title: Valons
text: Este articlo ye sobre l'actual pueblo latino de Belchica. Pa leyer sobre os pantalons d'a vestimenta tradicional altoaragonesa leiga valons (ropa).
  
  Os valons (en valón walons) son quasi 3 millons d'habitants d'o sud de Belchica que charran una luenga propia, o valón, pareixita a lo francés que tamién parlan y son cristianos catolicos.
  
  Luenga 
  
  A luenga propia d'os valons ye o valón, una luenga d'oil, encara que en Tournai y Mons se charra o picardo, y en o cabo suroriental en contacto con o luxemburgués se charre o gaumais, variant d'o idioma lorenés.
  
  O francés standard ye en camín de sustituir a lo valón e se fa servir como luenga oficial dende antigo. O francés lo parlaban ya las clases altas de tota Belchica dende o sieglo XVIII y a burguesía s'identificaba con a cultura y ideyolochía de Francia y no con Valonia. O francés yera oficial por eixemplo entre 1795 y 1815 quan Belchica feba part de Francia). D'esta traza a sustitución d'as "luengas d'Oil" u "dialectos d'Oil" en territorios no franceses por part d'o francés ye una traza de sustitución lingüistica pareixita a la progresiva castellanización d'a luenga escrita y posterior sustitución de l'idioma navarro-aragonés en Navarra, Aragón y comarcas churras.
  
  En o sieglo XIX bells periodicos se publicaban en valón. En 1856 se fundó en Lieche a Societé de Littérature Wallonne. Manimenos París atrayeba muito a los escritors, musicos y intelectuals valons, y s'afrancesaban.
  
  Os chermans diciban a los galorromans walah etnonimo deribato de l'adaptación de d'o etnonimo volcae a la luenga chermanica. Os flamencos seguiban dicindo a lo suyos vecins de l'actual Belchica d'una traza derivata de walah, walen, y de walen derivan as formas valón y atras que se fan servir en luengas romances. En o sieglo XIX batizan como Valonia a la rechión con capital en Namur. Os lingüistas dicen "valón" a las parlas que se charran dende Lieche dica Tchålerwè, pero o termin "valón" s'aplica a totz os belgas que parlan u charran una luenga de oil, siga valón, siga picardo, siga francés.
  
  Historia 
  Son os continadors lingüisticos y poblacionals d'os galorromans que viviban en a Belchica romana antes d'as invasions d'os francos. En l'Alta Edat meya o suyo territorio feba part d'o Sacro Imperio Romano Chermanico.
  
  Referencias
  
  Veyer tamién 
   Comunidat Francesa de Belchica
  
  Pueblos latinos
  Etnias de Belchica