title: Favara (Zaragoza)
text: Favara (Favara de Matarranya en catalán) ye un municipio aragonés en a provincia de Zaragoza, ubicato en a comarca d'o Baixo Aragón-Casp.
  
  A suya población ye de 1.225 habitants (2009) en una superficie de 101,63 km², con una densidat de población de 12,05 hab/km².
  
  Cheografía 
  A localidat de Favara ye situata a 242 metros d'altaria sobre o ran d'o mar y as suyas cordenadas son 41º10' N  0º10' E. Se troba a una distancia de 127 km enta l'este d'a ciudat de Zaragoza, y a 29 km d'a capital d'a suya comarca, Casp. Historicament se considera integrant d'a rechión d'a Francha Oriental d'Aragón, caracterizata lingüisticament por o emplego d'o catalán.
  
  O barrio urbano se devanta practicament en a marguin d'o río Matarranya, mientres que o río Algars fa parte d'o limite oriental d'a comarca, que ye igualment muga con Catalunya.
  
  Mugas 
  O suyo termin municipal muga a lo norte con Nonasp, a l'este con Batea, a lo sud con Maella y a l'ueste con Casp.
  
  Apellitos 
  Ye muito común l'apellito Panillo.
  
  Historia 
  O chacimiento arqueolochico de Roquizal del Rullo ye considerato d'entre os chacimiento d'a Edat de Fierro mas importants d'Aragón.
  
  D'epoca romana tenemos o Mausoleu de Lucio Emilio Lupo, uno d'os millors eixemplos d'arquitectura funeraria de l'Imperio Romano, declarato molimento nacional en 1931.
   
  Manimenos a primera mención d'o lugar ye d'o sieglo XIII. Dica 1428 perteneixió a os Calatravos d'Alcanyiz.
  
  Etimolochía 
  O nombre Favara provién d'una tribu berber dita Hawwara, que tenió bells establimientos en Levant.
  
  Luengas y parla 
  En Favara se charra catalán nordoccidental, con bell caracter meridional.
  
  La influencia aragonesa se manifiesta en lo verbo puyar en cuenta de pujar y en l'apichat de la G: txove, txermà, coincidindo con la parla de Maella. Manimenos, a diferiencia de lo maellán y coincidindo con l'apichat de La Fraixneda, no plega a enchordir la S sonora.
  
  Bi ha castellanismos no guaire freqüents en las parlas de lo Matarranya como amarill y llevar en cuenta de groc y portar.
  
  Demografía
  
  Administración
  
  Reparto de concellers
  
  Alcaldes
  
  Molimentos 
   Mausoleu de Favara, d'o sieglo II.
   Ilesia de Sant Chuan Baptista, un edificio d'os sieglos XIII-XIV en estilo gotico, adedicato a Sant Chuan Baptista.
  
  Referencias
  
  Vinclos externos 
  
    Pachina web oficial municipal.
  
  Bibliografía 
   Quintana, Artur: Els parlars del Baix Matarranya, en Estudis de Llengua i Literatura Catalanes, XIV. Publicacions de l'Abadia de Montserrat, Barcelona, pàg. 155-187. 1987.