title: Кара-Коол
text: Кара-Коол () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кан-Оозы аймагында Чаргы-Оозыныҥ јурт јеезезине кирет.
  
  Этимологиязы 
  Кара-Коол .
  
  Физико-географиялык темдектери
  
  Географиязы 
  Јурт Туулу Алтайдыҥ кӱнбадыш јанында, Тӱӱкейдиҥ сындарыныҥ алдында, Куча, Каракоол, Чылбак деген суулардыҥ јанында турат. Тӱштӱктей бийик ле кайыр сын-тайгаларга кӧрӧ мында кырлар чала јабызак, тӱштӱк јаны агаш јок меестер, тӱндӱк јаны дезе аркаларлӱ, кӧп сабазы тыт ла мӧш агаш ӧзӧт. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 895—923 метрге бийик.
  
  Климады 
  Климады орто-континентал. Кыш узун (ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ кандык айдыҥ бажына јетире), кар-јут јаан тӱжет. Ортоайлык кышкы температура −19..-20° С болот. Соок чаган айда тыҥыда тӱшсе, 35 °С, 40 °С кире бар. Јай кыска ла серӱӱн, јаан изӱ айдыҥ ортоайлык температуразы +15 °С. Чык-јуттыҥ кеми 450—500 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 4,2 м/с болот.
  
  Аҥ-куштары 
  Тайгаларында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар јӱрет : айу, бӧрӱ,тӱлкӱ, койон, јеекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, јараа, марал, аҥ, элик, булан. Тооргыныҥ тоозы астап, «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген. Куштардаҥ кедери тарал, карган, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, мӱркӱт, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, сӧлӧм лӧ база кезик бӱдӱм балык бар.
  
  Ӧзӱмдери 
  Айландыра ӧскӧн агаштардыҥ кӧп нургуны тыт-чет агаш. Суујакалай мында чиби, тал, каргана, кайыҥ агаштар ӧзӧт, бийиктей тытла кожо мӧш ӧзӧт. Тайга-тажы јиилектӱ: бороҥот, уйкӧс, тийиҥкат, кызылгат, тайабаш кӧп ӧзӧт.
  «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер кӧп, олордыҥ тоозында: арчын, алтын тазыл, марал чечек, кызыл тазыл ла о.ӧ..
  
  Јери ле јолдоры 
  Јурттыҥ текши јери 42,3 га. Ол тоодо: улус јадар јерлердиҥ кеми 17,5 га , јуртээлемде тузаланар јердиҥ кеми 19,3 га, јонго керектӱ тудумдар 0,4 га, производстволык јерлер 1,7 га, инженер ле транспорттыҥ инфраструктуразы 2,3 га, территория специального назначения 1,1 гаКара-Коол јурттыҥ сыны тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар 1,351 км, кӱнчыгыштаҥ кӱнбадыш јаар 962 м.
  
  Јуртта 3 ором: Јаҥы, Партизанский, Тӧс. Оромдорыныҥ текши узуны 3,24 км, оромдоры айры-тейри. Јурттыҥ туралары јаҥыс кат, таҥынаҥ јерлӱ, орто кеми 2500 м². Онойдо ок 45 экиквартиралык туралар.
  Жилфондтыҥ кеми 12855 м².
  
  «Чаргы-Оозы — Кара-Коол» деп регионал трассаныҥ учы, (идентификационный темдеги 84К-124, узуны 16,8 км). Јолдыҥ ӱсти гравий.
  «Моты-Бажы — Кара-Коол» деп регионал трассаныҥ учы (идентификационный темдеги 84К-12, узуны 14,7 км). Јолдыҥ учы грунт.
  
  Тӱӱкизи 
  Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.
  
  Эл-јон 
  
  Ӧрӧ айдылган јылдарда улустыҥ тоозы кӧптӧгӧни билдирет.
  
  Ук-калыктары 
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 157 кижи болгон, олордыҥ 36 % орустар, 57 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
  
  Инфраструктуразы 
   баштамы школ;
   эмчилик;
   јурттыҥ клубы;
   ФАП;
   склад зерна;
   маралдар ӧскӱрер ээлем;
   конор тура;
   атјарыш ӧткӱрер јер;
   магазин.
  
  Экономиказы 
  Јаан производстволык ээлемдер јок. Кӧп саба билелер таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы мал, соок тумчукту, оок мал азыраары. Туризм.
  
  Кереестер
  
  Тӱӱкилик 
   Карындаштык мӧҥкӱ (2017 јылдаҥ бери турган јери јарталгалак);
   Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ туружаачыларына кереес(1429);
   Граждан јууныҥ јуучылдарына памятник (1434).
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Археологиялык 
   Музей-куй таш (1445);
   Куй таш. Јебрен стоянка (1349);
   Кӧк куй таш (1443);
   Эски караколдыҥ куйы (1444);
   Камин-куй таш (1372);
   Јебрен корум (1373, 1453, 1454);
   Јурттыҥ јанында куй таш бар, шиҥжӱчилер мында јебрен ийттиҥ сӧӧгин тапкан.
  
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Ар-бӱткендик 
   Байлу туу Агой (1353);
   Тоҥмок суу.
  
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Јарлу улузы
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
   Окылу сайт «Кан-Оозы аймак»
  
  Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
  Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле
  Кан-Оозы аймактыҥ јурттары