title: Australia
text: Australia ye un país d'Oceanía, situato en o hemisferio sud. A suya capital ye Canberra. A Mancomunidat d'Australia (Commonwealth of Australia en anglés) ye a seisena nación d'o mundo en amplaria, a unica que ocupa tot un continent y a mayor nación d'Australasia. Estando una isla, no tiene mugas con atras nacions. Os vecins mes amanatos son Nueva Zelanda enta o sudeste y Papúa-Nueva Guinea, Timor Oriental y Indonesia enta o norte.
  
  A suya población ye de 20.180.878 habitants (2003) en una superficie de 7.686.850 km², con una densidat de población de 2 hab/km².
  
  O nombre d'Australia provién d'a frase latina terra australis incognita que significa "tierra d'o sud esconoixita".
  
  Historia 
  
  Australia lieva habitata dende fa 42.000 dica 48.000 anyadas, cuan os antipasatos d'os aboríchents autralians bi plegoron dende o sudeste d'Asia. A tierra no fue descubierta per os europeus dica o sieglo XVII, cuan fue divisata y visitata per cuatre expedicions europeas (neerlandeses y britanicas).
  
  O Reino Uniu reclamó os dos tercios orientals d'o continent por 1770 y os primers colonos fundón en Nueva Galas d'o Sud una colonia penal britanica o 26 de chinero de 1788. Os atros territorios fuoron reclamatos per o Reino Uniu en 1829. A mayor parti d'os estatos, que mes tardi se achuntón ta formar l'actual Australia, no yeran colonias penals.
  
  L'1 de chinero de 1901 a Mancomunidat d'Australia naixió, como dominio de l'Imperio Britanico. Dende allora Australia estió independient, encara que o zaguer vinclo legal con o Reino Uniu no se crebó dica 1986. Australia ye una monarquía constitucional, con Carlos III d'o Reino Uniu reinando como "Rei d'Australia". En 1999 se fació un referendum ta cambear a Constitución y fer esdevenir Australia una republica, con un president esleito que substituyese a la reina como chefa d'estato, pero se refusón istas reformas.
  
  Estatos y territorios 
  
  Australia se trestalla en seis estatos y cuantos territorios. Os estatos son:
   Australia Meridional (SA).
   Australia Occidental (WA).
   Nueva Galas d'o Sud (NSW).
   Queensland (QLD).
   Tasmania (TAS).
   Victoria (VIC).
  Os territorios son:
   Territorio d'a Capital Australiana (ACT).
   Territorio d'o Norte (NT).
  Australia tien numerosos territorios menors como o Territorio d'a Badía de Jervis, en Nueva Galas d'o Sud, administrato como base naval y puerto maritimo d'a capital.
  Cuantos territorios externos son habitatos:
   Islas de Cocos (NW).
   Isla Norfolk (Y).
   Isla de Nadal (S).
  Asaber-los de territorios son cuasi disiertos:
   Isla d'o Mar de Coral.
   Islas McDonald y Heard.
   Isla Ashmore y Cartier.
   Territorio Australiano Antarctico.
  O Territorio d'a Capital Australiana fue creato en o puesto esleito ta la capital Canberra. Canberra fue fundata como compromís entre as dos ciudaz principals, Melbourne y Sydney.
  Atras ciudaz importants en Australia son Alice Springs, Cairns y Brisbana (en a costa oriental), Darwin (en a costa septentrional), Perth (en a costa occidental) y Adelaida (en a costa meridional). O 85 % d'a población australiana reside en as ciudaz. Ye miembro de numerosos organismos internacionals como a Organización de Nacions Unidas, a Cooperación Economica Asiatico-pacifica y a Mancomunidat Britanica.
  
  Politica 
  A Mancomunidat d'Australia ye una monarquía constitucional: A reina d'Australia ye a chefa oficial d'o Estato y ye representata per un Gubernador Cheneral. Practicament, a función d'a Corona (y per tanto d'o Gubernador Cheneral) ye prou cerimonial. O poder executivo, en teoría representato per a Corona, ye exercito per un gabinet menato per o primer menistro. O primer ministro tamién gosa estar o chefe d'o partito con mayoría en a Cambra de Representants d'Australia, cambra baixa (dan 150 escanyos) d'un Parlamento bicameral. A cambra alta (76 escanyos) ye o Senau d'Australia, en a cual cada estato ye representato per doce senadors, independienment d'os habitants u os territorios que tienga cada estato. Cada tres anyadas se celebran eleccions, a ormino con a metat d'o Senau esviellato.
  
  Cheografía 
  
  A mayor parti d'o territorio australiano son territorios deserticos u semideserticos. O 40 % d'a superficie ye formata per dunas d'arena. Només que os cantos sudoccidental y sudoriental tienen un clima temperato y espleitan un terreno moderatament fértil. A parti norte d'o estato tiene un clima tropical. L'amplismo arrecife d'a Gran Barrera (Great Barrier Reef en anglés) ye a mayor barrera de coral d'o mundo y chace amán d'a costa nord-este. L'Urulu u a Penya d'Ayers, en Australia central, ye o mayor monolito d'o mundo. Australia comprende o 90 % d'Oceanía.
  
