title: Чендек
text: Чендек () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кӧксу-Оозы аймагында Чендектиҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.
  
  Этимологиязы 
  Чендек .
  
  Физико-географиялык темдектери
  
  Географиязы 
  Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнбадыш келтейинде, јаан сындардыҥ колтыгында, Оймонныҥ чӧлинде, Чендек сууныҥ јарадында турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1096 метрге бийик.
  
  Климады 
  Климады орто-континентал. Туйук ичпек јерде учун, айы-кӱни чала јымжак биддирер. Јайгыда +25 °C, кышкыда −35..-38 °C болот.
  
  Аҥ-куштары 
  Тайгалары аҥдык: ирбис, айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, јуҥма, марал, элик, тооргы, шӱлӱзин, сарас, јоонмойын, агас, кӧрӱк, тийиҥ ле о.ӧ. аҥдар. Чай, кӱртӱк, бӧднӧ, торлоо, ӱкӱ, кӱӱк, талеҥко, каргаа, кускун, карчага, мӱркӱт, тейлеген, јерлик кас, ӧртӧк деп куштар.
  Кадын-Бажыныҥ биосферный заповеднигинде бар. Сууныҥ балыгы кӧлдӧрдӧ лӧ Кӧк сууда болот, чараган, јылмай, чортон, бел ле о.ӧ.
  
  Ӧзӱмдери 
  Тайга тажы агашла бӱркелген.
  Мӧш, чиби, терек, кайыҥ, аспак ла тыт агаш ӧзӧт.
  
  Јери ле јолдоры 
  Јуртта 27 ором.
  
  Тӱӱкизи 
  Јурт 1866 јылда тӧзӧлгӧн. Тургун алтайлардыҥ јерине кӧчкин староверлер ле «общество каменщиков» деп улустар келгилеген. Е. Шумило Катандуныҥ ла Оймонныҥ чӧлинде улус мал кабырып, јерле иштеп, аш салганын бичиген.
  
  Совет јаҥ келерде, Чендек Катандуныҥ волостьине кирген. 1931 јылга јетире тегин ле турада школ болгон.
  
  Эл-јон
  
  Ук-калыктары 
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1014 кижи болгон, олордыҥ 87 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон
  .
  
  Инфраструктуразы 
   јурт јеезениҥ администрациязы;
   орто ӱредӱлӱ школ;
   баодардыҥ туразы «Мараленок»;
   эмчилик;
   культураныҥ байзыҥы;
   библиотека;
   этнографиялык музей;
   стадион;
   почта;
   турбаза;
   магазин.
  
  Экономиказы 
  Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Мал, аҥ азыраары. Адару тудары. Агаш белетеери. Туризм.
  
  Кереестер
  
  Тӱӱкилик 
   Граждан ла Улу јууда турушкандарга обелиск (1968 ј., кереес јоголгон)
   Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (1537). (1963 ј.,ул. Тӧс ором,17, јурттыҥ Культура байзыҥыныҥ јеринде.)
  
  Археологиялык 
   Јебрен субактардыҥ изи (..);
   Јебрен корум(1568,1569,1570);
   Мӧҥкӱсалгыш (1567);
   Кытат кӱскӱ. Анохинниҥ музейинде (..).
  
  Ар-бӱткендик 
   Чендектиҥ кӧли. Капчалда аржан суу (..);
   Байлу туузы Ӱч-Сӱмер (1505);
   Аржан суу (1509).
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Јарлу улузы
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
  
   Окылу сайт «Кӧксу-Оозы аймак»
  
  Кӧксу-Оозы аймактыҥ јурттары
  Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
  Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле