દેશનો સૌથી મોટો પ્રાકૃતિક પ્રકોપ છે આકાશની વીજળી, ચોમાસામાં જાણો આનાથી બચવાના ઉપાય. - Amreli Live
વીજળી પડવી પણ દેશની સૌથી મોટી પ્રાકૃતિક આપત્તિ છે, ચોમાસામાં આવી રીતે બચો તેનાથી.
દર વર્ષે વીજળી પડવાથી અનેક લોકોના મૃત્યુ થતા હોય છે. ખરાબ હવામાનમાં વીજળી પડવાથી 2001 અને 2014 ની વચ્ચે 40 ટકા લોકોનાં મૃત્યુ નીપજ્યાં.
ચોમાસાની શરૂઆત થતા જ દેશમાં આકાશી વીજળીની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે. ગુરુવારે બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશના 31 જિલ્લાઓમાં 107 લોકોનાં મૃત્યુ થઇ ગયા. આમાંથી 83 લોકો બિહારના અને 24 ઉત્તર પ્રદેશના હતા.
હવામાન વિભાગ દ્વારા ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે આવતા 72 કલાકમાં આકાશી વીજળી સાથે વરસાદ પડી શકે છે. બંને રાજ્યોએ મૃતકોના કુટુંબીજનોને 4-4 લાખ રૂપિયાની રકમ આપવાની જાહેરાત કરી હતી. ચાલો આપણે જાણીએ કે કુદરતી આફતોમાં કેવી રીતે આકાશી વીજળી સૌથી મોટી આપત્તિ સાબિત થઈ રહી છે.
નિયમ કર્તાઓને આકાશી વીજળી દેખાતી નથી :
આ કુદરતી આપત્તિ જે ઘણા મૃત્યુ માટે જવાબદાર છે, તેને દેશની આપત્તિ રાહત નિયમોમાં માન્યતા નથી મળી, જેનો અર્થ એ થાય છે કે પીડિતો અથવા તેમના પરિવારોને રાષ્ટ્રીય આપત્તિ રાહત ભંડોળમાંથી આર્થિક વળતર નથી આપી શકાતું. જો કે અમુક રાજ્ય સરકારોએ આકાશી વળતર આપવા માટે આકાશી વીજળીને આપત્તિ ગણાવી છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રાજ્ય સરકારોને તેમના કુદરતી રાહત ફંડના 10 ટકા વિશિષ્ટ આપત્તિઓ માટે ફાળવવાના નિર્દેશ પછી આપવામાં આવ્યું છે.
આ રીતે ઉત્પન્ન થાય છે આકાશી વીજળી :
જ્યારે ઠંડી હવા એકઠી થઈને વાદળ બને છે, ત્યારે આ વાદળોની અંદર ગરમ હવાની ગતિ અને નીચેની ઠંડી હવા હોવાથી વાદળોમાં પોઝીટીવ ચાર્જ ઉપરની તરફ અને નેગેટીવ ચાર્જ નીચેની તરફ હોય છે. વાદળોમાં આ વિરોધી ચાર્જની આંતરિક ક્રિયાથી ઇલેક્ટ્રિક ચાર્જ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ રીતે આકાશી વીજળી ઉત્પન્ન થાય છે. પછી પૃથ્વી ઉપર પહોંચતાની સાથે આકાશી વીજળી વધુ સારા વાહકની શોધ કરે છે, જેની ઉપરથી તે પસાર થઈ શકે. તેના માટે ધાતુઓ અને ઝાડ યોગ્ય રહે છે. વીજળી ઘણીવાર આ માધ્યમો દ્વારા પૃથ્વીમાં પ્રવેશવાનો માર્ગ શોધે છે.
અભ્યાસમાં દર્શાવ્યુ ભવિષ્યનું ચિત્ર :
બર્કલે યુનિવર્સિટીના 2014 ના એક અભ્યાસ મુજબ વૈશ્વિક તાપમાનમાં પ્રતિ એક ડિગ્રીના વધારા સાથે આકાશી વીજળી પડવાના બનાવોમાં 12 ટકાનો વધારો થયો છે. અનુમાન કરવામાં આવે છે કે આ સદીના અંત સુધીમાં આકાશી વીજળી પડવાની ઘટનાઓમાં લગભગ 50 ટકાનો વધારો થઇ જશે.
બચવાના ઉપાય :
– ઇલેક્ટ્રિકના થાંભલાઓ અને ઝાડથી દૂર રહો
– ધાતુઓથી દૂર રહો, વિદ્યુત ઉપકરણોનો ઉપયોગ ન કરો
– વાવાઝોડાં – પાણીમાં માથું ડુબાય તે રીતે ઉભા રહેવું ભયનો સંકેત છે
– શક્ય હોય ત્યાં સુધી વાવાઝોડાની સ્થિતિમાં મોબાઇલનો ઉપયોગ ન કરો.
વીજળી પડવાના કારણે મોટા પાયે મૃત્યુ :
વીજળી પડવાના કારણે દર વર્ષે સેંકડો લોકોનાં મૃત્યુ થઇ જાય છે. ખરાબ હવામાનમાં વીજળી પડવાથી 2001 અને 2014 વચ્ચે 40 ટકા લોકોનાં મૃત્યુ નીપજ્યાં. 2005 પછી દર વર્ષે વીજળી પડવાના કારણે 2 હજારથી વધુ લોકોનાં મૃત્યુ થયાં. 2018 માં કુદરતી શક્તિઓને કારણે 6,891 લોકોના મૃત્યુ થયા, જેમાંથી 2,357 અથવા 34 ટકા આકાશી વીજળીને કારણે થયા. આ એક દિવસમાં છ થી વધુ મૃત્યુ છે. તે પૂર (500), જમીન ઘસી પડવાથી (404), ઠંડી (757) અને ગરમી (890) ને કારણે સંયુક્ત રીતે થયેલા મૃત્યુની સરેરાશ હતી. કદાચ આકાશી વીજળી ભારતની સૌથી મોટી કુદરતી આપત્તિ છે.