અન્ય | દાવડાનું આંગણું | પૃષ્ઠ 2
એલેક્ઝાંડર ફ્લેમિંગ – એક સંકલન
ઓક્ટોબર 9, 2020 અન્યjayumerchant
(ડો. આશિષ ચોક્સીના બ્લોગના સૌજન્યથી, સાભાર.)
સમગ્ર માનવજાતિ પર જેમના અનેક ઉપકારો છે તેમાંના એક છેઃ એલેકઝાન્ડર ફ્લેમિંગ. વિશ્વના લોકો બેક્ટેરિયાના ચેપથી ટપોટપ મરતા હતા ત્યારે સર એલેકઝાન્ડર ફલેમિંગે પેનેસિલિનની શોધ કરી વિશ્વના કરોડો લોકોને બચાવી લીધા છે. સર એલેકઝાન્ડર ફ્લેમિંગ એક સ્કોટિશ જીવવિજ્ઞાની અને ફાર્માકોલોજિસ્ટ હતા. ફલેમિંગે બેક્ટેરિયોલોજી, ઈમ્યૂનોલોજી અને કિમોથેરાપી વિશે અનેક લેખો પ્રકાશિત કર્યા હતા. તેમના સૌથી જાણીતા સંશોધનોમાં ૧૯૨૩માં એન્ઝાઇમ લાઇસોઝાઇમની શોધ અને ૧૯૨૮માં ફુગ પેનિસિલિયમ નોટાટમમાંથી એન્ટિબાયોટિક પદાર્થ પેનિસિલિનની શોધ સમાવેશ થાય છે, જેના માટે તેમને ૧૯૪૫માં હાવર્ડ વોલ્ટર ફ્લોરે અને અર્ન્સ્ટ બોરિસ ચેઇન સાથે સંયુક્ત રીતે ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિનમાં નોબેલ પુરસ્કાર અપાયો હતો.
Continue reading એલેક્ઝાંડર ફ્લેમિંગ – એક સંકલન →
"એક જ દે ચિનગારી" – કવિશ્રી હરિહર ભટ્ટ – આસ્વાદઃ પ્રો. મધુસુદન કાપડિયા
ઓક્ટોબર 2, 2020 અન્યjayumerchant
આજે ગાંધી જયંતિ નિમિત્તે, ગાંધીજીને અતિશય પ્રિય એવું ભજન-કાવ્ય, 'એક જ દે ચિનગારી' નો આસ્વાદ, જે ગુજરાતી ભાષાના પ્રખર વિદ્વાન અને વિવેચક, પ્રો. ડો. મધુસુદન કાપડિયાએ કરાવ્યો હતો, એની યાદ આવી. મેં આ આસ્વાદ ફરીથી સાંભળ્યો અને થયું આપ સહુ સાથે આને વહેંચું. ડો. મધુસુદન કાપડિયા, એ ગુજરાતી સાહિત્યનું બહુ મોટું નામ છે. એમની કસોટીની એરણ પર જે ખરા ઉતર્યા હોય એ જ કાવ્યોના રસાસ્વાદ તેઓ કરાવે, ભલે પછી તે કાવ્યો નવા-જૂના કે ઓછા પ્રચલિત કવિઓના હોય. એમણે આ કાવ્યનો આસ્વાદ કરાવ્યો એ કવિના શિરે યશકલગી છે.
આપ સહુ સાથે આ કાવ્ય અને આ કાવ્યનો આસ્વાદ કરાવતાં મને અનહદ ખુશી થઈ રહી છે.
"એક જ દે ચિનગારી" કવિશ્રી પ્રો. ડો. મધુસુદન કાપડિયાએ કરેલો આસ્વાદ સાંભળવાનું ચૂકશો નહીં
"એક જ દે ચિનગારી"
આજે ગાંધી જયંતિ છે અને જોગાનુજોગ એવો થયો કે અમારા મિત્ર શ્રી સુબોધભાઈ ભટ્ટ તરફથી અમને ગાંધીજીએ જે પ્રવચનમાં "એક જ દે ચિનગારી" કાવ્યનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, એ બાબતનો નાનકડો લેખ લખીને મોકલ્યો અને એ સાથે ગાંધીજીના પ્રવચનની ક્લિપ પણ મોકલી.ગાંધીજીને આ ભજન-કાવ્ય ખૂબ જ પ્રિય હતું. આપણા ગુજરાતી ભાષાના સુગમ સંગીતની યુનિવર્સિટી સમી સંગીતકાર અને ગાયક બેલડી, આદરણીય આસિતભાઈ અને હેમાબેન દેસાઈએ ગાયેલું આ ભજન-કાવ્ય પણ અહીં મૂક્યું છે. આશા છે આપ સહુ વાચકોને ગમશે.
કવિશ્રી હરિહર ભટ્ટ
અમારા પિતાશ્રી હરિહર ભટ્ટ નો પરિચય અને તેમના કાવ્ય "એકજ દે ચિનગારી"ના સત્વનું ઉલ્લેખ કરતું
ગાંધીજીની પાર્થનાસભાનું પ્રવચન
પ્રસ્તુતકર્તા – સુબોધ ભટ્ટ અને સુધાકર ભટ્ટ
કવિશ્રી હરિહર ભટ્ટનો પરિચય
કવિ હરિહર ભટ્ટનો જન્મ સૌરાષ્ટ્રના વેકરિયા ગામમાં ઈ.સ. ૧૮૯૫માં થયો હતો. તેમના પિતા પ્રાણશંકર ભટ્ટ સાવરકુંડલામાં સંસ્કૃત શીખવાડતા. ભાવનગરની શામળદાસ અને મુંબઈની વિલ્સન કોલેજમાં અભ્યાસ કરી મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાંથી B.A. (MATH) થયા.
મહારાષ્ટ્રમાં આકોલામાં ગણિતનાં શિક્ષક તરીકે શરૂઆત કરી. ૧૯૨૦માં ગાંધીજીએ સાબરમતિ આશ્રમ સ્થાપ્યો. તેઓ નોકરી છોડીને ગાંધીઆશ્રમમાં આવ્યા. અસહકારની લડતમાં પોલીસની લાઠીનો માર અને ૩ વર્ષની જેલ ભોગવી. ૧૯૩૦માં ગાંધીજીએ આશ્રમનું વિસર્જન કર્યું ત્યારે અમદાવાદની ન્યુ એજ્યુકેશન હાઈસ્કૂલમાં ગણિતનાં શિક્ષક બન્યા. ૧૯૫૦માં બી.જે. ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ લર્નિંગ એન્ડ રિસર્ચમાં ગુજરાત યુનિવર્સિટીના M.A. અને Ph.D. ના ભારતીય ખગોળ વિષયના પ્રાધ્યાપક થયા. ત્યાં નિવૃત્તિ સુધી કામ કર્યું.
૧૯૨૫માં તેમનું "એક જ દે ચિનગારી" કાવ્ય કુમાર સામયિકમાં પ્રકાશિત થયું. "આશ્રમ ભજનાવલી"થી માંડીને ગુજરાતની માધ્યમિક શાળાઓના પાઠ્યપુસ્તકમાં તેનો સમાવેશ થયો. આશ્રમની પ્રાર્થનામાં ગવાતું અને હજુ શાળાઓની પ્રાર્થનામાં ગવાય છે. ગાંધીજીએ નવેમબર ૧૯૪૭ની પ્રાર્થનાસભામાં તેનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને "ગાંધી" ફિલ્મમાં તે સાંભળવા મળે છે. નરસિંહરાવ દિવેટિયા અને અન્ય સાહિત્યકારોએ તેને ઊચ્ચ કોટિનું કાવ્ય ગણ્યું છે. ૧૯૩૪માં તેમણે ૨૦ કાવ્યોનો "હૃદયરંગ" નામનો કાવ્યસંગ્રહ પ્રકાશિત કર્યો. તેમના ૪૦ જેટલા કાવ્યો ખગોળની પ્રવૃત્તિઓને લીધે અપ્રાકિશત હતાં. ૨૦૦૩માં તેમના પુત્રો સુબોધ અને સુધાકર ભટ્ટે તે બધા ભેગા કરી ૬૦ કાવ્યોનો એક કાવ્ય સંગ્રહ "એક જ દે ચિનગારી" નામથી પ્રકાશિત કર્યો. તેમના કાવ્યોમાં ઈશ્વરવિશ્વાસ, દેશપ્રેમ, ગાંધીભક્તિ, હાસ્યરસ અને કુદરતની પ્રશંસા સમાયેલી છે.
