title: Khacasos
text: Lo pueblo khacaso (prenunciato /xa.'ka.so/, en khacaso хакас, khakas u тадар, tadar) ye un pueblo turquicos que habita principalment a Khacasia, republica d'a Federación rusa, a la Siberia meridional. La suya población ye d'unas 80.000 personas perteneixients a cinco tribus: khachin u khaas, sagai, bel-tir, quyzil y coibal.
  
  Etnonimo 
  
  Os khacasos s'han dito ellos mesmos tradicionalment fendo servir a suya propia designación tribal: sagai, khas, peltyr, shor, koybal, hyzyl-kizhi, y os parlants d'o khacaso de Manchuria gïrgïs.
  
  A Rusia, s'ha conoixito es khacasos con altros nombres, usatos més que més en contextos historicos: tartaros de Minnusinsk (en ruso: минуси́нские тата́ры), tartaros d'Abakan (абака́нские тата́ры), tartaros d'o Yenisei y joorai. A denominación tartaro la han tenita quasi totz os pueblos turquicos de l'Imperio Ruso y s'ha feito servir tamién como sinonimo de musulmán, por estar musulmans a mayor parte d'os pueblos turquicos.
  
  O etnonimo recient khacaso provién d'una antiga denominación chinesa hagias, hjagas ta una tribu d'os Monts Sayan, que feba part d'os kirguizes d'o Yenisei, y se fició servir en os primers anyos de poder sovietico ta describir la población indichena d'as vals d'o Yenisei meyo, quedando fixato este termin. Dende 1930 os grupos tribals sagai, khas, peltyr, shor, koybal, hyzyl-kizhi encomenzoron a decir-se ellos mesmos khacasos.
  
  Antropolochía biolochica 
  Antropolochicament, a población khacasa forma parte d'o tronco racial mongoloide, representando a suya variant d'Asia Central; O pelo, piel y uellos son escuros, lo rostro amplo y l'altaria masculina d'un promeyo de 163 cm. En bells khacasos, manimenos, s'aperciben caracteristicas uralicas.
  
  Idioma 
  Se veiga l'articlo Idioma khacaso.
  
  Lo khacaso ye un idioma d'o grupo nordoriental d'a familia de luengas turquicas. Lo standard fue creyato en o periodo sovietico y s'escribe en caracters cirilicos.
  
  D'una población etnica de 80.000 khacasos, més de 60.000 encara charran en o suyo idioma. La gran mayoría ye bilingüe en khacaso y ruso.
  
  Cultura y sociedat
  
  Relichión y creyencias 
  Es khacasos han practicato tradicionalment lo xamanismo con influencia budista. Dende lo sieglo XIX, muitos khacasos se son convertitos a lo cristianismo ortodoxo ruso.
  
  Economía tradicional 
  Es khacasos son estatos de costumbre un pueblo nomada de pastors de rens u vacumen, labradors, cazataires y pescataires. Es khacasos beltir se son igualment especializatos en productos d'artesanía.
  
  Encara que istos meyos d'economía tradicional continan encara, sobretot lo pastoreyo d'uvellas y de vacumen, la republica se ye tornata més industrializata.
  
  Musica 
  La cultura musical d'os khacasos ye pareixita en muitos aspectos a las d'altros pueblos turquicos d'a rechión, como es tubinios. Una contrimuestra ye lo canto difonico de garganchón, a menuto acompanyato d'un estrumento de dos cuerdas dito jomîs.
  
  La ciudat d'Abakán aculle dende 1995 la Competición Internacional de Musica Popular Khacasa. Bells nombres d'entre los musicos son: Anna Burnakova, Serguei Charkof, Slava Kuchenof, Aleksandr Samozhikof, Yevguenii Ulugbaxef.
  
  Historia 
  En o sieglo XVII, es khacasos formoron Khacasia en metat d'as tierras d'os kirguizes d'o Yenisei, que per ixas envueltas yeran vasallos d'un gubernador dzhungaro (mongol occidental u oirato). Es rusos i plegoron poco dimpués que es kirguizes d'o Yenisei marchasen, y muitos se i establioron. En o decenio de 1820, s'encomenzoron a espleitar menas d'oro a lo redol de Minnusinsk, que se tornó un centro industrial en a rechión. En o sieglo XIX, muitos khacasos se ficioron a las trazas de vivir d'os rusos, convertindo-sen a lo cristianismo, sin perder, manimenos, muitos d'os costumbres xamanistas. En a revolución rusa de 1905, se desembolicó un movimiento enta l'autonomía. En plegar los soviets t'o poder en 1923, s'establió lo Distrito Nacional Khacaso, y diversos grupos etnicos (beltir, sagai, kachin, koibal y kîzîl) esdevinioron artificialment en un de solo: lo khacaso. Lo Distrito Nacional se reorganizó en l'oblast autonomo d'os khacasos, como parti d'o krai de Krasnoyarsk, en 1930.
  
  L'actual republica de Khacasia s'establió en 1992.
  
  Khacasia ye tamién la tierra d'os abantpasatos d'o pueblo actual de luenga turquica quipchac d'os kirguizes, y la tierra que lis n'heban asignata en os tiempos d'o periodL'mongol.
  
  Referencias
  
  Bibliografía 
   Pedro Bosch Gimpera et al. LAS RAZAS HUMANAS. V II.
  
  Vinclos exteriors 
  En anglés:
   NUPI - Perfil d'o Centro d'Estudios Asiaticos
   Jacasia
   Lo guerrero adurmito: Nuevas leyendas en a renaixedura d'a cultura xamanica khacasa
  
  Khacaso
  Khacaso
  Khacaso