વિનોદ પટેલ. | "બેઠક" Bethak
Tag Archives: વિનોદ પટેલ.
''સુખ એટલે ''-(4)વિનોદ પટેલ
Posted on September 14, 2014 by Pragnaji
Posted in સુખ એટલે	| Tagged "બેઠક ", /shabdonusarjan.wordpress, વિનોદ આર પટેલ, વિનોદ પટેલ., શબ્દોનુંસર્જન, સુખ એટલે, shabdonusarjan	| 6 Replies
વૃધ્ધાવસ્થા અને સકારાત્મકતા …..લેખક- વિનોદ પટેલ
Posted on September 10, 2014 by Pragnaji
સુખ એટલે શું ?અને વરિષ્ઠ નાગરિકનું સુખ-તે જાતે નર્યા​-​
સપ્ટેમ્બર મહિના ​આ બન્ને ​વિષય છે ને આવરી લેતો લેખ
વૃધ્ધાવસ્થા યા ઘડપણ એ દરેક મનુષ્યના મરણ પહેલાંનો જીવનનો આખરી તબક્કો છે.જીવનની મુસાફરીનું એ આખરી સ્ટેશન છે . જુવાનીની વસંત ભોગવ્યા પછી આવતી વૃદ્ધાવસ્થા એટલે કે જીવનની પાનખરમાં જીવન વૃક્ષ ઉપરથી પાકેલાં પીળાં પાન એક પછી એક એમ ખરતાં જાય છે .એટલે તો આપણા આદ્ય કવિ નરસિંહ મેહતાએ દુખી હૃદયે ગાયું છે કે – "ઘડપણ કેણે મોકલ્યું ? ઉમરા તો ડુંગરા થયા , પાદર થયા પરદેશ ! "
સો વરસનું આરોગ્યમય સાદું,સાત્વિક અને સેવામય જીવન ભોગવીને વિદાય થયેલ કર્મયોગી રવિશંકર મહારાજે સાચું કહ્યું છે કે " જે ઘરડમાં ચાલે તે ઘરડો ". વૃદ્ધ શબ્દ વૃદ્ધિ ઉપરથી આવ્યો છે. ઘડપણ આવે એ પહેલાંથી જ માણસ સતત વિચારોની વૃદ્ધિથી સમૃદ્ધ થતો રહે છે એટલે એ વૃદ્ધ કહેવાય છે . શરીરથી એ ભલે વૃદ્ધ દેખાતો હોય પણ મનથી તો એ યુવાન હોય છે .
વૃધ્ધાવસ્થામાં આરોગ્યના ઘણા પ્રશ્નોનો સામનો કરવો પડે છે. સાઠ વર્ષ કે એની આજુબાજુની ઉમરે બ્લડ–સુગર, કૉલેસ્ટરોલ, બ્લડ પ્રેશર, આરથ્રાઈટીસ,હૃદય રોગ –બાયપાસ સર્જરી અને છેલ્લે તબક્કે સ્મૃતિ નાશ એટલે કે અલ્ઝાઈમર જેવા ડરામણા લાગે એવા રોગોના લીસ્ટમાંથી એક કે વધુ રોગો સામે ટકવાનું હોય છે . આવા વખતે વૃદ્ધ માણસ ઘણીવાર મનથી ભાંગી પડતો જોવામાં આવે છે અને ડીપ્રેશનનો ભોગ બનીને દુખી થતો અને બીજાંને પણ દુખી કરતો હોય છે. ઘડપણમાં દુખો ભોગવીને , રીબાઈને મૃત્યુ પામવાનો ભય ઘણાંને સતાવતો હોય છે.આવા બધા જીવનના અંતિમ સમયે મન ઉપર કાબુ રાખવા માટે વૃદ્ધોએ સકારાત્મક વલણ અપનાવવાની ખાસ જરૂર ઉભી થાય છે.
જેનું શરીર અને મન છેક સુધી સાથ આપે છે એવા જુજ સદભાગી માણસો જીવનની બાજી જીતી લઈને વિદાય થાય છે .જે માણસો યુવાનીનો સમય ભવિષ્યના કોઈ પણ પ્રકારના આયોજન વિના વેડફી મારે છે , પુર આવવાનું છે એમ જાણ્યા છતાં વહેલાસર પાળ નથી બાંધતા ત્યારે પાઘડીનો વળ છેડે એમ વૃધાવાસ્થામાં દુખી થતા હોય છે .આપણે ત્યાં રવિશંકર મહારાજ , મોરારજીભાઈ દેસાઈ , વિદ્યા વાચસ્પતિ કે,કા .શાસ્ત્રી જેવાં અનેક ઉદાહરણો છે જેમાં આવા મહાનુભાવોએ જીવનની છેલ્લી પળ સુધી શારીરીક માનસિક અને આત્મિક સુખ ભોગવી, લોકો માટે કામ કરતાં કરતાં એમનું જીવન દીપાવીને વિદાય થયા છે અને અમર થઇ ગયા છે . પૂજ્ય મહાત્મા ગાંધીની જો કરુણ હત્યા થઇ ના હોત તો ૧૨૫ વર્ષ જીવવા માટેનું એમનું પૂરેપૂરું આયોજન હતું.
ઘડપણમાં જુની આંખે ઘણા નવા તમાશા જોવાના હોય છે. આજની દુનિયામાં બધું ઝડપભેર બદલાઈ રહ્યું છે.જે સરતો રહે છે તેનું જ નામ તો સંસાર છે ."આ દુનિયા હવે પહેલાં જેવી રહી નથી " એવી ફરિયાદ ઘણા ઘરડાઓ કરતા હોય છે. પરંતુ પરિવર્તનને પચાવવાની અશક્તિ દુખો ઉત્પન્ન કરે છે .ઘડપણ જેટલી શરીરની છે એટલી જ મનની અવસ્થા છે .
યુવાન પેઢીની પૈસા ખર્ચવાની અને બીજી લાપરવાઈઓ વૃદ્ધ મા -બાપને ઘણીવાર અકળાવતી હોય છે. ઘણા વૃદ્ધો એમના પરિવારો સાથે રહે છે એ બધાં જ કઈ સુખી નથી હોતાં . આ અવસ્થામાં ઘણા પ્રશ્નો ઉભા થાય છે .ગમશે, ચાલશે , ફાવશે અને ભાવશે એવી મનોવૃત્તિ જો રાખવામાં ના આવે તો દુખી થવાના દહાડા આવે છે .વર્ષોથી મનમાં ઘર કરી ગયેલી જૂની માન્યતાઓ અને આગ્રહો છોડવાનો અને એની સાથે સમાધાન કરી લેવાનો આ સમય છે .
બધા જ અણગમતા સંજોગોમાં મનનું સંતોલન રાખીને સકારાત્મક અભિગમ રાખવો એ જ સુખી થવાની ચાવી છે .આજે ઘણા વૃધ્ધો ભારતમાં તેમ જ વિદેશોમાં રહીને ત્યાંના જુદા પ્રકારના માહોલમાં પણ મન સાથે સમાધાન –સુમેળ સાધીને બ્લોગો અને અનેક પ્રકાશનોમાં લેખન વિગેરે સર્જન પ્રવૃતિઓ દ્વારા ઉમદા સાહિત્ય સેવા કરી રહ્યા છે તેમ જ એમની અન્ય મનગમતી પ્રવૃતિમાં પ્રવૃત્ત રહીને એમની જીવન સંધ્યામાં રંગો ભરી રહ્યા છે , ઘડપણના દિવસોને દીપાવી રહ્યા છે એ કેટલું શુભગ દ્રશ્ય છે ! એટલા માટે તો વૃદ્ધાવસ્થાને જીવનનો સોનેરી સમય કહેવામાં આવે છે .
જીવનના વિપરીત સંજોગોમાં પણ મળે ત્યાંથી હાસ્ય શોધી મનને રંજીત રાખવાની કળા જે વૃદ્ધ જાણે છે અને મનને પ્રફુલ્લિત રાખે છે એને સુખની પ્રાપ્તિથી બહુ છેટું પડતું નથી . તનનું બહુ સુખ ના હોય ત્યારે મનની સુખ સમૃદ્ધી જીવનને નવો આયામ આપવા માટે ખુબ કામ લાગે છે . નિયમિત ચાલવું, શરીરને માફક આવે કસરત કરવી, આધ્યાત્મિક ગ્રંથોનું વાચન , સત્સંગ અને મેડીટેશન વિગેરે વૃદ્ધાવસ્થામાં તન.મન અને આત્મા માટેનો પૌષ્ટિક ખોરાક બની શકે છે.
આના સંદર્ભમાં જાણીતા સાહિત્યકાર અને વિચારક ડો- ગુણવંત શાહ ના પુસ્તક 'વૃક્ષમંદિરની છાયામાં' પુસ્તકમાંના એક પ્રેરક લેખ "ઘડપણ સડવા માટે નથી" માંથી કેટલાક અંશો એમના આભાર સાથે નીચે આપવાનું મન કરે છે .તેઓ લખે છે –
" જે માણસ મોટી વયે પણ નવું નવું વાંચવાનું, વિચારવાનું અને નિર્મળ આનંદ પામવાનું વ્યસન છોડવા તૈયાર નથી એવા માણસને 'ઘરડો' કહેવો એ એનું અપમાન છે. .પારકી પંચાતથી દૂર રહીને નિજાનંદમાં મસ્ત રહેનારા દાદાને ખાલીપો પજવતો નથી. ઘરના સંતાનો એમનાથી કંટાળતા નથી. પુત્રવધુને એમની હાજરી ખટકતી નથી.શંશોધનોએ સાબિત કર્યું છે કે નિયમિતપણે ચર્ચમાં જનારા લોકો લાંબું જીવે છે. ભગવાન નામનું ટ્રાન્ક્વિલાઈઝર જબરી રાહત સાવ ઓછી કિંમતે પહોંચાડે છે.
ખિસકોલી ઘરડી થાય તોય દોડવામાં ધીમી પડતી નથી. પુષ્પ ખરવાની અણી પર હોય તોય સુગંધ આપવામાં પાછી પાની કરતું નથી. હરણ ગમે એટલું ઘરડું હોય તોય એની દોડવાની ગતિ જળવાઈ રહેતી હોય છે. ઘરડા હાથીનું ગૌરવ પણ છેલ્લી ક્ષણ સુધી અકબંધ રહેતું હોય છે.
આયુ વૃક્ષની વિવિધ ડાળીઓ ઉપરથી ,
હોંશથી લણીને સૌમાં વહેંચવાની છે આ વેળા.
સુખેથી પહોંચાડવાની પરમ કૃપા કરજે, હે પ્રભુ !
—- વિનોદ પટેલ, સાન ડીયેગો, કેલીફોર્નીયા
Posted in સુખ એટલે શું	| Tagged "બેઠક ", "બેઠક "​, વરિષ્ઠ નાગરિકનું સુખ-તે જાતે નર્યા, વિનોદ આર પટેલ, વિનોદ પટેલ., શબ્દોનુંસર્જન, સુખ એટલે શું, shabdonusarjan, shabdonusarjan.wordpress.com	| 7 Replies
Posted on July 15, 2014 by Pragnaji
અનંત જુગ વિત્યા રે પંથે રે હાલતાં …. નરસિંહ મહેતા
મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યના એક સર્વ શ્રેષ્ઠ ભક્ત કવિ નરસિંહ મહેતાની કૃષ્ણ ભક્તિ શબ્દોમાં વર્ણન ના થઇ શકે એવી ભવ્ય હતી. એમના આરાધ્ય દેવ શ્રી કૃષ્ણનું નામ અને સંકીર્તન જ એમના જીવનનું જાણે કે એક ધ્યેય બની ગયું હતું. એમનું આખું જીવન કૃષ્ણમય બની ગયું હતું જેની ઝાંખી આપણને એમનાં અનેક પ્રભાતિયા, રાસ, રસિક પદો વિ.રચનાઓમાંથી થાય છે .
આશરે ૬૦૦ વર્ષ પહેલાંના રૂઢીચુસ્ત સમાજમાં જ્યારે મરજાદી લોકો હરિજનોને અડવું એ એક પાપ ગણતા હતા એવા સમયે એમની ઉચ્ચ નાગર કોમના રોષની જરાયે પરવા કર્યા વિના હરીજનવાસમાં જઈને ભજન કીર્તન કરનાર નરસિંહ મહેતાની ભક્તિ,આંતરિક શક્તિ અને હિંમતને સલામ કરવાનું મન થાય છે..
નરસિંહ મહેતાની હૃદય પૂર્વકની આરાધનાથી પ્રસન્ન થઈને શ્રી હરીએ એમના આ પ્રિય ભક્તના સામાજિક પ્રસંગો જેવા કે પુત્ર શામળ શા ના વિવાહ, દીકરી કુંવરબાઈનું મામેરું , પિતાનું શ્રાધ એમ અણીના સમયે હજરાહજૂર થઈને એમની લાજ રાખી હતી એ આપણે જાણીએ છીએ .
કાવ્ય તત્વની દ્રષ્ટીએ નરસિંહ મહેતાના પદો એ આપણા સાહિત્યની એક ઉત્તમ વિરાસત સમાં છે . કૃષ્ણને પામવા માટેની ગોપીઓની વિરહ વ્યાકુળતામાં ભક્તિ રસની સાથે શૃંગાર રસ પણ જોવા મળે છે . ઘણા પદોમાં આપણને સારું જીવન જીવવાની શીખ પણ જોવા મળે છે .જેમ કે વૈષ્ણવ જન તો એને કહીએ જે પીડ પરાઈ જાણે રે . ગાંઘીજીના આ પ્રિય ભજનમાં નરસિંહ મહેતાએ સારા માણસ બનવા માટે કયા લક્ષણો જરૂરી છે એનો સરસ માર્ગ ચીંધ્યો છે . સુખ દુખ મનમાં ના આણીએ જેવાં પદોમાં એમણે કેટલો સરસ બોધ આપ્યો છે !
નરસિંહ મહેતાના ઘણાં પદોમાના ઊંડા ચિંતનથી તેઓ એક તત્વજ્ઞાની તરીકે આપણને જોવા મળે છે . સાધુસંતોનો સંપર્ક અને ભાગવતના વેદાંતની અસર નરસિંહના સર્જનમાં જોવા મળે છે. નરસિંહ મહેતાના આવા પ્રકારના જે અનેક પદો છે એમાંથી મને પસંદ નરસિંહ મહેતાનું અનંત જુગ વિત્યા રે પંથે રે હાલતાં નામનું એક બોધદાયક અને ભાવ અને અર્થથી સભર પદ નીચે રજુ કર્યું છે .મને આશા છે મને ગમ્યું એવું તમને પણ એ જરૂર ગમશે . આ પદમાં તત્વજ્ઞાનની સાથે સાથે શ્રી કૃષ્ણને પામવા માટે શી શી જરૂરીઆતો છે એનો હરીનો ભક્ત નરસૈયો આપણને માર્ગ ચીંધે છે. આ પદનો મને સુજ્યો એવો એનો રસાસ્વાદ કરાવવાનો મેં નમ્ર પ્રયાસ કર્યો છે .
…. નરસિંહ મહેતા
અનંત જુગ વિત્યા રે પંથે રે હાલતાં,તો યે અંતર રહ્યું છે લગાર
પ્રભુજી છે રે પાસે રે, હરિ નથી વેગળા રે ,આડો પડ્યો છે એન્કાર .
દિનકર રૂંધ્યો રે જેમ વાદળે રે ,મત્યુ અજવાળું ને થયો અંધકાર ,
વાદળ ખસ્યું ને જેમ લાગ્યું દીસવા રે ,ભાનું કાંઈ દેખાયો તે વાર .
લોકડિયાની લાજું રે બાઈ ,મેં તો ના'ણીઓ રે,મેલી કાંઈ કુળ તણી મરજાદ ,
જાદવાને માથે રે , છેડો લઈને નાખીયો રે ,ત્યારે પ્રભુવર પામી છઉં આજ .
નાવને સ્વરૂપે રે , બાઈ ,એનું નામ છે રે ,માલમી છે એના સર્જનહાર ,
નરસૈયાનો સ્વામી રે, જે કોઈ અનુભવે રે ,તે તો તરી ઉતારે ભવ પાર .
ચાલો , હવે નરસિંહ મહેતાની આ એક સરસ રચનાનો દરેક ચાર કંડિકાઓ વાર રસાસ્વાદ કરીએ .
શ્રી હરિને મેળવવા માટેના માર્ગમાં મનુષ્યે જેનો કોઈ અંત ન આવે એમ જુગો જુગ સુધી જન્મો જન્મ ફેરા કર્યાં પણ એનું કોઈ પરિણામ ના મળ્યું .હરિ અને એનું છેટું પડી ગયું . હરિ ના મળી શકયા . બધા જન્મો જન્મના ફેરા વ્યર્થ ગયા . આનું શુ કારણ એ અંગે આ આદ્ય કવી ખુલાસો કરે છે કે પ્રભુને મેળવવા માટે દુર જવાની કોઈ જરૂર નથી , એ કઈ આપણાથી છેટા નથી પણ આપણી નજીક જ એનો વાસ છે .આમ હોવા છતાં હરિને પામી શકાતું નથી એનું કારણ એ છે કે આપણામાં હું પદ , એન્કાર એટલે કે અહંકાર ઠાંસી ઠાંસીને ભર્યો છે . પ્રભુને મેળવવાના માર્ગમાં આ અહંકાર જ એક મોટું નડતર છે . 'હું કરુ હું કરું એ જ અજ્ઞાનતા , શકટનો ભાર જ્યમ સ્વાન તાણે '' માં પણ આ જ ભાવ છે . એટલે અહંકારને દુર કરવો એ જ એક માત્ર ઉપાય છે . ભક્ત કબીરે પણ એની એક સાખીમાં આવા જ મતલબની જ વાત કહી છે કે જબ મૈ થા ,તબ હરિ નહી , …..પ્રેમ ગલી અતિ સાંકરી , તામે દો ન સમાહી . એટલે કે જો મનમાં હું પદ હોય તો હરિ નથી , ભગવાનને પામવાની સાંકડી ગલીમાં હું અને હરિ નો સાથે સમાવેશ થવો મુશ્કેલ છે .
આકાશમાં જયારે વાદળોનો ઢગ છવાઈ ગયો હોય છે ત્યારે થોડા સમય માટે દિનકર એટલેકે સૂર્ય વાદળાંના આવરણને લીધે જોઈ શકાતો નથી ,અંધારું છવાઈ જાય છે . જેવું વાદળોનું આવરણ હટી જાય છે ત્યારે સૂર્યનો પ્રકાશ બધે જ ફેલાઈ જાય છે .કંઇક આવી જ રીતે મનુષ્યોમાં પડેલું મોહ,માયા , અહંકાર વી.નું જે આવરણ પડેલું છે એનાથી સૂર્ય રૂપી પરમાત્મા જોઈ શકાતા નથી. સૂર્યની જેમ માધવ તો યુગોથી હજરાહજૂર છે એને શોધવા જવું પડે એમ નથી .
કવિ કાલીદાસ એમની ઉપમાઓ માટે જાણીતા હતા. નરસિંહ મહેતા પણ ઉપમાઓનો સુંદર ઉપયોગ કરી જાણે છે . એમના આરાધ્યદેવ શ્રી કૃષ્ણને એમણે સ્વયં પ્રકાશિત દિનકર-સૂર્યની અને મોહ માયાના આવરણને વાદળોના આવરણો સાથે સરખાવીને કેવી કમાલ કરી છે ! શ્રી કૃષ્ણ એમની કૃપા રૂપી પ્રકાશ યુગો યુગોથી જગત ઉપર સૂર્યની જેમ પાથરી રહ્યા છે . જો આ સ્વયમ પ્રકાશિત સૂર્ય જેવા માધવની ઝાંખી કરવી હોય તો એની આડે મોહ, માયા , અહંકાર રૂપી વાદળોનું આવરણ જે આ ઝાંખી કરવામાં નડતર રૂપ છે એને દુર કરીએ ત્યારેજ એ શક્ય બને અન્યથા નહિ .
આ પંક્તિઓમાં હરિભક્ત નરસૈયાના ગોપી હૃદયની ઓળખ મળે છે .એક ગોપી બનીને ગોપીઓને ઉદ્દેશીને તેઓ 'બાઈ ' નું સંબોધન કરતા કહે છે લોકો શું કહેશે , કેવા મહેણાં મારશે એવી લોકલાજની બીકને લીધે મેં મારા પ્રીતમની મારા પ્રત્યેની પ્રીતની પરીક્ષા ના કરી , એને બરાબર નાણી ના જોયો . લોક્લાજનો પડદો આડે આવ્યો .ગોપીઓના હૃદયમાં મિલનની તીવ્ર ઝંખના પડેલી છે એને આ લોક્લાજનો પડદો ક્યાં સુધી રોકી શકે ! તેઓ કહે છે મારા જીવતરનો છેડો મારા માથેથી મેં તો હરિને માથે જ નાખી દીધો અને એટલે જ મારા વ્હાલાએ એને અપનાવી લીધો અને એટલે જ હું આજે મારા પ્રભુવરને પામી છું.
નરસિંહ વધુમાં ગોપી બનીને બીજી ગોપીને કહે છે કે હે બાઈ, મારા વ્હાલા હરિનું નામ જ ભવસાગર તરવા માટેની એક નાવને સ્વરૂપે હાજર છે . આ નાવનો માલમી એટલે કે એનો સુકાની આ જગતનો સર્જનહાર હરી છે એવો અનુભવ સૌ કોઈએ કરવાનો છે . એના નામ સ્મરણ વિના બીજો કોઈ આરો નથી .નરસૈયાના સ્વામી હરિનું નામ જ તમને આ ભવસાગર પાર કરાવશે. પ્રભુ જાતે તરીને પણ આપણને તારશે .જે નાવનું સુકાન સર્જનહારના હાથમાં હોય તો પછી ચિંતા રાખવાની શી જરૂર છે . જીવન નૌકાને મારો સ્વામી પેલે પાર જરૂર લઇ જશે એવી મારા મનમાં અડગ શ્રધા છે .
વિનોદ પટેલ….સાન ડીયેગો, કેલીફોર્નીયા
Posted in નરસિંહ મહેતા	| Tagged "બેઠક ", નરસિંહ મહેતા, વિનોદ આર પટેલ, વિનોદ પટેલ., શબ્દોનુંસર્જન, shabdonusarjan, shabdonusarjan.wordpress.com	| 4 Replies
Posted on March 20, 2014 by Pragnaji
Posted in પ્રેમ એટલે પ્રેમ	| Tagged "બેઠક ", "બેઠક "​, પ્રેમ એટલે પ્રેમ, વિનોદ આર પટેલ, વિનોદ પટેલ., શબ્દોનુંસર્જન, shabdonusarjan, shabdonusarjan.wordpress.com	| 3 Replies