เจ้าจอมแว่น เจ้าจอมแว่นเดิมเป็นชาวอะไร?
เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
เจ้าจอมแว่น หรือ เจ้าคุณจอมแว่น พระนามเดิมว่า เจ้านางคำแว่น หรือ อัญญานางคำแว่น บ้างออกพระนามว่า เจ้านางบัวตอง ชาวลาวและชาวอีสานนิยมออกคำลำลองพระนามว่า เจ้านางเขียวค้อม เป็นพระบรมวงศานุวงศ์จากนครเวียงจันทน์ อดีตนางพระกำนัลในพระอัครมเหสีของสมเด็จพระเจ้าสิริบุญสารแห่งเวียงจันทน์[1] ต่อมาได้รับการสถาปนาเป็นพระสนมเอกในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) ผู้รับใช้เบื้องพระยุคลบาทอย่างใกล้ชิด ตั้งแต่เมื่อครั้งรัชสมัยสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีจนผลัดราชวงศ์ใหม่ เจ้าจอมแว่นเป็นพระสนมเอกที่มีอิทธิพลต่อราชสำนักสยามฝ่ายในอย่างสูง จนชาววังได้ยกย่องให้เป็น เจ้าคุณข้างใน และถือเป็นเจ้าคุณคนแรกในพระราชวงศ์จักรี อีกทั้งยังเป็นเจ้านายชั้นผู้ใหญ่ที่คอยอภิบาลสมเด็จพระเจ้าลูกเธอที่ยังทรงพระเยาว์อย่างเข้มงวด จนได้รับฉายาว่า คุณเสือ[2]
พระยาอนุราชบุรีศรีมหาสมุทร
พระยาอนุราชบุรีศรีมหาสมุทร เจ้าเมืองชลบุรี เดิมชื่อนายทองอยู่ นกเล็ก เมื่อสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชเสด็จไปถึงเมืองระยองได้ทรงทราบว่านายทองอยู่ นกเล็ก กับกรมการเมืองระยอง สมคบกันรวบรวมผู้คนจะยกมาประทุษร้ายพระองค์ จึงวางแผนซ้อนซุ่มโจมตีกองทหารของทั้งสองแตกกระจายไป ส่วนนายทองอยู่ นกเล็ก หนีไปอยู่เมืองชลบุรี ภายหลังได้ยอมเข้ามอบตัวมาสวามิภักดิ์ จึงโปรดตั้งให้เป็นพระยาอนุราชบุรีศรีมหาสมุทรครองเมืองชลบุรี แต่ต่อมาปรากฏว่าประพฤติมิชอบ ทำตัวเป็นโจรสลัดเข้าปล้นเรือสำเภา เมื่อสมเด็จพระเจ้าตากสินเคลื่อนทัพมุ่งไปยังปากน้ำเจ้าพระยาได้ทราบความ จึงหยุดประทับไต่สวนที่เมืองชลบุรี ได้ความว่าพระยาอนุราชผิดจริง จึงถูกประหารชีวิต เจ้าจอมนรินทร์
เจ้าจอมนรินทร์ เดิมพระนามว่า ท้าวทองคำ โดยพระบิดาได้ตั้งนามให้พร้องกันกับนามของพระบิดา ถือกำเนิดที่นครหลวงเวียงจันทน์ราวรัชสมัยของสมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ ๓ หรือสมเด็จพระเจ้าสิริบุนสาน (ครองราชย์ พ.ศ. ๒๒๙๔-๒๓๒๒) แห่งนครเวียงจันทน์ เป็นโอรสในพระนรินทรสงคราม (ท้าวจารย์คำ) เจ้าเมืองสี่มุมองค์แรก อดีตกวานบ้านนารายณ์ บรรพบุรุษมีเชื้อสายลาวจากนครหลวงเวียงจันทน์ เดิมพระบิดาของเจ้าจอมนรินทร์ได้อพยพไพร่พลมาตั้งรกราก ณ บ้านนารายณ์ ปัจจุบันอยู่ในเขตตำบลจอหอ อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา[2] หมีแว่น
หมีแว่น หรือ หมีแอนดีน (; ) เป็นหมีขนาดเล็กชนิดหนึ่ง จัดเป็นหมีเพียงชนิดเดียวเท่านั้นที่พบได้ในทวีปอเมริกาใต้ และเป็นหมีเพียงชนิดเดียวเท่านั้นที่อยู่ในสกุล "Tremarctos" เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
...เมื่อเจ้าจอมแว่นมาอยู่ในทำเนียบสมเด็จเจ้าพระยาฯ แล้ว ท่านผู้หญิง (สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี) ก็หึงหวงมาก มีปากเสียงกับสมเด็จเจ้าพระยาฯ ด้วยเรื่องคุณแว่นนี้อยู่บ่อยๆ จนคืนวันหนึ่ง ท่านผู้หญิงถือดุ้นแสมไปยืนดักคอยอยู่ในที่มืด บนนอกชานเรือน พอคุณแว่นเดินออกมาจากเรือนหลังใหญ่ อันเป็นที่อยู่ของสมเด็จเจ้าพระยาฯ ท่านผู้หญิงก็เอาดุ้นแสมตีหัว คุณแว่นก็ร้องขึ้นว่า เจ้าคุณขา คุณหญิงตีหัวดิฉัน สมเด็จเจ้าพระยาฯ ก็โกรธยิ่งนัก ฉวยได้ดาบออกจากเรือนจะมาฟันท่านผู้หญิง ฝ่ายท่านผู้หญิงก็วิ่งเข้าเรือนที่ท่านอยู่ แล้วปิดประตูลั่นดาลไว้ สมเด็จเจ้าพระยาฯ ก็เอาดาบฟันประตูอยู่โครมๆ... [15] เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
เจ้าจอมแว่นรับราชการในพระองค์โดยมิได้มีพระองค์เจ้า (พระราชโอรสหรือพระราชธิดา) แม้พระองค์เดียว ทรงทำหน้าที่ดูแลบรรดาพระเจ้าลูกเธอที่ยังทรงพระเยาว์อย่างเข้มงวดจนเป็นที่เกรงกลัวและได้รับฉายาว่า คุณเสือ โดยส่วนตัวนั้นเจ้าจอมแว่นคงต้องการมีพระองค์เจ้า ดังปรากฏความในสาส์นสมเด็จ เล่ม 14 ว่า เจ้าแว่นทิพย์ ณ เชียงตุง
เจ้าแว่นทิพย์ ได้เสกสมรสกับเจ้าห่มฟ้า เมืองแสนหวี โดยในพิธีแต่งงานเจ้าห่มฟ้าได้แห่ขันหมากข้ามาหน้าหอคำเมืองเชียงตุง โดยเจ้าห่มฟ้าประทับอยู่บนหลังช้างตามประเพณี และจัดพิธีสมรสที่หน้าหอหลวงเมืองเชียงตุง โดยมีชาวเมืองเชียงตุงร่วมแสดงความยินดีแก่ทั้งสองพระองค์ แต่อย่างไรก็ตามการสมรสของทั้งสองพระองค์ไม่ได้เกิดจากความรัก แต่หากเกิดจากการเมืองระหว่างรัฐ ท้ายที่สุดชีวิตรักของทั้งสองพระองค์จึงสิ้นสุดโดยการหย่าขาดจากกัน เจ้าจอมสว่าง ในรัชกาลที่ 5
ท่านเจ้าจอมสว่าง เป็นผู้มีนิสัยสุภาพ เยือกเย็น สุขุม มีความเมตตาอารีแก่บุคคลทั่วไป เปนผู้มีศรัทธาปสาทะ ในพระพุทธศาสนามาก ได้บำเพ็ญการกุศลด้วยการบริจาคทานและรักษาศีลเป็นเนืองนิจ โดยบริจาคเงินทำการปฏิสังขรณ์ปูชนียสถานซึ่งบรรพบุรุษสร้างไว้แต่โบราณกาล ให้ถาวรมั่นคงดีขึ้น และได้สร้างขึ้นใหม่อีกก็หลายอย่าง โดยเฉพาะวัดเขาน้อย ที่ตำบลร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช ได้บริจาคเงินสร้างเป็นส่วนมาก จนเกือบจะนับได้ว่าสร้างวัดเขาน้อยทั้งวัด ถาวรวัตถุ ตามปูชนียสถานต่าง ๆ ซึ่งเจ้าจอมสว่าง ได้ออกเงินกระทำการปฏิสังขรณ์ และสร้างใหม่ มีรายการ ดังนี้ เจ้าแก้วมงคล
ในตำนานเมืองขอนแก่นกล่าวว่า พระองค์ทรงเป็นพระโอรสในเจ้าแสนปัจจุทุม (ท้าวแสนแก้วบุฮม) บ้านเพี้ยปู่ เมืองธุรคมหงส์สถิต (เมืองทุละคม) ในเขตนครเวียงจันทน์ และยังเป็นพี่น้องกับเพียเมืองแพนหรือพระนครศรีบริรักษ์บรมราชภักดี (พัน เสนอพระ) เจ้าเมืองขอนแก่นพระองค์แรกและเจ้าเมืองเพี้ยพระองค์แรก อีกทั้งยังมีศักดิ์เป็นพระราชนัดดาในสมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ ๓ หรือสมเด็จพระเจ้าสิริบุญสาร (ครองราชย์ พ.ศ. ๒๒๙๔-๒๓๒๒) พระมหากษัตริย์แห่งนครเวียงจันทน์อีกด้วย [17] ซึ่งในประเด็นนี้พบข้อบกพร่องในเรื่องปี พ.ศ. ที่ไม่สอดคล้องกัน กล่าวคือ เจ้าแก้วมงคลประสูติ ณ ปี พ.ศ. ๒๑๘๔ ส่วนพระนครศรีบริรักษ์เป็นเจ้าเมืองขอนแก่นในปี พ.ศ. ๒๓๔๐ ระยะเวลาห่างกันถึง ๑๕๖ ปี หากทั้งสองพระองค์เป็นพี่น้องกัน นับว่าพระนครศรีบริรักษ์มีอายุเกือบ ๑๐๐ ปี ในช่วงครองเมืองขอนแก่น และหากเป็นพระราชนัดดาของสมเด็จพระเจ้าสิริบุญสารซึ่งครองราชย์จนถึงปี พ.ศ. ๒๓๒๒ แต่เจ้าแก้วมงคลกลับครองเมืองท่งศรีภูมิจนถึงแก่พิราลัยในปี พ.ศ. ๒๒๖๘ ซึ่งพระราชนัดดาจะพิราลัยก่อนพระราชอัยกาหรือพระเจ้าสิริบุญสารถึง ๕๘ ปี ไม่ได้ ประเด็นนี้จึงเป็นข้อขัดแย้งกัน เจ้าจอมทับทิม (แอนนากับพระเจ้ากรุงสยาม)
อยู่มาวันหนึ่ง เจ้าจอมทับทิมได้หายตัวไปจากพระบรมมหาราชวัง ไม่มีผู้ใดพบตัวเป็นเวลาหลายเดือน รัชกาลที่ 4 ทรงตั้งรางวัลนำจับเป็นเงิน 20 ชั่ง จนวันหนึ่งมีพระสงฆ์สองรูปพบตัวเจ้าจอมทับทิม ซ่อนตัวอยู่ในกุฏิของพระครูปลัด โดยโกนศีรษะ โกนคิ้ว สวมจีวรปลอมตัวเป็นพระ เจ้าจอมทับทิมจึงถูกจับขังพร้อมกับพระครูปลัด และเพื่อนสองคนชื่อ มะปราง (Maprang) และสุมาลา (Simlah)  เจ้าพระยาวงศาสุรศักดิ์ (แสง วงศาโรจน์)
เจ้าพระยาราชบุรี(เสม วงศาโรจน์) ผู้เป็นบิดานั้นเป็นบุตรขุนแกล้ว กับท่านยายเดื่อ ท่านยายเดื่อเป็นธิดาของท่านยายเจ้าเมือง ซึ่งเป็นพระปิตุจฉาพระองค์โตของสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี ส่วนท่านผู้หญิงอิน มารดานั้นเป็นธิดาของท่านตาขุนศรี(ชู) ท่านตาขุนศรี(ชู)เป็นบุตรท่านยายเจ้าเมืองเช่นกัน  เจ้าจอมมารดาทรัพย์ ในรัชกาลที่ 3
เจ้าจอมมารดาทรัพย์ เป็นธิดาของพระอักษรสมบัติ (ทับ) กับผ่อง ท่านผ่องเป็นธิดาของพระยาพัทลุง (ทองขาว)กับปล้อง ท่านปล้องเป็นน้องของคุณหญิงเพ็ง พระชนนีในสมเด็จพระศรีสุลาไลย นั่นก็คือว่าคุณหญิงเพ็งเป็นป้าท่านผ่องเพราะว่าเป็นพี่สาวท่านปล้องผู้ที่เป็นมารดา และก็เจ้าจอมมารดาทรัพย์เป็นหลานตากับหลานยายของพระยาพัทลุง (ทองขาว)กับท่านปล้อง ดังนั้นก็เท่ากับว่า ท่านผ่องผู้เป็นมารดาของเจ้าจอมมารดาทรัพย์คือพระภคินี(ลูกพี่ลูกน้องที่เป็นหญิง)ในสมเด็จพระศรีสุลาไลยเพราะว่าสมเด็จพระศรีสุลาไลยทรางเป็นธิดาของพี่สาวของท่านปล้องผู้ที่เป็นคุณยายของเจ้าจอมมารดาทรัพย์ ตามลำดับญาติทั้งหมด ดังนั้นเจ้าจอมมารดาทรัพย์จึงมีศักดิ์เป็นหลานป้าในสมเด็จพระศรีสุลาไลย เจ้าจอมมารดาทรัพย์มีพี่น้อง 2 คนคือ พระเมกุฏิสุทธิวงศ์
พระเมกุฏิสุทธิวงศ์ มีพระนามเดิมว่า<b data-parsoid='{"dsr":[2915,2930,3,3]}'>ท้าวแม่กุ[1] พระราชประวัติในช่วงต้นแทบไม่ปรากฏเลย ทราบแต่เพียงว่าแต่เดิมเป็นเจ้านายจากเมืองนาย[10]ในหัวเมืองเงี้ยวซึ่งมีเชื้อสายราชวงศ์มังราย ไม่ปรากฏพระนามพระราชชนก ทราบแต่เพียงว่าพระราชชนกนั้นสืบเชื้อสายมาจากขุนเครือ ซึ่งเป็นพระราชโอรสในพญามังรายที่ไปครองเมืองนาย อันเป็นดินแดนที่มีชาวไทใหญ่อยู่เป็นจำนวนมาก แต่ภายหลังขุนเครือทรงพยายามที่จะชิงราชบัลลังก์ของพญาไชยสงครามพระเชษฐาแต่ไม่สำเร็จ และถูกเจ้าน้ำท่วมสังหารในเวลาต่อมา[11][12] บางแห่งก็ว่ายึดสำเร็จ แต่ภายหลังถูกจับได้ จึงถูกขังไว้จนถึงแก่กรรม[13] อย่างไรก็ตาม แม้ว่าเมืองนายจะมีเจ้านายเป็นเครือญาติกับกษัตริย์ล้านนา[14] ทว่าเมืองนายคุกคามเมืองเชียงใหม่ในบางโอกาส บางครั้งก็ตกเป็นประเทศราชของล้านนาในช่วงเวลาที่ล้านนารุ่งเรือง[13] วอร์ลอร์ดตรีเนตร
วอร์ลอร์ดตรีเนตร เป็นตัวละครจากเรื่อง วอร์ลอร์ด จ้าวนักรบกลียุค นามเดิมว่าปี่เล่อ เดิมเป็นบุตรชายของวอร์ลอร์ดกู่เล่อแห่งชนเผ่าวารีเทพ แต่กลับถือกำเนิดพร้อมดวงตาที่สามบนหน้าผาก บิดามารดาจึงจำใจเย็บปิดดวงตาที่สาม แล้วนำบุตรชายกลายพันธ์ของตนล่องใส่ตระกล้าล่องไปตามลำน้ำตื้น เคราะห์ดีที่มียอดคนผู้หนึ่งคือเสียนจง วอร์ลอร์ดสุดขั้วในขณะนั้นรับไปอุปการะที่ชนเผ่าสุดขั้วและตั้งชื่อให้ว่าเทียนคง ต่อมาได้กลายเป็นหนึ่งในสี่ศิษย์เอกของสำนักสุดขั้วและเป็นหนึ่งในตัวเก็งที่จะได้รับสืบทอดตำแหน่งเจ้าสำนักคนต่อไป แต่ก่อนที่จะได้ตำแหน่งนั้นเทียนคงถูกท้าประลองโดยอุกกาบาต ศิษย์ผู้พี่ ระหว่างการประลอง อุกกาบาตได้ใช้กระบวนท่าต้องห้ามคือสุดขั้วสิ้นสูญโจมตีใส่หน้าผากของเทียนคง ทำให้ดวงตาที่สามปรากฏ ความลับที่เทียนคงเป็นมนุษย์กลายพันธ์ซึ่งจัดเป็นศัตรูกับสำนักสุดขั้วจึงเปิดเผยออกมา เมื่อเสียนจงรู้ความลับนี้จึงจำใจต้องขับเทียนคงออกจากสำนักแต่ได้ถ่ายทอดพลังวัตรครึ่งหนึ่งให้แก่เทียนคงเพื่อใช้ปกป้องตัวเอง อุกกาบาตลอบทำร้ายเทียนคงอีกครั้งหลังจากได้รับถ่ายทอดพลังวัตรจากเสียนจงจนได้รับบาดเจ็บและฝังร่างอยู่ในผาหิน หลังจากนั้นเทียนคงที่บาดเจ็บจากการโจมตีโดยอุกกาบาตก็รักษาตัวอยู่ในผาหินนั้นร่วมครึ่งป
ีก่อนจะปล่อยตนเองให้ล่องลอยไปตามลำน้ำตื้นที่เคยพัดพาตนเองมาในวัยเยาว์ ด้วยพลังของเนตรฟ้าที่เบิกออก เทียนคงจึงได้รับรู้จากนิมิตรของเนตรฟ้าถึงความหลังในวัยเด็กของตนและชะตากรรมของพ่อแม่ที่แท้จริงของตนที่ถูกสังหาร
เพราะปกป้องชนเผ่าวารีเทพที่ถูกโจมตี เทียนคงได้ก่อตั้งชนเผ่าขึ้นมาใหม่โดยรวบรวมผู้คนจากชนเผ่าวารีเทพเดิมที่กระจัดกระจายกันไป และเปลี่ยนชื่อตนเองเป็น "วอร์ลอร์ดตรีเนตร" ต่อมาตรีเนตรได้สอดมือเข้าไปช่วยเหลือแบล๊คจากัวร์ศิษย์น้องที่ถูกอริเล่นงาน (อ่านได้ในส่วนของแบล๊คจากัวร์)จนต้องสูญเสียประชากรของตนไปกว่าห้าแสนคน ในที่สุดแบล๊คจากัวร์ก็สำนึกในความผิดของตนเองจึงล่ามตรวนตัวเองและลดตัวเป็นบ่าวของตรีเนตร ต่อมาทั้งสองได้เข้าไปพัวพันกับไป่หวู่หนานและวอร์ลอร์ดพันทัพ ตรีเนตรและศิษย์พี่น้องอีกคนรุมโจมตีไป่โฉ่วที่เกาะพันทัพแต่กลับพ่ายแพ้อย่างอนาถ จนถูกตรึงกางเขนเตรียมลงทัณฑ์ท่ามกลางธารกำนัล เจ้าฟ้ากองไท
เจ้าฟ้ากองไท ราชบุตรในเจ้าฟ้ารัตนะก้อนแก้วอินแถลง เจ้าฟ้าเชียงตุงองค์ที่ 8 ประสูติแต่เจ้านางจามฟอง พระองค์และเจ้าพรหมลือได้ไปศึกษาต่อในประเทศอังกฤษ โดยเจ้ากองไทได้เรียนทางภาควิชาเศรษฐศาสตร์ ส่วนเจ้าพรหมลือเรียนทางด้านช่างไฟฟ้า แต่เรียนไม่สำเร็จการศึกษาทั้งคู่ เนื่องจากทั้งคู่เรียนๆเล่น เจ้าฟ้ารัตนะก้อนแก้วอินแถลง ผู้เป็นเจ้าพ่อ จึงได้เรียกทั้งสองคนกลับมายังเชียงตุง เมื่อกลับมาถึงพม่า เจ้ากองไทไม่ยอมกลับเชียงตุง และได้สมัครเข้าเป็นทหารอังกฤษ จนได้รับยศเป็นนายร้อยโท การไม่กลับเชียงตุงเจ้ากองไทได้เขียนหนังสือถึงเจ้าพ่อแจ้งว่าตนไม่มีหวังจะได้ดิบได้ดีอะไรทางเชียงตุง (คือไม่มีหวังจะได้เป็นเจ้าฟ้า) ก็จะไปหาความดีเอาทางอื่น การที่เจ้ากองไทคิดเช่นนั้น เพราะเห็นว่าเจ้าแม่เป็นคนสามัญ ไม่ใช่เชื้อเจ้า และไม่ใช่มหาเทวี และเข้าใจว่าตำแหน่งเจ้าแกมเมือง (ตำแหน่งรัชทายาท) จะได้แก่เจ้าพรหมลือ เพราะมารดาเป็นเชื้อเจ้าและเป็นมหาเทวี เมื่อเจ้าพ่อได้ทราบความจากหนังสือนั้นแล้ว ก็โทรเลขไปเรียกตัวเจ้ากองไทให้กลับมา และได้แต่งตั้งให้เป็นเจ้าแกมเมือง พระไกรสรราช (สิงห์ ไตรยวงค์)
พระไกรสรราช (สิงห์ ไตรยวงค์) เจ้าเมืองหนองสูงองค์แรก (พ.ศ. ๒๓๘๗-๒๔๒๐) ปัจจุบันคืออำเภอหนองสูง จังหวัดมุกดาหาร ภาคอีสานของประเทศไทย อดีตบรรดาศักดิ์ที่ พระสีหนาม หรือ ท้าวสีหนาม ดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองคำอ้อ ในประเทศลาว สืบเชื้อสายจากเจ้านายในราชตระกูลเผ่าภูไท (ผู้ไท) แห่งเมืองคำอ้อและเมืองคำเขียว ซึ่งอพยพมาจากแคว้นสิบสองจุไทหรือแคว้นสิบสองเจ้าไททางตอนเหนือของประเทศเวียดนาม พระไกรสรราช (สิงห์) เป็นต้นตระกูล ไตรยวงค์ กลางประพันธ์ อาจวิชัย โกมารพัฒน์ ในอำเภอหนองสูง จังหวัดมุกดาหาร[1] เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
ภายหลังจากที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) ได้ปราบดาภิเษกเป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีแล้ว พระองค์ได้สถาปนาให้เจ้านางคำแว่นเป็นเจ้าจอมแว่น พระสนมเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ต่อมาเพียเมืองแสน (คำพาว) เจ้านายในราชวงศ์เมืองสุวรรณภูมิผู้เป็นเครือญาติกับเพียเมืองแพน (ศักดิ์) พระบิดาของเจ้าจอมแว่น ได้วิวาทกับกรมการเมืองเดิมของเมืองสุวรรณภูมิจึงได้แยกตัวออกไปตั้งไพร่พลที่บ้านหนองกองแก้ว จากนั้นจึงได้ถูกแต่งตั้งเป็นพระจันทรประเทศ เจ้าเมืองชลบถวิบูลย์ (อำเภอชนบท จังหวัดขอนแก่น) ทำราชการขึ้นเมืองนครราชสีมา[10] ในตำนานพื้นถิ่นเมืองขอนแก่นเล่าว่า ฝ่ายพระบิดาของเจ้าจอมแว่นเห็นดังนั้นก็ปรารถนาจะเป็นเจ้าเมืองกับเขาบ้าง จึงได้ปรึกษากับพระธิดาของตน ฝ่ายเจ้าจอมแว่นเห็นว่าพระบิดาของตนอยากเป็นเจ้าเมืองก็ทรงเห็นดีเห็นงามด้วยอย่างยิ่ง ต่อมาจึงได้ทูลขอพระกรุณาโปรดเกล้าฯ จากพระราชสวามีเป็นการส่วนพระองค์ ให้เพียเมืองแพน (ศักดิ์) ผู้เป็นพระบิดาซึ่งยกไพร่พลแยกออกจากเมืองสุวรรณภูมิ มาตั้งที่บ้านบึงบอน (ปัจจุบันคือ บ้านเมืองเก่า ตำบลในเมือง อำเภอเมืองขอนแก่น) ตั้งแต่ พ.ศ. 2332 เป็นเจ้าเมืองเช่นเดียวกับเพียเมืองแสน (คำพาว) ต่อมา พ.ศ. 2340 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เพียเมืองแพนผู้เป็นพระบิดาดำรงบรรดาศักดิ์เป็นที่ พระนครศรีบริรักษ์ เจ้าเมืองขอนแก่นหรือผู้ว่าราชการเมืองขอนแก่นพระองค์แรก โดยตั้งนามเมืองตามนามบ้านขามอันเป็นที่ตั้งพระธาตุขามแก่น แล้วทำราชการขึ้นกับเมืองนครราชสีมา ด้วยจำนวนประชากรของเมืองเพียง 330 ครอบครัวเท่านั้น[11] วัดจันทร์
วิหารแว่นตาดำ วิหารที่มีลักษณะเหมือนสวมแว่นตาดำอยู่หน้าวิหาร สร้างมาประมาณ 80 ปี โดยช่างชาวกะเหรี่ยงหรือชาวปกาเกอญอ โดยเหตุผลเพราะ วิหารหันหน้าไปทางทิศตะวันออก พื้นวิหารเทพื้นปูน ฝาวิหารด้านข้างฉาบปูน ส่วนประตูด้านหน้าวิหารรวมทั้งจั่ววิหารด้านหน้าส่วนหนึ่งได้ทำด้วยแผ่นไม้สักปิดบังแสงแดดไว้หมด ขณะนั้นช่างเห็นว่าหากปิดด้านหน้าวิหารหมดจะไม่มีแสงแดดให้แสงสว่างในวิหารได้ จึงมีเจตนาว่าจะเปิดด้านหน้าวิหารบริเวณจั่ววิหารให้แสงแดดเข้ามาข้างในวิหารได้บ้าง จึงเจาะแผ่นไม้บางส่วนของจั่วออกเพื่อจะได้รับแสง โดยช่างตั้งใจจะทำให้เหมือนดวงตา แต่พอทำเสร็จมีลักษณะคล้ายแว่นตาจึงปล่อยให้เป็นไปอย่างนั้น ก่อนนั้นไม่ได้นำกระจกมาสวมใส่แต่อย่างใด แต่เป็นห่วงทรัพย์สินในวิหารที่มีพระประธานเป็นพระสิงห์ 3 อายุกว่า 300 ปี และพระพุทธรูปองค์อื่นๆ อีกจำนวนมาก กลัวว่าจะสูญหาย ต่อมาจึงนำกระจกกรองแสงสีดำมาติดอีกครั้งหนึ่ง จึงเป็นวิหารสวมแว่นตา เจ้าพระยาอภัยภูเบศร (แบน)
เจ้าพระยาอภัยภูเบศร (แบน) หรือ พระยายมราช (แบน) เป็นแม่ทัพคนหนึ่งในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีและพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เมื่อรัชกาลสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีได้มีพระบรมราชโองการสั่งยกทัพไปช่วยเขมรเพื่อป้องกันการรุกรานจากญวน โดย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกเมื่อครั้งยังดำรงพระอิสรยศเป็น เจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกเป็นแม่ทัพใหญ่ ซึ่งได้ขอตัวพระยายมราช (แบน) ไปด้วย ด้วยเป็นนายทหารฝีมือดี เมื่อเสด็จนำกองทัพไปถึงเมืองกัมพูชาแล้ว พระยาสรรค์ก่อกบฏขึ้นในกรุงธนบุรี เจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกต้องรีบนำทัพกลับเพื่อจัดการกบฏ แต่ทางกัมพูชานี้ได้ทิ้งไว้ให้พระยายมราช (แบน) เป็นผู้ดูแล ไม่นานนัก เมื่อเสด็จมาถึงและได้ปราบดาภิเษกเถลิงถวัลย์ราชสมบัติเป็นพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าแล้ว ส่วนพระยายมราช (แบน) ก็ติดราชการอยู่ที่เมืองกัมพูชาอยู่ พระศรีสุวรรณวงษา
พระศรีสุวรรณวงษา (ท้าวเดช รัตนวงศวัต) ชาวบ้านพื้นถิ่นเรียก "จารเดช" เป็นเจ้าเมืองพยัคฆภูมิพิสัยคนที่ 2 เป็นบุตรคนที่ 3 ของพระรัตนวงษา (ท้าวคำสิงห์) เจ้าเมืองสุวรรณภูมิราชบุรินทร์ (สุวรรณภูมิ จ.ร้อยเอ็ด) มีพี่น้อง 2 คน ได้แก่ ท้าวขัติยะ (ท้าวเทศ) ซึ่งถึงแก่กรรมก่อน และ ท้าวขัติยะ (ท้าวราช)  เจ้าพระประทุมวรราชสุริยวงศ์ (เจ้าคำผง ณ อุบล)
เจ้าพระประทุมวรราชสุริยวงศ์ (เจ้าคำผง) หรือ พระปทุมวรราชสุริยวงษ ในจารึกพระเจ้าอินแปงออกนามว่า เจ้าพระปทุม ชาวเมืองอุบลราชธานีในสมัยโบราณนิยมออกนามว่า อาชญาหลวงเฒ่า ดำรงตำแหน่งเจ้าประเทศราชครองเมืองอุบลราชธานีศรีวนาลัยประเทศราชคนแรก (ปัจจุบันคือจังหวัดอุบลราชธานีในภาคอีสานของประเทศไทย) นามเดิมว่า เจ้าคำผง หรือ ท้าวคำผง เป็นโอรสในเจ้าพระตา (เจ้าพระวรราชปิตา) เจ้าผู้ครองนครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน (หนองบัวลุ่มภู) กับเจ้านางบุศดี สมภพเมื่อ พ.ศ. 2252 ณ นครเวียงจันทน์ สืบเชื้อสายเจ้านายลาวจากราชวงศ์ล้านช้างเวียงจันทน์อันเก่าแก่ อันเนื่องมาจากพระอัยยิกา (ย่า) ของพระองค์ซึ่งเป็นพระมเหสีของเจ้าปางคำ (ปู่) มีศักดิ์เป็นพระราชนัดดาในสมเด็จพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช พระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์ จึงเป็นเหตุให้มีสร้อยราชทินนาม (รวมทั้งของเจ้าฝ่ายหน้า-ผู้อนุชา) มีคำว่า สุริยวงศ์ ต่อท้ายนาม อีกทั้งยังสืบเชื้อสายมาจากพระอัยกา (ปู่) คือเจ้าปางคำ เจ้านายเชื้อสายลื้อแห่งราชวงศ์เชียงรุ่งจากอาณาจักรหอคำเชียงรุ่ง (เมืองเชียงรุ้งแสวนหวีฟ้า) ผู้สร้างเมืองหนองบัวลุ่มภู (จังหวัดหนองบัวลำภูในปัจจุบัน) เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
ในตำนานกล่าวถึงความสัมพันธ์ของวัดกับเจ้าจอมแว่นไว้ว่า ภายหลังการสร้างวัดเสร็จเจ้าจอมแว่นได้ส่งข้าหลวงสนิทคนหนึ่งเป็นหญิงมดชื่อจ่ายให้ไปเฝ้าสวนของพระองค์ ซึ่งมีเนื้อที่ติดกับที่ของนายสังข์ ด้วยเจ้าจอมแว่นเห็นเหมาะที่จะเฝ้าสวนจึงได้ส่งมา ภายหลังไม่นานนางจ่ายกับนายสังข์มีความสนิทชอบพอกันมาก จึงดำริร่วมใจกันที่จะสร้างวัดนี้ต่อไป นางจ่ายถึงกับขันอาสาไปขอความช่วยเหลือจากเจ้าจอมแว่น ในที่สุดความปรารถนาของทั้งสองก็สมประสงค์ เจ้าจอมแว่นได้มอบทุนให้มาจำนวนหนึ่ง ครั้งหลังก็ได้สร้างเพิ่มเติมขึ้นอีกหลายอย่าง คือ สร้างกุฏิขึ้น 4 คณะ ทางมุมด้านใต้เป็นกุฏิตึกถือปูนทั้งหมด แต่ละคณะก็มีกุฏิ 4 หลัง หลังหนึ่งๆ มี 2 ห้อง กุฏิเจ้าอาวาสปลูกอยู่ทางทิศตะวันออกของคณะ ได้สร้างถนนผ่านระหว่างช่องกุฏิ แล้วก่อกำแพงอิฐล้อมรอบสูง 1 วา มีประตูเข้าออกทั้ง 4 ทิศ บริเวณที่หมู่กุฏินี้ตั้งอยู่ บัดนี้กลายเป็นเขตบ้านเช่าไปหมดแล้ว เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
หลักฐานในจดหมายเหตุความทรงจำของกรมหลวงนรินทรเทวีกล่าวว่า[23] เจ้าจอมแว่นเป็นเจ้านายท่านหนึ่งในบรรดาพระบรมวงศานุวงศ์และเจ้านายที่ร่วมกันจัดอาหารคาวหวานถวายพระภิกษุสงฆ์และเลี้ยงผู้คนในคราวพระราชพิธีสำคัญต่างๆ เช่น เมื่อครั้งทำบุญใหญ่ฉลองวัดพระศรีรัตนศาสดาราม (วัดพระแก้ว) พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) ได้ทรงโปรดให้เลิกนำข้าวถวายพระ แต่ให้ทำขนมจีนเลี้ยงพระสงฆ์นับพันรูปโดยใช้แป้งขนมจีนจำนวนมากถึงวันละเกวียน ในงานนี้เจ้าจอมแว่นผู้มีชื่อเสียงในการปรุงน้ำยาที่สุดในสมัยนั้น ได้เป็นผู้ปรุงถวายพระในงานบุญใหญ่ครั้งนี้เอง อำเภอเวียงแก่น
ตามตำนานสิงหนวัติ กล่าวถึงสมัยอาณาจักรล้านนา บริเวณอำเภอเวียงแก่นปกครองโดยเจ้าหลวงเวียงแก่น มีชายาชื่อ เจ้านางแว่นเตียม มีโอรส 1 องค์ คือ เจ้าองค์คำ เจ้าหลวงเวียงแก่นปกครองเมือง ไพร่ฟ้า ประชาชน ด้วยความสันโดษ ต่อมาพญามังรายได้รวบรวมอาณาจักรล้านนาให้เป็นปึกแผ่นเพื่อผนึกกำลังไว้ต่อสู้กับกองทัพมองโกล พระองค์จึงได้ยกทัพตีเมืองต่างๆ ในแถบน้ำแม่อิงมาจนถึงเมืองเวียงแก่น เจ้าหลวงเวียงแก่นได้รบกับพญามังราย ด้วยความรักและความหวงแหนแผ่นดินแต่กำลังทหารฝ่ายเจ้าหลวงเวียงแก่นมีน้อยจึงเป็นผู้แพ้ในการศึก ในการต่อสู้ดังกล่าวต่างฝ่ายต่างล้มตายเป็นจำนวนมากทำให้เกิดเลือดไหลนอง เมื่อเจ้าหลวงเวียงแก่นได้เห็นผู้คนล้มตายจำนวนมากมายเช่นนั้นจึงเกิดเป็นลมหมดสติสิ้นในไปการรบ ปัจจุบันเรียกที่แห่งนั้นว่า "ทุ่งคาว" อยู่บริเวณบ้านหล่ายงาวในปัจจุบัน จากนั้นเมืองเวียงแก่นจึงร้างไป จอมโจรอัจฉริยะ
ฮาคุบะ ซางูรุ () เป็นนักสืบญี่ปุ่นที่ย้ายกลับมาจากลอนดอน[26] เข้ามาเรียนร่วมชั้นกับคุโรบะ ไคโตะ[27] ชื่อสกุล "ฮาคุบะ" แปลว่า "ม้าขาว"[28] บิดาเป็นตำรวจ ในมังงะเล่ม 3 ระบุว่าบิดามีตำแหน่งเป็นรองผู้บังคับการสืบสวน[29] ส่วนในมังงะเล่มที่ 5 ระบุว่าบิดาเป็นผู้บัญชาการตำรวจนครบาล[30] ทั้งนี้เขามักจะบอกเวลาเป็นนาทีและวินาทีอยู่เป็นนิจ[26] จากการสันนิษฐานและหลักฐานต่าง ๆ ทำให้เขามั่นใจว่าคุโรบะ ไคโตะคือจอมโจรคิด[31] โคอิสึมิ อาคาโกะ () เป็นแม่มดผู้มีเวทมนตร์ เธอย้ายมาเรียนร่วมชั้นเดียวกันกับคุโรบะ ไคโตะ และนาคาโมริ อาโอโกะ ชื่อตัวมาจากคำว่า "อากะ" แปลว่า "สีแดง"[32] เธอจะคิดอยู่เสมอว่า "ผู้ชายทุกคนบนโลกนี้เป็นทาสเราทั้งนั้น"[33] เธอมักใช้เวทมนตร์คาถาหรือแม้แต่เครื่องรางของขลังใส่คุโรบะ ไคโตะ เพราะต้องการให้เขามาตกเป็นทาสรักของเธอ[34] เธอทราบว่าไคโตะเป็นจอมโจรคิดและคอยให้ความช่วยเหลือในบางกรณี[35] ทั้งนี้เธอเป็นตัวละครที่ไม่ปรากฏใน ยอดนักสืบจิ๋วโคนัน โกโช อาโอยามะ ผู้เขียนกล่าวว่า "ในโลกของโคนันนั้นถือซะว่าไม่มีอาคาโกะก็แล้วกันนะครับ..."[7] โมโมอิ เคโกะ () เดิมฉบับแปลไทยสะกดว่า เคย์โกะ[36] เป็นเพื่อนนักเรียนร่วมชั้นและเป็นสหายคนสนิทของนาคาโมริ อาโอโกะ มีลักษณะเด่นคือสวมแว่นตา ผมสีน้ำตาลและมัดผมสองข้าง คนโนะ เอริกะ () ครูสอนวิชาคณิตศาสตร์[37] ปรากฏชื่อครั้งแรกในอนิเมะโทรทัศน์ จอมโจรคิด 1412 แต่ไม่ปรากฏชื่อในมังงะ ในมังงะตอน "อย่ายุ่งกับเค้านะ" เธอคือผู้อธิบายกติกาในประกวดสกีแฟนซีแก่นักเรียน[38] ฟูจิเอะ () เป็นเพื่อนร่วมชั้นของคุโรบะ ไคโตะ ปรากฏในมังงะตอน "อย่ายุ่งกับเค้านะ" โดยเขาแอบหลงรักโคอิสึมิ อาคาโกะ และกล่าวตัดพ้อว่า "...ฉันไม่มันเอาไหนเลย ไม่หล่อแถมยังอ้วนอีก เล่นสกีก็ไม่เก่งด้วย ไม่คู่ควรกับคุณอาคาโกะสักนิด"[39] อาโซ่ เคจิ () ครูสอนวิทยาศาสตร์[40] ปรากฏในมังงะตอน "GHOST GAME" โดยปลอมเป็นผีหลอกนักเรียนที่ยังอยู่ในโรงเรียนยามวิกาล เพื่อลักลอบค้นคว้าเรื่องยาปลูกผม เนื่องจากหัวล้าน[41] เจ้าคุณจอมมารดาเอม ในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว
เจ้าคุณจอมมารดาเอมมีพระราชโอรสและพระราชธิดารวม๕พระองค์คือบรรพบุรุษของท่านเจ้าคุณจอมมารดาเอมนั้น มีประวัติว่า เป็นนายสำเภาจีนแซ่อ๋อง ชื่ออ๋องเฮงฉ่วนเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภารตั้งแต่สมัยพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระแห่งกรุงศรีอยุธยา ได้รับราชการมีความดีความชอบหลายครั้ง จนถึงรัชสมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ พระเจ้าแผ่นดินพระองค์ต่อมาได้โปรดเกล้าฯให้เป็น เจ้าพระยาพระคลัง คนทั่วไปจะเรียกว่าเจ้าพระยาพระคลังจีน ตั้งบ้านเรือนอยู่บ้านถนนตาล หลังวัดพนัญเชิง มีภรรยาและบุตรธิดาหลายคน คนหนึ่งชื่อเจ้าสัวอ๋องไซ ยังคงสืบต่อทำการเดินเรือสำเภาค้าขายระหว่างเมืองไทยกับเมืองจีน ก่อนกรุงแตกได้คุมขบวนเรือข้าว๓๒ลำ ตั้งใจว่าจะไปขายที่กำปงโสมเมืองเขมรเพราะได้ข่าวว่าปีนั้นเกิดทุกขภิกขภัยรุนแรง ขณะจอดเทียบท่าเมืองตราดได้ข่าวว่า ในเขมรเกิดการจลาจลบ้านเมืองไม่ปลอดภัยทั้งทางบกและทางทะเล และกรุงศรีอยุธยาเองถูกพม่าข้าศึกมาล้อมไว้ตั้งแต่ตนออกเดินทางมาแล้ว จึงถอนเรือกลับมาดูเหตุการณ์อยู่ที่จันทบุรี จังหวะเวลาเดียวกับที่สมเด็จพระเจ้าตากสินทรงนำกองกำลังเข้าตีเมืองจันทบุรีได้สำเร็จ เจ้าสัวอ๋องไซได้ข่าวดังนั้นจึงนำเรือเข้าเทียบท่าถวายข้าวทั้งสิ้นให้พระเจ้าตาก ซึ่งทรงใช้เป็นยุทธปัจจัยในการรวบรวมผู้คนขึ้นจนเป็นกองทัพ สามารถกอบกู้เอกราชของชาติไทยได้ในที่สุด เจ้าสัวอ๋องไซมีความดีความชอบมาก จึงโปรดเกล้าฯให้เป็นที่พระยารัตนราชเศรษฐี รับราชการว่าที่กรมท่าซ้ายและเป็นเจ้าท่าเปิดระวางเรือสำเภาที่เข้าเทียบท่ากรุงธนบุรีทุกลำแต่ผู้เดียว กับทั้งได้พระราชทานที่ดินตำบลหนึ่งใกล้วัดสามเพ็ง(วัดปทุมคงคา) ให้สร้างบ้านเรือนอยู่เป็นหมู่ใหญ่ในบริเวณนั้น ซึ่งภายหลังต่อมาได้กลายเป็นศาลเจ้าปุนเถ้ากงไปในทุกวันนี้
บุตรหลานของพระยารัตนราชเศรษฐี(อ๋องไซ)สามารถปักหลักค้าขายในกรุงธนบุรีและบางกอกสืบต่อกันอย่างมั่นคง บุตรคนหนึ่งชื่อเจ้าสัวบุญมาก มีบุตรคนหนึ่งชื่อเจ้าสัวบุญมี ผู้เป็นบิดาท่านเจ้าคุณจอมมารดาเอม เจ้าจอมมารดาทิม ในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี
เจ้าจอมมารดาทิมเดิมชื่อตัวว่า “ทองคำ” บิดาเป็นเชื้อสายเจ้าในราชสกุลกรุงเก่าแต่ไม่ปรากฏพระนาม มารดาคือ ท้าวทรงกันดาลทองมอญ เป็นพระราชธิดาในสมิงทอพุทธกิตติหรือพระเจ้าทอพุทธเกษี (เจ้าเมืองมอญ) (เมื่อดำรงตำแหน่งท้าวทรงกันดาลก็เลยเรียกท้าวทรงกันดาลทองมอญ อันหมายถึงท้าวทรงกันดาลชื่อ “ทอง” เป็น “มอญ” นั่นเอง) หมีแว่น
หมีแว่นมีขนสีดำกับสีเบจมีลักษณะสีที่โดดเด่น เกือบทั่วใบหน้าและส่วนบนของหน้ามีขนสีขาวอมเหลือง โดยเฉพาะรอบดวงตาเป็นวงกลมคล้ายสวมแว่นอยู่ อันเป็นที่มาของชื่อ ตัวผู้มีขนาดใหญ่กว่าตัวเมีย ท่าทอง
เมื่อพระท่าทองเดชพ้นจากหน้าที่ไปแล้ว พระราชานุรักษ์ (ภู่) บุตรพระของเจ้าพระยานครน้อย ได้มาเป็นเจ้าเมืองคนต่อไป พระราชานุรักษ์เดิมชื่อภู่ได้ไปช่วยราชการเมืองไทรบุรีกับพี่ๆ น้องๆ ที่เมืองไทรบุรี ต่อมาไปรับราชการที่กรุงเทพฯ ได้เป็นพระราชานุรักษ์ซึ่งเป็นตำแหน่งรักษาพระองค์สมเด็จกรมพระราชวังบวร ครั้งมาเป็นเจ้าเมืองท่าทองคนทั่วไปจึงเรียกพระท่าทองเหมือนเจ้าเมืองคนก่อน พระท่าทองภู่ไม่ได้ตั้งเมืองที่มะขามเตี้ยอันเป็นเมืองเดิม เพราะหาสถานที่ประกอบอาชีพใกล้ๆ ไม่ได้ เนื่องจากผู้ที่มาอยู่ก่อนได้จับจองไว้หมดแล้ว อีกประการหนึ่งตัวเมืองท่าทองอยู่ห่างจากฝั่งแม่น้ำหลวงขึ้นไป มีชุมชนที่บ้านดอนทีตั้งอยู่ปากน้ำอันเป็นทางเข้าสู่ตัวเมือง เป็นชุมชนที่พระยานครน้อย มาตั้งกองต่อเรือเมื่อครั้งก่อนแต่ตอนนี้เลิกกิจการไปแล้ว แต่ยังเป็นชุมชนใหญ่บรรดาเรือที่ค้าขายกับเมืองท่าทองมีทั้งเรือไทยและเรือต่างประเทศ เช่น จีน สิงคโปร์ มะละกาเป็นต้น ก็มาจอดค้าขายที่บ้านดอนมากกว่าเพราะอยู่ติดแม่น้ำ เข้าจอดเรือได้ง่ายกว่าไปจอดที่เมืองท่าทองผลประโยชน์จึงตกเป็นของชุมชนบ้านดอนเป็นส่วนใหญ่ ทำให้เมืองท่าทองขาดรายได้ที่จะมาทะนุบำรุงบ้านเมืองให้เจริญก้าวหน้าได้ สถานที่ที่เหมาะแก่การตั้งเมืองคือบ้านดอน แต่พระท่าทองภู่ไม่อาจไปตั้งเมืองได้สันนิษฐานว่า เมื่อพระยานครน้อยมาตั้งอู่ต่อเรือที่บ้านดอนเป็นเวลา 7 ปี ก็ทำการปกครองบ้านดอนเหมือนหัวเมืองหนึ่งของเมืองนครศรีธรรมราช และเมื่อเลิกราไปแล้วก็ยังมีนายที่ปกครองดูแลต่อไปจึงไม่อาจเข้าไปตั้งเมืองได้โดยพลการจึงจำเป็นต้องไปหาสถานที่ในปกครองของเมืองท่าทองเป็นที่ตั้ง จึงเลือกได้บริเวณฝั่งซ้ายของคลองท่าทองใหม่เวลานั้นเรียกว่าคลองท่าเพชร ปัจจุบันคือบ้านท่าทองใหม่ฝ่ายอำเภอเมืองสุราษฎร์ธานีนั่นเอง สถานที่ดังกล่าวคือบริเวณแหลมวังซึ่งอดีตเคยเป็นชุมชนใหญ่ เคยเป็นสถานที่ต่อเรือเดินทะเลและเอาสินแร่มาถลุงเอาเหล็กทำลูกปืนใหญ่ ในสมัยพระยายมราช(สังข์)เจ้าเมืองนครราชสีมา ซึ่งไม่ยอมอ่อนน้อมต่อพระเทพราชา ทหารกรุงเข้าล้อมเมืองแต่ได้พาครอบครัวและบริวารฝ่าวงล้อมออกมาได้ และเดินทางมาหาพระยารามเดโชเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชจึงขบคิดกันเตรียมกำลังไปกำจัดพระเทพราชา แต่ความล่วงรู้ถึงพระเทพราชาจึงส่งกองทัพเรือมาปราบปราม และฆ่าพระยายมราชได้สำเร็จ บริเวณแหลมวังนี้อยู่ฝั่งซ้ายของคลองท่าเพชร ฝ่ายตรงกันข้ามกับบ้านท่าไทรและเยื้องบ้านดอนหมุ่ย ซึ่งเป็นชุมชนที่มีข้าวปลาอาหารสมบูรณ์อยู่แล้วและอยู่ในเส้นทางคมนาคมระหว่างด่านท่าข้ามกับตัวเมืองท่าทองเดิม พระท่าทองภู่จึงมาตั้งบ้านเรือนที่แหลมวัง และดำเนินการต่อเรือเป็นสำคัญทำให้กลายเป็นชุมชนใหม่ มีเรือเข้ามาค้าขายมากเพราะคลองท่าเพชรกว้างและลึกเช่นเดียวกับแม่น้ำหลวง พระท่าทองจึงตั้งเมืองที่บริเวณนี้ และเรียกชื่อว่าบ้านท่าทองตามชื่อเมืองเดิม และเรียกคลองท่าเพชรว่าคลองท่าทองด้วย ทำให้เกิดคลองท่าทองและบ้านท่าทอง 2 แห่ง จึงเรียกเสียใหม่ให้เข้าใจง่ายคือท่าทองแห่งแรกที่บ้านท้อนเรียกว่าท่าทองออก ส่วนท่าทองแห่งที่2 อยู่ทางทิศตะวันตกจึงเรียกท่าทองตก ต่อมาเห็นว่าท่าทองตกแปลไปในทางที่ไม่ดี จึงให้เรียกท่าทองใหม่เพราะเป็นท่าทองที่ตั้งมาใหม่ จึงเรียกท่าทองใหม่และสร้างวัดท่าทองใหม่เป็นวัดประจำเมือง พระท่าทองภู่ตั้งบ้านเรือนที่ท่าทองใหม่ และไปหาที่ทำนาที่บ้านเขาน้อยใกล้ห้วยแก้วปัจจุบัน อยู่ในท้องที่ตำบลทุ่งกง สร้างบ้านไว้เป็นที่พักผ่อนและดูแลการทำนาโดยเดินทางมาตามคลองแดะแจะไปออกทะเล เจ้าข่ายแก้ว ณ เชียงใหม่
เจ้าหญิงข่ายแก้ว ณ เชียงใหม่ เป็นเจ้าหญิงที่มีสิริโฉมงดงามยิ่ง แต่ด้วย เจ้าทักษิณนิเกตน์ฯ พระบิดา ดำรงตำแหน่งเป็นเสนาวังใน พระเจ้าอินทวิชยานนท์, พระเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ ๗ และคุมคุกหลวง จึงเป็นที่ยำเกรง ไม่มีเจ้านายคนใดกล้าสู่ขอ จนกระทั่ง พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสณบัณฑิต กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา ซึ่งทรงดำรงตำแหน่ง "ข้าหลวงต่างพระเนตรพระกรรณ มณฑลพายัพ" ทรงทราบในพระกิตติศัพท์ความงาม จึงได้ทรงสู่ขอมาเป็นหม่อมในพระองค์ อย่างไรก็ตาม ภายหลังได้ทรงเลิกแล้วต่อกัน (ไม่มีพระโอรสธิดา) เจ้าจอมเอื้อน ในรัชกาลที่ 5
เจ้าจอมเอื้อน เป็นผู้มีฝีมือในการถ่ายภาพ และมีความสามารถในการล้างรูป เช่นเดียวกับเจ้าจอมเอิบผู้พี่ อีกทั้งยังมีความสามารถในการเล่นไวโอลิน
เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต เจ้าจอมอาบได้พำนักอยู่ที่ตำหนักในวังสวนสุนันทา ปัจจุบันอาคารนี้มีชื่อว่า "ตึกเอื้อนอาชว์แถมถวัลย์" ภายในมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา ต่อมาได้ย้ายไปมาอยู่ที่เรือนสร้างใหม่ริมคลองสามเสน สร้างบนที่ดินพระราชทานแก่เจ้าจอมก๊กกออ ที่เรียกว่า "สวนนอก" ระหว่างเรือนเจ้าจอมเอี่ยม กับเรือนเจ้าจอมอาบ เรือนหลังนี้เป็นไม้สักทั้งหลัง ที่หน้าจั่วมีลายฉลุไม้งดงามมาก แต่ปัจจุบันถูกรื้อแล้ว เจ้าจอมนรินทร์
หลังการเสียกรุงศรีอยุธยา พระยาตากสินเจ้าเมืองธนบุรีทำการยกทัพขึ้นมาปราบก๊กเจ้าพิมาย ท้าวจารย์คำผู้เป็นพระบิดาของเจ้าจอมนรินทร์ตลอดจนราษฎรบ้านนารายณ์ถูกบังคับให้สวามิภักดิ์ ทัพหลวงของพระยาตากสินเกณฑ์ราษฎรบ้านนารายณ์เข้าตีด่านจอหอจนแตกพ่าย พระยาตากสินเห็นว่าท้าวจารย์คำชาวลาวเวียงจันทน์เป็นผู้มีฝีมือการรบดี รู้รบพุ่งข้าศึกไม่ถอย อีกทั้งมีวิชาความรู้ดีเยี่ยม เมื่อปราบก๊กเจ้าพิมายสำเร็จแล้วทรงสถาปนาท้าวจารย์คำเป็นที่ พระนรินทรสงคราม เจ้าเมืองสี่มุมองค์แรก ขึ้นตรงต่อเมืองนครราชสีมา ปัจจุบันเมืองสี่มุมเดิมถูกลดถานะลงเป็นบ้านสี่มุมตั้งอยู่ ณ ตำบลพลกรัง อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา พระนรินทร์สงคราม (จารย์คำ) มีโอรสผู้หนึ่งนามว่า ท้าวทองคำ เป็นผู้มีความรู้เฉลียวฉลาดสามารถในกิจการทั้งปวงเช่นพระบิดา อีกทั้งเป็นกำลังสำคัญช่วยพระบิดาในการปราบโจรผู้ร้ายและช่วยราชการงานเมืองทั่วไปได้ดีเยี่ยม เมื่อพระบิดาถึงแก่อนิจกรรมจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ท้าวทองคำผู้โอรสขึ้นเป็นที่ พระนรินทรสงคราม เป็นเจ้าเมืองสี่มุมองค์ที่ ๒ สืบต่อจากพระนรินทรสงคราม (จารย์คำ) ต่อมาพระนรินทรสงคราม (ทองคำ) ได้ปรึกษากับกรมการเมืองทั้งมวลเห็นว่าชัยภูมิเมืองสี่มุมเดิมไม่เหมาะจะเป็นเมืองใหญ่ จึงย้ายที่ตั้งเมืองสี่มุมไปยังที่แห่งใหม่ห่างจากที่ตั้งเมืองสี่มุมเดิมประมาณ ๔๐ กิโลเมตร[3] เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
พระอุโบสถของวัดก่อเป็นอิฐสูงพ้นดินประมาณ 2 ศอก เอาเสาไม้แก่นเป็นเสาประธาน หลังคามุงกระเบื้อง ฝาผนังเอาไม้สักเป็นฝารอบ มีบานประตูหน้าต่าง แต่กุฎีนั้นทำด้วยเสาไม้แก่น มีหลังคามุงบัง สัณฐานเช่นเรือนโบราณ ครั้นต่อมาในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) เมื่อเจ้าจอมแว่นถึงแก่กรรมแล้ว ได้มีญาติผู้หญิงของเจ้าจอมแว่นท่านหนึ่งเป็นข้าราชการฝ่ายในมีนามว่า อิน ได้มีจิตศรัทธาจัดการปฏิสังขรณ์วัดขรัวอินเสียใหม่ทั้งวัด การปฏิสังขรณ์คราวนี้ได้รื้อเอาสถานที่ของเก่าออกทิ้งทั้งหมดแล้วสร้างใหม่ โดยสร้างเป็นอุโบสถขนาดเล็ก ก่ออิฐปูนขึ้นใหม่ เสนาสนะก่อด้วยอิฐปูนแต่เครื่องบนใช้ไม้ไผ่สานเป็นแกน เสร็จแล้วได้กราบถวายบังคมทูลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) พระองค์จึงทรงดำริว่า "วัดขรัวอินนี้แปลก สมภารเจ้าวัดชื่อ อิน ผู้ศรัทธาปฏิสังขรณ์ก็ชื่อ อิน ไม่แต่เท่านั้น ชาวบ้านก็อุตส่าห์ให้เรียกว่า วัดขรัวอิน เสียอีก" จึงได้พระราชทานนามให้วัดนี้ใหม่ว่า วัดดาวดึงษาสวรรค์ อันหมายถึง สวรรค์ชั้นที่พระอินทร์สถิตย์อยู่[20] เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
บุญส่งจงลุได้ เสด็จด้วยดั่งถวิล พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระราชลัญจกรประจำพระองค์พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าอยู่หัว ได้แก่ "พระมหาพิชัยมงกุฎ" หนึ่งในเครื่องเบญจราชกกุธภัณฑ์ ซึ่งการสร้างพระลัญจกรประจำพระองค์นั้น จะใช้แนวคิดมาจากพระบรมนามาภิไธยก่อนทรงราชย์ นั่นคือ "มงกุฎ" นั่นเอง โดยพระราชลัญจกรจะเป็นตรางา ลักษณะกลมรี ซึ่งประดิษฐานบนพานแว่นฟ้า 2 ชั้น มีฉัตรบริวารตั้งขนาบทั้ง 2 ข้าง ถัดออกไปจะมีพานแว่นฟ้า 2 ชั้น ทางด้านซ้ายวางสมุดตำรา ซึ่งแสดงถึงทรงมีความเชี่ยวชาญทางด้านอักษรศาสตร์และดาราศาสตร์ ส่วนทางด้านขวาวางพระแว่นสุริยกานต์ เพชร ซึ่งมาจากพระฉายาเมื่อพระองค์ผนวชว่า "วชิรญาณ" เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
...ที่น่าเห็นว่าเป็นคนดี ก็เพราะท่านจงรักต่อสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าเป็นที่สุด เป็นผู้ปฏิบัติในเวลาทรงพระชราอยู่จนสิ้นรัชกาล เมื่อทรงสร้างพระโกษทองใหญ่ไว้สำหรับพระองค์นั้น ครั้งสร้างเสร็จแล้ว ก็โปรดให้ยกเข้าไปตั้งไว้ถวายทอดพระเนตรในพระที่นั่งไพศาลฯ ทอดพระเนตรแล้วก็มิได้ตรัสให้ยกไปเก็บเข้าคลัง ให้ตั้งไว้บนพระที่นั่งหลายวัน คุณเสือไม่สบายใจเห็นเป็นลาง ก็ทูลวิงวอนว่า เป็นอัปมงคลให้ยกไปเสีย ตรัสตอบว่า กูทำสำหรับใส่ตัวกูเองจะเป็นอัปมงคลทำไม แต่ก็โปรดให้ยกพระโกษไป คุณเสือเป็นคนได้รับพระราชทานอภัย ทูลอะไรทูลได้จึงมีเรื่องเล่าต่อไป... เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
Family of Main Page ท้าวมืดดำดล เจ้าเมืองท่งศรีภูมิ โอรสเจ้าแก้วมงคล (แก้วบรม)ท้าวเชียง เจ้าเมืองท่งศรีภูมิภูมิพระชายาเจ้าราชวงศ์ (พร) เมืองสุวรรณภูมิพระชายาพระนครศรีบริรักษ์บรมราชภักดี (ศักดิ์) เจ้าเมืองขอนแก่นหม่อมไม่ปรากฏนามเจ้าจอมแว่นหม่อมไม่ปรากฏพระนาม ผู้อยู่เหนือเงื่อนไข?
สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ทรงทราบในเวลาต่อมาว่า ภิกษุทั้ง 5 นั้น แท้ที่จริงเป็นพระสหายเก่าตั้งแต่ครั้งอุปสมบทที่วัดโกษาวาส เมื่อ พ.ศ. 2297 ในช่วงกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย มีชื่อว่า "สิงห์ขาม" (แกละดำ) "ปางทราย" (แกละขาว) "สีเหล็ก" (เอกจิโตภิกขุ) "หินขาบ" (แกละแดง) และคนสุดท้ายคือ "หลวงอาสาศึก" (บุญคง) ซึ่งไม่ได้เดินทางกลับมาด้วย หลวงอาสาศึกซึ่งมีรูปพรรณคล้ายคลึงกับสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ได้เสียสละปลอมตัวเป็นพระองค์อยู่ในที่คุมขัง และยอมถูกสำเร็จโทษแทนสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี เจ้าจอมเครือวัลย์ ในรัชกาลที่ 3
เจ้าจอมเครือวัลย์เป็นธิดาของเจ้าพระยาอภัยภูธร (น้อย บุณยรัตพันธุ์) กับท่านผู้หญิงอู่ อภัยภูธร มีพี่ชายต่างมารดาคนหนึ่งชื่อเจ้าพระยาภูธราภัย (นุช บุณยรัตพันธุ์) อัครมหาเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย ครอบครัวสืบเชื้อสายมาแต่พราหมณ์พฤฒิบาศ ปู่คือเจ้าพระยาศรีธรรมาธิราช (บุญรอด บุณยรัตพันธุ์) เสนาบดีกรมวังในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ตระกูลบุณยรัตพันธุ์มีการส่งธิดาที่สะสวยมาสนองพระเดชพระคุณพระมหากษัตริย์แห่งจักรีอยู่เสมอ อาทิ เจ้าจอมมารดาสี ในรัชกาลที่ 2 และเจ้าจอมมารดาแก้ว ในรัชกาลที่ 3 ซึ่งเป็นป้าของเจ้าจอมเครือวัลย์ และมีหลานสาวรับราชการเป็นพระสนมเช่นคือ เจ้าจอมใย ในรัชกาลที่ 5, เจ้าจอมสวน ในรัชกาลที่ 5 และเจ้าจอมสำอาง ในรัชกาลที่ 5 สายลับสามมิติ
สายลับเชน / ราเชนทร์ พระเอกจากภาพยนตร์ชุดขาวดำเรื่อง สายลับเจ้าเสน่ห์ มีความหล่อและเท่ห์ในชุดหนังขาว-ดำ มีเอกลักษณ์ประจำตัวคือมีผ้าพันคอสีแดงเข้มและมีเสียงพูดเหมือนเสียงพากย์ในหนัง มีนิสัยพระเอกสุภาพบุรุษ ชอบช่วยเหลือผู้อื่นโดยไม่หวังผลตอบแทน พูดจาสุภาพ รักษาสัจจะและตั้งมั่นในศีลธรรมอันดี สายลับเชนถูกดึงตัวจากแว่น 3DD จากการที่ตังตังใช้สวมใส่ ทำให้เข้ามาในโลกจริงได้ ในช่วงแรกที่ปรากฏตัวทำให้มีร่างกายเป็นสีขาวดำตามภาพยนตร์ แต่ได้ย้อมสีผิวเป็นสีปกติจากคลีนิคและน้ำยาย้อมผิวที่สร้างโดยวิศวะ ตฤณ นักวาดการ์ตูนและนักเขียน เป็นน้าของตันตัน อดีตเคยเป็นนักวาดการ์ตูนประจำสำนักพิมพ์ คมคิดลึก แต่โดนไล่ออกเพราะไปวาดภาพการ์ตูนล้อเลียน ดร.อาทิตย์ และทำงานสายตลอด เป็นคนเรื่องเยอะทำอะไรไม่จริงจัง ไม่เอาไหนมีทิฐิสูงไม่มีความเป็นผู้นำและมักดูเป็นผู้แพ้ในสายตาของสังคม แต่ซึมซับความดีงามในตัวเชนจนทำให้ตฤณเริ่มที่จะเปลี่ยนแปลงเป็นคนใหม่ที่ดีขึ้น และช่วยชีวิตเชนด้วยเข้าไปในหนังสายลับเจ้าเสน่ห์ ทำให้เข้าไปในภาพยนตร์และเป็นผู้ช่วยคนที่ 2 ของสายลับเชน ปวัน / ปลายฟ้า นายตำรวจหญิงผู้มีนิสัยห้าว หน้าที่การงานมาเป็นหลัก คอยสืบเรื่องของ ดร.อาทิตย์และสายลับเชน มีนิสัยปากคอเราะร้ายชอบพูดจาเหน็บแนม ปลอมตัวเป็น ปลายฟ้า หญิงสาวจอมเฉิ่ม นักเขียนนิยายผู้พิศมัยและมาเช่าห้องอยู่ตรงข้ามบ้านของตฤณเพื่อสอดส่องพฤติกรรมของเชน แต่ด้วยเห็นการต่อสู้และเอกลักษณ์ของสายลับเชนทำให้ปวันเริ่มจะมีใจให้กับเชนไปด้วย เจนจิรา นักข่าวหญิงและพิธีกรรายการเล่าข่าวไฟแรง เคยเป็นคนรักของตฤณตั้งแต่สมัยช่วงเรียนมหาลัยทำใหได้คบกับตฤณในฐานะคนรัก แต่ต้องเลิกรากันไปเพราะความไม่เอาไหนของตฤณ เป็นคนที่ยึดมั่นในอุดมการณ์และความถูกต้อง แต่มักคิดอะไรตื้นๆเพราะถือทิฐิ แท้จริงแล้วเธอต้องการให้ตฤณเปลี่ยนแปลงตนเองมากกว่า เพราะความคิดที่จะหนีปัญหา กลับทำให้ปัญหายุ่งยากขึ้นในภายหลัง เคยถูกดร.อาทิตย์สะกดจิตให้กลายเป็นคนรักของบารมีโดยตรง ทำให้มีนิสัยที่แตกต่างกับเมื่อก่อน แต่อย่างไรก็ตามก็กลับมาเป็นปกติเหมือนเดิมด้วยสิ่งของที่เกี่ยวกับช่วงที่เริ่มคบกับตฤณ ตังตัง หลานของตฤณ อายุ 10 ขวบ อาศัยอยู่กับน้าตฤณ เพราะพ่อแม่ต้องไปทำงานที่ต่างประเทศบ่อยๆ จึงต้องอยู่ในความดูแลของน้าตฤณ ชื่นชอบหลงเสน่ห์ภาพยนตร์ขาวดำของคุณปู่เรื่อง สายลับเจ้าเสน่ห์ จนต้องเปิดดูก่อนนอนทุกคืน และยกให้เชนพระเอกหนังเรื่องนี้เป็นฮีโร่และเป็นไอดอลของตน กรอบแว่น
กรอบแว่น หรือ อานม้า เป็นแมวมีขนสีขาวทั้งตัว ยกเว้นกลางหลังนั้นจะมีสีดำเหมือนอานม้าอยู่ และบริเวณขอบตาทั้งสองข้างเป็นสีดำ เหมือนกรอบแว่นตา ใครเลี้ยงไว้จะมีค่ามหาศาล และทำให้มีเกียรติยศชื่อเสียง เจ้านางยอดแก้ว (ก่องมะณี รามางกูร)
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร (รัชกาลที่ ๘) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานนามสกุลแก่ทายาทผู้สืบเชื้อสายจากอำมาตย์เอก พระยาศศิวงษ์ประวัติ (เมฆ) อดีตเจ้าเมืองมุกดาหารองค์สุดท้ายว่า พิทักษ์พนม โดยเป็นสกุลอันมาแต่ราชทินนามเดิมของทายาท ลำดับสกุลพระราชทานอักษร พ-ฟ ที่ ๖๕ ทรงพระราชทานแก่หลวงพิทักษ์พนมเขต (ศรีกระทุม จันทรสาขา) นามเดิมว่าท้าวศรีหรือท้าวทุม ดำรงตำแหน่งนายอำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๘ เป็นบุตรชายของอำมาตย์เอก พระยาศศิวงษ์ประวัติ (เมฆ) พระราชทานสกุลเมื่อวันที่ ๒๔ กันยายน พ.ศ. ๒๔๘๕ อนึ่ง คำว่า พิทักษ์พนม แปลว่า ผู้ปกป้องดูแลเมืองพนม หรือผู้ปกป้องดูแลพระธาตุพนม หลวงพิทักษ์พนมเขต (ศรีกระทุม) เป็นพระนัดดาในเจ้าอุปฮาด (แถง หรือ แท่ง) คณะอาญาสี่เมืองมุกดาหาร เป็นพระราชปนัดดาในพระจันทรสุริยวงษ์ (พรหม) เจ้าเมืองมุกดาหารองค์ที่ ๓ เป็นพระราชปทินัดดาในเจ้าพระยาจันทรสุริยวงษา (กิ่ง) เจ้าเมืองมุกดาหารองค์ที่ ๒ กับเจ้านางยอดแก้ว (ก่องมะณี) เจ้าพงษ์กาวิล ณ เชียงใหม่
เจ้าพงษ์กาวิล ณ เชียงใหม่ หรือ เจ้าพงษ์ เป็นบุตรของเจ้ากาวิละวงศ์ กับเจ้าศิริประกาย ณ เชียงใหม่ เป็นหลานตาของเจ้าแก้วนวรัฐ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์สุดท้าย มีน้องสาวสองคนคือเจ้าศิริกาวิล สิงหรา ณ อยุธยา และเจ้ากอแก้วประกายกาวิล ณ เชียงใหม่ สำเร็จการศึกษาด้านเครื่องยนต์ชั้นสูง หลังสำเร็จการศึกษาจึงเปิดอู่ซ่อมรถบริเวณถนนช้างคลานในเชียงใหม่ เจ้าพงษ์กาวิลมักปรากฏตัวกับรถจี๊บหรือรถจักรยานยนต์คันใหญ่ สวมหมวกคาวบอยสีขาว สวมเสื้อคอปกลายสกอตสีน้ำเงิน-ขาวและพับแขน เส้นทางฝันของสาวน้อยขนมหวาน
ฉายา:เจ้าชายแว่น(นัทสึเมะตั้งให้) เจ้าจอมก๊กออ
เจ้าจอมก๊กออ หรือ เจ้าจอมพงศ์ออ ทั้งห้าคนเป็นธิดาของเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค) เจ้าเมืองเพชรบุรี กับท่านผู้หญิงอู่ สุรพันธ์พิสุทธิ์ (สกุลเดิม วงศาโรจน์) มีพี่น้องร่วมบิดามารดาทั้งหมด 14 คน และพี่น้องร่วมบิดารวม 62 คน โดยมีสตรีเข้าถวายตัวเป็นเจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 7 คน ซึ่งเป็นเจ้าจอมก๊กออ 5 คน ได้แก่ เจ้าจอมมารดางิ้ว
เจ้าจอมมารดางิ้ว เป็นธิดาของทองสุข กับทองจันทร์ สุวรรณทัต มีพี่ชายคนโตเข้ารับราชการ เป็นพระยาราชภักดีศรีรัตนสมบัติบวรพิริยพาห (ทองคำ สุวรรณทัต)  เจ้าจอมเอี่ยม ในรัชกาลที่ 5
เจ้าจอมเอี่ยม เกิดในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อวันจันทร์ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ปีระกา เบญจศก จ.ศ. 1235 ตรงกับวันที่ 12 พฤษภาคม พ.ศ. 2416 เป็นบุตรคนที่ 7 ในจำนวน 14 คน ของเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค) ที่เกิดกับท่านผู้หญิงอู่ มีพี่น้องร่วมบิดาทั้งสิ้น 62 คน โดยในจำนวนนี้ มี 5 คน ที่เกิดจากท่านผู้หญิงอู่ (สกุลเดิม วงศาโรจน์) และได้เป็นเจ้าจอมในรัชกาลที่ 5 คือ เจ้าจอมมารดาอ่อน เจ้าจอมเอี่ยม เจ้าจอมเอิบ เจ้าจอมอาบ และเจ้าจอมเอื้อน  จอมโจรอัจฉริยะ
คุโรบะ โทอิจิ () เป็นนักมายากลผู้มีชื่อเสียง และเป็นจอมโจรคิดคนแรก เขาสมรสกับคุโรบะ จิคาเงะ และเป็นบิดาของคุโรบะ ไคโตะ ตัวเอกของเรื่อง เขาร่ำเรียนมายากลต่าง ๆ จากเจมส์ ฮอปเปอร์ () นักมายากลชื่อดังชาวอังกฤษ[19] จากคำบอกเล่าของจิอิ โคโนะสึเกะอธิบายว่า คุโรบะ โทอิจิน่าจะถูกฆาตกรรม[20] มีคำสอนที่เขาเคยสอนไคโตะบุตรชายซึ่งเป็นที่กล่าวถึงบ่อย ๆ คือ โป๊กเกอร์เฟซ คือ "การทำใบหน้าเรียบเฉยไม่แสดงอารมณ์ความรู้สึก เปรียบได้กับคนถือไพ่โป๊กเกอร์ในมือ"[21] คุโรบะ จิคาเงะ () หรือ เลดี้ยี่สิบหน้า[22] () หรือ แฟนธ่อมเลดี้ (English: Phantom Lady; Japanese: ファントム・レディ) เป็นภริยาของคุโรบะ โทอิจิ และเป็นมารดาของคุโรบะ ไคโตะ โดยชื่อ "จิคาเงะ" แปลว่า "พันเงา"[7] ในมังงะเธอปรากฏตัวแต่มิได้ระบุชื่อ ณ บ้านของไคโตะ ที่เธอออกมารับกระเป๋าของไคโตะที่ลืมไว้จากนาคาโมริ อาโอโกะ เบื้องต้นเธอทราบเป็นอย่างดีว่าสามีเป็นจอมโจรคิด และทราบด้วยว่าบุตรชายพบห้องลับของสามี[23] ก่อนสมรสเธอเคยเป็นโจรหญิงสมญาเลดี้ยี่สิบหน้าหรือแฟนธ่อมเลดี้มาก่อน ปัจจุบันอาศัยอยู่ในลาสเวกัส เดิมเธอประสงค์จะให้ไคโตะสานงานของโทอิจิต่อ แต่ภายหลังเธอกลับต้องการให้ไคโตะเลิกเป็นจอมโจรคิด[7] จิอิ โคโนะสึเกะ () เป็นอดีตผู้ช่วยของคุโรบะ โทอิจิและทราบว่าโทอิจิเป็นจอมโจรคิด[24] เขามีสโมสรบิลเลียตชื่อบลูพาล็อต[25] เจ้าจอมมารดาอำพัน ในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี
ท่านเป็นธิดาเจ้าอุปราชจันทร์ (ครั้นตั้งเจ้าชุมนุนก๊กต่างๆ สมัยกรุงศรีอยุธยาแตก) แห่งนครศรีธรรมราช ซึ่งต่อมาโปรดเกล้าฯมีบรรดาศักดิ์เป็นที่เจ้าพระยาสุรินทรราชา ข้าหลวงสำเร็จราชการอยู่เมืองถลาง กำกับราชการหัวเมืองทะเลหน้านอก ๘ หัวเมืองมาก่อนแล้ว ต่อมาเป็นอุปราชเมืองนครศรีธรรมราชในภายหลัง
เจ้าพระยาสุรินทรราชา อุปราชเมืองนครศรีธรรมราช บุรพชนเป็นพราหมณ์มาแต่อินเดียตัวท่านเป็นบุตรคนที่ ๓ ของเจ้าพระยาชำนาญบริรักษ์ (อู่) ผู้มีชื่อเสียงในรัชสมัยแผ่นดินพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศครั้งกรุงศรีอยุธยา ท่านเองเป็นต้นสกุล “จันทโรจวงศ์” ท่านมีภริยาหลายคน ได้มีบุตรหลานแตกสกุลออกหลายสาย เช่น “บุรณศิริ” “ศิริวัฒนกุล” “ชัชกุล” บุตรชายคนหนึ่งของท่านชื่อ “ฤกษ์” ตกค้างอยู่เมืองถลางได้ภรรยาเป็นหลานตัวของท้าวเทพกระษัตรีชื่อ พุ่ม ภายหลังนายฤกษ์ รับราชการบรรดาศักดิ์ได้เป็นที่พระยาถลาง เจ้าแก้วนวรัฐ
เจ้าแก้วนวรัฐ มีพระนามเดิมว่า<b data-parsoid='{"dsr":[1162,1176,3,3]}'>เจ้าแก้ว ประสูติที่คุ้มหลวงนครเชียงใหม่ เมื่อวันที่ 29 กันยายน พ.ศ. 2405 เป็นพระโอรสในพระเจ้าอินทวิชยานนท์ เจ้าผู้ครองเชียงใหม่องค์ที่ 7 ประสูติแต่หม่อมเขียว และเป็นเจ้านัดดา (หลานปู่) ในพระยาราชวงศ์ (มหาพรหมคำคง) นครเชียงใหม่ เจ้าแก้วนวรัฐมีเจ้าพี่น้อง 10 องค์ ตามลำดับดังนี้ เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
คุณเสือสวาดิหวัง แสวงบุตร ชายเฮย เจ้าจอมตนกูสุเบีย ในรัชกาลที่ 4
เจ้าจอมตนกูสุเบียได้เข้าไปรับราชการสนองพระเดชพระคุณเป็นพระสนมในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวตั้งแต่ปี พ.ศ. 2404 ถือเป็นพระสนมที่เป็นอิสลามิกชนท่านแรกและท่านเดียวในรัชกาล ด้วยความที่เจ้าจอมตนกูสุเบียมีพระชาติกำเนิดเป็นเจ้านายจากต่างประเทศ หากเจ้าจอมมีพระสูติการพระราชบุตร พระราชบุตรพระองค์นั้นจะถูกยกเป็น "เจ้าฟ้า" ตั้งแต่แรกประสูติหรือที่เรียกว่า "เจ้าฟ้าไบไรต์" เช่นเดียวกับเจ้าจอมพระองค์เจ้ากำโพชราชสุดาดวง พระสนมอีกพระองค์หนึ่งที่เป็นเจ้านายจากเมืองเขมร แต่เจ้าจอมก็มิได้ให้ประสูติการพระราชโอรส ดังปรากฏใน "ธรรมเนียมในราชตระกูลสยาม" ความว่า เจ้าพระตา
เจ้าพระตา เป็นเจ้าผู้ครองนครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน (หนองบัวลำภู) ระหว่าง พ.ศ. 2311 - พ.ศ. 2314 สืบเชื้อสายเจ้าปางคำ จากราชวงศ์เชียงรุ่งสิบสองปันนา เป็นพระบิดาเจ้าพระวิไชยราชสุริยวงศาขัติยราช เจ้าผู้ครองอาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์ องค์ที่ 3 และเป็นพระบิดาเจ้าพระประทุมวรราชวงศา เจ้าเมืองอุบลราชธานี คนที่ 1 กรมขุนสุนทรภูเบศร์
กรมขุนสุนทรภูเบศร์ แต่เดิมเป็นเศรษฐีเมืองบางปลาสร้อย มีพระนามเดิมว่า "เรือง" หรือ "จีนเรือง" ที่ทรงอุปการะสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี เมื่อครั้งเสด็จยกทัพไปตีเมืองจันทบูร มีความสนิทชิดเชื้อกับสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาทมาก ถึงขั้นร่วมสาบานเป็นภราดรภาพคือเป็นพี่น้องร่วมสาบานกัน  เจ้าสุวรรณ
เจ้าสุวรรณ เป็นโอรสใน เจ้าองค์คำ กับ หม่อมยวน มารดาน่าจะเป็นสตรีชาวล้านนา เมื่อครั้งที่พระบิดาได้ครองล้านนา(เชียงใหม่) พระบิดาขอพระองค์พยายามจะตีเอาเมือง ล้านช้างช้างหลวงพระบางคืนจาก เจ้าอินทโฉม หลายครั้งแต่ไม่สำเร็จ จนทำให้พระอนุชาหลายพระองค์สิ้นพระชนม์ 
เจ้าสุวรรณ ถือว่าเป็นรัชทายาทในการสืบบัลลังค์ ต่อจากพระบิดา แต่มีเหตุการหนึ่ง กล่าวคือ เมื่อครั้งเดือนสิบสองเพ็ญ พระยาคำใต้ (เจ้าสุวรรณ) อยากกินข้าวปูน(ขนมจีน) จึงให้ข้าชายผู้หนึ่งไปซื้อ แต่ข้าชายนั้นกลับหาซื้อไม่ได้ พระองค์จึงโกรธมากไล่เอาไม้ตีข้าชายผู้นั้น ข้าชายผู้นั้นหนีเขาไปในวังของ เจ้าอโนชา พระอนุชาของพระองค์ เจ้าอโนชา ทรงตกพระทัยนึกว่าเจ้าสุวรรณพระเชษฐา จะคิดปองร้าย จึงได้ใช้ดาบแทง เจ้าสุวรรณ สิ้นพระชนม์ ความทราบถึงพระบิดา เจ้าอโนชา จึงถูก เจ้าองค์คำ พระบิดาลงพระอาญาประหารชีวิตพร้อมกับข้านายนั้นเสีย เจ้าจอมอาบ ในรัชกาลที่ 5
เจ้าจอมอาบ เกิดที่จังหวัดเพชรบุรี เมื่อวันจันทร์ ขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3 ปีมะเส็ง ตรงกับวันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2424 เป็นบุตรคนที่ 12 ในจำนวน 14 คน ของเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค) ที่เกิดกับท่านผู้หญิงอู่ มีพี่น้องร่วมบิดาทั้งสิ้น 62 คน โดยในจำนวนนี้ มี 5 คน ที่เกิดจากท่านผู้หญิงอู่ (สกุลเดิม: วงศาโรจน์) และได้เป็นเจ้าจอมในรัชกาลที่ 5 คือ เจ้าจอมมารดาอ่อน เจ้าจอมเอี่ยม เจ้าจอมเอิบ เจ้าจอมอาบ และเจ้าจอมเอื้อน  พระชายาทองอยู่
""เดิมเป็นนางข้าหลวงของเจ้าฟ้าหญิงจันทวดี พระราชธิดาพระเจ้าบรมโกศ ซึ่งทรงหนีรอดจากการเสียกรุงศรีอยุธยามาอยู่ที่กรุงธนบุรี ท่านทองอยู่ต่อมาได้สมรสกับพระยาสุริยอภัย หลานชายเจ้าพระยาจักรี ในรัชกาลที่ ๑ เมื่อพระยาสุริยอภัยเลื่อนขึ้นเป็นกรมพระราชวังหลัง ผู้คนก็พากันเรียกพระชายาว่า "เจ้าครอกทองอยู่" หรือ "เจ้าครอกวังหลัง" ในเมื่อท่านเคยเป็นกุลสตรีในสมัยอยุธยามาก่อน ตลอดชีวิตท่านก็แต่งองค์อย่างหญิงผู้ดีอยุธยา คือไว้ผมยาวประบ่า นุ่งผ้าจีบ ไม่ตัดผมสั้นและนุ่งโจงกระเบนอย่างสตรีอื่นๆ ที่ต้องเปลี่ยนการแต่งกายให้ทะมัดทะแมงคล้ายผู้ชายในยามศึกสงครามตั้งแต่ตอนเสียกรุงครั้งที่สอง"" เจ้าจอมมารดาพุ่ม ในรัชกาลที่ 1
เจ้าจอมมารดาพุ่ม เป็นธิดาของพระยาวิเศษสุนทร (นาค นกเล็ก) กับคุณหญิงสั้น เป็นหลานปู่ของเจ้าพระยาชำนาญบริรักษ์ เจ้าพระยาชำนาญบริรักษ์ เป็นบุตรชายเจ้าพระยาสุรสีห์พิศมาทิราช (เมฆ) เจ้าพระยาสุรสีห์พิศมาทิราช มีน้องชายคนเดียวคือเจ้าพระยามหาสมบัติ (ผล) เจ้าพระยามหาสมบัติเป็นปู่ของเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เจ้าจอมมารดาพุ่ม และ เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) จึงเป็นพี่น้องในชั้นเดียวกัน นอกจากนั้น ท่านยังเป็นหลานของเจ้าพระยานคร (หนุ)หรือพระเจ้านครศรีธรรมราช เนื่องจาก มารดาของท่าน คือคุณหญิงสั้น เป็นธิดาของเจ้าพระยานคร และเป็นพี่สาวของ เจ้าจอมฉิม เจ้าจอมปราง และเจ้าจอมยวน พระสนมของสมเด็จพระเจ้าตากลินมหาราช พญาขัณฑสีมาโลหะกิจ
พญาขัณฑสีมาโลหะกิจ มีนามเดิมว่า “เจ้าหนานคันธิยะ” หรือ “เจ้าหนานขัติยะ” เป็นบุตรของพญาไชยชนะชุมพู เจ้าเมืองลอง มีพี่น้องเท่าที่ปรากฏคือ เจ้าแก้วกัญญา พญาขัณฑสีมาโลหะกิจได้อุปสมบทศึกษาศาสตร์แขนงต่างๆ กับครูบาอินทปัญญาวิชาเพียร ครูบาศรีทิ และครูบาญาณรังษี ที่วัดหลวงฮ่องอ้อ(วัดพระธาตุศรีดอนคำ) และเมื่อลาสิกขานอกจากได้ช่วยบิดาในการปกครองบ้านเมือง ยังได้ทำการค้าขายไม้ขอนสักส่งไปขายทั้งที่เมืองสวรรคโลก และบางครั้งก็ส่งไปถึงกรุงเทพฯ ได้รับแต่งตั้งเป็น“แสนหลวงขัติยะ”เมื่อปี พ.ศ. 2433 จากพญาไชยชนะชุมพู เจ้าเมืองลอง จนกระทั่งในปีพ.ศ. 2435 เจ้าหลวงนรนันทไชยชวลิต เจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 11 ทรงโปรดรับรองแต่งตั้งขึ้นเป็น “พญาขัณฑสีมาโลหะกิจ” เจ้าเมืองลอง ที่ชาวเมืองนิยมเรียกพ้องกับนามเดิมว่า “เจ้าพญาคันธสีมาโลหะกิจ” หรือเรียกสามัญนามว่า “พ่อเฒ่าเจ้า” ได้รับประทานเครื่องเทียมยศ(เครื่องสูง)จากเจ้าผู้ครองนครลำปาง เจ้าจอมทับทิม ในรัชกาลที่ 4 (เพ็ญกุล)
เจ้าจอมทับทิม ในรัชกาลที่ 4 (สกุลเดิม เพ็ญกุล) เป็นธิดาคนหนึ่งของเจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล) กับท่านผู้หญิงหุ่น ซึ่งบิดาของเจ้าจอมเป็นข้าหลวงเดิม รับราชการสนองพระเดชพระคุณพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมาตั้งแต่ยังผนวชจนเป็นที่โปรดปราน กล่าวกันว่าทรงเลี้ยงนายเพ็งดุจบุตรบุญธรรม เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเถลิงถวัลยราชสมบัติเจ้าพระยามหินทรศักดิธำรง จึงได้ถวายธิดาที่เกิดแต่ท่านหุ่นให้รับราชการเป็นเจ้าจอม พระยาประจันตประเทศธานี ( โง่นคำ พรหมสาขา ณ สกลนคร)
จังหวัดสกลนครนี้เดิมเป็นนครโบราณของชาวขอม เรียกว่า เมืองหนองหานหลวง มีพระธาตุเชิงชุมเป็นศาสนสถานศักดิ์สิทธิ์ของเมือง และมีหนองหานหลวงเป็นภูมิศาสตร์เมือง[5] ตำนานเมืองส่วนใหญ่ปรากฏอยู่ในวรรณกรรมลาวโบราณเรื่องผาแดง-นางไอ่ และวรรณกรรมทางศาสนาของลาวเรื่องอุรังคธาตุนิทานเทศนา [6] ต่อมาหนองหานหลวงล่มไป ชาวลาวจึงเข้ามาปกครองดินแดนแถบนี้ เรียกว่า เมืองเชียงใหม่หนองหาน แล้วร้างไป ต่อมาสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (รัชกาลที่ ๑) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมยกบ้านธาตุเชิงชุมให้เป็น เมืองสกลทวาปี ให้เจ้านายเชื้อสายเจ้าโสมพะมิตรจากเมืองกาฬสินธุ์มาปกครอง เดิมเมืองสกลทวาปีนี้ขึ้นแก่กรุงศรีสัตนาคนหุตล้านช้างเวียงจันทร์ ประชาชนส่วนใหญ่เป็นลาว ย้อ และโย้ย มิใช่ไทยหรือสยาม ภายหลังได้ถูกบังคับให้ขึ้นแก่รัตนโกสินทร์ของสยาม เมื่อสมเด็จพระเจ้าอนุวงศ์แห่งเวียงจันทน์พยายามกอบกู้เอกราชให้แก่ชาวลาวในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๓) กองทัพกรุงเทพมหานครตีได้นครเวียงจันทน์และหัวเมืองขึ้นทั้งปวง จึงจัดหัวเมืองลาวทางฝ่ายตะวันออกที่เป็นเมืองใหญ่ให้ขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๕) ได้เรียกหัวเมืองสกลนครรวมกับหัวเมืองลาวอื่นๆ ว่า หัวเมืองลาวฝ่ายตะวันออกเหมือนกับหัวเมืองลาวทั้งปวง จากนั้นจึงจัดเป็นมณฑลอุบล มณฑลอุดร และมณฑลร้อยเอ็ดในปัจจุบัน [7] บรรพบุรุษของพระยาประจันตประเทศธานี (โง่นคำ) และเครือญาติบุตรหลานได้ขึ้นปกครองเมืองสกลนครหลังจากสงครามเจ้าอนุวงศ์เสร็จสิ้น โดยเป็นเมืองขึ้นสยามและมีตำแหน่งในเมืองสกลนครสืบมาโดยลำดับ สยามยังคงให้เจ้านายปกครองเป็นอย่างหัวเมืองลาว เรียกว่า อาญาสี่ คือมีตำแหน่งกรมการขื่อบ้านขางเมืองและมีเจ้านายทั้ง ๔ ตำแหน่งเป็นผู้ใหญ่สุดของการปกครอง ได้แก่ เจ้าเมือง ๑ อุปฮาด ๑ ราชวงศ์ ๑ ราชบุตร ๑ เหมือนอย่างเมืองประเทศราชและเมืองลาวทั้งหลาย[8] เจ้าจอมเอื้อน ในรัชกาลที่ 5
เนื่องจากเจ้าจอมเอื้อนเป็นธิดาคนสุดท้อง เป็นที่รักใคร่ของเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์และท่านผู้หญิงอู่ และตั้งใจเลี้ยงดู ไม่ถวายตัวเข้าวังเช่นเดียวกับพี่ ๆ แต่แล้วเมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม ร.ศ. 123 (พ.ศ. 2447) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จประพาสเมืองเพชรบุรีทางชลมารค และเสด็จไปยังจวนของเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ และทรงพบกับเจ้าจอมเอื้อน ซึ่งขณะนั้นอายุได้ 17 ปี ทรงพอพระทัยในรูปโฉมที่งามพิลาส หลังจากนั้นเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ ท่านบิดา ได้นำตัวธิดาคนสุดท้อง ที่ตั้งใจจะให้อยู่ใกล้ชิด เข้าถวายตัวรับใช้ในราชการฝ่ายใน เป็นที่โปรดปรานของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
เฉลยเหตุธิเบศร์ให้ สฤษดิแสร้งแต่งผล เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช บันทึกไว้ในหนังสือ โครงกระดูกในตู้ ว่า เจ้าจอมนรินทร์
เจ้าจอมนรินทร์ หรือ พระยานรินทรสงคราม (ทองคำ ลาวัณบุตร) เจ้าเมืองสี่มุมหรือเจ้าเมืองจัตุรัสองค์ที่ ๒ (ปัจจุบันคืออำเภอจัตุรัส จังหวัดชัยภูมิ ในภาคอีสานของประเทศไทย) และเป็นเจ้าเมืองหนองบัวลุ่มภูอยู่ชั่วระยะเวลาหนึ่ง (ปัจจุบันคือจังหวัดหนองบัวลำภู ในภาคอีสานของประเทศไทย)[1] คนทั่วไปนิยมออกพระนามว่า พระยานรินทร์ หรือ เจ้าจอมปากช่องภูเวียง หรือ พระยาโนลิน เป็นเจ้านายเชื้อสายลาวเวียงจันทน์องค์หนึ่งที่ร่วมมือกับสมเด็จพระเจ้าอนุวงศ์แห่งกรุงศรีสัตนาคนหุตล้านช้างเวียงจันทน์ในสงครามเจ้าอนุวงศ์ ซึ่งตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๓) แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ใน สปป.ลาว ยกย่องว่า ทรงเป็นวีรบุรุษองค์หนึ่งที่มีส่วนในการกอบกู้เอกราชของชาติเช่นเดียวกันกับสมเด็จพระเจ้าอนุวงศ์ และพระบรมวงศานุวงศ์พระองค์อื่นของนครหลวงเวียงจันทน์ เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
Family of Main Page เจ้าแก้วมงคล (แก้วบรม) เจ้าเมืองท่งศรีภูมิองค์แรกพระขัติยวงศ์พิสุทธิบดี (สุทนต์) เจ้าเมืองร้อยเอ็ดองค์แรกพระชายาไม่ปรากฏพระนามพระรัตนวงษามหาขัติยราช (ภู) เจ้าเมืองสุวรรณภูมิราชบุรีพระชายาไม่ปรากฏพระนามพระนครศรีบริรักษ์บรมราชภักดี (ศักดิ์) เจ้าเมืองขอนแก่นพระชายาไม่ปรากฏพระนามเจ้าจอมแว่นหม่อมไม่ปรากฏพระนาม อัศวินพเนจร
จอมยุทธ์พเนจร (Traditional: 遊俠 Simplified: 游侠 Pinyin: "yóuxiá" แต้จิ๋ว: อิ๋วเหียบ) เป็นผู้กล้าผจญภัยเร่ร่อน ของจีน ที่มีคุณสมบัติใกล้เคียงกับ อัศวินพเนจร ของยุโรปสมัยกลาง
โดยจอมยุทธ์พเนจรจะเดินทางตามลำพัง เพื่อปกป้องชาวบ้านจากการถูกผู้ปกครองข่มเหงรังแก
จอมยุทธ์พเนจร จะต่างจาก อัศวินพเนจร ตรงที่จอมยุทธ์พเนจร ไม่ได้มาจากกลุ่มชนชั้นใดชนชั้นหนึ่งของสังคม แต่ จอมยุทธ์พเนจร อาจมีอาชีพใดก็ได้ตั้งแต่ กวี จนถึง ทหาร
มีวรรณกรรมหนึ่งในสมัยราชวงศ์ถังที่กล่าวถึงทาสที่มีพลังเหนือธรรมชาติที่ได้ช่วยหญิงสาวที่ถูกลักพาตัว และดำน้ำไปที่ก้นของแม่น้ำที่เชี่ยวกรากไปเอาสมบัติมาได้ หลวงพงษ์พิบูลย์ (เจ้าพรหม วงศ์พระถาง)
หลวงพงษ์พิบูลย์ (เจ้าพรหม วงศ์พระถาง) มีนามเดิมว่า เจ้าน้อยพรหม วงศ์พระถาง อดีตกรมการพิเศษจังหวัดแพร่ เป็นบุตรในพ่อเจ้าวงศ์ กับแม่เจ้าฟองจันทร์ วงศ์พระถาง สืบเชื้อสายมาจากเจ้าพระถางนครแพร่ และเจ้าผู้ครองนครแพร่ เวียงแว่นฟ้า
เจ้าม่อนฟ้า หลานขุนหอคำเมืองนาย ปลอมตัวเข้ามาเมืองเชียงใหม่ ได้พบกับบัวบุรีซึ่งเป็นคนในคุ้มเจ้าหลวง เจ้าม่อนฟ้าหลงรักบัวบุรีจึงตามเข้ามาทำงานในคุ้ม ส่วนเมืองรามเป็นไพร่ ลูกพรานป่ามาจากเมืองลำปาง ได้พบกับบัวบุรีเมื่อตามเสด็จเจ้าหลวงไปดูการลากไม้ เกิดชอบพอกัน เมืองรามจึงเลือกไปทำงานเป็นช่างไม้ในคุ้มหลวง เมื่อเจ้าม่อนฟ้ารู้ว่าบัวบุรีมีใจให้เมืองรามจึงฉุดบัวบุรีหนีกลับไปเมืองนายและแต่งงานกับนางที่นั่น ครูบาศรีวิชัย
นายควาย บิดาของท่านได้ติดตามผู้เป็นตาคือ หมื่นปราบ (หมื่นผาบ) ซึ่งมีอาชีพเป็นหมอคล้องช้างของเจ้าดาราดิเรกรัตนไพโรจน์ เจ้าผู้ครองนครลำพูนองค์ที่ 7 (ช่วง พ.ศ. 2414-2431) มีเชื้อสายของกะเหรี่ยงแดง ไปตั้งครอบครัวบุกเบิกที่ทำกินอยู่ที่บ้านปาง บ้านเดิมของนายควายอยู่ที่บ้านสันป่ายางหลวง ทางด้านเหนือของตัวเมืองลำพูน
นายอินท์เฟือน อาศัยอยู่ในหมู่บ้านกันดาร มีชนกลุ่มน้อยอาศัยอยู่มากโดยเฉพาะชาวกะเหรี่ยง ในช่วงนั้นบ้านปางยังไม่มีวัดประจำหมู่บ้าน จนกระทั่งเมื่อนายอินท์เฟือนมีอายุได้ 17 ปี ได้มีพระภิกษุรูปหนึ่งชื่อ "ครูบาขัตติยะ" หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า "ครูบาแข้งแคระ" (หมายถึง ขาพิการ เดินขากะเผลก) เดินธุดงค์จากบ้านป่าซางผ่านมาถึงหมู่บ้านนั้น ชาวบ้านจึงนิมนต์ให้ท่านอยู่ประจำที่บ้านปาง แล้วก็ช่วยกันสร้างกุฏิชั่วคราวให้ท่านจำพรรษา เจ้าขี้หุด
เจ้าขี้หุด เจ้าผู้ครองแคว้นเชียงใหม่ช่วงปี พ.ศ. 2304 - 2306 เป็นอดีตภิกษุวัดดวงดี ในช่วงเวลานั้นแคว้นเชียงใหม่เป็นอิสระจากการปกครองของพม่า หลังจากการครองราชย์ขององค์จันทร์ เจ้าปัดได้ยึดเมืองเชียงใหม่จากองค์จันทร์แต่กลับไม่ยอมครองเมืองอาจเป็นเพราะไม่มีอำนาจบารมีเพียงพอ ดังนั้นจึงไปขอให้พระภิกษุวัดดวงดี ลาสิกขาบทออกมาเป็นเจ้าเมืองแทนเจ้าปัด เรียกว่า "เจ้าขี้หุด" ในปี พ.ศ. 2304 แสดงให้เห็นว่าภิกษุองค์ดังกล่าวคงเป็นผู้ที่ราษฎรเลื่อมใสศรัทธาอยู่มาก แต่หลังจากครองเมืองได้ไม่นาน พม่าก็ยกทัพมาตีเมืองเชียงใหม่ได้ในปี พ.ศ. 2306 และได้นำเชลยจากเชียงใหม่ไปเป็นจำนวนมาก พระไกรสรราช (สิงห์ ไตรยวงค์)
พระไกรสรราช (สิงห์) คนทั่วไปนิยมออกพระนามว่า เจ้าไกรสรราช หรือ ท้าวไกรยราช มีพระนามเดิมว่า ท้าวสิงห์ ต่อมาได้ดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าเมืองคำอ้อ ซึ่งเป็นเมืองแฝดคู่กันกับเมืองคำเขียว คนลาวทั่วไปนิยมออกนามเมืองรวมกันว่า เมืองคำอ้อคำเขียว ในบรรดาศักดิ์ที่ พระสีหนาม หรือ ท้าวสีหนาม ซึ่งเป็นบรรดาศักดิ์ที่มาจากพระนามเดิมว่า สิงห์ เมืองคำอ้อนี้เดิมเป็นหัวเมืองภูไทขึ้นแก่นครหลวงเวียงจันทน์ พระไกรสรราช (สิงห์) มีเชื้อสายเป็นเผ่าภูไทดำ ในพงศาวดารเมืองแถนกล่าวว่าเผ่าภูไทดำตั้งรกรากดั้งเดิมที่นาน้อยอ้อยหนู เมืองแถนหรือเมืองแถง ปัจจุบันเมืองแถนถูกเปลี่ยนนามเมืองเป็นเมืองเดียนเบียนฟู ซึ่งเป็นภาษาเวียดนาม แปลว่า เมืองชายแดน เมืองเดียนเบียนฟูตั้งอยู่ทางตอนเหนือของประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยเวียดนาม ชาวภูไทดำได้อพยพจากเมืองเดียนเบียนฟูเพื่อหนีภัยความแห้งแล้งกันดารมาตั้งเมืองใหม่ ณ เมืองวังและเมืองคำอ้อ ปัจจุบันอยู่ในแขวงสุวรรณเขต ประเทศลาว ชาวภูไทได้อพยพไปตั้งรกรากเป็นบ้านเมืองหลายเมืองในแขวงสุวรรณเขต เช่น เมืองวัง เมืองวังอั่งคำ (วังอ่างคำ) เมืองวังมน เมืองสุพรรณอ่างทอง เมืองคำอ้อ เมืองคำเขียว เมืองเซียงฮ่ม (เชียงร่ม) เมืองผาบัง เมืองภูวานากระแด้ง เมืองพาน เมืองบก เมืองพิน เมืองนอง เมืองพ้อง เมืองพะลาน (พ้าลั่น) เป็นต้น สันนิษฐานว่า บรรพบุรุษของพระไกรสรราช (สิงห์) คงเป็นเจ้าเมืองคำอ้อสืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
"แว่นแก้ว" เป็นชื่อที่พระองค์ทรงตั้งขึ้นเอง ซึ่งพระองค์มีรับสั่งถึงพระนามแฝงนี้ว่า ""ชื่อแว่นแก้ว นี้ตั้งเอง เพราะตอนเด็ก ๆ ชื่อลูกแก้ว ตัวเองอยากชื่อแก้ว ทำไมถึงเปลี่ยนไปไม่รู้เหมือนกัน แล้วก็ชอบเพลงน้อยใจยา นางเอกชื่อ แว่นแก้ว"" พระนามแฝง แว่นแก้วนี้ พระองค์เริ่มใช้เมื่อปี พ.ศ. 2521 เมื่อทรงพระราชนิพนธ์และทรงแปลเรื่องสำหรับเด็ก ได้แก่ แก้วจอมซน แก้วจอมแก่น และขบวนการนกกางเขน  สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค)
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว มหาดเล็กช่วงได้เลื่อนเป็น นายไชยขรรค์ มหาดเล็กหุ้มแพร ซึ่งท่านเป็นที่โปรดปรานของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวตั้งแต่วัยเยาว์[7][8] และได้เลื่อนเป็น หลวงสิทธิ์ นายเวรมหาดเล็ก เรียกกันทั่วไปว่า หลวงนายสิทธิ์ ตามลำดับ หลวงนายสิทธิ์ได้ชื่อว่าเป็นพวก “หัวใหม่” ในสมัยนั้น เป็นผู้สนใจศึกษาวิชาการของชาวตะวันตก เนื่องจากอังกฤษและฝรั่งเศสเริ่มแผ่อิทธิพลเข้าสู่โลกตะวันออกและประชิดเขตแดนสยามมากขึ้น หากไม่ปรับตัวให้รู้เท่าทันฝรั่ง สยามอาจถูกยึดครองเป็นอาณานิคมได้ กุบไล ข่าน
กุบไล ข่าน (English: Kublai Khan) หรือ ซื่อจูหวางตี้ หรือ ซีโจ๊วฮ่องเต้ เป็นข่านแห่งจักรวรรดิมองโกลและยังเป็นฮ่องเต้องค์แรกของราชวงศ์หยวน เจ้าราชดนัย (ยอดฟ้า ณ น่าน)
ในปีพ.ศ. 2445 ได้เกิดความไม่สงบขึ้นในเมืองนครแพร่ โดยพวกไทใหญ่หรือเงี้ยวที่ได้เข้ามาอยู่อาศัยในเมืองนครแพร่ และทำมาหากินในการขุดพลอย ประเภทพลอยไพลินที่ตำบลบ่อแก้ว อำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่ในปัจจุบัน ได้ทำการก่อจลาจลในเมืองแพร่เมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2445 จากเหตุการณ์ครั้งนี้ เจ้าหลวงนครแพร่ถูกกล่าวหาว่าคบกับพวกเงี้ยว เจ้าพิริยเทพวงษ์จึงต้องเสด็จหลีภัยการเมืองไปประทับเมืองหลวงพระบาง ประเทศลาว และได้พำนักอยู่ที่นั่นจนกระทั่งพิราลัยในปี พ.ศ. 2455 ส่วนเจ้านายองค์อื่นๆถูกถอดยศศักดิ์ ถูกควบคุมลงไปกักตัวไว้ที่กรุงเทพฯ และให้ชดใช้ค่าเสียหายต่างๆ ร่วมถึงพระยาราชบุตร(เจ้าน้อยยอดฟ้า ณ น่าน) ก็ถูกถอดยศศักดิ์ ริบทรัพย์สมบัติ ให้ชดใช้ค่าเสียหายต่างๆ และให้ย้ายออกจากนครแพร่ ภายหลังเจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรี มีสั่งให้ร้อยตำรวจเอกพระยาราชบุตรนำกองกำลังตามขึ้นไปตีพวกโจรเงี้ยวที่แตกไปอยู่ตำบลสะเอียบ ซึ่งร้อยตำรวจเอกเพระยาราชบุตรก็สามารถกระทำงานที่มอบหมายสำเร็จ คือตีพวกกองโจรเงี้ยวจนแตกพ่ายไป ได้ริบทรัพย์จับเชลยกลับมาเป็นจำนวนมาก อันเป็นวิธีสร้างความดีลบล้างความผิดเพื่อหลีกเลี่ยงการประหารชีวิตเพราะสยามไม่ประสงค์จะให้กระทบกระเทือนใจเจ้านายเมืองเหนือ โดยเฉพาะอย่างยิ่งพระยาราชบุตรเป็นราชโอรสในพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช เจ้าผู้ครองนครน่าน ต่อมาปี พ.ศ. 2446 เจ้าบิดาได้ขอย้ายพระยาราชบุตรไปรับราชการที่เมืองนครน่าน และขอรับพระราชทานสัญญาบัตรเป็น “เจ้าราชดนัย” อันเป็นตำแหน่งใหม่ที่ไม่เคยมีมาก่อน ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเห็นชอบด้วย  เจ้าจอมก๊กออ
อย่างไรก็ตามเจ้าจอมก๊กออทั้งห้าเป็นพระสนมคนโปรดของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (มีเพียงเจ้าจอมอาบเท่านั้นที่มิได้เป็นพระสนมเอก) ส่วนหนึ่งก็อาจเป็นเพราะความซื่อสัตย์และจงรักภักดีของเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ แต่อีกส่วนหนึ่งที่สำคัญที่ผูกพระราชหฤทัยมิเสื่อมคลายและทำให้เจ้าจอมก๊กออเป็นที่โปรดปรานเป็นระยะเวลามากว่า 30 ปี โดยที่บางท่านไม่มีพระเจ้าลูกเธอมาเป็นเครื่องผูกมัด ซึ่งสิ่งนั้นก็คือคุณสมบัติพิเศษของเจ้าจอมก๊กออในแต่ละท่าน อาทิ เจ้าจอมเอี่ยม เป็นผู้ชำนาญงานนวด เพราะได้ศึกษาเกี่ยวกับกายภาพจนทราบดีถึงกล้ามเนื้อส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย รู้จังหวะหนักเบาในการกดคลึง ทำให้หายขบเมื่อยและรู้สึกเบาสบาย ส่วนเจ้าจอมเอิบ เป็นผู้ที่มีไหวพริบและเอกอุในการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า มีหน้าที่ในการแต่งฉลองพระองค์ของพระราชสวามี, มีความสามารถในการถ่ายภาพ และสามารถทำอาหารได้พิถีพิถันต้องพระราชหฤทัยโดยเฉพาะการทอดปลาทู เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
Family of Main Page สมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ 3 (พระเจ้าสิริบุญสาร) กษัตริย์นครเวียงจันทน์เจ้าแสนปัจจุทุม (ท้าวแสนแก้วบุรม) กรมการเมืองธุรคมหงส์สถิตพระชายาไม่ปรากฏพระนามพระนครศรีบริรักษ์บรมราชภักดี (ศักดิ์) เจ้าเมืองขอนแก่นพระชายาไม่ปรากฏพระนามเจ้าจอมแว่นหม่อมไม่ปรากฏพระนาม เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
เจ้าจอมแว่น เป็นเจ้านายจากราชวงศ์เวียงจันทน์พระองค์แรกที่เชื่อมสัมพันธไมตรีทางเครือญาติกับเจ้านายในราชวงศ์จักรีของสยาม เจ้าจอมแว่นเดิมเป็นชาวนครเวียงจันทน์และถือกำเนิดในราชวงศ์เวียงจันทน์ สันนิษฐานว่า ประสูติ ณ เมืองพานพร้าวหรือเมืองพันพร้าว ปัจจุบันอยู่ในจังหวัดหนองคายตรงข้ามกับเมืองนครเวียงจันทน์ เป็นพระธิดาในพระนครศรีบริรักษ์ บรมราชภักดีศรีศุภสุนทร (ท้าวศักดิ์ หรือ ท้าวพัน) เจ้าเมืองขอนแก่นองค์แรก พระนครศรีบริรักษ์ บรมราชภักดีศรีศุภสุนทร (ศักดิ์) เป็นต้นสกุลเสนอพระ นครศรีบริรักษ์ แพนพา อุปฮาด สุนทรพิทักษ์ ในจังหวัดขอนแก่น เจ้าจอมแว่นเป็นพระนัดดาในเจ้าแสนปัจจุทุม (ท้าวแสนแก้วบุฮม) บ้านเพี้ยปู่ เมืองธุรคมหงส์สถิต (เมืองทุละคม) แขวงนครเวียงจันทน์[3] และเป็นพระราชปนัดดาในสมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ 3 หรือสมเด็จพระเจ้าสิริบุญสารพระมหากษัตริย์แห่งนครเวียงจันทน์ อีกทั้งยังเป็นพระราชนัดดา (หลานลุง) ในเจ้าแก้วมงคล (เจ้าแก้วบุรม) ผู้สร้างเมืองท่งศรีภูมิ ปัจจุบันคืออำเภอสุวรรณภูมิในจังหวัดร้อยเอ็ด แต่บ้างก็ว่าพระนครศรีบริรักษ์ (ศักดิ์) ผู้เป็นพระบิดาในเจ้าจอมแว่น เป็นพระราชโอรสในพระรัตนวงศามหาขัติยราช (ภู) เจ้าเมืองสุวรรณภูมิ พระรัตนวงศามหาขัติยราช (ภู) เป็นพระราชอนุชาในพระยาขัติยวงศ์พิสุทธิบดี (สีลัง) เจ้าเมืองร้อยเอ็ด ต้นตระกูล ธนสีลังกูร ทั้ง 2 พระองค์เป็นพระราชโอรสในพระขัติยวงศา (ทนต์ หรือสุทนต์) เจ้าเมืองร้อยเอ็ดพระองค์แรก และมีศักดิ์เป็นพระราชนัดดาในเจ้าแก้วมงคล (เจ้าแก้วบุรม) ดังนั้น เจ้าจอมแว่นจึงมีศักดิ์เป็นพระราชปนัดดาในเจ้าแก้วมงคล (เจ้าแก้วบุรม) เจ้าจอมพระองค์เจ้ากำโพชราชสุดาดวง ในรัชกาลที่ 4
ต่อมานักเยี่ยมได้เข้าไปรับราชการสนองพระเดชพระคุณเป็นพระสนมในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นเจ้าจอมพระองค์ที่ 3 ที่เป็นเจ้าหญิงเขมร (อีกสองพระองค์ก่อนหน้าคือ เจ้าจอมมารดานักองค์อี และเจ้าจอมมารดานักองค์เภา ในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท) พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมสถาปนาเป็น พระองค์เจ้ากำโพชราชสุดาดวง ทรงมีสถานะเป็นเจ้านายที่มิได้มีเชื้อสายในราชวงศ์จักรี ด้วยความที่เจ้าจอมพระองค์เจ้ากำโพชราชสุดาดวงมีพระชาติกำเนิดเป็นเจ้านายจากกัมพูชา หากเจ้าจอมมีพระสูติการพระราชบุตร พระราชบุตรพระองค์นั้นจะถูกยกเป็น "เจ้าฟ้า" ตั้งแต่แรกประสูติหรือที่เรียกว่า "เจ้าฟ้าไบไรต์" เช่นเดียวกับเจ้าจอมตนกูสุเบีย พระสนมอีกพระองค์หนึ่งที่เป็นเจ้านายจากเมืองลิงงา แต่เจ้าจอมก็มิได้ให้ประสูติการพระราชโอรส ดังปรากฏใน "ธรรมเนียมในราชตระกูลสยาม" ความว่า พระยาบุเรศผดุงกิจ (รวย พรหโมบล)
