396
1890
E.  Wiedemann hangi yılda Roger Bacon ve el-Ḫāzinī’nin düşüncelerinin benzerliğini fark etmiştir?
el-Ḫāzinī’nin,  bir  cismin  daha  ince  havada  ağırlık  kazandığını  ve  daha  yoğun  havada  veya  suda  ise  ağırlığının  azaldığını  bilmesi  hayli  ilginçtir.  Onun  şu  düşüncesi  de  oldukça  dikkate  değerdir:  «Sıvılar  bir  kapta,  eğer  bu  kap  yerin  merkezine  daha  yakın  ise  daha  büyük  bir  hacim,  eğer  daha  uzak  ise  daha  küçük  bir  hacim  kaplarlar.»  E.  Wiedemann  1890  yılında  Roger  Bacon’ın (13. yüzyıl) Opus  majus isimli  kitabında  aynı  düşünceyi  bulmuş  ve  her  iki  yazarın  delillerinin  birbirlerine  yakın  olduğunu  ve  Bacon’ın  argümantasyonunun  «Arab’ınkine  oranla  biraz  daha  çapraşık»  bulunduğunu  tespit  etmiştir.  el-Ḫāzinī’nin  Mīzān  el-Ḥikme’si  kelimenin  tam  anlamıyla  bir  fizik  kitabıdır  ve  bize  6./12.  yüzyılda  Arap-İslam  bilginlerinin  bildiği  birçok  fiziksel  yasaları  öğretmektedir.  Onun,  deneylerin  İbn  el-Heysem  ve  el-Bīrūnī’den  de  alışık  olduğumuz  yüksek  değerli  anlatımları  ve  deneyi  çalışma  sırasında  sistematik  olarak  kullanılacak  bir  elaman  diye  tanıması  göze  çarpıyor.