સિદ્ધયોગી પરમહંસ યોગાનંદના જીવનની ચમત્કારિક ઘટનાઓ
- મુકુન્દ ભણવા હાઈસ્કૂલમાં જતો પણ એનું મન આધ્યાત્મિક બાબતોમાં જ વધારે પરોવાયેલું રહેતું. મુકુન્દ દેવ-દેવીઓના ધ્યાનમાં બેસતા
'ક્રિયાયોગ'ના સિદ્ધ પુરુષ પરમહંસ યોગાનંદનું મૂળ નામ હતું મુકુન્દ. તેમનો જન્મ ૫-૧-૧૮૯૩ના રોજ ગોરખપુર ગામમાં બંગાળી ક્ષત્રિય કુટુંબમાં થયો હતો. એકવાર તેમની માતા કાશીમાં સંત લાહિડી મહાશયના દર્શન કરવા ગઈ હતી. લાહિડી મહાશયે બાળક મુકુન્દને પોતાના ખોળામાં લઈ એના માથે હાથ ફેરવી કહ્યું હતું - 'મા, આ તારો દીકરો મહાન યોગી બનશે.' વાસ્તવમાં એવું જ બન્યું !
બાળપણથી મુકુન્દને પોતાના પૂર્વજન્મના સંસ્મરણો થતા હતા. તે વખતે તેની ભીતરથી અવાજ આવતો - તું હિમાલય જા. ત્યાં યોગી પુરુષો સાથે રહે. એટલે તે બે વાર હિમાલય જવા ઘર છોડીને નીકળી પડયો હતો. પણ તેના મોટાભાઈ અનંત તેને પકડીને પાછો ઘેર લઈ આવ્યા હતા.
મુકુન્દ નવ વર્ષનો હતો ત્યારે એક વિચિત્ર ઘટના બની. એક સાધુ તેના ઘર પાસે આવીને ઊભા રહ્યા. તેની માતા તેમને મળવા ઘરની બહાર આવી અને તેમનો સત્કાર કર્યો. તેણે સાધુને ઘરમાં પધારવા કહ્યું પણ તે ઉતાવળમાં હતા એટલે અંદર પધાર્યા નહીં પણ તેમને એક સંદેશો આપ્યો - આવતીકાલે તમે ધ્યાન કરવા બેસશો ત્યારે આકાશમાંથી અદ્રશ્ય રીતે એક તાવીજ તમારી હથેળી પર આવશે. તમે તેને સાચવીને મૂકી રાખજો. ત્રણ વર્ષ પછી એ તાવીજ તમારે મુકુન્દને આપવાનું છે. મુકુન્દે એ તાવીજ પોતાની સાથે રાખવાનું છે. જે દિવસે તાવીજ આપોઆપ અદ્રશ્ય થઈ જશે તે દિવસે તેને યોગ્ય ગુરુ મળી જશે !'
બીજે દિવસે મુકુન્દની માતા પૂજન કરતી વખતે ધ્યાન કરવા બેઠી ત્યારે તેના જમણા હાથની હથેળી પર અદ્રશ્ય રીતે એક તાવીજ આવીને પડયું. સાધુની વાત સાચી પડી. તેણે તે સાચવીને રાખી મૂક્યું. જે ચમત્કારિક ઘટના બની હતી તે વિશે તેણે ઘરના બધાને જાણ કરી.
બે વર્ષ પછી મુકુન્દ અને એના પિતા બરેલીમાં હતા ત્યારે પાછી એક અન્ય ઘટના બની. એક રાતે મુકુન્દ ઘસઘસાટ ઊંઘતો હતો ત્યારે જાણે તેને કોઈ ઢંઢોળી રહ્યું હોય એમ લાગ્યું. એણે આંખો ખોલીને જોયું તો એની માતા સામે ઊભી છે ! એને આશ્ચર્ય થયું કેમકે એની માતા તો એ વખતે કલકત્તામાં હતી ! એની માતા બહુ જ અસ્વસ્થ દેખાતી હતી. તેણે મુકુન્દને કહ્યું - 'બેટા, હવે હું આ દુનિયામાંથી વિદાય લઈ રહી છું. તારા પિતાને જગાડીને કહે કે મને જીવતી જોવી હોય તો અત્યારે જ કલકત્તા આવવા તને લઈને નીકળી જાય !' પછી તે અદ્રશ્ય થઈ ગઈ. મુકુન્દે તેના પિતાને જગાડીને પોતાના અનુભવની વાત કરી અને કલકત્તા જવા તરત જ નીકળી જવાનો આગ્રહ કર્યો. પરંતુ પિતાએ એને સપનું સમજી એની વાત માની નહીં. બીજા દિવસે સવારે મુકુન્દની માતાની ગંભીર બીમારીનો ટેલિગ્રામ આવ્યો. એ વાંચી મુકુન્દના પિતા મુકુન્દને લઈ કલકત્તા આવવા નીકળી ગયા. પણ મોડું થઈ ગયું હતું. એ પહોંચ્યા એના થોડા સમય પૂર્વે મુકુન્દની માતાએ એનો પાર્થિવ દેહ છોડી દીધો હતો ! મુકુન્દના પિતાને ખૂબ પસ્તાવો થયો કે મુકુન્દની વાત માનીને જો રાત્રે જ કલકત્તા આવવા નીકળી ગયા હોત તો એ એમની પત્નીને છેલ્લે મળી શક્યા હોત. મૃત્યુ સમયે મુકુન્દની માતાએ પેલું ચમત્કારિક રીતે મળેલું તાવીજ મુકુન્દના મોટાભાઈ અનંતને આપ્યું હતું અને કહ્યું હતું કે એક વર્ષ પછી તું એ મકુન્દને આપી દેજે.
