ચાલો આપણે અનુકંપાને વૈશ્વિક કરીએ અને આપણાં બાળકોને મુક્ત કરીએ – કૈલાશ સત્યાર્થી – વેબગુર્જરી
ચાલો આપણે અનુકંપાને વૈશ્વિક કરીએ અને આપણાં બાળકોને મુક્ત કરીએ – કૈલાશ સત્યાર્થી
by Ashok Vaishnav • November 28, 2017
શ્રી કૈલાશ સત્યાર્થી જેઓ બાળઅત્યાચાર, યૌનશોષણ અને બલાત્કાર માટે વર્ષોથી ન કેવળ ભારતમાં પણ ભારત બહાર ઝુંબેશ ચલાવે છે, આજની તારીખમાં તેમણે લાખો બાળકોને બાલમજૂરીમાથી મુક્ત કર્યા છે અને જેની નોંધ વિશ્વભરમાં લેવાઈ છે, તેમની આ પ્રવૃત્તિ માટે તેઓ ૨૦૧૪માં નોબેલ શાંતિ પુરસ્કારથી નવાજાયા હતા. પુરસ્કારપ્રદાન સમારંભમાં તેમણે જે પ્રવચન આપ્યું હતું તે સરાહનીય છે. તેમના અંગ્રેજી પ્રવચનનો ગુજરાતી ભાવાનુવાદ કરવાનો આ પ્રયાસ છે. .
ચાલો આપણે અનુકંપાને વૈશ્વિક કરીએ અને આપણાં બાળકોને મુક્ત કરીએ.
વિશ્વભરનાં મારાં પ્રિય બાળકો, મહામહિમરાજવી મહાનુભાવો, મહાનુભાવો, નોર્વેજિયન નોબેલ સમિતિના માનનીય સભ્યો, વહાલા ભાઈ ટોમ હાર્કિન, ભાઈઓ, બહેનો અને વહાલી પુત્રી મલાલા
શાંતિ અને માનવતાના આ મંચ પરથી પ્રાચીન વિદ્વત્તાવાળા ગ્રંથ વેદના મંત્રને પઠન કરતાં હું અત્યંત આદર અનુભવું છું. આ મંત્ર એક પ્રાર્થના છે, એક પ્રેરણા છે અને એક સંકલ્પ છે જેનામાં માનવતાને માનવકૃત સંકટમાંથી મુક્ત કરવાની ક્ષમતા છે.
ચાલો આપણે સાથે ચાલીએ, વૈશ્વિક પ્રગતિની શોધમાં, જગતના કોઈ પણ ખૂણે કોઈ પણ વ્યક્તિ રહી ન જાય અથવા પાછળ રહી ન જાય, પૂર્વથી પશ્ચિમ, ઉત્તરથી દક્ષિણ.
ચાલો આપણે સાથે બોલીએ, આપણાં માનસ ભેગાં થાય! આપણા પૂર્વજોના અનુભવને આધારે ચાલો આપણે ભેગા મળી જ્ઞાનનું નિર્માણ કરીએ જે બધાને લાભદાયક હોય.
હું મારા માતા-પિતાને, મારી માતૃભૂમિ ભારતને અને ધરતીમાતાને નમન કરું છું.
ભાવુક હૃદય સાથે મને યાદ આવે છે કે હજારો વખત હું મુક્તિ પામ્યો છું, જ્યારે મેં એક બાળકને ગુલામીમાંથી મુક્ત કર્યો છે. એમના ચહેરા પરના પ્રથમ સ્મિતમાં હું ભગવાનના સ્મિતને નિહાળું છું.
હું ભારતના કાલુ કુમાર, ધૂમ દાસ અને આદર્શ કિશોર અને પાકિસ્તાનના ઇકબાલ મસીહની મહત્તમ કદર કરું છું જેમણે બાળકોની મુક્તિ અને ગૌરવ માટે ઉચ્ચતમ ત્યાગ કર્યો. હું આવા સર્વે શહીદો, વિશ્વભરના મારા સાથી કાર્યકરો અને મારા દેશવાસીઓ વતી આ પુરસ્કાર નમ્રતાથી સ્વીકારું છું. ભગવાન બુદ્ધ, ગુરુ નાનક અને મહાત્મા ગાંધીની ભારતની મહાન ભૂમિથી નોર્વે સુધીની મારી સફર વૈશ્વિક શાંતિ અને ભાઈચારાના પુરાતન અને અર્વાચીન બે કેન્દ્રોનાં સંધાણરૂપ છે.
મિત્રો, નોબેલ સમિતિએ ઉદાત્તભાવથી મને પ્રવચન આપવા આમંત્રિત કર્યો પણ હું તેમ કરવા સમર્થ નથી.
હું અહીં ધ્વનિની નીરવતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરું છું. નિર્દોષોના રુદનને અને અદૃશ્યતાના મુખને. હું અહીં આવ્યો છું આપણા બાળકોના સ્વપ્નો અને સાદના ભાગીદાર થવા, આપણાં બાળકો, કારણ કે તે બધાં આપણાં બાળકો છે. મેં તેમની દર્દભરેલી અને થાકેલી આંખો જોઈ છે અને મેં તેમના તાકીદના સવાલો સાંભળ્યા છે.
વીસ વર્ષ પહેલાં, હિમાલયની તળેટીમાં હું એક નાના, સુકલકડી બાળકને મળ્યો હતો. તેણે મને પૂછ્યું, 'શું દુનિયા એટલી ગરીબ છે કે તે મને હથિયાર અને બંદૂકને બદલે એક રમકડું કે પુસ્તક ન આપી શકે?'
હું એક સુદાની બાલસૈનિકને મળ્યો હતો જેનું એક ઉદ્દામ સૈનિકે અપહરણ કર્યું હતું. તેની પ્રાથમિક તાલીમમાં તેણે તેના મિત્ર અને કુટુંબીઓની કતલ કરવાની હતી. તેણે મને પૂછ્યું, 'મારો શું વાંક?'
બાર વર્ષ પહેલાં કોલમ્બિયાના રસ્તા પર અપહરણ, બળાત્કાર અને ગુલામીનો ભોગ બનેલી એક બાળમાતા મને મળી. મને પૂછ્યું, 'મને ક્યારેય કોઈ સપનાં મળ્યાં ન હતાં. શું મારા બાળકને તે મળશે?'
બાળકોને તેમના સ્વપ્નોથી વંચિત રાખવાથી વધુ મોટી કોઈ હિંસા નથી.
મારા જીવનનું એક જ ધ્યેય છે કે
દરેક બાળક
બાળક તરીકે મુક્ત રહે,
ઉછેર અને વિકાસ માટે મુક્ત,
ખાવા, ઊંઘવા અને દિવસનો પ્રકાશ જોવા માટે મુક્ત,
હસવા અને રડવા માટે મુક્ત,
રમવા માટે મુક્ત,
જ્ઞાન માટે અને શાળા જવા માટે મુક્ત અને તે બધાથી ઉપર,
સ્વપ્નો જોવા માટે મુક્ત.
દરેક મહાન ધર્મ કહે છે કે બાળકની સંભાળ લો. જીસસ કહે છે, 'બાળકને મારી પાસે આવવા દો; તેમને અટકાવો નહિ. કારણ પ્રભુનું સામ્રાજ્ય તેમનું છે.' પવિત્ર કુરાન કહે છે, 'ગરીબાઈને કારણે તમારા બાળકોની હત્યા ન કરો.'
હું એ સ્વીકારતો નથી કે બધા મંદિરો અને મસ્જિદો અને ચર્ચો અને પ્રાર્થના સ્થળોમાં આપણા બાળકોનાં સ્વપ્નો માટે જગ્યા નથી.
હું એ સ્વીકારતો નથી કે જગત એટલું ગરીબ છે જ્યારે એક અઠવાડિયાનો સૈન્ય પાછળનો ખર્ચ આપણાં બાળકોને શાળાના વર્ગમાં લાવવા પૂરતો છે.
