دَست‌سانی در علم شیمی به چه معناست؟
دست‌سانی (شیمی)
هنگامی که یک جفت ناپیوندی از الکترونها، تک جفت منفرد، فضایی برا اشغال می‌کند، دست سانی حاصل می‌شود. این اثر در بعضی آمین‌ها، فسفین‌ها، سولفونیوم‌ها، یون‌های اکسینیوم، سولفوکسیدها و حتی کربانیونها فراگیر است. نیاز اصلی، غیر از وجود تک جفت منفرد، آن است که سه استخلاف دیگر، دو به دو با یکدیگر متفاوت باشند. لیگاندهای فسفین دست سان در سنتز نامتقارن مفید است. دست‌سانی (شیمی)
تقارن یک مولکول (یا هر موجود دیگر) تعیین‌کننده دست سان بودن یا نبودن آن است. چنانچه مولکولی تحت یک چرخش غیربدیهی، که ترکیبی از چرخش و بازتاب در صفحه عمود بر محور چرخش است، به مولکول یکسانی منجر شود؛ "غیردست سان" خواهد بود. – دست سانی (در ریاضیات) را ببینید. در مولکول‌های چهاروجهی، اگر هر چهار استخلاف متفاوت باشند، مولکول دست سان است.
سدیم کلرید
سدیم کلرید که در فارسی به آن نمک گفته می‌شود و فرمول شیمیایی آن NaCl است، یک ترکیب یونی است که از نسبت‌های معادل سدیم و کلر تشکیل شده‌است. سدیم کلرید ترکیب اصلی تشکیل‌دهنده نمک طعام است و بخش اعظم شوری آب اقیانوس‌ها نیز به‌دلیل این ترکیب است. در بلور نمک خوراکی، هر یون مثبت (Na) توسط شش یون منفی (Cl) احاطه شده‌است. نمک طعام اغلب به عنوان چاشنی و طعم‌دهنده از قرن‌ها پیش در آشپزی و تولید مواد غذایی به کار می‌رود. همچنین به دلیل تأثیر آن در جلوگیری از رشد ریزجانداران (میکروارگانیسم‌ها) در نگهداری مواد غذایی مانند تهیه رب و ترشی یا ماهی و گوشت نمک سود مصرف شده‌است. این ماده سفیدرنگ در صنعت نیز کاربردهایی دارد. اسید استواستیک
اسید استواستیک (که اسید دی استیک نیز خوانده می‌شود), یک ترکیب آلی با فرمول شیمیایی CHCOCHCOOH می‌باشد. این ترکیب، ساده‌ترین گروه بتا کتو اسید بوده و همانند سایر اعضای این گروه ناپایدار است. استرهای متیل و اتیل، که کاملاً پایدارند، در مقیاس صنعتی برای تولید رنگ‌ها کاربرد دارند. استنلی دسر
استنلی دسر یک فیزیکدان آمریکایی است که به خاطر مشارکتش در زمینه نسبیت عام شناخته می شود. اکنون وی استاد فیزیک در دانشگاه برندایس والتهام، ماساچوست می باشد. در زمینه نسبیت عام بیش از همه به خاطر کار مشترکش با چارلز میسنر و ریچارد آرنوویت، یعنی صورت گرایی ای دی ام شناخته می شود. سلستین
سلستین (Celestine) یا سلستیت (Celestite) با فرمول شیمیایی SrSO، تشکیل شده از سولفات استرانسیم است؛ دلیل این نام‌گذاری این است که گاهی به رنگ آبی لطیفی، دیده شده‌است. این کانی "شکننده"، به شکل‌های بلوری یا گاهی الیافی تشکیل می‌شود. می‌توان آن را در تمام جهان مانند: آلمان، بریتانیا، ایتالیا، چک‌واسلواکی و … و در مقدار کم پیدا کرد. نوع آبی آن در ماداگاسکار یافت شده‌است. بزرگترین سلستین با نام ژِئُد، در دریاچه ایری در اوهایو پیدا شده که قطر پهن‌ترین نقطهٔ آن ۳۵ پا (فوت) است. شیمی سوپرامولکولی
شیمی سوپرامولکولی (یا شیمی فرامولکولی)، شاخه‌ای از دانش شیمی است که سیستم‌های شیمیایی را در تعداد زیادی از مولکولهای یک ماده را مورد بررسی قرار داده و همچنین به مطالعه نیروهای بین مولکولی می‌پردازد و در سال ۱۸۷۳ توسط یوهان دیدریک وان در والس پیشنهاد شد. این شاخه از دانش همچنین با نام‌های شیمی سوپرامولکولی، یا شیمی فرامولکولی نیز شناخته می‌گردد. این بخش بر گستره شیمی فراتر از مولکول تمرکز می‌کند. نیروهایی که فضا را سامان دهی می‌کنند ممکن است از ضعیف (نیروهای بین مولکولی الکترو استاتیک یا پیوند هیدروژنی) به نیروهای قوی (پیوند کوالانسی)تغییر کنند، که میزان جفت شدگی الکترونیکی بین اجزای مولکولی باقی مانده کوچک رابه پارامترهای انرژی اجزاء مرتبط فراهم می‌کند. درحالی که شیمی سنتی بر روی پیوند کوالانسی متمرکز است، شیمی سوپرامولکول برهمکنش‌های غیر کووالانسی برگشت‌پذیر و ضعیف را بین مولکول‌ها بررسی می‌کند. این نیروها شامل پیوند هیدروژنی، کئوردیناسیون فلزی، نیروهای چربی دوست، نیروهای وان دروالس، برهمکنش‌های و اثرات الکتروستاتیک است. مفاهیم مهم که توسط شیمی سوپرامولکول نشان داده شده‌است عبارتند از مونتاژ خودمولکولی، تاشو، تشخیص مولکولی شیمی میزبان –میهمان، ساختار مولکولی در هم قفل- مکانیکی وشیمی کووالانسی پویا. مطالعه برهمکنش‌های غیرکووالانسی برای درک بسیاری از فرایندهای زیستی مهم است که به این نیروها برای ساختار و عملکرد وابسته هستند. سیستم‌های زیستی اغلب الهام بخش تحقیقات سوپرامولکول هستند. سوسپانسیون
سوسپانسیون یا تعلیق یا آویزش در علم شیمی، به مخلوط معلق جامد در مایع گفته می‌شود و در مورد ذرات جامدی که در مایع معلق هستند گفته می‌شود که جزو مخلوط‌هایی ناهمگن هستند.سوسپانسیون‌ها در حال عادی ناپایدار هستند و پس از مدتی نگهداری در حالت سکون ته‌نشین می‌شوند، اصطلاحات دارویی پزشکی سنتی
"دابِق": آنچه به جهت لزوجت کثیفه بدست چسبد مثل دبق. "دَسَمْ": هر چه زبان را نرم و اجزاء او را منبسط نماید بی احداث حرارت. چرب. فعل او ترطیب و تلیین و ارخاء بی احداث سخونه‌ است. "دَلُوک": به معنی مالیدن است و مراد از او آنچه از سنونات که با انگشت بر دندان بمالند. "دواء سمّی": آنکه به کیفیت تأثیر او موافق مزاج بوده و بالخاصیه کشنده باشد مثل: افیون. "دواء غذائی": آنکه تأثیر به کیفیّت او زیاده بر تأثیر کمیته او باشد. "دواء مطلق": آنکه تأثیر به کیفیّت کند و جزو بدن نشود. "دُهْنی": آنچه در جوهر او چربی موجود باشد و باعث سرعت اشتعال او گردد مثل مغزها و تخم‌ها. اصطلاحات دارویی پزشکی سنتی
"ساحل": کنار دریا. "سایل": آنچه اجزاء او در جهت‌ها حرکت کند اعمّ از آن که اتصال اجزاء او منقطع شود یا نشود. مثل: آب و روغنها. "سِباخ": شوره زار. "سَبْطْ": بی‌گره،صاف. "سَبَطْ": هر درخت که بر یک اصل و بیخ شاخه های بسیار داشته باشد. "سَحیق": آنچه بسیار نرم سائیده باشند. "سمّ": زهر. به سبب ضدیّه کیفیّت و خاصیت مزاج را فاسد سازد. مانند: بیش. "سَنُون": آنچه به دندان بپاشند و بمالند و مقوی جوهر او باشد. "سَهْکْ": بد بو شدن گوشت و بوی عرق که از بدن آید. "سَهل": زمین نرم. دی‌استون الکل
دی‌استون الکل با فرمول شیمیایی CHO یک ترکیب شیمیایی است. که جرم مولی آن 116.16 g/mol می‌باشد. شکل ظاهری این ترکیب، مایع بی‌رنگ است.و رنگ بر متوسطی برای باکتری های گرم است. سنتز یکجا
در شیمی سنتز یکجا یک استراتژی برای بهبود بهره‌وری واکنش شیمیایی است که به موجب آن یک واکنش‌گر ناب در فقط یک رآکتور در معرض واکنش‌های پی‌درپی قرار دارد. این بسیار مورد علاقه شیمیدانان است چون از فرایند طولانی جداسازی و تصفیه ترکیبات شیمیایی واسطه دوری کرده و با افزایش بازده در زمان و منابع صرفه‌جویی خواهد شد. عنصر شیمیایی
یک مادهٔ خالص که تنها از اتم‌های یک عنصر تشکیل شده باشد، «مادهٔ ساده» نامیده می‌شود. چنین ماده‌ای را نمی‌توان به ماده دیگری تجزیه کرد. از این دیدگاه، مادهٔ ساده در برابر مادهٔ مرکب قرار می‌گیرد. به عنوان مثال، اکسیژن یک عنصر است. اما ماده‌ای را که ما در طبیعت به عنوان گاز اکسیژن شناخته‌ایم، در حقیقت یک ماده ساده دو اتمی از این عنصر است که «دی اکسیژن» یا «اکسیژن مولکولی» (O) نامیده می‌شود. اوزون شکل دیگری از عنصر اکسیژن است که در طبیعت با فرمول (O) یافت می‌شود. رابطه بین دی اکسیژن و اوزون رابطه‌ای است که به آن دگرشکلی (آلوتروپی) می‌گویند. به زبان دیگر، دی اکسیژن و اوزون، دگرشکل‌های عنصر اکسیژن هستند. الماس و گرافیت نیز دو آلوتروپ برای عنصر کربن هستند. عناصر دیگر مانند گوگرد و فسفر هم دارای آلوتروپ‌های شناخته‌شدهٔ پرکاربردی هستند. از بین عناصر شناخته شده تعداد کمی به صورت ساده یا خالص در طبیعت یافت می‌شوند که از بین آن‌ها می‌توان به مس، طلا، نقره، کربن و گوگرد اشاره کرد. به جز چند عنصر بقیه عناصر از جمله گازهای نجیب (گازهای بی اثر) و فلزات نجیب معمولاً به صورت ترکیب یافته بر روی زمین کشف می‌شوند و نه به صورت خالص. دست‌سانی (شیمی)
آمین‌های دست سان به دلیل آنکه انانتیومرهایشان به ندرت می‌توانند از هم جدا شوند، خاصند. سد انرژی برای وارونگی نیتروژن یک مرکز فضایی، معمولاً چیزی حدود ۳۰ کیلوژول/ مول است و بدین معناست که ایزومرهای فضایی در دمای اتاق سریعاً به هم تبدیل می‌شوند. نتیجه آنکه چنین آمین‌های دست سانی نمی‌توانند به انانتیومرهای منفردی تفکیک شوند، مگر آنکه برخی از استخلاف‌ها در ساختارهای چرخه‌ای، مثل باز تروگر مقید باشند. دوده
And ...)همانطور که در واکنشات بالا ملاحظه میکنید ، با میزان برابر از سوبسترا و میزان اکسیژن موجود در سیستم و ایده ال ترین حالت واکنش ما نسبت های متفاوتی از محصولات کسب میکنیم اما برای تعیین میزان دوده و کربن منوکساید به طور آزمایشگاهی باید آنالیز و تعیین وزن سنجی با طیف سنج جرمی و ...انجام داد اما به طور تعوری و با دقت کم برای آزمایشگاه با داشتن وزن مجموع کربن منوکساید و دوده با سوزاندن کامل آن ها و بدست آوردن جرم کربن دی اکساید با حل 2 معادله دو مجهول شما به مقدار آن دست پیدا میکنید روش های مختلف دیگری نیز وجود دارد از جمله تعیین مقدار با میزان pH و وارد کردن آن به تعادل های دیگر . سدیم استات
این نمک از واکنش سدیم بیکربنات در سرکه به صورت محلول سدیم استات در آب به دست می‌آید. به بیان دیگر جوش شیرین با سرکه واکنش می‌دهد و تبدیل به محلول سدیم استات در آب می‌شود که با آزادسازی کربنیک اسید به صورت گاز کربن دی‌اکسید و آب همراه است. دست‌سانی (شیمی)
نور قطبیده دایروی موجود دست سانی است که با هر یک از انانتیومرهای یک ترکیب دست سان به‌طور متفاوتی برهم کنش می‌کند: یک انانتیومر، نور قطبیده دایروی راستگرد یا چپگرد را با درجات متفاوتی جذب خواهد کرد و این اساس طیف‌سنجی در رنگ تابی دورانی است. تفاوت در میزان جذب، معمولاً مقدار کوچکی است (قسمت بر هزار). طیف‌سنجی رنگ تابی دورانی یک روش آنالیز قدرتمند برای بررسی ساختار ثانویه پروتئین‌ها و تعیین پیکربندی دقیق ترکیبات دست سان، علی‌الخصوص، کمپلکس‌های فلز واسطه است. طیف‌سنجی رنگ تابی دورانی در حال جایگزینی قطبش سنجی به عنوان روشی برای شناسایی ترکیبات دست سان است، اگرچه روش دوم همچنان در میان شیمیدانان در زمینه‌های قند و کربوهیدراتها، کابرد دارد. دست‌سانی (شیمی)
هر مرکز دست سان در یک مولکول (و حتی مولکول‌های دست سان که فاقد مراکز دست سانی هستند) را می‌توان توسط این سیستم برچسب گذاری کرد؛ لذا این سیستم نسبت به سیستم کلیت بیشتری دارد و می‌تواند، به عنوان مثال، یک ایزومر "(R,R)" را در مقابل یک دیاسترومر "(R,S)" برچسب گذاری کند. ید
ید () یک عنصر شیمیایی با نشان شیمیایی I و عدد اتمی ۵۳ است.واکنش‌پذیری ید از دیگر هالوژن‌ها کمتر و این عنصر، الکترون‌دهنده‌ترین هالوژن شبه‌فلز است. ید، کمیاب‌ترین هالوژن پایدار در طبیعت است و از نظر فراوانی، در رده ۶۳ام در میان عناصر قرار دارد و سنگین‌ترین عنصر در میان مواد مغذی معدنی است. عمدتاً هالوژن‌ها به خاطر انحلال‌پذیری بسیار زیاد در آب، در آب دریا بیشتر از خشکی یافت می‌شوند. سدیم استات
استات سدیم، با فرمول CHCOONa، اغلب با علامت اختصاری NaOAc و همچنین سدیم اتانات، نمک سدیم استیک اسید است. سمیت
سَمیَت یا سمی بودن ، خاصیتی‌است که یک ماده شیمیایی یا ترکیبی از مواد دارای آن خاصیت، با آن بتواند به یک ارگانیسم آسیب برساند. سمی بودن می‌تواند بر روی همهٔ یک ارگانیزم، مثلاً یک جانور، باکتری یا گیاه، و نیز بر زیرساختار ارگانیسم، مانند یاخته (سمیت سلولی) یا یک ارگان مانند کبد (سمیت کبد)، اثر کند. به‌طور گسترده، این کلمه ممکن است به صورت استعاری برای توصیف اثرهای سمی بر روی گروه‌های بزرگتر و پیچیده‌تر مانند گروه، خانواده، یا جامعه در کل استفاده شود. گاهی اوقات این کلمه بیشتر یا کمتر مترادف با مسمومیت در استفادهٔ روزمره است. دست‌سانی (شیمی)
یک ماده دست سان، زمانی که مقدار مازادی از یک انانتیومر (البته نه در غیاب کامل انانتیومر دیگر) حاضر باشد، یک اناتیونریشد یا دست سان ناهمگون نامیده می‌شود. لاکتات دهیدروژناز
اسیدوز به معنی کاهش سطح بی کربنات مایع خارج سلولی و قرار گرفتن PH خون در محدوده اسیدی (پایینتر از ۷) می‌باشد. معمولاً فرایندهای متابولیک بدن و کاتابولیسم گلوکز منجر به تولید اسید می‌شود. PH خون و مایع خارج سلولی به وسیله ریه (تنفس) و کلیه تنظیم می‌شود. دست‌سانی (شیمی)
منشأ این دست سانی همگون در زیست، موضوع بحث‌های بسیاری است. بسیاری از دانشمندان معتقدند که «انتخاب» دست سانی در حیات زمینی، کاملاً تصادفی بوده و اگر انواعی از حیات زمینی مبتنی بر کربن در جای دیگری از جهان وجود داشته باشد، از نظر تئوری، شیمی آن‌ها می‌تواند از دست سانی متضادی برخوردار باشد. به هر حال، پیشنهادهایی وجود دارد مبنی بر اینکه آمینواسیدهای اولیه می‌توانستند به شکل گرد و غبار دنباله‌دار تشکیل یابند. در این حالت، تابش قطبیده دایروی (که ۱۷٪ تابش ستاره‌ای را ناشی می‌شود) می‌تواند موجب تخریب انتخابی دست سانی آمینو اسیدها شود که منجر به انتخابی می‌شود که نتیجه ان دست سانی همگون برای کل حیات برای کره زمین است. متان
در شرایط استاندارد دما و فشار این گاز بی بو و بی‌رنگ و نافذتر و سبک‌تر از هوا است و اولین ترکیب سلسله هیدروکربن‌های اشباع شده به شمار می‌رود. این گاز در طبیعت از تجزیه و پوسیده شدن مواد آلی به ویژه فساد گیاهان در مرداب‌ها حاصل می‌شود، به همین جهت آن را «گاز مرداب» نیز می‌نامند، همچنین یکی از اجزای اصلی (بیش از ۹۷%) گاز طبیعی است. ساختار چهار وجهی متان به وسیله پراش الکترون، که آرایش اتم‌ها را در این نوع مولکول‌های ساده به روشنی نشان می‌دهد، تایید شده است. متان در دمای اتاق و فشار استاندارد گازی بی رنگ و بی بو است که به آسانی درهوا می‌سوزد و تشکیل آب و کربن دی اکسید می‌دهد. شعله آن آبی کمرنگ و تا حدودی بسیار داغ است. بیشتر گاز طبیعی بدون خالص سازی مصرف می‌شود. نقطه ذوب آن ۱۸۲- و نقطه جوش آن ۱۶۱٫۵- درجه سلسیوس است. این گاز وقتی مایع شود سبک تر از آب است. چگالی نسبی آن 0/4 است. فیزیک ماده چگال
همفری دیوی شیمی‌دان انگلیسی، یکی از اولین مطالعات بر روی حالت چگالیده ماده با بررسی ۴۰ عنصر شیمیایی شناخته شده آن زمان، که ۲۶ تا از آن‌ها دارای خواص فلزی بودند، مثل درخشان بودن، شکل‌پذیری و رسانایی بالای الکتریکی و گرمایی، انجام داد.این مشاهدات نشان داد، مدل اتمی دالتون همان‌طور که ادعا کرده بود، نیست و ساختار داخلی اتم به گونه‌ای متفاوت است. دیوی مدعی شد عناصری مثل هیدروژن و نیتروژن که تا آن زمان آن‌ها را فقط به عنوان گاز می‌شناختند، می‌توانند تحت شرایطی میعان داشته باشند و ممکن است به مانند فلز از خود رفتار فلزی نشان دهند. در ۱۸۲۳ مایکل فارادی (Michael Faraday)، که در آزمایشگاه دیوی به عنوان دستیار مشغول بود، توانست با موفقیت کلر را مایع کند. او سپس متوجه مایع کردن دیگر عناصر گازی به جز نیتروژن، هیدروژن و اکسیژن شد. اندکی بعد، در سال ۱۸۶۹، شیمی‌دان ایرلندی توماس اندرس گذار فاز از گاز به جامد را مطالعه کرد و حالتی از گذار را که گاز و مایع (از نظر فازی) از هم غیرقابل تشخیص می‌باشند، به مفهوم نقطه بحرانی ابداع کرد. سپس فیزیک‌دان هلندی جونز وان در والس چارچوب نظری را عرضه کرد که به واسطه آن می‌شود رفتار بحرانی را بر مبنای اندازه‌گیری در دماهای بالاتر، پیش‌بینی کرد. دست‌سانی (شیمی)
به دلیل آنکه داشتن برچسب دست سانی یکسان برای تمامی ترکیبات متداول از یک ساختار داده شده در ارگانیزم‌های بالاتر، کار راحت تری است، سیستم در حوزه‌های معینی از بیوشیمی، همچون شیمی آمینو اسیدها یا کربوهیدارتها، استفاده مشترک دارد. در سیستم تقریباً همه برچسب گذاری‌ها مشابه‌اند- آمینو اسیدها همگی از نوع و کربوهیدراتها همگی از نوع هستند. در سیستم R / S، بیشترشان S هستند. البته استثناءهایی هم وجود دارد. دست‌سانی (شیمی)
مانند بسیاری از مولکول‌های زیستی، اتم نامتقارن فضایی در مولکول‌های دست سان، معمولاً کربن است. اگرچه (مثل بیشتر ترکیبات کمپلکس دست سان)، این اتم می‌تواند یک اتم فلزی، نیتروژن، فسفر یا گوگرد نیز باشد. سمت و سو
سمت و سو در زیست‌شناسی مولکولی و زیست شیمی به جهت‌گیری دو سر یک رشته از اسید نوکلئیک بر می‌گردد. در آیین نامگذاری ترکیبهای شیمیایی، اتمهای کربن در حلقهٔ شکری نوکلئوتید شماره‌گذاری شده‌اند. هر رشتهٔ دی‌ان‌ای یا آران‌ای دارای یک پایانهٔ '۵ و یک پایانهٔ '۳ می‌باشد که این دو از روی جایگاه کربن بر روی حلقهٔ دی اکسی ریبوز یا ریبوز آن‌ها نامگذاری شده‌اند. موقعیت‌های بالادست و پایین‌دست در دی‌ان‌ای و آران‌ای هم بر اساس همین سمت و سو تعیین می‌شوند. سل دیز
سل دیز () با مخفف (♯G) یک نت از نت‌های موسیقی است که نیم پرده کروماتیک بالاتر از «سل» و نیم پرده دیاتونیک پایین‌تر از «لا» صدا می‌دهد. «سل دیز» نت مترادف «لا بمل» محسوب می‌شود. یک «سل دیز» وسط یا (۴♯G) بر اساس زیروبمی، فرکانسی معادل (۴۱۵٫۳۰۵ هرتز) را داراست. گام‌ها بر پایه نت «سل دیز» عبارتند از: دست‌سانی (شیمی)
آمینواسیدهای نوع طعم‌های شیرین دارند، حال آنکه نوع معمولاً بی‌مزه هستند. برگ نعنا و دانه زیره سیاه، به ترتیب انانتیومرهای کاروونR-(–)- و کاروونS-(+)- را دارا هستند. از آنجا که گیرنده‌های بویایی ما شامل مولکول‌های دست سانی است که در حضور انانتیومرهای مختلف، به گونه متفاوتی رفتار می‌کنند، این دو برای اغلب انسان‌ها بوهای متفاوتی دارند. دست‌سانی (شیمی)
ترکیبات دست سان صفحه نور قطبیده را می‌چرخانند. هر انانتیومر نور را در جهت خاصی، ساعتگرد یا پادساعتگرد، می‌چرخاند. مولکولهایی که چنین رفتاری دارند را اصطلاحاً گفته می‌شود که "از لحاظ نوری فعالند". داس‌ماهی
داس‌ماهی نام یک گونه از راسته سوف‌ماهی‌سانان است. کوتاه‌سری
در انسان، اختلال سَری به عنوان سندرم سرصافی شناخته می‌شود و در نتیجه جوش خوردن زودرس درزهای تاجی یا تغییر شکل بیرونی ایجاد می‌شود. درز تاجی مفصل فیبری است که استخوان پیشانی را با دو استخوان آهیانه جمجمه پیوند می‌دهد. استخوان‌های جداری قسمت بالایی و کناره‌های جمجمه را تشکیل می‌دهند. این ویژگی را می‌توان در نشانگان داون مشاهده کرد. سم‌شناسی
مطالعه سمیت نانومواد است. به دلیل اثرات سایز کوانتومی و مساحت سطح بالا نسبت به حجم، نانومواد دارای خواص بی نظیری در مقایسه با درات بزرگتر هستند. سم‌شناسی نانو ذرات یک شاخه از زیست نانو فناوری است که در ارتباط با مطالعه و کاربرد سمیت نانو مواداست. این مواد اگرچه هنگامیکه از مواد خنثی مانند طلا ساخته شده باشند در مقیاس نانو متر بسیار فعال هستند. مطالعه سمشناسی بر آن است تا مشخص کند چگونه و تا چه میزان این خواص تهدیدی برای محیط زیست و دیگران هستند سم (جانوران)
سُم (به انگلیسی: Hoof) پوششی در نوک انگشتان پای پستانداران سم‌دار است که جسمی سخت و محکم می‌باشد و از قسمت نرم انتهای پاهای جاندار در برابر آسیب‌های احتمالی جلوگیری می‌کند. سم جانوران، دارای لایه‌ای ضخیم و مستحکم از جنس کراتین است. سم جانورانی مانند گاوها، بایسون‌ها، گوزن‌ها و بزها به‌صورت جفت بوده و به این جانوران جفت‌سم‌سانان گفته می‌شود. در مقابل، اسب‌ها، کرگدن‌ها و تاپیرها دارای یک سم بوده و به گروه تک‌سم‌سانان تعلق دارند. خودسامانی
خود سامانی در شیمی که با نام خودسامانی مولکولی نیز شناخته می‌شود، به صورت سازماندهی برگشت‌پذیر و خودبه‌خودی واحدهای مولکولی درون ساختارهای منظم، بدون برهم‌کنش‌های کووالانسی تعریف می‌گردد. دست‌سانی (فیزیک)
و قاعده هشت‌تایی
قاعدهٔ هشت‌تایی یا اُکتِت یا اوکتِت یک قاعدهٔ سرانگشتی شیمیایی است که بیان می‌کند اتم‌ها تمایل دارند ۸ الکترون در لایهٔ ظرفیت (آخرین لایهٔ الکترونیِ هر اتم) خود داشته باشند و به آرایش گازهای نجیب برسند. استیک اسید
استفاده از اسید استیک در شیمی، به عهد باستان برمی‌گردد. در قرن سوم پیش از میلاد، تئوفراستوس فیلسوف یونانی تشریح کرد که سرکه چگونه بر روی فلزات اثر می‌کند تا از واکنش آن‌ها رنگدانه‌های مورد استفاده در کارهای هنری تولید شوند که از آن جمله می‌توان به «سرب سفید» (کربنات سرب) و «زنگار مس» اشاره کرد که ترکیبی سبز رنگ از نمک‌های مس از جمله استات مس ۲ می‌باشد. رومیان باستان، شراب ترشیده را در ظرف‌های سربی می‌جوشاندند تا از آن یک شربت بسیار شیرین با نام «ساپا» تهیه کنند. ساپا سرشار از استات سرب بود که به آن «شکر سرب» یا «شکر (افسانه) زحل» می‌گفتند و اشراف روم آن را در مسموم‌سازی با سرب بکار می‌گرفتند. در قرن هشتم، جابر بن حیان کیمیاگر ایرانی از طریق تقطیر اسید استیک را از سرکه جدا کرد. سدیم متابی‌سولفیت
سدیم متابی‌سولفیت یا سدیم پیروسولفیت که در سیستم نامگذاری IUPAC، برم. ای. سدیم متابی‌سولفیت نامیده می‌شود، یک ترکیب غیر آلی فرمول شیمیایی NaSO است. این ماده گاهی اوقات به عنوان دی سدیم (metabisulfite) نامیده می‌شود. از این ترکیب اکثراً به عنوان یک عامل ضد عفونی‌کننده، آنتی اکسیدان و نگهدارنده استفاده می‌شود. سدیم متابی سولفیت پودر کریستال شده سولفور دی‌اکسید با چگالی بین 1 تا 1.2 Kg/l است و در دمای بالای 120 °C تجزیه می گردد. اگر محفظه‌ای که محلول در آن واقع شده کاملاً عایق بندی نشده باشد به سرعت با رطوبت هوا ترکیب شده و اکسیده می گردد. مقدار آب جذب شده توسط محصول در محفظه بسته به میزان نفوذ بستگی دارد که آن نیز به نوبه خود به درجه حرارت و رطوبت نسبی بستگی دارد. در شرایط نگهداری غلط ، ممکن است به تشکیل دانه‌های سخت در محصول منجر گردد. تمام انواع سدیم متابی سولفیت به راحتی در آب حل می‌شوند. در محلولهای آبی به شکل سدیم بی سولفیت است. سدیم متابی سولفیت را می‌توان از تبخیر محلول سدیم سولفیت اشباع شده با گاز دی‌اکسید گوگرد تهیه نمود: 2 HSO3- ⇌ H2O + S2O52- که در نهایت Na2S2O5 جامد بجا می‌ماند. سایش شیمیایی دندان
سایش شیمیایی دندان یا اِروژن دندان بیماری است که در اثر تماس مداوم و مستقیم دندان با اسید، مینا و عاج آن دچار انحلال و تخریب می‌شود. بر خلاف پوسیدگی‌های دندانی، این خوردگی ناشی از باکتری‌ها نیست. فرمول تجربی
در دانش شیمی، به نمایش ساده نسبت‌های ساده‌شده میان اتم‌های موجود در یک ترکیب شیمیایی فرمول تجربی می‌گویند. یک مثال ساده برای این مفهوم ، فرمول تجربی مونواکسید گوگرد (SO) است که همان فرمول تجربی دی سولفور دی‌اکسید (SO) می‌باشد ، معنی این جمله این است که مونواکسید گوگرد و دی سولفور دی‌اکسید ، هردو ترکیب‌های دو عنصر گوگرد و اکسیژن هستند و به همین دلیل فرمول تجربی یکسان دارند . با این حال ، فرمول شیمیایی آن‌ها که بیانگر تعداد اتم‌های هر مولکول از یک ترکیب شیمیایی است ، یکسان نمی باشد . سم‌شناسی
همهٔ مواد سمی هستند و هیچ چیز وجود ندارد که خاصیت سمی نداشته باشد تنها میزان دز است که باعث ایجاد تفاوت بین یک مادهٔ سمی و دارو می‌شود. به وضوح مشخص است که رویکرد پاراسلوس باعث به وجود آمدن یک مکتب جدید در علم شد. پاراسلوس همچنین بنیان‌گذار چهار اصل مهم بود که هنوز هم مورد استناد است: آزمایش‌ها یکی از ضروریات در مورد پاسخ موجود زنده به یک مادهٔ شیمیایی است. بایستی بین خصوصیات درمانی و سمی یک مادهٔ سمی همیشه تفاوت قائل شد. بعضی از خواص مواد سمی قابل تشخیص نیستند مگر با تغییر میزان دز ماده سمی تنها ملاک برای طبقه‌بندی مواد شیمیایی اثرات سمی یا درمانی آن‌ها است. اصول ارائه شده توسط پاراسلوس قاعده‌ای شد تا به وسیلهٔ آن مقدار مشخصی از داروها را برای درمان سفلیس تجویز کنند. با آغاز قرن نوزدهم انقلابی در صنعت و سیاست رویداد. مواد شیمیایی آلی به مقدار کمی در سال ۱۸۰۰ در سال‌های ۱۸۲۵ فسژن و گاز خردل تولید شد. این دو گاز شیمیایی در جنگ جهانی اول مورد استفاده قرار گرفت؛ و بعد از آن در جنگ ایران و عراق در قرن بیستم مورد استفاده قرار گرفت. در سال ۱۸۸۰ بیش از ۱۰٬۰۰۰ نوع ترکیب آلی ساخته شد. به منظور تعیین اثرات سمی بالقوه مواد شیمیایی تولید شده پایه و اساس علم سم‌شناسی بنا نهاده شد. استفاده روزافزون از مواد شیمایی و بروز اثرات آن باعث ایجاد مانعی در مقابل انقلاب صنعتی شد که به منظور جلوگیری از آن قوانین و مقرراتی برای آن در ابتدا در آلمان (۱۸۸۳) و بعد از آن در انگلستان (۱۸۹۷) و ایالات متحده (۱۹۱۰) وضع شد. آزمایش‌های سم‌شناسی باعث ایجاد رشد و بلوغ در تولید مواد شیمیایی آلی و همچنین رشد سریع صنعت در قرن نوزدهم شد. دست‌سانی (هندسه)
در هندسه، یک شکل در صورتی دَست‌سان است (دارای دست‌سانی گفته می‌شود) که با تصویر آینه‌ای خود یکسان نباشد، یا به‌طور اخص نتوان تنها با چرخش و تبدیل و انتقال آن را بر روی تصویر آینه اش ترسیم کرد. یک جسم دست‌سان و تصویر آینه‌ای آن را اشکال پادهمسان می‌گویند. لغت اروپایی مفهوم دست‌سانی یعنی واژةٔ Chirality از واژه یونانی (کایر) به معنای دست گرفته شده، و در آشناترین شکل از یک جسم دست‌سان، لغت اروپایی برای شکل پاد همسان (enantiomorph) از دو کلمه (شکل + متضاد) اشتقاق یافته‌است. یک شکل نا دست‌سان، (َachiral) یا (amphichiral) خوانده می‌شود. رشته مارپیچ (helix) و نوار موبیوس، اشکال سه بعدی دست‌سان هستند. مهره‌های چهارگوش تترومینو در صورت‌های J, L، S و Z در بازی ویدئویی و همگانی تتریس نیز نمادی از دست‌سانی می‌باشد، اما تنها در یک فضای دو بعدی. استونید
در شیمی آلی، یک استونید گروه عاملی متشکل از کتال حلقوی یک دی‌ال با استون است. نام سیستماتیک‌تر این ساختار ایزوپروپیلیدن کتال است. استونید یک گروه محافظت‌کننده رایج برای ۲٬۱- و ۳٬۱-دی‌ال‌ها است. گروه محافظت کننده را می‌توان با آبکافت کتال با استفاده از محلول آبی اسید رقیق حذف کرد. دست‌سانی (شیمی)
یک مولکول دست سان الزاماً مولکولی نامتقارن (فاقد هر گونه اجزای متقارن) نیست؛ چنین مولکولی می‌تواند، برای مثال، تقارن چرخشی داشته باشد. عدد دین
عدد دین یک عدد بی بعد می‌باشد که در دینامیک سیالات برای مطالعه جریان در داخل لوله‌های قوس دار و کانال‌ها استفاده می‌شود. این عدد به افتخار ریاضیدان بریتانیایی دین نامگذاری شده‌است. این کمیت که با نماد formula_1 نشان داده می‌شود به صورت زیر تعریف می‌شود: هیستون داستیلاز
هیستون دِاَستیلازها () یا به اختصار HDAC، گروهی از آنزیم‌ها هستند که کارشان برداشتن گروه عاملی استیل (O=C-CH3) از یک اسید آمینه «اپسیلون-اِن-استیل لیزین» در یک مولکول هیستون است که بدان اجازه می‌دهد تا محکم‌تر به دی‌ان‌ای بپیچد. این موضوع مهم است، چرا که دی‌ان‌ای به دور هیستون‌ها حلقه زده‌اند و بیان دی‌ان‌ای توسط فرایند اَستیله‌شدن یا دِاَستیله‌شدن تنظیم می‌شود. تک‌سم‌سانان
تَک‌سُم‌سانان (Perissodactyla) راسته‌ای از پستانداران دارای سم هستند که دارای تعدادی1 فرد از انگشت پا هستند. تک‌سم‌سانان گیاهخوارانی خشک‌زی هستند که فقط یک انگشت یا سه انگشت آنها با هم وزن جانور را تحمل می‌کند. انگشت میانی در سم این جانوران اغلب بزرگتر از انگشتان مجاورش است. دم‌اسبی‌سانان
دم‌اسبی‌سانان نام یک راسته از رده رده دم‌اسبی است. ایمن آزمونی
ایمن آزمونی یا عیارسنجی ایمنی یک تست زیست‌شیمی است که درصد یا غلظت یک درشت‌مولکول یا یک مولکول کوچک در یک محلول را از طریق استفاده از پادتن (معمولا) یا آنتی‌ژن (بعضاً) اندازه‌گیری می‌کند. مولکولی که توسط عیارسنجی ایمنی تشخیص داده می‌شود اغلب به عنوان "آنالیت" نامیده می‌شود و در بسیاری از موارد یک پروتئین است. هرچند ممکن است به صورت سایر انواع مولکول‌ها با اندازه و انواع متفاوت وجود داشته باشند. مادامی که آنتی‌بادی‌های مناسب خواص کافی برای سنجش دارند توسعه می‌یابد. آنالیت‌ها در مایعات زیست‌شناسی همچون سرم یا ادرار بارها با استفاده از عیار سنجی ایمنی برای اهداف پزشکی یا تحقیقاتی اندازه‌گیری می‌شوند. دانش بنیادی
از شیمی به عنوان دانش بنیادی یا مرکز علوم به دلیل نقش این دانش در اتصال علوم فیزیکی، که شامل مواد شیمیایی، با علوم زیستی و علوم کاربردی مانند پزشکی و مهندسی نام برده می‌شود. ماهیت این رابطه یکی از مباحث اصلی در فلسفه شیمی و در علم‌سنجی است. این عبارت با استفاده از آن در کتاب درسی توسط تئودور L. براون و H. یوجین لمی با عنوان "شیمی: علوم مرکزی"، که برای اولین بار در سال ۱۹۷۷ منتشر شد، با چاپ سیزدهم در سال ۲۰۱۴ منتشر شد. دست‌سانی (شیمی)
یک مولکول، بدون اینکه دست سان باشد، می‌تواند چندین مرکز فضایی نامتقارن داشته باشد. اگر بین دو مرکز (یا بیشتر) تقارن وجود داشته باشد، مولکول را ترکیب مزو می‌نامند. دیل سان
قطره افشرده دیل سان از اسانس شوید به میزان %۲ تهیه گردیده‌است. روغنهای فرار دیل سان با داشتن اثرات ضد اسپاسم و کاهش تونوس اسفنکتر تحتانی مری موجب تسهیل خروج گازها از معده می‌گردد. بالادست و پایین‌دست (دی‌ان‌ای)
در زیست‌شناسی مولکولی و ژنتیک، اصطلاح بالادست و پایین‌دست برای اشاره به جایگاه نسبی در دی‌ان‌ای و آران‌ای به کار می‌رود. هر رشتهٔ دی‌ان‌ای یا آران‌ای دارای یک پایانهٔ '۵ و یک پایانهٔ '۳ می‌باشد که این دو از روی جایگاه کربن بر روی حلقهٔ دی اکسی ریبوز یا ریبوز آن‌ها نامگذاری شده‌اند. بسته به جایگاه، بالادست بخشی است که در نزدیکی پایانهٔ '۵ و نیز پایین دست بخشی است که در نزدیکی پایانهٔ '۳ است. دست‌سانی (شیمی)
یک قاعده کلی برای تعیین ایزومرهای یک آمینواسید، قاعده "CORN" است: گروه‌های COOH و R وNH2 و H (که R در زنجیره جانبی است) در اطراف اتم کربن مرکزی دست سان، مرتب شده‌اند. هنگامی که اتم هیدوژن دور از ناظر قرار گرفته باشد، اگر آرایش گروه‌های CO→R→N حول اتم کربن به عنوان مرکز، پادساعتگرد باشد؛ ایزومر از نوع و اگر ساعتگرد باشد، از نوع خواهد بود. نوع ، ایزومر یافت شده در پروتئین‌های طبیعی است. برای بیشتر آمینواسیدها، ایزومر نوع مشابه یک شیمی فضایی مطلق S است، اما برای زنجیره‌های جانبی، مشابه R است. پتاسیم هیدروکسید
پتاسیم هیدروکسید یا پتاس یک ترکیب معدنی با فرمول KOH است. این ترکیب و سود سوزآور(سدیم هیدروکسید) از قویترین بازها هستند. کاربردهای زیادی در صنعت دارد و مهمترین کاربرد آن خنثی‌سازی اسیدهاست. تخمین زده شده‌است که در سال ۲۰۰۵ بین ۷۰۰٬۰۰۰ تا ۸۰۰٬۰۰۰ تن از آن تولید شده‌است و تقریباً یک صدم مقداری است که سدیم هیدروکسید سالانه تولید می‌شود است از آن برای تولید صابون مایع و صنایع رنگ و رزین استفاده می‌شود. داتولیت
داتولیت با از مجموعه کانی هاست و از واژه یونانی Dateomai یعنی تقسیم‌کننده و lithos گرفته شده‌است. به‌طور بخشی در HCl , HNO۳ وH2SO۴ حل می‌شود CaO:۳۴٫۹۹٪ B2O۳:۲۱٫۷۸٪ SiO۲:۳۷٫۶۳٪ H2O:۵٫۶٪ برای اولین بار در آمریکا کشف شد و از نظر شکل بلور: پلاکی - منشوری، رنگ: سفید - خاکستری - متمایل به زرد، شفافیت: شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: صدفی - نامنظم، جلا: شیشه‌ای - چرب، رخ: ناقص، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن هیدروترمال - بعد از آتشفشانی است. دوقلو (شیمی آلی)
این مفهوم در بسیاری از شاخه‌های شیمی از جمله سنتز و طیف‌سنجی مهم است، زیرا گروه‌های عاملی متصل به یک اتم اغلب رفتار متفاوتی از زمان جدا بودن از خود نشان می‌دهند. به عنوان مثال دی‌ال‌های ژمینال با از دست دادن آب به راحتی به کتون یا آلدهید تبدیل می‌شوند. دست‌سانی (شیمی)
برای شیمیدان‌ها، سیستم R / S مهم‌ترین سیستم نامگذاری برای نمایش انانتیومرهاست که شامل مولکول مرجعی چون گلیسرآلدهید نمی‌شود. این روش نامگذاری هر مرکز دست سان را بر اساس سیستمی که توسط آن هر استخلاف با توجه به «قواعد اولویت بندی کان-اینگولد-پریلاگ» و بر پایه عدد اتمی "اولویت" معینی یافته‌است، با R و S برچسب گذاری می‌کند. پیش‌دست‌سانی
مفهوم پیش‌دست‌سانی برای درک برخی از جنبه‌های فضاویژگی آنزیم لازم است. الکساندر اوگستون اشاره کرد که وقتی یک مولکول متقارن در یک محیط نامتقارن مانند سطح آنزیم قرار می‌گیرد، گروه‌های ظاهراً یکسان قابل تشخیص می‌شوند. به این ترتیب او نشان داد که حذف اولیه سیترات غیر کایرال به عنوان واسطه احتمالی در چرخه تری‌کربوکسیلات اشتباه بوده‌است. کانی
کانی یا ماده معدنی، ماده‌ای طبیعی و جامدی است که ترکیب شیمیایی نسبتاً ثابتی دارد و در ترکیب سنگ‌های پوسته زمین یافت می‌شود و دارای فرمول شیمیایی و ساختمان اتمی مشخص است و در صنایع مختلف مانند خمیردندان‌سازی، ساعت‌سازی و… کاربرد دارد. به زبان ساده اگر بخواهیم کانی را از نگاه شیمی و زمین‌شناسی به‌طور همزمان نگاه کنیم، به این نتیجه خواهیم رسید که تعریف از کانی همانند تعریف همزمان از عنصر شیمیایی و مولکول است، با این تفاوت که کانی نه می‌تواند همیشه از یک عنصر تشکیل شده باشد و نه تعریف مولکول را به‌طور کامل بتواند داشته باشد؛ بلکه کانی کوچک‌ترین جز از یک ماده معدنی هست که به سبب ویژگی‌های منحصر بفردی (منظور ساختار اتمی و نوع ترکیب مولکولی یا شیمیایی) که دارد، باعث متفاوت بودن آن ماده معدنی از دیگر مواد معدنی خواهد شد. به‌طور مثال، اگر خاک رس را در نظر بگیریم، کانی‌های تشکیل‌دهنده آن (کائولینت، مونت موریلونیت، ایلیت) باعث شده‌است که رس دارای ویژگی منحصر به فردی باشد که از آن به عنوان رس تلقی شود؛ یعنی اگر از دیگر کانی‌ها در اندازه رس استفاده کنیم (مانند خاک که به سبب تراش کاری و صیقل دادن سنگ در حد میکرون از دستگاه برش کاری ریخته می‌شود)، هرگز ویژگی کانی رس را آن کانی نخواهد داشت؛ زیرا کانی رس دارای آرایش اتمی و ترکیب شیمیای منحصر به خود است که از آن در علم زمین‌شناسی به عنوان کانی یاد می‌شود. دست‌سانی (شیمی)
ممکن است یک مولکول دست سان باشد بدون آنکه دست سانی نقطه‌ای داشته باشد. مثال‌های متداول از این مورد عبارتند از: ۱٬۱'-بی-۲-نفتول، ۱٬۳-دی کلرو آلن و BINAP که دست سانی محوری دارند. (E)-سیکلواکتن که دست سانی صفحه‌ای دارد؛ کالیزرن‌ها و فولرن‌ها که دست سانی ذاتی دارند. اگر یک مولکول شامل زیرواحدی چهارضلعی باشد که به آسانی قابل بازآرایی نباشد، برای مثال ۱-برومو-۱-کلرو-۱-فلوئوروادمنتین و متیل اتیل فنیل تتاهدرین، نوعی از دست سانی نقطه‌ای بوقع می‌پیوندد. دست‌سانی (شیمی)
به‌طور کل، مولکول‌های دست سان در یک اتم منفرد "نامتقارن فضایی" که چهار استخلاف مختلف دارد، دارای دست سانی نقطه‌ای هستند. گفته می‌شود که انانتیومرهای چنین ترکیباتی در این‌گونه مراکز، پیکربندی مستقل و متفاوتی دارند؛ بنابراین این مرکز، از لحاظ فضایی نامتقارن است. (یعنی گروهی در داخل مجموعه مولکولی که می‌تواند به عنوان مانونی از ایزومرهای فضایی در نظر گرفته شود). دست‌سانی (شیمی)
واژه "فعالیت نوری" از برهم کنش مواد دست سان با نور قطبیده گرفته شده‌است. در یک محلول، فرم-(−) یا فرم چیگرد یک ایزومر نوری، صفحه پرتو قطبیده را در خلاف جهت عقربه‌های ساعت چرخاند. فرم-(+) یا فرم راستگرد یک ایزومر نوری، عکس این کار را انجام می‌دهد؛ (صفحه پرتو را در جهت عقربه‌های ساعت می‌چرخاند). این ویژگی نخستین بار توسط جین-بپتیست بایو در سال ۱۸۱۵ مشاهده شد، و اهمیت قابل توجهی را در صنایع قندی، شیمی تجزیه و داروسازی بدست آورد. لویی پاستور در سال ۱۸۴۸ دریافت که این پدیده، منشأ مولکولی دارد. مواد کامپوزیت مصنوعی که فعالیت نوری مشابهی را البته در محدوده ریزموج نشان می‌دادند، در سال ۱۸۹۸ توسط جاگادیش چاندرا بوز معرفی شدند و توجهات بسیاری را از اواسط سال ۱۹۸۰ بدست آوردند. واژه "دست سانی" نخستین بار توسط لرد کلوین در سال ۱۸۹۴ بکار برده شد. انانتیومر (پادهمسان پار) و دیاستیومر (میان فضا پار)های مختلف یک ترکیب را به دلیل تفاوت در ویژگی‌های نوریشان، سابقاً ایزومرهای نوری می‌نامیدند. عدد دامکولر
عدد دامکولر یک عدد بی بعد می باشد که در مهندسی شیمی بیانگر ارتباط زمانبندی واکنش شیمیایی (سرعت واکنش شیمیایی)به سرعت پدیده‌های انتقال در یک سیستم شیمیایی است. این عدد به افتخار شیمیدان آلمانی گرهارد دامکولر نامگذاری شده است. سنتز جامع
سنتز جامع، سنتز شیمیایی کامل یک مولکول پیچیده (که اغلب ترکیبات طبیعی است) از پیش ماده‌های ساده که از نظر تجاری در دسترس هستند، می‌باشد. سنتز جامع اغلب اشاره به فرایند تولید بدون کمک گرفتن از سیرهای زیستی اشاره دارد که این موضوع باعث تفاوت میان آن و سمی سنتز می‌باشد. مولکولهای هدف می‌توانند محصولات طبیعی، مواد موثره دارویی یا ترکیبات آلی دارای جذابیت تئوری باشند. اغلب هدف، کشف مسیر جدید برای سنتز یک مولکول هدفی است که برای آن قبلاً مسیر سنتزی شناخته شده پیشنهاد شده‌است. گاهی اوقات هیچ مسیر وجود ندارد و شیمیدان تلاش می‌کنند این مسیر را برای اولین بار پیدا کنند. یک هدف مهم از سنتز جامع کشف واکنشها و معرفهای شیمیایی جدید است. آب یون‌زدوده
آب دی یونیزه یا آب یون زدایی شده یا آب یون‌زدوده: آبی است که تقریباً تمام یون‌های معدنی آن حذف شده‌است، مانند کاتیون‌هایی از قبیل سدیم، کلسیم، آهن و مس و آنیون‌هایی مانند کلرید و سولفات. یون زدایی یک فرایند شیمیایی است که با استفاده از رزین‌های تبادل یونی، هیدروژن و یون‌های هیدروکسید را با مواد معدنی محلول مبادله می‌کنند و پس از آن دوباره ترکیب می‌شوند تا مولکول‌های آب را تشکیل دهند. از آنجا که بیشتر ناخالصی‌های غیرمولد آب نمکهای محلول هستند، یون زدایی باعث تولید آب بسیار خالص می‌شود که عموماً شبیه آب مقطر است و مزیت آن این است که فرایند سریعتر انجام می‌شود و رسوب نمی‌بندد. با این حال، یون زدایی به‌طور مناسبی مولکول‌های آلی بدون بار، ویروس‌ها یا باکتری‌ها را حذف نمی‌کند، مگر اینکه به صورت تصادفی در رزین به دام افتاده باشند. رزین‌های قوی آنیون پایه خاص می‌توانند باکتری‌های گرم منفی را حذف کنند. یون زدایی می‌تواند به‌طور مداوم و ارزان با استفاده از انجام شود. رودوسن
رودوسن () که با نام رسمی بیس(η-سیکلوپنتادی‌انیل)رودیم (II)شناخته می‌شود، یک ترکیب شیمیایی با فرمول [Rh(CH)] است. هر مولکول از این ترکیب شامل یک اتم فلز رودیم بوده که ما بین دو صفحه آروماتیک ۵ کربنی با نام حلقه‌های سیکلوپنتادی‌انیل و با آرایش ساندویچی قرار دارد. این ترکیب یک ترکیب آلی فلزی است که در آن پیوندهای کووالانسی(هاپتیسیته) بین کربن-رودیم وجود دارد. رادیکال [Rh(CH)] در دماهای بالای و یا در شرایطی که توسط نیتروژن مایع در دمای نگه داری شود، قابل ردیابی است. در دمای اتاق، جفت‌های این رادیکال از طریق حلقه سیکلوپنتادی‌انیل خود با یکدیگر پیوند خورده و یک دیمر ایجاد می‌کنند که به صورت جامد زرد رنگ یافت می‌شود. تنظیم بیان ژن
متیل‌دار کردن دی‌ان‌ای یک فرایند شیمیایی برای خاموش کردن ژن است که حتی در تقسیم سلولی توسط سلول مادر به دختر منتقل می‌شود و یکی از راه‌های حفظ نمایهٔ بیان ژن سلول مادر در سلول دختر است. دی‌ان‌ای به‌طور معمول توسط آنزیم‌های متیل ترانسفراز روی نوکلئوتید سیتوزین در قسمت دو نوکلئوتیدی سی.جی. (که در صورت تراکم بالای آن در قسمتی از رشتهٔ دی‌ان‌ای به آن قسمت جزیرهٔ سی.جی. هم گفته می‌شود) متیل‌دار می‌شود. تحلیل الگوی متیل‌دار شدن در یک ناحیهٔ داده‌شدهٔ دی‌ان‌ای (که می‌تواند یک راه‌انداز باشد) توسط روشی به نام نگاشت بی‌سولفات انجام می‌شود. در این روش پس‌ماندهای سیتوزین متیل‌دارشده در پالایش بی‌سولفات تغییری نمی‌کند در صورتی که سیتوزین بدون متیل به اوراسیل تبدیل می‌شود. این تفاوت‌ها توسط روش‌های توالی‌یابی دی‌ان‌ای یا روش‌های کمی‌کنندهٔ میزان دگردیسی نقطه‌ای دی‌ان‌ای مثل توالی‌یابی پیروفسفاتی و آرایهٔ متراکم سنجیده می‌شود. الگوهای متیل‌دار شدن غیرعادی مظنون به مشارکت در ایحاد سلول‌های سرطانی هستند سیال (زمین‌شناسی)
نام «سیال» از ترکیب دو حرف اول سیلیسیم دی‌اکسید و آلومینیم گرفته شده‌است. اصطلاح «سیال» اغلب در مقابل اصطلاح «سیما» به‌کار می‌رود که لایه پایین‌تر پوسته زمین است و اغلب در حوضه‌های اقیانوسی یافت می‌شود. اصطلاح FeNi یا NiFe نیز گاهی به منظور اشاره به آلیاژ آهن– نیکل موجود در هسته زمین به کار می‌رود. این تقسیم‌بندی‌های زمین‌شیمیایی درون زمین نخستین بار توسط ادوارد سوس در سده ۱۹ میلادی پیشنهاد شد. مدل لایه‌های بیرونی زمین توسط شواهد سنگ‌شناسی، ثقل‌سنجی و شواهد لرزه‌ای تأیید شده‌است. وادسلیت
وادسلیت بیشتر در قسمت بالایی گوشته زمین واقع شده‌است که تقریباً بین از سطح زمین عمق دارد. وادسلیت به دلیل عدم اتصال اکسیژن به سیلیکون در O ، با برخی از اتم‌های همسان خود که اکسیژن می‌باشند پیوند برقرار می‌کند و در نتیجه، این اکسیژن‌ها به راحتی هیدراته می‌شوند و همین پیوندها غلظت بالایی از اکسیژن را در کانی وادسلیت پدیدمی‌آورد. با این همه، وادسلییت در فرمول شیمیایی خود حاوی هیدروژن(H) نیست، اما ممکن است حاوی بیش از ۳ درصد H O در کانی معیار باشد و ممکن است در دمای و فشار به خصوصی به مذاب مایه تبدیل شود. وادسلییت به دلیل انرژی الکترواستاتیک پایین بین اتم‌های اکسیژن دارای پیوند، مکان بالقوه ای برای ذخیره آب در گوشته زمین به حساب می‌آید. . مقدار آب موجود در کانی و چگالی وادسلیت به دما و فشار زمین بستگی دارد. حتی ممکن است درصد وزنی هیدروژن در کانی معیار وادسلیت به یک الی یک و نیم درصد برسد، منطقه کشف شده درون زمین که تا ۶۰ درصد حجمی وادسلیت را در خود جای داده‌است، هنوز می‌تواند یک مخزن اصلی آب در داخل زمین باشد.. علاوه بر این، تصور می‌شود دلیل پیدایش کانی وادسلیت در زمین، برخورد شهاب سنگ در سالیان گذشته به زمین و دگرگونی‌های ایجاد شده در محل برخورد بوده‌است. رادیوسوند
امکان اتصال حسگرهای غلظت گاز ازن (Ozon Sonde) و تابش‌های رادیواکتیو (Radioactive Sensor) نیز به این دستگاه وجود داشته و کار اندازه‌گیری پارامترهای مزبور را در جوّ فوقانی به انجام می‌رساند. همانطورکه پیش از این گفته شد در ایستگاه هواشناسی اصفهان کار اندازه‌گیری و مراقبت ازن با فرستادن دستگاه ازن سوند انجام می‌شود. این ازن سوند از نوع ECC-6A می‌باشد.در نام این ازن سوند نشانه‌های ECC اشاره به نوعی ازن سوند با سلول الکتروشیمیایی را دارند. در واقع نشانه E واژه Electrochemical را نشان می‌دهد و نشانهC پس از آن اشاره به واژه Concentration یا غلظت داشته و نشانه C پایانی نشانگر کلمه Cell یا سلول است. این حسگر دارای یک سلول حاوی محلولی از یدور پتاسیم با غلظت معین است. درون سلول الکترودهایی از جنس پلاتین قرارداده شده که دو عدد کاتد و یک آند از آن‌ها تشکیل می‌گردد. محفظه این سلول از جنس تفلن بوده به دو بخش تقسیم شده که یک بخش آن حاوی آند و بخش دیگر حاوی کاتد است. محلول یدور پتاسیم با غلظت‌های متفاوت در هر یک از بخش‌ها وجود دارد. سلول کاتد حاوی 3 میلی لیتر محلول رقیق یدور پتاسیم KI و سلول آند حاوی 1.5 میلی لیتر از محلول یدور پتاسیم اشباع شده می‌باشد.این دو بخش به وسیله دیواره‌ای که میان آن‌ها قرار داده شده و تنها اجازه گذشتن یون‌ها را می‌دهد، از یکدیگر جدا شده‌اند. دیواره مزبور از آمیخته شدن محلول هر بخش با بخش دیگر جلوگیری به عمل می‌آورد. به این ترتیب غلظت محلول‌های دو بخش آند و کاتد یکسان نخواهد شد. به این سبب یک اختلاف پتانسیل الکتریکی میان آند و کاتد به وجود می‌آید. به این ترتیب خروجی این حسگر یک ولتاژ الکتریکی خواهد بود. بخش کاتد توسط لوله باریکی به هوای بیرون راه دارد. هوای بیرون توسط یک پمپ الکتریکی کوچک از جنس تفلن به درون این لوله مکیده می‌شود. ازن موجود در هوای مکیده شدن منجر به بروز واکنش شیمیایی روی محلول درون سلول کاتد و آزاد شدن ید خواهد شد.این واکنش میان ازن و محلول موجب تغییر اختلاف پتانسیل میان آند و کاتد خواهد شد، به‌طوری‌که اگر آند و کاتد توسط یک مقاومت الکتریکی به یکدیگر متصل شده باشند جریان عبوری از مقاومت مزبور تغییر می نماید. عبور جریان از این مدار که از درون سلول نیز می‌گذرد منجر به بازگشت مجدد ید به وجود آمده به یون یدید یا یدور می‌گردد. به‌طور نظری شدت جریان عبور کرده از سلول با مقدار ازن وارد شده به سلول کاتد متناسب می‌باشد به‌طوری‌که به ازای هر مولکول گاز ازن باید 2 الکترون ایجاد شود. با اندازه‌گیری این جریان و تغییرات آن و روابط ریاضی حاکم بر مقدار ازن و دیگر پارامترها مقدار فشار جزئی ازن در جو را می‌توان از رابطه زیر به دست آورد. حسگر ازن سوند باید پیش از ارسال به جوّ یک فرآیند آماده سازی را که گاهی ۸ ساعت به طول می انجامد را پشت سر بگذارد. بخشی از این فرآیند شامل تست کردن سلول الکتروشیمیایی توسط گاز ازن است. برای تولید ازن لازم جهت این تست از دستگاه مولد ازن استفاده می شود که تصویر آن در شکل ۱۱ نشان داده شده است. در این دستگاه گاز ازن توسط یک لامپ تابش فرابنفش ایجاد می گردد. خود دستگاه نیز مجهز به یک سلول الکتروشیمیایی ECC است. علاوه بر این وضعیت جریان الکتروموتور چرخاننده پمپ حسگر ازن توسط این دستگاه اندازه گیری می شود. باید یادآورشویم که جهت تعیین دبی پمپ مورد استفاده در سلول الکتروشیمیایی نیز یک پیپت طبق تصویر شکل ۱۲ همراه با یک زمان سنج به کار گرفته می شوند. میزان خلأ یا فشار پمپ نیز توسط یک فشارسنج تعیین می گردد. حسگر ازن پس از آماده سازی باید به دستگاه رادیوسوند متصل شده تا اطلاعات آن توسط رادیوسوند به زمین مخابره گردد. در تصویر شکل ازن سوند و رادیوسوند مدل RS92-SGP که به بدنه ازن سوند پیوست شده، نشان داده می شود. در این حالت ازن سوند و رادیوسوند پیوست شده با هم به بالون هواشناسی بسته شده و به اقیانوس جوّ روانه می گردد. با توجّه به آنکه وزن این محموله از وزن یک رادیوسوند تنها بیشتر است، معمولاً برای آنکه بالون بتواند این مجموعه را تا ارتفاع 30 کیلومتری سطح دریا و بالاتر برساند، از بالون های 1000 گرمی هواشناسی برای ارسال ازن سوند به جوّ استفاده می کنند. یادآوری می شود که حسگر ازن توسط یک مدار میانجی به رادیوسوند وصل شده و در واقع جزئی از حسگرهای رادیوسوند می شود و اطلاعات آن در کنار اطلاعات بقیه حسگرهای رادیوسوند به گیرنده زمینی مخابره می گردد. در حال حاضر بیشتر سازندگان رادیوسوند امکان اتصال ازن سوند نوع ECC را به رادیوسوند خود ایجاد نموده اند. علاوه بر این به طور معمول نرم افزار پردازش کننده اطلاعات رادیوسوند نیز دارای گزینه هایی برای انتخاب ضرایب کالیبراسیون ازن سوند است. از لحاظ ساختاری می‌توان دستگاه رادیوسوند را متشکل از پنج بخش اصلی دانست. ۱-فرستنده‌رادیویی ۲- حسگرها ۳- مدارهای الکترونیکی واسط میان فرستنده و حسگرها.۵- یک سامانه کمک ناوبری مانند گیرندهGPS یا گیرندهLORAN-C. هر یک از حسگرها پارامتر مربوط به خود را اندازه‌گیری نموده و توسط مدارهای واسط و بر پایه یکی از روش‌های مدولاسیون آن را به فرستنده رادیویی تحویل می‌دهد. حسگرها معمولاً از خازن یا مقاومت ساخته می‌شوند. در مورد حسگر نم سنج (رطوبت سنج) به ویژه به‌کارگیری از خازنی که ظرفیت آن تابع مقدار نم باشد، بسیار رایج است. حسگر سنجش فشار هوا نیز امروزه خازنی است که ظرفیت آن دگرگونی فشار هوا را دنبال می نماید. حسگر دما از هر دو عنصر خازن یا مقاومت ساخته می‌شود. از سال ۲۰۰۵ میلادی برخی از سازندگان مطرح رادیوسوند در جهان با حذف حسگر اندازه‌گیری فشار جوّ، سبب کاهش چشمگیری در بهای تمام شده رادیوسوند شدند. این سازندگان به جای اندازه‌گیری فشار جوّ، ارتفاع را به کمک یک گیرنده جی پی اس که درون رادیوسوند تعبیه می‌شودمتناظر با ارتفاع اندازه‌گیری شده را محاسبه می نمایند. در آزمایش‌هایی که جهت مقایسه کیفیت فشار محاسبه شده در این رادیوسوند و فشار اندازه‌گیری شده توسط رادیوسوندهای کارخانه‌های دیگر زیر نظارت سازمان هواشناسی جهانی در سال ۲۰۰۵ میلادی و در جزیره موریس به عمل آمد، مشخص گردید که دقّت این روش به مقدار کافی بالا بوده و در لایه‌های بالای جوّ و در فشارهای پایین حتّی از روش اندازه‌گیری مستقیم نیز به مراتب بهتر است. به این ترتیب سازمان هواشناسی جهانی WMO به‌طور رسمی اعلام نمود که از این پس برای اندازه‌گیری فشار هوا هیچ لزومی به استفاده از حسگر فشار در رادیوسوند نخواهد بود. دست‌سانی (فیزیک)
فرمیون‌های دارای جرم، تقارن دست سان از خود نشان نمی‌دهند. عقیده بر آن است که جمله حاوی جرم در لاگرانژین، به وضوح تقارن دست سانی را می‌شکند. "شکست خود به خودی تقارن دست سانی" نیز ممکن است در برخی نظریات، مخصوصاً در کرومودینامیک کوانتومی، رخ دهد. زبان اوستایی
برای نمونه واژه تَنوُ به معنای تن و بدن که مونث است و در این دسته گنجانیده می‌شود. همریشه‌های واژه یادشده اوستایی امروزه به دیسه‌های «تَن» در پارسی نو، «تَن» (تەن/تأن-tan) در کردی کلهری، لکی، زازاکی، کردی سورانی و کرمانجی، «تَن» (tan) در بلوچی، «تَن» (tan) در پشتو به معنای جسم و پیکر دیده می‌شوند.در این گروه از واژگان آگاهی چندانی از چگونگی گردانش یا تصریف نیست. باری بدین گونه اند:برای نمونه واژه رائی به معنای شکوه و درخشش است.دربارهٔ گردانش این پایانه آگاهی‌ها بیشتر از همتای āi-دار است. این پایانه دیسه قوی (بالنده) پایانه‌های ao-دار است.برای نمونه واژه گائو/ گَئُ به معنای گاو که مذکر است و در این دسته گنجانیده می‌شود. همریشه‌های واژه یادشده اوستایی امروزه به دیسه‌های «گاو» در پارسی نو، «گا» (گا-gā) در کردی کلهری، لکی، زازاکی، کردی سورانی و کرمانجی ، «گوک» (gúk) در بلوچی، «غوا» (ǧwâ) در پشتو و «غوگ» (гъог-ǧog) یا «قوگ» (хъуг -qug) در آسی به معنای گاو دیده می‌شوند. دست‌سانی (شیمی)
در بررسی دست سانی، حتی تفاوت‌های ایزوتوپی هم باید لحاظ شوند. جایگزینی یکی از دو اتم H در موقعیت CH بنزیل الکل با یک دوتریوم (H)، کربن مربوطه را به یک مرکز نامتقارن فضایی تبدیل می‌کند. بنزیل-α-dالکل حاصله به شکل دو انانتیومر مشخص وجود دارد که توسط قراردادهای نامگذاری متداول در شیمی فضایی، نامگذاری شده‌اند. انانتیومر نوع S، [α]D = +۰٫۷۱۵° دارد. جفت‌سم‌سانان
جُفت‌سُم‌سانان یا (Artiodactyla) راسته‌ای از حیوانات پستاندار هستند. تاکنون حدود ۲۷۰ گونهٔ خشکی زی از جانوران این راسته شناسایی شده‌اند. همچنین تعدادی از گونه‌های آبزی مانند دلفین‌ها و نهنگ‌ها نیز متعلق به همین راسته هستند. دلیل این موضوع این است که منشأ تکامل یا به عبارتی اجداد دلفین‌ها و وال‌ها مربوط به همین راسته بوده‌اند. ارزش اسیدی
ارزش اسیدی (یا عدد خنثی سازی یا عدد اسیدی) در علم شیمی مقدار میلی‌گرم پتاسیم هیدروکسید لازم برای خنثی سازی یک گرم از یک ماده می‌باشد. عدد اسیدی مقیاسی از تعداد گروه‌های کربوسیلیک اسید موجود در یک ترکیب مثل یک اسید چرب یا مخلوطی از ترکیبات می‌باشد. در یک روش معمول مقدار مشخصی از نمونه در یک حلال آلی (معمولاً ایزوپروپانول) حل شده و با محلولی از پتاسیم هیدروکسید با غلظت معین تیتر می‌شود. در این روش از فنل فتالئین به عنوان شناساگر استفاده می‌شود. تعادل دینامیک
