title: Castor fiber
text: O castor europeu (Castor fiber (Linné 1758)), en bell texto medieval aragonés nombrau vibre u vebre, ye una especie de radedors d'a familia d'os Castoridae, a sola especie euroasiatica d'o chenero. Ya en a Edat Meya heba desapareixiu d'Aragón pero encara se'n troba exemplars en a compleganza d'o Roine en Occitania y Arpitania.
  
  Castor fiber apareixe en o Pleistoceno inferior, estando-ne os restos més antigos en os Pireneus d'a glaciación de Mindel, continando present en o Riss y en o Würm. A zaguers d'o Würm y en part de l'Holoceno ye quan més abundant ha estau en os Pireneus, en as dos versants. Plinio o Viello y Estrabón parlan de l'abundancia d'o vibre en Hispania, y de feito se n'han trobau restas de vibre en o chacimiento romano de Bilbilis (Calatayú). O zaguer vibre peninsular conoixiu ye de periodo romano tardano y ye de Sant Pere de Gavà en a desembocadura d'o Llobregat.
  
  Os vibres d'Europa Occidental estioron a cantos d'extinguir-se en os sieglos XIX y XX por un caza abusiva, y os zaguers que quedaban yeran en o sud de Noruega y en as compleganzas de l'Elba y o Roine. As mesuras de protección tenioron efecto y dende ixos reductos s'ha puesto reintroducir en atros puestos.
  
  Zoonimia 
  En o sieglo XV son denominaus vebres en os peaches de Zaragoza y Monzón. En atros textos medievals como "Letra intimada" dicen vibre. O zoonimo vebre, vibre ye una palabra d'orichen celta con paralelo en o francés bièvre.
  
  Manimenos en a traducción aragonesa d'o "Libro d'el Trasoro" dicen castor, que ye como en os peaches de Zaragoza y Daroca denominan a la secreción d'as glandulas odoriferas de l'animal y que se feban servir como perfume y medecina.
  
  Pa diferenciar a esta especie d'a suya vicariant en Norteamerica en o luengache scientifico anyaden l'adchectivo "europeu" y "euroasiatico" a la denominación vernacla. D'esta traza en aragonés sería "vibre europeu" u "castor europeu".
  
  Presencia en Aragón 
  En Espanya estió introduciu en o río Ebro con a suelta de 18 eixemplars en 2003, dende alavez presienta una rapida expansión y esta present en muitos rios d'a cuenca de l'Ebro, lo Galligo, lo Cinca, lo Xalón, lo Martín, lo Arba y en a cabecera d'a Onsella.
  
  Referencias 
  
  Castor
  Mamiferos introdueitos en Aragón