title: Algarabía
text: L'algarabía, arabe andaluz, hispanoarabe u arabe hispano ye a variedat de l'arabe que se parlaba en Al-Andalus y que continoron charrando os moriscos en o Reino de Valencia, Murcia y Andalucía dica que fuoron forachitaus a primers d'o sieglo XVII. Ye l'orichen d'os arabismos presents en l'aragonés y as atras luengas romances d'a Peninsula Iberica, representando-ie un adstrato culto. tamién ye l'orichen d'a toponimia arabe en Aragón y atros territorios peninsulars.
  
  Encara que actualment l'algarabía se considera desapareixida, ha contribuyiu a la formación d'as parlas arabes actuals de Tetuán, Táncher, Fez, Rabat y Xerxell, ciudatz que recibioron inmigrants u refuchiaus arabes andaluces.
  
  En o periodo que a val d'Ebro y o Sistema Iberico yera dominada por una clase dirichent musulmana os arabes yeran una chicota minoría d'entre os inmigrants musulmans, pero a luenga arabe yera a sola luenga de cultura, con o prestichio d'estar a luenga de l'Alcorán. Por estar prou primerenca a reconquiesta d'a val d'Ebro y por escribir en luenga romance con alfabeto arabe os moriscos no ye claro si l'arabización d'a val d'Ebro plegó a fer que l'arabe fuese a luenga vernacla d'os musulmans autoctonos (muladís), como si que se desvinió con os muladís en os territorios d'as actuals Andalucía, Murcia u País Valenciano.
  
  En 1349 en Uesca yera prohibiu que os mercaders que charrasen esta luenga vendesen res en o mercau, pero no hemos d'interpretar-lo como que os moriscos d'a redolada de Uesca charrasen l'arabe como luenga vernacla, en realidat yera una traza sutil de persecución relichiosa como en o caso d'o hebreu, pa evitar que os diferents grupos etnicos y etnoconfesionals fesen tractos que no podesen ser entendius por qui no perteneixeba a ixos grupos:
  
  Con "algarabía" os habitants medievals d'a Peninsula Iberica se referiban a l'arabe en cheneral y no especificament a l'arabe peninsular. En a literatura alchamiada podemos veyer-lo:
  
  L'algarabía ha influiu en a fonetica de l'aragonés d'a val d'Ebro y as comunidatz aragonesas en a realización d'os diftongos decreixents ai u ei presents en parolas patrimonials (lei, rei, seis), u arabes.
  
  Una d'as caracteristicas foneticas que feban diferent a l'algarabía de l'arabe clasico yera a tendencia a cambear a u por i, feito que a influiu en a forma d'arabismos como alchip y toponimos como Chiba, relacionaus con l'arabe alchubb ("pozo"). O toponimo Bunyuel podría tener una u por hipercorrección si derivase de VINEOLU(M).
  
  O fonema farinchio /ʕ/ representau por a letra ʿAyn s'ensorda esdevenindo o fonema aspirau /ħ/ representau por a letra Ḥā.
  
  Referencias 
  
  Dialectos de l'arabe
  Parlas y dialectos mugants con o navarro-aragonés
  Luengas muertas d'Espanya