1373
Michael  Scotus
Nūreddīn  el-Biṭrūcī’nin kitabının çevirisini kim yapmıştır?
Yine  hemen  hemen  aynı  dönemde  icat  edilmiş  olan  bir  başka  astronomik  araç,  Şerefeddīn  el-Muẓaffer  b.  Muḥammed  b.  el-Muẓaffer  eṭ-Ṭūsī  (ö.  606/1209’dan  sonra)  tarafından  yapılmış  çizgisel  usturlaptır.  Mucidine  nispetle  ʿAṣā  eṭ-Ṭūsī  (eṭ-Ṭūsī  Çubuğu)  olarak  adlandırılan  bu  alette,  düzlem-küresel  usturlaptaki  projeksiyon,  bir  çubuk  üzerindeki  düz  bir  çizgiye  taşınmaktadır  (Katalog  II,  s.  134  vd.).  Astronominin  teorik  alanında  6./12.  yüzyılda  Arap-İslam  dünyasının  Endülüs  bölgesinde  Ptoleme’nin  gökyüzü  hareketler  sistemine  karşı  bir  savaş  kendini  göstermektedir.  Bu  eleştirinin  temsilcileri  umumiyetle  filozoflardı;  Muḥammed  b.  Yaḥyā  İbn  Bācce  (ö.  533/1139),  Muḥammed  b.  ʿAbdulmelik  İbn  Ṭufeyl  (ö.  581/1185),  Muḥammed  b.  Aḥmed  İbn  Rüşd  (ö. 595/1198)  ve  İbn  Ṭufeyl’in  talebesi  Nūreddīn  el-Biṭrūcī  (ö.  600  civarında)  gibi.  Onlar,  gezegenlerin  yörüngedeki  hareketlerinin  tekdüze  oluşu  prensibinin  ayrık  merkezli  ve  ek  yörüngelik  (eksantriklik  ve  episikller)  varsayımı  vasıtasıyla  bozulduğuna  inanıp,  bunu  kendilerinin  düşündükleri  modellerle  düzeltmeye  çalıştılar.  Bu  yönde  Batı  astronomisine  büyük  ve  sürekli  etkiyi  bu  ekolün  son  temsilcisi  Nūreddīn  el-Biṭrūcī’nin  kitabı  yapmıştır.  Yayınlanmasından  çok  kısa  bir  süre  sonra  Michael  Scotus  (ö.  yaklaşık  235)  tarafından  yapılan  çeviri,  bu  eserin  İspanya  dışı  Avrupa’ya  da  ulaşmasını  sağladı.  İbn  Ṭufeyl  ve  İbn  Rüşd  gibi  el-Biṭrūcī  de  gezegen  kürelerinin  yeryüzü  orta  noktası  çevresinde  ortak  merkezli  bir  tarzda  dönmeleri  gerektiğini  ve  yine  tıpkı  İbn  Rüşd  gibi  gezegenlerin  helezoni  olarak  değişik  eksenlerle  hareket  ettiklerini  düşünüyordu  (Katalog  II,  12f).