Айты-Коол
Айты-Коол () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кан-Оозы аймагында Айты-Коолдыҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

Этимологиязы 
Айты-Коол .

Физико-географиялык темдектери

Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ кӱнбадыш келтейинде, Теректиниҥ, Тӧгӧриктиҥ сындарыныҥ алдында, Чарас ичиниҥ кају-каскак кырларыныҥ ортозында, Айтыкоолдыҥ суузыныҥ јарадында турат. Суу јурттыҥ ичиле агат. Тӱс јалаҥдар јок, кызык ӧзӧктӧр, суулардыҥ каскак јараттары, тайгалары койу агашла бӱркелген. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 746—847 метрге бийик.

Климады 
Климады орто-континентал. Кыш ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала, кандык айдыҥ бажына јетире турат. Соок ло деген чаган айда ортоайлык температура −19 °C, кар мында калыҥ тӱжет, тыҥ салкындар болбойт. Јай кичӱ изӱ айдаҥ башталып, сыгын айдыҥ бажына једет, кыска ла серӱӱн. Ортоайлык изӱ +18 °C, +20 °C болот. Кейдиҥ чыгы 450—500 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 4,5 м/с.

Аҥ-куштары 
Тайгаларында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар: айу, бӧрӱ,тӱлкӱ, койон, јеекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, марал аҥ, элик, булан, какай, тооргы. Куштардаҥ тарал, карган, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк јӱрет. Бир канча аҥ-куштар: тооргы, киш, мӱркӱт, карчага, шоҥкор, ала ылаачын «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген.
Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган ла база кезик бӱдӱм балык бар. Эрте јаста кырларында кызыл-ӧрт марал чечектейт. Чарас ичи ыжык, ичпек јер, кызык та болзо, јерлери јакшы тӱжӱм берер, кырлары аҥдык, суулары балыкту.

Ӧзӱмдери 
Чарас ичиниҥ агаштары: тыт, чиби, терек, мӧш, јойгон. Кату ла јымжак агаштар колый ӧзӧт
Мында јымжак агаштар да кӧп: јодро, беле, толоно, тал, терек, каргана, ыргай, аспак; јӱзӱн-јӱӱр јиилектер: уйкӧс, бороҥот, чычрана, тийиҥкат, торбос, тожала, башка-башка мешкелер де бар. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер арчын, кызыл тазыл, марал чечек, алтын тазыл.Чарас ичи ыжык, ичпек кызык та болзо, јерлери јакшы тӱжӱм берет.

Јери ле јолдоры 
Јурттыҥ текши јери 61,46 га. Айты-Коол јурттыҥ сыны тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар 1,305 км, кӱнчыгыштаҥ кӱнбадыш јаар 664 м. Јуртта 3 ором: Јараттай, Ленинниҥ, Партизандардыҥ.

Партизандардыҥ оромы тегин грунт јолду, Айты-Коол јуртка киргенинеҥ ала, јурттаҥ Ӱстӱги-Айты-Коол јаар чыккан јолго јетире, узуны 1,490 км. Партизандардыҥ оромында Айты сууны кечире агаш кӱр бар, узуны 18 м. Јурттыҥ оромдорыныҥ текши узуны ла ээлемдерге јетире јолдордыҥ узуныла кожо 5,44 км.

Айты-Коол јурт регионал учурлу «Кайрукун — Ӱстӱги-Айты-Коол» деп (идентификационный темдеги 84К-113, узуны 8,7 км) јолдо турат.

Јурттка ӱч јолло једер аргалу: Улалу — Чаргы — Кӧкӧйӧниҥ боочызы — Чакырдыҥ боочызы — Кан-Оозы — Айты-Коол; Улалу — Себини боочызы, Нефтебаза — Јабаганныҥ боочызы — Јабаган — Кан-Оозы — Айты-Коол; Алтай кырайдаҥ келзе, Јаш-Тура — Солонешный — Чаргы-Оозы — Кан-Оозы — Айты-Коол.

Тӱӱкизи 
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.

Эл-јон 

Берилген таблицада кӧргӱзилген јылдарда улустыҥ тоозы астап баратканы иле кӧрӱнет.

Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 136 кижи болгон, олордыҥ 97 % орустар, 2 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон
.

Инфраструктуразы 
 јурт јеезениҥ администрациязы;
 баштамы школ;
 эмчилик;
 јурттыҥ клубы;
 бвлдардыҥ туразы;
 стадион;
 эмчилик;
 магазин.

Экономиказы 
Јуртта јаан ээлемдер јок. Кӧп саба билелерде таҥынаҥ ээлемдер. Јылкы, соок тумчукту, оок мал азыраары. Туризм.

Кереестер

Тӱӱкилик 
 Карындаштык мӧҥкӱ (1917—1923), Айты-Коол јурттыҥ тӱндӱк-кӱнчыгыш келтейинде);
 Партизандардыҥ карындаштык мӧҥкӱзи (2017 јылдыҥ кандык айдыҥ 1 кӱнинеҥ ала бу мӧҥкӱниҥ јери Чулчук деп јоголгон јурттыҥ ордында табылбаган).
</div>

Археологиялык

Ар-бӱткендик 
 Байлу туу;
 Тоҥбок суу.

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Јарлу улузы

Ајарулар

Тайантылар 
 Окылу сайт «Кан-Оозы аймак»

Категория:Кан-Оозы аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле