title: Ljouwert
text: Ljouwert (pronunciato en frisón , en neerlandés Leeuwarden, en Stadsfries: Liwwadden) ye a capital d'a provincia neerlandesa de Frisia. Se troba en o norte d'o país.
  
  Historia 
  
  L'aria de Ljouwert ya yera ocupata a o menos dende sieglo X (encara que recientment s'han trobato restas de casas que datan d'o sieglo II a man d'a Oldehove, una torre medieval d'a ciudat) y obtenió o títol de ciudat en l'anyo 1435. Situata en o Middelzee, estió un important centro comercial, dica que a suya conexión con a mar se zarró en o sieglo XV. En 1901 a ciudat teneba una población de 32.203 habitants.
  
  Entre os personaches famosos de Ljouwert s'encluyen o lugartenient Guillén IV d'Orange, l'artista grafico M. C. Escher, y a famosa bailarina y espía Mata Hari, asinas como o teologo N.H. Gootjes.
  
  Mientres a Segunda Guerra Mundial, dimpués d'una luenga ocupación alemana, o 15 d'abril de 1945, os Royal Canadian Dragoons (unidat de l'exercito canadiense), desobedecindo ordens directas, dentroron en ciudat y redotón a os alemans.
  
  Etimolochía 
  O nombre de "Leeuwarden" (con antigas variants graficas) se fació servir en primeras ta decir a Nijehove, amás important d'as tres localidatz que dimpués, en os primers anyos d'o sieglo IX, s'achuntoron en una sola (Villa Lintarwrde' c. 825).
  
  Bi ha a-saber-las teorías sobre l'orichen d'o nombre d'a ciudat. O historiador y archivista Wopke Eekhoff replegó un total de 200 variants graficas diferents, d'as qualas Leeuwarden (neerlandés), Liwwadden (Stadsfries) y Ljouwert (frisón occidental) encara se fan servir.
  
  A segunda parti d'o nombre se puet esplanicar facilment. "Warden", ye una parola frisona y neerlandesa ta decir a un Terp, tozal artificial propio d'os Países Baixos y mas que mas de Frisia.
  O mayor problema ye o prefixo, que puet interpretar-se como leeu- u leeuw- (en neerlandés lión). Muitos estudiosos creyen que ista teoría ye cierta, ya que o lión se puet trobar en o mesmo escudo d'a ciudat. Manimenos ta que ista teoría fuese verdat mancaría una "w" adicional en o nombre. Amás tamién s'ha de pensar que nunca no ha habito lions en Frisia. Atros expertos afirman que o prefixo leeu- puet estar una evolución de luw- (en neerlandés protechito) u lee- (en neerlandés circulación d'augua). Iste zaguer significato s'achusta a la realidat de Frisia, una provincia con prous canalizacions d'augua.
  
  Heraldica 
  O escudo de Ljouwert ye o simbolo oficial d'o municipio. Ye formato por lión d'oro sobre fundo d'azur tot coronato. O feito de que amaneixca un lión pareixe prou lochico, ya que "Leeuw" significa "lión" en neerlandés. Manimenos, ye probable que l'antigo nombre d'a ciudat fese referencia a l'augua mas que a iste animal. Bellas fuents dicen que quan se prenió o nombre oficialment en a ciudat se gritó a o lión ta que se fese real. Tamién ye posible que o escudo fuese un regalo d'a poderosa familia Minnema a la ciudat.
  
  Vicos
  
  Arquitectura 
  Entre os edificios mas representativos d'a ciudat se pueden encluyir o Kanselarij (l'antiga cancillería), o Stadhouderlijk hof, antiga residencia d'os lugartenients de Frisia, o Waag (antigo mercato d'a ciudat), a ilesia de Sant Bonifacio y a Oldehove una torre medieval. Una d'as millors anvistas d'o centro d'a ciudat se tiene dende o "edificio Achmea", o mas alto d'a ciudat (pertenixient a la companyía d'aseguranzas "Achmea").
  
  Ljouwert ye tamién a seu d'o mercato de bestiar mas gran d'o país, que se celebra o Día de l'Ascensión, asinas como o mercato de flors mas gran d'os Países Baixos. O Froskepôlemolen ye o zaguer supervivient d'entre os 130 molins de viento que goso tener Ljouwert. As restas d'o Cammingha-Buurstermolen s'espaldoron en 2000. Os alazetz d'atros dos molins, Wielinga-Stam y De Haan encara se i pueden trobar.
  
  Educación 
  
  Ljouwert tien bellas universidatz de prestichio en o campo d'as sciencias aplicatas (HBO en neerlandés), como o Van Hall Instituut (sciencias naturals y agricolas), a Stenden Hogeschool (economía) y a Noordelijke Hogeschool Leeuwarden (economía, tecnolochía y artes).
  
  A tamas de que a ciudat no tien una universidat scientifica, bi ha a-saber-las seccions d'universidatz d'atras ciudatz como a Wageningen University and Research Centre, a Universiteit Twente y a Rijksuniversiteit Groningen. Alto u baixo 16.000 estudiants, encluyindo un numero cada vegata mayor d'estudiants foranos, estudeyan en as escuelas tecnicas. Antiparti d'a educación superior, a ciudat amás ye a seu de dos escuelas rechionals de formación profesional (MBO): o Friese Poort y o Friesland College.
  
