શબ્દ સુઝાવ | દૃષ્ટિકોણ
હકારાત્મક માન્યતાઓ અને નકારાત્મક માન્યતાઓ →
13 Responses to શબ્દ સુઝાવ
25/05/2012 પર 7:44 એ એમ (am)
શ્રી.ધવલભાઈ. આપે આખી વાત સ_રસ (જો કે સરળ નહિ !!) રીતે સમજાવી. એક પ્રસ્તાવ મેલું, આપે Poll ભલે મેલ્યો પરંતુ શબ્દનો નિર્ણય "બહુમતી" કરતાં "યોગ્યતા"ને ધોરણે કરવો ઠીક રહેશે એ ધ્યાને રાખવું. માત્ર બહુમતી જ આવશ્યક હોય તો તો સ્રોત પર પણ તરફેણ/વિરુદ્ધના મત આપણે કરી શકત. બ્લોગજગત મધ્યે ભાષાના વિદ્વાનજનોનો તોટો નથી, આશા છે આપને (આપણને !) કોઈ "યોગ્યત્તમ" શબ્દ સુઝાડશે જ. આભાર.
25/05/2012 પર 8:12 એ એમ (am)
વિદ્યમાન અશોકભાઈ, ચોક્કસપણે બહુમતી નહિ પણ યોગ્યતા અને શબ્દની સાર્થકતાને આધારે જ આપણે આખરી નિર્ણય લઈશું. મતદાન તો ફક્ત બધું એક સ્થળે સહેલાઈથી સંકેલી રાખવા માટે થઈને જ ગોઠવ્યું છે. અને સાચી વાત છે, સરળ રજૂઆત તો નથી જ કરી શક્યો, તમે કહો છો, પણ મને તો સ_રસ થઇ છે એની પણ ખાતરી નથી. બ્લોગજગતના વિદ્વાનોના શરણે ગચ્છામિ, પણ તે વિદ્વાનો ઉવાચે અને જ્ઞાનબોધ કરે તે અપેક્ષાએ ચાતક દ્રષ્ટીએ રાહ જોઉં છું.
26/05/2012 પર 12:57 એ એમ (am)
તમારા કાશીલક્ષી સંઘને જરુર છે બે બાબતી શબ્દની –
૧) 'લખનારા'ઓ,
૨) એમને માટેની એક એવી "જગ્યા" જ્યાં સૌ સાથે મળીને લખવાનું કામ કરવાના છે.
આ બે વસ્તુને ધ્યાનમાં રાખો તો મોટાભાગના શબ્દો તમારી યાદીમાંથી નીકળી જાય છે. તેથી સ્ક્રીપ્ટસર્જનસ્થાન એવો અર્થ બતાવતા શબ્દો જ શોધવા જોઈએ. શબ્દો નવા બને તો વાંધો નહીં.
ભદ્રંભદ્રીય શબ્દ તો મળે જ છે: "લેખસર્જનસ્થલ" !! "લેખનકક્ષ" પણ ચાલે. આ બન્ને શબ્દો નવા શબ્દની પસંદગીનો ક્રાઈટેરીયા નક્કી કરે છે. હવે તેના પર આઘાપાછા થતા રહીએ તો શબ્દ મળી રહેશે.
હુંય શોધીશ. સારા શબ્દ માટે સમય આપવો તે વાજબી વાત છે. શુભેચ્છાઓ !
26/05/2012 પર 8:05 એ એમ (am)
આભાર જુગલકિશોરભાઈ. મને લેખનખંડ સુઝ્યું પણ લેખનકક્ષ નહોતું સુઝ્યું. મરા એક વડીલ ગુજરાતી સાહિત્યકાર મિત્રએ પણ લેખનકક્ષ શબ્દ સૂચવ્યો છે. તમ સુજ્ઞજનોના દિશા સૂચન આ શ્વાનસંઘ જરૂર કાશી પહોંચીને રહેશે.
