મશરૂમ ફાર્મિંગ : નાનકડાં રૂમથી શરૂઆત કરો અને લણો 50 દિવસમાં 500 કિલો પાક
KJ Staff 28 October, 2020 01:45 PM IST
શા માટે મશરૂમ ફાર્મિંગ ?
મશરૂમ એ પ્રોટીન, વિટામિન, ફૉલિક એસિડ, આયર્નનો સારો સ્રોત છે. તે હૃદય અને ડાયાબિટીઝના દર્દીઓ માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે. તેની ખેતી 200 વર્ષ કરતા વધુ વર્ષોથી વિશ્વ ભરમાં થાય છે. ભારતમાં, તાજેતરના વર્ષોમાં તેની ખેતી અને વ્યાપારિક વાવેતર શરૂ થયાં છે. ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, રાજસ્થાન, હિમાચલ પ્રદેશ અને જમ્મૂ-કાશ્મીર તથા લડ્ડાખમાં મશરૂમની ખેતી કરવામાં આવે છે. મશરૂમની ખેતી માટે જગ્યાની જરૂરિયાત ઓછી હોવાને કારણે કોઈ પણ વ્યક્તિ એટલે કે ગૃહિણીઓ, નિવૃત્ત વ્યક્તિઓ વગેરે તેની ખેતી કરી શકે છે. મશરૂમની ખેતી ખૂબ જ સરળ છે અને તે ઓછા રોકાણ અને ઓછા પાણીથી થઈ શકે છે. તેથી જ તેની ખેતી રાજસ્થાનમાં લોકપ્રિય અને દિવસે ને દિવસે વધી રહી છે.
કેવી જમીન જોઇએ ?
સારી રીતે વેંટીલેટેડ ઓરડા, શૅડ, બેસમેંટ, ગૅરેજ વગેરેમાં મશરૂમની ખેતી કરી શકાય છે. ડાંગર સ્ટ્રૉ મશરૂમ બહાર સંદિગ્ધ સ્થળોએ ઉગાડવામાં આવે છ.
Releted Link.
વધુ નક્કર રીતે મશરૂમની ખેતીમાં, મશરૂમ્સ ઉગાડવાનું સ્થળ એ સામાન્ય રીતે ગાય અથવા ઘોડાના ખાતર અને પથારી, મરઘાંના કચરા, પરાગ રજ, કપાસિયા હલ, કોકો બીન હલ, માટી, પીટ શેવાળ, કૉફી કચરો, કપાસના બીજના સંયોજનથી બનાવવામાં આવે છે. હલ એ શેરડીના બૅગ્ઝ, બ્રુઅરનો અનાજ, ઘઉંનો ભૂકો વગેરે જેવું હોય છે.
કૉમન મશરૂમ :-
- પોર્ટોબેલો મશરૂમ
- દૂધિયું મશરૂમ્સ
- શીતક મશરૂમ
- ક્રેમિની મશરૂમ
- ઓસ્ટર (આયસ્ટર) મશરૂમ
આ ઉપરાંત બીજી મશરૂમ ની જતો જોવા મળે છે, પરંતુ ઉપરની જે ઇંડિયા માં વધુ પ્રચલિત છે.
બટન મશરૂમ્સ :- Botanical Name: Agaricus bisporus
આ મશરૂમ્સની સૌથી સામાન્ય ઉપલબ્ધ જાતોમાંની એક છે. તેમાં હળવા સ્વાદ હોય છે. તે ક્રીમી-સફેદ રંગનો હોય છે. તમે તેને કાચા અને રાંધેલા બંને સ્વરૂપમાં ખાઈ શકો છો. બટન મશરૂમ પીત્ઝા, બર્ગર, સૂપ અને સલાડ જેવી ઘણી વાનગીઓમાં સારી રીતે ભળી જાય છે. તેનો ભારતમાં પણ વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં કરાય છે અને તેની ખેતી મોસમી અથવા નિયંત્રિત વાતાવરણ હેઠળ થાય છે. તમે જે મસરૂમ ખાઓ છે, તેમાંથી લગભગ 90% મશરૂમ્સ એ બટન મશરૂમ્સ છે. આ તેની વિવિધતા જ છે, જે તેને ભારતના સૌથી લોકપ્રિય પ્રકારનાં મશરૂમ્સમાંથી એક બનાવે છે.
મિલ્કી મશરૂમ : Botanical Name: Calocybe indica
દૂધિયું મશરૂમ્સ ઉનાળાના મશરૂમ્સ તરીકે પણ ઓળખાય છે. તે એક વિચિત્ર વિવિધ છે કે જે કર્ણાટક, તામિલનાડુ, કેરળ, આંધ્ર પ્રદેશ અને ઓડિશા જેવા રાજ્યોમાં ઉગે છે. તે પણ જગ્યા અને પાણીની ઓછી માંગ કરે છે અને ઊંચી ઉપજ આપે છે. આ મશરૂમ્સ તેજસ્વી સફેદ રંગથી આકર્ષક લાગે છે અને સારી સેલ્ફ લાઇફ પણ ધરાવે છે.
વાવણીની તકનીકો (ટેક્નિકો) :
મશરૂમ બીજ તૈયારીઓ :
આ બજારોમાં ઉપલબ્ધ છે. કોઈ તેને ફાર્મ પર તૈયાર કરી શકે છે અથવા પેદા કરી શકે છે. તાજી તૈયાર કરેલ અનાજની સ્પાન ઉપયોગ માટે શ્રેષ્ઠ છે.
સબસ્ટ્રેટની તૈયારી :
મશરૂમનું વાવેતર કરી શકાય છે. સેલ્યુલૉઝિક ફાર્મ કચરો અથવા અન્ય સામગ્રી જેવી કે કચરો, કાગળ, સુતરાઉ કચરો, અનાજની સ્ટ્રૉ, ડાંગર સ્ટ્રૉ અથવા ઘઉંનો ભૂસાનો ઉપયોગ સબસ્ટ્રેટની તૈયારી માટે સામાન્ય રીતે થાય છે.
મશરૂમ ની વાવણી બાદ ઉનાળા પછીના 18-20 દિવસ પછી કાપણી થાય છે. પ્રથમ મશરૂમ દેખાય છે. અઠવાડિયાના અંતરાલે બેથી ત્રણ ફ્લશ દેખાશે. ત્યાર બાદ મશરૂમની લણણી હાથ ધરાય છે. કાપણી માટે તીક્ષ્ણ છરીનો ઉપયોગ કરો અને તેને આંગળીઓથી વળાંક આપીને કાપો. તે તાજી ખાવામાં આવે છે અથવા તેને સૂર્ય અથવા મિકેનિકલ ડ્રાયરથી સૂકવી શકાય છે. 45-60 દિવસના ગાળામાં એક ટન સૂકા ઘઉંના ભૂસમાંથી 500 કિલોથી વધુ તાજા મશરૂમ મેળવી શકાય છે.
તો ખેડૂત મિત્રો આજે આપમે સમજ્યા કે મશરૂમ ની ખેતી કઈ રીતે થાય ? શું-શું કરવું પડે ? એના વિશે ટુંકમાં માહિતી મેળવી. તો આવી જ બીજી જાણકારીઓ તથા માહિતીઓ માટે વાંચતા રહો કૃષિ જાગરણ .