title: Tractau de Versailles
text: Iste articlo ye sobre un Tractau de 1919 que remató a Primera Guerra Mundial. Ta atros usos se veiga Tractau de Versailles (desambigación).
  
  O Tractau de Versailles fue un tractau de paz sinyau en 1919 entre os Aliaus y Alemanya, o prencipal miembro d'as Potencias Centrals, que remató o estau de guerra entre ells (a Primera Guerra Mundial).
  
  O Tractau s'elaboró mientres a Conferencia de paz de París y se sinnó o 28 de chunio de 1919 a las 11 horas y 11 minutos (homenache a o día 11 de noviembre de 1918, quan se sinnó l'armisticio) en o Salón d'os Mirallos d'o castiello de Versailles, en a ciudat francesa de Versailles, que li donó o suyo nombre. Dentró en vigor o 10 de chinero de 1920.
  
  Seguntes as clausulas d'o Tractau, Alemanya (que no estió representada en a Conferencia de paz), yera considerada culpable d'a guerra, perdeba totas a suyas colonias, amás d'importants territorios en Europa y estaba obligada a pagar reparacions de guerra a os Aliaus, ta reparar os danyos causaus a Belchica y Francia, que estioron os países mas beneficiaus d'as reparacions pagadas por Alemanya.
  
  O Tractau de Versailles estió en os anyos 1920 y anyos 1930 un important elemento propagandistico ta la extrema dreita alemanya mientres a Republica de Weimar y ye asinas una d'as causas prencipals propagandisticas d'o Tercer Reich dica rematar en a Segunda Guerra Mundial. Adolf Hitler, fendo-se eco d'as ideyas pregonadas por o movimiento volkisch (populismo d'extrema dreita nacionalista) alemán, que prenió bellas frases d'a propia cupula militar alemana mientres a guerra, fació un emplego intensivo d'as clausulas d'o Tractau en as difícils condicions politicas, economicas y socials d'os anyos 1920 en a Republica de Weimar ta rematar con o sistema democratico en Alemania y portar a o país enta la Segunda Guerra Mundial y la suya destrucción.
  
  Antecedents 
  Encara que dende 1915-1916 ya yera claro que as Potencias Centrals, l'alianza dominada por l'Imperio Alemán d'o kaiser Guillén II, no poderba pas ganar a Primera Guerra Mundial, dende a dentrada en guerra d'os Estaus Unius en 1917 con u suyo potencial industrial no poderba mas que decantar encara mas a balanza en contra d'os alemans. Sindembargo, os dirichents militars alemans ocultoron l'autentica situación d'o frent no nomás a la sociedat y a o pueblo alemán sino que tamién a la mesma clase politica alemana, que no yera pas conscient d'a gravedat d'a situación y d'a imposibilidat no ya de ganar a guerra, sino mesmo de no perder-la pas.
  
  Dende 1916-1917, os países aliaus d'Alemanya, como Austria-Hongría, l'Imperio Turco u Bulgaria, facioron tentativas ta contactar con os países d'os Aliaus u con os Estaus Unius, que encara no heban dentrau en a guerra, ta sortir-se'n d'a difícil situación en que se i trobaban. Con tot i con ixo, Alemanya mantenió a suya alianza dica o final, forzando a situación interna d'istos países.
  
  Alemanya pierde a guerra 
  Manimenos, en os zaguers intes d'a Primera Guerra Mundial, l'Imperio Alemán yera a o limite d'as suyas posibilidatz militars. O país yera acotolau dimpués de cinco anyadas de guerra, encara que os militars aplicoron a censura ta privar que a situación militar fuese conoixida en a retaguardia, encluyendo-ie o mesmo Gubierno civil. O Exercito alemán ocupaba en ixas calendatas muitos territorios en Europa, encluyendo-ie partes de Francia y amás gran parte de Belchica, pero as tropas de l'Exercito d'os Estaus Unius ya yeran una fuerza militar important y en aumento en o Frent Occidental.
  
  O 27 de setiembre de 1918 o Alto mando alemán, formau por Paul von Hindenburg y Erich Ludendorff, pidió a o suyo Gubierno negociar un armisticio inmediato con os Aliaus, basau en as propuestas d'o president d'os Estaus Unius Woodrow Wilson, os clamaus 14 puntos. Asinas, o Gubierno alemán conoixió por primera vez que a guerra yera perdida (pero no pas encara a población civil) y fue obligau a ubrir contactos ta la rendición d'o país.
  
  Con os primers contactos entre os belicherants, os Aliaus desichioron a modificación d'a estructura interna d'o rechimen politico alemán ta fer-lo democratico y fer asinas mas difícil una nueva guerra, pero os dirichents militars, con Ludendorff a o frent, s'oponioron temendo perder os suyos previlechios, y amás Ludendorff dimitió d'o suyo cargo, afirmando publicament que Alemanya yera ganando a guerra pero que a traiduría d'os civils imposibilitaba a victoria final, en privando a o pueblo alemán d'a recompensa d'as suyas penurias mientres a guerra. Naixeba asinas a falordia d'a punyalada por a espalda, uno d'os elementos mitolochicos en o futuro d'o nazismo.
  
  As primeras noticias d'a posible paz plegoron a Kiel, a seu d'a Kaiserliche Marine l'Armada Imperial alemana, y o vicealmirant Reinhard Scheer decidió salir a combatir contra a Royal Navy por zaguera vez, ta mantener a lo menos a honor militar de l'Armada. Sindembargo, os marineros, que ya conoixeban as primeras noticias d'a paz, s'oponioron, en o clamau motín de Kiel. O 4 de noviembre de 1918, os mariners formoron un Soviet, liberoron a os presos y inicioron a revolución, cantando A Internacional. A situación s'estenió a tota Alemanya, y o kaiser Guillermo II d'Alemanya abdicó. O 9 de noviembre yera proclamada a Republica y o SPD, a socialdemocracia alemana, formaba Gubierno, con a misión de negociar a paz con os Aliaus.
  
  O lugar d'as reunions 
  A insistencia de Francia en o revanchismo contra Alemanya fació que as reunions d'as negociacions d'o Tractau de Versailles se fesen en o castiello de Versailles, en o mismo salón d'os Mirallos an que se proclamó en 1871 l'Imperio Alemán dimpués d'a redota de Francia en a Guerra Franco-prusiana. Francia heba perdiu en a guerra muitas vidas, y temeba a posibilidat de recuperación d'Alemanya, por o que insistió en l'aprebación de reparacions de guerra, a pagar por os alemans. Amás, os franceses ocuporon parte d'o territorio alemán, dica o río Rin (a Renania), y bells territorios en a marguin dreita d'o río. Antiparte, os Aliaus feban pender dencima d'o Gubierno alemán l'amenaza de tornar a la luita, invadindo encara mas territorios alemans, quan as esfensas militars d'a nueva Alemanya yeran minimas y, amás, o nuevo Gubierno afrontaba luitas internas por a explosión en o país d'a problematica social que a guerra heba enmascarau y por a nula fidelidat d'os altos cargos de l'antigo rechimen politico monarquico, civils u militars, ta o nuevo Gubierno.
  
  Territorios perdius por Alemanya 
  
  Alemanya, dimpués d'enronar-se o país con as luitas revolucionarias y con l'albandono por l'Exercito alemán d'o frent de guerra, no teneba posibilidatz d'esfensa, por o que sinyó o Tractau, por o que, seguntes as clausulas suyas, o país cedeba importants territorios en Europa, amás de totas as suyas colonias en Africa, Asia y Oceanía. Alemanya cedeba:
   Alsacia y Lorena, ocupadas dende 1870, a Francia.
   As ciudatz d'Eupen y Malmedy, con población francoparlant y chermanoparlant, a Belchica.
   Parte d'o ducau de Schleswig faría un referendum ta optar entre a suya pertenenxa a Alemanya u a Dinamarca (en 1920, en o referendum, as ciudatz d'Aabenraa, Sønderborg y Tønder optoron por Dinamarca).
   O Sarre formó un estau independient, con administración internacional en as suyas primeras 15 anyadas.
   Prusia Occidental (con Posnania) pasó a mans d'a renaixida Polonia, cortando o territorio alemán con una salida a a mar Baltica, quedando a Prusia Oriental dividida d'a resta d'o territorio alemán.
   A ciudat baltica de Dantcig (hue Gdansk) fue declarada estau independient (a Ciudat Libre de Dantzig, anque desmilitarizada y unida a Polonia con aduanas comuns), ta reforzar a salida polaca a la mar Baltica y que Polonia tenese un puerto neutral.
   En l'Alta Silesia y bells districtos de Prusia Oriental (en o sector de Masuria) se faría tamién un referendum ta optar entre Polonia y Alemanya).
  
  Atras clausulas 
  Atras clausulas d'o Tractau impediban que a Reichswehr, l'exercito d'Alemanya, tenese mas de 100.000 soldaus, ni aviación militar ni carros de combate, y o servicio militar obligatorio fue aboliu. Se consideraba que Alemanya (y os suyos aliaus, as Potencias Centrals) yeran os unicos responsables d'a guerra, y que Alemanya pagaría indemnizacions de guerra ta resarcir a d'atros países (Francia en especial) por os danyos que heba provocau en a guerra, comprendidas as pensions a os ferius y veterans de guerra. Antiparte, se desmilitarizó a rechión de Renania, ye decir, o territorio alemán a l'ueste d'o río Rin.
  
  Perdugas economicas 
  Como conseqüencia d'as suyas perdugas territorials, Alemanya perdió o 13% d'a suya superficie, o 12% d'a suya población, o 16% d'a suya producción de carbón, o 48% d'a suya producción de fierro, o 15% d'a suya superficie agricola y o 10% d'a suya industria.
  
  Se veiga tamién 
   Plan Dawes (1924) y Plan Young (1929), sobre as condicions de pago de reparacions por Alemanya.
   Dolchstoßlegende (punyalada por a espalda).
   Causas d'a Segunda Guerra Mundial.
   Kriegsschuldfrage.
  
  Vinclos externos 
  
    J. Bainville et J.M. Keynes: dos analises d'o Tratau de Versailles por Edouard Husson, chermanista.
    TEXTOS en relación con o Tractau de Versailles Cliotexte.
    Cronolochía d'as reparacions alemanas dimpués d'a Primera Guerra Mundial.
    Texto integro d'o Tractau.
  
  Referencias
  
  Tractaus de 1919
  Tractaus d'a Primera Guerra Mundial
  Republica de Weimar
  Tractaus d'Alemanya
  Tractaus de Belchica
  Tractaus de Francia
  Tractaus d'Italia
  Tractaus de Portugal
  Tractaus d'o Reino Uniu