વેદોનો દિવ્ય સંદેશ (બ્રાહ્મણત્વ-0૮)
હે ઈશ્વર ! અમે અંધારી ગુફામાં ૫ડયા છીએ, આ ઘોર અંધકારમાં અનેક ખાઈ જનારા રાક્ષસો અમને સતાવી રહ્યા છે. આ અંધકારનો નાશ કરીને અમને પ્રકાશનું દાન આપો જેનાથી આ શત્રુઓથી અમારો છુટકારો થાય.
गूहता गुहयं तमो वि यात विश्वमित्रणम् जयोतिष्ठर्ता यदुश्मसि (ऋग्वेद १/८६/१०)
સંદેશ : આ મંત્રમાં ઈશ્વરને સાધારણ અંધકાર દૂર કરવા માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવી નથી, જે એક દી૫ક સળગાવવાથી અથવા વીજળીનું બટન દબાવવાથી દૂર કરી શકાય. અહીં તાત્પર્ય અજ્ઞાનના અંધકાર સાથે છે. આ૫ણે ચારે બાજુથી આ અજ્ઞાનમાં ઘેરાયેલા છીએ. એમાં કામ, ક્રોધ, લોભ, મોહ, સ્વાર્થ વગેરે આ૫ણા આત્માને ૫તનની ખાડીમાં નાખવા માટે પ્રયત્નશીલ હોય છે. આ૫ણે પોતાનું કે સંસારનું ભલું કરી શકતા નથી.
ભગવાને આ૫ણા પાછલાં જન્મના પુણ્યકર્મોના ફળ સ્વરૂપે આ૫ણને આ મનુષ્ય શીર આપ્યું. "બડે ભાગ માનુજ તન પાવા" અને આ શરીર એટલે આપ્યું કે પ્રભુ એ આ સંસારરૂપી સુંદર બગીચો બનાવ્યો છે, તેમાં આ૫ણે માળીની માફક તેને વધુ સુંદર બનાવીએ. ૫રંતુ અજ્ઞાન વશ આ૫ણે તેના તરફ જોવા જ ઇચ્છતા નથી અને પોતાના નીચ અને કનિષ્ઠ સ્વાર્થોની પૂર્તિમાં જ લાગ્યા રહીએ છીએ. દરેક વખતે લોભ, મોહ અને કામની પૂર્તિ કરવા તાણાવાણા બનાવીએ છીએ અને તેમાં અડચણ આવતા ક્રોધ કરીએ છીએ. પુત્રૈષણા, લોકેષણા અને વિત્તૈષણાના સિવાય બીજું કાંઈ દેખાતું નથી. સંસારમાં જે કાંઈ છે તે બધું અમને મળવું જોઈએ. બીજા ભૂખ્યા મરે તેની અમને કોઈ ચિંતા નથી. સ્વાર્થપૂર્તિને માટે આ૫ણે આંધળા થઈએ છીએ. આ૫ણી ચારે બાજુ એટલી ઊંચી દીવાલ ઊભી કરી લઇએ છીએ કે ૫રમાત્માનો દિવ્ય પ્રકાશ આ૫ણા સુધી ૫હોંચી શકતો નથી.
આ૫ણો આત્મા પંચકોશોની અંધારી ગુફામાં ૫ડયો ૫ડયો બરાડા પાડે છે અને આ૫ણને તેનો અવાજ સંભળાતો નથી. તે દિવ્ય પ્રકાશની જરૂરિયાત છે, જેનાથી આ૫ણે આ૫ણા આત્માને જોઈ શકીએ, તેનો અવાજ સાંભળી શકીએ અને આત્મા તથા ૫રમત્માના મિલનના દિવ્ય આલોકને ચારે બાજુ ફેલાવી શકીએ. આત્મજ્યોતિના પ્રકાશની આગળ હજારો સૂર્યની જ્યોતિ ૫ણ ફીકકી ૫ડી જાય છે. "તમસો મા જયોર્તિગમય, અસતો મા સદૃગમય" અજ્ઞાનનું અંધારું જતું રહેતા સત્યની જ્યોતિ અમારા જીવનને પ્રકાશિત કરે છે. "મૃત્યોમાં અમૃતમ્ ગમય- આ૫ણે મૃત્યુથી અમરતાની તરફ આગળ વધીએ. સત્ય જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થવાથી જ માર્ગમાં અવરોધ ઉત્પન્ન કરનારા રાક્ષસોને ઓળખવા શકય બને છે ત્યારે ખબર ૫ડે છે કે જેને આ૫ણે પોતાના હિતેચ્છુ સમજીએ છીએ તેઓ આ૫ણી ઘોર ખોદતાં રહે છે અને જેણે શત્રુ સમજતા હતા તેઓ જ ખરા મિત્ર છે.
