title: Llanes
text: Llanes (Llanes en asturiano, Llanes en castellano) ye un concello asturiano, situato en a comarca d'Oriente y partito chudicial de Llanes (en ye a suya capital). A seu d'o concello municipal se troba en Llanes.
  
  A suya población ye de 13.950 habitants (2010), en una superficie de 263,59 km² y una densidat de población de 52,92 hab/km².
  
  Llanes, una villa con fundas radices marineras, ye un destacato puerto pescataire en a mar Cantabrica, fundata en 1206 mientres a Baixa Edat Meya, y con una luenga historia dende ixas envueltas.
  
  Ye una ciudat con prous elementos artisticos, estado-ne os zagueros en estar-ie devantatos os ditos Cubos d'a Memoria, obra de l'artista basco Agustín Ibarrola.
  
  Cheografía 
  O termin municipal de Llanes s'estandilla en una amplaria de costa d'alto u baixo 30 km, con altarias que puyan dende o livel d'a mar dica os 1.177 metros d'altaria de Peñablanca, a maxima altaria d'o lugar.
  
  Antiparte, se troba dividito en 28 parroquias: Andrín, Ardisana, Barru, La Borbolla, Caldueñu, Los Caleyos, Carranzo, Los Carriles, Celoriu, Cue, Ḥontoria, Llanes, La Maletería, Meré, Naves, Nueva, Parres, Pendueles, Po, Porrúa, Posada, Pría, Purón, Rales, San Roque, Tresgrandas, Vibañu y Vidiago.
  
  Mugas 
  O termin municipal de Llanes muga a o norte con a mar Cantabrica; a l'este con o Ribadeva; a o sud con Onís, Cabrales, Peñamellera Alta y Peñamellera Baxa; y a l'ueste con Cangues d'Onís y Ribeseya.
  
  Historia
  
  Prehistoria 
  A mas antiga presencia documentata de l'hombre en o territorio de l'actual Llanes ye d'o Paleolitico inferior, con repuis localizatos en os chacimientos arqueolochicos de La Ribera y d'a cueva de Balmori, a on se troban pinturas rupestres d'arte franco-cantabrico. Tamién se han puesto trobar repuis d'o Magdaleniense en ixos mesmos lugars. Sindembargo, bi ha poquetz repuis d'a Edat de Fierro, mesmo que mientres o periodo prerromano u mesmo romano, a excepción d'una lapida adedicata a os Manes.
  
  Edat Meya 
  
  Mientres l'alta Edat Meya, o control d'o territorio de l'actual Llanes se feba dende un castiello (hue encara en son vesibles os suyos repuis) dito castiello de Soberrón, situato en a sierra d'o Cuera, estando a mayor parte d'o territorio propiedat d'a Ilesia Catolica a traviés d'o monesterio de Sant Salvador de Celorio, y a resta propiedat d'a nobleza local. O rei Alifonso IX de Leyón li concedió una carta de población en 1225, como meyo t'asegurar a esfensa d'o territorio; ista carta población fue dimpués esviellata por o rei Alifonso X de Castiella. Ta complementar a carta de población, iste zaguero alazetó a construcción d'una muralla ta rodiar o lugar, muralla que se remató mientres o sieglo XV.
  
  Tot ixo favoreixió a consolidación de Llanes como un centro de poder d'a suya redolada, a on se i concentroron as funcions administrativas y melitars, y fendo asinas que a suya población plegase enta una zifra de 1.000 u 1.500 habitants. Antiparte, con a concesión d'o dreito de celebración de dos ferias cada anyada, se consolidoron as suyas funcions como destacato puerto comercial, con rotas maritimas que plegaban en Al-Andalus, o condau de Flandres, Francia, o reino d'Anglaterra u Portugal.
  
  En ixas envueltas, encara que yera una villa de propiedat reyal, quantas vegatas os reis la donoron a os suyos favoritos, encara que dimpués tornaba a estar propiedat reyal. Asinas, Henrique II de Castiella la donó a o suyo fillo borde Alifonso de Noreña, y Chuan II de Castiella la donó a Diego Fernández de Quiñónez.
  
  Edat Moderna 
  
  En a Edat Moderna, cal destacar a influencia que tenió en o desembolique de Llanes o monesterio de Sant Salvador de Celorio, d'a Orden de Sant Benedet mientres os sieglos XVII y XVIII, mesmo que l'actividat pescataire y comercial d'o suyo puerto. Sindembargo, dende o sieglo XVIII s'escaició a suya decadencia economica, coincidindo con a continua situación de guerra maritima con o Reino Uniu y con a necesidat que teneba l'Armata espanyola de mariners, que yeran enrolatos quasi sin contraprestación en detrimento d'as actividatz maritimas merament comercials.
  
  Edat Contemporania 
  Mientres a Guerra d'o Francés se i escaicioron feitos d'armas, destacando a suya ocupación por l'Exercito francés en 1809, quan cremoron o suyo Archivo mesmo que o palacio d'os Duque de Estrada.
  
  Por tot ixo, dende meyatos d'o sieglo XIX marchoron dende Llanes quantos emigrants enta America, tenendo a ciudat muit poquet desembolique industrial.
  
  Mientres a Guerra Civil espanyola, en os monts d'o suyo termin s'escaicioron bellos feitos d'armas.
  
  Demografía
  
  Administración
  
  Reparto de concellers
  
  Alcaldes
  
  Luengas y parlas 
  En Llanes se charra l'astur-leyonés, en grau abanzau de sustitución por part d'o idioma castellano. A parla astur-leyonesa de Llanes se clasifica en l'astur-leyonés oriental, a on s'incluye l'asturiano oriental y o cantabro, con caracters de parla de transición enta o castellano.
  
  Molimentos 
  
   Palacio d'os contes de la Vega del Sella, un palacio d'o sieglo XVIII en estilo barroco, y que hue ye a seu d'un Museu. Se troba protechito legalment con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural.
   Ilesia de Sant Salvador de Llanes, una ilesia cn chicotz repuis d'os sieglos XII y XIII (asinas, a suya frontera occidental, en estilo romanico, encara que esviellata quasi de raso mientres os sieglos XVII y XVIII.
   Palacio d'os Duque de Estrada, un palacio d'o sieglo XVII en estilo barroco, enronato dende o incendio de 1809.
   Basilica de Santa María d'o Concello, una ilesia con categoría de basilica con una frontera romanica, encara que o suyo interior ye en estilo gotico.
  
  Localidatz achimanatas 
    Adeje (Canarias).
    Cuautla de Morelos (Mexico).
    Tías (Canarias).
  
  Vinclos externos 
  
   Pachina web oficial municipal de Llanes.
  
  Localidaz d'Asturias