title: Oxicheno
text: L'oxicheno ye un elemento quimico con numero atomico 8. En a suya forma molecular, O2, ye un gas a temperatura ambient. Representa aproximadament o 20,9% d'a composición de l'atmosfera terrestre.. Ye un d'os elementos mas importants d'a quimica organica y fa parte important d'o ciclo enerchetico d'os sers vivos, esencial en a respiración celular d'os organismos aerobicos. Ye un gas sin de color, olor u gusto. Existe una forma molecular formada por tres atomos d'oxicheno, O3, dita ozón.
  
  Un atomo d'oxicheno combinau con dos d'hidrocheno forman una molecula d'augua.
  
  Caracteristicas de l'oxicheno 
   Simbolo: O
   Grupo: 16
   Periodo: 2
   Masa atomica: 15.9994 uma
   Punto de fusión: 54.8K (-218.3°C/-360.9°F)
   Punto d'ebullición: 90.2K (-182.9°C/-297.2°F)
   Densidat: 1429 kg/m3
  
  Caracteristicas prencipals
  
  Gas oxicheno 
  En condicions normals de presión y temperatura, l'oxicheno se troba en estau gasoso formando moleculas diatomicas (O2) que encara que son inestables, se cheneran en a fotosintesi d'as plantas se fan servir posteriorment por os animals en a respiración (veiga-se o ciclo de l'oxicheno).
  
  Istas moleculas de gas oxicheno son formadas por dos atomo unius por un vinclo quimico doble, aportando cadagún os dos electrons desaparellaus que tienen.
  
  A estructura d'o gas oxicheno ye: O = O
  
  Oxicheno liquido y solido 
  L'oxicheno liquido y solido tiene una feble coloración azulenca y en istos dos estaus ye muit paramagnetico. L'oxicheno liquido s'obtiene de normal por destilación fraccionada de l'aire liquido de conchunta con o nitrocheno.
  
  Reacciona con quasi totz os metals (fueras d'os metals nobles) producindo a corrosión.
  
  Papel biolochico
  
  Fotosintesi y respiración 
  
  En a naturaleza, se produce oxicheno libre ta a fragmentación alimentata por a luz de l'augua mientres a fotosintesi oxichenica. As algas verdas y as cianobacterias d'os medios marins producen alto u baixo un 70% de l'oxicheno libre chenerato en a Tierra, y a resta se produce a traviés d'as plantas terrestres.
  
  Una formula cheneral simplificata d'a fotosintesi ye:
  
  6CO2 + 6H2O + fotons → C6H12O6 + 6O2 (o simplament dioxido de carbonio + augua + luz solar → glucosa + dioxicheno)
  
  A evolución oxichenica se produce en as membranas tilacoidals d'os organismos fotosinteticos y requiere a enerchía de quatre fotons. Bi ha muitos trangos intermedios, pero o resultato ye a formación d'un gradient de protons a traviés d'a membrana tilacoidal, que s'emplega ta sintetizar ATP por medio de fotofosforilación. O O2 restant dimpués d'a oxidación d'a molecula d'augua ye liberato a l'atmosfera.
  
  O dioxicheno molecular, O2, ye esencial ta a respiración celular en os organismos aerobicos. L'oxicheno ye emplegato en as mitocondrias ta contrebuyir a formar adenosina trifosfato (ATP) mientres a fosforilación oxidativa. A reacción d'a respiración aerobica ye esencialment a contraria d'a fotosintesi y se simplifica como:
  
   C6H</sub>12</sub>O6 + 6O2 → 6CO2 + 6 H2O +2880 kJ•mol-1
  
  En os vertebratos, o O2 se difunde a travies de membranas d'os pulmons enta os globulos royos. A hemoglobina s'une a o O2, cambeando a color d'un royo azulenco enta un royo brillant. Atros animals fan servir hemocianina (musclos y bells artropodos) o hemeritrina (arainas y langostas). Un litro de sangre puet disolver 200 cm3 de O2.
  
  As especies reactivas de l'oxicheno, como l'ion superoxido (O2-) y o peroxido d'hidrocheno (H2O2) son productos secundarios periglosos de l'uso d'oxicheno en os organismos. Manimenos, partis d'o sistema immunitario d'os organismos superiors creyan peroxidos, superoxidos y oxichenos ta destruyir microbios invasors. As especies reactivas de l'oxicheno tamién chugan un papel important en a respuesta hipersensible d'as plantas contra l'ataque d'os patochenos.
  
  Un adulto en reposo inhala entre 1,8 y 2,4 gramos d'oxicheno por minuto. Ixo significa que a humanidat inhala mas de 6.000 millons de toneladas d'oxicheno cada anyo.
  
  Acumulación en l'atmosfera 
  
  O gas oxicheno libre yera practicament inexistent en l'atmosfera terrestre antis de que evolucionasen bacterias fotosinteticas. L'oxicheno libre prencipia a apareixer en cantidatz significativas mientres a era d'o Paleoproterozoico (entre fa 2.500 y fa 1.600 millons d'anyos). En primerías, l'oxicheno se combinó con fierro disuelto en os ocians ta formar lo que se diz "formacions ferricas en bandas". L'oxicheno libre prencipia a salir en forma de gas d'os ocieans fa 2.700 millons d'anyos, arribando a o 10% d'o suyo ran actual fa alto u baixo 1.700 millons d'anyos.
  
  A presencia de grans cantidatz d'oxicheno disuelto y libre en o ocians y l'atmosfera podría haver causato a extinción d'a mayoría d'organismos anaerobicos que viviban por ixas envueltas, mientres a catastrofe de l'oxicheno, fa uns 2.400 millons d'anyos. Manimenos, a respiración celular con O2 permite a os organismos aerobicos producir muito mas ATP que os anaerobicos, ayudando-los a dominar a biosfera terrestre. A fotosintesi y a respiración celular de O2 permitió a evolución d'as celulas eucariotas y en zagueras organismos multicelulars complexos como as plantas y animals.
  
  Dende primerías d'o Cambrico, fa 540 millons d'anyos, os rans de O2 han fluctuato entre o 15% y o 30% en volumen. En zaguerías d'o Carbonifero (fa uns 300 millons d'anyos), os rans de O2 atmosferico plegoron a un maximo d'un 35% en volumen, permitindo a os insectos y anfibios plegar a midas muito mas grans que os suyos descendients actuals. As actividatz humanas, encluyindo-ie a combustión de 78.000 millons de toneladas de combustibles fosils cada anyo, han tenito un efecto muit chicot en a cantidat d'oxicheno libre en l'atmosfera. A o ritmo actual de fotosintesi, caldrían uns 2.000 anyos ta rechenerar tot o O2 present en l'atmosfera.
  
  Veiga-se tamién 
   Anoxia.
   Ciclo de l'oxicheno.
   Botella d'oxicheno.
  
  Referencias
  
  Vinclos externos 
  
    Los Alamos National Laboratory - Oxigen
    WebElements.com - Oxigen
    EnvironmentalChemistry.com - Oxigen
    Ye elemental - Oxigen
    Terapias con oxicheno
    Toxicidat de l'oxicheno
  
  Elementos quimicos
  No metals
  Gases
  Calcochenos