title: Río Uerba
text: Iste articlo ye sobre un río aragonés t'atros usos, se veiga Uerba (desambigación).
  
  La Uerba (Huerva en castellano) ye un río aragonés, afluent d'Ebro. Naixe en Fuent Frida, en a sierra d'Orich (Sistema Iberico) en a provincia de Teruel.
  
  Localidatz importants por a on pasa son Vistabella, Villanueva de la Uerba, Muel, Quart de la Uerba, Cadret, María de la Uerba y Zaragoza a on que desemboca.
  
  En Zaragoza capital le dicen La Uerba, representando un caso de conservación d'o chenero femenín que tienen muitos ríos en aragonés y en latín.
  
  A suya compleganza tien un total de 1.020 km², travesando distintas comarcas aragonesas, con una largaria total de 128 km. dica a suya desembocadura en o río Ebro en a ciudat de Zaragoza.
  
  Toponimia 
  O hidronimo Uerba se documenta dende o periodo Andalusí como Warba u Baltax. Baltax ye tamién en ixas fuents o nombre d'un territorio con categoría de balad u de iqlim dependient d'a Kūra de Saraqusta y regau por o río homonimo dende Muel dica Saraqusta.
  
  S'ha quiesto interpretar este hidronimo a partir d'o celta Olca ("ribera"). Manimenos s'ha visto a existencia d'uns quantos hidronimos con una radiz pareixida en atras zonas d'o sudueste d'Europa: Orb, Orbieu, Orbi, Orbego, Orballeira, Orvallo, Urbión, especialment concentraus en o norueste d'a Peninsula Iberica y que permiten reconstruir una radiz hipotetica *ORWA, sin relación con olca.
  
  Recorrito
  
  Naixedero 
  La Uerba tien o suyo naixedero entre as Sierras Pelarda y de Orich a una altaria de 1.280 m, concretament en o termin municipal de Fuent Frida en a comarca de Xiloca, provincia de Teruel. O puesto exacto a on naixe o río no ye senyalizato, pero se troba nomás a uns 100 m d'a ermita de Nuestra Sinyora de Losiella (actualment en castellano local Ermita de la Virgen de La Silla), asinas que se localiza sin guaire problema.
  
  En iste primer trampo de 40 km entre o naixedero y a localidat de Villafermosa ye a on o río creya un polito soto de ribera.
  
  Campo de Daroca 
  
  La Uerba dentra en a provincia de Zaragoza a traviés de la plana de Campo Romanos (Campo de Daroca), que fa part de la depresión de Calatayú y Mont-albán. D'antes esta zona yera de la cuenca de Xalón pero que dimpués d'un proceso de captura fluvial pasó a desauguar enta La Uerba.
  
  En iste sector o río ye muito mas lento y reculle as mayors aportes d'augua d'o suyo recorrito a traviés d'o río Lanzuela y o barranco de Villalpardo. O cabal total que aporta La Uerba a Ebro ye de nomás 67 hectometros cubicos, debito a os poquetz afluents que tien y a que as auguas soterranas que reculle son tamién pocas.
  
  Campo de Carinyena 
  En o Campo de Carinyena cambea de tot o scenario que trescruza La Uerba. O río pasa entre os carrascals que poblan as versants septentrionals d'as sierras de Peco y de Ferrera.
  
  Ye tamién en ista comarca a on se troba un d'os trampos mas politos d'o río, as suyas foces. Mas entabant se troba l'entibo d'as Torcas, o primero d'os que regulan o curso d'o río. Destacable ye tamién Los Calderones, una foz de meyo kilometro amás de Vistabella.
  
  O segundo entibo que bi ha sobre o río se troba tamién en a comarca, l'entibo de Mezalocha, destacando o suyo paisache de calsinera.
  
  En o lugar de Muel se puet veyer un polito salto d'augua en o parque d'a localidat, chunto a la ermita d'a Virchen d'a Fuent, en a que se troban obras de Goya.
  
  Trampo final 
  
  La Uerba dentra en a Comarca Central en o suyo trampo final por o municipio de Mozota. La Uerba dentra por o sud de Zaragoza y pasa chunto a o Parque Gran, ta bells metros mas entabant amagar-se baixo as carreras d'a ciudat dica a suya desembocadura en o río Ebro.
  
  Fauna
  Entre as especies que se pueden trobar en La Uerba son o cangrillo de río común (Austropotamobius pallipes), o barbo culirroyo (Barbus haasi), a madrilla (Rutilus arcasii y Chondrostoma toxostoma), especies que sirven d'alimento a o culebrizo (Natrix maura) y a rata d'augua (Arvicola sapidus).
  
  Referencias
  
  Vinclos externos
  
   El río Huerva
   El Huerva. Un oasis entre el Sistema Ibérico y el Valle del Ebro
   "La Huerva" en GEA
  
  Uerba
  Uerba
  Uerba
  Uerba
  Uerba
  Uerba
  Uerba
  Zonas d'especial protección pa las aus d'Aragón