'બાબુલ'થી 'બોલ ગર્લ' બનવા સુધીની ઝૂલન ગોસ્વામીની રોમાંચક સફર
સ્પેશિયલ -વનશ્રી પરીખ
એક સમય હતો કે જ્યારે ભારતમાં મહિલા ક્રિકેટની વાત નીકળે તો લોકો તેને બહુ ગણકારતા ન હતા. ક્યારેક તેને લઈને મજાક પણ કરતા. હવે સમય બદલાઈ ગયો છે. અનેક મહિલા ખેલાડીઓએ પોતાની મહેનત તથા હોશિયારીથી સામાન્ય લોકોની નજરને બદલી નાખવામાં સફળતા મેળવી છે. આ કડીમાં ઝડપી બોલર તરીકે ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરી ચૂકેલી ઝૂલન ગોસ્વામીના નામનો ઉલ્લેખ કરવો આવશ્યક છે. ઝૂલન ગોસ્વામીએ પોતાની આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ કારકિર્દીની શરૂઆત ઇંગ્લૅન્ડથી વર્ષ ૨૦૦૨માં વન ડે મેચ રમીને કરી હતી. પાછલાં અનેક વર્ષોમાં તેણે અનેક રેકોર્ડ બનાવ્યા. ભારતની મહિલા ક્રિકેટ ટીમને એક નવી ઊંચાઈ સર કરવામાં મદદ કરી.
ઝૂલન ગોસ્વામીનો જન્મ ૨૫ નવેમ્બર, ૧૯૮૨માં પશ્ર્ચિમ બંગાળના નાદિયા ગામમાં એક મધ્યમ વર્ગીય પરિવારમાં થયો હતો. ઝૂલનના પિતા નિશિથ ગોસ્વામી ઈન્ડિયન એરલાઈન્સમાં કામ કરતા હતા તથા માતા ઝરણા ગૃહિણી હતાં. ગ્રામ્યજનો ઝૂલનને પ્યારથી 'બાબુલ' કહીને બોલાવતા હતા. નાદિયામાં ફૂટબોલની રમત રમવી લોકો વધુ પસંદ કરે છે, તેથી જ ઝૂલન જ્યારે નાની હતી તે સમયે તેને પણ ફૂટબોલ રમવું ઘણું જ પસંદ હતું. ૧૯૯૨માં રમાયેલો ક્રિકેટ વિશ્ર્વકપ જોયા બાદ તેણે ક્રિકેટ રમવાનું મનોબળ બનાવી જ લીધું હતું. ટેનિસ બોલથી થોડું ઘણું ક્રિકેટ તે રમવા લાગી હતી. તે ગલી ક્રિકેટ રમતી તો આસપાસના કેટલાક મસ્તીખોર છોકરાઓ તેની મજાક પણ ઉડાવતા હતા કે છોકરી થઈને ક્રિકેટ રમે છે.
પ્રારંભના દિવસોમાં ઝૂલન ધીમી ગતિએ બોલ ફેંકતી હતી. એને કારણે કોઈ પણ છોકરો ઝૂલનના બોલ ઉપર સરળતાથી રન બનાવી દેતો હતો. પરિણામે અનેક વખત ટીમના સભ્યો તેને રમાડતાં અચકાતા હતા. એને લીધે ઝૂલન નિરાશ થઈ જતી હતી. ઝૂલને મનોમન નક્કી કરી લીધું હતું કે છોકરાઓની જેમ જ તે બોલિંગ કરશે. તેણે શિસ્ત સાથે સખત મહેનત કરવાની શરૂઆત કરી દીધી. પછી જે બન્યું તેણે ઈતિહાસ બનાવી દીધો.
૧૯૯૭ના મહિલા વિશ્ર્વકપની ફાઈનલ મેચે ઝૂલનના જીવનને હંમેશાં માટે બદલી નાખ્યું. વાસ્તવમાં ઓસ્ટ્રેલિયા તથા ન્યુ ઝીલૅન્ડ વચ્ચે રમાયેલી મેચ દરમિયાન ઝૂલન 'બોલ ગર્લ'ના નામથી પોતાની ઓળખ બનાવી ચૂકી હતી. તે સમયે તેણે બેલિંડા ક્લાર્ક, ડેબી હૉકી તથા કેથરીન ફિટ્જપેટ્રિક જેવી દિગ્ગજ ખેલાડીઓને રમતાં ઘણી જ નજદીકથી જોઈ. એનાથી ૧૫ વર્ષીય ઝૂલન ગોસ્વામીને નવી પ્રેરણા મળી, તેથી જ તેણે ક્રિકેટને પોતાનો વ્યવસાય બનાવવાનો નિર્ણય કરી લીધો. ઝૂલન માટે રસ્તો સરળ ન હતો. તેનાં માતા-પિતાની ઈચ્છા હતી કે તેમની પુત્રી ભણીગણીને કોઈ સારી નોકરી કરે. ઝૂલનની જીદ પાસે કોઈનું કાંઈ ન ચાલ્યું. વળી તેના શહેરમાં વ્યાવસાયિક ક્રિકેટ રમવાની કોઈ સગવડ પણ ન હતી, આથી તેને ઘરથી ઘણું જ દૂર કલકત્તાના વિવેકાનંદ પાર્ક તાલીમ માટે જવું પડતું હતું. પ્રતિદિન સવારે ૪ વાગ્યે તે ઊઠી જતી હતી. ટ્રેન કે બસની મુસાફરી કરીને તે ૭ વાગ્યા સુધીમાં પ્રેક્ટિસ માટે પહોંચી જતી હતી. વહેલી સવારે તેને એકલા મુસાફરી કરવાનો ડર પણ લાગતો હતો, તેથી તેની માતા કે પિતા તેની સાથે સ્ટેશન સુધી આવતાં. તેને અહેસાસ પણ થયો કે રોજ સવારે પિતાજીને મારી સાથે આવવું પડતું હોવાને કારણે તેમને પોતાની નોકરી માટે જવાનું મોડું થતું, તો ઝૂલનની માતાને ઘરના કામકાજમાં મોડું થતું, તેથી તેણે હિંમત કેળવીને એકલા મુસાફરી કરવાનું નક્કી કર્યું.
ઝૂલનનું ઘરેલુ ક્રિકેટમાં શાનદાર પ્રદર્શન સતત રહેવા લાગ્યું, જેને કારણે રાષ્ટ્રીય સ્તર ઉપર સિલેક્શન કમિટીનું પણ ધ્યાન પોતાના તરફ આકર્ષિત કરવામાં તેને સફળતા મળી. આમ વર્ષ ૨૦૦૨માં તેને ઇંગ્લૅન્ડની સામે વન ડે મેચમાં રમવાનો મોકો આપવામાં આવ્યો. ત્યાર બાદ તેની ધારદાર બોલિંગને કારણે તેને તે જ વર્ષમાં ઇંગ્લૅન્ડની સામે ટેસ્ટ મેચ રમવાનો મોકો પણ આપવામાં આવ્યો. જોતજોતામાં તો ઝૂલન ગોસ્વામી ભારતીય મહિલા ક્રિકેટ ટીમની એક સફળ બોલર બની ગઈ. વળી તેના શાનદાર પ્રદર્શનને કારણે તેને વર્ષ ૨૦૦૭માં 'આઈસીસી વુમન પ્લેયર ઑફ ધ યર' તરીકે પસંદ કરવામાં આવી.
વર્ષ ૨૦૧૦માં અર્જુન પુરસ્કાર, ૨૦૧૨માં પદ્મશ્રીથી સન્માનિત પણ કરવામાં આવી. આ સમયગાળામાં ઝૂલને તેના ચાહકોની સાથે વાતચીતમાં જણાવ્યું પણ હતું કે 'ક્રિકેટ સિવાય હું બીજું શું કરતી તેની મને જ ખબર નથી. ક્રિકેટની રમત મારા જીવન માટે સર્વસ્વ છે. તે જ મારો શોખ પણ છે તથા વ્યવસાય પણ છે. મારા માટે ક્રિકેટ ઝનૂન છે.
ઝૂલન ગોસ્વામીના કોચ સ્વપ્ન સાધુએ તેની પ્રતિભાને ઓળખી લીધી હતી. જ્યારે ઝૂલન સાધુ પાસે તાલીમ લેવા આવી તે સમયે સાધુએ ઝૂલનના હાથમાં બોલ પકડાવીને કહ્યું હતું કે 'બોલિંગ કરતાં આવડે છે?' ત્યારે જવાબમાં ઝૂલને કહ્યું હતું કે 'હા, આવડે છે.'
સાધુએ તેની બોલિંગ ઍક્શન જોઈ. તેમણે ઝૂલનને જણાવી દીધું કે હવે ફક્ત બોલિંગ ઉપર જ ધ્યાન આપજે. બેટિંગ ભૂલી જજે. ઝૂલને તેના કોચ સ્વપ્ન સાધુની વાતનો અમલ શરૂ કર્યો. ધીમે ધીમે આગળ વધીને દુનિયાની સૌથી ઝડપી બોલરમાં સ્થાન મેળવ્યું. ઝૂલને ૧૨૦ કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે બોલિંગ કરતી ભારતની પહેલી તથા દુનિયામાં પૂર્વ ઓસ્ટ્રેલિયાની ખેલાડી કેથરીન ફિટ્જપેટ્રિક (૧૨૫ કિમી પ્રતિ કલાકે) બાદની બીજી સૌથી ઝડપી બોલર તરીકે નામના મેળવી છે.
ઝૂલને આ વર્ષના સપ્ટેમ્બરમાં ઓસ્ટ્રેલિયા સામે ૩ વિકેટ ખેરવીને આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં ૬૦૦ વિકેટના આંકડાને પણ વટાવી દીધો, જે એક વિશ્ર્વ રેકોર્ડ બન્યો છે.
નાદિયા એક્સપ્રેસના નામથી લોકપ્રિય ઝૂલન આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં બે હજારથી વધુ ઓવર ફેંકનારી પ્રથમ મહિલા બોલર પણ બની. તે વર્ષ ૨૦૦૮થી લઈને ૨૦૧૧ સુધી ભારતીય ટીમની કેપ્ટન પણ રહી. ઝડપી બોલરની સાથે ઝૂલન નીચલા ક્રમમાં ડાબા હાથથી પણ અત્યંત ધારદાર બેટિંગ કરી શકે છે. તેની આ ખૂબીને કારણે ટીમને મજબૂતી પણ મળે છે.
આજે ઝૂલન ભલે ૩૯ વર્ષીય બની ગઈ હોય, પરંતુ તેની ક્રિકેટની ભૂખ હજી જીવંત છે. તેની ઈચ્છા વર્ષ ૨૦૨૨માં રમાનારા વન ડે વિશ્ર્વકપમાં ભારતીય ટીમને જિતાડીને, એક અધૂરી કસકને પૂર્ણ કરવાની છે. ઝૂલન ગોસ્વામી ઉપર આધારિત ટૂંક સમયમાં એક બાયોપિક પણ બનવા જઈ રહી છે, જેમાં અભિનેત્રી અનુષ્કા શર્મા ઝૂલન ગોસ્વામીના પાત્રમાં જોવા મળશે. ફિલ્મનું નિર્દેશન પ્રોસિત રૉય કરવાના છે.