title: Biescas
text: Iste articlo ye sobre a villa tensina de Biescas. Ta o lugar ribagorzano se veiga Biescras de Bardaixí.
  
  Biescas ye una villa d'a provincia de Uesca situata a 875m dencima d'o ran d'o mar en a Tierra de Biescas en o Pireneu aragonés. A villa ye dividita por o río Galligo en dos barrios: Sant Per y O Salvador que a la suya vegata se divide en A Penya y lo Barrio Baixo. En cada un d'os dos barrios b'ha una ilesia que leva o nombre d'o barrio conservando a d'O Salvador un abside romanico. A población ye de bels 1.535 habitants (2014).
  
  Historicament as prencipals actividaz d'a villa yeran l'agricultura y a ganadería, anque hue s'ha convertito en un important centro turistico como a gran parti d'as localidaz d'a val de Tena.
  
  Localidaz d'o municipio
  Hue fan parte d'o municipio de Biescas muitas localidaz que d'antes mas tenioron o suyo propio concello. O municipio de Biescas ye dividito en cuatre partes a on se troban os lugars y lugarons que lo forman:
   A Tierra de Biescas, s'estendilla a o sud d'a villa y fan parte d'esta os lugars d'Orós Alto, Orós Baixo, Oliván, Escuer Alto, Escuer Baixo y Biescas.
   O Sobremont se troba sobre la Tierra de Biescas, en a compleganza d'o barranco d'Arás, formato por Aso de Sobremont, Betés de Sobremont y Yosa de Sobremont.
   A Val de Tena, a lo norte d'a villa de Biescas y dimpués de pasar o congosto de Santa Helena, a on se troban Búbal, Piedrafita de Tena, Polituara y Saqués.
   A Val de Gavín, en a parte oriental d'o municipio, mugando con o vecín municipio de Yesero por o puerto de Cotefablo, a on se troba Gavín.
  Tamién fan parte d'o municipio as localidaz d'Ainielle (en o Sobrepuerto), Barbenuta, Bergusa, Casbas, Espierre, Susín y Xabierre-Cuarnas este zaguer en Sarrablo.
  
  D'antes mas o termin municipal yera dividito en dica seis concellos diferents:
   Gavín.
   Piedrafita (Búbal y Saqués).
   Oliván (Susín, Orós Baixo, Orós Alto y Casbas).
   Escuer.
   Aso de Sobremont (Yosa y Betés de Sobremont).
   Barbenuta (Espierre, Ainielle y Bergusa).
  
  Historia
  B'ha restas d'a ocupación humana en os territorios de l'actual municipio de Biescas dende os tiempos prehistoricos como puet veyer-se en o dolmen de Santa Helena con materials d'a Edat d'o Bronze u a posible actividat humana arredol de l'ibón de Piedrafita.
  
  En os tiempos d'os romanos ya se sabe que i pasaba a calzata romana que'n puyaba dende Sabiniacum dica o balniario de Pandicosa. Mas tarde mientres o periodo musulmán Biescas pendeba d'a ciudat de Wasqa.
  
  Con a reconquiesta cristiana, entre os anyos 918 y 920, o territorio estió repoblato y lo conte Sancho Galíndez II establió lo monesterio de Sant Andreu d'o Cercito en l'anyo 950, construito por grupos de mozarabes que i plegoron dende Uesca.
  
  Bi habioron numerosas envasions mientres o sieglo XVI en a val por parti de biarneses luteranos, dirichitos por Antonio Pérez, secretario d'o rei Felipe I que heba fuyito ta Biarn, y refirmatos por Henrique IV de Francia. O 9 de febrero de 1592, dimpués d'o incendio d'a villa por os exercitos franceses, escayeció una batalla en Senegüé, en a Tierra de Biescas, en a cuala os invasors estioron redotatos por tropas i plegatas dende Chaca. Dende allora o puesto d'a batalla se diz barranco d'os Luteranos.
  
  En a Guerra Civil a villa practicament fue destruita igual que atros lugars d'a comarca como Orós u Gavín.
  
  Nombre
  O toponimo Biescas significa probablement dos lugars, formato por o prefixo latín "bi-" y o sustantivo d'orichen prerromano "eska-oska" que significa lugar. Historicament os dos barrios d'a villa, A Penya y O Salvador, han estato deseparatos uno de l'atro por o río y os habitants d'un canto y de l'atro heban de pagar un impuesto ta cruzar o Galligo por o solo puent que existiba.
  
  Molimentos
  
   Ilesia de Sant Per, se troba en o barrio d'o mesmo nombre y se fació dencima d'una atra ilesia mas antiga d'a que nomás i queda hue o muro septentrional. A suya cripta ye de l'anyo 1570. Ye la ilesia parroquial d'o barrio.
   Ilesia d'o Salvador, orichinalment romanica d'o sieglo XII se destruyó en a Guerra Civil y hue nomás s'alza a suya cabecera. Ye situata en o barrio d'A Penya, estando-ne la suya ilesia parroquial.
   Museu d'A Torraza, construita en 1580 A Torraza yera o palacio-fuerte d'o infanzón Chuan d'Acín, hue amuestra en o museu l'actividat militar d'a epoca.
   Caseta d'os Carboners, ye situata aintro d'a val de l'Asieso en metat d'a selva a bels 1.070 metros d'altaria. D'antis mas la feban servir os carboners que treballaban en a val.
   Ermita y dolmen de Santa Helena, se troban os dos en a dentrata a la val de Lasieso.
  
  Feria d'Agüerro 
  
  Totas as anyatas se celebra en Biescas a metat d'octubre a Feria d'Agüerro. Actualment ye un d'os actos que mas turistas trayen ta Biescas chunto con as fiestas. En a edición de l'anyo 2008 a feria tenió un presupuesto de 92.000€, estando o prencipal evento d'a localidat
  
  Tradicionalment yera una feria ganadera, pero actualment se realizan antimás de presents de bistiar, benda de produtos artesanals, esposicions de micolochía y actuacions musicals. Se divide en dos partes prencipalment, o pavellón d'a zona esportiba "Fernando Escartín Coti" a on se troban os puestos de produtos artesanals y os varanatos con o ganau que se troban chunto a o "Parque d'a Conchada". En o tradicional preset de bistiar destacan as razas montanyesas de uellas (como a churra tensina tipica d'a val, a rasa aragonesa, l'ansotana, a xisqueta, a lacha, a navarra, a castillonaise, l'aure-campan, a baregeoise, l'aranesa, a ripollesa u a rouge de Rousillon), caballos y mulas (como a mula u o macho pirenenco), crapas y bacas.
  
  Entre os alimentos artesanals que se venden en a feria destacan cada vegata mas en os zaguers anyos o paté y mas que mas o queso. En a edición de 2008 os vesitants mercoron mas de 5 toneladas de queso. En a feria se dan premios a os millors espositors de quesos, plegatos de totas as vals vecinas, prencipalment de l'Aragón, Roncal y d'as vals occitanas y tamién de Catalunya y País Basco. A feria fa parti d'o Rete de Ferias de Queso d'Espanya chunto con atras ferias aragonesas, catalanas, bascas, navarras y francesas.
  
  Demografía 
  
  <div id="1">(1) Entre o censo de 1970 y o anterior, crexe o termín d'o municipio porque incorpora a Barbenuta, Escuer, Gavín y Oliván.
  <div id="1">(2) Entre o censo de 1981 y o anterior, crexe o termín d'o municipio porque incorpora a Aso de Sobremont y Piedrafita de Tena.
  
  Administración
  
  Reparto de concellers
  
  Alcaldes
  
  Ditos
  Existiban a-saber-los ditos sobre los biesquenses entre los foranos que gosaban clamar-los "pelaires" (por l'antigo oficio de pelaire que yera prou estendillato en a villa) y tamién "perifollers" u "bueis de pata blanca", aquí s'amuestran dos ditos populars:
  
  Si vas ta Biescas,
  chugarás y aprenderás
  pero nunca ganarás
  
  La pelairina de Biescas
  se ha dehau de decir
  que con manzanas pudridas
  nos harían fuir
  
  Fiestas
  De lo 14 a o 18 d'agosto, fiestas patronals en honor a Sant Roque y Santa Helena
  O 13 de chunio, en honor a Sant Antón de Padua se realiza una romería a l'ermita de Santa Helena.
  O tercer cabo de semana d'octubre, se fa a tradicional feria ganadera hue Feria d'Agüerro.
  
  Esporte
  Unión Deportiva Biescas
  Fernando Escartín
  
  Personalidaz naixitas de Biescas 
  Categoría principal: Naixitos de Biescas.
  
  Localidaz achirmanatas
   Artés
   El Aargub
  
  Vinclos externos
  
   Biescas
   Pachina oficial
   Biescas en Os Zerrigueltaires
  
  Referencias