تعادل دینامیک در شیمی عبارت است از هنگامی که یک در واکنش برگشت‌پذیر ضرایب واکنش دهنده‌ها/محصولات تغییر می‌کند اما مواد با نرخ مشخصی در میان واکنش‌های شیمیایی جابجا می‌شود و به عبارت دیگر به صورت خالص تغییر ایجاد نمی‌شود. این تعریف یک نمونهٔ خاص از سامانه ای در حالت دایمی است. در ترمودینامیک، یک سیستم بسته هنگامی در تعادل ترمودینامیکی است که واکنش‌ها در چنان نرخ‌هایی اتفاق بیفتند که غلظت مخلوط با گذر زمان تغییر نکند. زیست‌شناسی کوانتومی
دی اکسی ریبونوکلئیک اسید، دی ان ای، به عنوان دستورالعمل ساخت پروتئین در بدن است. از ۴ نوکلئوتید گوانین، تیمین، سیتوزین و آدنین تشکیل شده‌است. ترتیب این نوکلئوتیدها «دستور العمل» پروتئین‌های مختلف را می‌دهد. هر زمان که سلول تولید مثل می‌کند، باید این رشته‌های DNA را کپی کند. با این وجود، گاهی اوقات در طی مراحل کپی کردن رشته DNA یک جهش یا خطایی در کد DNA ایجاد می‌شود. یک تئوری برای استدلال جهش DNA در مدل جهش DNA Lowdin توضیح داده شده‌است. در این مدل، نوکلئوتید ممکن است شکل خود را از طریق فرایند تونل سازی کوانتومی تغییر دهد. به همین دلیل، نوکلئوتید تغییر یافته توانایی جفت شدن با جفت پایه اصلی خود و در نتیجه تغییر ساختار و ترتیب رشته DNA را از دست می‌دهد. قرار گرفتن در معرض چراغهای ماوراء بنفش و انواع دیگر اشعه می‌تواند باعث جهش و آسیب DNA شود. تشعشعات همچنین می‌توانند پیوندها را در امتداد رشته DNA در پیریمیدینها تغییر داده و باعث ایجاد پیوند آنها با خود و ایجاد یک دیمر شوند. در بسیاری از پروکاریوتها و گیاهان، این پیوندها توسط یک آنزیم ترمیم DNA به آنزیم اصلی ترمیم می‌شوند. همان‌طور که پیشوند آن نشان می‌دهد، برای ترمیم رشته، فتولیاز به نور متکی است. فتولیاز ضمن ترمیم DNA با کوفاکتور FADH، فلاوین آدنین دینوکلئوتید کار می‌کند. فتولیاز با نور مرئی هیجان زده می‌شود و یک الکترون را به کوفاکتور FADH- منتقل می‌کند. FADH- اکنون در اختیار داشتن یک الکترون اضافی، الکترون را به دیمر می‌دهد تا پیوند را بشکند و DNA را ترمیم کند. این انتقال الکترون از طریق تونل کردن الکترون از FADH به دیمر انجام می‌شود. اگرچه دامنه تونلینگ بسیار بزرگتر از حد ممکن در خلأ است، گفته می‌شود که تونلینگ در این سناریو «تونل سازی با واسطه فوق العاده» است، و به دلیل توانایی پروتئین در افزایش نرخ تونل زنی الکترون امکان‌پذیر است. دست‌سانی (شیمی)
یک ماده دست سان، زمانی که تنها یکی از دو انانتیومر آن حاضر باشند، یک انانتیوپر یا دست سان همگون نامیده می‌شود. استاتین
استاتین (تلفظ: /ˈæstətiːn, -tɪn/) از عنصرهای شیمیایی جدول تناوبی است و نشانهٔ کوتاه آن At و عدد اتمی آن ۸۵ است. این عنصر کمیاب‌ترین عنصر در کره زمین است و کل مقدار آن در کره زمین حدود ۳۰ گرم برآورد می‌شود. استاتین عنصری جامد، نافلز، سیاه رنگ و پرتوزا است که در جدول عناصر شیمیایی در گروه ۱۷ جدول و دوره ۶ آن قرار دارد. گروه ۱۷ جدول، گروهی شامل شبه فلز ‌ها است که عنصر استاتین سنگین‌ترین هالوژن این گروه‌است و نقطه ذوب و انجماد آن از دیگر هالوژن‌های سبک‌تر جدول بیشتر است. استاتین در طولانی‌ترین عمر ایزوتوپی At) ۲۱۰) دارای نیمه عمر ۸٫۱ ساعت است. عنصر استاتین در حدود ۲۰ ایزوتوپ شناخته شده دارد. استاتین در سال ۱۹۴۰ توسط شیمی‌دان‌های آمریکایی امیلیو گینو سگر، کِنِت روس مکنزی و دیل ریموند کارسون در دانشگاه کالیفرنی، برکلی کشف شد. استاتین عنصری پرتوزا است و به صورت منفرد وجود ندارد. بلکه این عنصر در طبیعت همراه با ایزوتوپ‌های اورانیوم و توریم وجود دارد. با وجود خاصیت پرتوزایی، از استاتین در رآکتورهای هسته‌ای استفاده نمی‌شود. استاتین ۲۱۷ با اورانیوم ۲۳۳ و نپتونیم ۲۳۹ در تعادل است و از اجتماع توریم و اورانیوم با نوترون‌های طبیعی حاصل می‌شود. از اشکال دیگر استاتین می‌توان به هیدرید استاتین نیز اشاره نمود و باید توجه داشت که این ترکیب با یک هیدروژن است و نه هالید و در مورد هالیدها تنها واکنش با هالوژن‌های سبک امکان‌پذیر است. دست‌سانی (شیمی)
یک ایزومر نوری می‌تواند توسط پیکربندی فضایی اتمهایش نامگذاری شود. در مورد سیستم (که نام آن از واژگان لاتین dexter و laevus به معنای راست و چپ گرفته شده‌است و نباید آن را با سیستم "d-" و "l-" که در بالا اشاره شد، اشتباه گرفت)، می‌توان گفت که این نامگذاری با استفاده از ارتباط بین مولکول موردنظر و گلیسرآلدهید انجام شده‌است. گلیسرآلدهید، خود یک ترکیب دست سان است و دو ایزومر آن با و برچسب گذاری شده‌اند. دستکاری‌های شیمیایی خاصی می‌تواند بر گلیسرآلدهید اعمال شود، بدون آنکه تأثیری بر پیکربندی آن داشته باشد و استفاده تاریخی آن برای این منظور (علاوه بر مفید بودنش به عنوان یکی از کوچکترین مولکول‌های پرکابرد دست سان) منجر به کاربردش در نامگذاری شده‌است. در این سیستم، ترکیبات در قیاس با گلیسرآلدهید، که به‌طور کلی توصیفات بدون ابهامی را ایجاد می‌کند، نامگذاری می‌شوند. اما راحت‌ترین راه، مشاهده این نامگذاری‌ها در بیومولکول‌های مشابه گلیسرآلدهید است. به عنوان مثال، آمینواسید آلانین که دارای دو ایزومر نوری است، بر اساس اینکه از کدام ایزومر گلیسیرآلدهید به وجود آمده‌اند، برچسب زده می‌شوند. از سویی دیگر گلیسین که یکی از آمینواسیدهای گلیسرآلدهید است، هیچ فعالیت نوری ندارد و دست سان هم نیست؛ در حالیکه آلانین دست سان است. اکسایش-کاهش
اُکسایش و کاهش نام کلی واکنش‌های شیمیایی است که مایه تغییر عدد اکسایش اتم‌ها می‌شوند. این فرایند می‌تواند دربرگیرنده واکنش‌های ساده‌ای همچون اکسایش کربن و تبدیل آن به کربن دی‌اکسید و کاهش کربن و تبدیل آن به متان یا واکنش‌های پیچیده‌ای چون اکسایش قند در بدن انسان طی واکنش‌های چند مرحله‌ای باشد. با کمی اغماض علمی می‌توان این فرایند را انتقال یک یا چند الکترون از یک اتم، مولکول یا یون به یک اتم، مولکول یا یون دیگر دانست. در هر واکنش اکسایش و کاهش اتم یا مولکولی الکترون از دست می‌دهد (اکسایش) و اتم یا مولکولی دیگر الکترون جذب می‌کند (کاهش) می‌یابد. در چنین واکنشی مولکول دهنده الکترون اکسید شده و مولکول گیرنده الکترون کاهیده می‌شود. در واقع تعریف ابتدایی اکسایش واکنش یک ماده با اکسیژن و ترکیب شدن با آن بوده‌است، اما با کشف الکترون اصطلاح اکسایش دقیق‌تر تعریف شد و کلیه واکنش‌هایی که طی آن ماده‌ای الکترون از دست می‌دهد اکسایش نامیده شدند. اتم اکسیژن می‌تواند در چنین واکنشی شرکت داشته یا نداشته باشد. دیل سان
اشکال دارویی: قطره دست‌سانی (فیزیک)
دست سانی در ذرات بدون جرم- مانند فوتون، گلوئون، (و به‌طور فرضی) گراویتون- همانند مارپیچگی است. یعنی یک ذره بدون جرم، صرف نظر از دیدگاه ناظر، از دیدگاه اسپین در راستای محور حرکت دیده می‌شود. شیمی آلی
ساده‌ترین ماده شیمی آلی متان است، مولکول متان دارای یک اتم مرکزی کربن و چهار اتم محیطی هیدروژن است که با زاویه ۱۰۹/۵ درجه دور اتم کربن قرار گرفته‌اند. متان محصول نهایی متلاشی شدن ناهوازی (بدون هوا) گیاهان یعنی از هم پاشیدگی بعضی از مولکول‌های پیچیده می‌باشد. متان تشکیل دهنده قسمت اعظم (حدود ۹۷ درصد) گاز طبیعی است. متان گاز آتشگیر خطرناک معادن زغال سنگ است و به صورت حباب‌های گاز از سطح مرداب‌ها خارج می‌گردد. گاز متان از ترکیب مونو اکسید کربن و هیدروژن حاصل می‌گردد. دیاکسی
دیاکسی کلمه‌ای یونانی است که توسط ژاکوس مونود ابداع شده و به معنی مراحل رشد دوتایی است. این کلمه در زیست‌شناسی یاخته‌ای برای توصیف مراحل رشد یک میکروارگانیسم در محیط کشت دسته‌ای به کار می‌رود که مخلوطی از دو قند را متابولیزه می‌کند. سلول‌های میکروبی به جای متابولیزه کردن هم‌زمان دو قند موجود، معمولاً آن‌ها را بر اساس یک الگوی دائمی مصرف می‌کنند که منجر به دو مرحلۀ جداگانۀ رشد می‌شود. تاریخ شیمی
جوزف بلک در سال ۱۷۵۴ توانست کربن دی‌اکسید که او به آن "هوای ثابت" می‌گفت را جداسازی کند. کارل ویلهلم شیله و جوزف پریستلی هر یک در سال‌های ۱۷۷۱ و ۱۷۷۴ به‌طور مستقل توانستند اکسیژن را با گرم کردن جیوه (II) اکسید و نیترات‌ها جداسازی کنند. جوزف پروس نیز با کشف «قانون نسبت‌های معین» باعث پیشرفتی بزرگ در شیمی شد. بر اساس این قانون مواد شیمیایی با نسبت‌های معین با یکدیگر واکنش می‌دهند. در سال ۱۸۰۰ آلساندرو ولتا با ساخت اولین باتری شیمیایی باعث سرآغاز دانش الکتروشیمی شد. در سال ۱۸۰۱، جان دالتون نظریهٔ اتمی خود را در هفت بند منتشر کرد. او در نظریهٔ خود اتم را تجزیه‌ناپذیر خواند. در آن زمان نظریهٔ دالتون بسیار تأثیرگذار بود به‌طوری‌که در قرن نوزدهم، شیمی‌دانان به دو گروه تقسیم می‌شدند. گروه اول کسانی بودند که نظریهٔ اتمی جان دالتون را دنبال می‌کردند و گروه دوم کسانی همانند ارنست ماخ بودند که به این نظریه اعتقاد نداشتند. تجزیه شیمیایی
در علم شیمی، تجزیه شیمیایی عبارت است از تجزیه یک ماده شیمیایی به عناصر سازنده آن یا اجزا ساده‌تر.واکنش تجزیه یک ماده شیمیایی ممکن است به شکل‌ها و روش‌های گوناگونی رخ دهد مثلاً در تولید فلز سدیم از تجزبیه سدیم کلرید،از روش برق کافت استفاده می‌شود. ساختار دی‌ان‌ای
در پایان سده نوزدهم یک بیوشیمی‌دان آلمانی بنام اسوالد اوری نشان داد که اسیدهای نوکلئیک دارای قند، اسید فسفریک و چند باز نیتروژن‌دار می‌باشند. اندکی بعد مشخص شد که قند موجود در اسیدهای نوکلئیک می‌تواند ریبوز یا دئوکسی ریبوز باشد. پس، اسیدهای نوکلئیک به دو دسته DNA (DeoxyriboNucleic Acid) – که قند موجود در آن‌ها دئوکسی ریبوز است – و (RNA RiboNucleic Acid) - که قند موجود در آن‌ها ریبوز است – تقسیم می‌شوند. معادله ابعادی
دیمانسیون یا معادله ابعادی: رابطه بین کمیتهای اصلی وکمیتهای فرعی را دیمانسیون یا معادله ابعادی گویند. در سیستم S.I. هفت کمیت اصلی وجود دارد و برای هر کمیتی، دیمانسیون خاصی تعریف می‌شود. طول (L) جرم (m) زمان (t) دمای ترمودینامیکی (T) مقدار ماده (mol) شدت جریان الکتریکی (I) شدت جریان روشنایی (Iv) کاستن (موسیقی)
کاستن () در موسیقی فرهنگ غربی و تئوری موسیقی (برگرفته از لغت لاتین قرون وسطایی diminutio که تغییرشکل‌یافته deminutio به معنای کاهش است)، چهار معنای متمایز دارد؛ کاستن می‌تواند شکلی از آرایه باشد که طی آن، نتی طولانی به مجموعه‌ای از نت‌های کوتاه‌تر (با همان ارزش موسیقایی سابق)، که عمدتاً ملودیک هستند، تبدیل می‌شود که رنگ‌آمیزی خوانده می‌شود. کاستن همین‌طور می‌تواند به دستگاهی موسیقایی اشاره کند که طی آن یک ملودی، موتیف یا تم با ارزش موسیقایی کوتاه‌تری نسبت به نسخه سابق عرضه شود. کاستن همین‌طور اصطلاحی است برای کوتاه‌تر کردن ارزش یک نت مستقل که پیش‌تر با استفاده از رنگ‌های متفاوت از رنگ متن اصلی ایجاد می‌شد و امروزه با قرار دادن علامتی مخصوص کنار نت. در فاصله‌های موسیقایی نیز کاستن کاربرد دارد. به این صورت که یک فاصله کوچک یا "درست" که نیم‌پرده‌ای کروماتیک از آن کم شود، فاصله "کاسته" خوانده می‌شود و به همین ترتیب به این فرایند، کاستن می‌گویند. دست‌سانی (شیمی)
آنزیم‌ها، که خود موجوداتی دست سان هستند، اغلب انانتیومرهای یک زیرلایه دست سان را از هم تمییز می‌دهند. آنزیمی را با حفره‌ای دستکش-مانند تصور کنید که یک زیرلایه را محصور می‌کند. اگر این دستکش مربوط به دست راست باشد، پس یک انانتیومر در داخل آن جای خواهد گرفت و محصور خواهد شد، در حالیکه انانتیومر دیگر به این شکل نیست و تمایل کمتری به محصور شدن دارد. آهنی
در شیمی، صفت آهنی نشان دهنده ترکیبی است که حاوی آهن (II) است، به این معنی که آهن در حالت اکسایش +۲ خود است، احتمالاً به عنوان کاتیون دو ظرفیتی Fe. این با «آهنیک» یا آهن (III)، به معنی آهن در حالت اکسایش +۳ خود، مانند کاتیون سه ظرفیتی Fe مغایر است. این کاربرد واژه تا حد زیادی با نامگذاری آیوپاک جایگزین شده‌است، که حالت اکسیداسیون را با اعداد رومی در پرانتز نشان می‌دهد، مانند اکسید آهن (II) برای اکسید آهنی (FeO)، اکسید آهن (III) اکسید آهنیک (FeO) و اکسید آهن (II, III) برای اکسید که حاوی هر دو شکل آهن است. کردی اردلانی
سینتکس (Syntax) یا نحو به معنای نحوه نگارش و قرارگیری کلمات و عبارات به صورت درست، در یک زبان می‌باشد. دی‌ان‌ای
دئوکسی ریبو نوکلئیک اسید به اختصار دی‌اِن‌اِی یا دنا گونه‌ای اسید نوکلئیک است که دارای دستورالعمل‌های ژنتیکی است که برای کارکرد و توسعهٔ زیستی جانداران و ویروس‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. نقش اصلی مولکول دی‌ان‌ای ذخیره‌سازی طولانی مدت اطلاعات ژنتیکی و دستوری است. آزمایش‌هایی مانند آزمایش گریفیت و آزمایش ایوری آزمایش‌هایی انقلابی و سرآغازی در شناسایی و مطالعهٔ دی‌ان‌ای به‌عنوان ژنوم بودند. تا پیش از سال ۱۹۴۴ و انتشار نتایج آزمایش ایوری این‌که کدام یک از ترکیب‌های آلی درون سلول، مادهٔ وراثتی است، مشخص نبود، تا اینکه ایوری ثابت کرد نوکلئیک اسیدها عامل فرایند انتقال صفات هستند. سپس دانشمندان دیگری روی کار آمدند و هر کدام، بخشی از اطلاعات ما راجع به این مولکول را کشف کردند. روزالیند فرانکلین و موریس ویلکینز با تهیهٔ تصاویری از مولکول دی‌ان‌ای با استفاده از پراش پرتوی ایکس (X) توانستند به ابعاد مولکول و نتایج ارزشمندی راجع‌به دی‌ان‌ای دست یابند، از جمله این‌که مولکول دی‌ان‌ای بیش از یک رشته و حالت مارپیچ دارد. دی‌ان‌ای مولکولی است که دستورهای ژنتیکی مورد استفاده در توسعه و عملکرد همه جانداران شناخته‌شده و بسیاری از ویروس‌ها را کدگذاری می‌کند. دی‌ان‌ای پلی‌مری است که مونومر آن نوکلئوتیدها هستند و بخشی از این مولکول ها مونومر دی‌ان‌ای را تشکیل می‌دهند؛ یک نوکلئوتید شامل یک گروه فسفات و یک کربوهیدرات پنج‌کربنه (دئوکسی‌ریبوز) و یک باز آلی است به‌طوری که گروه فسفات و باز آلی با پیوند کووالانسی به دو سمت قند متصل هستند؛ و در پایان نوکلئوتیدها با پیوند فسفو دی‌استر به هم متصل شده و درشت‌مولکول دی‌ان‌ای را پدیدمی‌آورند (در حالتی که نوکلئوتیدهای دو پایان رشته هم پیوند برقرار کنند، دی‌ان‌ای حلقوی است)؛ مولکول دی‌ان‌ای از دو رشته پلی‌نوکلئوتیدی تشکیل شده‌است؛ این دو رشته مکمل، ناهمسو و نامحلول (در آب) هستند (دی‌ان‌ای حلقوی قطبیت ندارد اما هر رشته از دی‌ان‌ای خطی دارای قطبیت است). اسیدهای نوکلئیک از سه درشت‌مولکول اصلی تشکیل شده که برای زندگی همهٔ گونه‌های شناخته‌شده ضروری است. دو رشتهٔ پلی‌نوکلئوتیدی از راه پیوند هیدروژنی میان بازهای آلیشان به هم متصل‌شده و مولکول دی‌ان‌ای را به‌وجود می‌آورند؛ این دو رشته به دور محوری طولی، مرکزی و فرضی می‌پیچند و به مولکول دی‌ان‌ای حالت مارپیچ می‌دهند. دست‌سانی (فیزیک)
پدیدهٔ دست سانی، پدیده عدم تطابق با تصویر آینه‌ای است (مقاله دست سانی در ریاضیات را ببینید) .اسپین یک ذره می‌تواند برای تعریف دستوارگی یا مارپیچگی آن ذره بکار رود و در موردی که ذره بدون جرم باشد، مشابه دست سانی است. تبدیل تقارن بین دو ذره، "پاریته" نامیده می‌شود. تغییر ناپذیری یک فرمیون دیراک تحت پاریته،تقارن دست سان نامیده می‌شود. سانیدین
سانیدین با از مجموعه کانی هاست و از کلمات یونانی Sanis بمعنای پهن و کوتاه (ورقه‌ای) وidein بمفهوم دیدن گرفته شده‌است. محلول در HFو قلیاهای الکالن از نظر شکل بلور: پهن وکوتاه - ماکله، رنگ: خاکستری - زرد - متمایل به قرمز، شفافیت: شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: صدفی - نامنظم، جلا: شیشه‌ای - صدفی، رخ: کامل - مطابق با سطح و، سیستم تبلور: مونوکلینیک و در رده‌بندی سیلیکات است و منشأ تشکیل آن ماگمائی است. دئنا
کلمه دین در اوستا به صورت دئنا آمده‌است و برگرفته از واژهٔ "دا" به معنای اندیشیدن و شناختن می‌باشد. ضمنا واژهٔ "دهی" نیز در سانسکریت از همین ماده‌است. شیمی
اکسایش-کاهش نام کلی واکنش‌های شیمیایی است که مایه تغییر عدد اکسایش اتم‌ها می‌شوند. این فرایند می‌تواند دربرگیرنده واکنش‌های ساده‌ای همچون اکسایش کربن و تبدیل آن به کربن دی‌اکسید و کاهش کربن و تبدیل آن به متان یا واکنش‌های پیچیده‌ای چون اکسایش قند در بدن انسان طی واکنش‌های چند مرحله‌ای باشد. با کمی اغماض علمی می‌توان این فرایند را انتقال یک یا چند الکترون از یک اتم، مولکول یا یون به یک اتم، مولکول یا یون دیگر دانست. در هر واکنش اکسایش و کاهش اتم یا مولکولی الکترون از دست می‌دهد «اکسایش» و اتم یا مولکولی دیگر الکترون جذب می‌کند «کاهش» می‌یابد. در چنین واکنشی مولکول دهنده اتم اکسیده شده و مولکول گیرنده کاهیده می‌شود. در واقع تعریف ابتدایی اکسایش واکنش یک ماده با اکسیژن و ترکیب شدن با آن بوده‌است، اما با کشف الکترون اصطلاح اکسایش دقیق‌تر تعریف شد و کلیه واکنش‌هایی که طی آن ماده‌ای الکترون از دست می‌دهد اکسایش نامیده شدند. اتم اکسیژن می‌تواند در چنین واکنشی شرکت داشته یا نداشته باشد. در اثر اکسایش عدد اکسایش معمولی یک اتم یا اتم‌های یک مولکول در پی حذف الکترون‌ها افزایش می‌یابد. برای نمونه آهن «II» می‌تواند به آهن «III» اکسید شود.