title: Tungsteno
text: O tungsteno, tamién conoixito como wolframio (prenunciato /bol.'fram/), ye un elemento quimico con o simbolo quimico W y o numero atomico 74. Ye un metal gris metalico baixo condicions estandars sin aleyar. O tungsteno nomás se troba en a Tierra combinato en compuestos quimicos. As menas mas importants son a wolframita y a scheelita. O elemento puro tien unas caracteristicas fisicas fuertes, mas que mas o feito de que tien o punto de fusión mas alto de totz os metals sin aleyar y o segundo mas alto de totz os elementos dimpués d'o carbonio. Tamién ye remarcable a suya alta densidat, 19,3 vegatas la de l'augua. Ista densitat ye licherament superior a la de l'uranio y un 71% mas que a d'o plomo. O tungsteno gosa estar fráchil y duro con chichotas cantidatz d'impurezas, fendo-lo dificil de treballar. Manimenos, o tungsteno muit puro ye mas dúctil, y se puet tallar amb una sierra d'arquet.
  
  A forma sin aleyar se fa servir prencipalment ta aplicacions electricas. Muitas d'as aleyacions d'o tungsteno tienen a-saber-las aplicacions, mas notablement en filamentos de bombetas incandescents, tubos de rayos X, y superaleyacions. A dureza d'o tungsteno y a suya alta densidat le dan aplicacions melitars, ya que ye útil en prochectils de penetración. Os compuestos de tungsteno s'emplegan prou a sobén industrialment como catalizadors.
  
  O tungsteno ye l'unico metal d'a tercera serie de transición que se troba en biomoleculas, y o elemento utilizato por sers vivos mas pesato conoixito.
  
  Historia 
  En 1779, Peter Woulfe, estudiando una muestra d'o mineral wolframita, (Mn, Fe)WO4, predició que heba de contener un nuevo elemento.
  
  En 1781, Carl WilhelmScheele y Torbern Berman suchieren que se puet trobar un nuevo elemento reducindo un acido (dito "acido túngstico") obtenito a partir d'o mineral scheelita, CaWO4.
  
  En 1783, en Espanya, os chirmans Juan José de Elhúyar y Fausto de Elhúyar y Zubice troban un acido a partir d'a wolframita identico a l'acido tungstico. Consiguen isolar o nuevo elemento por medio d'una reducción con carbón vechetal en o laboratorio d'a Sociedat Basca, en Vergara. Publican Analís quimico d'o wolframio y examen d'un nuevo metal que dentra en a suya composición describindo iste descubrimiento.
  
  A parola tungsteno procede d'o sueco; tung que se traduce como "pesato" y sten, "piedra", ye decir, "piedra pesata". A parola wolframio procede d'as alemanas wolf y rahm, poden significar "poca valor".
  
  Abundancia y obtención 
  Bi ha tungsteno mas que mas en Bolivia, Estaus Unius (en California y Colorado), China, Portugal, Rusia y Corea d'o Sud. Manimenos, en l'anyo 2002 o 75% d'o tungsteno procedeba de China.
  
  Se veiga tamién 
   Acido fosfotúngstico.
  
  Referencias
  
  Vinclos externos 
  
    Tungsteno en a Gran Enciclopèdia Catalana
    Propiedatz, fotografías, historia y ficha de datos de seguridat
    Tungsteno en WebElements.com
  
  Elementos quimicos
  Metals de transición