234
iki
Abdülhamîd bin Vâsi bin Türk hakkında kaç kayıt vardır?
Abdülhamîd bin Vâsi bin Türk () ya da tam adıyla Ebü'l-Fazl Abdülhamîd bin Vâsi' bin Türk el-Huttelî el-Hâsib, dokuzuncu yüzyılda yaşamış Türk asıllı Müslüman matematikçi. Öz geçmişi hakkında çok az bilgi bulunmaktadır. Onunla ilgili iki kayıt vardır, biri Farslı İbn el-Nedim ve diğeri İbn el-Kefti tarafından, fakat bilgiler aynı değildir. Ancak İbn el-Kefti onun adını Abd al-Hamid ibn Wase ibn Türk Jili olarak bahseder. Jili, Gilan anlamına gelir. D. Pingree'ye göre, o ottal (Amu Derya)'nın kuzeyinde ve Badan batısındadır) veya Gilan doğumludur. Ab Barza Fal b. Moammad b. Abd-al-amd b. Tork (ö.  Bağdat, 27 afar 298) (4 Kasım 910)'un onun torunu olduğu görünür.  Onuncu yüzyılda İbn el-Nedim, Abd-al-amd ile ilgili onun adının Abu'l-Fadl 'Abd al-Hamîd ibn Wâsi' ibn Turk al-Khuttalî (veya, al-Jîlî), soyadının Abû Muhammad olduğunu söyler ve iki eserini listeler: 1. Kitb al-Jme fil-esb ("Kapsamlı hesap kitabı") altı kitap halindedir; o kayıpdır, belki de, aşağıdaki dördüncü kitabın bir parçasıdır. 2. Kitb al-Momalt ("İşlemler kitabı") kayıptır. Bu başlıklı ve Kitb al-Mesa ("Ölçme kitabı") ile bir kitap daha İbn el-Nedm tarafından Ebu Barza'ya atfedilir.  İbn el-Kefti ise,  el-Fihrist, gibi birinci kitabı tekrarlar, ama ikinci kitap yerine, o aşağıdaki kitapları listeler: 3. Nawder al-esb wa aw al-add (Hesaplama ve Sayıların özellikleri çeşitleri kitabı), kayıpdır. 4. Kitb al-Jabr wal-moqbala (Katışık Denklemlerde Mantıki Zaruretler)  Aydın Sayılı'ya göre; Halife Al-Mamn zamanında Maveraünnehir'de doğan 9. yüzyılın ilk yarısında yaşayan ibn Türk (Abdülhamid İbni Vasi İbni Türk Ebu Fazl) ( ? - 847) Ceyl kentinden olduğu için el-Ceyli veya matematikçi anlamına gelen el-Hasip de denmektedir. Adından da anlaşıldığı gibi Türk oğlu olan bu bilim adamı sayılar teorisi ve cebir konularında çalışmalar yapmıştır. Yapıtları "Kitab-ül Cami fi'l hisap" (altı kitap halindedir),"Kitab'ül muamelat", "Kitab'ül Mesaha" (Ölçme işleri)'dır  Onun erken dokuzuncu yüzyılda Bağdat'ta yaşadığı ve çalıştığı ve matematik eserleri yayımladığı kesindir.  O cebir üzerine bir çalışma yazmış, "Katışık Denklemlerde Mantıki Zaruretler" olarak adlandırılan karesel (ikinci dereceden) denklemlerin çözümü üzerine sadece bir bölümü geriye kalabilmiştir.  Abdülhamid İbn Türk'ün, "Kitb al-jabr wa al-mukbala" başlıklı el yazması, Hârizmî'nin el-cebir (al-jabr)'ine çok benzer, aynı zamanda hatta belki ondan daha erken de yayımlanmış olabilir.