Lady Adela
Si Lady Adela Jaff o Adela Khanem, na inapod kan mga Briton na Prinsesa kang Maiisog, sarong Kurda na iyo an namamahala sa tribo kan Jafff asin saro sa enot na bantog na babae na namomoon sa kasaysayan nin Kurdista. An tribong Jaff an pinakadakulang tribo sa Kurdista asin mga katutubo sa Zagros, na nababanga sa pagitan kan Iran asin Iraq. Si Adela Khanem kabilang sa bantog na pamilyang Aristikong Sahibqeran, na nag-agom sa mga namomoon sa tribo ni Jaff. Dakula an nagin impluwensia ni Lady Adela sa mga aktibidad kan tribo nin Jaff sa kaplanodohan nin Sharazor.Namundag siya kan 1847 sa pamilyang namamahala sa Sanandaj, ikaduwang pinakadakulang siyudad sa Iranian Kurdistano. Pinakasalan nia si Hadeng Osman Pasha Jafff, na an opisina prinsipal nasa Halabja. An saiyang agom na si Osman Pasha Jaff, sarong Pasha asin namahala sia sa saiyang lugar kan mayo an saiyang agom. An saiyang ama iyo an kahangahangang visir nin Persia asin an saiyang mga amaon iyo an darakulang lugar sa Imperyong Otomano asin Saudi Arabia. Si Adela Jaff an saro sa nagkapirang namamahala na mga babae sa rehiyon na iyan. Sinakop kan Britania an Aleman Ottoman Iraq kan inot na Giyerang Pankinaban asin sinakop iyan sa tratado kan Mudros kan 1917. Mawot nindang itao an autonomiya sa mga Kurda paagi sa paggibo kan sugo na Mosul kan 1918. Tinawan ninda nin kapangyarihan si Mahmud Barzanji, alagad siya nagrebelde asin naglansar nin kampanya na gadanon an gabos na opisyal sa politika nin Britania na iinasignar sa kada tribo kan 1919. Iginalang pa ngani sia kan mga Britano huli sa saiyang mga gibo nin pagkaherak sa mga bihag na Britano, na kabtang kan pagsakop kan Mesopotamia durante inot na giyerang pankinaban.Itinao ni Adela Khanum Jafff an gabos na opisyal sa politika nin Britania sa laog kan saiyang harong. Ini an panahon na idinepensa ni Adela Khanum, sinuportaran, pinakakan, asin tinawan nin dulagan an mga Briton. Dangan sa katapustapusi itinatao ninda sa saiya an titulong Khan-Baduur ni Major Fraser, na inaapod na saiyang Prinsesa kan Maiisog, asin siya mamamahala kaiba kan mga Briton hasta magadan si Osman Pashaff kan 1909.

An dialektong Jafff (na inaapod Jaffi) parte kan Sorani, sarong sangang opisina sa timog - sirangan kan pamilyang Kurdis. An rehiyon na iniistaran kan tribong ini nasa timog - solnopan kan Sanandaj sagkod sa Javanrood, asin mga lugar man sa palibot kan siudad nin Sulaimaniyah sa Timog na Kurdistan. Sarong beses, an mga Jafff mas dai pa sana nahahaloy na namirmehan sa agrikultural na paagi nin pamumuhay asin sa parate midbid bilang an pinakaedukado asin pinakamadonong na tribo kan mga Kurdo. 

Ilinadawan ni Gertrude Bell, politiko asin parasurat na Briton, si Adela Khanem sa sarong surat kan 1921 na arog kaini: " An katangian kan Halabja iyo si ' AAdlah Khanum the great Jaff Beg Zadah lady, ina ni Ahmad Beg. Siya an balo kan Kurdisong si Hadeng Osman Pasha Jafff, na kaidto gadan na. Siya padagos na namamahala sa Jafff sa pinakadakol na magigibo asin ikinapupukaw nin interes na labi sa pinaghuhuna nindo na kaya nin siisay man, asin sa pankagabsan minagawi nin siring kapareho kan mga babaeng Kurdish. Pirmi siyang nagsusurat sa sako, an pagmate ko, dai akong duwa - duwa, na kami siyertong mga gamgam na na pareho an balukag, asin naghihidale akong apudan siya pagkatapos nin pangudtohan. Sia nakaaapod nin atension sa saiyang magayonon na mga gubing na Kurdis kaiba kan saiyang maitumon na kulot na buhok (kinulayan, siguro) na nagkakalay sa saiyang may pintang mga pisngi hale sa irarom kan saiyang dakulang palamuti sa payo. Nagpadagos kami sa Persia, sarong kaomaw - omaw na marhay na pahayag sa kurso na nahimo kong sabihon sa sainda kun gurano karahay kan kamugtakan kan Iraq sa irarom kan Faisal asin tanganing siyertohon sa sainda na an gabos niamong gusto iyo na an samong duwang aki, 'Iraq asin Kurdista, maninigong mamuhay na may katoninongan asin pagkakatood sa lambang saro. " Ibinareta ni Vladimir Minorky an saiyang miting ki Lady Adela sa rehiyon nin Halabja kan 1913.

Si Major Soane nagsurat manongod sa saiya sa saiyang librong To Mesopotamia and Kurdistan in Disguise: " An sarong babae kakaiba sa Islam, sa kapangyarihan na nasa saiya, asin sa pagkaepisiente kan paggamit nia kan mga armas sa saiyang kamot....... Sa sarong harayong lugar kan Imperyo nin Turko, na nalalapa asin nakakaretrograde, sarong sadit na lugar, na, sa irarom kan pamamahala nin sarong babaeng Kurdish tuminubo hale sa sarong baryo tanganing magin sarong banwaan, asin an sarong bakilid - bolod, na dati mayong gayon, ngonyan may mga hardin; asin ini sa limitadong paagi mga paghirahay kan suanoy na kamugtakan kan mga parteng kaini.

Mga referensiya

Mga tala
 Minorsky, The Tribes of Western Iran, The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, pp. 73–80, 1945.

 Ely Banister Soane, Report on the Sulaimania district of Kurdistan. 1910

 Ely Banister Soane, Notes on the Southern Tribes of Kurdistan, Civil commissioner, Baghdad. 1918
 Personalities in Kurdistan, Civil Commissioner, Baghdad. 1918

Bibliograpiya