title: Ак-Кобы
text: Ак-Кобы () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кӧксу-Оозы аймагында Чендектиҥ јурт јеезезине кирет.
  
  Этимологиязы 
  Ак-Кобы .
  
  Физико-географиялык темдектери
  
  Географиязы 
  Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде, Теректиниҥ, Ӱч-Сӱмердиҥ, Тӧгӧриктиҥ сындарына курчаткан, Кадын суунаҥ ыраак јок јанында,
  Казахстанныҥ гран кыйуларына јуук Абайдыҥ чӧлинде турат. Ак-Кобы јурт Кадын сууныҥ ӱстӱги агынында, Кӧксу-Оозы јурттаҥ тӱндӱк-кӱнбадыш јанында 38 км кире јерде турат. Јуугында деремнелер: Абай, Јӱс Тыт, Улужай, Талду, Кызыл-Јар. Улалу каланаҥ тӱштӱк-кӱнбадыш јаар 184 км јерде. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 925 метрге бийик.
  
  Климады 
  Климады орто-континентал.
  Айы-кӱни јаантайын солунып јадар, ол турган јеринеҥ камаанду. Казак чӧлдӧрдӧҥ јылу салкындар, изӱ кей келип, айдыҥ-кӱнниҥ айалгаларын кубултар аргалу. Кыш узун, јаан карлу, ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала кандык айдыҥ бажына једет, 6-7 ай, јай кыска, кичӱ изӱ айдаҥ ала куран айдыҥ учына јетире, 3 ле ай. Чаган айдыҥ соок деген кӱни −30..-40 °C, јаан изӱ айда эҥ тыҥ изӱ +30..+35 °C болот. Јут-чыктыҥ кеми јеткилинче 700—750 мм. Салкынныҥ ортојылдык кеми 4,7 м/с.
  
  Аҥ-куштары 
  Тайгалары аҥдык : ирбис, тооргы, олор Алтай Республиканыҥ «Кызыл Бичигине» кирген, ненин учун дезе тоозы кезем астаган Чай, кӱртӱк, бӧднӧ, торлоо, ӱкӱ, кӱӱк, талеҥко, каргаа, кускун, карчага, мӱркӱт, тейлеген, јерлик кас, ӧртӧк деп куштар Кадын-Бажыныҥ биосферный заповеднигинде бар. Тайгаларында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар јӱрет: айу, бӧрӱ,тӱлкӱ, койон, јеекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, јараа, марал, аҥ, элик, булан. Куштардаҥ кедери тарал, каргаа, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, мӱркӱт, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк јӱрет. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, јылмай ла база кезик бӱдӱм балык бар.
  
  Ӧзӱмдери 
  Айландыра телкем ачык чӧл јалаҥдар, мында јайым одорлор, кыраларда аш ла мал азыраар ӧлӧҥ јакшы бӱдет. Аркада, аралда тыт, кайыҥ, чиби, аспак,
  тал агаштар ӧзӧт. Јаан јакшы одорлордо јӱзӱн-јӱӱр ӧлӧҥ лӧ јердиҥ јиилеги. Арал-јыдуларда тийиҥкат, бороҥот, кызылгат ӧзӧт. Меестерде маҥыр, јонјолой, сӧҥӱскен, кӧрмӧсјиилек, тайа. Саста кӧгӧзин, кыйгак ӧлӧҥ лӧ о.ӧ. Кырлардыҥ тӱштӱк јаны меес, агаш јок тас, агаштар кобы —јиктерде. Кызыл тазыл (), марал (), алтын тазыл () ла оноҥ до ӧскӧ кӧп чечектер ле ӧлӧҥдӧр. Сӱрекей кӧп ӧзӱмдер Алтайда таркаган, је кезиги астап, «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген: арчын, алтын тазыл, кызыл тазыл, кӱн-келди, таҥдалай.
  
  Јери ле јолдоры 
  Јуртта 5 ором: Меесте, Јараттай, Јаҥы, Тӧс, Јалаҥду.
  "Талду — Тӱҥӱр — «Кадын-Бажы деп ар-бӱткенпарк» деген јолдоҥ барган айрылчык јол () (84К-134).
  
  Тӱӱкизи 
  Јурт 1862 јылда тӧзӧлгӧн.
  
  Эл-јон
  
  Ук-калыктары 
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжыла 77 кижиниҥ 90 % алтайлар болгон.
  
  Инфраструктуразы 
  Бастыра инфраструктурный обьекттер Чендектиҥ јурт јеезезинде.
  
  Экономиказы 
  Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Јаан производстволык ээлем јок. Мал ла аҥ азыраары. Туризм.
  
  Кереестер
  
  Тӱӱкилик
  
  Археологиялык 
   Јебрен корум (1493);
   Мӧҥкӱсалгыш (1492).
  
  Ар-бӱткендик 
   Байлу туу Ӱч-Сӱмер (1505);
   Тоҥмок суу (..).
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Јарлу улузы
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
   Окылу сайт «Кӧксу-Оозы аймак»
  
  Кӧксу-Оозы аймактыҥ јурттары
  Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
  Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле