લાલ ગુલાબનો છોડ | Kutch Gurjari
લાલ ગુલાબનો છોડ - સુષ્મા શેઠ, વડોદરા
ગીતા તેના યુવાન દીકરા રાજેશ ને પરણાવવાની લહાયમાં જ્યારે પોતે પસંદ કરેલી યુવતીઓના ફોટા કે બાયોડેટા હોંશપૂર્વક બતાવતી ત્યારે તેનો એ જ નિશ્ચિત મક્કમ પ્રત્યુત્તર કાને પડતો. 'મોમ, હું જેને પ્રેમ કરીશ તેની સાથે જ લગ્ન કરીશ. હાઉ કેન આઈ મેરી સમબડી અનનોન ટુ મી?' અને તેના એ તીખા સવાલનો ગીતા પાસે કોઈ જવાબ નહોતો. દાદીની ચશ્મા પાછળની ચૂંચી આંખો એમનો બધો તાલ ચૂપચાપ જોયા કરતી.
આજે દાદીની ચકોર નજરે પકડી પાડ્યું કે, જરૂર દાળમાં કંઈક કાળું છે. સવારથી રાજેશ નવું લાલ ટીશટ પહેરી સરસ તૈયાર થઈ અરીસા સામે ઊભો રહી એકલો એકલો બબડ્યા કરતો હતો. વળી હાથમાં લાલ ગુલાબ પકડી નીચો નમતો અને પછી ઘૂંટણિયે બેસી જતો જાણે નાટકનું રિહર્સલ!
છેવટે દાદીથી ન રહેવાયું. 'હું વાત સે હેં ભાઈ? તારે કોલેજ નથી જાવું?'
'ઓહ દાદી! આજે વેલેન્ટાઈન ડે છે યુ નો? મારે તેને પ્રપોઝ કરવું છે' લાડ લડાવતી સખી સમાન દાદીથી રાજેશ કશું જ ન છુપાવતો.
'એટલે?' દાદી અડધુંપડધું સમજી તોય પૂછયું.
'એટલે કે હું તેને પ્રેમ કરું છું.' આછું મલકી રાજેશે આંખો નચાવતાં પોતાની દાદીના ગાલે ટપલી મારી.
'એમ એટલે તમે બેઉ એકબીજાને ઓળખો છો. ઈ તારી હારે ભણે છે?'
'યેસ દાદી એન્ડ આઈ લવ હર.' જોશભેર બોલતો રાજેશ પોતાની મસ્તીમાં હતો.
'તે.. ક્યારથી આ બધું.હેં?' દાદીએ સલૂકાઈથી વધુ જાણવા માંગ્યું.
'અ.. ઓલમોસ્ટ ત્રણ મહિના..' રાજેશનો એ જવાબ સાંભળી દાદીનું બોખું મોઢું હસ્યું.
'એટલે તૈણમૈનામાં લવ અને છમૈનામાં પેલું છૂટા પડો તે હું?'
'બ્રેક-અપ?નો દાદી નો. આઈ સીમ્પલી લવ હર.'
'એને પૈણીસ' દાદીએ સણસણતો સવાલ ઉગામ્યો. 'આખું આયખું તમે બેઉ હાથે રેસોને?'
'ખબર નહિ. ગોડ નોઝ. બટ હું એ યુવતીને જ પરણીશ જેને પ્રેમ કરીશ. તમારા જુનવાણી લોકોની જેમ નહિ. નો નેવર, નો અરેંજ મેરેજ.' ખભા ઉલાળતા પૌત્ર રાજેશને સાંભળી દાદી ફરી હસી.
'તને પરેમ એટલે સું ઈ ખબર સે ગગા?' આવા અદ્ધરતાલ પૂછેલા સવાલનો જવાબ આપતાં પહેલાં ગમ્મત ખાતર રાજેશે દાદીને ચીઢવતાં કહ્યું, 'દાદી તું અને દાદા તો એકબીજાને જોયા જાણ્યા વગર જ પરણેલા ને?'
