title: Monesterio de Santa María de Ripoll
text: O monesterio de Santa María de Ripoll (monestir de Santa Maria de Ripoll en catalán) ye un monesterio beneditín d'estilo romanico que se troba situato en a localidat catalana de Ripoll, en a comarca d'o Ripollés y provincia de Chirona, y que ye considerato una d'as prencipals obras romanicas d'a suya redolada.
  
  Establito en 880 por Guifré I de Barcelona, o Pelloso, conte de Barcelona, y adedicato a Santa María, a suya primera consagración estió o 20 d'abril de 888. Con a suya fundación, Guifré I quereba recibir l'aduya monastica ta fer a repoblación d'a val d'o río Ter en o Ripollés, ta enamplar asinas os suyos dominios enta la Cerdanya y enta Ponts, en La Noguera.
  
  O monesterio de Santa María de Ripoll destacó tamién por a figura d'uno d'os suyos abatz, l'Abat Oliba, relacionato con Sancho Garcés III de Navarra, y que estió o prencipal impulsor d'o monesterio en a primera mitat d'o sieglo XI.
  
  L'edificio monastico que hue se puet veyer ye resultato d'una restauración feita mientres o sieglo XIX por l'arquitecto catalán Elies Rogent.
  
  Historia 
  O fundador d'o monesterio de Santa María de Ripoll estió en l'anyo 880 o conte de Barcelona Guifré I, o Pelloso. A suya misión yera de fer a repoblación d'as vals d'o río Ter y amás enamplar as suyas posesions contals enta la Cerdanya y enta Ponts, en a comarca de la Noguera. A primera consagración d'a suya ilesia s'escaició o 20 d'abril de 888 y se decidió adedicar a ilesia a l'advocación de Santa María.
  
  Guifré I dixó a su fillo Radulfo a cargo d'o monesterio, ta que i fuese educato seguntes as normas monasticas. Radulfo estió anyadas dimpués abat de Ripoll i bispe d'Urchel. Poco dimpués, Guifré fació una cosa pareixita con a suya filla Emma, ta qui fundó o Monesterio de Sant Chuan de Sant Joan de les Abadesses, amanato a o monesterio de Ripoll. O monesterio creixió y prosperó a escape. Fue consagrato de nuevo en 935, 977 y 1032.
  
  Santa María de Ripoll estió un important centro cultural, en parte gracies a la suya colección d'escritos. A meyatos d'o sieglo X o monesterio contaba con una zifra de 66 manuscritos, que en ixas envueltas se consideraba una zifra prou important. En 1008 ya yeran 121, que esdevenioron 246 en morir l'abat Oliba en 1046. A mayoría d'istos manuscritos se copiaban y reproduciban en o monesterio ainto d'o suyo scriptorium. O exemplar de mas valura d'a colección ye a dita Bíblia de Ripoll con quantas ilustracions y una serie de textos introductorios que la fan esdevenir en una especie d'enciclopedia d'o texto sagrato. Aquí s'escribió tamién en zaguerías d'o sieglo XIII a Gesta Comitum Barchinonensium, considerata como a primera historia de Catalunya.
  
  Oliba estió tamién encargato d'ixamplar os dominios de Santa María a traviés d'a creyación de nuevos monesterios como o monesterio de Montserrat u o monesterio de Sant Martín de Canigó.
  
  Dende l'anyo 1070 o monesterio pasó a pender d'o monesterio de de Sant Vitor de Marsiella, dependencia que continó dica l'anyo 1169. Santa María de Ripoll continó estando o prencipal centro relichioso de Catalunya dica o sieglo XV, quan prencipió un lento declive que s'alazetó con a perduga d'o suyo control sobre o monesterio de Montserrat l'anyo 1402.
  
  O 2 de febrero de 1428, un fuerte tierratremo afectó a la comarca d'o Ripollés. O sismo, d'intensidat IX en a escala de Mercalli, estió uno d'os mayors d'a historia de Catalunya. Esboldregó de raso uno d'os campanals d'o monesterio y dixó prou mal a resta d'o edificio, que s'esvielló seguindo un estilo gotico.
  
  Ataque y destrucción d'o monesterio 
  
  En 1833 esclató a Primera Guerra Carlista; os prencipals focos d'a sublevación carlista estioron en o País Basco y en o Mayestrato en o País Valenciano, y en Catalunya quantas partidas carlistas clamaban a la insurrección contra o gubierno de Madrit. Debant d'a necesidat de tropas ta reprimir a rebelión, o capitán cheneral de Catalunya Manuel de Llauder i de Camín entregó armas a la «Milicia Urbana» y con elementos radicals de Barcelona organizó un cuerpo franco de voluntarios dito «Tiradores de Isabel II», con os que marchó enta la montanya ta rematar con o carlismo. Un d'os oficials que mandaba ixa colla d'o «batallón de voluntarios» yera o choven cadete Joan Prim i Prats; a durisma represión que s'estendilló por as comarcas interiors de Catalunya le sirvió a o cheneral Llauder ta que en Madrit lo nombrasen menistro d'a Guerra. Dimitió pocos meses dimpués y tornó en Catalunya decidito a rematar definitivament con as partids carlistas de Ros d'Eroles, de Benet Tristany, de Ne, de Boquica y de Llarg de Copons. O 7 d'abril de 1835 o gubernador de Vic ordenó a la «Milicia Urbana» atacar a una partida carlista, pero a milicia fue redotata en Sant Sadurní de Sovelles en o camín de Berga enta Ripoll. En chunio de 1835 o comandant d'o «Batallón de Tiradores de Isabel II» José Rodriguez ordenó ocupar Ripoll con 600 hombres y i destinó a o subtenient Joan Prim a luitar contra as partidas carlistas de Cames crues y de Garbat de Guissona en a redolada de Viladrau. O 25 de chulio de 1835 o gubierno de Juan Álvarez Mendizábal promulgó un Reyal Decreto que ordenaba a supresión de totz os conventos de menos de 12 monches y a expropiación d'os suyos biens tar pagar a deuda publica d'o gubierno espanyol, mientres que en Barcelona dimpués d'una cursa de toros os elementos mas fanaticos y anticatolicos proclamoron a revolución y encabezoron a bullanga que cremó quantos monesterios d'a ciutat.
  
  O 25 de chulio de 1835 plegoron en Ripoll as noticias d'o movimiento revolucionario y d'o espullamiento d'os conventos barcelonins. Os components d'o destacamento d'os «Tiradores de Isabel II» enlucernaban por unir-se en o movimiento revolucionario de Barcelona, d'a on en procediban a mayor parte d'ells, pero en conoixer ixo, o comandant Tomás Metzquez los ninvió enta Berga con a promesa de que dimpués poderban marchar enta Barcelona. O 6 d'agosto de 1835 o capitán cheneral Manuel Llauder marchó de Vic y li notificoron o «estado de indisciplina y conmoción en que se hallaba el batallón dé tiradores de Isabel II que guarnecía á Ripoll». En plegar os «Tiradores» en Berga, o gubernador d'a ciudat lis ordenó de marchar a combatir en Alpens contra os carlistas, en cuentas de dixar-los que s'unisen a la bullanga revolucionaria de Barcelona; refusoron de cumplir as órdens y frustatos por no poder participar en os espullamientos de Barcelona tornoren en Ripoll. O maitín d'o domingo 9 d'agosto de 1835 o exaltato destacamento de «Tiradores» dentrava en a ciudat en clamando chilor revolucionarios y exhortando a la crema d'o monesterio; os monches temeban o peyor y prencipioron a preparar-se por si lis caleba defensar o monesterio, en recebindo o refirme d'os ripolleses y mesmo d'a «Milicia Urbana» de Ripoll. Embriagatos luego de minchar, os «Tiradores» prencipioron a patrullar per a ciudat, y a las dos d'a tarde, en sentir como o campanal tocaba a vespras, s'alzó o chilo: «los facciosos escalan el monasterio!». Contonoron con l'ataque en as dependencias d'o monesterio, a on os «Tiradores» asasinoron a dos monches, Joan de Ros y Manuel de Llisach, y capturoron a mosén Ignasi Brusi, qui se salvó por a interposición d'un miembro d'a «Milicia Urbana». Sindembargo, os «Tiradores» prencipioron o espullamiento d'o templo, pilloron as imáchens d'os altars, creboron a estatua de Sant Benedet, destrozoron l'organo, creboron as pinturas y roboron os calices, os candelabros y d'atros obchectos sacros; deseparoron os obchectos d'archent y d'oro, mientres que d'a resta, en ignorar o suyo valor artistico, en facioron pilas.
  
  Os «Tiradores de Isabel II» se fixoron dimpués en a solitaria urna de fusta d'o conte Remón Berenguer IV «o Santo»; s'amontonoron sobre ella, la profanoron, en quitoron o cadáver momificato, y mientres a turba laica insultaba, pisaba y escupiba sobre as restas mortals d'o conte de Barcelona, os caudiellos lo sometioron a un chudicio popular. Se li imputoren os crímens d'haber forachitato a os musulmans de Catalunya y de propagar a fe catolica. Lo troboron culpable d'os crímens y lo condenoron a la foguera. Encendioron as tiedas y en chilando «viva la libertad!» cremoron os altars y os obchectos sagratos que heban conservato, en aventando en as flamas o cadáver momificato de Remón Berenguer IV; a resta de «Tiradores» reventoron os sarcofagos d'os antigos abatz d'o monesterio, tiroron por o suelo as suyas restas mortals, y tamién las tiroron en o fuego. En veyendo o desastre, bellos ciudadans de Ripoll preboron de salvar o que podeban; d'entre istos destacó o chóven medico Eudald Raguer, qui con l'aduya d'atros podioron salvar d'o fuego as restas de Remón Berenguer III i d'atros antigos prohombres d'o monesterio. Ya de nueitz, o fumo asfixiant y o fuego facioron que a turba laica albandonase a ilesia; pero quan pareixeba que ya heban satisfeito as suyas ansias d'espullamiento y destrucción, dimpués de cremar l'abadía, s'alzó d'entre ells un nuevo chilo: «al archivo! al archivo! a quemar el archivo!». A biblioteca de Santa María de Ripoll, cuna de Catalunya, receptaclo d'un milenio d'historia, custodio de centenars de cronicas, manuscritos, codices y homilías que databan d'os tiempos de l'abat Oliba, fue cremata mientres que se chilaban proclamas progresistas y canticos revolucionarios.
  
  Albandono 
  Cremato y espullato, o decreto d'exclaustración de 1835 obligó a l'archivero fra Roc d'Olzinelles y a resta de monches a albandonar o monesterio. L'edificio s'esboldregó mica en mica: en 1847 desaparixió una parte d'o suyo claustro; y en 1856 a torre d'o palacio abacial. Amás, o palaci abacial y tamién d'atros edificios monacals fuoron consideratos como si fuesen una pedrera y se vendioron as suyas piedras enta os particulars.
  
  Vinclos externos
  
  Referencias 
  
  Biens d'Intrés Cultural de Catalunya
  Maria de Ripoll
  Maria de Ripoll
  Ripollés
  Romanico catalán