title: Куу-Оозы
text: Куу-Оозы () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Турачак аймагында Турачактыҥ јурт јеезезине кирет.
  
  Этимологиязы 
  Куу-Оозы — куу деп куш, сууда јӱрер, .
  
  Куу .
  
  Физико-географиялык темдектери
  
  Географиязы 
  Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк келтейинде, Аба-Јыштыҥ ортозында, Ӧӧн сууныҥ оҥ јарадында, Куу сууныҥ ого киргенинде, Турачак јурттаҥ ырак јок. Айландыра Аначак,Солу, Кивер деп кырлар курчайт. Койу тудуш кара тайга, јол јок јерлер, кезектей састалган јерлер. Јойгон, мӧш, чиби, кайыҥ, аспак агаш ӧзӧт.
  
  Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 303 метрге бийик.
  
  Климады 
  Климады орто-континентал. Ортојылдык температура +1,2 °C, чаган айдыҥ ортоайлык температуразы −14,4 °C, ортојылдык јуттыҥ кеми 855 мм. Кышкыда јаан кар, кӱрттер бийик болот.
  Алтайда айы-кӱни јымжак јер, кышкыда тыҥ соок јок, је кар јаан тӱжет, кӧл чаган айдыҥ ортозы киреде тошло туй бӱркеле берет. Тӱндӱктеҥ салкындар соок кей экелет, кӱрттиҥ бийиги кезик јерде 2-3 метрге једет. Јайгыда база тыҥ изӱлер болбойт, 30-35 градустаҥ ӧрӧ кӧдӱрилбейт јаан изӱ айда, кей серӱӱн ле чыкту.
  
  Аҥ-кужы 
  Аба-Јыш () кара туйук агаштарлу, јерлери аазый сӱреен аҥдык болгон дежет. Ондо јаткан улус улай аҥдайтан болгон. Айу, бӧрӱ, јеекен, какай, тӱлкӱ кӧп болгон. ООк то аҥдар кӧп болгон эмей: койон, агас, албаа, киш, суузар, калазак, сыгырган, тийиҥ, кӧрӱк ле о.ӧ..
  
  Калганчы ӧйдӧ аҥ-куш астап, экология коомойтыганыла, улустыҥ кӧптӧгӧниле колбулу айалга боло берген. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген аҥдар ол- тооргы, маны, ак-кийик, сууныҥ камдузы, олордыҥ тоозы кезем астаган. Оок куштар ол каргаа, саҥыскан, тарал, кӧктийек, кӱӱк, кас, турна, бӧднӧ, чай, кӱртӱк, томыртка.. Куштардаҥ: кӱртӱк, чай, сымда, мечиртке, ӱкӱ, тарал.
  
  Ӧзӱмдери 
  Тайганыҥ ортозында аламыктарда јердиҥ ажы јакшы бӱдет — јӱзӱн башка јиилектер, кузук, калба, орляк, мешкелер.
  Кӧп сабада кара ийне бӱрлӱ агаш ӧзӧт, мӧш, јойгон, чиби, карагай, тыт, кӧп тоолу башка-башка бӱдӱмдӱ јыра-тайалар, ойык јабыстай јерлерде ле чала састалган тегериктерде база јыралар, тал, беле, чычрана, каргана, ӧзӧт. Ого коштой јӱзӱн-јӱӱр јиилектер: уй кӧс, бороҥот, јер-јиилек, тийиҥкат, тожла, кайыҥкат, торбос (), тайа (), кызылкат, кӧк-кат (), кара агаш-јиилек (), кара-кат, эмезе кара торбос (), ийт-тумчук (), ого коштой кӧжнӧ, калба.
  
  Јайдыҥ ӧйинде јылу, чыкту кейге толтыра ла чечектер ӧзӱп, чечектеп, бвжып ӱрендерин чачат: балузын, јыракы-ӧлӧҥ, јыдунак (), калаш-чечек (), ийт-тырмак. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» киргендери: алтын тазыл, кызыл тазыл, сыгын-от, марал-чечек ле о.ӧ..
  
  Јери ле јолдоры 
  Јуртта 5 ором: Јараттай, Карманду, Амыр-Энчӱниҥ, Јаҥы, Тӧс.
  Орык јолдор.
  
  Тӱӱкизи 
  Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.
  
  Эл-јон
  
  Ук-калыктары 
  Кумандылар ла чалкандулар јуртайт.
  Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча … кижи болгон, олордыҥ 67 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон (кумандылар ла чалкандулар).
  
  Окылу тил: орус, алтай.
  
  Инфраструктуразы 
  Инфраструктуралык обьекттер бастыра јурт јеезениҥ тӧс јеринде, Турачакта.
  
  Экономиказы 
  Туризм. Кажы биледе таҥынаҥ ээлемдӱ. Агашла иштер.
  
  Кереестер
  
  Археологиялык 
   Ташта јурамал. (1299)
  
  Ар-бӱткендик 
   Эм-суу. Байлу.(1248)
   Байлу кыр Бийдиҥ јалы. боочы. (1303)
  Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.
  
  Јуруктардыҥ кӧмзӧзи
  
  Јарлу улузы
  
  Ајарулар
  
  Тайантылар 
    Куу-Оозы. Турачак аймак.
  
  Турачак аймактыҥ јурттары
  Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
  Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле