موسیقی سنتی درآثار کدام هنرمندان مشهود است؟
مرکز حفظ و اشاعه موسیقی
این مؤسسه در زمانی گشایش یافت که تنها تنی چند از استادان موسیقی سنتی در قید حیات بودند و اینان نیز بیشتر دوران کهولت و سال‌های واپسین عمر را می‌گذراندند. بانی اصلی آن استاد داریوش صفوت بود که با گرد آوردن برخی از استادان بنام موسیقی ایرانی چون نورعلی خان برومند، سعید هرمزی، عبدالله خان دوامی، محمود کریمی، یوسف فروتن و… توانست گروهی از هنرجویان نخبه را بپروراند و تحویل جامعه موسیقی بدهد.
حسن زیرک
شهرام ناظری، هنرمند موسیقی سنتی ایران، در خصوص صدای حسن زیرک چنین اظهار داشته‌است: ابی
فریبرز لاچینی آهنگساز و نوازندهٔ برجستهٔ ایرانی، در سایت اختصاصی خود، موسیقی بی‌کلام تعداد قابل توجهی از ترانه‌های ابی را که از نواخته‌های خود ایشان است همراه با نت آنها، در دسترس همگان قرار داده‌است. مجموعه آلبوم‌هایی تحت عنوان بوی دیروز در ۱۷ مجموعه نیز به فریبرز لاچینی منسوب است که در آن‌ها وی در هر آلبوم، به صورت پراکنده، موسیقی بی‌کلام یکی دو تا از کارهای ابی را نیز عرضه کرده‌است. هادی منتظری
منتظری پس از دریافت دیپلم به دانشکده هنرهای زیبا راه می‌یابد و در رشته موسیقی سنتی ایران به‌طور علمی و عملی مشغول تحصیل می‌گردد و از وجود استادانی چون نورعلی خان برومند، جواد معروفی، مهدی برکشلی، محمدتقی مسعودیه، احمد پژمان، علی تجویدی، داریوش صفوت، محمدرضا لطفی، علی اصغر بهاری و محمدرضا شجریان بهره می‌گیرد و پایهٔ دانش موسیقی خود را بواسطهٔ ایشان محکم می‌کند. وی دارای نشان درجه یک هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد است. رادیو کردی بغداد
هنرمندان کرد بسیاری با رادیو کردی بغداد به همکاری پرداختند؛ از میان خوانندگان ترانه‌های سنتی و فولکلور کردی می‌توان به حسن زیرک، محمد عارف جزراوی، علی مردان، طاهر توفیق، کاووس آغا، سعید آغا، محمد ماملی، دایکی جمال، الماس خان، فوزیه محمد، آندریاس خمو (باکوری)، عمر دزه‌ای، عیسی برواری و … اشاره کرد. همچنین از میان خوانندگانی که برای نخستین بار به اجرای موسیقی مدرن کردی پرداختند می‌توان به تحسین طه، ایاز یوسف، اردوان زاخویی، سمیر زاخویی، گلبهار، حسن غریب، ظاهر جلال، تنیا عرب، فؤاد احمد، حسن گرمیانی، اسماعیل جمعه، احمد زیباری و … پرداخت. روح‌الله خالقی
فرهاد فخرالدینی، نقش روح‌الله خالقی در معرفی موسیقی ایرانی را مهم و برجسته می‌داند. به اعتقاد او، کتاب‌های خالقی برای نخستین‌بار، علاقه‌مندان را با هویت و ریشهٔ موسیقی ایرانی و زندگی موسیقی‌دانان ایرانی، از جمله نوازندگان مشهور دوران قاجار آشنا کرد. از نظر فخرالدینی، خالقی با نوشتن سرگذشت هنرمندان، ایرانیان را با گذشته‌شان پیوند داد و جدای از آن، باعث شد تا قطعات موسیقی فراوانی ساخته شود و کنسرت‌های بسیاری به اجرا گذاشته شود. محمود فرهمند
از جمله فعالیت‌های هنری محمود فرهمند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: محمود فرهمند در اجرای بسیاری از قطعات موسیقی در سبک‌های مختلف حضور داشته‌است که از آن میان به آلبوم‌های موسیقی زیر می‌توان اشاره نمود: خاور نزدیک باستان
«این تصاویر با توجه به ارزشی که از نظر هنری و آگاهی ما نسبت به زندگی این دوران دارند از ارزشهای والایی برخوردارند و به راستی نخستین یافته‌های بشری هستند که ارزش جهانی دارند. یکی از این نمونه‌ها، نخستین سندی است که بشر از موسیقی به شکل سازمان یافته دارد. دراین تصویر گروهی نوازنده نشان داده می‌شوند که در حقیقت پیشرو و نخستین شکل ارکسترهای امروزی را مجسم می‌کند. دراین تصویر چنگ بزرگی مشاهده می‌شود که در پشت سر آن نیمرخ نوازنده‌ای در حال زانو زدن دیده می‌شود. فرد دیگری با دستهای باز در حال طبل زدن به چشم می‌خورد. نوازنده سوم دو آلت شاخ مانند در دست دارد که نشان می‌دهد نوازنده در حال نواختن ساز بادی است که احتمالاً بوق می‌باشد و آن دیگری که در دست دارد ظاهراً نواختنش متفاوت است. نفر چهارم خواننده را در حال آواز خواندن نشان می‌دهد که دستش را زیر گوشش نهاده، این حالت در آواز خوانی مصر باستان مشاهده می‌شود. این شیوه آواز خوانی هنوز در خاورمیانه متداول است؛ بنابراین در این تصویر ارکستری را مشاهده می‌کنیم که سازهای زهی، بادی و کوبه‌ای را دربردارد و خواننده با آن‌ها همکاری می‌کند. اما این ارکستر گوشه‌ای از صحنه اصلی را نشان می‌دهد و نوازندگان به جز طبل زن همه به سمت راست چرخیده‌اند. در برابر، مردی مشاهده می‌شود که روی بالشی نشسته و میزی در جلویش قرار دارد که روی آن خوراکی‌های گوناگون چیده شده‌است و خدمتکار در حال پذیرایی از اوست. می‌توان چنین پنداشت که این تصویر صحنه‌ای را نشان می‌دهد که به مراسم مذهبی بستگی دارد.»(Delouoaz-kantor: 1996) موسیقی شوشتری
