title: Могойты
text: Могойты () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында Улус-Чаргыныҥ јурт јеезезине кирет.
  
  Этимологиязы 
  Могойты .
  
  Физико-географиялык темдектери
  
  Географиязы 
  Алтай Республиканыҥ тӱндӱк-кӱнчыгыш јанында, Могойты сууны экијандай турат. Айландыра сындар, тайгалар: Чаргы-Бажы, Себи-Бажы, Бештиҥ-Бажы. Јуртта бир ором: Тӧс. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 820 метрге бийик.
  
  Климады 
  Орто-континентал климат. Тӱштӱктей аймактарга кӧрӧ ай-кӱн эмеш јымжак. Кышкы сооктыҥ ортоайлык температуразы —19 °С, чаган айдыҥ тыҥыда соогы —35..—40°С. Кар эмеш калыҥ тӱжер. Јайгы орто температура +15..+16,5 °С болзо, јаан изӱ айдыҥ тыҥ изӱзи +35 °С кире бар. Јут-чыктыҥ кеми јеткил тӱжет 435–462 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 4,5 м/с.
  
  Аҥ-куштары 
  Могойтыныҥ тайга тажы аҥдык: койон, агас, јоонмойын, тийиҥ, сарас, кӧрӱк, суузар, камду. Азулу айдардаҥ айу, бӧрӱ, јеекен, шӱлӱзин јӱрет кырларда. Кезик аҥдар-куштардыҥ тоозы астап, јоголорго једип бараткан учун олорды «Кызыл Бичикке» кийдирген. Куштардаҥ бӧднӧ, чай, кӱртӱк, агуна, турна, кара-тас, каргаа ла о.ӧ. Туйгакту јерликтер: элик, булан, марал. Тооргыны аҥдап, улус торт јоголторго јеткен учун бу аҥ «Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине» кирген. Озодоҥ бери јӱзӱн-јӱӱр куштарыла байлык јер. Јелечи, јијигей, кӧктийек, ӱренчи, кызылтӧш, талеҥко, каргаа, саҥыскан – оок куштар ла барынтычылары: ылаачын, шоҥкор, тейлеген, кускун,мӱркӱт. Чек јоголорго јеткен куштар: ала ылаачын, боро ылаачын, шоҥкор, карчага, ӱкӱ, мечиртке.
  
  Ӧзӱмдери 
  Айландыра ӧскӧн агаштардыҥ кӧп нургуны тыт, мӧш агаш. Суујакалай  чиби, тал, каргана, кайыҥ агаштар ӧзӧт, бийиктей тытла кожо мӧш ӧзӧт. Тайга -тажы јиилектӱ, бороҥот, уйкӧс, тийиҥкат, кызылгат, тайабаш, калба, кӧжнӧ дӧ кӧп ӧзӧт.
  
  Чыкту ла кӧлӧткӧлӧй јерде ӧлӧҥ бийик болуп ӧзӧт, комургай, кулузын, кылбыш, башка-башка чечектер: буланат, балузын, быркырууш, саргай, кандык, кӱӱктаман, кӱнкајы ла о.ӧ. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер кӧп, олордыҥ тоозында: арчын, алтын тазыл, марал чечек, кызыл тазыл ла о.ӧ..
  
  Јери ле јолдоры 
  Јуртта бир ором.
  
  Тӱӱкизи 
  Јурт 1884 јылда тӧзӧлгӧн. 
  1926 јылда јуртта 348 кижи јаткан, 71 ээлем, баштамы школ иштеген.
  1930 јылда «Борец Алтая» сельхозартель тӧзӧлгӧн. 1950 јылда бу артель «Чапаевтиҥ» ле «Седьмой съезд Советов» деп сельхозартельдерле биригип, «Чапаевтиҥ» болуп кубулган. 1960 јылда ойто Чергинский маралосовхозко кожулган. 1920 јылда Могойты Песчанский волостьто болгон. 1922 јылда 
  Могойтыныҥ јурт Соведи Песчанский волостько кирген. 1935 јылда деремне Могойты Улус-Чаргыныҥ јурт Соведине кирген. 1957 ј. магазин ле клуб ачылган. Јурттыҥ тӱӱкизине Анастасия Петровна Иванова, Зинаида Федоровна Клепикова, Софья Георгиевна Апанаева деп ӱредӱчилер кирген. .
  
  Эл-јон
  
  Ук-калыктары 
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 36 кижи болгон, олордыҥ 67 % орустар, 33 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
  
  Окылу тил: орус, алтай.
  
  Инфраструктуразы 
   магазин;
   јурттыҥ клубы;
   библиотека.
  
  Экономиказы 
  Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ, јылкы, соок тумчукту ла оок мал, аҥ азыраары.
  
  Кереестер
  
  Тӱӱкилик
  
  Археологиялык
  
  Ар-бӱткендик 
   байлу туу Јал-Мӧҥкӱ (..);
   кара суу (..);
   Себиниҥ байлу боочызы (..).
  
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Јарлу улузы
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
   МО «Шебалинский район»
  
  Шабалин аймактыҥ јурттары
  Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
  Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле