title: Кеме-Кечӱ
text: Кеме-Кечӱ () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кӧксу-Оозы аймагында Корбо-Талдыҥ јурт јеезезине кирет.
  
  Этимологиязы 
  Кеме , кечӱ .
  
  Кеме-Кечӱ .
  
  Физико-географиялык темдектери
  
  Географиязы 
  Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде, Теректиниҥ, Кадын-Бажы Ӱч-Сӱмердиҥ, Тӧгӧриктиҥ, Ыйыктуныҥ, Сайлугемниҥ сын тайгаларына курчаткан, Казахстанныҥ гран кыйузына јуук јерде, Кадынныҥ јарадында турат. Јуртта 9 ором: Јараттай, Октябрдыҥ, Садтыҥ, Тӧс, Меесте, Кӱрлӱ, Сӱӱнчилӱ, Јалаҥду, Одорлу. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 956 метрге бийик.
  
  Климады 
  Климады кезем-континенталга јуукташ, кырлаҥ ла ойык јерде торт башкаланып јат. Климат соок кыжыла, тыҥ салкын-шуурганла, кӱс-јаста да тоҥырып ийериле, изӱ јайла аҥыланат.
  Кейдиҥ ортојылдык температуразы 1,9 °C. Эҥ ле соок ай ол чаган, бир конокто кейдиҥ орто температуразы −23,3 °C, сыраҥай ла соогы — 56 °C. Эҥ ле изӱ ортоайлык температура ла ӱстӱги бажы изӱниҥ јаан изӱ айда болот:
  15,4 °C ла 34 °C. 95 ле соок јок кӱн болот.
  Јыл ичинде јердиҥ ӱстиниҥ температуразы- 10 °C, эҥ бийик ле эҥ јабыс температуралар јаан изӱ айда(60 °C) ла чаган айда (- 60 °C). Јердиҥ кыртыжыныҥ тоҥгоныныҥ тереҥи 1.9 м — 2.3 м. Јыл туркунына 517 мм јут-чык тӱжет, ол тоодо 416 мм јылу ӧйдӧ лӧ 101 мм јылдыҥ соок ӧйинде. Баштапкы кар ортокӱндик температура 0 °C болгон кийнинеҥ бир 3-9 конок ӧдӧлӧ тӱжет. Ӱлӱрген айдыҥ бир 15 кирезинде тӱшсе, тулаан айдыҥ 22-чи кӱни киреде кайыла берет. Кардыҥ калыҥы кышкыда бир 26 см једип турат, а карда сууныҥ кеми 63 мм.
  200 кӱн бир јылда салкындак болот. Кӱс-јас салкындар тыҥыйт, салкын јок айас кӱндер бир айда 5 — 10 ло кӱн болот. Шуургандар кӧп сабада кышкыда, ортоайлык салкынныҥ тӱргени 1,4 м/с ас болбойт, је тыҥыда соксо салкынныҥ тӱргени 40 м/с кире бар. 4-х баллдаҥ тӱрген салкын (Бофорттыҥ международный шкалазы аайынча 8 м/с кӧп) ай сайын 2,52 % катап согот. Салкын кӧп сабада кӱнбадыштаҥ согот.
  
  Аҥ-куштары 
  Тайгалары аҥдык : ирбис, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, јуҥма, марал, элик, тооргы, шӱлӱзин, сарас, јоонмойын, агас, кӧрӱк, тийиҥ ле о.ӧ. аҥдар. Чай, кӱртӱк, бӧднӧ, торлоо, ӱкӱ, кӱӱк, талеҥко, каргаа, кускун, карчага, мӱркӱт, тейлеген, јерлик кас, ӧртӧк деп куштар Кадын-Бажыныҥ биосферный заповеднигинде бар. Сууныҥ балыгы кӧлдӧрдӧ лӧ Кӧк сууда болот, чараган, јылмай, чортон, бел ле о.ӧ..
  
  Ӧзӱмдери 
  Арка туузы агашту, ак јалаҥы одорлу, кӱрентизи кылгалу ашту. Једиҥ, мааланыҥ, кыраныҥ ажы тӱжӱми јакшы ӧсјадар јер. Мӧш, тыт, чиби, терек, аспак, кайыҥ ӧзӧт. Айландыра арка туузы агашка бӱркеткен, ак јалаҥы одор болгон, кыразында аш ӧскӧн. Мӧш, терек, тыт, кайыҥ, чиби, јодро, беле ле ыргай агаш ӧзӧт. Јердиҥ кузугы, јиилеги, мешкези, эм ӧлӧҥдӧри јакшы ӧзӧр јер. Тыт, мӧш, кайыҥ, чиби, терек, аспак агаш ӧзӧт. Јер ажы, маала ажы, кыра ажы јакшы јылда бийик тӱжӱм берет. Озодоҥ бери кедери тайгада, јайлуларда ӧлӧҥ-чӧп, тазыл-тамыр кӧп болгон, је улустыҥ кичеебес кылыгынаҥ кӧп эм ӧлӧҥдӧр торт јоголорго јеткен. Ол тоодо кызыл тазыл (), марал (), алтын тазыл () ла оноҥ до ӧскӧ кӧп чечектер ле ӧлӧҥдӧр.
  
  Јери ле јолдоры 
  Кӧксу-Оозы — Мыйту — Кеме-Кечӱ деп јолдыҥ учы, 84К-39 темдектӱ.
  
  Тӱӱкизи 
  Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.
  
  Эл-јон
  
  Ук-калыктары 
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 258 кижи болгон, олордыҥ 92 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон
  .
  
  Инфраструктуразы 
   Баштамы школ;
   Эмчилик;
   Магазин;
   Агаш јарар јер;
   Турбаза.
  
  Экономиказы 
  Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы, соок тумчукту, оок мал азыраары, аш салары, адару тудары, агаш белетеери. Туризм.
  
  Кереестер
  
  Тӱӱкилик
  
  Археологиялык
  
  Ар-бӱткендик 
   Ӱч-Сӱмер туу байлу (1505);
   Аржан суу (1509);
   Ыйыктуныҥ боочызы байлу (1507).
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Јарлу улузы
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
   Окылу сайт «Кӧксу-Оозы аймак»
  
  Кӧксу-Оозы аймактыҥ јурттары
  Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
  Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле