title: Чопош
text: Чопош () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Чамал аймагында Чопоштыҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.
  
  Этимологиязы 
  Чопош .
  
  Физико-географиялык темдектери
  
  Географиязы 
  Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнчыгыш јанында, Кадын сууныҥ оҥ јарадында, Иолгоныҥ сын тайгаларына курчаткан турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 366 метрге бийик.
  
  Климады 
  Климады орто-континентал. Кыш бу јерлерде јымжак, карлу, тыҥ сооктор јок болот. Ортојылдык температура +3,0 °С градус кире болот, кейдиҥ чыгы 66,1 % , ортојылдык кеми 855 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 2,4 м/с. 15 м/с тӱрген салкынду кӱндер 6,3. Јай тыҥ ла изӱ эмес, ортоайлык температура +30 °С јетпейт, эҥ ле изӱ кӱн +34 °С, эҥ ле соок кӱнде −40 °С. Соокторлу кӱндер 18.05/27.07. Соок јок кӱндер 131. Јердиҥ ортојылдык температуразы 3 °С.
  
  Аҥ-куштары 
  Аймактыҥ јерлери аҥ-кушла байлык. Тӱлкӱ, кӧрӱк, јоонмойын, сыгырган, какай, тийиҥ, јараа, сарас, ӧркӧ, момон, кумдус, киш, койон агаш аразында, јалаҥдарда јӱрет.
  
  Казыр аҥдардаҥ айу, бӧрӱ, јеекен. Аҥдар астаганы учун Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» киргендери тооргы, маны, кочкор. Оок куштардаҥ кӱӱле, кӱӱк, талаҥ-келеҥ, ӱренчи, чымдык, торко-сары (), томыртка, тоорчык, топтонок (), тейлеген, таралјы (), теке-мӱӱс (). Сууларда чараган, сӧлӧм, чабак деп балыктар јӱрет.
  
  Ӧзӱмдери 
  Айландыра кырлар койу агашка бӱркеткен: аспак, кайыҥ, мӧш, карагай, јойгон, тал, каргана, беле, толоно ло о.ӧ.
  Јайгыда мешке, кӧжнӧ, јӱзӱн-јӱӱр јиилектер, кузук толо ӧзӧт. Ӧлӧҥ, чечектер, тайалар, кӱске јетире кӧс сӱӱндирип јайылат: каргана, тал, толоно, арчын, балан, ийт-тумчук, бороҥот, табылгы, адарткы, бастый, буланат, јеҥес, јоҥјолой, јаргак ӧлӧҥ, јыдунак, јыоан чечек, ийт-таман, јыракы-ӧлӧҥ, ийт-тырмак, калаш-чечек, кыйгак ӧлӧҥ, кӧгӧзин, кылганак, кымыскайак, кулун-чечек, кулузын. Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер алтын тазыл ла кызыл тазыл.
  
  Јери ле јолдоры 
  Јуртта 9 ором: Чепоштыҥ кош ором, Агашту кош ором, Спортивный кош ором, Кучияктыҥ, Јииттердиҥ, Јажыл Клин, Тракта, Карасуу, Маршал Жуковтыҥ.
  Јурт Чамалдыҥ трагында, «Себи-Оозы — Куйус» деп регионал учурлу кӧӧлик јолдо турат.
  
  Тӱӱкизи 
  Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн. Озодоҥ бери мында алтайлар јуртаган. ХХ чактыҥ бажында мында Баланјы кам јаткан, сӧӧги јарык. Адазы јанынаҥ тӧрӧӧндӧри: Куубајак (Куибадяк), Кӧгӧји кам ӱй кижи (Кёгёди шаманка), Бакы, Адару, Адагааш, Сарыук, Јарынак (Джарынaк), Јыылак (Тилаак) карган энези јанынаҥ тӧрӧӧндӧри: Кана, Кажагай (Кажагдай шаманка), Курагдаш (Таджада) ла тӧрт карындажы, Тобоктыҥ уулдары: Икааш, Джёдик, Тадужаак, Тарлаак.
  
  Је бу јердиҥ алтайлары Таштан камды јаан кам деп тоойтон болгон, ээлӱ кам деп. Анохин Андрей Викторович бичиген: "Кортычак ӧбӧӧн (Баланјыныҥ адазы) бир катап Таштанныҥ камдаганын угала, оыҥ кӧрмӧстӧриниҥ кӧбин тыҥ кайкаган. ().
  1882 јылда мында школдо ӱредӱчи болуп Г.Суртаев деп алтай кижи иштеген, 1888 јылда Павел Кучуковтыҥ ордына Јаш-Туранаҥ Михаил Петров ӱредӱчи болуп келген.
  
  1885 јылда бу јуртта алтайлар 114 кижи, орустар 4 эр кижи ле 8 ӱй кижи јаткан.
  
  Эл-јон
  
  Ук-калыктары 
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 756 кижи болгон, олордыҥ 60 % орустар, 39 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
  
  Окылу тил: орус, алтай.
  
  Инфраструктуразы 
   јурт јеезениҥ администрациязы;
   орто ӱредӱлӱ школ;
   балдардыҥ туразы;
   эмчилик;
   почта;
   стадион;
   јурттыҥ клубы;
   магазин;
   турбаза.
  
  Экономиказы 
  Таҥынаҥ ээлем. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Туризм.
  
  Кереестер
  
  Тӱӱкилик 
   Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачыларыныҥ кереези.(Кучияктыҥ оромы, 31);
   Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (552).
  
  Археологиялык 
   Јебрен корум (446,584);
   Јебрен јурт (стоянка) (466,541,542,543,544,677,688).
  
  Ар-бӱткендик 
   Байлу туу ();
   Тоҥбок суу ().
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Јарлу улузы 
   Тозыяков, Алексей Васильевич (1880—1933) — ӱлгерчи-поэт, ӱредӱчи, орто-педагогический ӱредӱлӱ, Јабаганда 78 темдектӱ конезаводтыҥ секретари, 16.05.1933 јылда аттыртып салган.
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
  
  Чамал аймактыҥ јурттары
  Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
  Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле