title: Cronica de Sant Chuan d'a Penya
text: A Cronica de Sant Chuan d'a Penya u Cronica pinatense ye una cronica historiografica medieval escrita per iniciatiba d'o rei Pero IV d'Aragón que abraca la historia d'o Reino d'Aragón den d'os suyos oríchens condals y d'a posterior Corona enta la muerte d'Alifonso II d'Aragón. S'escribió en a suya primer redacción en latín enta 1342 per o secretario d'o rei, Tomás de Canellas, enamplando uns anteriors anals pinatenses d'os reis aragoneses y navarros.
  
  D'a Cronica, bi n'ha tres versions. A primera ye escrita en latín y ye d'antis de 1359. Se rancó ta escribir-la d'una cronica anterior a la quala Tomás de Canellas enadió la historia posterior a la unión d'Aragón y Catalunya. A obra se constitui como la cronica oficial d'a dinastía reyal. D'ista versión latina, en deriva una en aragonés y una altra en catalán, amas con data entre 1369 y 1372. A versión aragonesa fue publicata en 1876 per Tomás Ximénez d'Embún en una edición critica. En 1961, Antonio Ubieto Arteta editó criticament a versión latina y Amadeu Soberanas, a catalana. Carmen Orcástegui publicó en 1986 una nueva edición critica d'o texto en aragonés.
  
  O texto nos lo han trasmeso en tres manuscritos. Dos se'n troban a la Biblioteca d'o Escorial. O primer (con a signatura L-II.13) ye d'as acabanzas d'o sieglo XIV. En bi ha un altro d'enta 1470 (sign. N-I-13) que bi encorpora adicions de Martín de Larraya d'o sieglo XVI. O zaguer, disponible en edición dichital facsímil, data d'o sieglo XVI y se troba a la Biblioteca Nacional d'Espanya (ms. 2078).
  
  As fuents d'a Cronica de San Chuan d'a Penya se troban en una antiga cronica d'o monesterio homonimo que conteneba cronolochías y afers chenealochicos y li proporciona información de valura sobre es antigos contes aragoneses y os primers reis de Pamplona. T'as calendatas posteriors a la unión dinastica entre Peironella d'Aragón y Remón Berenguer IV se fizon servir a Cronica d'os Estatos Peninsulars (dita tamién Cronica nabarro-aragonesa u Cronica de 1305), y la Gesta Comitum Barchinonensium, amés d'a important obra latina de Rodrigo Ximénez de Rada, De rebus Hispaniae, fuent egualment principal t'a Estoria d'Espanya d'Alifonso X de Castiella.
  
  Se tracta d'un d'os textos més relevans t'a historia d'a Corona d'Aragón. Ha una gran importancia lo feito que repleque prosificacions de cantas de chesta, d'entre as qualas descolla la d'a Campana de Uesca. Ye amés d'interés como fuent documentadera ta datos relacionatos con o monesterio de Sant Chuan d'a Penya. A cronica remata con a muerte d'Alifonso IV d'Aragón en 1336.
  
  Referencias
  
  Bibliografía
  NAGORE LAÍN, Francho, El aragonés del siglo XIV según el texto de la Crónica de San Juan de la Peña, Instituto de Estudios Altoaragoneses, 2003. ISBN 84-8127-134-9.
  PÉREZ LASHERAS, Antonio, La literatura del reino de Aragón hasta el siglo XVI, Zaragoza, Ibercaja-Institución Fernando el Católico (col. Biblioteca Aragonesa de Cultura), 2003, pach. 103. ISBN 84-8324-149-8.
  UBIETO ARTETA, Antonio, Historia de Aragón. Literatura medieval I, Zaragoza, Anubar, 1982. ISBN 84-7013-186-9.
  XIMÉNEZ DE EMBÚN, Tomás, «Estudio preliminar» a su ed. de la [Crónica de San Juan de la Peña],   Zaragoza, Imprenta del Hospicio, 1876. pp. V-XXI. Edición en a versión aragonesa y latina.
  
  Vinclos externos
  
  Reproducción dichital d'o Manuscrito 2078 d'a Biblioteca Nacional d'España: Cronica de Sant Chuan d'a Penya en versión aragonesa.
  Crónica Pinatense (Voz d'a Gran Enciclopedia Aragonesa)
  "Índices onomásticos de la " Crónica de San Juan de la Peña" (versión aragonesa, siglo XIV)", Francho Nagore Laín, Alazet: Revista de filología, nº 15, 2003, pp. 297–342.
  
  Libros historiograficos medievals en aragonés
  Historia d'Aragón