title: Moisen
text: Moisen u Moisés (en hebreu מֹשֶׁה Móše, en arabe موسى Musa), fillo d'Amram y Joquebed, estió un presonache biblico que, seguntes o libro d'o Exodo, liberó a lo pueblo chodigo d'a opresión a la que yera chusmeso por Echipto. Dió seguntes o mesmo relato a tabla d'as leis de Dios a lo suyo pueblo. A suya historia se sitúa entre o sieglo XVIII aC y o sieglo XIII aC.
  
  A suya biografía seguntes a Biblia
  
  Naixencia y salvación d'as auguas d'o Nilo 
  Seguntes diz a Biblia, Moisés era fillo d'Amram y Joquebed, una muller chodiga que perteneixeba a la tribu de Leví. Quan Moisen naixió, o faraón echipciano heba promulgato un edicto seguntes o qual teneba que fer-se una mortalera con totz os ninos chodigos. Asinas, quan Moisen teneba tres meses, en veyendo que no podeban amagar-lo más, a suya mai decidió meter-lo en una cesta y dixar-lo confiato a las auguas d'o río Nilo.
  
  A chirmana de Moisen, Miriam, cosiraba a cesta dende a marguin d'o río, y veyió que, mientres se banyaba en o río, a filla d'o faraón heba escuitato plorar a Moisés. A filla d'o faraón decidió adoptar a Moisen como a lo suyo fillo.
  
  Dimpués, Miriam, a chirmana de Moisés, fue a la filla d'o faraón y se li ofrió ta portar a o nino a una muller chodiga ta que tetase. Asinas, Moisés tornó a la suya autentica mai, que estió qui en fació a suya educación dica que Moisés creixió y tornó a o palacio d'o faraón. Alavez estió quan a filla d'o faraón en fació l'adopción formal, y lo baptizó como Moisen, que significa "salito d'as auguas". Asinas, Moisen dentró a fer parte d'a familia reyal echipciana, y s'educó como un prencipe de l'Antigo Echipto.
  
  Exilio en Madian 
  Seguntes o Exodo, Moisen yera en unas obras que feban unos chodigos, que yeran chusmesos a los echipcianos, quan veyió que un echipciano maltrataba a un chodigo. Yera un lugar disierto, y Moisen mató a l'echipciano y apedecó o suyo cuerpo baixo l'arena. Dimpués, bells chodigos li conoixioron y deciban que yera un echipciano que heba muerto a unatro echipciano ta esfender a un chodigo. Moisen se xorrontó y albandonó Echipto ta no ser acusato por a Chusticia echipciana.
  
  Moisen plegó a un pozo d'os madianitas, a on esfendió a dos mocetas que discutiban con uns pastors. Dimpués d'a suya aduya, o pai d'as chicotas, o sacerdot Chetro combidó a Moisen a la suya casa, y li donó por esposa a suya filla mayor, Sipora, con qui Moisen tenió a lo suyo fillo Gerson.
  
  Muitas anyadas dimpués, quan Moisen teneba 80 anyos y feba de pastor con as uellas d'o suyo suegro, veyió una esbarcera que cremaba sin consumir-se. Escuitó una voz que li deciba: Yo soy o Dios d'o tuyo pai, o Dios d'Abraham, o Dios d'Isaac y o Dios de Chacob. Luego, Dios li acomandó a misión de liberar a los chodigos d'as mans d'o faraón y d'os echipcianos.
  
  Moisen torna a Echipto 
  
  En tornar a casa, prenió a la suya muller y lo suyo fillo y s'encaminoron enta Echipto. De camín, se troboron con o chirmán de Moisés, Aaron y se presentoron chuntos a los ancianos d'o lugar hebreu.
  
  En poco tiempo aconsiguioron audiencia con o nuevo faraón, lo monarca ascuitó las suplicas de Moisen y Aaron pero, en cuentas de deixar-los marchar d'Israel, los imposó treballos encara mas duros.
  
  Moisen en fuents aragonesas 
  En o "Liber Regum" dicen:
  
  En o "Libro del Trasoro" lo nombran como Moysen u como Moyses y dicen:
  
  Tamién se troba en os fueros d'Aragón, versión romanceyata contenita en o manuscrito 207 d'a Biblioteca Universitaria de Zaragoza:
  
  Y en os Pergaminos aragoneses d'o Fondo Sastago (d'o sieglo XV).
  
  Moisen en l'arte y a cultura 
  
  Bi ha de destarcar-se hi a escultura conoxita como o Moisen de Miguel Ánchel y as pinturas feitas por Botichelli.
  
  En el cine cal destarcar a cinta The Ten Commandments de l'anyo 1956 dirichita por Cecil B. DeMille y protagonizata por Charlton Heston siendo una d'as superproduccions cinematograficas mas populars y conoixitas, ista yera un remake d'a cinta muda d'o mesmo nombre de 1923 tamién dirichita por Cecil B. DeMille, The Ten Commandments. Tamién ye o presonache central d'as cintas animatas The Prince of Egypt y  The Ten Commandments.
  
  Moisén tamién ha estato un presonache de muitas series y miniseries de televisión destancando Moses the Lawgiver protagonizata por Burt Lancaster.
  
  Vinclos externos 
  
  Chudaísmo
  Cristianismo
  Islam
  Personaches d'a Biblia
  Torah