ઓક્ટોબર | 2018 | દાવડાનું આંગણું
હરખ હવે તું હિંદુસ્તાન ( પી. કે. દાવડા )
ઓક્ટોબર 31, 2018 પી. કે. દાવડાP. K. Davda
હરખ હવે તું હિંદુસ્તાન
બ્લોગમા પોતાની રચના મુકનારા મોટાભાગના લોકો પાતાની રચનાના લોકોને ગમી કે નહિ તે જાણવા લોકોના પ્રતિભાવની વાટ જોતા હોય છે. ઘણાં બ્લોગ્સમાં મોટાભાગની કૄતિઓની નીચે Comments 0 Like 0 જોવા મળે છે. લખનારા નિરાશ થાય છે. મેં આ બાબતમા ઊંડો વિચાર કર્યો ત્યારે મને સમજ પડી કે આવું કેમ થાય છે. હકિકત એવી છે કે આપણે ગુજરાતીઓ સારી વસ્તુઓના આદિ છીએ. સારી વસ્તુ મળવી એ આપણા માટે સહેજ છે. આપણો એ હક્ક છે. એટલે સારી વસ્તુ મળે ત્યારે આપણે કાંઈ બોલતા નથી. જ્યારે પણ કોઈ હલકી વસ્તુ મળે ત્યારે જ આપણે અવાજ ઊઠાવીએ છીએ, વિરોધ કરીએ છીએ, ટીકા કરીએ છીએ.
ઉદાહરણ તરીકે ગુજરાતીઓ સિનેમા જોઈને થિયેટરમાંથી બહાર નીકળે ત્યારે જો પિક્ચર ગમ્યું હોય તો હસીખુસીથી ચુપચાપ ઘરે જતા રહે છે. જો પિક્ચર ન ગમ્યું હોય તો બહાર નીકળીને બડબડે છે, તદ્દન બેકાર હતું, પૈસા પડી ગયા. એટલે કે કંઈ ન બોલે તો સારૂં હતું.
હવે Silent Majority શબ્દ તો તમે સાંભળ્યો જ હશે. સારી વસ્તુ માટે ગુજરાતીઓ Silent Majority છે. એટલે બ્લોગના પચીસ હજાર મેમ્બરોમાંથી જો કોઈ પણ ન લખે કે આ બ્લોગ-પોસ્ટ બેકાર છે, મને તો જરા ય ન ગમી, તો સમજવું કે તમારી કૃતિ બધાને ગમી છે. જેણે પણ તમારી કવિતા કે તમારો લેખ વાંચ્યો એ એનાથી ખૂશ છે. એ રચનાની વિરૂધ્ધમા એમને કંઈપણ કહેવું નથી.
બસ થઈ ગયું ને સમાધાન? એક સાથે પચીસ હજાર પ્રતિભાવ મળી ગયા કે અમને તમારી રચના ગમી છે. બસ લેખકોને અને કવિઓને મારે આ જ્ઞાન કરાવવાની જ જરૂર હતી. તો હવેઃ
કવિ-લેખકોને થઈ ગયું જ્ઞાન,
હરખ હવે તું હિંદુસ્તાન.
(૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૧)
મેં આ લેખ ૨૦૧૧ માં બીજા એક બ્લોગ માટે લખ્યો હતો. આજે જ્યારે મારા આંગણાંમાં ૩૦૦૦ થી વધારે કોમેન્ટસ અને ૬૦૦૦ થી વધારે લાઈક આટલા ટુંકા સમયમાં આવી ગયા છે, ત્યારે હું વિચારૂં છું કે મારે આ લેખ મારા સંગ્રહમાંથી Delete કરવો જોઈએ કે નહીં? આટલા ટુંકા સમયમાં આંગણાંમાં ૫૦,૦૦૦ થી વધારે મુલાકાતીઓ આવી ગયા છે, અને હવે રોજના મુલાકાતીઓની સંખ્યા Steadily વધી રહી છે.
ઓક્ટોબર 31, 2018 શિલ્પકળાP. K. Davda
અખંડ ભારતના ઘડવૈયા સરદાર પટેલ (પી. કે. દાવડા)
ઓક્ટોબર 30, 2018 પી. કે. દાવડાP. K. Davda
(મારો આ લેખ ૫ મી મે ૨૦૧૪ માં સૌ પ્રથમ અક્ષરનાદમાં પ્રગટ થયો. ત્યાર બાદ વખતો વખત બ્લોગ્સમાં અને પ્રિન્ટ મિડીયામાં પ્રગટ થતો રહ્યો છે. આજે સરદારની જન્મ જયંતિ અને એમના ભવ્ય સ્મારકને અનુલક્ષીને આંગણાંના મુલાકાતીઓ માટે ફરી રજૂ કરૂં છું-પી. કે. દાવડા)
અખંડ ભારતના ઘડવૈયા સરદાર પટેલ
પેડ વુમન ઓફ ઈન્ડિયા-માયા વિશ્વકર્મા
ઓક્ટોબર 29, 2018 પી. કે. દાવડાP. K. Davda
પેડ વુમન ઓફ ઈન્ડિયા–માયા વિશ્વકર્મા
મધ્યપ્રદેશના નરસિંહપુર તાલુકાના એક નાના ગામની માયા નામની મહિલાની આ વાત છે. ૨૬ વરસની વય સુધી, માસિક શ્રાવ દરમ્યાન એણે નકામા થઈ ગયેલા જૂના વસ્ત્રોનો જ ઉપયોગ કરેલો. એને લીધે એને પણ અનેક બિમારીઓ વેઠવી પડેલી. આજે ૩૬ વર્ષની વયે, હજારો કન્યાઓ અને સ્ત્રીઓને આવી બિમારીઓ ન વેઠવી પડે એટલા માટે અમેરિકાના સાનફ્રાન્સીસ્કો જેવા શહેરમાં, શોધવિજ્ઞાનિક તરીકેની મોટા પગારની નોકરીને ઠોકર મારી સમાજ સેવામાં જંપલાવ્યું, અને જોતજોતાંમાં પેડ વુમન ઓફ ઇન્ડિયા બની ગઈ.
લ્યો માંડીને વાત કરૂં. માયાના માતા–પિતા ખેત મજદૂર હતા. ગરીબીને ન ગણકારાતાં માયાએ અભ્યાસ જારી રાખ્યો, અને આખરે જાદવપુર યુનિવર્સિટીમાંથી બાયો–કેમિસ્ત્રીમાં પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટની ડીગ્રી મેળવી. થોડા સમય માટે All India Institute of Medical Science માં રીસર્ચનું કામ કર્યું અને ત્યાર બાદ ૨૦૦૯માં અમેરિકામાં લ્યુકેમિયા નામના કેન્સર ઉપર શોધખોળ કરવા વૈજ્ઞાનિક તરીકે કામ મળતાં અમેરિકા આવી ગઈ.
આ બધા સમય દરમ્યાન એના મનમાંથી એક વાત ખસતી ન હતી. એના ગામની અને આજુબાજુના ગામની સ્ત્રીઓને ખૂબ જ નાની ઉમ્મરે ગર્ભાશયની તકલીફને લીધે ગર્ભાશય કઢાવી નાખવું પડતું. એને એનું એક માત્ર કારણ માસિક દરમ્યાન વપરાતા નકામા થયેલા વસ્ત્રોના ઉપયોગમાં જ દેખાયું.
જાન્યુઆરી ૨૦૧૪ માં પોતાની નોકરી છોડીને એ અમેરિકાથી પાછી પોતાના ગામમાં આવી, અને સુકર્મ ફાઉન્ડેશન નામની સંસ્થા શરૂ કરી. અમેરિકા અને ભારતમાંથી દાનની રકમ એકઠી કરી, સ્થાનિક લોકોને ટ્રેઈંનીંગ આપી, સેનિટરી પેડસ બનાવવાનું શરૂ કર્યું, અને ખૂબ જ સસ્તા ભાવે લોકોને આપવાનું શરૂ કર્યું. સાથે સાથે ઘરે ઘરે ફરી સ્ત્રીઓને સમજ આપી અને પેડ વાપરતી કરી. શાળાઓમાં જઈ, છોકરીઓને માસિક વિષે સમજ આપી અને શરૂઆતથી જ પેડ વાપરતી કરી. માસિક ક્રીયાની સમજ આપતાં ચિત્રો સાથે કેલેન્ડર છપાવીને શાળાના વર્ગોમાં ટીંગાળ્યા. લોકો જે વિષય વિશે વાત કરતા શરમાતા હતા, એમને એ વિષયની ખુલીને ચર્ચા કરતા કર્યા.
કામ શરૂ કર્યાના બે વર્ષમાં જ એમણે ૨૦૦૦ સ્ત્રીઓને પેડ વાપરતી કરી દીધી, અને એ પોતે પેડ વુમન ઓફ ઈન્ડિયા બની ગઈ. એનું કામ જોઈ અને મિત્રો, અને દાનવીરો સુકર્મ ફાઉન્ડેશનને આર્થિક મદદ કરવા લાગ્યા.
મારી માયા સાથે પહેલીવાર મુલાકાત એક મિત્ર કિરીટ શાહના લગ્નની વર્ષગાંઠની ઉજવણી દરમ્યાન થઈ. સંજોગો વશાત હું અને માયા જમવાના એક જ ટેબલ ઉપર હતા. અચાનક કિરીટભાઈએ જાહેરાત કરી કે હું તમને બધાને પેડવુમન ઓફ ઈન્ડિયાનો પરિચય કરાવું, અને માયાને ઊભા થવાનું કહ્યું. મેં માયાને મારી ઓળખાણ આપી. ત્યાર બાદ મને એક બે વાર બીજા સામાજીક કાર્યક્રમોમાં મળેલી. ૨૦ મી ઓક્ટોબર ૨૦૧૮ ના કેલિફોર્નિયાના સાન્ટાક્લારાના કનવેન્શન સેંટરમાં ઈન્ડિયન્સ ફોર કલેક્ટીવ એકશનની સુવર્ણ જયંતિ દરમ્યાન માયા સેમીનારની એક અગત્યની વક્તા હતી. ત્યારે એના કાર્યક્ષેત્રનો મને અંદાઝ આવ્યો.
મને જેટલી વાર મળી એટલી વાર મારા પ્રત્યેનું સન્માન અને પ્રેમ દર્શાવવા એણે અમેરિકાના રીવાજ મુજબ Hug આપ્યું.
ઓક્ટોબર 29, 2018 એક અજાણ્યા ગાંધી, નટવર ગાંધીP. K. Davda
(આંગણાની સમસ્ત ટીમ વતી હું શ્રી નટવરભાઈ ગાંધીનો હ્રદયપૂર્વક આભાર માનું છુ. એમણે "દાવડાનું આંગણું"માં એમની આત્મકથા "એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથા" સતત ૪૮ અઠવાડિયા સુધી આપીને "આંગણું"ને શોભાવ્યું છે. એમની આ પ્રેરણાદાયી આત્મકથા દેશ-વિદેશના વાચકોનું આકર્ષણ બની રહી છે. આશા છે કે શ્રી નટવરભાઈની લેખણીનો આંગણાંને ફરી લાભ મળશે. શ્રી નટવરભાઈની આત્મકથાને ઉત્સાહભર્યો આવકાર આપવા માટે આંગણાંના સર્વ વાચકોનો પણ આભાર માનું છું. – જયશ્રી વિનુ મરચંટ (આંગણાંના સલાહકાર) )
આજે નિવૃત્ત થયા પછી મારી સીએફઓ તરીકેની તેરેક વર્ષની કારકિર્દીનો હું વિચાર કરું છું ત્યારે થોડીક વસ્તુઓ સ્પષ્ટ થાય છે. પહેલી વાત તો એ કે વિશ્વની મહાસત્તા સમા અમેરિકાની રાજધાની વોશીન્ગ્ટનના સીએફઓ થવું એ મારે માટે ન માન્યામાં આવે એવી મોટી વાત હતી. એક તો હું પહેલી પેઢીનો એશિયન ઈમિગ્રન્ટ, બોલું ત્યારે મારી ભાષામાં ઇન્ડિયન ઉચ્ચારોની છાંટ હજી પણ સ્પષ્ટ તરી આવે. ભલે હું અમેરિકન સીટીઝન થયો, પણ દેખાવમાં પ્રેક્ટીકલી ફોરેનર જ જોઈ લો. અહીં કાળાઓની બહુમતિ. વોશીન્ગ્ટન એક જમાનામાં ચોકલેટ સીટી તરીકે ઓળખાતું. એનું આખું રાજકારણ કાળાગોરાના ભેદભાવથી રંગાયેલું. દાયકાઓથી ગોરા કોંગ્રેસમેન અને તેમના ખાંધિયાઓ અહીં રાજ કરતા હતા. ડીસ્ટ્રીકની બહુધા બધી ઉચ્ચ કક્ષાની પોઝિશન એ લોકો પચાવીને બેઠા હતા. હોમરુલ મળ્યા પછી કાળા લોકો અને તેમના પોલીટીશીયનોને થયું કે આ તો આપણું શહેર છે, એ બધી પોઝિશન હવે કાળા લોકોને મળવી જોઈએ. આ કારણે વિલિયમ્સ મેયર થયા એ પહેલાં આવી કોઈ પોઝિશનમાં કોઈ ગોરો માણસ મળે તો એ અપવાદ રૂપે જ.
Continue reading "એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથા-૪૮ (અંતીમ)"-અને અંતે →
D. N. A. + (જિગીષા દિલીપ પટેલ)
ઓક્ટોબર 28, 2018 ઉજાણીP. K. Davda
(ગઈકાલે "માનવતાની મિસાલ" લેખમાં જે વ્યક્તિનો ઉલ્લેક છે, એ વ્યક્તિ અને એના કુટુંબ વિષે આંગણાંના મુલાકાતીઓ વધારે જાણી શકે, એટલા માટે એમની દિકરીએ લખેલો આ લેખ આજે રજૂ કરૂં છું. મનુષ્યના જીવનમાં માત્ર D.N.A. જ નહીં પણ વાતાવરણ પણ ભાગ ભજવે છે, એનું આ એક ઉદાહરણ છે. એટલે જ મેં આ લેખને D.N.A. + શીર્ષક આપ્યું છે.-સંપાદક)
D. N. A. +
મારો જન્મ ૧૭ મી જુલાઈ ૧૯૫૪ માં અમદાવાદમાં ગાંધીવિચાર શરણી ધરાવતાં કુંટુંબમાં થયો હતો. મારા પિતા માણેકલાલભાઈએ બાળપણમાંજ તેમના માતાપિતાની છત્રછાયા ગુમાવેલી છતાં આપબળે જ સામાજિક, ધંધાકિય, ધાર્મિક અને રાજકિય ક્ષેત્રે આગવી પ્રતિષ્ઠા હાંસલ કરી હતી. પપ્પા ગુજરાત કોલેજમાં બીજા વર્ષમાં હતાં ત્યારેજ ગાંધી રંગે રંગાઈ ભણવાનું છોડી "જેલભરો આંદોલન" હેઠળ જેલમાં ગયા હતા. આ દરમ્યાન રાષ્ટ્રિય સ્વયંમસેવક સંધ ના પ્રચારક શ્રી દેશમુખજી ના પરિચયમાં આવ્યા, ને આજીવન સંઘસેવક બની નિ:સ્વાર્થ દેશસેવા કરતા રહ્યા.
સંઘના ગુજરાતનામંત્રી હોવાને નાતે અમારે ધેરશ્રી શૈષાદ્રીજી, શ્રી સિકંદર બખ્તજી, શ્રી અટલબિહારી બાજપાઈજી, શ્રી મુરલી મનોહર જોષીજી, શ્રીઅડવાણીજી, શ્રી નરેન્દ્ મોદીજી જેવા અનેક સંઘના મહાનૂભાવો ની અવરજવર રહેતી.
મારી માતા સૂર્યકાન્તાબેને મોન્ટેસરી કરેલ અને શારદામંદિર જેવી એક અમદાવાદની પ્રતિષ્ઠિત શાળામાં શિક્ષિકા હતા. મારું બાલમંદિર થી મેટ્રિક સૂધીનું ભણતર શારદામંદિરમાંજ થયું હતું . મારા માતા પિતાનાલગ્ન ખૂબ સાદાઈ થી સૂતરની આંટી પહેરાવી શ્રી રવિશંકર મહારાજ ની હાજરીમાં થયેલ।. શ્રી રવિશંકર મહારાજ પણ અમારે ત્યાં જમવા આવતા, અને હું સાતેક વર્ષની ઉંમરે તેમને રોટલી પીરસતી તેવું આજે પણ મને યાદ છે. મારા કાકા ધીરુભાઈ પટેલ પણ વિનોબાજી સાથે ભૂદાન યજ્ઞમાં જોડાએલ અને દાંડીકૂચમાં પણ ગયેલ।. કાકા ગાંધી સ્મારકનિધિના મંત્રી હતા ને તે ગાંધીઆશ્રમમાંજ રહેતા. ગાંધી આશ્રમમાં નહેરુજી, મોરારજીભાઈ જેવા અનેક નેતાઓ આવતા તો તેમને ગુલાબના ફૂલ અને સૂતરની આંટી પહેરાવવાના અનેક મોકા મને મળ્યા છે.
પપ્પાએ ધંધાની શરુઆત એક નાના પ્રેસથી કરેલ પણ તેમની આગવી સૂઝબૂઝ ને વિશાળ દૃષ્ટિકોણથી અમદાવાદ પ્રિટિંગ એસોસિયેશન અને ગુજરાત રાજ્ય પાઠયપુસ્તક એસોસિયેશનના વર્ષો સુધી પ્રમુખ રહ્યા હતા. આમ પિતાજીને પ્રેસ હોવાને લીધે પોતાની ચોપડી છપાવવા અને તેમાંથી થયેલ અંગત સંબંધો ને લીધે શ્રી ઊમાશંકર જોષી, પિતાંબર પટેલ, ઈશ્વર પેટલીકર, ભોળાભાઈ પટેલ,પન્નાલાલ પટેલ, રમણભાઈ સોની, નગીનદાસ પારેખ જેવા અનેક લેખકો અને કવિઓની રોજની અવરજવર અમારે ત્યાં રહેતી. આમ ઘરમાં જ લાઈબ્રેરી અને સાહિત્યનો ખોળો ખુંદીને ઉછરવાનો મોકો મળ્યો છે.
મારા પિતા સમાજ સુધારક હોવાને લીધે પટેલોમાં ચાલતી ગોળપ્રથા, દહેજપ્રથા, અને બાળલગ્ન જેવી પ્રથા નાબુદ કરી, સમૂહલગ્નો કરાવતા હતા. મદયમવર્ગની બહેનોને રોજગારી મળે તે માટે ધરતી વિકાસ મંડળની સ્થાપના કરી અને ધરતી માસિક પણ ચાલુ કર્યું હતું, જે આજે પણ ચાલુ છે. ધરતી માસિક અમારે ત્યાં છપાતું એટલે પ્રેસ નું નામ પણ ધરતી મુદ્રણાલય હતું. કુમાર માસિક ચલાવતા બચુભાઈ રાવત પણ પપ્પા ના ખાસ અંગત મિત્ર હતા. તબીબી સુવિધા પૂરી પાડતું કરુણા ટ્રસ્ટ, સદવિચાર પરિવાર, સાધના, ઊઝાં ઊમિયા માતા ટ્રસ્ટ જેવી અનેક સંસ્થા ના પપ્પા ટ્રસ્ટી હોવાથી આ સામાજિક સંસ્થાઓની દરેક પ્રવૃત્તિમાં અમને ભાગ લેવા પ્રોતસાહિત કરતા. અમને સમજાવતા કે પોતાનું પેટ ભરીને તો કૂતરાં બિલાડાં પણ જીવે છે, બીજા ને માટે કોઈ અપેક્ષા વગર કંઈક કરીને જીવો તો જીવેલું સાર્થક બન્યું કહેવાય.
આમ બચપણથી જ સેવા, સાદગી, નિષ્કામકર્મ અને દરેક માનવમાં પ્રેમભાવ અને ઈશ્વરદર્શનના સંસ્કારના સૂચન સાથે હું મોટી થઈ. મારી માતા ખૂબ સારૂ સંસ્કૃત જાણતી. પંદર વર્ષની ઉંમરે તેને ગીતાના જાણવા લાયક બધાજ અધ્યાયના બધા શ્ર્લોક અર્થ સહિત કંઠસ્થ હતા. મારા માતાપિતા હું સમજણી થઈ ત્યારથી દરરોજ સવારે આઠથી નવ એક કલાક સ્વાધ્યાય કરતા. વિદ્વાન સંતો પાસેથી વેદો, ઉપનિષદો, પુરાણો, બ્રહ્મસૂત્ર, નારદભક્તિસ્તોત્ર જેવા અનેક ગ્રંથોનો ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કરતા. આના ફળસ્વરુપે મને પણ સંસ્કૃત પ્રત્યે વિશેષ રુચી રહી છે. મારી માતા જે પણ સંતો પાસેથી જાણતી તેની રોજબરોજ ચર્ચા અમારી સાથે કરતી. મોટા થયા પછી તદરુપાનંદજી, સત્યમિત્રાનંદજી, ડોંગરેજી, મોરારીબાપુ , સચ્ચીદાનંદજી જેવા અનેક વિદ્વાન સંતોની કથા, સદવિચાર પરિવાર ના ટ્રસ્ટી હોવાથી પપ્પા જ સંચાલન કરતા, અને અમે તે અચુક સાંભળીએ તેવો આગ્રહ રાખતા. આ બધા મહાત્માઓ સાથે તેમના નીકટના સંબધ રહેતો. ડોંગરેજીના રામાયણ અને ભાગવત અમારા પ્રેસમાં છપાતા. પપ્પા નજીકના મિત્રો ને સગા સંબંધીઓને તે ભેટ આપતા. આ બધા જ સંતોને નજીકથી જાણવા, મળવા અને અનેક વખત સાંભળવાનો લાભ મને મળ્યો છે. આમ કોલેજમાં પહોંચતા સુધીમાં સાહિત્ય, શાસ્ત્રો અને વેદાંતનું સામાન્ય જ્ઞાન મળી ગયું હતું.
મારી માતા એટલે હાલતુંચાલતું લગ્નબ્યુરો. મમ્મી દર અઠવાડિએ એક લગ્ન અચૂક ગોઠવતી. તે ખાલી પટેલ જ હોય તેવું નહી. માતાના વારસા સ્વરૂપે મેં પણ ઘણા લોકોના લગ્ન કરાવ્યા છે. માતાપિતાની અનેકવિધ સામાજિક પ્રવૃત્તિ ને લીધે વિશાળજન સમુદાય ને જાણવાનો લાભ મળ્યો છે.
શાળામાં હું હમેશાં વકતૃત્વ સ્પર્ધા, ગરબા અને ફોકડાન્સમાં ભાગ લેતી, જે કોલેજકાળ દરમ્યાન પણ ચાલુ રહ્યું. મેટ્રિક ૭૦ ટકા સાથે ૧૯૭૦માં પાસ કરેલ અને મારી ઈચ્છા તો એન.આઈ.ડી કે બરોડા ફાઈનઆર્ટસમાં જવાની હતી. જયંતિ પટેલ "રંગલો" પપ્પાના ખાસ મિત્ર. તેઓ મને તેમની દીકરી જ ગણે. તે મુંબઈ રહેતા, અને દર મહિને અમદાવાદ આવતા. તે મને હંમેશ કહેતા કે "મને તારા માં આર્ટીસ્ટના લક્ષણ દેખાય છે, એટલે તારે કોઈ ક્રિએટીવ લાઇનમાં આગળ ભણવું જોઈએ. પપ્પા ને એન.આઈ.ડી અને બરોડા ફાઈન આર્ટસ નું વાતાવરણ ગમતું નહીં, તેથી મેં સેન્ટ ઝેવિયર્સ કોલેજમાં એડમિશન લીધું, અને સાઈકોલોજી અને ગુજરાતી સાથે બી.એ.કર્યું. કોલેજના છેલ્લા વર્ષમાં હતી ત્યારે જ લગ્ન થઈ ગયા. છેલ્લા વર્ષની પરિક્ષા સાસરેથી આપી. મારી આગળ એમ.એ કરવાની ખૂબ ઇચ્છા હતી પરંતુ સંયુક્ત, ગર્ભશ્રીમંત અન રુઢીચુસ્ત પરિવારમાં મારા લગ્ન થયા હતા તેથી તે બિલકુલ શક્ય નહોતુ.
મારા પતિ દિલીપ મારા લગ્ન થયા ત્યારે કાપડનો હોલસેલ નો ધંધો કરતા. અમદાવાદ ભારતનું માંચેસ્ટર, અને દિલીપના બા અને મોટા કાકી બન્ને લશ્કરી સ્વભાવના. બન્ને મુંબઈ જય ફેબ મિલના માલિક ની દીકરીઓ, મફતલાલ અને ભારતવિજય મિલના માલિકો પણ નજીકના સગા, એટલે છ-સાત મિલોની એજન્સી હોવાથી કુટુંબ ધમધોકાર ધંધો કરતું. મુંબઈ ની બરોડા રેયોન, નેશનલ રેયોનની પણ યાર્નની એજન્સી. સંયુક્ત કુટુંબ હોવાથી મહેમાનો ની અવરજવર પણ ખૂબ રહેતી. ધરમાં સાહિત્ય ને કોઈ સમજતું નહીં.
મધ્યમવર્ગીય, સેવાભાવી, સાહિત્યિક, વેદાંતી વિચાર સરણી ધરાવતા કુટુંબમાંથી આવીને તદ્દન જુદા વાતાવરણમાં ગોઠવાતાં ખૂબ અઘરું પડેલું. આ પરિસ્થિતિમાં પણ પપ્પા સમજાવતા કે સરળ પ્રવાહમાં તો બધા તરે, તોફાની દરિયામાં તરે તે ખરો તરવૈયો કહેવાય. દિલીપના ખૂબ સાલસ સ્વભાવ અને મારી દરેક પ્રવૃત્તિમાં તેના સપોર્ટથી જીવન રસસભર રહ્યું. સંયુકત પરિવારમાંથી સત્તર વર્ષ બાદ જેવા છૂટા પડયા કે તરત પોતાની આગવી પ્રતિભા વિકસાવવાની તક મળી ગઈ. પચ્ચીસ વર્ષ પંજાબી ડ્રેસ અને ડીઝાઈનર સાડીનું 'Nikki's 'નામે બુટિક ચલાવ્યું, અને તેની સાથે સાથે બુટિકમાં નવરાશના સમયે રોજ સાહિત્યની ગોષ્ઠી શરુ થઈ ગઈ.
દીકરો નિકેન ઈલેક્ટ્રોનિક એન્જીનીઅરીંગ અને એમ.બી.એ. ની ડીગ્રીઓ ધરાવે છે. મુંબઈમાં ભણીને પહેલું જ પ્લેસમેન્ટ અમેરિકામાં થયું, તેથી વીસ વર્ષથી અમેરિકામાં જ છે. અત્યારે તેની પોતાની આઈ.ટી કંપની છે. પુત્રવધુ પણ G.E. Digital માં ઊંચી પોસ્ટ પર જોબ કરે છે. દીકરી ધ્વનિએ M.Sc. આઈ.ટી માં કરી ન્યુયાોર્ક થી M.B.A કર્યું છે. તે ન્યુયોર્કમાં જ જોબ કરે છે. જમાઈ Abi verghese ફિલ્મ ડિરેક્ટર છે, જે ઇંગ્લિશ, હીન્દી અને મલયાલમ ટી.વી સિરીયલ અને ફિલ્મ બનાવે છે. આમ બાળકો અહીં સેટલ થયા હોવાથી દસ વર્ષથી અમે બન્ને પણ અમેરિકામાં રહીએ છીએ . સાહિત્યમાં ઊંડો રસ છે. જીવન અનેક જાતના વળાંકોમાંથી પસાર થયું છે. હાલમાં લખવાની શરુઆત કરી છે, આ સફર હવે અટકવાની નથી. અંદર તો દરિયો ઉમટેલો છે, એને ઉલેચવાનો છે. ધરમાં નાના મોટા પ્રસંગો નિમિત્તે ,પપ્પા ના પ્રેસની ષષ્ઠીપૂર્તિ, માતપિતા ના મૃત્યુ પછી બહાર પડેલ ધરતી, સાધના જેવા અંકોમાં લેખ લખવાનું બન્યું છે, પણ ખરી શરુઆત તો અમેરિકા આવ્યા બાદ જ થઈ છે.
ભગવાન ની કૃપા થી જીવનમાં માંગતા પહેલા ઘણું મળી ગયું છે, પરતું એક વાત નું દુ:ખ હમેશાં રહેશે કે પપ્પા ની ઇચ્છા હતી કે નિવૃતિ દરમ્યાન એમની ઊભી કરેલ સંસ્થાઓમાં, કે બીજે ક્યાં પણ નિ:સ્વાર્થ સેવા કરીએ, પરંતુ દેશ છોડીને આવવાથી તે શક્ય ન બન્યું.
જીવન માં કોઈપણ પરિસ્થિતિ હોય તેમાં હસતા રહો, દરેક વ્યક્તિ ભગવાન નું જ સર્જન છે, તેથી નાતજાત, દેશ-પ્રાંત કે ધર્મના ભેદ વગર બધા ને પ્રેમ કરો. કુટુંબ, મિત્રો અને સમાજમાંની દરેક વ્યક્તિ જેવી છે તેવી તેને સ્વીકારી લો, સામેની વ્યક્તિ ને બદલવાનો પ્રયત્ન કરવાને બદલે પોતે બદલાવા કોશિશ કરો. નિ:સ્વાર્થ સેવાથી જીવનમાં અનોખો આનંદ ને આત્મ સંતોષ મળે છે.
-જિગીષા દિલીપ પટેલ
પ્રવીણકાન્ત શાસ્ત્રીની વાર્તા-૫ -"ડાયાબેટિક પ્રસાદ."
ઓક્ટોબર 28, 2018 પ્રવીણકાન્ત શાસ્ત્રી, પ્રવીણકાન્ત શાસ્ત્રીની વાર્તાઓP. K. Davda
(૫) "ડાયાબેટિક પ્રસાદ."
ઊર્મિનો ઊચાટ અને બબડાટ ફફડાટ પરાકાષ્ટા એ પહોંચ્યો હતો. એના બા એટલે કે સાસુજી ભગવાનની રૂમમાં માળા ફેરવતા હતા. જેઠ એટલેકે જીજાજી ટીવી પર ન્યુઝ જોતા હતા. જેઠાણી એટલેકે એની પોતાની મોટી બહેન રસોઈ કરતી હતી. એનો વ્હાલમિયો ઉત્પલ ઘરમાં આવ્યો જ ન હતો. ભાણેજ કહો કે ભત્રીજો કહો નિખિલ, એના ફેસબુક સંપર્કમાં મસ્ત હતો. દસ વર્ષની દીકરી આર્ષા, કાનમાં ઈયરફોન નાંખીને મોટા બરાડા પાડી કંઈક ગાતી હતી.
Continue reading પ્રવીણકાન્ત શાસ્ત્રીની વાર્તા-૫ -"ડાયાબેટિક પ્રસાદ." →
માનવતાની મિસાલ (જિગીષા પટેલ)
ઓક્ટોબર 27, 2018 ઉજાણીP. K. Davda
( ૨૬ મી જુલાઈ, ૨૦૦૫ માં મુંબઈમાં વરસાદે કાળો કેર વર્તાવેલો એ ઘણાંને યાદ હશે. ૨૪ કલાકમાં ૯૪૪ મીલીમીટર વરસાદે સમગ્ર શહેરને સમુદ્રમાં બદલી નાખ્યું હતું. આસરે ૧૦૦૦ માણસોનું મૃત્યુ થયું હતું, અને આસરે ૧૪૦૦૦ ઘરો નાશ પામ્યા હતા. ૧૨ મી ઓગસ્ટ, ૧૯૭૯ માં આવી જ હોનારત મોરબીમાં થઈ હતી. કેલિફોર્નિયાના Bay Area માં રહેલા શ્રીમતિ જિગીષા પટેલે એ ઘટનાનો હ્રદયને હચમચાવી તેવો ચિતાર અહીં આપ્યો છે.-સંપાદક)
માનવતાની મિસાલ
વાત મોરબી ગામની છે.૧૯૭૯ ના ઑગસ્ટની બારમીના એ ગોઝારા દિવસે બારે મેઘ ખાંગા થયા. મોરબીમાં ચોવીસ કલાકમાં લગભગ પચ્ચીસ ઈંચ વરસાદ પડ્યો. મચ્છુડેમના પાણીનું સ્તર ડેમની ક્ષમતા કરતાં ખૂબ વધારે વધી જવાથી, નવાગામ ને જોધપુરના માટીના પાડા તૂટી ગયા. ત્રીસ ફૂટ ઊંચા પાણીના મોજાંએ મોરબીને પોતાના ભરડામાં લઈ તહસનહસ કરી નાંખ્યું. સંદેશા વ્યવહાર ઠપ્પ થઈ ગયો. સૌ કોઈ પોતાની જાન બચાવવાની વેતરણમાં લાગી ગયા. આસરે તેર હજાર અબોલ પશુઓ અને અસંખ્ય માનવોની જાનહાની થઈ. મોરબી આખેઆખુ કબરસ્તાન બની ગયું! મોરબીની હાલતની જાણ થતાં ગુજરાતભરના લોકોએ પૈસા, ઘરવખરી, અનાજ અને ફૂડપેકેટસ મોકલવાનું શરુ કર્યું.
કાદવકીચડ અને ધ્વસ્ત ઘરોના કાટમાળની સફાઈ કરાવવાનું કામ તો યુદ્ધના ધોરણે ચાલુ થયું. પણ વીજળીના થાંભલા લટકતી ને ઘરોની અંદર ને બહાર રઝળતી બેધણીયાત લાશોને કોણ ઠેકાણે પાડે? "જનસેવા એજ પ્રભુસેવા" ના મંત્ર સાથે જીવનાર અને યુવાવસ્થાથી રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ સાથે જોડાઈને દેશસેવાના જેણે શપથ લીધા હતા તેવા માણેકલાલે બધીજ લાશોને ઠેકાણે પાડવાની જવાબદારી ઉપાડી લીધી. સંઘના અનેક કાર્યકરો પણ તેમની સાથે જોડાયા.આ કામ નાનું સૂનું નહોતુ.
બાર દિવસ થયા પણ માણેકલાલના આપ્તજનોને તેમના કોઈ સમાચાર ન મળતાં તેમના કુટુંબીઓ ગાડી લઈ મોરબી પહોંચ્યા.તેમના મુખેથી મોરબીની કરુણ દાસ્તાન સાંભળી બધાના હ્રદય રડી ઊઠ્યા ને આંખો ભીની થઈ ગઈ.
ખાદીનો સદરો ,ખાદીની ચડ્ડી, માથે આર.એસ.એસ ની ટોપી,પગમાં ઢીંચણ સુધીના ગમબુટ ને હાથમાં કોણી સુધીના હેન્ડગ્લોવ્ઝ પહેરીને સહન ન કરી શકાય તેવી દૂર્ગંધથી બચવા નાક અને મોં પર ખાદીનો રુમાલ બાંધી, માણેકલાલ લાશોને કાદવ કીચડમાંથી બહાર કાઢી એક જગ્યાએ નજીકમાં જ ભેગી કરતાં…..આંખમાં ટપકતા આંસુ અને મુખમાંથી સતત ગીતાના શ્ર્લોક સાથે અગ્નિદાહ આપતા……
નૈનમ્ છિન્દન્તિ શસ્ત્રાણિ, નૈનમ્ દહતિ પાવક:
ન ચ એનમ્ ક્લેદયન્તિ આપ:, ન શોષયતિ મારુત: ।
આમ ગીતાનું પઠન કરતા કરતા એક એક શબને હાથલારીમાં, બીજા કાર્યકરની મદદથી, ઊંચકીને મૂકતા જતા હતા અને દસ થી પંદર લાશ એક જગ્યાએ ભેગી થાય એટલે ઘરની બહાર જ તેના પર ખૂબ ઘાસલેટ કે પેટ્રોલ છાંટી તેને અગ્નિદાહ આપતા. દરેક જીવ ઈશ્વરનો જ અંશ છે એ વાત તેમણે આત્મસાત્ કરેલ હોવાથી પોતાનો જ લાડકવાયો પુત્ર-પુત્રી, ભાઈ-બહેન કે માતા-પિતા હોય તેમ શબના કાનમાં ભગવાનનું નામ ફૂંકી, પાંચ ફેરા પ્રદક્ષિણાના ફરી તેને અગ્નિદાહ આપતા હતા. બાર દિવસમાં છસ્સો થી સાતસો લાશ ને તેમણે અગ્નિદાહ આપ્યો.
બ્રાહ્મણવાડા,વાઘપરામંદિર, શાળાઓ ને ભોજનશાળામાં નીચાણવાળા જે વિસ્તારના લોકોને આશરો આપેલ ત્યાં તો એકસાથે સાંઇઠ સિત્તેર લોકોની લાશો હતી. જાન બચાવવા પોતાના ઘરબાર છોડીને અહીં આવેલ લોકોએ પાણી વધતા હોલના બારણા બંધ કરી દીધેલ, પણ પાણીના ત્રીસ ફૂટ ઊંચા મોજાએ તેમને હોલની અંદર જ એકસાથે ધરબી દીધા. બહાર નીકળવા ફાંફાં મારતી તેમની હથેળીઓની છાપો હોલની ચારેબાજુ મોતના થાપા પાડી ગઈ હતી. કેટલાક આખા કુટુંબો નાશ પામ્યા હતા. બચેલા સભ્યો પોતાના આપ્તજન ને શોધી રહ્યા હતા. "વસુધૈવ કુટુમ્બકમ્" ના ભાવ જેની રગરગમાં વહેતી હતી તેવા માણેકલાલ, આવા અતિ હ્રદયદ્રાવક દ્રશ્યો જોયા પછી બાર દિવસ સુધી જમ્યા નહોતા. તે બોલ્યા હતા તે શબ્દો હજી પણ કંપાવી જાય છે!!!. "તમારા કુટુંબી ને વળાવી ને તમે જમી શકો છો?" અને આતો અતિ વસમાં વળામણા છે. પાણીમાં રહીને વિકરાળ બની ગયેલી લાશોને ફંફોસીને પોતાના સ્વજન ને શોધતા ને કરુણ રુદન કરતા કુટુંબીને જોઈ ને તેમની ભૂખ મરી પરવારી હતી. રાતે સૂતા પહેલા મુઠ્ઠી ખારી શીંગ ખાઈ પાણી પી ને તે સૂઈ જતા. આવા કારમાં દ્રશ્યો જોઈ તેમની રાતની ઊંઘ હરામ થઈ ગઈ હતી….અગ્નિની પાસે સતત ઘાસલેટના ધુમાડાથી તેમનેા ગોરોવાન શ્યામ થઈ ગયો હતો, ને દસ બાર પાંઉન્ડ વજન પણ ઉતરી ગયું હતું.
આ કામની સાથે સાથે, જે કુટુંબોમાં એકાદ બાળક કે વડીલ કે પત્નિ એકલા બચી ગયા હોય એવા અનેક લોકો ને સાંત્વના આપવાનું બહુ મોટું કામ પણ તેમણે એક લાગણીસભર વડીલ તરીકે સંભાળી લીધું હતું. પોતાના ધંધાપાણી ,ઘરપરિવાર છોડી મોરબી ને તેના લોકોની મદદ કરવા એક અદના દેશસેવક તરીકેની ફરજ તેમણે નિભાવી હતી. તે પોતાને ઘેર પહોંચ્યા પછી જે ગંદકીમાં તેમણે આટલો લાંબો સમય વિતાવ્યો હતો એની અસરથી એક મહિના સુધી તાવમાં પટકાયા હતા.
આત્મકલ્યાણ કરવા અને લોકોને ધર્મ સમજાવતા અનેક સંત કરતા પણ માનવસેવા કરનાર આ સંત શું મુઠ્ઠી ઉંચેરો નથી???
( આ સત્યકથાના માણેકલાલ, લેખિકા જિગીષાબહેનના પિતા હતા).
વિયોગ-૧૨ (રાહુલ શુકલ)-સફેદ લેંઘો-દિવાળી પાર્ટીનું "To Do " લીસ્ટ
ઓક્ટોબર 27, 2018 રાહુલ શુકલ, વિયોગP. K. Davda
ચૌદમું પ્રકરણ: સફેદ લેંઘો
ઓકટોબર ૨પ, ૨૦૧૩: મે મહિનામાં ભાઈની શ્રદ્ધાંજલિ પતાવીને ન્યૂ જર્સી પાછો આવ્‍યો ત્‍યારે જ નક્કી કરી નાખેલું કે ભાઈના મૃત્‍યુ અંગે પુસ્‍તક લખવું છે. સુશીબેન ગુજરી ગયાં તે પછી એમનાં પર પુસ્‍તક અંગેની નોંઘ લખવી શરુ કરી ત્‍યારે સ્વપ્નેય ખ્‍યાલ નહોતો કે માત્ર આઠ મહિનામાં બીજા પુસ્‍તકની નોંઘ લખવાનું શરુ કરવું પડશે.
Continue reading વિયોગ-૧૨ (રાહુલ શુકલ)-સફેદ લેંઘો-દિવાળી પાર્ટીનું "To Do " લીસ્ટ →
વિભાગો કેટેગરી પસંદ કરો અન્ય કલાકારો (36) ઉછળતા સાગરનું મૌન (8) ઉજાણી (134) ઉષા ઉપાદ્યાય (1) એક અજાણ્યા ગાંધી (48) કલા વિષે લેખ (5) કવિતા/ગીત (18) કાવ્યધારા (15) કુન્તા શાહની ચિત્રકળા (5) કેપ્ટન નરેંદ્ર ફણસે (46) ખોડિદાસ પરમાર (14) ગઝલ (10) જગન મહેતા (12) જયશ્રી વિનુ મરચંટ (48) જીંદગી એક સફર.. (20) જીપ્સીની ડાયરી (48) જોરાવરસિંહ જાદવ (2) જ્યોતિ ભટ્ટ (20) ડો. નીલેશ રાણા (13) ડો. નીલેશ રાણાની વાર્તાઓ (13) ડો. ભરત ભગત (16) દીપક ધોળકિયા (8) નટવર ગાંધી (49) પડછાયાના માણસ (28) પન્ના નાયકની વાર્તાઓ (13) પરભુભાઈ મિસ્ત્રી (16) પ્રવીણકાન્ત શાસ્ત્રીની વાર્તાઓ (14) બાબુ સુથાર (82) ભાગ્યેશ જહા (17) મને હજી યાદ છે. (82) મારી વિદ્યાયાત્રા (1) રંગોળી (1) રવિશંકર રાવળ (53) રાજુલ શાહ (2) રાહુલ શુકલ (18) રેખા ભટ્ટી (3) લલિતકળા (20) ચિત્રકળા (9) શિલ્પકળા (9) લેખ/વાર્તા (17) લેખક (248) કિશોર દેસાઈ (7) પન્ના નાયક (13) પી. કે. દાવડા (180) પ્રવીણકાન્ત શાસ્ત્રી (14) પ્રીતિ સેનગુપ્તા (4) મધુ રાય (14) હરનિશ જાની (16) વિયોગ (18) સપના વિજાપુરા (8) સમાચાર/જાહેરાત (28) સરયૂ પરીખ (7) સુરેશ જાની (6) સ્વાગત (1) હેલ્થ એન્ડ કેર ફાઉન્ડેશન (15) હોમાય વ્યારાવાલા (10)