رود ارس در چه استانی قرار دارد؟
جمهوری خودمختار نخجوان
در این جمهوری خودمختار حدود ۴۰۰ رودخانه بزرگ و کوچک وجود دارد که رود «ارس» از جمله آنهاست، بعد از رود ارس مهم‌ترین رودهای نخجوان عبارت‌اند از: «آرپاچائی، نخجوان چائی، الینجه چائی و گیلان چائی» رود ارس در مرز میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری خودمختار نخجوان قرار دارد، بزرگ‌ترین شاخه رودکر است. طول این رود ۱۰۷۲ کیلومتر و حوزه آن ۱۰۲۰۰ کیلومتر مربع است. ارس از دامنه‌های کوه بیسؤل Bingöl در ترکیه سرچشمه می‌گیرد، بعد از پیوستن رودخانه آخوریان دردشت «آغری‌داغ» جریان می‌یابد و در این‌جا به شاخه‌هایی تقسیم می‌شود. ارس
اَرَس ( "آراکس"؛ در ترکی آذربایجانی: Araz "آراز")، نام رودی پرآب و خروشان است که از کوه‌های بینگول در منطقه آناتولی ترکیه سرچشمه و پس از پیوستن رود آرپا، مرز مشترک ایران با نخجوان، ارمنستان و جمهوری آذربایجان را تشکیل می دهد. سرانجام در منتهی‌الیه شمالی استان اردبیل(شهرستان پارس‌آباد) وارد جمهوری آذربایجان شده و به رود کورا می‌ریزد. این رود ۱۰۷۲ کیلومتر طول دارد. منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس
یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های این منطقه، رود ارس است که در زبان محلی به آن «آراز» گفته می‌شود. این رود از کوه‌های بینگول در ترکیه سرچشمه می‌گیرد. طبیعت سبز، جزیره‌ها، پرنده‌ها و کوه‌های سبز و سر به فلک کشیدهٔ اطراف رود ارس، بر جاذبهٔ آن برای گردشگران افزوده‌است. این رودخانه در نواز مرزی شمال‌غرب کشور واقع شده‌است. حوضه آبریز رودخانه ارس
حوضهٔ آبریز رودخانه ارس شامل بیش از نیمی از مساحت استان اردبیل و بخش‌هایی از استان‌های آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی است. آبراههٔ اصلی حوضه، رود ارس است که شاخهٔ اصلی آن از کوه هزاربرکه در جنوب ارزروم ترکیه سرچشمه می‌گیرد و بخشی از مرز ترکیه و ارمنستان را شکل می‌دهد. در شمال شرقی روستای دیم‌قشلاق وارد مرز ایران می‌شود و در مرز ایران با ارمنستان و آذربایجان امتداد می‌یابد تا این که در شرق پارس‌آباد وارد جمهوری آذربایجان می‌شود. مهم‌ترین شاخه‌های این رود در ایران، زنگمار، قطورچای و دره‌رود هستند که از کوه‌های آذربایجان سرچشمه می‌گیرند و در جهت شمال جریان می‌یابند. منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس
منطقه آزاد ارس با مرکزیت جلفا در شمال غرب ایران واقع شده و در حاشیه رود ارس قرار گرفته‌است. رود ارس، مرز کشور ایران را با کشورهای جمهوری آذربایجان (جمهوری خودمختار نخجوان) و ارمنستان تشکیل می‌دهد. این منطقه تجاری-صنعتی در بین دو منطقه حفاظت‌شده کیامکی و ارسباران قرار گرفته‌است. منطقه آزاد ارس در ۱۳۷ کیلومتری تبریز -که به عنوان قطب شمال غرب و دومین شهر صنعتی ایران شناخته می‌شود- واقع شده‌است. آذربایجان
استرابون جغرافی‌نگار یونانی در دفتر یازدهم جغرافی از آلبانیا (اران و شروان دوران اسلامی)، آتورپاتکان و ارمنستان نام می‌برد و می‌گوید که رود ارس از مرز آتورپاتکان در جنوب و ارمنستان در شمال می‌گذرد. در تاریخ پلینی نیز حدود آتورپاتکان تا رود است و رود ارس از میان ارمنستان بزرگ با آتورپاتکان عبور می‌کند. در زمان ساسانیان، آذربایجان به شکل باستانی آتورپاتکان خوانده شده‌است. در کتیبهٔ شاپور، این منطقه یکی از استان‌های ایرانشهر و در کنار ارمنستان، ایبریا (گرجستان امروزی)، آلبانیا (اران و شروان) و بلاشکان حساب شده‌است.
واراندا (رود)
واراندا () رودی به طول ۸۱٫۲ کیلومتر است که در جمهوری آرتساخ واقع شده‌است. از کوه قره باغ سرچشمه می‌گیرد و به رود ارس می‌ریزد مجوس
احتمالاً برخی از مفسرین دوره دوم اسلامی که با نام ارس آشنا شده‌اند رس را با آن منطبق کرده‌اند و گفته‌اند اصحاب الرس در آذربایجان بوده‌اند که سی پیغمبر خود را کشتند و چون رود ارس در یونانی ارکسوس نامیده می‌شود و با نام‌های یونانی جیحون و سیحون قرابتی دارد قلمرو اصحاب الرس را تا ساحل جیحون و سیحون برده‌اند (خزائلی، ۱۴۹). مدائن الرس در نهج‌البلاغه عبارت از همان تمدن و شهرهاست. محمد عبده در شرح جمله فوق از نهج البلاغه تصریح کرده که از مراد از رس، رود ارس فعلی در آذربایجان است. در تفسیر صافی از قمی نقل کرده رس نهری است در ناحیه آذربایجان، همچنین گفته شده شاید مراد از مجوس که در آیه ۱۷ سوره حج آمده، اصحاب الرس باشد یا مجوس از اخلاف آن‌ها باشد. کیامکی
کوه کیامکی به ارتفاع ۳۳۴۷ متر از سطح دریا یکی از قلل زیبا و سرسبز کنار رودخانه مرزی ارس می‌باشد و در گویش محلی به کمکی داغ یا کمچی داغ شهرت دارد. کیامکی داغ در منطقه ارسباران و روی سلسله کوه قره داغ واقع شده و ۲۲۰ کیلومتر طول و بین ۳۰ تا ۶۵ کیلومتر عرض دارد. این سلسله جبال از کوه‌های آرارات در غرب شروع و تا کوه‌های طالش در شرق منطقه آذربایجان ادامه دارد. دامنه‌های شمالی این ناحیه پوشیده از جنگل و مراتع سرسبز بوده و دامنه‌های جنوبی آن را مراتع و چمنزارها تشکیل می‌دهند که ییلاق ایلات و عشایر جلگه مغان می‌باشد. در شمال آن رود ارس که پر آب‌ترین رودخانه در آذربایجان محسوب می‌شود از کوههای مین گول داغ (هزار برکه) کشور ترکیه سرچشمه گرفته و پس از طی مسافتی حدود ۴۶۰ کیلومتر مرز بین ایران و ارمنستان و جمهوری آذربایجان به دریای خزر می‌ریزد. شهرستان پلدشت
رودخانه پر آوازه ارس، پل دوستی بین ایران و آذربایجان، بازارچه و گمرک، تفرجگاه ارس،روستای تاریخی شیدی، روستای گردشگری شوطلو، دشت زنگنه،سدهای ارس، ارس دو و قیقاج از جاذبه‌های شهرستان پلدشت است. حوضه آبریز رودخانه اترک
حوضۀ آبریز رود اترک یکی از حوضه‌های باز ایران است که در تقسیم‌بندی حوضه‌های آبریز ایران، حوضهٔ فرعی به‌شمار می‌رود و زیرمجموعهٔ حوضهٔ آبریز دریای مازندران است. مساحت این حوضه، ۲۶٬۴۳۰ کیلومتر مربع و رود اصلی آن، اترک می‌باشد. کاساغ (رود)
کاساغ رودی است که در ارمنستان جریان دارد. این رود از نزدیکی کوه آراگاتس در استان آراگاتسوتن سرچشمه می‌گیرد و به سمت جنوب در استان کوتایک ادامه می‌یابد و سرانجام به رود متساتور که خود از شاخه‌های رود ارس می‌باشد، می‌پیوندد. از شمال به جنوب:رودهای استان آراگاتسوتن سرزمین پست کورا - ارس
سرزمین پست کورا - ارس () یک فرورفتگی گسترده در بخش مرکزی و جنوبی جمهوری آذربایجان است که توسط رود کورا و ارس تغذیه و آبیاری می شود. این ناحیه در ساحل غربی دریای کاسپین قرار گرفته و بخشی از پست‌بوم آرال - کاسپین است. این ناحیه توسط قفقاز بزرگ از شمال، قفقاز کوچک از غرب و کوه‌های تالش از جنوب محصور شده است. نام این ناحیه برگرفته از نام دو رودخانه مهم و پرآب این منطقه یعنی کورا و ارس است. آذربایجان
آذربایجان در شمال غربی ایران و در محل تلاقی رشته کوه البرز، زاگرس و قفقاز واقع شده‌است و سرزمینی عمداتا کوهستانی است. رودهای آذربایجان بیشتر در حوزه آبریز دریاچه ارومیه و دریاچه خزر جاری‌اند. آب و هوای اکثر مناطق غرب و شمالغرب آذربایجان مرطوب مدیترانه‌ای و در نواحی جنوبی مدیترانه‌ای با تابستان گرم است. قرار گرفتن در مسیر اروپا موقعیت راهبردی ویژه‌ای به این منطقه داده‌است.آذربایجان در محل تلاقی دو رشته کوه بزرگ فلات قاره ایران یعنی زاگرس و البرز قرار دارد و بلندترین قله‌های آذربایجان عبارتند از قله‌های آتشفشانی سبلان در استان اردبیل و سهند در استان آذربایجان‌شرقی.جلگهٔ مغان در شمال‌شرق آذربایجان و در نزدیکی دریاچهٔ خزر، بزرگترین جلگهٔ آذربایجان است. دیگر جلگه‌های آذربایجان در ساحل دریاچهٔ ارومیه و در محل تلاقی رودهای آجی‌چای، زرینه‌رود و شهرچای در شرق، جنوب و غرب دریاچهٔ ارومیه واقع‌اند. ارسباران
در گذشته در گویش آذربایجان فقط به منطقه حاشیه رود ارس آرازبار یا ارسبار اطلاق می شد اسم منطقة قره‌داغ در آثار جغرافیایی، تاریخی و مکاتبات رسمی اداری به صورت‌های مختلف قره‌داغ، قراجه داغ، قرجه داغ و قرچه داغ آمده است. اما از سال 1315 ش با سفر دوم رضاشاه به منطقه، با هدف نظارت در چگونگی اسکان ایلات، اسم تاریخی و مرسوم قره‌داغ به واسطة سیاست‌های دولت پهلوی در زدودن اسامی ترکی مکان‌های جغرافیایی در آذربایجان، به ارسباران تغییر نام داده شد. بخش رودخانه
بخش رودخانه را می‌توان نسبت به دیگر بخش‌های شهرستان، بخشی نسبتاً مستقل از شهر رودان از نظر فرهنگی دانست. از رودخانهٔ زیارتعلی در متون جغرافیای یونانی و اسلامی با عنوان آنامیس و راغان یاد شده‌است. فلاویوس آریانوس که شرح سفرنامهٔ نئارک، سردار اسکندر، را در کتاب خود آورده، نام این رود را آنامیس ذکر کرده‌است. معلوم نیست ساکنان رودخانه که در دورهٔ هخامنشیان و اسکندر مقدونی می‌زیستند این رود را به چه نامی می‌خواندند اما شاید نام آنامیس صورتی از نام آناهیتا باشد که در ایران باستان به عنوان الههٔ آبهای روان اشتهار داشت. همچنین یاقوت حموی در معجم البلدان از این رود به عنوان راغان یاد کرده‌است. (حموی، ۱۳۷۳، ص۱۳۴۰) راغان در لغت به معنی سبزه‌زار آمده‌است. به لحاظ تقسیمات کشوری، رودخانه از گذشته جزو ولایت موغستان (میناب فعلی) و در دورهٔ فرمانروایی ملوک هرموز ضمیمهٔ قلمرو آنان و در مجموع جزو ایالت پارس بوده‌است که از گذشته به وسیلهٔ خوانین محلی، و کلانترانی که به این منطقه اعزام می‌شدند، اداره می‌شده‌است و به همین منظور از ییلاقات موردعلاقهٔ حکام فارس همچون خاندان قوام به‌شمار می‌رفته به طبع همین علقه هم احمدقوام السطلنته (نخست‌وزیر سابق) کاخی در منطقهٔ نازدشت رودخانه بنا کرد که امروزه، مردم محلی به اشتباه آن را کاخ شاه می‌نامند. با تشکیل استان هرمزگان در سال ۱۳۵۴ش، میناب یکی از شهرستانهای پنج‌گانهٔ آن به‌شمار آمد. در این زمان بخش رودان شامل دو دهستان رودان و رودخانه تأسیس شد. گویش محلی رودخانه ایها، فارسی محلی رودخانه ای است که از گویش‌های پارسی پهلوی به‌شمار می‌آید و ساختار باستانی و اصالت واژگان خویش را تا حدودی زیادی حفط کرده‌است، برای مثال درخت نخل را مگ(MOG)می‌گویند که در سایر نقاط استان از آن به شکل معرب و عربی شدهٔ آن (مغ) یاد می‌کنند یا واژگان اصیل پارسی مانند پگاه به معنای صبح و پسین به معنای عصر و واژگانی مث مرغ و دوغ رو مرگ(MORG)و دوگ تلفظ می‌کنند. رسومات و آداب مردم رودخانه هم بجامانده از رسومات ایران باستان هستند که مهم‌ترین آن‌ها سده سوز (جشن سده) است که ۵۰روز مانده به نوروز به همان سبک عجیب باستانی اش برگزار می‌شود. رودخانه از وجود زیارتگاه‌ها و امامزادگان متعددی بهره می‌برد که البته به عقیده محققین برخی از این زیارتگاه‌ها محل دفن بزرگان آیین زرتشت در عصر پیش از اسلام بوده که برای مثال زیارت پیر سر کوه که امروزه به حضرت علی (ع) منستب می‌شود تا قرن پنجم هجری قمری، هویت زرتشتی خویش را حفظ کرده و به تدریج پس از فراگیر شدن روند رسوخ اسلام در منطقه رنگ و بوی اسلامی به خود گرفته و مورد اعتقاد مسلمانان واقع شده‌است، هرچند مهم‌ترین امامزادهٔ این خطه، آرامگاه سیدسلطان محمد برادر امام رضا و از پسران موسی بن جعفر (ع) در روستای پیر چوگان است که مورد توجه بسیاری از شیعیان سراسر ایران خصوصاً استان‌های همجوار هرمزگان می‌باشد. از سایر آثار تاریخی و نقاط دیدنی رودخانه می‌توان به قبرستان گبرها، دشت موری (نازدشت) و آیشارها و رودخانه‌های متعدد که دلیل اصلی شهرهٔ رودخانه به نام امروزش بوده‌اند اشاره کرد. از غذاهای محلی رودخانه هم می‌شود به کاتغ (نوعی قیمه محلی)، دالک گندم، آش گندم، جازگ (نوعی خوراک سبزیجات محلی) و تاس کباب و همچنین آبگوشت‌های محلی نظیر دوپیازه و کباب آردی و شیرینی‌های محلی مانند رنگینک، چنگال (نوعی حلوای خرما)، جلاب، خرماشیره و خرمای مالیده، حلواشیره و حلواتخم مرغ، مالوکی، کلوچه محلی و مربای محلی کنگ شانه زده و نان‌های محلی تنکی (نوعی نان تاوه ای) و نان کرسوک (قرصوک) نام برد. شاه‌چای
رود شاه‌چای شاخه‌ای از رودخانه کرج است که در استان‌های البرز، تهران و قم جریان دارد و از شهرستان‌های کرج، شهریار، اسلامشهر و قم می‌گذرد و سرانجام به دریاچه نمک قم می‌ریزد. آذربایجان
بنابر نظر چند پژوهشگر در حقیقت در سده‌های گذشته و نقشه‌های پیش از سال ۱۹۱۸ میلادی، هیچ‌گاه بخشی که هم‌اکنون جمهوری آذربایجان نامیده می‌شود، نام آذربایجان برخود نداشته و همیشه قسمت جنوبی رود ارس -که هم‌اکنون در ایران قرار دارد- آذربایجان نامیده می‌شده و قسمت‌های شمال‌غربی رود ارس آلبانیا و سرزمین‌های شمال‌شرق رود ارس شروان نام داشته‌است و در دوران شوروی نام آذربایجان بر این مناطق گذاشته شد. سد خداآفرین
سد خداآفرین بر روی رودخانهٔ ارس در مرز ایران و جمهوری آذربایجان در فاصلهٔ ۱۹۶ کیلومتری پایین‌دست سد ارس و سد مارازاد و در محدودهٔ شهرستان خداآفرین استان آذربایجان شرقی در ۲۴۰ کیلومتری شمال‌شرقی شهر تبریز میان پل خداآفرین و روستای ساریجالو قرار دارد. منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس
در ۳۰ کیلومتری شرق جلفا، آبشار آسیاب‌خرابه واقع شده‌است که ارتفاعی بیش از ۳۰ متر داشته و یک غار آهکی با طاقدیسها و ناودیسهایی در آن شکل گرفته که بر اثر ممارست در دل سنگ ایجاد شده‌است. درون این آبشار، بقایای یک آسیاب آبی متعلق به دوران قاجار هم وجود دارد که نام این آبشار را از آن برداشته‌اند. ساحل رود (جغرافیا)
ای صبا گر بگذری بر ساحل رود ارس قزل‌اوزن
رود قزل اوزن از مسیر غرب، شمال غرب و شمال استان زنجان می‌گذرد، که در بخش‌هایی با استانهای گیلان، اردبیل، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و کردستان حدود مرزی پدید آورده است که حاشیه این رود یادآور تمدن باستانی آندیا است که یکی از تمدن‌های آغاز هزارهٔ اول پیش از میلاد می باشد. لشکرکشی‌های روس‌ها به کناره دریای خزر
سرزمین میان دو رود کورا و ارس و از شمال محدود به شهر دربند، که منطبق بر جمهوری آذربایجان امروزی است، را اران می‌نامیدند. مرکز این ولایت شهر بردعه بود و حاکمان آن باجگزار خلفای عباسی بودند. یکی از نواحی اران، شروان بود که حاکمان آن تابع عباسیان بودند و در دوران متوکل عباسی به استقلال رسیدند. فرمانروایان حکومت جدید که به زودی تمامی اران را فتح کردند، شروانشاه نام داشتند و در ابتدا عرب تبار بودند در حدود ۹۴۴ میلادی محمد بن یزید، که خود را به صورت موروثی ارانشاه می‌نامید، شروانشاه پیشین را شکست داده و این لقب را بر نام خود افزود. حوضه آبریز رودخانه‌های جراحی و زهره
بخش عمدهٔ حوضهٔ جراحی–زهره در استان خوزستان قرار دارد و بخش‌هایی از استان‌های کهگیلویه و بویراحمد و فارس را نیز شامل می‌شود. دو رود اصلی این حوضه، جراحی و زهره هستند که به خلیج فارس می‌ریزند. رود جراحی بخش غربی حوضه را تشکیل می‌دهد. این رود از تلاقی رودهای مارون و اعلا (الله) ایجاد شده‌است. رود اعلا از شمال باغ‌ملک سرچشمه می‌گیرد و به سوی جنوب جریان می‌یابد. رود مارون نیز از جنوب لردگان آغاز می‌شود و در چم هاشم به رود اعلا می‌پیوندد. دیگر رود اصلی این حوضه، رود زهره است. شاخهٔ اصلی این رود، رود اردکان است که از ارتفاعات اردکان سرچشمه می‌گیرد و در ادامهٔ مسیر خود رود فهلیان نامیده می‌شود. شاخهٔ دیگر رود زهره، رود خیرآباد است که در ارتفاعات دوگنبدان تشکیل می‌شود و در شرق زیدون با فهلیان تلاقی می‌کند. آخوریان (رود)
رود آخوریان (; ) رودی است در کشور ارمنستان که در استان شیراک جریان دارد که از دریاچه آرپی سرچشمه می‌گیرد در ادامه قسمتی از مرز ارمنستان و ترکیه را تشکیل میدهد و به رود ارس می‌ریزد. طول آن و مساحت حوضه آبخیز (دبی) آن ۹۶۷۰ کیلومتر مربع می‌باشد. حوضه آبریز رودخانه کرخه
حوضهٔ آبریز کرخهٔ بزرگ شامل بیش از نیمی از استان‌های لرستان و کرمانشاه و بخش‌هایی از استان‌های کردستان، همدان، ایلام و خوزستان است. آبراههٔ اصلی حوضه، رود کرخه است که از تلاقی رودهای سیمره و زال در جنوب پل دختر تشکیل شده‌است. رود سیمره نیز از به‌هم‌رسیدن رودهای گاماسیاب و قره‌سو شکل گرفته‌است. رود گاماسیاب از دامنه‌های کوهگرین نهاوند و قره‌سو از شمال کرمانشاه سرچشمه می‌گیرند. این دو رود در جنوب هرسین با یکدیگر می‌آمیزند و از آنجا به بعد با نام سیمره خوانده می‌شوند که خط مرزی استان‌های لرستان و ایلام است. رود کشکان نیز از ارتفاعات شرق و شمال خرم‌آباد سرچشمه می‌گیرد و به رود سیمره می‌پیوندد که پس از تلاقی سیمره و زال کرخه نامیده می‌شود نام قدیم این رود برگرفته از نام قوم کردوخ گرفته شدە که بنابه گفته ٔ گزنفون در نواحی شمال دجله ساکن بوده اند. رود کرخه در غرب سوسنگرد به هورالعظیم می‌ریزد و وارد عراق می‌شود. حوضه آبریز رودخانه مند و حوضه‌های بسته هرم، کاریان و خنج
بخش عمدهٔ حوضهٔ مند و کفه‌ها در استان فارس و پایاب آن در استان بوشهر قرار دارد. رود اصلی آن، رود مند است که از ارتفاعات شمال غربی شیراز سرچشمه می‌گیرد و به خلیج فارس می‌ریزد. شاخهٔ اصلی آن، قره‌آغاج است و شاخهٔ مهم دیگر آن، رود فیروزآباد است. قره‌آغاج از کوه انار در روستای زنگنه بن رود سرچشمه می‌گیرد و در نزدیکی دزگاه با رود فیروزآباد که سرچشمهٔ آن، کوه دلو در جنوب غربی شیراز است، تلاقی می‌کند. در نهایت رود مند در غرب روستای زیارت وارد خلیج فارس می‌شود. مراغه
مراغه در جنوب غربی استان آذربایجان شرقی، در مشرق دریاچه ارومیه و بر دامنه جنوبی کوه سهند قرار گرفته و از شمال به شهرستان تبریز، از شرق به شهرستان هشترود، از جنوب به شهرستان باروق و از غرب به شهرستان بناب دریاچه ارومیه محدود است. رود هاکاری
رودخانه هاکاری (به ) یک رود و یکی از ریزابه‌های سمت چپ رود ارس در جمهوری آذربایجان است. این رودخانه درازا دارد و از شهرستان قبادلی و شهرستان زنگلان گذر نی‌کند. چندین روستای پرجمعیت از جمله واردانانتس در کناره این رود جای دارند. اختلاف ارتفاع بین سرآب و دهانه رود است. از آب این رودخانه برای آبیاری و آشامیدن استفاده می‌شود. ماهی‌هایی مانند قزل‌آلا و سیسکوی قطبی در این رودخانه تخم‌ریزی می‌کنند. رود کر (ایران)
رود کُر، بزرگترین رودخانه استان فارس است و یکی از منابع اصلی تأمین آب کشاورزی، صنعتی و آشامیدنی شهرهای شیراز و مرودشت است. زاگرس را در فرهنگ پهلوی ساسانی کُر (پسر) نوشته‌اند چرا که طبق اسطوره‌شناسی سومری، به کوه‌های زاگرس واقع در شرق سومر، «کور» (کر) می‌گفتند و نام رود کر از اینجا ریشه گرفته‌است. رود آریس
رود آریس رودی است به سیردریا می‌ریزد. این رود از کشور قزاقستان می‌گذرد. طول این رود ۳۷۸ کیلومتر و پهنه آبریز آن ۱۳٬۸۰۰ کیلومتر مربع است. اصلاندوز
اصلاندوز مرکز شهرستان اصلاندوز و یکی از شهر های استان اردبیل است. اصلاندوز در شمال استان اردبیل واقع شده‌است که، از شمال به رود ارس و مرز ایران و کشور جمهوری آذربایجان، از جنوب به شهرستان بیله سوار مغان و گرمی مغان، از شرق به بخش مرکزی شهرستان پارس‌آباد مغان و از غرب به شهرستان خدا آفرین استان آذربایجان شرقی محدود است. از آثار تاریخی این شهر می توان به تپه نادری و سد میل مغان اشاره کرد. بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۶٬۳۴۸ نفر (۱٬۷۶۰ خانوار) بوده‌است. شهرستان بیلقان
بَیلَقان (به زبان لاتین "Beyləqan") بخشی در جنوب جمهوری آذربایجان است و با مرکزیت بیلقان است که در کرانه شمالی رود ارس واقع شده و با ایران هم مرز است. این بخش جمعیتی نزدیک به ۸۲۰۰۰ نفر را در خود جای داده‌است. رمس (رود)
رمس رودی است که از ناحیه رمس-مور رد می‌شود و شاخهٔ سمت راست رود نکار در شرق ایالت بادن-وورتمبرگ است. این رود ۷۸ کیلومتر طول دارد و سرچشمه آن در اسینگن، در نزدیکی آلن است. به طور کلی، جریان آن به طرف غرب و به سمت شهر‌های بوبینگن آن در رمس،شووابیش گموند،لورخ (وورتمبرگ)،پلودرهاوزن،شورندورف، رمسهالدن و وایبلینگن می‌رود. در شهر رمسک، این رود به رود نکار می‌پیوندد. آزات (رود)
رود آزات رودی است در کشورهای ارمنستان که در استان کوتایک و استان آرارات جریان دارد که از اسپیتاکاسار سرچشمه می‌گیرد و به رود ارس می‌ریزد. طول آن و مساحت حوضه آبخیز (دبی) آن ۵۲۶ کیلومتر مربع می‌باشد. فلات ایران
تنها رودخانه قابل کشتیرانی بین سند و فرات رودخانه کارون است که تنها ۱۸۰ کیلومتر آن مورد استفاده قرار می‌گیرد. این رودخانه از زردکوه بختیاری جاری می‌شود و از همان رشته کوه رودخانه دیگری به نام زاینده‌رود نیز سرچشمه می‌گیرد که باعث آبادانی اصفهان می‌شود. جهت حرکت این رود بر خلاف رود کارون که به جنوب می‌رود و به اروندرود می‌ریزد شمال اصفهان است و به مرداب گاوخونی می‌ریزد. رودخانه ارس یکی دیگر از رودخانه‌های فلات ایران است که در شمال‌غربی این سرزمین خط سرحدی را بین ایران و روسیه تشکیل می‌دهد. طولانی‌ترین رودخانه‌های داخلی ایران قزل‌اوزن نام دارد که در قدیم آماردیس خوانده می‌شد. این رودخانه پس از آن‌که در نزدیکی پل منجیل هشترود وارد آن می‌شود نام سفیدرود به خود می‌گیرد و در مشرق رشت وارد دریای مازندران /کاسپین می‌شود. سرچشمهٔ آن هزارچشمه است. رودخانه دیگر تَجَن نام دارد که به‌دلیل عبور از هرات، هریرود نیز نامیده می‌شود و کَشَف‌رود یکی از متفرعات آن است. رود مزبود در شمال مشهد به هریرود می‌ریزد، هیرمند یا هیلمند رودخانه دیگری در مشرق ایران است که در قدیم آن را اتیماندر (Etymander) می‌گفتند. (همان‌جا) این رودخانه از کوه بابا در افغانستان سرچشمه می‌گیرد و وارد دریاچه هامون می‌شود. سرحد شمال‌شرقی فلات ایران در قدیم رودخانه آمودریا در آسیای میانه بوده‌است. این رودخانه از فلات تبت سرچشمه می‌گیرد و در قدیم به دریای خزر می‌ریخت؛ ولی امروز پس از طی قوسی در اطراف بدخشان متوجه شمال‌غربی شده و به دریاچه آرال می‌ریزد. رود فصلی اشتهارد
رودخانه شور (ابهر رود) یا به گفته بومیان شورکات رودخانه‌ای است فصلی که در شمال اشتهارد از غرب به شرق جریان دارد، تنها رودخانه ناحیه اشتهارد است. در مسیر رودخانه شور و در ناحیه‌ای نزدیک به روستای جارو به علت شیب کم زمین، از سرعت رود کاسته می‌شود و نمک زارهایی تشکیل شده است که سبب گردیده است مناظر فوق‌العاده‌ای را پدید آورد. این رودخانه از کوه‌های جنوب ابهر (استان زنجان) سرچشمه می‌گیرد و پس از مشروب کردن دشتهای ابهر، قزوین، شمال بخش اشتهارد و جنوب ساوجبلاغ به رودخانه کرج می‌پیوندد. محل تقاطع این رودخانه با جاده اشتهارد-ماهدشت مرز بین بخش اشتهارد و ماهدشت در نظر گرفته‌اند. هرازدان (رود)
رود هرازدان () (آذربایجانی: زنگی چای Zəngı çayi) رودی است در کشور ارمنستان که در استان آرارات، استان کوتایک، استان گغارکونیک و شهر ایروان جریان دارد که از دریاچه سوان سرچشمه می‌گیرد و به رود ارس می‌ریزد. طول آن و مساحت حوضه آبخیز (دبی) آن ۲۵۶۰ کیلومتر مربع است. جنگل‌های ایران
این ناحیه با مساحتی حدود ۷/۱۴۸ هزار هکتار، در شمال غربی ایران در استان آذربایجان شرقی، شمال غرب استان اردبیل و به‌طور عمده در حوزهٔ آبخیز رودخانهٔ ارس قرار دارد. وضعیت اقلیمی خاص و برخورداری از آب و هوای نیمه مرطوب و وجود مه در این ناحیه سبب شده جنگل‌های نیمه انبوهی در این مناطق بوجودآید. اگر چه میزان بارندگی در این منطقه دارای نوسان ۷۰۰ ۳۰۰ میلی‌متر در سال است اما به‌طور عمده بیشتر روزهای سال، هوا مه آلود بوده و این امر تأثیر بسزایی در افزایش بیلان آب و ذخیره‌سازی آن در خاک دارد. ناحیهٔ رویشی ارسباران جزء ذخایر ژنتیکی جهانی ثبت شده و از تنوع بیولوژیکی بالایی برخوردار است، به نحوی که حدود ۱۰۰ گونهٔ چوبی همانند بلوط، ممرز، افرا، بنه، زبان گنجشک، شیرخشت، بادام، کیکم، ارس، زغال اخته، داغداغان، ملچ، سرخدار و … در این ناحیه رویشی وجود دارند. علاوه بر موارد در پیش گفته شده بیش از ۷۷۵ گونهٔ گیاهی (۵۵ گونه از آن‌ها برای اولین بار در ایران گزارش شده‌است) در منطقهٔ حفاظت شدهٔ ناحیهٔ رویشی ارسبارانی شناسایی شده‌است. ارس آب‌خور
ارس آب‌خور نام یک گونه از سرده ارس است. این درخت بومی شمال و مرکز استان بلوچستان پاکستان و جنوب شرق افغانستان است. در زبان پشتو به این درخت "اوبښته" (ōbəx̌ta) می‌گویند که به معنای «مکندهٔ آب» است. حوضه آبریز رودخانه‌های مرزی غرب
حوضه مرزی غرب، بخش‌هایی از استان‌های آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه و ایلام و جزء کوچکی از استان‌های خوزستان و همدان را شامل می‌شود. رودهای این حوضه، از دامنه‌های غربی زاگرس سرچشمه می‌گیرند و پس از گذر از مرز ایران و عراق، وارد دجله می‌شوند. شمالی‌ترین رود این حوضه زاب کوچک است که در نواحی مرزی آذربایجان غربی و کردستان جریان می‌یابد و وارد عراق می‌شود. دیگر رود مهم حوضه، رود سیروان است که از نزدیکی سنندج سرچشمه می‌گیرد و پس از حرکت به سوی غرب، شاخه‌های دیگری به آن می‌پیوندند تا این که در غرب پاوه، وارد عراق می‌شود. چند رود دیگر از جمله هواسان و الوند نیز پس از گذر از مرز، به این رود (و دنبالهٔ آن رود دیاله) می‌ریزند. رودهای جنوبی حوضه نیز پس از خروج از مرز به رود دجله منتهی می‌شوند. تلخه‌رود
تلخه‌رود (آجی‌چای، شورسو) یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین رودخانه‌های جاری در استان آذربایجان شرقی می‌باشد. مساحت حوزۀ آبریز این رودخانه، ۹٬۲۰۰ کیلومتر مربع و حداکثر دبی آن ۴۰٫۶ متر مکعب در ثانیه است. طول این رودخانه ۲۶۵ کیلومتر است و در مناطق مرکزی استان آذربایجان‌شرقی در جریان می‌باشد. تلخه‌رود از به‌هم پیوستن رودخانه‌های بیوک‌چای، تاجیار، پسلار، رازلیق و وانق‌چای در نزدیکی شهرستان سراب تشکیل می‌شود. این رودخانه که بیشتر جهت شرقی-غربی دارد، از سمت شمال به کوه‌های سبلان، قوشه‌داغ و ارسباران و از سمت جنوب به کوه‌های سهند و بزقوش محدود شده‌است. این رود پس از گذر از شمال شهر تبریز (درۀ شمال کوه عینالی) و جلگۀ تبریز از شمال‌شرقی جزیرۀ شاهی به سمت دریاچۀ ارومیه سرازیر می‌شود. از شاخه‌های اصلی تلخه‌رود می‌توان به رودخانه‌های آب‌شهد، چکی‌چای شهر مهربان، زرنق رود(چایلیخ) شهر زرنق، اوجان‌چای، زینجناب، سعیدآباد و مهران‌رود اشاره کرد. پلرود
پلرود یا پلورود واقع در شهرستان رودسر، پرآبترین و بزرگترین رودخانه جاری در زیرحوضه آبریز شرق گیلان از حوضه آبریز لاهیجان-نور و دومین رودخانه بزرگ استان گیلان بعد از سپیدرود می‌باشد. پلرود [پلورود] در زبان گیلکی به معنای رود بزرگ (پیل + رود) است. این رود از اشکورات واقع در البرز مرکزی در بخش رحیم آباد شهرستان رودسر سرچشمه می‌گیرد و در سواحل شهر کلاچای در شهرستان رودسر به دریا می‌ریزد. رودخانه پلرود پس از سفیدرود پرآب‌ترین رود گیلان است و از دو شاخه اصلی تشکیل شده‌است. شاخه اولی که از ارتفاعات اشکور سرچشمه می‌گیرد با رودخانه‌های تینکارود و کاکرود شاخه پلرود را می‌سازد. شاخه دوم که از کوه‌های دیلمان و شاهی‌جان و لسبو چشمه می‌گیرد بنام چاک‌رود مشهور است. این دو شاخه در محلی بنام می‌پل به هم ملحق شده و از آن پس پلرود را تشکیل می‌دهند. وسعت حوضه آبریز پلرود در ایستگاه درازلات که ایستگاه آب سنجی این رود می‌باشد، ۱۵۶۴ کیلومتر مربع و ارتفاع متوسط حوضه ۱۸۸۳ متر است. طول شاخه اصلی رودخانه ۶۰ کیلومتر و وسعت اراضی آبخور این رودخانه ۸۱۴۷ هکتار می‌باشد. استان گلستان
این رود از دامنه‌های شمالی البرز شرقی و دامنه‌های غربی بلندی‌های خراسان سرچشمه می‌گیرد و پس از گذشتن از شهرهای گنبد کاووس و آق‌قلا، در غرب روستای خواجه‌نفس با تشکیل دلتای بزرگی به دریای خزر می‌ریزد. رودهای کوچک زیادی، مانند زاو، دوغ، تیل‌آباد، رامیان و محمدآباد، به گرگان‌رود می‌پیوندند و آن را رود بزرگی می‌سازند. تاکنون سدهای وشمگیر و گلستان ۱ و ۲، که هر سه از گونهٔ سدهای خاکی هستند، روی این رود و شاخه‌های آن ساخته شده‌است که در بهبود کشاورزی استان سودمند بوده‌اند. حوضه آبریز دریاچه ارومیه
حوضهٔ دریاچهٔ ارومیه در استان‌های آذربایجان شرقی و غربی و کردستان قرار دارد. مرز غربی آن ارتفاعات مرزی ایران و ترکیه است. بلندترین ارتفاعات این حوضه شامل سبلان به ارتفاع ۴٬۸۱۱ متر و سهند به ارتفاع ۳٬۷۰۷ متر هستند و پایین‌ترین نقطهٔ حوضه، دریاچهٔ ارومیه به ارتفاع متوسط ۱٬۲۸۰ متر است. میانگین بارندگی حوضه ۵۵۰ میلی‌متر است و منشأ اصلی آن، جریان‌های مدیترانه‌ای است. رودهای عمدهٔ حوضه در نیمهٔ جنوبی آن قرار دارند و مهم‌ترین آن‌ها آجی چای، زرینه‌رود، سیمینه‌رود، مهابادرود، باراندوزچای، زولاچای و نازلی‌چای هستند. از سوی دیگر، رودهای بخش شمالی عمدتاً دارای حوضه کوچک و کم‌آب هستند. تساو (رود)
تساو رودی است در کشورهای ارمنستان و جمهوری آرتساخ که در استان سیونیک جریان دارد به رود ارس می‌ریزد. طول آن و مساحت حوضه آبخیز (دبی) آن ۳۵۶ کیلومتر مربع می‌باشد. شهرک ارس
شهرک ارس، شهرکی است از توابع بخش ارس و در شهرستان پلدشت استان آذربایجان غربی ایران و این شهرک در مرز جمهوری خود مختار نخجوان قرار گرفته است که تمام اهالی آن شیعه هستند و طبق آمار ۱۰۰٪ مردم آن ترک آذربایجان هستند . شغل اصلی مردم این منطقه اغلب کشاورزی ،دامداری و ماهیگیری است این منطقه دارای دوتا شرکت تعاونی صیدوصیادی است که یکی واقع در شهرک ارس و دیگری در یک کیلومتری در روستای حسن کندی واقع شده ؛فعالیت این دو شرکت تقریباً از اواسط شهریور ماه تا شروع دوره تخمگذاری(اردیبهشت ماه)ادامه می‌یابد. شهرستان پلدشت
پلدشت در کناره رود ارس واقع شده‌است. رود زنگبار نیز دقیقاً از مرکز شهر می‌گذرد و به ارس می‌ریزد. بر خلاف ماکو که دارای طبیعتی کوهستانی است، پلدشت دارای آب و هوای نیمه خشک است. زمستان بسیار سرد و تابستان نیز گرم است. این شهر در یک دشت مسطح مابین دو دشت شیبلو و زنگنه واقع شده‌است. نام این شهر هم از این مورد نشات گرفته‌است. البته آن سوی رود ارس، کاملاً کوهستانی است که این خود یکی از موارد جالب و دیدنی این منطقه به حساب می‌آید. حاشیه رود ارس در اطراف این شهر پوشیده از جنگل است که زیبایی خاصی به آن داده‌است. ضمناً محیط مناسبی برای چرای حیوانات به حساب می‌آید. رودخانه سزار (ایران)
رودخانه سزار یکی از رودخانه‌های دایمی و پرآب استان لرستان است. این رودخانه که سرشاخه اصلی رود دز در خوزستان است از مناطق کوهستانی الیگودرز، ازنا، دورود، و بروجرد و خرم آباد سرچشمه می‌گیرد. منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس
اراضی این منطقه شامل ۹٬۷۰۰ هکتار از اراضی منطقه می‌شد که براساس مصوبه جدید هیئت سازمان منطقه آزاد ارس در ۱۴ آذر ۱۳۸۷، محدوده این منطقه به ۵۱٬۰۰۰ هکتار شامل بخشهایی از ۲ شهرستان جلفا و کلیبر افزایش یافت. این محدوده ابلاغی در بخش متصل، محدوده اصلی را از ۹٬۷۰۰ هکتار به ۲۰٬۵۰۰ هکتار افزایش داده‌است و در ۳ بخش منفصل نیز قسمتی از شهرستان کلیبر به وسعت ۲۴٬۰۰۰ هکتار (موسوم به قلی بیگ‌لو) و اراضی اطراف سد خداآفرین به وسعت ۶٬۱۰۰ هکتار و محدوده گمرک نوردوز (مرز ایران با ارمنستان) به وسعت ۲۴۰ هکتار جمعاً به وسعت ۵۱٬۰۰۰ هکتار کل محدوده منطقه آزاد ارس را تشکیل می‌دهد. حوضه آبریز رودخانه ارس
برپایهٔ دستور العمل تقسیم‌بندی حوضه‌های ایران، حوضهٔ آبریز ارس به زیرحوضه‌های زیر تقسیم می‌شود: رودسر
موقعیت شهر رودسر در داخل شهرستان رودسر مشتمل بر بخش غربی آن شهرستان است. شهر رودسر از شرق به شهر کلاچای (دیگر شهر در شهرستان رودسر)، از شمال به دریای کاسپین و از غرب به شهرستان لنگرود واز جنوب به شهرستان املش و سلسله کوه‌های البرز منتهی می‌شود. نمنق
پس از گذر از منطقه آزاد ارس (جلفا)، روستای سیه رود، نوردوز، کردشت و اوشتبین باید در حدود ۱۳ کیلومتری جاده خاکی از گردنه کوه‌های بلند را دنبال کنید تا به این روستای سرسبز برسید. «نمنق»، آخرین روستای حوزه استحفاظی شهرستان جلفا در امتداد رودخانه مرزی ارس است و دستیابی به محل روستا برای گردشگران و علاقه مندان به دیدار از آن، به شکلی ناخواسته با تماشای زیبایی‌های سحرآمیز 'ارس' که به مانند ماری در میان کوه‌های برافراشته دو سوی رودخانه می‌خزد، همراه است. بعد از طی ۱۱۰ کیلومتر از شهرستان جلفا راه پرپیچ و خم و عبور از فراز و فرود جاده حاشیه‌ای رودخانه ارس به روستایی می‌رسد که انگار همه زیبایی‌های طبیعت را یکجا در خود گردآورده است تا 'هر که را یک بار گذر در آن افتد دیگر دل از آن کشیدن نتواند'. شهرستان خداآفرین
قسمتی از منطقه ذخیره‌گاه زیست‌کره ارسباران در شهرستان خداآفرین قرار دارد. زیست کره ارسباران علاوه بر آن که تحت تأثیر اقلیم مدیترانه‌ای است درشعاع اثر اقلیم‌های خزری و قفقازی نیز قرار دارد و به دلیل وجود اختلاف ارتفاع زیاد، از آب و هوا و اقلیم‌های متنوعی بر خوردار است. میانگین بارش سالانه در ایستگاه هواشناسی کلیبر در یک دوره ۲۰ ساله، ۴۶۱ میلی‌متر بود. بارندگی نسبتاً زیاد در این منطقه، که بیشتر به صورت برف است، و تبخیر کم آن باعث شده تا جویبارهای زیادی از کوهستان‌های مرتفع آن سرچشمه گرفته و به داخل رود ارس وارد شوند. ارس، نخجوان
ارس، نخجوان (به لاتین: Araz) یک منطقهٔ مسکونی در جمهوری آذربایجان است که در جمهوری خودمختار نخجوان واقع شده‌است. ارس ۲۴۶ نفر جمعیت دارد. رود اعظم
رود اعظم از کوه‌های روشن و اسمالزاری در شمال دریاچه طشت نرگس سرچشمه می‌گیرد و سرشاخه‌های آن در نزدیکی شهر حسامی به هم می‌پیوندد. سپس در جهت غرب به شرق جریان می‌یابد و به کویر مروست منتهی می‌شود. طول این رود ۱۴۰ کیلومتر و مساحت حوضهٔ آبریز آن حدود ۱۷۳۳ کیلومتر مربع است. بخش ارس
بخش ارس یکی از بخش‌های تابعه شهرستان پلدشت در استان آذربایجان غربی است. ارسباران
ارسباران ناحیه کوهستانی وسیعی است در شمال استان آذربایجان شرقی، و بخشی از شهرستان های اهر، کلیبر و ورزقان است که از شمال کوه قوشا داغ در جنوب اهر تا رود ارس گسترده‌است. ارسباران در شرق با شهرستان مشگین‌شهر و پارس‌آباد، در جنوب با شهرستان سراب، و در غرب با شهرستان تبریز و شهرستان مرند هم‌مرز است. در سال ۱۹۷۶، یونسکو ۷۲٬۴۶۰ هکتار از اراضی منطقه، در محدودهٔ '۴۰ °۳۸ تا '۸ °۳۹ شمالی و'۳۹ °۴۶ تا '۲ °۴۷ شرقی، را به عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره ثبت کرد. توصیف کلی یونسکو به این قرار است، این ذخیره‌گاه زیست‌کره در کوهستان‌های قفقازی ایران نزدیک مرز کشور با جمهوری آذربایجان و ارمنستان قرار دارد. ناحیه، با قرار گرفتن در بین مناطق خزری، قفقازی و مدیترانه‌ای، کوه‌هایی تا ارتفاع ۲۲۰۱ متر، علفزارهای آلپی، دشت‌های نیمه‌خشک، مراتع و جنگل‌ها، رودها و چشمه‌ها را شامل شده‌است. ارسباران محل زیست حدود ۲۳٬۵۰۰ کوچ‌نشین است که عموماً در مناطق بین شهری ناحیه زندگی می‌کنند. فعالیت‌های اقتصادی در زیستگاه کشاورزی، دامداری، باغبانی، صنایع دستی و گردشگری را شامل می‌شود، اما در بخش‌های شهری فعالیت‌های تجاری نیز در جریان است. هشجین
بخش خورش رستم از شمال با خلخال و کوثر از جنوب با استان زنجان از شرق با بخش شاهرود و از غرب با شهرستان میانه همسایه‌است. رود مشهور قزل اوزن در جنوب این بخش جاری است که استان اردبیل را از استان‌های همجوار آذربایجان شرقی و زنجان جدا می‌سازد. دریاچه سد ارس
حداکثر درجه حرارت هوا در تابستان ۴۰ درجه سانتی گراد و در زمستان ۲۰- درجه سانتی گراد اندازه گیری شده‌است. وسعت حوزه آبریز آن ۱۰۰۲۲۰ کیلومتر مربع بوده که ۳۸ درصد آن در خاک نخجوان و ۲۳ درصد در خاک ترکیه و ۳۹ درصد آن در خاک ایران قرار دارد. حداقل دبی رودخانه در این منطقه ۳۳۹ مترمکعب در ثانیه و حداکثر ۲۲۴۰ مترمکعب در ثانیه‌است. حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان
حوضهٔ آبریز خلیج فارس و دریای عمان در جنوب و غرب ایران قرار دارد و شامل رودهایی است که به دریاهای آزاد جنوب ایران می‌ریزند. استان‌های کرمانشاه، ایلام، لرستان، خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد، بوشهر و هرمزگان به طور کامل یا تقریباُ کامل در این حوضه قرار دارند. هم‌چنین بزرگ‌ترین حوضهٔ آبریز استان‌های چهارمحال و بختیاری و فارس است. بخش‌هایی از استان‌های آذربایجان غربی، کردستان، همدان، مرکزی، اصفهان، کرمان و سیستان و بلوچستان نیز در این حوضه قرار گرفته است. اران
اَران، نامی که در عصر اسلامی به ناحیه میان رود کر (قفقاز) و رود ارس ، در ماورای قفقاز اطلاق می‌شده‌است. قبل از اسلام، این اصطلاح برای تعیین تمام ماوراء قفقاز شرقی (آذربایجان شوروی وقت) یعنی آلبانی قدیم به کار می‌رفت. منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس
منطقه آزاد ارس شامل ۷ بخش گسسته از هم و به مرکزیت شهر جلفا است: آبشار ماهاران
آبشار ماهاران در شهرستان جلفا استان آذربایجان شرقی، در موقعیت ۳۸°۴۵′ شمالی و ۴۵°۴۵′ شرقی، کناره رود ارس در منطقه حفاظت‌شده کیامکی در نزدیکی روستای قشلاق در دامنه شمالی کیامکی داغ و در جنوب شرقی لیوارجان واقع شده است. این آبشار بیش از ۱۵ متر ارتفاع دارد. علاقمندان طبیعت، گردشگران و کوهنوردان به سوی این آبشار می‌آیند. پلدشت
پلدشت در کناره رود مرزی ارس واقع شده‌است. این بخش ناحیه‌ای جلگه‌ای و شنزار می‌باشد و قسمتی از آن کوهستانی است. هوای آن نسبت به دیگر بخش‌ها گرمتر است. رود زنگبار نیز دقیقاً از مرکز شهر می‌گذرد و به ارس می‌ریزد. بر خلاف ماکو که دارای طبیعتی کوهستانی است، پلدشت دارای آب و هوای نیمه خشک است. زمستان بسیار سرد و تابستان نیز گرم است. این شهر در یک دشت مسطح مابین دو دشت شیبلو و زنگنه واقع شده‌است. نام این شهر هم از این مورد نشات گرفته‌است. البته آن سوی رود ارس، کاملاً کوهستانی است که این خود یکی از موارد جالب و دیدنی این منطقه به حساب می‌آید. حاشیه رود ارس(آراز) در اطراف این شهر پوشیده از جنگل است که زیبایی خاصی به آن داده‌است. ضمناً محیط مناسبی برای چرای حیوانات به حساب می‌آید. پلدشت شامل سه دهستان: چایباسار جنوبی (۱۳۷۹ کیلومتر مربع وسعت)، گجلرات (۸۷۰ کیلومتر مربع وسعت) و در سال ۱۳۶۵ مجموعاً شامل ۱۶۵ آبادی بوده‌است. منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس
این منطقه، در ناحیه نیمه خشک و نیمه سرد شمال غرب ایران قرار دارد. بارش سالیانه در آن‌جا در حدود ۲۲۵ تا ۴۰۰ میلی‌لیتر در سال بوده و دمای میانگین آن تقریباً ۱۵ درجه سلسیوس است. در جلفا، حدود ۵۰ روز از سال به عنوان روز سرد در نظرگرفته شده‌است. این ناحیه صنعتی-تجاری در محدوده کوه‌های بلندی که اقلیم نسبتاً سردی دارند، واقع شده‌است. رودخانه قره‌سو (اردبیل)
قره‌سو بلندترین و پرآب‌ترین رود داخلی استان اردبیل محسوب می‌شود.این رودخانه از ارتفاعات تالش (باغرو) در شرق اردبیل سرچشمه گرفته و در مسیر خود ضمن عبور از دشت اردبیل، آب های جاری این منطقه از جمله بالیقلی چای را جمع کرده و همراه با دره رود و اهر چای به ارس می‌ریزد. حوضه‌های آبریز ایران
حوضه آبریز محدوده‌ای است که رواناب ناشی از بارندگی در همهٔ نقاط آن در یک نقطهٔ مشخص جمع‌آوری می‌شود. مرز میان دو حوضه خط‌الرأس نامیده می‌شود که می‌تواند یک رشته‌کوه یا یک تپهٔ کوتاه باشد. بر پایهٔ مطالعات انجام شده، ایران به ۶ حوضه آبریز اصلی تقسیم شده‌است:دو خط‌الرأس عمدهٔ ایران، رشته‌کوه‌های البرز و زاگرس هستند که حوضهٔ فلات مرکزی را از حوضه‌های دریای مازندران، خلیج فارس و دریای عمان و دریاچه ارومیه جدا می‌کنند. خط‌الرأس دیگر، کوه‌های کم‌ارتفاع شرقی است که جداکنندهٔ حوضه‌های مرزی شرق، قره‌قوم، فلات مرکزی و خلیج فارس و دریای عمان از یکدیگر است. حوضهٔ دریاچهٔ ارومیه نیز حوضهٔ بسته‌ای است که بین حوضه‌های دریای مازندران و خلیج فارس و دریای عمان قرار گرفته‌است. ارس
در بستر رود ارس ۸۰۵ جزیرهٔ کوچک و بزرگ خالی از سکنه وجود دارد که به زبان محلی به آن «شام» می‌گویند. بر پایهٔ قرارداد مرزی، ۴۲۷ جزیره به ایران و ۳۸۲ جزیره به شوروی (و اکنون به جمهوری آذربایجان) تعلق دارند. این جزیره‌ها تنها برای چرای حیوانات پیرامون رود قابل استفاده‌اند. قم‌رود
رودخانهٔ اناربار و یا قم‌رود که از کوهستان‌های اطراف الیگودرز، خمین، گلپایگان و خوانسار سرچشمه می‌گیرد، از جنوب شرقی استان مرکزی و بخشی از استان قم می‌گذرد. این رود در حوضه آبریز دریاچه نمک قرار دارد و به رود قره‌چای منتهی می‌شود. طول رودخانه اناربار حدود ۲۹۰ کیلومتر است. شهرستان آستانه اشرفیه
از سال ۱۳۹۲ با افزایش محدوده منطقه آزاد شهرستان آستانه اشرفیه نیز به محدوده منطقه آزاد افزوده شده پیش از این شهرستان‌های رشت و انزلی در محدوده آزاد بودند. محدوده‌ای به مساحت (۵۵۷۸) هکتار از شمال به طول (۲۱۹۰۵) متر به دریا، از جنوب به طول (۲۹۰۵۲) متر به اراضی محدوده شهرستان رشت، از غرب به طول (۳۳۵۰) متر به محدوده فعلی منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی انزلی و از شرق به طول (۶۱۸۱) متر به رودخانه سفیدرود واقع در شرق محدوده فعلی منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی انزلی در شهرستان آستانه اشرفیه. پارک ملی بوجاق نیز با کاربری گردشگری در محدوده منطقه آزاد قرار دارد. منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس
در مسیر رود ارس، سه سد بزرگ احداث شده‌است که عبارتند از سد ارس، سد خداآفرین و سد میل‌مغان که از میان آن‌ها، خداآفرین بزرگ‌تر بوده و امکان ماهی‌گیری و قایقرانی در آن وجود دارد. استان آذربایجان شرقی
استان آذربایجان شرقی با ۴۵٬۴۸۱ کیلومتر مربع مساحت، حدود ۲٫۸ درصد از وسعت کل ایران را به خود اختصاص داده‌است. این استان در شمال غرب کشور و بین مدارهای ۳۶ درجه و ۴۵ دقیقه تا ۳۹ درجه و ۲۶ دقیقهٔ عرض شمالی و نصف‌النهارهای ۴۵ درجه و ۵ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۲۲ دقیقهٔ طول شرقی جای گرفته‌است. رود ارس حدود شمالی آن را با جمهوری‌های آذربایجان، ارمنستان و ایالت خودمختار نخجوان مشخص می‌کند. رود قطور و آبهای دریاچه ارومیه حدود غربی آن با استان آذربایجان غربی است. سرخس
شهرستان سرخس، با پهنه‌ای بیش از ۵ هزار کیلومتر مربع، در شمال خاوری استان خراسان رضوی، در کنار مرز ایران و جمهوری ترکمنستان در ۱۸۰ کیلومتری شرق مشهد قرار دارد. تقریباً میان دو نصف‌النهار ۳۰ تا ۶۰ و ۱۵ تا ۶۱ درجهٔ شرقی و میان دو مدار ۳۶ و ۳۶ تا ۴۰ درجهٔ شمالی قرار گرفته‌است. حد طبیعی منطقه را در جنوب، رودخانهٔ کشف رود و حد شرقی را رود تجن (از پیوستن رودخانهٔ هریرود و کشف رود) و حدود طبیعی غربی و جنوب‌غربی را آخرین امتدادهای ارتفاعات کپه داغ مشخص می‌نماید. این شهرستان از سوی شمال و خاور به جمهوری ترکمنستان، از باختر به شهرستان مشهد و از جنوب به شهرستان تربت جام محدود است و در حد فاصل حاشیهٔ خارجی صحرای قره‌قروم با لبهٔ فلات ایران قرار گرفته‌است. هوای سرخس در گذشته معتدل و خشک بوده که با گسترش کشاورزی آبی و آبگیری سد دوستی به هوای گرم و مرطوب تغییر وضعیت داده و اینک در بازه ایی از ماه‌های تابستان حتی بهار بیش‌ترین درجهٔ حرارت، ۵۰ درجه بالای صفر و کم‌ترین آن در زمستان‌ها، ۱۵ درجه زیر صفر است. میانگین باران سالیانهٔ سرخس به ۱۸۰ میلی‌متر می‌رسد. رود هریرود در ۲ کیلومتری خاور سرخس مرز مشترک ایران و ترکمنستان را تشکیل داده‌است. شهر سرخس در دشت قرار گرفته و از بلندی مهمی برخوردار نیست. جمعیت این شهرستان براساس آمار سال ۱۳۷۵خ برابر با ۷۳٬۶۰۴ نفر است که از این تعداد ۲۸٬۵۴۷ نفر در مرکز شهرستان زندگی می‌کردند. دریاچه سد ارس
دریاچه سد ارس یک دریاچه مصنوعی در ۳۵ کیلومتری جلفا است که بین دو کشور ایران و جمهوری آذربایجان پشت سد ارس واقع شده‌ است. مخزن دریاچه به طول ۵۲ کیلومتر، دارای عمق متوسط ۲۰ متر، مساحتی حدود ۱۴۵ کیلومتر مربع و حجم کل آن ۱۲۵۴ میلیون مترمکعب است. آغ چای
رود آغ چای رودی دائمی است که از ارتفاعات شهرستان چالدران در مرز ایران و ترکیه سرچشمه گرفته و پس از عبور از دره قره دره و دریافت آب مناطق زرآباد خوی از روستای بسطام وارد دشت چایپاره شده و پس از آبیاری این دشت در روستای مرکان به رود قطورچای می‌پیوندد. در ادامه مسیر و طی دره‌ای عمیق به رود ارس می‌ریزد. ریزشگاه این رود به رودخانه ارس مرز استانهای آذربایجان غربی و شرقی می‌باشد. رود آقچای رودی است نسبتاً پرآب که در منطقه مرکان از آب این رود برای کشت برنج نیز استفاده می‌گردد. حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان
رودهایی که در شمال غربی این حوضه جاری هستند، پس از گذر از مرز ایران و عراق به مسیر خود ادامه داده و به رود دجله می‌ریزند. این رودها در زیرحوضهٔ مرزی غرب قرار می‌گیرند و مهم‌ترین آن‌ها رود زاب کوچک است. رودهای کرخه، کارون بزرگ، جراحی و زهره رودهای بزرگی هستند که از طریق استان خوزستان به خلیج فارس منتهی می‌شوند. رودهای مهم دیگری که به خلیج فارس می‌ریزند، شامل حله و مند در استان بوشهر و کل و مهران در استان هرمزگان است. ارسی (مرند)
ارسی یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در بخش کشکسرای شهرستان مرند واقع شده‌است. شهرستان پلدشت
شهر پلدشت در جوار رود ارس قرار گرفته‌است و آب و هوای آن نسبت به سایر ناحیه‌های این منطقه تا حدودی گرمتر است و زمستانی بسیار سرد دارد. همچنین رود زنگبار از مرکز شهر پلدشت عبور می‌کند و در نهایت به ارس می‌ریزد. در حاشیه رود ارس درختان جنگلی زیبایی وجود دارند که زیبایی خاصی به این منطقه گردشگری بخشیده‌است. ارس
رود ارس در پی عهدنامه ترکمنچای از اول اسفند ۱۲۰۶ به عنوان مرز ایران و امپراطوری روسیه برگزیده شد و تمامی مناطق شمال این رود از ایران جدا و به خاک روسیه افزوده شد. ارسک
واژهٔ ارسک، در لغت به معنی مکانی است که در میان دو رود قرار گرفته باشد. دلیل این نامگذاری این بوده که ارسک تا قبل از گسترش، در میان دو رودخانه فصلی «کال آخوند» و «کال قل‌آباد» قرار داشته‌است. کردشت
کردشت یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان نوجه‌مهر بخش سیه‌رود شهرستان جلفا واقع شده‌است. روستای کردشت در منطقه دیزمار در منتهاعلیه شمالی ارسباران (خاروانا) در کرانه جنوبی رود ارس در همسایگی ارمنستان واقع شده‌است. به‌ تازگی، این روستا تابع شهرستان جلفا شده‌است. این روستا در تاریخ جنگ‌های ایران و روس، مرکز ستاد عباس میرزا، نائب السلطنه وقت ایران، معرفی شده‌است. در آن زمان عبور و مرور از رودخانه ارس از نزدیکی روستا انجام می‌شد و وجود حصار و برجک‌های دیده‌بانی از یک وضع فوق‌العاده و استراتژیک آن زمان حکایت می‌کند. امیری (آمل)
منطقه امیری بشکل دره‌ای زیبا و کوهستانی در امتداد شرق به غرب در دل رشته کوه‌های مرکزی البرز و در واقع در نقطه میانی شهرستان آمل قرار دارد. رودخانه هراز از کنار این منطقه ییلاقی خوش آب و هوا می‌گذرد. امیری از غرب به قله دماوند و از جنوب و جنوب غربی به لاسم می‌رسد. شهرستان سرخس
سرخس در گوشه شمال‌شرقی ایران، در مجاورت مرز ترکمنستان، تقریباً میان دو نصف النهار۳۰ تا ۶۰ و ۱۵ تا ۶۱ درجه شرقی و میان دو مدار ۳۶ و ۳۶ تا ۴۰ درجه شمالی قرار گرفته‌است. حد طبیعی منطقه را در جنوب، رودخانه کشف رود و حد شرقی را رودخانه سرخس یا سرخسرود (از پیوستن رودخانه هریرود و کشف رود) و حدود طبیعی غربی و جنوب غربی را آخرین امتدادهای ارتفاعات کپه داغ مشخص می‌نماید. اسن
اسن یکی از شهرهای ایالت نوردراین-وستفالن آلمان می‌باشد که در مرکز منطقه رور قرار دارد و رودخانهٔ رور از میان محله‌های کوپفادره، هایزینگن، فیشلاکن و وردن می‌گذرد و دریاچه بالدنای زه را در جنوب این شهر تشکیل می‌دهد. آذربایجان
بر اساس توصیف تاریخ‌نویسان و جغرافی‌دانان، این سرزمین از شمال به رود ارس، جمهوری آذربایجان و ارمنستان، از جنوب به استان‌های کردستان و زنجان، از شرق به استان گیلان و دریای خزر و از غرب به ترکیه و عراق محدود شده‌است و شامل سه استان آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و اردبیل است. در گذشته، آذربایجان به سرزمینی گفته می‌شده که از شمال به اران، از جنوب‌غرب به آشور، از غرب به ارمنیه و از شرق به مغان و گیلان محدود می‌شده و پایتخت آن شهر «گنجک» (تخت سلیمان کنونی) در نزدیکی تکاب بوده‌است. رود آتوئل
طویل‌ترین رودخانه استان، دارای جریان متوسط ۳۱٫۸ مترمکعب بر ثانیه و حوضه‌ای به مساحت ۱۳۰۰۰ کیلومتر مربع می‌باشد . سرچشمه این رود، دریاچه آتوئل است که با ذوب توده‌های برفی در ارتفاعات آند ( به ارتفاع ۳۲۵۰ متر ) به وجود می‌آید. این رود بین ماه‌های نوامبر تا مارس ( حوالی فصل تابستان ) به بیشترین مقدار خود می رسد . حوضه آبریز لاهیجان–نور
حوضهٔ آبریز لاهیجان–نور یکی از حوضه‌های درجه ۲ ایران است که بخشی از آن در استان قزوین و مابقی در استان‌های گیلان و مازندران قرار دارد. این حوضه در محدوده‌ای میان دو رودخانه سفیدرود و هراز واقع شده‌است و شامل چند رود ساحلی است که از کوه‌های البرز مرکزی سرچشمه می‌گیرند. مهم‌ترین رودهای این حوضه، پلرود در شهرستان رودسر، رود چالوس و چشمه کیله هستند. سیه‌رود
سیه‌رود یا سیاری یکی از شهرهای استان آذربایجان شرقی است که در بخش سیه‌رود شهرستان جلفا واقع شده‌است. این شهر یکی از شهر های زیبای استان آذربایجان شرقی می باشد. ارسک
ارسک در فاصله ۲۷ کیلومتری از جنوب شرقی بشرویه و ۸۵ کیلومتری جنوب غربی شهر فردوس قرار دارد. استان شیراک
رود آخوریان در شرق، شیراک را از استان قارص ترکیه جدا می‌کند. رود آخوریان و مخزن آن منبع اصلی آب استان است. آنی، پایتخت باستانی ارمنستان هم‌اکنون در کناره چپ رودخانه یعنی در خاک ترکیه قرار گرفته که ویرانه‌های آن از این سوی رود پیداست. دریاچه آرپی در شمال غربی شیراک تنها دریاچه استان است. این منطقه توسط دولت به عنوان پارک ملی دریاچه آرپی محافظت می‌شود. رشته‌کوه جاواختی و کوه آچکاسار با ۳۱۹۶ متر ارتفاع در شیراک واقع شده‌اند. رود آخوریان از این استان می‌گذرد. مناطق تحت حفاظت سازمان محیط زیست ایران
آق داغ(لرد،خلخال)-ارسباران - مراکان - سهند - دیزمار - کاغذکنان - میرآباد - تالاب سد نوروزلو - مغان - آق داغ - کرکس - دالانکوه - قمصر و بزرک - کهیاز - مانشت و قلارنگ - کولک - کبیر کوه - مند - حله - جاجرود - ورجین - کویر - البرز مرکزی - سبزکوه - تنگ صیاد - هلن - قیصری - شیدا - آرک و کرنگ - شاسکوه و اسفدن - درمیان - مظفری - گرزمی - کوه بزنگان - تخت سلطان - بینالود - تندوره - دربادام - درونه - رئیسی - هلالی - ارس سیستان - جنگل خواجه - افتخاری - باغ کشمیر - هنگام - قرچغه - پروند - قرخود - ساریگل - سرانی - سالوک - شیمبار و حوزه دریاچه سد کارون - دز - کرخه - شالو و مونگشت - هفت شهیدان - کرایی - دیمه - چهل پا - میشداغ - میانگران - هورالعظیم - انگوران - سرخ‌آباد - توران - پرور - گاندو - کوه بیرک - کوه پوزک - شیله - تنگ بستانک - آبشار مارگون - بهرام گور - هرمد - ارژن و پریشان - میان جنگل فسا - ماله گاله - باشگل - پلنگ دره - بیجار - بدر و پریشان - عبدالرزاق - کوسالان و شاهو - بیدوئیه - بحرآسمان - دهج - سنگ مس - کوه شیر - مارز - کوه جوپار - چاه کومه - سعدی - کوه آسیاب کوهبنان - قلاجه - بیستون - بوزین و مرخیل - دنا - کوه خیز و سرخ - سولک - کوه خامین -  کوه دیل - دنای شرقی - سیوک - زاو - لوه - جهان‌نما - لیسار - سیاه کشیم - گشت رودخا ن و سیاه مزگی - بوجاق - سیاهرود رودبار - سرولات و جواهر دشت - اشترانکوه - سفیدکوه - خیبوس و انجیل سی - واز - اساس - بلس کوه - چهارباغ - هراز - هزارجریب - آبشار شیرگاه - بولا - شش رودبار - الوند - هفتادقله - حرا - گنو - جزایر فارور - سراج - حرای تیاب و میناب - حرا (گابریک و جاسک) - حرا رود گز - حرای خوران - کوه کشار - کوه هماگ - کوه باز - پرزوئیه - طارم - لشکردر - خانگرمز - گلپرآباد - شراء (نشر) - آلموبلاغ - ملوسان - کالمند - کوه بافق - سیاه کوه - باغ شادی. سیه‌رود
این شهر در کنارهٔ جنوبی رودخانهٔ ارس و در شمال کوه کیامکی قرار گرفته‌است. این شهر مرکز اداری بخش سیه‌رود بوده و صاحب بخشداری می‌باشد. در آن سوی ارس و در مقابل سیه‌رود، شهر اردوباد که یکی از شهرهای جمهوری آذربایجان می‌باشد، قرار گرفته‌است. جادهٔ مرزی جلفا-پارس‌آباد از سیه‌رود می‌گذرد. حوضه آبریز مرزی شرق
حوضهٔ مرزی شرق در نوار مرزی شرق ایران گسترده شده‌است و بخش‌هایی از استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان را دربرمی‌گیرد. این حوضه، از چند چالهٔ بستهٔ مجزا تشکیل شده‌است. شمالی‌ترین چاله، نمکزار خواف است که رود کال شور قائن مهم‌ترین رود منتهی به آن است. پایین‌تر از آن، دق پترگان در نزدیکی حاجی‌آباد در مرز ایران و افغانستان قرار دارد و در جنوب آن، دق تندی قرار گرفته‌است. رود سرداب
این رود یکی از رودهای پراهمیت البرز مرکزی می‌باشد و جزو پنج رود مهم کشور می‌باشد. در این رود آبزیان بسیاری زندگی می‌کنند از آبزیان موجود در این رود می‌توان به قزل آلای خال قرمز، قزل آلای رنگین کمان، ماهی خیاطه، سس ماهی و سگ ماهی اشاره کرد. این رودخانه در غرب استان مازندران واقع شده است حداقل ارتفاع این رود از سطح دریا ۱۷ متر و حداکثر آن ۴۸۵۰ متر بالاتر از سطح دریا است.این رودخانه مسیر ۶۲ کیلومتری را از کوه تخت سلیمان تا دریای خزر را طی می کند. سفیدرود (افغانستان)
سفید رود شمول رودهای شمالی افغانستان در  ولایت سرپل به موقعیت جغرافیایی شمال غربی افغانستان می‌باشد. این رود پس از پیوست یک انشعاب کلان در شمال ولسوالی سرپل به طرف ولایت جوزجان جریان دارد. در ولایت جوزجان سفید رود از ولسوالی شبرغان گذشته به طرف مرز بیابان قره‌قوم پیش رفته و در همان‌جا به خشکی می‌گراید. در تاریخهای پیشین این رود به پیشتر روانه بوده و به آمو دریا پیوست داشته‌است. در حال حاضر این رود با ساختن کانالهای آبی فراوان در اطرافش، منبع آب مصرفی شهروندان شبرغان می‌باشد. استان ایلام
مهم‌ترین و پر اّب‌ترین رودخانهٔ ایلام، سیمره می‌باشد که اسم قدیم آن «اوکنو» یا «اوقنو» و نزد یونانیان «کواسپس» یا خئوپس بوده که سرچشمهٔ این رودخانه دامنه‌های غربی کوه الوند در استان همدان و منطقهٔ نهاوند است که با نام «گاماسپ» و پس از عبور از کنگاور، صحنه و بیستون به کرمانشاه می‌رسد و در آن جا با دریافت شعبه «قره سو» در شمال شرقی ایلام وارد استان می‌شود و پس از عبور از شرق ایلام با نام «سیمره» با جهتی شمال شرقی، به جنوب غربی مرز استان ایلام و استان لرستان را تشکیل می‌دهد آبرس
آبرس (آوارس) نام یکی از چشمه‌های استان آذربایجان شرقی است. همچنین نام روستایی است که در دهستان رازلیق بخش مرکزی شهرستان سراب و در ۱۱ کیلومتری شهر سراب واقع شده‌است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این روستا ۳۱۸ نفر ( ۷۰ خانوار) بوده‌است. مناطق آزاد تجاری ایران
بر اساس مصوبه هیئت وزیران در تاریخ ۷/۴/۱۳۸۴ به شماره ۲۰۷۰۸/ت۵۳۰۸۲۰ محدوده منطقه آزاد ارس شامل ۹۷۰۰ هکتار از اراضی منطقه می‌شد که براساس مصوبه جدید این هیئت در ۱۴/۹/۱۳۸۷، محدوده این منطقه به ۵۱ هزار هکتار شامل بخش‌هایی از ۲ شهرستان جلفا و کلیبر افزایش یافت. این محدوده ابلاغی در بخش متصل، محدوده اصلی را از ۹۷۰۰ هکتار به ۲۰۵۰۰ هکتار افزایش داده‌است و در ۳ بخش منفصل نیز قسمتی از شهرستان کلیبر به وسعت ۲۴ هزار هکتار (موسوم به قلی بیگ لو) و اراضی اطراف سد خدآفرین به وسعت ۶۱۰۰ هکتار و محدوده گمرک نوردوز (مرز ایران با ارمنستان) به وسعت ۲۴۰ هکتار جمعاً به وسعت ۵۱۰۰۰ هکتار کل محدوده منطقه آزاد ارس را تشکیل می‌دهد. مغری (رود)
مغری رودی است در کشور ارمنستان که در استان سیونیک جریان دارد که از سرچشمه می‌گیرد و به رود ارس می‌ریزد. طول آن و مساحت حوضه آبخیز (دبی) آن ۳۳۶ کیلومتر مربع می‌باشد. حوضه آبریز رودخانه ارس
حوضه آبریز رودخانه ارس یکی از حوضه‌های باز ایران است که در تقسیم‌بندی حوضه‌های آبریز ایران، حوضهٔ فرعی به شمار می‌رود و زیرمجموعهٔ حوضهٔ آبریز دریای مازندران است. مساحت این حوضه، ۳۹٬۵۳۴ کیلومتر مربع و رود اصلی آن، ارس است. رود آسا
رود آسا (به لاتین: Assa) یک رود است که در روسیه و گرجستان واقع شده‌است. استانک‌رود
آستانک‌رود یا آسِن‌کَرو، روستایی است از توابع بخش کجور شهرستان نوشهر در استان مازندران ایران. یکی از نقاط تاریخی، سرسبز شمال ایران با هوای مه آلود، تابستانهای خنک و زمستان‌های پر برف است که سالیانه مقصد سفر گردشگران داخلی و خارجی می‌باشد. شهرستان ایمیشلی
ایمیشلی (به لاتین: "İmişli") نام بخشی در جنوب جمهوری آذربایجان و در کرانه شمالی رود ارس است که دارای مرز مشترک با ایران می‌باشد. این بخش ۱۸۶۲ کیلومتر مربع وسعت دارد و جمعیتی بالغ بر ۱۱۰۰۰۰ نفر دارد. دارای منابع نفتی و تأسیسات نفتی است. همچنین دارای صنایع کشاورزی از قبیل کارخانه قند می‌باشد. آذربایجان
ابن حوقل با ارائهٔ تصویر جداگانه از سه ناحیهٔ ارمینیه، آذربایجان و اران در اثر خود، رود ارس را مرز میان آذربایجان و اران دانسته‌است. او شهرهای برذعه، جنزه، شمکور، شماخیه، شروان، شابران، قبله و شکی را از سرزمین اران و شهرهای اردبیل، داخرقان، تبریز، سلماس، خوی، برکری، ارومیه، مراغه، اشنه، میانج، مرند، برزند را جزء آذربایجان معرفی کرده‌است. بنابر نظر واسیلی بارتلد، نام آذربایجان از آن جهت بر مناطق قفقاز گذاشته شد که گمان می‌رفت با برقراری یک جمهوری جدید به نام آذربایجان، آذربایجان ایران و این جمهوری نوبنیاد باهم یکی شده و آذربایجان ایران از این کشور جدا شود. وی می‌گوید: در همان زمان مخالفت‌هایی با این نام‌گذاری در ایران انجام شد و افراد و رسانه‌ها، محمد خیابانی، روزنامهٔ جنگل و روشنفکران آذربایجانی ایرانی، واکنش منفی به این نام‌گذاری نشان دادند. ولادیمیر مینورسکی می‌گوید که این نام‌گذاری دولت مساوات در زمان نوری‌پاشا انجام گرفت. استان ایغدیر
استان ایگدیر در شرق ترکیه و در امتداد رود ارس قرار گرفته و با کشورهای ایران، ارمنستان و جمهوری آذربایجان(نخجوان) و استانهای قارص و آغری مرز مشترک دارد. در شمال غربی ایگدیر، استان قارص و در غرب و جنوب آن استان آگری قرار دارد.