title: Historia de Francia
text: Francia ye un estau que con muitos cambios politicos ha teniu una continidat dende l'alta Edat Meya influindo muito en a evolución economica, tecnolochica y cultural d'Europa Occidental.
  
  O dominio franco 
  
  En l'anyo 486 Clodoveu I, o rei Franco de Tournai, venció a lo romano Siagrio en Soissons y estendilló o suyo reino dica o río Loira. En l'anyo 496 venció a los alamans en Tolbiac, se convirtió a lo catolicismo y prenió baptismo chunto con muitos guerrers en Rems de mans de Sant Remichio. Por ixo dimpués os reis de Francia serán coronaus en Rems. Clodoveu atacó a Alarico II rei d'os visigodos en l'anyo 507 y lo venció en a batalla de Vouillé, a man de Piteus. Clodoveu morió en l'anyo 511 y o suyo reino fue dividiu entre os suyos quatre fillos. Clotario lo reunificó, pero a la suya muerte en l'anyo 561 tornó a ser dividiu en quatre partidas, que esdevinioron rechions diferenciadas por a suya composición etnica, gobierno y historia: Austrasia, Neustria, Borgonya y Aquitania, a zaguera controlada por o patriciato galorromano local y a menos chermanizada, de traza que baixo os merovinchios o territorio d'os francos se divide en tres reinos: Neustria, Austrasia y Borgonya.
  
  A historia d'os francos en os sieglos VI y VII ye marcada por a rivalidat entre Neustria y Austrasia, y os mayordombres de palacio van prenendo o poder, de traza que a rivalidat entre mayordombres (que representan l'aristocracia terratenient y militar) marca a politica més que a rivalidat entre reis. Baixo o reinau de Dagoberto (629-639) Neustria ye o reino franco més important. En o sieglo VIII predomina Austrasia, dirichida por os mayordombres de palacio Pepín de Heristal, Carlos Martel y Pepín lo Petit, que deposa a lo zaguer rei merovinchio y funda a dinastía Carolinchia. Carlos Magno ye nombrau emperador en l'anyo 800. Con Carles Magno l'Imperio Carolinchio plega a la suya maxima extensión. En l'anyo 843 por o tractau de Verdún l'imperio queda dividiu entre os nietos de Carlos Magno, y se creya o Reino de Francia Occidental pa Carlos o Calvo. A Francia Occidental teneba o centro politico en Neustria, y que tendrá una existencia independient d'o resto de l'Imperio.
  
  Dende o sieglo IX os contes son cargos hereditarios y esdevienen principes territorials, o mesmo se desvién con os duques. A fins d'o sieglo IX desapareix o bilingüismo romanz-francico, os francos s'integran culturalment a los galorromanos.
  
  En Francia Occidental os reis son esleitos por os grans y no son necesariament d'a dinastía carolinchia. A familia d'os Robertins s'imposa china chana, y dende Hugo Capeto, rei en l'anyo 987 os Robertins conservarán a corona a titol hereditario con o nombre de dinatía Capeta u d'os Capetos. D'esta traza o reino de Francia Occidental esdevién o Reino de Francia. O cambio de dinastía lo cuentan asinas en o "Liber Regum":
  
  O reino de Francia 
  O reino de Francia teneba a lo rei en o cabalto d'a hierarquía feudal, y tien o refirme d'a ilesia como rei coronau por ella. En a practica no tien autoridat reyal que en as propias posesions, que en o sieglo XI yeran París, Orliens y as suyas redoladas. As posesions d'o rei yeran o dominio reyal. En o resto d'o territorio os duques y contes teneban independencia de feito.
  
  A lo principio os condaus correspondeban en cheneral a diocesi, pero as mugan van evolucionando por matrimonios, herencios, compras y guerras locals. O rei tamién va estendillando china chana o dominio reyal.
  
  Os contes de Piteus prenen o títol de duques d'Aquitania a fins d'o sieglo X y sozmeten o ducau de Gascunya a mitat d'o sieglo XI.
  
