title: Sol
text: Ta atros usos d'ista parola, se veiga Sol (desambigación).
  O Sol (d'o latín sol, -is) ye a estrela d'o sistema planetario en o qual se troba a Tierra; por ixo, ye a mas amanada t'a Tierra y o estrel con mayor brilo aparent. A suya presencia u ausencia en o cielo determinan, respectivament, o día y a nueit. A enerchía radiada por o Sol l'aproveitan os sers fotosinteticos, que constituyen l'alazet d'a cadena trofica, estando asinas a prencipal fuent d'enerchía d'a vida. Tamién alporta a enerchía que mantién en funcionamiento os procesos climaticos. O sol ye una estrela que se troba en a fase denominata secuencia prencipal, con un tipo espectral G2, que se formó fa bells 5.000 millons d'anyos y i remanirá, en a secuencia prencipal, por atros 5.000 millons d'anyos. O Sol, de conchunta con a Tierra y totz os cuerpos celestes que orbitan arredol d'ell, forman o Sistema Solar.
  
  Encara que ye una estrela meyana, ye a unica que se puet veyer a suya forma a simpla vista, con un diametro angular de 32' 35" d'arco en o perihelio y 31' 31" en l'afelio, o que fa un diametro meyo de 32' 03". Casualment, as grandarias y distancias d'o Sol y a Luna son tals que se veyen, alto u baixo, con a mesma grandaria aparent en o cielo. Isto premite una ampla gama de eclixes solars distintos (totals, anulars u parcials).
  
  Situación 
  O Sol se troba amán d'o canto interior d'o Brazo d'Orión d'a Vía Lactia, en a Boira Interestelar Local u o Cinto de Gould, a una distancia de 7.5-8.5 kiloparsecs d'o Centro Galactico. O Sol ye conteniu dentro d'a Bambolla Local, un espacio de gas calient enrareixiu, posiblement produciu por o remanent d'a supernova Geminga.  A distancia entre o brazo local y o siguient brazo, o Brazo de Perseo, ye d'uns 6.500 anyos luz. O Sol, y por tanto o Sistema Solar, se troba en o que os scientificos claman a zona habitable galactica.
  
  Caracteuristicas 
  O Sol ye una estrela de seqüencia prencipal de tipo G que comprende aproximadament o 99,86% d'a masa d'o Sistema Solar.
  
  O Sol tien garra buega definida, pero a suya densidat disminuye exponencialment en aumentar l'altaria sobre a suya fotosfera.  A l'efecto d'a mida, se considera que o radio d'o Sol ye a distancia dende o suyo centro dica o canto d'a fotosfera, a superficie visible aparent d'o Sol. Seguntes ista mida, o Sol ye una esfera quasi perfecta con un alcorze estimau en arredol de 9 milionesimas, o que significa que o suyo diametro polar difiere d'o suyo diametro equatorial en solament 10 kilometros.  L'efecto de mareya d'as planetas ye feble y no afecta significativament a forma d'o Sol. O Sol chira mas rapido en o suyo equador que en os suyos polos. Ista rotación diferencial ye causada por o movimiento convectivo a causa d'o transporte de calor y a fuerza de Coriolis a causa d'a rotación d'o Sol. En un marco de referencia definiu por as estrelas, o periodo de rotación ye d'aproximadament 25,6 días en o equador y 33,5 días en os polos. Visto dende a Tierra mientres orbita o Sol, o periodo de rotación aparent d'o Sol en o suyo equador ye d'aproximadament 28 días.
  
  O Sol ye componiu prencipalment por os elementos quimicos hidrocheno y helio. En iste inte d'a vida d'o Sol, represientan o 74,9% y o 23,8% d'a masa d'o Sol en a fotosfera, respectivament.
  