خوانندگان و نوازندگان سرشناسی موسیقی مقامی شوشتر یا آواز شوشتری یا نغمه‌های شوشتری را خوانده یا نواخته‌اند. محمدرضا شجریان، حسین علیزاده، همایون شجریان، عبدالمحمد برجسته، حسن کسایی و عالیم قاسیموف (از خوانندگان جمهوری آذربایجان) از مشهورترین هنرمندانی هستند که موسیقی مقامی شوشتر یا آواز شوشتری یا نغمه‌های شوشتری را اجرا کرده‌اند. روح‌الله خالقی
از خالقی به‌عنوانِ «بنیانگذارِ موسیقی ملی ارکسترال» نام برده می‌شود؛ به‌همین دلیل او را از نخستین «آهنگ‌سازان حرفه‌ایِ کامل در ایران» دانسته‌اند که در این سبک به شهرت رسید. وی قطعات موسیقی بسیاری ساخت که در همهٔ آنها به موسیقی ایرانی توجه و پرداخته شده‌است. در آثار او گرایش به کنترپوان، استفاده از هارمونی خاص برای حفظ اصالت موسیقی ایرانی، اهمیت به زیبایی ملودی و ترویج موسیقی بدون کلام مشهود است. قطعات و تصنیف‌هایی همچون، "رنگارنگ" شماره ۱ و ۲، «بهار دلنشین»، «حالا چرا»، «خوشه‌چین»، «چَنگِ رودکی»، «میِ ناب» و «سرود نفت» از جمله ساخته‌های خالقی هستند که در میان مردم به شهرت رسیدند. سرود مشهور «ای ایران» که از آن به‌عنوان سرود ملی غیررسمی ایرانیان یاد می‌شود نیز، از جمله ساخته‌های او است. دشتی (آواز)
برخی از آثار معروف در آواز دشتی عبارتند از: سرود ای ایران از روح‌الله خالقی، قطعات کاروان و در قفس از ابوالحسن صبا، تصنیف موسم گل از موسی معروفی، قطعهٔ کاروان از مرتضی محجوبی با صدای غلامحسین بنان، و تصنیف الهه ناز اثر اکبر محسنی با آواز بنان. آلبوم "شب، سکوت، کویر" با آهنگسازی کیهان کلهر و خوانندگی محمدرضا شجریان نیز در آواز دشتی است. تصنیف از خون جوانان وطن لاله دمیده از عارف قزوینی که پس از او توسط خوانندگان مختلف از جمله شجریان اجرا شده نیز در آواز دشتی است. بهادر یگانه
او از چهره‌های موسیقی ایران بود که با خلق ترانه‌هایی بی‌بدیل سهم بسزایی در شکوفایی موسیقی سنتی ایرانی داشته است. تصنیف‌های خاطره‌انگیز و زیبای «رسوای زمانه» و «راز دل» از جمله آثار ترانه‌سرایی اوست که خوانندگان بسیاری تاکنون از آن الهام گرفته‌اند. امانوئل ملیک آصلانیان
بسیاری از موسیقیدانان طراز اول ایرانی در واقع شاگردان او بودند که از جملهٔ آنها می‌توان به فریده بهبود، رافائل میناسکانیان، المیرا آزادی، پری پرکشلی، فوزیه مجد، فریدون ناصری، فرهاد فخرالدینی، فرشاد سنجری، سیروس شهردار، مریم حسابی، چیستا غریب، فریدون ناصحی، گلارا صدقی، لیدا بربریان، کاملیا مسیح، گاگیک بابایان، پیمان سلطانی اشاره کرد. موسیقی سنتی ایرانی
موسیقی ردیف دستگاهی امروز ایران از دورهٔ آقا علی‌اکبر فراهانی (نوازندهٔ تار دورهٔ ناصرالدین شاه) باقی مانده‌است. آقا علی اکبر فراهانی به‌واسطهٔ میرزا تقی خان فراهانی (امیر کبیر) برای نشر موسیقی ایرانی به دربار دعوت شد. سپس آقا غلامحسین (برادر زاده آقا علی‌اکبر) این موسیقی را به دو پسر علی‌اکبرخان به نام‌های میرزا حسینقلی و میرزا عبدالله، آموخت و آنچه از موسیقی باستانی ایران امروزه مورد استفاده‌تر و معروف‌تر است، دسته‌بندی موسیقی توسط این دو استاد در قالب مجموعه نواخته‌ها و آموزش‌هایشان است که به نام «ردیف موسیقی» نامیده می‌شود. احمد پژمان
سبک موسیقی پژمان را تلفیقی از موسیقی محلی، موسیقی ردیف، سازهای ایرانی، همراه با هارمونی، کنترپوان، ارکستراسیون و سایر تکنیک‌های موسیقی غرب می‌دانند. پژمان خود می‌گوید در آهنگسازی، قبل از موسیقی بیشتر از ادبیات ایران تأثیر پذیرفته‌است؛ شاعرانی مانند فردوسی و حافظ، الگوی او بوده و نقش مهمی در نگاه او به خلق آثارش داشته‌اند. وی پایه و اساس کارهایش را فرهنگ و موسیقی ایرانی می‌داند و از موسیقی محلی و ردیف در آهنگسازی (به عنوان مثال: درآمد راست‌پنج‌گاه برای یک موسیقی فیلم)، بسیار استفاده کرده‌است. پژمان اظهار می‌دارد که از شخص خاصی در ایران تأثیر نپذیرفته اما بتهوون را آهنگسازی تأثیرگذار و الگوی اصلی خودش در آهنگسازی (به‌خصوص تکنیک بسط و گسترش یک تم) می‌داند. وی تمام سعی و تلاش خود را در طول فعالیت هنری‌اش، تأکید بر ایرانی بودنِ آثارش داشته‌است. او در این باره می‌گوید: سبک احمد پژمان مورد توجه بسیاری از موسیقی‌دانان ایرانی قرار گرفته و به نقد و تحلیل آن پرداخته‌اند. محمدرضا شجریان معتقد است احمد پژمان به‌عنوان یک «آهنگساز بزرگ موسیقی کلاسیک» در ایران، با تلفیق موسیقی کلاسیک و ایرانی و با استفاده از صداهای جدید و سینت سایزر، آثار جدیدی خلق کرده‌است و در این زمینه «او بهترین است». موسیقی سمفونیک ایرانی
از زمان بنیاد گرفتن شعبه موسیقی در مدرسه دارالفنون و ارتباط نوازندگان ایرانی با موسیقی اروپایی، شماری از آهنگسازان ایرانی که عموماً در خارج از ایران به تحصیل موسیقی پرداخته بودند به ساخت کارهایی با الهام از موسیقی ملی و محلی ایران در فرم‌های موسیقی غربی پرداختند. ظاهراً نخستین آثار در این زمینه، آثاری است از غلامحسین مین‌باشیان و غلامحسن مین‌باشیان که در حدود سال‌های ۱۳۱۰ ساخته شده‌اند. در بروشورهای برجای مانده از دوران فعالیت ارکستر هنرستان موسیقی در تهران، نام اثری به نام «رقص ایرانی» به چشم می‌خورد که به رهبری غلامحسن مین‌باشیان اجرا شده‌است. هنر نوگرا و معاصر ایران
به دنبال یافتن و حفظ هویت ایرانی خود در جهانی غریب، هنرمندان ایرانی از عنصر نوستالژی و نگاه به گذشته بهره گرفتند. تعدادی از هنرمندان مردمی (پاپ آرتیست) در کالیفرنیا، ایالات متحده، به نمایش شکوه ایران باستان و آفرینش دستاوردهای کوروش بزرگ پرداختند. حجت‌الله شکیبا در کارهای هایپررئالیستی خود این شکوه تاریخی را با نشان دادن زنان ایرانی در دوره‌های تاریخی گوناگون به تصویر می‌کشد و به بازسازی تصاویر کاخ‌ها و شخصیت‌های شکوهمند هخامنشی پرداخته‌است. کارهای او از جمله آثار هنری پرهوادار در میان ایرانیان بیرون از کشور بوده‌اند. بازگشت به تاریخ کهن ایران و تمدن هخامنشی در کارهای ملیحه افنان، هنرمند اسرائیلی با تبار ایرانی، از دریچه خاطره‌های خانواده‌اش به هنگام بودن در ایران، به تصویر کشیده شده‌اند. فریدون آو، نقاش و گالری دار، به تاریخ اسطوره‌ای و پهلوانی ایران مراجعه کرده‌است و پهلوانی رستم‌گونه را در کارهای میکس‌مدیا با تصاویر عباس جدیدی، کشتی‌گیر نامدار ایرانی، نشان می‌دهد. او برای جستجو در هویت ملی ایرانی، به ریشه‌های زرتشتی خود و داستان‌های شاهنامه بازگشته است. نوستالژی تاریخی در کارهای قاسم حاجی‌زاده نیز به فراوانی دیده می‌شود؛ اما نگاه او بیشتر به تاریخ معاصر ایران در چند سده گذشته‌است. حاجی‌زاده تا اندکی پس از انقلاب در ایران حضور داشت، اما در نهایت به دلیل فشارهای سیاسی و نداشتن اجازه برای برگزاری نمایشگاه، در سال ۱۹۸۷ به پاریس مهاجرت کرد. نقاشی‌های او علاقه وی به عکاسی را به نمایش می‌گذارند. او در کارهای خود عکس‌های قدیمی از شخصیت‌های تاریخی ایران در دوره قاجار و پهلوی را (همچون تاج‌السلطنه) بازسازی کرده، و به هنر مردمی توجه ویژه‌ای داشته‌است. اما، تعدادی از هنرمندان ایرانی در خارج کارهایی جهان‌شمول‌تر ارائه کردند و اغلب به خاطر کارهای انتزاعی پیشرو خود در محفل‌های هنری غرب شناخته شدند. از جمله ایشان، می‌توان به منیر فرمانفرمائیان اشاره کرد که از نخستین هنرمندان ایرانی بود که در ایالات متحده ساکن شد، و در دوران هنری خود از جمله اعضای سرشناس جنبش‌های هنری نیویورک بود که با اندی وارهول نیز همکاری داشت. او در کارهای متعددی که در ایران و آمریکا آفرید، از آینه‌کاری‌های ایرانی در نشان دادن اشکال گوناگون هندسی و بازتاب‌های بینابینی نور در آینه‌ها بهره گرفت. او از جمله معدود هنرمندان ایرانی است که به بازآفرینی این هنر کهن ایرانی پرداخت و کارهای هندسی خود را هم در سازه‌هایی چون هتل اینترکنتیننتال تهران به کار برد، و هم بر روی بوم‌های کوچک‌تر. رویکرد فرمانفرمائیان، بر خلاف انتزاع‌گرایی جهان‌شمول صدر یا وزیری، متأثر از فرهنگ ایران بود و ترکیب نقاشی معکوس بر آینه و بهره‌گیری از آن به عنوان ماته، به همراه بهره‌گیری بدیع وی از اشکال هندسی برای انتزاع، توجه بسیاری را در جهان هنر به خود جلب کرد. شیرازه هوشیاری نیز با بیانی جهان‌شمول اما تأثیر پذیرفته از اشکال هندسی اسلامی، از این اشکال در طرح‌های شیشه‌کاری نوین خود در معماری بهره برد. او که برای تحصیل هنر به لندن رفته بود، پس از انقلاب در همان شهر ماند و به کار ادامه داد. طرح‌های او بیان‌گر دیدگاه عرفانی متأثر وی از شعرهای مولوی هستند. کامران یوسف‌زاده، با نام هنری وای.زی. کامی، دیگر هنرمند ایرانی است که کارهایش نگاهی جهان‌شمول دارند و به باور تالین گریگور، نمی‌توان بر آن‌ها برچسب «ایرانی» صرف زد. پرتره‌های او – که بازآفرینی نقاشی از عکس‌های گرفته شده از صورت خانواده، دوستان، و مردم هستند و پیرو سبک علی محمد حیدریان – در حالت‌هایی عرفانی و خلسه وار قرار دارند که احساسات عمیق درونی را به تصویر می‌کشند. باربد
باربد به‌طور تاریخی با اختراعات مختلف در موسیقی ایرانی شناخته می‌شود. با این حال، برخی از این انتساب‌ها به دلیل گذشت چندین سده از مرگ او، مورد تردیدند. گرچه از باربد یک شعر باقی مانده و عناوین برخی از آثارش نیز مشخص است، هیچ‌یک از سروده‌های او موجود نیست. هیچ‌یک از منابع تا زمان خالد بن فیاض ( ) دربارهٔ باربد بحث نمی‌کند که این نشان‌دهنده حفط شهرت او از طریق سنت شفاهی است. آثار او حداقل تا قرن دهم باقی ماند و به عنوان «الگویی از دستاوردهای هنری» توصیف شد. باربد همچنان در ایران، افغانستان و تاجیکستان یک چهره شناخته‌شده است. موسیقی در ایران
موسیقی در ایران پیشینه‌ای دیرینه دارد و به دوران ایران باستان بازمی‌گردد. ایران خاستگاه موسیقی‌هایی غنی و متنوع است و موسیقی سنتی ایران به عنوان یکی از مؤلفه‌های فرهنگ و هنر ایرانی به‌شمار می‌رود. تقریباً همهٔ اقوام ایرانی دارای موسیقی محلی ویژهٔ خود هستند. آندره آرزومانیان
وی همچنین در آلبوم‌های موسیقی همچون پاییز طلایی اثر فریبرز لاچینی، سمفونی ایثار اثر مجید انتظامی، سکوت سرشار از ناگفته‌هاست، چیدن سکوت اثر بابک بیات همراه با شعرخوانی احمد شاملو پیانو نواخته‌است. موسیقی هوی متال
تأثیرپذیری موسیقی هوی متال از موسیقی کلاسیک نوعاً شامل تأثیر آهنگسازان باروک، رومانتیک یا کلاسیک مدرن همچون باخ، پاگانینی، واگنر و بتهوون است و نه موتسارت یا هایدن. ریچی بلکمور گیتاریست دیپ پرپل و رینبو از اوایل دهه ۱۹۷۰ نمادهای موسیقایی به عاریت گرفته از موسیقی کلاسیک را به کار گرفت. به دنبال ریچی بلکمور رندی رودز و اولی یان روت رویهٔ او را در درگیر کردن موسیقی کلاسیک در هوی متال ادامه دادند و طی دهه ۱۹۸۰ برای الگوی سرعت و تکنیک خود به اوایل قرن هیجده بازگشتند. اینگوی مالمستین-گیتاریست، تحت تأثیر موسیقی کلاسیک- که تبحر فنی وی الهام بخش شمار زیادی از نوازندگان نئو-کلاسیکال متال از جمله تیمو تولکی، مایکل رومئو، مایکل آنجلو بتیو و تونی مک آلپاین بوده‌است بیش از همه در این میان شناخته شده‌است. موسیقی کلاسیک و موسیقی هوی متال ریشه در سنن و آداب مختلفی دارند. موسیقی کلاسیک «موسیقی هنری» است در حالی‌که هوی متال گونه‌ای از «موسیقی عامه‌پسند» به‌شمار می‌آید. با این حال موسیقی‌شناسانی هم‌چون نیکلاس کوک و نیکلا دیبن روی این مسئله تأکید کرده‌اند که بررسی و تحلیل دقیق موسیقی عامه‌پسند نشان داده که برخی اوقات این گونهٔ موسیقی از هنر سنتی تأثیر گرفته‌است. موزه دولتی فرهنگ موسیقی آذربایجان
یک گروه موسیقی سازهای ملی باستانی که متشکل از ۱۴ نفر است، تحت موزه فعالیت دارد. منحصر به فرد بودن این گروه موسیقی در این نقطه نهفته‌است که، موسیقیدانان آن با استفاده از سازهایی که، در دوران باستان در سرزمین‌های آذربایجان رایج و مورد استفاده بوده و به تدریج فرسوده و از بهره‌برداری خارج شده و بعداً از سوی «م. کریموف»، کارمند موزه و رهبر گروه موسیقی مزبور، احیاء گریده‌اند، موسیقی قرن ۱۴ و نیز موسیقی سنتی آذربایجانی را می‌نوازند. عبدالوهاب شهیدی
برخی از آثار قدیمی عبدالوهاب شهیدی که پیش از انقلاب ۱۳۵۷ روی صفحات ۳۳ دور منتشر شده بودند، توسط انتشارات سرنا صوت بازنشر شده‌اند. از جمله این آثار می‌توان به آلبوم بی تو به سر نمی‌شود اشاره کرد. هم چنین در سال ۱۳۸۳ دو آلبوم به نام‌های "آثار استاد روح‌الله خالقی" و "به پاس نیم قرن فعالیت هنری استاد فرامرز پایور" منتشر شدند که عبدالوهاب شهیدی نیز در آن‌ها حضور دارد. آلبوم "آثار استاد روح‌الله خالقی" آلبوم مشترک بین عبدالوهاب شهیدی و غلامحسین بنان است و در آلبوم "به پاس نیم قرن کار هنری استاد فرامرز پایور" علاوه بر عبدالوهاب شهیدی خوانندگان سرشناس دیگری چون محمدرضا شجریان و شهرام ناظری نیز حضور دارند. عبدالوهاب شهیدی با اجرای بیش از ۲۳۰ برنامه به همراه گلپایگانی و قوامی، هنرمندانی هستند که بیش‌ترین اجراها را داشته‌اند. البته بسیاری برنامه‌هایی که وی در آن‌ها حضور داشته مشترک با چند خواننده دیگر بوده‌اند (مانند بیشتر برنامه‌های گل‌ها) و در برنامه‌های وی خوانندگانی چون محمدرضا شجریان با وی همکاری داشته‌اند. وی در تمامی سلسله‌های برنامه گل‌ها حضور داشته که در ادامه بخشی از اجراهای او در سه برنامهٔ گل‌های تازه، گل‌های رنگارنگ و برگ سبز آمده‌ است: عالیم قاسمف
تورها و کنسرتهای گسترده عالیم و پیشرفتش در موسیقی مقامی باعث شد که سازمان یونسکو در سال ۲۰۰۳ موسیقی مقامی آذربایجان را به عنوان شاهکار آواز خوانی و میراث مردمی و موسیقی سنتی قدیمی قرن شد و این عاملی شد که عالیم در حفظ و ترویج موسیقی مقامی مصمم تر گردد. او در اولین فرصت موسیقی خود را برای اولین بار در سطح بین اللملی ضبط و منتشرکرد. در سال ۱۹۹۶ با همکاری برادران منصورف (Mansurov) و بدنبال آن با آلبوم‌های "Art of the Mugham" و" Legendary Art of Mugham " در سال ۱۹۹۸ ارائه مقام کلاسیک به سبک خودش را آغاز کرد. روابط فرهنگی ایران و آمریکا
برخی هنرمندان موسیقی سنتی ایران در شهرهای آمریکا کمامان نیز اجرای زنده برگزار می‌کنند. از این دسته می‌توان به خوانندگان موسیقی سنتی ایرانی، همانند شهرام ناظری و محمدرضا شجریان اشاره نمود. موسیقی کلاسیک قرن بیستم
اگر چه امروزه تعداد معدودی از آثار «فوتوریسمِ» این آهنگسازان اجرا می‌شود، اما تأثیر فوتوریسم بر رشد بعدی موسیقی قرن بیستم بسیار زیاد بود. سرگئی پروکفیف، موریس راول، ایگور استراوینسکی، آرتور اونگر، جورج آنتایل و لو اورنشتاین از جمله آهنگسازان برجسته در نیمهٔ اول قرن هستند که تحت تأثیر فوتوریسم قرار داشتند. ویژگی‌های بارز موسیقی متأخرِ قرن بیستم با منشأ فوتوریسم، شامل پیانوی دستکاری‌شده، سریالیسم همه‌جانبه، تکنیک‌های آوازی، نماد گرافیکی، بداهه نوازی و مینیمالیسم است. ژیرولامو فرسکوبالدی
فرسکوبالدی، پس از یان پیترزون سوئیلینک، اولین آهنگساز بزرگ سنت باستانی فرانسوی-هلندی-ایتالیایی بود که تصمیم گرفت تمرکز خود را بر روی موسیقی‌سازی بگذارد. فرسکوبالدی طیف وسیعی از احساسات را به اعماق موسیقی دستگاهی آورد. موسیقی صفحه کلیدی مهمترین جایگاه را در کارنامه فرسکوبالدی دارد. وی در زمان حیات خود هشت مجموعه از آن را منتشر کرد که تعداد زیادی تحت نظارت وی تجدید چاپ شدند و سایر قطعات یا پس از مرگ منتشر شدند یا به صورت دست‌نویس منتقل شدند. مجموعه وی از گروه‌سازها شامل کانزونا، "Il Primo Libro delle Canzoni"، در سال ۱۶۲۸ و در دو نسخه در رم منتشر شدند و در نسخه ونیز ۱۶۳۴ نیز اصلاح اساسی شد. از بین چهل قطعه موجود در این مجموعه، ده قطعه جایگزین شدند و همگی تا درجات مختلف مورد تجدید نظر واقع شدند که شانزده قطعه از آنها تجدید نظر اساسی بودند. این ویرایش گسترده نشانگر علاقه مستمر فرسکوبالدی به کمال‌گرایی قطعات او و مجموعه‌های وی است. نگاه گرم تو (زندگی)
نگاه گرم تو نام یک آلبوم موسیقی سنتی ایرانی باصدای عبدالوهاب شهیدی می‌باشد. در این اثر برخی از هنرمندان سرشناس ایران از جمله فرامرز پایور حضور دارند. اشعار به کار رفته در این آلبوم از حافظ شیرازی و هما میر افشار می‌باشند. تصنیف معروف زندگی با مطلع "اون نگاه گرم" تو در این اثر منتشر شده است. ردیف سازی موسیقی سنتی ایران
میرزا عبدالله فراهانی (زادهٔ ۱۲۲۲ ه‍. خ در شیراز – در گذشتهٔ ۱۲۹۷)، موسیقی‌دان برجستهٔ موسیقی ایرانی و نوازندهٔ سه‌تار و تار بود. او از چهره‌های تأثیرگذار در موسیقی ایران بود و ردیف موسیقی ایرانی را به نظم درآورد. میرزا عبدالله، فرزند آقاعلی‌اکبر، نوازندهٔ تار دوران ناصرالدین‌شاه و پدر احمد عبادی نوازندهٔ نامدار سه‌تار بود. وی را تنظیم کنندهٔ مجموعهٔ گوشه‌ها بر اساس تناسب مقامی در دوازده دستگاه و آواز، و گروه‌بندی به صورت هفت دستگاه و پنج آواز می‌دانند. ابتکار ساختن برخی قطعات ضربی از اوست که در قطعات مجلسی توأم با آواز پس از اجرای چند گوشه، برای تنوع قطعه ضربی می‌نواخت. وی در سال ۱۲۹۷ در سن ۷۵ سالگی در تهران درگذشت.نورعلی برومند (زادهٔ ۱۲۸۵ه‍.خ در تهران – درگذشتهٔ ۳۰ دی ۱۳۵۵) موسیقی‌دان و نوازندهٔ تار، سه‌تار، سنتور، تمبک و کارشناس آواز بود. او آموزش تار را از ۱۳ سالگی نزد درویش خان آغاز کرد و ردیف مقدماتی درویش‌خان را در سه سال فرا گرفت. وی در سن ۱۸ سالگی برای تحصیل به برلین رفت. در این سفر سه‌تاری را که روشنک می‌نامید همراه خود برد، تا بتواند به تمرین‌های خویش ادامه دهد. او در برلین ضمن تحصیل دورهٔ متوسطه به کنسرت‌ها می‌رفت و کم‌کم به موسیقی غربی هم علاقه‌مند شد و پیانو آموخت. پس از بازگشت به ایران در ۲۲ سالگی، آموختن نت‌نویسی و ردیف را نزد موسی معروفی ادامه داد. پس از یک سال، دوباره به آلمان رفت و به تحصیل در رشتهٔ پزشکی پرداخت. پس از ۶ سال، به بیماری چشم مبتلا شد و برای درمان به سوییس رفت و سپس در سال ۱۳۱۴ به ایران بازگشت و مابقی عمر خود را در تهران و در محله امیریه سپری کرد. وی از آن زمان تا آخر عمر نابینا شد. او آموختن تار، سه تار و سنتور و ردیف موسیقی ایرانی را نزد حبیب سماعی، موسی معروفی و اسماعیل قهرمانی فرا گرفت. در سال ۱۳۴۴ هم‌زمان با راه اندازی رشتهٔ موسیقی در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، توسّط مهدی برکشلی به عنوان استاد ردیف دعوت به کار شد و آموزش آکادمیک موسیقی ایرانی را در آن دانشکده آغاز کرد و در سال ۱۳۵۳ بازنشسته شد. در میانه دههٔ ۵۰ و با تأسیس مرکز حفظ و اشاعهٔ موسیقی ایران تدریس در این مرکز را نیز آغاز کرد. از شاگردان او می‌توان به: اکبر گلپایگانی، محمدرضا شجریان، پریسا، پرویز مشکاتیان، حسین علیزاده، محمدرضا لطفی، فرخ مظهری، داریوش طلایی، مجید کیانی، جلال ذوالفنون، شهرام ناظری، ناصر فرهنگ‌فر و رضوی سروستانی اشاره نمود. نورعلی برومند، ردیف میرزا عبدالله را بر اساس روایت اسماعیل قهرمانی دو بار ضبط نموده‌است. همچنین ردیف آوازی روایت وی بر اساس روایت سیدحسین طاهرزاده است. شیوهٔ اجرای برومند در سه‌تار و تار برگرفته از مکتب درویش خان و شیوهٔ اجرای برومند در سنتور برگرفته از مکتب سنتور نوازی قدیم(حبیب سماعی) است. وی در ۳۰ دی ۱۳۵۵ درگذشت و در قبرستان ظهیرالدوله به خاک سپرده شد.ژان دورینگ (زاده ۱۹۴۷ میلادی)، موسیقی‌دان و خاورشناس فرانسوی، مدیر تحقیقات در مرکز ملی تحقیقات در دانشگاه سوربن، نماینده انجمن فرانسوی موسیقی ملل و استاد دانشگاه استراسبورگ است. او نویسندهٔ چند اثر دربارهٔ موسیقی ایرانی، مقام‌های آذربایجان، تصوف و موسیقی و مقاله‌های بسیاری برای مجله‌های تخصصی و دائرةالمعارف‌ها است. وی از سال ۱۳۵۰ تا ۱۳۶۰ در ایران اقامت داشت و نواختن تار، سه‌تار و تنبور را آموخت. او در سال ۱۳۵۷ در آزمون باربد، برندهٔ جایزه سه‌تار نوازی شد. از استادان او در موسیقی ایرانی می‌توان به هنرمندانی نظیر: علی اکبر خان شهنازی، نورعلی برومند، داریوش صفوت، یوسف فروتن، سعید هرمزی و احمد عبادی اشاره نمود. فرهنگ لبنانی
موسیقی در جامعه لبنان گسترده‌است. در حالی که موسیقی سنتی عامیانه در لبنان محبوبیت خود را حفظ کرده‌است، موسیقی مدرن با سبک‌های عربی غربی و سنتی سازش می‌کند، موسیقی پاپ و تلفیقی به سرعت در حال محبوبیت هستند. ایستگاه‌های رادیویی دارای موسیقی متنوعی از جمله آهنگ‌های سنتی لبنانی، عربی کلاسیک، ارمنی و آهنگ‌های مدرن فرانسوی، انگلیسی، آمریکایی و لاتین هستند. موسیقیدانان برجسته سنتی عبارتند از فیروز، که به عنوان نمادی در زمان جنگ داخلی است، صباح ملاحم بارکات، وادیه الصافی، مجیدا ال رومی و نجاوا کرم که مخاطبان بین‌المللی برای این ژانر ایجاد کردند. چهره تاریخی و پیشکسوت موسیقی لبنان، لیدیا کنعان، در فهرست کاتالوگ سالن مشاهیر راک اند رول و کتابخانه و بایگانی موزه در کلیولند، اوهایو، ایالات متحده قرار گرفته‌است. مارسل خلیفه، موسیقیدانی که موسیقی کلاسیک عربی را با صداهای مدرن، می‌آمیزد دارای محبوبیت بسیار زیاد برای شعر مسائل سیاسی است. هنرمندان برجسته پاپ شامل نانسی عجرم، حیفا وهبه، فضل شاکر، الیسا و میکا هستند. محمد شریفیان
پیرامون تکنیک آهنگسازی محمد شریفیان در آفریدن نوحه‌های مذهبی، اظهار نظر دوتن از موسیقیدانان و محققان نامی عرصهٔ موسیقی، یوزف کوکرتز موسیقی‌دان شهیر آلمانی و محمد تقی مسعودیه محقق و موسیقی‌شناس بزرگ ایرانی شایان تأمل می‌باشد. آن دو پس از آوانویسی یکی از آثار محمد شریفیان (نوحهٔ: به دشت کربلا) چنین نوشته‌اند: «در بسیاری از موارد قدرت بیان و توانایی آهنگساز در ایجاد نظم خارق‌العاده به نظر می‌رسد. می‌توان اذعان کرد که او تحت تأثیر موسیقی محلی، آگاهانه نمونه‌های ملودی خود را به نحوی خلق کرده‌است که بتواند با مضامین اشعار انطباق یابد و احساسات و علائق مذهبی شرکت کنندگان را ضمن اجرای مراسم تجدید کند. بررسی آوازهای بعدی او نشان خواهد داد که چگونه می‌توان بر اساس این هدف، موسیقی محمد شریفیان را بعنوان موسیقی «هنری محلی» وانمود». سه‌تار
سه‌تار از سازهای بسیار پرکاربرد و مورد علاقه در موسیقی اصیل ایرانی است و نوازندگان بسیاری به آن روی آورده‌اند و آن را با مهارت کامل می‌نوازند. نام بردن از همه آنها در اینجا ممکن نیست و تنها برای نمونه به نام برخی از نوازندگان برجسته پیشکسوت و کنونی اشاره می‌شود. هما نیکنام
هما نیکنام خواننده موسیقی سنتی ایرانی می‌باشد. هما نیکنام که ساکن خارج از ایران است،با گروه‌ها و نوازنده‌های مطرحی از جمله: حسین علیزاده، رضا قاسمی، محمود تبریزی‌زاده، مجید خلج و گروه مشتاق و گروه هم‌آوایان همکاری کرده است. هوشنگ سیحون
سیحون در خانواده‌ای آشنا با موسیقی به دنیا آمد. پدربزرگ مادری او میرزا عبدالله فراهانی از پیشگامان موسیقی سنتی و معروف به پدر موسیقی سنتی ایرانی بود. مادر وی، مولود خانم، از نوازندگان تار و سه‌تار و نیز دایی او احمد عبادی استاد بزرگ سه‌تار بود. پدر او «ضیاءالله سیحون» از شاگردان تار میرزا عبدالله فراهانی بود. عموی مادرش آقا حسینقلی از برجستگان موسیقی سنتی ایران و پدر علی اکبر شهنازی بود. با وجود علاقه پدر و مادر او به موسیقی، آن‌ها هیچگاه وی را برای آموختن موسیقی تحت فشار نگذاشتند. طراحی‌های کلاف خط وی برای ادای احترام به خانواده سیحون هستند. موسیقی سنتی ایرانی
از معروفترین آثار موسیقی سنتی می‌توان به موارد زیر اشاره نمود سعید نیاکوثری
از آثار موسیقایی نیاکوثری می‌توان به خوارزمی، سپیدار، فال حافظ، شور آفرین، پسین دلگشا، بر بال عقاب، قطعه شیراز، پیش‌درآمد و چهار مضراب دشتی و … اشاره کرد که جملگی به تأیید صاحبنظران موسیقی در ردیف آثار برجسته موسیقی ملی می‌باشد. ماه‌بانو
ماه بانو نام یک آلبوم موسیقی در سبک سنتی ایرانی است که در اواخر دهه ۱۳۷۰ توسط انتشارات هم آواز آهنگ منتشر شده است. در این اثر اشعار باباطاهر، عارف قزوینی، بهادر یگانه، دهقان سامانی، رهی معیری و پژمان بختیاری خوانده شده و هنرمندان صدیق تعریف به عنوان خواننده و کیوان ساکت، اردشیر کامکار و ارژنگ کامکار به عنوان نوازندگان حضور دارند. آهنگ سازان این آلبوم رضا محجوبی، ابوالحسن صبا، عارف قزوینی و مرتضی نی‌داود بوده‌اند، هم‌چنین یک تصنیف قدیمی برگرفته از روایت علی اصغر بهاری با شعری از دهقان سامانی نیز در این آلبوم اجرا شده است. این اثر به یاد چهلمین سالگرد درگذشت قمرالملوک وزیری اجرا شده و شامل تصانیف قدیمی مثل تصنیف "آتش دل" می‌باشد. سال‌نوای موسیقی ایران
در این بخش از تمبر اختصاصیِ یادبود ۵ هنرمند درگذشتهٔ موسیقی ایران، هنرمندان: حسین دهلوی، هوشنگ ظریف، حسن یوسف‌زمانی، حسین یوسف‌زمانی و حسین سرشار رونمایی شد. سید علی‌اصغر کاظمی
"سید علی اصغر کاظمی از بانیان مراکز زیر می‌باشد:"از جمله کارهای روزمره وی، نقاشی و موسیقی کلاسیک ایرانی (ردیف‌های سنتی) با سازهای ویلن، تار، سه تار و سنتور می‌باشد. علی جهاندار
در حال حاضر علی جهاندار به آموزش آواز می‌پردازد و هم‌چنین در حال تهیه اثری است که ردیف‌های آوازی را آموزش می‌دهد. آثار پیشین او عبارتند از: کاری است با آهنگسازی پیمان سلطانی در این اثر تعدادی از غزلیات سعدی ابتدا به صورت آواز با همراهی ارکستر شنیده می شود. آوازها توسط پنج پیشکسوتِ هنر آواز ایرانی خوانده شده است. علی اصغر شاه زیدی، محسن کرامتی، مظفر شفیعی، علی جهاندار و حمیدرضا نوربخش اشعار سعدی را به زیبایی اجرا کرده اند. در بخش دوم نیز اشعار توسط نقاش نامی آیدین آغداشلو و بر روی بستر موسیقی دکلمه شده است. نوا و صدای ساز حاج قربان سلیمانی در بخش هایی از کار شنیده می شود که در سال ۱۳۹۵ منتشر شد. محمدرضا لطفی
آثار کانون چاووش هم از جایگاه اجتماعی – سیاسی مهمی بهره‌مند هستند و هم از دیدگاه موسیقایی تحول و پیشرفت مهمی در زمینه موسیقی سنتی ایران به وجود آوردند که تأثیر مهمی هم در سبک و شیوه اجرایی (چه نوازندگی چه خوانندگی)، هم در نوع رویکرد به یک قطعه موسیقایی به مثابه یک کل، هم در شیوه رنگ آمیزی و صدادهی ارکستر و به ویژه در تلاش برای استفاده از تکنیک چندصدایی‌نویسی در موسیقی سنتی ایرانی گذاشت. حسن شماعی‌زاده
حسن شماعی‌زاده پس از آغاز آهنگسازی توانست جایگاه ویژه‌ای میان آهنگسازان زمان خود پیدا کند و خوانندگان مشهوری مانند گوگوش، داریوش، ابی، ستار، فرهاد مهراد، عارف، مارتیک، رامش، نوش‌آفرین و معین کارهای موفقی با آهنگ‌های او عرضه کردند. از جملهٔ این کارها، می‌توان به مشهورترین آهنگ‌های گوگوش اشاره کرد. از دیگر ساخته‌های موفق شماعی‌زاده در این دوران می‌توان به ترانه «شکار» با صدای ابی اشاره کرد که توانست در سال ۱۳۵۴ در فستیوال موسیقی استانبول ترکیه مقام اول را در بین ۲۰۹ شرکت‌کننده کسب کند. موسیقی سنتی ایرانی
موسیقی سنتی ایرانی نوعی بدیهه گویی بوده و اساس آن یک سری از مدل‌ها قیاسی است که باید حفظ شوند. هنر آموزان و استادان دارای ارتباطی سنتی بوده‌اند که این ارتباط در قرن بیستم و به موازات حرکت تعلیم موسیقی به دانشگاه‌ها و هنرستان‌ها رو به زوال نهاده‌است. جوی نقره مهتاب
موسیقی سنتی ایرانی موسیقی آوانگارد
اصطلاح آوانگارد برای توصیف کار هر موزیسینی که کاملاً از سنت دور می شود به صورت آزادانه استفاده می شود. با این تعریف، برخی از آهنگسازان آوانگارد قرن بیستم عبارتند از آرنولد شونبرگ، ریچارد اشتراوس (در اولین اثر خود) ، چارلز ایوز، ایگور استراوینسکی ، آنتون وبرن، ادگار وارز ، آلبان برگ، جرج انتایل (در اولین کارهای او فقط) ، هنری کاول (در اولین آثار خود)، جان کیج ، یانیس زناکیس ، مورتون فلدمن ، کارلهاینز اشتوکهاوزن ، پائولین الیوروز ، فیلیپ گلس ، مریدیت مانک و لوری اندرسون. خسرو پرویز
دورهٔ پادشاهی خسرو پرویز، عصر طلایی موسیقی در ایران محسوب می‌شود. با آنکه پیش از او، در دوره‌های خسرو انوشیروان، بهرام گور و حتی اردشیر یکم نیز پادشاهان به موسیقی علاقهٔ خاصی نشان می‌دادند، اما اوج ترقی موسیقی مربوط به دوران خسرو پرویز است. رامشگران و خنیاگران عالی‌رتبه و برجسته‌ای در دربار این پادشاه حضور داشتند که معروف‌ترین آنها، سرکش، باربد (پهلبد؛ فهلبد)، سرکب، بامشاد و نکیسا بوده‌اند. در بین این افراد، علی‌الخصوص باربد مقام ویژه‌ای دارد. اختراع دستگاه‌های موسیقی ایرانی را به او نسبت می‌دهند. این استاد بزرگ، تأثیر بسزایی روی موسیقی ساسانی گذاشته‌است. هنوز هم در ممالک اسلامی، آثاری از الحان باربد باقی مانده‌است. در موسیقی سنتی ایرانی نیز بقایایی از آثار و زحمات این استادکار بزرگ موسیقی باقی است. موسیقی عربی، هم در شکل رایج آن در بغداد و هم به اشکال حجازی و اندلسی، تا حدودی تحت تأثیر موسیقی ساسانی قرار داشته‌است. دستگاه‌های موسیقی منسوب به باربد، مرکب از هفت خسروانی و سی لحن و ۳۶۰ دستان بود؛ که با ایام هفته و سی روز ماه و ۳۶۰ روز سال ساسانیان تناسب داشته‌است. از منظرهٔ شکارگاه خسرو در نقش برجستهٔ طاق بستان چنین به نظر می‌رسد که چنگ، محبوب‌ترین و موردتوجه‌ترین آلت موسیقی در آن دوران بوده‌است. با این حال از آلات دیگر هم استفاده می‌شده، مانند شیپور، تَنبور (تمبور)، عود هندی به اسم ون و عود معمولی به اسم دار، بربط (بَربود)، سنتور موسوم به کُنّار، نای و قره‌نی موسوم به مار و طبل کوچکی به نام دُمبَلَگ. اسماعیل ادیب خوانساری
آثار ضبط شده ادیب خوانساری موجود در آرشیو رادیو، توسط مشیر همایون شهردار، رئیس وقت موسیقی رادیو به دلیل کدورت قدیمی با وی پاک شد و از بین رفت و به این ترتیب گنجینه مهمی از موسیقی اصیل ایرانی نابود شد. آثاری که از او باقی مانده، ضبط‌های خصوصی و خانگی و ردیف آوازی وی است که در سال‌های کهولت وی ضبط شده و به جا مانده‌است. ایمان راد
مطالعه بر روی فرهنگ و هنر سنتی ایران در کارنامهٔ هنری‌اش به چشم می‌خورد. بهادر یگانه
اکثر ترانه‌های بهادر یگانه به شهرت رسیده اند و جزو آثار ماندگار موسیقی کلاسیک ایران به‌شمار می‌آیند که توسط خوانندگان سرشناس آن دوران با آهنگسازی همایون خرم، انوشیروان روحانی، عطاالله خرم، اسدالله ملک، جواد لشکری و… اجرا شدند. یکی از آثار بهادر یگانه توسط احمد ظاهر، هنرمند اسطوره یی افغانستان، نیز اجرا شده است. آهنگ از برای غم من سینه دنیا تنگ است/ بهر این موج خروشان دل دریا تنگ است - از آثارهای جاویدانه احمد ظاهر به حساب میرود. همایون (دستگاه موسیقی)
