શરીરમાં એક એવી ગ્રંથી જે આપણી સાત પેઢીઓમાં આવેલા રોગોની નેગેટિવ રાખે છે | નવગુજરાત સમય
જન્મની થોડીવાર પહલા જ થાઇમસ ગ્લેન્ડ ટી-લિમ્ફોસાઇટ્સને તૈયાર કરે છે. અને જન્મ પછી તો તેમને પુષ્કળ પ્રમાણમાં બનાવવામાં આવે છે. પ્રેગ્નન્સીના અંતિમ દીવસોમાં પ્લેસેન્ટાની પરવાનગીથી ઘણાબધા એન્ટિબોડીઝ બાળકમાં જઈ શકે છે. જેનાથી બાળકમાં એ તમામ પ્રકારની રોગપ્રતિકાર શક્તિનો વિકાસ થાય છે જે રોગોનો માના શરીરે સફળતા પુર્વક સામનો કર્યો છે. મા તરફથી મળતા જેટલા જિન્સ કોડ હોય છે તે તમામને આગળ જવા દેવામાં આવે છે જે બાળકની થાઇમસ ગ્લેન્ડના મેમરી સેલ્સમાં જતા રહે છે.
Author, રિયાઝ સૈયદ
કુદરતે શરીર બનાવીને અદભૂત રચના કરી છે. ઉઠતાં બેસતાં તેની સ્તુતિ કરો તો પણ ઓછી પડે. શરીર રચનાના વિવિધ પાસાઓને સમાવેશ ના થાય. કોરોનાનો જમાનો ચાલી રહ્યો છે એટલે કુદરતે બક્ષેલ માત્ર રોગ પ્રતિકાર ક્ષમતાના પરિપ્રેક્ષ્યમાં તેની માત્ર એક જ રચનાનો આછોપાતળો ખયાલ મેળવવાનો પ્રયત્ન કરીએ.
એણે એક એવી ગ્રંથી બનાવી છે જે આપણી સમગ્ર ઇમ્યુનિટીનું ધ્યાન રાખે છે. શરીરના પોતાના સેલ્સ અને અન્ય સેલ્સ વચ્ચે ઘડીના છઠ્ઠા ભાગમાં પરખ કરી આપે છે. આ એ જ શક્તિશાળી ગ્રંથી છે જેના કારણે અંગોનું ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન ઘણીવાર ફેઇલ થઈ જાય છે. શરીરના અંગ સાથે કોઈ અંગ કે ટિશ્યુ જ્યારે લગાડવાનો પ્રયત્ન કરવામાં આવે છે ત્યારે તે તેને નકારી દે છે. દા.ત. અન્ય વ્યક્તિની કિડનીને લગાડવામાં આવે છે ત્યારે તેને નકારી દેવામાં આવે છે. જો પરાણે બેસાડી દેવામાં આવે તો તે કામ કરી શકતી નથી.
માના ગર્ભમાં બાળક હોય છે ત્યારે તેની છાતીમાં થાઇમસ નામની ગ્રંથિ હોય છે. બે ફેફસાંની વચ્ચે, શ્વાસનળીના આગળના ભાગમાં તે સ્થિત હોય છે. તે એન્ડોક્રાઇન ગ્લેન્ડ છે. તે બે હોર્મેન્સ બનાવે છે – થાયમોસિન અને થાયમિન. થાયમસ આપણી સમગ્ર રોગપ્રતિકારક શક્તિનું ધ્યાન રાખે છે. તે અલગ જ પ્રકારના સેલ્સ બનાવે છે – ટી-હેલ્પર, ટી-કિલર્સ, ટી-સપ્રેસર સેલ.
T-Helper – ઇન્ટર લ્યુકિન નંબર 2 (Interlukin No. 2) નામના સેલ બનાવે છે જે થાઇમસ સાથે મળીને LAK નામના કિલર સેલ બનાવે છે જે કેન્સરના સેલ્સનો પણ નાશ કરી શકે છે.