  Tamién Australia poseye a isla de Tasmania, d'a cual la desepara o estreito de Bass. Australia se puede subdividir en tres rechions: o canto oriental do son os Alpes australianos y a gran catena trestalladera, l'occident do bi'n ha de mesetas y bellas zonas deserticas, y o centro do ye o laco Eire, o mes gran d'o país.
  
  En o territorio desertico bels animals tipicos australianos i viven, como o canguro, o diaple de Tasmania, o dingo, o koala, y o emú. O paisache australiano* presenta cuatre menas de vechetación: l'arbusto composato per eucaliptos d'alters dica 40 metros, o malee formato per eucaliptos no mes alters de cinco metros, a mulga ye composata de plantas acacias, a la fin o mont baixo formato de barzas chicotas.
  
  O fuso horario d'o continent varía de UTC+8 dica UTC+10. Cualques islas plegan ta UTC+6'5 y UTC+11. Australia fa muga a o sud con l'Oceano Indico, a o norte con a Mar d'Arafura, a nord-este con a Mar de Coral, a o nord-este con a Mar de Timor, a o sudeste con a Mar de Tasman y a o sud con l'Oceano Indico.
  
  Fauna y flora 
  
  Encara que siga una isla desertica y semiarida, en Australia no'n mancan d'habitats diversificatos ta acullir-bi-ne d'especies animals y vechetals. Per a gran edat d'o continent, os climas tan variables seguntes as estacions y o aislamiento cheografico larguismo, han puesto desembolicar-sen-bi una fauna y flora peculiars. As especies animals mes conoixitas son: a foca, o koala, o emú, l'ornitorrinco, o guombat y o equidna, que tanto ficacio clamón ta os primers exploradors europeus. Manimenos caballos, uellas, vacas y coniellos bi estión importatos d'o continent europeu recientment. Australia poseye dos millons de cabezas de ganato ovín.
  
  Economía 
  
  Australia ye una economía prospera de mena occidental, con una renda per cápita a ran d'as cuatre economías europeas. En as zagueras anyadas Australia ha concarato una crisi con un creiximiento cerenyo. A creixient producción en a economía domestica frenó as perdugas, y a confianza d'as interpresas y consumidors romanió fuerte. O enfasis australiano ta as reformas ha estato atro d'os elementos d'a suya fuerza economica.
  
  Población 
  
  Cuasi toz os australianos tienen orichen en os inmigrants d'os sieglos XIX y XX, principalment d'o Reino Uniu y Irlanda (angleses, irlandeses, escoceses, galeses), y dimpuesas tamién italianos, griegos, espanyols y portugueses, y mes recientment de nacions asiaticas. Os descendients d'os habitants orichinals, os aboríchens australianos, constituyen o 2,2 % d'a población (seguntes o censo de 2001). Como atras nacions desembolicatas, a población australiana envelleixe, con mes de pensionistas que de personas en edat laboral.
  
  En Australia se charra anglés, encara que cualques comunidaz aboríchents han guardato lurs luengas, y un numero prou gran d'inmigrants de primera y segunda cheneración ye bilingüe. Tres de cada cuatre australianos se declaran cristianos, principalment catolicos u anglicanos. Tamién se practican atras relichions.
  
  Cultura
  
  Festividaz
  
  Esporte 
     en os Chuegos Olimpicos.
  
  Lo esporte, tiene un papel important en a cultura australiana, amás d'estar emparau per un clima calido que afavoreix las actividaz a l'aire libre, y que la mayoría d'australianos vive en zonas costeras, convertindo a la placha en un puesto de recreo habitual y en una parte d'a identidat d'o país.
  
  Cuasi un cuarto d'os australianos de mas de 15 anyos d'edat participa regularment en actividaz esportivas organizadas.
  
  Esportes populars en Australia son son lo fútbol australiano, lo fútbol, lo rugby y sus variantes, rugby League y rugby a 7, lo baloncesto, lo béisbol, l'automovilismo, as cursas de caballos, lo tenis y o golf. A livel internacional, destaca tamién en cricket, hockey y netball. Tamién son prou populars os esportes acuaticos.
  
  Competicions esportivas 
  I hai ligas profesionals de muitos esportes entre los cuals cal destacar la Australian Football League de fútbol australiano.
  
  Instalacions esportivas 
  D'entre las suyas instalacions esportivas cal destacar un centro d'alto rendimiento, l'Instituto Australiano d'o Esporte, d'o cual han saliu gran parte d'os esportistas d'alto livel d'o país, y que ye considerau como un d'os centros d'alto rendimiento esportivo mas importants d'o mundo.
  
  D'entre os grans estadios destaca o Melbourne Cricket Ground, un d'os estadios multiusos mas grans d'o mundo utilizau prencipalment ta partius de críquet, fútbol, fútbol australiano y rugby, a mas de conciertos y estar lo estadio olimpico en os Chuegos Olimpicos de 1956.
  
  Vinclos externos 
  
    Pachina web oficial d'o Gubierno d'Australia.
   Pachina web oficial d'a Oficina de Turismo d'Australia.