એ પછી મુકુન્દના પિતા અને મુકુન્દ કલકત્તા રહેવા આવી ગયા. મુકુન્દ ભણવા હાઈસ્કૂલમાં જતો પણ એનું મન આધ્યાત્મિક બાબતોમાં જ વધારે પરોવાયેલું રહેતું. મુકુન્દ દેવ-દેવીઓના ધ્યાનમાં બેસતો, અને કલાકો સુધી યોગ સાધના કરતો. રામકૃષ્ણ પરહંસના ખાસ શિષ્ય માસ્તર મશાયની પાસે રહીને તેણે ગૂઢ અનુભૂતિ પણ પ્રાપ્ત કરી. એકવાર માસ્તર મશાયે મુકુન્દને કહ્યું - ''તારે કંઈ અદ્ભુત જોવું છે ?'' મુકુન્દે હા પાડી એટલે તેમણે એને આંખો બંધ કરવા કહ્યું. પછી તેમણે તેની છાતી પર એક હળવી ટપલી મારી અને કહ્યું - 'હવે આંખો ખોલીને જો. કેવું ચલચિત્ર દેખાય છે ?' મુકુન્દની આંખો આગળથી એના ભૂતકાળ અને ભવિષ્યકાળની ઘટનાઓના દ્રશ્યો એકદમ ઝડપથી પસાર થઈ ગયા. એની આગળ જે હતું તે દેખાય અને તેની પાછળ જે હતું તે ય દેખાય ! માણસો અને વાહનો અત્યંત ઝડપથી દોડતા દેખાય. પણ કશાય અવાજ નહીં. જાણે મૂંગુ ચલચિત્ર ઝડપથી રીવાઈન્ડ-ફોરવર્ડ થતું ન હોય !
પડછાયા નાચતા હોય એવું લાગે અને એ પોતે પણ એક એવો જ એક પડછાયો થઈ ગયો હોય એવું લાગ્યું.
આમ કરતાં બીજું એક વર્ષ પૂરું થયું. એટલે મુકુન્દના ભાઈ અનંતે માતાએ જે ચમત્કારિક તાવીજ આપવાનું કહ્યું હતું તે એક સીલબંધ કવરમાં મુકુન્દને આપી દીધું. તેણે એ કવર એક પેટીમાં મૂકી એને મજબૂત તાળું વાસી સાચવી રાખ્યું હતું. પછી તે કાશી ગયો. સાથે પેલી પેટી તો રાખી જ હતી. એક દિવસ એને એક અદ્રશ્ય વ્યક્તિનો અવાજ સંભળાયો. એમાં કહેવાયું - 'પેલી પેટીનું તાળું ખોલીને કવર જો.' તેણે પેટીનું તાળું ખોલ્યું. પેલું સીલ મારેલું કવર અકબંધ હતું પણ એમાંથી તાવીજ અદ્રશ્ય થઈ ગયું હતું. મુકુન્દને ખ્યાલ આવી ગયો કે એ દિવસે જરૃર એને યોગ્ય ગુરુ મળી જશે ! અને ખરેખર એવું બન્યું. એ દિવસે એને મળ્યા સ્વામી યુક્તેશ્વર ગિરિ. યુક્તેશ્વર ગિરિ લાહિડી મહાશયના પટ્ટશિષ્ય હતા. મુકુન્દ એમની પાસે પહોંચ્યો એ સાથે એમણે એને કહ્યું - 'ઓહ તું આવી ગયો ? સારું થયું. મને હતું જ કે તું આજે મારી પાસે આવશે. તાવીજ ક્યાં ગયું એની ચિંતા ન કરતો. તાવીજે એનું કામ કરી દીધું છે. તું મારી પાસે પહોંચી ગયો છે !'
આ ઘટના બની તેના એક મહિના પછી મુકુન્દ કલકત્તાથી ૧૨ માઈલ દૂર સિરામપોરમાં આવેલા સ્વામી યુક્તેશ્વર ગિરિના આશ્રમમાં પરમ તત્ત્વની અનુભૂતિ કરવા એમના સાંનિધ્યમાં યોગ શીખવા પહોંચી ગયો. ગુરુ પાસેથી તેને સંન્યાસ દીક્ષા મળી. મુકુન્દમાંથી તે સ્વામી યોગાનંદ બન્યો. સ્વામી યોગાનંદે ગુરુ પાસેથી ક્રિયાયોગના રહસ્યો આત્મસાત્ કર્યા અને તેની પ્રબળ સાધના કરી. પ્રાચીનકાળમાં આ વિદ્યા હતી. પણ એનું જ્ઞાાન લુપ્ત થઈ ગયું હતું. ઈ.સ. ૧૮૬૧માં હૈડાનખાનવાલે મહાવતાર બાબાજીએ એ પુનઃ પ્રકટ કર્યું અને તે લાહિડી મહાશયને આપ્યું. લાહિડી મહાશયે તે યુક્તેશ્વર ગિરિને આપ્યું. તે જ્ઞાાન તેમણે પોતાના શિષ્ય સ્વામી યોગાનંદને આપ્યું. સ્વામી યોગાનંદે તેને વિશ્વવ્યાપી બનાવ્યું. મહાવતાર બાબાજીના આદેશથી તે અમેરિકા ગયા અને ત્યાં ઈ.સ. ૧૯૨૫માં કેલિફોર્નિયાના લોસ એન્જેલિસમાં આશ્રમ સ્થાપી અમેરિકાના લોકોને ક્રિયાયોગના રહસ્યોથી અવગત કર્યા.
ઈ.સ. ૧૯૩૫માં એક દિવસ તે ધ્યાનમાં બેઠા હતા ત્યાં તેમને 'દૂર-શ્રવણ' થયું. ગુરુ યુક્તેશ્વરે કહ્યું - 'હવે હું મારા દેહના તિરોભાવની લીલા કરવાનો છું. તું મને મળવા ભારત આવ.' ગુરુના આદેશથી સ્વામી યોગાનંદ તેમને મળવા થોડા સમય માટે ભારત આવ્યા. ગુરુએ સ્વામી યોગાનંદને પરમહંસની પદવી આપી. તેમને બીજી યોગશક્તિઓ પ્રદાન કરી. એ પછી પરમહંસ યોગાનંદને ધ્યાનાવસ્થામાં શ્રીકૃષ્ણની તથા ઇસુ ખ્રિસ્તની ઝાંખી થઈ. એક દિવસ એ એમના ધ્યાન કક્ષમાં બેસીને ધ્યાન કરી રહ્યા હતા ત્યાં આખો ઓરડો દિવ્ય પારદર્શક પ્રકાશથી ઝળહળી ઉઠયો. પરમહંસ યોગાનંદે જોયું તો એમની સામે એમના ગુરૃ યુક્તેશ્વર સદેહે ઊભા છે. તે ગુરુને ભેટી પડયા. ગુરુએ કહ્યું -'મારું પુનરુત્થાન થયું છે. આ હાડમાંસનો દેહ તારી દ્રષ્ટિએ સ્થૂળ અને પાર્થિવ છે પણ મારી દ્રષ્ટિએ સૂક્ષ્મ અને અપાર્થિવ છે. હું તેને ગમે તે સ્થળે ગમે તે સમયે મારી ઇચ્છા પ્રમાણે પ્રકટ કરી શકું છું.' તે સમયે સ્વામી યુક્તેશ્વરજીએ પરમહંસ યોગાનંદને સૂક્ષ્મલોક અને હિરણ્યલોકનું ગૂઢ જ્ઞાાન આપ્યું. તે પછી તેમણે કહ્યું - 'જેમ દુન્યવી શારીરિક કર્મોનો ક્ષય કરવા ઇશ્વર પેગંબરોને પૃથ્વી પર મોકલે છે તેમ સૂક્ષ્મ લોકમાં મદદરૃપ થવા ઇશ્વરે મારી નિમણૂક કરી છે. હું હવે મનની ગતિથી બધે ફરી શકું છું. સેકન્ડના અબજમા ભાગ કરતાં પણ ઓછા સમયમાં હું એક ગ્રહ પરથી બીજા ગ્રહ પર, સ્થૂળ લોકમાંથી સૂક્ષ્મ લોકમાં અને મૃત્યુલોકમાંથી બ્રહ્મલોકમાં પહોંચી શકું છું. તું મારો પરમ શિષ્ય છે એટલે તને આ જ્ઞાાન આપું છું. તું જગતમાં એનો પ્રચાર-પ્રસાર કર.' બે કલાક સુધી સ્વામી યુક્તેશ્વર ગિરિ અને પરમહંસ યોગાનંદ વચ્ચે વાર્તાલાપ થયો. તે પછી સ્વામી યુક્તેશ્વર પાછા અંતર્ધાન થઈ ગયા.