T-Supressor સેલ્સ જે આપણને ઓટો ઇમ્યુન ડીસીઝથી બચાવે છે અને એક છે ટી-મેમરી સેલ્સ જેમની પાસે આપણા પૂર્વજોએ જેટલા પણ રોગોનો સામનો કર્યો છે તે રોગો તથા તેમની વિરુદ્ધ લડી શકે તેવા એન્ટિબોડી બનાવવાની ફોર્મ્યુલાની નોંધ હોય છે. એટલે કે આપણા વડ દાદીમાથી લઈ આપણી મા અને આપણી મા થી લઈને આપણા જન્મ સુધી તેઓ જે જે રોગો સામે ઝઝૂમ્યા છે તે તમામ રોગો તથા તેમની વિરુદ્ધ કઈ રીતે લડવાનું છે તેનું જ્ઞાન આપણને જન્મ સાથે જ મળી જાય છે. કુદરતે એવું જડબેસલાક સર્જન કર્યું છે! માના ગર્ભમાં ટી-લિમ્ફોસાઇટ્સ (T-Lymphocytes) ની મેચ્યોરિટી થાઇમસ ગ્લેન્ડમાં જ થાય છે જ્ચારે બી-લિમ્ફોસાઇટ્સ (B-Lymphocytes) લિવરમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે મલ્ટિપલ સ્ક્લેરોસિસ નામનો રોગ મોટેભાગે ઓટોઇમ્યુન ડીસઓર્ડર છે. ઓટો ઇમ્યુન ડીસઓર્ડરમાં શરીર પોતાના સેલ્સને બહારથી પ્રવેશેલા સેલ્સ માની લે છે અને તેમને મારવા લાગે છે. આવા રોગોમાં દર્દીને સ્ટેરોઇડની દવાઓ આપવામાં આવે છે જેના ઘણા દુષ્પરિણામો આવતા હોય છે. જોકે થાઇમસની હાઇપરનેસ ઓછી કરવામાં એડ્રીનલ કોર્ટેક્સ ખૂબ જ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.
થાઇમસ ગ્લેન્ડ બાળકની ઇમ્યુનિટી બનાવે છે અને બાળકની લિમ્ફેટિક સિસ્ટમ તથા સફેદ રક્ત સેલ્સને તૈયાર કરે છે.
સ્પ્લીન, બોનમેરો, લીવર કે લિમ્ફ નોડ્સમાં અમુક ખાસ પ્રકારના સેલ્સ હોય છે જેને એન્ડોથિલિયલ સેલ્સ કહે છે. મોનોસાઇટ્સ પ્રવાહમાં હોય કે ટિશ્યુઝમાં, મેક્રોફેજમાં કે એન્ડથિલિય સેલ્સમાં (endothelial cells) હોય તે જે કોઈ કાર્ય કરે છે તેને રેટિક્યુલો-એન્ડોથિલિયલ સિસ્ટમ (Reticuloendothelial system) કહેવામાં આવે છે. તેમના કારણે જ બહારની કોઈપણ વસ્તુ છટકીને શરીરમાં પ્રવેશી શકતી નથી. ભલે તે ચામડીમાં હોય કે લિમ્ફ નોડ્સમાં, એફેરન્ટ કે ઇફેરેન્ટ નાડીઓ હોય, કે પછી ફેફસાંના એલ્વિયોલિમાં ડસ્ટ સેલ્સ, લિવરમાં કુફર સેલ્સ સ્પ્લિન કે બોનમેરો એમ કોઈપણ જગ્યાએથી બહારથી આવેલા કીટાણુ છટકીને જીવિત જઈ શકતા નથી. તેમને ચારે બાજુથી ઘેરીને ભૂક્કો બોલાવી દેવામાં આવે છે.
હા, આ જડબે સલાક વ્યવસ્થા સુપેરે ચાલે તે માટે સ્પ્લિન, લિવર, થાઇમસ ગ્લેન્ડ અને લિમ્ફ નોડ્સનું કામકાજ યોગ્ય રીતે ચાલવું જરૂરી છે.