સત્ય જ પરમેશ્વરનું સ્વરૂપ છે, 'પ્રેમધર્મ' એ જ આપણો સાચો ધર્મ છે
- ધર્મના નામે વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ યુદ્ધો ખેલાઈ ચૂક્યાં છે
પ્યાર હૈ અમૃત કલશ, અંબર તલે,
પ્યાર બાંટા જાય ઉતના બાંટિયે
પ્રેમને ઈશ્વરનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. અહીં તેની તુલના અમૃત કલશની સાથે કરવામાં આવી છે. આ પ્રેમનો અમૃત કલશ એવો છે કે જે વાપરવાથી વધતો હોય છે. આ પ્રેમધર્મ એ વિશ્વનો સર્વશ્રેષ્ઠ ધર્મ બની શકવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. પ્રેમને કોઈ દેશ-કાળના સીમાડા નડતા નથી. પૃથ્વી પરનું સર્વશ્રેષ્ઠ સર્જન એટલે મનુષ્ય. એમ કહેવાય છે કે માણસનું સર્જન કર્યા પછી ભગવાને પણ હાથ ધોઈ નાખ્યા. અને આજે પરિસ્થિતિ એવી આવીને ઊભી રહી ગઈ છે કે પ્રભુ તારા 'બનાવ્યા' આજે તને 'બનાવે' છે. ભગવાનને પણ આપણે લાંચ આપતાં થઈ ગયા છીએ. જો મારું અમુક કામ થઈ જશે, તો હું તને અમુક વસ્તુ કે રકમ ભેટમાં ચઢાવીશ. કેવી કેવી સોદાબાજી કરતાં આપણે થઈ ગયા છીએ. લાંચ-રુશ્વત અને કિકબેક કટકીનો આ જમાનો છે. આપણે એમાંથી ભગવાનને પણ બાકાત રાખ્યો નથી. સૌથી મજાની વાત તો એ છે કે આપણે એ પોકળ સચ્ચાઈને સાબિત કરવા માટે 'બાય ગોડ' કહીને ભગવાનના નામના સોગંદ પણ લેતા હોઈએ છીએ.
આ રીતે પ્રભુ સાથેના સંબંધને પણ આપણે અભડાવી મૂક્યો છે. આજે ઇમિટેશનની બોલબાલા છે. નકલી વસ્તુ અસલ કરતાં પણ વધુ સુંદર સ્વાંગ ધારણ કરીને પેશ થતી હોય છે. આજે આપણાં ધર્મની દશા જુઓ! ધર્મનું મૂળભૂત તત્ત્વ જ એમાંથી ચાલ્યું ગયું હોય એમ લાગે છે. કહેવાતા ધર્મના નામે આજે શું શું ચાલી રહ્યું છે, એ કહેવાની કોઈ આવશ્યકતા નથી. ધર્મની આટલી હદે દુર્દશા તો ક્યારેય થઈ નહોતી! ધર્મને આજે આપણે એક હથિયાર બનાવી દીધું છે. એમ કહેવાય છે કે ધર્મના નામે વિશ્વમાં સૌથી વધુ યુદ્ધો ખેલાયા છે અને સૌથી વધુ લોહી પણ રેડાયું છે.
- ખોટું કરીશું તો સંસારમાં છૂટી શકીશું, પણ કુદરત પાસેથી નહીં
આવા કહેવાતા ધર્મને આપણે શું કરીશું? આ રીતે સાચા ધર્મનું અવમૂલ્યન કરી આપણે તેને સગવડિયો ધર્મ બનાવી લીધો છે. કોર્ટમાં ગીતા, બાઈબલ કે કુરાન ઉપર હાથ મૂકી ખોટા સોગંદ લેતાં પણ આપણે શરમાતા નથી. એ રીતે કોર્ટમાંથી કદાચ છૂટી પણ જઈ શકાશે, પરંતુ કુદરતના નિયમમાંથી છટકી શકાશે નહીં.
વાસ્તવમાં, સત્ય એ જૂઠાણાં કરતાં તો ખૂબ જ સરળ હોય છે કારણ કે સાચું બોલનારને નાની-મોટી હજારો જૂઠી વાતો યાદ રાખવી પડતી નથી અને ખોટાં બહાના પણ બનાવવા પડતા નથી. સત્ય અને પ્રેમની કોઈ ગજબની તાકાત હોય છે. ગાંધીજીએ એટલા માટે તો સત્યને જ પરમેશ્વરનું રૂપ માની સ્વીકાર્યું હતું. જેને આપણે પ્રેમ દ્વારા પામી શકીએ તેમ છીએ.
આ 'પ્રેમધર્મ' એ જ આપણો સાચો ધર્મ છે. વિશ્વ ધર્મ બની શકવાની ક્ષમતા એનામાં રહેલી છે. સ્વામી વિવેકાનંદે ખૂબ સરસ મજાની વાત કરતાં કહ્યું છે કે, 'ઈશ્વરમાં માને તે આસ્તિક અને ન માને તે નાસ્તિક એ ખ્યાલ અધૂરો છે. વાસ્તવમાં જે માણસ પોતાનામાં ન માને, પોતાની જાતમાં શ્રદ્ધા ન ધરાવે તે નાસ્તિક છે.' આ રીતે જોઈએ તો આસ્તિકતા આત્મશ્રદ્ધાથી ઈશ્વર શ્રદ્ધા સુધીની યાત્રા છે. મનુષ્ય યત્ન અને ઈશ્વરકૃપા એ જીવનનું સોનેરી સૂત્ર છે. આપણો અથાક પુરુષાર્થ એ જ પ્રારબ્ધ બનીને આપણી સામે આવીને ઊભું રહી જતું હોય છે અને ઈશ્વર કૃપા રૂપે એનાં અમીછાંટણાં થતાં હોય છે.
ધારો કે એક સરસ મજાનું ખેતર આપણને ખેડવા માટે આપવામાં આવ્યું છે. એને આપણે ખૂબ સારી રીતે ખેડી કરીને બીજ પણ વાવી દીધા હોય પરંતુ જો વરસાદ જ ન પડે તો? જ્યારે એનાથી વિરુદ્ધની પરિસ્થિતિમાં વરસાદ ખૂબ સારો પડ્યો હોય પરંતુ જો ખેતર જ સારી રીતે ખેડ્યું ન હોય અને બીજ વાવ્યાં ન હોય તો? આ રીતે પ્રારબ્ધ અને પરિશ્રમ બંનેની એક સમાન રીતે સરખી આવશ્યકતા છે.