title: Лебедский
text: Лебедский () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Турачак аймагында Турачактыҥ јурт јеезезине кирет.
  
  Этимологиязы 
  .
  
  Физико-географиялык темдектери
  
  Географиязы 
  Јурт Алтай Республиканыҥ тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Куу сууныҥ алтыгы агынында, оҥ јарадында турат.
  Бийдиҥ Јалы, Кивер, Спырна деп кырларга курчаткан. Айландыра туйук кара јыш агаш, тайганыҥ ортозында кӧп ӱлји састар туштайт. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 326 метрге бийик (по уровню с. Турочак, находящемуся поблизости).
  
  Климады 
  Климады орто-континентал. Узун соок кыш ла серӱӱн јай. Кейдиҥ ортојылдык температуразы 4,3 °С, јылуныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, сооктыҥ эҥ ле тыҥы −55 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, баштапкы сооктор 05.06./08.09, сооктор јок кӱндер бир јылга 94, јут-чыктыҥ кеми јыл туркунына 826 мм, ортојылдык салкынныҥ кеми 1,3 м/с, 15 м/с тыҥ салкын бир јылда 10,3 кӱн. Кардыҥ, кӱрттиҥ тереҥи кышкыда 1,5-2 метрдеҥ ажыра болот кезик јерлерде.
  
  Аҥ-куштары 
  Аба-Јыштыҥ аҥы-кужы астаган да болзо, корулу јерлерде (заповедникте) айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, какай, јеекен, шӱлӱзин, туйгактузы: булан, элик, марал, аҥ, оокторы: сарас, агас, јоонмойын, албаа, суузар, тийиҥ кӧрӱк, камду ла оноҥ до ӧскӧзи. Кезик куштардыҥ тоозы астап, Кызыл бичикке де киргени бар, ол барынтычы куштардаҥ кӧп сабазы: шоҥкор, ала-ылаачын, мечиртке, ӱкӱ. Оок куштар ол каргаа, саҥыскан, тарал, кӧктийек, кӱӱк, кас, турна, бӧднӧ, чай, кӱртӱк, томыртка.
  
  Ӧзӱмдери 
  Јойгон, чиби, аспак агаштар кӧбизинле ӧзӧт. Кыш сӱреен јаан карлу, бийик кӱрттерлӱ, сооктор 25-30 градустаҥ јабыс болбойт. Койу кара агаш ӧзӧт, ортозында јаан састарлу, јойгон, чиби, мӧш, кайыҥ, аспак, карагай ла тал. Чыкту кей, јылу ыжык јер, јердиҥ кыртыжы јымжак учун ӧлӧҥ чӧп бийик ле койу ӧзӧт, эмеш ачык јадаҥдар ла меестерде јӱзӱн чечектер, јиилектер, јаскыда калба, орляк, кӧжнӧ лӧ кӱскиде кузук, эм ӧлӧҥдӧр лӧ тазылдар быжат. Састу јерде тӧҥӧзӧктӧрдӧ кыйгак ӧлӧҥ, кӧгӧзин ле камыш ӧзӧр. Кӱӱктаман, саргай, чейне, быркырууш чечек, ак чечек, калаш чечек ле о.ӧ. Јиилектердеҥ јайгыда каракат, тийиҥкат, кызылгат, бороҥот, јыдукара, чычрана, јодро јакшы тӱжӱм берет. «Республика Алтайдыҥ Кызыл бичигиниҥ» ӧзӱмдери ол эм-тазылдар: кызыл тазыл, алтын тазыл.
  
  Аралдарда јӱзӱн-јӱӱр тайа, јыраа, каргана туй ла јайылып ӧзӧт.
  
  Кӧп суулар, састар кейди чыкту, серӱӱн эдет јайгыда.
  
  Јери ле јолдоры 
  Јуртта 2 ором: Јараттай, Дачалу.
  «Јаш-Тура — Улалу — Артыбаш» деп кӧӧлик регионал јолло Куу-Оозы деп јуртка јетпей јӱрӱп, сол јанындӧӧн бурыйла, орык јолло јуртка једер.
  
  Тӱӱкизи 
  Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.
  
  Эл-јон
  
  Ук-калыктары 
  Кӧп сабада орус улус јаткан јурт.
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 8 кижи болгон, олордыҥ 100 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
  
  Окылу тил: орус, алтай.
  
  Инфраструктуразы 
  Бастыра инфраструктуралык обьекттер Турачакта, јурт јеезениҥ административный тӧс јеринде.
  
  Экономиказы 
  Туризм. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Агашла иштер.
  
  Кереестер
  
  Ар-бӱткендик 
   Бийдиҥ Јалы. Байлу кыр (1303);
   Солу. Байлу туу (1268);
   Кара суу. Байлу (1280).
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Јарлу улузы
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
  
  Турачак аймактыҥ јурттары
  Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
  Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле