13
Quadrans maximus
Tycho Brahe'nin yaptığı kadranın ismi nedir?
Tycho Brahe, Quadrans maximus adlı kadranı kendisinin verdiği bilgiye göre, aletler kitabını(1602) yazmasından 26 yıl önce, yani 1576’ da Augsburg’ da yapmıştır. Bu aletin yarıçapı yaklaşık 6 metre idi.Kadran, alt tarafı düzgün kesilmiş olup ağır bir iskele üzerinde yatay olarak sağa sola döndürülebilecek şekilde meşe bir sütuna okuma düzeneği olmaksızın oturtulmuştur. Kadran açık havada kalmış ve birkaç yıl sonra kullanılamaz hale gelmişti. Gözlem için iki delik nişangâh kullanılmıştır(Tycho Brahe’ s Description of his Instruments, a.y., s .88 - 91; Johann A.Repsold: Zur Geschichte der astronomischen Meßwerkzeuge, a.y., s .21 - 22). Tycho Brahe’ nin bu aleti Taḳiyyeddīn el - Mıṣrī’ nin hemen hemen aynı zamanda inşa ettiği ahşap kadranla(İstanbul Rasathanesi Aletleri no V) büyük ölçüde benzerlik göstermektedir.Tycho Brahe’ nin İstanbul’ daki alet hakkında bilgi sahibi olmuş bulunması mümkündür. Bu aletin daha erken bir modelinin, mesela Merāġa Rasathanesi’ ndekinin(bkz.s .44), İslam dünyasında yaygın olması ve söz konusu iki alete de örnek teşkil etmesi mümkündür ve hatta bana göre daha muhtemeldir.