title: Улаганныҥ јурт јеезези
text: Улаганныҥ јурт јеезези () — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Улаган аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Улаган јурт «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Акташтыҥ јурт јеезези јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.
  
  Географиязы 
  Улаганныҥ јурт јеезези Туулу Алтайдыҥ кӱнчыгыш келтейинде, Башкуш суу ла Јаан Улаган деп суулардыҥ бириккунинде, Улаганныҥ трагыныҥ 51-чи км., Акташ јанынаҥ Улаганныҥ боочызын ашса ла ырак јокто турат. Јуртта 64 ором: Јараттай, И.Ортонуловтыҥ, В.Шукшинниҥ, Кӱреелей, Кокышевтиҥ, Јеҥӱниҥ 70 јылдыгыныҥ, Алтай, С.П.Кончубаевтиҥ, Сибирдиҥ, Чӧбӧлкӧптиҥ кош оромы ла о.ӧ. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1231 метрге бийик.
  Климады кезем-континентал. Кыш сӱреен соок, кату болот. Кезик јылдарда чаган айда эҥ ле тыҥ соок -50 де, -60 да градуска тӱжӱп турар, је ойто Чолушман ӧзӧктӧ ондый сооктор јок, кыш јымжак. Јакалай тӱндӱктиҥ ле Ырак кӱнчыгыштыҥ јерлерине тӱҥейлеген. Кышкыда тӱндӱк аймактарга кӧрӧ тыҥ сооктор болот. Кыш узун, тыҥ соокторлу, салкындарлу болот. Јай кыска, серӱӱн, кей кургак. Кейдиҥ ортојылдык кеми -1,1 °С, бир јылдыҥ туркунына эҥ ле бийик температура 34 °С, эҥ ле соок температура -58 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы -3 °С, баштапкы сооктор келер кӱндер 30.05/01.09, Соок јок кӱндер 93, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 292 мм, салкынныҥ ортојылдык кеми — 1,6 м/с, 15 м/с тыҥ салкынду кӱндер 3,2. Кар кышкыда узак јатпайт, салкын учура берет. Чолушман ичиниҥ айы-кӱни эмеш јымжак болот Улаган јаар јерлерге кӧрӧ.
  
  Јурт јеезеге кирет
  
  Эл-јон 
  
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 2609 кижи болгон, олордыҥ алтайлар, орустарла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
  
  Окылу тил: орус, алтай.
  
  Инфраструктуразы 
   Улаган аймактыҥ ла јурт јеезениҥ администрациялары;
   1 орто ӱредӱлӱ школ;
   1 кӱӱлик сургал (муз.школа);
   1 аймактыҥ библиотеказы;
   1 музей;
   1 балдардыҥ туразы;
   1 аймактыҥ эмчилиги;
   1 спортшкол;
   1 стадион;
   1 культураныҥ байзыҥы;
   1 почта;
   4 ашкана;
   5 конор тура;
   1 СТО;
   2 АЗС;
   5 магазин.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
  
  Улаган аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи
  Алтай Республиканыҥ јурт јеезези