title: Ӱзнези
text: Ӱзнези () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Чамал аймагында Ӱзнезиниҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.
  
  Этимологиязы 
  Ӱзнези .
  
  Физико-географиялык темдектери
  
  Географиязы 
  Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнчыгыш келтейинде, Чамал јурттаҥ тӱндӱктей, Кадын сууныҥ оҥ јарадында, Чуйдыҥ трагынаҥ 20 км ыракта турат.
  Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 385 метрге бийик.
  
  Климады 
  Климады орто-континентал. Кыш бу јерлерде јымжак, карлу, тыҥ сооктор јок болот. Ортојылдык температура +3,0 °С градус кире болот, кейдиҥ чыгы 66,1 %, ортојылдык кеми 855 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 2,4 м/с. 15 м/с тӱрген салкынду кӱндер 6,3. Јай тыҥ ла изӱ эмес, ортоайлык температура +30 °С јетпейт, эҥ ле изӱ кӱн +34 °С, эҥ ле соок кӱнде −40 °С. Соокторлу кӱндер 18.05/27.07. Соок јок кӱндер 131. Јердиҥ ортојылдык температуразы 3 °С.
  
  Аҥ-куштары 
  Аймактыҥ тайгалары аҥдык: айу, бӧрӱ, какай, јеекен, булан, элик, марал, тооргы, оок аҥдардаҥ койон, јараа, киш, јоонмойын, агас, ӧркӧ, сарас, тарбаган, кӧрӱк, агас, сууларда камду, кумдус. Ак-кийик, тооргы ла камду Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» кирген. Кушка да аба-јыш бай: кӱртӱк, чай, сымда, бӧднӧ, мечиртке, ӱкӱ, каргаа, саҥыскан. кӱӱк, барынтычы куштардаҥ ылаачын, шоҥкор, кускун, карчага бар.
  
  Ӧзӱмдери 
  Айландыра Иолгоныҥ сын тайгалары, капчал, кайыр кырлары мӧшлӧ, карагайла, кайыҥла, белеле, јойгонло, аспакла, карганала бӱркелген. Айландыра кырлар койу агашка бӱркеткен: аспак, кайыҥ, мӧш, карагай, јойгон, тал, каргана, беле, толоно ло о.ӧ.
  Јайгыда мешке, кӧжнӧ, јӱзӱн-јӱӱр јиилектер, кузук толо ӧзӧт. Ӧлӧҥ, чечектер, тайалар, кӱске јетире кӧс сӱӱндирип јайылат: каргана, тал, толоно, арчын, балан, ийт-тумчук, бороҥот, табылгы, адарткы, бастый, буланат, јеҥес, јоҥјолой, јаргак ӧлӧҥ, јыдунак, јыоан чечек, ийт-таман, јыракы-ӧлӧҥ, ийт-тырмак, калаш-чечек, кыйгак ӧлӧҥ, кӧгӧзин, кылганак, кымыскайак, кулун-чечек, кулузын. Алтай Республиканыҥ «Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер алтын тазыл ла кызыл тазыл.
  
  Јери ле јолдоры 
  Јуртта 19 ором: Рерихтердиҥ билези, Пионерлердиҥ, Фридрих Ницшениҥ, Кадынныҥ, Лучегорский, Мартаковтыҥ, Јаҥы Јодролу, Радужный, Карагайлу ла о.ӧ.
  
  Јурт Чамал тракта турат, «Себи-Оозы — Куйус» деп регионал учурлу кӧӧлик јолдо.
  
  Тӱӱкизи 
  Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн. Чамал ичинде орус миссионерлер алтай улусты креске тӱжӱрип, православный кудай јаҥына кийдирип, школдор ачып, јурттар тӧзӧп турган ӧй.
  1922 јылда Алтайда 24 волостьты бириктирип, 9 аймак эткен. Ӱзнези јурт Чамал аймакка кирген.
  
  Эл-јон
  
  Ук-калыктары 
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 434 кижи болгон, олордыҥ 61 % орустар, 34 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
  
  Окылу тил: орус, алтай.
  
  Инфраструктуразы 
   јурт јеезениҥ администрациязы;
   орто ӱредӱлӱ школ;
   балдардыҥ туразы;
   эмчилик;
   культура байзыҥы;
   библиотека;
   стадион;
   почта;
   магазин — 3;
   турбаза — 4;
   конор тура — 2;
   СТО;
   АЗС.
  
  Экономиказы 
  Таҥынаҥ ээлемдер. Мал азыраары. Туризм.
  
  Кереестер
  
  Тӱӱкилик 
   Јаҥыс мӧҥкӱ (Мартаковтыҥ оромы, 2)
   Совет јаҥ учун тартышкан партизандардыҥ карындаштык мӧҥкӱзинде кереес (Ӱзнези-Бешпелтир деп кӧӧлик јолло, Ӱзнези јурттаҥ 3 км кире јерде)
   Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (5490)(1957 ј.,Јаҥы-Јодралу ором,1 деп туранаҥ 70 м кӱнчыгыштай)
   Карындаштык мӧҥкӱ.Партизандар ла ЧОН-ныҥ јуучылдарыныҥ (429)
  
  Археологиялык 
   Јебрен корум (353,493,574,575,621,627,629);
   Јебрен јурт (поселение) (625,630).
  
  Ар-бӱткендик 
   Байлу туу ()8
   Аржан суу ().
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Јарлу улузы
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
   Официальный сайт Чемальского района
  
  Чамал аймактыҥ јурттары
  Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
  Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле