زاراوەی فەزا وەك زاراوەیەكی رەخنە سازی مێژووی سەر هەڵدانی نوێیەو لە دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە گرنگی پێَدرا،چونكە پێشتر رەخنەگران زیاتر گرنگیان بە لایەنەكانی دیكەی وەك (ئایدۆلۆژی دەق و كات و شوێن و پەیڤین و رووداوو…هتد) داوە ،بەڵام دواتر ئەم لایەنە وەك لایەنێكی دیكەی هونەری دەق سەربەخۆیی وەرگرت و جیاكرایەوە ..دەتوانین ئاماژە بەوە بدەین كە دوای جەنگی جیهانی دووەم گرنگییەكی وا بەم زاراوەیە درا كە پێشتر ئەو گرنگییەی پێ نەدرابوو ،كە ئەویش لەسەر دەستی چەند رەخنە گرێكی ،وەك توێژەرەوەی رووسی (یۆری لۆتمان –lotman louri) و توێژەرەوەی ئەڵمانی (روبێر پیتچ –r.petsch) و (هیرمان مییر –h.meyer) سەری هەڵدا ، پاشان توێژەرەوە فەرەنسیەكانیش لە شەستەكان و حەفتا كاندا بایەخیان بە فەزا دا ، كە بریتی بوون لە (جۆرج پولی- جلبیر دوران دولان بود نوف ) و لە دوایشدا (هنری میتیران ) پەی بە تیۆری مەعریفی ئەم بابەتە دا ،بەتایبەتی لەكتێبی (گوتاری رۆمان ) دا كە لە ساڵی (1980) چاپكراوە، پاشان دەتوانین بڵێین كتێبی (جمالیات المكان )ی ( گاستۆن باشلار ) لە كتێبە هەرە باشەكانە ،بە تەواوی پەرەی بە فەزا دابێت..فەزا رەگەزێكی گرنگە وەك رەگەزەكانی دیكەی دەق ،كە بە تەنیشت كەسایەتی و كات و شوێن و بیرۆكەو رووداوەوە رێ دەكات و بناغەی ئیستاتیكای دەقی نوێ یە ..ئەم زاراوەیە بە پێی بیرو و رای جیاوازی لێكۆلەرەوەكان چەندین پێناسەی لە خۆ گرتووە ،( جۆرج سانتینای ) ی فەیلەسوفی ئیسپانی دەڵێت : (فەزا دیاردەیەكی ئەزەلییە ،لە گەڵ مرۆڤدا درووست بووە ، تاكو بواری فراوان بۆ رامان و مەلە كردنی بیروو خەیاڵ بڕەخسێنێ بۆ كەم كردنەوەی كەم و كوری بینراو و بیستراو ،یان بیرو بۆچون و داهێنانەكان -7/4 )،