title: Бабырган
text: Бабырган () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Майма аймагында Майманыҥ јурт јеезезине кирет.
  
  Этимологиязы 
  Бабырган .
  
  Физико-географиялык темдектери
  
  Географиязы 
  Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, Алтай кырайла гран кыйуда, Кадынныҥ сол јарадында турат. Телкем јалаҥдарлу, тӧҥдӧрлӱ јерлер, садтар, маала ажын отургызарга јарамыкту кара тобрак јер. Кышкыда кары јеткилинче тӱжӱп, ай-кӱн тыҥ сообой турган учун, мында јулукту агаштар тоҥбой кыштап калат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 255 метрге бийик.
  
  Климады 
  Климады орто-континентал. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ климат јымжак, кыш карлу болот, јер тыҥ тоҥбойт. Кейдиҥ ортојылдык температуразы +1,0 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −49 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы +2 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 24.05/17.09, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 116, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 711 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1,7, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 9,1 (15 м/с тӱрген салкынду).
  
  Аҥ-куштары 
  Майма аймак Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк јанында јадат, кӧп саба јурттары Кадын сууны јакалай турат, айландыра кырларда ла јалаҥдарында оок аҥдар јӱрет: јоонмойын, агас, кӧрӱк, сарас, койон, кӱрӱк, тийиҥ, јараа, калазак. Јаан аҥдар туштабайт, кижиниҥ јуугынаҥ олор ырада тайгалар јаар јӱре берген, је кезикте кеткин эликтер одор бедиреп келер аргалу. Тӱлкӱ аш салынган кыраларда чычкандап јӱрет. Сууда јӱрер камду, кумдус, суузар кезем астаган. Кезик куштардыҥ тоозы астап, Кызыл бичикке де киргени бар, ол барынтычы куштардаҥ кӧп сабазы: шоҥкор, ала-ылаачын, мечиртке, ӱкӱ. Оок куштар ол каргаа, саҥыскан, тарал, кӧктийек, кӱӱк, кас, турна, бӧднӧ, чай, кӱртӱк, томыртка.
  
  Ӧзӱмдери 
  Тайга-тажында тыт, мӧш, чиби. Аралдарда эргиш, беле, аспак, тайа, липа, ыргай, каргана, сӧҥӱскен, јыраа, кайыҥ каа-јаада ӧзӧт. Ак јерлерде кулузын, балузын, кӧгӧзин, јонјолой, кандык, маҥыр, јыланкӧс, јыланјастык, кӧрмосјиилек (), отӧлӧҥ, јеҥес, кыйгак ӧлӧҥ, маргаа, јыду маргаа, кара чалкан (), буланат, чийне, кӧктаман, саргай, торко чечек (), алаҥуш, комургай (), кӱнкаајы, таҥдалай, кӱзӱҥи чечек, калаш чечек, мӧт чечек, алтын тазыл, кызыл тазыл, марал чечек, кылбыш (), чай чечек (), быркырууш чечек, кӱмели, кой маҥыр (), ийт маҥыр, калба, батун, кӧжнӧ-шарапшын. Јиилектер: кой јиилек, уйкӧс, бороҥот, тийиҥкат, казылган, јыдукара, тайабаш (.
  
  Јери ле јолдоры 
  Јуртта 8 ором: Јараттай, Јаҥы, Јажыл, Кыйуда, Амырдыҥ, Тӧс, Јараттай, Школдыҥ.
  
  Тӱӱкизи 
  Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн. Јебреннеҥ ала мында маймандар јуртаган, олор јайлап, кыштап, одорлу јерге кӧчӱп, мал-аш азырап, аҥдап-куштап, балыктап јаткан. Орус миссия православный кудай јаҥына алтайларды кийдирип, јаҥы јерлерге јурттар, серикпелер, школдор, јолдор туткан.
  
  Архимандрит Макарий бичиген:
   «Климат почти малороссийский; рыба в преизбыточестве; земля для хлебопашества и скотоводства способнейшая; дров в лесу множество; пчеловодство цветущее. Майма от Бийска верст 80» (27 ноября 1831 года) /Письма, 1905, с.244/. А через три года в одном из писем он подчеркивает «Миссия имеет стан свой, можно сказать у врат Алтая, в селении, которое по устью реки Маймы, впадающей здесь в Катунь, называется Усть-Майминским» (8 ноября 1834 года) (1) Развитие, рост и соединение села Майма и деревни Чергачак, (представлено Кузнецовым Радием, выпускником школы №1).
  
  Эл-јон
  
  Ук-калыктары 
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 458 кижи болгон, олордыҥ 93 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
  
  Инфраструктуразы 
   баштамы школ;
   балдардыҥ туразы;
   эмчилик;
   магазин;
   СТО;
   АЗС.
  
  Экономиказы 
  Таҥынаҥ ээлемдер. Маала отургызары, јерле, садта иштер. Туризм.
  
  Кереестер
  
  Тӱӱкилик
  
  Археологиялык
  
  Ар-бӱткендик 
   Байлу кыры Бабырган (39)
   Аржан суу, Куташ (53);
   Боочы Карасуу(122);
   Чарлак туу (46).
  
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Јарлу улузы
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
  
  Майма аймактыҥ јурттары
  Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
  Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле