title: Andorra (Teruel)
text: Iste articlo trata sobre o municipio d'Andorra en a provincia de Teruel. Ta atros emplegos se veiga Andorra (desambigación).
  
  Andorra ye un municipio y villa d'a provincia de Teruel, capital d'a comarca d'Andorra-Sierra d'Arcos. A población ye de  habitants en una superficie de 141,36 km² y una densidat de población de  hab/km².
  
  Cheografía 
  A parte viella ye en a costera d'un cabezo que tien en o cabalto a ermita de Sant Macario. A parte nueva s'estendilla por una plana a on antigament i heba basas y una chicota huerta.
  
  A lo norte la sierra d'Arcos y bel releu menor de sierras marguinals a l'este (Portimedio, La Cerrada, Horca Llana y La Tajonera), desparten la fondada d'Arinyo-Andorra de la Depresión d'Ebro.
  
  Mugas
  
  Historia 
  Ye villa independient d'Albalat de l'Arcebispe dende ro 21 de setiembre de1613.
  
  Os días 12 y 13 de marzo de 1938 estió bombardiada por l'aviación italiana mientres la Guerra Civil Espanyola.
  
  Toponimia 
  A primera vegada que Andorra amanixe en a istoria ye ro 27 de setiembre de 1148, como consta en o cartulario menor, fuella 22. documento 51 y en o cartulario mayor fuellas 104b-104´a. documento 66 con a enchaquia "De donatione ecclesiarum camere ad vestuarium canonicorum".Seguntes "El Milagro de San Macario".
  
  Seguntes a tradición enantes se deciba Las Masadicas Royas (y doncas Las Masadas Royas anteriorment) y cambeó ta Andorra. Manimenos a documentación d'Andorra ye antiga, y la veyemos ya en Rationes decimarum Hispaniae (1279-80):
  
  Tamién podemos leyer Andora a principios d'o sieglo XV cuan en 1409 Benedet XIII concede a gracia d'o quinto decimero a la fabrica d'a Seu d'o Salvador de Zaragoza y lo aplican en 1412:
  
  Son interesants os microtoponimos El cascallar, Ferreros, La tajonera, El Plano, Penya Grallero, Val de Lizandra, Presallo, Cenallo, Loma de las Crucilladas y Los Fayos.
  
  Demografía
  
  Administración
  
  Reparto de concellers
  
  Alcaldes
  
  Puestos d'intrés
  
  Molimentos relichiosos 
  Ermita de Sant Macario, d'o sieglo XVIII. Ye protechita legalment con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural.
  Ermita d'a Virchen d'o Pilar, d'o sieglo XII, en estilo romanico, encara que fue muit esviellata en os sieglos XIV-XVI en estilo gotico. Ye protechita legalment dende 2002 con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural.
  Ilesia d'a Natividat de Nuestra Sinyora, d'os sieglos XVI-XVII. Ye protechita legalment dende 2002 con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural.
  
  Arquitectura civil 
  Casal d'os Arcayne.
  
  Museus 
  Colección Etnografica d'Angel García Cañada.
  Centro Pastor d'Andorra.
  Museu d'a Semana Santa.
  Museu Menero MWINAS.
  
  Esportes 
  O fútbol ye representato por l'Andorra Club de Fútbol.
  Club Ciclista Polideportivo Andorra.
  Zancadas, club d'atletismo.
  Kolectivo Vertical, club de montanya y escalada.
  Club Baloncesto Andorra.
  Club de Badminton Polideportivo Andorra.
  
  Personalidaz naixitas d'Andorra 
  Categoría principal: Naixitos d'Andorra (Teruel).
  Antonio Balaguer Pascual, atleta.
  José Iranzo Bielsa, u mas conoixito como O pastor d'Andorra (El pastor de Andorra en castellano) ye un d'os mas famosos cantaires de hota.
  
  Veyer tamién 
  Lista de municipios de Teruel
  
  Vinclos externos 
  
  Concello d'Andorra
  
  Bibliografía 
    Tomás Domingo Pérez, Maria Rosa Gutiérrez Iglesias. La gracia del quinto diezmero concedida en el año 1409 a la fábrica de la seo por Benedicto XIII y su primera ejecución en 1412. Aragón en la Edad Media Nº 14-15, 1, 1999.
  
  Referencias