title: Penya Uruel
text: A penya Uruel (Peña Oroel en castellano) ye una sierra que forma a muga sud d'a Val Ancha, en a Chacetania. A suya altaria maxima ye de 1.769 m en a punta Uruel, a on bi ha un vértiz cheodesico, mientres que s'aduben os 1.689 en a punta Bacials en l'atro cabo d'a penya.
  
  As selvas d'as suyas laderas son formatas de pinos (Pinus sylvestris), fabos (Fagus sylvatica), y abetz (Abies alba). Tamién bi ha caixicos (d'una seqüencia hibridochena con participación prencipal de Quercus faginea y Quercus humilis), carrascas (Quercus ilex) y matullos como lo buxo (Buxus sempervirens) y l'allaga (Genista scorpius).
  
  Toponimia 
  O toponimo Uruel se puet fer derivar d'o latín AUREOLU encara que bell autor como Coromines no lo considere asinas. O diftongo -ue- d'a forma aragonesa d'o toponimo ye a forma orichinal a diferencia d'a forma castellana porque ye o que cabe esperar por diftongación d'a O latina en o sufixo latín -OLU, que esdevenió -uel(o) por evolución fonetica en l'aragonés.
  
  Cheolochía 
  La penya Uruel ye un sinclinal pendiu d'almendrons y lutitas d'edat stampiana (Oligoceno inferior).
  
  Leyendas
  
  Dragón de penya Uruel 
  Un dragón viviba en a penya Uruel. Se deciba que a mirata d'os dragons hipnotizaba a qui la uellaba, por ixo un caballero aragonés aproveito isto ta matar a lo dragón. Pulió lo suyo escudo, como un mirallo y puyó enta la espelunga a on viviba o dragón fendo que iste mira-se o escudo y s'hipnotizase con a suya propia uellata mientres o caballero l'amortaba.
  
  Atras leyendas 
  Diz que la Reconquiesta en Aragón s'encetó quan unas fogueras en a suya tuca indicaban que heba d'empecipiar la luita. Tamién se considera montanya machica per estar en a tuca oriental d'un trianglo que las suyas atras dos vértiz se sitúan en Sant Adrián de Sasau y Sant Chuan d'a Penya. Unatra leyenda explica que n'o suyo interior bi habió una mina u un tresoro, lo qual, que se saba, no ha estau encara trobau.
  
  Referencias
  
  Bibliografía 
   Instituto Geológico y Minero de España: Mapa Geológico de España E 1:50.000. Jaca. Fuella 176 28-9. Servicio de publicaciones del Ministerio de Industria y Energía, 1994.
  
  Vinclos externos
   En Mendikat.
   Fuella d'o vértiz cheodesico.
  
  Uruel
  Uruel
  Uruel
  Uruel
  Uruel
  Uruel
  Montanyas d'o Prepireneu aragonés
  Uruel
  Montanyas d'a Chacetania