title: Aragonés d'a val d'Acumuer
text: L'aragonés d'a val d'Acumuer ye a variedat de l'idioma aragonés que se charra en a val d'Acumuer, estando poco conoixito y mes pareixito a l'aragonés d'a Tierra de Biescas que no pas a l'aragonés d'o Campo de Chaca. Fa parte de l'aragonés central.
  
  Fonetica 
  Casos de perduga de –o final:
  Viturián, camins, foratín, pin.
  
  Ye documentata a epentesi antihiatica en o hiato ía:
  diya.
  
  Casos de ch en vez de Z:
  chiriguellera.
  
  Como se desvién en semontanés, chaqués u aragonés d'a val de Chasa, o fonema d'a  –x- a vegatas puet castellanizar-se en –ch- por cheada (se documenta abacho pero tamién baixa e cobaixo, ixos), bi ha posibles rearagonesizacions incorrectas con xeada: xiracans, xiramoscas
  
  Xordas intervocalicas conservatas en:
  artica, batallo, acachar, monyaco.
  
  En o grupo -it- derivato d'o latín -CT- s'ha de destacar que l'aragonés d'a val d'Acumuer ye chunto con l'aragonés cheso, ye un d'os pocos puestos de l'Alto Aragón occidental on s'ha documentato a forma nueit no castellanizata como noche, (en l'aragonés belsetán, centro-oriental, mantién a pronuncia d'a -t final en nuet).
  
  Morfolochía 
  Os articlos son o, os, a, as con variant postvocalica ro, ros, ra, ras.
  
  Participios en -au, –iu: cogiu, follau, ("con fuellas"), salvau.
  
  Diminutivo -et prenunciato –é.
  
  Lexico 
  Lexico occidental: calderizo, paxaro, ezetra...
  
  Parabras curiosas: amortación (despoblación), rodel (corro de gente).
  
  Bibliografía 
  Pilar Gracia Oliván: Tradición oral en el Valle de Acumuer. Col. Yalliq 1, Comarca Alto Galligo (2002).
  
  Acumuer