જીવનમાં ક્યારેક એવી અનુભૂતિ થાય કે 'વાહ' શબ્દ કોઈ પણ જાતના પ્રયત્ન વગર અચાનક જ નીકળી પડે એ જ કુદરતનું અલૌકિક સૌંદર્ય છે
નવગુજરાત સમય | Publish Date: Jul 12 2018 12:02PM
પરમ હિતકારી સંત-પુરુષ તરીકે ગુરુ નાનક હંમેશા પ્રાતઃ સ્મરણીય છે
માત્ર શીખ ધર્મના સ્થાપક તરીકે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર માનવજાત માટે પરમ હિતકારી સંત-પુરુષ તરીકે ગુરુ નાનક હંમેશને માટે પ્રાતઃ સ્મરણીય બની રહેશે. સંત કબીરે જેને 'Sometimes in life it realises that the word 'wah' has to come suddenly without any kind of effort પઢે સો પંડિત હોય'ની વાત કરી હતી તેને ગુરુ નાનકે પોતાના જીવનમાં ચરિતાર્થ કરી બતાવી હતી. પ્રભુ પ્રેમને આધીન છે - એટલું જ નહીં પરંતુ એ પ્રેમસ્વરૂપ છે. પ્રેમની પ્રાપ્તિ માટે પ્રેમ અને ભક્તિ સર્વશ્રેષ્ઠ છે. હૃદય એ સૌથી મોટામાં મોટું પવિત્ર તીર્થ છે. એમાં જ્યારે પ્રેમનો પ્રવાહ પ્રસ્ફુરિત થઈ વહેવા લાગે છે, ત્યારે બધું જ પવિત્ર અને મંગલમય બની જતું હોય છે.
ગુરુ નાનકે પરમ તત્વને 'સતનામ' તરીકે ઓળખાવ્યું, જે ત્રિકાલાબાધિત છે. તે નિર્વિકાર અને શુદ્ધ સ્વરૂપ છે, જે આત્મસ્વરૂપે આપણા સહુમાં બિરાજેલું છે. એ તત્વની ઓળખાણ કરાવી આપે તે 'સદ્‌ગુરુ' છે. એની શરણાગતિ સ્વીકારી પોતાના જીવનને સત્યમય અને પવિત્ર બનાવવાની જે શિક્ષા-દીક્ષા ગ્રહણ કરે તે સાચો 'શીખ'. ગુરુ નાનકે એવા પ્રેમ-ભક્તિભાવ પર આધારિત શીખ ધર્મની સ્થાપના કરી હતી. 'સત્ શ્રી અકાલ' - એ એમનો જીવનમંત્ર હતો. સત્યસ્વરૂપ પરમાત્મા ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાન - એવા ત્રણેય કાળથી પર છે. એ નિર્ગુણ અને નિરાકાર છે. એ પરબ્રહ્મ પરમાત્માનું નામસ્મરણ કરવું એ જ સાચી ભક્તિ છે. શિષ્યોની ઇચ્છા અનુસાર સંતોની વાણી જેમાં ગ્રંથસ્થ થઈ છે, એવા ધર્મગ્રંથને 'ગ્રંથ સાહેબ' તરીકે અર્થાત્ ઈશ્વરના સ્વરૂપે એની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.
પ્રભુ પ્રેમને આધીન છે એટલું જ નહીં, પરંતુ તેઓ પ્રેમસ્વરૂપ પણ છે
ભક્તિ સર્વશ્રેષ્ઠ છે
'વાહે ગુરુ, વાહે ગુરુ' - ગુરુ નાનકના મુખેથી નીકળેલાં આ અંતિમ શબ્દો હતાં. તેઓ 'ગુરુ' શબ્દ પરમકૃપાળુ પરમાત્માને માટે પ્રયોજતા હતા. એટલે 'વાહે ગુરુ'નો અર્થ થાય છે 'વાહ પ્રભુ, વાહ પ્રભુ' તારી કૃપા અપરંપાર છે. આ શબ્દોમાં કેટલી તાકાત ભરેલી પડી છે. એમનાં જીવનની સાધનાના સારરૂપ એ શબ્દો છે. મૃત્યુ સમયે આ રીતે પ્રભુનું નામ સ્મરણ કરવું - મૃત્યુમાં પણ એની કૃપા અને કરુણાનાં દર્શન કરવા એ કંઈ સહેલી વાત નથી, પરંતુ સંતો-મહાત્માઓએ તે કરી બતાવ્યું છે. મૃત્યુને પણ તેમણે પરમસખા માની અહોભાવપૂર્વક આવકાર્યું છે.
આ 'વાહ' શબ્દ ખરેખર અદ્‌ભુત છે. આપણાં સહુનાં જીવનમાં આપણને ક્યારેક એવી અનુભૂતિ જરૂર થઈ હશે. જ્યારે 'વાહ' શબ્દ કોઈ પણ જાતના પ્રયત્ન વગર અચાનક જ નીકળી પડતો હોય છે. કુદરતનું અલૌકિક સૌંદર્ય નિહાળતાં નિહાળતાં, તો ક્યારેક કુદરતની કરામત પર આફરીન થઈને, તો ક્યારેક સંગીતની સુમધુર સૂરાવલિ સાંભળતા સાંભળતા 'વાહ, વાહ' આપણે બોલી ઊઠતાં હોઈએ છીએ. ત્યારે આપણું આખું અસ્તિત્વ એમાં તન્મય બની જતું હોય છે અને આનંદની અનુભૂતિની પરાકાષ્ઠાએ 'વાહ' શબ્દ બોલાઈ જતો હોય છે. ગુજરાતી હાસ્ય સાહિત્યના ભીષ્મ પિતામહ ગણાતા સ્વ. જ્યોતિન્દ્ર દવેએ 'વાહ રે, હું વાહ' એવા શબ્દો દ્વારા ખૂબ જ હાસ્યમય શૈલીમાં પોતાનો પરિચય આપ્યો છે.
આ શબ્દ જ્યારે ગુરુ નાનક જેવા મહાન સંત-મહાત્માના મુખેથી સાંભળવા મળે ત્યારે તો એનો મહિમા ઓર વધી જાય છે. પ્રભુની અપરંપાર કૃપા અને અલૌકિક મહિમાને દર્શાવવા 'વાહ' શબ્દ ખૂબ જ યોગ્ય છે.