title: Verbos auxiliars en bavaro
text: Os verbos auxiliars en bavaro son quatre, uno más que en alemán. Como en a resta luengas os verbos auxiliars se troban en bavaro chunto con atros verbos ta formar determinaus tiempos verbals u atras construccions como a voz pasiva.
  
  Asinas en bavaro os verbos auxiliars son:
   håm (haber/tener).
   sei (ser/estar).
   weàn (tornar-se).
   doa (fer).
  
  Fueras d'iste zaguero (en alemán tun) os equivalents d'a resta (en alemán respectivament haben, sein y werden) son tamién auxiliars en alemán stándard. Istos verbos tamién se pueden fer servir por si mesmos sin fer a función d'auxiliar d'un atro.
  
  Verbo håm
  En bavaro o verbo håm (seguntes a grafía alemana tamién hom) equivalent a o verbo haber/tener en aragonés y haben en alemán. Se fa servir como verbo auxiliar en a formación d'o preterito perfecto (con as suyas formas en present) y d'o preterito plusquamperfecto (fendo servir o suyo participio II, kabd) d'a mayoría de verbos.
  
  Present d'indicativo
  Bi ha dos posibles variants d'o verbo en present d'indicativo pendendo de si o pronombre personal va debant o dezaga:
  
  Preterito perfecto d'indicativo
  En bavaro, a esferencia de l'alemán, no existe o preterito imperfecto ta iste verbo. O preterito perfecto se forma emplegando o suyo participio perfecto:
  
  Preterito plusquamperfecto d'indicativo
  Ta a formación d'o plusquamperfecto o bavaro adhibe, igual que l'aleman, o participio perfecto a la suya forma de pasau. En alemán se fa servir o preterito imperfecto, pero en bavaro, en no existir iste, s'emplega o preterito perfecto quedando asinas duplicau o participio:
  
  Preterito imperfecto de conchuntivo
  O bavaro forma asinas o preterito imperfecto de conchuntivo:
  
  Verbo sei
  En bavaro o verbo sei ye equivalent a o verbo ser/estar en aragonés y a sein en alemán. Se fa servir como verbo auxiliar en a formación d'o preterito perfecto (con as suyas formas en present) en os verbos de movimiento. O participio II ye gwesn, a vegadas tamién baixo a contracción gween.
  
  Present d'indicativo
  Bi ha dos posibles variants ta o present d'indicativo d'o verbo pendendo de si o pronombre personal va debant o dezaga:
  
  Existen variants en bellas formas d'a conchugación d'o verbo "sei":
   A primera persona de singular puet nasalizar-se quan desapareixe a "-n". Asinas tendríanos i bĩ (denotau en bellas grafías foneticas asinas).
   Amás d'as formas chenerals ta a primera y tercera persona de plural "mià/de sàn" existe a forma rural "mià/de hàn". Cal parar cuenta que a forma d'a primera persona de plural con o pronombre dezaga coincide si se fa servir a grafía alemana con a primer persona de plural d'o verbo "håm". En realidat se pronuncian diferent, ya que en o caso d'o verbo "sei" a primera "a" ye clara (ʌ), mientres que en o caso d'o verbo "håm" ye una "a" luenga y una mica más fosca (a:). A primera gosa denotar-se en bellas grafías foneticas con un tochet "à" (Se veiga ta mas información l'articlo sobre a grafía d'o bavaro). Asinas tenemos por eixemplo:
  
  Preterito perfecto d'indicativo
  O preterito perfecto se forma emplegando o suyo participio perfecto:
  
  Preterito imperfecto d'indicativo
  O verbo sei tiene forma d'imperfecto, encara que por un regular se fa servir o perfecto ta charrar en pasau. Existe a variant en que se pierde a -r.
  
  Preterito imperfecto de conchuntivo
  Igual que en o preterito imperfecto d'indicativo bi ha una variant d'o preterito imperfecto de conchuntivo en que se pierde a -r.
  
