title: Бичиктӱ-Боом
text: Бичиктӱ-Боом () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Оҥдой аймагында Караголдыҥ јурт јеезезине кирет.
  
  Этимологиязы 
  Бичиктӱ-Боом .
  
  Ташта бичиктерлӱ кыр, кайа.
  
  Физико-географиялык темдектери
  
  Географиязы 
  Јурт Алтай Республиканыҥ тал ортозында, Теректиниҥ, Јал-Мӧҥкӱниҥ, Ӱч-Эҥмектиҥ сындарыныҥ эдегинде, Карагол сууныҥ јарадында, Карагол ӧзӧктӧ турат. Урсул ичиниҥ эмеш телкем, ачык јерлери Карагол ичи. Јайым одорлор ло кыра салар јер. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 908 м метрге бийик.
  
  Климады 
  Климады орто-континентал. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,2 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −54 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы 0 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 02.06/30.08, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 87, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 345 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 13,1 (15 м/с тӱрген салкынду).
  
  Аҥ-куштары 
  Тайгалары аҥдык јер, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, киш, тийиҥ, койон ло јӱзӱн-јӱӱр оок аҥдар агас, кӧрук, колонок, сыгырган јӱрет. Куштардаҥ мында чай, кӱртӱк, ӱкӱ, мечиртке, мӱркӱт, карчага, тейлеген, торлоо, бӧднӧ, кӱӱк ле о.ӧ. бар. Сууларда балыктаҥ чортон, чараган, бел, јылмай, тоозы кезем астаган да болзо, је бар. Алтай республиканыҥ ″Кызыл бичикке″ кирген куштары: ала ылаачын — балобан, боро ылаачын — кречет, мечиртке — сова, ылаачын — сапсан.
  
  Ӧзӱмдери 
  Јуртты айландыра кайалу којогорлор, кайыр ташту меестер, арка јаны койу агашла бӱркелген, кӧп саба агаш чет, јоон тыт агаштар, мӧш агаш бийиктей, јабызада ӧзӧктӧ , аралда кайыҥ, тал ла чиби. Јуртты айландыра кырлар агаш јокко јуук, тас. Арка јаны кара агашту, мӧш, тыт, чиби. Аралдарда кайыҥ, тал, чиби ле јӱзӱн-јӱӱр тайалар.тайга-тажында тыт, мӧш, чиби. Аралдарда эргиш, беле, аспак, тайа, липа, ыргай, каргана, сӧҥӱскен, јыраа, кайыҥ каа-јаада ӧзӧт. Ак јерлерде кулузын, балузын, кӧгӧзин, јонјолой, кандык, маҥыр, јыланкӧс, јыланјастык, кӧрмосјиилек (), отӧлӧҥ, јеҥес, кыйгак ӧлӧҥ, маргаа, јыду маргаа, кара чалкан (), буланат, чийне, кӧктаман, саргай, торко чечек (), алаҥуш, комургай (), кӱнкаајы, таҥдалай, кӱзӱҥи чечек, калаш чечек, мӧт чечек, алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек, кылбыш (), чай чечек (), быркырууш чечек, кӱмели, кой маҥыр (), ийт маҥыр, калба, батун, кӧжнӧ-шарапшын. Јиилектер: кой јиилек, уйкӧс, бороҥот, тийиҥкат, казылган, јыдукара, тайабаш ().
  
  Јери ле јолдоры 
  Јуртта 6 ором: М. Ойноткиновтыҥ, Јииттердиҥ, Јараттай, Меесте, Сетерлӱниҥ, Шолхо.
  
  «Карагол — Кулады» деп регионал учурлу кӧӧлик јолдо турат.
  
  Тӱӱкизи 
  Јурт 1863 јылда тӧзӧлгӧн. Бичиктӱ-Боомныҥ јанында, Карагол сууныҥ сол јарадында, Кулады баратан јолдыҥ оҥ јанында «Бичиктӱ-Боом» деп, таш јуруктар бар. Ташта канча јӱс јуруктар кайаныҥ эдегинеҥ ала ӱстине јетире канча-канча бӧлӱк бичилген. Алтайлардыҥ кудай-кӧрӱми, айылдыҥ иштери ле јӱзӱн-јӱӱр аҥ-куштар јуралган. Мында ла јебрен руникалык бичиктер, бирӱзи тибеттиҥ санскрит тилиле бичилген.
  
  Эл-јон
  
  Ук-калыктары 
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 278 кижи болгон, олордыҥ 99 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
  
  Окылу тил: орус, алтай
  
  Инфраструктуразы 
   јурттыҥ баштамы школы;
   библиотека;
   магазин;
   јурттыҥ клубы;
   почта.
  
  Экономиказы 
  Јуртта јаан производстволык ээлем јок. Кӧп саба билелер таҥынаҥ ээлемдӱ. Мал азыраары: јылкы, соок тумчукту, оок мал.
  
  Кереестер
  
  Тӱӱкилик 
   Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга таш (1082).
  
  Археологиялык 
   Бичиктӱ-Боомныҥ јанында петроглифтерлӱ комплекс. Чуйдыҥ трагынаҥ 5 км јанында (.);
   Ташта јурамалдар (736, 759, 760, 1109, 1110, 1147);
   Јебрен тӱрк бичиктер (761 — инв.темдеги 10354/1 А. В. Анохинниҥ музейинде) (762—770).
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Ар-бӱткендик 
   Байлу кыр (.);
   Байлу суу. Кара-Суу(912).
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Мӱргӱӱр јерлер 
  Бу јурттарда Алтайын кӧдӱрип мӱргӱйтен тагылдар бар.
   Карагол, Оҥдой аймак;
   Кулады, Оҥдой аймак;
   Боочы, Оҥдой аймак;
   Бичиктӱ-Боом, Оҥдой аймак;
   Шибее, Оҥдой аймак;
   Кеҥи, Оҥдой аймак;
   Кор Кобы, Оҥдой аймак;
   Јоло, Оҥдой аймак;
   Кайырлык, Оҥдой аймак;
   Јаан Јаламан, Оҥдой аймак;
   Кӱпчеген, Оҥдой аймак;
   Шашыкман, Оҥдой аймак;
   Оҥдой, Оҥдой аймак;
   Јабаган Бажы, Кан-Оозы аймак;
   Беш -Ӧзӧк, Шабалин аймак;
   Шыргайты, Шабалин аймак;
   Кырлык, Кан-Оозы аймак;
   Алтыгы Талду, Оҥдой аймак;
   Акјул, Шабалин аймак;
   Бешпелтир, Чамал аймак;
   Чаган-Узун, Кош-Агаш аймак;
   Сугаш, Кӧксу-Оозы аймак;
   Мӧндӱр-Соккон, Кан-Оозы аймак;
   Кайсын, Кан-Оозы аймак;
   Jабаган, Кан-Оозы аймак;
   Куйус, Чамал аймак.
  
  Јарлу улузы 
   Чукуев В. П. (1942 ј.) — јурукчы график, Алтай Республика ла Арасей Федерациязыныҥ нерелӱ јурукчызы;
   Байрымова Е. К. (1937) кыс ады Чулашева Јаманай (1937) — хирург, каланыҥ поликлиниказында хирург, Алтайский ГМИ божоткон (1961), Россияныҥ нерелӱ эмчизи (1997), Алтай Республиканыҥ Кӱндӱлӱ кижизи, РА-ныҥ врачтарыныҥ Ассоциациязыныҥ «За верность профессии» (2016) деп конкурсыныҥ јеҥӱчили.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
   Окылу сайт «Оҥдой аймак»
  
  Оҥдой аймактыҥ јурттары
  Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
  Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле