title: Pandicosa
text: Pandicosa (Panticosa en castellano) ye un municipio d'a provincia de Uesca situato en a comarca de l'Alto Galligo. A suya población ye de  habitants en una superficie de 95,9 km²  y una densidat de población de  hab/km².
  
  As chents de Pandicosa son conoixitas con o chentilicio de panticutos anque a suya embotada en a val ye a de "malcalzaus" u "mangarrotas".
  
  Cheografía 
  
  Se situga en a parti central d'a val de Tena chunto a os ríos Caldarés y Bolática a 1.184 metros d'altaria. D'antis más formaba o Quinyón de Pandicosa chunto a O Pueyo de Tena y Oz de Tena. Hue forma un termin municipal independient chunto con O Pueyo (dende 1970) y os Banyos de Pandicosa.
  
  Rodiata d'alteras montanyas, muitas d'ellas fan curiosas formas y ye por ixo que os habitants de Panticosa lis dan nombres como "a cara de Dios" (entre Piniecho y Baldairán), "o Indio", "o Triptico" u "a Forqueta ras Palomas" (en a zona de Telera) u a mas conoixita de totas, "a Muller Dormita" (entre Bucuesa y Lana Mayor), formando a suya capeza y naso Os Cuchitars, o peito Pena Nevera, a centura As Canals de Bucuesa, o chenullo Pala Rayos y o piet Pena Retona.
  
  En iste municipio se troba a estación d'esquí d'Aramón Panticosa.
  
  Historia 
  Os romanos ya conoixeban y aproveitaban as auguas termals de l'actual balneyario de Pandicosa. Bi ha repuis d'un balneyario romano de dificil acceso con monedas d'ofrenda d'a epoca d'Augusto y Tiberio.
  
  A primera vegata que apareixe documentata Pandicosa ye en o sieglo XIII como capital d'o Quinyón de Pandicosa. Allora a ciudat se dividiba en quatre vicos: o vico de Santa María que se trobaba a on hue ye a ilesia, o vico de San Salvador chunto a l'ermita d'o suyo nombre (actual fosal) y os vicos de Sus (actual "ro Vico") y d'Exena que desapareixió chunto a la suya ermita en o sieglo XV.
  
  Alifonso XII iba muito ta o balniario moderno de Pandicosa y esto esplica parte d'a decoración d'o complexo hotelero.
  
  Parla 
  A parla panticuta ye a forma millor conservata y mas viva de l'aragonés tensino.
  
  Nombre 
  O suyo nombre puet venir d'o latín FONTICOSA con influencia fonetica basca que por no tener F- inicial a sobén la adapta ta p- como en pago, cosa que se vei tamién en l'aragonés pantasma. A forma con -nd- la documentó como minoritaria Francho Nagore quan fació a tesi sobre l'aragonés local y ye documentata en unos textos medievals entre 1425 y 1450.
  
  Demografía
  
  Administración
  
  Reparto de concellers
  
  Alcaldes
  
  Molimentos 
  
  A Ilesia de Nuestra Sinyora de l'Asumpción de Pandicosa ye adedicata a l'Asumpción de Nuestra Sinyora, estando-ne la suya ilesia parroquial. D'estilo gotico tardano (sieglo XII) tien planta rectangular y tres naus desapartatas l'una de l'atra por columnas celindricas. O retablo mayor se fació en o sieglo XVIII, anque se cremó quasi de raso en 1978. Atros retablos intresants son os d'os Santos Fundadors, Inmaculata (sieglo XVIII, tamién cremato graument en o incendio de 1978), d'o Rosario (sieglo XVII), de Sant Lorient (sieglo XVI) y d'a Epifanía (sieglo XV). A ilesia ye protechita legalment dende 2002 con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural.
  
  Bi ha tres ermitas en Pandicosa adedicatas a Sant Salvador, Sant Per y Sant Chuan.
  
  Entre a resta de construccions d'a villa destacan a Fuande de ro Vico d'os sieglo XIX u los puents Viello sobre o Caldarés y A Zoche sobre o río Bolatica.
  
  Son a-saber-las as fuents (localment fuandes) que se troban arredol de Pandicosa como son Fuenfría d'Ordicuso a Fuent de Yenefrito, Escalar-La Laguna u Fuent Salata.
  
  Gastronomía 
   Bodela.
   Zandrifuella.
  
  Presonalidatz naixitas de Pandicosa 
   Categoría principal: Naixitos de Pandicosa.
  
  Referencias
  
  Bibliografía 
   Ana María Escartín Santolaria: ''Toponimia Tensina, Ed Yalliq. ISBN 978-84-934262-5-5
  
  Vinclos externos 
  
    Pachina web municipal.
    Pandicosa.