હું એ સ્વીકારતો નથી જ્યારે બધા કાયદા અને બંધારણ, ન્યાયાધીશો અને પોલીસ આપણાં બાળકોનું રક્ષણ ન કરી શકે.
હું એ સ્વીકારતો નથી કે ગુલામીની સાંકળો મુક્તિની તલબથી મજબૂત છે.
હું સ્વીકાર કરવાનો ઇનકાર કરૂં છું.
આવો અસ્વીકાર કરનારા કેટલાય હિંમતવાન, ચેતનાત્મક લોકોની સાથે કામ કરવા હું ભાગ્યશાળી રહ્યો છું. અમે ક્યારેય પણ ધમકી અને હુમલાની સામે નમતું નથી જોખ્યું અને અમે ક્યારેય પણ નહિ નમીએ. બેશક. છેલ્લા બે દસકામાં પ્રગતિ સધાઈ છે. શાળા ન જનારાં બાળકોની સંખ્યામાં અડધોઅડધ ઘટાડો થયો છે. બાળમરણ અને અપોષણમાં ઘટાડો થયો છે અને લાખો બાળમરણને અટકાવાયાં છે. બાલમજૂરોની વૈશ્વિક સંખ્યામાં ૧/૩નો ઘટાડો થયો છે. ભૂલો નહિ, મહાપડકાર હજી રહ્યો છે.
મિત્રો, આજે માનવતાના દ્વારે મોટી કટોકટી છે અસહિષ્ણુતા.
આપણે આપણા બાળકોને શિક્ષણ આપવામાં બૂરી રીતે અસફળ રહ્યા છીએ. એવું શિક્ષણ જે જિંદગીનું તાત્પર્ય અને ધ્યેય તેમ જ સુરક્ષિત ભવિષ્ય આપે. એવું શિક્ષણ જે યુવાઓમાં વૈશ્વિક નાગરિકત્વ માટે સમજણ જગાવે. મને ભય છે કે એ દિવસ દૂર નથી જ્યારે આ અસફળતાનું સમુચિત પરિણામ અપૂર્વ હિંસામાં ફેરવાઈ જશે જે માનવતા માટે આત્મઘાતી બની રહેશે.
છતાં, મલાલા જેવી યુવાપેઢી બધે ઊભી થઈ રહી છે જે હિંસાને બદલે શાંતિને, અતિવાદને બદલે સહિષ્ણુતાને અને ભયને સ્થાને બહાદુરીને પસંદ કરે છે.
સભાઓમાં ચર્ચા અને દૂરથી સલાહો દ્વારા જ કેવળ આનો નિવેડો મળતો નથી. તે તો નાના જૂથો અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને વ્યક્તિઓમાં સ્થિત છે જે દરરોજ આ સમસ્યાનો સામનો કરે છે, ભલે વિશ્વમાં તેમની ઓળખ ન હોય કે અજાણ હોય.
અઢાર વર્ષ પહેલાં ૧૦૩ દેશોના લાખો મારા ભાઈઓ અને ભગિનીઓએ ૮૦,૦૦૦ કિલોમીટર કૂચ કરી અને એક નવો બાળમજૂરી વિરુદ્ધનો આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો અસ્તિત્વમાં આવ્યો. અમે એ કરી બતાવ્યું છે.
તમે કહેશો: એક વ્યક્તિ શું કરી શકે? મારા બચપણની એક વાર્તા મને કહેવા દો. જંગલમાં એક ભયાનક આગ ફાટી નીકળી હતી. બધાં પ્રાણીઓ ભાગી રહ્યાં હતાં, જંગલના રાજા સિંહ સુદ્ધા. અચાનક સિંહે એક નાના પક્ષીને જંગલ તરફ જતાં જોયું. તેણે પક્ષીને પૂછ્યું, 'તું શું કરી રહ્યો છે?' સિંહના આશ્ચર્ય વચ્ચે પક્ષીએ કહ્યું, 'હું આગ બુઝાવવા માટે જઈ રહ્યો છું.' સિંહ હસ્યો અને કહ્યું, 'તારી ચાંચમાં પાણીના નાના બુંદથી તું આગ કેવી રીતે બુઝાવીશ?' પક્ષી તો મક્કમ હતું અને કહ્યું, 'હું મારા ભાગનું કામ કરી રહ્યો છું.'
હું અને તમે ઝડપી વૈશ્વિકરણનાં યુગમાં જીવી રહ્યા છીએ. આપણે અતિઝડપી ઇન્ટરનેટ દ્વારા જોડાઈ રહ્યા છીએ. આપણે માલ અને સેવાની આપલે એક જ જાગતિક બજારમાં કરી રહ્યા છીએ. દરરોજ હજારો હવાઈઉડાણો આપણને જગતના દરેક ખૂણા સાથે સંપર્ક કરાવે છે.
પણ એક ગંભીર બીનજોડાણ છે. એ છે અનુકંપાનો અભાવ. ચાલો આપણે વ્યક્તિગત અનુકંપાને વૈશ્વિક હિલચાલમાં બદલીએ. ચાલો આપણે અનુકંપાને વૈશ્વિક બનાવીએ. નિષ્ક્રિય અનુકંપા નહિ પણ બદલાવવાળી અનુકંપા જે ન્યાય, સમાનતા અને મુક્તિ તરફ લઇ જાય છે.
મહાત્મા ગાંધીએ કહ્યું છે, 'જો આપણે જગતમાં સાચી શાંતિની સમાજ આપવી હોય… તો આપણે બાળકોથી શરૂ કરવું જોઈએ. હું નમ્રતાથી ઉમેરું છું, ચાલો આપણે આપણા બાળકો તરફની અનુકંપા મારફત જગતને જોડીએ.
તે કોનાં બાળકો છે જે ફૂટબોલ સાંધે છે, છતાં તે ક્યારેય તેનાથી રમ્યાં નથી? તેઓ આપણાં બાળકો છે. તે કોનાં બાળકો છે જે પત્થર અને ખનિજનું ખનન કરે છે? તેઓ આપણાં બાળકો છે. તે કોનાં બાળકો છે જે કોકાની ખેતી કરે છે છતાં ચોકલેટનો સ્વાદ નથી જાણતાં? તેઓ આપણાં બાળકો છે.
દેવલી ભારતના એક ગરીબ અને બંધવા મજૂરના ઘરમાં જન્મી હતી. તેને બચાવ્યા પછી મારી ગાડીમાં બેઠા બાદ આઠ વર્ષની તેણે મને પૂછ્યું, 'તમે શું કામ વહેલા ન આવ્યા?' તેનો ક્રોધભર્યો સવાલ હજી પણ મને ધ્રુજાવી દે છે – અને દુનિયાને ધ્રુજાવવા માટે શક્તિમાન છે. તેનો પ્રશ્ન આપણા બધા માટે છે. શા માટે આપણે વહેલા ન આવ્યા? આપણે કોને માટે રાહ જોઈએ છીએ? આપણે હજી કેટલી દેવલીઓને મુક્તિમાંથી બાકાત રાખશું? હજી કેટલી બાળાઓ અપહૃત, બંધિયાર અને ધુત્કારપાત્ર થશે? દુનિયાભરનાં બાળકો, દેવલીની માફક આપણી નિષ્ક્રિયતા પર સવાલ કરે છે અને આપણી પ્રક્રિયાઓ પર નજર રાખે છે.
તાકીદની સભાનતા સાથે આપણી સામુહિક પ્રક્રિયાની જરૂરિયાત છે. હર પળ અગત્યની છે, હરેક બાળક અગત્યનું છે, હરેક બાળપણ અગત્યનું છે.
આપણા બાળકોને ઘેરી વળેલ નિરાશાવાદ અને નિષ્ક્રિયતાને હું પડકારું છું. હું આ ચુપકીદીની સંસ્કૃતિને પડકારું છું, હું આ નિષ્પક્ષતાને પડકારું છું.
હું તેથી બધી સરકારોને, આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓને, વ્યાપારોને, ધર્મગુરૂઓને, સામાજીક જગતને અને આપણામાંના દરેકને બાળકો વિરુદ્ધની ઉદ્દંડતાના પ્રત્યેક પ્રકારને નાબૂદ કરવા આમંત્રું છું. ગુલામી, અપહરણ, બાલવિવાહ, જાતીય સતામણી અને નિરક્ષરતાનું સભ્ય સમાજમાં કોઈ સ્થાન નથી. મિત્રો, આપણે આ કરી શકીએ છીએ.
સરકારોએ બાળકો પ્રત્યેની મૈત્રીભરી નીતિ બનાવવી રહી અને યુવાવર્ગ અને શિક્ષણ માટે રોકાણ કરવું જરૂરી છે.
વેપારી પેઢીઓ નવા ફેરફારોવાળી ભાગીદારી માટે વધુ મોકળી અને જવાબદાર હોવી જોઈએ.
આંતરસરકારી સંસ્થાઓ સાથે મળીને ઝડપી પ્રક્રિયા માટે કામ કરે.
વૈશ્વિક સભ્ય સમાજ "હોતી હૈ-ચલતી હૈ" અને વીખરાયેલ કાર્યસૂચીથી ઉપર ઊઠવો જોઈએ.
ધર્મગુરૂઓ અને સંસ્થાઓ અને આપણે સર્વેએ આપણા બાળકો સાથે ઉભા રહેવું જોઈએ.
આપણે સાહસિક થવું જોઈએ, આપણે મહત્વાકાંક્ષી થવું જોઈએ અને આપણને ઇચ્છાશક્તિ હોવી જરૂરી છે. આપણે આપણાં વચનોને પાળવા જોઈએ.
લગભગ પચાસ વર્ષ પહેલા, મારા શાળાના પ્રથમ દિવસે શાળાના દરવાજે બેઠેલા મારી ઉંમરના, જોડા પોલીશ કરતા એક મોચીના છોકરાને હું મળ્યો. મેં મારા શિક્ષકોને આ સવાલ કર્યા, 'તે બહાર શું કામ બેઠો છે? તે મારી સાથે શાળામાં કેમ નથી આવતો?' મારા શિક્ષકો પાસે આના જવાબ ન હતા. એક દિવસ મેં હિંમત કરી તે છોકરાના પિતાને પૂછ્યું. તેણે કહ્યું, 'સર, મેં તે વિષે ક્યારેય વિચાર્યું નથી. અમે ફક્ત કામ કરવા જન્મ્યાં છીએ.' મને આથી ત્યારે ગુસ્સો આવ્યો. હજી પણ મને ગુસ્સો આવે છે. મેં ત્યારે પણ પડકાર્યું હતું અને આજે પણ પડકારું છું.
એક બાળક તરીકે મને આવતી કાલનું સ્વપ્ન હતું કે તે મોચીનો છોકરો મારી સાથે મારા વર્ગમાં ભણે છે. હવે તે આવતી કાલ આજ બની છે. હું આજ છું અને તમે આજ છો. આજે દરેક બાળકને જીવનનો હક છે, મુક્તિનો હક છે, તંદુરસ્તીનો હક છે, ભણતરનો હક છે, સુરક્ષિતતાનો હક છે, ગૌરવતાનો હક છે, સમાનતાનો હક છે અને શાંતિનો હક છે.
આજે અંધકારને પેલે પાર હું ચમકતા તારાઓમાં આપણા બાળકોના મલકાતા ચહેરા જોઉં છું. આજે દરેક સાગરના દરેક મોજામાં હું આપણાં બાળકોને રમતાં અને નાચતાં જોઉં છું. આજે હું દરેક છોડ, ઝાડ અને પર્વતમાં પેલા મોચીના નાના છોકરાને મારી સાથે વર્ગમાં બેઠેલો જોઉં છું.
હું ઈચ્છું છું કે તમે તમારી અંદર આજે આ જુઓ અને અનુભવો. મારી વહાલી ભગિનીઓ અને ભાઈઓ, શું આપને કહી શકું કે તમે તમારી આંખોને મીંચી દો અને તમારા હાથને તમારા હૃદય નજીક એક પળ માટે મૂકો? શું તમે તમારી અંદરના બાળકને અનુભવી શકો છે? તો તમારા આ બાળકને સાંભળો, મને ખાત્રી છે કે તમે સાંભળશો.
આજે હું હજારો મહાત્મા ગાંધી, માર્ટીન લ્યુથર કિંગ, અને નેલ્સન મંડેલાને આગેકૂચ કરતા અને આપણને હાકલ કરતા જોઉં છું. બાળકો અને બાલિકાઓ સામેલ થયાં છે. હું સામેલ થયો છું. અમે તમને પણ સામેલ થવા કહીએ છીએ.
ચાલો આપણે ભણતરને સ્વતંત્ર કરીએ.
ચાલો આપણે ન્યાયને જાગતિક કરીએ.
ચાલો સાથે મળી આપણાં બાળકો માટે અનુકંપાને વૈશ્વિક કરીએ.
હું આ સ્થળે અને જગતભરમાં હાકલ કરું છું.
શોષણથી ભણતર તરફ, ગરીબીથી સહસમૃદ્ધિ તરફ, ગુલામીથી મુક્તિ તરફ અને હિંસાથી શાંતિ તરફ કૂચ કરવાં હું હાકલ કરું છું.
ચાલો આપણે અંધકારથી પ્રકાશ તરફ કૂચ કરીએ. ચાલો આપણે નશ્વરતાથી દિવ્યત્વ તરફ કૂચ કરીએ.
ચાલો આપણે કૂચ કરીએ.
← મંજૂષા : ૬ : સંગીત અને બાળવિકાસ
વ્યંગ્ય કવન (૧૮) હા-હા-હા…હાસ્ય-હાઈકુનાં હાસ્યદર્શન (૬) →
6 comments for "ચાલો આપણે અનુકંપાને વૈશ્વિક કરીએ અને આપણાં બાળકોને મુક્ત કરીએ – કૈલાશ સત્યાર્થી"
તેમનું નામ બહુ જાણીતું છે. પણ તેમના વિચાર વિશે આ લેખથી ખબર પડી. તેમની સાથે આપણે સહમત થઈએ, પણ તેમના જેવું અને જેટલું કામ કરનારા કેટલા?
આપના મંતવ્ય બદલ આભાર. આ જ આશયથી આ અનુવાદ કર્યો અને વે.ગુ.ને યોગ્ય લાગ્યો એટલે મુકાયો.
કૈલાસ સત્યાર્થીના વિચારો તો જાણીતા જ છે. પરંતુ તેમનું પ્રવચન અહીં મૂકવા બદલ લેખને ધન્યવાદ. સાથે સાથે તેમણે નક્કી કરેલા જીવનધ્યેય, આપણા પોતાના બાળકો માટે પણ જો કરીશું તો પણ ઘણું અન્યને મદદગાર થઈ શકીએ તે તો ઉત્તમ છે જ
તેમની સાથે જેને આ પુરસ્કાર મળ્યું છે તે કુ. મલાલાનું પ્રવચન આ મુદ્દાઓ સાંકળે છે. તેનો અનુવાદ પણ વે.ગુ. માટે મોકલ્યો છે જે યોગ્ય સમયે રજુ થશે એવી આશા
હેમલ મૌલેશ દવે
આપનો પ્રેરણાદાયી અનુવાદ ખુબ જ ગમ્યો ખાસ કરીને હું પણ આજ પંથે 'ચકલી' જેવું કામ કરું છું ત્યારે ખાસ આ શબ્દો ખુબ બળ પૂરું પાડે છે .
આભાર. આપ આ દિશામાં ભલે 'ચકલી' જેવું કામ કરો પણ કહ્યું છે ને કે 'માંહી પડ્યા તે મહાસુખ માણે' તે મુજબ તેનો આનંદ અનેરો હોય છે.