સવિતા-સુંદરી/લગ્ન - વિકિસ્રોત
સવિતા-સુંદરી/લગ્ન
← શયન મંદિરમાં સવિતા-સુંદરી
૧૮૯૧ ખુલાસો →
પ્રકરણ ૧૩ મું. લગ્ન.
ગેાકુળરાયજી આખો દિવસ વિવાહના કાર્યમાં રોકાઇ રહ્યા હતા, એટલે તેને પોતાના બનેવી પાસે જઇને કંઈ વાતચિત કરવાને વખત મળ્યો નહોતો સર્વ રીતની લગ્ન સામગ્રી તૈયાર થઈ હતી. મંડપ પણ ઠીક શણગાર્યો હતો. આવતી ​કાળે લગ્ન છે, આજે દેવઉઠી એકાદશી છે. એ આખી રાત વિઘ્નસંતોષીરામને નિદ્રા આવી નહોતી. તેના મનમાં તો ખાત્રી હતી કે સુંદરી સાથે કાલે સંઝ્યા કાળના તેનો હાથેવાળો મળશે. "જીયાવર તોરણે આવ્યા" ને "બાળાવર ઘોડલે ચઢ્યા," એવા મંગળગીત જાનડીઓ ગાશે તેનો ઊત્સાહ તેના મનમાં અપાર છે; પણ વગર પહેરામણીએ પરણવું પડશે એ વિચારથી તે મનમાં બળ્યા કરે છે. વિગ્રહાનંદને, તો મનમાંથી હજારો હજાર ગાળો દે છે, તેને માટે હાથ પગ પછાડે છે, તેનું મોઢું જોતાં દાંત નથી તો પણ હોઠ પીસે છે, ને મનમાં કહે છે કે તે "મૂવો કાં નહીં, કે મારે વગર દ્રવ્યે કન્યા પરણવી પડત નહીં."
લગ્ન દિવસે બ્રાહ્ણોણેના રીવાજ પ્રમાણે વિઘ્નસંતોષીરામે અને વિગ્રહાનંદે ઉપવાસ કીધો હતો. ચાર વાગ્યા કે બીજા ઘરમાં તેડી જઇને વરરાજાને નવડાવ્યા, ને લુગડાં પહેરાવ્યાં; ને હાથમાં નાળિયેર લઇને તેઓ માહેરામાં આવીને બેસવા માટે તૈયાર થઇ રહ્યા, ધીમે ધીમે ન્યાત ​જ્યાતના મનુષ્યો તથા દોસ્તદાર ભાઈબંધ આવી પહોંચ્યા. સૌ વિઘ્નસંતોષીરામનું ફુટડું રૂપ જોઇને મનમાં બહુ હસતા હતા. માથાપર ગોળમટોળ ગાગેર જેવી પાઘડી પહેરાવી દીધી હતી, ને લાલ જામો તથા પટકો લટકાવી દીધાં હતાં. પાન ખાતા ને પચપચ પિચકારી મારતા હતા ને નાકમાંથી સડક સડક સડુકા ભરતા હતા તે જોઇને સર્વે કહેતા કે, "વાહ: વરરાજાના ભાગ્યનો તો પાર નથી." લગ્નકાળ રાત્રિના હતો વખત ઘણો હતો. તેવામાં જે કોઈ આવતા તે સર્વે વરરાજાને બનાવતાજ આવતા હતા. વિઘ્નસંતેાષીરામની ઠઠા મશ્કરીનો પારાવાર હતો. કોઈ આવીને કહેતા કે, "કમ પંડ્યાજી, તમારી ફોઇયે તમારૂ નામ ઠીકજ રાખ્યું છે ! નામનું સાર્થક કરજો. તમારા ઘર કંઇ જેવા તેવા નથી, પુરાણા છે પુરાણા ! " બીજો કેહેતો, " અરે પંડ્યાજી તો બાંકા છે બાંકા, દેખોની એમની પાઘડીમે કીતને ટાંકા હૈ !" તીજો કેહેતો કે, " પંડ્યાજીને ત્યાં તો ગાયકવાડ મહારાજ આવશે ! ને તે કન્યાદાન દેશે !" આમ ​અનેક પ્રકારની ઠઠોલી ચાલતી હતી. શાસ્ત્રી મહારાજ મનમાં મલકાતા, વળી બળતા, અને વળી ફુલાઇને બોલતા કે, "હા, તમે કહો છો તે સત્ય છે. ભાઇએાએ આવીને મને શોભા આપી એ મારાં મોટા નસીબ. અમારા ઘરડા કંઇ જેવા તેવા નહોતા, પાંચ પાંચ સોમયાગ કીધા છે, દશ વારતો લહાણાં કીધાં છે, હજાર હજાર માણસોની ન્યાત જમાડી છે." વગેરે વગેરે બોલતા ને ઘણા હરખાતા હતા. પણ મનમાં ચિંતા એ થતી હતી કે કંઇ રૂપીયા નહીં મળે એતો ઠીક નહીં. જેઓ આ લગ્નનો મર્મ જાણતા હતા તેઓ તો શાસ્ત્રી મહારાજની ફુલાસ જોઇને ઘણા હસતા હતા.
વિઘ્નસંતોષીરામ ચીઢવાઈને બોલ્યા, "તેની સાથ મને કંઇ ખાસ કામ છે, એકવાર ઉતાવળથી બોલાવો તો ખરા." ​ ગોકુળરાયજી ઘરમાં કામકાજમાં રોકાઈ ગયા હતા, તેથી તેને આવતાં કંઈ વાર લાગી; એટલે વિઘ્નસંતોષીરામ ખીજવાઇને બેાલ્યા, "અરે ! હું આટલી વાર થયા બુમ મારૂં છું ને હજી ગેાકુળરાય કેમ આવતો નથી ?"
વિઘ્નસંતોષીરામ મનમાં બહુ વિમાસણમાં પડી ગયા, પણ શું કરે ? એટલામાં ગોકુળરાયજી આવ્યા, તેને જોઇ સાઠ વરસના કોડીલા જીયાવર બોલ્યા, "આવી મજાક ઠઠાની જગ્યાએ હું પરણીશ નહીં, કોઇ મને અત્રે સુખે બેસવા પણ દેતું ​નથી. મારી ફોઈ બેહેનની કોઇ ખબર પુછતું નથી, એ શું લગ્નના ઢંગ છે કે ?"
વિઘ્નસંતોષીરામ - મેં ક્યારે ના પાડી છે કે ​પહેરામણી નહીં લઉ ? મને પુછ્યું છેજ કોણે ? વિગ્રહાનંદે વરરાજાને પ્રથમથીજ શિખવી મુક્યું હતું કે લગ્ન ટાંણે જો તમે દમબમ કસશો તેા કંઈ મળશે, તેથી વરરાજાએ આ તાલ કીધી.
ગોકુળરાયજી - એ વાત નિરાળી છે. વિઘ્નસંતોષીરામને ​કન્યા પરણાવીએ પછી બીજી વાત, ને પછી સગાકુટુંબની વાત, તે વેળાએ સૌ અપાય લેવાય, હમણાં કેમ અપાય ?
પણ ગેાકુળરાયજીની વાત સાંભળીને તે બંનેનું હૃદય કંપી ઊઠ્યું. વિઘ્નસંતોષીરામે વિચાર્યું કે રૂપીયા માગીને મુર્ખાઈ કીધી. પછી રાયજી ને બે ચાર માણસો ઘરની અંદરના ચોકમાં ગયા; ને વિઘ્નસંતોષીરામ વિચારમાં પડી ગયા કે રૂપીયા શું કામ માગ્યા, પણ એટલામાં ઘરના ચોકમાંથી વેદની ધ્વનીનો શબ્દ નિકળ્યો, ઢોલ તાસાં વાગ્યાં, ને 'ઢોળાઢમક્યાં ને વરવહુના હાથ ​મળ્યા, એવા ગીતનો અવાજ આવ્યો. અને એટલામાં ગોકુળરાયજી ઘરમાંથી બહાર આવ્યા.
આ વિવાહ મંડળમાં કેવા પ્રકારે કામ થનાર છે તે સાજનીયા તથા બીજા સર્વ સારી રીતે જાણતા હતા, ને કન્યાના ઘણા ખરા સગા પણ જાણતા હતા, એટલે કોઈ ચકિત થયું નહીં; માત્ર વિઘ્નસંતોષીરામ ને વિગ્રહાનંદજ અણજાણ હતા ને તેથી તેજ ચકિત થયા. સૌ ઉઠ્યા ત્યારે હસી હસીને વિઘ્નસંતોષીરામને હાથ જોડીને ઉઠતા હતા. ન્યાતિલા પણ જે હાજર હતા તેમાંનો ઘણો મોટો ​ભાગ આજના લગ્નથી રાજી હતો. આ સર્વે મામલો જોઈને વિઘ્નસંતોષીરામના ડોળા ચકલવકલ થઈ ગયા. તેઓ બુમ પાડી ઉઠ્યા, "રાણી સરકારના કસમ છે, મહારાજા ગાયકવાડની આણ છે. રે જુલમ, જુલમ, મારી સ્ત્રીને લઇ જાય છે, કોઈ ન્યાય કરો, ન્યાય કરો, પકડો, પકડો !"
રાયજીએ કહ્યું, "તો ચાલો મારી સાથે પાછલા ચોકમાં." ​ એમ કહી ગોકુળરાયજી, વિગ્રહાનંદને પોતાની સાથે તેડીને ઘરની અંદર ગયા. તેની પાછળ વિઘ્નસંતોષીરામ પણ ઘસડાયા, ને ન્યાતવાળા પણ સઘળા ગયા. સમજુક ન્યાતવાળા ઘણા રાજી થયા હતા, પણ કેટલાક બુઢાઓ આ બનાવ જોઇને ઘણા દિલગીર થયા, છતાં વિઘ્નસંતોષીરામનું વય હવે પરણવા યોગ્ય નહોતું ને તે પરણવા આવ્યો તે માત્ર પૈસાને માટેજ આવ્યો હતો તેથી તેની આ ફજેતીથી તેઓને કંઇ ઝાઝું લાગ્યું નહીં. વળી અમદાવાદી વડોદરીયા ઔદિચોને પેટલાદી સાથે બનાવ નહોતો, ને પેટલાદી આપણા આવા સુંદર કન્યારત્નને લઇ જાય તેથી તેઓને ઈર્ષા પણ આવતી હતી; ને તે કારણથીજ ગોકુળરાયજીની કોઈ વિરૂદ્ધ થયું નહીં. વળી સવિતાને સુદરીનું જોડું જુગતેજુગતું હતું તેથી પણ સૌ વધારે રાજી થયા હતા.
ઘરમાં ગયા પછી રાયજીએ વરરાજાને કહ્યું, "આ તમારા સસરાજી છે, તેમને પગે લાગો." સવિતાશંકર પગે પડ્યો એટલે વિગ્રહાનંદ ક્રોધથી ​બોલ્યો, "હું તમને શું આશીર્વાદ દઉ ? હું એજ કહું છું કે તમારૂં સત્યાનાશ જાઓ !" વિઘ્નસંતોષીરામે કહ્યું, "તમે હમણાં મરો તેાજ મારો આત્મા ઠરે."
આમ કહેતાં, બંનેને પાછા હઠાવ્યા, પણ બંને આખા દિવસના ઉપવાસી હોવાથી વિગ્રહાનંદ ભીત સાથે અથડાયા, ને વિઘ્નસંતેાષીરામ જમીન પર પડી ગયા એટલે તે મોટે મોટેથી બરાડા પાડવા લાગ્યોઃ "રે કોઇ બચાવો, મને મારી નાંખ્યો; મારા પૈસા છીનવી લીધા. રે ગાયકવાડના ન્યાયીરાજ્યમાં મને આ પ્રમાણે ​માર માર્યો, હાય ! હાય ! કોઈ ન્યાતિલા પણ મને મદદ કરતા નથી."
ગોકુળરાયજીએ કહ્યું, "મહારાજો, તમને પસંદ પડે ત્યાં જાઓ, કોઇ અટકાવ કરતું નથી. પણ અહીંયાં તોફાન કરશો તો હું પોલીશને બોલાવી મુસકાટાટ કરાવીને મોકલાવી દઇશ. તમે જાણતા નથી કે હું કોણ છું ? અને ભલા થઇને હવે જે થયું તે ભૂલી જઈને ચાલો જમવાને ​ હવે તે છેડાગાંઠ બંધાઇ ચુકી તે કોઇથી પણ મિથ્યા થનાર નથી, સમજ્યા ?"