દેશના ઉચ્ચ ન્યાયતંત્રમાં મહિલાઓનું પ્રતિનિધિત્વ લગભગ અસ્તિત્વમાં નથી. 1950માં સુપ્રીમ કોર્ટની સ્થાપના થઈ ત્યારથી આઠ મહિલાઓને ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યાં છે. આમાં પ્રથમ નામ આવે છે
નિવૃત્ત મુખ્ય ન્યાયાધીશ લીલા શેઠનું. તેમણે પોતાના સંઘર્ષો સાથે એક મોટું સિહાસન હાંસલ કરીને ઇતિહાસ રચ્યો અને એક ઉદાહરણ પણ બેસાડ્યું હતું. તેથી જ તેમને 'મધર ઓફ લો' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ સફર સરળ નહોતી
લીલા શેઠ હિમાચલ હાઈકોર્ટના પ્રથમ મહિલા ચીફ જસ્ટિસ હતા First Woman Chief Justice of High Court, પરંતુ તેમના માટે આ સફર સરળ નહોતી. ખૂબ નાની ઉંમરે તેમના પિતાનું અવસાન થયા પછી પણ તેમણે ક્યારેય તેના પગલાં રોક્યાં નહી. તેમનો આત્મવિશ્વાસ તેમને આ લક્ષ્ય સુધી લાવ્યો. પિતાના ગયા પછી પણ લીલાની માતાએ તેમના અભ્યાસમાં કોઈ કસર છોડી ન હતી. તેમણે દાર્જિલિંગની લોરેટો કોન્વેન્ટ સ્કૂલમાંથી પોતાનું શિક્ષણ મેળવ્યું.
First Woman Chief Justice of High Court | image credit : indiatoday.in
એક બાળક પછી પરીક્ષામાં ટોપ કર્યું
લીલા શેઠે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત નેસ્ટેનોગ્રાફર તરીકે કરી હતી. લગ્ન પછી તેઓ લંડન ગયાં, જ્યાં તેમણે ફરી એકવાર તેમનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો. એક બાળકની માતા લીલાએ 27 વર્ષની ઉંમરે લંડનમાં પરીક્ષામાં ટોપ કર્યું હતું. ભારત પરત ફરતા તેમને પહેલો વિરામ કોલકતા હાઇકોર્ટમાં મળ્યો. જોકે, સામાજિક રૂઢિચુસ્તતાને કારણે તેમને બધું છોડીને તેના પરિવાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી. જોકે, લીલા શેઠે આ બધાની પરવા કર્યા વગર આગળ વધવાનું નક્કી કર્યું.
First Woman Chief Justice of High Court | image credit : financialexpress.com
સમલૈંગિકોના અધિકારો માટે અવાજ ઉઠાવ્યો
1958 માં તેના પતિની પટનામાં બદલી થયા બાદ તેમણે લગભગ 10 વર્ષ સુધી પટના હાઇકોર્ટમાં પ્રેક્ટિસ કરી. લીલા ભારતમાં મહિલા અધિકારો સંબંધિત મહત્વના નિર્ણયો લેતા સમિતિઓનો એક ભાગ રહ્યાં છે. તેમણે માત્ર મહિલાઓ માટે જ નહીં પણ સમલૈંગિકોના અધિકારો માટે પણ અવાજ ઉઠાવ્યો હતો. કાયદાની માતા એટલે કે ઇતિહાસમાં પોતાનું નામ લખનારા લીલા શેઠે આપણને શીખવ્યું કે કેવી રીતે હિંમત હાર્યા વિના, કોઈની સામે ઝૂક્યા વગર અને પ્રતિકૂળતામાં પણ કોઈ ખચકાટ વિના આગળ વધવાથી સફળતા કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે.
વિધાનસભામાં 'નમાઝ', 'હનુમાન ચાલીસા' પર હંગામો; સ્પીકરે કહ્યું – સ્સે હોવ તો મને મારજો, પણ કાર્યવાહીમાં અવરોધ ન કરો