23
1658
Ḥāccī  Ḫalīfe hangi kitabına pusula resmi eklemiştir?
Ḥāccī  Ḫalīfe  (1609 - 1658)’nin  Cihānnümā isimli  Osmanlı  Türkçesi  kitabının  ilk  Müteferriḳa  baskısına  1145/1732  yılında  bir  pusula  resmi  (s.  65  ve  66  arasında  sağda)  eklenmiştir.  Bu  pusula  üzerinde  manyetik  iğne  artık  tel  yay  halinde  karton  diski  taşımamakta,  bunun  aksine  manye-tikleştirilmiş  gösterge  olarak  disk  üzerinde  bulunan  bir  pimin  üzerinde  dönmektedir.  Pusula  bu  haliyle  Hint  Okyanusu  deniz  bilimcisi  İbn  Mācid  tarafından  kendi  bulu-şu  olarak  tanımlanan  pusula  tipini  (bkz.  s.  65)  hatırlatmaktadır.Pusula  resmi  üzerindeki  notta,  1145/1732  yılında  mıknatıs  iğnesinin  kuzeyden  İstanbul’daki  sapmasının  11°30'  olduğu-nun  tespit  edildiğini  söylemektedir.Ḥāccī  Ḫalīfe  tarafından  tarif  edilen  ve  soldaki  resimde  temsil  edilen  diğer  pusula  iki  ödevi  gören  bir  alettir;  dikey  olarak  açıldığında  bir  yük-seklik  ölçüsü  göstergesi  oluşturarak  gök  cisim-lerinin  yükseklik  açılarını  ölçmeye  yarar.  Yatay  konumda  kapatıldığında  iki  cam  disk  arasına  monte  edilmiş  olan  bir  manyetik  iğne  pusula  ola-rak  kullanılabilir.