963
141/2
el cezerininkupa saatinin ayarlanabildiği en uzun gün kaç saattir?
Diskin  bölümlemesini  E.  Wiedemann  el-Cezerī’nin  tarifine  göre  şu  şekilde  resmetmiştir: «Diskin  bölümlemesi  muhtemelen,  yukarıdaki  18  kısımla  (her  kısım  10  güne  karşılık  gelecek  şekilde)  ayrılmış  skala  için  olan  figürde  temsil  edildiği  gibiydi.  18  yayın  hepsi,  katibin  dolu  kupa-daki  başlangıç  konumuna  tekabül  eden  çizili  bir  yarıçapta  başlar.  Daha  sonra  buradan  hareketle  olabildiğince  sola  doğru  her  bir  yarıçapa  ulaşana  kadar  devam  eder.  Bu  yarıçap,  yazı  kamışının  yani  göstergenin  güneşin  ilgili  yaya  karşılık  gelen  gündeki  batış  konumuna  tekabül  eder,  elbette  saatin  güneşin  doğuşunda  harekete  geçirilmesi  koşuluyla.  En  uzun  güne  en  dıştaki  yay  tekabül  ettiği  için,  böylece  ortaya  doğru  sürekli  kısalan  konsantrik  yaylar  sistemi  elde  edilir.  Tarife  göre  kupanın  duvarı  her  saatteki  dönüşün  hemen  hemen  sabit  olacağı  şekilde  çekiçlendiğinden  ve  141/2 saatilik  en  uzun  güne  tekabül  eden  en  dış  yayın  360°  lik  bir  merkez  açıyı  kuşattığı  için,  en  iç  yay  91/2  saatlik  en  kısa  güne  tekabül  ederek,  sadece  236°  lik  bir  yayı  kuşatır.  Böylece  18  yayın  her  biri,  müteakip  bir  önceki  yaydan  yaklaşık  7,3°  daha  kısadır.  Her  bir  yay  daha  sonra  kendisi  için-de  12  eşit  kısma  bölümlenmiştir;  ayrıca  en  dıştaki de  141/2 kısma  bölümlenmiştir  (bu  son  bölümle-me  yukarıdaki  figürde  atlanmıştır,  buna  karşın  ilk  bölümleme  birkaç  yayda  tam  olarak  yapılmış,  diğer  yaylar  sadece  hâkkedilmiştir).  Her  bir  yay  –  yıl  360  günün    varsayılmasıyla  –  hem  kısalan  hem  de  uzayan  günlerde  10  güne  tekabül  etmiş-tir.  Bu  nedenle  her  bir  yaya,  ona  tekabül  eden  günler  için  iki  rakam  kaydedilmiştir.  Rakamlar,  yukarıda  temsil  edildiği  gibi,  herhalükarda  içeri  çizili  yarıçapın  her  iki  yanına  hâkkedilmiştir.  En  uzun  günde  rakamlarla  başlanılacak  olursa,  en  kısa  günde  sadece  bir  rakam–  yani  180  –  kayde-dilmeliydi;  buna  karşın  sayılarla  en  kısa  günden  başlanılacak  olursa  en  uzun  günde  bu  durum  geçerliydi.  Rakamların  bu  tarzda  kaydedilmesiyle  bu  sayıların  hepsi  devamlı  olarak  ilgili  yayın  aynı  yüzü  üzerinde  durması  gerçekleşiyordu.  Geceye,  devamlı  gündüz  yayında  yaklaşık  180  uzaklıkta  bulunan  bir  yay  tekabül  etmiştir.»