title: Tartessos
text: Tartessos u civilización tartesica ye o nombre creyato per os griego ta esmentar a primera civilización  de que habrían teniu noticia  en Occident. Heredera d'a civilización d'os antigos  megalitos en Andalucía.
  
  Situación 
  Se desembolicó muit probablement adintro d'o trianglo formato per as actuals ciudatz de Uelba, Sevilla y San Fernando en a costa sudueste d'a peninsula iberica, o suyo eixe yera o río Tartessos, o clamato Baetis per os romanos y Wadi El Kebir per os arabes (agora clamato río Guadalquivir).
  
  Cultura e influencia en l'exterior 
  Os habitants de Tartessos teneban una cultura propia con un elaborato luengache y una escritura diferent d'a dos pueblos vecins, y espleitaban d'a influencia d'os fenicios y echipcios a traviés d'os primers.
  
  No ye platero si bi habió una ciudat d'ixe nombre en l'antigüidat perque encara no s'ha trobata. Sindembargo, atros puestos arqueolochicos  en tot o Guadalquivir  (territorio de esbandidura) en tienen una platera relación con Tartessos y son fundament documentatos.
  
  A suya capital fue prebablement Turp, l'actual El Puerto de Santa María, en a desembocadura d'o río Guadalete. O formant “tr” de a parola Turp en viene en totas as formas d'o nombre Tartessos seguntes quantos eruditos. Turdetán ye o nombre latino que prenió o pueblo prencipal d'a provincia romana d'Andalucía.
  
  Ista ciudat y a suya civilización son, de seguras, muit anteriors a l'anyo 1000 aC, allora ya manteneban con atras civilizacions un vivo comercio alazetato en a metalurchia y a pesca prencipalment.
  
  L'arribada succesiva d'os pueblos griego y fenicio, iste zaguer con a fundación d'a ciudat de Gadir (l'actual Cádiz) fomentoron segurament::
  A expansión d'a civilización tartesica enta l'interior y l'aumento en a producción y comercio d'o cobre y l'archent. (esdevinindo Tartessos en o mayor productor de cobre y archent de l'aria mediterrania).
  A navegación a  las islas Casiterides (d'a parola griega  ``Kassiteros´´ u estanyo, designación d'as islas Britanicas u más concretament as islas Scilly, d'as que importaban estanyo que bi yera menister ta la fabricación de Bronze.
  
  Breu historia 
  Seguntes recentan as historias d'os antigos griegos y dos historiadors romanos, en Tartessos bi heba una monarquía y teneba una organización social establita en leis escritas  en ``Tabulas´´ de Bronze que se remontaban a unos 6.000 anyos d'antigüidat.
  
  Seguntes a mitolochía Cherión, un chigant tricefalo, estió lo primer rei mitolochico de Tartessos, y tamién en serían reis mitolochicos, anque más tardanos, Gargoris y Habis –iste zaguer sería o rei lechislador d'os tartessicos y o gran civilizador de Tartessos.
  
  Argantonio estió o solo rei de Tartessos que se'n tienga conoixencia por fuents historicas. Seguntes Herodoto vivió 120 anyadas y establió 40 anyadas o comercio con os griegos foceus que creyoron quantas ciudatz costeras mientres o suyo reinato.
  
  Desaparición de Tartessos 
  En o sieglo VI aC Tartessos desapareix de sopetón d'a historia, talment desfeita de tot per Cartago y por a resta d'as colonias fenicias (Gádir, una colonia de Cartago, se trobaba en meyo d'o reino de Tartessos) y a qualo, dimpués d'a Batalla d'Alaila, en o 534 aC li facioron pagar asinas a suya alianza con os griegos focenses. Atros autors dicen que fue refundata con o nombre de Carpia, en condicions dubdosas. Os romanos clamoron a la ampla Badía de Cádiz, Tartessius Sinus anque o reino ya no existiba pas.
  
  Atras teorías sobre a suya desaparición en dan a culpa a: l'acotole d'as vetas minerals y a consiguient paralización d'o comercio exterior y d'a economía tartesica; invasions celtas; tierratremos y atras esferras naturals escaicitas prebablement en ixa aria.
  
  Se veiga tamién 
   Luenga tartesica
   Ibers
   Fenicios
   Turdetania
   Prehistoria en a Península Iberica
   Mastia de Tarsis
   Zona arqueolochica de Setefilla
   Trasoro d'o Carambolo
   Candelabros de Lebrija, (Museu Arqueolochico Nacional)
   Charro de Valdegamas, (Museu Arqueolochico Nacional)
  
  Tartessos
  Estaus desapareixius