title: Malpica d'Arba
text: Iste articlo ye sobre un lugar de Biota en Cinco Villas. Ta atros usos se veiga Malpica.
  
  Malpica d'Arba (Malpica de Arba en castellano) ye un lugar aragonés d'a provincia de Zaragoza situato actualment (dende 1970) en o municipio de Biota, en a comarca de Cinco Villas y partito chudicial d'Exeya d'os Caballers. Dende lo punto d'anvista eclesiastico pende d'a diocesi de Chaca y archidiocesi de Pamplona a traviés de l'arcipestrau d'Erla-Uncastiello.
  
  Dica fins d'o sieglo XIX perteneixeba a lo termin municipal d'Uncastiello. O suyo nombre tradicional estió Malpica dica 1916, quan se li adhibió l'apelativo d'Arba ta diferenciar-lo d'os atros lugars ditos Malpica. En ixas envueltas pendeba d'o desapareixito partito chudicial de Sos d'o Rei Catolico.
  
  Aragonés 
  L'aragonés ya no se charra en o lugar, pero o castellano que se i charra mantién caracteristicas d'a luenga aragonesa, belunas amanatas a l'ansotano, como o emplego d'a desinencia personal de primera persona -i en os imperfectos y os condicionals. Ye una caracteristica común a d'atros lugars de Cinco Villas, como Uncastiello, Luesia u Longars. A microtoponimia d'o lugar conserva muitos nombres en aragonés, como Ciresa, Val de Grallas, Val de Sansoro, Fuent d'o Lugar, etc.
  
  Etimolochía 
  Malpica ye un nombre celta, como os atros Malpica d'a peninsula Iberica: Malpica de Bergantiños en a Provincia d'A Coruña y Malpica de Tajo en a provincia de Toledo. Bi ha unatro Malpica tamién en Cinco Villas, en Castiliscar, a on ye o nombre d'una partida a on bi ha ruinas d'una ciudat prerromana, posiblement suessetana; y l'atro Malpica aragonés ye un poligono industrial en Zaragoza.
  
  Cheografía
  
  Cheografía urbana 
  O nuclio de Malpica se troba situato dencima d'un pueyo rocoso, con dos nuclios principals: o primero, o nuclio de l'actual ilesia, ye o puesto a on d'antis mas se trobaba a primitiva fortificación debantata por os musulmans ta cosirar as actividatz d'os cristianos d'Uncastiello y Luesia, localidat ista zaguera visible dreitament dende Malpica; o segundo, a on hue se troba a dita Casa Pinta, que se debanta dencima d'a fuent d'o Diable, d'o río Arba y de l'antigo camín enta Uncastiello.
  
  As suyas casas, construyitas con a piedra propia d'o lugar, gosan tener tres plantas d'altaria (bellunas nomás en tienen que dos) y s'estendillan entre os dos pueyos rocosos d'o lugar, estando antigament zarrato o nuclio urbán en a nueit, tenendo a dentrada prencipal por o dito Portal, que trescruza baixo as viviendas d'a dentrada d'o lugar.
  
  Camins 
  Camins, pistas y senders que naixcan d'o nuclio prencipal y vaigan t'atros lugars d'a redolada.
  
  Demografía
  
  Molimentos 
   Ilesia de Nuestra Sinyora de Diasol de Malpica d'Arba, una ilesia de planta romanica, encara que muit esviellata en primerías d'o sieglo XVIII. Adedicada a Nuestra Sinyora d'o Día y d'o Sol, una advocación de Santa María, ye la ilesia parroquial d'o lugar. Debantata dencima d'un antigo pueyo que estió l'alazet d'una chicota fortificación musulmana, conserva parte d'una lapida sepulcral romana, d'una presona d'a gens Atilia, fácil que a mesma familia d'o mausoleu d'os Atilios amán de Layana y Sadaba. O suyo texto diz:
  
   Ermita de Santa Ana.
  
  Fiestas 
  Las fiestas patronals de Malpica do o 25 de chulio, en a honor de Sant Chaime o Mayor y Santa Ana.
  
  Referencias
  
  Vinclos externos 
  
  Localidaz d'Aragón con fiestas patronals ta Sant Chaime o Mayor
  Localidaz d'Aragón con fiestas patronals ta Santa Ana
  Lugars d'a provincia de Zaragoza
  Lugars de Biota
  Municipios d'Aragón desapareixius
  Localidaz d'a diocesi de Chaca en Cinco Villas