શનિવાર, જાન્યુઆરી 19 2019, 03:52 Hrs(IST)
નવગુજરાત સમય | Publish Date: Jan 2 2019 11:11AM
- અહીં વિવિધ પ્રકારના કાર્યક્રમો રજૂ થાય છે,જેવા કે નાટક, સંગીતિકા, સંગીતના પ્રવચન વગેરે
દુનિયાભરના વિવિધ દેશો એમના નામથી તો ઓળખાય જ છે પરંતુ અન્ય વસ્તુઓથી પણ ઓળખાય છે. જેમ કે ધ્વજ. દરેક દેશના જુદા જુદા ધ્વજ હોય છે જેનાથી તેમને આગવી ઓળખ મળે છે. આ ઉપરાંત અમુક સ્થાપત્યો હોય છે જેનું ચિત્ર મુકાય ને આપણને ખબર પડી જાય કે કયા દેશની વાત થઇ રહી છે. જેમ કે તાજમહાલનું ચિત્ર આવે તો ભારત વિષે વાત થઇ રહી છે. સ્વતંત્રતાની દેવીનું ચિત્ર આવેતો યુ.એસ.એ.ની, એફિલ ટાવરનું ચિત્ર હોય તો ફ્રાન્સ વિષે ને લાંબી દીવાલનો ફોટો હોય તો ચીન વિષે. આમ દેશનું નામ લીધા વગર પણ માત્ર પેલા ચિત્રો-ફોટાઓ આપણને એ દેશની ઓળખ આપી દે છે. ઑસ્ટ્રેલિયાની વાત હોય તો કયો ફોટો આવે?તમારામાંથી ઘણા વાચક કહી દેશે કે સિડની ઓપેરા હાઉસનો ફોટો. જી હા, સિડની ઓપેરા હાઉસનો ફોટો મુકાય તો તરત ખબર પડી જાય કે વાત ઑસ્ટ્રેલિયાની થઇ રહી છે. આમ આવા વિવિધ સ્થાપત્યો એ દેશની ઓળખ છાતી કરે છે.
આજે વાત કરશું ઓસ્ટ્રેલિયા દેશના એક ધમધમતા શહેર, આર્થિક પાટનગર એવા સિડની શહેરમાં આવેલા - સિડની ઓપેરા હાઉસની. મોટા ભાગના દેશોના સ્થાપત્યો જુના છે. કેટલાક પ્રાચીન, કેટલાક મધ્યકાલીન, કેટલાકે અર્વાચીન. ઓસ્ટ્રેલિયાનું સિડની ઓપેરા હાઉસ આમાંથી સૌથી આધુનિક છે. એ વીસમી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં નિર્માણ પામ્યું. કલા સાથે સંકળાયેલા સ્થાપત્યો વિશ્વવિખ્યાત થઇ જાય એવું જવલ્લે જ બનતું હોય છે. સિડની ઓપેરા હાઉસ એટલે જ એક અનોખું સ્થાન ભોગવે છે.
ઓપેરા હાઉસ એટલે શું? એવો પ્રશ્ન થાય તો જણાવીએ કે 'ઓપેરા ' નાટકનો એક પ્રકાર છે જેમાં સંગીત મુખ્ય ઘટક હોય છે. નાટકથી આ જુદું એ રીતે પડે છે કે આમાં આખું નાટક ગીતોમાં જ હોય છે ને એ ઓપેરા હાઉસમાં જ ભજવાય છે ને ત્યાં જ ભજવી શકાય. મ્યુઝિકલ્સમાં ભાગ લેનારાઓ મુખ્યત્વે 'એક્ટર' જ કહેવાય છે ને ઓપેરામાં ભાગ લેનારાઓ ગાયકો હોય છે જે પાશ્ચાત્ય કંઠ્ય સંગીતની તાલીમ પામેલા હોય છે. મ્યુઝિકલ્સમાં કલાકાર પહેલા એક્ટર હોય છે પછી ગાયક ને પછી નૃત્યકાર, જયારે ઓપેરામાં અપવાદ સિવાય કલાકાર ભાગ્યે જ નૃત્ય કરતો હોય છે.
બીજો પાયાનો ફર્ક છે ભાષા. મ્યુઝિકલ્સમાં ભાષા હંમેશા પ્રેક્ષકો સમજી શકે તેવી હોય છે. યુ. કે. માં અને અમેરિકામાં મ્યુઝિકલ્સ હંમેશા અંગ્રેજીમાં જ હોય છે. મૂળ વાર્તા ભલે ને અન્ય ભાષાની હોય ! જયારે ઓપેરામાં એ જ ભાષામાં રજુ થાય છે જે ભાષામાં એ લખાયેલું હોય છે. જેમ કે ઇટાલિયન ઓપેરા,જર્મન ઓપેરા,કે રશિયન ઓપેરા ઇત્યાદિ. દરેક ઓપેરાને પોતાની આગવી શૈલી હોય છે.
તો આ સિડની ઓપેરા હાઉસમાં નામ પ્રમાણે માત્ર ઓપેરા જ રજુ થતાં હશે? ના ના, આ જગ્યા માત્ર એક જ પર્ફોર્મિંગ આર્ટ માટે નથી પરંતુ અહીં વિવિધ પ્રકારના કાર્યક્રમો રજૂ થાય છે,જેવા કે નાટક, સંગીતિકા, સંગીતના પ્રવચન વિગેરે.
આ સિડની ઓપેરા હાઉસના બીજ તો રોપાયા ઠેઠ 1940ના દાયકામાં. સૌ પ્રથમ આ વિચાર આવ્યો ન્યુ સાઉથ વેલ્સ રાજ્યના કંઝર્વેતોરીએ ઓફ મ્યુઝિકના ડિરેક્ટર સર હ્યુજીન ગુસસેન્સને જે સિડની સિમ્પફની ઓરકેસ્ટ્રાના કન્ડક્ટર પણ હતા. મૂળે એના બાપદાદાઓ બેલ્જીયન હતા પણ એની માં અંગ્રેજ હતી અને એનો ઉછેર પણ યુકે માં થયો. જોકે એણે પચીસેક વર્ષ અમેરિકામાં જુદા જુદા સ્થળે મ્યુઝિક કંડક્ટર તરીકે ગાળ્યા અને નવેક વર્ષ ઓસ્ટ્રેલિયા ખાતે ગાળ્યા.એની યાદમાં ઓસ્ટ્રેલિયન બ્રોડકાસ્ટિંગ કોર્પોરેશને તેના સિડની ખાતેના સંકુલમાં એના એક નાના કોન્સર્ટ હોલને એનું નામ આપ્યું છે. અત્યાર સુધી ઓપેરાના કાર્યક્રમો સિડની ટાઉન હોલ ખાતે થતાં હતો પણ એ જગ્યા બહુ નાની પડતી હતી એટલે હ્યુજીનને ઓપેરાની પ્રસ્તુતિ માટે મોટી જગ્યાની તાતી જરૂર લાગી એટલે એ તો મચી પડયો એને મૂર્તિમંત સ્વરૂપ આપવા. જોકે, કામ એટલું સહેલું નહોતું. આવું ઓપેરા હાઉસ ઉભું કરવા સારા એવા પૈસાની જરૂર પડે. એણે સત્તાધારીઓને આ વાત ગળે ઉતારવાનો પ્રયત્ન કરવાનું શરુ કર્યું અને સફળતા મળી. ન્યુ સાઉથ વેલ્સના કર્તાહર્તા જોસેફ કાહિલને પોતાની વાત સમજાવી શક્યો. આ હતું વર્ષ 1954. વર્ષ 1955ની સપ્ટેમ્બરમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ડિઝાઇન સ્પર્ધાનું આયોજન થયું. પ્રથમ ઇનામ રખાયું 5000 ઓસ્ટ્રેલિયન ડોલર્સ. બત્રીસ દેશોમાંથી કુલ્લે ૨૩૩ એન્ટ્રીઝ સ્થપતિઓ તરફથી આવી. કરાર મુજબ ત્રણ હજાર પ્રેક્ષકોને સમાવી શકે એવા એક થિયેટર ને બારસો પ્રેક્ષકોને સમાવી શકે એવા બીજા થિયેટરની ડિઝાઇન આપવાની હતી. બંનેની જરૂરિયાત ભિન્ન હતી. અહીં ઓપેરા, સંગીતીકા, નાટક,સંગીત, બેલે અને અન્ય કાર્યક્રમો માટે જગ્યા ઉભી કરવાની હતી.
બે વર્ષ પછી એટલેકે ઈ.સ. 1957માં વિજેતા કૃતિ જાહેર થઇ એ હતી ડેન્માર્કના ઉટઝોનની. એક કિંવદંતી પ્રમાણે ઉંટઝોનની ડિઝાઇન ત્રીસ ના પસંદ થયેલી ડિઝાઈનમાંથી ફિનલેન્ડ અને અમેરિકન સ્થપતિ એરો સારીનેને શોધી કાઢી હતી. ઉઝોને 1957માં સિડનીની મુલાકાત લીધી કામકાજ પાર દેખરેખ રાખવા અને 1963માં તેની આખી ઓફિસ ઓસ્ટ્રેલિયાના પામ બીચ ખાતે ફેરવી. એક બેનમુન સ્થાપત્યના મંડાણ મંડાયા પણ હજી દિલ્લી દૂર હતી અને ઘણા ચઢાવઉતાર આવવાના હતાં.