Кайрукун
Кайрукун () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кан-Оозы аймагында Айты-Коолдыҥ јурт јеезезине кирет.

Этимологиязы 
Кайрукун (Усть-Кумир, Кӧмур-Оозы)

Кӧмур .

Кайракан .

Физико-географиялык темдектери

Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ кӱнбадыш јанында, Теректи ле Тӧгӧриктиҥ сындарыныҥ алдында, Чарыш сууга Кумир ле Айты-Коолдыҥ суулары киргенинде турат. Кызык, каскак кырларлу , јайым јалаҥдар јок, ичпек ле туйук сууныҥ коолында турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 729 метрге бийик.

Климады 
Климады орто-континентал. Кыш ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала, кандык айдыҥ бажына јетире турат. Соок ло деген чаган айда ортоайлык температура −19 °C, кар мында калыҥ тӱжет, тыҥ салкындар болбойт. Јай кичӱ изӱ айдаҥ башталып, сыгын айдыҥ бажына једет, кыска ла серӱӱн. Ортоайлык изӱ +18..+20 °C болот. Кейдиҥ чыгы 450—550 мм. Салкынныҥ ортојылдык тебӱзи 4,5 м/с.

Аҥ-куштары 
Тайгаларында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар јӱрет: айу, бӧрӱ,тӱлкӱ, койон, јеекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, јараа, марал, аҥ, элик, булан, тооргы. Куштардаҥ кедери тарал, карган, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, мӱркӱт, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк бар.″Кызыл бичикте″ кирген јоголып, кайылып бараткан аҥдардыҥ бирӱзи ол тооргы орустап кабарга, оныҥ кини косметологияда, фармацевтикада керектӱ болуп, баага барып турган учун, бу аҥды улус јоголторго јеткен. Куштардаҥ бу бичикке киргендери: турна, ала ылаачын, боро ылаачын, мечиртке, тарбалјын, ӱкӱ. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, сӧлӧм лӧ база кезик бӱдӱм балык бар.

Ӧзӱмдери 
Тыт ла мӧш агаштарла кожо јымжак агаштар кайыҥ, чиби, јодро, толоно, беле ӧзӧт. Айландыра кырлары агажы койу. Јаан јакшы одорлордо јӱзӱн-јӱӱр ӧлӧҥ лӧ јердиҥ јиилеги. Арал-јыдуларда тийиҥкат, бороҥот, кызылгат ӧзӧт. Меестерде маҥыр, јонјолой, сӧҥӱскен, кӧрмӧсјиилек, тайа. Саста кӧгӧзин, кыйгак ӧлӧҥ лӧ о.ӧ. Јалаҥдарында кырага салган аш (буудай, сула ла арба), азырал ӧлӧҥ пырей јакшы бӱдет.

Јери ле јолдоры 
Јурттыҥ текши јери 109,27 га.

Кайрукун јурттыҥ узуны тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар 1 км 863 м, тууразы кӱнчыгыштаҥ кӱнбадыш јаар 874 м.
Јуртта 11 ором: Јараттай, Јажыл, Интернациональный, Космонавттардыҥ, Меесте, Проездной,
Фестивальный, Почтаныҥ кош оромы, Проездной кош ором, Проточный кош ором, Суулу кош ором.

Чарыш сууны кечире узуны 110 м кӱр бар, темир ле агаштаҥ эткен. 2020 јылда суу бускан эски кӱрдиҥ ордына бу кӱр тудулган.
Јурттыҥ оромдорыныҥ текши узуны ла ээлемдерге јетире јолдордыҥ узуныла кожо 6,335 км.

Кайрукун јурт регионал учурлу кӧӧлик јолдыҥ бажы болот, «Кан-Оозы — Коргон» деп (идентификационный темдеки 84К-109, узуны 63,055 км) јолдо турат.

Кан-Оозынаҥ ала 6 км асфальт. Оноҥ ары тегин, сай-кумакла јазалган јол.

Бу јурт регионал учурлу кӧӧлик јолдыҥ бажы болуп, «Кайрукун — Ӱстӱги-Айты-Коол» деп (идентификационный темдеки 84К-113, узуны 8,7 км) јолдо турат.

Тӱӱкизи 
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.

Эл-јон 

Берилген таблицада кӧргӱзилген јылдарда улустыҥ тоозы астап баратканы иле кӧрӱнет.

Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 502 кижи болгон, олордыҥ 92 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.

Инфраструктуразы 
 Орто ӱредӱлӱ школ;
 балдардыҥ туразы;
 эмчилик;
 јурттыҥ клубы;
 библиотека;
 стадион;
 пекарня;
 ашкана;
 магазин.

Экономиказы 
Јуртта јаан производстволык ээлем јок. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Крестьян-фермер ээлемдер бар. Туризм.

Кереестер

Тӱӱкилик 
 Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (1975 ј., Јажыл ором, 40 Г);
 Карындаштык мӧҥкӱ (1917—1923 јј.).

Археологиялык 
 Мӧҥкӱсалгыш (1394, 1465);
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

Ар-бӱткендик 
 Байлу кыр;
 Тоҥмок суу;
 Бойдоҥдордыҥ јарады (1354);
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Јарлу улузы

Ајарулар

Тайантылар 
 Окылу сайт «Кан-Оозы аймак»

Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле
Категория:Кан-Оозы аймактыҥ јурттары