title: O Fornigal
text: O Fornigal (Formigal en castellano) ye un lugar d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Sallent de Galligo. Ye formato por a urbanización anexa a la estación d'esquí d'Aramón Formigal.
  
  Toponimia 
  Diz a falordia que en as montanyas a on hue ye O Fornigal viviban d'antis más fornigas blancas que protecheban a la diosa Culibiellas filla d'Anayet y Arafita. Moros quereba casar-se con Culibiellas y miró de secuestrar-la, pero as fornigas cubrioron antis a la diosa t'amagar-la. Muitas d'ellas fuoron amortatas por Moros que yera a-saber-lo enoyato y d'ista forma apareixió a nieu en O Fornigal.
  
  Culibiellas agradeixita se ficó un punyal en o peito t'acubillar a las fornigas que heban sobrevivito y asinas ye como apareixió lo forato d'a penya Foratata. Se diz que encara puet sentir-se chunto a lo forato lo traquito d'o corazón de Culibiellas.
  
  Un microtoponimo quasi homonimo Formigal se troba en Vidallé (Ribagorza). O mesmo Alvaro Galmés de Fentes dudaba que os toponimos Formigal, Fornigal se remontasen a las fornigas, y suposaba que yeran derivatos de FORMA que habrían confluito con os de FORMICA por asociación etimolochica. En tota a peninsula bi ha muitos toponimos derivatos d'o latín FORMA, dica en basco on se troba como orma u borma y orichina l'antroponimo Ormaechea. Juan J. Guillén Calvo en 1981 consideraba que o toponimo se remonta a las fornigas pero li clama l'atención que o que ell conoixe como Formigal con m contrasta con as formas d'a parla viva actual tensina:
  
  O filologo Javier Terrado Pablo planteya a hipotesi de fer remontar este toponimo a lo latín FORMIVA (FORMA + sufixo -iva) y con epentesi antihiatica posterior d'a -g- dimpués como observa en lo toponimo Beniformiga (Eivissa), relacionato en etimolochía con Puiformiu (Pallars Sobirán).
  
  Molimentos 
  A ilesia d'o Salvador d'o Fornigal ye una ilesia prerromanica d'o sieglo XI que perteneixe a lo Grupo d'ilesias de Sarrablo y d'antis más perteneixeba a lo lugar de Basarán, dende a on fue trayita. Ye adedicada a lo Salvador y ye l'actual ilesia parroquial d'o lugar. A suya pila baptismera yera d'a ilesia de Ruesta d'o sieglo XII y a pila de l'augua bendita d'o sieglo XVII d'a ilesia de Ciellas. Tamién bi ha una pintura d'o sieglo XIV de l'armita de Basarán.
  
  Referencias 
  
  Lugars de Sallent de Galligo
  Fornigal
  Localidaz d'a diocesi de Chaca en l'Alto Galligo