title: Ixota aragonesa
text: A ixota aragonesa u hota aragonesa (pron. /'xo.ta a.ra.go.'ne.sa/) ye a danza más conoixita d'o folklore aragonés, tamién puet estar acompanyada de canta. Os suyos orichens s'han de mirar a fins d'o sieglo XVIII, pero tenió o suyo mayor esplendor en o sieglo XIX, adquirindo prou mes rasmia dimpués d'a Guerra d'o Francés. A suya bravura, elegancia, contusión d'as suyas formas, o deficil d'executar os suyos pasos de baile y a peculiar forma d'estar cantada, han feito que a hota evolucionás, y que dende zaguerías d'o sieglo XIX, estás levata ta os scenarios como espectaclo.
  
  A ixota aragonesa no ye a sola clase d'ixota present en territorio aragonés. En o Matarranya a clase d'ixota tradicional yera d'o mesmo tipo que a ixota d'o norte de Castellón y d'as tierras d'Ebro (on ye conoixita como ixota tortosina), y por eixemplo en as replegas de literatura tradicional se documentan as tipicas alça l'aleta polleta y De Roquetes vinc, de Roquetes vinc, de Roquestes baixo.
  
  Prencipals cantaires 
  
  Naixitos en o sieglo XIX
   Vicente Viruete, o Tío Chindribú (1825—?).
   Pedro Nadal, o Royo d'o Rabal (1844—1905).
   Mariano Malandía, O Tuerto d'as Tenerías (1847—1935).
   Domingo Agudo (1850—1924).
   Blas Mora (1861—1938).
   Antonio Aznar, o Andorrano (1861—1949).
   Manuel Gracia, o Capacero (1866—?).
   Asunción Delmás (1867—1903).
   Urbano Gracia,  (1870—1937).
   José Moreno, o Ninyo Moreno  (1881—?).
   Cecilio Navarro (1881—1969).
   Juanito Pardo (1884—1944).
   Miguel Asso (1886—1936).
   Joaquín Numancia (1886—1943).
   María Blasco (1888—1966).
   Domingo Martínez, o Tío Carrachín (1888—1963).
   Inocencia Sebastián (1888—?).
   Juan Antonio García (1888—1975).
   Pintié (1889—1945).
   Justo Royo, o Cebadero (1891—1938).
   Fidel Seral (1892—1954).
   Jacinta Roy, Ofelia d'Aragón (1894—1968).
   Pilar Gascón (1900—1930).
  
  Naixitos en o sieglo XX
   Pascuala Perié (1901—1950).
   Jacinta Bartolomé (1902—1993).
   José Oto (1906—1961).
   Camila Gracia (1909—1988).
   Francisco Rodríguez (1909—1987).
   Felisa Galé (1912—1948).
   Matías Maluenda, (1914—1987).
   José Iranzo, o Pastor d'Andorra (1915).
   Jesús Gracia (1922—2005).
  
  Bibliografía 
   Barreiro Bordonaba, Javier, La jota aragonesa, Zaragoza, Caja de Ahorros de la Inmaculada de Aragón, 2000. ISBN 978-84-95306-60-9.
   Galán Bergua, Demetrio, El libro de la jota aragonesa, Zaragoza, Demetrio Galán Bergua, 1966. .
   García Mercadal, José, La jota aragonesa, Madrid, Taurus, 1963. ISBN 978-84-306-4020-1
   Manzano Alonso, Miguel, La jota como género musical, Madrid, Alpuerto, 1995. ISBN 978-84-381-0249-7.
   Solsona, Fernando, La jota cantada, Ayuntamiento de Zaragoza, 1978. ISBN 978-84-500-2763-1.
   Zapater, Alfonso, Historia de la Jota aragonesa, Zaragoza, Aguaviva, 1988. ISBN 978-84-7659-012-6.
  
  Vinclos externos 
    Alberto Turón, «La jota cantada»,en <www.arafolk.netArafolk>, 1998-2007..
    Historia d'a ixota.
    La jota aragonesa (antología de jotas en mp3).
    Dentrada en a Gran Enciclopedia Aragonesa (GEA).