દ્વેષ – વેબગુર્જરી
by Web Gurjari • September 9, 2018 • 1 Comment
–મરિયમ ધુપલી
આજે ભયાવહ પાંચમી રાત્રી હતી. ચુસ્ત દોરડા વડે કસીને બંધાયેલા હાથનાં કાંડાં ઉપર દોરડાનાં લાલ ગાઢાં નિશાન બની ચૂક્યાં હતાં. મોઢામાં દબાવવામાં આવેલું કપડું ફક્ત થોડી ક્ષણો માટે રુકસારના મોઢામાંથી કાઢવામાં આવ્યું હતું. થાળીમાં પિરસેલું ભોજન ગમે કે ન ગમે, પીરસનાર વ્યક્તિ પર છલોછલ ઘૃણા ને નફરત ઉભરાતાં હોય તો પણ ભૂખની આગળ બેહાલ અને લાચાર માનવી પાસે અસ્તિત્વ ટકાવવા માટે એ સ્વીકારવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ ખરો? થોડી ક્ષણો માટે મોઢાની મુક્તિ મદદ માટેના પોકારની તક બની રહેતી, જો સામે બેઠેલા શિવના હાથમાં થમાયેલ લાંબો છરો રુકસારના પિતાની ગરદન ઉપર ગોઠવાયો ન હોત! રડીને સૂઝેલી આંખો સતત વહીને ભીનાશ અને ભેજથી વધુ ભારે અનુભવાઈ રહી હતી. પાણીનો અંતિમ ઘૂંટડો ભરી રુકસાર ફરીથી ખુરશી ઉપર યાંત્રિક રીતે ગોઠવાઈ ગઈ. હાથમાંનો અતિ તીક્ષ્ણ છરો બાજુ પર ગોઠવી શિવે ફરીથી રુકસારના હાથ કસીને બાંધી દીધા. કપડાનો ડૂચો ફરીથી મોઢામાં દાબી દીધો.
રુકસાર પછી સામે બંધાયેલા એના વૃદ્ધ અબ્બાના મોઢામાંથી કાપડનો ડૂચો કાઢી, દોરડે કસીને બાંધેલા હાથ છોડી જમવાની થાળી સામે ધરી. વૃદ્ધના ચહેરા ઉપર ક્રોધ, તિરસ્કાર અને ઘૃણા એકીસાથે છવાઈ ગયાં. પરંતુ દૃષ્ટિ આગળ પિરસાયેલા ભોજનને સ્વીકારવા સિવાય એ વૃદ્ધ શરીર અન્ય શું કરી શકવાનું હતું? જો કંઈ કરવા પણ જાય તો દીકરી રુકસારના ગળા ઉપર તાકવામાં આવેલો પેલો ધારદાર છરો દીકરીના ગળાની આરપાર વીંધતો નીકળી જાય….અસ્લમખાને સમયની નજાકતને સમજતાં મૂંગે મોઢે જમવાનું શરૂ કર્યું..
પિતાની લાચારી અને નિસહાયતા મૂંગે મોઢે નિહાળી રહેલી રુકસારના કાન આરપાર બહારથી સંભળાઈ રહેલી માનવચીસો અને અફરાતફરીના અવાજો વીંધાઈ રહ્યા. હૃદય ખૂબ જ ગતિએ ધડકવા માંડ્યું. ડર,ભય અને હેબત ચારે દિશાઓમાં હવામાં ભળી ચૂક્યાં હતાં. આખો વિસ્તાર કોમી દંગાઓથી સળવળી રહ્યો હતો. ઘરો તો સળગી જ રહ્યાં હતાં, પણ એની જોડે સળગતા માનવીઓની જોડે માનવતાની ચિતા પણ સળગી રહી હતી. માનવી માનવી મટી દાનવમાં પરિવર્તિત થઈ ચૂક્યો હતો. એકબીજાને પ્રાણીઓની જેમ કાપી રહેલા મનુષ્યોને નિહાળી પ્રાણીઓ પણ જાણે હેબતાઈ ગયાં હતાં! એક ઈશ્વરનું સર્જન એના અન્ય સર્જનના વિનાશ દ્વારા સર્જક પર પોતાનો હકાધિકાર સ્થાપિત કરવા મરણિયો બન્યો હતો. આંખોમાં લોહી અને હૃદયમાં ક્રૂરતા જોડે ફરી રહેલા મનુષ્યને જોઈ એ ખરેખર મનુષ્ય જ છે, એવી મૂંઝવણ કદાચ ઈશ્વરને પણ થઈ રહી હતી.
રુકસારની આંખો આગળ પાંચ દિવસ આગળની એ કાળી રાત્રી ફરીથી દૃશ્યમાન થઈ. અબ્બુએ આવીને સચેત કરતાં કહ્યું હતું.
"કોમી દંગાઓ ફાટી નીકળ્યા છે. ઘરનાં બારીબારણાં અંદર તરફથી બરાબર વાસી દઈએ. હે ખુદા, તુજ હિફાઝત કરવાવાળો છે, નેક હિદાયત અતા ફરમાવ તારા બંદાઓને…."
મુખ્ય દ્વાર વાસવા માટે આગળ વધેલી રુકસારના પગ ત્યાં જ થીજી ગયા હતા. દ્વ્રેષયુક્ત ક્રોધિત લાલ આંખો જોડે બારણે ધસી આવેલા શિવને નિહાળી મોઢામાંથી ભયયુક્ત ચીસ નીકળી આવી હતી. પણ એની ચીસ ઘરની બહાર હવામાં ગુંજી રહેલી અન્ય અનેકાનેક ચીસો વચ્ચે કશે ઓગળીને રહી ગઈ હતી. જ્યાં કોઈ કોઈનું ન હતું. પોતાની જાતનેજ બચાવી શકાય તો ઘણું, ત્યાં અન્યના જાનની કોઈને ક્યાં પડી હોય?
પોતાના સશક્ત ખભાઓ ઉપર રુકસારને ઊંચકી બારણું હડસેલતો શિવ એ ભયંકર ક્રૂર રાત્રિને આ બાપ-દીકરીના નાનકડા પરિવાર માટે વધુ ભયાવહ બનાવતો બહાર નીકળી ગયો. એકની એક દીકરીની સુરક્ષાની ચિંતામાં મદદની પોકાર કરતો ઘરડો બાપ પણ શિવની પાછળ દોડી નીકળ્યો. સૂમસામ રસ્તા ઉપર અર્ધી ચણાયેલી ઈમારતના સૌથી ઉપરના માળ ઉપર રુકસાર અને એની પાછળ દોરાઈ આવેલા એના અબ્બુને છરાની નોક ઉપર બંદી બનાવી સતત પાંચ દિવસથી અહીં ઘેરી રાખવામાં આવ્યાં હતાં.
રસ્તા ઉપરથી બે ધર્મોનાં જુદાં જુદાં ટોળાંઓનો ભિડાવાનો, હિંસાખોરીનો, ભાગંભાગનો અવાજ ફરીથી હવામાં ગુંજ્યો. રુકસારની આંખો ભૂતકાળમાંથી વર્તમાનમાં સામે ફરીથી બંધાઈ ચુકેલા અબ્બુ ઉપર આવી ડોકાઈ. વૃદ્ધ દેહ થાકીને ઊંઘમાં સરી પડ્યું હતું. પોતાના પિતાને દયાથી તાકી રહેલી રુકસારની નજર અચાનક પડખે બેઠેલા શિવની આંખો જોડે મળી. એકીટસે રુકસારને તાકી રહેલા શિવને જોતાં જ રુકસારની આંખોમાં છલોછલ દ્વ્રેષ ઉભરાઈ આવ્યો. કોઈ એના હાથ છોડે તો શિવનું ખૂન જ કરી નાખે એવા તિરસ્કારભર્યા રુકસારના હાવભાવથી શિવને કોઈ ફેર પડતો જ ન હોય એ રીતે એની દૃષ્ટિ રુકસાર પર અવિરત મંડાયેલી હતી.
સામે બેઠેલા શિવને અને એની આ વેધક દૃષ્ટિને એણે આમ જ ઘણી વાર નિહાળી હતી. કોલેજ જતી વખતે, પરત થતી વખતે, ક્યારેક બજારમાં, ક્યારેક સહેલીઓ જોડે ફરવા ગઈ હોય તો એ સ્થળે…..રુકસારનો પીછો કરવો, એને એકીટસે નિહાળ્યા કરવું…કેટલી ચીડ હતી રુકસારને એના આવા ગુંડાગર્દી ભર્યા અંદાજ થી..ઘરથી થોડે દૂર એક ગરાજમાં મિકેનિકનું કામ કરતા શિવ અંગે રુકસારને બહુ જાણકારી તો ન હતી. હા, પણ મિત્રો જોડે રખડતો રહેતો શિવ અનાથ હતો, એટલું એ જરૂર જાણતી હતી. આખો દિવસ મિકેનિક તરીકે કામ કરવું અને વધારાનો સમય મિત્ર મંડળના નેતા બની ભટક્યા કરવું અને રુકસારનો પીછો કરવો. વિસ્તારની દરેક લડાઈઓ અને મારપીટમાં શિવની સંડોવણી અચૂક રહેતી. પોલીસ સ્ટેશનનાં ચક્કર તો એ રીતે કાપી આવતો જાણે સગાને મળીને આવ્યો હોય. દર મહિનાની 'વોન્ટેડ'ની લિસ્ટમાં એકવાર તો શિવનું નામ અચૂક નીકળતું. પોતાના મારપીટવાળા સ્વભાવથી વિસ્તારમાં શિવની ખાસ્સી એવી ધાક હતી. પણ રુકસાર પર આ ધાકની કોઈ અસર થતી નહીં. એકવાર સીધી જ પોલીસસ્ટેશને શિવ વિરુદ્ધ ફરિયાદ નોંધાવા પણ પહોંચી ગઈ હતી. પરંતુ કોઈને ફક્ત દૂરથી નિહાળવું એ કોઈ ગુનો ન કહેવાય. કદી શિવ એની નજીક આવ્યો ન હતો, ન કદી એને સ્પર્શ્યો હતો, ન કદી એક શબ્દ એની આગળ ઉચ્ચાર્યો હતો, ન તો કદી કોઈ છેડછાડ કરી હતી. પોતાની ચાલાક સતર્કતાથી જે રીતે એ સાફ બચી ગયો હતો એ વિચારતાં જ રુકસારની શિવ તરફની નફરત વધુ ઘેરી બની ગઈ હતી.
પરંતુ એટલી ઘેરી તો નહીં જ જેટલી હવે બની હતી. થાકેલી મૌન આંખો જાણે ચીખી ચીખીને કહી રહી હતી: ' હિંમત હોય તો જ મારા શરીર નજીક આવજે. જે પુરુષ માટે સ્ત્રી મનુષ્ય નહીં ફક્ત એક શરીર હોય એ પુરુષ મનુષ્ય નહીં હેવાન છે!' પોતાની સામે બેઠેલા હેવાનની આંખોમાં ધુત્કાર અને ઝિલ્લતની નજર છોડી રહેલી રુકસારની આંખો ક્યારે મિંચાઈ ગઈ એની એને જાણ પણ ન થઈ.
પોલીસની ગાડીના સાયરનથી રુકસારની મિંચાયેલી આંખો જાગૃત થઈ. ઈમારતની અર્ધ ખુલ્લી છત ઉપરથી પ્રકાશનાં કિરણો આંખોને સ્પર્શી રહ્યાં. કિરણોના પ્રકાશથી અંજાયેલી આંખો પર બન્ને હાથ અનાયાસે આવી પડ્યા. આંખોને હાથનો સ્પર્શ અનુભવાયો કે ઝબકીને રુખસાર ઊંઘ ખંખેરી સતર્કતાથી ઊભી થઈ. પોતાના છૂટી ગયેલા હાથોને મોઢામાંના કપડાનો ડૂચો પડખે નિહાળી અચરજથી એની આંખો ઈમારતની ચારે દિશામાં ફરી રહી. શિવનું કશે નામોનિશાન ન હતું. ત્વરાથી ઊભું થયેલું રુકસારનું શરીર ઈમારતની નીચે તરફ દૃષ્ટિ ફેંકી રહ્યું. ચારે તરફ પોલિસની ટુકડીઓ સુરક્ષા માટે કાર્યરત હતી. પાંચ દિવસો સુધી ફાટેલાં કોમી રમખાણો થાકીને શાંત પડ્યાં હતાં. કર્ફયુ ઉઠાવી લેવામાં આવ્યો હતો. વિસ્તાર સુરક્ષિત હતો, છતાં ભયનો સન્નાટો દરેક દિશામાં વ્યાપી ચૂક્યો હતો. શિવ ક્યાં ગયો? કદાચ પોલિસના આગમનથી ડરી…જે કંઈ પણ કારણ હોય આ સમય વધુ વિચાર કરવાનો ન હતો, પરંતુ આવેલી તકનો ઝડપથી લાભ ઉઠાવવાનો હતો. પોતાના અબ્બુને ઢંઢોળી, એમના વૃદ્ધ શરીરને ટેકો આપતી રુકસાર ઈમારતનો દાદરો ઊતરી ગઈ.
પોતાના ઘરે હિફાઝતથી પહોંચેલી રુકસાર મનોમન ખુદાનો શુક્ર મનાવી રહી હતી. વૃદ્ધ પિતા શારીરિક અને માનસિક થાકથી માંદગીમાં પટકાયા. ફક્ત આ બાપ- દીકરી જ નહીં, વિસ્તારનું દરેક ઘર જાણે માનસિકપણે કોમામાં સરી પડ્યું હતું. દરેક મનના ખૂણામાં એક જ વાત ઘર કરી ગઈ હતી, 'કોઈ કોઈનું નથી'. માનવતા પરથી વિશ્વાસ ઊઠી ચૂક્યો હતો. માનવીએ ફક્ત એકબીજાની ઈમારતોને નહીં, એકબીજાના આત્માને પણ સળગાવ્યા હતા. વિશ્વાસ સૂન ખાઈ બેઠો હતો. અસ્તિત્વ ખૂબ જ સસ્તું બની પડ્યું હતું. નુકસાન બન્ને પક્ષોનું થયું હતું. પરિવારજનોને બન્ને પક્ષોએ ગુમાવ્યાં હતાં. લોહી બન્ને પક્ષોનું વહ્યું હતું. કોઈ જીત્યું ન હતું, બન્ને પક્ષ હાર્યા હતા. આ હાર જોડે પોતાના જ વિસ્તારમાં, પોતાનાં જ રહેઠાણોમાં, એકબીજાથી સહેમીને લપાયા હતા.
સમય દરેક ઘાને રૂઝવે છે. સમય જેવું કોઈ મરહમ નહીં. સમય જોડે ઘા રૂઝાતા ગયા અને ધીરે ધીરે જીવન ફરીથી પાટે ચઢી ગયું. રુકસારના અબ્બાની તબિયત પણ સુધરી અને નોકરી ઉપર ફરી જોડાઈ ગયા. રુકસાર પણ કોલેજના અભ્યાસમાં પરોવાઈ ગઈ. આખો વિસ્તાર પહેલા જેવો જ પ્રવૃત્તિમય અને શાંત બની ગયો. પણ હજી સુધી એ ભયાવહ પાંચ રાત્રિઓ એક ડરામણા સ્વપ્ન સમાન દરેક આંખમાં જીવી રહી હતી. સૌ દૂધના દાઝ્યા છાશ પણ ફૂંકી ફૂંકીને પી રહ્યા હતા. રુકસારની આંખોમાં પણ હજી શિવની પેલી દ્વ્રેષયુક્ત નજર ચોવીસ કલાક ડોકાતી રહેતી. ક્યારેક અર્ધી રાત્રીએ એ ચોંકીને ઊઠી જતી. હજી પણ પેલા દોરડાનો સ્પર્શ કાંડામાં અનુભવાતો. મોઢામાં રખાયેલા એ કપડાનો અનુભવ હજી પણ એના શ્વાસોને થંભાવી દેતો. કોલેજથી નીકળતી વખતે ચારે દિશામાં આંખો ફરતી રહેતી. ઘરથી બહાર પગ મૂકતાં શરીર અંદરોઅંદર ધ્રૂજતું.
રુકસારના આશ્ચર્ય વચ્ચે કોમી રમખાણો પછી શિવ કશે દેખાયો નહીં. ન કોલેજ જતી વખતે, ન કોલેજથી પરત થતી વખતે, ન બજારમાં, ન સહેલીઓ જોડે ફરતી વખતે, ન ગેરેજ ઉપર, ન એના મિત્રોના ટોળા જોડે. રુકસારને જાણે લાંબા સમય પછી નિરાંતનો શ્વાસ ભરવા મળ્યો. એ દ્વ્રેષયુક્ત નજરોથી આખરે પીછો છૂટ્યો. પોતાની જાતને અત્યંત સુરક્ષિત અનુભવતી રુખસાર પોતાના જીવનક્રમમાં શાંતિથી તાણવિહીન ગોઠવાઈ ગઈ. મનમાં અનન્ય શાંતિ વ્યાપી રહી.
માનવી સમુદ્રમાં લાંબો સમય રહે અને પછી બહાર નીકળે છતાં અમુક સમય સુધી હજી સમુદ્રમાં જ હોય એવો માનસિક અનુભવ થતો રહે. વિકટ કે દુઃખદ પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થતા માનવી પણ સમાન મનોવૈજ્ઞાનિક પરિસ્થિતિનો અનુભવ કરતા હોય છે. હજી પણ એ પરિસ્થિતિમાં જકડાયા હોય એવો સતત માનસિક અનુભવ. કોમી રમખાણોમાંથી બહાર નીકળ્યા છતાં ટેલિવિઝન અને સમાચારપત્રોમાં કેટલા દિવસો સુધી એ જ ઘટનાઓ અને એ જ બનાવો પુનરાવર્તિત થતા રહ્યા. રજાના દિવસે આખા અઠવાડિયાનાં સમાચારપત્રો ભેગાં કરીને વાંચવા ટેવાયેલી રુકસાર એકએક સમાચાર ધ્યાનથી વાંચી રહી હતી. એ પાંચ રાત્રિઓ દરમિયાન ઘટેલી તમામ ઘટનાઓ વાંચતાં શરીરનાં રુવાડાં ઊભાં થઈ ગયાં. આંખો ભેજવાળી બની ગઈ. ધર્મોના યુદ્ધ માટે સ્ત્રીઓનો બળાત્કાર? આ બળાત્કાર બન્ને પક્ષની સ્ત્રીઓ જોડે થયા હતા! રુકસારનું સ્ત્રી હૃદય ચીખીને પૂછી રહ્યું હતું, કયો ધર્મ પોતાની સુરક્ષા માટે સ્ત્રીની આબરૂ લેવાની ઈઝાઝત આપે છે? કયા ધર્મગ્રંથોમાં ધર્મની આબરૂ રાખવા નિર્દોષ સ્ત્રીઓની આબરૂ લેવાની પરવાનગી અપાઈ છે? સ્ત્રી તો દરેક ધર્મમાં ફક્ત અને ફક્ત માનની અધિકારી છે. જે સ્ત્રી 'દેવી ' નામે પુજાતી હોય કે જેના 'પગ તળિયે જન્નત'ની બરકત અપાઈ હોય તેને બેઆબરૂ કરી ધર્મની રક્ષા કઈ રીતે થાય? પોતાના સ્વાર્થ ખાતર ધર્મની આડ લેતા નપુંસક માનવીનું કોઈ પણ ધર્મમાં સ્થાન નથી જ! તિરસ્કારથી ભરપૂર મનોભાવો જોડે રુકસારે સમાચારપત્ર ભોંય પર પટકી દીધાં.
સમાચારપત્રોના વચ્ચે અચાનક જાણે શિવનો ચહેરો ઉપસી આવ્યો. 'બળાત્કાર ' શબ્દ જોડે શિવના વિચારો સંકળાઈ ગયા. રુકસારનો ચહેરો તણાયો અને શરીર થોડું ઢીલું પડ્યું. શિવની નજર સામે વિતાવેલા પાંચ દિવસો એક પછી એક આંખો સામે ઊભા થઈ ગયા. શરીર વિચિત્ર રીતે વ્યાકુળ થઈ ઉઠ્યું. પલંગ ઉપરથી સફાળી ઊભી થઈ રુકસાર આખા ઓરડાનાં ચક્કર કાપવા લાગી. મુંઝવણથી ઘેરાયેલા હૈયા જોડે શરીર ફરીથી પલંગ ઉપર પછડાયું. મગજમાં વિચારોની ગતિ બમણી થઈ ઊઠી.
' જો શિવને મારી જોડે કંઈ અયોગ્ય કરવું હોત તો એ સહેલાઈથી કરી શક્યો હોત…પણ એણે તો….'
મોઢા ઉપર હાથ ફેરવી વિચારોને વ્યવસ્થિત ગોઠવતી હોય એમ રુકસાર મનોમન પોતાના વિચારોને આખરી સ્પર્શ આપી રહી :
'એનો અર્થ એ થયો કે પાંચ રાત્રી સુધી શિવ મારી સતત સુરક્ષા કરતો રહ્યો…જો એણે સીધું કહ્યું હોત તો હું એનો વિશ્વાસ રાખી કદી એની જોડે જવા તૈયાર ન જ થાત..એટલે જ એણે…'
સત્યની અનુભૂતિ પછી રુકસાર શિવની એક ઝલક માટે અધીરી બની રહી. કોલેજ જતાં રસ્તામાં, કોલેજથી પરત થતાં, ગેરેજ ઉપર, દરેક સ્થળે, દરેક ક્ષણે શિવને એકવાર નિહાળવા આતુર રુકસારની નજરો ફક્ત શિવને જ શોધી રહી હતી. પણ શિવ ક્યાંય ન હતો. રુકસારનું મન વલોવાવા લાગ્યું હતું. કદાચ પોલીસે એને જેલમાં તો….દંગાફસાદની અંદર એને કંઈ….નહીં…નહીં…..શિવ માટે આ બેચેની કેવી? એને કંઈ થયું ન હોય એ માટે આજીજી ભરી આટલી દુઆઓ કેવી? જેના માટે મનમાં છલોછલ દ્વ્રેષ હતો એના તરફ આ મીઠી લાગણીઓ કેવી? પોતાના અંતરની લાગણીઓથી મુંઝાતી રુકસાર આખરે હિંમત ભેગી કરી શિવના મિત્રમંડળને મળવા પહોંચી.
" શિવ?"
ફક્ત એક જ શબ્દમાં પોતાની પૂછપરછ સમેટી લઈ ઊભેલી રુકસાર કોઈ અશુભ ઉત્તર ન મળે એ માટે મનોમન ધ્રૂજી પણ રહી હતી અને ખુદા પાસે દુઆ પણ માંગી રહી હતી.
"એ તો ગયો મુંબઈ."
શિવ સલામત હતો એની ખુશી મનમાં ઉભરાઈ આવી. સાથે જ ઘણો દૂર જતો રહ્યો એની વેદના પણ મનમાં વ્યાપી ગઈ.
" મુંબઈ?" ફરીથી રુકસારે એક જ શબ્દમાં પોતાના પ્રશ્નને આવરી લીધો.
નિસાસા યુક્ત ઉત્તર સામેથી મળ્યો.
"ફક્ત એટલું જ કહેતો ગયો કે કોઈની આંખોમાં ઈજ્જત બનાવવી છે. જીવન સુધારવું છે. કોઈને લાયક બનવું છે. પણ આ ' કોઈ ' કોણ એ કોઈ નથી જાણતું."
ઘરે પરત થઈ રહેલી રુકસારના ચહેરા ઉપર ખુશી અને પ્રેમની લહેર છવાઈ ગઈ. એ ' કોઈ ' કોણ હતું એ રુકસાર સારી પેઠે જાણતી હતી. કોઈ સાંભળી ન જાય એવા મંદ સ્વરમાં એ ધીરેથી બોલી પડી.