  En o sieglo XI bi ha dos luengas propias d'as elites d'o reino de Francia y que tamién son literarias: o normando d'os duques de normandía y reis de Francia y l'occitán en o sud.
  
  As mugas 
  A muga oriental fue creyada por o tractau de Verdún, manimenos o Sacro Imperio Romano Chermanico tiene cada vegada menos control en o Reino de Borgonya, y en l'anyo 1167 o  conte de Forez, que yera en guerra contra os lioneses, cambia o suyo churamiento de fidelidat dende o Emperador chermanico a lo rei Capeto, encomenzando un proceso d'expansión d'o reino de Francia en territorio d'o Sacro Imperio Romano Chermanico.
  
  O sieglo XII 
  O dominio reyal forma un conchunto contino dende Selis dica Burch. O condau de Flandres tien ciudatz ricas por a industria textil (Gant, Bruxas y Ypres) y tien més vinclos con Anglaterra (que li vende a lana), y con territorios a l'este d'o Escalda.
  
  O condau de Campanya esdevién en o sieglo XII en o principal dominio d'a casa de Blois (o condau de Blois sigue en mans d'a branca menor). As ferias de Campanya (Lagny, Provins, Troyes, Bar-sur-Aube) serán importants fuentes d'ingresos d'os contes.
  
  Dende principios d'o sieglo XI miembros d'a dinastía d'os Capetos son duques de Borgonya.
  
  En l'anyo 1066 Guillen de Normandía conquiere o reino d'Anglaterra. O ducau de Normandía pasa en l'anyo 1144 a lo conte d'Anchú, Godofred de Plantagenet. Os duques d'Anchú tamién dominan en Maine y Turena dende a primera metat d'o sieglo XI.
  
  O condau de Bretanya pasa a estar baixo sobiranía d'o ducau de Normandía en 1113. O ducau d'Aquitania tien dos capitals: Piteus y Burdeus.
  
  En o sud os contes de Tolosa tienen a sobiranía dnde Quercy, Rouerne, Gothia y a cuenca meya d'o Roine, (Marquesau de Provenza). Os contes de Barcelona tienen o condau de Provenza y tienen influencia sobre os vasallos d'o conte de Tolosa.
  
  En o "Liber Regum" comentan bella cosa d'a chenealochía d'os reis d'ixas envueltas.
  
  Capetos contra Plantachenetz 
  Henrique de Plantachenet, conte d'Anchú y duque de Normandía se casa en 1152 con Alionor d'Aquitania, heredera d'o ducau d'Aquitania. Dos anyadas dimpués ye coronato rei d'Anglaterra con o nombre d'Henrique II, y ye bisnieto por part de mai de Guillén o conqueridor. Henrique se troba gobernando en cinco estaus: Anglaterra, Normandía, Anchú, Aquitania y Bretanya.
  
  Pa os Plantachenet Anglaterra yera un dominio periferico. Os plantachenet yeran de luenga y cultura normanda (u francesa), tienen muito vinclo con Anchú y s'oposan a lo rei de Francia como grans sinyors feudals. Bi ha una guerra intermitent en as marguins de Île de France, Normandía, Turena, Poitou y Lemosín. Dimpués de prener posesión d'Auvernia a fins d'o sieglo XII, Felipe Augusto fa confiscar en 1202 totas as tierras francesas de Chuan d'Anglaterra. En os anyos vinients Normandía, Anchú y Turena son adhibidas a lo Domino Reyal. Felipe Augusto posa como gobernador de Bretanya a un primo suyo y lo rei d'Anglaterra no conserva en Francia que Gascunya y o centro d'Aquitania, (rechión de Bordeus).
  
  Flandres entre os sieglos XII e XIII 
  Por matrimonios y herencios o dominio reyal s'estendilla dica a Picardía. A fins d'o sieglo XII Felipe Augusto adibe Artois (metat sudoccidental d'o condau de Flandres) a los suyos territorios, y quan prebaba d'imposar a suya autoridat més a lo norte as ciudatz flamencas fan liga con o rei d'Anglaterra, y os ducaus y condaus vecins (Brabant, Holanda, Limburgo y Lorena) fan una coalición chunto con l'emperador chermanico Otón IV. Manimenos en 1214 Frederico Augusto desfa la coalición en Bouvines y Flandres y pasa a estar en a subchección suya por un quasi un sieglo.
  
  Cruzada contra os albichenses 
  En o sieglo XIII bi ha muitos albichenses cerrinos en Tolosa, Albi, Agen, Pamiers, Carcasona, Besers y lurs redoladas. En 1207 o Papa excomulga a lo conte de Tolosa Remón VI sospeitoso de simpatizar con os cataros, y a l'anyo vinient fa clamar a la cruzada contra ellos. Felipe Augusto no se i suma, pero si que lo fan muitos normandos y franceses d'o norte. En 1209 Besers ye saqueyau y fan una mortalera con a suya población. Simón de Montfort s'estableix como mayestre y acosa a los cataros con a pretensión de recibir o condau de Tolosa. En 1211 consigue atra excomunión de Remón VI. A población occitana tien una reacción fura contra a población d'o norte de Francia. Pero II d'Aragón defiende a lo conte de Tolosa, pero en 1213 Pero II y o conte son vencius en a Batalla de Muriel. Simón de Montfort ye asesinau en 1218 y o rei de Francia Loís VIII ye qui aproveita a ocasión: en 1226 invade a rechión y tres anyadas dimpués o conte de Tolosa acepta casar a la suya filla con o chirmán de Loís IX, Alifonso de Piteus. En 1271 o Lenguadoc s'adibe en o dominio reyal de pa cutio.
  
  O reino de Francia en tiempos de Loís IX y Felipe o Fermoso 
  Felipe o Fermoso prebaba de reforzar o poder d'o reino igual como o suyo predecesor Loís IX. O contau de Campanya y Bria ye adhibiu a lo dominio reyal en 1328. O reino s'estendilla a costa d'o Sacro Imperio en a redolada de León del Roine entre 1288 e 1312, en 1301 Barrois Mouvent, en 1305 Vivarais, en 1316 Valentinois.
  
  En l'interior d'o Reino de Francia bi ha quatre grans estaus vasallos: Borgonya, Bretanya, Flandres y Guyena (o nombre d'Aquitania en francés, oficial dende o sieglo XIII). Borgonya y Bretanya son en mans d'os capetos locals.
  
  A qüestión d'Aquitania ye enreligada porque en parte ye en poder d'os reis d'Anglaterra. En 1259 Loís IX firma un tractau con Henrique II d'Anglaterra en o que mugan o ducau de Guyena en pagas d'o vasallache de Loís.
  
  Dende fins d'o sieglo XII os flamencos se troban en rebelión de contino, y vencerán a la caballería francesa en 1320 en Courtrai.
  
  Influencia francesa en tiempos de Loís IX 
  Encara que i haiga problemas pa mantener o control d'o reino de Francia, os capetos tienen influencia fuera d'as suyas mugas. En 1246 Carlos d'Anchú esdevién rei de Provenza por matrimonio, en vente anyadas més tarde conquiere o reino de Sicilia. Dende 1295 un capeto esdevién o conte de Borgonya.
  
  As coronas de Francia y Navarra se troban en unión presonal entre 1285 y 1328.
  
  O Delfinau, que fue fundado por os contes d'Albón en o sieglo XI se posan baixo a protección d'o rei de Francia. O delfín Humberto li vende a lo rei as suyas posesions en 1349.
  
  Os papas adquirioron o contau de Venaissin en 1274 y comproron Avinyón a lo conte de Provenza en 1347. Os papas residen en Avinyón dende 1309 dica 1377.
  
  A guerra d'os Cient Anyos y o reinau de Loís XI 
  
  A muerte de Carlos IV en 1328 sin hereus barons fa acabar con él a linia dreita d'a dinastía d'os Capetos. A lei salica fa que i haiga un problema sucesorio en Francia pero no en Navarra, on hereda a suya sobrina Chuana II.
  
  Os reis d'Anglaterra reivindicaban a corona de Francia. L'exercito anglés iba ganando a guerra a lo principio gracias a los arquers, que permitioron exitos en as batallas de Crécy (1346) y Azincourt (1415). Os angleses no pueden controlar por muito tiempo os territorios conquiestos por no tener refirme local, (a diferencia d'os Plantachenet d'o sieglo XII yeran vistos como forans). A sola rechión de Francia on bi ha un refirme cutiano a los angleses ye en Guyena.
  
  Os franceses yeran desorientaus y en estau de guerra civil (armanyacs contra borgonyons), pero a hostilidat contra os angleses iba aumentando y Chuana d'Arco se n'aproveita.
  
  A primera fase d'a guerra 
  
  Os capetos dreitos s'estinguen en 1328, y se planteya un problema de succesión. Os grans de Francia adrezan més a suya atención por Felipe de Valois por estar francés que por atros candidatos posibles como Eduardo III d'Anglaterra, nieto de Felipe o Fermoso.
  
  Eduardo pareix aceptar-lo pero dimpués reivindica a corona y ataca. Os suyos exitos militars son importants:
  Destrucción d'a flota francesa en L'Écluse, en Flandres en 1340, a victoria de Crécy en 1346 y de Piteus en 1356, on o rei de Francia Chuan o Bueno ye feito presionero. En 1360 por o tractau de Brétigny una Guyena asaber-lo d'examplada (muito més gran que a redolada de Burdeus, plegando dica Piteus y Cevennes), ye atribuita a lo rei d'Anlaterra a cambio de renunciar a la corona francesa. Manimenos Carlos V tien de conestable a lo bretón Du Guesclin y pronto reconquiere os territorios perdius. Enta 1375 os angleses no dominan que Calais, Ponthieu y as rechions de Bordeus y Bayona.
  
  A segunda fase d'a guerra 
  
  S'estableix un equilibrio fráchil. A primers d'o sieglo XV bi ha dos clans franseses opuestos. Os armanyacs que son fuertes en o centro y sud y os borgonyons. Chuan o Bueno cede a un fillo suyo dito Felipe l'Atrevito o ducau de Borgonya, que fa una politica prou independient y convence a Carlos VI l'ababol deserede a lo delfín Carlos VII en proveito d'Henrique V d'Anglaterra. Henrique V en 1415 ya heba venciu a la caballería francesa tien una enchaquia pa reviscolar a guerra 
  En 1429 Chuana d'Arco libera Orliens, que yera asitiada por os angleses y fa coronar a Carlos VII en Rems, y dende ixe inte os angleses reblan y retaculan, en 1453 no conservan que Calais y a guerra remata.
  
  Os duques de Borgonya han aproveitau pa asegurar-se a suya posición en una ampla zona entre o Sacro Imperio y o reino de Francia, y poseyen o ducau de Borgonya, Flandres, Artois, Picardía. O ducau de Nevers ye en mans d'una branca menor d'a familia y o ducau de Bretanya gana independencia. En o tot o sieglo XIV o Biarn se libera d'a sobiranía anglesa y francesa.
  
  O reinau de Loís XI 
  En o reinau de Loís XI se produce una luita contra Carlos o Temerario, duque de Borgonya. A la muerte de Carlos o Temerario o rei s'anexiona a lo dominio reyal o ducau de Borgonya, Artois y Picardía. Manimenos a sucesión d'a casa de Borgonya pasa a los Habsburgo por o matrimonio d'a filla de Carlos o temerario con Maximilián d'Austria en 1477. O ducau de Nevers esdevién un feudo fiel a lo rei. Flandres encara s'escapa de l'autoridat d'o rei.
  
  Loís XI consiguió que o rei d'Aragón li entregase en prenda o Rosellón y Cerdanya a cambio de l'aduya contra una revuelta en Catalunya.
  
  Loís XI presionó sobre a casa d'Anchú pa que adhibisen o suyo herencio territorial (Anchú y Maine) a lo dominio reyal. Tamién consigue que o rei Renato de Napols y conte de Provenza legue indreitament o suyo condau de Provenza a lo rei de Francia dimpués que Alfonso V lo Magnanimo lo destrone, de traza que en 1481 se proclama a unión d'o condau de Provenza a Francia.
  
  L'antigo rechimen en Francia 
  En l'interior de Francia contina a consolidación d'o dominio reyal por meyo d'a incorporación d'infantaus y atros feudos, terminando prencipalment entre o sieglo XVI y XVII.
  A oposición a los Habsburgo dominó a politica exterior de Francia dica mitat d'o sieglo XVIII, y ye un herencio d'a Edat Meya: os Habsburgo yeran hereus d'a casa de Borgonya y tamién d'a casa de Trastamara y doncas d'a casa d'Aragón, que yera oposada a los Anchú en Napols y Sicilia.
  
  O problema d'as mugas 
  Carlos VIII de Francia quiere fer valer os suyos dreitos por o reino de Nápols, procedents d'a casa d'Anchú. Pa tener as mans libres torna Artois y Franco Contau a los Habsburgo en 1493 y Rosellón y Cerdanya a la Corona d’Aragón. Carlos VIII fracasa en Italia, a l'egual que Loís XII. Manimenos Francisco I vence en a batalla de Marignan en 1515, pa dimpués enfrentar-se a Carlos V. En 1529 por o tractau de Cambrai Flandres y Artois s'unen a l'Imperio y ye o unico caso d'espansión de l'imperio a l'ueste d'a linia fixada en l'anyo 843. Manimenos a guerra esclata de nuevo y en 1555-1556 Carlos V lega os Países Baixos y Franco Condau a Felip II.
  
  Quan os Habsburgo teneban as arcas vuidas firman en 1559 os tractaus Cateau-Cambrésis y Francia conserva os Tres Bispaus (ocupaus en 1552), Calais (conquiesto a los angleses en 1558) pero pierde Italia, on no conserva que o marquesau de Saluces, que estió vasallo d'o delfinau.
  
  En 1601 Henrique IV reconoix as pretensions d'o duque de Saboya sobre Saluces y a cambio, n'obtién Bresse, Bugey y Gex.
  
  O ducau de Bretanya 
  En a decada de 1480 o duque de Bretanya preba de casar a la suya filla y heredera, Ana, con Maximilián d'Austria, viduo de María de Borgonya en 1482. Esto fa que os franceses interviengan. A la fin Ana se casa con o rei de Francia Carlos VIII en 1491, y dimpués con o suyo sucesor Loís XII. Manimenos o ducau no ye unito a la corona. A més Loís XII casa a la suya filla Claudia con Francisco d'Engolesme, o futuro Francisco I. Baixo o suyo reinau, en 1532 os estaus de Bretanya, aplegaus en Vannes demandan a unión perpetua y a cambio se reconoixen os dreitos y privilechios d'o ducau.
  
  Atros feudos y infantaus 
  Loís XII y Francisco I aportan a la corona os infantaus que controlaban (ducau d'Orliens, contaus de Blois y Valois y Engolesme). A etapa vinient afecta a lo dominio d'o duque de Borbón (con títol de conestable). Formau por feudos y infantau o territorio d'o conestable prene una gran extensión en o sieglo XV con o Bourbonais, Mancha, Auvernia, Forez, Beajoulais, etz.. En 1521 Francisco I reclama a restitución d'os infantaus. Como o conestable ye refuchiau a man de Carlos V o conchunto d'o suyo dominio, recuperau u confiscau, pasa a mans d'a corona en as anyadas vinients.
  Quan Henrique IV puya plega a la cadiera reyal accede tamién por herencio a un amplo dominio. As posesions en l'interior d'o reino s'unen a la corona en 1607. Biarn y a Baixa Navarra, que yeran estaus sobirans d'Henrique IV s'anexionan en 1620, y ya no quedarán que poquetz feudos.
  
  A monarquía absoluta 
  Henrique IV en 1610 ye asesinau y esto enfebleix a monarquía. Ye o cardenal Richelieu, menistro de Loís XIII dende 1624 dica 1642 qui restableix y refuerza l'autoridat d'o Estau.
  
  Dende 1643 o cardenal Mazarino continua esta politica, a penar d'a resistencia d'os notables y os grans d'o reino (a Fronda). En 1661 o cardenal muere y Loís XIV decide exercer solo o poder, seguindo a mesma dirección.
  
  Espansión en o sieglo XVII 
  A expansión territorial, ligada a la luita contra os Habsburgo d'Espanya y Austria, ye por razons estratechicas: ocupar posicions que permitan intervenir en Alemanya u Italia y impedir que os Habsburgo ocupen posicions que lis permitan d'intervenir en Francia. En 1648 os tractaus de Westfalia posan fin a la guerra d'as trenta anyadas. Francia obtién a reconoixencia d'a suya sobiranía en tres bispaus ocupaus dende 1552 y bell territorio d'Alsacia. D'esta traza tien ya cabos de puent en l'Imperio. O tractau d'os Pireneus de 1659 posa fin a la guerra contra Espanya, que li cede Rosellón, a Cerdanya norte, Artois (de fueras de Saint-Omer), y part d'o Flandres maritimo, Hainaut y Luxemburgo.
  
  As guerras contra os Habsburgo, Holanda y Anglaterra ocupan unas 30 anyadas o reinau de Loís IX (1661-1715). O resultau ye l'anexión de part d'os Países Baixos enantes espanyols, d'o Franco Contau (1678) y d'o resto d'Alsacia, con Estrasburgo.
  
  Expansión en o sieglo XVIII 
  O expansionismo s'enfebleix. Os Borbons gobiernan en Espanya y os Países Baixos pasan a Austria, con o que cambeya o contexto diplomatico. Francia plega a fer liga con Austria contra Prusia y Anglaterra en 1756. A expansión se fa més amoniquet, y Estanislau Leszczynski, antigo rei de Polonia esdevién duque de Lorena vitalicio en cuenta de Francismo, o mariu de María Tresa d'Austria, que recibe o Gran Ducau de Toscana en compensación. Quan muere Estanislau o Ducau de Lorena d'adhibe a lo reino, y en 1768 a Republica de Chenova cede Corcega a Francia.
  En 1789 o territorio francés ye como l'actual, pero sin Saboya, Niza, Avinyón y Comtat Venaissin, prencipau de Montbéliard y ciudat de Mülhausen.
  
  En o sieglo XVIII Francia conoix una centralización administrativa, bi ha fidelidat a la monarquía y a luenga francesa se cheneraliza en as elites socials.
  
  As divisions administrativas son gobiernos, territorios baixo o control d'un gran sinyor que tien una función militar u de mantenimiento de l'orden, y generalités, baixo un intendent con una función de chestionar a fiscalidat, as obras publicas, a policía en nombre d'o rei. Os gobiernos aumentan os suyos poders en as guerras de relichión u d'a Fronda y a monarquía despulla d'o suyo poder a los sinyors.
  
  Os parlamentos y cortz sobiranas son instancias chudicials que executan una función politica important a la fin de l'antigo rechimen. Bi ha distinción entre países d'estaus en os que una asambleya vota y distribuye os impuestos y países d'esleccions en os que os achents d'o rei actuan dreitament.
  
  A Revolución 
  
  A Revolución Francesa esclata en 1789 y fa que caiga a monarquía 3 anyadas més tarde. Os privilechios son abolius a nueit d'o 4 d'agosto. O 26 d'agosto son declaraus os dreitos de l'hombre y d'o ciudadán. A sobiranía d'a nación sustituye a la sobiranía d'o rei. A centralización de l'antigo rechimen arredol d'a figura d'a monarquía en a capital contina en a Revolución francesa con o rechimen chacobita. Contina a expansión territorial pero ya no será tan decisiva como en a Edat Meya y en l'Antigo rechimen. Bi ha un cambio administrativo y en 1789 l'Asambleya Constituyent fa una división de Francia en departamentos, que entrará en vigor en febrero de 1790. A mida d'os departamentos se fa d'una traza que permita a los habitants plegar a la capital en un día. A población local eslei a los miembros d'as asambleyas departamentals, que pueden d'esta traza canalizar as reivindicacions locals. Os departamentos esminglanan as provincias historicas prou grans pero resucitan bella entidat antiga: Périgord, (Dordonya) Quercy (Lot) y Rouerge (Aveyron). En 1800 Bonaparte posa a un prefecto en cadagún d'os departamentos. Os prefectos yeran més poderosos que os intendents d'antes de 1789.
  
  Dimpués d'a revolución en Francia se reivindicaban unas mugas “naturals” pa chustificar una expansión territorial: os Monts Pireneus, os Alpes y o Rin. Se concibe a luenga francesa como ferramienta pa unificar a nación francesa (en cuenta d'un criterio de pertenencia a la nación u de definición d'a nación francesa). Se concibe que as atras luengas son elementos de l'antigo rechimen u vehiclos d'o separatismo.
  
  Avinyón y o Comtat Venaissin son anexionaus en 1791. En 1792 ye anexionada Saboya, en 1793 o prencipau de Mónegue, o contau de Niza, o bispato de Basilea y enclaus de Saarwerden, Salm y Montbéliard tamién son anexionaus.
  
  En 1792 Francia declara a guerra a la casa d'Habsburgo, con qui fan liga Prusia, Reino Uniu, Espanya y Países Baixos. Dimpués de bella derrota l'exercito d'a republica francesa s'imposa en 1794 dezaga d'a muga nord-este. A l'atro anyo s'anexionan os Países Baixos austriacos y o bispato de Lidje, y a l'inte se dividen en departamentos. En 1789 se desvién o mesmo en a marguin ezquierda d'o río Rin. Mülhausen y a Republica de Chinevra s'incorporan a Francia ixe mesmo anyo.
  
  En o periodo napolionico l'Imperio Francés ye muito més gran que no pas a Francia que se reivindicaba con unas mugas naturals. Dende 1810 s'estendilla dende Roma dica Hamburgo. O Tractau de París d'o 20 de noviembre de 1815 torna a Francia as mugas de 1789 d'alto u baixo, no conservando que pocos enclaves anexionaus en a Revolución Francesa.
  
  A restauración, a segunda republica y o segundo imperio 
  
  Dimpués d'a derrota de Napolión se restaura a monarquía. A expansión europea s'atura y as prebatinas d'anexión topetan con a oposición d'atros estaus. En 1824 muere Loís XVIII, y ye sucediu por Carlos X, que ye ultramonarquico. En chulio de 1830 bi ha una revolución que lo derroca y sienta en a cadiera reyal a lo duque d'Orliens Loís Felip. Se creya una monarquía costitucional que ye sostenida por a burguesía.
  
  Loís Felipe abdica en a revolución de febrero de 1848, quan ye proclamada a segunda republica. En aviento de 1848 Loís Napolión Bonaparte, fillo de Loís, chirmán de Napolión ye esleito president. Tres anyadas dimpués, un colp d'estau y un plebiscito concentra o poder en Loís Napolión Bonaparte, que restableix l'imperio en 1852 y prene o títol de Napolión III. En 1860 o rei de Cerdenya y Piamont cede Saboya y Niza a Francia a cambio de l'aduya en a politica d'unidat italiana. En 1866-1867 prebó d'aproveitar o conflicto entre Austria y Prusia pa ocupar Belchica y Luxemburgo, pero Bismark lo impedirá. As tropas alemanas rodeyan París, o gobierno se refuchia en Burdeus. L'imperio se desfa quan os prusianos fan presionero a Napolión III en Sedán. En setiembre de 1870 se proclama de nuevo a republica, consolidada a fins d'a decada de 1870. A III republica durará dica a segunda guerra mundial. En chinero de 1871 se firma un armisticio con Alemanya, y por o tractau de Francfort d'o 10 de mayo de 1871 Francia cede a Alemanya Alsacia (de fueras de Belfort), y una part de Lorena, con a ciudat de Metz.
  
  A primera guerra mundial 
  
  As tropas francesas resisten a las tropas alemanas en a batalla d'o Marne en setiembre de 1914 y o conflicto durará 4 anyadas. Dimpués d'a rendición d'Alemanya as rechions chermanicas d'Alsacia y Lorena tornan a Francia sin consultar-lo a la población local, en gran part chermanofona. Francia reclama os districtos de Sarre-louis y Sarrebruck, seguntes presuntos dreitos historicos. Encara que Estaus Unius s'oposa a esta reivindicación, se plega a un alcuerde sobre a creyación d'un territorio d'o Sarre sozmeso a un estatuto especial.
  
  A segunda guerra mundial 
  
  O 10 de mayo encomienza a batalla de Francia, una campanya militar que remata o 22 de chunio de 1940 en a que a Wehrmacht d'o Tercer Reich invadió os Países Baixos, Belchica, Luxemburgo y Francia. Os franceses no son capaces de defender-sen bien en a guerra contra Alemanya. Encara que i heba una linia defensiva en a muga con Alemanya y que feban servir voluntarios republicans espanyols en a primera linia de combate, os alemans entran por o nord-este, (muga de Francia con Belchica). Francia firma un armisticio con Alemanya o 22 de chunio de 1940 y queda dibidida en dos zonas: una zona ocupada dreitament por Alemanya en a metat norte y a costa Atlantica y un estau titere en o centro y sudeste dito Francia Libre y con capital Vichèi y dirichiu por o Mariscal Pétain. Alsacia y Lorena, rechions historicament chermanicas, tornan a Alemanya y Niza y Saboya son anexionadas por Italia.
  
  En chulio a cambra de deputaus y o Senau chuntos en una Asambleya Nacional da poders plens a Pétain, que se compromete a colaborar con Alemanya. En chunio de 1940 o cheneral De Gaulle funda o movimiento d'os franceses libres en Londres con a intención de continar a guerra, manimenos son poca chent.
  
  En chunio de 1944 os aliaus desembarcan en Normandía y en agosto de 1944 liberan París. Se restableix un rechimen democratico baixo a dirección de De Gaulle, que dimite en 1946.
  
  Francia en a postguerra y en a CEE 
  
  Francia consigue exercer un papel en a politica internacional en a postguerra, y participa en a ocupación d'Alemanya. En 1946 se creya una nueva constitución y se funda a IV Republica.
  
  Se produce una recuperación economica. Francia s'asocia con atros países d'Europa Occidental pa formar a CEE. As colonias luitan por a suya independencia. Os franceses son derrotaus en Indochina y la pierden, l'Imperio Colonial Francés encomienza a desfer-se. Os archelins se rebelan en 1954 y Francia considera Archelia una colonia como as atras por tener muita población francesa (os pietz negros). En 1958 Charles De Gaulle ye president y se prepara una nueva constitución, que s'aprueba en referendum en setiembre, naixendo a V Republica. En 1962 Francia acepta a independencia d'Archelia por os alcuerdes d'Evian, y a mayoría d'os piez negros tornan ta Francia, sendo establius en a costa mediterrania, contribuindo a l'afrancesamiento d'Occitania, de Catalunya Norte y de Corcega.
  
  Bibliografía 
   Jean Sellier: Atlas de los pueblos de Europa occidental. Editorial Paidós.
  
  Vinclos externos