આમ તો અશોકભાઈએ લખ્યું છે તે પરથી અંદાજ આવી ગયો જ હશે કે આ બધી ચર્ચા ક્યાં થઈ હતી. તો હવે ચોખવટ કરી જ લઉં કે આ બધું વિકિસ્રોતનાં પરિપ્રેક્ષ્યમાં ચર્ચાઈ રહ્યું હતું. પહેલો ફકરો જે મેં લખ્યો છે તે મૂળ આ એક વાક્ય પણ ધરાવતો હતો. "……લખવાની સુવિધા માટેનું સ્થળ. આપણે વિકિસ્રોતને એક પુસ્તકાલયની નજરથી જોઈએ છીએ. જેમ વિકિપીડિયામાં યોગદાનકર્તાઓને વિકિપીડિયન્સ કહીએ છીએ તેમ અહિં સક્રિય હોય એવા સભ્યોને વિકિ લાયબ્રેરિયન્સ કહેવામાં આવે છે. જો આ પુસ્તકાલય હોય તો, પુસ્તકાલયમાં એવો કોઈ અલાયદો ઓરડો….." અને કેમકે વિકિસ્રોતમાં આમ જોવા જઈએ તો સઘળી જગ્યાએ લેખનકાર્ય થતું જ હોય છે, કેમકે જે તે નામ હેઠળ વિવિધ સાહિત્યિક રચનાઓ લખાતી હોય છે. આ એવા સ્થળ માટે નામ શોધી રહ્યા હતા, જે કેન્દ્રિય રીતે ચર્ચાઓ કરવાનું સ્થાન છે. માટે સભાખંડ અને ચર્ચાખંડ એવા નામો પણ મગજમાં આવતાં હતાં.
28/05/2012 પર 3:17 એ એમ (am)
મઠ હસ્તપ્રતાલય =Scriptorium
05/06/2012 પર 1:06 પી એમ(pm)
સમગ્ર ચર્ચાને વાંચ્યા બાદ બે બાબતો આગળ પડતી નજરે જણાય છેઃ
**વિકિસ્ત્રોત એ મુક્ત સામગ્રીનું સંગ્રહાલય છે – જેમાં મુખ્યત્વે પ્રકાશાનાધિકારથી રક્ષિત ન હોય તેવી સામગ્રી હશે તેમ જણાય છે.[મારી માન્યતામાં કોઇ ત્રુટી હોય તો જરૂરથી જણાવશો. વિકિસ્રોતની શક્તિ અને વ્યાપનો આધાર આ માન્યતાની વ્યાખ્યાપર આધારીત છે, તેવું મારૂં માનવું છે.]
** ચાલો માની લઇએ કે વિકિસ્ત્રોત સંગ્રહાલય છે, જ્યાં સંગ્રહમાટેની વસ્તુ સામગ્રીને પુનઃગઠીત કરવાની છે. તે અંગે ચર્ચાઓ પણ ત્યાં થશે. સામગ્રીને સંગ્રહને અનુરૂપ કરવા માટે [કદાચ] સહુથી હાથવગી રીતે મૂળ સામગ્રીને ફરીથી લખીને યથા યોગ્ય સંગ્રહસ્થાને મૂકવાની જણાય છે.
આમ આ જગ્યાએ શું સંગ્રહ કરવું અને તે સંગ્રહ કરવામાટેના ઉપાયો [લેખન!]ની કાર્યશાળા બની રહેશે તેવું જણાય છે.
આમ આ સ્થળ એક મંચની ભૂમિકા ભજવશે તેમ પણ જણાય છે.
આ બધી બાબતોને ધ્યાનમાં લઇએ તો સંગ્રહ માટે લેખન કે ચર્ચાનો મચ સમજી શકાય તેવું નામકરણ કરવું જોઇએ.
05/06/2012 પર 3:42 પી એમ(pm)
મેં આ બાબતે મારા કેટલાક મિત્રોના પ્રતિભાવો મંગાવ્યા હતા, તે પૈકી ભાઇશ્રી દીપક ધોળકીયા ના વિચારોઃ
"સારી ચર્ચા છે. આમ તો સંસ્કૃતના જે શબ્દો આપણી ભાષામાં જે અર્થમાં વપરાતા હોય તે જ અર્થમાં એનો વિસ્તાર કરીને નવો શબ્દ બનાવવો જોઈએ. બીજી ભાષામાં એનો અર્થ જુદો પણ હોય, પરMtu મુખ્યત્વે એનો પ્રયોગ આપણી ભાષા માટે થતો હોય છે એટલે અભ્યાસનો અર્થ હિન્દીમાં પ્રૅક્ટિસ હોવા છતાં આપણે એનો ઉપયોગ અધ્યયન તરીકે કરીએ છીએ એટલે અભ્યાસ ચાલે. ગીતામાં અભ્યાસનો અર્થ પ્રૅક્ટિસ છે. એ જ રીતે કન્નડમાં સંપ્રદાયનો અર્થ ટ્રેડિશન છે.
મને લાગે છે કે અભ્યાસિકા શબ્દ સારો હોવા છતાં એ અભ્યાસકનું સ્ત્રીલિંગ બની રહે એ શક્ય છે, જો કે આપણે અભ્યાસક શબ્દ વાપરતા નથી. તે ઉપરામ્ત એનો અર્થ અબ્યાસનું સાધન એવો પણ થાય. અખાડામાં જેમ સાધનો હોય તેમ.
આપણા મહાન ચિંતક અને કવિ શ્રી ઉમાશંકર જોષીએ વર્ષો પહેલાં કહ્યું હતું "ચાલો, ગ્રંથોનાં મયખાનાં ખોલીએ." આમ એમણે મયખાના ઉર્દુ (મૂળ ફારસી)નો શબ્દ લીધો અને એને પુસ્તકો સાથે જોડીને નવો અર્થ આપ્યો.
scriptorium પણ સ્ટેડિયમ, ઑડિટોરિયમ. પ્લૅનેટેરિયમ. ઍક્વૅરિયમ વગેરે જેમ બનાવેલો લેટિન શબ્દ છે.
આપણે એને કલમઘર કહી શકીએ. કારણ કે ત્યાં મૂળ કામ તો કલમનું છે. કલમશાળા પણ છે. આમ તો શાળા એટલે મોટી ખુલ્લી જગ્યા. જેમ કે વ્યાયામ શાળા. અશ્વશાળા, ગજશાળા. પણ હવે એ સ્કૂલના અર્થમાં જ મુખ્યત્વે વપરાય છે. અને સ્ક્રિપ્ટોરિયમની લંબાઇ પહોળાઈ કઈં બહુ મોટી ન હોય. એટલે કલમઘર શબ્દ મને વધારે યોગ્ય લાગે છે, જેમ ઘરની અંદર જ પૂજાઘર પણ હોય જ છે.
શબ્દની પસંદગી વખતે પુસ્તકો ન ખોલવાં/ખોળવાં જોઇએ. કારણ કે એમાંથી મળતો શબ્દ મરી પરવાર્યો હોય એવું બને. પણ લોકો સહેલાઇથી સમજી જાય એવો શબ્દ લોકોમાં વપરાતી ભાષામાંથી બનાવવો જોઈએ. આરીતે પણ મને કલમઘર શબ્દ વધારે સહેલો લાગે છે, વળી એ મૂળ અર્થને વધારે સારી રીતે વ્યક્ત કરે છે."
29/12/2013 પર 2:49 એ એમ (am)
વિધ્યાપીઠ જે લેખન વાંચન નું કેંદ્ર હોય છે તો તેના પર થી 'પિઠીકાખંડ' શબ્દ કેવો રહે?
29/12/2013 પર 10:37 એ એમ (am)
સારો શબ્દ છે, ધ્યાનમાં રાખીશું.
29/12/2013 પર 4:32 પી એમ(pm)
'વિકિજન' તરીકે આ રેફરન્સ આપ્યો હોય તો ઠીક રહેત!
યુનિ, લાયબ્રેરીઓમાં બેસીને વાંચવા લખવા ટેબલ ખુરશી હોય છે; પણ આવો કોઈ અલાયદો ખંડ ભાળ્યો નથી
આથી આવા શબ્દની જરૂર જ શી ? !
मूलो नास्ति कुतः शाखा ।
29/12/2013 પર 11:31 પી એમ(pm)
મા. સુરેશભાઈ, મેં શરૂઆતમાં જ કહ્યું છે કે સ્ક્રિપ્ટોરિયમ એવી કોઈ વસ્તુ આપણે ત્યાં હોતી નથી. મોનેસ્ટરીઝમાં લખવા માટેનો એક ખંડ હોય છે જેને સ્ક્રિપ્ટોરિયમ કહે છે. અને એ જ કન્સેપ્ટ વિકિસ્રોતમાં એડપ્ટ કર્યો છે, કે જ્યાં મહદંશે વાંચનસામગ્રી ઉપલબ્ધ હોય છે, ત્યાં ક્યારેક લખાણ/ચર્ચા કરવાના ઉદ્દેશ્યથી લોકો ભેગા થાય (વર્ચ્યુઅલી) અને તે સ્થળને કોઈક નામ આપવાનું હતું. જો કે જે ઉદ્દેશથી આ પોસ્ટ લખી હતી તે ક્યારનોય સરી ગયો છે અને ગુજરાતી વિકિસ્રોતમાં આવા ખંડનું નામ અમે સભાખંડ (http://gu.wikisource.org/wiki/વિકિસ્રોત:સભાખંડ) રાખ્યું છે.