  Esporte 
  
  Ljouwert ye o punto de salita y de plegata d'a Elfstedentocht, una cursa de patinache sobre chelo de 200 km de largaria que se fa d'hibierno, y quan as condicions lo permiten, en as canals chelatas de Frisia. A zaguera edicion d'ista competición se celebró en chinero de 1997 y as dos anteriors en os anyos 1986 y 1985. L'equipo de fútbol d'a ciudat, o Cambuur Leeuwarden, chuga en a Eerste Divisie (a segunda categoría d'o fútbol neerlandés). En a temporata 2005/06 o club quasi desapareixe debito a las suyas malas condicions economicas. O Cambuurstadion, a on que se chugan os partitos de fútbol, se devantó en l'anyo 1995. Actualment l'equipo de fútbol tien plas de fer un nuevo estado en a parti oriental d'a ciudat, lo que tendría un coste de 35 millons de euros.
  
  Politica 
  Ljouwert, como capital d'a provincia de Frisia, ye seu d'as institucions provincials.
  
  Personas conoixitas de Ljouwert 
  
   Havank
   Cisca Dresselhuys
   Maurits Cornelis Escher
   Femme Gaastra
   Richard Hageman
   Wijerd Jelckama
   Willem van Haren
   Mata Hari
   Johannes Henricus Gerardus Jansen
   Querelle Jansen
   Piet Paaltjens
   Joachim van Plettenberg
   Tjitske Reidinga
   J. Slauerhoff
   Pieter Jelles Troelstra
   Cornelis Adriaan Lobry van Troostenburg de Bruyn
   Saskia van Uylenburg
   Lodewijk Caspar Valckenaer
   Dirk van Erp
   Hans Vredeman de Vries
   Harm Wiersma
  
  Transporte 
  
  Bi ha quantas linias de tren dende atras ciudatz d'os Países Baixos:
   500 IC Den Haag Centraal / Rotterdam Centraal - Groningen / Gara de Ljouwert
   700 IC Schiphol / Amsterdam Centraal - Groningen / Ljouwert
   30000 R Ljouwert - Stavoren
   30100 R Ljouwert - Harlingen Haven
   30200 R/D Groningen - Ljouwert
  
  Tamién bi ha linias regulars d'autobus con atras ciudatz de Frisia mas que mas:
   10 Ljouwert -> Drachten (Burgum, Sumar)
   13 Ljouwert -> Drachten (Surhústerfean, De Harkema)
   14 Ljouwert -> Drachten
   22 Ljouwert -> Warten
   28 Ljouwert -> It Hearrenfean (Grouw)
   50 Ljouwert -> Dokkum
   51 Ljouwert -> Dokkum (Damwâld)
   54 Ljouwert -> Dokkum (Stiens, Holwert)
   60 Ljouwert -> Dokkum (Stiens, Holwert)
   62 Ljouwert -> Bûtenpost (Kollum)
   66 Ljouwert -> It Amelân (Holwert)
   70 Ljouwert -> Sint Anne (Minnertsgea)
   71 Ljouwert -> Harns (Minnertsgea)
   72 Ljouwert -> Sint Anne (Minnertsgea)
   73 Ljouwert -> Aldebiltsyl (Minnertsgea)
   93 Ljouwert -> Snits
   94 Ljouwert -> Snits
   95 Ljouwert -> De Jouwer (Grouw)
   97 Ljouwert -> Harns (Frjentsjer)
   320 Ljouwert -> Drachten
   350 Ljouwert -> Alkmaar
  
  Y amás bi ha autobuses urbans en a ciudat. A mayoría d'as linias corresponden a la interpresa de transportes Connexxion y unas poquetas (linias 10,13,14 y 320) a la interpresa Arriva.
  
  En coche, se i puet plegar por as dos autopistas que conectan a ciudat con a resta d'os Países Baixos, l'A-31 y l'A-7 por l'Afsluitdijk y l'A-32 por Zwolle. A mas, ye conectata con a Mar de Frisia por o Van Harinxmakanaal, una canal de 38 km de largaria.
  
  Transporte aerio 
  Leeuwarden tien una base aeria, que ye una d'as tres mas importants d'a fuerza aeria d'os Países Baixos, pero no tien vuelos comercials. Os aeropuertos mas amanatos con vuelos comercials son los de Groningen y Amsterdam.
  
  Referencias
  
  Bibliografía 
    Groot, P.J. de, Karstkarel, G.P. & Kuipers, W.H., 1984. Leeuwarden, beeld van een stad. Zeven eeuwen stadsleven in woord en beeld. ISBN 90 3301341X.
    Jansma, K., 1981. Friesland en zijn 44 gemeenten ISBN 90-6480-015-4.
  
  Vinclos externos 
  
    Pachina web oficial
    Pachina oficial d'o Stichting Bonifatiustoren.
  
  Localidaz d'os Países Baixos