પ્રશ્નો અને ઉત્તર | સીટીઝન કોર્નર | રાહત કમિશનરની કચેરી
કુદરતી આપત્તિઓ કોને કહેવાય ?
કુદરતી આપત્તિઓમાં (૧) ભારે વરસાદ પૂર (૨) વાદળ ફાટવું (૩) વાવાઝોડું (૪) દુષ્કાળ (૫) ભુકંપ, સુનામી (૬) જમીન ધસી પડવી (૭) હિમપ્રપાત (૮) કરાની વ્રુષ્ટિ (૯) ઠાર અને શીત લહેર (૧૦) જીવાતનું આક્રમણ (૧૦) આગ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. કુદરતી આપત્તિઓમાં માનવ મૃત્યું થાય તો રૂ. ૪,૦૦,૦૦૦/- ની સહાય મળે છે.
વરસાદનું માપ કઇ રીતે અને કયા સાધન દ્રારા લેવામાં આવે છે ?
વરસાદનું માપ – વરસાદ માપક યંત્ર ( રેઇન ગેજ મશીન ) દ્રારા લેવામાં આવે છે.
વરસાદ માપક યંત્ર કયાં કયાં મુકવામાં આવે છે ?
વરસાદ માપક યંત્ર તાલુકા મામલતદાર કચેરી અને તાલુકા પંચાયત કચેરી એટલે કે તાલુકા મથકે મુકવામાં આવે છે.
ભૂકંપ / ધરતીકંપની તિવ્રતા / માપ કયા સાધનથી જાણી શકાય છે.
ભૂકંપ – ધરતીકંપની તિવ્રતા / માપ – સિસ્મોગ્રાફ મશીનથી જાણી શકાય છે.
આકસ્મિક રીતે આગ કે બીજી દુર્ઘટના બને તો પ્રથમ કોને જાણ કરવી ?
આકસ્મિક રીતે આગ કે બીજી દુર્ઘટના બને તો તાલુકા પંચાયત કચેરીના કંટ્રોલરૂમ કે સંબંધિત તાલુકાની મામલતદાર કચેરી ને જાણ કરવી.
મારા વૃધ્ધ ૯૦ વર્ષના બીમાર દાદા વધારે ઠંડી પડતાં હ્રદય બંધ થતાં ગુજરી ગયેલ છે તો તેમને સરકારી સહાય મળી શકે કે કેમ ? અને મળે તો કેટલી ?
આકસ્મિક સહાય આપવાની કોઇ જોગવાઇ નથી.
અમારા ગામનો એક તરવૈયો ચોમાસા દરમ્યાન માણસો ને નદી ડુબતા બચાવવા જતાં પોતે ડુબી જતાં મૃત્યું પામ્યો છે તો તેને મૃત્યુ સહાય સરકારશ્રી દ્રારા મળે કે કેમ ?
તરવૈયાના વારસદારને સરકારશ્રીના નીતિ નિયમો મુજબ મૃત્યું સરકારી સહાય રૂ. ૪,૦૦,૦૦૦/- મળી શકે છે. મહેસુલ વિભાગના તા. ૨૭/૦૪/૨૦૧૫ ના ઠરાવ ક્રમાંક: સીએલએસ/ ૧૦૨૦૧૨/૨૫૩/સ.૩
મારા એક સબંધી નદીમાં તણાઇ જતાં મૃત્યું પામ્યાંના સમાચાર મળ્યા છે પરંતુ તેમની લાશ કે અન્ય કોઇ વસતુઓ મળેલ નથી તો તેમના વારસદારને સરકારી સહાય મળે કે કેમ ?
આ કિસ્સામાં પ્રથમ ર્દષ્ટિએ કોઇ સરકારી સહાય મળી શકશે નહી.પરંતુ આવા કિસ્સામાં જિલ્લાકક્ષાની સમિતિ દ્રારા ગુણ / દોષ આધારે નિર્ણય લેવામાં આવે છે. મહેસુલ વિભાગના તા. ૨૭/૦૪/૨૦૧૫ ના ઠરાવ ક્રમાંક: સીએલએસ/ ૧૦૨૦૧૨/૨૫૩/સ.૩
અમારા એક સંબંધી દારૂનો નશો કરી નદી પાર કરવા જતાં નદીના ભારે પ્રવાહમાં તણાઇ જતાં મૃત્યું પામ્યા છે તો તેમને સરકારી સહાય મળે કે કેમ ?
આ કિસ્સામાં સરકારી સહાય મળી શકશે નહિ. કારણ કે નશો કરેલ વ્યક્તિ પોતાની બેદરકારીથી મૃત્યું પામતાં સહાય મળે નહિ. મહેસુલ વિભાગના તા. ૨૭/૦૪/૨૦૧૫ ના ઠરાવ ક્રમાંક: સીએલએસ/ ૧૦૨૦૧૨/૨૫૩/સ.૩
ચોમાસા દરમ્યાન ભારે વરસાદના કારણે એક ગામમાં એક કુટુંબના તમામ સભ્યો પર મકાન પડી જતાં તમામ વ્યક્તિઓ મૃત્યું પામેલ છે તો સરકારી સહાય કેવી રીતે અને કોને મળી શકે ?
આ કિસ્સામાંસ્થાનિક ગામના તલાટી / મંત્રી દ્રારા જરૂરી સાધનિક કાગળો ભેગા કરી. તાલુકા કક્ષાએ મોકલી આપતાં કાયદેસરનાં વારસદારને સહાય મળી શકે.
નદીના ભારે પુરથી એક ગામમાં ૧૦ વ્યક્તિઓ પાકા મકાનના ધાબા પર ફસાયેલા છે તો તેમના બચાવ માટે શું કાર્યવાહી થઇ શકે ?
આ કિસ્સામાં બચાવ કામગીરી માટે જિલ્લા ( ડી.ઇ.ઓ.સી ) પુર કંટ્રોલ રૂમમાં ટોલ ફી ટે.નં ૧૦૭૭ પર સંપર્ક કરી જરૂરી મદદ મેળવી શકાશે.
તાલુકા મામલતદાર / T.D.O તથા જિલ્લા ના કંટ્રોલ રૂમ (D.E.O.C) નો સંપર્ક કરવો જોઇએ અથવા S.E.O.C નો ૧૦૭૦ ટોલ ફ્રી નંબર પર સંપર્ક કરી જરૂરી મદદ મેળવી શકાશે.
એસ.ઇ.ઓ.સી અને ડી. ઇ.ઓ.સી એટલે શું ?
એસ.ઇ.ઓ.સી એટલે સ્ટેટ ઇમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટર ( રાજ્ય આપત્તિકાલીન વ્યવસ્થા કેન્દ્ર ) જે રાજ્ય કક્ષાનું આપત્તિ મોનીટરીંગ કેન્દ્ર છે, જે ગાંધીનગર ખાતે કાર્યરત છે. ડી.ઇ.ઓ.સી એટલે ડીસ્ટ્રીક્ટ ઇમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટર ( જિલ્લા આપત્તિકાલીન વ્યવસ્થા કેન્દ્ર ) જે જિલ્લાકક્ષાએ કલેક્ટર કચેરી ખાતે કાર્યરત છે.
કુદરતી આપત્તિમાં માનવ મૃત્યુ થાય તો કેટલી સહાય મળે ?
કુદરતી આપત્તિમાં માનવ મૃત્યુ થાય તો મહેસુલ વિભાગના તા. ૨૭/૦૪/૨૦૧૫ ના ઠરાવ ક્રમાંક: સીએલએસ/ ૧૦૨૦૧૨/૨૫૩/સ.૩મુજબ રૂ. ૪,૦૦,૦૦૦/- ની સહાય મળે છે.
સક્ષમ અધિકારી દ્રારા મૃત્યુ કુદરતી આફતને કારણે થયું છે તેવું પ્રમાણપત્ર મેળવવાનું રહેશે.
કુદરતી આપત્તિની સીધી અસરના કારણે મૃત્યુ થયેલ છે તે બાબતની તપાસ અને ખાતરી મહેસુલ તથા પોલીસ તંત્રએ કરવાની રહેશે.
એફ.આઇ.આર ( પોલીસ ફરીયાદ ) નોધાવવાની રહેશે
પોસ્‍ટ મોર્ટમ રીપોર્ટ રેકર્ડ પર લેવાનો રહેશે.
મૃત્યુના સજોગોનું રેકર્ડ બનાવવાનુ રહેશે. તથા કુદરતી આપત્તિની સીધી અસરને કારણે મૃત્યુ થયેલ છે તે બાબતેનું પ્રમાણપત્ર રેકર્ડ પર રાખવાનું રહેશે
કોઇ વિશિષ્ટ સંજોગોમાં પોલીસ ફરયાદ થયેલ ન હોય અથવા પોસ્ટ મોર્ટમ થયેલ ન હોય તો તેવા કેસો સંજોગો / પરિસ્‍થિતિને ધ્યાનમાં લઇ વર્ગ -૧ના જિલ્લાકક્ષાના અધિકારી મારફતે ઉપલબ્ધ રેકર્ડની ચકાસણી કરાવી આ મૃત્યુ કુદરતી આપત્તિઓના કારણે થયું છે. પરતું વિશિષ્ટ સજોગોમાં / પરિસ્થિતિને લીધે પોલીસ ફરીયાદ / પોસ્ટ મોર્ટમ થયેલ નથી તેવા સંજોગોમાં માનવ મૃત્યુ સહાય ચુકવવા અંગેનો નિર્ણય જિલ્લા કક્ષાની સમિતિએ લેવાના રહેશે.
કુદરતી આપત્તિમાં મૃત્યુ પામેલ વ્યક્તિની લાશ ન મળતી હોય તો સહાય મળે ?
કુદરતી આપત્તિઓના કારણે કોઇપણ વ્યક્તિ તણાઇ જવાથી અથવા ડુબી જવાના કારણે લાપત્તા થયેલ હોય અથવા લાશ મળતી ન હોય અથવા વણઓળખાયેલ રહેતી હોય તેવા કિસ્સામાં ( દરિયામાં માછીમારી માટે ગયેલ માછીમારોના કિસ્સા સહીત ) કુદરતી આપત્તિના સંજોગો ધ્યાને લઇ નીચે જણાવેલ જિલ્લા કક્ષાની કમિટિમાં સહાય ચુકવવા અંગે નિર્ણય લેવાનો રહેશે.
જિલ્લા કલેક્ટર અધ્યક્ષ
જિલ્લા વિકાસ અધિકારી સભ્ય
જિલ્લા પોલીસ અધિકારી સભ્ય
જિલ્લા સીવીલ સર્જન સભ્ય
જિલ્લાના નિવાસી અધિક કલેક્ટર સભ્ય
કયા કિસ્સામાં થયેલ મૃત્‍યુ કુદરતી આપત્તિથી થયેલ ગણાશે નહિ ?
નીચેના કિસ્સામાં થયેલ મૃત્‍યુ કુદરતી આપત્તિથી થયેલ ગણાશે નહિ તેથી આવા કિસ્સામાં મૃત્‍યુ સહાય મળવાપાત્ર થશે નહિ.
નદી, તળાવ જળાશય વાંકળામાં ન્હાવા પડેલ વ્યક્તિ ડુબી /તણાઇ જાય તો.
તળાવ, નદી, કોતર કે જળાશયના કીનારે કપડાં વાસણ ધોવા કે અન્ય કામે ગયેલ હોય અને પગ લપસતા કે તણાઇ જવાના કિસ્સામાં.
નર્મદા કેનાલ કે અન્ય પ્રતિબંધિત વિસ્તારમાં પ્રતિબંધ હોવા છતા ત્યાં ગયેલ હોય અને ત્યાં કોઇ કારણસર મરણ થાય તો.
નદી / નાળા તેમજ નીચાણવાળા વિસ્તારમાં વગેરેમાં પુર અંગે ચેતવણી આપી હોય અને સ્થળાંતર કરવા માટે વાકેફ કરવા છતાં તેનો અમલ ન કરે ને આવી જગ્યાએ અતિવૃષ્ટિ / પુર વગેરેમાં મૃત્યુ થાય તો.
નશો કરેલ વ્યક્તિનું મૃત્યુ થવાથી.
નદી / તળાવ / વાંકળા / જળાશય કીનારે પૂરના પાણીની પરિસ્થિતિ જોવા કે અન્ય કારણસર જવાથી પગ લપસી જવાથી.
પુરના પાણીથી ઘેરાઇ ગયેલ વિસ્તારમાં માંદગીથી મૃત્યુ.
કુદરતી આપત્તિઓમાં માનવને ઇજા થાય તો કેટલી સહાય મળે ?
કુદરતી આપત્તિઓમાં માનવ મૃત્યુ થાય તો મહેસુલ વિભાગના તા.૨૭/૦૪/૨૦૧૫ નાઠરાવ ક્રમાંક: સીએલએસ/ ૧૦૨૦૧૨/૨૫૩/સ.૩મુજબ કુદરતી આપત્તિમાં વ્યક્તિ દીઠ અપંગતાના કેસમાં નીચે મુજબની સહાય મળે છે.
રૂ. ૫૯,૧૦૦/- ૪૦% થી ૬૦ % થી અપંગતામાં
રૂ. ૨,૦૦,૦૦૦/- ૬૦% થી વધુ અપંગતામાં તથા ગંભીર ઇજાથી હોસ્પીટલમાં દાખલ થવાના કેસમાં.
રૂ. ૧૨,૭૦૦/-	એક સપ્તાહથી વધુ સમય હોસ્પીટલમાં દાખલ રહે તો
રૂ. ૪,૩૦૦/-	એક સપ્તાહથી ઓછા સમય હોસ્પીટલમાં દાખલ રહે તો
કુદરતી આપત્તિની સીધી અસરને કારણે થતી ઇજામાં શરીરનો કોઇ અવયવ કે આંખો ગુમાવવા માટે સિવિલ સર્જનનું અપંગતાનું પ્રમાણપત્ર ધ્યાને લઇ તેમજ નોર્મ્સમાં નિર્દિષ્ટિ કર્યા મુજબ હોસ્પીટલાઇઝેશન માટે ઇજા સહાય ચુકવી શકાશે.
કુદરતી આપત્તિઓમાં મકાનોને નુકશાન થાય / મકાન નાશ પામે તો કેટલી સહાય મળે ?
કુદરતી આપત્તિઓમાં માનવ મૃત્યું થાય તો મહેસુલ વિભાગ તા.૨૭/૦૪/૨૦૧૫ના ઠરાવ ક્રમાંક: સીએલએસ/ ૧૦૨૦૧૨/૨૫૩/સ.૩ મુજબ કુદરતી આપત્તિઓમાં
(એ)–સંપૂર્ણ નાશ પામેલ મકાનો અને મોટુ નુકશાન પામેલ મકાનોના કિસ્સામાં નીચે મુજબ સહાય મળે છે.
પાકું મકાન ( સમતલ /સપાટ વિસ્તારમાં આવેલ ) – રૂ. ૯૫,૧૦૦/-
પાકું મકાન ( પર્વતીય વિસ્તારોમાં આવેલ ઇન્ટીગ્રેટેડ એકશન પ્લાન લાગુ હોય તેવા જિલ્લાઓ સહીત ) રૂ. ૧,૦૧,૯૦૦/-
કાચા મકાન :- રૂ. ૯૫,૧૦૦/-
કાચા મકાન ( પર્વતીય વિસ્તારોમાં આવેલ ઇન્ટીગ્રેટેડ એક્શન પ્લાન લાગુ હોય તેવા જિલ્લાઓ સહીત ) રૂ. – ૧,૦૧,૯૦૦/-
આંશીક રીતે નુકશાન પામલ કાચા / પાકા મકાનો ( ઓછામાં ઓછું ૧૫% નુકશાન હોય તો જ મળવાપાત્ર ) હોય તો નીચે મુજબ સહાય મળે છે.
પાકું મકાન - રૂ. ૫,૨૦૦/-
કાચુ મકાન –	રૂ. ૩,૨૦૦/- ( ઉપરોક્ત રકમ ઉપરાંત બંને કિસ્સામાં રૂ. ૬,૦૦૦/- રાજ્ય સરકારના બજેટમાંથી મળવાપાત્ર રહેશે)
(સી) - નાશ / નુકશાન પામેલ ઝુંપડા હોય તો નીચે મુજબની સહાય મળે છે.
રૂ. ૪,૧૦૦/- ( ઉપરોક્ત રકમ ઉપરાંત રૂ. ૩,૦૦૦/- રાજ્ય સરકારના બજેટમાંથી મળવાપાત્ર રહેશે.)
(ડી) – ઘર સાથે સંકળાયેલ કેટલ શેડ હોય તો નીચે મુજબ સહાય મળે છે.
રૂ. ૨,૧૦૦/-
મકાન સહાય કયા સંજોગોમાં ચુકવવાની હોય છે ?
મહેસુલ વિભાગના તા. ૨૭/૦૪/૨૦૧૫ના ઠરાવ ક્રમાંક: સીએલએસ/ ૧૦૨૦૧૨/૨૫૩/સ.૩ મુજબ કુદરતી આપત્તિઓમાં મકાનને /ઝુંપડાને નુકશાન થયેલ હોય તો જ સહાય ચુકવવાની રહેશે.
ખરેખર થયેલ નુકશાન અંગેના સર્વે ટીમના રીપોર્ટ ધ્યાનમાં લઇ સહાયની રકમ નક્કી કરવાની રહેશે.
સહાય મંજુર કરતી વખતે કાચા / પાકા મકાન અધિકૃત પરવાનગી લઇ બાંધેલ છે કે નહી તે વિગત તપાસવી જરૂરી રહેશે. બીન અધિકૃત બાંધકામના કિસ્સામાં કાચા /પાકા મકાનોની સહાય ચુકવવાની રહેશે નહિ.
મોજણી ટીમ દ્રારા સ્થાનિક આગેવાનો ( પંચો ) ની હાજરીમાં કરેલ મોજણી મુજબ સહાય ચુકવવાની રહેશે.
સક્ષમ અધિકારી એટલે કે, શહેરી વિસ્તાર માટે સબંધિત મામલતદાર અને ગ્રામ્ય વિસ્તાર માટે સંબંધિત તાલુકા વિકાસ અધિકારીએ ટેકનીકલ કર્મચારીના સ્થળ નિરીક્ષણ પછી મકાનોને થયેલ ખરેખર નુકશાન તેમજ પંચનો અભિપ્રાય અને મોજણી ટીમનો નુકશાન અંગેના અહેવાલની વિગતો ધ્યાને લઇ સહાય મંજુર કરવાના હુકમો કરવાના રહેશે.
કુદરતી આપત્તિમાં પશુ મૃત્યુના કિસ્સામાં કેટલી સહાય મળે છે ?
કદરતી આપત્તિઓમાં પશુ મૃત્યુ થાય તો મહેસલ વિભાગના તા. ૨૭/૦૪/૨૦૧૫ ઠરાવ ક્રમાંક: સીએલએસ/ ૧૦૨૦૧૨/૨૫૩/સ.૩ મુજબ કુદરતી આપત્તિઓમાં પશુ મૃત્યુ પામે તો પશુ મૃત્યુ સહાય ( પશુદીઠ ) નીચે મુજબ ઘરદીઠ નિયત થયેલ મહત્તમ પશુઓની મર્યાદામાં છે.
(એ) – દુધાળા પશુ
રૂ. ૩૦,૦૦૦/- ગાય / ભેંસ / ઊંટ/ યાક વગેરે માટે.
રૂ. ૩,૦૦૦/- ઘેટા /બકરા વિગેરે માટે
(બી) – બીન દુધાળા પશુ
રૂ. ૨૫,૦૦૦/- ઊંટ / ઘોડા / બળદ વિગેરે માટે
રૂ. ૧૬,૦૦૦/- રેલ્લો ( પાડો –પાડી ) ગાયની વાછરડી / ગઘેડો / પોની વિગેરે માટે
(સી) - મરઘાં મૃત્યુ સહાય
રૂ. ૫૦/- પ્રતિપક્ષી વધમાં વધુ રૂ. ૫,૦૦૦/- પ્રતિ કુટુંબની મર્યાદામાં (પક્ષીનું મૃત્યુ કુદરતી આપત્તિના કારણે થયેલ હોવું જોઇએ)
આ સહાય ખરેખર થયેલ નુકસાન આર્થિક ઉત્પાદન કરતા ત્રણ મોટા દધાળા ઢોર અથવા ૩૦ નાના દુધાળા ઢોર અથવા ત્રણ મોટા બિન દુધાળા ઢોર અથવા ૬ નાના બિન દુધાળા ઢોર પ્રતિ ઘર દીઠ સહાય સીમીત રહેશે.
રાજ્ય સરકારના સક્ષમ સત્તાધિકારીએ પ્રમાણિત કરેલ હશે તો જ આ સહાય મળાવાપાત્ર થશે.
મરઘાના કિસ્સામાં રૂ. ૫૦/- પ્રતિ પક્ષી પરતું વધુમાં વધુ રૂ. ૫૦૦૦/- સુધી પ્રતિ લાભાર્થીદીઠ સહાય સીમીત રહેશે.
પશુ /પક્ષીનું મૃત્યુનું જાહેર કરેલું કુદરતી આપત્તિથી થયેલ હોવું જોઇશે.
રાજ્ય સરકારની અન્ય સરકારી યોજના હેઠળ સહાય મળવાપાત્ર થતી હશે તો આ ધોરણો હેઠળ સહાય મળવાપાત્ર થશે નહી.
કોઇ વ્યક્તિનું મૃત્યુ કુદરતી આપત્તિથી થયેલ હોય અને જો પોસ્ટ મોર્ટમ કરેલ ન હોય તો શું મૃત્યુ સહાય ના મળે ?
મહેસુલ વિભાગના તા.૨૭/૦૪/૨૦૧૫ ઠરાવ ક્રમાંક: સીએલએસ/ ૧૦૨૦૧૨/૨૫૩/સ.૩ મુજબ કોઇ વિશિષ્ટ સંજોગોમાં ફરીયાદ થયેલ ન હોય અથવા પોસ્ટ મોર્ટમ થયેલ ન હોય તો તેવા કેસો સંજોગો / પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં લઇ વર્ગ – ૧ના જિલ્લા કક્ષાના અધિકારી મારફતે ઉપલબ્ધ રેકર્ડની ચકાસણી કરાવી આ મૃત્યુ કુદરતી આપત્તિઓના કારણે થયું છે, પરતું વિશિષ્ટ સંજોગો / પરિસ્થિતિને લીધે પોલીસ ફરીયાદ / પોસ્ટ મોર્ટમ થયેલ નથી તેવા સંજોગોમાં માનવ મૃત્યુ સહાય ચુકવવા અંગેનો નિર્ણય જિલ્લા કક્ષાની સમિતિએ લેવાનો રહેશે.
દૈનિક રોકડ સહાય ( કેશ ડોલ્સ) કેટલી મળે ? તેની શી જોગવાઇ છે ?
મહેસુલ વિભાગના તા. ૨૭/૦૪/૨૦૧૫ ના ઠરાવ ક્રમાંક: સીએલએસ/ ૧૦૨૦૧૨/૨૫૩/સ.૩ મુજબ
રૂ. ૬૦/- દૈનિક પુખ્ત વયના વ્યક્તિ માટે (નિર્દિષ્ટ શરતોને આધિન)
રૂ. ૪૫/- બાળક દીઠ ( વધુમાં વધુ ૩૦ દિવસ માટે, જરૂરીયાત જણાય તો પ્રથમ તબક્કામાં ૬૦ દિવસ સુધી લંબાવી શકાય તથા દુષ્કાળ કે જીવાત આક્રમણના કિસ્સામાં સળંગ ૯૦ દિવસ સુધી લંબાવી શકાય )
કેશ ડોલ્‍સ ચુકવવાની જોગવાઇ નીચે મુજબ છે.
કુદરતી આપત્તિઓનો ભોગ બનેલ કુટુંબ કે જેનો ખાધા ખોરાકી / અનાજનો જથ્થો ધોવાઇ ગયેલ હોય / તણાઇ ગયેલ હોય અથવા જેમની આજીવિકા ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થયેલ હોય અને જે રાહત શિબિરમાં ના રહેતા હોય તેવા કુટુંબને મંજુર કરી ચુકવી શકાશે.
કુદરતી આપત્તિની ગંભીરતાના સંજોગો તપાસી આ નાણાંકીય મર્યાદાની અંદર આ સહાય મંજુર કરવાના અધિકાર જિલ્લા કલેક્ટરશ્રી / જિલ્લા વિકાસ અધિકારીશ્રીને અને તેઓ જે અધિકારીને સત્તા આપે તે અધિકારીને રહેશે.