title: Barranco de Grixal
text: O barranco de Grixal u de Grichal ye un barranco d'Aragón en a comarca tradicional de Sobrepuerto, que esnaviesa tot o suyo curso por o desapareixiu termino municipal d'Escartín (despoblau), actualment adentro d'o termino municipal de Broto.
  
  Ye afluent d'o río Forcos por a izquierda hidrolochica, y naixe en a baixant meridional d'o macizo d'a Manchoya, en a cuentra d'o troz de monte que en a redolada en dicen sarrato de Grixal/Grichal, que ye una d'as garras d'a Manchoya ta ixe costau, a on que i naixe o barranco de Bergazo.
  
  O barranco trescruza o sendero que une Escartín y Bergua, más aman d'iste segundo que de o primero, y ye un d'os tres barrancos que o trescruzan (Bergazo ye o segundo). O barranco de Grixal sufre estiaches freqüents y no gosa liebar sique bell poquet d'augua quan as plevidas son intensas, por o que d'os tres cursos d'augua que cal atravesar en puyando ta Escartín y quan ya s'ha deixau enta dezaga o río Forcos, ye siempre o que menos augua lieva.
  
  Toponimia 
  
  O toponimo s'ha documentau mesmo como «Grichal» y como «Grixal». Manimenos, de totz dos nomás o primero se reconoix en l'actualidat, representando un caso de cheada. A forma con X pareix que estaría la orichinal, como afirma Jesús Vázquez Obrador, que habría sufierto bell tipo de castellanización fonetica a Grijal en as zagueras decadas.
  
  Vázquez Obrador suchiere a ideya de que o toponimo podría estar emparentau con os berros, plantas que podrían haber estau abundants en a redolada quan l'hombre manteneba leixos a belatros tipos de vechetación, pus son afeccionadas a la humedat y os corsos d'augua. A explicación vendría, siempre d'alcuerdo con ixe autor, d'a voz chermanica antiga ta nombrar a ixas plantas, <kresso, que ha dau equivalents cognatos en occitano (creisson), francés (cresson) y catalán (creixen), por o que fa part d'o superstrato francico.
  
  Significativament, en o dominio lingüistico aragonés tamién existe un derivau d'ixa radiz, y ye en benasqués y en chistabín grixa. Vázquez Obrador, en un treballo suyo sobre a toponimia de Sobrepuerto, declara que Joan Coromines a documentó como grixa en Sallent de Galligo, pero ista afirmación puede partir d'una error de base porque a frase (suposadament de o dito Sallent) a on que la muestra no ye gramaticalment ni aragonesa ni castellana («se'n hi fan moltes a la partida dita Els Grixás»), y por contra muestra rasgos d'estar u totalment catalana u, encara podría estar, benasquesa, por o que segurament se deba a un equivoco con o Sallent (Sallent de Llobregat -Barcelona- ?) d'o qual parlaba Coromines.
  
  Se veiga tamién 
  
  Barranco de Bergazo.
  Barranco de la Pera.
  Barranco de Basarán.
  Barranco de la Penya Blanca (Ayerbe de Broto).
  Barranco de Sanzalbe.
  Barranco de Sant Pero (Ayerbe de Broto).
  Barranco de l'Abet (Basarán).
  Barranco d'as Tabletas.
  
  Referencias 
  
  Sobrepuerto
  Afluents d'o río Forcos
  Barrancos de Sobrarbe
  Barrancos d'a provincia de Uesca