  Imperativo
  O imperativo d'o verbo sei en bavaro ye:
  
  Verbo weàn
  O verbo weàn ye equivalent a l'alemán werden y se fa servir igual que iste en a formación d'o futuro y d'a pasiva, encara que con bellas particularidatz. O suyo participio ye woàn, tanto si actúa como verbo auxiliar como si lo fa como un verbo normal (en alemán iste participio tien respectivament as formas worden y geworden).
  
  Present d'indicativo
  O present d'indicativo d'o verbo se weàn tien a siguient conchugación.
  
  Sirve asinas ta construyir o futuro d'indicativo chunto a o verbo en infinitivo y a pasiva en present chunto a o verbo en participio.
  
  Preterito imperfecto de conchuntivo
  O preterito imperfecto de conchuntivo d'o verbo weàn tien una doble forma en o caso d'actuar como verbo no auxiliar:
  
  A segunda forma (wuàràd) se fa servir nomás quan o verbo no ye auxiliar como en l'anterior eixemplo. A primera forma (weàràd) se puet fer servir en os dos casos: quan o verbo ye auxiliar y quan no'n ye. Asinas tenemos que:
  
   O preterito imperfecto de conchuntivo en pasiva de qualsiquier verbo (fueras d'o propio weàn) se ferá servir con a forma weàrad, ya que aquí o verbo ye auxiliar. Nunca no se ferá servir en iste caso a forma con "u". Por eixemplo: 
   Dees Haus weàràd baud = A casa sería construyida.
   O preterito imperfecto de conchuntivo d'o propio verbo weàn ferán servir a forma weàrad u alternativament a forma wuàrad. Por eixemplo: 
   Weàràdsd du à Kaminkehrà? = Serías desfollinador?.
   Wannsd zun Dogdà gàngsd, wuàràdsd glei wiedà gsung = Si fueses ta o medico te meterías bueno.
   O preterito imperfecto de conchuntivo en pasiva d'o propio verbo weàn se fa emplegando o verbo auxiliar doa:
   Dees Haus dààd scho baud weàn.
  
  O bavaro construye o preterito imperfecto de conchuntivo de qualsiquier verbo (fueras d'o propio weàn) con o verbo doa y no con o weàn como fería l'alemán.
  
  Verbo doa
  O verbo doa ye o quatreno verbo auxiliar d'o bavaro. Ye equivalent a l'alemán tun, encara que en iste idioma no fa función de verbo auxiliar. En bavaro s'emplega en a construcción d'o preterito imperfecto de conchuntivo.
  
  Present d'indicativo
  A conchugación d'o verbo doa en present d'indicativo ye:
  
  Cal destacar que a forma con pronombre dezaga deàmmà tien doble significau, ya que mià ye tanto o pronombre personal de primera persona de plural nusatros como o pronomnre me:
   Wås deàmmà jetz? = Qué me fan agora? u Qué femos agora?
  
  Preterito imperfecto de conchuntivo
  O preterito imperfecto de conchuntivo d'o verbo doa se conchuga como:
  
  En bavaro se fa servir o preterito imperfecto de conchuntivo d'o verbo doa en a formación d'o preterito imperfecto de conchuntivo de qualsiquier atro verbo:
  
   I dààd schreim = Yo escribiría.
   Mei Auddo dààd scho grichdd weàn.
   Dààdsd' mà du häiffà? = M'aduyarías.
  
  Imperativo
  O imperativo d'o verbo doa en bavaro ye:
  
  Se fa servir o imperativo d'o verbo doa ta construyir imperativos d'atros verbos. A forma con doa ye menos autoritaria que si s'emplega dreitament o imperativo d'o propio verbo:
  
  Más usos de doa
  O verbo doa puet emplegar-se ta enfatizar una frase sin cambear o suyo significau. En iste caso o verbo prencipal se coloca en infinitivo a o final d'a frase:
  
  Bibliografía
   "Bairische Grammatik". Ludwig Merkle. Hugendubel. Múnich, 1975. ISBN 3-88034-127-3
  
  Auxiliars
  Bavaro