title: Canadá
text: Canadá (en anglés  y francés: Canada) ,ye o segundo país mas grande y o mas septentrional d'o mundo, ocupando a mayor parti d'o territorio d'America d'o Norte, mugando a lo sud con os Estaus Unius y a o norueste con o estato estausunidense d'Alaska; a l'ueste muga con l'oceano Pacifico, a l'este con l'oceano Atlantico y a o norte con l'oceano Glacial Arctico (por ixo o suyo lema nacional, A Mari Usque Ad Mare, ye decir, de mar a mar).
  
  Ye una federación escentralizada de diez provincias y tres territorios, gubernada como una monarquía constitucional parlamentaria. O rei ye Carlos III, o Gubernador cheneral ye David Johnston, y o primer menistro de Canadá ye Justin Trudeau. En estar un territorio a on se i charra francés y anglés, istas dos luengas son idiomas oficials de Canadá; sindembargo, Québec ye uficialment monolingüe francesa, y Nueva Brunswick y o territorio d'o Yukón son oficialment bilingües, estando monolingües angleses o resto de territorios y provincias. Antiparte, en os Territorios d'o Norueste se i charran legalment 11 luengas, encluyindo-ie o francés y l'anglés, amás d'atras luengas inuit.
  
  A suya población humana ye de 34.157.950 habitants (2009) en una superficie de 9.984.670 km², con una densidat de población de 3,42 hab/km². A suya capital ye a ciudat d'Ottawa, y as prencipals ciudatz d'o país son Toronto, Mont-Reyal, Vancouver, Calgary, Ottawa, Edmonton, Québec, Winnipeg y Hamilton.
  
  L'actual Canadá fue descubierto en 1534 por o francés Jacques Cartier, y esdevenió alavez una colonia francesa, con capital en a ciudat de Québec, establita en 1608 por Samuel de Champlain en a val d'o río Sant Lorient. Sindembargo, mientres a Guerra d'os Siet Anyos os britanicos conquerioron o territorio en 1763 y l'adhibioron ta cutío a l'Imperio Britanico. Canadá esdevenió independient d'o Reino Uniu en un luengo proceso pacifico, que prencipió en 1867 y no remató dica os anyos 1980.
  
  Etimolochía 
  Os historiadors afirman que o nombre de Canadá s'aplicaba orichinalment nomás que a o territorio d'a ciudat de Québec y a la suya redolada, y pareix que ye un nombre d'orichen iroqués, con o significato de "lugar de cabanyas"; con iste nombre se designaba a o lugar a on i hibernaban as tribus d'os iroqueses en a primera metat d'o sieglo XVI, quan plegó a la redolada o explorador francés Jacques Cartier, qui estió o primero qui en fació emplego ta designar uno d'os "reinos" (fácil que un conchunto humán rechito por un mesmo chefe, como gosaban fer as tribus amerindias).
  
  Mientres o sieglo XVII, os franceses estendilloron a denominación de "Canadá" ta totz os territorios que formaban o suyo dominio colonial en l'actual Canadá, estando a denominación popular ta o nombre que oficialment yera Nueva Francia (Nouvelle France en francés, estando tamién o nombre de Canadá o nombre esleito por os britanicos ta nombrar a los suyos territorios colonials en a redolada, y tamién ta tot Canadá quan redotoron a los francees en a Guerra d'os Siet Anyos y conquirioron tot o suyo dominio colonial t'adhibir-lo a la suya propia colonia de Canadá.
  
  Cheografía 
  
  Canadá ocupa a mayor parte d'a porción septentrional d'o continent d'America, mugando a o norueste con o estato d'Alaska, que fa parte d'os Estaus Unius, y por o sud con quantos estatos d'ixe mesmo país; s'estendilla d'este enta ueste entre l'oceano Atlantico y l'oceano Pacifico, mugando a o norte con l'oceano Glacial Arctico. Amás d'as suyas mugas terrestres, tien una muga maritima a l'este con Gronlandia, que fa parte de Dinamarca, y tamién con a minuscla posesión francesa de Saint-Pierre y Miquelon, clavata en l'oceano Atlantico debant d'a costa canadiense y zaguer repui d'os dominios colonials franceses en Canadá.
  
  Con una superficie de 9.984.670 km², ye o segundo país d'o mundo por superficie total dezaga de Rusia, encara que si se para cuenta nomás d'a superficie d'a tierra emerchita, descontando-ie a superficie ocupata por l'augua, nomás en ye o quatreno, en estar quasi o 9% d'a superficie de Canadá ocupata por lacos y ríos. Sindembargo, con una densidat de población de 3,42 hab/km², Canadá esdevién uno d'os países d'o mundo con una menor densidat de población, en estar a mayor parte d'o territorio canadiense cubierto por cheleras y por una capa de permafrost u suelo chelato permanentment. A mayor parte d'a población canadiense vive en a redolada que se troba a o canto d'os Grans Lacos d'America d'o Norte y d'o río Sant Lorient, en as provincias d'Ontario y Quebec.
  
  Cheografía fisica
  
  Cheografía politica 
  
  Administrativament, o territorio canadiense ye una federación que se troba dividita en diez provincias y 3 territorios, agrupatos en quatre rechions cheograficas: Canadá de l'Ueste, Canadá Central, Canadá Atlantico y Canadá d'o Norte, estando o Canadá d'o Norte a suma d'os tres territorios arcticos de Canadá; antiparte, quan se charra de Canadá de l'Este se fa referencia a os territorios d'o Canadá Atlantico y d'o Canadá Central.
  
  Encara que Canadá politicament ye organizato como una federación y no como una confederación, as provincias canadienses (que tienen una autonomía mas gran que os territorios de Canadá) tienen a responsabilidat politica d'a mayor parte d'as politicas socials d'o país (encara que cal parar cuenta que istas politicas socials nomás pueden iniciar-se que por iniciativa d'o estato central), esdevenindo asinas as provincias qui fan a mayor parte d'o gasto publico social en o pais, recebindo-ie en conseqüencia a parte mas gran tamién en os impuestos d'o país. O Gubierno central fa unas compensacions a las provincias menos ricas ta garantir uns nivels menimos en os servicios en tot o país.
  
  Notas:
   Antis d'establir-se a Confederación, Ontario y Quebec formaban a provincia de Canadá.
   Nueva Escocia, Nuevo Brunswick, a Columbia Britanica y a Isla d'o Prencipe Eduardo yeran colonias deseparatas quan s'unioron a la Confederación. Antis d'a suya dentrada, Terranova yera un Dominio d'a Commonwealth Britanica.
   Manitoba se formó chunto con os Territorios d'o Norueste.
   Saskatchewan y Alberta fuoron establitas a partir d'os Territorios d'o Norueste.
   Canadá no adquirió nuevo territorio ta creyar Yukón, Alberta, Saskatchewan u Nunavut; istos se formoron a partir d'os Territorios d'o Norueste.
  
  Historia
  
  Esporte 
     en os Chuegos Olimpicos.
  
  O esporte en Cananá ye muit variato, os esportes d'equipe mes populars son o hockey chelo, o fútbol canadiense tamién conoixito como gridiron, o baloncesto, o fútbol, o beisbol y o curling. Os esportes individuals mes practicatos son l'atletismo, o ciclismo, o triathlon, a natación, o boxeyo o golf y belatros menos conoixitos.
  
  Canadá ha partecipato en totz os Chuegos Olimpicos de verano fueras d'os primers celebratos en Atenas en 1896.
  
  Competicions esportivas 
  Canadá ha organizato tres Chuegos Olimpicos (os Chuegos Olimpicos de Mont-reyal 1976 y dos edicions d'os Chuegos Olimpicos d'Hibierno, os de Calgary 1988 y os de Vancouver 2010).
  
  Vinclos externos 
  
   Pachina web oficial d'o Gubierno de Canadá.
  
  Referencias 
  
  Canadá