روح الله موسوی خمینی که بود؟
سید روح‌الله خمینی
سید روح‌الله موسوی خمینی (زاده‌شده به نام سید روح‌الله مصطفوی؛ ۱ مهر ۱۲۸۱ – ۱۳ خرداد ۱۳۶۸) نخستین رهبر و ولی فقیه ایران و از مراجع تقلید شیعه بود که انقلاب ۱۳۵۷ را رهبری و در پی آن، جمهوری اسلامی را از راه همه‌پرسی بنیان گذاشت و تا پایان عمر آن را رهبری کرد. تبار سید روح‌الله خمینی
تبار سید روح‌الله خمینی به پیشینه نسبی سید روح‌الله خمینی، نخستین رهبر جمهوری اسلامی ایران، پس از انقلاب ۱۳۵۷ در ایران اشاره دارد. سید روح‌الله خمینی در خانواده‌ای به دنیا آمد، که سابقهٔ فعالیت‌های دینی و مذهبی در آن به قرن‌ها قبل برمی‌گشت. آن‌ها «سید موسوی» بودند، به این معنی که نسب‌شان از طریق موسی کاظم، هفتمین پیشوای شیعیان، به محمد پیامبر اسلام می‌رسد. جوانی سید روح‌الله خمینی
جوانی سیّد روح‌الله مصطفوی خمینی (۱ مهر ۱۲۸۱ – ۱۳ خرداد ۱۳۶۸) اولین رهبر ایران نظام جمهوری اسلامی را می‌توان از زمان مهاجرت او به حوزه علمیه اراک برای تحصیلات تکمیلی (آغاز سده چهارده خورشیدی) تا سن چهل سالگی وی (پایان دهه بیست) دانست که در این مبحث به آن پرداخته می‌شود.
سید روح‌الله خمینی
روح‌الله موسوی خمینی، اول مهرماه ۱۲۸۱ خورشیدی (۲۴ سپتامبر سال ۱۹۰۲ میلادی) در خانواده‌ای اهل دانش و با نفوذ در خمین به دنیا آمد. به نوشته باقر معین، خمینی در خانواده‌ای به دنیا آمد که سابقه فعالیت‌های دینی و مذهبی در آن وجود داشت و به قرن‌ها قبل برمی‌گشت. معین می‌نویسد، خاندان او «سید موسوی» بودند، به این معنی که نسب‌شان به پیامبر اسلام و از طریق دختر او فاطمه و نیز به هفتمین امام شیعیان، موسی کاظم برمی‌گشت. محمدرضا زائری
زائری با تأسیس خانه روزنامه‌نگاران جوان که ارگانی نیمه دولتی بود، به انتشار هفته‌نامه خانه پرداخت. این نشریه به خاطر انتشارات سوالات دختری دربارهٔ روح‌الله خمینی و روحانیت تعطیل شد. زائری در این باره می‌گوید:«در آن نامه طرف سؤال کرده بود که این امام‌خمینی که شما می‌گویید، فلان ایرادها را من راجع بهش دارم. یکی این‌که آن حکم راجع به سلمان رشدی باعث شده ملت ما و کشور ما به عنوان تروریسم در دنیا معرفی شود. دوم این‌که من تنها چیزی که از امام‌خمینی می‌شناسم یک رسالهٔ توضیح المسائل است که آن هم وقتی ورقش می‌زنم و نگاهش می‌کنم یک‌سری احکام و مطالبی درش است که خجالت‌آورند! دیگر آن‌که ایشان جوان‌های ما را با جنگ در معرض کشتن قرار داده و…. البته جواب این شبهات و سؤال‌ها قرار بود در شمارهٔ بعد چاپ شود.»[11] زائری در سال ۱۳۸۰ انتشارات خیمه را راه اندازی کرد. این مؤسسه هم‌اکنون ماهنامه خیمه را منتشر می‌کند. علی مشکینی
پس از مرگ بروجردی، مشکینی به فعالیت‌های سیاسی و شبه‌سیاسی روی آورد که به‌ویژه پس از حادثه ۱۵ خرداد و سخنرانی سید روح‌الله خمینی به اوج خود رسید. مشکینی پس از آن به همراه تعداد دیگری از استادان حوزه حلقه‌ای «یازده نفره» را شکل دادند که برای «اصلاح حوزه» فعالیت می‌کردند و دغدغه‌های سیاسی را در بحث‌های خود مطرح می‌کردند. دیگر اعضای این حلقه؛ عبدالرحیم ربانی شیرازی، حسینعلی منتظری، علی قدوسی، علی خامنه‌ای، محمد خامنه‌ای، اکبر هاشمی رفسنجانی، احمد آذری قمی، ابراهیم امینی، محمدتقی مصباح یزدی و مهدی حائری تهرانی بودند. مشکینی با وجود این‌که در کلاس سید روح‌الله خمینی حاضر نمی‌شد از علاقه‌مندان او بود و یکی از دوازده نفری بود که اعلامیه مرجعیت سید روح‌الله خمینی را در سال ۴۹ پس از مرگ محسن حکیم منتشر کردند. منتظری، نوری همدانی، فاضل لنکرانی، صالحی نجف‌آبادی، ربانی شیرازی، جنتی، خزعلی، امینی، هزاوه‌ای همدانی، شاه‌آبادی، صلواتی و انصاری شیرازی دیگر امضاکنندگان این اطلاعیه بودند. وی در همین سال بر کتاب "شهید جاوید" صالحی نجف‌آبادی تقریظی نوشت که بعد از مدتی با اعتراضات شدیدی که به این کتاب شد ناچار تقریظ خود را پس گرفت. شهید جاوید روایت متفاوتی از قیام حسین بن علی ارائه می‌داد. سید احمد خمینی
سید احمد خمینی (۳ اسفند ۱۳۲۴ – ۲۵ اسفند ۱۳۷۳) با نام شناسنامه‌ای سید احمد مصطفوی، دومین پسر سید روح‌الله خمینی، بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی ایران بود. احمد خمینی در سال‌های پیش و پس از انقلاب در سازماندهی روابط پدرش با مسئولان نقش مهمی داشت. مرگ وی در ۲۵ اسفند ۱۳۷۳ در ۴۹ سالگی در شهر تهران رخ داد. فعالیت‌های سیاسی سید روح‌الله خمینی
شرایط در ایران هم‌زمان با حضور خمینی در عراق، ناآرام و غیرپایدار دنبال می‌شد. بیانیه‌ها و فتواهای گاه‌وبیگاه خمینی کافی بود تا باعث شود نام او در سال‌های تبعید به فراموشی سپرده نشود. هم‌چنین در داخل، نهضت اسلامی مخالف شاه که بعد از قیام ۱۵ خرداد شکل گرفته‌بود باوجود برخوردهای سرکوب‌گرانه و قاطع حکومت شاه هم‌چنان به حیات خود ادامه داد. شخصیت‌ها و چهره‌های بسیاری در کنار احزاب و گروه‌های مختلف، تبعیت خود را نسبت به خمینی اعلام کردند. مدتی بعد از تبعید او، گروهی به نام هیئت موتلفهٔ اسلامی شکل گرفت که هستهٔ اصلی آن در تهران بود. اعضای فعال این گروه را بسیاری از شاگردان خمینی در قم، مانند هاشمی رفسنجانی و جواد باهنر، تشکیل می‌دادند. در بهمن ۱۳۴۳، چهار تن از اعضای این گروه نخست‌وزیر وقت، حسنعلی منصور، را که در تبعید خمینی نقش داشت، ترور کردند. مرگ و تشییع سید روح‌الله خمینی
روح‌الله خمینی افرادی را با تعیین اولویت جهت خواندن وصیت‌نامه خود برای مردم مشخص کرده بود، این افراد به ترتیب عبارت بودند از احمد خمینی، رئیس‌جمهور، رئیس مجلس، رئیس دیوان عالی کشور و در نهایت یکی از فقهای شورای نگهبان قانون اساسی، در روز ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ وصیت‌نامه روح‌الله خمینی توسط سید علی خامنه‌ای رئیس‌جمهور وقت در مجلس خبرگان رهبری خوانده شد و بعد از چندین ساعت بحث، مجلس خبرگان سید علی خامنه‌ای را به عنوان دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران برگزید. محمدتقی مصباح یزدی
تقی مصباح با نام اصلی تقی گیوه‌چی، مشهور به محمدتقی مصباح یزدی (۱۱ بهمن ۱۳۱۳ – ۱۲ دی ۱۳۹۹) مجتهد و فیلسوف شیعه بود. او همچنین بنیان‌گذار و رئیس مؤسسه آموزشی و پژوهش امام خمینی، نماینده منتخب مردم استان خراسان رضوی در مجلس خبرگان رهبری، عضو سابق شورای عالی انقلاب فرهنگی، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، رئیس سابق شورای عالی مجمع جهانی اهل‌بیت و یکی از استادان حوزهٔ علمیهٔ قم بود. مصباح به عنوان استاد اخلاق و پدر معنوی جبهه پایداری شناخته می‌شد. با توجه به تفکرات و سخنرانی‌های مصباح یزدی، برخی او را روحانی تندرو و همچنین از مروجان خشونت برای حذف مخالفین در جمهوری اسلامی می‌دانند. سید احمد خمینی
بعد از مرگ مصطفی خمینی، سید احمد خمینی مسئولیت بیت و دفتر روح‌الله خمینی را در نجف به عهده گرفت. وی در سال‌های اقامت در عراق با افرادی آشنا شد که او را پس از پیروزی انقلاب در عرصه‌های گوناگون یاری کردند. از جمله این افراد می‌توان به محمد منتظری، محمد حسین شریعتی و اردستانی اشاره کرد. میرحسین موسوی
با نزدیک شدن به انقلاب ایران و پررنگ شدن نقش رهبری روح‌الله خمینی در مبارزات ضد حکومت پهلوی، میرحسین موسوی نیز بیشتر به این جریان گرایش پیدا کرد و به ویژه به محمد حسینی بهشتی، از روحانیان بانفوذ نزدیک به روح‌الله خمینی، نزدیک شد. سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
با اوج‌گیری انقلاب در سال ۱۳۵۶، موسوی اردبیلی به همراه گروهی از روحانیان سیاسی نزدیک به روح‌الله خمینی به فکر تأسیس گروهی سیاسی برای انسجام بیشتر روحانیت بودند. گویا مرتضی مطهری و محمد حسینی‌بهشتی برای چنین کاری پیش‌قدم شدند و علی خامنه‌ای، علی مشکینی، محمدجواد باهنر، محمد مفتح و عبدالکریم موسوی‌اردبیلی نیز به آنان پیوستند و گروهی با نام «جامعه روحانیت مبارز تهران» را تشکیل دادند. در پنجم آبان ۱۳۵۶ این گروه با صدور بیانیه‌ای به مناسبت درگذشت مصطفی خمینی رسماً اعلام موجودیت کرد. سید روح‌الله خمینی
در ایران به تدریج شخصیت‌ها و چهره‌های بسیاری در کنار احزاب و گروه‌های مختلف، تبعیت خود را نسبت به خمینی اعلام می‌کردند. مدتی بعد از تبعید او، گروهی به نام هیئت موتلفهٔ اسلامی شکل گرفت که هستهٔ اصلی آن در تهران بود. در اوایل دهه پنجاه شمسی، خمینی توانست حامیانی در میان روشنفکران مذهبی بیابد. جلال آل احمد و علی شریعتی از مهم‌ترین افرادی بودند، که با نوشته‌ها و سخنرانی‌هایشان زمینه را برای پذیرش داخلی خمینی به عنوان رهبر جنبش دمکراتیک ضد شاه هموار کردند. در پی کشته شدن روحانی مبارز، سید محمدرضا سعیدی، در زندان شاه، خمینی در ۲۰ تیر ۱۳۴۹ اطلاعیه ای را صادر کرد و نسبت به عقد قرارداد بین حکومت ایران و سرمایه داران آمریکایی و دیگر کشورهای استعماری هشدار داد. در تیر سال ۱۳۵۰، علیه هزینه‌های گزاف برگزاری جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران اعلامیه داد و حضور در آن را تحریم کرد. همچنین، علیه انحلال احزاب سیاسی و تشکیل حزب رستاخیز موضع‌گیری کرد و حضور در آن را حرام دانست. این موضع‌گیری‌ها در بین دانشجویان ایرانی خارج از کشور مقبولیت یافت. در دهه ۱۳۵۰ ارتباط خمینی با دانشجویان ایرانی در اروپا و آمریکا گسترش یافت. سید صادق طباطبایی و ابراهیم یزدی واسطه انتقال پیام‌ها و اطلاعیه‌های وی برای اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا و آمریکا بودند. سید روح‌الله خمینی
در سال ۱۳۶۷ و ۶۸ خمینی که پایان حیاتش نزدیک به نظر می‌رسید، اقدامات متعددی برای ضعیف کردن مخالفان احتمالی و قدرت دولت و طرفدارانش انجام داد. در ژانویه ۱۹۸۸ و در پی اختلافات مداوم مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان، خمینی دستور تشکیل مجمع تشخیص مصلحت را صادر کرد. به دنبال اعتراضات حسینعلی منتظری و اختلافات پیش آمده، در ماه فروردین ۱۳۶۸ خمینی دستور تشکیل مجلس خبرگان را صادر کرد و از آن‌ها خواست که با منتظری مذاکره کنند و عملاً به منتظری اعلام کردند که استعفایش مورد قبول واقع گرفته‌است. در آوریل سال ۱۹۸۹ خمینی، خامنه‌ای را مأمور به سرپرستی هیئت بازنگری قانون اساسی کرد زیرا در مواجهه با شرایطی که هیچ‌یک از مراجع عظمی به‌طور کامل ایده ولایت فقیه را قبول نداشتند، باید تأکید موجود بر صلاحیت مذهبی فقیه را تعدیل می‌کرد. در این زمان شورایی که بخشی منصوب خمینی و بخشی منتخب مجلس بود، بازنگری قانون اساسی را به‌عهده گرفت. در این بازنگری پست نخست‌وزیری حذف شد و اختیارات ولی فقیه با جزئیات بیشتری تعریف شد. نقد رهبر جمهوری اسلامی ایران
سید روح‌الله خمینی قبل از انقلاب ۵۷ به عنوان شخصیت اصلی در رهبری انقلابیان از خارج از کشور، با گسترش ناآرامی‌ها و خروج محمدرضا پهلوی، واپسین پادشاه ایران، به ایران آمد و با پیروزی انقلاب با استفاده از کمیته‌های مختلف شروع به انجام تغییرات بنیادین در ساختار اداری و فرهنگی، نظامی و روابط خارجی کشور کرد. از جمله این تغییرات می‌توان به صدور فرمان‌های مختلف جهت تأسیس سازمان‌های کمیته امداد، جهاد سازندگی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نهضت سوادآموزی، سازمان بسیج مستضعفین و شورای عالی انقلاب فرهنگی نام برد. همچین دستور تشکیل دادگاه‌های انقلاب را داد و این دادگاه‌ها شروع به محاکمهٔ سریع و بدون انجام آیین دادرسی منصفانه، در مورد سیاست‌مداران و اشخاص مرتبط با حکومت پهلوی کردند. این دستورها که گاهی حتی در تناقض آشکار با برخی از اصل‌های قانون اساسی بود، واکنش بسیاری از فعالان سیاسی و اجتماعی و همچنین گروه‌های مختلف حامی خمینی را در پی داشت. در ابتدا نقدهای بسیاری به خمینی می‌شد اما با گذشت زمان، فضای کشور روز به روز و به سرعت به سوی عدم امکان نقد خمینی پیش رفت. بخش بزرگی از این عدم امکان نقد، به خاطر محبوبیت بالای خمینی در بین اکثریت مردم ایران بود که باعث می‌شد هرگونه مخالفتی با خمینی، توسط مردم و کمیته‌های تحت فرمان او به شدت سرکوب بشود. از این رو گروه‌های مختلف که زمانی حامی سیاست‌های خمینی بودند، و اما حالا تبدیل به مخالف شده بودند، به شدت از طرف شخص خمینی و طرفدارانش طرد می‌شدند و یکی پس از دیگری از صحنهٔ سیاست حذف کردند. با آغاز گنجاندن نظریهٔ ولایت فقیه در قانون اساسی و این که رهبری در زمان غیبت امام زمان جانشین وی است، کم‌کم نقد خمینی به خط قرمز تبدیل شد و هیچکسی حق نقد به او را نداشت و این خط قرمز تا زمان مرگ وی در سال ۱۳۶۸ ادامه داشت. اسماعیل فردوسی‌پور
فردوسی‌پور، پس از عزیمت سید روح‌الله خمینی از نجف به پاریس، همراه وی به پاریس رفت. در پاریس او عضو هسته مرکزی تشکیلات روحانیون مبارز در خارج از ایران بود و همچنین وظیفه هماهنگی ملاقات‌ها و کارهای اجرایی وی را بر عهده داشت و سپس در بهمن ۱۳۵۷ همراه با وی به ایران بازگشت. در روزهای آغازین پس از پیروزی انقلاب اسلامی، فردوسی‌پور مسئول دفتر سید روح‌الله خمینی بود و سپس با دستور وی به سمت قاضی شرع در دادگاه‌های انقلاب مشهد منصوب شد. تبار سید روح‌الله خمینی
سید احمد موسوی هندی؛ پدربزرگ سید روح‌الله، در شهر کینتور هند به دنیا آمد. او که از هم‌دوره‌های میرحامد حسین محسوب می‌شد، در اواسط قرن سیزدهم هجری، لکهنو و کشور هند را ترک کرده و راهی نجف شد. این‌طور به نظر می‌آید که علت این تصمیم، فرار از قوانین استعمارگرایانهٔ دولت بریتانیا در هند آن زمان بود. اهانت‌ها به سید روح‌الله خمینی
در همان زمان محمد رضا پهلوی مجوز فعالیت مذهبی سید روح‌الله خمینی در قم را صادر کرد که منوط به مجوز صادر شده در انقلاب ۵۷ شاه بار دیگر مجوز ورود خمینی را در همین راستا امضا کرد و توسط دولت فرانسه مورد تأیید رسمی قرار گرفت و با همکاری دولت فرانسه خمینی در سال ۱۳۵۷ وارد ایران شد. بازگشت وی به ایران منجر به واکنش‌های سیاسی شد و در پی این اقدام دولت اسلامی با همبستگی مردم ایران شکل گرفت و بنیان‌گذار انقلاب سید روح‌الله خمینی در ۵ بهمن ۱۳۵۷ وارد ایران شود ولی دولت شاپور بختیار فرودگاه‌ها را بسته اعلام کرد. بسته شدن فرودگاه‌ها به پردامنه شدن اعتراضات و اعتصابات انجامید. خمینی در پاریس اعلام کرد که به محض باز شدن فرودگاه‌ها به کشور بازخواهد گشت و مردم را به ادامه اعتراضات دعوت کرد. در ۹ بهمن ۱۳۵۷ به فرمان بختیار فرودگاه مهرآباد بازگشایی شد. بازگشت سید روح‌الله خمینی به ایران واقعه‌ای در جریان انقلاب ۱۳۵۷ ایران است که طی آن در ۱۲ بهمن سال ۱۳۵۷ خمینی پس از ۱۵ سال تبعید به ایران بازگشت و در تهران مورد استقبال حدود سه میلیون ایرانی قرار گرفت. این روز در تقویم رسمی ایران با عنوان آغازین روز دهه فجر، مشخص شده‌است.[۱][۲] همه ساله مصادف با این روز مراسم ویژه‌ای در سراسر ایران با حضور مقامات کشوری و لشکری برگزار می‌شود و زنگ انقلاب در مدارس نواخته می‌شود و سوت کشتی‌ها، قطارها و ناقوس کلیساها در ساعت ۹ بامداد این روز به صدا درمی‌آید. سید روح‌الله خمینی در سال‌های تبعید
یک هفته پس از ورود، خمینی به بورسا اعزام شد و یازده ماه را در آنجا گذراند. یک سرهنگ اطلاعاتی ارتش ترکیه به نام علی ستینر میزبان او در ترکیه بود. طبق قانون ترکیه پوشیدن لباس روحانی ممنوع بود و خمینی هرگز اجازه دیدار با مردم را نداشت. در ۱۲ آذر ۱۳۴۳، پسرش مصطفی نیز به او پیوست. به محض تبعی خمینی، حسنعلی منصور نخست‌وزیر وقت ترور شد. خمینی در بورسا اوقات فراقت زیادی داشت بنابراین به تحصیلات خود ادامه داد و برای اولین بار از درگیری با سیاست فاصله گرفت.او دومین کتاب خود به نام تحریرالوسیله را نوشت و کمک‌های فراوانی از طرف ایرانیان مخالف شاه دریافت کرد. میزان کمک‌های مالی به خمینی باعث شد شاه و دولت ترکیه قانون ممنوعیت ملاقات با او را در تابستان ۱۳۴۴ لغو کنند. سپس چندین روحانی بدون لباس روحانی با خمینی ملاقات کردند. در ۵ شهریور ۱۳۴۴، خمینی ترکیه را ترک کرد و به نجف در عراق رفت. سید علی خامنه‌ای
خامنه‌ای از ۴ سالگی در مکتب‌خانه شروع به تحصیل کرد. سپس به دبستان رفت و پس از پایان تحصیلات ابتدایی وارد حوزهٔ علمیه شد. تحصیلات کلاسیک را تا سال دوم متوسطه ادامه داد. او تحصیلات حوزوی خود را در حوزه‌های علمیهٔ مشهد، نجف و قم فرا گرفت. حدود ۱۸ سال داشت که از سید محمدهادی میلانی اجازه روایت را کسب کرده بود. خامنه‌ای در نوجوانی با سید مجتبی نواب صفوی طلبه و بنیان‌گذار و رهبر جمعیت فدائیان اسلام آشنا شد. به گفتهٔ خودش اولین جرقه‌های انگیزش انقلابی اسلامی را نواب صفوی در وی به وجود آورد. او در سال ۱۳۳۶ با سید روح‌الله خمینی دیدار کرد. آشنایی و دیدار با خمینی باعث تقویت روحیهٔ انقلابی خامنه‌ای شد. او در راستای اهدافِ نهضت خمینی، به فعالیت‌های ضد حکومت پهلوی ادامه داد و در جریان این مبارزات، حکومت پهلوی شش بار او را بازداشت کرد. در سال ۱۳۵۶ ژاندارمری او را به مدت سه سال به ایرانشهر تبعید کرد که با اوج‌گیری اعتراضات مردمی در سال ۱۳۵۷ این حکم بی‌اثر شده و سپس به تهران بازگشت. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، خامنه‌ای عضوی از شورای انقلاب، امام جمعه تهران، و معاون وزیر دفاع شد. پس از آن، یک دوره نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی و دو دوره رئیس‌جمهور ایران شد. بعد از مرگ روح‌الله خمینی در سال ۱۳۶۸ مجلس خبرگان او را به عنوان دومین رهبر ایران انتخاب کرد. او از سال ۱۳۷۳ به عنوان یکی از مراجع تقلید شیعیان مورد قبول جامعه مدرسین حوزه علمیه قم اعلام شده اما برخلاف عرف، تاکنون به جای انتشار توضیح المسائل، تنها به انتشار استفتائات اکتفا کرده‌است. تبار سید روح‌الله خمینی
فرزندان به‌ترتیب تولد: مولودآغا خانم (متولد ۱۳۰۵ قمری)، فاطمه (متولد ۱۳۱۲ قمری)، مرتضی (متولد ۱۳۱۳ قمری) و نورالدین (متولد ۱۳۱۵ قمری) و روح‌الله، پنجمین و آخرین فرزند (متولد ۱۳۲۰ قمری) می‌باشند. به نوشته سید مرتضی پسندیده، سید مصطفی بسیار با نفوذ بود و خدمه و تفنگچی و املاک متعددی داشت. این املاک در دهات زَوَرقان و واسوران، طنجران، خمین و کرمو بود و شامل یک کاروانسرا می‌شد و کل درآمد املاک و کاروانسرا در سال حدود یک هزار تومان بود. منزل سید مصطفی شامل بیرونی و اندرونی، بالاخانه‌ها، سر طویله، برج بزرگ، برج کوچک، سنگرها و باغچه بزرگ، خیابان کشی و دارای درختان مختلف میوه بود. به نوشته سید مرتضی پسندیده، سید مصطفی سفرهای متعددی به تهران داشت که در آنها با اشخاصی همچون اتابک و صدراعظم تماس می‌گرفت. در یکی از این سفرها، او با گوهر ملک تاج خانم که دختر یکی از شاهزادگان بود به تاریخ سوم ربیع الاول ۱۳۱۷ قمری ازدواج کرده بود. سید مصطفی در اسفند ۱۲۸۱ و در پنج‌ماهگی روح‌الله، در مسیر خمین به اراک مورد حمله قرار گرفت (از منابع محلی در منطقه یاد می‌شود که این حمله توسط طایفه ذلکی، ایل بختیاری صورت گرفت، که در آن زمان به غارت شهر خمین شهرت داشتند و در یکی از سخنرانی‌های خمینی آمده که آنها و اهالی خمین با ذلقی‌ها (یا همان ذلکی‌ها) در جنگ بودند و با اصابت چند گلوله به ناحیه کتف و کمر کشته شد و جنازه وی به نجف منتقل و در آنجا دفن شد. برخی منابع سن او را در هنگام مرگ ۴۲ و برخی دیگر ۴۷ در نظر گرفته‌اند. سال‌شمار سید روح‌الله خمینی
پس از مرگ سید حسین بروجردی (۱۳۴۰ ش)، به مبارزه با سیاست‌های محمدرضا پهلوی به خصوص انقلاب سفید پرداخت و به دلیل اعتراض به تبعیت شاه از سیاست اسرائیل و ایالات متحده در عاشورای ۱۳۴۲ خورشیدی، ۱۰ ماه زندانی شد و سپس در ۱۳۴۳ به دلیل سخنرانی علیه اعطای کاپیتولاسیون به مستشاران نظامی آمریکایی، تبعید شد. وی ۱۴ سال در تبعید زیست، که حدود یک سال در ترکیه، سپس عراق، و در پایان چند ماه در فرانسه بود. طی این مدت پیگیر اوضاع سیاسی ایران بود، با ارسال پیام و اعلامیه، اسلام‌گرایان و مخالفان را رهبری و به تدوین نظریه ولایت فقیه پرداخت. وی در آخرین روزهای منتهی به پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ به عنوان رهبر آن، شورای انقلاب و دولت موقت را تشکیل داد. پس از خروج شاه از ایران، در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ خمینی به ایران بازگشت و در ۲۲ بهمن انقلاب پیروز شد. خانه سید روح‌الله خمینی (قم)
خانه سید روح‌الله خمینی در قم واقع در محله صفائیه شهرستان قم قرار دارد. این بنا نزدیک به یک قرن قدمت دارد. در سال ۱۳۳۵ توسط خمینی خریداری شد و تا سال ۱۳۴۲ در آن زندگی کرد. سرانجام در سال ۱۳۷۳ توسط سید احمد خمینی به بیت سید علی خامنه‌ای واگذار شد. این خانه در سال ۱۳۷۵ توسط سازمان میراث فرهنگی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. فعالیت‌های سیاسی سید روح‌الله خمینی
در پی این دو اتفاق، نیاز به یافتن جانشینی شایسته برای این دو روحانی در میان خمینی و هم‌فکرانش حس شد. انگیزهٔ دیگر خمینی و اطرافیانش برای چنین تصمیمی، خنثی کردن تصمیمات و برنامه‌هایی بود که حکومت بعد از وفات حائری به آن‌ها امید بسته بود. بعد از فوت مؤسس حوزهٔ علمیه، حکومت پهلوی امید زیادی داشت تا حوزه انسجام اولیهٔ خود را از دست بدهد و به تدریج از نفوذ آن کاسته شود. این موضوع باعث شد تا شاگردان مدرس و در رأس آن‌ها خمینی، مصمم به انتخاب جانشینی شایسته برای حائری و اصفهانی بشوند. سید روح‌الله خمینی
او در سال ۱۹۷۹ مرد سال مجله تایم و به دلیل نفوذ بین‌المللی اش به عنوان «چهره نمادین اسلام شیعه در فرهنگ عامه غرب» توصیف شده‌است. سید محمدرضا گلپایگانی
او از زمره مخالفین حکومت پهلوی و از همراهان سید روح‌الله خمینی بود که پس از تبعید وی به عراق، بیانیه‌ها، اعلامیه‌ها، تلگراف‌ها و سخنرانی‌هایی در حمایت از سید روح‌الله خمینی و انقلاب اسلامی ایراد کرد. تبار سید روح‌الله خمینی
سید مصطفی تحصیلات دینی خود را در اصفهان و تحت نظر میر محمدتقی مدرسی ادامه داد. پس از آن به همراه همسر و نخستین فرزندش – مولود آغا – راهی نجف و سامرا شد و تحصیلات خود را به مدت بیش از پنج سال و با هدایت مراجعی هم‌چون میرزا حسن شیرازی – مرجع تقلید و فقیه شیعه - ادامه داد. این شیوه، شیوهٔ رایج تحصیلات دینی آن زمان بود، به‌گونه‌ای که تحصیلات پایه‌ای و مقدماتی در ایران صورت می‌گرفت و ادامهٔ تحصیلات در مقاطع بالاتر در شهرهای مذهبی عراق – عتبات – ادامه می‌یافت. در واقع سید روح‌الله خمینی اولین رهبر مذهبی محسوب می‌شد که تمام مراحل تحصیلات دینی‌اش در داخل ایران صورت گرفت. حسین راستی کاشانی
همزمان با تحصیل، به مبارزه با حکومت پهلوی می‌پرداخت. او با اطاعت از سید روح‌الله خمینی به بدگویی از خاندان پهلوی دست می‌زد و برای برقراری حکومت اسلامی، تبلیغ می‌کرد. او با تعطیلی درس خود در نجف و حضور در درس سید روح‌الله خمینی سعی در مطرح نمودن و تقویت نهضت خمینی داشت. همچنین در سال ۱۳۴۳ وی موضوع تقلید از سید روح‌الله خمینی را به شکلی جدی طرح کرد. وی درجریان تحصن روحانیان در دانشگاه تهران (ماه‌های آخر سال ۱۳۵۷) هم شرکت داشته‌است. گفته می‌شود: او با عضویت در جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم، به فعالان این مجموعه تبدیل شد و بسیاری از اعلامیه‌ها و بیانیه‌ها بر ضد حکومت محمدرضا پهلوی، امضای او را بر خود دارند. جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم توسط روحانیون دیگری تأسیس شد و بسیاری از بیانیه‌های آن بدون امضا بود یا امضای هر کسی که موافقت می‌کرد زیر اعلامیه‌ها نوشته می‌شد. راستی کاشانی در آستانه انقلاب و بعد آن دراین تشکل فعال شد. گفته می‌شود: او در زمان حکومت شاه به نمایندگی از سوی سید روح‌الله خمینی برای پشتیبانی از اعتصاب کارکنان صنعت نفت به آبادان سفر کرد. همچنین او از کسانی بود که در مسجد دانشگاه تهران متحصن شد. میرحسین موسوی
سیّد میرحسین موسوی خامنه (زادهٔ ۱۱ اسفند ۱۳۲۰ در خامنه) سیاستمدار اصلاح‌طلب، نقاش و معمار ایرانی پنجمین و آخرین نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ بود. ابوالقاسم داود موسوی
ابوالقاسم داود موسوی (زاده ۱۳۲۳ - درگذشته ۱۳۶۴) سیاست‌مدار و روحانی ایرانی بود، که در دوره دوم مجلس شورای اسلامی به‌عنوان نماینده رامهرمز، از استان خوزستان در مجلس شورای اسلامی حضور داشت. وی در سال ۱۳۶۴ به همراه برخی شخصیت‌هاى مملکتى همچون فضل‌الله محلاتی، در حالى که توسط هواپیماى مسافربرى به خلبانی عبدالباقی درویش، عازم اهواز بودند، از سوى دو جنگنده نیروی هوایی عراق مورد حمله قرار گرفته و کشته شدند. او از شاگردان سید روح‌الله خمینی بود. سید حسن خمینی
سید حسن مصطفوی مشهور به سید حسن خمینی (زاده ۱ مرداد ۱۳۵۱) سیاستمدار اهل ایران است. وی متولی آرامگاه سید روح‌الله خمینی، تولیت مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی و عضو هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی است. او فرزند سید احمد خمینی و نوه سید روح‌الله خمینی است. سید حسن خمینی در ۲۷ آذر ۱۳۹۴، با حضور در وزارت کشور ایران رسماً برای شرکت در انتخابات مجلس خبرگان رهبری ثبت‌نام کرد، اما به دلیل عدم حضور وی در امتحان اجتهاد، صلاحیت وی از سوی شورای نگهبان احراز نگردید. فعالیت‌های سیاسی سید روح‌الله خمینی
بعد از وفات حائری، مؤسس و رئیس حوزهٔ علمیهٔ قم، در دهم بهمن ۱۳۱۵، احساس نیاز به انتخاب فردی تازه به‌عنوان رئیس حوزه به‌وجود آمد. گفته می‌شود در آن زمان خمینی، به‌عنوان یکی از مدرسین و مجتهدین صاحب‌رای در فقه، اصول، فلسفه، عرفان و اخلاق، از لحاظ مقام و موقعیت علمی شایستگی ریاست حوزهٔ علمیه را داشته و تنها عاملی که مانع انتصاب او به این عنوان شده‌است، جوانی و سن پایین او بوده‌است. سید روح‌الله خمینی
خمینی پس از تحصیلات مقدماتی خود در خمین، در ۱۹ سالگی، به سال ۱۲۹۹ خورشیدی، برای تکمیل تحصیلات خود راهی اراک شد. او در آن‌جا وارد مدرسهٔ سپهدار شد. در آن سال‌ها اراک به دلیل حضور عبدالکریم حائری یزدی به مرکز مهمی برای یادگیری علوم دینی تبدیل شده بود. وی در آنجا منطق را از محمد گلپایگانی، اصول را از محمدعلی بروجردی و فقه را از عباس اراکی آموخت. جوانی سید روح‌الله خمینی
او بعد از گذراندن سطح و سرانجام در سن بیست‌وپنج‌سالگی موفق به حضور در کلاس‌های آیت‌الله‌العظمی عبدالکریم حائری یزدی (درگذشته ۱۳۵۵ قمری) – مؤسس حوزهٔ علمیه - شد و تا دو سال دروس خارج فقه و اصول را نزد او گذراند. پس از درگذشت آیت‌الله حائری با آمدن آیت الله بروجردی به قم، برای ترویج وی در درس خارج او حضور پیدا کرد و استفاده نمود. سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
روح‌الله خمینی در دی‌ماه سال ۱۳۵۷ اقدام به تأسیس شورای انقلاب کرد که موسوی اردبیلی یکی از اعضای آن بود. وی عضویت خود در این شورا را تا انحلال آن در سال ۱۳۵۹ حفظ کرد. در ۳۰ بهمن ۱۳۵۷ وی به همراه برخی از همفکران خود جامعه روحانیت مبارز اقدام به تأسیس حزب جمهوری اسلامی نمودند. اهانت‌ها به سید روح‌الله خمینی
مهدی کروبی و میرحسین موسوی به صورت مشترک تصمیم گرفتند که برای راهپیمایی در اعتراض به پاره شدن تصویر خمینی درخواست مجوز کنند. سید روح‌الله خمینی
محمدرضا شاه در ۲۶ دی ماه ۱۳۵۷، تحت عنوان معالجات پزشکی کشور را ترک کرد. سرانجام، خمینی پس از ۱۴ سال تبعید و ۴ ماه اقامت در فرانسه در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ از فرانسه به ایران بازگشت. جمعیت انبوهی به استقبال وی آمدند و سپس، به بهشت زهرا رفتند و خمینی سخنرانی معروفی را علیه حکومت پهلوی و دولت بختیار ایراد کرد. فعالیت‌های سیاسی سید روح‌الله خمینی
آغاز فعالیت سیاسی روح‌الله خمینی را می‌توان مربوط به اوایل دهه ۱۳۲۰ دانست. خمینی در آن زمان، کتاب کشف‌الاسرار خود را در پاسخ به نقدهای مطرح‌شده در کتاب اسرار هزار ساله از علی‌اکبر حکمی‌زاده به تحریر درآورد. او در ادامه با انتشار نخستین بیانیه خود، از مسلمانان ایران و جهان اسلام درخواست کرده بود که در مقابل آنچه او «ظلم و ستم قدرت‌های بیگانه و هم‌پیمانان آن‌ها» خوانده بود، اقدام کنند. فرمان هشت‌ماده‌ای سید روح‌الله خمینی
سید روح‌الله خمینی اولین رهبر جمهوری اسلامی در تاریخ ۲۴ آذر ۱۳۶۱ فرمان هشت ماده‌ای را برای اجرا در قوای سه‌گانه نظام جمهوری اسلامی ایران صادر کرد. هدف از این نامه حفظ و رعایت حریم خصوصی توسط نیروهای حکومتی بود. از آنجا که در آن مقطع تاریخی قوه قضائیه به‌صورت شورایی و تحت اشراف شورای عالی قضایی اداره می‌شد و از سوی دیگر انتخاب وزرای دولت، استانداران و… با رئیس‌جمهور نبود، پیام خطاب به رئیس وقت دیوان عالی کشور (موسوی اردبیلی) و نخست‌وزیر وقت (میرحسین موسوی) ابلاغ شد و این دو مسئول رسیدگی به آن شدند. فعالیت‌های سیاسی سید روح‌الله خمینی
با این‌وجود او با معدود علمایی که به‌صورت آشکار به اقدامات رضاشاه اعتراض می‌کردند ارتباط داشت. چهره‌هایی مانند محمدعلی شاه‌آبادی، نورالله اصفهانی، میرزا صادق تبریزی، آقازاده کفایی و سید حسن مدرس. او هم‌چنین به‌طور ضمنی و در قالب اشعار شخصی، به بیان عقیدهٔ خود در رابطه با رژیم پهلوی و ابعاد ظلم و ستمی که به عقیدهٔ او رضاشاه روا می‌داشت، می‌پرداخت. فعالیت‌های سیاسی سید روح‌الله خمینی
خمینی در ۱۴ مهر ۱۳۵۷، وادار به ترک عراق و اقامت در پاریس شد. در دوران کوتاه اقامت در نوفل‌لوشاتو نیز، خمینی - با آزادی بیشتری - هم‌چنان به هدایت طرفدارانش در قالب ارسال اعلامیه و بیانیه به طرق مختلف ادامه می‌داد. او از همان‌جا اقدام به تشکیل دولت موقت انقلاب کرد، و پس از خروج محمدرضا پهلوی در ۲۶ دی آن سال از کشور و فراهم شدن شرایط، در روز ۱۲ بهمن به کشور بازگشت و با تسلیم‌شدن ارتش در روز ۲۲ بهمن، انقلاب ۱۳۵۷ به پیروزی رسید. سید روح‌الله خاتمی
سید روح‌الله خاتمی (۵ آبان ۱۲۸۵ – ۵ آبان ۱۳۶۷) روحانی و فقیه شیعه، مؤسس مدرسه علمیه اردکان و نمایندهٔ روح‌الله خمینی در استان یزد و امام جمعه شهر یزد بود. وی پدر سید محمد خاتمی، رئیس‌جمهور اسبق ایران بود. سید حسین خمینی
سید حسین خمینی فعال سیاسی ، تنها فرزند ذکور سید مصطفی خمینی و نوهٔ سید روح‌الله خمینی بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و مرتضی حائری یزدی است.او متولد ایران است و پدر بزرگ او، یعنی روح الله خمینی رهبر جمهوری اسلامی و بنیان گذار انقلاب اسلامی ایران بود. محمدباقر انواری
انواری به عنوان یکی از اعضای جامعه روحانیت مبارز از سال‌های دهه ۱۳۴۰، در مبارزه با رژیم محمدرضا پهلوی فعالانه شرکت داشت. وی در جلسات دینی هفتگی، مردم را در جهت قیام علیه حکومت محمدرضا پهلوی تشویق می‌کرد. در مقطعی که لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی در هیئت دولت وقت تصویب شد، وی امام جماعت مسجد «چهل‌تن» در بازار تهران بود. در آن هنگام او با سخنرانی در هیئت‌های مذهبی به مخالفت با این لایحه و تشریح مسائل مختلف سیاسی می‌پرداخت. او همچنین در شناساندن سید روح‌الله خمینی و ترویج نظریات او در بین مردم تهران فعالیت چشمگیری داشت. انواری حامل نامه روح‌الله خمینی به سید محسن حکیم بود. محسن حکیم، آن هنگام در شهر نجف حضور داشت. این نامه دربرگیرنده مطالبی در خصوص طرح انقلاب سفید بود. در این نامه از انقلاب سفید به عنوان مجموعه‌ای از توطئه‌های حکومت پهلوی یاد شده‌بود. در جریان تظاهرات ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و دستگیری روح‌الله خمینی، بسیاری از علمای حوزه‌های علمیه قم، مشهد و سایر شهرستان‌ها در اعتراض به اقدامات رژیم به تهران مهاجرت کرده و رسماً خواستار آزادی بی‌قید و شرط روح‌الله خمینی شدند. انواری نیز از جمله علمایی بود که آن هنگام در تهران سکونت داشت و دوشادوش علمای مهاجر در فعالیت‌های گوناگون آنان نظیر انتشار اعلامیه و … شرکت داشت. وی در کنار مرتضی مطهری و سید محمد بهشتی و احمد مولایی یکی از چهار نفر اعضای شورای روحانیت حزب مؤتلفه اسلامی بود که از طرف روح‌الله خمینی تعیین شد و در تشکیل شاخه نظامی حزب مؤتلفه نقش مؤثری ایفا کرد. پس از ترور حسنعلی منصور در ۱ بهمن ۱۳۴۳، انواری توسط مأمورین اطلاعات شهربانی دستگیر و روانه بازداشتگاه شد. دادگاه، انواری را به اتهام برهم زدن اساس حکومت، قتل نخست‌وزیر و … به پانزده سال حبس با اعمال شاقه محکوم کرد. پس از اعلام محکومیت انواری، محسن حکیم، میر اسدالله مدنی، محمدتقی فلسفی و … با ارسال نامه و تلگراف یا ملاقات حضوری با مسئولین وقت رژیم محمدرضا پهلوی، خواهان آزادی انواری شدند ولی تلاش‌هایشان بی‌نتیجه ماند. انواری بیشترین دوران محکومیت خود را در زندان قصر سپری نمود و در زندان نیز با تشکیل جلسات مختلف و کلاس درس به وظیفه و رسالت خود که روشنگری و نشر معارف دینی بود ادامه داد. ساواک وی را یکی از محرکین اصلی زندانیان سیاسی در زندان قلمداد می‌کرد. انواری از جمله کسانی بود که به ماهیت منافقانه اعضای سازمان مجاهدین خلق پی برد و پس از اعلام رسمی تغییر ایدئولوژی از سوی آنان به مخالفت با آنان پرداخت. انواری اواسط بهمن ۱۳۵۵ به همراه جمعی از همرزمانش از زندان آزاد گردید و مجدداً مبارزه را پی گرفت و به عنوان عضو روحانیت مبارز در شکل‌گیری جریانات سال های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ سهیم بود و در ارتباط با مسائل انقلابی به فرانسه، پاکستان و حجاز سفر کرد. هر چه به روزهای پایانی عمر رژیم پهلوی نزدیکتر می‌شد دامنه فعالیت های انواری نیز گسترده‌تر می‌شد و نام وی در ذیل غالب اعلامیه‌هایی که در آن روزها از سوی شخصیت ها و مجامع روحانی منتشر می‌گردید به چشم می‌خورد. میرحسین موسوی
میر حسین موسوی هم چنین در دوران تحصیل همراه با دیگر دوستان خود انجمن اسلامی دانشگاه ملی را تأسیس کرد و پس از اتمام دانشگاه با همان دوستان شرکت سمرقند را به‌وجود آورد. این شرکت جایی جهت تجمع دوستان به منظور مبارزه با حکومت پهلوی بود. او از دوستان نزدیک محمدعلی رجایی و از اقوام فامیلی علی خامنه‌ای بود و به همراه آن‌ها و چندتن دیگر نظیر عبدالعلی بازرگان در پیش از انقلاب، از مبارزان علیه حکومت سلطنتی بود. موسوی یکی از مؤسسان جنبش مسلمانان مبارز با گرایش سوسیالیسم اسلامی بود. در سال ۱۳۵۲ در اثر حمله عوامل ساواک به شرکت، کلیه افراد آن به اتفاق میرحسین موسوی و عبدالعلی بازرگان دستگیر گردیدند. نیروی هوایی شاهنشاهی ایران
نهایتاً جمعی از پرسنل این نیرو پیش از سرنگونی پهلوی در تاریخ ۱۹ بهمن به محل اقامت سید روح‌الله خمینی رفته و با وی دیدار کردند. سید روح‌الله خمینی در ۱۰ بهمن طی اطلاعیه‌ای خواستار پیوستن ارتش به انقلاب شده بود. به نوشته روزنامه اطلاعات تظاهرات‌هایی نیز در پایگاه‌های نیروی هوایی در حمایت از سید روح‌الله خمینی انجام شد که در پی آن صدها همافر دستگیر شدند. در شب ۲۱ بهمن ۱۳۵۷ و در پی درگیری میان افراد مسلح حزب توده و همافران در یکی از پادگانهای آموزشی تهران، به مداخله مردم در دفاع همافران انجامید. که رسانه ها کاملا مغرضانه طرف این درگیری را گارد جاوید معرفی کردند سید روح‌الله خمینی
عباس میلانی می‌نویسد که خمینی، انسانی سخت کینه‌توز بود. هیچ توهینی یا بی‌نزاکتی به خود را فراموش نمی‌کرد. یرواند آبراهامیان با ذکر هفت دلیل، می‌نویسد که بر خلاف تبلیغات رسانه‌های غربی و باور عامیانه، خمینی بنیادگرا و افراطی نبود بلکه عوام‌گرا بود. سید محمد روحانی
سید محمد روحانی شاخص‌ترین مخالف خمینی و تحرکات او در بین سالهای ۱۳۴۴ تا ۱۳۵۶ در حوزهٔ علمیهٔ نجف بوده‌است. روحانیون مبارز نجف معتقدند وی در مخالفت، تضعیف و ایذاء موسوی خمینی به دلیل سیاسی و انقلابی بودنش چیزی فروگذار نکرد. محسن کدیور در زمینهٔ اختلافات او با خمینی چنین می‌نویسد: محسن کدیور، انقلاب و نظام در بوته‌ی نقد اخلاقی: آیت‌الله سیدمحمد روحانی، مباهته و مرجعیت؛ ۱۳۹۳؛ ۲۲۵ صفحه، مجموعهٔ مواجههٔ جمهوری اسلامی با علمای منتقد، دفتر سوم. حسین لنکرانی
او از دوستان سید روح‌الله خمینی بود. آشنایی وی با سید روح‌الله از سالهای ۱۳۲۰ آغاز شد و با اینکه از نظر سنی دوازده سال از خمینی بزرگتر بود و چندین سال سابقه مبارزاتی داشت ولی تحت تأثیر شخصیت علمی، اخلاقی و انقلابی سید روح‌الله خمینی بود. سید محمد موسوی بجنوردی
او فرزند میرزا سید حسن بجنوردی صاحب کتاب القواعد الفقهیه و مرجع تقلید وقت است. تحصیلات حوزوی را در حوزه علمیه نجف نزد پدرش، شیخ صدرا بادکوبه‌ای، برادرش، سیدروح‌الله خمینی، سیدابوالقاسم خویی و سید محسن حکیم گذراند. او در مسجد جامع نجف (هندی) کتاب‌های رسائل و مکاسب و کفایتین را به زبان عربی برای شیعیان عرب زبان تدریس می‌کرد و سید عباس موسوی و شیخ راغب حرب از بنیان‌گذاران حزب‌الله لبنان از شاگردان وی بودند. سید روح‌الله خمینی
گذشته از رهبری سیاسی و جایگاه فقهی، سید روح‌الله خمینی همچنین از جوانی در عرفان نیز دارای تبحر بود. خمینی از شاگردان عرفانی نظری محمدعلی شاه‌آبادی بود و بشدت متأثر از وی بود، به طوری که او را «شیخ عارف کامل ما، شاه آبادی» می‌خواند. از وی اشعار و آثار متعدد عرفانی باقی مانده‌است. بعضی صاحبنظران معتقدند اندیشه نظام سیاسی اسلامی توسط وی علاوه بر شالوده فقهی - فلسفی اندیشه‌های وی با باورهای عرفان اجتماعی وی نیز پیوند دارد. سید روح‌الله خمینی
روحانیون مخالف شاه توسط خمینی از عراق رهبری می‌شدند و شبکه‌ای مخفی و غیررسمی در کشور داشتند. چهره‌های شاخص این گروه عبارت بودند از: حسینعلی منتظری، مدرس برجسته فقه اسلامی در قم، که به عنوان مخالف آشتی‌ناپذیر رژیم، سه بار به زندان افتاد؛ سید محمد بهشتی هوشیارترین عضو سیاسی گروه؛ مرتضی مطهری متفکر و نظریه‌پرداز عمده گروه؛ و دو روحانی جوان‌تر سازمان دهنده گروه به نام‌های اکبر هاشمی رفسنجانی و علی خامنه‌ای. خمینی که از سال ۱۳۴۲، در نجف می‌زیست، به تدریج تعبیر خود از اسلام شیعه را گسترش داد. او چارچوب نظریه سیاسی خود را در سخنرانی‌هایش، در اواخر دهه ۱۳۴۰، تدوین و تنظیم کرد و سپس آن را با عنوان «ولایت فقیه: حکومت اسلامی» بدون ذکر نام مؤلف، منتشر کرد. دروس ولایت فقیه در میان روحانیون مبارز در ایران اشاعه یافت و شور مبارزه را زنده نگه داشت. در سال ۱۳۵۴، پیروان خمینی در سالگرد ۱۵ خرداد، به مدت سه روز در مدرسه فیضیه شعار «درود بر خمینی، مرگ بر سلسله پهلوی» را سر دادند. در مقابل، حکومت به مدرسه فیضیه یورش برد و معترضان را سرکوب و مدرسه را تعطیل کرد. در پی آن، خمینی طی اطلاعیه ای ضمن تقبیح سرکوب طلاب که به کشته شدن چند تن انجامیده بود، پیروزی را نوید داد. کینتور
سید احمد موسوی هندی پدر بزرگ سید روح‌الله خمینی، در کینتور به دنیا آمد. او که از هم‌دوره‌های میرحامد حسین محسوب می‌شد، در اواسط قرن سیزدهم هجری (حدود سال ۱۲۵۷ ه.ق برابر با ۱۲۲۰ ه.ش) ، پس از اینکه پدرش دین علیشاه بدست هندوها به قتل رسید، لکهنو و کشور هند را ترک کرده و راهی نجف شد. سید احمد موسوی هندی به دعوت بزرگان خمین تصمیم به اقامت در خمین و به‌عهده گرفتن مسئولیت رسیدگی به امور دینی مردم آن منطقه گرفت. فرمان هشت‌ماده‌ای سید روح‌الله خمینی
در بند هشتم سید روح‌الله خمینی، موسوی اردبیلی رئیس وقت دیوان عالی کشور و میرحسین موسوی نخست‌وزیر ایران را موظف می‌کند تا به جلوگیری از موارد ذکر شده بپردازند و نیز هیئت‌هایی را در استان‌ها به منظور بررسی شکایات مردم در مورد تعدی‌ها و تجاوزهای مأمورین اجرایی نسبت به حقوق و اموال ایشان انتخاب نمایند. سید مصطفی خمینی
او دو فرزند داشت که حاصل ازدواجش با دختر مرتضی حائری یزدی فرزند عبدالکریم حائری یزدی مؤسس حوزه علمیه قم بود فرزند دختر، سیده مریم نام داشت که پزشک شد و چندی در امارات متحده عربی (دوبی) و اکنون در سوئیس زندگی می‌کند و فرزند پسر، سید حسین خمینی است که طلبه و روحانی شد و در سال‌های اول انقلاب ایران وارد عرصه سیاست شد. سید حسین خمینی از مخالفان جمهوری اسلامی است. محسن رفیق‌دوست
رفیق‌دوست در روز ۱۲ بهمن ۱۳۵۷، رانندهٔ خودروی بلیزر آمریکایی سید روح‌الله خمینی در بدو ورود به ایران بود. یکی از سمت‌هایی که پس از انقلاب در مدرسهٔ علوی بر عهدهٔ وی بود، صدور احکام لازم برای تصرف اموال و اماکن ثروتمندان حکومت پهلوی بود. با توجه به اینکه اغلب افراد نزدیک به حکومت پهلوی از ایران خارج شده بودند، املاک و دارایی‌های آن‌ها بی‌صاحب مانده بود. وی در مقام مسئول تدارکات مدرسهٔ علوی و رفاه، بیشتر درگیر صدور احکام مختلف برای تصرف و تملک آن دارایی‌ها بود. سید احمد خمینی
وی پس از مرگ روح‌الله خمینی فاقد قدرت سابق بوده و با وجود انتصاب و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و شورای عالی امنیت ملی و شورای عالی انقلاب فرهنگی بر اساس حکم سید علی خامنه‌ای دیگر آن نفوذ سابق را نداشت. عضویتش در نهادهای مذکور تا زمان مرگش ادامه داشت. او همچنین عضو هیئت امنای مرکزی کمیته امداد امام خمینی بود. او در همین زمان متنی بلند به نام رنج‌نامه در مورد عزل حسین‌علی منتظری از قائم مقامی رهبری منتشر کرد. احمد خمینی در دومین دوره مجلس خبرگان رهبری نمایندگی استان تهران را بر عهده داشت. کودکی و نوجوانی سید روح‌الله خمینی
حاصل ازدواج "سید مصطفی" با "هاجر"، دو فرزندِ دختر بنام "مولودآغا خانم" و "فاطمه" و سه فرزندِ پسر به نام‌های "مرتضی"، "نورالدین" و "روح‌الله" بود. روح‌الله آخرین فرزند این خانواده بود. سید مصطفی در ذی‌الحجه ۱۳۲۰ (اسفند ۱۲۸۱ هجری شمسی) و در پنج‌ماهگی روح‌الله، در مسیر خمین به اراک مورد حمله قرار گرفت و با اصابت چند گلوله به ناحیه کتف و کمر کشته شد و جنازه وی به نجف منتقل و درآنجا دفن شد. سید روح‌الله خمینی
مراسم تشییع وی در روز ۱۶ خرداد برگزار و در بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد که امروزه محل آرامگاه وی است. مراسم تشییع وی دارای رکورد گینس بزرگترین تشییع جنازه جهان است که بنا بر گزارش‌های رسمی در ایران ده میلیون و بنا به گزارش رسانه‌های غربی دو میلیون نفر در آن شرکت کردند. حسین شهرستانی (سبزوار)
حسین شهرستانی از سال 1342 در جریان نهضت روح الله خمینی قرار می‌گیرد. به دنبال درگیری ها و فعالیت‌های سیاسی و ملتهب قم، بویژه پس از واقعه 15 خرداد 1345 در قم، در صحنه اعتراضات قرار می‌گیرد. او به استناد کتاب انقلاب اسلامی در سبزوار می‌گوید: وقتی حاج اقا روح الله در خانه‌اش در خصوص کاپیتالاسیون صحبت می‌کرد و گفت: علمای اسلام به داد اسلام برسید. من بی اختیار اشک می‌ریختم و همه گریه می‌کردند.  بعد از تبعید خمینی، به سبزوار برگشت و فعالیت‌های تبلیغی برای پیروزی انقلاب اسلامی ایران داشت. او از جمله معدود افراد اثر گذار در انقلاب سبزوار است و از جمله کسانی است که پس از انتشار مقاله ارتجاع سرخ و سیاه توسط احمد رشیدی مطلق در روزنامه اطلاعات نامه اعتراضی را امضا کرد و پس از آن، برای فرار از خطر دستگیری توسط رژیم، چند روزی در روستا‌های اطراف به سر می‌برد. حبیب‌الله شفیق
حبیب‌الله شفیق (۱۳۱۰ خورشیدی – بهمن ۱۳۸۴) سیاستمدار از بنیانگذاران حزب موتلفه اسلامی قبل از انقلاب سال پنجاه و هفت بود. وی پس از انقلاب از مؤسسین کمیته و اعضای شورای مرکزی کمیته امداد ۹. و عضو هیئت امنای بنیاد مستضعفان و جانبازان بود. روح‌الله خمینی طی حکمی به حجت‌الاسلام و المسلمین شیخ مهدی کروبی، ایشان را به اتفاق آقایان حبیب‌الله عسکراولادی و حبیب‌الله شفیق مأمور تشکیل کمیته امداد کرد. در بخشی از پیام آیت الله خمینی اینگونه آمده است که: روزشمار سید روح‌الله خمینی از ۱۳۴۱ تا انقلاب ۱۳۵۷ ایران
سید روح‌الله خمینی به‌همراه فرزندش مصطفی از ترکیه به عراق منتقل شد. او پس از ورود به بغداد برای زیارت راهی شهرهای کاظمین، سامرا و کربلا شد و یک هفته بعد به محل اصلی اقامت خود یعنی نجف عزیمت کرد. سید روح‌الله خمینی (دوران انقلاب)
پس از پیروزی انقلاب ۵۷ بین سید روح‌الله خمینی و برخی از چهره‌های اصلی انقلاب نظیر مهدی بازرگان اولین نخست‌وزیر ایران پس از انقلاب، ابوالحسن بنی صدر اولین رئیس‌جمهور ایران، حسینعلی منتظری قائم مقام رهبری، محمدکاظم شریعتمداری مرجع تقلید شیعه، عباس امیرانتظام سخنگوی دولت موقت و صادق قطب زاده رئیس صدا و سیما و وزیر امورخارجه اختلاف‌هایی به وجود آمد. این اختلاف‌ها با خمینی موجب حذف تدریجی این چهره‌ها از حکومت شد. سید روح‌الله خمینی
یرواند آبراهامیان، برخلاف آن که عده‌ای که خمینی را یک روحانی سنتی می‌دانند، او را از لحاظ نظریه سیاسی و استراتژی عوام‌گرایی مذهبی خود، نوآور مهمی در ایران تلقی می‌کند. در مقابل، سید حسن خمینی به عنوان یکی از نزدیکانش، معتقد است که رهبری وی نه بر اساس عوام‌گرایی، بلکه مردمی بوده چرا که او همزمان با توجه به مصالح مردم برای نظرات علمی کارشناسان ارجحیت قائل بوده‌است. سید روح‌الله خمینی
به گفته حمید الگار پس از مرگ سید حسین طباطبایی بروجردی (۱۳۴۰) خمینی به عنوان یکی از جانشینان بروجردی برای رهبری مذهبی مطرح شد. از نشانه‌های این امر، انتشار کتاب‌هایی در فقه و از جمله توضیح المسائل بود. به گفته آبراهامیان توضیح المسائل خمینی در سال ۱۹۶۱ میلادی (۱۳۳۹–۱۳۴۰ خورشیدی) در نجف چاپ شد. طولی نکشید که خمینی به عنوان مرجع تقلید جمع کثیری از شیعیان ایران شناخته شد. اما به گفته عباس میلانی، پس از مرگ بروجردی، هرچند خمینی از مدرسان تأثیرگذار حوزه بود و مورد علاقه روحانیان نسل جوان بود، اما به‌طور قطع هم سطح سایر مراجع تثبیت شده قم نبود. میر حامدحسین
سید میر حامدحسین موسوی کنتوری لکهنوی هندی دانشمندِ مسلمانِ علوم اسلامی در سدهٔ سیزدهم هجری قمری در هند بود. میر حامد حسین از سادات موسوی است و در یکی از نیاکان خود با دین علیشاه جد اعلای روح‌الله خمینی اشتراک نسب دارد. سید روح‌الله خمینی
او بعد از گذراندن دورهٔ سطح، ابتدا در درس خارج فقه و اصول سید علی یثربی کاشانی و سپس در درس خارج فقه عبدالکریم حائری یزدی شرکت کرد. وی برای فراگیری فلسفه به درس علی اکبر حکمی یزدی رفت و در همان ایام نقد فلسفه داروینیسم را نزد محمدرضا نجفی فراگرفت. به مدت چهار سال منظومه ملا هادی سبزواری را در محضر سید ابوالحسن رفیعی قزوینی آموخت و اسفار اربعه ملاصدرا را با خلیل کمره‌ای مباحثه کرد. وی نزد ابوالحسن رفیعی قزوینی علاوه بر فلسفه، ریاضیات و هیئت را نیز فراگرفت. در عرفان ابتدا از میرزا جواد ملکی تبریزی و سپس میرزا محمدعلی شاه‌آبادی بهره برد. او از سال ۱۳۰۷ به مدت شش سال در درس خصوصی عرفان شاه آبادی شرکت می‌کرد و منازل‌السائرین خواجه عبدالله انصاری و شرح مصباح الانس و مفاتیح الغیب صدرالدین قونوی را از وی آموخت و خود شرحی بر مفاتیح الغیب نگاشت. سید روح‌الله خمینی
جوانی سیّد روح‌الله خمینی را می‌توان از زمان مهاجرت او به حوزه علمیه اراک برای تحصیلات تکمیلی (آغاز سده چهارده خورشیدی) تا سن چهل سالگی وی (آغاز دهه بیست) دانست. سید روح‌الله خمینی
پس از پیروزی انقلاب ۵۷ روح‌الله خمینی و طرفدارانش به تدریج برخی از چهره‌های اصلی انقلاب را حکومت حذف کردند یا به حاشیه راندند. مانند مهدی بازرگان اولین نخست‌وزیر ایران پس از انقلاب، سید ابوالحسن بنی‌صدر اولین رئیس‌جمهور ایران، حسینعلی منتظری قائم مقام رهبری، محمدکاظم شریعتمداری مرجع تقلید شیعه، عباس امیرانتظام سخنگوی دولت موقت و صادق قطب زاده رئیس صدا و سیما. همچنین به مانند سایر انقلاب‌ها ائتلاف گروه‌ها و احزابی که در سرنگونی شاه مشارکت داشتند دیری نپایید. در دوران رهبری خمینی، گروه‌های مخالف حذف شدند که این حذف اغلب به صورت خشونت‌آمیز و با وجود مقاوت این گروه‌ها بود. از جمله این گروه‌ها می‌توان مجاهدین خلق، جبهه ملی، حزب توده، فدائیان خلق اکثریت و اقلیت، حزب پیکار و … را نام برد. فعالیت‌های سیاسی سید روح‌الله خمینی
سید حسین طباطبایی بروجردی، که در آن سال‌ها ساکن همدان بود، به‌عنوان یک شخصیت علمی برجستهٔ آن زمان، مناسب‌ترین شخص تشخیص داده‌شد و توسط آن‌ها برای تصدی پست ریاست حوزهٔ علمیهٔ قم و مقام رهبری شیعیان در نظر گرفته‌شد. آن‌ها در آن زمان او را، که از برجسته‌ترین شاگردان آخوند خراسانی، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی و محمد شریعت اصفهانی و از مجهتدین و عالمان بزرگ آن عصر محسوب می‌شد، به‌عنوان احیاءکننده‌ای شایسته برای حوزهٔ قلمداد می‌کردند. این پیشنهاد مخصوصاً از جانب خمینی و جمعی از شاگردان حائری پیگیری می‌شد. اهانت‌ها به سید روح‌الله خمینی
در ۱۶ آذر ۱۳۸۸ تصویر پاره شده‌ای از خمینی در بخش خبری بیست و سی شبکهٔ دوم سیمای جمهوری اسلامی پخش شد. این موضوع واکنش‌های مختلفی را در میان رسانه‌ها و فعالان سیاسی و مذهبی ایران برانگیخت. در حالی‌که طرفداران حکومت معتقد بودند حامیان جنبش سبز به خمینی اهانت کرده‌اند، طرفداران جنبش سبز احتمال ساختگی بودن این تصویر را مطرح کردند. پس از نماز جمعهٔ ۲۰ آذر در شهرهای مختلف تظاهرات وسیعی علیه این اقدام برگزار شد. همچنین حوزه علمیه قم، مشهد، یزد و سایر استانها در اعتراض به این اقدام مخالفان به مدت ۲ ساعت برنامه کلاسهای آموزشی خود در روز شنبه مورخ ۲۱ آذر تعطیل کردند. سید علی خامنه‌ای
پس از مرگ روح‌الله خمینی، در ۱۵ خرداد ۱۳۶۸، مجلس خبرگان جلسه فوق‌العاده‌ای تشکیل داد. در این جلسه نخست با اکثریت مطلق آرا به استعفای حسینعلی منتظری رسمیت داده شد. سپس، در خصوص انتخاب یک مرجع تقلید بالفعل، که در آن زمان تنها سید محمدرضا گلپایگانی مطرح بود، بحث شد و توافق حاصل نگردید. نظر اکثریت آن بود که توان مدیریت سیاسی بر مرجعیت دینی اولویت دارد. قانون اساسی در آن زمان مرجعیت را از شرایط رهبری می‌دانست. خبرگان در این موضوع از شورای بازنگری قانون اساسی و استفساریه روح‌الله خمینی مبنی بر ضروری نبودن شرط مرجعیت پیروی کرد. در ادامه، موضوع شورای رهبری‌ای سه نفره مرکب از علی مشکینی و موسوی اردبیلی و سید علی خامنه‌ای برای جانشینی سید روح‌الله خمینی پیشنهاد شد، که نتوانست آرای کافی را بدست بیاورد. نهایتاً اغلب اعضا رأی به رهبری سید علی خامنه‌ای دادند، هرچند که خود وی صراحتاً مخالف بود و خود را شایسته این مقام نمی‌دانست. سرانجام ۸۰٫۹ درصد حاضران در مجلس خبرگان که ۷۲ درصد کل اعضا را تشکیل می‌دادند، به رهبری سید علی خامنه‌ای رای دادند. در این جلسه هم چنین هاشمی رفسنجانی پیش از رای‌گیری سخنرانی کرد و به تمجید از او پرداخت. سید روح‌الله خاتمی
سید روح‌الله خاتمی در ۵ آبان ۱۳۶۷ درگذشت و در اردکان به خاک سپرده شد. روح‌الله خمینی، در پیامی وی را «"یکی از چهره‌های تقوا، خلوص و ایمان"» توصیف کرد. سید عباس موسوی (روحانی)
سید عباس موسوی (زاده ۲۶ اکتبر ۱۹۵۲ – درگذشت ۱۶ فوریه ۱۹۹۲)، روحانی شیعه لبنانی و یکی از مؤسسین و دومین دبیرکل حزب‌الله لبنان بود. او در در روستای نبی شیت از توابع بعلبک به دنیا آمد. تحصیلات حوزوی خود را در شهر صور آغاز نمود و برای ادامه آن به حوزه علمیه نجف رفت. موسوی در سال ۱۹۷۹ به لبنان بازگشت و حوزه علمیه بعلبک را تأسیس کرد. او در مه ۱۹۹۱ پس از صبحی طفیلی، به عنوان دومین دبیرکل حزب‌الله لبنان انتخاب شد. سید عباس موسوی که در ۱۶ فوریه ۱۹۹۲ برای شرکت و سخنرانی در مراسم سالگرد راغب حرب به روستای جبشیت رفته بود، در راه بازگشت خودروی حامل او مورد حمله هلی‌کوپترهای اسرائیل قرار گرفت که در نتیجه آن او و فرزند و همسرش کشته شدند. تظاهرات ۱۵ خرداد
در میان معترضان، چهره مخالف جدیدی به نام روح‌الله موسوی خمینی خود را در اذهان، مطرح ساخت. این روحانی در مدرسه فیضیه قم به تدریس فلسفه و فقه می‌پرداخت. وی سخنرانی‌های انتقادی خود را از سال ۱۳۴۱ آغاز کرده بود و در آن هنگام بیش از شصت سال داشت. خمینی این اصلاحات را بیش از هر چیز به سود شاه و سلطنت او و زمینه‌ای برای نفوذ بیشتر آمریکا و اسرائیل به ایران می‌دانست. بنابراین او در نشست علمای قم، خواهان تحریم رفراندوم شد. شاه وارد قم شد تا نظر موافق علمای دین در مورد برنامه‌های خود را بگیرد. سرانجام این رفراندوم انجام شد و رسانه‌های دولتی خبر از تصویب آن با اکثریت آراء دادند. مرگ و تشییع سید روح‌الله خمینی
سید روح‌الله خمینی در شامگاه ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ خورشیدی در بیمارستان به علت ایست قلبی درگذشت، وی در این زمان ۸۶ سال داشت. خبر درگذشت نخستین رهبر جمهوری اسلامی ایران صبح ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ از رادیو اعلام شد و پس از یک مراسم وداع در مصلای تهران در ۱۶ خرداد در نزدیکی بهشت زهرا (قبرستان اصلی شهر تهران) به خاک سپرده شد. روح‌الله کمالوند
روح‌الله کمالوند خرم‌آبادی (۱۲۷۹ خورشیدی خرم‌آباد - ۱۳۴۳ خورشیدی، تهران) از روحانیون سده ۱۴ ایران و از فعالان سیاسی علیه اقدامات اجتماعی محمدرضا شاه بود. وی از شاگردان سید حسین بروجردی و از هم درسان سید روح‌الله خمینی بود. کمالوند به عنوان نماینده روحانیون با محمدرضا شاه پهلوی ملاقات کرد و مخالفت روحانیون شیعه با طرح انقلاب سفید را به وی اعلام کرد. سید عباس موسوی (روحانی)
موسوی در سال ۱۹۶۶ در شهر صور با امام موسی صدر آشنا شد و به خواست او به حوزه علمیه صور (کانون تحقیقات اسلامی) که مؤسس آن موسی صدر بود رفت. سید روح‌الله هاشمی
محمد روح‌الله هاشمی مسوولیت موسسه فرهنگی سردار شهید سید مجتبی هاشمی را برعهده داشت. این موسسه در سال ۱۳۸۰ با هدف معرفی مصطفی چمران و سید مجتبی هاشمی در قم راه‌اندازی شد. فرمان هشت‌ماده‌ای سید روح‌الله خمینی
چندی پس از صدور فرمان هشت ماده‌ای توسط سید روح‌الله خمینی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی به عنوان رئیس شورای عالی قضایی و میرحسین موسوی به عنوان رئیس دولت وقت مأمور تشکیل هیئتی برای رسیدگی به این امور شدند. این هیئت بعدها به ستاد اجرایی فرمان هشت ماده‌ای معروف و مقرر شد تا با همکاری دادستان کل کشور و دیگر عوامل با تهیه طرح و برنامه و ایجاد تشکیلات نوین، به تدوین لوایح قضایی جدید جمهوری اسلامی ایران پرداخته شود. سید محمد موسوی بجنوردی
موسوی بجنوردی پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ به ایران آمده و در دفتر استفتائات آیت‌الله خمینی مشغول به کار شد. در سال ۱۳۵۹ دادگاه عالی قضات را به دستور روح‌الله خمینی رهبر وقت ایران راه‌اندازی کرد. از سال ۱۳۶۱ تا سال ۱۳۶۸ به عضویت شورای عالی قضایی درآمد و تا زمان انحلال این شورای پنج نفره، که عالی‌ترین نهاد قضایی کشور بود، در آن عضویت داشت. او یکی از چهار نفر عضو هیئت عفو زندانیان به انتصاب آیت‌الله خمینی بود. در بازنگری قانون اساسی سال ۱۳۶۸ شورای عالی قضایی حذف و مقرر شد به جای آن یک نفر توسط رهبر به عنوان رئیس قوه قضائیه منصوب شود. میرحسین موسوی
میرحسین موسوی یکی از مخاطبان فرمان هشت‌ماده‌ای سید روح‌الله خمینی بود. موسوی همواره از این فرمان به عنوان یکی از بهترین حکم‌های حکومتی ولی فقیه اول نظام جمهوری اسلامی ایران یاد کرده‌است. او خود را به عنوان یکی از علاقه‌مندانِ روح‌الله خمینی معرفی کرده‌است و همواره روح‌الله خمینی را "حضرت امام" خطاب می‌کند. او مناظره‌اش با محمود احمدی‌نژاد را این‌چنین آغاز کرد: خامنه‌ای در دورهٔ دوم ریاست جمهوری خود (۱۳۶۴) به شدت مخالف ادامهٔ نخست‌وزیری موسوی بود ولی با اصرار روح‌الله خمینی مجبور به معرفی دوبارهٔ او شد. خمینی، به دلیل گزارش محسن رضایی معتقد بود که کنار گذاشتن موسوی لطمهً جدی به روحیهٔ سربازان ایرانی در جنگ ایران و عراق خواهد زد و در پاسخ به ناطق نوری که تعدادی از روحانیون بلندپایه را برای مذاکره واسطه کرده بود، گفت: «انتخاب غیر از ایشان، خیانت به اسلام است.» و به همین دلیل خامنه‌ای در مذاکرات بعدی با ناطق نوری گفت: «حجت بر من تمام شد.» و موسوی را برای نخست‌وزیری معرفی کرد. در نهایت در جلسهٔ رأی اعتماد به موسوی ۹۹ نماینده (از ۲۷۰ نماینده مجلس) به او رأی عدم اعتماد دادند و پس از آن مخالفان موسوی به ضدیت با ولایت فقیه متهم می‌شدند. مرگ و تشییع سید روح‌الله خمینی
سید علی خامنه‌ای، جانشین روح‌الله خمینی و رهبر جمهوری اسلامی در ۲۳ تیر ۱۳۶۸ در مورد اهمیت درگذشت خمینی گفت:بسیار سخت است باور کردن این حقیقت تلخ. بسیار سخت بود برای ما در طول سال‌های گذشته تصور آن دنیایی که در آن امام نباشد… آن جهان بی‌روحی، آن فضای افسرده‌ای، آن زندگی غم‌انگیزی که در آن امام و رهبری و مراد و معلم و مرشد و پدر و امید ما حضور نداشته باشد. پروردگارا ما در این مصیبت به تو پناه می‌بریم، از تو تسلی می‌جوییم، از تو کمک می‌خواهیم، به تو شکوه می‌کنیم. ای بقیةالله، ای حجه بن الحسن عسگری، تسلیت این مصیبت بزرگ رو به تو عرض می‌کنیم. سید روح‌الله خمینی
انتقادات احمد کسروی از برخی عقاید مذهبی شیعه منجر به سوءقصد به وی از سوی روحانی ۲۱ ساله‌ای به نام نواب صفوی در اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۲۴ شد. کسروی از این سوء قصد جان سالم بدر برد، اما گروهی از اعضای فدائیان اسلام در اسفند همان سال وی را هنگامی که در کاخ دادگستری تهران، به اتهامات توهین به مقدسات پاسخ می‌داد، به طرز فجیعی به قتل رساندند. حسنعلی منصور
منصور اولین دبیرکل حزب ایران نوین، پس از احراز پست نخست‌وزیری قصد انجام اصلاحات و تغییراتی را داشت و کوشش نمود که با روحانیت از در سازش درآید. حسنعلی منصور، روح‌الله خمینی را در ۸ فروردین ۱۳۴۳ از تهران به منزلش در قم بازگرداند. اما پس از علیه تصویب نوشته شده در بند دوم کنوانسیون وین خمینی دستگیر و در ۱۳ آبان ۱۳۴۳ به ترکیه تبعید شد. سید حسن نصرالله
در دیداری که سید حسن نصرالله در سال ۱۳۶۰ با سید روح‌الله خمینی در تهران داشت، خمینی وی را به عنوان نماینده خود در امور حسبیه و اخذ امور شرعیه در لبنان منصوب کرد. نصرالله در زمان دریافت این حکم ۲۱ ساله بود و اولین نفر از رهبران حزب‌الله لبنان بود که چنین حکمی را از روح‌الله خمینی دریافت کرده‌است. نصرالله در سال ۱۳۶۱ هم به عنوان سرپرست تیم ورزشی جنبش امل به تهران سفر کرد که به دلیل درگرفتن جنگ ۱۹۸۲ لبنان این سفر نیمه‌تمام ماند. سید محمد موسوی خوئینی‌ها
خوئینی‌ها رهبر معنوی دانشجویان مسلمان پیرو خط امام در جریان اشغال سفارت آمریکا و از نزدیکان روح‌الله خمینی پیش و پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. او در دوران رهبری خمینی پست‌های مهمی همچون نایب رئیسی دوره اول مجلس شورای اسلامی، عضویت در شورای سرپرستی صدا و سیما (۱۳۵۹)، دادستانی کل کشور، سرپرست حجاج ایران، نمایندگی دورهٔ اول مجلس خبرگان رهبری و عضویت در شورای بازنگری قانون اساسی را برعهده داشت، اما پس از مرگ روح‌الله خمینی به جز مدتی حضور در مجمع تشخیص مصلحت نظام، هیچ مسئولیت رسمی جدی نداشته‌است. در سال ۱۳۷۰ و پس از رد صلاحیت گستردهٔ کاندیداهای جناح چپ، او روزنامه سلام را منتشر کرد که جنجال‌های زیادی را آفرید؛ این روزنامه در جریان افشای نامهٔ محرمانهٔ قتل‌های زنجیره‌ای، توقیف و در پی آن حمله به کوی دانشگاه تهران رقم خورد. تبار سید روح‌الله خمینی
سید مصطفی، پدر سید روح‌الله خمینی در سال ۱٢۷۸ قمری (۱۲۴۰ شمسی) به دنیا آمد. (از سید احمد پس از مرگ تنها سید مصطفی و دختری بنام صاحبه باقی‌ماند) سید مصطفی مقدمات را در خمین و نزد میرزا احمد خوانساری آموخت. میرزا احمد از نوادگان حیدربن محمد خوانساری مؤلف زبدةالتصانیف است. رابطهٔ نزدیک آن دو سبب شد تا سیدمصطفی دختر میرزا احمد را که پیش از ازدواج حاجیه‌خانم نام داشت و پس از آن – در خانهٔ سید مصطفی – هاجر صدا زده می‌شد به همسری برگزیند. سیدمصطفی موسوی که در خمین او را «آقای موسوی»، «آسید مصطفی» یا «آسید هندی» خطاب می‌کردند، کمی پس از ازدواج برای ادامهٔ تحصیلات راهی اصفهان شد. سید مهدی هاشمی (پاسدار)
سید مهدی هاشمی (تیر ۱۳۲۳–۶ مهر ۱۳۶۶) روحانی شیعه، از اعضای اولیه و مؤسسان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و برادر داماد حسینعلی منتظری، قائم‌مقام رهبر ایران بود. وی پیش از انقلاب به اتهام معاونت در قتل سید ابوالحسن شمس‌آبادی از مخالفان خمینی در اصفهان دستگیر و در فروردین‌ماه ۱۳۵۵ محکوم شده بود. او پس از انقلاب، مسئول واحد روابط عمومی و عضو شورای عالی فرماندهی سپاه بود و مسئولیت نهضت‌های آزادی‌بخش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را به‌عهده داشت و تا انحلال این واحد به فعالیت در این سمت ادامه داد. هاشمی پیش از انقلاب همراه با محمد منتظری با گروه‌های مسلح در لبنان و لیبی در ارتباط بود. جوانی سید روح‌الله خمینی
خمینی حدوداً نوزده سال داشت که نخستین بار مدرس را می‌بیند و آشنایی و ارتباط آن دو از همان زمان آغاز می‌شود. از تجلیل‌ها و سخنان او در رابطه با سید حسن مدرس در سال‌های پس از پیروزی انقلاب این‌طور برمی‌آید که آن دیدارها از مدرس شخصیت بزرگی در چشم خمینی ساخته‌است. سید علی‌محمد دستغیب
او مبارزات خود با حکومت پهلوی را چنین شرح داده‌است: پس از آنکه مرجع تقلید شیعه، محسن حکیم در سال ۱۳۴۹ درگذشت، در مراسم هفتمین روز درگذشت او، مجلسی با حضور علمای برجسته شهر و قریب ده هزار نفر از مردم در مسجد شهدا (نو) برگزار گردید. در حین برگزاری مراسم اعلامیه‌ای از جانب جامعه روحانیت شیراز مبنی بر اعلام مرجعیّت سید روح‌الله خمینی به دست سخنران مجلس داده شد که ایشان از خواندن آن خودداری کرد؛ لذا سید علی‌محمد دستغیب به دستورسید عبدالحسین دستغیب، به منبر رفت و مرجعیت سید روح‌الله خمینی پس از محسن حکیم را اعلام کرد. این حرکت ضربه شدیدی به حکومت شاه بود و موجب ترس و نگرانی آنان شد. مأموران حکومت بلافاصله درصدد جستجو و دستگیری سخنران برآمدند که او با کمک دوستانش از مجلس خارج شد و عوامل ساواک موفّق به دستگیری او نشدند. از آن به بعد مأمورین شاه او را تحت نظر شدید قرار دادند و چندین دفعه از منبر ممنوع شد، اما او دست از افشاگری علیه حکومت پهلوی برنداشته و برای این که بهانه به دست عوامل حکومت ندهد از منبر استفاده نکرده و روی زمین سخنرانی می‌نمود. لیکن دستگاه ساواک دائماً او را تحت نظر داشته و چندین دفعه بازداشت و زندانی نمود و در نهایت در سال ۱۳۵۶ به شهر اهر در استان آذربایجان شرقی تبعید شدند؛ ولی در تبعید نیز دست از مبارزه برنداشت؛ تا آنکه رژیم شاه پس از چند ماه مجبور شد او را به شهرستان سقّز واقع در استان کردستان تبعید نماید که این تبعید مدّت ۹ ماه به طول انجامید. در سال ۱۳۵۷ با بازگشت از تبعید تا پیروزی انقلاب ایران (۱۳۵۷) با رهنمودهای حسنعلی نجابت شیرازی در کنار سید عبدالحسین دستغیب در سرپرستی نهضت و ترغیب و تشویق مردم به ادامهٔ مبارزه نقش فعالی داشت. سید روح‌الله خمینی
اگرچه پس از مدتی سلمان رشدی در بیانیه‌ای از اینکه موجب ناراحتی پیروان اسلام شده ابراز تأثر و افسوس کرد اما خمینی بر فتوای خود تأکید کرد و گفت: علت اصلی درگذشت سید روح‌الله خمینی «ایست قلبی» اعلام شد، بنا به گفته محمدحسین خوشنویس، عضو گروه پرستاری از خمینی، «او در یک‌ماهه آخر حیات به سرطان معده مبتلا شده بود و پس از دومین مرتبه تزریق داروی شیمی درمانی، دچار سکته وسیع قلبی شد و درگذشت.» سید روح‌الله خمینی
سید روح‌الله خمینی در نامه‌ای سرگشاده ظاهراً خطاب به مردم و روحانیان با عنوان «"بخوانید و به کار بندید"» به تاریخ اردیبهشت ۱۳۲۳ خورشیدی، در پاسخ به کتاب جنجالی «"شیعیگری؛ بخوانند و داوری کنند"» از احمد کسروی، وی را «یک نفر تبریزی بی‌سروپا» خطاب کرد و از روحانیونی بود که «مسلمانان با غیرت» را به کشتن «این مرتد جاهل مفسد فی الارض» فراخواند. سید روح‌الله خمینی
خمینی در زمان ریاست بروجردی بر حوزه، بیشتر بر تدریس و آموزش متمرکز بود تا هرگونه فعالیت سیاسی. در آن زمان، او اصول و خارج فقه را آموزش می‌داد، شاگردانی را به دور خود جمع کرده‌بود که بعدها در فعالیت‌های سیاسی او که در پایان منجر به سقوط حکومت پهلوی شد، تبدیل به یاران اصلی او شدند. جز مرتضی مطهری و حسینعلی منتظری، جوانانی مانند محمدجواد باهنر و اکبر هاشمی رفسنجانی نیز از آن جمله بودند. میرزا هاشم آملی
وی از اولین کسانی بود که دولت منتخب روح‌الله خمینی را تأیید کرد. علی اکبر ناطق نوری در این زمینه می‌گوید: پس از مرگ روح‌الله خمینی و انتخاب سیدعلی خامنه‌ای به مقام رهبری، وی طی نامه‌ای بیعت خود را با او اعلام کرد و تأکید کرد:میرزا هاشم آملی در سن ۹۳ سالگی پس از پشت سر گذاشتن سکته‌های ناقص و یک دوره بیماری، در عصر روز جمعه ۷ اسفند ۱۳۷۱ درگذشت. شفیعی مازندرانی دربارهٔ مرگ او این شعر را سروده‌است:فیلسوفان مسلمان راه‌پیمایی ۲۲ بهمن
سید روح‌الله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی، پس از ۱۵ سال تبعید در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ به ایران بازگشت و وارد تهران شد و در سراسر ایران قیام کرد و پس از ۱۰ روز با اعلام بی‌طرفی ارتش پیروزی را به دست آورد. در این روز زندان اوین، وزارت امور خارجه، نیروهای امنیتی، نیروی دریایی سلطنتی، مجلس، شورای دفاع ملی، پلیس، ژاندارمری و کمیته مشترک ضد خرابکارانه به مردم منتقل شدند. با دستگیری ژنرال رحیمی، فرمانده ارتش در تهران، سلاح‌ها به دست انقلابیون افتاد. انقلاب ایران در تاریخ ۱۱ فوریه ۱۹۷۹ با مشارکت گروه‌های مختلف مردم ایجاد شد. سلسله پهلوی رسماً پایان یافت و در نهایت شرایط برای تشکیل جمهوری اسلامی به رهبری سید روح‌الله خمینی آماده شد. افکار و شخصیت‌های اسلامی نقش مهمی در انقلاب ضدسلطنتی داشت و خمینی آن را انقلاب نامید. مرگ و تشییع سید روح‌الله خمینی
علت اصلی مرگ خمینی ایست قلبی اعلام شد ولی او در اواخر عمر به سرطان معده مبتلا شده بود. این بیماری قبل‌تر و دورهٔ تبعید وی در نجف نیز در او مشاهده شده بود ولی پیشرفت بیماری در آن زمان کند شده بود. نوع سرطان وی بسیار تهاجمی با سرعت پیشرفت بالا بود به نحوی که در حدود دو هفته از اولین نشانه‌ها در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۶۸ باقی اندام‌ها را نیز درگیر کرده بود. پس از تشخیص سرطان با نظر سران وقت سه قوه و احمد خمینی فرزند وی تصمیم به جراحی به جای شیمی درمانی گرفته شد و اقدامات درمانی تا لحظه مرگ او به علت سکته وسیع قلبی ادامه یافت. تماس‌های میان ایالات متحده آمریکا و سید روح‌الله خمینی
ویلیام سالیوان که خود از طرفداران برکناری شاه و سازش میان انقلابیون و ارتش بود، هجدهم دی همان سال در گزارشی به واشینگتن نوشته بود: «روحانیت برای کمک به احیای ثبات در بخش عمومی در حال سازمان یافتن است. حتی اگر برای لحظه‌ای بازرگان را هم کنار بگذاریم، بخش قابل ملاحظه‌ای از مخالفان در صورتی که شاه برود به گذار سیاسی مسالمت‌آمیز متعهد هستند». اینگونه که پیداست، سفیر آمریکا پس از این دیدار حتی نسبت به قبل هم به روحانیون خوش‌بین‌تر هم شده بود. او در توصیف «ملا موسوی» به واشینگتن نوشت: «افراطی نیست و به نظر می‌رسد پذیرای منطق باشد». سید روح‌الله خمینی
در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ذکر شده‌است که نام پدر وی، مصطفی و پدربزرگش سید احمد موسوی هندی بوده‌است اما از آنجا به قبل چندان روشن نیست و فقط گفته شده که نسب او به میرحامد حسین هندی می‌رسد. خاندان خمینی ابتدا ساکن شهر نیشابور (دزق سرولایت نیشابور) بودند، منبع اصلی شرح حال وی، یعنی خاطرات برادرش مرتضی پسندیده می‌گوید محمد نصیر نیشابوری از سادات شیعه صاحب‌منصب حکومت صفوی در ۱۷۰۶ میلادی به هند مهاجرت کرده و در دربار بهادرشاه یکم گورکانی مغولان هند منصوب شد. در این منطقه قوانین اسلام و شیعهٔ دوازده‌امامی که از زمان صفویان دین و مذهب رسمی ایران به حساب می‌آمد، برقرار بود. فرزندش برهان‌الملک محمدامین صوبهدار فرماندار استان گجرات شده و وارد دستگاه محمدشاه شد و جایگاه ایرانیان را در دربار هند ارتقاء داد. برهان‌الملک در ۱۷۱۸ میلادی به حکومت اوده منصوب و با همکاری شیعیان اعلام استقلال کرد و سلسلهٔ نوابان اوده را بنیان گذاشت و در ۱۱۵۱ قمری (۲۱ سال قمری پس از حکومت اوده) مرد، اما با حضور فرزندانش سادات هند زیاد شدند. صد سال بعد میرحامد نیشابوری آغاز به فعالیت کرد که پدرش محمدقلی موسوی معروف به علامه کنتوری یا کینتوری و برادرانش سیدسراج حسین و اعجاز حسین (همان میر حامدحسین هندی) از علمای مذهبی و فقهی مقیم هند بودند. میر حامد حسین موسوی که نویسندهٔ کتاب عبقات الانوار فی مناقب الائمةالاطهار یکی از مشهورترین اعضای این خاندان به‌شمار می‌رود. فرزند میرحامد حسین، سید ناصر حسین، نیز مرجع شیعیان هندی بود. او سه پسر داشت که پسر سومش، سید احمد موسوی، ساکن کشمیر می‌شود و پس از وی سید دین علیشاه بود. با کشته شدن دین علیشاه، فرزندش سید احمد موسوی هندی به نجف می‌رود و به درجه اجتهاد می‌رسد. در آنجا توسط یوسف خان فرفهانی به خمین دعوت می‌شود و در سال ۱۲۵۰ قمری رهسپار آنجا می‌گردد و در ۱۲۵۷ قمری با دختری به نام سکینه ازدواج می‌کند. مصطفی، پدر روح‌الله، در ۱۲۷۸ قمری زاده می‌شود. وی برای ادامه تحصیل به اصفهان می‌رود و در آنجا با هاجر خانم، دختر یکی از استادان خود که اهل خمین بود، ازدواج می‌کند. فعالیت‌های سیاسی سید روح‌الله خمینی
فارسی عربی سید مصطفی صفایی خوانساری
سید مصطفی صفایی خوانساری از بدو ورود به قم ارتباط زیادی باسید روح‌الله خمینی داشت. سید مصطفی صفایی خوانساری در بسیاری از دروس، همراه و همدرس ایشان بود، از جمله می‌توان به درس شرح مصباح الانس و شرح فصوص قیصری علامه شاه آبادی و درس آقا شیخ محمد رضا مسجد شاهی که برای مدتی به قم آمده بود اشاره کرد. وی به اتفاق سید روح‌الله خمینی در درس معقول رفیعی قزوینی شرکت داشتند. سید روح‌الله خمینی به‌طور مرتّب با اعزام نماینده، از احوالات سید مصطفی صفایی خوانساری آگاه می‌شد، به طوری که سید روح‌الله خمینی در ماه آخر عمر خویش برای سید مصطفی صفایی خوانساری پیغام فرستاد که:به علت گرفتاری‌های موجود، من فراموش کردم که ماه گذشته از احوالات شما جویا شوم، ولی دیشب به مناسبتی صبیّه‌ام مرا به یاد شما انداخت، لذا خواستم از شما عذرخواهی کنمسید مصطفی صفایی خوانساری با نقل این موضوع، پیوسته می‌گفتند:امام واقعاً یک مرد استثنایی بود. ایشان در بین همنوعانشان بی نظیر بود، چه از لحاظ عبادت و تهجّد و چه از لحاظ علمی، فقه ایشان، فقه قوی ای بود. سید احمد خمینی
سید احمد خمینی در اظهارنظرهایی در سال ۱۳۶۹ با نام بردن از سید علی خامنه‌ای به عنوان شاگرد روح‌الله خمینی و بیان اینکه هیچ‌کس حق شکستن حریم رهبری را ندارد، حرمت رهبری نظام اسلامی را از اصول خدشه‌ناپذیر انقلاب اسلامی دانست و از همه خواست تا به دستورهای رهبری عمل کنند. وی در بخشی از این اظهار نظرها می‌گوید: احمد خمینی در دو دوره پیاپی از سال ۱۳۶۸ تا هنگام درگذشت، نماینده رهبری در شورای عالی امنیت ملی بود. وی همچنین از اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام بود.