آلبوم "بیداد" با آهنگسازی پرویز مشکاتیان و آواز محمدرضا شجریان، آلبوم "بی‌قرار" با آهنگسازی محمدجلیل عندلیبی و آواز شهرام ناظری و آلبوم" پیغام اهل دل (همایون‌مثنوی)" با آواز محمدرضا شجریان و نوازندگی سنتور منصور صارمی از جمله آثار مشهوری هستند که در این دستگاه ساخته شده‌اند. نی‌نوا
پیروز ارجمند موسیقی‌دان و آهنگ‌ساز بر این باور است که در دوران جنگ، فرصتی برای ساخت موسیقی مذهبی به جز موسیقی مذهبی جنگ وجود نداشت. از نظر او، این اثر از آن دسته کارهایی است که گذر زمان نتوانست بر رویش تأثیر بگذارد. او همچنین یکی از رموز ماندگاری این اثر را وفاداری به موسیقی سنتی ایرانی می‌داند. کامبیز روشن‌روان، موسیقی‌دان و استاد دانشگاه بر این باور است که این اثر به عنوان یک اثر نمادین در موسیقی مذهبی ایران تبدیل شده و غیر از این اثر، کار دیگری که تا این اندازه جذابیت داشته باشد را نمی‌شناسد و این اثر علیزاده را شاخص‌ترین اثری می‌داند که موسیقی مذهبی تا به حال داشته‌است. این درحالی است که علیزاده در مستند "به تماشای آب‌ها" عنوان کرد که هدفش هرگز ساخت موسیقی مذهبی نبوده، اما در عین حال تأثیرپذیری از آئین مذهبی را رد نکرد. موسیقی ازبکستان
در سال‌های اخیر خوانندگانی همچون یولدوز عثمانوا و سوارا نظرخان با ترکیب ملودی‌های سنتی با سازبندی و ضرب‌آهنگ‌های مدرن، موسیقی ازبکی را به گوش جهانیان رسانده‌اند.تعداد زیادی از سازهای موسیقی در ازبکستان یافت می‌شوند. سازهای سنتی عبارتند از: موسیقی سنتی ایرانی
موسیقی سنتی ایرانی که با نام موسیقی اصیل ایرانی، موسیقی کلاسیک ایرانی و موسیقی دستگاهی نیز شناخته می‌شود، شامل دستگاه‌ها، نغمه‌ها، و آوازها، از سال‌ها پیش از میلاد مسیح تا به امروز سینه به سینه در میان مردم ایران جریان داشته و آنچه دلنشین‌تر، ساده‌تر و قابل فهم‌تر بوده‌است، امروز در دسترس است. بخش بزرگی از آسیای میانه، افغانستان، پاکستان، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، ترکیه، و یونان متأثر از این موسیقی است و هرکدام به سهم خود تأثیراتی در شکل‌گیری این موسیقی داشته‌اند. از موسیقی‌دان‌ها یا به عبارتی نوازندگان موسیقی در ایران باستان می‌توان به «باربد» و «نکیسا» و «رامتین» اشاره کرد. موسیقی اصیل ایرانی، جزو کهن‌ترین سبک‌های موسیقایی از دوران باستان تا به امروز است. همچون گذشته‌های دور، مشاهیر صاحب سبک بسیاری در تاریخ ایران معاصر سر برآورده و هر یک، گامی مؤثّر در اعتلا و پویندگی این موسیقی اصیل برداشته اند. موسیقی کلاسیک قرن بیستم
روندهای مهم فرهنگی غالباً موسیقی این دوره را تداعی می‌کنند، رمانتیک، مدرنیستی، نئوکلاسیک، پست‌مدرنیستی یا موارد دیگراز این دسته است. ایگور استراوینسکی (آثاری همچون پرستش بهار) و سرگئی پروکفیف (به‌خصوص در آثار اولیه خود) به سمت بدوی‌گرایی کشیده شدند. دیگر آهنگسازان روس، به‌ویژه دمیتری شوستاکوویچ، تأثیر اجتماعی کمونیسم را منعکس کردند و متعاقباً مجبور شدند در محدوده‌های واقع‌گرایی سوسیالیستی در موسیقی خود کار کنند. آهنگسازان دیگر، مانند بنجامین بریتن، (هرچند کاملاً به خواست خودشان) مضامین سیاسی را در آثار خود کاوش کردند. ناسیونالیسم نیز در اوایل قرن، ابزار مهمی برای بیان بود. در این دوره فرهنگ و هنر آمریکا شروع به اطلاع‌رسانی در مورد سبک کلاسیک آمریکایی کرد، این روند در آثار چارلز آیوز و بعداً جرج گرشوین، و در موسیقی فولکلور و جاز (گرشوین، لئونارد برنستاین، داریوس میو) تأثیرگذار بود. موسیقی سنتی ایرانی
از مهم‌ترین مُهرنگاره‌های خُنیا (:موسیقی) در جهان؛ باید از آنچه که در «تپه چغامیش» دزفول برجای مانده، یاد کرد که در سال‌های ۱۹۶۱–۱۹۶۶ میلادی، یافت شده‌است. این مهرنگاره ۳۴۰۰ ساله؛ سیمایی از بزم رامشگران را نشان می‌دهد. در این بزم باستانی، دسته‌ای خُنیاگر(:نوازنده) دیده می‌شوند که هر کدام، به نواختن‌سازی سرگرم هستند. چگونگی نواختن و نشستن این رامشگران، نشان می‌دهد که آنها، نخستین دسته خُنیاگران(:ارکستر) جهان هستند. در این گروه رامشگران، می‌بینیم که نوازنده‌ای «چنگ» و دیگری «شیپور» و آن دیگر «تنبک» می‌نوازد. چهارمین رامشگر در این میان، خواننده‌ای است که «آواز» می‌خواند. همچنین در این بزم کهن، آزاده‌ای را می‌بینیم که بر فرشی نشسته و از او پذیرایی می‌شود. ما همانند این خنیاگران را در ایلام و در سده ۲۷ پیش از میلاد و از زمان پادشاهی «پوزوز این شوشیناک» در شوش می‌شناسیم. از همین گاه، مُهر و نشانه‌هایی در دست است که نشان می‌دهند، خنیاگران بسیاری در ایران می‌زیستند. در این هنگام، نواختن چنگ بسیار گسترش داشته‌است و این ساز از ساخته‌های ایرانیان است. ما، نگاره‌ای را در دست داریم و می‌دانیم که در پادشاهی «شوکال ماه هو» و از سده ۱۷ پیش از میلاد در ایران، تار نواخته می‌شد. با یافتن یک کنده کاری در ایلام بازهم آگاهی داریم که خنیاگران ایرانی؛ دَف را همراه چنگ می‌نواختند. در این کنده کاری همچنین دیده می‌شود که از میان ