title: A Fueva
text: Iste articlo tracta sobre A Fueva como subcomarca que fa parte d'a comarca de Sobrarbe. Ta altros emplegos d'o termín, se veiga Fueva (desambigación).
  
  A Fueva (d'o latín «fovĕa», «depresión en o terreno»), ocasionalment nombrada val d'A Fueva (anque a suya condición de «val» senso stricto ye descutible), u tamién Fueva de Tierrantona (sobre tot, en textos historicos), ye una subcomarca u rechión cheografica natural que fa parte d'a comarca aragonesa de Sobrarbe, en a provincia de Uesca. Corresponde con o sector sud-oriental d'a comarca, con mugas con a Ribagorza a l'este, sud y sud-este, y con a resta de Sobrarbe en norte y en ueste.
  
  Se tracta d'una plana de dimensions considerables si se'n considera la posición tan a man d'o Pireneu mas abrupto; con grans extensions agricolas, constituida por una cuenca sedimentaria delimitada en norte y con una disposición muit transversal por o macizo d'as sierras interiors pirenencas, representadas astí por a Sierra Ferrera, y en sud por as sierras exteriors pirenencas que se representan con a sierra de Panillo. Por lo sud-este y l'este a sierra de Santa Liestra y as suyas estribacions septentrionals que gosan unir-se con a Sierra Ferrera y reciben o nombre popular de monts de Foradada (en alusión a Foradada d'o Toscar) la cierran y deseparan d'a val d'o río Esera, y con él, d'a comarca de Ribagorza, mientres que por l'ueste, una serie de monts menos extensos y de paso de millor transitar, conoixius como sierra de l'Entremont (en sud-ueste), a sierra de Muro de Roda (este) y sierra d'Arro (norueste) la deseparan, anque con menor hermetismo, d'a val d'o río Cinca y de l'Aínsa.
  
  Cheografía
  
  A Fueva se comunica con a val de l'Esera por tres pasos transmontans. En o tercio norte, o collau d'A Foradada fa de paso natural y tradicional d'entre o sector mas nortenco d'A Fueva (dito «Baixo Penyas») y a val de l'Esera, comunicando as aldeyas y lugarichons que enantes s'heba conoixius como Toledo d'A Nata con a ribagorzana tierra de Campo a traviés d'os monts de Foradada. Por a baixant sud d'o «tozal de Fuent de Campo» tamién enfila un caminet, anque de peyor transitar, que esnaviesa o sarrato cara ta Foradada tamién, dimpués de pasar por Ranyín y por O Lumo de Ranyín, en dindo-se-ne no guaire luent d'a on que remata lo paso d'o Collau de Foradada, a tamas d'a diferencia en kilometros d'os puestos a on que se pillan os camins en a versant fovana. O tercer paso y lo solo que existe en a metat meridional que pase directament t'a Ribagorza sin pasar por a val d'a Cinca ye lo camín de Formigals y de Troncedo, posiblement o motivo ta existir-ie lo formidable castiello (en Troncedo), pus a localidat el domina dende un promontorio. Iste zaguer camín conduce t'a villa de Graus que, mal que a orografía fese a traviesa bien dura dica que i existioron carreteras, se troba a menos de 10 km d'iste extremo meridional d'A Fueva.
  
  Hidrografía
  
  Hidrograficament parlando, A Fueva dista de poder-se considerar una «val» propriament dita; aproximadament un tercio d'a suya superficie en o norte la drena o río d'A Nata, afluent directo d'a Cinca que marcha rapedo por l'ueste a traviés d'o congosto d'As Natas ta morir en Cherbe, y que por recullir l'augua d'os barrancos y fuents d'a Sierra Ferrera ye de toz os ríos fovanos el que cabals mas cuantiosos rechistra. Os dos tercios meridionals, manimenos, es drena la Usía, con una cuenca de tot independient, que, anque de total recorre mas kilometros y tiene un numer mas gran d'afluents que A Nata, por no contar con as filtracions freaticas y con as precipitacions nivosas que percolan d'as alturas en a Sierra Ferrera, no adube lo mesmo nivel de cabals cuan muere en a Cinca en Mediano. O río Formigals ye lo prencipal afluent d'a Usía a man de Moriello de Monclús, aportando-le-ie toda l'augua replegada dende Caneto, Trillo y Salinas dica Troncedo, grosso modo'' a metat d'a suya compleguera dica lo punto de l'aportación.
  
  As dos cuencas hidrograficas se troban en o cuello a on que a depresión d'A Fueva s'estreteix con o tozal de Fuent de Campo por l'este y o tozal de Muro (el de Muro de Roda) por l'ueste, fendo-le una cintura, en o centro d'a cual se troba Tierrantona, o nuclio mas poblau d'a subcomarca. En pus, en norte de Tierrantona s'extiende a cuenca d'A Nata, con poblacions como Fuent de Campo, Fosau, Sant Chuan y A Cabezonada; y en sud, a cuenca d'a Usía, con Tierrantona en cabeza y tamién lo mas ta o norte (o barranco que trescruza Tierrantuna afluye dimpués en a Usía) con poblacions como Ranyín, Monclús, Formigals, Troncedo y Palo.
  
  Imáchens
  
  Vinclos externos
  
  Referencias
  
  Se veiga tamién 
  
  Hombre cerrudo.
  
  Fueva
  Fueva
  Comarcas tradicionals de Uesca