81
Ptoleme tarafından
İstanbul Rasathanesi Aletler Kitabı'nda altıncı sırada söz edilen alet kim tarafından tasfir edilmiştir?
İstanbul Rasathanesi aletler kitabında altıncı sırada bahsedilen alet, daha önce Ptoleme tarafından betimlenen paralaks cetvelidir(Arapçası İki Delikli(zāt es - suḳbeteyn)). Müʾeyyededīn el - ʿUrḍī, Ptoleme’ nin tarifine göre yapılan bu cetveli üç yönden oldukça yetersiz saymıştır(bkz.H.Seemann Die Instrumente der Sternwarte zu Marâgha nach den Mitteilungen von al - ʿUrḍî, adı geçen yer ve tarih, s .104 - 107, özellikle s .106; Tekrarbasım: adı geçen yer ve tarih, s .170 - 173, özellikle s .172).İstanbul astronomları, Müʾeyyededīn el - ʿUrḍī’ nin bu çekincelerini dile getirmemişlerdir. Aletler kitabındaki tarifi maalesef çok kısadır. Söz edilmeyen pek çok ayrıntıyı okurun bildiği varsayılmıştır. Birbirine bağlı her iki cetvele 12 arşınlık, yaklaşık 6 metre, uzunluk verilerek, el - ʿUrḍī’ nin üç çekincesinden birisi kolaylıkla bertaraf edilmiştir. İstanbul Rasathanesi’ nde batı ve doğuya döndürülebilir cetvel, sadece meridyendeki Ay paralaksının ölçümüne değil, aynı zamanda bunun da ötesinde uzun bacaklarıyla gök cisimleri yüksekliğinin olabildiğince doğru ölçümüne yaramaktaydı.