'હોવે. બાર વરહની મું. ઘરઘરતા રમતાં રમતાંને હાચુકલું ઘર માંડી બેઠી. લગન સું ઈ ખબરેય નૈં ને મુને મારા માવતરેથી હાહરે વળાઈતી. તિયારે તારા દાદાની મૂંસોના દોરા ફૂઈટા'તા. પેલ્લી રાતરે અમે ગોદડી હાટું ખેંચમખેંચ કરીને બવ બાઈધા ને મેં મુઈએ તૈણ દા'ડાના અબોલા લીધા'તા. ઈવડા ઈને ખબર કે મુને ટાઈઢ બૌ વાય તે પસી તો થાકીને ઊંઘતી હોઉં તે ઈ દરરોજ મુને ગોદડું ઓઢાડે. મું ચાર ચોપડી ભઈણી'તી અનં ઈ દહમી પાસ તોય ઈમના અકસર કીડી-મંકોડા ને મારાં અસ્સલ મોતીના દાણા હોં.
એક દી કે'કે હાલ્ય પત્તર લખાવું ઈ લખ. ને મુઈ મેં ઝાત પર જ પત્તર લઈખો. તું મનં બવ ગમેછ ને એવું બધું. કે'કે નીચે મારું નામ લખ. તે મું તો લાજી મરી. ઈ પત્તર મેં આજ લગી જીવની જેમ હાચવી રાઈખો સે. ગગા.' એકધ્યાનપણે દાદીની વાત સાંભળતો રાજેશ ગુલાબ એક તરફ મૂકી નીચે પલાંઠી વાળીને બેઠો.
'ઈવડા ઈમણે મનં ભણાઈ હોં, ઈના બાપાથી છાનુંમાનું મનં સોપડીઓ લાવી આપે અનં આખા દા'ડાના થાકેલા હોય ને તોય મને હંધુય સીખવાડે, હમજાવે. મુને ભણવાનું, વારતા, કવિતા, ગીત હંધુય વાંચવું બવ ગમતું.'
'એક દી' બૌ ખુસમાં તે કે, 'હાલ જમની મેળે. તને બરફ ખવડાવું. બર્યું તાં મું તો ચસચસ નીચું ઘાલીને બરફ ચૂસું. ઈ મુને ઝોઈ ર્યા. મારા ગોળામાંયથી સરબત ટપકે ને ઈમની આંખ્યુંમંઈથી વ્હાલ. મુંને કાનમાં કે 'જમની, તને જોતાં થાય છ કે હુંય ગોળો બની જાઉં.' લે! મું તો મૂઈ સરમથી તાં જ પાણીપાણી થઈ જઈ. મોટા ચકડોળમાં એવી બીક લાગે તે હાથ ઝાલીને બેઠા. પેટમાં કંઈક થાય તે હું રાઈડો પાડું ને ઈ દાંત કાઢે. બંગડીઓ અપાવેલી તે વરી ઈમને મારો ગમતો રંગ કોઈના કીધાં વગર ખબર પડી ઝાય લે!' રાજેશની નજર સામે દાદા-દાદીનું સુંદર શબ્દચિત્ર અવતર્યું. 'પછી?' એણે પૂછયું.
'પસ્સી હું? મામા ફિલમ ઝોવા લઈ ગ્યા તે હમઝાણું પરેમ ઈટલે હું. તે રાતરે મુને સોડમાં લઈને ફિલમ જેવું કરતા'તા. મું ઘરના ઢસેડા કરી થાકું તીયારે બદામવારું દૂધ હાથમાં પકડાવે. કેસે 'છોનીમોની પી લે.' વારતેવારે મોટી બજારે જઈ મોગરાની વેણી ઉપાડી આવે ને મુંને ગુલાબના છોડ બવ ગમે તે અમે કેટલાય કુંડા વાવેલાં. આ તારો બાપ જનમવાનો હતો તે મું હુવાવડ કરાવા પિયેર ગઈ તિયાર મને કે, 'જમની તારા વગર નૈ ગમે. ઝટ આવી પૂગજે.' લે! મારા મોઢામાં જાણે મગ ભરીયા તે મું તો બોલીય ના હકી કે મનેય તમારા વના નઈ સોરવે. તમં તમારું ધિયાન રાખજો અને ગુલાબના સોડવાને હરખું પાણી પા'જો. કરમઈ ના જાવા દેતા. 'ઈ ટેમ કાંય આવા મોબાઈલ ને ફોન નો'તા. ઈવડા ઈ મારં હામું જોવે ન મું હમઝી જઉં કે ઈને અટાણે ચા હાઈરે બીસકુટ જોવે, નં અટાણે બીડી હોધી રીયા સે. હવ ચેટલી વાતું કઉ ગગા, એકવાર પાડોસના મંછાકાકીને તૈથી પાંચ લાડુ આયા ને આંહી ખાનાર છ. તે મારા ભાણામંઈ લાડુ મૂકતા કે'કે 'આજ જરા પેટમાં ગરબડ છે, મારાથી નૈ ખવાય.' તંઈ હુંય હમજી ગઈતી' કે ગડબડ હું સે. ઈને ખબર મુંને ગોળના લાડવા બૌ ભાવે.'
'દાદા તો ડેડી બહુ નાના હતા ત્યારે ગુજરી ગયેલા ખરુંને?' રાજેશે વધુ જાણવાની તાલાવેલીથી પૂછયું, આજે દાદીએ યાદોનો પટારો ખોલ્યો જ છે તો..
'હા ગગા, એમને ટી.બી. લાગુ પડેલો. મું કેટલુંય હમજાવું કે બીડી સોડો પણ ના. તિયારે તારો ડેડી હાત વરહનો હતો અને તારી ફુઈબા પાંચની. મારા હાહુ- હહરા તો કે'દાડાનું પરલોક સીધાવી ગયેલા. વરસી વાળી લીધા પસી ગામલોકે બવ હમજાવી કે બીજું ઘર માંડ. મારું ભર્યું ભાદર્યું જોબન અને ઓલો મગનકાકો તો આદુ ખાઈનં પાસળ પડી જ્યો'તો. પન ગગા, મું એકની બે નો થઈ હોં. મેં હંધાયને હાથ જોડીને કૈ દીધું કે મું મેનત મજુરી કરીસ. તારા દાદાની યાદ લૈને જીવીસ અન તેની યાદ લૈને મરીસ. પન કો'ક બીજાનું ઘર નૈ માંડું. મેં હંભળાઈ દીધું કે, અરે ભુંડાઓ જાઓ. આ નસુંમાં દોડતું રગત યે ઈ જ સે અનં કમખા વાંહે ધબકતા હૈયામાથે ઈનું જ નામ સે હમજ્યા? પરેમ બરેમ નથ ખબર પણ એટલું તો હમજું કે ઈની હાયરે અગનીની સાકસીએ ફેરા ફયરી છઉં.' દાદી દેશ માટે ન્યોચ્છાવર થતા કોઈ દેશભક્તની અદાથી બોલી ગઈ.
રાજેશ હલી ગયો. દાદા-દાદીના રોપેલા અને માવજતથી ઉછેરેલા નિરોગી તંદુરસ્ત મોટા થયેલા ગુલાબના છોડમાંથી તોડેલા પ્રેમના પ્રતિક સમા લાલ ગુલાબને તે જોઈ રહ્યો. દાદીની અણઘડ, નિદરેષ, ભોળી પ્રેમની ઉછળતી ઊંડી લાગણીએના દરિયા સામે તેનો આજકાલનો વેલેન્ટાઈન ડે મનાવતો ઉપરછલ્લો પ્રેમ તેને ખોબા જેવડો ભાસ્યો. તે આત્મનિરીક્ષણ કરતો એક ગહન વિચારમાં ગરકાવ થઈ ગયો.
'એલા, જેના હાથમા ગુલાબ આલે તેનો હાથ અને હંગાથ ના છોડતો હમજાણું.? ગુલાબની ડાળખીમંઈ કાંટાય ઊગશે. તે જા હવ ઓલું હેપી વેલનટાન હું કેવો તમે ઈ રમત રમવા જા.' દાદીએ રાજેશને ઢંઢોળતા કહ્યું, 'લ્યા હુઈ ગ્યો?'
'ના. હવે જાગ્યો દાદી.' કહી રાજેશે દાદીને હૃદયસરસી ચાંપી દીધી. 'હવેથી દરરોજ ગુલાબના આ મઘમઘતા છોડને હું પાણી સીંચીશ.' કહેતા તેણે કોલેજ તરફ કદમ માંડ્યા.