title: A Guarta
text: A Guarta (Laguarta en castellano) ye un lugar d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Samianigo, en l'Alto Galligo. Ye a capital d'a Guarguera.
  
  Toponimia 
   
  A part principal d'o toponimo deriva d'o latín HORTUS y presenta un diftongo -ua-, caracter fonetico arcaico propio de l'aragonés medieval preliterario y que encara conserva part de l'aragonés centro-oriental entre las vals de Broto y Vio. De fueras d'estas vals, en aragonés cheneral medieval y actual s'emplega as palabras huerto y huerta con diftongo -ue-. En Ribagorza Baixa bi ha microtoponimos documentals que fa uns sieglos s'escribiban con La Guarta y corresponden a microtoponimos actuals que se presentan la pronunciación Güerta d'acuerdo con la parla ribagorzana actual, en especial en Cancer (la Guarta de Atas, 1684), Chuseu (Laguarta, 1862), Pueyo de Marguillén (la guarta de Pueyo, 1683) y  Pui de Cinca (Laguarta, 1682).
  
  L'ALEANR amuestra como forma tradicional d'o toponimo a forma toponimica con l'articlo definiu la: Laguarta. Lo emplego d'este articlo contrasta con l'actual aragonés de Sarrablo, que no se caracteriza por este articlo y presenta os articlos o, os, a, as con restos d'emplego postvocalico de ro, ros, ra, ras. En os textos medievals escritos en latín u en aragonés tamién se documenta Laguarta u La Guarta:
  
  Manimenos, bi ha un despoblau homonimo d'a redolada d'Alquezra que si que podría haber teniu l'articlo a por documentar-se en os textos medievals como Aguarta de los Abades.
  
  En bel texto escrito en Yebra de Basa en o sieglo XVII, sieglo cuan no ya no s'escribiba en aragonés en Aragón pero se continaba charrando, se puede veyer Aguarta:
  
  Luengas y parlas 
  
  A luenga tradicional d'esta localidat ye l'aragonés, en grau abanzau de sustitución por part d'o castellano ya en as zagueras decadas d'o sieglo XX. A parla local aragonesa ye o sarrablés y fa part de l'aragonés centro-occidental.
  
  O lexico aragonés d'intrés etnografico d'A Guarta se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR, con a sigla Hu 111.
  
  Demografía
  
  Molimentos 
  A Ilesia de Sant Salvador d'a Guarta, una ilesia d'os sieglos XVII-XVIII adedicada a Sant Salvador, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
  
  Referencias 
  
  Lugars de Samianigo
  Lugars d'a provincia de Uesca
  Localidaz d'a diocesi de Chaca en l'Alto Galligo