navateras de l'Alto Aragón a on se conserva huei esta parola con xorda intervocalica -T-.
  
  En os barrancos d'a redolata de Sant Chuan d'a Penya, a on bi heba una actividat navatera més chicota, adrezata a lo río Galligo, as navatas se diciban almadías, coincidindo con a denominación tradicional que se rechistra en Uncastiello, y con a denominación que feban servir en o peache de Puent de Luna en aragonés medieval:
  
  En os Pireneus de Navarra tamién reciben o nombre d'almadías, como tamién se deciba en a Ribera Navarra, pero en bella localidat navarra existiba o sinonimo baxilla. En os Pireneus de Catalunya, o nombre de rais, denominación que pasó a lo gallego como rallos por l'actividat de navaters catalans en Asturias. En a Ribera d'Ebro catalana l'oficio yera conoixito como aumadiaire, derivato d'"almadía", podendo estar en catalán un termin amprato d'o castellano d'Aragón u l'aragonés por l'actividat navatera d'o Sistema Iberico adrezata enta o Valencia u Casp.
  
  Historia 
  As navatas apareixoron en os tiempos en que os accesos per tierra t'as selvas fusteras d'os cobaltos d'os monts yeran bien complicatos, estando muito mas fácil de guiar-los per o río (siempre que ixo fuese posible) dica bell puesto mas propicio ta la suya distribución.
  
  Historia d'as navatas pirenencas 
  As navatas son estatas tradicionals per tot en os Pireneus, a fin de poder guiar os troncos d'alto d'os monts enta las vals a lo sur d'os Pireneus. Per un regular os troncos se picaban, s'arrocegaban con os abríos dica las riberas d'o río, an s'amuntonaban, asperando la primavera, quan a glera ye mas gran y ye mas fácil a guía.
  
  En os Pireneus ríos con actividat navatera estioron o Irati, o Esca (sieglo XVIII), l'Aragón, Galligo, Cinca, Esera, Noguera Pallarera y Segre.
  
  L'actividat navatera d'o río Aragón encomenzaba ya en Astún y entraba en o Reino de Navara por una aduana que centralizaba os impuestos, conservando-se o libro de contos con una buena documentación d'os sieglos XIV y XV. A fusta con a que construiban casas d'ixos tiempos en Tudela proveniba d'as navatas de l'Alto Aragón occidental.
  
  Hue día contina la tradición d'as navatas en forma de fiesta per bells lugars d'a faixa pirenenca, como en l'Aínsa, en Burgui u en el Pont del Claverol, siempre ta de primavera. Prou conoixito ye o descenso de navatas a Espunya-l'Aínsa, an cada anyada se desciende la Cinca en plena mayencada, en recordanza y homenache d'os antigos navaters.
  
  Bi ha un biero etno-botanico, baptizato con o nombre de Ruta de los Navateros, que esnaviesa per os camins tradicionals que se troban entre Puyarruego y Escalona dica a Espunya.
  
  Tamién en existen museus, como lo Museu de la Navata en l'Aínsa, o Museo de la Almadía en o lugar navarro de Burgui u lo Museu dels Raiers en o lugar catalán d'el Pont del Claverol.
  
  Historia d'as navatas en o Sistema Iberico 
  En o Sistema Iberico bi habió una conoixita actividad navatera en o Tacho, pero tamién podió existir-ne una no tan conoixita en o río Guadalaviar dende a Sierra d'Albarrazín dica Valencia y en o sieglo XIV dende os pinars d'Aliaga dica Casp a traviés d'o Guadalop.
  
  L'actividat navatera en o río Guadalaviar trescruzando territorios aragoneses y valencianos yera tamién a rota de salita pa la fusta d'a Serranía de Cuenca, fusta que podeba rematar o suyo camín en ciudatz costeras que perteneixeban a la Corona de Castiella. En l'Archivo d'a Corona d'Aragón se conserva una carta d'Alifonso XI d'o 20 de chinero de 1347 protestando por o embargamiento que se feba a uns mercaders de Moya que levaban fusta a Valencia. O 7 de febrero de 1347 Pero lo Cerimonioso contestó que por a sequera no podeba deixar transportar a fusta sin pagar por l'augua igual como fan os regants:
  
  Enlaces externos 
    O descenso de navatas en Sobrarbe.
    La Ruta de los Navateros.
    Articlo sobre as navatas.
    Sobre as navatas.
    Sobre os navaters d'o Coll de Nargó y lo Museu.
  
  Referencias 
  
  Transporte
  Tradicions de Sobrarbe
  Silvicultura
  Pireneus