Ӱймен
Ӱймен () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Чоо аймагында Чооныҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

Этимологиязы 
Ӱймен, ӱй .

Уй .

Физико-географиялык темдектери

Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк келтейинде, Аба-Јыштыҥ ортозында, Бийик кырларга курчаткан, Сугулдыҥ сындарыныҥ эдегинде, Ӱймен ле Јӱзели деп суулардыҥ бириккенинде турат. Кырлары туй агашла бӱркелген. Тӱс јерлерде тегерик састар туштайт. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 624 метрге бийик.

Климады 
Климады орто-континентал. Јайы кыска да болзо, серӱӱн ле чыкту, кыш дезе узун, соок, јаан карлу, бийик кӱрттерлӱ. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,5 °С, эҥ изӱ кӱнде +36 °С, эҥ соок кӱнде −55 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, баштапкы ла калганчы соок тӱшкен кӱндер 05.06/08.09, соок јок кӱндердиҥ тоозы 94, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 836 мм, салкынныҥ тӱргени 1,3 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 10,3 (тӱргени 15 м/с тыҥ).

Аҥ-куштары 
Аба-јыштыҥ оок аҥдары: агас, суузар, киш, албаа, јоонмойын, койон, камду, јараа, кумдус, кӧрӱк, ӧркӧ, сарас, момон, сыгырган, тарбаган. Туйгактулары: марал, , булан, элик, аҥ, ак-кийик ле тооргы Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине кирген. Куштары тайгада јӱрет: агуна, аларткы, ӱкӱ, карачкай, јыдантык, каргаа, кедей куш, карчага, кӧктӧш, кускун, саҥыскан, кучыйак, кӱртӱк, чай, кызыл тӧш, кӱӱк, кӱӱле, мечиртке, ӧскӱс уул, сымда, талтар, таан, талеҥко. Сууларда чараган, бел, ӱч-кӧс, сӧлӧм, јылмай, чортон.

Ӧзӱмдери 
Тайга, кырлары туйук кара агашла туй ӧзӱп калган, мӧш, чиби, кайыҥ, јойгон, аспак агаштар ӧзӧт. Суујакалай тал, чиби, јодро, беле, толоно, каргана, чычыргана.

Тайганыҥ аш-тузы кижиге тузалу. Эрте јаста калба ла кӧжнӧ ӧзӱп, витаминдерле јеткилдейт. Јайыла мешке, јиилек: уй-кӧс, тожла, јерјиилек, койјиилек, торбос, карагат, кызылгат, тийиҥгат, тайа деп једим, кӱскиде дезе мӧштиҥ кузугы тынар-тындуларды азырап, кышка азык болот. Јӱзӱн эндемик ӧзӱмдер, эм ӧлӧҥдӧр: алтын тазыл, кызыл тазыл, јыдунак Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине кирген.

Јери ле јолдоры 
Јуртта 4 ором: Кырлу, Најылыктыҥ, Олјонныҥ, Тӧс.
Кара-Кӧкшиге јетире тегин гравий јол.

Тӱӱкизи 
Јурт 1866 јылда тӧзӧлгӧн. Волостьтордыҥ ады мында тургун јаткан јербойыныҥ улузыныҥ, тубалардыҥ сӧӧктӧриле адалган болгон — тиргеш, кергеш, јӱс, комдош, кӱзен. Кажы ла сӧӧкти јайзаҥдары башкаратан.
Бу јуртты алдында «Этап» дежетен. Нениҥ учун дезе, Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ ӧйинде бого пленге кирген немец јуучылдарды туйуктап, колонияда туткан. Агаш јыгар (лесоповал) иш этирткен. 1956 јылдыҥ кийнинде кӧп сабазы Германияга јанган, је бир канчазы арткан ла. Табынча, ӱзеге јуук немецтер тӧрӧлине јана берген.

Эл-јон

Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 356 кижи болгон, олордыҥ 74 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.

Окылу тил: орус, алтай.

Инфраструктуразы 
 баштамы школ;
 эмчилик;
 балдардыҥ туразы «Черемушки»;
 јурттыҥ клубы;
 магазин;
 пилорама.

Экономиказы 
Таҥынаҥ ээлемдер. Агаш белетеери. Туризм.

Кереестер

Археологиялык 
 Нырна. Јебрен јурт (1319).

Ар-бӱткендик 
 Таскыл туу, талайдыҥ кемјӱзинеҥ бийиги 1771 м;
 Тоҥбок суу (1317);
 Ӱйменниҥ гротторы, экӱ. (1333).

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Јарлу улузы

Ајарулар

Тайантылар 

Категория:Чоо аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле