فتحعلی خان قاجار فرزند چه کسی بود؟
فتحعلی‌خان قاجار
فتحعلی‌خان بن احمدرضا جعفری یا فتحعلی‌خان قاجار فرزند شاه قلی خان رئیس شاخه اشاغی‌باش (پایین‌دستی) از ایل قاجار بود که در پایین رود گرگان ساکن بودند.
امیرسلیمان خان قاجار قوانلو
فرزندان امیرسلیمان عبارت بودند از امیرقاسم خان اعتضادالدوله، اسماعیل خان ملقب به سپهسالار که خدیجه خانم دختر فتحعلی شاه را گرفت و گلین خانم که با عبدالله میرزا پسر یازدهم فتحعلی‌شاه ازدواج کرد. شمس‌الدوله (دختر فتحعلی‌شاه)
عبدالله خان امین‌الدوله، صدراعظم فتحعلی‌شاه، او را برای پسرش علی‌محمدخان نظام‌الدوله خواستگاری کرد که در آغاز با مخالفت تاج‌الدوله رو به رو شد. فتحعلی‌شاه به امین‌الدوله پیشنهاد کرد که یکی دیگر از دخترانش را که از همسری دیگر است به ازدواج نظام‌الدوله درآورد، اما امین‌الدوله بر درخواست خود پافشاری کرد، چرا که تاج‌الدوله محبوب‌ترین همسر فتحعلی‌شاه بود و امین‌الدوله قصد داشت از راه انتساب به او بیش از پیش به نفوذ خود بیفزاید. سرانجام تاج‌الدوله به این ازدواج رضایت داد. پس از مدتی میان نظام‌الدوله و عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی‌شاه، کدروتی پیش آمد. نظام‌الدوله که از پیامدهای این اختلاف بسیار بیم داشت، شبانه به همراه پنجاه سوار بختیاری از کاشان به نجف فرار کرد و شمس‌الدوله را نیز را لباس مردانه پوشانده و با خود برد. پروین خانم قاجار
پروین‌خانم دختر احمدعلی میرزا پسر نوزدهم فتحعلی‌شاه بود. خواهرش گلین خانم اولین زن عقدی ناصرالدین‌شاه و مادر نخستین ولیعهد او سلطان محمود میرزا بود. پروین‌خانم پنج بار ازدواج کرد که آخرین آن‌ها «میرزا هاشم نوری»، از خاندان اسفندیاری نوری، در ابتدا در دربار ناصرالدین‌شاه سمت پیشخدمتی داشت و سپس به خدمت لشکر وارد شده و در نهایت منشی سفارت بریتانیا شد. حسینعلی معیرالممالک
پدرش دوستعلی‌خان معیرالممالک خزانه‌دار آقامحمدخان قاجار و فتحعلی شاه بود و مادرش حاجیه خانم نام داشت. طایفه معیری از روستای ابرسج بسطام بودند حاجیه خانم از معاشران و مونسان آسیه خانم مادر فتحعلی شاه بود و مورد محبت و احترام فتحعلی شاه قرار داشت. فتح‌الله خان شیبانی
ابونصر فتح‌الله خان شیبانی کاشانی فرزند محمدکاظم خان است که شغل استیفا و وزارت و پیشکاری و داشته، پدربزرگش امیر محمدحسین خان شیبانی والی نامدار کاشان و قم و محلات در زمان زندیه و او هم فرزند حاجی غیاث بیدگلی بوده است. فتح الله خان در سال ۱۲۰۴ خورشیدی (۱۲۴۱ ه. ق) در روستای کله از توابع بخش نیاسر به دنیا آمد. علی‌قلی خان قاجار
علی‌قلی خان قاجار پسر محمدحسن خان قاجار و یکی از برادران آقامحمدخان قاجار بود. آقامحمدخان برادران خود را یکی پس از دیگری از میان برداشت تا پس از خود، راه را برای جلوس برادرزاده‌اش بابا خان به تخت سلطنت هموار کند اما به علی‌قلی خان تعرضی نکرد تا آنکه فتحعلی‌شاه در سال اول سلطنتش فرمان داد علی‌قلی خان را کور کردند. در اوایل که آقامحمدخان قدرت چندانی نداشت و محدوده حکومتش به سمنان و مازندران محدود می‌شد، سمنان را به علی‌قلی خان و بسطام را برادش دیگرش جعفرقلی خان قاجار سپرده بود. پس از آنکه به تدبیر و همکاری برادران محدوده حکومت قاجار گسترش یافت و آقامحمدخان عراق عجم را نیز ضمیمه قملروی خود کرد، علی‌قلی‌خان به سرداری عراق منصوب شد. زمانی که آقامحمدخان در چمن گندمان بود، علی‌قلی خان را به لرستان فیلی و تمشیت امور خوزستان فرستاد و خود رهسپار تهران شد و در آنجا به حیله و تدبیر جعفرقلی خان را کشت. زمانی که علی‌قلی خان از این خبر آگاه شد، از آنجا که همواره مطیع آقامحمدخان بود، مخالفتی نشان نداد و پس از بازگشت به تهران دوباره به او سوگند وفاداری خورد و به سمنان رفت. ایران قاجاری
پس از شورش افغان‌ها و فروپاشی حکومت صفویه، شاه تهماسب دوم — پادشاه آواره صفوی — پس از مدتی به مازندران گریخت و فتحعلی‌خان قاجار خدمت وی را پذیرفت. فتحعلی خان قاجار سردار سپاه تهماسب دوم شد و در حقیقت تهماسب بازیچه‌ای در دست فتحعلی خان بود. اما با پیوستن نادر به سپاه تهماسب، فتحعلی خان مقام پیشینش را از دست داد و در مشهد به تحریک نادر کشته شد. فتحعلی‌شاه
در بین دربارهای محلی ایران، مهم‌ترین دربار تبریز بود که با آغاز جنگ‌های ایران و روس و انتقال وظیفه اداره امور به آن ولایت، در راس امور قرار گرفت. این دربار دوم ایران زمانی شکل گرفت که فتحعلی‌شاه چهارمین پسر خود عباس میرزا را زمانی که تنها ۹ سال داشت، در ژوئن ۱۷۹۹ (محرم ۱۲۱۴ هـ. ق) با همراهی سلیمان‌خان اعتضادالدوله به عنوان اتابک و میرزا عیسی قائم‌مقام به عنوان وزیر راهی آذربایجان کرده بود. محمدعلی خان تجریشی
محمدعلی خان تجریشی حاکم شمیران و ساوه و پدر زن ناصرالدین شاه قاجار بود. قاجاریان
پس از شورش افغان‌ها و فروپاشی حکومت صفویه، شاه تهماسب دوم - پادشاه آواره صفوی - پس از مدتی به مازندران گریخت و فتحعلی‌خان قاجار خدمت وی را پذیرفت. فتحعلی خان قاجار سردار سپاه تهماسب دوم شد و در حقیقت تهماسب بازیچه‌ای در دست فتحعلی خان بود. اما با پیوستن نادر به سپاه تهماسب، فتحعلی خان مقام پیشینش را از دست داد و در مشهد به تحریک نادر کشته شد. فتحعلی‌شاه
فتحعلی در سال ۱۱۵۰ خورشیدی (مصادف با محرم ۱۱۸۳ ه.ق. و مه ۱۷۶۹ م.)، در دامغان که آن‌زمان پدرش حسینقلی‌خان قوانلو قاجار (معروف به جهانسوز) به دستور کریم‌خان زند فرماندار آن بود، متولد شد. مادرش آسیه خانم، دختر محمدآقا عزالدینلو و از طایفهٔ آشاقه‌باش ایل قاجار بود. نامش را به افتخار جدش که فتحعلی‌خان نام داشت فتحعلی نهادند اما تا زمان رسیدن به پادشاهی، او را «باباخان» خطاب می‌کردند. خاندان اسفندیاری (نور)
فتحعلی‌خان پسر محمدرضا خان پسر رستم خان با بانو بیگه خانم که در دهکده یوش پلی ساخته است، ازدواج کرد و صاحب دو پسر به نام‌های محمدمهدی‌خان و محمداسماعیل خان بود. فتحعلی‌شاه
آقامحمدخان قاجار در سال ۱۷۸۶ میلادی برابر با سال ۱۲۰۰ هجری قمری در تهران که به تازگی آن را پایتخت خود کرده بود اعلام حکومت کرد اما به احترام محمد میرزا (از اعضای دودمان صفوی که مدعی پادشاهی ایران بود) عناوین سلطنتی مانند «شاه» بر خود ننهاد. در همین زمان او باباخان را ولیعهد خود کرد. عباس میرزا
عباس میرزا، پسر فتحعلی‌شاه و پدرِ سلسلهٔ حاکمانِ قاجار از محمدشاه به بعد، در ۴ ذی‌الحجهٔ ۱۲۰۳ ه‍.ق/۲۶ اوت ۱۷۸۹ م در نوا، مازندران متولد شد. مادرش، آسیه خانم، دختر فتحعلی‌خان دَوَلّو بود؛ فتحعلی‌شاه به‌دستور آقامحمدخان با وی ازدواج کرد. عباس میرزا، نایب‌السلطنهٔ آینده، یک قوانلو از سمت پدری‌اش و یک دَوَلّو از سمت مادری‌اش، با وجود خویش دو شاخهٔ اصلی قبایل قاجار را متحد کرد. با آشتی دادن آنها، آقامحمدشاه راه را برای رسیدن خویش به تخت سلطنت هموار یافت. پیشینه بابل
فتحعلی‌شاه قاجار، برادرزادهٔ آقامحمدخان قاجار در ۴ صفر ۱۲۱۲ ق. (۱۱۷۶ خورشیدی) به پادشاهی رسید. نشان تمثال همایون
محمد شاه قاجار برای تحکیم سلسله قاجار، تصویرگری مینیاتوری از خود را در لباس سنتی همانند پدرش، فتحعلی شاه، ادامه داد و آن را به عنوان بخشی از لباس اروپایی و جدید خود پذیرفت. با این کار او مشروعیت سلسله قاجار را تقویت کرد و پیش زمینه ای برای پسرش ناصرالدین شاه فراهم آورد که این عمل را با پوشیدن میراث پدر ادامه داد. ایرج پسر فتحعلی‌شاه
وی پسر فتحعلی‌شاه، پدر غلامحسین‌میرزا و پدربزرگ ایرج میرزا شاعر معروف بود. جهانگیر میرزا (پسر سیف‌الله میرزا)
جهانگیر میرزا شاهزاده قاجار و نوه فتحعلی شاه قاجار بود. پرویز میرزا قاجار
پرویز میرزا شاهزاده قاجار و پسر پنجاه و سوم فتحعلی‌شاه و پدر سلطان‌حسین میرزا نیرالدوله بود. علی میرزا ظل‌السلطان
علی میرزا در ۶ شعبان ۱۲۱۰ از زن عقدی فتحعلی‌شاه قاجار، آسیه خانم (دختر فتحعلی خان دولو) زاده شد. وی پسر دهم فتحعلی شاه و برادر تنی عباس میرزا نایب‌السلطنه بود. مجنون خان پازوکی
پازوکی‌ها در استقرار حکومت قاجاریان نیز مؤثر بوده‌اند. آقامحمدخان قاجار پس از فرار از شیراز (۱۱۹۳ق/۱۷۷۹م) به دعوت مجنون‌خان، رئیس با نفوذ پازوکی‌ها، به خوار و ورامین آمد و با میانجی‌گری او با بزرگان قاجار دولّو مذاکره و مصالحه کرد و دو شعبهٔ ایل قاجار را متحد ساخت. آقامحمدخان مجنون‌خان را به سرکردگی سپاهی مأمور فتح تهران کرد. او پس از فتح تهران در ۱۱۹۹ق، حاکم تهران شد. فتحعلی‌شاه خیرالنساء دختر مجنون‌خان را به همسری گرفت. در دوران فتحعلی‌شاه (سال ۱۲۱۲–۱۲۵۰ق/۱۷۹۷–۱۸۳۴م) محمدامین‌خان پازوکی از سرکردگان لشکری و بزرگان خراسان بود که در ۱۲۴۲ق/۱۸۲۶م به دستور والی خراسان، حسنعلی میرزا شجاع‌السلطنه با ۵۰۰ سوار به کمک کامران میرزا، حاکم هرات شتافت در همین دوران، سردار حاجی عباسقلی‌خان، تنها پسر مجنون‌خان رئیس قشون خراسان بود. پسر او، حاجی ابوالفتح‌خان در زمان ناصرالدین‌شاه از دیوانیان بزرگ خراسان به‌شمار می‌آمد و مدتی نیز مأموریت حفظ نظم آذربایجان را داشت و چندی نیز معاون نظام‌الدولهٔ شاهسون، والی خراسان بود. پسران او به نام‌های محمدابراهیم‌خان رفیع‌الملک و محمدمهدی‌خان جلیل‌الملک نیز به زمان خود از برزگان ایل پاروکی خراسان بوده‌انددر سدهٔ ۱۳ق و سال‌های آغازین سدهٔ ۱۴ق، میرزا محمدخان پازوکی و نواده‌اش حاجی خان باباخان امین الرعایا، رئیس و سربلوک ارادان، حاجی عباسقلی‌خان پازوکی و پسرش جعفرقلی‌خان، رئیس سواران ایل اصانلو، رضاحسین‌خان پازوکی و پسرش ابوتراب‌خان، رئیس و سربلوک قشلاق (شهر گرمسار کنونی)، حاکمان و بزرگان ایل پازوکی و از امیران و رؤسای محلی خوار بوده‌اند در ۱۳۲۹ق/۱۹۱۱م پازوکی‌های خوار به سرکردگی علی‌خان بیگلربیگی و برادرانش عباس‌خان و امام ویردی‌خان همراه گروه مشروطه ایل اصانلو، به فرماندهی آقا رضاخان اصانلو، نیروهای حکومت مشروطه را در برابر ارشدالدوله، فرمانده سپاه محمدعلی شاه که به قصد حمله به تهران می‌آمد، کمک کردند و عبور او را از جلگهٔ خوار حدود ۹ روز به تأخیر انداختند تا حکومت با سامان‌دهی نیروهایش توانست ارشدالدوله را در پیشوای ورامین شکست دهد. محمدولی میرزا
محمد ولی میرزا پسر سوم فتحعلی شاه در روز جمعه اول شوال سال ۱۲۰۳ ق/ ۱۷۸۹ م «۱» در قصبه نوا متولد شد. به نوشته محمد تقی نوری در کتاب اشرف التواریخ، والده آن حضرت، از خاندان کریم و بروجردی‌تبار و در اصفهان مقیم بود». فرخ‌سیر میرزا نیرالدوله
فرخ‌سیر میرزا (زاده ۱۲۳۵ قمری، تهران - درگذشته ۱۲۸۰ قمری در تهران) ملقب به "نیرالدوله" شاهزاده قاجار و پسر فتحعلی‌شاه و تاج‌الدوله بود. راحت فتح‌علی خان
راحت فتح‌علی خان (متولد ۹ دسامبر ۱۹۷۴ در پنجاب، پاکستان) یک خواننده پاکستانی است، در درجه اول از موسیقی قوالی، موسیقی مذهبی از صوفیان مسلمان است. او برادرزاده استاد نصرت فتح‌علی خان و پسر استاد فرخ فاتح علی خان و همچنین نوه خواننده افسانه‌ای موسیقی قوالی فتح علی خان است. علاوه بر موسیقی قوالی، او نیز انجام غزل و دیگر موسیقی نور. او به عنوان یک خواننده محبوب بالیوود پخش و لالی است. محمود ملک‌الشعرا
نیای فتحعلی‌خان، امیر غیاث بیک که از سپهسالاران بنام عهد صفوی بود در جنگی که اتفاق افتاد، به علت اشتباهی که در فرماندهی لشکر مرتکب گردید، باعث کشته شدن گروهی از جوانان زبده خاندان دنبلی شد و از بیم پرخاش برادرش امیر مرتضی‌قلی خان دنبلی و شرمساری از روی پسر کشتگان، دیگر به آذربایجان برنگشته در کاشان منزوی گردید و به سال ۱۱۴۶ هجری قمری چشم از جهان فروبست. نیم‌تاج‌خانم
نیم‌تاج‌خانم (درگذشته ۱۳۰۲ قمری در کرمانشاه) از زنان معروف خاندان قاجار و نوه فتحعلی‌شاه (از طرف مادر) بود. شهرت نیم‌تاج‌خانم به سبب ازدواج با چندتن از رجال معتبر دوره قاجار است. حسین‌علی میرزا فرمانفرما
ولی‌عهد فتح‌علی‌شاه قاجار درابتدا عباس‌میرزا بود. او در دوران ولایت‌عهد در یکی از عهدنامه‌هایی که با روسیه به امضا رساند، مسئله موروثی شدن سلطنت در میان فرزندانش را به‌عنوان یکی از بندهای عهدنامه گنجاند. از آنجا که او یک سال پیش از مرگ فتح‌علی‌شاه (مهرماه ۱۲۱۳ خورشیدی) درگذشته بود، فتح‌علی‌شاه برای اجرای مفاد عهدنامه، برخلاف مرسوم، محمدمیرزا فرزند عباس‌میرزا یعنی نوه خودش را به ولایت‌عهد منصوب کرد و وی را به والی‌گری آذربایجان فرستاد. با مرگ فتح‌علی‌شاه، بزرگ‌ترین پسر باقی‌مانده‌اش، حسین‌علی‌میرزا فرمان‌فرما که والی فارس بود و به‌لحاظ مرمت بارگاه شاه‌چراغ، محبوبیتی نیز کسب کرده بود، داعیه پادشاهی نمود. محمدشاه، برادر کوچک‌تر (۱۷ساله‌اش) فیروزمیرزا را به مقابله با قوای عمویش فرستاد که در این نبرد، قوای حسین‌علی‌میرزا فرمان‌فرما شکست خورد و پایه‌های سلطنت محمدشاه ۱۷ ساله تحکیم گردید. صفوی (نام‌خانوادگی)
از دختران خاندان خلیفه سلطانی نیز چندتن به ازدواج پسران فتحعلی شاه درآمدند. سلطان احمد میرزا عضدالدوله پسر فتحعلی‌شاه می‌نویسد: «حاجیه آغا زوجه ظل‌السلطان، زن شیخ‌الملوک مادر نظرعلی میرزا و زن محمدرضا میرزا مادر رضاقلی میرزا و غیرها، در خدمت خاقان [فتحعلی‌شاه] بسیار احترام داشتند و چون نسبت خود را از جهتی به صفویه می‌رسانیدند، همگی خیلی اظهار تقدس و تکبر می‌کردند. تکبرشان هم به هدر نمی‌رفت و احترامشان در هر موقع به اعلا درجه ملاحظه می‌شد.» جلال‌الدین میرزا قاجار
جلال‌الدین میرزا قاجار فرزند فتحعلی‌شاه و هما خانم کُرد جهانبگلو بود که در سال ۱۲۴۲ یا ۱۲۴۵ هجری قمری زاده شد. وی را می‌توان نخستین تاریخ‌نگار باستان‌گرای ایران دانست. جلال‌الدین میرزا با تکیه بر دو عنصر زبان و تاریخ ملی، کوشید مفهوم ملّت را با تدوین تاریخ یکپارچهٔ ایران به زبان پارسی، به‌عنوان زبان ملی، نوسازی مفهومی کند. وی نویسندهٔ اثری سه جلدی، با هدف اولیهٔ چهار جلد، به نیت نگارش تاریخ عمومی ایران از عصر باستان تا زمان معاصر خویش، به‌نام "نامهٔ خسروان" است. وی به‌دلیل دیدگاه‌های متفاوت با جریان غالب عصر خویش، به «سوء اعتقاد» و «بی‌دینی» متهم می‌شد و اغلب مورد خشم دستگاه حکومتی عصر ناصری قرار می‌گرفت. جلال‌الدین میرزا در دههٔ هشتاد سدهٔ سیزدهم قمری به بیماری سیفلیس مبتلا شد و رفته‌رفته بینایی خویش را از دست داد. وی در نهایت در سال ۱۲۸۹ هجری قمری، بین ۴۴ تا ۴۶ سالگی درگذشت. مکتب نقاشی قاجار
محمود خان ملک الشعرا فرزند محمد حسین خان عندلیب و نوهٔ فتحعلی خان صبای کاشانی، ملک الشعرای دربار فتحعلی‌شاه بود. خاندان او از ایل دنبلی آذربایجان بودند. او در سال۱۲۲۸ق در تهران متولد شد. از کودکی به تحصیل علوم و فنون پرداخت و در ادب و فقه و عروض و قافیه و شعر و انشا و تاریخ و ریاضیات و فلسفه اطلاعاتی درخور کسب کرد. در خطاطی نیز چیره‌دستی و مهارت به دست آورد و در میناکاری و منبت کاری خود را آزمود و در پیکر تراشی و گل دوزی هم صاحب اطلاع شد. محمودخان شعر نیک می‌گفت و غزلیات او دلنشین بود. در نقاشی اسلوب کهن و نیز شیوهٔ رایج این زمان را تجربه کرد. یکی از آثار او به نام/استنساخ از آثار پیشرو نقاشی این دوره به‌شمار می‌رود. او این تابلو را با سبکی کشید که هنوز در اروپا جریان نداشت. در این تایلو فضای تصویر دو بعدی است و نور و سایه در شکل‌ها نمودی چشم گیر یافته و از ریزه کاری پرهیز شده‌است. آن را می‌توان از آثار پیشرو نقاشی مدرن ایران دانست. محمودخان در منظره پردازی و دورنماسازی دست داشت و آن را با شیوه‌ای مطلوب اجرا می‌کرد. عمارت بادگیر (۱۲۷۸ق)، منظرهٔ خیابان الماسیه(۱۲۸۸ق)، کاخ گلستان(۱۲۹۷ق)، صحن آستان قدس رضوی(۱۳۰۳ق) از آثار معروف اوست. محمودخان صبا در سال ۱۳۱۱ق درگذشت و در شهر ری به خاک سپرده شد. ابوالحسن میرزا قاجار
شاهزاده ابوالحسن میرزا شیخ‌الرئیس قاجار فرزند محمدتقی میرزا حسام‌السلطنه پسر فتحعلی شاه قاجار بود و در سال تاجگذاری ناصرالدین شاه در تهران زاده شد. ابوالحسن در کودکی آبله گرفت و نابینا شد. در وبای همه‌گیر تهران دچار وبا هم شد ولی درمان شد. کیومرث میرزا
کیومرث میرزا (۱۲۲۴–۱۲۸۹ هجری قمری) شاهزاده قاجار و فرزند فتحعلی‌شاه قاجار بود. او ابتدا ابوالملوک لقب داشت و سپس ملقب به مُلک‌آرا شد. آقامحمدخان قاجار
تا آن زمان، بزرگ‌ترین پشتیبان آقامحمدخان برادر او، جعفرقلی‌خان بود. احتمالاً او امید داشت که در پاداش این وفاداری از سوی برادر خود به جانشینی تعیین شود اما علاقه آقامحمدخان به فتحعلی واضح بود و امید زیادی برای جعفرقلی‌خان باقی نماند. او که در نخستین برخورد میان آقامحمدخان و لطفعلی‌خان از فرماندهان سپاه قاجاری بود، از برادر خود درخواست کرد که مجدداً حکومت اصفهان به او واگذار شود اما آقامحمدخان پاسخ منفی داد و وی را راهی مازندران کرد که این موضوع جعفرقلی‌خان را رنجاند. محمدولی میرزا
محمدولی میرزا (۱۲۰۳ - ۱۲۸۱ هجری قمری) شاهزاده قاجار و پسر سوم فتحعلی شاه بود. بیگم جان
بیگم جان خانم (زاده ۱۲۱۰ قمری – ؟) شاهزاده قاجار و دختر فتحعلی شاه از بطن بدر جهان خانم بود. بدرالنسا خانم
او دختر مصطفی‌قلی‌خان قاجار و دخترعموی فتحعلی‌شاه شمرده می‌شد. پدر او یکی از برادران ناتنی آقامحمدخان قاجار بود. آقامحمدخان بدرالنسا را برای ازدواج با باباخان که بعدها با نام فتحعلی‌شاه تاج‌گذاری کرد برگزید. باباخان پسر برادر تنی آقامحمدخان یعنی حسینقلی خان جهانسوز بود و آقامحمدخان در نظر داشت از راه این ازدواج پیوند میان برادران تنی و ناتنی را مستحکم‌تر کند. هرچند بعدها در رقابت میان برادران، مصطفی‌قلی‌خان به مخالفت با آقامحمدخان برخاست و به دستور او کور شد. شیخعلی میرزا
شیخعلی میرزا ملقب به شیخ‌الملوک پسر نهم فتحعلی‌شاه قاجار بود که مدت بیست و شش سال حکومت ملایر و تویسرکان را به عهده داشت. مهدی‌قلی میرزا (پسر عباس میرزا)
مهدی‌قلی میرزا (درگذشته ۱۸۵۴) شاهزاده قاجار ملقب به سهام الملک و پسر بیستم عباس میرزا و نوه فتحعلی شاه بود. فتحعلی‌شاه
همزمان با پخش خبر قتل آقامحمدخان، کوچک‌ترین برادر او، علی‌قلی‌خان قاجار، به سرعت از ایروان خود را به تهران رسانده بود تا دعوی سلطنت کند. هرچند شاه مقتول بیشتر مدعیان احتمالی که ممکن بود برای سلطنت باباخان مشکل‌سازی کنند را از پیش رو برداشته بود، اما به علی‌قلی‌خان آسیبی نرسانده بود. به هر روی، به دلیل بسته بودن دروازه‌های تهران، او موفق نشده بود خود را به داخل شهر برساند و اعلام پادشاهی کند. چون فتحعلی‌شاه رسید، علی‌قلی‌خان را با حیله به داخل شهر بردند و آنجا مجبورش کردند که به پیشگاه شاه جدید برود و اظهار اطاعت کند. چون تن به اطاعت نداد، با زور او را واداشتند که تعظیم کند، آن هم درحالی که دشنام می‌داد و نفرین می‌کرد. سپس به اتاق دیگری بردندش، چشم‌هایش را درآوردند و به مازندران تبعیدش کردند. گریگور سونی
پدر پدربزرگ وی رئیس خنیاگران دربار فتحعلی‌شاه قاجار بود. نوه وی، رونالد گریگور سانی استاد علوم سیاسی در دانشگاه شیکاگو است. آقامحمدخان قاجار
پس از آن، کریم‌خان زند وارد استرآباد شد و خزانهٔ شهر را برای خود برداشت. او محمدحسین‌خان دولو را به عنوان بیگلربیگی آن ایالت منصوب کرد. آقامحمدخان پس از مرگ پدر خود، گریخته بود اما اندکی بعد توسط محمدخان سوادکوهی که محل اختفای او را می‌دانست، دستگیر شد. وی آقامحمدخان و همراهانش را به تهران نزد کریم‌خان زند فرستاد. وکیل از آنان دلجویی کرد و دستور داد آقامحمدخان و نزدیکانش را به دامغان بفرستند. آقامحمدخان دو سال در آنجا ماند؛ تا اینکه بنا به توصیه محمدحسین‌خان قاجار، آنان را مجدداً به تهران فراخواند. کریم‌خان گروهی از آن‌ها که محمدخان نیز یکی از آنان بود را به عنوان اسیر، به شیراز فرستاد. مدتی بعد، برادر تنی او حسین‌قلی‌خان (جهانسوز، پدر فتحعلی‌شاه) را هم به شیراز منتقل کرد. آنجا خدیجه‌بیگم، عمهٔ آن‌ها که همسر کریم‌خان بود، از آن‌ها حمایت کرد. کریم‌خان به دو برادر دیگرشان، مصطفی‌قلی‌خان و مرتضی‌قلی‌خان، چون مادرشان خواهر محمدحسین‌خان دولو بود، اجازه داد در استرآباد بمانند. پنج پسر دیگر محمدحسن‌خان را هم به قزوین فرستادند. مجنون خان پازوکی
مجنون خان پازوکی، حاکم خوار، ساکن در قلعه تاریخی آرادان و سردار فاتح تهران در زمان آغا محمد خان قاجار بود. وی همچنین پدر زن، فتحعلی شاه قاجار بود. فتحعلی‌شاه
از آنجا که پدرش مظنون به شورش بود، باباخان را در پنج سالگی به عنوان گروگان به دربار کریم‌خان زند در شیراز فرستادند و مدتی را در کنار عموی بزرگش آقامحمدخان که او نیز تحت نظارت خان زند بود سپری کرد. فتحعلی چند سال بعد به دامغان بازگشت و در نوجوانی شاهد رقابت‌ها و نزاع‌های میان طوایف دولو ایل قاجار در استرآباد بود که در سال ۱۱۹۱ ه.ق. (۱۷۷۷ م.) منجر به قتل پدرش به دست ترکمن‌های گوکلان شد. باباخان به عموی دیگرش، مرتضی‌قلی‌خان قوانلو، که در روستای انزان در نزدیکی استرآباد ساکن بود پناه برد و دو سال تحت قیمومت او قرار گرفت. محمدقلی میرزا ملک‌آرا
محمدقلی میرزا پسر دوم فتحعلی‌شاه قاجار بود. مادرش آسیه‌خانم دختر محمدخان قاجار دولو بود. در سال ۱۲۲۸ قمری به حکومت استرآباد و مازندران منصوب شد و لقب مُلک‌آرا گرفت. در سال ۱۲۵۰ قمری، قائم‌مقام فراهانی او را به بهانه شرکت در مراسم تاج‌گذاری محمدشاه قاجار به تهران دعوت کرد و سپس به همدان تبعیدش کرد. مُلک‌آرا تا آخر عمر در همدان به سر می‌برد. قوانلو
قوانلو نام یکی از طایفه‌های ایل قاجار است. قوانلوها در کنار دولوها یکی از دو شاخه قدرتمند ایل قاجار و رقیب یکدیگر به شمار می‌آمدند. ایل قاجار بیش از نیم قرن در تلاش برای رسیدن به قدرت بود، تا سرانجام در اواخر قرن هجدهم آقامحمدخان قاجار که به طایفه قوانلو تعلق داشت، پس از زد و خوردهای فراوان، جانشینان کریم خان زند و سایر رقبای خود را از میان برده و سلسله قاجار را بنیان گذاشت. او که از اختلافات درون ایلی قاجار آگاه بود، در همان سال‌های نخست پادشاهی خود تصریح کرد که تاج و تخت قاجار باید به نخستین فرزند پسری که از وصلت دو طایفه به وجود می‌‌آید تعلق گیرد. از این رو مادران عباس میرزا (ولیعهد فتحعلی‌شاه)، و محمدشاه، سومین پادشاه قاجاریه، هر دو از خاندان دولو بودند. سید کاظم رشتی
محمد کریم خان کرمانی شاهزاده قاجار بود که از ایران نزد سید کاظم رشتی رفت و شاگرد و ملازم وی بود تا اینکه به ایران بازگشت و نماینده وی بود، و مقر وی کرمان بود و پدر او عموی فتحعلی شاه بود. امیرسلیمان خان قاجار قوانلو
امیرسلیمان خان قاجار قوانلو از خوانین قاجار در دوران آقامحمدخان و اوایل فتحعلی‌شاه بود. او للگی ولیعهد فتحعلی‌شاه، عباس میرزا را بر عهده داشت. بحران جانشینی فتحعلی‌شاه
بحران جانشینی فتحعلی‌شاه دربرگیرنده مجموعه شورش‌هایی است که پس از درگذشت فتحعلی‌شاه قاجار در جای‌جای ایران توسط شاهزادگانی که مدعی جانشینی فتحعلی‌شاه بودند، شکل گرفت و در پایان به تدبیر قائم‌مقام فراهانی و با اقدامات نظامی محمدشاه سرکوب شد. مدعیان اصلی تاج و تخت علی میرزا ظل‌السلطان و حسنعلی میرزا فرمانفرما عموهای بزرگ محمدشاه بودند. منوچهرخان معتمدالدوله و فیروز میرزا، برادر محمدشاه، فرماندهی لشکریان را برعهده داشتند و فعالیت آنان در کنار سیاست‌ورزی قائم‌مقام فراهانی نقشی تعیین کننده در تثبیت حکومت محمدشاه داشت. فتح‌الله خان اکبر
فتح‌الله یکی از نامداران ثروتمند گیلان، فرزند حاج میرزا محمدعلی امشه‌ای، معروف به حاجی خان، در سال ۱۲۷۳ ه‍.ق (۱۲۳۴ ه‍.ش) به دنیا آمد و پس از اتمام تحصیلات در حد سطح، همچون پسرعمویش صادق خان اکبر محتشم‌الملک (سردار معتمد بعدی) وارد تشکیلات عریض و طویل عموی متمول و متنفذ خود اکبر خان بیگلربیگی (مالک و حاکم مشهور دورهٔ ناصری و اجاره‌دار گمرکات شمال ایران) شد. محمدقلی شمس
پدرش دکتر یحیی میرزا لسان الحکما و پدر بزرگش عبدالحسین میرزا شمس‌الشعرا از شاعران عارف مسلک دوران قاجار و پسر محمدقلی میرزا ملک‌آرا (پسر دوم فتحعلی‌شاه) بود . عمویش اسدالله میرزا شهاب‌الدوله از دولتمردان و قانون‌گذاران دوره‌های قاجار و پهلوی بود. فتحعلی‌شاه
فتحعلی‌خان در لشکرکشی عمویش به جنوب ایران که به منظور شکست دادن لطفعلی‌خان زند ترتیب داده شده بود شرکت جست. محمدخان او را در سال ۱۲۰۱ قمری مأمور فتح یزد کرد و فتحعلی‌خان با موفقیت نسبی توانست محمدتقی‌خان بافقی را مطیع کند. سپس به گیلان بازگشت تا از اینکه سران ایل‌های قاجار دست به شورش نمی‌زنند اطمینان حاصل کند. سال ۱۲۰۳ قمری را در گیلان سپری کرد و در همین زمان زنانش پنج پسر به دنیا آوردند که سه تن از این پسرها در زمان حکومت پدرشان نقش مهمی بازی کردند: محمدعلی میرزا که به دولتشاه مشهور شد و از یک کنیز گرجی تولد یافت، عباس میرزا که نایب‌السلطنهٔ پدرش شد و از بطن آسیه‌خانم زاده شد و حسینعلی میرزا که فرمانفرمای فارس گردید و مادرش بدرجهان خانم بود. آقامحمدخان سه پسر باباخان — عباس میرزا، محمدقلی میرزا و حسینعلی میرزا — را به فرزندخواندگی گرفت و آن‌ها را به حرم خود برد. فتحعلی‌خان قبه‌ای
فتحعلی‌خان از سال ۱۷۵۸ و پس از مرگ پدرش حسینعلی‌خان، رهبری خانات قبه را بر عهده گرفت. بلافاصله پس از مرگ پدرش، برادر خان شیروان، آقا راضی بیگ، به محلی به نام برمک محل از خانات قبه حمله کرد و ۲۰۰ خانواده را از آنجا بیرون و آواره کرد. در پاسخ، فتحعلی‌خان عازم خانات شیروان شد و حدود ۴۰۰ خانواده را اسیر کرد و آن‌ها را در مناطق زیر سلطه خود مستقر کرد. آقا راضی بیگ در نبردی در نزدیکی شماخی جان باخت. عباس میرزا
مسئلهٔ جانشینی از همان اوایل حکومت قاجار و سلطنت آقامحمدشاه، مطرح بود و آقامحمدشاه می‌بایست تا این مسئله را چاره، و از افزایشِ تنش میان طایفه‌های ایل قاجار جلوگیری کند. بایستی رقابت میان طایفه‌های یوخاری‌باش و آشاقه‌باش از یک سو، و دشمنی میان طایفه‌های قوانلو و دَوَلّو از دیگر سو، حل می‌شد تا ایل قاجار همچنان بر قدرت باقی می‌ماند. تنها برادرِ تنیِ آقامحمدشاه — که جانشین او به‌شمار می‌رفت — حسینقلی‌خان جهانسوز بود که پیش از وی درگذشته بود. حسینقلی‌خان دو پسر به نام‌های فتحعلی‌خان و حسینقلی‌خان داشت و آقامحمدشاه پس از فرار از شیراز در سال ۱۱۹۲–۳ ه‍.ق/۱۷۷۹ م، تصمیم به جانشین ساختنِ فتحعلی‌خان گرفت؛ و سپس در سال ۱۱۹۶ ه‍.ق/۱۷۸۱–۲ م دستورِ ازدواجِ فتحعلی‌خان با دخترِ فتحعلی‌خان دولّو را صادر کرد تا بدین ترتیب پیوندِ میانِ دو طایفهٔ قوانلو و دولّو محکم شود؛ و سپس‌تر نیز با ازدواج عباس میرزا با دختری از طایفهٔ دولّو این پیوند را مستحکم‌تر کرد؛ و اینچنین تمام آیندهٔ حکومت قاجار به خاندان عباس میرزا و فرزندانش گره خورده بود. فاضل‌خان گروسی
فاضل‌خان گروسی در دوران حکومت فتحعلی شاه قاجار می زیسته است، او در کودکی پدر خود را از دست داد، چندی پس از مرگ پدر، به عراق و مناطق دیگر سفر کرد و خط و انشایی فراهم آورد. پس به تهران آمد و به وسیله فتحعلی خان صبا به دربار راه یافت و جزو غلامان خاص درآمد و به فرمان شاه تحت نظر و تربیت صبا مشغول تحصیل شد؛ و در پنج سال چنان معلوماتی از علوم زمان بدست آورد که شاه چون فضایل او را دید لقب " فاضل خان " به او داد و به سمت جارچی باشی، یعنی رئیس و سرکرده منادیان دربار، منصوب شد. او چند سال جزو منشیان مخصوص شاه کار می‌کرد و در سفر و حضر ملتزم رکاب بود و چون بیانی خوب داشت، قصایدی را که فتحعلی خان ملک الشعراء و دیگران در مدح شاه می‌سرودند حفظ و رعایت می‌کرد و بدین مناسبت تخلص شعری خود را نیز راوی قرار داد. پیشینه قم
با کشته شدن آقامحمدخان قاجار، برادرزادهٔ او «فتحعلی خان» که باید طبق وصیت آقامحمدخان قاجار به سلطنت می‌رسید، با مخالفان زیادی روبرو شد. عبدالله میرزا
در سال ۱۲۲۶ هجری قمری (یا بنا به نوشته اکسیرالتواریخ ۱۲۲۷ قمری) عبدالله میرزا با دختر امیرسلیمان خان قاجار قوانلو ازدواج کرد. اعتضادالدوله دائی آقامحمدخان قاجار بود و پسرش امیرقاسم‌خان ظهیرالدوله به سبب ازدواج با بیگم جان (دختر دوم فتحعلی‌شاه) داماد شاه. از طریق این ازدواج عبدالله میرزا شوهرعمه ملک‌جهان مهدعلیا، نخستین فرزند امیرقاسم از بیگم‌جان و همسر محمدشاه قاجار و مادر ناصرالدین‌شاه، محسوب می‌شد. در منابع تاریخی نام دختر اعتضادالدوله ثبت نشده و از او با لقب «گَلین» (در زبان ترکی به معنای «عروس») یاد شده‌است. بنابر سنت قاجاریه، گلین لقبی بود که به اولین همسر عقدی شاهزادگان، که از خاندان‌های بزرگ و قدیمی انتخاب می‌شدند، تعلق می‌گرفت. ازدواج شاهزادگان با گلین‌ها با مراسم مفصلی همراه بود. در زمان ازدواج عبدالله میرزا، دربار به رسم هرسال در سفر ییلاقی به سر می‌برد و در سلطانیه اردو زده بود و به همین سبب فتحعلی شاه جشن عروسی را در دشت سلطانیه برگزار کرد. الله‌یار خان آصف‌الدوله
الله‌یار خان قاجار دَوَلّو ملقب به آصف‌الدوله صدر اعظم ایران در دوران پادشاهی فتحعلی شاه قاجار طی سال‌های ۱۲۴۰ ه.ق تا ۱۲۴۳ ه.ق بود. او داماد فتحعلی‌شاه و دایی محمدشاه بود. از مهم‌ترین وقایع در روابط خارجی ایران در زمان صدارت آصف‌الدوله، وقوع جنگ‌های دوم ایران و روسیه، انعقاد عهدنامه ترکمانچای و جدایی بخش‌هایی از سرزمین ایران در پی انعقاد این عهدنامه بود. احمدعلی میرزا
احمدعلی میرزا پسر نوزدهم فتحعلی‌شاه بود. او در سال ۱۲۴۵ قمری حاکم خراسان شد. وزارت او در حکومت خراسان بر عهده میرزا موسی منجم‌باشی بود. گلین‌خانم، دختر احمدعلی میرزا، اولین همسر عقدی ناصرالدین‌شاه قاجار بود. ایرج پسر فتحعلی‌شاه
ایرج پسر فتحعلی‌شاه (۱۲۲۲ ه.ق. - ۱۲۹۶ ه.ق در تهران) شاهزادهٔ قاجار، پزشک و شاعر بود. او در دوران پادشاهی ناصرالدین‌شاه به ریاست اطبای دارالخلافه (تهران) رسید. لطفعلی‌خان زند
بابا خان، پسر اول لطفعلی‌خان در زندانی که به دستور آغامحمدخان اسیر شده بود فوت می‌کند. لطفعلی‌خان همچنین پسری به نام فتح‌الله‌خان داشته‌است. این پسر پس از ورود آغامحمدخان به شیراز، به اسارت او درآمد و به همراه مادرش به شمال ایران فرستاده شد. زمانی که کرمان در محاصره نیروهای محمدخان بود، او چشمش به سکه‌ای از لطفعلی‌خان می‌افتد و همین او را خشمگین کرده و باعث می‌شود که دستور دهد پسر لطفعلی را اخته کنند. آسیه خانم (قاجار)
آسیه خانم عزالدین قاجار (درگذشته ۱۲۱۷ قمری) همسر حسینقلی خان قاجار و آقامحمدخان قاجار بود او همچنین ملکه مادر فتحعلی‌شاه قاجار (از ۱۱۷۶ تا ۱۲۱۳ خورشیدی) شد. افشار قاسملو
حسینقلی‌خان بیگلربیگی، در ۱۱۸۷ قمری متولد شد و به دلیل پرت شدن از اسب، در ۲۷ شعبان ۱۲۳۶ درگذشت. او سه بار ازدواج کرد، ابتدا با دختر علیرضاخان قاسملو، سپس با دخترعمویش، دختر محمدقلی‌خان افشار و پس از آن با دختری از طایفه خلج و مجموعاً صاحب دوازده پسر و چهار دختر شد. پسران او از دختر علیرضاخان قاسملو عبارت بودند از امامقلی‌خان، نجف‌قلی‌خان، ابراهیم‌خان و محمدولی‌خان. امام‌قلی‌خان، بزرگترین فرزند، چهل روز پس از پدرش درگذشت. یکی از دختران حسینقلی‌خان به نام قمرنساءخانم به ازدواج فتحعلی‌شاه قاجار درآمد و صاحب پنج فرزند شد. قمرنساءخانم از بطن دختر محمدقلی‌خان افشار متولد شده بود و فرزندان او از فتحعلی‌شاه عبارت بودند از: جهانسوز میرزا، یحیی میرزا، قیصرخانم، سارا سلطان‌خانم و بدرجهان خانم. سارا سلطان‌خانم در سال ۱۲۵۰ قمری به امر محمدشاه قاجار با پسردائیش جهانگیرخان بیگلربیگی ازدواج کرد و صاحب فرزندی نشد. سنبل باجی
پس از آنکه در شوال ۱۲۰۷، فتحعلی خان قاجار به امر عموی خود آغامحمدخان قاجار قلعه رابر را تصرف کرد، فاطمه دختر هفت ساله عسگر کفش دوز را به همسری خود برگزید. با توجه سن کم فاطمه خانم، او را به دست زنان حرم سپردند و چهار سال بعد در محرم ۱۲۱۲ به عقد غیردائم فتحعلی خان درآمد. در همان دوران بود که خبر کشته شدن شاه قاجار در قلعه شوشی را به ولیعهد رساندند و تقارن این دو واقعه بر محبوبیت فاطمه خانم افزود فتح‌الله جلالی
پدرش میرزا شمس‌الدین خان فطن‌الملک دولتمرد دوران قاجار و پهلوی و پدربزرگش میرزا علی خان مستوفی آشتیانی بود. تحصیلات ابتدائی در مدرسه آلمانی و دوره متوسطه را در مدرسه آمریکایی تهران تا کلاس دهم گذراند و در سال ۱۳۰۳ برای ادامه تحصیل به آلمان رفت. پس از اخذ دیپلم متوسطه به مدت هشت سال در دانشگاه‌های ماربورگ، هامبورگ، مونیخ و برلین در رشته‌های اقتصاد و حقوق درس خواند. در سال ۱۳۱۳ با پایان‌نامه‌ای در زمینه حقوق اساسی، دکترای خود را در رشته حقوق گرفت. سپس مدتی برای ادامه مطالعاتش در دانشگاه برلین ماند و در سال ۱۳۱۵ به ایران بازگشت. محمدحسن‌خان قاجار
محمدحسن خان قاجار فرزند فتحعلی‌خان قاجار بود. با به سلطنت رسیدن شاه تهماسب دوم فرزند شاه سلطان حسین، فتحعلی‌خان به خدمت او درآمد و لقب امیرالامرایی گرفت و در لشکرکشی شاه تهماسب دوم به خراسان در رکاب او بود. او پیش از تصرف مشهد به تحریک نادرقلی افشار و به حکم شاه تهماسب دوم به دست یکی از مخالفانش که مهدی خان یوخاری‌باش نام داشت ،کشته شد . مهدی خان از سران شاخه یوخاری‌باش (بالادستی) ایل قاجار بود که در بالای رود گرگان سکونت داشتند و در رقابت با شاخه اشاغی‌باش (پایین‌دستی) که پایین رود سکونت داشتند بودند. فخرالملوک قاجار
آن دو صاحب چهار پسر شدند به نام‌های عباس خان اعتضادالدوله، فتحعلی خان سپهسالار، محمدخان جلال‌السلطنه و حسین خان اعتضادالملک. خاندان قراگوزلو
قره گزلوها با شاهان قاجار نیز وصلت کردند، از جمله فتحعلی شاه یکی از دختران خود به نام زبیده خانم را به ازدواج علی‌خان نصرت‌الملک قره گزلو درآورد، نگارالسلطنه و صفیه سلطان‌خانم دختران عباس میرزا به ترتیب با عبدالله‌خان صارم‌الدوله قراگزلو و محمود خان ناصرالملک ازدواج کردند و امیرافخم قره گزلو، قمرالسلطنه دختر مظفرالدین شاه را برای پسرش احتشام‌الدوله گرفت. آقامحمدخان قاجار
در نوامبر ۱۷۹۴ م، عمو و برادرزاده هردو به فارس بازگشتند و در شیراز با یکدیگر ملاقات کردند. در آنجا، خان قاجار فتحعلی را به عنوان بیگلربیگی فارس، کرمان و یزد منصوب کرد. همچنین، وی را «جهانبان» لقب داد؛ عنوانی که پیش از این متعلق به لطفعلی‌خان زند بود. بزرگان فارس به دلیل حمایتشان از سلسله قاجار پاداش گرفتند و افرادی که وظیفه داشتند بیگلربیگی جدید را در منصبش یاری برسانند، انتخاب شدند. افشار قاسملو
محمدقلی‌خان صاحب شانزده فرزند، دوازده پسر و چهار دختر بود. بزرگترین پسر او مصطفی‌قلی‌خان نام داشت. پسر دوم، سعادت‌قلی‌خان، بانی حمام سعادت‌قلی‌خان ارومیه بود. پسر دیگر او خداقلی‌خان در ایام حکومت نجفقلی‌خان، بیگلربیگی و سپس دیوان‌بیگی بود. حاجیه خانم، دختر اول محمدقلی‌خان، به ازدواج حسینعلی میرزا فرمانفرما پسر فتحعلی شاه درآمد و صاحب فرزندانی چند شد، از جمله: رضاقلی میرزا، در زمان پدرش نایب‌الایاله فارس بود، نصرالله میرزا و تیمور میرزا حسام‌الدوله که در دوران فرمانفرما بر کازرون حکومت می‌کرد. دختر حاجیه خانم را سعید بن سلطان بن احمد فرمانروای عمان و مسقط و زنگبار به همسری گرفت و با خود به زنگبار برد. او چندی بعد بدون داشتن اولاد، از سلطان طلاق گرفت و به ایران بازگشت. پس از فوت فتحعلی‌شاه، حسینعلی میرزا از شیراز به ادعای تاج و تخت قاجار برخاست و چون توسط محمدشاه، دستگیر زندانی شد، رضاقلی میرزا و تیمور میرزا از بیم جان خود به لندن فرار کردند. آنان نخستین اعضای خاندان قاجار بودند که به اروپا مسافرت می‌کردند و سفرنامه‌ای که رضاقلی میرزا در شرح این سفر پرمخاطره به رشته تحریر درآورد، یکی از اولین نمونه‌ها در نوع خود و قابل قیاس با مسیر طالبی نوشته میرزا ابوطالب خان است. خاندان خواجه‌نوری
در اواخر سلطنت فتحعی‌شاه نیز میرزا محمدزمان که پسر آقاهادی (پسر خواجه ابدال‌بیگ) بود به اصفهان رفت و خاندانی را در آن‌جا پدید آورد که تا اواخر دوره قاجار در اصفهان دارای قدرت سیاسی بودند. میرزا محمدزمان از لشکرنویسان دربار قاجار بود و در خدمت فتحعلی‌شاه در ۱۲۴۵ به اصفهان رفت و در همان‌جا ماندگار شد. او دختر میرزا اسدالله نوری را به همسری گرفته بود و صاحب دو فرزند به نام‌های میرزا محمدتقی و میرزا مسیح بود. میرزا محمدتقی پس از وفات پدرش (احتمالا در حدود ۱۲۵۷ قمری) میرزا زمان ثانی نام گرفت. او ابتدا به منصب لشکرنویسی اشتغال داشت تا در زمان سلطنت ناصرالدین شاه به مناصب استیفا و ریاست دیوانخانه منصوب شد و در سال ۱۲۷۱ قمری لقب امیردیوان گرفت. او نخست با دختر محمدزکی‌خان نوری و سپس با حمیده‌سلطان‌خانم دختر محمدولی میرزا (پسر سوم فتحعلی‌شاه) ازدواج کرد و صاحب شش پسر و چهار دختر شد. یکی از دختران به عقد ظل‌السلطان حاکم اصفهان درآمد. یکی از پسران، به نام محمدولی‌خان، در دربار تهران مقام استیفای درجه اول داشت. او سپس به اصفهان آمد و در دستگاه ظل‌السلطان صاحب نفوذ و قدرت شد. پسر دیگر امیردیوان، مرتضی‌قلی‌خان از آزادی‌خواهان دوره مشروطه بود. پسر او صادق‌خان منتصرالسلطان نه دوره از مازندران به نمایندگی مجلس شورای ملی انتخاب شد. میرزا تقی‌خان مشیراعظم، یکی دیگر از نوادگان امیردیوان، در کابینه سیدضیاءالدین طباطبایی وزیر پست و تلگراف بود. بدر جهان خانم
بدر جهان خانم (زاده ۱۱۸۵ قمری، درگذشته ؟) اولین همسر فتحعلی‌شاه قاجار است. فتحعلی‌شاه
فتحعلی‌شاه در آغاز سلطنت خود بسیار به نیروهای ایلاتی، به خصوص ایلات قاجار، وابسته بود. نتیجتاً، شیوه‌ای که او برای برقراری اراده سلطنت در استان‌ها در پیش گرفت این بود که فرزندان خود را به حکومت ولایات منصوب کند. این شاهزادگان که بسیاریشان در آغاز کودکانی کم سن و سال بودند، نشانه‌ای از قدرت او در استان‌ها بودند و جایگزین خوانینی می‌شدند که شاه از وفاداریشان مطمئن نبود. آسیه‌خانم دولو
آسیه‌خانم، دختر فتحعلی‌خان قاجار دولو و خواهر امیر خان سردار، از همسران عقدی فتحعلی‌شاه قاجار بود و از او سه فرزند داشت: عباس میرزا نایب السلطنه، علیشاه میرزا ظل السلطان، و گوهر ملک خانم (مشهور به شاه بی بی)، پس از تولد علیشاه میرزا ظل السلطان در سال ۱۲۱۰ ه‍. ق، آقامحمدخان قاجار «جقه الماس شاخه دار تخمه لعل» را برای آسیه‌خانم فرستاد که بر گهواره ظل السلطان آویختند، می‌گویند آسیه‌خانم در بعضی از جنگ‌ها با فرزندش عباس میرزا شرکت می‌کرد و در فنون نظامی اظهار نظر می‌کرد و فرمان می‌داد، در هنگام سلام رسمی و اعیاد نیز در ابتدای صف می‌ایستاد و از نظامیان سان می‌دید. آسیه خانم در سال ۱۲۳۰ ه‍.ق در گذشت و در عتبات عالیات دفن شد. محمد تقی خان بختیاری
حبیب‌الله خان پسر رشید خان از جمله سرداران ارشد نیروهای بختیاری مبارز با نیروهای آغا محمد خان قاجار بود. که در نبرد کهیز الور تیران و کرون که بین قاجاریه و بختیاری‌ها اتفاق افتاد. پس از فرار کردن طوایفی از بختیاری که از سوی آغا محمد خان تطمیع شده بودند تا آخرین لحظات نبرد مقاومت کرد و اسیر شد که با شفاعت چراغ خان احمد محمدی بابادی که رئیس کل ایل بختیاری و بانفوذترین مقام بختیاری در دربار قاجار بود مورد عفو آغا محمد خان قرار گرفت و آزاد شد و طبق یکی از منابع داخلی ایل بختیاری پس از آزادی بنابر سفارش چراغ خان احمدمحمدی بابادی مأموریت جمع آوری مالیات طوایف چهارلنگ به او واگذار شد.پس از نبرد کهیز حبیب‌الله خان با دربار قاجاریه نزدیکی پیدا کرده و حتی دخترش بی بی زینب به عقد فتحعلی شاه قاجار که در آن زمان ولیعهد ایران بود درآمد که از این وصلت یک پسر به نام شاهزاده محمد تقی میرزا حسام السطنه که بعدها حاکم لرستان و بختیاری شد و یک دختر به نام مریم خانم همسر الله یار خان آصف الدوله و مادر حسن خان سالار به وجود آمدند. محمدتقی حسام‌السلطنه
محمدتقی میرزا حسام‌السلطنه (۶ صفر ۱۲۰۶- پس از ۱۲۶۴ هجری قمری) شاهزاده قاجار و پسر فتحعلی شاه حاج ابراهیم کلانتر
حاج ابراهیم خان کلانتر دارای پنج پسر و سه داماد بود. پسر اول او میرزا محمدخان نام داشت که در زمان فتحعلی شاه حاکم قم و کاشان بود، اما در سال ۱۲۱۵ قمری در سن ۲۵ سالگی کشته شد. دومین پسر او، اسداله خان، حاکم خوزستان و لرستان بود که او نیز در سال ۱۲۱۵ قمری کور شد و در سال ۱۲۸۰ قمری در سن ۸۴ سالگی درگذشت. میرزا علی‌رضا و علی‌اکبرخان فرزندان دوقلوی حاج ابراهیم‌خان کلانتر بودند و به واسطهٔ سن کم از مرگ نجات یافتند. علیرضا خان در سال ۱۲۲۶ قمری به ریاست خواجه سرایان دربار فتحعلی شاه منصوب شد و در سال ۱۲۸۱ قمری درگذشت. علی‌اکبرخان نیز در سال ۱۲۲۶ قمری به سمت کلانتر فارس منصوب شد و در سال ۱۲۷۲ قمری از سوی ناصرالدین شاه به سمت نایب‌التولیه آستان قدس رضوی انتصاب یافت و در سال ۱۲۸۲ قمری در مشهد درگدشت. فتح‌اله خان، پنجمین فرزند کلانتر در سال ۱۲۱۳ قمری در تهران به دنیا آمد و چون در زمان مغضوب شدن پدر، دو سال بیشتر نداشت مورد بخشش شاه قرار گرفت. او در سال ۱۲۳۶ قمری به سمت سردستهٔ تفنگچیان شیراز منصوب شد و در سال ۱۲۴۲ قمری درگذشت. حاج ابراهیم خان همچنین دارای سه داماد بود. اولین آن‌ها محمدتقی‌میرزا حسام‌السطنه، پسر هفتم فتحعلی‌شاه بود. دومین داماد او محمدحسین‌خان صدر اصفهانی بود که در سال ۱۲۳۴ قمری صدراعظم فتحعلی‌شاه شد و سومین و آخرین داماد حاج ابراهیم خان نیز، خواهرزادهٔ او یعنی، میرزا ابوالحسن‌خان ایلچی بود که بعدها به مقام وزارت خارجه منصوب شد. لطفعلی‌خان زند
سر هارفورد جونز که در دوران قاجار مجدداً به ایران بازگشت، در حدود سال‌های ۱۸۱۰ یا ۱۸۱۱ میلادی در اردوی فتحعلی‌شاه قاجار حضور داشت و گهگاهی با او دیدار می‌کرد. جونز دربارهٔ یکی از این ملاقات‌ها و پیرامون نظر فتحعلی‌شاه قاجار دربارهٔ لطفعلی‌خان نوشته‌است: «یک بار هنگامی که با شاه تنها بودم، از من خواست تا آنچه میان من و شاه مرحوم لطفعلی‌خان زند گذشته بود را برایش تعریف کنم و اضافه کرد که داستان‌های عجیبی از رابطه نزدیک من با او و داستان‌های عجیب‌تری دربارهٔ لطفی که او در حق من داشته، شنیده‌است… همچنین هنگامی که گفتگوی میان آن شاهزاده خردسال و خودم در باغ وکیل را برای شاه تعریف کردم، گفت: خسرو اینجا است؛ آیا دوست دارید او را ببینید؟ فردا او را نزد شما می‌فرستم. من نمی‌توانم آنچه بر سر او آمده را تغییر دهم اما به شما می‌گویم که اگر به جای عمویم، به دست من افتاده بود، چنین بلای سختی بر سرش نمی‌آمد. پدرش را من هم مجبور بودم به مرگ محکوم کنم چون با توجه به ضدیت او با ما، کار دیگری نمی‌شد کرد. اما حتی در این مورد هم مسلماً اگر من به جای عمویم بودم، مرگ آسان‌تری برای او در نظر می‌گرفتم نه آن‌طور که عمویم او را زجر داد. او یک شیرمرد حقیقی و بزرگ بود.» تخت فولاد
با به سلطنت رسیدن فتحعلی شاه قاجار و انتخاب «محمد حسین خان صدر اصفهانی» ابتدا به سمت حاکم اصفهان و سپس به سمت صدر اعظم فتحعلی شاه، تخت فولاد رونقی دوباره گرفت. در زمان سلطنت محمد شاه و ناصر الدین شاه قاجار که در اغلب آن «ظل السطان» فرزند ناصر الدین شاه حکمران اصفهان بود بسیاری از بناهای صفوی تخت فولاد به عمد تخریب شده و از بین رفت. در این زمان تکایای بسیاری نیز ساخته شد که اغلب آنها به خاطر مقبره علمای معروف و مجتهدین بزرگ شهر اصفهان بود. از جمله تکایای مهم و قابل ذکر «تکیه حاج محمد جعفر آباده‌ای»، «تکیه شهشهانی» و «تکیه آقا سید محمد ترک (جهانگیرخان قشقایی)» هستند. امام‌قلی عمادالدوله
امامقلی میرزای عمادالدوله در سال ۱۲۳۰ هجری قمری در کرمانشاه متولد شد. پدرش محمدعلی میرزا دولتشاه، پسر بزرگ فتحعلیشاه قاجار و از رجال پرآوازه عصر قاجار و مادرش مهرافروزخانم کلهر دختر یکی از بزرگان ایل کلهر بود. دولتشاه که جد اعلای خاندان دولتشاهی محسوب می‌شود، به مدت نزدیک به ۱۶ سال حاکم کرمانشاه و سایر ایالات غربی ایران بود. او از خود ۱۰ پسر و ۱۴ دختر برجای گذاشت و امام‌قلی میرزا پسر ششم وی بود. بر اساس شجره‌نامه‌های موجود از خاندان دولتشاهی، بیشتر نوادگان دولتشاه (دولتشاهی‌ها) از فرزندان و اعقاب امامقلی میرزا محسوب می‌شوند. علی‌محمد حکیم
