title: Как-Арка
text: Как-Арка () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кӧксу-Оозы аймагында Ӱстӱги-Оймонныҥ јурт јеезезине кирет.
  
  Этимологиязы 
  Как , арка .
  Как-Арка .
  
  Физико-географиялык темдектери
  
  Географиязы 
  Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде, Теректиниҥ, Тӧгӧриктиҥ, Ӱч-Сӱмердиҥ, Ыйыктуныҥ, Сайлугемниҥ, Кадын-Бажыныҥ сын тайгаларыныҥ эдегинде, Оймонныҥ чӧл јалаҥында, Кадын сууныҥ оҥ јарадында турат. Арка туулу, чӧл јалаҥду, аралду меестӱ јерлӱ.
  Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 946 метрге бийик.
  
  Климады 
  Климады кезем-континенталга јуукташ, кырлаҥ ла ойык јерде торт башкаланып јат. Климат соок кыжыла, тыҥ салкын-шуурганла, кӱс-јаста да тоҥырып ийериле, изӱ јайла аҥыланат.
  
  Кейдиҥ ортојылдык температуразы 1,9 °C. Эҥ ле соок ай ол чаган, бир конокто кейдиҥ орто температуразы −23,3 °C, сыраҥай ла соогы — 56 °C. Эҥ ле изӱ ортоайлык температура ла ӱстӱги бажы изӱниҥ јаан изӱ айда болот:
  15,4 °C ла 34 °C. 95 ле соок јок кӱн болот.
  
  Јыл ичинде јердиҥ ӱстиниҥ температуразы- 10 °C, эҥ бийик ле эҥ јабыс температуралар јаан изӱ айда(60 °C) ла чаган айда (- 60 °C). Јердиҥ кыртыжыныҥ тоҥгоныныҥ тереҥи 1.9 м — 2.3 м. Јыл туркунына 517 мм јут-чык тӱжет, ол тоодо 416 мм јылу ӧйдӧ лӧ 101 мм јылдыҥ соок ӧйинде. Баштапкы кар ортокӱндик температура 0 °C болгон кийнинеҥ бир 3-9 конок ӧдӧлӧ тӱжет. Ӱлӱрген айдыҥ бир 15 кирезинде тӱшсе, тулаан айдыҥ 22-чи кӱни киреде кайыла берет. Кардыҥ калыҥы кышкыда бир 26 см једип турат, а карда сууныҥ кеми 63 мм.
  
  200 кӱн бир јылда салкындак болот. Кӱс-јас салкындар тыҥыйт, салкын јок айас кӱндер бир айда 5 — 10 ло кӱн болот. Шуургандар кӧп сабада кышкыда, ортоайлык салкынныҥ тӱргени 1,4 м/с ас болбойт, је тыҥыда соксо салкынныҥ тӱргени 40 м/с кире бар. 4-х баллдаҥ тӱрген салкын (Бофорттыҥ международный шкалазы аайынча 8 м/с кӧп) ай сайын 2,52 % катап согот. Салкын кӧп сабада кӱнбадыштаҥ согот.
  
  Аҥ-куштары 
  Тайгалары аҥдык: ирбис, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, јуҥма, марал, элик, тооргы, шӱлӱзин, сарас, јоонмойын, агас, кӧрӱк, тийиҥ ле о.ӧ. аҥдар. Чай, кӱртӱк, бӧднӧ, торлоо, ӱкӱ, кӱӱк, талеҥко, каргаа, кускун, карчага, мӱркӱт, тейлеген, јерлик кас, ӧртӧк деп куштар Кадын-Бажыныҥ биосферный заповеднигинде бар. Сууныҥ балыгы кӧлдӧрдӧ лӧ Кӧк сууда болот, чараган, јылмай, чортон, бел ле о.ӧ. Айы-кӱни јарамык јер, јуды кары јеткилинче тӱжет, кӱйгектӱ де јылда.
  
  Ӧзӱмдери 
  Мӧш лӧ кайыҥ, тыт ла аспак, чиби ле терек агаштар ӧзӧт. Кыска да болзо јайда јердиҥ ажы (кузук, јиилек, мешке), Маала ажы, кырада салган мажакту аш јакшы јылда кӧп тӱжӱм берет. Јаан јакшы одорлордо јӱзӱн-јӱӱр ӧлӧҥ лӧ јердиҥ јиилеги. Арал-јыдуларда тийиҥкат, бороҥот, кызылгат ӧзӧт. Меестерде маҥыр, јонјолой, сӧҥӱскен, кӧрмӧсјиилек, тайа. Саста кӧгӧзин, кыйгак ӧлӧҥ лӧ о.ӧ.
  
  Амырдыҥ элбек јалаҥдарында кырага салган аш (буудай, сула ла арба), азырал ӧлӧҥ пырей јакшы бӱдет.
  
  Јери ле јолдоры 
  Јуртта 6 ором: Тӱндӱк, Тӧс, Меесте, Кайыҥду, Олјондо, Одорлу.
  Кӧксу-Оозы — Ӱстӱги-Оймон деп јолдо турат.
  
  Тӱӱкизи 
  Јурт 1866 јылда тӧзӧлгӧн. Јуртты коштой 5 км јанында Ӱстӱги-Оймон јурттаҥ кӧчип келген улус тӧзӧгӧп, јуртай берген. Серкпе туткан 18 чактыҥ кӧчкиндери, јаржактар.
  
  Эл-јон
  
  Ук-калыктары 
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжыла 234 кижиниҥ 90 % орустар болгон.
  
  Инфраструктуразы 
   баштамы школ;
   эмчилик;
   јурттыҥ клубы;
   магазин;
   пилорама;
   серкпе.
  
  Экономиказы 
  Јуртта јаан ээлемдер јок. Кажы ла биледе таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы, соок тумчукту, оок мал азыраары. Адару тудары. Кырага аш салары. Агаш белетеери. Туризм.
  
  Кереестер
  
  Тӱӱкилик
  
  Археологиялык
  
  Ар-бӱткендик 
   Ӱч-Сӱмер туу (1505);
   Ыйыкту кыр байлу (1507);
   Аржан суу (1509);
   Серикпе јаржактардыҥ (..).
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Јарлу улузы
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
   Окылу сайт «Кӧксу-Оозы аймак»
  
  Кӧксу-Оозы аймактыҥ јурттары
  Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
  Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле