એક અર્થસભર જિંદગી - ॐ સ્વામી
"મને કોઈ ફરિયાદ નથી." તેમને કહ્યું, "પણ એક એવો વિચાર આવ્યા કરે છે ખરો જે મને અંદરથી ખુબ પરેશાન કરે છે." મને લાગ્યા કરે છે કે મેં મારી આખી જિંદગી કશું જ પણ મહત્વનું કહી શકાય એવું પ્રાપ્ત કર્યા વગર જ વેડફી નાંખી. આખી જિંદગી એક તુચ્છ નોકરી કરી અને આજની તારીખ સુધી હું મારા ધર્મ, સમાજ અને દેશ માટે કશું યોગદાન નથી આપી શક્યો. શું જિંદગી આવી હોય? શું મારું મોત પણ મારા જીવન જેવું જ ધૂંધળું હશે? મેં પાછલાં જન્મમાં એવા તો કેવા ખરાબ કર્મો કર્યા હશે કે મને આ જન્મે આવી જિંદગી મળી?"
હું થોડી ક્ષણો માટે એમનાં આ ઊંડા વિચારની કદર કરવા માટે અટકી ગયો અને પછી કહ્યું, "તમને ખબર છે એક મશીનમાં ઘણાં બધા ભાગ હોય છે, મોટા અને નાના. તેમાં ઘણા નાના-મોટા દાંતાવાળા ચક્રો હોય છે. નાનામાં નાનું ચક્ર એટલું જ મહત્વનું હોય છે જેટલું કે સૌથી મોટું ચક્ર હોય છે. માપ ગમે તે હોય, પણ એક ચક્ર જો બગડે તો આખું મશીન કામ કરતું અટકી જાય. હવે, જો મોટું ચક્ર જો એમ વિચારે કે પોતે કઈક ખાસ છે, તો તે ફક્ત તેનો એક અહં અને મિથ્યા અભિમાન હશે. તેને જો કઈ ઉપયોગમાં આવવું હશે તો તેનાં માટે તે નાનામાં નાના ચક્ર ઉપર એટલું જ આધારિત છે જેટલું નાનું ચક્ર પોતે મોટા ચક્ર ઉપર. મશીન કઈ ખાલી મોટા ચક્રનાં સહારે નથી ચાલતું, બધા ચક્રોનો કઈક ને કઈક ભાગ છે જે તેમને ભજવવાનો છે. એ જ રીતે, તમારું કામ બીજા કોઈપણનાં કામ જેટલું જ મહત્વનું છે. સરખામણીમાં કામનો વિસ્તાર કે પરિમાણ કદાચ અલગ લાગી શકે જેમ કે નેતા કે રાજકારણીનું કાર્ય, પરંતુ તેનું મહત્વ જુદું નથી. કોઈ પણ સાંકળ પોતાની નબળી કડી જેટલી જ મજબુત હોય છે. તેથી, બ્રહ્માંડ માટે, તમે કોઈ પણ બીજા જેવા જ કોઈ એક છો. મને અહી કોણ આ જગ્યા શોધવામાં મદદ કરતે જો તમે હાલમાં જે કામ કરી રહ્યા છો તે ન કરતા હોત તો?"
આંસુનું એક બુંદ તેમની એક આંખનાં ખૂણા પર દેખાયું અને નીચે તરફ ઝડપથી સરકી પડ્યું અને તેમની દાઢીમાં અદ્રશ્ય થઇ ગયું. "હું જિંદગીમાં પહેલી વાર અંદરથી હુંફ મહેસુસ કરું છું, મને ખુબ સંતોષ લાગે છે." આ તેમનાં પોતાનાં શબ્દોનો જ અનુવાદ અહી લખી રહ્યો છું.
પછીથી તેમને મને એક ખુબ જ અસામાન્ય વાત કહી. "હું આખી જિંદગી કુંવારા રહેવાં માટે દ્રઢનિશ્ચયી હતો. પણ થોડા વર્ષો પહેલાં જ હું એક યુવાન સ્ત્રી કે જે ખુબ મુસીબતમાં હતી તેને પરણ્યો છું. તેનામાં કઈક ખામી હતી કે જેના લીધે તેને બાળકો થઇ શકે તેમ નહોતા. તેને કોઈ માં-બાપ નહોતા અને તે પોતાના બહેન-બનેવી સાથે રહેતી હતી જે તેને ખુબ દુઃખ આપતા હતાં. તો, મેં તેની સાથે લગ્ન કર્યા," તેમને આગળ ચાલુ રાખતા કહ્યું, " અને પાંચ વર્ષ પહેલાં, મેં એક બાળકી દત્તક લીધી છે. તે વખતે તેની આખી પીઠ સન-બર્નનાં કારણે દાઝી ગઈ હતી, જાણે કે તેને ચામડીનું કેન્સર ન થયું હોય. તે ખાલી ૪૫ દિવસની હતી જયારે તે મને મળી. હું તેને મારા ભગવાન પાસે લઇ ગયો અને તેને ત્યાં મૂકી અને તેનાં માટે પ્રાર્થના કરી. અને પંદર દિવસમાં જ તે બિલકુલ સાજી થઇ ગઈ." લાગણીઓ હવે આંસુ બનીને તેમની આંખોમાં વ્યક્ત થવા માંડી હતી.
તે, બીજા માં-બાપની જેમ જ, પોતાની દીકરીનાં અતિ ઉત્સાહપૂર્વક ગુણ ગાવા લાગ્યા. પછી બાપ-બેટી વચ્ચે થતી વાતચીત કહેતા કહ્યું: "તે ફક્ત પાંચ વર્ષની છે છતાં એક દિવસ તે કહે છે, 'પપ્પા, હું જયારે મોટી થઈશ ત્યારે હું ડોક્ટર બનીશ અને તમને લંડન લઇ જઈશ.'
'કઈ વાંધો નહિ, હું બીજા નાના છોકરાઓને ભણાવીશ અને પૈસા બનાવીશ અને બધું ચૂકતે કરીશ.'
હું મારી દીકરીનું ડહાપણ જોઈને ચોંકી ગયો," તેમને કહ્યું.
"મારી દીકરી કોલેજ જાય ત્યાં સુધી હું જીવતો હશું? શું હું તેના ભણતર માટે પૈસાની વ્યવસ્થા કરી શકીશ? મારી પાસે હવે વધુ વર્ષો જીવવાના રહ્યા પણ નથી, મારા ગયા પછી એનું કોણ હશે અને એનું કોણ જોશે? કોઈ વખત તો હું જયારે આ બધા સવાલો ઉપર વિચાર કરું છું તો રાતે સુઈ પણ નથી શકતો. અને પછી હું ભગવાનને પ્રાર્થના કરી બધું એના હાથમાં સોંપી દઉં છું." આ દરમ્યાન, નાના આંસુનાં રેલા તેમનાં ગાલ પર રેલાવા લાગ્યા; પુરુષો સામાન્ય રીતે છાની રીતે રડતાં હોય છે.