  Estructura 
  
  A estructura d'o Sol contiene as siguients capas:
  
   Nuclio: o 20-25% mas interno d'o radio d'o Sol, an a temperatura y a presión son suficients pa que se produzca a fusión nucleyar. L'hidrocheno se fusiona en helio. O proceso de fusión libera enerchía y o nuclio s'enriqueix gradualment en helio.
   Zona radiativa: a convección no puede ocurrir dica que sía muito mas amán d'a superficie d'o Sol. Por tanto, entre aproximadament o 20-25% d'o radio y o 70% d'o radio, existe una "zona radiativa" en a quala a transferencia d'enerchía se produz por meyo de radiación (fotons) en cuenta de por convección.
   Tacoclina: a rechión muga entre as zonas radioactiva y convectiva.
   Zona convectiva: entre aproximadament o 70% d'o radio d'o Sol y un punto amán d'a superficie visible, o Sol ye pro fredo y difuso pa que se produzca a convección, y isto se convierte en o meyo prencipal de transferencia de calor enta l'exterior, semellant a las celulas meteorolochicas que se forman en l'atmosfera d'a tierra.
   Fotosfera: a parti mas profunda d'o Sol que podemos observar dreitament con luz visible. A causa que o Sol ye un obchecto gasioso, no tien una superficie clarament definida; as suyas partis visibles cheneralment se dividen en una "fotosfera" y una "atmosfera".
  
  Exploración 
  Pa obtener una visión ininterrompida d'o Sol en longarias d'onda inaccesibles dende a superficie terrestre, l'Achencia Espacial Europea y a NASA lanzoron cooperativament a sonda espacial SOHO (Solar and Heliospheric Observatory) o 2 d'aviento de 1995. A sonda europea Ulysses realizó rechiras de l'actividat solar, y a sonda norteamericana Genesis se lanzó en un vuelo cercano a la heliosfera pa tornar a la Tierra con una muestra directa d'o material solar. Genesis tornó a la Tierra en 2004, manimenos a suya reentrada en l'atmosfera estió acompanyada d'una falla en o suyo paracaídas prencipal que fació que s'estampara sobre a superficie terrestre.
  A Parker Solar Probe se lanzó en 2018 a bordo d'un codete Delta IV Heavy y aconseguirá un perihelio de 0.046 UA en 2025, o que lo convierte en o satelite artificial en orbita mas cercana como a primera nau espacial en volar baixo ent'a corona solar.
  
  O sol en a cultura popular 
  
  O sol ye un simbolo important en muitas culturas, puet estar masculín o femenín seguntes o chenero d'a parola en cada cultura. Simboliza a luz, a vita y o poder, en alquimia ye relacionato con l'oro y ye representato como en l'astrolochía con un circlo con un punto en o centro.
  
  Estió venerato en muitos puestos como un dios, en a mitolochía griega yera Apolo, en Echipto a primera relichión monoteista veneró a Ra como un dios del sol. Tamién fue una divinidat important en as culturas precolombinas d'America.
  
  Bibliografía 
    Bonanno A, Schlattl H, Paternò L: "The age of the Sun and the relativistic corrections in the EOS". Astronomy and Astrophysics. 2002;390:1115-18.
    Carslaw KS, Harrison RG, Kirkby J: "Cosmic Rays, Clouds, and Climate". Science. 2002;298:1732-37.
    Kasting, JF, Ackerman TP: "Climatic Consequences of Very High Carbon Dioxide Levels in the Earth’s Early Atmosphere". Science. 1986;234:1383-85.
    Priest, Eric Ronald: Solar Magnetohydrodynamics. Dordrecht: D. Reidel Pub., 1982, p. 206-245. ISBN 90-277-1374-X
    Schlattl H: "Three-flavor oscillation solutions for the solar neutrino problem", Physical Review D. 2001;64(1).
    Thompson MJ: "Solar interior: Helioseismology and the Sun's interior", Astronomy & Geophysics. 2004;45(4):21-25.
  
  Se veiga tamién 
   Dios d'o Sol.
   Eclix solar.
   Sistema Solar.
   Sol de meyanueit.
   Aire solar.
   Enerchía solar.
   Endiz de protección solar.
   Evolución estelar.
  
  Referencias
  
  Vinclos externos 
  
  Chenerals.
    O Sol (solarviews.com).
    O Sol (astronomiaonline.com).
    O nuestro Sol Actividat educatica: o Sistema Solar.
  
  Observación d'o Sol.
    Recomendazions ta observar o sol.
    Lista d'observatorios solars terrestres.
    Pachina web de SOHO (The Solar and Heliospheric Observatory.
    Solar Position algorithm.
  
  Astronomía