કૉંગ્રેસ માટે હમણાં બરાબરની માઠી દશા ચાલે છે ને ઠેર ઠેરથી હોળી સળગ્યાના જ સમાચાર આવે છે. કૉંગ્રેસનીનેતાગીરી એક ઠેકાણે હોળી ઠારે ત્યાં બીજે ભડકો થાય છે ને ત્યાં ઠારે ત્યાં ત્રીજે ઠેકાણે સળગે છે. પંજાબ, રાજસ્થાન ને છત્તીસગઢ એ ત્રણ કૉંગ્રેસ શાસિત રાજ્યોમાં તો બારે મહિના હોળી સળગેલી જ હોય છે. કૉંગ્રેસ માટે તાજો ભડકો મેઘાલયમાં થયો છે. ઉત્તર-પૂર્વનાં ટચૂકડા રાજ્ય મેઘાલય વિધાનસભામાં કુલ ૬૦ બેઠકો છે. ૨૦૧૮માં વિધાનસભાની ચૂંટણ થઈ ત્યારે સૌથી વધારે બેઠકો એનપીપીને ૨૩ મળેલી ને તેણે ભાજપ સહિતના પક્ષોના ટેકાથી સરકાર રચેલી. બીજા નંબરે કૉંગ્રેસ આવેલી ને તેને ૧૭ બેઠકો મળેલી. એનપીપી ભાજપના પડખામાં ગઈ હોવાથી કૉંગ્રેસ મુખ્ય વિરોધ પક્ષ હતો.
બુધવારે અચાચક જ ચિત્ર બદલાયું. કૉંગ્રેસના ૧૭માંથી ૧૨ ધારાસભ્યો ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી મુકુલ સંગમાની આગેવાનીમાં મમતા બેનરજીની તૃણમૂલ કૉંગ્રેસમાં જોડાઈ ગયા એ સાથે જ કૉંગ્રેસના બદલે તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ મુખ્ય વિરોધ પક્ષ બની ગયો. પક્ષપલટા વિરોધી ધારા હેઠળ ત્રીજા ભાગના ધારાસભ્યો પક્ષ છોડીને જાય તો ગેરલાયક ના ઠરે. મતલબ કે, સંગમા સાથે છ ધારાસભ્યો ગયા હોત તો પણ પક્ષપલટા વિરોધી કાયદો લાગુ ના પડ્યો હોત. તેના બદલે સંગમા પોતાની સાથે એકસામટા ૧૧ ધારાસભ્યોને લઈ ગયા તેમાં કૉંગ્રેસ પાસે ગણીને પાંચ ધારાસભ્યો રહી ગયા છે. મોટા ભાગના ધારાસભ્યો કૉંગ્રેસને રામ રામ કરીને તૃણમૂલના પડખામાં ભરાઈ ગયા છે એ જોતાં આ પાંચ ધારાસભ્યો પણ ક્યાં લગી ટકશે એ ખબર નથી.
મુકુલ સંગમા કૉંગ્રેસના જૂના જોગી છે ને બે વાર મુખ્યમંત્રી બનેલા. સંગમા પહેલી વાર ૨૦૧૦માં મુખ્યમંત્રી બનેલા ને ત્રણ વર્ષ ટકેલા. ૨૦૧૩ની ચૂંટણીમાં સંગમાએ કૉંગ્રેસને ફરી વાર જીતાડીને સત્તા અપાવી હતી ને પાંચ વર્ષ પૂરાં કરેલાં. ૧૯૯૩માં પહેલી વાર અપક્ષ તરીકે ધારાસભ્યપદે ચૂંટાયેલા સંગમા એ પછી સળંગ ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાતા રહ્યા છે ને કદી હાર્યા નથી. સળંગ છ વાર વિધાનસભાની ચૂંટણી જીતનારા સંગમાની ગણના મેઘાલય કૉંગ્રેસના ધુરંધરોમાં થતી હતી પણ કૉંગ્રેસે તેમને કોરાણે મૂકીને વિન્સેટ પાલાને આગળ કરવા માંડ્યા તેમાં સંગમા બગડેલા. પાલાએ સંગમાના માણસોને કાપીને સંગઠનમાં પોતાના મળતિયાઓને મૂકવા માંડ્યા તેની સામે સંગમાએ વારંવાર રજૂઆત કરી પણ હાઈકમાન્ડે તેમને ભાવ જ નહોતો આપ્યો. સંગમા કોલકાત્તા જઈને મમતા બેનરજીને મળેલા પણ કૉંગ્રેસ એવા ભ્રમમાં જ હતા કે સંગમા હાઈકમાન્ડને હૂલ આપવા ને બિવડાવવા આ બધા દાવ કરે છે. હાઈકમાન્ડે સંગમાને ગણકાર્યા જ નહીં એટલે એ વધારે બગડ્યા ને બુધવારે સાચે જ કૉંગ્રેસનો દાવ કરી નાંખ્યો. એકસાથે ૧૧ ધારાસભ્યોને લઈને તૃણમૂલમાં ઉપડી ગયા ને કૉંગ્રેસને ખાલી કરી નાંખી.
મેઘાલયની ઘટના કૉંગ્રેસ માટે આંખ ઉઘાડનારી હતી ને આ ઘટના પછી કૉંગ્રેસીઓએ આત્મમંથન કરવું જોઈએ પણ તેના બદલે કૉંગ્રેસીઓ જે વાતો કરે છે તે સાંભળીને આઘાત લાગે છે. કૉંગ્રેસમાં સોનિયા ગાંધી તો આવા નાની નાની વાતો વિશે બોલવામાં પહેલેથી માનતાં નથી પણ રાહુલ ગાંધી ને પ્રિયંકા ગાંધી પણ આવી ઘટનાઓને ગણકારતાં ના હોય એ રીતે વર્તે છે તેથી સત્તાવાર રીતે કશું કહેતાં નથી પણ તેમના વાઉચરો રીએક્શન્સ આપે છે. રીએક્શન આપવા માટે દરેક વાર અલગ અલગ ધુરંધર હાજર થાય છે ને આ વખતે લોકસભામાં કૉંગ્રેસના નેતા અધીર રંજન ચૌધરીનો વારો હતો. ચૌધરી પશ્ર્ચિમ બંગાળ કૉંગ્રેસના પ્રદેશ પ્રમુખ પણ છે કે જ્યાં આ વરસની શરૂઆતમાં યોજાયેલી વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં કૉંગ્રેસે સાવ ધોળકું ધોળીને ખાતું પણ નહોતું ખોલાવ્યું.
ચૌધરીના કહેવા પ્રમાણે મેઘાલય જ નહીં પણ આખા ઉત્તર-પૂર્વમાં કૉંગ્રેસને તોડવાનું એક ષડયંત્ર ચાલી રહ્યું છે. ચૌધરીએ આ ષડયંત્રના સૂત્રધાર તરીકે મમતા બેનરજીના ખાસ મનાતા ચૂંટણી વ્યૂહરચનાકાર પ્રશાંત કિશોર અને હમણાં જ કૉંગ્રેસ છોડીને તૃણમૂલ કૉંગ્રેસમાં જોડાયેલા ગોઆના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી લુઈઝિયાનો ફલેરોને ગણાવ્યા છે. આ બંનેની જોડી સાથે મળીને કૉંગ્રેસમાં તોડફોડ કરી રહી હોવાનો ચૌધરીનો આક્ષેપ છે. ચૌધરીએ તો નરેન્દ્ર મોદીના ઈશારે મમતા બેનરજી આ તોડફોડ કરાવી રહ્યાં હોવાનું પણ આડકતરી રીતે કહ્યું છે.
મમતા બેનરજી થોડા દાડા પહેલાં જ દિલ્હી ગયેલાં. મમતા છેલ્લે જુલાઈમાં દિલ્હી ગયાં એ ટાણે સોનિયા ગાંધીને ખાસ મળવા ગયેલાં. ભાજપ સામે લડવા માટે કૉંગ્રેસ સહિતના ભાજપ વિરોધી પક્ષોનો મોરચો રચવાની વાતો પણ તેમણે કરેલી પણ આ વખતે મમતા સોનિયાને ના મળ્યાં. ચૌધરીએ ટોણો માર્યો છે કે, સોનિયાને મળવા જાય તો મોદી ગુસ્સે થઈ જાય એટલે મમતા સોનિયા ગાંધીને ના મળ્યાં. ચૌધરીના કહેવા પ્રમાણે એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટે મમતાના ભત્રીજા ને સાંસદ અભિષેક બેનરજીને પૂછપરછ માટે બોલાવ્યો ત્યારથી મમતાના રંગઢંગ બદલાઈ ગયા છે. મમતાએ એ પહેલાં ભાજપ સામે લડવા માટે એક થવા સોનિયાને કાગળ લખેલો ને હવે મળવા પણ માગતાં નથી. ચૌધરીએ તો પડકાર પણ ફેંક્યો છે કે, મમતામાં તાકાત હોય તો તેમણે મુકુલ સંગમા સહિતના ધારાસભ્યોને પહેલાં તૃણમૂલ કૉંગ્રેસના બેનર હેઠળ ચૂંટણી લડાવીને જીતાડી બતાવવા જોઈએ ને પછી પોતાની પાર્ટીમાં લેવા જોઈએ.
ચૌધરી કૉંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા છે તેથી તેમણે જે કંઈ કહ્યું એ ઉપરવાળાંની મરજીથી જ કહ્યું હશે એ કહેવાની જરૂર નથી. ચૌધરી લોકસભામાં કૉંગ્રેસના નેતા છે તેથી એ જે કંઈ કહે એ કૉંગ્રેસનું સત્તાવાર વલણ જ કહેવાય ને આ વલણ સાવ વાહિયાત કહેવાય એવું છે. મેઘાલયની ઘટના તાજી છે તેથી તેની વાત કરી પણ કૉંગ્રેસના નેતા પક્ષ છોડીને જાય એ નવી વાત નથી. લાંબ સમયથી આ ક્રમ ચાલ્યા કરે છે. આ માહોલમાં કૉંગ્રેસે વિચારવું જોઈએ કે પોતાના નેતા કેમ પક્ષ છોડીને જઈ રહ્યા છે પણ તેના બદલે ચૌધરી કાવતરાની વાતો કરે છે એ સાંભળીને હસવું આવે છે. રાજકારણમાં તોડફોડ સામાન્ય વાત છે ને એક પક્ષ બીજા પક્ષના નેતાઓને તોડી જાય તેમાં કોઈને નવાઈ લાગતી નથી. તેને કાવતરું કઈ રીતે ગણાવી શકાય ? ને માનો કે આ કાવતરું હોય તો પણ કૉંગ્રેસ પોતાના માણસોને બીજા પક્ષમાં જતા રોકવા કેમ કશું કરતી નથી?
કૉંગ્રેસે ખરેખર આત્મમંથન કરીને પોતાના માણસોને જતા રોકવા માટે મથવું જોઈએ. તેના બદલે કૉંગ્રેસ દોષારોપણ કરીને પોતાની નબળાઈને ઢાંકવા મથી રહી છે એ આઘાતજનક છે. કૉંગ્રેસમાંથી લોકો જઈ રહ્યા છે તેનું કારણ કૉંગ્રેસ હાઈકમાન્ડની નિષ્ક્રિયતા અને અનિર્ણાયકતા છે. વાસ્તવમાં કૉંગ્રેસમાં કોઈ નેતાગીરી જ રહી નથી ને જે કહેવાતી નેતાગીરી છે એ કોઈ નિર્ણય જ લેતી નથી તેથી કૉંગ્રેસીઓને પોતાના રાજકીય ભાવિ વિશે અસાલમતી લાગી રહી છે. કૉંગ્રેસમાં બધું સ્થગિત થઈ ગયું છે ને નાના નાના નિર્ણયો લેવામાં પણ એટલો ટાઈમ પાસ કરાય છે કે કોઈ પણ માણસ અકળાઈ જાય. કોઈ પણ વાતનો ત્વરિત નિવેડો લાવવાના બદલે વાતને લટકાવી રાખવી એ જ કૉંગ્રેસનું કેરેક્ટર બની ગયું છે ને તેના કારણે બધી મોંકાણ છે.
કૉંગ્રેસમાં સંવાદ પણ મરી પરવાર્યો છે. કાર્યકરો તો ઠીક પણ મોટા ગજાના નેતાઓની વાત પણ કોઈ સાંભળતું નથી ને લોલેલોલ ચાલે છે. આ સ્થિતિ સામે અવાજ ઉઠાવે તેના પર હાઈકમાન્ડના ચમચા તૂટી પડે છે ને તેને પક્ષવિરોધી ચિતરી નાંખે છે તેથી હવે લોકો બોલવાના બદલે પક્ષ છોડીને પોતાનો રસ્તો કરી લેવાની નીતિ અપનાવે છે.
કૉંગ્રેસે આ સ્થિતિ બદલવી જોઈએ ને પક્ષમાં કાર્યકરો-નેતાઓનો વિશ્ર્વાસ વધે એવા પગલાં ભરવાં જોઈએ. કૉંગ્રેસીઓને વિશ્ર્વાસ અપાવવો જોઈએ કે, કૉંગ્રેસમાં ફરી બેઠા થવાની તાકાત છે ને કૉંગ્રેસમાં તમારું ભાવિ સલામત છે. કાવતરાની ને એવી બધી બકવાસ વાતો કરવાના બદલે વિશ્ર્વાસ પેદા કરીને પક્ષને બચાવવો જોઈએ.