title: Idioma khacaso
text: L'idioma khacaso (tadar) ye una luenga turquica d'o grupo nordoriental, parlata per lo pueblo khacaso.
  
  Filiación lingüistica 
  Lo khacaso fa parte d'o grupo de luengas turquicas nordorientals, que inclui lo xor, lo chulim, lo tubinio, lo tofa, lo sakha u yacuto y lo dolgán.
  
  Estructura d'a luenga
  
  Grafía 
  En 1924, se fició una adaptación de l'alfabeto cirilico, pero cinco anatas més tardi pasó a emplegar-se l'alfabeto latino. En 1939 se tornó a fer servir un alfabeto cirilico.
  
  Aspectos socioculturals
  
  Situación cheografica 
  Lo khacaso ye parlato principalment a Khacasia, republica d'a Federación rusa a lo sud de Siberia. Os gïrgïs més viellos d'a compleganza d'o Nonni (Heilongjiang) charran tamién o khacaso, pero no lis ne transmitioron a las cheneracions posteriors por o que ye en camín de desapareixer.
  
  Situación social 
  Encara que lo numbro de khacasos ronda es 80.000, només entre 60.000 y 65.000 tienen per idioma lo khacaso; la mayoría son bilingües en khacaso y ruso.
  
  Variación diatopica 
  Tradicionalment s'ha estallato l'idioma khacaso en bells dialectos prou amanatos entre élls, que teneban per nombre lo d'as diferens tribus: sagai, kacha, koibal, beltir y kîzîl. Manimenos, ixos nombres represientan las antigas unidatz administrativas més que no grupos tribals u lingüisticos.
  
  Una migración de kirguizes d'o Yenisei-khacasos ta Dzhungaria en l'anyo 1703 y, dimpués de l'anyo 1759 a deportación dende Dzhungaria ta Manchuria por orden d'os nuevos dominadors Qing levó a uns parlants d'o khacaso a la compleganza d'o Nonni (Heilongjiang), on s'ha charrato o dialecto Fuyü Gïrgïs u Fu-Yu Kirgiz, que ye en proceso de desaparición ya irreversible.
  
  Literatura 
  Los primers rechistros de l'idioma fuoron feitos meyato lo sieglo XIX per lo lingüista finlandés, Matthias Castrén, que viachó per l'Asia central y septentrional entre 1845 y 1849, y escribió sobre lo dialecto koibal. Wilhelm Radloff viachó con freqüencia per la rechión meridional de Siberia entre 1859 y 1870. Lo resultato d'a suya investigación fue publicato en o suyo diccionario de quatre volúmens y en a suya serie de diez volúmens de textos turquicos. Lo segundo volumen contién es suyos materials sobre lo khacaso, acompanyatos de traducción alemana. Lo volumen nobén fue parato per lo estudián de Radloff, Katanov, un sagai, que contién més materials d'o khacaso, acompanyatos de traducción t'o ruso.
  
  Lo khacaso literario se farchó només que dimpués d'a Revolución rusa de 1917, y se basa en os dialectos centrals sagai y kacha; lo dialecto beltir ye estato prou asimilato per lo sagai, y lo koibal per lo kacha.
  
  Vinclos exteriors 
   L'alfabeto khacaso
  
  Luengas turquicas
  Luengas de Rusia