title: Alum
text: L'alum u alumbre ye un sulfato doble d'un catión trivalent con atro de monovalent que puet cristalizar fendo octaedros regulars. L'alum mes común ye sulfato doble d'aluminio y potasio y tien muitas aplicacions.
  
  Lo fan servir como astrinchent y caustico en medicina, lo fan servir los barbers pa favorir la cicatrización d'os tallos. En as tintorerías lo fan servir como mordient, pa que as colors sigan perens en os teixius. Tamién se fa servir pa aclarir as auguas burencas.
  
  En a Edat Meya bi heba muita requesta d'Alum en a industria textil. A primers d'a Edat Meya l'alum proveniba de Focea y Quíos, a zaguers d'a Edat Meya ya s'espleitaba en Tolfa, Bochía y sudeste d'a Peninsula Iberica.
  
  Chacimientos en Aragón 
  En Aragón os chacimientos d'alum corresponden en a mes gran part d'os casos a kailinita (alum potasico), y en a mes chica part a tschermichita (alum amonico).
  
  En o sieglo XVIII s'espleitaba alum en Alloza, Arinyo, Gargallo y Estercuel como mos indica Asso, en puestos a on pasaban augua a traviés de lignitos y archilas d'a formación arenas d'Utriellas pa disolver-lo y dimpués concentrar-lo. A zaguera explotación duró principios d'o sieglo XX en Arinyo.
  
  Asso describe como lo estrayeban y como lo deixaban cristalizar en lacos.
  
  Mencions en fuents aragonesas 
  En as actas d'o proceso de Cortz d'Alcanyiz de 1436 que regulan os peaches se documenta l'uso d'a palabra alum:
  
  Tamién s'escribe "alum de roca" en aragonés medieval en textos comercials de primers d'o sieglo XV en Uesca:
  
  Se nombra l'alum en textos comercials d'o sieglo XV escritos en Zaragoza en un luengache mixto aragonés y catalán seguntes o parrafo u linia on s'indican productos que os comerciants d'a Corona de Castiella compraban en Zaragoza:
  
  Manimenos tamién se puet leyer alumbre en atra clase de textos:
  
  Referencias
  
  Bibliografía 
  Josefina Besteiro, Miguel Calvo, Andrés Pocoví, Emilia Sevillano: Minerales de Aragón. Mira Editores S.A, 1988.
  
  Compuestos quimicos