قلعه رودخان در چه وسعتی ساخته شده است؟
قلعه رودخان
دژ رودخان یا قلعه حسامی نام قلعه‌ای است متعلق به دوره امپراتوری ساسانی که بر فراز ارتفاعات جنگلی شهرستان فومن در روستای رودخان ساخته شده و ۲٫۶ هکتار مساحت و ۶۵ برج و بارو و دیواری به طول ۱۵۰۰ متر دارد. دژ رودخان در ۳۰ کیلومتری شهر فومن است. برخی کارشناسان، ساخت قلعه را در دوران ساسانیان و مقارن با حمله تازیان به ایران دانسته‌اند. فومن
دژ رودخان یا قلعه حسامی نام قلعه‌ای تاریخی در ۲۰ کیلومتری جنوب غربی شهر فومن در استان گیلان است. برخی از کارشناسان، ساخت قلعه را در دوران ساسانیان و مقارن با حمله عرب‌ها به ایران دانسته‌اند. این قلعه با ۲٫۶ هکتار مساحت بر فراز ارتفاعات روستای رودخان قرار دارد. دیوار قلعه ۱۵۰۰ متر طول دارد و در آن ۶۵ برج و بارو قرار گرفته شده‌است. این قلعه در ارتفاعی بین ۶۶۵ تا ۷۱۵ متر از سطح دریا واقع شده و در کنار آن رودخانه‌ای با همین نام جاری است. این دژ با ارزش تاریخی که دارد بنابر ساختار، معماری و ویژگی‌های استراتژیکی و رزمی، در ۳۰ مرداد ۱۳۵۴ خورشیدی، به شماره ۳/۱۵۴۹ در فهرست آثار تاریخی و ملی ماندگار شد. قلعه رودخان
این قلعه با ۲٫۶ هکتار مساحت بر فراز ارتفاعات روستای رودخان قرار دارد. دیوار قلعه ۱۵۰۰ متر طول دارد و در آن ۶۵ برج و بارو قرار گرفته‌است. فاصله مستقیم قلعه تا شهر ماکلوان ۲۵ کیلومتر، تا ماسوله ۴۵ کیلومتر و تا شفت ۲۰ کیلومتر است. اما از مسیر اصلی و آسفالته مسافت قلعه تا فومن ۲۵ کیلومتر، تا ماکلوان تقریباً ۳۵ کیلومتر و تا ماسوله ۶۰ کیلومتر است. این قلعه در ارتفاعی بین ۶۶۵ تا ۷۱۵ متر ارتفاع از سطح دریا واقع شده و در کنار آن رودی با همین نام جاری است. اسحاق‌آباد (زبرخان)
مساحت قلعه حدود ۳۰۰۰ متر مربع و به ابعاد ۶۶ در ۵۵ متر می‌باشد قلعه به صورت دایره ساخته شده‌است قنات معروف آن در سمت جنوبی خارج از قلعه و بفاصله ۱۵ متری آن قرار دارد که منبع تأمین آب آشامیدنی ساکنین قلعه بوده‌است. ضخامت دیوارهای قلعه ۵/۱ تا ۳ متر متغیر است. ارتفاع دیوارها نیز حدود ۸ متر است که احتمالاً بیشتر از این بوده و فرسایش یافته‌است. مصالح قلعه از گل و چینه می‌باشد قلعه دارای حیاط مرکزی بوده و اتاق‌ها و فضاهای متعدد معماری در اطراف آن قرار داشته‌اند با توجه به فرم معماری و شواهد موجود این قلعه در دوره تیموری احداث و در دوره‌های بعدی مورد بازسازی و استفاده قرار گرفته‌است.
قلعه باکو
«زلفکار خان» حاکم باکو دومین صف دیوارهای قلعه را در فاصله حدود ۱۰–۱۲ متر از استحکام‌های قبلی مابین سال‌های ۱۶۰۸ الی ۱۶۰۹ احداث نمود. برخی از مورخان معتقد اند که، خندقی میان دیوارها حفر شده بود، که با آب دریا پر می‌شد؛ ولی تا کنون در هیچ جایی چنین گونه قلعه‌ها یافته نشده‌است. این مکان موجود در میان دیوارها اصولاً جهت جابه جایی نیروهای دفاعی، هنگام محاصره مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است. خندق در روبروی دیوار بیرونی قلعه حفر شده بود و خندقی در میان دیوارها ممکن بود وجود داشته باشد که، با مواد قابل اشتعال پر می‌شد. قلعه سیب سوران
بناهای زیادی دورا دور حیاط قلعه قرار دارند. این بناها که اغلب در دوطبقه بنا شده‌اند، شامل اتاق‌هایی متنوع و برای کاربردهای مختلف طراحی شده‌اند. اتاقجهای اقوام نزدیک حاکم، پیشکاران و غلامان شاه، انبار، مکان‌هایی که به منظور نگهداری از حیوانات اهلی که برای سوارکاری استفاده می‌شد و همچنین زندان جزئی از این مجموعه هستند. ارتفاع دیوار بیرونی این اتاق‌ها از بیرون قلعه حدود ۶متر می‌باشد. طول دیوار که کلا را محصور نموده‌است، ۴۸متر جنوبی و ۲۷متر شرقی است. کاخ‌های تهران
عملیات احداث این کاخ به دستور محمدرضا پهلوی در سال ۱۳۳۷ آغاز گردید و وقفه‌ای که در ساخت آن پیش آمد در سال ۱۳۴۶ به اتمام رسید. این بنا با مساحتی در حدود ۹۰۰۰ متر مربع در دو طبقه و یک نیم طبقه احداث و در ابتدا به عنوان محلی برای پذیرایی میهمانان خارجی در نظر گرفته شد، اما پس از پایان ساخت به محل سکونت محمدرضا پهلوی و خانواده اش اختصاص یافت. طراح بنا محسن فروغی بود که طرح خود را بیشتر از معماری ایرانی و تلفیقی از هنر پیش و پس از اسلام الهام گرفته بود. همچنین گچ بری توسط استاد عبداللهی، آینه کاری توسط استاد علی اصغر و کاشی کاری نمای خارجی توسط استاد ابراهیم کاظم پور انجام شده‌است. قلعه دختر (فیروزآباد)
این قلعه حصین در سه سطح ساخته شده بود و ورود به آن از نازلترین سطح از طریق پلکانی مارپیچ که به حیاط اصلی تراس میانی می‌رسید صورت می‌گرفت. سه طرف حیاط را اتاقهای چهارگوش دارای تاق ضربی دربر گرفته بود و طرف چهارم به تراس فوقانی که روی آن ساختمان کاخ اصلی واقع شده بود، منتهی می‌گردید. تمامی کاخ را یک ایوان بزرگ دارای طاق ضربی و دو ایوان کوچکتر در دو سو تشکیل می‌داد. ایوان بزرگ که ۱۴ متر پهنا و ۲۳ متر درازا داشت به یک اتاق مرکزی که سقف آن به شیوه‌ای تازه، یعنی گنبد پوشانده شده بود منتهی می‌گشت. در جناحین این اتاق گنبد دار اتاقهای اضافی قرار گرفته و کل آن‌ها در داخل یک دیوار خارجی مدور جای داشت. کاخ جنجان
کاخ جنجان حدود ۶۰ متر مربع وسعت داشته باشد و از نظر معماری با کاخ برزن جنوبی تخت جمشید همسان است. این کاخ از بناهای تخت جمشید کوچکتر است اما از نظر نوع پایه ستون‌ها، با پایه ستون‌های کاخ صد ستون تخت جمشید همسانی زیادی دارد. کاخ جنجان یکی از زیباترین کاخ‌های دروان هخامنشیان بوده است و ایوانی به طول ۴۰ متر دارد و به نظر می‌رسد که ۸ ستون در این ایوان جای می‌گرفته‌است. از این میان ۳ ستون در جای خود قرار گرفته و یک ستون نیز در بخش بالایی ایوان افتاده‌است. دو ستون دیگر نیز جابجا شده و در تپه‌های اطراف این کاخ پیدا شده‌است. قطر این پایه ستون‌ها بیش از یک متر است. به این ترتیب ستونی که روی این پایه ستون‌ها قرار می‌گرفته بین ۱۲ تا ۱۴ متر بوده‌است. کاخ جنجان سه راه‌پله داشته که دو راه‌پله در گوشه‌ها و یک راه‌پله در وسط قرار گرفته‌است. سنگ‌های افتاده در کنار این راه‌پله‌ها به ایوان تعلق دارد. روی این سنگ‌ها کنگره‌های به سبک تخت جمشید قرار گرفته بوده که در هر یک متر یک کنگره قرار داشته‌است. با این حساب ۱۵ کنگره در این ایوان سوار بوده‌است. قلعه چالشتر
منزل احمد خان و محمود خان ستوده چالشتری به همت پدرشان خدا رحم چالشتری فرزند محمد رضا خان در اواخر دوران قاجاریه ساخته شد. از تاریخ حک شده بر روی سر ستون‌های این بنا استنباط می‌شود که بنا تقریباً در تاریخ ۱۲۸۴ ه.ش به اتمام رسیده است. این قلعه شامل قسمت‌های سر درب، هشتی، اندرونی، بیرونی، حمام واصطبل و دیگر قسمتها می‌باشد. این بنا در دو قسمت ساخته شده که وسعت ان تقریباً ۱۲۰۰۰ متر مربع می‌باشد که به شکل و هنر ایرانی در دوران فاجاری ساخته شده است. بنای شمالی تا دهه هفتاد ه‍.ش مورد استفاده قرار می‌گرفته درصورتی که بنای جنوبی حدوداً نود درصد تخریب شده بود که با همت مهندسان و مرمت گران این بنا برپا شده است. علی اکبر دهخدا در هنگام جنگ جهانی اول که به استان چهارمحال گریخته بود. از کتابخانه چالشتر استفاده کرد و تألیف امثال و حکم و لغتنامه خود را با استفاده از منابع موجود در قلعه چالشتر آغاز نمود. برج مدور مردکان (باکو)
ارتفاع قلعه برج مدور مردکان مردکان ۱۶ متر می‌باشد. قلعهٔ موجود در اطراف برج شامل یک حیاط مستطیلی شکل است، که با دیوارهای سنگی دارای بلندی ۷ متر در هر زاویه احاطه شده‌است. مساحت کل حیاط به‌بُعد ۲۵ متر در ۲۵ متر است. در گوشه‌های دیوار قلعه، برج‌ها، طارمی‌ها و برج‌های دیده‌بانی قرار گرفته‌است. برج مدور مردکان از لحاظ طرح، دایره‌ای شکل می‌باشد، که رو به طبقات بالا کم‌کم باریک‌تر می‌گردد. قلعه نشست‌آباد
قلعه نشست آباد مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ۳ کیلومتری شمال دلیجان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۹۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. دیوارهای این دژ به پهنا و درازی ۶۰ متر بوده و بلندای آن نزدیک به ۱۴ متر می‌باشد و پهنای آن ۲٫۵ متر بوده‌است. جنس سازه از گل و خشت بوده و دارای ۱۴ چینه است که هر چینه به بلندای ۱ متر است. این دژ دارای ۲ در ورودی و ۴ برج دیده‌بانی در گوشه‌های آن است. همچنین از قنات نشست‌آباد که نزدیک دژ است، کانالی منشعب کرده‌اند که از زیر قلعه به آن وارد می‌شود و برای تأمین آب مورد نیاز ساکنین مورد استفاده قرار می‌گیرد. مرج (شهربابک)
این قلعه که کوهی منفرد و نسبتاً مرتفع است سطحی کاملاً صاف با حدود ۴ کیلومتر مربع وسعت و حدود ۵۰۰ متر ارتفاع داردو از دو قسمت تشکیل شده، قسمت کوچکتر آن از پایین، برج قلعه به نظر می‌رسد قسمت بزرگتر قلعه را دیوارهایی صخره‌ای و طبیعی با حدود ۳۰ تا ۴۰ متر ارتفاع در بر گرفته‌اند که ورود به سطح قلعه را غیرممکن می‌سازد. قلعه والی
قلعه والی در زمینی به مساحت ۱۷/۴۶۸۷ متر مربع احداث گردیده‌است که از این مقدار زمین، فضای سبزی به مساحت ۴/۱۷۹۲ متر مربع در ضلع جنوبی باقی مانده‌است. قلعه نمای جنوبی و شکلی تقریباً ذوزنقه‌ای دارد این قلعه زیر بنایی برابر ۰۱/۱۴۶۶ متر مربع دارد و مساحت حیاط درونی آن برابر ۴/۱۳۶۳ متر مربع است. قلعه والی در زمان ساخت در فضایی کاملاً باز ساخته شده ولی با پیش رفت شهرنشینی اطراف آن با ساختمان‌های مسکونی و اداری محصور گردید. موقعیت قلعه به نحوی است که از سمت شمال با کوچه‌ای شش متری و از سمت غرب با خیابانی هشت متری از ساختمان‌های مسکونی اطراف خود جدا شده‌است. از شرق نیز با ساختمان اداری اداره کل امور اقتصاد و دارائی ایلام محصور شده شده‌است و از جنوب به خیابان پاسداران منتهی می‌شود. در ضلع شمالی قلعه تالار (شاه‌نشین) زیبایی وجود دارد که ابعاد و اندازه داخلی آن بزرگتر از سایر اتاق‌ها می‌باشد. در وسط تالار حوض کوچکی قرار دارد که اطراف و داخل آن با سنگ مرمر مزین شده بود و در زمان بازسازی با کاشی‌های رنگی تزئین گردید. این حوض در اطراف چشمه‌ای که در آن زمان پرآب بوده ساخته شده ولی به مرور زمان این چشمه خشک و کم‌آب شده بود و برای اینکه حالت نمادین چشمه حفظ شود در باسازی قلعه با اجرای لوله‌کشی این قسمت نیز مرمت گردید تا به دست فراموشی سپرده نشود. وجود نرده‌های مشبک آجری به رنگ فیروزه‌ای، تراس‌های سرپوشیده ضلع جنوبی همراه با پنجره‌های مشبک با شیشه‌های الوان، اورسی‌های قلعه، ستون‌های دایره‌ای، سرستون‌های منقوش در ایوان، قوس‌های کمانی و تزئینی و کاربندی بالای آن با کاشی‌های رنگی، درختان بلند و کهنسال کاج و حوض مستطیل شکل در صحن جلوی قلعه چشم‌انداز کاملاً زیبایی به قلعه و معماری آن داده‌است. اندیمشک
سد کرخه یکی از بزرگ‌ترین سدهای خاکی دنیا و بزرگ‌ترین سد خاکی ایران و خاورمیانه است که بر روی رودخانه کرخه در ۲۲ کیلومتری شمال غربی شهرستان اندیمشک در استان خوزستان ساخته شده‌است. کرخه با تاجی به طول ۳۰۳۰ متر و ارتفاع ۱۲۷ متر از لحاظ حجم بدنه بزرگترین سد تاریخ ایران است و با حجم مخزنی به میزان ۷ میلیارد و ۳۰۰ میلیون مترمکعب، بزرگترین دریاچه مصنوعی ایران را پدیدآورده است. عملیات اجرایی این سد در سال ۱۳۷۰ آغاز و در سال ۱۳۸۰ به پایان رسیده‌است. متوسط تولید انرژی سالیانه این نیروگاه روزمینی ۹۳۴ میلیون کیلووات ساعت است. نیروگاه این سد با ظرفیت ۴۰۰ مگاوات از زمان بهره‌برداری در سال ۱۳۸۱ تا پایان سال ۱۳۸۷ توانسته بیش از ۴۹۴۱ میلیون کیلووات ساعت برق تولید کند. برج معاذ
این قلعه در ابعاد ۶۰ متر در ۸۵ مت و مساحتی بیش از ۵۰۰۰متر مربع در جنوب غربی برج معاذ واقع شده‌است. دوان
ابعاد آب‌انبار جنوب شرقی عبارت است از بلندترین حد درازای آن ۱۶ متر، بیشترین حد پهنای آن نُه متر و ارتفاع آن تا حدی که آب در آن جمع می‌شده‌است، حدود چهار متر است. دیوار دور مخزن این آب‌انبار به صورت پلکانی چیده شده‌است. درازای قسمت کف هفت متر، پهنایش دو متر و هشتاد سانتیمتر و ارتفاع دیوارهٔ آن حدود یک متر است. دیوار بعدی حدود نیم متر عقب‌تر چیده شده‌است و، دیوارهٔ سوم، نیز به همان صورت با فاصله‌ای عقب‌تر قرار دارد. آخرین ردیف سنگ‌چین دور آب-انبار، به ضخامت یک متر و نیم بر لبهٔ پرتگاه جنوبی قلعه قرار دارد که ضمن محیط بودن بر آب‌انبار، جزو دیوارهای لبهٔ پرتگاه‌های قسمت فوقانی قلعه به‌شمار می‌رود. تپه خاک (قلعه نجفقلی خان)
در بنای این قلعه، خشت‌های بزرگ به ابعاد ۴۰*۳۰ به کار رفته است. با گذشت زمان و تحت تأثیر عوامل طبیعی و حفاری‌ها و خاکبرداری‌های پراکنده، قسمت‌هایی از این بنا تخریب و از بین رفته‌است. عزیزخان خواجه
باغ وسیع شخصی و عمارت متعلق به عزیزخان خواجه، بعدها و در سال ۱۳۲۸ خورشیدی، از جانب محمدرضا شاه پهلوی به دکتر محمد یزدی که از همکلاسان شاه بود، واگذار شد تا در آن بیمارستان مسلولین بنا شود. این محل که گاهی باغ عزیزخان و گاهی باغ دکتر یزدی نیز خوانده شده، بعدها در تاریخ معاصر ایران شاهد وقایع جنجالی زیادی بود، امروزه به فرهنگسرای نیاوران تبدیل شده‌است. از جمله اموال دیگر وی عمارتی است در خیابان سرهنگ سخایی که عرصه و اعیان آن جهت نگهداری و پرورش ایتام وقف می باشد. عمارت مذکور در سال 1314 به دستور رضا شاه و با معماری وارطان هوانسیان که در مسابقه طراحی هنرستان دختران نفر اول گردیده بود در مدت 3 سال ساخته شد و پس از ساخته شدن با چاپ اعلامیه ای در روزنامه کثیرالانتشار به پذیرش اطفال یتیم بی بضاعت کمتر از هفت سال می نمود که تا امروز نیز ادامه دارد. یکی دیگر از اموال شخصی عزیزخان خواجه، اراضی وسیعی است که ظاهراً از عصر زندیه (و با توجه به اقامت احتمالی مادر کریمخان زند در این منطقه)، مامازند یا مامازن نامیده شده‌است. منطقه ایکه امروزه پاکدشت نامیده می‌شود. از زمانیکه این اراضی به تصرف عزیزخان خواجه در آمد، رونق و آبادانی در آنها شروع شد. از جمله گفته می‌شود که قبل از تصرف این اراضی توسط عزیزخان، در میان این اراضی تنها یک قلعه متروک وجود داشته که آثار آن تا چندین سال پیش وجود داشته و بجز آن هیچ بنای دیگری در این منطقه وجود نداشته‌است. گویا این قلعه فقط در فصل تابستان مورد استفاده کارگرانی قرار می‌گرفته که از شهرها و آبادی‌های دیگر، برای دروی مزارع گندم این ناحیه می‌آمده‌اند و در نتیجه قلعهٔ مذکور در بقیه ایام سال متروک و خالی باقی می‌مانده‌است. اما پس از این که عزیزخان این اراضی را مالک می‌شود و به این منطقه می‌آید، فردی موسوم به علی را که اهل کرمان بوده و بعدها به بلوک باشی ملقب می‌شود را، به این محل می‌آورد و وی را در قلعه پیش گفته مستقر می‌نماید. بعد از گذشت یکسال و با انجام کشت و زرع در این منطقه، محصولات خوبی از آن عاید می‌شود و به همین خاطر عزیزخان سرپرستی دیگر بلوکات خویش را نیز، به علی کرمانی واگذار می‌کند و همین سبب می‌شود که این مرد کرمانی با عنوان علی بلوکباشی معروف بشود. وی بنا به در خواست عزیزخان تعدادی از بستگان خود را به اتفاق اهل و خانواده‌شان از کرمان به این محل انتقال می‌دهد و این گروه کرمانی‌ها، برای همیشه در مامازند ورامین ساکن می‌شوند و اولین گروه ساکنان مامازند را تشکیل می‌دهند. بدینسان عزیزخان خواجه با یاری علی بلوکباشی و خانواده کرمانیها موجبات رونق و آبادانی مامازند می‌شود. بعدها و بتدریج خانواده‌های دیگری همچون خاندان اسدبیک و نیز خانواده خراسانیها نیز، به جمع کرمانی‌های ساکن در این منطقه اضافه شدند. قلعه گبری (شهر ری)
قلعهٔ گبری در جنوب شرقی شهر ری در شهرک علائین و محلی به همین نام واقع شده‌است و از جمله بناهای قدیمی است که قدمت آن به ۲۰۰۰ سال پیش می‌رسد. این قلعه که مساحتی در حدود ۳۰۰۰ متر مربع دارد در دورهٔ ساسانیان ساخته شده‌است. برج و باروهای این قلعه در طی قرن‌ها به دلیل فرسایش تخریب شده و امروز تنها دیوارهای طولانی و مرتفع از خشت و گل بر جا مانده‌است. پیش از انقلاب، از این قلعه به عنوان کارخانه باروت سازی استفاده می‌شد و پس از مرگ صاحب آن، این قلعه در اختیار آستان عبدالعظیم قرار گرفت. شهرستان رامسر
در مورد زمان ساخت این بنا نیز تاریخ دقیقی وجود ندارد، اما با استناد به اشاره تاریخ نویسان به وجود این قلعه در قرن سوم و همچنین شباهت ساختاری و معماری این بنا با بناهای قرن سوم هجری قمری نظیر قلعه بابک می‌توان تاریخ آن را حدس زد. در کتاب زیده التواریخ از این قلعه سخن به میان آمده‌است همچنین درکتاب جامع التواریخ خواجه رشید الدین فضل‌الله همدانی و از وقایعی که در سال ۵۳۶ هجری قمری در این قلعه اتفاق افتاده و قلعه به تسخیر اسماعیلیان درآمد سخن به میان آمده‌است. میزرا حسن خان اعتماد السلطنه که این قلعه را از نزدیک دیده‌است می‌نویسد: “در تنکابن کوهی است موسوم به مارکوه و دخمه‌های متعدد و شب‌پره‌های زیادی در این دخمه‌ها هست که خود را به آدم و چراغ می‌زنند و مانع از دخول به دخمه‌ها می‌باشند. بالای آن کوه، جایی است مشهور به نقاره خانه، هرگاه سنگی بر آن موضع بزنند صدایی مثل طبل حادث می‌شود و تا نیم فرسخ آن صدا می‌رود. مسیر دسترسی قلعه با ۳۱۱ پله، مساحت قلعه مارکوه حدود ۶۰۰ متر مربع است و از این معماری عظیم تنها ۴ حصار جانبی و برج‌های پشتیبان آن باقی مانده‌است. مصالح به کار رفته در قلعه مارکوه عمدتاً سنگ و ساروج و گچ است. وضع داخلی قلعه مارکوه از لحاظ وسعت به نحوی است که گنجایش صد سرباز را دارد و همگی به راحتی می‌توانند در آن سکنی گزینند. طول ضلع شرقی آن ۷۰/۱۷ متر و قعر آن ۳۰/۲ متر و ارتفاعش ۳۰/۶ متر و طول ضلع غربی آن ۹ متر تمام است. ضلع شمالی با سنگی که در امتداد آن قرار دارد به دو قسمت تقسیم می‌شود: قسمت غربی آن ۸۰/۱۴ متر و قسمت شرقی آن که از سر سنگ جدا می‌گردد ۱۵ متر است. محل قرارگیری بنا نیز طوری است که دیدی ۳۶۰ درجه را نسبت به اطراف خود دارد. از بالای این بنا به راحتی می‌توان از شمال تا دریا، از شرق تا تنکابن، از غرب تا رامسر و از جنوب نیز کوه‌های البرز را تحت نظر داشت. پلان قلعه مارکوه در تعاریف مردم محلی به تونلی درون این قلعه اشاره می‌شود که انتهای آن به روستای نیاسته که در پایین مارکوه قرار دارد ختم می‌شده و در گذشته سربازان برای خروج یا ورود اضطراری ازآن استفاده می‌کردند که البته با تحقیقات انجام شده مشخص شده که این امر صحت نداشته و چالهٔ موجود در قلعه به دلیل عدم دسترسی مستقیم قلعه به آب، کاربرد سردآب داشته و تونل نیست. فلک‌الافلاک
معماری کنونی بنا، بیانگر الحاقات فراوانی است که در دوران‌های گوناگون بدان افزوده شده، بیشترین این تحولات مربوط به دوره صفویه تا قاجار می‌باشد. بر اساس مدارک تصویری تا حدود یکصد سال پیش بارویی دوازده برجی در پیرامون بنای فعلی وجود داشته، که اکنون آثار این برج از آن در محوطه شمال غربی قلعه، قابل مشاهده است. وسعت تقریبی بنا ۵۳۰۰ متر مربع، شامل ۸ برج دو صحن و ۳۰۰ جان پناه می‌باشد. ارتفاع بلندترین دیوار تا سطح تپه ۲۳ متر و مصالح آن از سنگ آجر، خشت و ملات گچ و آهک است. ورودی بنا به سمت شمال و در بدنه برج جنوب غربی تعبیه شده که پس از گذر از راهرو ورودی به حیاط اول وصل می‌گردد. ورودی قلعه فلک‌الافلاک در جبهه شمالی و در برج جنوب غربی به عرض ۱۰ متر و ۲۰ سانتیمتر و ارتفاع سه متر ساخته شده و در ساخت این بنا از مصالحی چون خشت، آجر (قرمز و بزرگ)، سنگ و ملات استفاده شده‌است. پلان بنای این قلعه تاریخی به صورت هشت ضلعی نامنظم است. قلعه رموک
قلعه دارای چهار برج گرد توپر در اشکوب اول و در اشکوب دوم تو خالی است و دو برج در طرفین دروازه که این دو برج همچون برج‌های چهارگانه گوشه‌های قلعه در بخش زیرین توپر و در بخش بالا خالی است. کل قلعه و حصار با خشت و گل ساخته شده‌است. قطر دیوار حصار ۰/۸۵ متر است. در مجموع در طبقه هم کف ۱۲ اتاق وجود دارد. اندازه همه اتاق‌ها به یک اندازه یعنی ۳*۸/۳۰ متر است همه اتاق‌ها دارای یک در به سمت حیاط یا هشتی یا راهرو است که پهنای همه آنها۱/۰۵ متر پهنا دارد. کل مجموعه فقط دارای یک پلکان آن هم در سمت غرب حیاط ساخته شده‌است. قلعه پرتغالی‌ها (چابهار)
این دژ به ابعاد ۲۶×۵۴ متر ساخته شده‌است. پهنا ساختمان بر پهنهٔ دماغه‌ای که پانصد متر از آبخور دریا فاصله دارد در بخش انتهای دماغه واقع است. در بخش شمال شرقی درب ورودی اصلی قرار دارد و دارای چهار گوشواره خلفی که در پشت دیوارهای هشتی واقع شده‌اند. هر کدام از آن‌ها خود یک اتاقی است که با پی‌های قطور ساخته شده‌اند. دارای ایوانی است که با دو پله با حدود یک متر ارتفاع از سطح حیاط دژ بلندتر است. در گوشه شمال شرقی آثار اتاق‌هایی وجود دارد که اکنون خراب شده‌اند؛ و هر کدام دارای یک اتاق بزرگ‌تر مشرف به ایوان اختصاصی هستند. شیوهٔ ساخت بنا (اتاق‌ها و ایوان‌ها) شبیه به کاروانسرای شاه‌عباسی بیستون است که در زمان شاه سلیمان صفوی ساخته شده‌است. در سه طرف حیاط حجره‌ها و اتاق‌هایی حجره‌ها و اتاق‌های گوش شمالی وجود دارند. ریاب (گناباد)
این روستا دو قلعه تودرتو دارد که هر قلعه دارای برج و بارویی جداگانه است. درون قلعه میانی مهمان‌خانه بزرگی بوده که سالخوردگان روستا آن را به یاد دارند. درداخل قلعه دوم خانه‌های متعددی وجود داشته که افراد خارج قلعه خواروبار و اشیاء قیمتی خود را در آنجا می‌گذاشتند. قلعه اصلی روستا به شکل مربع بوده و هر ضلع آن صد قدم طول دارد. دیواره‌های قلعه از جنس گل به همراه سنگ‌های ریز و درشت است که وجود سنگدانه‌ها قابل تشخیص است. در ۴ گوشه این مربع، ۴ عدد برج برای نگهبانی ساخته شده‌است. ۲ عدد برج هم در داخل قلعه ساخته شده بود که وظیفه حفاظت داخلی قلعه را بر عهده داشت. حداقل ارتفاع این برج‌ها ۱۰ متر بوده‌است. قلعه گاریز
قلعه گاریز که برفراز یک تپه کم ارتفاع واقع شده، حدود ۵۰۰ متر مربع وسعت دارد. قلعهٔ گاریز دارای ۴ برج است که بیشتر جنبه دفاعی و امنیتی داشته‌است. خشتِ بنایِ اولیهٔ قلعه به قبل از اسلام بر می‌گردد و در دوره‌های بعدی به مراتب مرمت و بازسازی شده‌است. شالودهٔ قلعه از سنگ بنا شده که بر آن خشتهای بزرگی قرار دارد. داخل قلعه جز بقایایی اندک چیزی برجا نمانده است. کمی دورتر چند برج چهار گوش خشت و گلی برپاست که قدمتش به بیش از ۲۰۰ سال قبل برمیگردد. مجموعه گنج‌علی خان
مساحت مجموعه گنجعلیخان ۱۱۰۰۰ مترمربع و عناصر مجموعه و سال ساخت آن‌ها عبارت‌اند از: میدان ۱۰۰۵ ه‍. ق، بازار ۱۰۰۵ ه‍. ق، در ضلع جنوبی حمام ۱۰۲۰ ه‍. ق، در ضلع شمالی ضرابخانه، در ضلع شرقی مدرسه ۱۰۰۷ ه‍.ق و کاروانسرا ۱۰۲۱ ه‍. ق، در ضلع غربی آب انبار ۱۰۲۱ ه‍. ق. در سه سمت میدان، بازارهای گنجعلیخان قرار دارد که بازار مسگرها و بخشی از راسته اصلی را تشکیل می‌دهد. معمار بخشی از مجموعه استاد سلطان محمد و بانی آن گنجعلیخان، حاکم کرمان در سال‌های ۱۰۰۵ تا ۱۰۲۹ ه‍.ق بوده‌است. چهار مسجد در چهار سمت میدان قرار داشته که سه باب آن باقی‌مانده و زیباترین آن‌ها مسجد ضلع شرقی در کنار کاروانسرا است که موزه‌ای از هنرهای تزئینی به شمار می‌آید. لوری برد (قلعه)
لوری برد با مساحت ۳۵ هکتار، ۱۴۹۰ متر بالاتر از سطح دریا می‌باشد و دیوار شمال غربی قلعه ۲۱۴ متر طول، با برجهای مستطیل شکل حصار شده که تنها راه ورودی آن در گوشه شمال غربی قلعه می‌باشد. در بعضی از نقاط قلعه، عرض دیوار به ۲۰ متر و ارتفاع آن به ۲۰ تا ۲۵ متر می‌رسد. دیوار شمال غرب قلعه حدود ۵۰۰ متر می‌باشد که در طی سالهای متمادی تا حدودی ویران شده است. قلعه بیرجند
این دژ با مساحتی بیش از سه هزار متر مربع در دوره صفویه ساخته شده و هسته نخستین شهر بیرجند به‌شمار می‌رود. دژ بیرجند از راه راهروهای زیرزمینی به مراکز مهم شهر مانند ارگ بهارستان، ارگ کلاه فرنگی و قنات قصبه در پیوند بوده است. در این قلعه آب‌انبارها و مواد خوراکی پیوسته نگهداری می‌شد تا در هنگام یورش دشمن، باشندگان شهر با خانواده‌های خود و داراییهایی منقول از طریق راهروهایی زیرزمینی به این دژ پناه ببرند. دودج
بنای تاریخی قلعه دودج که رو به نابودی است از معدود بناهای خشت و گل بازمانده از دوره سلجوقی است. که در ارتفاع ۱۶۹۶ متری از سطح دریا در۴۲ کیلومتری شمال شرق شیراز (شیراز – خرامه) واقع شده، برجی مربعی شکل به طول ۲۶۰ متر و چهار برج در اطراف که در ضلع جنوبی و شمالی دو درب ورودی بزرگ قرار داشته و دو طرف هر درب برج بوده و یک برج هم در وسط ضلع شرقی که هر برجی به ارتفاع ۱۰ متر و قطر تقریبی ۵ متر بوده‌است (در مجموع ۹ برج). دیواره‌های قلعه از گِل و به عرض ۵/۱ متر که گِل آن از اطراف قلعه برداشته و دورتادور قلعه خندق ایجاد شده و دیوارها از پایین به بالا عرض کمتری دارد. روی سر دیوارها از نِی و چوب به صورت کامل پوشیده شده که از خطر فرسودگی در برابر باران جلوگیری نماید. درب جنوبی قلعه در مسیر راه شیراز-سیرجان بوده که در آن قسمت قهوه‌خانه و کاروانسرای کوچکی برای استراحت مسافران راه احداث شده بوده، خانه‌های داخل قلعه کوچک به هم نزدیک و از جنس خشت و گِل بوده‌است. اکثر خانه‌ها دو طبق بوده و از راه پشت بام به هم مربوط بوده‌اند. کوچه‌ها باریک و با عرض نزدیک به ۵/۱تا ۲ متر بوده و دسترسی به قلعه و فتح آن بسیار مشکل. بوده‌است. درون قلعه، نزدیک به درب ضلع جنوبی حمامی عمومی (که آثار آن هنوز پابرجاست) به صورت گود و خزینه وجود دارد. آب مصرفی هر خانه از چاه‌هایی که در حیاط داشته‌اند بدست می‌آمده‌است. قلعه سیب سوران
قلعه در طول حکم رانی حکام، حداقل سه بار تعمیر شده و بناهایی به آن اضافه شده و اکنون بدین صورت وجود دارد. بنای اصلی قلعه بر روی صخره‌ای کم ارتفاع انجام شده که نیاز به پی کنی را برطرف کرده پایه‌های آن را در زمین محکم نگه می‌دارد. اضلاع بنا در قاعده ۳۱ غربی و۲۹ جنوبی می‌باشد که زیربنای آن حدود۹۰۰ متر به دست می‌آید. البته هر چه ارتفاع آن افزایش می‌یابد، اضلاع آن کوچک‌تر می‌شوند تا نهایتاً در قله، ضلع غربی به ۱۹و ضلع شرقی به ۱۸متر می‌رسد. قلعه دختران
«قلعه دختران» از قلاع مشهرو منطقهٔ هرمزگان است، این قلعه در فاصله ۵کیلومتری شمال شهرستان رودان (دِهبارز) ومنتهی الیه کوی گرم واقع است، این قلعه که در اثر بو توجه‌ای در حال حاضر به ویرانه‌ای مبدل شده به وسیله سنگ‌های بزرگی بنا گردیده بوده که وجود سنگرهای سنگی متعددی در اطراف قلعه و غاری نیز در پایین آن نشان دقت و توجه خاص ساکنان قلعه به بالا بردن ضریب امنیتی پناهگاهشان می‌باشد. گفته می‌شود این قلعه توسط دختر یکی از بزرگان اقوام گذشته رودان اداره می‌شده‌است. دهستان قلعه‌میران
این قلعه که به نام‌های قلعه میران، قلعه موران و دژتاکی نیز مشهور است، قله‌ ای به ارتفاع ۲۴۳۰ متر است که در بالای این قله، زمینی مسطح به مساحت ۳ کیلومتر مربع قرار دارد.قلعه ماران در ۱۲ کیلومتری جنوب غربی شهر رامیان و رامیان در ۷۶ کیلومتری گرگان واقع شده‌است. شاهنشاهی هخامنشی
قسمت اصلی کاخ، همان تالار بزرگ است (۶۸/۵ × ۶۸/۵ متر) که شکلی چهارگوش و کمی بیشتر از ۴۶۰۰ متر مربع وسعت دارد. تالاری بدین بزرگی در جهان قدیم بی‌سابقه بوده‌است. سطح آن را ۲ متر پایین‌تر از سطح آپادانا گرفته‌اند. هشت درگاه آن را به دالان‌ها و صندوق خانه‌ها و یک ایوان وصل می‌کند. در شمال ایوان شمالی، حیاطی بزرگ وجود دارد و در مشرق آن یک دستگاه ساختمانی مشتمل بر تالارها، انبارهای سربازی، راهروها و دالان‌های کوچکتر قرار دارد و در شمال حیاط، کاخ نیمه‌تمامی است که درست به شکل و طرح دروازه خشیارشا است. در مغرب حیاط، دالان بلند و انبار مانندی است که در شمال بریده می‌شود تا دو حیاط آپادانا و صد ستون را به هم بپیوندد. یک خیابان بزرگ به طول ۹۰ متر و عرض تقریبی ۱۰ متر از دروازه خشایارشا به‌طور مستقیم رو به شرق، تا به شمال دروازه نیمه تمام می‌رسد و این خیابان را خیابان سپاهیان می‌نامند. قلعه خشتی گیلوان
قلعه خشتی گیلوان در روستای گیلوان از توابع بخش شاهرود در ۶۵ کیلومتری جنوب شهرستان خلخال در استان اردبیل واقع میباشد.بنای ساخت این قلعه متعلق به دوره هخامنشیان و در زمینی به مساحت ۶ هکتار ساخته شده است.پلان این قلعه بصورت مستطیلی شکل با طول ۱۰۵ متر ، عرض ۶۶ متر و ارتفاع دیوارهای قلعه ۵ متر است . ارتفاع این قلعه از سطح دریا ۱۴۵۰ متر است.علت نامگذاری این قلعه استفاده از خشت در ساخت آن می باشد .پی این قلعه از سنگ می باشد.ابعاد این خشت ها دارای طول ۲۶ سانتی متر، عرض ۲۱ سانتی متر و ارتفاع ۷ سانتی متر است.بر اساس عقیده کارشناسان کاربرد این قلعه مراقبت از جاده و کاروان هایی است که از گیلان به طرف آذربایجان می رفتند ، بوده است. روستای گیلوان شهرستان خلخال به لحاظ بقایای گورستان باستانی مقارن با عصر مفرغ می‌باشد. حصن‌الاکراد
مساحت قلعه با خندق اطراف آن به ابعاد ۲۴۰ متر (از شمال به جنوب) و ۱۷۰ متر (از مشرق به مغرب) است. حصن‌الاکراد دارای دو بخش خارجی و داخلی است که بین آن دو را خندق فراگرفته و مانند دو حلقه متحدالمرکزند. بخش خارجی که حصار بیرونی است، سیزده برج مدور و چهارگوش دارد که یکی از آنها برج گنبددار، معروف به گنبد قلاوون است، به ارتفاع چهارمتر، در جانب جنوبی قلعه. این قلعه در قسمت شمالی سه در و در قسمت جنوبی دارد که یکی از آنها برج معروف نیکولاوس لورنی است. درِ اصلی قلعه در شرق حصار قرار دارد که با پل متحرکی رفت و آمد از آنجا انجام می‌شده‌است. بعضی درها معلق بوده و بعضی دیگر برای مواقع اضطراری تونل‌های مخفی داشته‌اند. جبهه سه در مخفی دارد. در دو طرف درهای شمالی برجی قرار شرقی قلعه در دوره حکومت مسلمانان تغییرات زیادی یافته‌است. این جبهه که به‌سبب ویژگی‌های طبیعی منطقه، دست‌نیافتنی‌تر از دیگر قسمت‌هاست، سه برج قطور مستطیل شکل دارد که ورودی اصلی قلعه در داخل یکی از آنهاست. جانب جنوبی قلعه که جبهه اصلی دفاعی بوده، در دوران اسلامی بیشترین تغییرات را یافته‌است. این جبهه با جانب غربی که با برجهای نیم دایره‌ای شکل احاطه شده‌است، شباهت دارد. با این تفاوت که در جانب جنوبی، برج قلاوون قرار دارد. از فضاهای این‌حصار بیرونی برای اتاقهای نگهبانی و سکونت، اصطبل و انبار استفاده می‌شده‌است. در قسمت جنوبی، در محوطه خندق، منطقه‌ای است که آب در آن جمع و از آنجا با شبکه‌ای به قسمت‌های مختلف قلعه روان می‌شده‌است به این منطقه برکه می‌گفته‌اند. در نزدیکی برکه، در گوشه جنوب شرقی حصار بیرونی، حمامی است به شکل حمام‌های شام با سقف گنبدی و اتاقهای مربع شکل گنبددار در اطراف آن. آب مورد نیاز قلعه با آب باران و چاه‌هایی که به همین منظور ساخته شده بودند، تأمین می‌گردید و از طریق آبراهه‌ها در اطراف پخش می‌شد. در حصار بیرونی، کتیبه‌هایی به خط نسخ از دوره بیبرس (با تاریخ ۶۶۹) و کتیبه‌ای از لورنی به لاتین دیده می‌شود. فلک‌الافلاک
ابعاد این حیاط که جهت شمالی، جنوبی طراحی شده ۲۲/۵×۳۱ متر است. پیرامون آن از چهار برج تشکیل شده که دو برج آن در شمال و شمال غربی و دو برج دیگر در جنوب و جنوب غربی قرار دارد. حمام قلعه در ضلع شمالی حیاط اول و در نزدیکی چاه قلعه قرار داشته‌است. این حمام تا اواخر دوره قاجار قابل استفاده بوده و اکنون آثاری از آن مانند تنبوشه‌های سفالی، نقش‌های آهک بری و کانال‌های زیر زمینی قابل مشاهده است. قلعه امامیه
این بنا زیربنای تقریبی ۱۲۱۰۰ متر مربع داشته و در راستای شمالی جنوبی بنیان شده و از فضاهای معماری آن می‌توان به ورودی، برج‌های نگهبانی، فضاهای مسکونی ضلع شرقی به صورت دو طبقه با پوشش چوبی و تخت و همچنین معماری یک طبقه پیرامون حیاط مرکزی و طاقچه‌های هلالی با نگاره‌های باقی مانده بر روی آن اشاره کرد. این قلعه نشانگر تداوم قلعه‌سازی در منطقه بوده و نمونه‌ای از "قلعه‌های اربابی" با توجه به فضاهای دو طبقه و کاربردی آن است. از طرفی این بنا تنها نمونه باقی‌مانده از قلعه‌های اربابی پس از گسترش شهر مشهد به شمار می‌آید. قلعه کوهاب
کاروانسرای میر ابوالمعالی مشهور به قلعه کوهاب به صورت چهار ایوانی مستطیل شکل به مساحت ۳۹۶۲ متر مربع و دارای ۲۳ اتاق می‌باشد. در عهد شاه عباس اول توسط "میر ابوالمعالی برزرودی نطنزی" یکی از امرای مقرب و مجلس‌نویس شاه ساخته شده که دارای جلو خان و سردری با کتیبه سنگی به خط ثلث با تاریخ ۱۰۲۹ هجری قمری است که متأسفانه قسمتی از آن تخریب شده، مصالح مورد استفاده در کاروانسرا آجر، سنگ لاشه و ملات آن گچ نیم کوب می‌باشد، این بنا با شماره ۱۴۸۹ در تاریخ ۲۰/۱۰/۱۳۵۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. قلعه پراچان
در وسط قلل اطراف روستای پراچان، بقایای این قلعه مشاهده می‌شود. حداکثر سطح قلعه، دایره‌های به قطر ۱۵ متر است. در سطح قلعه، گودال‌هایی مشاهده می‌شود که برخی از آنها، احتمالا بقایای معماری و برخی نیز حاصل حفاریهای غیر مجاز قاچاقچیان است. به احتمال زیاد این قلعه مقر فرماندهی در مواقع بسیار حاد و دشوار بوده‌است. موقعیت این قلعه به گونه‌ای است که بر تمامی ارتفاعات منطقه اشراف دارد و با قلعه‌نشینان دیگر مانند دختر-ارژنگ-قلعه منصور-قلعه کیقباد و دیگر دژهای منطقه طالقان ارتباط داشته‌است. فتح این قلعه و دسترسی به آن نیازمند زمان طولانی بوده که در مواقع جنگ به سختی عاید مهاجمان شده‌است. با توجه به سفالها و عدم تنوع در آنها به نظر می‌رسد زمان طولانی از قلعه استفاده نمیشده و تنها در یکی دو برهه از تاریخ و عمدتا در دوره اسماعیلیه و سلجوقیان فعال بوده‌است و قدمت آن به دوره‌های یاد شده بر می‌گردد. شهرستان شهریار
این مکان تاریخی که تنها قلعه روستایی ایران هم شمرده می‌شود وسعتی نزدیک به ۱۳۸۰۰ متر مربع دارد و در چهار گوشه آن ۴ برج دیده می‌شود. ایوان کرخه
«در سمت مشرق محوطه کاخ به فاصله تقریباً سیصد متری گوشه جنوب شرقی آن ساختمان طویل آجری موجود بوده که امروز نصف بیشتر آن از بین رفته و نیمه کمتر آن سرپا مانده‌است. از روی نیمه باقی‌مانده این کاخ ویران چنین دستگیر می‌شود که ساختمان بطول ۴۶ متر و پهنای ۵۰/۱۴ متر بر فراز باروی شرقی این محوطه وجود داشته و با در نظر گرفتن طاق هلالی آجری و سایر مشخصات بنا معلوم می‌گردد که تالار با شکوهی را تشکیل می‌داده‌است که از درون آن می‌توانسته‌اند جریان آب کرخه و جلگه پهناور خوزستان را تا چندین فرسخ بنگرند. در نقشه‌ای که از این بنا تهیه گردید قسمتهای موجود بوسیله خطوط کامل و قسمتهای از بین رفته و روزنه با خطوط بریده نشان داده شده‌است و بطوریکه ملاحظه می‌گردد تالار این کاخ در وسط رو به هر جانب یک درب داشته و در طول تالار نیز از هر جانب ۸ روزنه درون آنرا روشن می‌کرده‌است.» قلعه کلم
از آنجا که این قلعه تا کنون مورد حفاری قرار نگرفته‌است، پلان اصلی آن کاملاً مشخص نیست اما آنچه در ظاهر بنا نمایان است دو طبقه بودن آن است که ساختمان طبقه دوم به صورت چهار ضلعی مستطیل شکل با ابعاد ۱۵*۵/۲۲ متر متراژ شده‌است که طول آن جهت شرقی-غربی دارد. تراکم آوار سنگها و ضخامت دیوار در گوشه‌ها، مدور بودن ستون‌های اصلی بنا را می‌رساند. در جبهه شرقی دو بنا دیده می‌شود؛ یکی ۵*۶ و دیگری ۵/۳*۵ متر، اما در گوشه جنوب شرقی، بنای یک متری آثار دیوار به عمق بیش از دو متر ملاحظه می‌شود که کاربرد آن مشخص نیست. قلعه تخت‌کوه
قلعه دارای چهار برج توخالی بوده که بجز برج جنوب غربی بقیه تقریباْ سالم مانده‌اند بالای برج‌ها با چینه ساخته شده که در حال حاضر بین نیم تا یک متر از چینه باقی مانده‌است. در داخل قلعه آثاری از دیوارهای بناهای داخلی به چشم می‌خورد که محدوده سه اتاق در جنوب غربی قلعه مشاهده می‌گردد. همچنین در قسمت جنوب غربی قلعه خارج از بنا آثاری از دیواری به طول ۷۰/۵ متر و ضخامت ۱ متر و ارتفاع ۲۰ سانتی‌متر باقی‌مانده که ساخت و سازهایی در خارج از قلعه‌است. در قسمت جنوب و شرق صخره سنگی زیر قلعه کنده شده که در حال گذشته گله داران از آن به عنوان پناهگاه گوسفندان استفاده می‌کنند. قلعه رودخان
قلعه رودخان از نظر زمین‌شناسی در منطقه‌ای بنا شده که در تقسیم‌بندی زمین‌شناسی به مجموعه گشت شهرت دارد و طبق بررسی‌های اشتوکلین شامل دو فاز دگرگونی است. اولی مربوط به پرکامبرین-پالئوزوئیک با شدت دگرگونی بالا است و دیگری به زمان مزوزوئیک و با شدت دگرگونی پایین مطلق است. آباده
به تدریج قلعه‌هایی دارای دیوارهای مرتفعی تقریباً به ارتفاع ۹ تا ۱۰ متر و ضخامت ۲ تا ۳ متر از چینه ساخته شد. در اطراف هر قلعه و به فاصله ۵۰ متر، برج‌هایی ساخته بودند و سوراخ‌هایی به نام تیرکش در آن‌ها تعبیه کرده بودند. قلعه شمیران
طرح کلی این بنا به مستطیلی‌شکل و ارتفاع برج‌ها و دیوار آن قریب به ۱۵ متر است. تمامی آن را با سنگ‌های لاشه و ملاط گچ به ضخامت ۸ فوت ساخته‌اند و در فاصله‌های ۱ متری کلافی چوبی در دل دیوار به کار برده‌اند. قلعه ضحاک
مجموعه باستانی قلعه ضحاک در حدود ۱۰ کیلومتر طول و ۲–۱ کیلومتر عرض دارد. تنها بنای خارج از خاک که تقریباً سالم باقی مانده‌است عبارت است از یک چهار طاقی، که در اثر مرور زمان پوشش طاق و یکی از پایه‌های آن به گفته اهالی به دست یک افسر انگلیسی (شاید همان کاشف این قعله) در زمان جنگ جهانی دوم برای یافتن کتیبه و عتیقه جات در زیر پایه طاق‌های آن تخریب شده که مورد مرمت قرار گرفته‌است. حاصل کاوش در دو فصل گذشته، کشف یک تالار وسیع ۱۱× ۱۱متر با راهروهای جانبی مقادیر زیادی گچبری در طرح و نقشهای متنوع که بیش‌تر با رنگهای اخرائی، زرد، آبی و سبز تزئین شده‌اند. این نقوش، شامل نقوش برجسته انسانی و حیوانی، نقوش هندسی و گل و گیاه است. مصالح به کار رفته در این چهار طاقی آجر و گچ می‌باشد. ابعاد آجرها ۳۲×۳۲ و به ارتفاع ۱۰ سانتیمتر است. این مجموعه در روی تپه ای که سطح آن نسبتاً مسطح می‌باشد واقع شده‌است. قلعه کرشاهی
این قلعه محل تجمع سپاه نایب حسین کاشی بوده‌است که توسط رضا شاه کشته شد. مساحت قلعه بیش از ۴۰۰۰ متر مربع است و گفته می‌شود که شالوده آن در زمان قبل از اسلام ساخته شده‌است. ریاب (گناباد)
دورتادور این قلعه خندقی به عرض تقریبی ۶ متر و عمق ۴ متر کنده شده بود که در مواقع خطر دشمن آن را پر از آب می‌کردند تا راه آنان را سد کنند که خود محافظی دیگر برای قلعه بود. هم‌اکنون خندق به علت آلودگی پر شده‌است. دو برج دیگر در روستای ریاب وجود دارد که در قسمت غربی روستا است. برج کوچک در حاشیه محور شرقی به غربی روستا و برج بزرگ ضلع غربی در مجاورت منزل علیپور قرار دارد. این برج با تناسبات زیبای حاکم بر عرض طول و ارتفاع و طاق زیبای مستقر در گذر برج کنگره‌های متناسب در لبه برج و بازشوهای ظریف اطراف آن جزء یکی از شاخص‌های عمده معماری است. این برج ۴ طبقه بوده و هر قسمت مخصوص یک عمل در نظر گرفته شده بود.طبقهآخر آن محل نگهبانی بوده‌است. حمام ارگ کریم‌خان
دیوارهای بیرونی بنا که همانند دیوارهای یک قلعه نظامی است توجه هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. دیوار بنا در پایین حدود ۳ متر ضخامت دارد و به صورت مخروط ناقص بالا رفته و ضخامت آن در بالا افزایش می‌یابد و به جان پناه ختم می‌شود که در گذشته محل استقرار سربازان بوده‌است. سادگی بیرون بنا جذاب است و تنها روی دیوارها و برج‌ها نقوش آجری هندسی دیده می‌شود.  ساخت ارگ کریم خان در سال‌های ۱۷۶۶ تا ۱۷۶۷ انجام شد. کریم خان بهترین معماران را جهت ساخت آن به کار برد. او همچنین بهترین مصالح را از داخل و خارج کشور تهیه و ساخت بنا را به سرعت تمام کرد. این بنا در دوره زندیه محل استقرار حکومت بود و در دوران قاجار محل زندگی فرمانداران محلی بود. مریوان
سد گاران علاوه بر تأمین آب شرب مورد نیاز، قادر است بیش از ۱۲ هزار هکتار از زمین‌های کشاورزی در اطراف این سد را تحت پوشش آبیاری از منابع ذخیره شده قرار دهد. کل اعتبار به کار رفته در این پروژه با احتساب هزینه‌های آن، ۱۰۷۱ میلیارد و ۶۳۶ میلیون ریال می‌باشد. برای احداث و بهره‌برداری از این سد ۳٫۵ میلیون متر مکعب خاکبرداری و خاک ریزی انجام شده‌است و بیش از ۱۰۰ هزار متر مکعب بتن نیز در راستای اجرای این پروژه صرف گردیده‌است. سد دریاچه زریبار که یکی از سدهای مخزنی خاکی کشور با ظرفیت قابل تنظیم مخزن ۶۰ میلیون مترمکعب و حجم مخزن ۹۶٫۴۵ میلیون مترمکعب می‌باشد. این سد در ضلع جنوبی دریاچه - در ۴ کیلومتری جنوب غربی مریوان - با طول تاج ۱۷۷۰ متر، ارتفاع از پی ۱۱ متر، قرار دارد که آب پشت این سد جایگاه خوبی برای پرورش دادن انواع ماهی به ثمر می‌آید. حوضخانه بوکان
این حوض در زمان احداث، به صورت روباز بود و در ابعاد ۲۵ در ۳۰ متر و به عمق چهار متر و ظرفیت ۱۰۰۰ متر مکعب به دستور سیف‌الدین‌خان در کنار مسجد و قلعه سردار روی چشمهٔ اصلی ساخته شد. منبع اصلی آب این حوضخانه، بلندی‌های سمت شرقی شهر و کوه نالشکینه است. قلعه سب
بنای اصلی قلعه در قاعده، به صورت مستطیل ۳۶ متر در ۲۵متر، در دو طبقه ساخته شده‌است. به گونه یی که هرچه بر ارتفاع آن افزوده می‌شود از حجم آن کم می‌شود و در ظاهر به شکل «مصطبه هرم» درمی آید که موجب ایستایی بیشتر بنا و جلوگیری از رانش دیوارهای قطور و مرتفع آن می‌شود. معماران چیره‌دست محلی با بهره‌گیری از تجربه خود، برای احداث قلعه سب تخم گیاهی به نام «توتری» را با گل مخلوط می‌کردند و ملاطی چسبناک می‌ساختند که وقتی خشک شد، شدیدترین رگبارها و بارانهای فصلی بلوچستان نیز توانایی شستن آن را ندارد و به همین دلیل قلعه پایدار ماندهاست. آرامگاه رضاشاه
این آرامگاه توسط محسن فروغی، قباد ظفر و علی‌اکبر صادق در سمت غرب حرم شاه‌عبدالعظیم طراحی شد و در سال ۱۳۲۹ به بهره‌برداری رسید. مساحت آن ۹٬۰۰۰ مترمربع و ارتفاع آن ۲۵ متر بود که ۷ متر از ارتفاع گنبد حرم شاه‌عبدالعظیم کوتاه‌تر ساخته شده بود. ساختمان دو طبقه بود که طبقهٔ بالا سالن ورودی و بازدید بود و در طبقهٔ پایین سنگ قبر سیاه رنگی قرار داشت که آرامگاه رضاشاه در آن واقع شده‌بود و بر بالای آن سنگ، تاج پادشاهی طلایی نصب شده بود. سد کرخه
کرخه با تاجی به طول ۳٬۰۳۰ متر و ارتفاع ۱۲۷ متر از لحاظ حجم بدنه، بزرگ‌ترین سد تاریخ ایران است و با حجم مخزنی به میزان ۷ میلیارد و ۳۰۰ میلیون مترمکعب، بزرگ‌ترین دریاچهٔ مصنوعی ایران را پدیدآورده است. عملیات اجرایی این سد در سال ۱۳۷۰ آغاز و در سال ۱۳۸۰ به پایان رسیده است. متوسط تولید انرژی سالیانهٔ این نیروگاه روزمینی ۹۳۴ میلیون کیلووات ساعت است. نیروگاه این سد با ظرفیت ۴۰۰ مگاوات از زمان بهره‌برداری در سال ۱۳۸۱ تا پایان سال ۱۳۸۷ توانسته بیش از ۴٬۹۴۱ میلیون کیلووات بر ساعت برق تولید کند. از جمله پروژه‌های مهمی که در کنار این طرح اجرا شده ساخت تونل دشت عباس است. این تونل به منظور انتقال آب مورد نیاز برای آبیاری اراضی دشت‌ عباس از دریاچهٔ سد کرخه، به صورت تحت فشار، به طول ۶٬۰۹۷ متر و قطر داخلی ۵٫۵ متر ساخته شده‌است. طبق برآورد اولیهٔ هزینه‌های اجرای پروژه بالغ بر ۴٬۹۰۰ میلیارد ریال بوده که از طریق منابع عمومی، تسهیلات خارجی (فاینانس، وام و ...)، سایر منابع (منابع داخلی، تسهیلات بانکی داخلی، اوراق مشارکت و ...) تأمین گردیده است. نسبت فایده به هزینه (B/C) برابر ۱/۳ و نرخ بازگشت داخلی آن ۸٫۱ درصد می‌باشد. منافع حاصل از تولید برق متعلق به این طرح طی برآورد اولیه، درآمد سالانه بالغ بر ۵۹۹ میلیارد ریال (بر حسب هر کیلووات ساعت ۶۴۲ ریال) بوده و درآمد حاصل از فروش برق از زمان بهره‌برداری تاکنون برابر ۲٬۴۰۱ میلیارد ریال می‌باشد. در بخش منافع حاصل از مهار سیلاب، این سد پس از آبگیری توانسته‌است بیش از ۴۰ سیلاب مخرب را مهار نماید.رودخانهٔ کرخه از مناطق میانی و جنوب‌غربی رشته‌کوه‌های زاگرس در نواحی غرب و شمال غرب کشور سرچشمه گرفته و پس از طی مسافتی در حدود ۹۰۰ کیلومتر در امتداد شمال به جنوب، سرانجام در مرز مشترک ایران و عراق به مرداب هورالعظیم می‌رسد. رودخانهٔ کرخه پس از رودخانه‌های کارون و دز سومین رودخانهٔ بزرگ ایران از دیدگاه آب‌دهی محسوب می‌شود. حوضه آبریز رودخانهٔ کرخه به وسعت حدود ۴۳ هزار کیلومتر مربع، میان ۴۶ درجه و ۵۷ دقیقه تا ۴۹ درجه و ۱۰ دقیقه طول شرقی و ۳۱ درجه و ۴۸ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۵۸ دقیقه عرض شمالی واقع شده‌است و شامل استان‌های همدان، کرمانشاه، کردستان، ایلام، لرستان و خوزستان می‌باشد. سد رودبار الیگودرز
سد رودبار لرستان و نیروگاه آن بر روی رودخانه رودبار (از سرشاخه‌های شرقی حوزه آبگیر رودخانهدز) و در فاصله حدود ۱۰۰ کیلومتری جنوب شهرستان الیگودرز در استان لرستان واقع گردیده‌است. مورفولوژی رودخانه رودبار در این محدوده و چرخش مسیر آن در پایین‌دست محل احداث سد به‌گونه‌ای است که اختلاف ارتفاعی طبیعی حدود ۳۰۰ متر را ایجاد می‌کند (در محلی که رودخانه نام الکن بخود می‌گیرد). نیروگاه این سد دارای ظرفیت ۴۵۰ مگاوات می‌باشد. هدف از این طرح استفاده از پتانسیل توپوگرافی منطقه برای اخذ انرژی الکتریکی است.هزینه‌های اجرای پروژه: طبق برآورد اولیه هزینه‌های اجرای پروژه ۴۵۰۰ میلیارد ریال بوده‌است که از منابع سرمایه گذاری عمومی، منابع داخلی، تسهیلات بانکی داخلی، اوراق مشارکت، و تسهیلات خارجی (فاینانس ، وام و...) تأمین گردیده است. زیان‌های ناشی از طولانی شدن پروژه عبارتند از افزایش قیمت تمام شده طرح و عدم‌النفع حاصل از فروش برق. منافع حاصل از تولید برق مطابق برآورد اولیه درآمد سالانه به بر۶۳۳ میلیارد ریال (بر حسب کیلوواتی ۶۴۲ ریال)می‌شود. قلعه هزار در
آثار پی بنا در چهار سوی ساختمان قلعه جای دارد که حصار قلعه را تشکیل می‌دهد. قطر دیوارها حدود ۵/۱ متر است و در بنای آن از مصالحی همچون قلوه‌سنگ و گچ استفاده شده‌است. دیوار جبهه شمالی که مشرف به پرتگاه ایجاد شده، حدود چهار متر پایین‌تر از دیوار قلعه بنا شده‌است. آثاری از یک بنا با مصالح یاد شده در دامنه تند جبهه شمالی به سمت زیر قلعه ایجاد شده که کاربرد آن مشخص نیست. سفاله‌های محوطه قلعه غالباً به رنگ نخودی است. پخت سفال‌ها کافی و تزئینات نقش برجسته، طنابی و نقش کنده دارد. سفال شاخص این منطقه، سفال نیش گونی است که به دوره ساسانی تعلق دارد. سبک معماری و مصالح به کار رفته نشان‌دهنده این است که احتمالاً بنا متعلق به دوره تاریخی است (محمودیان ۱۳۸۳). قلعه هرمز
ارتفاع دیوار قلعه ۱۴ متر است و بنای قلعه به شکل چند ضلعی نامنظم است. ساختمان آن بسیار محکم است و دیوارهایی به قطر ۵/۳ متر با چند برج به ارتفاع ۱۲ متر دارد. تأسیسات قلعه شامل انبارهای تسلیحات، آب‌انبار (برکه) و اتاق‌هایی باسقف هلالی است. در زمان شاه عباس که استعمار پرتغالی‌ها درایران خاتمه داده شد، این قلعه به دست امام‌قلی‌خان از سرداران شاه عباس فتح گردید. قلعه رودخان
نام بومی و گیلکی این قلعه، "رۊخان ٚ قلعه" می‌باشد و در زبان تالشی هم به قٚلٚه رۊخؤن معروف است. نام قلعه رودخان، مترادف فارسی نام گیلکی قلعه است. چون این قلعهٔ تاریخی در کنار رودخانه، بنا شده‌است؛ آن را قلعه رودخانه‌ای نامیده‌اند. این قلعه در دوره‌های گوناگون به نام‌های قلعهٔ "هزار پله"، "حسامی"، "سکسار"، "سگسار" و "سگسال" نیز خوانده شده‌است. قلعه آتشگاه
موقعیت قلعه و سوق‌الجیشی آن، از نظر میزان دسترس‌ناپذیری و مقاومت در برابر مهاجمان جزء شاخص‌ترین و برترین دژهای باستانی ایران است و به راحتی با استحکامات قلعه بابک در کلیبر و قلعه الموت در رودبار قزوین رقابت می‌کند. این نشان می‌دهد که سازندگان قلعه به مطالعات میدانی، گسترده‌ای دست زده بوده‌اند. رویهٔ هم رفته؛ قلعه آتشگاه بر روی صخره‌ای بلند و صعب‌العبوری ساخته شده که سه طرف آن را پرتگاه‌های بلند و خطرناک تشکیل می‌دهد. پیرامون صخرهٔ قلعه را در فاصله اندکی پس از پرتگاه‌ها، مجدداً دیواره‌ها و صخره‌های بلند دیگری دربر گرفته‌اند و آن را به شکل استحکاماتی غیرقابل راه‌یابی و دسترس‌ناپذیر درآورده‌اند. سد رودبال
سد رودبال داراب یکی از دو سد ساخته شده بر روی رودخانه رودبال در شمال داراب در کیلومتر ۲۲ جاده داراب - استهبان در استان فارس واقع شده که توسط جواد اطاعت نماینده وقت شهرستان داراب در مجلس شورای اسلامی بودجه آن تأمین و ساخته شد و کارایی آن تولید برق و تأمین آب شرب شهرستان داراب، زرین دشت می‌باشد. (سد دوم که یک سد تنظیمی کوچک می‌باشد در کیلومتر ۱۰ داراب به درب قلعه در حوالی روستای شهرک فتح المبین ساخته شده‌است و کارایی آن تنظیم آب خروجی سد رودبال و ذخیره‌سازی آن با دبی خروجی کمتر می‌باشد) سد مخزنی رودبال داراب از نوع خاکی، سنگریزه‌ای با هستهٔ رسی است و ۸۳ متر ارتفاع دارد. حجم سد رودبال داراب ۸۲ میلیون متر مکعب است. طول تاج این سد ۴۸۵ متر است و قابلیت تنظیم ۱۰۴ میلیون متر مکعب آب را در سال دارد. از طرف شمال شهرستان استهبان و غرب شهرستان فسا، از طرف جنوب شهرستان داراب شهرستان‌های مجاور این سد هستند. فاصله سد رودبال تا داراب ۲۲ کیلومتر و تا استهبان ۶۰ کیلومتر می‌باشد. قلعه چهارگوش مردکان
قلعهٔ مردکان به شکل چهارگوش ساخته شده‌است. داخل قلعه به پنج قسمت تقسیم می‌شود. بنا ۶ اتاق را دارا ست. حیاط داخلی‌اش به بعد ۲۵ متر در ۲۵ متر است. ارتفاع برج به ۲۲ متر می‌رسد. ضخامت آن در سمت پایین ۲٫۱۰ متر و در قسمت بالا ۱٫۶۰ متر است. قلعه واجد ۷۶ راه‌پله می‌باشد. شاپورقلعه
این قلعه بر روی کوهی بلند واقع شده و توسط صخره‌های شیب‌دار احاطه شده است. این قلعه در سال ۱۹۹۰ میلادی به عنوان یک اثر باستانی به ثبت رسید. مساحت قلعه ۱۳۰۰ متر مربع است. چهل‌ستون
کاخ چهل‌ستون اصفهان از بناهای تاریخی اصفهان است. کاخ چهل ستون که بالغ بر ۶۷۰۰۰ متر مربع مساحت دارد، در دوره شاه عباس یکم احداث آن آغاز شد و در وسط آن عمارتی ساخته شده بود. شاه عباس اول، کوشکی درمیان باغ بنا نهاد که این کوشک هسته اولیه کاخ را تشکیل داد که تالار میانی کاخ چهل ستون و غرفه‌های چهار گوشه آن را در بر می‌گرفت. در سلطنت شاه عباس دوم، ساختمان تکمیل شد و در ساختمان موجود مرکزی، تغییرات کلی داده شده‌است و تالار آینه، تالار ۲۰ ستون، دو اتاق بزرگ شمالی و جنوبی تالار آینه، ایوانهای طرفین سالن پادشاهی و حوض بزرگ مقابل تالار با تمام تزیینات نقاشی و آینه‌کاری و کاشی‌کاری دیوارها و سقف‌ها افزوده شده‌است در ابتدا بجای آینه‌ نقاشی‌هایی وجود داشته ولی بعد از آتش گرفتن کاخ و به هنگام پاک‌سازی آن از دوده قسمتی از سقف ایوان را آینه‌هایی از نقره بجای جیوه استفاده کردند. رود تنگوئیه
سرشاخه‌های تنگوئیه از کوه بیدخان در شرق سیرجان سرچشمه می‌گیرد و به سوی غرب جریان می‌یابد. در حوالی روستای سرخوان شاخه‌ای به نام پلنگی را دریافت می‌کند و در نهایت به کویر سیرجان فرو می‌ریزد. طول این رود حدود ۱۰۸ کیلومتر و مساحت حوضه آبریز آن ۱۷۰۴٫۵ کیلومتر مربع است. سد خاکی سیرجان با ظرفیت ۳۸ میلیون متر مکعب در سال ۱۳۸۱ بر روی این رود ساخته شده‌است. قلعه دختر (باکو)
این اثر تاریخی که با ۲۹،۵ متر طول، ۱۶ متر عرض، و ۶ طبقه که در دو محدوده زمانی قرن ۵ و ۶ میلادی (آغاز ساخت مرحله اول) و قرن ۱۲ (مرحله دوم) ساخته شده‌است در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌است. قلعه رودخان
قلعه رودخان از دو بخش ارگ و قورخانه تشکیل شده‌است. ارگ در قسمت غربی این بنا در دو طبقه واقع شده و جنس آن از آجر است. قراول‌خانه‌ها در قسمت شرقی در دو طبقه با نورگیرها و روزنه‌های متعدد بر اطراف مسلط است. چشمه‌ای نیز میان قلعه و گودترین محل آن وجود دارد. قلعه کوسی
قلعه کوسی مساحتی بیش از ۸ هزار متر مربع را دربرمی‌گرفت و پنج برجک داشت. برجک‌های اطراف قلعه دارای ارتفاع ۳۰ متری و قطر ۲۰ متری بودند. قلعه از سه جهت به لبه تپه‌ای که بر فراز آن بود، منتهی می‌گردید. تنها ورودی آن که با برجک‌های حفاظتی، خندق و دروازه بالارو محافظت شده بود، دری مستحکم در طرف داخل بود که در مقابل برجک دفاعی قرار داشت. این دروازه به محوطه‌ای ۲۵ هزار متر مربعی محصوری در میانه تپه باز می‌شد که اصطبل‌ها، چراگاه اسبان شوالیه‌ها و سایر اماکن خدماتی در آن قرار داشت. پس از این محوطه، در طرف دیگر تپه که عرض بیشتری داشت، شهرکی صد خانواری به همراه یک کلیسا واقع گشته بود. تمامی این بخش‌ها با دیواری به همراه سی برجک پیشکرده، بر فراز تپه محصور شده بود و از طریق سه دروازه مستحکم به دنیای بیرون متصل می‌گردید. تندی شیب تپه در قسمت جنوبی دفاع از آن را راحت‌تر کرده بود. در قسمت شمالی که تپه به سطح زمین می‌رسید، حفر یک خندق بزرگ مانع دیگری بر سر راه قلعه ایجاد کرده بود. سد رودبار الیگودرز
مساحت حوضه آبریز رودخانه تا محل احداث سد رودبار لرستان ۲۲۵۵ کیلومترمربع و میزان متوسط جریان سالانه رودخانه در محل سد، معادل ۳۰٫۲ مترمکعب در ثانیه می‌باشد. حداقل دبی ماهیانه رودخانه پس از برداشت‌های بالادست در حدود ۴٫۱ مترمکعب بر ثانیه و حداکثر آن در حدود ۲۵۰٫۵ مترمکعب بر ثانیه می‌باشد. همچنین آورد سالیانه این رودخانه ۹۵۷ میلیون مترمکعب و حداکثر سیلاب محتمل حوضه در حدود ۳۷۳۴ مترمکعب بر ثانیه می‌باشد. هیدروژئومکانیکی و نفوذپذیری پی سد رودبار لرستان گشت (فومن)
گشت ، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان فومن در استان گیلان ایران است. این دهستان در مسیر جاده اصلی فومن به قلعه رودخان (از آثار باستانی شهرستان فومن با قدمت حدود یکهزار سال) قرار دارد و در فاصله پنج کیلومتری شهر فومن واقع می‌باشد. تقریباً تمامی گردشگرانی که برای دیدن قلعه رودخان و سایر مناطق کوهپایه‌ای در اطراف گشت مانند گشت رودخان به این منطقه سفر می‌کنند از داخل دهستان گشت عبور می‌کنند. گردشگران عموماً جهت اقامت و تهیه اقلام مورد نیاز از امکانات این دهستان استفاده می‌کنند. قلعه زندان
این قلعه تنها اثر باستانی ثبت ملی مربوط به بخش بردخون است که در نقطه تلاقی دره زندان با دره باشکوه (دره اصلی) و بلافاصله پس از تپه‌های شن‌های روان و در ابتدای دشت‌های منتهی به کوه درنگ قرار دارد. این قلعه به صورت چهارگوش مستطیلی (۹۰ متر در ۷۰ متر) می‌باشد و همجوار آن زمینهای کشاورزی قرار دارد. تپه حسنلو
دور تا دور قلعه را دیواری به قطر (عرض) ۳ متر و ارتفاع هفت متر فرا گرفته بوده‌است. در سرتاسر این دیوار برج‌های مربع شکلی به فاصله‌های ۳۰ متر از یکدیگر و به ابعاد ۱۰ متر × ۱۰ ساخته شده بود. ارتفاع برج‌ها به‌درستی معلوم نیست که چند متر بوده‌است و مسلماً بیشتر از ۷ متر یعنی بلندتر از دیوار قلعه بوده‌است. با احتساب هر ۳۰ متر یک برج، تقریباً محل هفت برج در روی دیوار دفاعی قلعه روشن می‌گردد. طرز قرار گرفتن برج‌ها در میان دیوارها طوری بوده‌است که ۳ متر از طول برج داخل دیوار و ۵ متر آن خارج دیوار (بیرون از قلعه) و ۲ متر آن در سوی دیگر دیوار (داخل قلعه) قرار داشته‌است. از این برج‌ها برای حفاظت قلعه استفاده می‌شده‌است. قلعه دورام
تالار بزرگ قلعهٔ دورام که توسط اسقف آنتونی بک در اوایل سدهٔ ۱۴ میلادی ساخته شد بسیار بزرگ بوده و تا اواخر سدهٔ پانزدهم که اسقف ریچارد فوکس آن را کوچکتر نمود بزرگترین نوع تالارهای سلطنتی در بریتانیا شناخته می‌شد. با این حال این تالار پس از کوچک‌شدن نیز هنوز ۳۰ متر طول و ۱۴ متر ارتفاع دارد. قلعه اسماعیل‌خان
از مجموع بناها و استحکامات احتمالی قلعه اسماعیل خان آثاری از برج‌ها و دژ عظیم آن در خط-الراس شمالی - جنوبی ارتفاعات معروف به انبار آب باقی مانده‌است و جهت دیوار شمالی - جنوبی است. دژ از صخره و پرتگاه جبهه جنوبی شروع و قله کوه انبار آب به سمت کوهستان سیوان امتداد دارد. عرض دیوار در بخش جنوبی ۲ متر و در بخش میانی ۵/۱ متر اندازه‌گیری شده‌است. سنگ و ملات گچ نیم کوب ساخته شده ارتفاع حدود ۴ متر را نشان می‌دهد. طول دیوار حدود ۷۰۰ متر می‌باشد که با توجه به شرایط کوهستانی منطقه و امکان کنترل جبهه جنوب شرقی دارای سه برج نسبتاً بزرگ دیده بانی و نگهبانی است، برج اول در بخش جنوبی و به فاصله ۲۰ متری پرتگاه صخره‌ای ایجاد شده که بخشی از دیوار جبهه شمالی آن به ارتفاع ۵ متر هنوز پا بر جاست. این بنا به صورت دایره ای است و دارای دو تاقچه در قسمت باقی‌مانده بنا است. در شرق بنا دریچه‌ای مثلث شکل مشاهده شده‌است که قاعده آن به داخل و راس آن به سمت خارج بنا است و برای دید و کنترل پیرامون مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است. مطمئنا در بخش‌های دیگر بنا نمونه این دریچه‌ها وجود داشته‌است که در حال حاضر به دلیل تخریب دیوارها آثار آن از بین رفته‌است. مصالح بکار رفته در کل بنا، سنگ‌های کوهستانی با استفاده از ملات گچ می‌باشد. سنگ‌ها تقریباً با تراش اندک جور شده و در ردیف‌های منظم بکار رفته‌است. بخش داخلی اتاق نگهبانی با گچ اندود شده‌است. برج دوم نیز با سبک معماری برج اول همخوانی دارد. ارتفاع دیوار بخش شرقی این برج حدود ۵ متر اندازه‌گیری شده‌است. برج سوم در بخش صخره‌ای جبهه شمالی دژ پس از گذر از برج سوم تا قله ارتفاعات بخش شمال شرقی ادامه می‌یابد و به صخره کوهستانی منتهی می‌شود. انرژی در افغانستان
کار این پروژه در سال ۱۳۴۵خ بالای رودهلمند آغاز گردیده بود. این پروژه به منظور آبیاری ۸۰٬۰۰۰ هکتار زمین زراعتی و استحصال ۸٫۵ مگاوات برق تهداب‌گذاری شده‌است. تکمیل این پروژه به سه مرحله تقسیم گردیده‌است. مرحلهٔ اول آن اعمار دیوار به‌طول ۶۰۰ متر است که با کمپانی تدس تاجیکستان به ۹٫۸۴ میلیون دالر قرار داد شده‌است. اعمار بخش اول بند کمال خان، شامل یک قسمت دیوار خاکی کاسهٔ بند است؛ که در یک سمت دریا، به‌طول ۳٬۴۰۰متر، عرض ۳۲متر و ارتفاع ۶ تا ۱۱ متر، توسط یک شرکت تاجیکی به نام «تدس» اعمار می‌شود. بخش دوم این بند نیز شامل احداث دیوار مشابه در سمت دیگر دریا و بخش سوم آن، اعمار بند در درون دریا است، که به‌طول ۲۰۰ متر به‌طور پخته در داخل دریا، و نصب دستگاه تولید برق است. در صورت اکمال، ظرفیت تولید ۹ مگاوات برق و قدرت آبرسانی به حدود ۸۰ هزار هکتار اراضی بایر ولایت نیمروز را دارد. یورش به لنکران
در جریان جنگ نخست روسیه و ایران (۱۸۱۳–۱۸۰۴)، انگلیسی‌ها تصمیم به ساخت یک دژ مستحکم در لنکران گرفتند. این دژ دارای دیوارهای سنگی بلند و دندانه‌های تیزی در بالای دیوار بود. همچنین این دژ توسط سنگرهای عمیق احاطه شده بود. این دژ به شکل یک چهارضلعی نامنظم (به عرض ۸۰ پا) در ساحل سمت چپ رودخانه لنکران (لنکران‌چای) و در فاصله کمی از دریای کاسپین جای داشت. این رودخانه در نزدیکی مرداب‌های نزدیک به دژ جای داشت. این دژ در بخش جنوب‌غربی ۱۳۰ متر درازا داشت. بخش شمال شرقی آن که به شکل چندضلعی نامنظم ساخته شده بود، تا ۸۰ متر درازا داشت. ضلع جنوب‌شرقی این دژ در امتداد رودخانه لنکران‌چای و به سوی دریای کاسپین بود. همچنین دیوارهای این قلعه از جهت شمال‌غربی هر کدام ۱۰۰ متر درازا داشتند. علاوه بر این، در هر گوشه دژ سنگرها قرار داشتند و بزرگ‌ترین آنها در جهت شمال‌شرقی بود. خندق مقابل قلعه ۴ متر عمق و ۱۰ پهنا داشت. آنگران سوم
کار ساخت قلعه کوسی با مساحتی بیش از ۸ هزار متر مربع در دوران زمام‌داری آنگران سوم در مدت زمان نسبتاً کوتاه هفت ساله انجام گرفت. این قلعه دارای بزرگ ترین برجک دفاعی در تمام اروپا بود. قلعه رودخان
اکثر کارشناسان، ساخت قلعه را در دوران ساسانیان و مقارن با حمله عرب‌ها به ایران دانسته‌اند. در دورهٔ سلجوقیان این قلعه تجدید بنا شده و از پایگاه‌های مبارزاتی اسماعیلیان الموت بوده‌است. دروازه‌های تبریز
به قول صاحب تاریخ وصاف، غازان خان در سال ۷۰۲ هجری قمری، قلعهٔ تبریز را تعمیر کرده، بارو و دیواری به طول ۵۴ هزار گام که قریب پنج فرسنگ (۳۰ کیلومتر) بود برآورد. اساس آن دیوار را چنان ریختند که بر چرنداب و سرخاب و ولیانکوه (بیلانکی) و همه بستان‌ها و باغ‌ها محیط باشد و پنج دروازه در اطراف آن باز کرد و هر یک به سمت ملکی و مملکتی چون بغداد، عراق (اراک -استان مرکزی)، خراسان، ارّان (قفقاز و آذربایجان شمالی)، ری و هشت دروازه کوچک دیگر ما بین آن‌ها تا خروج و دخول آسان‌تر باشد و فرمان شد که هر کسی خواهد می‌تواند داخل دایره بارو، خانه بسازد یا باغ و بستان غرس کند. قلعه رودبار
قلعه رودبار مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان بستک، بخش مرکزی، دهستان دهستان دهتل روستای رودبار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۴۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قلعه آگره
این قلعه مستحکم از سنگ ماسه سرخ رنگ با دیوارهایی به طول ۵/۲ کیلومتر، شهر سلطنتی گورکانیان را در خود جای داده‌است. این منطقه شامل تعداد زیادی کاخ افسانه‌ای، از جمله کاخ جهانگیرشاه و خاص محل که توسط شاه جهان ساخته شده‌است و شامل سرسرای تماشاگران مانند دیوان خاص و دو مسجد بسیار زیبا می‌شود. قلعه رودخان
بخش شرقی قلعه شامل دوازده ورودی، زندان، در اضطراری، حمام و آبریزگاه است. بخش غربی دوازده ورودی دارد، چشمه، حوض، آب‌انبار، سردخانه، حمام، آبریزگاه شاه‌نشین و چند واحد مسکونی که با برج و بارو محصور شده‌اند، دیگر بناهای این بخش را تشکیل می‌دهند. ۴۰ برج دیده‌بانی دور تا دور قلعه را احاطه کرده که اتاق‌های هشت ضلعی آن با طاق‌های گنبدی پوشانده شده‌است. دور تا دور دیوارها و برج‌ها روزنه‌هایی شیب‌دار دیده می‌شود که برای ریختن مواد مذاب و تیراندازی تعبیه شده‌اند. لازم است ذکر شود که در طول تاریخ قلعه، هیچ‌گاه دشمنی به آن نفوذ نکرده و نتوانسته آن را فتح کند. قلعه نیکشهر
زیربنای این قلعه را۳۰۵ متر مربع می‌باشد. قلعه گه شامل مسجد، حاکمنشین، آشپزخانه، حمام و دستشویی است و مردم محله «کلیرکان» حتی نماز جماعت خود را در مسجد اقامه میکردندقلعه نیکشهر را یکی از نقاط استراتژیک از لحاظ سیاسی و اقتصادی دوره‌های اخیر بلوچستان دانست. این قلعه مرکز فرماندهی خوانین «شیرانی و مکران» بوده که نشانگر اهمیت آن در زمانهای دور بوده است.. در سال ۱۳۰۷ شمسی این قلعه توسط قوای دولتی تخریب شده و در حال حاضر به جز پی آن اثری باقی نمانده است؛ و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۲۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قلعه سردار افشار
این عمارت در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار توسط سردار (حسینعلی خان افشار) به سال ۱۲۸۱قمری احداث گردیده که بخش اولیه ساختمان با درب ورودی به حیاط بزرگ مفرش شده از سنگهای تراورتن راه دارد. ساختمان اربابی در دو بخش دو طبقه با ایوان و با ستونهای مدور آجری جلب نظر می‌نماید و در وسط حیاط یک حوض آب دایره‌ای شکل به عمق یک متر و به قطر حدوداً شش متر وجود دارد. مصالح بکار رفته در کار ساختمانی بنا با آجرهای چهارگوش و ملات گچ + آهک+خاک رس بوده که به طرز خیلی زیبا و چشمگیر بکار رفته‌است. از داخل عمارت اولیه دو راه خروجی یکی به اندرونی و دیگری به حیاط خلوت وجود دارد که ساختمان اندرونی حرمسرا یعنی زیستگاه بانوان مشهور بوده که خود شامل دو طبقه و یک حیاط بزرگ با حوض آب مستطیل شکل می‌باشد و از حیاط حرمسرا می‌توان به عمارت اندرونی که در دو طبقه بوده رسید. در پشت حیاط خلوت بخش قوشخانه مشاهده می‌گردد که محل نگهداری کبوتران کوهی و اهلی که شامل ۳۶۰ لانه کبوتر می‌باشد. قلعه الموت
قلعهٔ الموت را مردم محل «قلعه حسن» می‌نامند. این قلعه از دو بخش غربی و شرقی تشکیل شده‌است. قسمت باختری که دارای ارتفاع بیش‌تری است به نام جورقلا (یعنی قلعه بالا) و پیلاقلا (یعنی قلعه بزرگ) خوانده می‌شود. طول قلعه حدود ۱۲۰ متر و عرض آن در نقاط مختلف بین ۱۰ تا ۳۵ متر متغیر است. دیوار شرقی قلعه بالا یا قلعهٔ بزرگ که از سنگ و ملات گچ ساخته شده‌است، کمتر از سایر قسمت‌ها آسیب دیده‌است. طول آن حدود ۱۰ متر و ارتفاع آن بین ۴ تا ۵ متر است. در طرف جنوب، در داخل صخره اتاقی کنده شده که محل نگهبانی بوده‌است. در جانب شرقی این اتاق، دیواری به ارتفاع ۲ متر وجود دارد که پی آن در سنگ کنده شده و پشت کار آن نیز از سنگ گچ بنا شده‌است و نمای آن از آجر می‌باشد. در جانب شمال غربی قلعه بالا نیز دو اتاق در داخل سنگ کوه کنده‌اند. قلعه دختر دوم کرمان
در جنوب قلعه لااقل چهارمخزن دیده می‌شود که یکی از آن‌ها واقعاً شگفت انگیز است. این مخزن که در واقع به صخره آویزان است نزدیک به سی متری عمق دارد و پهنای آن بیش ازبیست و پنج متراست. کسانی که در ساختن این مخزن دست به کار بوده‌اند دل شیر داشته‌اند. دیواری بر سر پرتگاهی مهیب که چند صد متر عمق دارد از سنگ ساخته‌اند که صدها تن آب را در خود جای می‌داده است. مهریز
انسان در روزگار گذشته همواره در معرض خطرات پیرامون خویش قرار داشته و برای تأمین امنیت و بقای خود به اشکال مختلف به مقابله با آن می‌پرداخت. یکی از ساده‌ترین شیوه‌ها این بودکه دیواری گرد محل سکونت خویش بنا کند و زیستگاه خود را در آن ایمن سازد؛ بنابراین نوعی بنای محصور متناسب با وضعیت و شرایط طبیعی و جغرافیایی محل سکونت خود پدیدآورد که قلعه «جلگه‌ای یا دشتی» نامیده می‌شود. قلعه‌های جلگه‌ای گونه‌ای از معماری سنتی این سرزمین بودند که هسته اصلی شهرهای امروزی را پدیدآوردند و راه را برای شهرهای امروزی هموار ساختند. قلعه مهرپادین یکی از آثار باستانی شهرستان مهریز می‌باشد که مابین جاده یزد ـ کرمان و خیابان انقلاب در قسمت ورودی زمین‌های کشاورزی آن منطقه قرارگرفته‌است. قلعه خورمیز دارای طول و عرض ۳۲ ×۶۳ متر و ۶ برج می‌باشد. چهار برج چهار گوشه و ۲ برج در قرینه یکدیگر در جهت طول قلعه ساخته شده‌اند. قلعه سریزد یکی از زیباترین و سالمترین قلعه‌های جلگه‌ای این سرزمین است که در نوع خود بی‌نظیر است. این قلعه از خارج شامل دیواری به ارتفاع۲ متر گرداگرد است که قبلاً دارای ارتفاع بیشتری بوده‌است. خندقی به عمق ۲ متر و عرض ۵ تا ۶ متر در اطراف قلعه، حصار و باروی قلعه که ارتفاعی حدود۶ تا ۷ متر دارد و گرداگرد قلعه را فرا گرفته و دارای ۹ برج دیده‌بانی مدور به ارتفاع ۸ تا ۹ متر در گوشه‌ها و میانه اضلاع می‌باشد. قلعه هرفته خارج از روستای هرفته و حدود ۲۰۰ متر با روستا فاصله دارد و در کنار قبرستان کنونی می‌باشد. قابل ذکر است در گذشته نه چندان دور، هنگامی که مردم هرفته قصد بیرون آمدن از قلعه را کرده و تمایل پیدا کردند که در خانه‌های جدا از یکدیگر زندگی کنند خانه‌های مسکونی نزدیک قلعه و آبادی‌های آن که تقریباً دراطراف بود در اثر مهاجرت سکنه و به مرور زمان تخریب شد و جز تلی از خاک چیزی از آن‌ها بر جای نماند.تأثیراقلیم برمعماری مسکونی مهریز، به منظور رهایی از تابش آفتاب خانه‌ها در خلاف جهت تابش نور و با دیوارهایی بلند که همواره یکطرف خانه را در پناه سایه قرارمی دهد ساخته شده‌است. درخانه‌ها با دو کوبه زنانه و مردانه به همراه شکست فضای ایوان نشانگر تأثیر بارز فرهنگ مذهبی در معماری بومی منطقه‌است. معمولاً سطح ایوان و حیاط خانه را به خاطر سوار شدن (آب)، دو سه پله پایین‌تر از سطح کوچه بنا می‌کردند که در نتیجه نسشت و رسوب سرما درکف گود حیاط و سرخوردن آن به داخل زیر زمین محیط خنکی را در تابستان‌ها ایجاد می‌کرد. شکل حیاطها عمدتاً چهارگوش بوده که در هر سو به مناسبتی، اتاقهای تعبیه شده و در شمال یامشرق، اتاقهای زمستانی به خار آفتابگیر بودن و در سمت جنوب یا غرب حیاط، تالار یا مهمانخانه بنا می‌شده‌است. در جلوی هرکدام ازاتاق‌ها معمولاً پیشگاه با صفه ایوان مانند و بدون درب قرار دارد که مانع ورود شن به داخل اتاق هاگردیده و فضایی برای تجمع تابستانه اهل خانه‌است. در شهر و روستا شکل کلی و بافت اصلی معماری، کم و بیش یکسان است. گرچه در روستاهای کوهستانی متناسب با وضعیت اقلیمی، به جای بادگیر از سقف‌های گنبدی شکل استفاده می‌شود، روی هم رفته عامل اصلی در ترکیب و شکل‌گیری معماری سنتی آبادی‌ها، اقلیم و محیط کویری منطقه‌است. قلعه مچی
این قلعه مقر و کاخ خاندان رئیسی (ملک محمد رئیسی) فرمانروایان جنوبی سیستان می‌باشد که از خشت و گل ساخته شده‌است. ارتفاع ایوان شمالی این قلعه از زمین ۱۰ متر و دهانه آن ۵/۷ متر پهنا دارد. در این منطقه باقی مانده یک آسیاب بادی نیز وجود دارد که نمونه‌های آن در دوران اسلامی و در تمام نقاط سیستان وجود داشته‌است. این ساختمان رادر زمان صفویّه شاهان کیانی سیستان ساخته‌اند ودر احیاءالملوک هم دکتر ستوده آن را قلعهٔ کافی نامیده‌است. است. در این منطقه کتیبه‌ای از سال ۱۱۳۰ هجری قمری (۱۷۱۷ میلادی) مربوط به میرجعفرخان کشف شده‌است. دماب (نجف‌آباد)
قلعه ساسانی: در کنار قلعه سنگ، ویرانه‌هایی قلعه‌ای خشتی بر جای مانده، که هنوز بلندای دیوارهای آن ۵ متر بر جای مانده‌است. چینش دیوارها به مانند همه قلعه‌های خشت و گلی از چینه‌های یک گزی است که روی هر چینه از خشت خام پر شده. هنوز در بقایای بر جای مانده این بنا، بازمانده یک برج دیده می‌شود. اندازه خشت‌های به کار رفته در بنا ۴۰ در۴۰، و پهنای بیش از۱۰ سانت، و به اندازه خشت‌هایی است که در ساخت آتشگاه اسپهان در بلندی کوه آتشگاه، و نیزبیشتر آثار برجای مانده از روزگار ساسانی است. این بنا توسط حاج حسن محبی ساخته شده که مردم روستا با ایشان همکاری کرده و این شاهکار را پدید اورده‌اند. دیوار حصار دور قلعه را، ازدوازده چینه ساخته‌اند. چینش خشت‌ها در رویه بیرونی دیوارها به گونه‌ای ویژه و نقش دار است، به گفته دیگر، سازنده بنا با چینش خشت‌ها، بنا را نما داده است. کلفتی پی‌های دیوارها به ۴ گزمی رسد. بنیان‌گذار این قلعه زیبا که به شماره ۹۰۴۶ درجرگه آثار باستانی و ملی کشور، به ثبت رسیده، حاج حسن دمابی بوده که به کمک مردم دماب وسهامداران آنرابرای دفاع مردم دربرابر یورش یاغیان و دزدان درمیانه روستا ساخته‌اند. این قلعه زنده ودارای سکنه است و در آن چند خانه هست و گروهی از مردم روستا در آن زندگی می‌کنند.شایان ذکر است اولین شخصی که روستا را بنا نهاده تأثیر بسزایی در آبادانیه آنجا داشته و این راه توسط نسل‌های بعذیه ایشان نیز ادامه پیدا کرده‌است. قلعه پشت قلعه آبدانان
به گفته محمودیان (۱۳۸۳)، تپه‌ای که قلعه بر روی آن قرار گرفته، مشرف بر روستای پا قلعه است و زمین همواری که کل مساحت قلعه را تشکیل می‌دهد در حدود ۴ متر است و تمام ساخت و ساز آن در قسمت جلو یا جنوبی آن است. در قسمت‌های شمال و شرق قلعه که پرتگاه غیرقابل نفوذی است، هیچ ساخت و سازی صورت نگرفته‌است. در قسمت غربی قلعه یک دیوار بلند به ارتفاع ۲ متر و عرض ۵/۱ متر که یک دیوار حصار است ساخته شده‌است.این قلعه در زمان ساسانیان ساخته شده‌است و رابط بین قلعه‌های نظامی هزاردر و قلعه هزارانی بوده‌است به گفته شاهدان محلی یک تونل ارتباطی مخفی برای مواقع محاصرهبین این قلعه و قلعه‌های هزاردر و هزارانی وجود داشته‌است تا در صورت نیاز بتوان از آن استفاده نمود گفته می‌شود که این تونل در زمان گذشته بر اثر خاکبرداری پیدا شده اما به واسطه ترس ساکنان محلی از خطرهای احتمالی تونل دوباره پوشیده شده‌است. قلعه حاج وکیل
ساختمان فعلی بخش کوچکی از کل مجموعه اولیه است و قسمت وسیعی از آن با ساختمان‌های مسکونی محصور شده‌است. ساختمان آن شامل حیاط، ایوان، شبستان، قسمت همکف و بالاخانه است که در مساحت حدود ۹۰۰ متر مربع و در محوطه‌ای به مساحت ۳۸۰۰ متر مربع قرار دارد. بخش شمالی بنا برونگرا و بخش جنوبی آن نیمه درونگرا است. بخش‌هایی از خارج بنا و ستون‌ها به وسیلهٔ کاشی‌های لعابدار تزئیناتی وجود دارد و در داخل بنا تزئینات خاصی نیست. قلعه کومبالگار
مخزن لاخولا قابل توجه‌ترین مخزن داخل قلعه است که توسط رانا لاقا در سال‌های ۱۳۸۲ تا ۱۴۲۱ میلادی ساخته شده‌است. این منطقه در ضلع غربی شهر Kelwara واقع شده‌است و ۵ کیلومتر طول (۳٫۱ مایل) به طول ۱۰۰ متر (۰٫۰۶۲ مایل) تا ۲۰۰ متر (۰٫۱۲ مایل) از عرض دارد. این مخزن در طول استقلال ۴۰ فوت (۱۲ متر) داشته و از آن زمان تا ۶۰ فوت (۱۸ متر) افزایش یافته‌است. Aaret Pol دروازه ای در سمت غربی است، Halla Pol با شیب نزولی از ورودی، رام پل و Hanuman Pol در نزدیکی Bavadi دروازه‌های اصلی این قلعه هستند. کتیبه‌هایی در پای بت‌ها در هانومان پل وجود دارد که جزئیات ساخت این قلعه را نشان می‌دهد. قلعه دختر دوم کرمان
در محیط چند صد هکتاری قلعه،ده‌ها مجموعه ساختمانی وجود دارد که مساحت زیر بنای بعضی از آن‌ها به چند هزار مترمربع می‌رسد.یکی از این مجموعه‌ها که بر روی یال مابین دره الف و ب قرار داد بیشترازدویست متر طول و بیست متر عرض دارد. در مرتفع‌ترین نقطه صخره که هم به سایه‌اند ازشمالی و هم به سایه‌اند از جنوبی مسلط است مجموعه ساختمانی بنا شده‌است که محوراصلی آن بارگاهی است به طول سی و شش متر و عرض 10/20 متر و دو طرف این بارگاه را اتاق‌های متعدد با ابعاد معقول فرا گرفته‌است. فهرست روستاهای گردشگری ایران
۵- روستای قلعه رودخان، شهرستان فومن، بخش مرکزی، وجود قلعه ۶/۲ هکتاری قلعه رودخان، پارک جنگلی قلعه خویدک
بنای این قلعه باستانی با مساحت تقریباً ۲۲۵۲ متر مربع با خشت و گل احداث شده‌است و به عنوان قلعه مسکونی و تدافعی در طول سده‌های متوالی مورد استفاده بوده‌است. سیکان (دژ)
قلعه میر غلام هاشمی یکی از بناهای دوران قاجاریه در ایلام می‌باشد که طبق سنگ نوشته نصب شده بر دیوار ورودی بنا، در سال ۱۳۰۳هجری قمری، توسط میرغلام هاشمی درروستای فرخ‌آباد ساخته شده‌است. بنای قلعه به سبک دوره ساسانی و به شکل چهار ایوانی و با مصا لحی از سنگ و ملات گچ ساخته شده که در زمان خود کاربرد نظامی-مسکونی داشته‌است. با توجه به گذشت قریب به یکصد سال از ساخت قلعه سیکان، وضعیت ظاهری این بنای تاریخی به دلیل سبک معماری و نوع مصالح به کار رفته از استحکام قابل توجه‌ای برخوردار است به طوریکه اسکلت ظاهری بنا سالم باقی مانده است. بنای مذکور دارای پلانی تقریباً مربع شکل و به ابعاد ۴۰/۲۹*۵۰/۳۱متر است. در راس شمال شرقی و غربی دو برج نگهبانی دارد. در مجموع قلعه دارای سی و پنج اتاق بوده‌است و به صورت تو در تو به یکدیگر مرتبط هستند. ضلع‌های شرقی و غربی آن کاملاً قدیمی است. از دیگر خصوصیات این قلعه می‌توان به وجود سه عدد اتاقک نگهبانی در دو راس ضلع غربی و بالای سر در ورودیهای ضلع شمالی اشاره نمود که احتمالا محلی برای دیده بانی بوده‌است و علاوه بر آن دور تا دور قلعه در قسمت بالای پشت بام با ارتفاع حدود یک متر جان پناه داشته که به شکل کنگره مانند بوده‌است و این خود نشان دهنده این است که قلعه هم کاربرد نظامی و هم کاربرد مسکونی داشته‌است. نمای بیرونی قلعه با گل و گچ اندود کاری شده و هیچ فضای خالی در دیوارهای بیرونی آن به چشم نمی‌خورد. در وسط حیاط قلعه همانند سایر قلاع موجود در ایلام یک حوض تقریباً مربع شکل دارد که آب آن از طریق کانالی که از رودخانه سیکان منشعب می‌شود تأمین می‌گردد که پس از گذر از زیر دیوار ضلع جنوبی قلعه وارد حوض شده و از ضلع شمالی قلعه نیز به خارج هدایت می‌گردد. قلعه مارکو
مساحت قلعه مارکوه حدود ۶۰۰ متر مربع است و از این معماری عظیم تنها ۴ حصار جانبی و برج‌های پشتیبان آن باقی مانده‌است. مصالح به کار رفته در قلعه مارکوه عمدتاً سنگ و ساروج و گچ است. وضع داخلی قلعه مارکوه از لحاظ وسعت به نحوی است که گنجایش صد سرباز را دارد و همگی به راحتی می‌توانند در آن سکنی گزینند. طول ضلع شرقی آن ۷۰/۱۷ متر و قعر آن ۳۰/۲ متر و ارتفاعش ۳۰/۶ متر و طول ضلع غربی آن ۹ متر تمام است. ضلع شمالی با سنگی که در امتداد آن قرار دارد به دو قسمت تقسیم می‌شود: قسمت غربی آن ۸۰/۱۴ متر و قسمت شرقی آن که از سر سنگ جدا می‌گردد ۱۵ متر است. محل قرارگیری بنا نیز طوری است که دیدی ۳۶۰ درجه را نسبت به اطراف خود دارد. از بالای این بنا به راحتی می‌توان از شمال تا دریا، از شرق تا تنکابن، از غرب تا رامسر و از جنوب نیز کوه‌های البرز را تحت نظر داشت. در تعاریف مردم محلی به تونلی درون این قلعه اشاره می‌شود که انتهای آن به روستای نیاسته که در پایین مارکوه قرار دارد ختم می‌شده و در گذشته سربازان برای خروج یا ورود اضطراری ازآن استفاده می‌کردند که البته با تحقیقات انجام شده مشخص شده که این امر صحت نداشته و چالهٔ موجود در قلعه به دلیل عدم دسترسی مستقیم قلعه به آب، کاربرد سردآب داشته و تونل نیست. کاریان (لارستان)
مهندسی ومعماری این قناتها واقعاً شگفت‌آور است به‌عنوان مثال در طول رودخانة گَپ (بزرگ) ۷۲ قنات سرپوشیده قرار داردو طراحی این قنوات به‌گونه ایست که آبهای زیرزمینیِ منطقه‌ای به وسعت تقریبی دوازده میلیون متر مربع از لابلای شبکه‌های دقیق زیرزمینی در نهایت به برکه بند خانی می‌رسیده و جهت آبیاری استفاده می‌شده‌است. دامداری در این دیار به صورت سنتی است ودشتهای حومة کاریان نظیر دشت گبر، دشت هَشُم، دشت لاغر، کفة (صحرای وسیع) هرم - کاریان و دامنة شمالی گردنة میرشکاری جایگاه این دامهاست. قلعه دارالامان و چهل برکه
قلعه دارالامان در ۵ کیلومتری شهر ایج در کنار گردنه‌ای دیدنی و زیبا به نام چشمه بن دره یا بدره واقع شده‌است. قلعه دارالامان در دامنه کوهی صعب‌العبور واقع شده و مساحت آن بیش از ۲۰۰ هکتار است. قلعه دارالامان دو بخش شمالی و جنوبی دارد که قسمت شمالی آن را می‌توان بخش مرکزی در نظر گرفت. این قلعه در گذشته دارای دیوارهای دفاعی محکم، آب‌انبار و آسیاب‌های فراوان و بناهای مرکزی بوده که در حال حاضر بقایای دیوارهای آن را می وان دید. فرصت الدوله، در «آثار العجم» در مورد ایج می‌نویسد: قلعه ضحاک
این مجموعه باستانی در محوطه کوهستانی سرمه‌لو و در احاطه دو رودخانه قرانقو و شورچایی واقع شده‌است. مجموعه باستانی قلعه ضحاک در حدود ۱۰ کیلومتر طول و ۲–۱ کیلومتر عرض دارد. تنها بنای خارج از خاک که تقریباً سالم باقی‌مانده‌است عبارت است از یک چهار طاقی، که در اثر مرور زمان پوشش طاق و یکی از پایه‌های آن تخریب شده که مورد مرمت قرار گرفته‌است. حاصل کاوش در دو فصل گذشته، کشف یک تالار وسیع ۱۱× ۱۱متر با راهروهای جانبی مقادیر زیادی گچ‌بری در طرح و نقش‌های متنوع که بیش‌تر با رنگ‌های اخرائی، زرد، آبی و سبز تزئین شده‌اند. این نقوش، شامل نقوش برجسته انسانی وحیوانی، نقوش هندسی وگل وگیاه است. مصالح به کار رفته در این چهارطاقی آجر وگچ می‌باشد. ابعاد آجرها ۳۲×۳۲ و به ارتفاع ۱۰ سانتی‌متر می‌باشد. این مجموعه در روی تپه‌ای که سطح آن نسبتاً مسطح می‌باشد واقع شده‌است. ماحصل عملیات کاوش درمنطقه نشان‌گر استقرار تمدن پارتی است. بان‌قلعه
ژاک دو مورگان نقشه‌ای از بان‌قلعه ترسیم کرده‌است که آن را به صورت سکوی مربع شکلی به ابعاد ۱۴۵ در ۱۴۵ متر نشان می‌دهد. در بالای سکو مجموعه‌ای از واحدهای ساختمانی قرار داشته‌است. راه دسترسی به این واحدها از طریق پلکانی بوده که در ضلع شمالی قرار داشته‌است. شش برج مربع شکل مستحکم در هر ضلع این سکو قرار داشته و در اطراف این برج‌ها نیز راهروهایی قرار داشته‌است. دمورگان با مطابقت بقایای موجود نتیجه گرفته که راهروی شمالی به عرض ۱/۸۵ و طول ۱۴۵ متر و راهروی غربی به عرض ۲/۱۰ متر و طول ۱۴۵ متر بوده و این راهروها راه دیگری برای دسترسی به واحدهای داخلی مجموعه را فراهم می‌آورده‌اند. در حال حاضر واحدهای ساختمانی بالای سکو و همچنین راهرو و پلکان‌های دسترسی در زیر خاک مدفون شده و تنها بخشی از دیوار و برج‌های جبههٔ غربی آن قابل تشخیص است. قلعه رودخان
این قلعه بدون شک یکی از بزرگ ترین و شکست ناپذیرترین قلعه‌های تاریخ ایران باستان بوده است اما متاسفانه فقط 10 درصد بنا مرمت شده و باقی با بی کفایتی مسئولین با توجه به درامد سالانه 500 هزار دلاری تجدید بنا نشده است. ُاین دژ با ارزش تاریخی که دارد بنابر ساختار، معماری و ویژگی‌های استراتژیکی و رزمی، در ۳۰ مرداد ۱۳۵۴ خورشیدی، به شماره ۳/۱۵۴۹ در فهرست آثار تاریخی و ملی ثبت شد. قلعه تاریخی فورگ (قلعه میرزا رفیع خان)
قلعهٔ فورگ در جبهه شمالی روستای فورگ در ارتفاع ۱۸۴۰ متری بر روی ارتفاعات ابتدای درهٔ «درمیان» که منتهی به دشت اسدیه است، قرار دارد. از نظر مکان یابی دارای موقعیت سوق‌الجیشی نسبتاً مناسبی است که بر کل روستا، مزارع و راه‌های ارتباطی منطقهٔ شرقی پیرامون خود احاطه دارد. وسعت قلعه حدود ۹۲۰۰ متر مربع است که گستردگی آن از شرق به غرب است. ورودی اصلی قلعه در حصار شرقی آن قرار گرفته که البته پایین‌ترین نقطه قلعه به‌شمار می‌رود. به‌طور کلی در معماری قلعه از سمت شرق به غرب سه بخش عمده قابل تشخیص است، بخش اول در سمت شرق شامل انبار علوفه، محل زندگی خدمه، محل نگهداری احشام، و حوض انباری است. قسمت دوم قلعه که در مرکز قلعه قرار دارد، در ارتفاع بالاتری نسبت به بخش اول قرار گرفته‌است که در فاصله ۵۰ متری از محل نگهداری احشام احداث شده به محل نگهداری آذوقه و تدارکات نظامی و محل سکونت سربازان و مسجد اختصاص دارد و سومین بخش که حالت مرکزیت قلعه را دارد. در بالاترین بخش قلعه و در دو طبقه احداث شده که بر کل روستا و راه‌های ارتباطی پیرامون منطقه اشراف دارد. در بخش شرقی قلعه که ورودی، برج‌های نگهبانی، آب انبار و فضاهای دیگر را شامل می‌شود به دلیل درصد بالای تخریب در آن‌ها امکان تشخیص دقیق نوع کاربریشان وجود ندارد. به دلیل وجود آثاری از برج و بارو در حد فاصل این بخش با بخش اول، این احتمال وجود دارد که مرحلهٔ دوم دفاعی قلعه بوده تا بدین وسیله لایه‌های دفاعی بخش اصلی قلعه یعنی کهندژ تکمیل تر شود. در گوشه شمال شرقی این قسمت برجی خشتی وجود دارد با تزیینات چلیپایی یا طرح لوزی که در میان مردم روستا به برج کبوتر خانه شهرت دارد. سومین بخش قلعه که در غربی‌ترین قسمت آن و نیز در مرتفع‌ترین بخش قلعه قرار دارد، به وسیلهٔ دو برج و حصاری مستحکم و بلند از بخش دوم جدا شده‌است، وجود این برج‌ها و حصارها نشان دهندهٔ اهمیت زیاد این بخش است. این قسمت که کهندژ یا شاهنشین قلعه محسوب می‌شود، دارای فضاهای دست نخورده بیشتری نسبت به دو قسمت قبل است. وجود فضاهایی مانند هشتی‌ها، راهروهای ارتباطی، اصطبل، محل ذخیره آذوقه، برج‌های نگهبانی، و فضاهایی با کاربری‌های دیگر از مهم‌ترین ویژگی‌های این قسمت می‌باشد، کهندژ یا ارگ دارای دو طبقه بوده که طبقه فوقانی آن جز قسمت‌های محدود، دچار تخریب شده‌است. از دیگر عناصر معماری نقبی است که به خارج از قلعه راه دارد که به منظور برداشت آب، در زمان محاصره قلعه یا خروج اضطراری و پنهانی ساخته شده‌است.