มีพี่น้อง ทั้งหมด 5 ท่านคือท่านสืบเชื้อสายโดยตรงจากราชตระกูลเวียงจันทน์ (เจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์) โดยนายขำ บิดาของท่าน เป็นหลานตาของเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์
มีมารดาชื่อ เจ้าหนูจีน เป็นธิดาลำดับที่ 18 ในจำนวน 23 คน ของเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์ เมื่อพระเจ้าอนุรุทราชถูกถอดถอนจากการเป็นกษัตริย์ลาว และถึงแก่พิราลัยเมือ พ.ศ. 2371 แล้ว บุตร ภริยา บริวารที่ถูกกวาดต้อนควบคุมตัวมาจากเวียงจันทน์ พระโอรส-ธิดาของเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์ ก็แตกกระจายพลัดพรากกันไป แต่มีญาติทางฝ่ายลาวที่ครอบครัวของพระยาบุเรศผดุงกิจได้ติดต่อโดยใกล้ชิดสมัยเมื่อท่านยังมีชิวิตอยู่ มีอยู่ 2ท่าน คือ เจ้าคลี่ และ เจ้าเสือ
ซึ่งทั้งสองพระองค์ได้ทรงพระกรุณาชุบเลี้ยงญาติทางพระมารดา ด้วยพระเมตตา พี่น้องฝ่ายหญิงของพระยาบุเรศผดุงกิจ โดยเฉพาะน้องสาวคนเล็กคือ คุณหญิงน้อม พิชัยภูเบนทร์ นั้น ก็ถวายตัวเป็นข้าหลวงในเสด็จทั้งสองพระองค์ และรับใช้จน พระองค์เจ้าหญิงประดิษฐาสารี สิ้นพระชนม์เมื่อ พ.ศ. 2505 ดังนั้น บุตรและธิดาของพระยาบุเรศผดุงกิจ จึงได้มีโอกาสเข้าเฝ้าเสด็จพระองค์หญิงโดยสม่ำเสมอ ตอนที่พระยาบุเรศผดุงกิจท่านเกิดมานั้น ครอบครัว มีฐานะร่ำรวย บิดาจึงได้ตั้งชื่อท่านว่า "รวย" แต่ต่อมาทรัพย์สินที่มีอยู่ต้องสูญสิ้นเพราะการพนัน ทำให้ครอบครัวอยู่ในฐานะลำบาก และบิดาก็ถึงแก่กรรมลงอีก ตั้งแต่ท่านเยาว์วัย จึงเป็นเหตุให้พระยาบุเรศผดุงกิจรังเกียจการพนันทุกชนิดจนตลอดชีพ ต่อมาท่านได้ช่วยมารดาประกอบอาชีพขายใบยาสูบ แต่การเรียนของท่าน ยังกระท่อนกระแท่นเนื่องจากขัดสนเรื่องเงินทอง ต้องอยู่ในอุปการะของพี่สาวคนโตทั้งสองคนคือ นางปลั่ง และนางผ่อง ซึ่งเป็นภริยาตำรวจ แต่หลังจากนั้น ท่านเองก็ได้ไปสมัครเป็นตำรวจ เพราะพี่เขยเป็นตำรวจ ทั้งๆ ที่ท่านไม่ได้สนใจอาชีพนี้เลย เนื่องจากกลัวและไม่ชอบตำรวจเป็นทุนเดิม แต่ภายหลังพระยาบุเรศผดุงกิจได้เจริญก้าวหน้าในกรมตำรวจ จนได้รับตำแหน่งสูงสุดในกรม และบุตรหลานของพระยาบุเรศผดุงกิจ หลายคน ก็เป็นข้าราชการตำรวจเป็นส่วนใหญ่ เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
อนึ่ง ตระกูลฝ่ายพระบิดาของเจ้าจอมแว่นได้ปกครองเมืองขอนแก่นมาจนปฏิรูปการปกครองหลัง พ.ศ. 2444 ส่วนต้นราชวงศ์เครือญาติของพระองค์นั้นก็นับได้ว่า เป็นกลุ่มต้นตระกูลสำคัญๆ ของภาคอีสานจำนวนหลายตระกูล และได้แยกย้ายกันไปตั้งบ้านเมืองในหัวเมืองลาว-อีสานจำนวนมากถึง 23 หัวเมือง ได้แก่ เมืองท่ง (เมืองท่งศรีภูมิ) เมืองสุวรรณภูมิราชบุรีประเทษราช (เมืองสุวรรณภูมิ) เมืองร้อยเอ็ด เมืองชลบถวิบูลย์ (เมืองชลบถ) เมืองขอนแก่น เมืองเพี้ย เมืองรัตนนคร เมืองมหาสารคาม เมืองศรีสระเกษ เมืองโกสุมพิสัย เมืองกันทรวิชัย (เมืองโคกพระ) เมืองวาปีปทุม เมืองหนองหาร เมืองโพนพิสัย เมืองพุทไธสงค์ เมืองเกษตรวิสัย เมืองพนมไพรแดนมฤค (เมืองพนมไพร) เมืองธวัชบุรี เมืองพยัคฆภูมิพิสัย (เมืองเสือ) เมืองจตุรพักตรพิมาน (เมืองหงษ์) เมืองขามเฒ่า เมืองเปือยใหญ่ (บ้านค้อ) และเมืองน่าน (เมืองนันทบุรี) [4] เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
เจ้านางเขียวค้อมเป็นฉายานามในอุดมคติของเจ้าหญิงพระราชธิดาของพระมหากษัตริย์ลาวที่ถือกำเนิดเป็นเจ้าฟ้า[14] หรือหมายถึงเจ้าหญิงในราชวงศ์ลาวที่ได้รับการอภิเษกสมรสกับพระมหากษัตริย์เมืองอื่นแล้วได้รับการแต่งตั้งให้เป็นพระมเหสีเอกหรือพระสนมเอก ในรัชสมัยของสมเด็จพระเจ้าสิริบุญสารแห่งนครเวียงจันทน์ (พ.ศ. 2294 - พ.ศ. 2322) ได้ปรากฏพระนามเจ้าหญิงที่ได้รับฉายาว่า เจ้านางเขียวค้อม อยู่ 4 พระองค์ ดังนี้ นางสิงห์สะบัดช่อ
ผู้กองหนุ่มชาวกรุง ถูกย้ายมาประจำที่บ้านไม้งาม เป็นคนเถรตรง รักความยุติธรรม เป็นคู่กัดกับเก่ง ทั้งที่ในใจก็มีความรู้สึกดีๆ ให้
โดยที่ไม่รู้ว่าเก่งเป็นผู้หญิงและเป็น นางสิงห์ ที่ร่วมมือกับตนปราบอิทธิพลเถื่อน
เด็กสาวกำพร้า นิสัยห้าว ลุย ไม่ยอมคน ใช้โฉมหน้าของเด็กหนุ่มชื่อเก่งและนางสิงห์ เพื่อหาทางแก้แค้นคนที่ฆ่า ผู้ใหญ่ทอง ผู้มีพระคุณของตน คอยช่วยผู้กองธัมโม ผดุงความยุติธรรมจนตกหลุมรักเขาในที่สุด
หนุ่มสุดซื่อ ลูกชาย เถ้าแก่ตง เจ้าของร้านกาแฟประจำหมู่บ้าน ฝันอยากเป็นฮีโร่แต่ไร้ฝีมือ รู้ความลับว่าเก่งหรือแก้วคือนางสิงห์
แอบรัก หมอวาสนา มาตั้งแต่เด็ก พยายามทำดีทุกอย่างเพื่อเอาชนะใจเธอ
ลูกสาวคนเดียวของ กำนันศร ข้าราชการบ้าอำนาจ จิตใจดี ภายนอกดูอ่อนแอ แต่จริงๆ เป็นคนใจเด็ด ไม่พอใจที่พ่อทำตัวเหนือกฎหมายจึงพยายามทำดีกับชาวบ้านเพื่อลบล้างความผิดให้พ่อ
ผู้หมวดหญิงมากฝีมือ ถูกส่งตัวมาช่วยงานผู้กองธัมโม เก่งการต่อสู้หลายรูปแบบ เป็นคนช่างสังเกต มีไหวพริบ ชอบทำตัวลึกลับ สงสัยว่าเก่งหรือแก้วคือนางสิงห์จึงคอยจับผิดอยู่เสมอ พอรู้ความจริงว่านางสิงห์คือแก้ว เธอเปิดเผยตนเองว่า เธอชื่อ บัว เป็นลูกสาวผู้ใหญ่ทอง เธอมีแก้วเป็นพี่เลี้ยง ทำให้บัวคิดกับแก้วเป็นคนรักทั้งๆที่รู้ว่ามันเป็นเรื่องที่ผิดธรรมชาติของคนสองคน
พี่สาวของย้ง สาวหมวยเซ็กซี่ขวัญใจหนุ่มๆ ในหมู่บ้าน ชอบแต่งตัวเปรี้ยวจี๊ด นิสัยร่าเริง เห็นเก่งครั้งแรกก็ปิ๊งทันทีโดยที่ไม่รู้ว่าเก่งเป็นผู้หญิง เป็นคู่ปรับกับ ลิ้นจี่ เมียใหม่ของกำนันศร
เพื่อนร่วมอุดมการณ์ของผู้ใหญ่ทองและเป็นครูของแก้ว นิสัยรักคุณธรรม แต่หลังผู้ใหญ่ทองถูกฆ่าตายก็กลายเป็นคนขี้เหล้าเมายา
ภายหลังได้สติจึงคอยช่วยแก้ววางแผนล้มอำนาจเถื่อน
กำนันกังฉิน เป็นนักเลงเก่า มีวิชาอาคม ชอบใช้อำนาจกดขี่ชาวบ้าน ร่วมมือกับเสี่ยเล้งทำธุรกิจค้าไม้เถื่อน แต่ลับหลังก็วางแผนโค่นอำนาจอีกฝ่ายอยู่เสมอ เป็นคนฆ่าผู้ใหญ่ทอง พระยาศศิวงษ์ประวัติ (เมฆ จันทรสาขา)
พระยาศศิวงษ์ประวัติ (เมฆ) เป็นพระโอรสในเจ้าอุปฮาด (แถง หรือ แท่ง) เจ้าอุปฮาด (แถง หรือ แท่ง) เป็นพระโอรสในพระจันทรสุริยวงษ์ (พรหม) เจ้าเมืองมุกดาหารองค์ที่ ๓ พระจันทรสุริยวงษ์ (พรหม) เป็นบุตรเจ้าพระยาจันทรสุริยวงษาดำรงมหาราชการ (กิ่ง) เจ้าเมืองมุกดาหารองค์ที่ ๒ เจ้าพระยาจันทรสุริยวงษา (กิ่ง) เป็นพระราชโอรสในเจ้าพระยาจันทรศรีโสราชอุปราชามันธาตุราช (เจ้าจันทกินรี หรือเจ้ากินนรี) เจ้าเมืองมุกดาหารพระองค์แรกผู้ก่อตั้งเมืองมุกดาหารหรือเมืองบังมุก เจ้าพระยาจันทรศรีโสราชอุปราชามันธาตุราช (เจ้าจันทกินรี) เป็นพระราชโอรสในเจ้าจันทสุริยวงษ์ (จารย์จันทสุริยวงษ์) เจ้าเมืองหลวงโพนสิมในฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง ปัจจุบันอยู่ในแขวงสุวรรณเขต (สะหวันนะเขต) ของประเทศลาว เจ้าจันทสุริยวงษ์ (จารย์จันทสุริยวงษ์) มีพี่น้องคือเจ้าแก้วมงคลหรือเจ้าแก้วบูฮม (จารย์แก้ว) เจ้าเมืองท่งศรีภูมิองค์แรกผู้ก่อตั้งเมืองท่งศรีภูมิ และเป้นต้นราชวงศ์เจ้าจารย์แก้วแห่งภาคอีสาน ทั้ง ๒ พระองค์ทรงเป็นพระโอรสในเจ้าศรีวิชัยหรือเจ้าศรีวรมงคล เป็นพระราชนัดดาในพระเจ้าศรีวรวงษาธิราช (เจ้ามหาอุปราชศรีวรวังโส) พระมหากษัตริย์แห่งนครเวียงจันทน์ (พ.ศ. ๒๑๑๘-๒๑๒๓) และเป็นพระราชปนัดดาในพระเจ้าโพธิสารราชแห่งนครหลวงพระบาง อนึ่งพระเจ้าศรีวรวงษาธิราช (เจ้ามหาอุปราชศรีวรวังโส) ผู้เป็นปฐมราชตระกูลของพระยาศศิวงษ์ประวัติ (เมฆ) นี้ ทรงเป็นพระราชอนุชาในสมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ ๑ พระมหากษัตริย์แห่งนครเวียงจันทน์ ซึ่งได้รับการยกย่องให้เป็นมหาราชพระองค์ที่ ๒ ของราชอาณาจักรล้านช้างและประเทศลาว ราชวงศ์ทิพย์จักร
เจ้าชายอ้าย เจ้าฟ้าสิงหราชธานี เจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว เจ้านครเขลางค์ (ลำปาง) ประเทศราชของพม่า (2302 - 2317), เป็นพระราชบิดาใน"พระเจ้ากาวิละ" ด้วยพระราชโอรสทั้ง 7 พระองค์ ทรงมีบทบาทสำคัญในการกอบกู้ราชอาณาจักรล้านนาจากพม่า และต่อมาเจ้านายบุตรหลานได้ปกครองหัวเมืองเหนือ จึงเป็นที่มาของราชสมัญญาว่า "เจ้าเจ็ดตน" หรือ "เจ้าเจ็ดองค์" เจ้าหญิงคำทิพ เจ้าหญิงคำปา เจ้าชายพ่อเรือน บิดาในพระยาพุทธวงศ์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ พระองค์ที่ 4 เจ้าหญิงกม (กมลา) เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
วันหนึ่งพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (รัชกาลที่ 1) ทรงแสดงพระอาการว่าสบายพระราชหฤทัย จึงตรัสและทรงพระสรวลอย่างสนุกสนาน เจ้าจอมแว่นเห็นเป็นโอกาสดีก็เข้าไปใกล้พระองค์แล้วทูลว่า "ขุนหลวงเจ้าขา ดีฉันจะทูลความสักเรื่องหนึ่ง แต่ขุนหลวงอย่ากริ้วหนา" พระองค์จึงตรัสตอบว่า "จะพูดอะไรก็พูดไปเถิด ไม่กริ้วดอก" เจ้าจอมแว่นจึงทูลว่า "ถ้ายังงั้น ขุนหลวงสบถให้ดีฉันเสียก่อน ดีฉันจึงจะทูล" พระองค์ก็ตรัสด้วยถ้อยความอันหยาบคายว่า "อีอัปรีย์ บ้านเมืองลาวของมึง เคยให้เจ้าชีวิตจิตสันดานสบถหรือ กูไม่สบถ พูดไปเถิด กูไม่โกรธดอก" เจ้าจอมแว่นจึงกระเถิบเข้าพระองค์แล้วกระซิบทูลว่า "เดี๋ยวนี้ แม่รอดท้องได้ ๔ เดือน" พระองค์ทรงอึ้งไปครู่หนึ่งแล้วตรัสว่า "ท้องกับใคร" เจ้าจอมแว่นจึงทูลว่า "จะมีกะใครเสียอีกเล่า ก็พ่อโฉมเอกของขุนหลวงน่ะซี" พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (รัชกาลที่ 1) ทรงกริ้วนิ่งๆ อยู่เป็นเวลาหลายวัน จึงไม่มีผู้ใดทราบว่าจะทรงทำอย่างไรกันแน่ และพากันเกรงพระราชอาญาแทนเจ้าฟ้าทั้งสองพระองค์ไปตามกัน ฝ่ายเจ้าจอมแว่นร้อนใจมากกว่าผู้ใด จึงหาโอกาสเข้าไปทูลถามว่าทารกในพระครรภ์จะเป็นเจ้าฟ้าหรือไม่ พระองค์ก็ตรัสตอบว่าเป็นเจ้าฟ้า เจ้าจอมแว่นและเจ้านายทั้งหลายก็โล่งใจไปตามกัน ในที่สุดกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท ก็เข้าไปขอพระพระราชทานโทษแทนพระเจ้าหลานทั้งสองพระองค์ เจ้าฟ้าทั้งสองพระองค์นั้นก็คือ สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร ภายหลังได้เสด็จเสวยราชย์เป็นพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) กับเจ้าฟ้าหญิงบุญรอด พระธิดาของเจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ ซึ่งในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี เจ้าจอมแว่นทรงรักใคร่เจ้าฟ้าทั้งสองพระองค์นี้มากเป็นพิเศษถึงกับได้บนบานว่า หากเรื่องคลี่คลายไปในทางที่ดีแล้ว ตนจะสร้างวัดถวายไว้ในพระพุทธศาสนาหนึ่งวัด ในที่สุดเจ้าจอมแว่นก็ได้สร้างวัดขึ้นกลางสวนวัดหนึ่ง ในตำบลบางยี่ขัน ธนบุรี (เชิงสะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้า) เพื่อแก้บน คนทั้งหลายเรียกว่า วัดขรัวอิน[19] พระเมกุฏิสุทธิวงศ์
ใน พระราชพงศาวดารพม่า ระบุว่า พระเมกุฏิสุทธิวงศ์หรือพระสารเป็นพระราชโอรสของพญาขยัน และเป็นพระราชนัดดาสอนะยัต (พญายอดเชียงราย) ซึ่งพญาขยันเสวยราชย์ก่อนพระอนุชาเมืองอี (พระเมืองแก้ว)[6] ส่วนเพ็ญสุภา สุขคตะ ว่าพระเมกุฏิสุทธิวงศ์เป็นพระราชโอรสของพระเมืองแก้วกับพระนางวิสุทธิเทวี และกล่าวว่าพระนางวิสุทธิเทวีเป็นเจ้าหญิงไทใหญ่จากเมืองนาย[16] เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
เดิมเจ้าจอมแว่นอาศัยอยู่กับพระบิดาที่นครเวียงจันทน์ ตั้งแต่เมื่อครั้งพระบิดาทำราชการดำรงบรรดาศักดิ์ที่ เพียเมืองแพน กรมการเมืองธุรคมหงส์สถิต ในแขวงนครเวียงจันทน์ ขึ้นแก่ราชอาณาจักรศรีสัตนาคนหุตล้านช้างเวียงจันทน์ ในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ 3 (สมเด็จพระเจ้าสิริบุญสาร) ต่อมาพระบิดาได้เลื่อนเป็นเจ้าเมืองรัตนนคร[6] จากนั้นพระนางได้ตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) มาสู่กรุงธนบุรีตั้งแต่ พ.ศ. 2322 เมื่อครั้งทรงเป็นแม่ทัพยกพลไปทำลายเมืองนครเวียงจันทน์ เมื่อ พ.ศ. 2321[7] และกวาดต้อนครัวชาวลาว พระราชบุตร พระราชธิดา พระบรมวงศานุวงศ์ ขุนนางท้าวเพีย ทรัพย์สมบัติสิ่งของเครื่องศาสตราวุธและช้างม้าเป็นอันมาก พร้อมทั้งอัญเชิญพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร (พระแก้วมรกต) พระบาง และพระพุทธรูปมีค่าจำนวนมากกลับมายังกรุงธนบุรี ขณะที่พระสวามียังดำรงบรรดาศักดิ์ขุนนางเป็นเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก ในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้ากรุงธน ฝ่ายพระบิดาของพระนาง คือ เพียเมืองแพน (ศักดิ์) นั้นได้อพยพไพร่พลข้ามแม่น้ำโขงมาตั้งบ้านเรือนกระจัดกระจายกันไปหลายแห่งในภาคอีสาน คือ บ้านโพธิ์ตาก (ปัจจุบันคือ บ้านโพธิ์ตาม ตำบลบ้านกง อำเภอเมืองขอนแก่น) บ้านยางเดี่ยว บ้านโพธิ์ศรี (ปัจจุบันคือ บ้านโพธิ์ศรี ตำบลบ้านโน อำเภอกระนวน จังหวัดขอนแก่น) บ้านโพธิ์ชัย เมืองมัญจาคีรี (ปัจจุบันคือ บ้านโพธิ์ชัย อำเภอมัญจาคีรี จังหวัดขอนแก่น) จากนั้นจึงอพยพไพร่พลบางส่วนมาตั้งบ้านเรือนอยู่ที่บ้านชีโหล่น ขึ้นกับแขวงเมืองท่งหรือเมืองสุวรรณภูมิราชบุรีประเทศราช ต่อมาเพียเมืองแพน (ศักดิ์) ผู้เป็นพระบิดาได้อพยพไพร่พลตั้งขึ้นเป็นเมืองชื่อ เมืองเพี้ย ที่บ้านดอนพยอม หรือบ้านโนนกระยอม[8] เมืองเพี้ย (ปัจจุบันคือ บ้านเมืองเพี้ย ตำบลเมืองเพี้ย อำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น) ครั้นต่อมาอีกราว 9 ปี ในปี พ.ศ. 2331 เพียเมืองแพน (ศักดิ์) ก็ได้พาราษฎรและไพร่พลประมาณ 330 คน ขอแยกตัวออกจากเมืองสุวรรณภูมิไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่ฝั่งบึงบอน[9] ส่วนพระนางนั้นได้แยกจากพระบิดาไปประทับอยู่กับพระสวามีที่กรุงธนบุรีและกรุงรัตนโกสินทร์ของสยามแต่เมื่อครั้งเวียงจันทน์แตก ความเป็นมาของตัวละครในเพชรพระอุมา
หนานไพรเป็นพรานที่มีฝีมือเป็นเลิศ อดีตเคยเป็นพรานนำทางแก่พรานใหญ่ พรานผู้นำทางชั้นบรรดาศักดิ์ของคุณพระศัลย์เวทย์ฯ เป็นเพื่อนสนิทของพรานโต๊ะถะ พรานประจำตัวของเจ้าเพชรราช อายุประมาณ 60 ปี อารมณ์ดีและใจเย็น มีประสบการณ์ในการเดินป่าเป็นอย่างดี สติสัมปชัญญะและประสาทสัมผัสเป็นเลิศ แม้หนานไพรจะไม่ได้เรียนหนังสือแต่เป็นพรานป่าเพียงคนเดียวที่พูดจาอย่างคนที่มีการศึกษาดีทีพนมเทียนพบเจอ เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
โดยปกติแล้ว ผู้คนมักนิยมไปกราบไหว้บูชาพระพุทธโลกนาถที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม เพราะเชื่อกันว่าศักดิ์สิทธิ์ในเรื่องให้บุตร และจะประสบผลสำเร็จหากขอในคืนวันเพ็ญซึ่งเป็นวันสำคัญทางพุทธศาสนา นอกจากสร้างรูปเด็กถวายประดับในวิหารพระโลกนาถแล้ว ในงานเทศน์มหาชาติครั้งหนึ่ง เจ้าจอมแว่นยังทำกระจาดใหญ่ใส่เด็กผมจุกแต่งเครื่องหมดจดงดงาม ติดกัณฑ์เทศน์ถวายเป็นสิทธิขาด นับเป็นความคิดแปลกแหวกแนว อาจจะสืบเนื่องมาจากความต้องการมีพระองค์เจ้าเป็นอย่างยิ่งก็เป็นได้[24] พญาพล
พญาพล หรือ พ่อขุนหลวงพล ทรงเป็นราชนัดดาแห่งกษัตริย์น่านเจ้า นามพระบิดานั้นไม่ปรากฏหลักฐาน ส่วนพระมารดานามว่า“แม่เฒ่าจันทร์คำวงค์” ได้อพยพคนไทย ( ซึ่งส่วนใหญ่คือไทยลื้อ ไทยเขิน) ส่วนหนึ่งมาจากเมืองเชียงแสน ไชยบุรี และเวียงพางคำ ลงมาสร้างบ้านแปงเมืองบนที่ราบสองฟากฝั่งแม่น้ำยม เมื่อปี พ.ศ. 1371 ( ค.ศ.828 ) และขนานนามเมืองว่า " เมืองพลนคร " ( เมืองแพร่ปัจจุบัน ) พ่อขุนหลวงพล มีพระชายานามใดนั้นสืบหาหลักฐานไม่พบ แต่จากประวัติการสร้างวัดหลวงสมเด็จ(วัดหลวงปัจจุบัน) ซึ่งเป็นวัดแห่งแรกของเมืองนครแพร่ และประวัติวัดหัวข่วงได้ปรากฏหลักฐานว่าพ่อขุนหลวงพลมีโอรสองค์หนึ่งนามว่า ท้าวพหุสิงห์ ซึ่งพ่อขุนหลวงพลได้มอบให้ครองเมืองพลนครสืบต่อจากตน เมื่อปี พ.ศ. 1387 จรูญ รัตนกุล เสรีเริงฤทธิ์
พลเอกจรูญ รัตนกุล เสรีเริงฤทธิ์ มีนามเดิมว่า จรูญ รัตนกุล เป็นบุตรของนายร้อยเอก จิตร กับ ชื่น รัตนกุล บรรพบุรุษของท่านเป็นชาวจีนแซ่อึ้งที่อพยพมาจากแต้จิ๋ว ชื่อ "หวงกุ้ย" ซึ่งอพยพเข้ามาทางจังหวัดราชบุรี ในสมัยกรุงธนบุรี หวงกุ้ยได้รับราชการดูแลการค้าทางเรือ ล่วงมาจนถึงในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 บุตรชายคนที่สองของหวงกุ้ยคือ "หวงจวิน" (กุน) ได้รับราชการเป็นที่สมหุนายกในตำแหน่ง เจ้าพระยารัตนาธิเบศร์ (กุน) ต้นสกุลรัตนกุล ซึ่งเป็นบิดาของเจ้าจอมมารดาอิ่มในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก รัชกาลที่ 1 เจ้าจอมก๊กออ
เจ้าจอมก๊กออ หรือ เจ้าจอมพงศ์ออ เป็นชื่อที่ใช้เรียกพระสนมเอกทั้งห้าในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่มีนามขึ้นต้นด้วยอักษร อ. อ่าง อันได้แก่ เจ้าจอมมารดาอ่อน, เจ้าจอมเอี่ยม, เจ้าจอมเอิบ, เจ้าจอมอาบ และเจ้าจอมเอื้อน ซึ่งทั้งหมดเป็นสตรีจากสายราชินิกุลบุนนาค เป็นบุตรีของเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค) กับท่านผู้หญิงอู่ ภริยาเอก เจ้าจอมมารดาสาย ในรัชกาลที่ 5
เจ้าจอมมารดาสายเป็นนางละครหลวงรุ่นเล็ก ในรัชกาลที่ ๔ ต่อมาได้เป็นครูละครหลวงในรัชกาลที่ 5 และคณะละครวังสวนกุหลาบอีกด้วย 
มีความสามารถสูงในการรำบทบาทตัวละครเอกในเรื่องต่างๆ วิชาความรู้จากเจ้าจอมมารดาสาย ที่ตกทอดมายังกรมศิลปากร และวิทยาลัยนาฏศิลป 
ตลอดจนสถาบันการศึกษาด้านนาฏศิลป์อื่นๆ และยึดเป็นรูปแบบมาถึงปัจจุบัน มีดังนี้
๑ รำที่มีกิ่งไม้เงินทองประดับ เช่น รำกลมกิ่งไม้เงินทอง รำฉุยฉายกิ่งไม้เงินทอง 
๒ รำฝรั่งคู่ ทั้งตัวพระ และตัวนาง
๓ ท่ารำอวดฝีมือของตัวละครเอกต่างๆ เช่นพระอุณรุท และนางอุษา จากละครใน เรื่อง อุณรุท , พระอรชุน และนางเมขลา จากละครใน เรื่อง รามเกียรติ์  เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
ครั้นแล้วเสร็จ เมื่อจะขอพระราชทานวิสุงคามสีมาต่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ซึ่งเป็นตอนที่จะเชิดหน้าชูตาผู้สร้าง ก็เกิดทะเลาะเบาะแว้งเป็นปากเสียงเกี่ยงแย่งกันจะเอาชื่อ นางจ่ายก็ปรารถนาขอพระราชทานในนามของตนเพราะตนอุตส่าห์วิ่งหาเงินหาทองมาสร้าง ฝ่ายนายสังข์ก็ไม่ยอม ปรารถนาจะขอในนามของตนเช่นกัน เพราะตนก็สละหยาดเหงื่อและแรงกายทุ่มเทมาตั้งแต่แรกเริ่ม เมื่อต่างมาเกิดแตกคอกันขึ้นในเรื่องนี้ นางจ่ายจึงวิ่งเข้าหาเจ้าจอมแว่นนายของตน แล้วเล่าความเป็นมาให้ทราบ โดยฐานะที่เจ้าจอมแว่นเป็นที่พระสนมเอก พระเจ้าอยู่หัวโปรดปรานมาก จะทูลสิ่งใดก็ทูลได้ ครั้นเมื่อได้นำความกราบบังคมทูลเพื่อขอให้พระราชทานวิสุงคามสีมา พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมีพระราชดำรัสว่า วัดที่นายสังข์นางจ่ายสร้างขึ้นนั้น ไม่สวยสมเกียรติกับพระสนมเอกเช่นเจ้าจอมแว่น ทรงรับจะสร้างพระราชทานใหม่ จึงโปรดเกล้าฯ ให้กรมหมื่นไกสรวิชิตมาเป็นนายงานควบคุมสร้างพระอุโบสถขึ้น ให้หันหน้าไปทางคลองบางวัวทองอยู่เคียงกับกุฏิสงฆ์ของเดิม พร้อมกับได้สร้างกุฏิขึ้นใหม่อีกหมู่หนึ่งตรงมุมพระอุโบสถด้านใต้อีกด้วย เล่ากันว่า แรกขุดพระอุโบสถนั้น พบพระกัจจายน์องค์หนึ่งกับสังข์ตัวหนึ่ง เฉพาะสังข์ชำรุดเพราะแรงจอบเสียมที่ขุด วัดนี้มีความแปลกประการหนึ่ง ด้วยวัดนี้นายสังข์กับนางจ่ายเป็นผู้ริเริ่มสร้าง เมื่อนำเอาชื่อของคนทั้งสองมาเข้าคู่กันเป็น สังข์-จ่าย ก็ฟังใกล้เคียงกับคำว่า สังข์กระจายน์ ตามนามที่พระราชทานเป็นที่สุด[22] แขวงเวียงจันทน์
ในสมัยรัชกาลที่ 3 โปรดให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)สมทบกับเจ้าประเทศราชต่าง ๆ และบังคับเจ้านายหัวเมืองลาวทั้งหลายในอีสานบุกโจมตีเวียงจันทน์หลังเหตุการณ์สงครามเจ้าอนุวงศ์ ได้ยกเลิกเจ้าประเทศราช ทางหนองคายได้ให้ท้าวสุวอธรรมาอุปฮาดยโสธรเป็นพระปทุมเทวาภิบาลที่ 1 เจ้าประเทศราชหนองคายอพยพผู้คนมาฝั่งขวา ให้เวียงจันทน์เป็นเมืองจัตวาขึ้นกับหนองคาย หลังจากนั้นบริเวณเวียงจันทน์ต้องเผชิญศึกสงครามหลายครั้ง ทั้งสงครามสยาม-เวียดนาม 14 ปี สงครามปราบฮ่อ ต่อมาถูกฝรั่งเศสยึดเป็นอาณานิคมเมื่อ พ.ศ. 2436 ชาวเวียงจันทน์ที่ไม่ต้องการอยู่ภายใต้การปกครองของฝรั่งเศสนำโดยพระกุประดิษฐ์บดี (ชาลี กุประดิษฐ์)จึงอพยพมาอยู่ที่เมืองท่าบ่อหรืออำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคายในปัจจุบัน พญาโคตรตะบอง
พญาโคตรตะบอง หรือชาวลาวเรียกว่า ท้าวศรีโคตร หรือ ศรีโคตร เป็นตํานานเก่าแก่ที่แพร่หลายใน ไทย ลาว และเขมร เรื่องราวของพญาโคตรตะบองปรากฎใน "พงศาวดารเหนือ" ซึ่งรัชกาลที่ 2 โปรดให้พระวิเชียรปรีชา (น้อย) รวบรวมมาจากหนังสือหลายเรื่องที่มีมาแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา ยังปรากฏในนิทานประจําถิ่นของชาวพิจิตร มาแต่โบราณ ใน "พงศาวดารเหนือ" สันนิษฐานว่าพญาโคตรตะบองเป็นกษัตริย์ชาวพุทธของชนพื้นเมืองลุ่มน้ำเจ้าพระยาก่อนตั้งกรุงศรีอยุธยา แต่พญาโคตรตะบองเทวราชของเมืองพิจิตร ผู้ครองนครไชยวานน่าจะเป็นขอม (พราหมณ์) เพราะปรากฏว่าตอนตั้งเมืองนั้นมีการเขนงและมีพิธีโล้ชิงช้าถวายพระอิศวร พระนารายณ์ ชาวพิจิตรเรียกว่า "พ่อปู่" เชื่อกันว่าเป็นผู้ก่อตั้งเมืองพิจิตร ปัจจุบันรูปปั้นพญาโคตรตะบองประดิษฐานอยู่ด้านล่างของศาลหลักเมืองพิจิตร  พระยาภักดีชุมพล (แล)
พระยาภักดีชุมพลเดิมชื่อ "แล" เป็นชาวนครเวียงจันทน์ เคยรับราชการเป็นพี่เลี้ยงราชบุตรในเจ้าอนุวงศ์แห่งอาณาจักรล้านช้าง (ขณะนั้นเป็นประเทศราชของไทย) ในสมัยรัชกาลที่ 2 พ.ศ. 2360 นายแลได้อพยพไพร่พลข้ามแม่น้ำโขงมาตั้งบ้านเรือนที่บ้านน้ำขุ่นหนองอีจาน (อยู่ในเขตอำเภอสูงเนิน จังหวัดนครราชสีมา) ต่อมาได้ย้ายไปตั้งใหม่ที่บ้านโนนน้ำอ้อม บ้านชีลอง (อยู่ในเขตอำเภอเมืองชัยภูมิ) และได้ทำราชการส่งส่วยต่อเจ้าอนุวงศ์ เจ้าอนุวงศ์จึงตั้งให้นายแลเป็นที่ขุนภักดีชุมพลนายกองนอก  ทัศนาวลัย ศรสงคราม
บรรพบุรุษทางฝ่ายบิดาของท่านผู้หญิงทัศนาวลัยเป็นชาวจีนแซ่อึ้งที่อพยพมาจากแต้จิ๋ว ชื่อ "หวงกุ้ย" ซึ่งอพยพเข้ามาทางจังหวัดราชบุรี ในสมัยกรุงธนบุรี หวงกุ้ยได้รับราชการดูแลการค้าทางเรือ ล่วงมาจนถึงในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 บุตรชายคนที่สองของหวงกุ้ยคือ "หวงจวิน" (กุน) ได้รับราชการเป็นที่สมุหนายกในตำแหน่ง เจ้าพระยารัตนาธิเบศร์ (กุน) ต้นสกุลรัตนกุล ซึ่งเป็นบิดาของเจ้าจอมมารดาอิ่มในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก รัชกาลที่ 1 ต่อมาภายหลังได้มีการเปลี่ยนนามสกุลเป็น "รัตนกุล เสรีเริงฤทธิ์" เจ้าจอมอำพัน ในรัชกาลที่ 2
เจ้าจอมอำพัน เป็นพระสนมในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เป็นธิดาเจ้าพระยารัตนาพิพิธ (สน สนธิรัตน์) สมุหนายกในรัชกาลที่ 1 เป็นละครหลวงในรัชกาลที่ 1 รุ่นเล็ก คู่กันกับเอม นางเอก พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวตรัสเล่าไว้ว่า ""ถึงทอดหลัง เมื่อทรงอิเหนา พระเอกนางเอกที่ออกชื่อระบือเล่าแต่ พัน บุตรเจ้าพระยารัตนาพิพิธ เป็นพระเอก เอม บุตรพระยาจักราราชมนตรี เป็นนางเอก"" เจ้าจอมพันอาจได้เคยเล่นเป็นตัวอิเหนาด้วย แต่ไม่มีหลักฐานปรากฏ