દૂરથી ટિહૂ ટેહું ટહુંક સંભળાવે એય લાગે મને મારો છે
વસંત ઋતુ જોરમાં હોય ત્યારે મોર યાદ ના આવે એવું ના બને. આંબા, આંબલી ને ખાસ કરીને ચૈત્રમાં લીમડો વગેરે વૃક્ષને આવતાં નાનાં ફૂલ એટલે કે ફૂલમંજરીના ફાલની વાત નથી. એમ તો ઊધઈ માટે મોર શબ્દ વપરાય છે. મોર કરીને એક તંતુવાદ્ય છે. સોળ ગુરુ 'ને બત્રીશ લઘુ મળીને અડતાળીસ વર્ણ અને ચોસઠ માત્રાનો જે છંદ બને તે મોર. વહાણના કૂવાથંભની ઘડેલી ટોચ મોર તરીકે ઓળખાય છે. તલવારની ધાર વિનાની બાજુ એટલે મોર. મોર ઘોડાના માથાના એક શણગારનું નામ છે. નથ કે વાળી મોર નામે ઓળખાય છે. નીલમ રત્નની શોભા તથા પ્રકાશ મોર કહેવાય. બરડાના પડખાને મોર કહે. વળ લાગી જાય કે પેચ લડે એને મોર કહેવાય છે. સોનાનો સિક્કો એટલે મોર. મહોર કે મોહર. મુખમુદ્રા કે ચહેરાના દેખાવ માટે મોર શબ્દ વપરાય છે. મોર એટલે મારું, નરમ કે નમ્ર "ને અગાઉનું કે મોખરાનું એમ પણ અર્થ થાય. સૈન્યનો મોરચો. મોર અર્થાત્ સન્મુખ યા પાસે. અંગ્રેજીમાં મોર એટલે વધુ. વારુ આપણે તો આગળ વાત કરવી છે આપણા પક્ષી મોરની.
મોર સુંદર, રંગદાર "ને લાંબા પીંછાંવાળું એક મોટું પંખી છે. સંસ્કૃતમાં મોર એટલે ગલવ્રત, સર્પદ્ધિષ, મેઘાનંદિન, ભુજગારિ, ચિત્રપર્ક, શિખાધર, બહિર્ણ, શાપટિક, કજાર, સમરવિષ્કિર, શિખિન, મરૂક, શિખિ, દિપ્તાક્ષ, પ્રમાદિક, કુમારવાહિન, વૃષિન, સર્પરાતિ, અસિતગ્રીવ, મેઘસુદ, શિતિકંઠ, ભુજંગભોગિન, શિખાવલ, કલધ્વનિ, કૂકવાકુ, સ્થિરમદ, શ્યામકંઠ, મરૂક, દિપ્તાંગ, પ્રવેલાકિન, મેઘનાદાનુલાસી, કલાધર, કુંડલિન, અહિદિષ, નાગવારિક, રાજસારસ, શુક્લાંગ, ભુજંગભુજ, જીવથ. શુક્ર ગ્રહ સંગીત એવમ મનોરંજક રસ સાથે જોડાયેલ છે એટલે મોરને શુક્રાંગ કહે છે. કૃષ્ણને પ્રિય અર્જુન મોર માટેનો પર્યાયવાચી શબ્દ છે. મોર અર્થાત્ નર્તક કે નૃત્યપ્રિય. મયૂર. લાપી. કેકી, મોરલો. મોરલિયો. નીલાંજન, નીલકંઠ.
કહે છે કે એક સમયે મોર પક્ષી હિન્દ સિવાય દુનિયાના અન્ય કોઈ ભાગમાં ન હતું. એલેક્ઝાન્ડર અને તેના સૈનિકો હિન્દમાં આ પક્ષી જોઈ આશ્ચર્યચકિત થઈને લગભગ બસો મોર પોતાના દેશમાં લઈ ગયા હતા. એ પછી ઈરાન માર્ગે મોરની હિન્દુસ્તાનમાંથી નિકાસ થવા લાગી હતી. રોમન લોકો મોઘા દામે મોર ખરીદતા હતા. શક્ય છે એ પહેલાં ભારતમાં ભણવા આવેલા કોઈ પાછા પોતાના ઘરે એથેન્સમાં મોર લઈને ગયા હોય. આજે પણ વનપક્ષી તરીકે મોર ભારતીય ઉપખંડમાં જોવામાં આવે છે. આજે કેનેડાના દૂરના અત્યંત ઠંડા પ્રદેશમાં મોર મળી શકે છે. મેક્સિકો કે ઓસ્ટ્રેલિયાના ગરમાગરમ ભાગમાં દેખાઈ શકે છે. બ્રાઝિલ, પોર્ટુગલ કે મોરેશિયસમાં આપણો લાડલો મોર પહોંચી ગયો છે. આજે પિકોક પ્રકારના કોકટેલ, ટોનિક'ને સોસ આજે વિદેશી બજારમાં હોય છે. પિકોક બ્રાન્ડના ઉત્પાદન હોય એ અલગ.
અંગ્રેજી ભાષામાં પિકોક શબ્દ ૧૩૦૦થી આવ્યો છે ને કેટલાય સ્પેલિંગ બદલાયા બાદ હાલમાં જે ચાલુ છે તે સ્પેલિંગ ફાઇનલ ગણાય છે. ઢેલ માટેનો શબ્દ પિફોલ ૧૪૦૦થી. મોરનું જીવન ઉત્ક્રાંતિના વિષય માટે પિતામહ ગણાતાં ચાર્લ્સ ડાર્વિનને ગૂંચવી કાઢે છે. ડાર્વિનને સમજાતું જ નથી કે મોરનું શરીર તેમ જ અમુક જીવન આવું કેમ છે "ને મોર કેવી રીતે ઉત્ક્રાંતિની હરીફાઈમાં ટક્યો ને આગળ વધ્યો. મોર ભારતનું રાષ્ટ્રીય પક્ષી છે. મોર માટેનું આંતરરાષ્ટ્રીય વૈજ્ઞાનિક નામ છેક ૧૭૫૮માં આપવામાં આવ્યું. ભારતમાં મનુષ્ય 'ને ઈશ્વરના અવતાર સાથે મોરને હજારો વર્ષ ઉપરાંતથી સંબંધ છે. મોરને ધર્મ, સંસ્કૃતિ ને અધ્યાત્મ સાથે જે સંબંધ છે તેની ખાસ વાતો ફરી ક્યારેક અહીં આપણે માણીશું. બાકી ભારતનાં ગામડાં સાથે જીવંત સંપર્કમાં રહેનાર ભારતીય જાણે જ છે કે મોર આપણી સાથે પ્રત્યક્ષ સંકળાયેલો જીવ છે. ભલે વર્ષો ગુલામ રહેલા કળિયુગના ભારતીયને સિંહનું જેટલું ઘેલું છે એટલો એને મોર પ્રત્યે લગાવ નથી.