title: Samianigo
text: Samianigo (Sabiñánigo en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato a 780 metros d'altaria en Sarrablo, en a comarca de l'Alto Galligo, a 52 km de distancia de Uesca y tien una población de  habitants.
  
  A suya economía s'alazeta en as industrias quimicas y en o turismo.
  
  En o suyo termin municipal se troban buena parti d'as ilesias de Sarrablo, o Museu Ángel Orensanz y Artes de Sarrablo y o Museu de Debuixo d'o Castiello de Larrés.
  
  Cheografía 
  
  Muga a lo norte con os municipios de Biescas y Yebra de Basa; a l'este con Fiscal y Boltanya; a lo sud con o municipio d'As Penyas de Riglos; a lo sudeste con a comarca d'o Semontano de Balbastro y a l'ueste con os municipios de Candarenas, Chaca y Villanuga.
  
  Samianigo ye situato entre a val d'o río Aurín y a cuenca d'o curso meyo d'o río Galligo en a suya zona norte y entre Vallibasa y a Guarguera en a zona sud, es decir, abarca dende las sierras interiors d'o Pireneu dica las exteriors, pasando por a depresión meya, lo que fa que'n tienga una gran variedat d'ecosistemas y paisaches que se combinan con a rica arquitectura popular y relichiosa d'iste termin municipal.
  
  Ye o mayor termin municipal de Uesca con os suyos 586,8 km² y o tercero d'Aragón dezaga d'os de Zaragoza y Exeya.
  
  Historia 
  A localidat de Samianigo fue fundata por os romanos, amán de l'actual ubicación, entre os ríos Galligo (d'as Galias) y Aurín (d'Aurum, por l'oro que se i trobaba) fa ya más de 2000 anyos, en epoca d'Augusto.
  
  Pareixe que o más probable ye que o suyo nombre vienga d'o cheneral romano Calvisio Sabino, a qui acomandoron a a pacificación d'a zona dimpués d'a conquiesta romana. En un documento d'o sieglo II apareixe como Sabiniacum.
  
  Más tardi en 1035 Samianigo s'encorpora a lo reino d'Aragón y ye allora quan apareixe documentato como Savignaneco. Mientres a Edat Meya estió patrimonio d'a Corona y no pas d'un sinyor feudal como atros lugars d'a redolada.
  
  A la fin d'o sieglo XIX, Samianigo encara yera un chicot lugar con bellas 24 casas, qualos habitants viviban d'as suyas tierras y o suyo ganato. Quan a carretera que puyaba ta o balneyario de Pandicosa y ta Biescas s'amilloró en 1881 y prencipioron a construir casas arredol d'ista a lo suyo paso por o lugar de Samianigo. Asinas con a plegata d'a carretera y o ferrocarril en 1893, prencipió a creixer o lugar y esdevinió una ciudat adedicata a los servicios.
  
  En 1918 prencipioron a instalar-sen en o lugar industrias quimicas y de l'aluminio aduyatas por a presencia d'o ferrocarril, as centrals electricas y a situación cheografica. Gracias a istas empresas a población d'o lugar puyó dende 100 habitants dica quasi 10.000 en menos de 100 anyadas.
  
  Demografía 
  A lo prencipio d'o sieglo XX Samianigo yera un chicot lugar que nomás teneba 280 habitants. Con a plegata d'o ferrocarril y d'as industrias instalatas en o lugar a población puyó muito debito a la plegata d'inmigrants venitos d'a resta d'a val y sobretot de difuera d'Aragón.
  
  <div id="1">(1) En iste censo se denominaba Saviñánigo y El Puente.
  <div id="1">(2) Entre o censo de 1960 y o anterior, crexe o termin d'o municipio porque incorpora a Sardas y recibe una parti de Cartirana.
  <div id="1">(3) Entre o censo de 1970 y o anterior, crexe o termin d'o municipio porque incorpora a Acumuer, Cartirana, Chesera, una parti de Ena, una parti de Guasa, una parte de Oliván, Orna de Galligo, Senegüé y Sorripas y Xabarrella.
  <div id="1">(4) Entre o censo de 1981 y o anterior, crexe o termin d'o municipio porque incorpora a una parti de A Guarta.
  
  Economía 
  A economía de Samianigo s'alazeta en os servicios, o turismo, as industrias metalurchica, quimica y farmaceutica y a enerchía.
  
  A industria electroquimica "Aragonesas", establita en 1918 y a fabrica d'aluminio "Alcoa", establita en 1927 son encara hue dos d'os pilars d'a economia d'a capital sarrablesa.
  
  Ya en os años 90 s'establió tamién a empresa farmaceutica "Bieffe Medital" en o municipio chunto a lo lugar de Sorripas, creyando tamién atra fuent de treballo ta la val.
  
  Por atra parti tamién ye important o sector d'a enerchía por meyo d'a producción d'electricidat y gas natural.
  
  Cultura y Turismo 
  
  A casa d'o sieglo XIX (1810-1830), conoixita como Casa Batanero, ye a seu d'o Museu d'Artes de Sarrablo. Iste museu fue inagurato en 1979. A planta baixa reproduce as diferents cambras d'una casa pirenenca con totz os suyos trastes. En o segundo piso bi ha salas adedicatas a las fainas artesanals que se feban d'antes más. En l'antigo granero s'ha instalato un espacio ludico adedicato a Pedrón, o famoso diaplet de Sarrablo.
  
  En Samianigo se troba tamién "Pirenarium, o parque d'os Pireneus". Ye un parque tematico con maquetas d'o Pireneo y d'a resta d'Aragón en miniatura, y ye situato en os viellos cuartels de l'exercito.
  
  Administración
  
  Reparto de concellers
  
  Alcaldes
  
  Esporte
  A ciudat ye mui ligata a lo esporte en cheneral y especialment a lo ciclismo, ye famosa por estar o scenario d'una d'as pruebas ciclistas amateurs más importants d'o mundo, dita Quebrantahuesos, a quala sería una etapa Tour de Categoría Especial, por os puertos de montanya que se i pasan. A sobén etapas d'a Vuelta a Espanya, rematan, prencipian u pasan por a localidat, s'han feito incluso campionatos d'Espanya de "profesionals", pasando los millors ciclistas d'o mundo como Miguel Induráin entre atros.
  
  O fútbol ye representato por o Agrupación Deportiva Sabiñánigo
  
  Presonalidatz naixitas de Samianigo 
  Categoría principal: Naixitos de Samianigo.
  
  Ciudatz achirmanatas 
    Vilhèra
    Petersberg
  
  Comunicacions 
  
  N-260.
  N-330.
  
  Se veiga tamién 
   AD Sabiñánigo.
   Gara de Samianigo.
  
  Vinclos externos 
  
  Concello de Samianigo
  Datos alazetals
   O toponimo Samianigo
  Amigos de Sarrablo
   Samianigo
  
  Referencias