title: Cristianismo
text: O Cristianismo ye una relichión monoteísta alazetada en a vida e as amostranzas de Chesús de Nazaret. Ye a mayor relichión d'a Tierra, con 2.100.000.000 practicants, lo que representa quasi un tercio d'a población humana. Comparte con o Chudaísmo o Tánakh, clamato como Antigo Testamento por os cristianos. Por ista razón ye a vegadas clamada como una relichión Abrahamanica chunto a lo Chudaísmo y a lo Islam.
  
  Brancas d'o cristianismo 
  As diferents brancas d'o cristianismo han amaneixito dende o mesmo orichen. A més antiga son os ebionitas que creyeban en a fegura de Chesús sin deixar de seguir a lei y ritual propios d'o chudaísmo, por o que no aceptoron a Sant Pavlo. Tamién i habió sectas que combinaban cristianismo y gnosis.
  
  Belunas d'as ilesias orientals tienen lur orichen en as luitas por o poder entre bispes, uns conseguiban imponer os suyos criterios en os Concilios, y atros no los aceptaban independizando-sen y esdevenindo hereches pa o cristianismo oficial. Pa pueblos sozmesos a los romanos a herechía ha estato un camín pa espresar o deseyo d'independencia u a independencia (nacionalismo relichioso), ye o caso d'a Ilesia Copta u d'a Ilesia Siriana. O proceso d'expansión d'o cristianismo fueras de l'Imperio Romano permitió a expansión tanto de formas de cristianismo que obedeixeban a Roma u Costantinoble, como de formas hereticas. As formas no ortodoxas u herechías permitiban a los recien convertitos desligar-sen d'o poder imperial, fer ilesias nacionals u no ser perseguitos en países enemigos de Roma: Ilesia Arriana, Ilesia Armenia, Ilesias Celtas, Ilesia Asiriana, etz...
  
  A Rivalidat entre a hierarquía de Roma y Costantinoble produció un proceso contino de deseparación que remató en o sieglo XI.
   Catolicismo, a mayor d'as brancas cristianas, que acepta l'autoridat centralizata d'o Papa, en Roma.
   Ortodoxia, con a Ilesia Ortodoxa Griega, a Ilesia Melkita y bella ilesia autocefala d'os Balcans, países eslaus y Cheorchia.
  
  Dende ixas envueltas d'as Cruzatas y d'a decadencia de l'Imperio Bizantín Roma ha conseguito que parte d'os fidels d'as ilesias orientals aigan aceptato l'autoridat de Roma pero mantenendo o suyo rito propio, esdevenindo lo que se conoixe como uniatas, en oposición a las ilesias orientals que no aceptan l'autoridat papal y que se conoixen como ortodoxas. 
   Totz os maronins aceptoron a lo Papa de Roma esdevenindo uniatas.
   Parte d'os armenios aceptoron l'autoridat papal, sobretot en tiempos d'o Reino d'Armenia la Chica, aliato d'os cruzatos.
   Parte d'a Ilesia Asiriana, seguidora d'o Nestorianismo aceptó a lo Papa de Roma en lo sieglo XVI orichinando a Ilesia Caldea.
   Parte d'a minguata Ilesia Siriana aceptó a lo Papa de Roma orichinando a Ilesia Catolica Siriana.
   Os cristianos de rito griego que aceptoron en diferents contextos historicos a lo Papa de Roma son conoixitos como greco-catolicos. En Grecia siempre han estato pocos y fuoron perseguitos. En cambio una parte sustancial d'os cristianos de rito griego aceptoron a lo Papa de Roma en l'antiga Unión Polaco-Lituana, en Transilvania (Ilesia Uniata d'Alba Iulia), y en Orient Meyo.
  
  As crisis baixomedievals y los cambios socioeconomicos de dimpués d'a Edat Meya facioron que en qualques países d'Europa que deseyaban desligar-sen de Roma prenesen versions d'o cristianismo diferent d'o catolicismo mirando en a radiz biblica y orichinando una sucesión d'ilesias diferents a lo largo d'os sieglos.
   Protestantismo, formato por multiples Ilesias independients, que no reconoixe a supremacía papal.
   Restauracionismo, formato por os Testimonios de Chehová, scisión d'os Adventistas d'o seteno día y a Ilesia Mormona, entre d'atros.
  
  Bibliografía 
   ASIMOV, Isaac. Guía de la Biblia: Nuevo Testamento. Plaza & Janés Editores, S.A. ISBN 978-84-01-45083-9 
   ASIMOV, Isaac. Guía de la Biblia: Antiguo Testamento. Plaza & Janés Editores, S.A. ISBN 978-84-01-45082-2.
  
  Se veiga tamién 
   Biblia.
   Antigo Testamento.
   Nuevo Testamento.
  
  Vinclos externos