title: Talesa d'Aragón
text: Talesa, conoixita como Talesa d'Aragón, estió una noble aragonesa, naixita en o sieglo XI y muerta dimpués de 1136, que casó con o vizconte Gastón IV de Biarn.
  
  Con o suyo esposo, estioron sinyors d'Uncastiello y Zaragoza.
  
  Antecedents familiars 
  Talesa yera filla de Sancho, conte d'Aibar y Xabierre-Latre, chermano natural d'o rei Sancho Remíriz d'Aragón y fillo de Remiro I y Sancha d'Aibar.
  
  O suyo papel politico 
  Arredol de 1085, Talesa casó con Gastón de Biarn (o futuro Gastón IV de Biarn), fillo de Céntol V, vizconte de Biarn, y de Beatriz, contesa de Condau de Bigorra. Talesa aportó como dote o vizcondau de Montaner, que pasó asinas a mans d'os contes de Biarn.
  
  Dende 1096 dica 1101 o vizconte Gastón IV partecipó en a Primera Cruzada, y Talesa se'n fació cargo d'os asuntos d'o vizcondau, con aduya d'un Consello, y tamién mientres as estancias d'o suyo esposo en Aragón, a on teneba bellas honors, como a sinyoría d'Uncastiello.
  
  Quan en 1131 morió o suyo esposo, Talesa estió a rechent, por estar o suyo fillo Céntol VI menor d'edat. Quan Céntol morió en 1134 en a batalla de Fraga, o vizcondau pasó a mans d'o fillo d'a suya filla Guiscarda, casata con Pero II, vizconte de Gabarret. Como o fillo, Pero, yera tamién menor, Talesa continó estando a rechent.
  
  En a batalla de Faga morió tamién o rei Alifonso I d'Aragón, y en as descusions por o suyo herencio, Talesa aduyó a García Remíriz de Navarra, contrario d'o candidato Remiro, que quan puyó ta o tron li prenió as sinyorías d'Uncastiello y Zaragoza, encara que dimpués, quan Remón Berenguer IV, conte de Barcelona estió o princeps d'Aragón, iste li concedió bells dreitos sobre a ciudat de Uesca y sobre Bespén, amás de sobre a basilica d'o Pilar de Zaragoza, a on yera apedacato Gastón IV de Biarn. Como parte d'iste alcuerdo, casó a o nieto d'ell Pero II de Biarn con Matela de Baus, prima con Remón Berenguer IV, que preneba asinas posicions ta acostar o vizcondau de Biarn ta a esfera d'influencias d'a Corona d'Aragón.
  
  Matrimonio y fillos 
  D'o suyo matrimonio arredol de 1085 con o vizconte Gastón IV de Biarn, Talesa en tenió quatro fillos:
  
  Guiscarda de Biarn, a suya filla mayor, casata con Pero II, vizconte de Gabarret.
  Una filla de nombre desconoixito (a primera letra d'o suyo nombre ye una N) casó en 1110 con Bernardo Ezi, sinyor d'Labrit.
  Un fillo clamato Céntol, naixito en 1102 y muerto entre 1124 y 1128.
  Un segundo fillo clamato Céntol, naixito arredol de 1128, que estió vizconte de Biarn en 1131-1134 como Céntol VI de Biarn y morió en octubre de 1134 en a batalla de Fraga contra os almurabitz, quan mandaba as tropas biarnesas que plegoron ta Aragón en aduya d'o rei Alifonso I d'Aragón.
  
  Vinclos externos 
   Bearn, Auñamendi Entziklopedia.
  
  Notas y referencias 
  
  Vizcontes de Biarn
  Sinyors d'Uncastiello
  Vizcontes de Montaner