ખગોળના ક્ષેત્રમાં તેમણે કુમાર,પ્રસ્થાન અને સંદેશમાં વર્ષો સુધી આકાશદર્શનના લેખો ઉપરાંત ખગોળગણિતના ઘણા પુસ્તકો લખ્યા. પંચાગોના સૂર્ય,ચંદ્ર, અને ગ્રહોના ઉદય-અસ્તના સમયોમાં ભૂલો થતી. તે માટે પંચાંગ સુધારણાની પ્રવૃતિઓ કરી. ૧૯૪૫માં "સંદેશ પ્રત્યક્ષ પંચાંગ" પ્રકાશિત કર્યુ. જરા પણ ભૂલ ન થાય તેવા આધુનિક ગણિતનો તેમાં ઉપયોગ કર્યો. તેનું સંપાદન મૃત્યુ સુધી કર્યું. ભારત સરકારે તેમને All India Calander Reform Committeeના સભ્ય બનાવ્યા. જનતાને આકાશ દર્શન મળે તે માટે ૧૯૬૫ના અરસામાં અમદાવાદમાં વેધશાળા (Observatory)ની સ્થાપના કરી અને તેનું સંચાલન કર્યું. અમદાવાદ રેડીઓ સ્ટેશન પરથી તેમના ગ્રહણ વિગેરે વિષયોના વાર્તાલાપ આવતા અને "એક જ દે ચિનગારી" પણ સંભળાતું !!!
મેઘધનુષની જેમ તેમનું જીવન ઈશ્વરશ્રધા, દેશપ્રેમ, ગાંધીભક્તિ, કાવ્યરચના અને ખગોળશાસ્ત્રના વિવિધ રંગોથી રંગાયેલું હતું. તેમનું અવસાન ૧૯૭૮માં થયું. આટાટલા વર્ષો પછી પણ 'એક જ દે ચિનગારી' કાવ્ય આજે પણ એટલું જ વંચાય છે અને ગવાય છે.
૮ નવેમ્બર ૧૯૪૭ના ગાંધીજીના આ પ્રવચનને રજુ કરતાં અમને ખુબજ આનંદ થાય છે. તે YouTubeમાં હિન્દી ભાષામાં છે.
બધા જાણે છે તે પ્રમાણે ગાંધીજી સાંજે પ્રાર્થનાસભા કરતા જેમાં પ્રાર્થના પછી તેઓ વર્તમાન વિષય પર પ્રવચન કરતા. ઓલ ઇન્ડિયા રેડીઓ તેને રેકોર્ડ કરીને તે જ સાંજે તેના બધા સ્ટેશનો પર પ્રસારિત કરતું.
૮ નવેમ્બર ૧૯૪૭ની પ્રાર્થના પછી ગાંધીજી એક શિખ સજ્જને મોકલેલ ચિઠ્ઠીની વાત કરે છે. ચિઠ્ઠીમાં લખ્યું હતું કે તે શિખ ધર્મના પવિત્ર પુસ્તક ગ્રંથસાહીબમાંથી એક ભજન ગાવા માંગે છે. તેનો જવાબ આપતા ગાંધીજી કહે છે કે તેઓ તમામ ધર્મોનું એક સરખું સન્માન કરે છે. અને શિખ સજ્જનનો વિચાર તેમને ગમે છે. પણ તે ગાંધીજીને મળીને તે ભજન તેમને બતાવે. જો તેમને તે ભજન ગમશે તો ચોક્કસ તેને પાર્થનમાં ગાવા દેશે. પછી (ઉદાહરણ તરીકે), ગાંધીજી અમારા પિતાજી અને તેમના કાવ્ય " એક જ દે ચિનગારી "નો ઉલ્લેખ કરે છે. જો કે તેઓ કવિનું નામ નથી આપતા. આ ઉલ્લેખ બે મિનિટ જેટલો ટૂંકો છે અને પ્રવચનની શરૂઆતની ચાર મિનિટની અંદર છે. જે લોકો હિન્દી નથી જાણતા તેમના માટે ગાંધીજી શું કહે છે તેનો શાબ્દિક અનુવાદ નીચે પ્રમાણે છે:
"અમારે ત્યાં એક ભજન છે. ભજન ગુજરાતીમાં છે. એક (કવિ) ભક્ત છે. તે કહે છે કે આખી દુનિયામાં ઘણી બધી બત્તીઓ ચમકી રહી છે. તે તો સૂર્ય, ચંદ્ર અને તારાગણો છે. તેમાંથી (હે ભગવાન) કૃપા કરીને મને એક ચિનગારી આપ. જો મને તેમાંથી એક ચિનગારી પણ ન મળે તો પછી તો હું શું કરી શકું?
ગાંધીજી "ચાંદો સળગ્યો, સૂરજ સળગ્યો ……" થી શરુ થતી કાવ્યની ચાર પંક્તિઓનો ઉલ્લેખ કરી રહ્યા છે. યોગાનુયોગ એ જ ચાર પંક્તિઓ 'ગાંધી " ફિલ્મમાં પણ ગાવામાં આવી છે!!!
પછી ગાંધીજી શિખ સજ્જનની વિનંતી વિષે કહે છે કે તે જે પ્રાર્થના લાવે તેનાથી તેમને સારો પ્રતિભાવ નહિ થાય તો તેઓ શ્રોતાઓ સમક્ષ રજુ કરતા અનુકુળતા નહિ અનુભવે કારણ કે પછી તો તે રજૂઆત કૃત્રિમ બની જાય છે.
અમારા પિતાશ્રીને આ પ્રવચનની જાણ ન હતી અને તેમને એ જાણવાની જરૂર પણ ન હતી, તો ગાંધીજીને અમારા પિતાશ્રી અને તેમના કાવ્યની કેવી રીતે ખબર પડી? તેનો જવાબ બહુ સરળ છે.
૧૯૨૦થી ૧૯૩૦ સુધી અમારા માતાપિતા અન્ય ૮૦ કુટુંબો સાથે અમદાવાદના સાબરમતી આશ્રમમાં ગાંધીજી સાથે રહ્યા હતા. ૧૯૨૫માં અમારા પિતાશ્રીનું "એક જ દે ચિનગારી" કાવ્ય કુમાર માસિકમાં પ્રકાશિત થયું. તરત જ તે ખુબ પ્રસિદ્ધ થયું. આશ્રમના પ્રાર્થના પુસ્તક "આશ્રમ ભજનાવલી "માં તેને સ્થાન મળ્યું. તેથી ત્યારે અમારા પિતાશ્રી અને ગાંધીજીની હાજરીમાં તે આશ્રમની પ્રાર્થનામાં ગવાતું. ગુજરાતની શાળાઓના પાઠ્ય પુસ્તકમાં હજુ પણ તેનો સમાવેશ થાય છે અને ઘણી શાળાઓમાં પ્રાર્થના તરીકે ગવાય છે. નરસિંહરાવ દિવેટિયા, બળવંતરાય ઠાકોર, ઉમાશંકર જોશી અને રામનારાયણ પાઠક જેવા અનેક ગુજરાતી સાહિત્યકારોએ તેને ખુબ જ ઊચી કોટિનું કાવ્ય ગણ્યું છે. તેમણે લગભગ ૭૦ કાવ્યો લખ્યા હોવા છતાં આ કાવ્યનું સ્થાન ગુજરાતી સાહિત્યમાં અમર છે.
આ પ્રવચનમાં ગાંધીજી કવિ અને તેમના કાવ્ય વિષે બહુ ઓછા શબ્દોનો ઉપયોગ કરે છે. પરંતુ કાવ્યનું સત્વ બતાવવા સાથે સાથે પોતાનો મુદ્દો પણ સાબિત કરે છે તે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી અમને એક સાથે ગૌરવ અને નમ્રતાની લાગણીનો અનુભવ થાય છે. YouTubeના ઓડીઓ અને વિ ડિઓથી ભરપુર જંગલમાંથી આ પ્રવચન અકસ્માતથી મળ્યું તેથી અમે ખરેખર નસીબદાર છીએ.
તમારા સમય માટે ખુબ જ અભાર. ગાંધીજીનું પ્રવચન સાભળવા માટે કૃપા કરીને નીચેની YouTube લિંક પર ક્લિક કરો અને આનંદ પામો!!
આસિતભાઈ અને હેમાબેન દેસાઈના કંઠે ગવાયેલું "એક જ દે ચિનગારી " ભજન-કાવ્ય
બે કાંઠાની અધવચ – (૧૩) – પ્રીતિ સેનગુપ્તા
સપ્ટેમ્બર 27, 2020 અન્ય, પ્રીતિ સેનગુપ્તા, બે કાંઠાની અધવચ - નવલકથાjayumerchant
અમેરિકામાં આવીને, બેએક વર્ષ જેવું, એકલાં નિરાંતે રહેતાં રહેતાં, સુજીત બદલાયો તો હતો જ. જેમકે, એની ખાવાની ટેવમાં ફેર પડ્યો હતો. હજી શાકાહારી તો રહ્યા છે, પણ કેવી કેવી વસ્તુઓ ભાવવા લાગી ગઈ છે એમને. ડોનટ, ને બેગલ, ને મફીન. આ બધું વળી શું છે? Continue reading બે કાંઠાની અધવચ – (૧૩) – પ્રીતિ સેનગુપ્તા →
Continue reading કોઈ જ આવ્યું નથી – વાર્તા – લેખકઃ વિજય ઠક્કર →
"વાર્તાનો વૈભવ" – વાત્રકને કાંઠે – પન્નાલાલ પટેલ
સપ્ટેમ્બર 23, 2020 અન્ય, પન્નાલાલ પટેલjayumerchant
વાત્રકને કાંઠે – પન્નાલાલ પટેલ
સંધ્યાએ આભલાંને આજ ગેરુઆ રંગથી આખાય રંગી નાખ્યાં હતાં. ઘરે પડીને વહેતાં વાત્રક નદીના આસમાની નીર લાવા સરખાં બની રહ્યાં. જમણા કાંઠે ઉપર આવેલી પેલી ટેકરી ઉપરના એકલા ઘરનાં નળિયાં ઉપર સોનેરી ઢોળ ચડ્યો. પેલી બાજુની તળેટીમાં ઊડતી ગોરજનું પણ ઘડીભર માટે ગુલાલ બની ગયું. અરે, કારતક મહિનાની ટાઢને પણ આજની સંધ્યાએ જાણે ફુલગુલાબી બનાવી દીધી. Continue reading "વાર્તાનો વૈભવ" – વાત્રકને કાંઠે – પન્નાલાલ પટેલ →
પારદર્શી લેખક/ભાઈ શ્રી નવીન બેંકરને શબ્દાંજલિ…- દેવિકા ધ્રુવ
સપ્ટેમ્બર 22, 2020 અન્યjayumerchant
(સ્વ. પી. કે. દાવડા, "દાવડાનું આંગણું"ના સ્થાપક અને સ્વ. નવીનભાઈ બેંકર નીસુંદર મૈત્રી હતી. દાવડાભાઈ કાયમ નવીનભાઈની મૈત્રીની વાત ખૂબ આનંદથી કરતા હતા, જે મારા સ્મરણમાં હજી અકબંધ છે. "દાવડાનું આંગણું"ની પૂરી ટીમ વતી હું પ્રભુને પ્રાર્થના કરું છું કે પ્રભુ દિવંગત શ્રી નવીનભાઈ બેંકરના આત્માને પરમ શાંતિ અર્પે અને પૂરા પરિવારને એમની ખોટ સહન કરવાની શક્તિ આપે. ઓમ શાંતિ.)
—દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ
નવીનભાઈને એક કામ અતિ પ્રિય અને તે નાટ્યમંચ કે ફિલ્મ જગતની કોઈપણ વ્યક્તિ હ્યુસ્ટનમાં આવે ત્યારે તેમની સાથેની મુલાકાત અને વાર્તાલાપનું આલેખન. આવનાર વ્યક્તિ પણ તેમને મળીને અચૂક કૃતકૃત્ય થઈ જાય. એ અંગેની રસપ્રદ વાતો નવીનભાઈના મુખે સાંભળવાની મઝા આવે.અને આલ્બમ જુઓ તો નવાઈ જ પામો. મન્નાડે, આશાભોંસલે, અનુમલિક,એ.આર. રહેમાન,ધર્મેન્દ્ર, અમીરખાન, અક્ષયકુમાર, બબીતા, કરિશ્મા, પ્રીતિઝીન્ટા,પરેશ રાવલ, પદમારાણી,ફાલ્ગુની પાઠક, નાના પાટેકર, અનિલકપૂર,ઐશ્વર્યારાય,અમિતાભ બચ્ચન, સલમાનખાન અને આવાં બીજાં તો અનેક..નવીન બેંકરની દરેક સાથે તસ્વીર તો હોય જ! આમાનાં ઘણાં કલાકારોને પોતાની કારમાં બેસાડીને હિલક્રોફ્ટ પરના ઈન્ડીયન સ્ટોરોમાં, હિન્દી ચલચિત્રો દર્શાવતા સિનેમા થિયેટરોમાં અને હોટલોમાં લઈ ગયા છે. શો કરવા આવતા કલાકારોને હોટલ પરથી લાવવા લઈ જવાની, સ્ટેજ પરની વ્યવસ્થામાં મદદ કરવાની કામગીરીની રોમાંચક વાતોનો તો તેમની પાસે ખજાનો છે.અત્યાર સુધીમાં તેમણે ૨૫૦ જેટલાં અહેવાલો લખ્યાં. કોઈ સંસ્થામાં આગેવાનીનું પદ ન લે, કોઇ કમિટીમાં મેમ્બર પણ નહીં. પોઝીશનનો જરા યે મોહ નહિ પણ મૂક સેવક રહેવાનું પસંદ કરે.
૨૦૧૦ની સાલમાં હ્યુસ્ટનના વરિષ્ઠ મંડળે નવીનભાઈના આ પ્રદાનને સન્માન–પત્રથી નવાજ્યું.. ઈન્ડિયન કલ્ચરલ સેન્ટર ઓફ હ્યુસ્ટને તેમને 'સ્પીરીટ ઓફ ટાગોર એવોર્ડ' કોન્સ્યુલર જનરલના શુભ હસ્તે.
બે કાંઠાની અધવચ – નવલકથા – (૧૧) —– પ્રીતિ સેનગુપ્તા
સપ્ટેમ્બર 13, 2020 અન્ય, પ્રીતિ સેનગુપ્તા, બે કાંઠાની અધવચ - નવલકથાjayumerchant
ગોવાના દરિયા-કિનારા પરના એ રિઝૉર્ટમાં છૂટાં છૂટાં કૉટૅજ હતાં. પરિણીત હોય, કે ના હોય, પણ ત્યાં આવેલા દરેક પ્રેમી-યુગલને પૂરતી પ્રાઇવસી મળતી હતી. Continue reading બે કાંઠાની અધવચ – નવલકથા – (૧૧) —– પ્રીતિ સેનગુપ્તા →
થોડી ખાટી, થોડી મીઠી – સંકલનઃ જયશ્રી વિનુ મરચંટ
ઓગસ્ટ 17, 2020 અન્યjayumerchant
ગુજરાતના એક વિશ્વવિખ્યાત ગીતકાર-સંગીતકારને ૧૯૭૫-૧૯૭૬ ના સમયમાં 'લાખો ફુલાણી' પિકચરમાં એક ગુજરાતી ગીતને કિશોરકુમારના અવાજમાં ગવડાવવાની ઈચ્છા થઇ. આ માટે પિકચરના નિર્માતા સાથે તેઓ મુંબઈમાં જુહુ સ્થિત કિશોરકુમારના ઘરે પહોંચી ગયા. કિશોરકુમારના ઘરના ઝાંપે જ તેમને ખબર મળ્યા કે કિશોરકુમાર મહેમુદ સાથે કોઈ ગંભીર ચર્ચા કરી રહ્યા છે. પછી તેઓએ કિશોરકુમારને રૂબરૂ મળી શકાય તે આશા છોડી પોતાનું નામ, ટેલીફોન નંબર ચિઠ્ઠીમાં લખી કિશોરકુમારને પહોંચાડ્યું. ચિઠ્ઠીમાં 'ફુરસદે વાત કરવા' વિનંતિ કરી હતી. કિશોરકુમારે ચબરખીમાં બારણે આવનારનું નામ વાંચ્યું – "અવિનાશ વ્યાસ". તેઓ જાતે ઉભા થઈ બહાર આવ્યા, બુમ પાડીને અવિનાશભાઈને રોક્યા, વાંકા વળી ચરણરજ માથે ચઢાવી અને કહ્યું, 'ગુરુજી, મેરે ઘર આપ પહેલી બાર પધારે ઔર બિના આશિર્વાદ દિયે હી લૌટ જાના ચાહતે થે."
"પદ્મશ્રી" અવિનાશ વ્યાસની ૨૧ જુલાઈના રોજ ૧૦૯ મી જન્મતિથી છે. બારેક હજાર ગીતોના ગીતકાર, ૨૫૦ જેટલી ફિલ્મોના સંગીત નિર્દેશક. અસંખ્ય ગીત-ગરબાઓના રચયિતા, ૪૦ વર્ષ સુધી ગીત-સંગીતની દુનિયામાં છવાયેલું અવિનાશી નામ એટલે અવિનાશ વ્યાસ. લત્તા મંગેશકર, કિશોરકુમાર, મુકેશ અને મુહમદ રફી જેવા ટોચના ગાયકો પણ તેમને ગુરૂ માનતા અને તેમને જુવે તો ચરણ સ્પર્શ કરતા આટલું તેમનું સન્માનીય વ્યક્તિત્વ હતું.
"ગાઓ સૌ સાથે તમને બજરંગીની આણ છે….." ગુજરાતી સ્વરમાં કિશોરકુમારનું પહેલું ગુજરાતી ગીત 'લાખોફુલાણી ' પિકચરમાં હતું. ૧૯૪૯ માં રજુ થયેલ 'મંગલફેરા' ફિલ્મનું ગીત 'રાખના રમકડા..' અમર થઈ ગયું. ૧૯૭૭ માં આવેલ 'દાદા હો દીકરી' નું ટાઈટલ સોંગ વાગતું ત્યારે જાણે અડધું થિયેટર રડતું તેમ કહેવાતું. 'માડી તારું કંકુ ખર્યું ને સુરજ ઉગ્યો' તેમની કારકિર્દીનો માસ્ટર પીસ હતો. 'પંખીડાને આ પિંજરું જુનું જુનું લાગે' હજુ લોકોની જીભે રમે છે. એકવાર સાંભળ્યા પછી વાંરવાર સાંભળીયે એટલે હુ તુ, તુ, તુ ……જામી રમતોની ઋતુ…… વાદળોની પાછળ પેલા સંતાયેલા પ્રભુજીને પામવા …જગત આખું રમે ..હુ તુ તુ'
આવી ઈર્ષા ઉપજાવે તેવી લોકચાહના છતાં તેઓ સ્વભાવે ખુબ નમ્ર અને સૌજન્યશીલ હતા. કિશોર કુમારે તેમને શ્રેષ્ઠ અંજલી આપતા કહ્યું હતું, 'લક્ષ્મી-પ્યારે હો યા કલ્યાણજી- આનંદજી સબ ઇસકે આસીસ્ટન્ટ રહ ચુકે હૈ, ઇતના બડા આદમી કિતના સીધા હૈ..' શા માટે તેમના માટે લખાયેલા લેખોની આગળ 'અમર રહે અવિનાશ..' લખાય છે તે સમજી શકાય છે.
છેલ્લો બોલ: ૨૦૧૨ માં શ્રી અવિનાશભાઈની ૧૦૦ મી જન્મજયંતિ વખતે તેમને શ્રધાંજલી આપવા અમદાવાદમાં એક કાર્યક્રમ યોજાયો હતો. કાર્યક્રમના હોસ્ટે કાર્યક્રમની શરૂઆતમાં અવિનાશભાઈની સિદ્ધિઓ, ગીતોના આંકડા અને તેમણે મેળવેલા પારિતોષિકો વિશે જાણકારી આપતા કહ્યું, આમ તેઓ ગુજરાતી ગીત ક્ષેત્રે બ્રેડમેન હતા. પછી કાર્યક્રમ શરૂ થયો. કાર્યક્રમની અધવચ્ચે એક શ્રોતાએ સ્ટેજ પર આવી માફી માંગતા કહ્યું, 'મારે કઈક કહેવું છે.' હોલમાં શાંતિ છવાઈ ગઈ. આમ પ્રોગ્રામ અટકાવીને આ ભાઈને શું કહેવું હશે? તેમણે કહ્યું, 'હોસ્ટે જે શરૂઆતમાં કહ્યું, કે અવિનાશભાઈ ગુજરાતી ગીતોના બ્રેડમેન હતા. તેમાં મારે થોડો સુધારો કરવો છે. બ્રેડમેન ક્રિકેટમાં અવિનાશ વ્યાસ હતા એમ આપણે કહેવું જોઈએ.' હોલ તાલીઓથી ગુંજી ઉઠ્યો.