46
Muḥammed Ṭaraġay b. Şāhruḫ Uluğ Bey
Arap-İslam kültür çevresinin en ünlü rasathanelerinden birini kim kurmuştur?
Semerkant Rasathanesi, Timur’un torunlarından Muḥammed Ṭaraġay b. Şāhruḫ Uluğ Bey (796-853/1394-1449) tarafından kurulmuştur. Uluğ Bey bizzat astronom idi ve girişiminde kuşkusuz Merāġa Rasathanesi’ nden esinlenmişti. Binanın tam olarak ne zaman yapıldığı ve bitirildiği bilinmemektedir.ʿAbdurrezzāk[es - Semerqandī Maṭlaʿ - i Saʿdeyn ve - Mecmaʿ - i Baḥreyn adlı eserinde] 823 / 1420 yılı olaylarını anlatırken, bu yılda kurulan medrese, tekke bağlamında bir rasathanenin inşası hakkında bilgi vermektedir, ancak bundan, rasathanenin gerçekten bu binalarla aynı zamanda doğduğu sonucunu çıkarmak güçtür. Bu, Arap - İslam kültür çevresinin en ünlü rasathanelerinden birisi olmuş, fakat kalıntıları 20. yüzyılın ilk on yılına kadar meçhul kalmıştır.Rasathanenin bir bölümü, ilk olarak eski bir belgedeki işaretlere dayanarak rasathanenin yerini kesin olarak tespit etmiş olan devlet memuru Wjatkin’ in başkanlığında ortaya çıkarılmış ve Taşkent Rasathanesi’ nin tanınmış astronomu Ossipoff,ilk fakat oldukça kaba ölçümleri yerinde yürütebilmiştir.