جد وی، علی اکبر خوانساری نام داشت. عمویش علی محمد نام داشت و با تخلّص قرقی شعر می‌سرود. علی محمد قرقی و برادر کوچکترش میرزا محمد، به تهران آمدند، و علی محمد قرقی به خاطر صدای زیبایی که داشت به دربار فتحعلی شاه راه یافت. علی محمد قرقی، به منصب تولیت مقبره فتحعلی شاه رسید، لذا به اتفاق برادرش میرزا محمد و خانواده اش به قم مهاجرت کرد. در سال ۱۲۵۸ق. علی محمد قرقی که تنها دو دختر داشت، درگذشت، و همسر بیوه اش به عقد میرزا محمد، برادر علی محمد قرقی، درآمد. میرزا محمد بجز این زن، سه زن دیگر داشت، و علی محمد حکیم از همین زن بیوه علی محمد قرقی به دنیا آمد، و نام عموی درگذشته اش که شوهر اوّل مادرش نیز بود را بر وی نهادند. علی محمد حکیم، ۷ برادر و دو خواهر داشت، که یکی از برادرانش به نام علی اکبر فیض، تولیت مقبره فتحعلی شاه را پس از مرگ پدرشان میرزا محمد برعهده گرفت، و برادرش علی محمد حکیم را به نیابت خود برگزید. این برادر علی محمد حکیم که علی اکبر فیض نام داشت، در قم نویسنده ای مشهور شد، و پسر وی که برادرزاده علی محمد حکیم باشد، با نام آیت‌الله محمد فیض قمی، فقیهی مشهور شد، آیت‌الله محمد فیض در سال ۱۳۲۹ شمسی درگذشت و در مجلس ترحیم وی، سپهبد رزم آرا ترور شد. پسر آیت‌الله فیض، به نام دکتر علیرضا فیض (زاده در ۱۳۰۴ شمسی) استاد ممتاز دانشگاه تهران بود. علی محمد حکیم به سبب شغل خانوادگی و ارتباطات گسترده‌ای که خاندانش با برخی رجال قاجار داشتند، موفق شد با شاهزاده خانمی که دختر صاحبقران میرزا پسر فتحعلی شاه بود، ازدواج کند. علی‌محمدخان نظام‌الدوله
پدرش عبدالله خان امین‌الدوله صدراعظم فتحعلی‌شاه و مادرش از ایل بختیاری بود. علی‌محمدخان در اصفهان و تهران تحصیل نمود. در ابتدای جوانی به لقب نظام‌الدوله که درگذشته لقب پدربزرگش محمدحسین صدر اصفهانی بود، سرفراز شد. پدرش، شمس‌الدوله دختر فتحعلی‌شاه قاجار را برای او خواستگاری کرد. پس از ازدواج فتحعلی‌شاه حکومت کاشان را به او سپرد. پس از چندی کدورتی بین او و عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی‌شاه، پیش آمد. با آنکه نظام‌الدوله داماد شاه بود و در میان درباریان مقامی ارجمند داشت، از جان خود بیم‌ناک شد و شبانه به همراه پنجاه سوار بختیاری از کاشان گریخت و همسر شانزده ساله‌ی خود را نیز لباس مردانه پوشانده و به همراه خود برد و از بی‌راهه به نجف رفت. در آنجا به تحصیل پرداخت و در فقه، اصول، علم حدیث، علم رجال و علوم ادبی و ریاضیات مهارت یافت و به مقام اجتهاد رسید. تالیفات او را بالغ بر هجده مجلد دانسته‌اند. محمدعلی‌شاه
همسر اول محمدعلی میرزا، ربابه خانم ملیح‌السلطنه دختر میرزا یوسف‌خان بیان‌الممالک از منظر‌الدوله (دختر عباسقلی‌میرزا پسر فتحعلی‌شاه) بود. حسینعلی میرزا اعتضادالسلطنه پسر ارشد محمدعلی میرزا و تنها فرزندی بود که او از ملیح‌السلطنه یافت. محمدعلی میرزا بعد از ملیح‌السلطنه با ملکه جهان دختر کامران میرزا و نوه ناصرالدین شاه ازدواج کرد. احمدشاه، محمدحسن میرزا، سلطان‌محمود میرزا و سلطان‌مجید میرزا، آسیه و خدیجه شش فرزند آن‌ها بودند. در سال ۱۹۰۷ میلادی محمد علی شاه قاجار مفتخر به دریافت نشان لژیون دنور از دولت فرانسه گردید او سومین پادشاه قاجار و ایران بود که این نشان را دریافت کرد قبل از او پدر و پدربزرگش این نشان را دریافت کرده بودند. حسین خان سردار ایروانی
در ایام که باباخان جهانبانی (فتحعلی شاه) از سال ۱۲۰۹ تا ۱۲۱۱ قمری حاکم فارس بود حسین خان سردار نیز در دستگاه او مشغول خدمت و در آن زمان معروف به حسین بیک قاجار قزوینی و شغلش یوزباشی غلامان خاصه بود. پس از کشته شدن آغا محمد خان در پناه آباد (شوشی) در ذیحجه ۱۲۱۱ قمری، باباخان در محرم ۱۲۱۲ با ششصد سوار زبده به سرکردگی حسین بیک یوزباشی عازم تهران شد. پس از شورش صادق خان شقاقی، فتحعلی شاه در اواخر تابستان ۱۲۱۲ قمری حسین بیگ قاجار قزوینی که سرکرده سواران همراهش در سفر شیراز بود را لقب خانی داد و به سمت قوللر آقاسی باشی (رئیس غلامان) منصوب کرد و به عنوان جلودار به سوی قزوین برای جنگ با صادق خان شقاقی فرستاد. فتحعلی شاه خواهر او را به زنی گرفت و دخترش نیز با عباس میرزا ازدواج کرد. لسان الملک سپهر در ناسخ التواریخ می‌نویسد در سال ۱۲۱۲ قمری فتحعلی شاه پس از شورش محمد خان زند پسر زکی خان زند که با بیست هزار سپاهی از بصره به اصفهان تاخت و این شهر را تسخیر کرد. سپاهیان زبده ای به فرماندهی حسین خان قاجارقزوینی "قوللر آغاسی" و مهرعلی خان واشلو و الله وردی خان عضدانلو قاجار به دفع محمد خان زند مأمور کرد. سپاهیان قاجار محمد خان زند را شکست سنگینی دادند. فتحعلی شاه در بهار سال ۱۱۸۰ خورشیدی مطابق با اوایل ۱۲۱۷ قمری برای تنبیه نادر میرزا رهسپار خراسان شد. پس از اینکه اسحاق خان قراییی ، جعفر خان بیات را در چمن رادگان به نزد فتحعلی شاه آورد.اردوی شاهی به سمت مشهد رهسپار شده و شهر را محاصره نمود. برای اینکه به اهالی صدمه ای وارد نیاید به شفاعت علماء مخصوصا میرزا محمد مهدی مجتهد، قرار شد فتحعلی شاه از محاصره شهر مشهد دست کشیده و به تهران برود و بعد خود اهالی نادر میرزا را دستگیر و تسلیم دولت نمایند. فتحعلی شاه متقاعد شد و در موقع عزیمت ، حسین خان قاجار قزوینی سردار ایروانی به سمت حاکم نیشابور به جای جعفر خان بیات و سرداری خراسان تعیین شد و غرض از این انتصاب این بود که پس از رفتن پادشاه، حسین خان قاجار ، نادر میرزا دستگیر و به تهران اعزام کند. در آذر ۱۱۸۲ خورشیدی مطابق با اول رمضان ۱۲۱۸ قمری حسین خان قاجار به اتفاق محمد ولی میرزا پسر سوم فتحعلی شاه و خوانین بزرگ خراسان از قبیل اسحاق خان قرایی، محمد خان هزاوه ، امیر قلیچ خان تیموری ، امیرگونه خان زعفرانلو و لطفعلی خان دره گزی با هفت هزار سپاهی شهر مشهد را محاصره نموده و با وجود مقاومت شدید نادر میرزا سرانجام شهر تسلیم شد و نادر میرزا در حال فرار در ۱۲ کیلومتری دستگیر و به مشهد آوردند و به محمد ولی میرزا که در این زمان به حکومت خراسان تعیین شده بود تسلیم کردند و او نیز وی را با جمعی از بازماندگان نادری به تهران فرستاد. استان فارس
پس از مرگ کریم‌خان در سال ۱۱۹۳ هجری قمری، بر سر جانشینی او میان بازماندگانش اختلاف پدید آمد و سرانجام، لطفعلی‌خان زند به فرمانروایی رسید. پس از آن، فارس در جنگ‌های بین لطفعلی‌خان زند و آقا محمد خان قاجار آسیب فراوان دید و سرانجام قاجاریه حکومت یافتند. پس از وفات فتحعلی‌شاه در سال ۱۲۵۰ هجری قمری، پسرش حسینعلی میرزا فرمانفرما در فارس به دعوی سلطنت برخاست، اما کاری از پیش نبرد. عصمت‌الدوله (دختر فتحعلی‌شاه)
خدیجه سلطان خانم، ملقب به عصمت‌الدوله شاهزاده قاجار و دختر پانزدهم فتحعلی‌شاه بود. محمدحسن‌خان قاجار
با به سلطنت رسیدن شاه تهماسب دوم فرزند شاه سلطان حسین صفوی، فتحعلی‌خان به خدمت او درآمد و لقب امیرالامرایی گرفت و در لشکرکشی شاه تهماسب دوم به خراسان در رکاب او بود. محمدحسن خان پس از پدر ریاست شاخه اشاغی‌باش قاجار را که در استرآباد (گرگان امروزی) ساکن بودند بر عهده گرفت و در اواخر حکومت نادرشاه به کمک ترکمانان ساکن در شمال مرزهای ایران سر به شورش برداشت اما با شکست شورش ترکمانان از سپاه اعزامی نادر محمدحسن خان موفق شد با حیله از اسارت سپاه اعزامی بگریزد و نادرشاه علی‌رغم تلاش‌هایی که کرد بر وی دست نیافت. با مرگ نادرشاه، در خراسان علیقلی‌خان افشار، برادرزاده نادر بسیاری از اولاد و خانواده نادر را قتل‌عام کرد و خود را عادلشاه نامید. وی که مردی خونریز و عیاش بود، محمدحسن خان قاجار را شکست داد و پسرش آقامحمد خان را مقطوع‌النسل کرد. در پی برکناری شاهرخ شاه نوه نادرشاه افشار و به قدرت رساندن شاه سلیمان دوم صفوی به کمک برخی از ایلات ترک‌زبان و به دست برخی از بازماندگان خاندان صفوی، محمدحسن‌خان به سمت ایشیک‌آقاسیگری و بیگلربیگیگری استرآباد گماشته شد. اندکی پس از برکناری شاه سلیمان دوم سه تن از سرداران (علیمردان خان بختیاری، ابوالفتح خان بختیاری و کریم خان زند) در اصفهان شاه اسماعیل سوم صفوی را به عنوان شاهی رساندند. در پی درگیری میان این سه سردار، کریم خان توانست قدرت را به دست بگیرد و وکیل‌الدولهٔ شاه شود. او به همراه شاه اسماعیل سوم عازم جنگ با محمدحسن خان شد و استرآباد را محاصره نمود. محمدحسن خان توانست کریم خان را شکست داده، به تهران بگریزاند و شاه اسماعیل سوم نیز به محمدحسن خان پناه برد و او را وکیل‌الدولهٔ خود نمود. اخته کردن
اخته کردن پسران در تاریخ ایران سبب تنش‌های فراوانی شد. آغا محمد خان قاجار (آغازگر سلسله قاجاریه) که دستور کور کردن مردان کرمان به جرم طرفداری از لطفعلی خان زند (برادرزاده کریم خان زند)، شکنجه وحشیانه و قتل لطفعلی خان را صادر کرد، در کودکی به دست عادلشاه جانشین نادر شاه یا به نقلی توسط سردار زند به عنوان مجازات تجاوز به نامزدش پیش از عقد اخته شده بود. (ذکر کلمه آغا بجای آقا به همین مناسبت است) وی نیز پسر لطفعلی خان زند را پس از اسارت، اخته کرد. محمدقاسم ظهیرالدوله
محمدقاسم خان ظهیرالدوله ، امیرقاسم خان داماد فتحعلیشاه قاجار و پسر امیرسلیمان خان قاجار قوانلو اعتضادالدوله (نظام‌الدوله) و شاه‌بیگم‌خانم زند (دختر بسطام خان زند) بود. امیر قاسم خان همچنین پدر ملک جهان خانم معروف به مهدعلیا، مادر ناصرالدین شاه قاجار بوده است. تاج‌الملوک (قاجار)
او دختر میرزاتقی خان امیر کبیر و عزت‌الدوله (خواهر ناصرالدین‌شاه قاجار) بود که در سال ۱۲۸۴ قمری با پسر دایی خود مظفرالدین میرزا (مظفرالدین شاه آینده) ازدواج کرد و محمدعلی میرزا (محمدعلی شاه آینده) را در سال ۱۲۸۹ قمری در تبریز به دنیا آورد. محمودمیرزا
محمودمیرزا قاجار، پسر فتحعلیشاه قاجار، شاعر و نویسنده ایرانی است. مرتضی‌قلی‌خان قاجار
مرتضی‌قلی خان هفت فرزند، پنج دختر و دو پسر داشت. یکی از دخترانش به ازدواج فتحعلی‌شاه درآمد و چهارتن دیگر با چهارتن از پسران فتحعلی‌شاه ازدواج کردند. پسرانش عبارت بودند از مهرعلی خان قاجار که از طرف فتحعلی‌شاه سردار فوج الوار بود و در کرمانشاه زندگی می‌کرد و در سال ۱۲۵۱ قمری درگذشت. پسرش دیگر محمدحسین خان بود که در تبریز در خدمت عباس میرزا به سر می‌برد. اللهیارخان قلیچی
اللهیارخان قلیچی (زادهٔ حدود ۱۱۵۰ هـ ق در بام و صفی‌آباد) خان طایفهٔ ترک‌تبار قلیچ و حاکم سبزوار بود. در ۱۱۹۰ هـ ق حسینقلی‌خان قاجار، پدر فتحعلی‌شاه قاجار، را در شکست دادن ترکمانان کمک کرد و در ۱۲۱۰ حاکمیت آغامحمدخان قاجار را به رسمیت شناخت، ولی با بر تخت نشستن فتحعلی‌شاه همراه با سایر خان‌های خراسان رو به تمرد گذاشت. فتحعلی‌شاه در ۱۲۱۵ هـ ق با بیش از ۱۰ هزار سرباز، سبزوار را محاصره کرد. زمان‌شاه درانی، حاکم کابل، به حمایت از اللهیارخان میانجی‌گری کرد و حصر سبزوار پایان یافت. سیاست زمان‌شاه این بود که خراسان را به عنوان منطقهٔ حایلی بین دو کشور قرار دهد. اما همان سال، حکومت زمان‌شاه توسط شاه محمود درانی سرنگون شد و اللهیارخان که حامی‌اش را از دست داده بود در موضع ضعف قرار گرفت. از آن طرف، فتحعلی‌شاه توانسته بود اکثر مخالفانش، از جمله صادق‌خان شقاقی، متحد اللهیارخان، را شکست دهد و دست بالا را داشت. در ۱۲۱۶ هـ ق پس از کشته شدن برادرش در جنگ با ترکمانان، با توسل به عباس میرزا مورد بخشایش قرار گرفت، تسلیم شد و دست از شورش برداشت. دخترش طرلان را نیز به نشانهٔ وفاداری به حرمسرای شاه قاجار فرستاد. در ۱۲۱۶ هـ ق از سبزوار به تهران تبعید شد و در آنجا تیول اشتهارد به عنوان غرامت به او داده شد. مابقی عمرش را در صلح در تبعید گذراند. امیرسلیمان خان قاجار قوانلو
زمانی که عباس میرزا پسر فتحعلی شاه به سن یازده سالگی رسید، به ولیعهدی و حکمرانی آذربایجان برگزیده شد و سلیمان خان به للگی او تعیین شد. دو صاحب منصب دیگر قاجار که عباس میرزا را در آذربایجان همراهی می‌کردند سیدالوزراء میرزا عیسی، در مقام وزیر و ابراهیم خان قاجار در مقام سرداری بودند. سیف‌الله میرزا
سیف‌الله میرزا (۱۴ رجب ۱۲۲۹- ۱۲۷۷) شاهزاده قاجار و چهل و دومین فرزند پسر فتحعلی‌شاه بود. مادر او خازن‌الدوله از زنان محبوب فتحعلی شاه بود. سیف‌الله میرزا در ۱۲۵۲ هـ ق به حکومت سمنان رسید، در ۱۲۷۱ هـ ق حاکم قزوین و پس از آن حاکم ملایر و تویسرکان شد. همسر عقدی سیف‌الله میرزا دختر میرزا عبدالکریم پسر نشاط اصفهانی بود. خاندان خواجه‌نوری
میرزا فتح‌الله پسر چهارم میرزا اسدالله بود و پس از پدرش به مقام لشکرنویسی رسید. او پس از آنکه میرزا آقاخان نوری در زمان صدارت حاجی میرزا آقاسی از وزارت لشکر عزل شد، مدت کوتاهی منصب وزیر لشگری یافت. با مرگ محمدشاه و شروع سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار، میرزا آقاخان بار دیگر به منصب پیشین خود برقرار شد. میرزا فتح‌الله صاحب دو پسر و سه دختر بوده‌است، پسران او به ترتیب میرزا محمدباقر (ملقب به میرزا فتح‌الله ثانی) و میرزا حبیب‌الله و دخترانش زینت‌الحاجیه، کلثوم‌خانم و سکینه‌خانم بودند. زینت‌الحاجیه همسر اول میرزا ابراهیم‌خان نظام‌الدوله پسر رضاقلی‌خان پسر محمدزکی‌خان نوری بود. حسینقلی‌خان جهانسوز
حسینقلی‌خان جهانسوز ( ۱۱۶۴ (قمری) - ۱۱۹۱ (قمری) ) پسر دوم محمدحسن‌خان رئیس ایل قاجار، برادر آغامحمدخان و پدر فتحعلی‌شاه بود. فتحعلی‌خان صاحب‌دیوان
فتحعلی‌خان صاحب‌دیوان از دولت‌مردان دوره قاجار و داماد فتحعلی‌شاه قاجار بود. ام‌سلمه قاجار
ام‌سلمه قاجار نامور به گلین خانم که در حدیقه‌الشعرا با نام عصمت قاجار از او یاد شده است از خوش‌نویسان و سرایندگان سدهٔ ۱۳ و ۱۴ قمری است. او از همسر گرجی تبار فتحعلی شاه به نام زیباچهر خانم بود و خواهر تنی محمدعلی میرزا دولتشاه محسوب می‌شد. شاهرخ‌میرزا قاجار
شاهرخ میرزا شاهزاده قاجار، پسر ششم حسین‌علی‌میرزا فرمانفرما از بطن دختر محمدقلی‌خان افشار ارومی و نوه فتحعلی‌شاه قاجار بود. آقامحمدخان قاجار
در ۱۷۲۲ م/۱۱۳۵ ه‍.ق پس از ماه‌ها محاصره، قبایل افغان غلزایی با هدایت محمود افغان موفق به ورود به اصفهان شدند. با سقوط پایتخت، ایران درگیر آشوب و جنگ داخلی شد و شاه مملکت، سلطان حسین، نیز زندانی گردید. یکی از پسران او که طهماسب میرزا نام داشت، از اصفهان گریخت و خود را به تهران رساند. در آنجا فتحعلی‌خان، رهبر قبایل قوانلو قاجار که از طوایف ترکمن قزلباش بودند، با آغوش باز او را پذیرفت. آن شاهزاده که دیگر شاه طهماسب دوم خوانده می‌شد، یاری فتحعلی‌خان را رد نکرد و او را «وکیل‌الدوله» خود خواند. پس از زد و خوردهایی در شمال و شمال شرقی ایران، شخصی به نام طهماسب‌قلی‌خان (بعدها نادرشاه) که رهبر چندی از قبایل ترکمن و کرد بود، به آن‌ها پیوست. این طهماسب‌قلی‌خان از خود توانایی نشان داد و به سرعت میان او و فتحعلی‌خان رقابتی ایجاد شد اما پیش از آنکه به نتیجه برسد، خان قاجار در ۱۷۲۶ م. به‌طور مرموزی کشته شد؛ احتمالاً با دسیسه‌ای از سوی محمدحسین‌خان، رهبر قبایل دَوَلو قاجار.