title: Cinco Villas
text: Ta atros emplegos d'o toponimo Cinco Villas se veiga Cinco Villas (desambigación).
  
  Cinco Villas ye una comarca aragonesa situada a lo norte d'a provincia de Zaragoza. Ye a comarca mayor d'Aragón.
  
  Toponimia 
  As villas historicas que dan nombre a la comarca son Uncastiello, Taust, Sadaba, l'actual capital Exeya y l'antigua capital y que n'heba estau historicament Sos d'o Rei Catolico.
  
  Cheografía 
  Cinco Villas ye una comarca cheograficament muit variada por estar la sola comarca aragonesa que s'estiende dende lo Prepireneu dica Ebro.
  
  En a part prepirenenca de Cinco Villas bi ha una representación d'as sierras prepirenencas exteriors y d'a depresión meya intrapirenenca.
  
  La sola sierra prepirenenca exteriors de Cinco Villas ye la sierra de Santo Domingo, que va dende lo pozo de Sant Marzal (Longars) dica lo río Galligo.
  
  La depresión meya intrapirenenca ye formada por unas sierras menors de molasas oligocenas (almendrón y piedra d'arena d'edat oligocena), entre vals y foyas escavadas en os salagons como la val d'Onsella.
  
  La mes gran part d'a superficie de Cinco Villas ye en a depresión d'Ebro y bi ha tres sectors: semontano pirenenco, depresión presemontana y plataformas estructurals.
  
  En o primer sector bi ha unas sierras modeladas en almendrons miocenos que fan de semontano d'a sierra de Santo Domingo, son las sierras de Penya, Uncastiello, Luesia y los monts de Biel. Las sierra de Luna y d'Orés tamién fan part d'o semontano pirenenco, ya tocando lo cabo norte d'a fondada d'as Cinco Villas igual como lo cabaixo d'a sierra d'Uncastiello.
  
  En o sector d'a depresión presemontana se troba la fondada d'as Cinco Villas, desauguada por los ríos Arba de Luesia, Arba de Biel, Riguel. En esta fondada bi ha un foco d'endorreísmo con vint lagunas y basas entre Sadaba y Exeya d'os Caballers, las mas grans han estau transformadas en estancas y entibos.
  
  En o sector d'as plataformas estructurals bi ha muelas y plataformas a menor altaria. Destacan la plana Negra y los Monts de Castellón. Adintro d'a fondada de Cinco Villas bi ha faixas fluvials y glacis.
  
  Mugas 
  Muga a l'ueste con Navarra, a l'este con a Plana de Uesca, a lo sud con a Ribera Alta d'Ebro, a comarca de Zaragoza y o Campo de Borcha y a lo norte con a Chacetania.
  
   Capital: Exeya d'os Caballers.
   Superficie: 3.062,5 km².
   Población: 32.669 habitants.
  
  Historicament, Petiella d'Aragón (que hue fa parte de Navarra) perteneix a las Cinco Villas.
  
  Luengas y parlas 
  En a més gran parte d'os lugars se charra un castellano con muitos aragonesismos en linia con l'aragonés occidental y l'ayerbense (la parla d'o vecín lugar de Morillo de Galligo ye l'ayerbense). En bell lugar d'o norte y nord-este d'a comarca la chent més viella en los anyos 1980 encara conoixeba l'aragonés d'haber-lo sentito de chóvens pero ya no lo charraba. Sindembargo, Longars ye o lugar d'a comarca a on mas s'ha conservato l'emplego de l'aragonés y ye considerato por a Lei d'uso, protección y promoción d'as luengas propias d'Aragón como parte d'a zona d'utilización historica predominant de l'aragonés.
  
  Territorio y población
  
  Gastronomía 
  Rancho.
  
  Laminerías 
  Fullatre de Taust.
  Refullau d'Erla.
  Tortas de manteca de Sadaba.
  Zocorrons de Uncastiello.
  
  Referencias
  
  Vinclos externos 
   Pachina web oficial d'a comarca de Cinco Villas.
   Lexico aragonés de Cinco Villas.