જીવનમાં વાણીનો ઉપયોગ વિવેકપૂર્વક કરતાં શીખી જાવ
નવગુજરાત સમય | Publish Date: Jun 28 2018 2:43PM
નવગુજરાત સમય, જૈનાચાર્ય પદ્મસાગરસૂરિજી
જ્ઞાનીઓએ પણ કહ્યું છે કે વિવેકપૂર્વક વાણીનો ઉપયોગ થવો જોઇએ. તે આપણી શક્તિ છે. શક્તિનો દુર્વ્યય ન થવો જોઇએ. આ જ મોટી પ્રચંડ શક્તિ છે. વર્ષો સુધી ઋષિ-મુનિઓ મૌન રહેતા હતા. મૌન પછી જ્યારે શબ્દ નીકળતા હતા ત્યારે તે શબ્દો મંત્ર બનતા હતા. તે શબ્દો ફળીભૂત થતા હતા. યોગ્ય સમયે મૌન રહેવું, મિતભાષી બનવું જોઈએ. સામા વ્યક્તિની મનોદશા પણ જોવી જોઇએ. કોઇ ખોટું બોલતું હોય તો કહી દેવું કે આ રોંગ નંબર છે. બની શકે એટલું ઓછું બોલવાનો પ્રયાસ કરો.
આપણે યોગ્ય સમયે મૌન રહેવું અને મિતભાષી બની રહેવું
તમને એક પ્રસંગ કહું છું. એક રાજા શિકાર માટે નીકળ્યો. તેની સાથે તેની ત્રણ રાણીઓ હતી. તેઓની અલગ-અલગ રુચિ હતી. રસ્તામાં જઇ રહ્યાં હતાં, એક રાણીને પોતાની જિજ્ઞાસા પ્રગટ કરતાં રાજાને કહ્યું કે મારે અહીં સંગીત સાંભળવું છે. ખૂબ જ સુંદર પ્રાકૃતિક વાતાવરણ છે, જો આમાં સંગીત સાંભળવા મળે તો આનંદ આવી જાય ત્યારે રાજાએ જવાબ આપ્યો - સરોનત્થી.
આત્માને પણ પરમ આરોગ્ય મળશે
બીજી રાણીને તરસ લાગી ત્યારે પણ રાજાએ તેને એ જ જવાબ આપ્યો. સરોનત્થી. પછી ત્રીજી રાણીએ પોતાની જિજ્ઞાસા પ્રગટ કરતા કહ્યું કે મને તીર આપો, શિકાર કરવો છે. રાજાએ તેને પણ જવાબ આપતાં કહ્યું કે સરોનત્થી. ત્રણેય પ્રશ્ન અને જવાબ એક જ, સરોનત્થી. પરંતુ ત્રણેય રાણીઓને સમાધાન મળી ગયું હતું. પ્રથમ રાણીએ પૂછ્યું ત્યારે રાજાએ કહ્યું કે આ સમયે મારો સ્વર નથી. બીજી રાણીએ પૂછ્યું ત્યારે કહ્યું કે અહીં તળાવ નથી. ત્રીજી રાણીએ પૂછ્યું ત્યારે કહ્યું કે અહીં તીર(સર) નથી. આમ, ત્રણેય રાણીઓને એક જ જવાબ આપ્યો હતો.
આગમિક સૂત્રમાં ભગવાને કહ્યું કે જો તમે વાણીનો વિવેક રાખશો તો ક્લેશથી બચી જશો. દોષથી બચી જશો. બીજી રીતે કહીએ તો તમારું બ્લડ પ્રેશર નોર્મલ રહેશે. શરીરની અંદર કોઇ ખોટી પ્રક્રિયા નહીં થાય. મનનું આરોગ્ય પણ જળવાશે. તનને પણ આરોગ્ય મળશે. સાથે જ આત્માને પણ પરમ આરોગ્ય મળશે.
વાણીનો વિવેક અપનાવશો તો અનેક પ્રકારનાં દોષથી બચી જશો.
તમે કોઇને ત્યાં ગયા હોય અને કોઇ વ્યક્તિ ચા અથવા કોફી લાવીને આપે, પરંતુ તેમાં ખાંડ ન હોય તો? તમે નહીં બોલો તો પણ તમારો ચહેરો તો જવાબ આપી જ દેશે. ચા અથવા કોફી તો સારી છે પણ તેમાં ખાંડ નથી. એ જ રીતે તમે જ્યારે વાતચીત કરો છો ત્યારે શબ્દમાં ખાંડ નથી એટલે કે શબ્દમાં જો માધુર્ય નથી તો સામા વ્યક્તિનો ચહેરો કે જેની સાથે વાતચીત કરો છો, તેનો ચહેરો ઉતરી જશે. જો તમારા શબ્દોમાં મીઠાશ હશે તો તે તમારા શબ્દોનાં માધુર્યનું પાન કરીને તેને પણ સંતોષ મળશે. એવા અનેક પ્રસંગો બનતાં હોય છે જ્યાં શબ્દનાં માધુર્યનો અભાવ, ક્લેશનું કારણ બનતો હોય છે.
અનેક ઘરોમાં મહાભારતનું કારણ પણ આ જ હોય છે. સાસુ-વહુનાં ઝઘડાને કારણે ઘણીવાર સમગ્ર ઘરનું વાતાવરણ અશાંત બની જાય છે અને પછી તેની અસર સમગ્ર ઘરનાં વ્યક્તિઓ ઉપર અને તેમનાં વેપાર-ધંધા ઉપર પણ પડતી હોય છે. એકવાર લક્ષ્મીને પૂછવામાં આવ્યું કે તમે ક્યાં નિવાસ કરો છો? ત્યારે તેમણે કહ્યું કે જે ઘરમાં દાંતનો ક્લેશ થતો નથી ત્યાં હું રહું છે. એટલે જે પરિવારમાં સ્નેહ, પ્રેમ હોય છે ત્યાં હું વગર બોલાવે પહોંચી જવું છું. ક્લેશ આવતા જ બધી પવિત્રતા જતી રહે છે. માટે શબ્દોમાં માધુર્ય જરૂરી છે અને શબ્દોનો વિવેક પણ જરૂરી છે.