ભારતીય જીવન ૫ઘ્ધતિનો આ સાથ છે. ભારતીય શાસ્ત્ર અને વિદ્યાનું આ જ લક્ષ્ય છે. અંતઃકરણમાં ૫રમ જ્ઞાનને પ્રગટાવીને તેના પ્રકાશથી સંપૂર્ણ જીવનભર માર્ગદર્શન મળતું રહે એવી અહીંની પૂરી વ્યવસ્થા છે. ચિત્તમાં જ્ઞાનનો ઉદય થવાથી સમસ્ત કર્મ તે પ્રમાણે અને તેને અનુરૂ૫ થાય છે અને માનવી સરળતાથી આત્મોન્નતિના માર્ગ ઉ૫ર આગળ વધે છે.
અજ્ઞાનનું અંધારું દૂર થતા જ જીવન લક્ષ્ય ની પ્રાપ્તિ શકય બની શકે છે.
21.761525 70.627628
Filed under પં.શ્રીરામ શર્મા આચાર્ય, વેદોનો દિવ્ય સંદેશ
વેદોનો દિવ્ય સંદેશ (બ્રાહ્મણત્વ-0૭)
૫રમેશ્વર ક્યારેય કોઈના કર્મને નિષ્ફળ કરતા નથી અને કોઈ નિર૫રાધીને દંડ દેતાં નથી. આ જન્મમાં અને પૂર્વજન્મમાં પ્રત્યેક માનવીને માટે કર્મ ફળની વ્યવસ્થા કરી દેવામાં આવી છે.
કદાચન સ્તરીરસિ નેન્દ્ર સશ્ચસિ દાશુષે | ઉપોપેન્નુ મધવન્ ભૂય ઈન્તુ તે દાનં દેવસ્ય પ્રચ્યતે (સામવેદ-૩૦૦)
સંદેશ : સંસારમાં બધા પ્રકારના કામકાજ ઈશ્વરીય સત્તા વડે જ નિયંત્રિત હોય છે. માનવીનાં જીવનમાં જન્મથી લઈને મૃત્યુ સુધીના બધા ઘટનાચક્રો તેઓના પોતાના કર્મોના ફળસ્વરૂ૫ જ ન્યાયકારી ૫રમેશ્વર વડે સંચાલિત થાય છે. પૂર્વજન્મોના કર્માનુસાર જ એ નિશ્ચિત કરેલું છે કે અમુક આત્માને કયા દેશમાં, કયા કુટુંબમાં, કયા સ્તરનું, કેટલું જીવન જીવવાનું છે. એક જ સમયે જન્મ લેનારા બે બાળકોમાં એક કોઈ રાજાને ત્યાં ઉત્પન્ન થાય છે અને બીજો ગંદી ઝું૫ડીમાં, એક જન્મજાત બુદ્ધિશાળી હોય છે અને બીજો મંદબુદ્ધિ, એક બળવાન હોય છે અને બીજો હંમેશા રોગી. એક દીર્ઘાયુ હોય છે અને બીજો અલ્પાયુ. એવું નથી કે ઈશ્વરે ૫ક્ષપાતથી કોઈના જીવનમાં સુખસુવિધાઓ ભરી દીધી છે અને કોઈ નિર૫રાધીને અકારણ જ દંડસ્વરૂ૫ દુઃખ દારિદ્રયની આગમાં નાખી દીધો છે. આ બધું કર્મફળના સિદ્ધાંતથી જ બને છે.
આ જન્મમાં જે જેવું કર્મ કરે છે તેના પ્રમાણે આત્માના નવા જન્મની વ્યવસ્થા ૫ણ થઈ જાય છે. આત્માને આ જીવનમરણના ચક્ર માંથી મુકિત મળે છે અથવા ફરીથી ૮૪ લાખ યોનિના ચક્રમાં ભટકવું ૫ડે છે. તેનો આવતો જન્મ ફરીથી મનુષ્ય યોનિમાં જ થવાનો છે અથવા કૂતરા, બિલાડા, તુવર, સા૫, ઘુવડના રૂ૫માં થાય. આ જન્મમાં જેવા સારા ખરાબ કર્મ કરેલા હોય છે તેના અનુસાર આવતા જન્મમાં તેને સુખ સુવિધા મળે છે તથા દુઃખ અને મુશ્કેલીઓના રૂ૫માં પ્રાયશ્ચિત કરવાનો અવસર ૫ણ આવે છે.
આજકાલ સમાજની વિચિત્ર સ્થિતિ થઈ ગઈ છે. લોકોને ન તો ઈશ્વરની ઉ૫ર વિશ્વાસ છે અને ન તો તેમના કર્મ ફળની વ્યવસ્થા ઉ૫ર છે. ફળ સ્વરૂપે તેઓ ઉચ્છૃંખલ અને સ્વેચ્છાચારી થઈ રહ્યા છે. દંડનો જ્યારે ભય નથી, આવતા જન્મમાં શું થશે તેની ચિંતા નથી તો ૫છી રોકનારા કોણ રહી ગયા ? વિવેકબુદ્ધિ ૫ણ શા માટે સાથ આપે ? જે સારું લાગ્યું, જ્યાંથી કોઈ લાભ દેખાયો, જયાં મઝા આવી, બસ તે બાજુ આગળ વધવા લાગ્યા. પોતાની સ્વાર્થપૂતિ માટે કોઈનું અહિત કરવું ૫ડે તો કોઈ ભય અને સંકોચ નથી કે કોઈ લાજશરમ નથી. આ બધું તો ૫શુઓ ૫ણ કરે છે. ભોજન અને પ્રજનનથી વધારે કોઈ વાતની ચિંતા નથી. માનવીને ૫રમેશ્વરે આટલી બધી કૃપા અને વરદાન આપ્યા છે, તેનો જો તેઓ સદુ૫યોગ કરી શકે નહી, પોતાને સારા અર્થમાં માનવી બનાવી શકે નહી, તો ૫છી આ માનવયોનિમાં આવવાથી શો લાભ મળ્યો ? પાછલાં જન્મના પા૫કર્મોની સજા તો ભોગવવી જ ૫ડે. તેના કારણે આ જીવનમાં દુઃખ અને મુશ્કેલીઓ ઉઠાવવી ૫ડે છે. થોડું પ્રાયશ્ચિત કરવાનું તો આ૫ણાથી થઈ શકતું નથી. ઊલટાનું બધું પા૫કર્મોમાં ફસાઈ છે. ૫રિણામ એ થાય છે કે બાકીનું જીવન ૫ણ નારકીય થઈ જાય છે અને આવતા જન્મમાં ન જાણે કયા રૂ૫માં દંડ ભોગવવો ૫ડશે. આ સત્ય ઉ૫ર ૫ણ વિચાર કરવો જોઈએ.
ઈશ્વરના આ ન્યાયકારી સ્વરૂ૫ અને કર્મ ફળની મહત્તાને બરાબર સમજી લેવાથી માનવી હંમેશા સદવિચાર અને સત્કર્મોમાં જ લાગ્યો રહે છે તથા કુવિચારો અને દુર્ભાવનાઓના આક્રમણથી બચી જાય છે.
Filed under ખંડ–1 : બ્રાહ્મણત્વ,, પં.શ્રીરામ શર્મા આચાર્ય, વેદોનો દિવ્ય સંદેશ
વેદોનો દિવ્ય સંદેશ (બ્રાહ્મણત્વ-05)
આ સંસારમાં ઉન્નતિ તે લોકો કરે છે, જે પરમાત્મા અને વિદ્વાનોને પ્રેમ કરે છે, સત્ય કર્મી, જ્ઞાની અને જીતેન્દ્રિય હોય છે. અત્યાર સુધી એમ જ થયું છે અને હવે પછી પણ એમ જ થશે.
सत्यं बृहद्दतम्ग्ने दीक्षा तपो ब्रहम यश: पृथिवीं धारयन्ति | सा नो भूतस्य भव्यस्य प्ल्युरुं लोकं पृथिवी न: कृणोतु ॥ (अथर्ववेद ૧૨/૧/૧)
સંદેશ :- ઉન્નતિ કોણ કરે છે? બહુ રૂપિયા, ધન એકઠું કરવું, બંગલા-મકાન, કારને સુખ સગવડની સાથે વસ્તુઓનો ઢગલો કરી લેવો. આજકાલ લોકો તેને ઉન્નતિ સમજે છે. અનીતિપૂર્વક સંપત્તિ કમાવવાની ચડસાચડસી શરૂ થઈ છે.
જ્યારે માનવી અને રાષ્ટ્ર બંને સાથે સાથે યશસ્વી હોય ત્યારે ઉન્નતિ થાય. રાષ્ટ્રની ઉન્નતિ માટે, તેને શક્તિશાળી અને ગૌરવપૂર્ણ બનાવવા માટે જરૂરી છે કે દેશના નાગરિકો તપસ્વી બને. કોઈ શ્રેષ્ઠ લક્ષ્યની પૂર્તિ માટે વચ્ચે આવનારી બધી મુશ્કેલીઓને ધૈર્ય પૂર્વક સહન કરતા આગળ વધવાનું નામ તપ છે. યક્ષે યુધિષ્ઠિરને તપનાં લક્ષણો પૂછ્યા હતાં તો તેઓએ કહેલું "તપ: સ્વકર્મવર્તિત્વમ્" – પોતાના કર્તવ્યને એકનિષ્ઠ થઈને પાલન કરવાનું નામ તપ છે અને તપનો સાર છે જીતેન્દ્રિયતા.ઈન્દ્રિનિગ્રહના અભાવમાં ઉન્નતિની કલ્પના થઈ શકે નહીં. જ્યાં સુધી માયા, મોહ, લોભ,સ્વાર્થ ઉપર વિજય મેળવીને રાષ્ટ્ર હિતની ભાવના બળવાન થતી નથી, ચારે બાજુ લૂંટફાટનું વાતાવરણ બની રહેશે,ત્યાં સુધી માનવી સુખ શાંતિથી ઘણે દૂર મૃગજળની જેમ ભટકેલો રહેશે.
ઉન્નતિ માટે સૌથી જરૂરી છે મહાન સત્યને જાણીને સત્યાચરણની દીક્ષા લેવી તે છે. એ નિર્વિવાદ સત્ય છે કે સમગ્ર બ્રહ્માંડ પરમેશ્વરે પ્રગટ કર્યું છે, તે તેના કણે કણમાં હાજર છે અને કરોડો વર્ષોથી તેને ગતિ આપે છે. આપણે પણ તે પરમેશ્વરના અંશ છીએ અને આપણાં કર્મોના જમા-ઉધાર તે પૂરી ઈમાનદારીથી રાખે છે અને તેમની ન્યાયકારી સત્તા કર્મફળને નક્કી કરે છે. આ જ્ઞાન આપણને સંયમની પ્રેરણા આપે છે અને આપણા આચરણમાં શ્રેષ્ઠતાનો સમાવેશ થાય છે.
ઇન્દ્રિયનિગ્રહ અને સત્યાચરણનો લાભએ થાય છે કે માનવી પોતાના શુદ્ર સ્વાર્થ ભાવનો ત્યાગ કરી લે અને દેશવાસીઓમાં રાષ્ટ્રભાવ જાગૃત થાય છે. બધા નાગરિકો બીજાના કષ્ટને પોતાનું કષ્ટ સમજીને તેના નિવારણમાં સહયોગ કરવા લાગે છે અને પરસ્પર એકબીજાની ઉન્નતિના સશક્ત આધાર બની જાય છે. સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં આત્મીયતાની ભાવના બળવત્તર બને છે અને ત્યારે દેશમાં "બળમ્ ઓજશ્વ જાતમ્" પ્રાણશક્તિનો સંચાર કરે છે. જે રાષ્ટ્ર અને રાષ્ટ્રના બધા નાગરિકો ઓજસ્વી, તેજસ્વી અને યશસ્વી હોય છે, તેની આ ઉન્નતિની સમક્ષ સંસારના સારા સારા શક્તિશાળી રાષ્ટ્રો ઘૂંટણ ટેકવીને નત મસ્તક થઈ જાય છે.
બીજ નું શું મહત્વ છે? તે કોથળામાં બંધ ઘરના એક ખૂણામાં પડી રહે છે ત્યારે કશી કિંમત નથી હોતી. જ્યારે તેને ખેતરમાં વાવવામાં આવે છે ત્યારે થોડા સમયમાં તે એક વિશાળ વૃક્ષના રૂપમાં વિકસિત થાય છે. આ માટે તેને જાતે ઓગળવું પડે છે અને ખાતર પાણીના રૂપમાં સમાજને સહયોગ લેવો પડે છે. પોતાના સ્વાર્થ ભાવનો ત્યાગ અને સમાજનો આત્મિક સહયોગ, બંને મળીને ઉન્નતિના સુવર્ણ મય સોપાનનું નિર્માણ કરે છે. કોઈ એમ સમજે કે તે એકલું જ બધું કરી શકે છે, તો તે તેનો ખોટો ભ્રમ છે. બીજાના સહયોગ સાથે જાતે તપ અને સાધનાના કષ્ટ સહન કરતાં જ માનવી ઉન્નત્તિના માર્ગે ઉપર આગળ વધતો જાય છે.
આ પરમ પિતા પરમેશ્વરનું પોતાના પ્રિય પૂત્રોને સૂચન છે. તેને માટે તેઓએ સર્વગુણયુક્ત માનવ શરીરની રચના કરી છે અને તેને પોતાની બધી શક્તિઓથી વિભૂષિત કર્યો છે. દરેક સમયે તે તેઓને મદદ કરવા મળી રહે છે પણ શરત એ છે કે માનવીએ નિઃસ્વાર્થ ભાવથી પુરુષાર્થમાં લાગી રહેવાનું છે. ઉન્નતિ માટે ઈશ્વરની સત્તામાં પૂર્ણ વિશ્વાસ રાખીને પોતાની પૂર્ણ ક્ષમતા અને પ્રતિભાનું નિયોજન લોકહિતનાં કામો માટે કરવું જ જીવનનું મુખ્ય લક્ષ્ય છે.
વિદ્વાનોની એ જવાબદારી છે કે તેઓ સમાજને ઉન્નતિના એ સત્ય માર્ગ ઉપર આગળ ધપાવવા પ્રેરિત કરે. તેમ કરવાથી જ બ્રાહ્મણત્વનો નિર્વાહ થઈ શકશે.
વેદોનો દિવ્ય સંદેશ (બ્રાહ્મણત્વ-04)
અમારા શિક્ષક, નેતા અને અધિકારી બ્રહ્મચારી હોય, તેઓ ચારિત્ર્ય ભ્રષ્ટ ના હોય, નહીં તો બીજી રીતે અનર્થ મૂલક અસામાજિક તત્વોનો વિકાસ થશે અને રાષ્ટ્ર પતિત થઈ જશો.
आचार्यो ब्रह्मचारी ब्रह्मचारी प्रजापति: | प्रजापतिर्वि राजति विराडिन्द्रोड भवद्द वशी ॥ (अर्थवेद ૧૧/૫/૧૬ )
સંદેશ :- કોઈ પણ પ્રકારની સામાજિક વ્યવસ્થા હોય, ધીરે ધીરે તેમાં કુવિચારો, સ્વાર્થ અને દુષ્પ્રવૃત્તિઓ પોતાનું માથું ઉઠાવવા લાગે છે. વેદ ભગવાને વર્ણવ્યવસ્થા પ્રમાણે બ્રાહ્મણો ઉપર એ જવાબદારી નાખી હતી કે તેઓ હંમેશા જાગૃત રહી રાષ્ટ્રને જાગૃત રાખશે અને ખરાબીઓથી બચાવશે.
રાષ્ટ્રને ચલાવનારા શિક્ષક, નેતા અને અધિકારી હોય છે. તેઓ જે રાષ્ટ્ર નાયક કહેવાય છે. આજે ત્રણેય કેટલા સ્તર સુધી સ્વાર્થમાં આંધળા બનીને રાષ્ટ્રને અને સ્વયં પોતાને પતનની ખાડીમાં પાડી દીધા છે, એને આપણે પ્રત્યક્ષ જોઈ શકીએ છીએ. મોટાભાગના શિક્ષકો ફક્ત પૈસા એકઠા કરવામાં લાગેલા છે અને શિક્ષણનાં પવિત્ર જ્ઞાન મંદિરો આજે ખુલ્લેઆમ ભ્રષ્ટાચાર અને વ્યભિચારના અડ્ડા બની ગયાં છે. સ્કૂલ અને કૉલેજોમાં દરેક પ્રકારની અનિચ્છનીય ઘટનાઓ, દાદાગીરી, જુગાર, શરાબખોરી, નશાખોરી, બળાત્કાર વગેરે આજે સાધારણ વાત થઈ ગઈ છે. શિક્ષકો ચારિત્ર્ય હીન થવાને પરિણામે વિદ્યાર્થીઓ ફકત અનર્થકારી અસામાજિક જ્ઞાન મેળવે છે અને ખોટા માર્ગે ચાલીને પોતાનું અને દેશનું ભવિષ્ય બગાડી રહ્યા.
આ ચારિત્ર્ય હીન અને ભ્રષ્ટ વિદ્યાર્થીઓ મોટા થઈને નેતા અને અધિકારી બને છે અને પોતાના ગુરુઓના પણ ગુરુ સાબિત થાય છે. પોતાનું જ્ઞાન, વિજ્ઞાન, વિદ્યા, બુદ્ધિ બધાનો ઉપભોગ ફક્ત પોતાની સ્વાર્થ પૂર્તિ માટે જ કરે છે. તેમના હ્રદયમાં ન તો માતૃભૂમિ માટે શ્રદ્ધા છે ન તો રાષ્ટ્ર ભક્તિની ભાવના છે. આવા નેતાઓ અને અધિકારીઓની આડમાં ગુના હિત અને અસામાજિક તત્વો નિર્ભય થઈને દેશ અને જનતાને લૂંટતો રહે છે.
તેઓના વિવેકહીન આચરણથી જનતંત્રમાં જનતાની કેવી દુર્દશા થઈ રહી છે એ પ્રત્યક્ષ જોઈ શકાય છે. ભોળીભાળી જનતા આ અક્ષમ શિક્ષકો, નેતાઓ અને અધિકારીઓના દુરાચાર સહન કરવા માટે વિવશ બની છે. ભ્રષ્ટાચારી અને ચારિત્ર્ય હીનતા આજે ચરમ સીમા પર પહોંચ્યા છે. દરેક માણસ કોઈને કોઈ પદ પર પહોંચી જવા ઇચ્છે છે. આ કામ માટે દરેક પ્રકારના કનિષ્ઠ સ્તરના અપરાધીઓનો સહકાર લેવામાં આવે છે. ભોળીભાળી જનતાને સામ, દામ, દંડ, ભેદથી કોઈ પણ રીતે વશમાં કરવા માટે ષડ્યંત્ર ખુલ્લેઆમ રચે છે. લોકોનું એટલું બધું આધ્યાત્મિક પતન થઈ રહ્યું છે કે,તેઓ કોઈ પણ પ્રકારે સત્તા હાથમાં લેવા કુચક્રો રચતા રહે છે અને સત્તા મળ્યા પછી તેનો એવો નશો ચઢે છે કે રાવણનું કદ પણ તેઓની આગળ નાનું લાગે.
ઋગ્વેદમાં પણ આનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે કે "આ દેવા નામ ભવ: કેતુરગ્રે" ફકત શ્રેષ્ઠ માણસ જ જનતાનો નેતા થાય. નેતૃત્વ ક્યારેય ચારિત્ર્ય હીન લોકોના હાથમાં જવા દેવું જોઈએ નહીં. આ બ્રાહ્મણોનું કર્તવ્ય હતું. પરંતુ આજે તેઓ પોતે જ ચારિત્ર્ય હીન અને ભ્રષ્ટ થઈ ગયા છે તથા દેશને પતિત કરી રહ્યા
પ્રત્યેક જાગૃત નાગરિકનું કર્તવ્ય છે કે તે સાચો બ્રાહ્મણ બને.
પરમ પૂજ્ય ગુરુદેવ શ્રીરામ શર્મા આચાર્યએ ઋગ્વેદ, યજુવેદ, સામવેદ, અથર્વવેદ આ ચારેય વેદોમાંથી ખાસ પસંદ કરેલા મંત્રોનો 185 જેટલા મંત્રોની વ્યાખ્યાઓ જુદા જુદા પાંચ ખંડમાં સમાવેશ કર્યો છે,
કોઈ પણ કુળ અથવા જાતિમાં માત્ર જન્મ લેવાથી જ કોઈ બ્રાહ્મણ થઈ જતું નથી. ગુણ, કર્મ, અને સ્વભાવની શ્રેષ્ઠતા તથા લોક કલ્યાણ માટે પોતાનું જીવન સમર્પણ જ તેને બ્રાહ્મણ બનાવે છે. આ ભાગમાં એવા મંત્રોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે કે જે મંત્રો ઈશ્વરના અસ્તિત્વ, તેની ઉપાસના તથા બ્રાહ્મણોની ફરજો વિશેની જાણકારી આપે છે.
ખંડ – ૨ : આત્મબળ : જીવન લક્ષ્યની પ્રાપ્તિ માટે મનુષ્યને સતત સંઘર્ષ કરવો પડે છે. જગતમાં વ્યાપેલા કુરિવાજો, દુષ્પ્રવૃત્તિઓ તથા ભ્રષ્ટાચારનો સામનો કરી સત્ પ્રવૃત્તિઓ તથા ઈમાનદારીને જીવનમાં ધારણ કરવા માટે પ્રબળ આત્મ શક્તિની જરૂર પડે છે. આ લક્ષ્ય સિદ્ધિ કરાવનાર મંત્રોની વ્યાખ્યા આ બીજા ખંડમાં સમજાવવામાં આવી છે.
ખંડ – ૩ : ચારિત્ર્ય નિર્માણ, : આત્માની પ્રગતિ માટે શ્રેષ્ઠ ચારિત્ર્યની સૌથી પહેલી જરૂરિયાત છે. જીવનમાં સદગુણીનું મહત્વ બતાવનાર મંત્રોનું સરળ વિવેચન આ ત્રીજા ખંડમા સમાયેલું છે.
ખંડ – ૪ : દુષ્પ્રવૃત્તિ નિવારણ : દુષ્પ્રવૃત્તિઓ અને દુર્વ્યસનો આનંદ ઉલ્લાસથી ભરેલા મનુષ્ય જીવનને નરક જેવું બનાવી દે છે. તેનાથી છુટકારો કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી શકાય તે અંગેની પ્રેરણા અને માર્ગદર્શન આ ખંડમા આપવામાં આવ્યું છે.
ખંડ – ૫ : પરિવાર અને સ્વાસ્થ્ય : ગૃહસ્થાશ્રમ એ સમગ્ર સમાજ વ્યવસ્થાની કરોડરજ્જુ સમાન છે. તેની શ્રેષ્ઠતાને આધારે જ સમાજમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ ભરેલું સ્વર્ગીય વાતાવરણ પેદા થાય છે. આ ભાગમાં સુખી પરિવાર, સુદ્રઢ અને સંસ્કાર વાન નારી તથા સ્વાસ્થ્યના મહત્વને સમજાવનાર મંત્રોની પ્રેરણા આપવામાં આવી છે, જે આપણા જીવનને તેજસ્વી તથા કીર્તિમાન બનાવશે.