سرچشمه رود زاینده رود کجاست؟
دیمه (چشمه)
چشمه دیمه، سرچشمه اصلی زاینده رود که در مجاورت روستای دیمه از توابع شهرستان کوهرنگ در استان چهارمحال و بختیاری قرار دارد.
بخش زاینده‌رود
بخش زاینده رود یکی از بخشهای شهرستان سامان در استان چهارمحال و بختیاری ایران و به مرکزیت هوره می‌باشد. شهرها: هوره قزل‌اوزن
قِزِل‌اوزَن یکی از بلند‌ترین رودخانه‌های ایران است که از کوه‌های چهل چشمه میان سقز و دیواندره در استان کردستان و استان آذربایجان شرقی سرچشمه گرفته و پس از پیوستن هیرورود، زنجان‌رود و شاهرود به آن به دریای خزر می‌ریزد. قزل‌اوزن در جنوب استان گیلان در درون آب دریاچه سد سپیدرود به رودخانه بزرگ شاه‌رود پیوسته و تشکیل رودخانه‌ای به نام سپید رود می‌دهد.‌ درچه
شهر درچه در دشتی مسطح بنا گردیده و با شیب ملایم یک درصدی به زاینده رود منتهی می‌شود. رود چلوند
رود چلوند نام یک رودخانه در جغرافیای منطقه آستارا که از کوه‌های غربی میاکومه، گونش، باباعلی و چهل چشمه سرچشمه گرفته و پس از طی مسافتی از روستا قدیمی و تاریخی چلوند و مشروب‌ساختن برنج‌زارها از شیلات چلوند گذشته و به دریای خزر می‌ریزد. زاب بزرگ
زاب بزرگ یا زاب علیا، رودی در غرب فلات ایران است که از کوه‌های جنوب شرقی ترکیه سرچشمه گرفته و پس از گذر از زاگرس غربی در شمال عراق، در نزدیکی شهر موصل به رود دجله می‌ریزد. زاب بزرگ در زبان کردی «زی بدینان»نامیده می‌شود. نباید این رود را با زاب کوچک که از غرب ایران سرچشمه می‌گیرد اشتباه گرفت. حوضه آبریز رودخانه کارون بزرگ
آبراههٔ اصلی حوضه، رود کارون است که شاخهٔ های اصلی آن یعنی رود کوهرنگ و رود بازفت از زردکوه در استان چهارمحال و بختیاری سرچشمه می‌گیرند و بعد از تلاقی با هم، رود کارون تشکیل می‌شود. پس از تلاقی با رود خرسان ادامه یافته و در شمال شوشتر به دو شاخه تقسیم می‌شود، در بند قیر دوباره دو شاخه به یکدیگر می‌پیوندد. در همین نقطه، رود دز نیز به آن متصل می‌شود و در نهایت، در آبادان وارد اروندرود می‌شود. رود یالونگ
رود یالونگ از کوه‌های بایان هار (شاخه‌ای از کوه‌های کونلون) واقع در جنوب استان چینگ‌های در غرب چین و در ارتفاعی تقریباً ۵٬۰۰۰ متری سرچشمه می‌گیرد. این رود سپس به سمت جنوب شرقی جریان یافته و وارد شمال غربی استان سیچوان می‌شود. پایینتر از گانتزی این رود به‌سمت جنوب چرخیده و در امتداد کنارهٔ غربی کوه‌های داشوئه به مسیر خود ادامه می‌دهد تا آنکه پس از چند چرخش شدید در منتهی‌الیه جنوبی این کوه در نزدیکی مرز استان یونان به رود یانگ‌تسه کیانگ می‌پیوندد. حوضه آبریز رودخانه‌های مرزی غرب
حوضه مرزی غرب، بخش‌هایی از استان‌های آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه و ایلام و جزء کوچکی از استان‌های خوزستان و همدان را شامل می‌شود. رودهای این حوضه، از دامنه‌های غربی زاگرس سرچشمه می‌گیرند و پس از گذر از مرز ایران و عراق، وارد دجله می‌شوند. شمالی‌ترین رود این حوضه زاب کوچک است که در نواحی مرزی آذربایجان غربی و کردستان جریان می‌یابد و وارد عراق می‌شود. دیگر رود مهم حوضه، رود سیروان است که از نزدیکی سنندج سرچشمه می‌گیرد و پس از حرکت به سوی غرب، شاخه‌های دیگری به آن می‌پیوندند تا این که در غرب پاوه، وارد عراق می‌شود. چند رود دیگر از جمله هواسان و الوند نیز پس از گذر از مرز، به این رود (و دنبالهٔ آن رود دیاله) می‌ریزند. رودهای جنوبی حوضه نیز پس از خروج از مرز به رود دجله منتهی می‌شوند. زاینده‌رود
پل تاریخی روستای اورگان در شهرستان چادگان ۴۰کیلومتر بالاتر از سد زاینده‌رود واقع شده‌است که اولین پل قدیمی بالا دست زاینده‌رود می‌باشد. از معروف‌ترین پل‌ها بر روی زاینده‌رود در استان چهارمحال و بختیاری پل زمان‌خان (از خوانین بزرگ تُرکان ایل نفر) و پل هوره می‌باشد. یان‌چشمه
یان‌چشمه، شهری ساحلی در حاشیه سد زاینده رود است که در شهرستان بن از توابع استان چهارمحال و بختیاری قرار دارد که مردم آن از نژاد ایل شاهسون هستند و به زبان ترکی صحبت می کنند.%7B%7Bیادکرد-دهخدا | عنوان=یان چشمه | بازیابی=۰۴ اکتبر ۲۰۱۲}} دهستان زاینده‌رود شمالی
دهستان زاینده رود شمالی نام دهستانی در بخش مرکزی شهرستان فریدن، استان اصفهان در ایران است. براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۴۷۰۵ نفر (۱۱۳۱ خانوار) بوده‌است. زنجان‌رود
این رود که در خاک شهر زنجان از میان باغات جنوبی شهر می‌گذرد در دو طرف بستر خود و تقریباً در تمام طول خود دره سر سبز باغات زنجان‌رود را تشکیل می‌دهد که از سلطانیه شروع و در روستای رجعین پایان می‌یابد و در این مسیر نه تنها باغات طرفین بستر رودخانه از آب این رودخانه آبیاری می‌شوند بلکه با بستن سدهای محلی موسوم به «باستیان» آب رودخانه را به جوی های منشعبه از آن هدایت می‌نمایند و به وسیلهٔ آن جوی ها باغات و کشتزارهای شهر را آبیاری می‌نماید. در گذشته بسیار نزدیک این جوی ها در محدوده خاک شهر زنجان که از روستای سایان واقع در ۶ کیلومتری شرق زنجان با باستیان‌های محلی شروع و در قریه کوشکان ولقع در ۸ کیلومتری باختر زنجان پایان می‌یافت، از خاور به باختر عبارت بودند از: نهر خراب، نهر زرتان، هر گلجین، نهر خساغ، نهر اکبر، نهر رامین، نهر فولاد، نهر توپ آغاجی، نهر مال دره، نهر دفترخانه، نهر خلول، نهر سرداب، نهر زنجان، نهر اسحق. نحوه ساخت باستیان یا سد محلی به این گونه بوده‌است که مالکین باغات جنوب خاوری باستیان یا سد محلی اولیه جلو جریان آب را می‌گرفتند و با تشکیل دادن حوضچه‌های آب رودخانه را بالا می‌آوردند و در نتیجه قسمتی از آب زنجان‌رود را به نهر خراب (سایان ارخی) بسته سوار می‌کردند و با آن باغات و اراضی زراعی خود را مشروب می‌کردند. بعد آب زنجان‌رود پس از پر شدن حوضچه در بستر خود جریان می‌یافت و با آب‌های زائد از بستر رودخانه بسوی باستیان دوم (نهر رزتان) بسته که چند صد متر پایین‌تر از آن احداث شده بود جاری می‌شد. و در مبدأ نهر ورتان باز قسمتی از آب رودخانه زنجان‌رود سوار نهر وران می‌شد. و اراضی و باغات اطراف خود را مشروب یکرد و بقیه آن باز در بستر رودخانه جاری می‌شد و این روش تا آخر باستیان (مبدأ نهر اسحق) ادامه می‌یافت و به این ترتیب کلیه باغات نهر را از آب رودخانه زنجان‌رود مشروب می‌شدند و دره سرسبز را به وجود می‌آوردند. رود زاب
رود زاب رودی است که در ناحیهٔ کردستان جاری است و یونانیان آن را لیکوس می‌گفته‌اند. سرچشمهٔ رود زاب از کوه داروجان است و جلگهٔ زاب را مشروب کرده، کوه آهنگران و کوه بزنیان را قطع می‌کند و وارد رود دیاله می‌شود در قسمت‌های مختلف به اسامی گاورود و رود سیروان و رود دیاله نامیده می‌شود. این رود از کوه‌های حوالی گردنهٔ اسدآباد در مغرب کوه الوند سرچشمه می‌گیرد و از مشرق به مغرب تا سرحد عراق جاری است و از تنگه‌های باریک راهی برای خود حفر کرده، از کوه شاهو و کوه کله‌سر می‌گذرد و به طرف جنوب غربی منحرف شده بالاخره به دجله می‌رسد. زاینده‌رود (لنجان)
تپه و چنار، محلی زیبا در میان شالیزارهای بیستگان است و همچنین چنار بسیار کهنی در محلۀ کله مسیح وجود دارد که مردم در روز سیزدهم فروردین هر سال در اطراف آن گرد می آیند. تفریح گاه محلۀ کله مسیح و پارک جزیره از باصفاترین و زیباترین نقاط شهرستان لنجان است که در حاشیه زاینده رود قرار گرفته و محل مناسبی برای استراحت و تفریح خانواده‌هاست. زاینده‌رود
سواحل رودخانهٔ زاینده‌رود در جوار باغات و جنگل‌های طول مسیر نمای بسیار زیبایی را داراست. حوضه آبریز گاوخونی
حوضه گاوخونی در شرق رشته‌کوه زاگرس قرار دارد و از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده‌است. بخش غربی آن، درهٔ زاینده‌رود است و با حرکت به سوی شرق، ارتفاع آن کاسته شده و دشت‌ها گسترش می‌یابد. رودهای این حوضه به تالاب گاوخونی می‌ریزند. وسعت این تالاب متغیر است و در دوران پرآبی به ۵۰۰ کیلومتر مربع می‌رسد. رود اصلی این حوضه، زاینده‌رود است که از ارتفاعات زردکوه در زاگرس سرچشمه می‌گیرد و پس از طی ۴۰۵ کیلومتر وارد گاوخونی می‌شود. آب‌وهوای حوضه، گرم و خشک است. حوضه آبریز رودخانه حله و مسیل‌های کوچک دو طرف آن
حوضهٔ آبریز حله و غرب و شرق شامل بخش‌های بزرگی از استان‌های بوشهر و فارس و بخش‌های اندکی از استان‌های خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد است. آبراههٔ اصلی حوضه، رود حله است که از تلاقی رودهای شاپور و دالکی در سعیدآباد کازرون تشکیل می‌شود و در دشت برازجان به خلیج فارس می‌ریزد. رود دالکی نیز از به هم پیوستن رودهای جره و فراشبند در دشت جره ایجاد می‌شود. سرچشمهٔ رود جره، کوه دشت ارژن و سرچشمهٔ رود فراشبند، ارتفاعات جنوبی و شرقی فراشبند است. شاخهٔ دیگر حله، رود شاپور است که از شمال کازرون سرچشمه می‌گیرد. زاینده‌رود
پس از خشک شدن رودخانه زاینده‌رود و اعتراضات کشاورزان اصفهان کمیته پیگیری مسائل و مشکلات زاینده‌رود به ریاست عباس مقتدایی تشکیل گردید که در نهایت با پیگیری‌های اعضای این کمیته، نمایندگان مجلس و مسئولان استان اصفهان، شورای عالی آب مصوبات نه‌گانه‌ای را به نفع زاینده‌رود به تصویب رساند. گلپایگان
رودخانه گلپایگان که از ارتفاعات زاگرس در مجاورت سرشاخه‌های زاینده رود و دز در کوه‌های بختیاری سرچشمه می‌گیرد اصلی‌ترین شبکه زهکش منطقه را تشکیل می‌دهد. اصلی‌ترین شاخه این رود از کوه‌های مرتفع اطراف روستاهای فرسش و فهره در شهرستان الیگودرز لرستان سرچشمه می‌گیرد و در ادامه با دریافت شاخه‌های دیگری از روستاهای شهرستان بویین و میاندشت، در منطقه روستای هنده وارد شهرستان گلپایگان می‌شود و به سد قدیم گلپایگان (احداث ۱۳۳۶) می‌ریزد. سازند کشکان
سازند کشکان از سازندهای زمین‌شناسی ایران در زاگرس است. نام سازند آواری کشکان از رود کشکان که در استان لرستان جریان دارد، گرفته شده است. این رودخانه از ارتفاعات زاگرس سرچشمه گرفته و در جنوب غربی پلدختر به رود سیمره پیوسته و رود کرخه را تشکیل می‌دهد سازند کشکان قبلاً به نام طبقات قرمز رنگ ائوسن خوانده می‌شد. برش نمونه سازند آواری کشکان در امتداد رودخانه کشکان در شمال شرقی پلدختر واقع در جاده اندیمشک – خرم‌آباد قرار دارد. در این سازند سنگواره‌هایی چون روتالیدس، میلیولیدس، رادیولاریا و روزن بران ماسه‌ای یافت می‌شود. سن سازند کشکان از پالئوسن تا ائوسن است. زاینده‌رود
در ۲۸ آبان سال ۱۴۰۰ کشاورزان اصفهانی با اعلام فراخوان بر بستر خشک زاینده‌رود تجمع کردند، این تجمع با استقبال چند هزارنفری شهروندان مواجه شد. اعتراضات پس از برخورد قهرآمیز نیروهای امنیتی به خشونت کشیده شد و رنگ‌وبوی ضدحکومتی به خود گرفت. زاینده‌رود
مطابق مصوبات جلسه چهارم شورای هماهنگی مدیریت به‌هم‌پیوسته منابع آب حوضه آبریز زاینده‌رود منابع و مصارف حوضه زاینده‌رود به شرح زیر است: یاسه چا
روستای یاسه چای، واقع در استان چهارمحال و بختیاری ،شهرستان سامان، بخش زاینده‌رود و دهستان هوره است. پیش از این که یاسؽ‌چای تبدیل به روستا گردد، مزرعهٔ ییلاقی (سردسیر) خانواری از ایل قشقایی بوده‌است. افرادی که در فصول گوناگون به دلیل عدم وجود پل به ناچار از درون رودخانهٔ زاینده‌رود عبور می‌کرده‌اند پس ناگزیر به عبور از نقطه و محلی بوده‌اند که آب عمق کم‌تری نسبت به نواحی دیگر داشته باشد تا خود و محصولات و نیز دام‌هایشان آسیب کم‌تری ببینند. روبه‌روی این مزرعه (یاسه چاه) چنین موقعیت مناسبی وجود داشته‌است. چشمه عروس
چشمهٔ عروس نام رودی است در سه کیلومتری شهر رابر واقع در استان کرمان. این رود به طول ۸۷ کیلومتر سومین رود بلند کرمان بعد از هلیل‌رود و رود ملنتی است. این رود پس از آبیاری مزرعه‌های رابر به هلیل رود می‌پیوندد و به سد جیرفت می‌ریزد. هلیل‌رود و چشمهٔ عروس باهم به هامون جازموریان می‌ریزند. آندوئین
این رود از تقاطع دو جریان آب که یکی از کوهستان خاکستری و دیگری از کوه‌های مه‌آلود می‌آید، سرچشمه می‌گیرد. رودی که از شمال کوه‌های مه‌آلود (کوه گونداباد) می‌آید "لنگ-ول" ("Langwell") نام دارد که در انگلیسی باستان به معنی "چاه دراز" است این رود سرچشمهٔ اصلی آندوئین است. رود دیگر "گرِی-لین" ("Graylin") نام دارد که در انگلیسی باستان به معنی "خاکستری پر سر و صدا" است. "گرِی-لین" از سوی غرب بلندی‌های کوهستان خاکستری آغاز می‌شود. از تقاطع این دو رود یک منطقهٔ مثلثی شکل (دلتا) تشکیل می‌شود. در گذشته ائوتئودها در این ناحیه زندگی می‌کردند و این نام‌ها را آنها بر روی این رودها گذاشته‌اند. هزاره‌جات
هزاره‌جات سرچشمه معروف‌ترین رودهای تاریخ است؛ دریای کابل از شرق آن (گذرگاه اونی) سرچشمه می‌گیرد، ارغنداب از جنوب آن (سنگ‌ماشه) سرچشمه می‌گیرد، هیرمند از شمال‌شرقی آن (غوربند) سرچشمه می‌گیرد، هریرود از غرب آن (لعل و سرجنگل) سرچشمه می‌گیرد، مرغاب از شمال‌غربی آن سرچشمه می‌گیرد و بلخاب و کندز از مرکز آن سرچشمه می‌گیرد. هزاره‌جات در ماه‌های بهار و تابستان، برخی از سرسبزترین مراتع را در افغانستان دارد. دریاچه‌های طبیعی، دره‌های سرسبز و غارهای بامیان یافت از مناطق دیدنی آن به‌شمار می‌رود. حوضه آبریز دریاچه ارومیه
حوضهٔ دریاچهٔ ارومیه در استان‌های آذربایجان شرقی و غربی و کردستان قرار دارد. مرز غربی آن ارتفاعات مرزی ایران و ترکیه است. بلندترین ارتفاعات این حوضه شامل سبلان به ارتفاع ۴٬۸۱۱ متر و سهند به ارتفاع ۳٬۷۰۷ متر هستند و پایین‌ترین نقطهٔ حوضه، دریاچهٔ ارومیه به ارتفاع متوسط ۱٬۲۸۰ متر است. میانگین بارندگی حوضه ۵۵۰ میلی‌متر است و منشأ اصلی آن، جریان‌های مدیترانه‌ای است. رودهای عمدهٔ حوضه در نیمهٔ جنوبی آن قرار دارند و مهم‌ترین آن‌ها آجی چای، زرینه‌رود، سیمینه‌رود، مهابادرود، باراندوزچای، زولاچای و نازلی‌چای هستند. از سوی دیگر، رودهای بخش شمالی عمدتاً دارای حوضه کوچک و کم‌آب هستند. زاینده‌رود
نیل کم از زنده رود و مصر کم از جی زاگرس
زردکوه بختیاری با ارتفاع ۴۲۲۱ متر دومین قله بلند زاگرس و بلندترین قله زاگرس مرکزی در شهرستان کوهرنگ در استان چهار محال و بختیاری قرار دارد. زردکوه بختیاری در تمام طول سال پوشیده از برف بوده و سرچشمهٔ اصلی رودخانه‌های کارون، زاینده‌رود و کرخه می‌باشد. فلات ایران
تنها رودخانه قابل کشتیرانی بین سند و فرات رودخانه کارون است که تنها ۱۸۰ کیلومتر آن مورد استفاده قرار می‌گیرد. این رودخانه از زردکوه بختیاری جاری می‌شود و از همان رشته کوه رودخانه دیگری به نام زاینده‌رود نیز سرچشمه می‌گیرد که باعث آبادانی اصفهان می‌شود. جهت حرکت این رود بر خلاف رود کارون که به جنوب می‌رود و به اروندرود می‌ریزد شمال اصفهان است و به مرداب گاوخونی می‌ریزد. رودخانه ارس یکی دیگر از رودخانه‌های فلات ایران است که در شمال‌غربی این سرزمین خط سرحدی را بین ایران و روسیه تشکیل می‌دهد. طولانی‌ترین رودخانه‌های داخلی ایران قزل‌اوزن نام دارد که در قدیم آماردیس خوانده می‌شد. این رودخانه پس از آن‌که در نزدیکی پل منجیل هشترود وارد آن می‌شود نام سفیدرود به خود می‌گیرد و در مشرق رشت وارد دریای مازندران /کاسپین می‌شود. سرچشمهٔ آن هزارچشمه است. رودخانه دیگر تَجَن نام دارد که به‌دلیل عبور از هرات، هریرود نیز نامیده می‌شود و کَشَف‌رود یکی از متفرعات آن است. رود مزبود در شمال مشهد به هریرود می‌ریزد، هیرمند یا هیلمند رودخانه دیگری در مشرق ایران است که در قدیم آن را اتیماندر (Etymander) می‌گفتند. (همان‌جا) این رودخانه از کوه بابا در افغانستان سرچشمه می‌گیرد و وارد دریاچه هامون می‌شود. سرحد شمال‌شرقی فلات ایران در قدیم رودخانه آمودریا در آسیای میانه بوده‌است. این رودخانه از فلات تبت سرچشمه می‌گیرد و در قدیم به دریای خزر می‌ریخت؛ ولی امروز پس از طی قوسی در اطراف بدخشان متوجه شمال‌غربی شده و به دریاچه آرال می‌ریزد. هیر (قزوین)
"وگل" چشمه‌ای جوشان و دارای آبی گوارا و مفید و فوق العاده سبک و بی‌نظیر است که آب آن با برند " وگل " و به صوررت بسته‌بندی به سراسر ایران ارسال می‌شود . چشمه "وگل " سرمنشا رودخانه نینه رود است . نینه رود رودی خروشان با آبی گوارا و خنک در طول قرون همواره مورد تمجید مورخین قرار داشته و از آن به عنوان رود شفابخش یاد شده‌است. این رودخانه از چشمه وَگُل در ۷ کیلومتری شمال هیر و در مجاورت روستای ویار سرچشمه می‌گیرد. زرینه‌رود
زرینه‌رود(جیغاتی) نام رودی است که در شمال غربی ایران ، در جلگهٔ جنوبی دریاچهٔ ارومیه ، قرار دارد. زاینده‌رود
در اسفند ماه سال ۱۳۹۱ عده‌ای از کشاورزان شرق استان اصفهان در اعتراض به انتقال آب زاینده‌رود به صنایع استان یزد و خشک شدن رودخانه به تأسیسات انتقال آب از استان اصفهان به استان یزد خساراتی وارد کردند که مسئولین یزد مدعی شده‌اند این خسارات باعث قطعی و جیره‌بندی آب در استان یزد شد. نماینده شهرهای تفت و میبد در مجلس شورای اسلامی دروغ پردازی برخی مسئولان استان اصفهان را دلیل اعتراض کشاورزان دانست. همچنین سید یوسف طباطبایی نژاد، امام جمعه اصفهان ترکاندن لوله انتقال آب زاینده‌رود به استان یزد را غیرشرعی دانست. پس از اعتراض کشاورزان، خبرگزاری مهر از گفتگو میان مسئولین استان اصفهان و ۵۵ نفر از نمایندگان کشاورزان معترض خبر داد و شرایط اجتماعی شرق استان اصفهان را آرام توصیف کرد. معاون سیاسی امنیتی استانداری اصفهان مدعی شده‌است که این درگیری‌ها کشته‌ای نداشته و تنها ۳۵ نفر زخمی داشته‌است. همچنین به گفته وی در اثر این درگیری‌ها یک نفر به کما رفته و چند نفر در اثر برخوردِ ساچمه دچار آسیب چشمی شده‌اند که ممکن است به تخلیه چشم ایشان منجر شود. مهدی بصیری رئیس کمیته آب کمیسیون کشاورزی اتاق اصفهان مدعی شد آب انتقالی به یزد در بخشِ صنعتِ این استان مصرف می‌شود. لازم است ذکر شود هیچ آمار دقیقی در زمینه میزان آب انتقالی به یزد وجود ندارد و مسئولینِ دو استان ارقامی مابینِ ۶۵ تا ۹۵ میلیون متر مکعب را ذکر کرده‌اند. در جریان این اعتراضات تعدادی از کشاورزان از ناحیه چشم هدف گلوله‌های ساچمه‌ای نیروهای امنیتی قرار گرفته و نا بینا شدند. اصفهان
این شهر در منطقه‌ای در دامنه کوه‌های زاگرس و در کنار "زاینده‌رود" قرار گرفته که از کوه‌های زاگرس ایران سرچشمه می‌گیرد و به باتلاق گاوخونی می‌ریزد و از مراکز گردشگری، فرهنگی و اقتصادی ایران محسوب می‌شود. زاینده‌رود بزرگترین رود فلات مرکزی ایران از کوه‌های زاگرس ایران واقع در استان چهارمحال و بختیاری سرچشمه گرفته و از میان اصفهان می‌گذرد. همچنین جنگل ناژوان از مناطق خوش آب و هوای حاشیه زاینده‌رود می‌باشد. از دیگر مناطق طبیعی قابل گشت و گذار اصفهان می‌توان به کوه کلاه قاضی و کوه صفه اشاره نمود. منطقه کلاه قاضی، یک پارک ملی است با نام پارک ملی کلاه قاضی که محل زیست جانوران زیادی مانند کل، پازن، بز، آهو و عقاب است. رود کر (ایران)
سرچشمهٔ این رود از چهار شاخهٔ اوجان و رودخانه سپید و شور و مارگون تشکیل شده‌است. رود اوجان که از دشت سده و ابتدای آن از گور بهرام آسپاس و چشمهٔ حاجی‌آباد و قدمگاه سده شروع شده و در نزدیکی تنگ براق که هم‌اکنون سد ملاصدرا در مسیرش قرار دارد به رودخانه سپیدی که از چشمه سارهای خسرو شیرین جاری می‌شود می‌پیوندد و پس از گذشتن از تنگ براق به رود شوری که از دامنه‌های دنا سرچشمه می‌گیرد و از کنار دژکرد می‌گذرد اضافه شده و کمی جلوتر شاخهٔ مارگون به آن اضافه شده و در این محل رود کر نام می‌گیرد. این رود پس از گذشتن از دشت کامفیروز و در آخر با اضافه شدن رود سیوند به دریاچه بختگان می‌ریزد. در سال‌های اخیر به دلیل کاهش میزان آب رود کر، دریاچهٔ بختگان نیز دچار کاهش سطح و افزایش شوری آب شده‌است. رود لوندویل
رود لوندویل نامی رودی در شهرستان آستارا که از کوه‌های اطراف باباعلی، خلیف حیاطی، لاتون و رودخانه‌های غربی لوندویل سرچشمه گرفته و پس از عبور از روستای آسیوشوون، باش محله لوندویل و مشروب‌سازی مزارع کشاورزی از بخش لوندویل گذشته و به دریای خزر می‌ریزد. در قسمت علیای این رودخانه بین کوته کومه و آسیوشوون، ۲ عدد آبشار وجود دارد. که یکی از ارتفاع ۲۰ متری و دیگری از ارتفاع ۳ متری فرو می‌ریزد. در این رود، ماهی قزل آلا به وفور یافت می‌شود. رود کایدو
رود کایدو منبع مهمی از آب برای منطقه است. سرچشمه‌های رود کایدو در دامنه‌های جنوب مرکزی تیان‌شان واقع شده از آنجا به حوضه یولدوز سرازیر می‌شود. این رود از حوضه یانچی گذشته و به دریاچه بوستن می‌ریزد. رود کایدو اصلی‌ترین تأمین کننده آب این دریاچه است. سپس دریاچه بوستن را تحت نام رود کنگ‌که ترک می‌کند که معنای تحت‌اللفظی این نام «رود طاووس» است اما در اصل از نام فارسی-اویغوری کنچی‌دریا به معنای «رود چرم‌سازها» گرفته شده‌است. رود کایدو سپس از تنگه دروازه آهنین گذر کرده به حوضه تاریم می‌ریزد. روران
در حال حاضر منابع اصلی تأمین آب، رودخانه زاینده رود و چاه آب است. به همین دلیل با خشک شدن آب رودخانه زاینده‌رود این روستا با بحران آب مواجه شده‌است. در گذشته این روستا دارای چندین قنات بوده و مزارع پرباری داشته‌است. پس از انقلاب بر اثر خشکسالی و کمبود آب، قنات‌ها خشک شده و از بین رفته‌اند. این روستا از در دهه ۱۳۶۰ به بعد دچار کم‌آبی شده‌است. از علل اصلی بحران آب در این روستا قطع حق آبه شرق اصفهان و استفاده نادرست از آب‌های زیر زمینی بوده‌است. با وجود کم‌آبی، مردم این روستا با دشواری زیاد (همانند سایر کشاورزان شرق اصفهان اعتراضات کشاورزان استان اصفهان)هنوز هم به کشاورزی مشغولند و از این راه امرار معاش می‌کنند. شایان ذکر است؛ (در حالی که حتی تأمین آب آشامیدنی این روستا با کمبود مواجه است) خط لوله انتقال آب از کوهرنگ به یزد درست از مجاورت آن عبور می‌کند. زردکوه
رشته‌کوه زردکوه در حد فاصل رود کوهرنگ و رودخانه بازفت و جهت این رشته کوه از شمال غرب تا جنوب شرق هم آهنگ با حرکت کلی ساختار زاگرس است. زردکوه در جنوب غربی ایران و در انتهایی‌ترین قسمت غربی استان چهارمحال و بختیاری واقع است. این رشته کوه یکی از غنی‌ترین ذخایر طبیعی آب ایران است و از سرچشمه‌های اصلی رودخانه کارون به عنوان بزرگترین رودخانه ایران و سرچشمه‌های اصلی زاینده‌رود از این رشته‌کوه سرچشمه می‌گیرند. زرجوب
رودخانه زرجوب یکی از دو رود شهر رودگذر رشت است. از کوه‌های کم ارتفاع هزار مرز، نیزه سر، جوکلبندان و کچا از حدود ۲۵ کیلومتری جنوب شهر رشت سرچشمه می‌گیرد، پس از عبور از منطقه «بهدان» و «چوماچا» و پیوستن به رودخانه گوهررود رودخانه پیربازار رود را تشکیل می‌دهد به بخش شرقی تالاب انزلی وارد می‌شود. این رودخانه با متوسط حجم سالانه ۱۷۳/۴ میلیون متر مکعب یکی از منابع اصلی و مهم تأمین آب تالاب انزلی به‌شمار می‌رود. در گذشته این رودخانه از مکان‌های دیدنی رشت به‌شمار می‌آمد و کنار زرجوب (سیاهرود) دو چشمه وجود داشت که آب آشامیدنی ساکنانش را تأمین می‌کرد؛ و در آن ماهیگیری نیز می‌شد. اما امروزه این رود با ورود فاضلاب موجب آلودگی و انتقال این آلودگی‌ها به تالاب انزلی و ایجاد چهره ناخوشایند شهری می‌شود. رودخانه‌های گوهررود و زرجوب رشت به کانال انتقال فاضلاب تبدیل شده‌است که از این فاضلاب خالص در کشاورزی استفاده می‌شود و این استان از استان‌های پرخطر در آلودگی آب است. وزارت نیرو و شرکت آب و فاضلاب گیلان به عنوان متولی اصلی و قانونی جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب علی‌رغم دریافت وجه در قبوض ماهانه بابت فاضلاب تنها فاضلاب شهرها به رودخانه‌ها، دریای کاسپین و تالاب انزلی هدایت می‌کنند. آلودگی این رودخانه‌های رشت یکی از عوامل اصلی کسب رتبه نخست ابتلا به سرطان استان گیلان در ایران است. زادگاه زرتشت
در دوره ساسانی سعی شد که جغرافیای اساطیری با جغرافیای سرزمین‌های شاهنشاهی برابری داده‌شود. در این راه، به ویژه نام دریاها و رودهای اساطیری بر دریاها و رودهای تازه‌ای داده شد. اما ظاهراً این امر یعنی جابجایی مکان‌های مقدس اوستا قبلاً هم انجام پذیرفته بوده‌است. در دوران اردشیر بابکان و پس از او تمایل بر حذف تاریخ و نقش اشکانیان در کلیهٔ امور بود. به علت ناهماهنگی که ساسانیان با اشکانیان داشتند، در این دوران سعی شد که ایرانویج را در حدود آذربایجان جستجو کنند زیرا آذربایجان هم یکی از سه آتش بزرگ دوران ساسانی، بنام آتشکده آذرگشسب را در خود داشت و هم به تیسفون پایتخت ساسانی نزدیکتر بود پس ایرانویج که پیش ازآن زادگاه زرتشت تصور شده بود، به آذربایجان منتقل گردید. اما با این وجود در دوران ساسانی نیز همواره دریاچه فرزدان یا دریاچه‌ای که ذکر شده در کنار آن کی گشتاسب حامی زرتشت برای آناهیتا قربانی تقدیم داشته، در سیستان فرض می‌کردند. مورخان ایرانی و عرب مانند ابن خردادبه، بلاذری، ابن فقیه، علی بن حسین مسعودی، یاقوت حموی، زکریای قزوینی و ابوالفدا و حمزه اصفهانی شهر شیز یا تخت سلیمان امروزی (واقع در آذربایجان غربی) را زادگاه زرتشت دانسته‌اند و به این مناسبت شرحی از آتشکده آذرگشسب در شیز و مقام تقدس آن ضبط کرده‌اند. آتشکده آذرگشسپ
اگرچه این سخن مورد قبول همهٔ پژوهشگران نیست، ولی یکی از شهرهایی که حدس زده می‌شود مکان تولد زرتشت باشد، شهر گنجک (شَیز) است. ناصری در انجمن‌آرای آورده‌است که گویند زرتشت در شهر اردبیل و سبلان ظهور کرده و اصلش از شهری بوده، در میان بناب و زنگان که شیز نام داشته‌است. در دوران اردشیر یکم و پس از او تمایل به حذف تاریخ و نقش اشکانیان در کلیهٔ امور بود. تباین و تضادی که ساسانیان با اشکانیان داشتند بیشتر بر این بنیادها قرار داشت: سعی در تقویت حکومت مرکزی و مبارزه با ادیان غیر زرتشتی. این حکومت متمرکز نامی فراگیر لازم داشت که مسبوق به دین رسمی کشور و آیات و اصطلاحات اوستا باشد. در اوستا از «ائیریانم وئجه» به عنوان زادگاه زرتشت یاد شده بود که در دوران ساسانی تمایلی به تغییر محل آن از ری به آذربایجان احساس گردید؛ زیرا ری از مدت‌ها پیش در تیول خاندان معروف مهران، از خاندان‌های مهم دوران اشکانی بود و پیوسته مانند نسا از شهرهای اشکانی دوست و مورد سوءظن ساسانیان بود. در حالی که آذَربایگان هم یکی از سه آتش بزرگ دوران ساسانی را در خود داشت. همچنین آتشکدهٔ آذرگشسپ در روستای تخت سلیمان کنونی به تیسفون پایتخت ساسانی نزدیک‌تر بود؛ پس «ائیریانم وئجه» که قبلاً زادگاه زرتشت تصور شده بود به آذربایجان منتقل گردید با نام تازهٔ «ایران ویج». جزء نخست این کلمهٔ مقدس می‌توانست بهترین نام ممکن برای سرزمین واحد و فراگیر ساسانیان باشد. این جزء نخست در ایرانی باستانی "آریانام" aryānām و در زبان اوستایی aryānem بود. از شکل ایرانی باستان آن در دوران اشکانی "آریان" حاصل شده بود، اما ساسانیان بیشتر به اوستا نظر داشتند. رودخانه‌های خوزستان
سرچشمه رود دز از کوه‌های لرستان و استان مرکزی است و شامل آب‌های معدنی بسیار و از کنار شهرستان دزفول عبور نموده و در نزدیکی‌های شوشتر به شاخه شطیط وارد شده و از طریق شاخه شطیط در حوالی بندقیر به کارون ملحق می‌گردد. سد دز بر روی این رود قرار دارد. زاینده‌رود
ولی شیراز ما از اصفهان به (حافظ) زاینده‌رود
اگر چه زنده رود آب حیات است شهرستان کوهرنگ
شهرستان کوهرنگ یکی از شهرستان‌های استان چهارمحال و بختیاری است که مرکز آن، شهر چلگرد می باشد. شهرستان کوهرنگ به دلیل وجود زردکوه(دومین قله مرتفع زاگرس)، سرچشمه زاینده رود، کارون و دز می باشد. منطقه کوهرنگ از سردترین مناطق ایران است که به پایتخت برفی ایران شهرت دارد. مردم کوهرنگ اغلب به گویش بختیاری سخن می‌گویند. زاینده رود (کرمان)
این روستا در دهستان جوشان قرار داشته و براساس آخرین سرشماری مرکز آمار ایران که در سال ۱۳۸۵ صورت گرفته، جمعیت آن ۷۲نفر (۲۰خانوار) بوده‌است. دزفول
مهمترین رودخانه دزفول، رود دز می‌باشد که از کوه‌های زاگرس سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از سد دز از میان شهر می‌گذرد و تاکنون ۵ پل بر روی آن ساخته شده‌است. (قدیمی‌ترین پل استوار جهان، پل ساسانی، بر روی این رود قرار گرفته‌است) همچنین در ساحل رودخانه پارک‌ها و تفریحگاه‌هایی ساخته شده که از جاذبه‌های گردشگری شهر به‌شمار می‌روند؛ و همچنین رودخانه کرخه که از مناطق میانی و جنوب غربی رشته کوه‌های زاگرس در نواحی غرب و شمال غرب کشور سرچشمه گرفته و پس از طی مسافتی در حدود ۹۰۰ کیلومتر در امتداد شمال به جنوب، سرانجام در مرز مشترک ایران و عراق به مرداب هورالعظیم می‌رسد. دریاچه ساوه
شاهد دیگر بر این موضوع این است که رودی بکه از کوهستان مرکزیب (راسمند و کزاز) در دشت ساوه و آوه روان می‌شود، همین «قره چای»یا«قره سو»ی کنونی است که نام دیگر و کهن آن زرّین رود است. زرّین رود یا رودخانه زرینه از کوههای جنوب غربی (رشته‌های شرقی کوهستان الوند) سرازیر شده، پس از التقا و برخورد با رودخانه مزدقان، از کوههای شمال غربی ساوه (رشته‌های شرقی کوهستان خرقان) در شیبگاه دشت ساوه به سوی کویر قم رفته به دریاچه حوض سلطان می‌ریزد. این زرّین رود، در میان مردم قدیم هم سابقه طولانی داشته. دجله
دِجله رودی است که از دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه توروس در شرق ترکیه سرچشمه می‌گیرد پس از ورود به کشور عراق از میان شهرهای بزرگی چون بغداد و موصل عبور کرده به فرات و سرانجام هر دو به کارون می‌پیوندد که اروندرود را تشکیل می‌دهند و در پایان به خلیج فارس سرازیر می‌شوند. این رود با ۱۸۵۰ کیلومتر طول، شصت و هشتمین رود جهان از این حیث می‌باشد. بر اساس یکی از نظریه‌های تاریخی، یکی از قدیمی‌ترین، یا شاید قدیمی‌ترین، تمدن جهان بین دو رود دجله و فرات پدید آمد و به همین سبب تمدن میان‌رودان نام گرفت. زاینده‌رود
به منزلگه حاتم آمد فرود رود مند
این رودخانه از کوه‌های انار و خانی یک واقع در دهستان کوهمره در ۷۵ کیلومتری باختر شمالی شیراز و ۲۸ کیلومتری شمال شرقی کازرون سرچشمه می‌گیرد و به نام رودخانه قره آغاج به سوی جنوب شرقی سرازیر می‌شود و پس از مخلوط شدن با رودخانه زاخرد به دهستان سیاخ وارد می‌گردد و مسیر خود را به سوی جنوب شرقی طی می‌کند. این رودخانه پس از طی مسیری طولانی و عبور از دهستان‌ها و شهرستان‌های بسیار و مخلوط شدن ریزابه‌ها و رودخانه‌های فراوان سرانجام در ۵۶ کیلومتری جنوب غربی خورموج و پس از گذشتن از روستاهایی همچون،بیکسان، خانی ، شعری،کُرکی، مسیله ، هلالی منصور ، باغ رئیس عالی و سایر روستاهای حومه کاکی و بردخون ، در خور زیارت به خلیج فارس می‌ریزد. رود سیمین
رود سیمین از دره‌های باختری قلهٔ کلاغ‌لان، کوه الوند در استان همدان سرچشمه می‌گیرد. این رود از راه شوسه همدان به کرمانشاه گذشته، پس از عبور از آبادی صالح‌آباد در اراضی حسام‌آباد با رودخانه‌هایی که گردنه اسدآباد و گردنه همه‌کسی می‌آیند، یکی شده، بطرف امزاجرد جاری می‌شود. زاینده‌رود (ابهام‌زدایی)
زاینده‌رود همچنین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد: زادگاه زرتشت
گروهی از محققان برآنند که اگر ایرانویج همان خوارزم باشد، آمودریا نیز همان رود مقدس دایتی است که در اوستا و کتاب‌های پهلوی از آن به عنوان رودی جاری در ایرانویج یادشده‌است. گویا نام این رود از ریشه واژه «دات» به معنای داد و قانون گرفته شده‌است. نام مذکور اغلب با صفت ونگوهی نیز همراه شده که به معنای وِه (به) و نیک است، از این‌رو نام مزبور در نوشته‌های پهلوی به صورت وِه روت (بهرود) آمده و نزد چینیان نیز چنین خوانده شده‌است. حوضه آبریز رودخانه کارون بزرگ
آبراهه فرعی این حوضه، رود دز می باشد که از تلاقی رودهای بختیاری و سزار شکل می‌گیرد. سرچشمهٔ رود بختیاری در نزدیکی سرچشمهٔ کارون است و رود سزار از پیرامون بروجرد سرچشمه می‌گیرد. نهر مسیح
نهر مسیح پرآب‌ترین، بزرگ‌ترین و طولانی‌ترین رودخانه استان یزد است. این رودخانه از کوه‌های زاگرس در استان یزد سرچشمه گرفته، و این رود در بخش کشاورزی شهرستان خاتم مورد استفاده قرار می‌گیرد. و هفتمین میراث ارزشمند طبیعی ملی کشور است. زاینده‌رود
در ۱۸ مهر ۱۳۹۶ در پی فراخوان در فضای مجازی به مناسبت ۱۸ مهر (روز نکوداشت زاینده‌رود) گروهی از مردم اصفهان در اعتراض به ادامه خشک شدن زاینده‌رود تجمع کردند. در این تجمع، که در مقابل پل خواجو برگزار شد، حاضران خواستار اختصاص حق آبه کشاورزان حاشیه زاینده‌رود شدند و از دولت ایران خواستار عملی کردن وعده‌های خود در این مورد شدند. رود کهمان
رود کَهمان یکی از رودهای باختر ایران است. این رود از بلندی‌های برف‌گیر رشته کوه گرین واقع در شمال استان لرستان سرچشمه گرفته و پس از گذر از دره ای به همین نام (دره کهمان) وارد دشت الشتر شده و روستاها و مزارع واقع در مسیر خود را سیراب می‌سازد. رود کهمان منبع اصلی تأمین آب کشاورزی در دشت الشتر است و عبور آن از دره کهمان سبب ایجاد منطقه ای زیبا و سرسبز در شمال شهرستان سلسله شده که در فصول مختلف سال گردشگران زیادی را به سوی خود جذب می‌کند. رودخانه‌های خوزستان
رود گاماساب از حوالی کوه الوند در همدان سرچشمه می‌گیرد، پس از دریافت شعبانی از ملایر، تویسرکان و نهاوند از یک بستر باریک کوهستانی می‌گذرد و در قریه بیستون از پای بیستون عبور کرده به باختران کرمانشاه می‌رسد. در باختران، رود قره سو به آن ملحق می‌شود، پس از مشروب ساختن باختران و دریافت شعباتی چند مانند: رود «ماهیدشت» و هلیلان و کرند، وارد لرستان می‌شود، در لرستان در یک بستر سنگی و عمیق در پای «کبیرکوه» به جریان خود ادامه می‌دهد، پس از دریافت شعباتی چون، کشکان، زال، غزال رود، از بخش‌های چغلوندی، هرو، خرم‌آباد و غیره از نواحی گرمسیری لرستان، در مسیر خود به دره عمیق و بستر تنگ وارد می‌شود، در پل تنگ، آبشاری به ارتفاع ۴۳ متر و عرض ۳ متر تشکیل می‌دهد. این رود در ادامه جریان خود و عبور از ایلام، ضمن دریافت شعبات چندی بسوی جلگه خوزستان پیش می‌رود، در قمست غربی خوزستان، قسمتی از آب آن به مصرف آبیاری می‌رسد و قسمتی دیگر به طرف دجله جریان می‌یابد، ولی قبل از آنکه به دجله برسد در باتلاق‌های شرقی دجله محو می‌شود. گاما ساب در داخل خاک از سرچشمه تا لرستان بنام «سیمره» واز پیوستن رود زال و سیمره کرخه تشکیل میشود در خوزستان به «کرخه» مشهور است. این رودخانه پس از عبور از پای پل کرخه و شوش، پیچ و خم‌های زیادی را طی کرده به جلگه‌های میان آب حمیدیه، و دشت آزادگان سرازیر می‌شود. گزدره
گزدره در انتهای حوضه آبخیز گزرده واقع گردیده و آب حاصل از چشمه‌های متعدد دایمی و فصلی موجود در این حوضه پس از عبور از درهٔ اصلی که روستای گزدره در آن واقع گردیده، در نهایت به رودخانه حاجی بابا می‌ریزد. رودخانه حاجی بابا با عبور از شهرستان تکاب به رودخانه ساروق می‌پیوندد. رود ساروق نیز در نهایت با پیوستن به زرینه رود به دریاچه ارومیه می‌ریزد؛ بنابراین گزدره در حوضه آبخیز دریاچه ارومیه واقع گردیده‌است. رود گزدره یک رود فصلی است و در فصل تابستان خشک می‌گردد. شهرک زاینده‌رود
شهرک زاینده‌رود، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان اصفهان در استان اصفهان ایران است. زاگرس
بلندی‌های زاگرس حوضه آبخیز رودخانه‌های زاینده‌رود، کارون، مارون، کرخه و دز را تشکیل می‌دهد و با توجه به حجم بارش و پایین بودن سطح تبخیر و موقعیت نسبتاً مناسب سازندهای زمین‌شناختی بخش اعظم آب‌های زمینی و زیرزمینی کشور به میزان ۴۵ تا ۵۰ درصد را تأمین می‌کند. در جنوبی‌ترین نقطه زاگرس قله کوهٔ به بلندی۳۲۶۰ متر زیستگاه تشگرد وکوه فارغان هست تغییرات ارتفاعی و وجود کوه‌های مرتفع و ایجاد میکرو کلیماهای متفاوت همچنین قرار گرفتن این منطقه در بین دو ناحیه رویشی ایران و تورانی و صحارا – سندی دارای فلور خاصی است. به طوریکه عناصر گیاهی ایران و تورانی و صحارا – سندی با هم در این منطقه دیده می‌شوند. علاوه بر این عناصر نفوذی مدیترانه ای اروپا – سیبری سینو ژاپنی و نیز در این منطقه حضور دارند. نوع زیستگاه ۱- مناطق کوهستانی از ارتفاع ۳۲۶۰ متر (شیبهای صخره ای و سنگی، شکاف صخره‌ها) از دیگر قله‌های بلند آن می‌توان به پریز در شهرستان دورود، هشتاد پهلو در بخش پاپی، لیله در شهرستان اندیکا اشاره کرد. هفده قله مرتفع زاگرس عبارتند از: به‌طور کلی در هزاره سوم، دوم و اول قبل از میلاد، دامنه‌های شرقی و غربی زاگرس و زاویه جنوب غربی ایران یکی از مراکز مهم تجمع اقوام گوناگون در جهان بوده‌است که دارای نژادی مشترک، فرهنگ و تمدنی مشابه با حکومت‌های تقریباً مهم بوده‌اند که در رأس آن‌ها ایلام قرار داشت. نیمهٔ شمالی رشته کوه زاگرس در دورهٔ ایران باستان محل زندگی مادها بوده‌است. زرین‌شهر
با توجه به وجود شالیزارهای بسیار این شهرستان یکی از بهترین محصولات برنج ایران را تولید می‌کند. همچنین در بخش باغ‌بهادران از محصولاتی نظیر گردو، بادام و غیره نیز می‌توان نام برد. (که هم‌اکنون به دلیل بی آبی رودخانه تعداد معدودی برنج کاری می‌کنند)این منطقه یکی از مراکز مهم ییلاقی اصفهان محسوب می‌شود. رودخانه زاینده رود، با جلوه‌ای رؤیا گون از میان بیشه‌ها و باغ‌ها می‌گذرد و قل قل آب و آواز پرندگان در لابلای شاخسار بیشه‌ها و وزش باد درشاخ و برگ درختان آن، از زیباترین موسیقی‌هایی است که می‌توان شنید. دو سوی رودخانه پوشیده ازدرخت و سبزه زار است و با آب و هوایی دلپذیر و خنک روح را تسکین می‌دهد. هر نقطه این ناحیه تفرجگاهی زیباست، کوه، آب زلال رودخانه و بیشه و درخت و باغ وسبزه زار، به باغبادران و روستاها و چمهای اطراف آن زیبایی خیره کننده‌ای بخشیده‌است.پارک ساحلی زرین شهر بوستان ملت، پارک شاهد، پارک لاله، پارک صدرا، پارک رضوان، پارک جوان، پارک گلها، پارک رجا، پارک حریت و… زاب کوچک
دو سد در سر راه این رود ساخته شده است. این رود از دامنه‌های زاگرس سرچشمه گرفته و از غرب ایران خارج می‌شود. رودخانه زاب کوچک در بالا دست در دره‌های کوه زاگرس جریان دارد. رود زیز
رود زیز رودی جاری در جنوب کشورهای مراکش و الجزایر است. سرچشمهٔ این رود، کوه‌های اطلس مرکزی در مراکش است و پس از آن، رود زیز با طی مسافتی ۲۸۲ کیلومتری وارد صحرای بزرگ آفریقا در الجزایر می‌شود. شهرهای الرشیدیه، ارفود و سجلماسه از جمله شهرهایی هستند که در امتداد این رودخانه قرار دارند. زرینه‌رود
این رود با طول ۳۰۲ کیلومتر یکی از بلند‌ترین و پرآب‌ترین رودهای شمال غرب ایران می‌باشد که شاخهٔ اصلی آن از سقز کوههای منطقه خورخوره و همچنین کوه‌های مرزی میان ایران و عراق در در نزدیکی گذرگاه مرزی سیف ابتدای «درهٔ شیلر» و کوه‌های چهل چشمه کردستان میان شهرستان‌های سقز، مریوان و دیواندره به همراه شاخ رود خورخوره از کوه‌های چهل چشمهٔ سرچشمه پس از گذر از شهرستان سقز وارد رود زرینه‌رود شده و شاخهٔ ساروق‌ رود آن نیز از کوه‌های تکاب و تخت سلیمان وارد رود زرینه‌رود شده و با از عبور رود زرینه‌رود وارد دشت زرینه‌رود شهرستان شاهین‌دژ شده و با سیراب کردن دشت زرینه‌رود شاهین دژ وارد شهرستان باروق و بعد شهرستان میاندوآب شده و در جنوب دریاچه ارومیه با تشکیل یک دلتای وسیع به عرض حدود ۱۰ کیلومتر در مراتع باتلاقی تالاب قره قشلاق به دریاچهٔ ارومیه می‌ریزد. رودخانه هراز
مهمترین سرچشمه رود هراز، از قله ۴۳۷۵ متری پالان گردن در ۶۶ کیلومتری جنوب شرقی چالوس، با نام لار جاری می‌شود و پس از دریافت آبهای مهم دیگری (مثل: آب سفید، الرم، آب چهل بره، آب سیاه پلاس، آب امام پهنک، سه سنگ، دیو آسیاب، ورارود، دلی چای و چشمه ملک) و عبور از ده پلور با نام هراز، به سمت دریای مازندران جاری می‌گردد. البته در راه باز رودها و چشمه‌هایی به آن می‌پیوندند که مهمترین آن‌ها لاسم، تلخ رود، آب رزان، آب مشک انبار، پنجاب (نمارساق)، هراز، آب پردمه، شیرکلارود، چلورود و هلی‌چال) هستند. طول رود هراز ۱۸۵ کیلومتر می‌باشد و از کنار بلندترین قله ایران، دماوند می‌گذرد. قسمت زیادی از این مسیر لاریجان نام دارد، که نام خود را از روی سرچشمه اصلی هراز، لار گرفته‌است. در مسیر این رودخانه دو سد زیبای لار و هراز قرار دارد. آب در مناطق جنوب شرق و مرکزی ایران
آب در مناطق جنوب شرق و مرکزی ایران جز مباحث حوضه آبریز فلات مرکزی است و زاینده‌رود، بلندترین رود حوضه آبریز فلات مرکزی می‌باشد. حوضهٔ فلات مرکزی حوضه آبریز کاملاً محصور ایران است و دشت لوت از بزرگترین پایانه‌های این حوضه است. منطقه فریدن
منطقه فریدن تامین کننده زاینده رود اصفهان است همچنین مراتع و شکارگاه‌هایی وجود دارد که حیوانات وحشی در کوه‌های آن یافت می‌شود. زاینده رود (کرمان)
زاینده رود، روستایی است از توابع بخش گلباف شهرستان کرمان در استان کرمان ایران. رود عباس‌آباد
رود عباس‌آباد از رود گنج‌نامه در استان همدان سرچشمه می‌گیرد. این رود پس از مشروب کردن باغات و اراضی اطراف خود، در نزدیکی آبادی گراچقابه به رود خاکو می‌ریزد. رودخانه «عباس‌آباد» که از کوه الوند سرچشمه می‌گیرد و از باختر شهر همدان می‌گذرد. (سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ۱۳۶۹). امروزه شهر در همه جهات و به ویژه از جانب رودخانه در باختر گسترش چشمگیری یافته و شهرک‌های الوند، حصار و دیزج در آن سوی رودخانهٔ مزبور قرار گرفته‌است که بخشی از شهر محسوب می‌شود. دریاچه بختگان
منشأ آب این دریاچه رود کر و رودخانهٔ کوچک «سیوند» است. این رودخانه در داخل دره‌ای به نام «سیوند» (یا «تنگه بلاغی») جریان دارد. «سیوند» نام روستایی بزرگ و خوش‌آب و هوا در مسیر راه شیراز به اصفهان (در میانه راه تخت جمشید به پاسارگاد) می‌باشد. سیلاب رود «سیوند» در انتهای مسیر خود در محلی به نام پل خان به رود کُر پیوسته و از آن جا به دریاچه بختگان می‌ریزد. یاسوج
یاسوج (به لری: "یاسیچ" )، مرکز استان کهگیلویه و بویر احمد و شهرستان بویراحمد است. یاسوج، در دامنه‌های زاگرس و قله دنا و در ارتفاع ۱۸۷۰ متری از سطح دریا قرار گرفته‌است. مردم این شهر لر هستند و به زبان لری صحبت می‌کنند. یاسوج یا یاسیج به معنای محلی است که گل‌های یاس در آن به صورت فراوان می‌رویند. یاسوج بعد از شهر رشت، دومین مرکز استان ایران از نظر بارش برف و باران بوده و در اقلیم مدیترانه‌ای قرار گرفته است. شهر یاسوج به علت قرار گرفتن در دامنه قله دنا (بلندترین قله زاگرس)، دارا بودن دو رودخانه بشار و مهریان، آبشار یاسوج، دریاچه سد شاه قاسم، چشمه های متعدد، جنگل های بلوط و برخورداری از آب و هوای مطبوع در طول چهار فصل، به عنوان پایتخت طبیعت ایران مشهور شده است. رودخانه‌های خوزستان
کارون بطول ۸۵۰ کیلومتر و عرض متفاوت، از بزرگترین و طویلترین رودهای ایران است. سرچشمه آن از ارتفاعات زردکوه در استان چهارمحال و بختیاری می‌باشد. کارون در طول مسیر خود بسوی غرب از تنگه‌ها و دره‌های عمیق و بستر پر پیچ و خم کوهستانی می‌گذرد و در راه، شعبات چندی منجمله رود کوهرنگ، رود بازفت و رود خرسان به آن وارد می‌شود و در شمال شوشتر دو شعبه شده یکی بنام «گرگره و شطیط»، اولی در شرق و دومی در غرب شوشتر بسوی جنوب جریان می‌یابد، ولی این دو شعبه در جنوب شوشتر در محلی بنام «بندقیر» مجدداً به هم ملحق می‌شوند. رودخانه کارون در حوالی خرمشهر به دو شاخه تقسیم می‌شود، یک شاخه بنام «بهمنشیر»، مستقیماً به خلیج فارس وارد می‌شود، دیگری به همان نام کارون به اروندرود می‌ریزد و از طریق اروندرود به خلیج فارس ملحق می‌گردد. گسل ارومیه–زرینه‌رود
گسل ارومیه–زرینه‌رود با راستای عمومی شمال‌غربی–جنوب‌شرقی از ماکو آغاز شده و پس از عبور از کناره غربی دریاچه ارومیه به زرینه‌رود می‌رسد. فروافتادگی دریاچه ارومیه به دلیل وجود این گسل است. روند عمومی این گسل با گسل‌های پرکامبرین هماهنگی دارد. در نتیجه عملکرد این گسل، نواحی غربی دریاچه ارومیه به فرازمین‌های پرکامبرین تبدیل شده که در بعضی نقاط تا دوره پرمین ادامه داشته‌است. زاینده‌رود
آورد طبیعی رود زاینده رود حدود ۸۰۰ میلیون متر مکعب در سال است. طرح‌های زیادی نیز برای انتقال آب از حوضه آبریز کارون بزرگ اجرا شده یا در حال اجرا یا مطالعه است. دبی طرحهای انتقال آب که با مخالفتهایی روبرو است بنا بر آمارهای رسمی وزارت نیرو به شرح زیر است. گفتنی است این آمارها در معرض تغییرات هستند. از سوی دیگر برخی کارشناسان، آمارهای رسمی انتقال آب از حوضه کارون را نادرست و کمتر از انتقال آب واقعی می‌دانند. جغرافیای ایران
همچنین رودهای بمپور، هلیل رود، ماشکل، شور، کال شور، جوین، کر (۲۸۰کیلومتر)، زاینده‌رود (۴۰۵ کیلومتر)، حبله رود، قره چای (۵۴۰ کیلومتر)، کرج (۲۴۵کیلومتر)، جاجرود و کشف رود (۳۰۰ کیلومتر) نیز به حوضه مرکزی می‌ریزند. چادگان
در فصل گرما، دهکده تفریحی زاینده رود تا ۶ درجه سانتیگراد از اصفهان، بزرگترین کلانشهر مجاورش که در فاصله زمانی یک و نیم ساعته از آن قرار دارد، خنک تر است و از این رو در تابستان روزانه به‌طور میانگین ۱۴ هزار گردشگر را به سوی خود جلب می‌کند. دهکده زاینده رود، سالانه حدود ۸۰۰ هزار گردشگر را پذیرا است. حوضه آبریز رودخانه مند و حوضه‌های بسته هرم، کاریان و خنج
بخش عمدهٔ حوضهٔ مند و کفه‌ها در استان فارس و پایاب آن در استان بوشهر قرار دارد. رود اصلی آن، رود مند است که از ارتفاعات شمال غربی شیراز سرچشمه می‌گیرد و به خلیج فارس می‌ریزد. شاخهٔ اصلی آن، قره‌آغاج است و شاخهٔ مهم دیگر آن، رود فیروزآباد است. قره‌آغاج از کوه انار در روستای زنگنه بن رود سرچشمه می‌گیرد و در نزدیکی دزگاه با رود فیروزآباد که سرچشمهٔ آن، کوه دلو در جنوب غربی شیراز است، تلاقی می‌کند. در نهایت رود مند در غرب روستای زیارت وارد خلیج فارس می‌شود. دریاچه هامون
در ادبیات و اساطیر ایران باستان دریاچه هامون به همراه رودخانه هلمند /هیرمند در یک جایگاه خاص به ویژه در آخر زمان‌شناسی زردشتی قرار دارد. هامون در اوستا بر کرات به نام کس اویا آمده‌است. در زامیاد یشت کرده ۱۰ فقرات ۶۶ و ۶۷ آمده‌است که (فر) که از آن کسی که شهریاری وی آنجایی که رود هلمند دریاچه کس اویا را تشکیل می‌دهد برخاسته است، در زامیاد پشت فقره ۹۶ نیزآمده که در هنگامی که استوت ارت پیک اهورامزدا و پسر ویسپتئور و تیری از آب کس اویا بدر آید، گرز پیروزمند آزنده (گرزی) که فریدون دلیر داشت در هنگامی که اژی دهاک (ضحاک) کشته شد. با مقایسه دو یشت بسیار کهن یعنی زامیادیشت و مهر یشت که کریستن‌سن این دو یشت را به همراه یشت سیزده ام یا فروردین یشت متعلق به دوره پیش از هخامنشیان و حداکثر آغاز دوران هخامنشی می‌داند. می‌توان به تصویر جالبی از محیط تاریخی و جغرافیایی که این دو یشت در آن سروده شده‌اند دست یافت. گفته می‌شود سرزمین جغرافیایی مهریشت، سرزمین‌های شمالی شرقی ایران یعنی سغد، خوارزم، مرگانیا و هرات بوده که تصویری متفاوت با آنی دارد که در زامیاد یشت معرفی شده و دربارهٔ آن اظهار شده که ارتباط کاملی با سرزمینی واقع در جنوب، یعنی سیستان دارد. نیولی برخلاف کریستن سن محیط جغرافیایی این دو یشت را نزدیک به هم می‌داند. وی اعتقاد دارد که کانون فکری این دو یشت را رود هیرمند بوده‌است ولی دربارهٔ اینکه چرا در یشت نوزده ام از چهار استان شمالی خبری نیست، توضیح کافی ندارد. در واقعاً این نکته هم جالب است دریاچه هامون جایگاه خاصی در زامیادیشت دارد که مکان جغرافیایی آن سیستان است.. در وندیداد فرگرد ۱۹ آمده که " زردشت آگاه نمود، اهریمن را ای اهریمن زشت من آنچه دیو خواهیم برانداخت من نسارا خواهم برانداخت، من خنثیتی پری را خواهم برانداخت، تا اینکه سوشیانت (استوتارت) پیروز گر از طرف مشرق آب کس اویا متولد گردد. این نکته جالب هست در وندیداد تأکید می می‌شود که از سوشیانت از جانب شرق متولد می‌شود. دقت دربارهٔ جهت شرقی از دیدگاه تاریخی-مذهبی می‌تواند جالب باشد زیرا می‌تواند با کوه اوشیدم که در هرمز یشت دارای نامی دوگانه هست، اوشیدارنا به معنای آنکه خانه او نزدیکی فجر است یا آنکه در نزدیک فجر زندگی می‌کند مطابق باشد. اگر کس اویا با هامون تطابق داشته باشد اوشی دم، اوشیدارنا همان کوه خواجه امروزی است. کوهی که ۱۵۰ متر بلندتر از حوضه هامون است و در حال حاضر نیز در سال نو خورشیدی بیشتر مردم سسیتان به دیدن کوه خواجه می‌روند. میانرودان ۱
در گذشته به (چَمدر) معروف بود ولی با توجه به این که روستا بین دو رود آب چمدر که از منطقه موگویی سر آقا سید و نیاکان سر چشمه می گیرد و دیگری آب تونل کوهرنگ که ابتدا و سرچشمه اصلی زاینده رود است واقع شده است میانرودان نام گرفت.در این روستا اشیائی قدیمی از دوره پیش از اسلام یافته شده است. رود ارغنداب
درازای رود ارغنداب حدود ۴۰۰ کیلومتر است. سرچشمه آن از هزاره‌جات و شمال غرب سنگماشه مرکز جاغوری است و از آن‌جا، به سمت جنوب غرب جریان دارد و از نزدیکی شهر قندهار عبور می‌کند و سپس در ۳۰ کیلومتری پایین گرشک به هلمند می‌ریزد. ارغنداب در پایین‌دست خود برای آبیاری بسیار استفاده می‌شود و تحت کنترل سازمان عمران دره هلمند و ارغنداب قرار دارد. این دره مزروعی و پرجمعیت است. با این حال گفته می‌شود که آب آن تا حدی شورمزه است. سیوند
رود سیوند از ارتفاعات منطقه خسروشیرین واقع در شهرستان اقلید سرچشمه می‌گیرد. این رودخانه پس از عبور از دشت پاسارگاد و تنگه بلاغی و سیوند به رود کر پیوسته و با تشکیل رود پلوار (کلوار) به دریاچه بختگان می‌ریزد. این رودخانه از میان شهر تاریخی اصطخر می‌گذشته و شاخه‌ای از آن به تخت جمشید می‌رفته‌است. به عبارت دیگر این رودخانه، آب شهر اصطخر و تخت جمشید را تأمین می‌کرده‌است. عوامل مذکور سبب شده بوده که رود سیوند رودی مقدس در نزد ایرانیان به‌شمار رود. سنگ‌های تخت جمشید به‌وسیله این رودخانه از معدن سنگ سیوند برده شده‌است. گاوخونی
تالاب بین المللی گاوخونی، نام تالابی بین استان اصفهان و استان یزد است که زاینده‌رود به آنجا می‌ریزد. سیمین زاغه
این دهکده مانند اغلب دهکده‌های دامنه این بخش از الوند بر حاشیه سرشاخه‌های سیمینه‌رود قرار دارد. شاید اطلاق سیمین حاکی از آن است که در گذشته مرکز یا محل جغرافیایی مهمی بوده‌است زیرا که عبارت سیمین و سیمینه‌رود در جغرافیای قدیم شناخته شده‌بود. البته دهستان سیمینه‌رود در دوره پهلوی‌ها به شهر بهار اطلاق می‌شد و اینجا علاوه بر دهستان بهار، مرکز بخشداری سیمینه‌رود هم محسوب می‌شد. ظاهراً از نقطه نظر جغرافیایی از پست‌ترین سطوح اراضی تا مرتفع‌ترین نقطه این بخش از کوهستان الوند تحت عنوان سیمینه‌رود شناخته می‌شد به عبارتی از تالاب دریاچه زراومند تا ارتفاعات حصارقره باغی مشمول این اصطلاح جغرافیایی بود. رود قره‌سو (کرمانشاه)
رودخانه قره‌سو از سراب روانسر واقع در ۵۰ کیلومتری شمال غرب کرمانشاه سرچشمه می‌گیرد و با جهت شمال غربی به جنوب شرقی جریان پیدا می‌کند. در ۱۵ کیلومتری کرمانشاه رودخانه رازآور و شاخه‌های فرعی آن به قره‌سو می‌ریزد. سپس در سطح دشت جریان یافته و در نزدیکی روستای قزانچی رودخانهٔ مِرِگ نیز به آن متصل می‌شود. قره‌سو با یک شیب آرام از داخل شهر کرمانشاه عبور کرده و در این محدوده دو رودخانه چم‌بشیر (یا کوڵه‌که‌و) و آبشوران نیز بدان می‌ریزند و در نهایت پس از عبور از کرمانشاه در نزدیکی فرامان به رودخانه گاماسیاب می پیوندد، این دو تشکیل رودخانه سیمره را می‌دهد. بعد از رسیدن به دریاچه سد کرخه به دو قسمت تقسیم شده و نیمی به سمت تالاب هورالعظیم در مرز ایران و عراق و نیم دیگر به سمت کارون سرازیر شده و به آبهای خلیج فارس سرازیر می‌شود. مزداوند
امروزه بیشتر دانشمندان بر آنند که زرتشت بین ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ سال پیش از میلاد، در خوارزم به دنیا آمده و می‌زیسته‌است. البته در هیچ متنی تصریح نشده‌است که ایرانویج همان خوارزم است. نخستین کسی این نظریه را مطرح کرد مارکوارت بود. هنینگ این نظریه را گسترش داد و بر آن بود که خوارزم بزرگ تنها شامل ناحیهٔ معروف خوارزم نبوده، بلکه نواحی گسترده‌تری تا مرو و هرات را در برمی‌گرفته‌است. در یشت‌های اوستا چند بار از رود دایتی به عنوان رودی که زرتشت در کنار آن می‌زیسته، نام برده شده‌است. اسم اصلی و ایرانی این رود باید وخشو باشد صورت سانسکریت آن اوخشینت است و کلمهٔ اُکسوس (Oxus) که جغرافی‌نویسان قدیم یونان و روم در مورد این رود به کار برده‌اند، مأخوذ از همین واژهٔ ایرانی است. برخی از دانشمندان رود اکسوس را با رود جیحون یکسان دانسته‌اند اما برخی دیگر از دانشمندان مانند مارکوارت از توصیف هرودوت از رود اکسوس چنین نتیجه گرفته‌اند که این رودخانه همان رود تجن و شعبهٔ آن هری رود است. نظریهٔ دیگری که مطرح شده از آن هومباخ است. وی با تکیه بر نظر مارکوارت در مورد یکی انگاری رود اکسوس و رود تجن و قبول این نظر هنینگ که زادگاه زردشت در نواحی رود تجن بوده‌است، بر آن است که درهٔ رودخانهٔ کشف رود که شعبهٔ غربی تجن است، احتمالاً ایرانویج به‌شمار می‌رفته‌است. این محل در ناحیه‌ای بوده‌است که فعلاً در آنجا مزداوند در حدود ۱۰۰ کیلومتری شرق مشهد و در نیمه راه سرخس قرار داد. هومباخ نام مزداوند را مشتق از مزدا (اهورامزدا) می‌داند و می‌نویسد که مزداوند بر گردنه‌ای قرار دارد که درهٔ کشف رود را از دشت ترکمنستان جدا می‌سازد و از این رو، مرز سنتی میان ایران و توران را تشکیل می‌دهد. رود ایزدخواست
این رود از به هم پیوستن دو سرشاخه اصلی در جنوب غربی ایزدخواست تشکیل می‌شود. رود رحیمی از دامنهٔ کوه مروارید و رود کشک‌خرا از دامنهٔ کوه کاهستان سرچشمه می‌گیرند و پس از پیوستن به یکدیگر به سوی شمال امتداد می‌یابند. رودخانه سپس از ایزدخواست می‌گذرد و در پایان مسیر خود به تالاب گاوخونی می‌ریزد. سد قوسی ایزد خواست سدی باستانی است که روی این رود ساخته شده‌است. طول رود ایزدخواست ۱۳۰ کیلومتر و مساحت حوضهٔ آبریز آن حدود ۲۹۲۶ کیلومتر مربع است. نینه رود
رودخانه نینه رود یکی از رودخانه‌های استان قزوین منطقه الموت است. سرچشمه این رودخانه که در الموت غربی واقع شده است از چشمه‌ساران واقع در منطقه بین روستاهای «هیر» و «ویار» می‌باشد. این رودخانه پس از طی مسیر خود به شاهرود پیوسته و به دریاچه خزر می‌پیوندد. خابور
هرچند که سرچشمه خابور در ترکیه قرار دارد اما چشمه‌های کارستی پیرامون رأس‌العین در ارتفاع ۳۴۷ متری خاستگاه اصلی آب این رود هستند. امروزه، مهمترین چشمه‌هایی که خابور از آنها تغذیه می‌شود، حصان، زرقاء شمالی، زرقاء جنوبی، فواره و دو چشمه به نام کبریت است؛ که چشمه کبریت دوم و چشمه زرقاء شمالی پرآبترین چشمه‌های خابور هستند. سد زاینده‌رود
سد تنظیمی زاینده‌رود در ۴ کیلومتری پایین دست سد زاینده‌رود، به منظور ذخیره و تنظیم آب خروجی از سد برای مصارف مختلف حاشیهٔ زاینده‌رود در سال ۱۳۵۰ ه‍.ش توسط شرکت‌های فرانسوری سوگرا، کامپنون برنارد و بیار طراحی و اجرا شده‌است. مراحل طی شده در طول حیات این سد و نیروگاه به شرح زیر می‌باشد:بر اساس نمودار انتقال آب ورودی به سد زاینده رود در گذر زمان با وجود پروژه‌های انتقال آب همواره روند کاهشی نشان داده‌است. زاینده‌رود
سرشاخه اصلی زاینده‌رود، چشمه دیمه و تونل کوهرنگ در استان چهارمحال و بختیاری است؛ در ادامه رود پلاسجان وچشمه لنگان و چشمه مرغاب از استان اصفهان به این رودخانه می‌پیوندند و در نهایت آب زاینده‌رود وارد استان اصفهان می‌شود. برای انتقال آب کوهرنگ به فلات مرکزی ایران اقدامات زیادی به عمل آمده‌است که از آن جمله می‌توان به اولین تونل در منطقه کوهرنگ نام برد. این تونل جهت انتقال آب رودخانه کوهرنگ به زاینده‌رود در سال ۱۳۳۲ در منطقه کوهرنگ، ایجاد شد. تلاش برای انتقال آب کارون به زاینده‌رود به زمان‌های بسیار دور برمی‌گردد. در ۹۵۴ ه‍.ش شاه طهماسب اول مأموریت پیوستن این دو رود را به میر فضل‌الله شهرستانی، حاکم اصفهان سپرد. قرار بود که با کندن مسیری در کوه کارکنان این کار انجام شود؛ ولی بخاطر تحولاتی این کار به سرانجام نرسید. در زمان صفویان، شاه عباس کبیر در سال ۹۸۷ ه‍.ش میر جهانگیرخان آسترکی فرزند تاج‌میرخان آسترکی را مأمور الحاق آب کارون به زاینده‌رود نمود و در این خصوص گردنه کوهرنگ به چلگرد نیز شکافته شد و اکنون به نام کارکنان معروف است و پایه‌های سدی که بر رودخانه کوه‌رنگ احداث گردید نیز موجود است. اما با مرگ شاه عباس، این طرح ناتمام ماند. نخستین بررسی‌ها برای انتقال آب رودخانه کوهرنگ به حوضه زاینده‌رود به سال‌های پس از جنگ دوم جهانی بازمی‌گردد. در نتیجه بررسی‌ها طراحی و اجرای بند انحرافی و تونل اول کوهرنگ به وسیله مهندسان مشاور "الکساندر گیپ" واگذار گردید و در مهر ماه ۱۳۲۷ کار احداث تونل کوه‌رنگ آغاز شد و در مهرماه ۱۳۳۲ به بهره‌برداری رسید. این سیستم شامل بند و یک تونل ۲۹۰۰ متری به‌طور میانگین سالانه حدود ۲۵۵ میلیون متر مکعب آب را به حوضه زاینده‌رود منتقل می‌کند. تونل دوم نیز در همین منطقه بعد از انقلاب اسلامی ایران در سال۱۳۸۳ افتتاح گردید. رودخانه هراز
رود هراز، رودی است در استان مازندران در شمال ایران که از دره لار در جنوب کوه دماوند سرچشمه گرفته و در شهر سرخ‌رود به دریای خزر می‌ریزد. زاینده‌رود
مقدار آب زاینده‌رود در فصول مختلف و زمان‌های گوناگون متفاوت بوده‌است. اواخر زمستان و اوایل بهار، رودخانه زاینده‌رود اغلب سیل‌آبی بوده حداکثر دبی لحظه‌ای این رودخانه در فروردین ماه ۱۳۲۸ به رقم ۴۰۰ مترمکعب در ثانیه در ایست‌گاه پل ورزنه رسیده‌است. نکته قابل‌توجه آن که زاینده‌رود و مصب آن یعنی گاوخونی تا قبل ازسال ۱۳۳۳ روندی طبیعی را طی نموده و از آن پس بیلان آبی این رودخانه در شرایط غیرطبیعی واقع گردیده‌است، چرا که از سال ۱۳۳۳ به بعد تحت‌تأثیر تونل اول کوه‌رنگ و در مهر ماه ۱۳۴۹ نیز تحت‌کنترل سد زاینده‌رود دبی آن از روندی غیرطبیعی برخوردار بوده‌است. سدچشمه لنگان
سد چشمه لنگان، در شهرستان فریدون‌شهر از توابع استان اصفهان قرار دارد. هدف از اجرای طرح انتقال آب رودخانه‌های سیبک، سرداب، چشمه لنگان و چشمه خدنگستان به رودخانة زاینده‌رود می‌باشد. با احداث سد چشمه‌لنگان سالیانه جمعاً ۱۹۵ میلیون متر مکعب آب از طریق تونل به حوضه زاینده‌رود منتقل می‌گردد. شهرستان لنجان
این منطقه یکی از مراکز مهم ییلاقی اصفهان محسوب می‌شود. رودخانه زاینده رود، با جلوه‌ای رؤیا گون از میان بیشه‌ها و باغ‌ها می‌گذرد و قل قل آب و آواز پرندگان در لابلای شاخساربیشه‌ها و وزش باد درشاخ و برگ درختان آن، از زیباترین موسیقی‌هایی است که می‌توان شنید. دو سوی رودخانه پوشیده از درخت و سبزه زار است و با آب و هوایی دلپذیر و خنک روح را تسکین می‌دهد. هر نقطه این ناحیه تفرجگاهی زیباست، کوه، آب زلال رودخانه و بیشه و درخت و باغ و سبزه زار، به باغبادران و روستاها و چم‌های اطراف آن زیبایی خیره‌کننده‌ای بخشیده‌است. رود زرافشان
رود زرافشان از شرق رشته‌کوه ترکستان واقع در کوه‌های پامیر-آلای در تاجیکستان سرچشمه می‌گیرد. این رود سپس با جریان یافتن به سمت غرب از تاجیکستان و درهٔ زرافشان گذشته و وارد جنوب شرقی ازبکستان می‌شود و با عبور از شهرهای سمرقند و بخارا و طی مسافتی بین ۷۴۰ تا ۸۷۷ کیلومتر، در بیابانی واقع در شمال ترکمن‌آباد (چهارجوی) و در نزدیکی رود آمودریا که زرافشان زمانی یکی از رودهای تغذیه‌کنندهٔ آن بود ناپدید می‌شود. همچنین کوه‌های زرافشان بخش جنوبی آبخیز رودخانه را تشکیل می‌دهند. زنجان‌رود
زنگان رود یا ( زنجان رود) یکی از شعب رودخانه قزل اوزن است که از شهر زنجان می‌گذرد. این رودخانه با طول تقریبی ۱۲۰ کیلومتر از حدود سلطانیه  واقع در جنوب خاور زنجان سرچشمه می‌گیرد و بعد از گذر از جنوب شهر زنجان  در حدود روستای رجعین در کیلومتر ۸۴ شمال باختری زنجان به رودخانه قزل اوزن می‌ریزد. جریان رودخانه از جنوب خاوری به شمال باختری است و اوایل آن زاینده رود است. حمدالله مستوفی در  نزهةالقلوب  می‌نویسد آب زنجان رود که آن را ناج رود، ماج رود، ماخ رود، ناجر رود و ناخرود خوانند از توابع سلطانیه بر می‌خیزد و با آب کوه‌های زنجان جمع شده بر ولایت زنجان می‌گذرد و به سفید رود می‌ریزد. طول آن ۲۰ فرسنگ  باشد و در این رود نیز از آغاز تا ۱۰ فرسنگ زاینده است. منابع آب در ایران باستان
بیشتر رودخانه‌های ایران فصلی بوده و توانایی تأمین آب شهرهای بزرگ را ندارند. رودهایی مانند اروندرود، ارس، زاینده رود، سفید رود و اترک با فاصلهٔ کمی از شهرها قرار گرفته‌اند. با رشد شهرنشینی در قرن‌های متمادی، دیگر چاه‌های عمیق (تا عمق ۱۰۰ متر) پاسخگوی نیازهای شهر نشینان نبودند. برای همین ایرانیان یک شبکه تخصصی آب رسانی به نام قنات را اختراع کردند.