title: Соок-Карасуу
text: Соок-Карасуу () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Чоо аймагында Ӱч-Кӧстиҥ јурт јеезезине кирет.
  
  Этимологиязы 
  Соок-Карасуу .
  
  Физико-географиялык темдектери
  
  Географиязы 
  Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Сугулдыҥ сыныныҥ эдегинде, Кара-Сууныҥ боочызыныҥ алдында, оноҥ кайда да бир 700 метр болгодый ыраакта, Паспауул сууныҥ башталганында турат. Сугулдыҥ сындарына Кулаган, Урчын, Байгыр деп кырлар улалып јат. Ортозында састыган јерлер база туштайт. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 597 метрге бийик.
  
  Климады 
  Климады орто-континентал. Кыска, серӱӱн ле чыкту јай, кыш узун, јаан карлу, кӱрттерлӱ. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,5 °С, эҥ изӱ кӱнде +36 °С, эҥ соок кӱнде −55 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, баштапкы ла калганчы соок тӱшкен кӱндер 05.06/08.09, соок јок кӱндердиҥ тоозы 94, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 836 мм, салкынныҥ тӱргени 1,3 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 10,3 (тӱргени 15 м/с тыҥ).
  
  Аҥ-куштары 
  Аба-јыштыҥ оок аҥдары: агас, суузар, киш, албаа, јоонмойын, койон, камду, јараа, кумдус, кӧрӱк, ӧркӧ, сарас, момон, сарас, сыгырган, тарбаган. Туйгактулары: марал,, булан, элик, аҥ, тооргы ла ак-кийик Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине.
  Куштары тайгада јӱрет: агуна, аларткы, ӱкӱ, карачкай, јыдантык, каргаа, кедей куш, карчага, кӧктӧш, кускун, саҥыскан, кучыйак, кӱртӱк, чай, кызыл тӧш, кӱӱк, ӱӱле, мечиртке, ӧскӱс уул, сымда, талтар, таан, талеҥко. Сууларда чараган, бел, ӱч-кӧс, сӧлӧм, јылмай, чортон.
  
  Ӧзӱмдери 
  Тайга, кырлары туйук кара агашла туй ӧзӱп калган, мӧш, чиби, кайыҥ, јойгон, аспак агаштар ӧзӧт. Суујакалай тал, чиби, јодро, беле, толоно, каргана, чычыргана.
  Тайганыҥ аш-тузы кижиге тузалу. Эрте јаста калба ла кӧжнӧ ӧзӱп, витаминдерле јеткилдейт. Јайыла мешке, јиилек: уй-кӧс, тожла, јерјиилек, койјиилек, торбос, карагат, кызылгат, тийиҥгат, тайа деп једим, кӱскиде дезе мӧштиҥ кузугы тынар-тындуларды азырап, кышка азык болот. Јӱзӱн эндемик ӧзӱмдер, эм ӧлӧҥдӧр: алтын тазыл, кызыл тазыл, јыдунак Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине кирген.
  
  Јери ле јолдоры 
  Јуртта тӧрт ором: Агашту кош ором, Кырлу кош ором, Аспакту, Калбалу.
  
  Тӱӱкизи 
  Јурт 1860 јылда тӧзӧлгӧн. Волостьтордыҥ ады мында тургун јаткан јербойыныҥ улузыныҥ, тубалардыҥ сӧӧктӧриле адалган болгон — тиргеш, кергеш, јӱс, комдош, кӱзен. Кажы ла сӧӧкти јайзаҥдары башкаратан.
  .
  
  Эл-јон
  
  Ук-калыктары 
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 4 кижи болгон, олордыҥ 50 % орустар, 50 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
  
  Окылу тил: орус, алтай.
  
  Инфраструктуразы 
  Бастыра инфраструктуралык обьекттер Ӱч-Кӧстиҥ јурт јеезезинде.
  
  Экономиказы 
  Таҥынаҥ ээлемдер. Агаш белетеери. Туризм.
  
  Кереестер
  
  Тӱӱкилик 
   Албаган туу (1309);
   Чаҥкыр деп боочы (1331);
   Тоҥмок суу (1317).
   Орой палеолит, јебрен јурт (1334).
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Јарлу улузы
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
  
  Чоо аймактыҥ јурттары
  Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
  Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле