શું તમને અંધારાથી ડર લાગે છે? - ॐ સ્વામી
શું તમને અંધારાથી ડર લાગે છે?
જો તમે પ્રેરણાદાયી અને હકારાત્મક પ્રૌરાણીક હસ્તીઓમાં વિશ્વાસ ધરાવતાં હશો તો તમે કુદરતીપણે જ ભૂત અને રાક્ષસ પણ છે તેમ માનશો.
દરેકજણને ડર લાગતો હોય છે, ફક્ત માત્રા જુદી જુદી હોય છે. એ જન્મજાત હોય છે, તે આપણા અસ્તિત્વને ટકાવી રાખવાની વ્યવસ્થાનાં એક ભાગ રૂપે પણ રહેલું હોય છે. કારણ કે તે આપણને કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં લડવું કે ભાગવું એ નિર્ણય લેવામાં મદદરૂપ બનતું હોય છે. ચાલો મને એ દિવસે કોઈએ પુછેલા એક સવાલથી શરૂઆત કરીએ. એક સન્નારી જે બે બાળકોની માતા હતી, તેને પૂછ્યું, "મારો પુત્ર અંધારાથી ખુબ ડરે છે. મારે શું કરવું જોઈએ?
"કોણ નથી ડરતું હોતું?" મેં કહ્યું. "એને ડરવા દો. એ ક્યારેય એટલો બધો ડરી જાય છે કે તેનું પેન્ટ પણ ભીનું થઇ જાય?
"ના. એને એવું તો કોઈ દિવસે નથી કર્યું."
"તો પછી શું પ્રશ્ન છે? તમે જયારે નાના હતાં ત્યારે તમે શું અંધારાથી નહોતા બીતા? જો તમારે અંધારામાં કોઈ અજાણી જગ્યાએ જવાનું હોય તો તમને શું બીક નહિ લાગે? જાણકારી ભયને હળવો બનાવે છે. તમારો પુત્ર ડરી જાય છે કારણ કે તે હજી આ દુનિયાને જાણી-સમજી રહ્યો છે. તેનું કલ્પનાજગત હજી જીવંત છે. જો તે સાન્તાક્લોઝમાં વિશ્વાસ રાખતો હોય તો તે ભૂતમાં પણ માનતો જ હશે. જયારે તમે તેને પરીઓની અને ધાર્મિક કથા-વાર્તાઓ સંભાળવતા હોવ છો ત્યારે તમે તેનાં માનસમાં એક પ્રૌરાણીકતા પણ ભરો છો. પછી તો એ અંધારામાં રાક્ષસ કે ભૂતની આશા રાખે તે કુદરતી છે. પણ હું એમ નથી કહેતો કે તમે તેને એવી વાર્તાઓ વાંચી સંભળાવવાનું બંધ કરો. ફક્ત એ વાતનો સ્વીકાર કરો કે ભય એ બાળકમાં એક કુદરતી લાગણી છે. સમય જતાં કુદરત તેને સાચી વાત શીખવશે. તેને અંધારાથી ડરવાનું નહિ તેમ ન કહો કારણ કે તેમ કરતાં તો તેને તે સૂચનામાંથી ફક્ત બે જ શબ્દો યાદ રહેશે – ડર અને અંધારું. પરિણામે, જયારે પણ અંધારું થશે, તે આપોઆપ ડર વિષે જ વિચારશે. એનાં બદલે તેને લાઈટ ચાલુ કરવાનું કહો."
ડર એ કઈ ખાલી અહેસાસ નથી એક ભાવના પણ છે. અને તે આપણી ઉત્ક્રાંતિ સાથે ખુબ જ મજબૂતાઈથી જોડાયેલી છે. એક શુક્રાણુ અંડાશયને અંધારામાં જ મળે છે. એક ભ્રૂણ ગર્ભમાં નવ મહિના અંધારામાં કાઢે છે. તેનો પોતાની જિંદગી પર કોઈ કાબુ નથી હોતો. તે લાચાર હોય છે, લગભગ અચલાયમાન. માં જે કઈ પણ ખોરાક ખાય તેમાંથી જ તે ખાતું હોય છે. તે કશાયનો સ્વીકાર કે અસ્વીકાર નથી કરી શકતું. તેને કોઈ સ્વતંત્રતા હોતી નથી તે ગર્ભનાળથી બંધાયેલું હોય છે. કોઈ અજાણ્યા આકારને અંધારામાં જોવાની લાગણી હંમેશાં મનમાં છવાયેલી રહે છે ભલે ને પછી આપણે આ દુનિયામાં જન્મી ગયાં હોઈએ. અને વ્યવહારિક રીતે પણ અંધારાનો અર્થ છે કે તમે કશું જોઈ શકતાં નથી. જે કઈ પણ તમે જોઈ શકતાં નથી તે તમારા માટે અજાણ્યું બની રહે છે. તમારું મન અજાણ પરિસ્થિતિ સાથે કેવી રીતે કામ લેવું તેનાં માટે આયોજન કરી શકતું નથી માટે તે મનમાં એક ભય કે ડરનો સંકેત ઉભો કરે છે. તમે જેને બરાબર સમજી શકતાં હોય તેની સામે જ લડી શકો છો. માટે, અંધારામાં, લાચારીની લાગણી વધારે દ્રઢ થઇ જતી હોય છે કારણ કે હવે પછી શું થશે તેની આપણને ખબર નથી હોતી.
કલ્પના કરો કે અંધારી રાત્રે તમે ઘર તરફ પાછા વળી રહ્યાં છો. જેવાં તમે ઘરનાં મુખ્ય દરવાજા તરફ જઈ રહ્યાં છો કે તમને ખબર પડે છે કે કોઈ દરવાજો તોડીને અંદર ઘુંસી ગયું છે. તમે કુદરતીપણે જ ડરનો અનુભવ કરો છો. કદાચ તે વ્યક્તિ હજુ પણ અંદર હોય તો શું? જો તેની પાસે કોઈ હથિયાર હશે તો? કદાચ જો તેઓ જુથમાં હશે તો વિગેરે અને બીજા અનેક આવા સવાલો મગજમાં આવ્યા કરે છે. તમે અંદર આવી જાવ અને ખાતરી કરી લો કે બધું બરાબર છે તેમ છતાં પણ, મહિનાઓ સુધી એક બીકની લાગણી ઘર કરી જાય છે કે તમારી ગેરહાજરીમાં, તમારી મંજુરી વગર, તમારી જાણ બહાર કોઈ તમારા ઘરમાં ઘુંસી આવ્યું હતું. તમને એમ લાગવા માંડે છે કે તમારી સુરક્ષામાં કોઈ ભંગ થઇ ગયો હોય. તેઓ તમને જાણે છે પણ તમે તેમને નથી જાણતા. એક ડર છે. અને તે કુદરતી છે.
જો તમે તમારા બાળકોને અપ્સરા, પરીઓ, ભૂત, પ્રેત, રાક્ષસ, દેવદૂત અને બીજા એવાં કેટલાંક પાત્રો વિષે વાર્તાઓ સંભાળવીને જો ઉછેરી રહ્યા હોય તો તમે નિરપવાદપણે તમે તેમને કહી રહ્યાં છો કે તેમને નજરે ન દેખાતા હોય એવાં પાત્રો પણ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. અને જયારે તેઓ ખરેખર અંધારામાં કશું જોઈ ન શકતાં હોય ત્યારે બિહામણી આકૃતિઓ તેમનાં માનસપટ પર આકાર લેતી હોય છે. તેમને ખબર છે દેવદૂતો તો અંધારામાં નહિ દેખાય કેમ કે બાળકોની ચોપડીઓમાં દેવદૂતના ચિત્રો આગળ સારા એવાં પ્રમાણમાં પ્રકાશ દેખાતો હોય છે, જયારે દુષ્ટ પાત્રો અંધારામાં બતાવેલા હોય છે. આ એક શરત મગજમાં રહેલી હોય છે. આ તેમનાં માનસને વિના અસ્તિત્વની બિહામણી આકૃતિઓથી કલુષિત કરે છે. પરંતુ સમય જતાં જિંદગી તેમને શીખવતી હોય છે કે આ દુનિયા કાલ્પનિક કથાઓથી ભરેલી હોય છે. આ અનુભવજન્ય ડહાપણ અને શિક્ષણ તેમને અંધારાના ડરમાંથી બહાર નીકળવામાં મદદ કરે છે.
"જ્હોની, તું જલ્દી બહાર બગીચામાંથી સાવરણી મને લાવી આપે છે?" જ્હોનીની મમ્મીએ રાત્રે કહ્યું.
"પણ, મને અંધારાની બહુ બીક લાગે છે, મમ્મી," જ્હોનીએ કહ્યું. "બહાર તો ભૂત હોય."
"ભગવાનમાં વિશ્વાસ રાખ, જ્હોની. ભગવાન બધે જ હોય છે, અને તે ભૂતથી વધારે શક્તિશાળી હોય છે."
"તને પાક્કી ખાતરી છે કે ભગવાન બહાર બગીચામાં પણ છે?"
"બિલકુલ. અને એ તારું ધ્યાન પણ રાખી રહ્યાં છે. હવે, જા અને મને સાવરણી લાવી આપ."
નાનકડાં જ્હોનીએ ધીમેથી થોડું બારણું ખોલ્યું, તેનો હાથ બહાર લંબાવી ને બોલ્યો, "પ્લીઝ ભગવાન મને સાવરણી આપો. મમ્મી કહે છે કે તમે બહાર બગીચામાં છો."
મોટેરાઓ તેમની જાતને ખોટી અભીપુષ્ટિઓ આપતાં હોય છે, તેઓ ભૂતને તો નકારી દેતાં હોય છે પણ ભગવાનને સ્વીકારી લેતાં હોય છે. તમે સત્યને તમારી અનુકુળતા મુજબ વાળવાનું શીખી ગયા હોવ છો. એક બાળક માટે જો કે તે એક શુદ્ધ કલ્પના જ હોય છે. અને જેમ જેમ તેઓ વધારે શરતી થતાં જાય, તેઓ પણ આવી કોઈ કરામત શોધી કાઢતાં હોય છે. જે દુ:ખદ છે.
જયારે હકીકત તમારી કલ્પનાથી મોટી થઇ જાય છે ત્યારે ડર જતો રહે છે કેમ કે ડર હંમેશાં પુર્વાભાશી હોય છે. હા, હંમેશા તેવું હોય છે. વર્તમાન ક્ષણમાં કોઈ ડર નથી, જયારે તમે એવું વિચારવાનું ચાલુ કરો કે બીજી ક્ષણે શું થશે ત્યારે જ તમે કોઈ ડરને અનુભવી શકો છો. મારે ડરનાં પ્રકારોને પણ આ પોસ્ટમાં વણી લેવાં હતાં. પણ ચાલો ફરી ક્યારેક.