મળો ઓલા સ્પીલબર્ગને ગુજ્જુ લેખકની સ્ટાઇલમાં
નવગુજરાત સમય | Publish Date: Jan 11 2018 3:30AM
ટાઇટલ્સ : દેશમાં દલિત સાથે અન્યાય થતો જ નથી એવી અફવા સૌથી રચનાત્મ લેખન છે
હોલિવુડના સૌથી સફળ નિર્માતા-નિર્દેશક સ્ટીવન સ્પીલબર્ગ ભારત આવવાના છે અને અંબાણી માટે હિન્દીમાં ફિલ્મ બનાવવાના છે એવી સોલિડ અફવા ફિલ્મલાઇનમાં ઊડી રહી છે. અફવા પરથી સમાચારો બનાવવા અને વોટ્સઅપનાં જૂઠાણાંઓ પર લેખો ઘસડવા એ ગુજરાતી પત્રકારત્વની ખાસિયત છે, તો ધારો કે છાપા-મેગેઝીનના હોંશિલા લેખક-પત્રકાર જિજ્ઞેશ બૂચને(કાલ્પનિક) સ્પીલબર્ગનો ઇન્ટરવ્યુ લેવાનો ચાન્સ મળે તો? જિજ્ઞેશભૈ તો ગમે તેમ કરીને સ્ટીવનભૈ સુધી પાસે પહોંચીયે જાય. મોટાભાગનાં ગોરાં લોકો ગમે તેટલાં મોટાં માણસ હોય પણ તોયે બેઝિકલી બહુ સરળ હોય છે. એટલે સ્પીલબર્ગ, જિજ્ઞેશને મોટો લેખક-પત્રકાર માનીને તરત જ એપોઈન્ટમેન્ટ કદાચ આપી પણ દે. પેલા સ્ટીવનભૈને સ્વપ્નેય કલ્પના ના હોય કે પેલા બૂચભૈ, એમની કેવી 'બૂચ' મારશે! સ્પીલબર્ગ માટે 'ઇ.ટી' જેવા એલિયન પર ફિલ્મ બનાવવી સરળ છે પણ ગુજજુ લહિયાઓ વિશે કલ્પના કરવી અઘરી, તો પછી જિજ્ઞેશભૈ કોન્ફિડન્સ સાથે સ્ટીવનભૈના હોટલ રૂમ પર જઈ પહોંચી જાય ત્યારે ?! વાંચો કાલ્પનિક મુલાકાતનો મજેદાર નમૂનોઃ
'એક સુબહ સ્પીલબર્ગને નામ! '- જિજ્ઞેશ બૂચની કલમે
'જોઝ', 'ઇ.ટી.'થી લઈને 'લિન્કન' સુધીની સુપરડુપર ફિલ્મના ડિરેકટર સ્ટીવન સ્પીલબર્ગને મેં ઇન્ટરવ્યુ માટે ફોન કર્યો તો એમણે જાતે જ ઉપાડ્યો, "બોલો મિ.બૂચ...ક્યારે આવો છો?"હું તો છક્ક થઈ ગયો કે આટલો મોટો માણસ મને ઓળખે? (લેખ શરૂ કરવા આવો ઝટકો મૂકવો ગુજજુ પત્રકારોની સ્ટાઈલ છે) પછી તરત સ્પીલબર્ગે કહ્યું,"તમારા વિશે મેં ઘણું સાંભળ્યું છે. કાલે બ્રેકફાસ્ટ પર આવો.'
મેં કહ્યું, "સર..હું વેજિટેરિયન છું! એટલે..."
હું વાક્ય પૂરું કરું એ પહેલાં સ્પીલબર્ગે હસ્યા,"નો પ્રોબ્લેમ! તો હું પણ વેજ ખાઇશ! એમાં શું?" સ્પીલબર્ગની નમ્રતા જોઈને બંદો તો દંગ! જેમ બહુ બધાં ફળોથી લદાયેલું વૃક્ષ ઝૂકી જતું હોય છે એમ ઘણું બધું પામી ચૂકેલા માણસો કેવાં નમ્ર હોય છે!(પછી બૂચભૈએ "નમ્ર' માણસો વિશે શ્લોકો ટાંક્યા અને જ્ઞાન દેખાડ્યું! જગ્યાના અભાવે અને બોર ના કરવાના સ્વભાવે અહીંયા શ્લોકો મૂક્યા નથી)
બીજે દિવસે સવારે, હું ઓરેન્જ-ગ્રીન ચટાપટાવાળું શર્ટ-જીન્સ પહેરીને ફાઈવસ્ટાર હોટેલ પર પહોંચ્યો. ફાઈવસ્ટાર હોટલની પોશ લોબીમાં બે-ત્રણ વિદેશી સેક્સી છોકરીઓ તંગ કપડાંમાં ચાલતી હતી (પછી શરમ આવે એવી વેવલી ભાષામાં બૂચભૈ એ છોકરીઓનાં દેહનું વર્ણન કરશે )
પછી મેં રૂમની બેલ વગાડી કે સ્પીલબર્ગે જાતે જ દરવાજો ખોલ્યો. વોર્મ સ્માઈલ આપતાં કહ્યું, "વેલકમ મિ.બૂચ! નાસ્તો તૈયાર છે!"
ઓહ માય ગોડ! આ એ જ સ્ટીવન સ્પીલબર્ગ? જેની અસંખ્ય ફિલ્મો મેં રાજકોટ થિયેટરોમાં નાનપણથી જોઈ હતી? જેની અસંખ્ય ડી.વી.ડી.ઓને મેં સાચવી રાખી છે? (પછી સ્પીલબર્ગની ફિલ્મોના બોક્સઓફિસના આંકડાઓ, એવોર્ડઝનું લિસ્ટ)
સ્પીલબર્ગે મને એ રીતે આવકાર્યો જાણે અમે વર્ષોથી ઓળખતાં હોઈએ. અમે બંને આલિશાન રૂમના સોફા પર ગોઠવાયા (પછી એક ફકરો રૂમનું વર્ણન)સ્પીલબર્ગ ઉંમરના સાતમા દાયકામાં પણ આજના કૂલ યંગસ્ટરની જેમ બ્લેક જેકેટ, વ્હાઈટ રાઉન્ડ નેકનું ટીશર્ટ પહેરેલું, નીચે બ્લ્યૂ જીન્સ. જીન્સ તો જોકે મેં પણ પહેરેલું એટલે મને થયું 'વાઉ! જોયું ?મહાન માણસો એકસરખું જ વિચારે છે! યુસી!' પછી સ્પીલબર્ગને મેં મારા લેખોના સંગ્રહની એક બુક આપી. એમણે આદરપૂર્વક લઇ લીધી. મને થયું કે આપણા બોલીવુડનાં ડિરેક્ટરો-એક્ટરો કેવા ભાવ ખાતા હોય છે! એની સામે આ સ્પીલબર્ગને જુઓ!
પછી સ્પીલબર્ગે તાળી પાડીને કહ્યું, 'શૂટ!'
મેં હસીને કહ્યું, "સર, શૂટિંગ કરવાનું કામ તમારું અમે તો માત્ર ફિલ્મો જોઈને માણીએ. ગમે તો વખાડીએ ના ગમે તો છોતરાં પણ કાઢી નાખીએ! જોકિંગ હં!"
સ્પીલબર્ગ, ખેલદિલીપૂર્વક હસ્યાં. કોફી-નાસ્તો પીરસવામાં આવ્યો. અમે બેઉએ નાસ્તાને ન્યાય આપ્યો. (ગુજરાતી લેખકો નાસ્તાને 'ન્યાય' શું કામ આપતાં હશે? અને અન્યાય કરે તો એક્ઝેટલી શું કરે) ટોસ્ટ 'કરારા' હતા, કોફી 'યમી' હતી, બટર સોફ્ટ હતું. ઓરેન્જ જ્યુસ પણ ફ્રેશ હતો.(પછી ઓરેન્જ જ્યૂસ પીવાથી સેક્સ લાઈફમાં ફાયદા વિશે એક ફકરો!)
મેં ડરતાં ડરતાં ઇન્ટરવ્યુ શરૂ કર્યો પણ મારો ડર આઈસક્રીમની જેમ ઓગળી ગયો.
બૂચઃ મિ.સ્પીલબર્ગ.. ફિલ્મ બનાવવાની પ્રેરણા ક્યાંથી? કેવી રીતે? શું કામ મળી?
સ્પિલબર્ગઃ વેલ, મારા ડેડીએ મને નાનો કેમેરા આપેલો ત્યારે બાર-તેર વર્ષની ઉંમરે મેં શોર્ટફિલ્મો બનાવી.
સ્પીલબર્ગની બાળપણથી ફિલ્મો વિશે સાંભળીને મને માન ઉપજ્યું. માણસ ધારે તો શું ના કરી શકે? તમે કલ્પો તો તમારા સંકલ્પો બીજા બધા વિકલ્પોને પાર કરીને તમને સફળતાંનાં ફળ ચખાડી શકે છે!
(પછી એક ફકરો,જીવનમાં સફળ કેમ થવું એનાં વિશે સુવાક્યો)
બૂચઃતમે સાયન્સ ફિક્શન, વોર પર ફિલ્મો બનાવી, ઇ'ડાયનાસોર'ને કેન્દ્રમાં રાખીને 'જુરાસિક પાર્ક' બનાવી પણ આજ સુધી કોઈ લવસ્ટોરી કેમ ના બનાવી? શું પ્રેમ એ મનુષ્યજીવનનો અભિન્ન હિસ્સો નથી? પ્રેમ એટલે વસંતનો આવિષ્કાર, બે હૃદયનાં સાંનિધ્યમાં રચાતું એક મેઘધનુષ એમ તમે નથી માનતા?
મારો પ્રશ્ન સાંભળીને સ્પીલબર્ગ બે મિનિટ વિચારોમાં ખોવાઈ ગયા (એકચ્યુઅલી, સ્પીલબર્ગને થયું હશે કે 'ઇ.ટી.'બનાવ્યાનાં આટલા વર્ષે ખબર પડી કે ધરતી પર પણ 'એલિયનો'વસે છે!)
સ્પીલબર્ગઃ વેલ, સારો સવાલ છે મેં ક્યારેય વિચાર્યું નથી..
બૂચઃ વિચાવવું જોઈએ એમ નથી લાગતું?
સ્પીલબર્ગઃ હા...ચોક્કસ... ભવિષ્યમાં પ્લાન કરીશ ત્યાં તમને સૌથી પહેલાં જાણ કરીશ!
આ સાંભળી અમે બેઉ મુક્તપણે હસી પડ્યાં. હવે આત્મીયતાનો સેતુ બંધાયો હતો! ઇઝન્ટ ઇટ?
બૂચઃ તમે હિટલર શાસનકાળમાં યહૂદીઓના જાન બચાવનાર જાંબાઝ ઓફિસર પર 'શિન્ડલર્સ લિસ્ટ' બનાવેલી, તો શું તમે ખુદ યહૂદી છો એટલે એ વાતની અસર તમારા સુષુપ્ત મન પર હતી ખરી?
સ્પીલબર્ગઃ ઓફકોર્સ...હિટલરે જે કત્લેઆમ કરેલી એ વિશે એક યહૂદી તરીકે મને ડંખ રહેતો, પણ વેલ, ધર્મને લઈને આવા અત્યાચારો ક્યાં નથી થયા? આઈ એમ શ્યોર, બધે જ થાય છે...તમારે ત્યાં પણ ભારત-પાક વિભાજન વખતે કે પછી હમણાં.
બૂચઃ શું તમે ગુજરાત દંગાઓ વિશે કંઇ કહેવા માગો છો?
સ્પીલબર્ગઃ નો નો..આઈ ડોન્ટ મીન ધેટ.
બૂચઃ સોરી સર...પણ તમે લોકો એને ભૂલી કેમ નથી શકતા? કેમ એકની એકવાતને લઈને અમને ગુજરાતીઓને જ ટાર્ગેટ બનાવવામાં આવે છે? ગુજરાતનો વિકાસ દેખાતો નથી
સ્પીલબર્ગઃ સોરી...તમે શું કહો છો?હું તો કાંઇ બોલ્યો જ નથી!!
હવે રૂમમાં વાતાવરણ ભારે થઈ ગયું.
ઇન્ટરવલ : નહીં ઝિંદગી, રહી ઝિંદગી. શબ્દોકી દુકાન હો ગઈ–નીરજ
સ્પીલબર્ગને સ્હેજ નારાજ થતાં હોઇને મેં ( બૂચે) વાતનો પ્રવાહ બદલાવ્યો.
બૂચઃ સર તમારાં શોખ શું છે?
સ્પીલબર્ગઃ ફિલ્મો જોવી, બુક્સ વાંચવી, પ્રવાસ.
બૂચઃ વાઉ!મારી પણ સેમ ટૂ સેમ હોબી!
બૂચઃ તમને જમવામાં કેવી વાનગીઓ ભાવે?
સ્પીલબર્ગઃ વેલ, આઈ લવ ચાઈનીઝ, ઇટાલિયન, ઓલ્સો ભારતીય ખાવાનું પણ ગમે.(બૂચભૈએ સ્પીલબર્ગ સામે ગુજરાતી વાનગીઓ વિશે માહિતી પીરસી.પછી ભરેલાં મરચાં, બાજરીનો રોટલો, ગોળપાપડી વિશે ભૂખ્યા વાચકો માટે બે ફકરા)
બૂચઃ સ્ટીવન ભાઇ તમારું પ્રિય પ્રવાસ સ્થળ?
સ્પીલબર્ગઃઆમ તો આખી દુનિયા ફર્યો છું.
બૂચઃહું પણ 12 દેશમાં ફર્યો છું! મને પેરિસ બહુ ગમે.
સ્પીલબર્ગઃ ધેટ્સ ગુડ...મને દ.આફ્રિકા ગમે. ખાસ તો ગાંધીજીએ જ્યાં અસહકારની ચળવળ કરેલી એ પ્રિય સ્થળ છે.
એક ગુજરાતી તરીકે ગાંધીજીનું નામ આવ્યું એટલે મારી છાતી (બૂચની) ગજગજ ફૂલી એટલે હું પૂછી બેઠો કે–
બૂચઃ જો એટનબરોને બદલે તમે 'ગાંધી' ફિલ્મ બનાવી હોત તો વધુ સક્સેસફુલ હોત? યુ સી!
સ્પીલબર્ગઃવેલ..આઈ કાન્ટ સે ધેટ..'ગાંધી' પર મારો એટલો સ્ટડી નથી એટલે...
બૂચઃ તમે ક્યાં સુધી સ્ટડી કર્યો છે?
(સ્પીલબર્ગ શાળા-કોલેજ જીવન અંગે માહિતી આપે છે! અને પછી આજની શિક્ષણવ્યવસ્થા વિશે બૂચ બે ફકરા ઠોકી મારશે)
બૂચઃસાંભળ્યું છે કે તમને એનીમલ્સ બહુ ગમે છે પણ અમારા ઈન્ડિયામાં રોડઝ પર ડોગ્ઝ અને કાઉઝ બહુ રખડે છે
સ્પીલબર્ગઃવેલ,એ બહુ ચિંતાનો વિષય છે.પણ મારો સ્ટડી નથી!!
બૂચઃભારતમાં આજે અમારા રોડઝ, શોપિંગ મોલ્ઝ વગેરે જોઈને તમને લાગે છે કે ઈન્ડિયા આવતાં દસ-વીસ વર્ષમાં સુપર પાવર બનશે?
સ્પીલબર્ગઃવેલ...આઈમીન...એ વિશે મારો…
બૂચઃ હિન્દી ફિલ્મ બનાવવાનો ચાન્સ મળે તો કોની નોવેલ પરથી બનાવો? પ્રેમચંદ,ટાગોર કે ચેતન ભગત?
સ્પીલબર્ગઃઅં...વેલ. ઈન્ડિયન સાહિત્ય પર પણ મારો સ્ટડી નથી એટલે.
બૂચઃઆમીર-શાહરૂખ-સલમાનમાંથી કોને રોલ આપો?રીડર્ઝ જાણવાનું પસંદ કશે( બૂચભૈનું આ રમૂજી ટ્રાન્સલેશન ચૂકતા નહીં)
સ્પીલબર્ગઃઅં...વેલ.આઈ ડોન્ટ ના ધેમ સો.
બૂચઃ એક બાજુ ઈન્ડિયામાં વેલેન્ટાઈન્સ ડે ઉજવાય છે બીજી બાજુ સ્ત્રીઓની છેડતી થાય છે.એ વિશે કંઈ?
સ્પીલબર્ગઃમિ.બૂચ...આઈ ડોન્ટ નો!
આમ સ્પીલબર્ગે મારા (બૂચના) અનેક અણિયાળા પ્રશ્નોના જવાબ ટાળ્યા! વિવાદમાં નહોતા પડવા માગતા. ફિલ્મમેકર ગમે તેટલો સફળ હોય પણ એ આપણી જેમ બધી બાબતે અભ્યાસુ હોય એવું જરૂરી નથી એવી સેડ ફીલિંગ સાથે હું બહાર નીકળ્યો. એની વે, સ્પીલબર્ગ,ભલેપધાર્યાં!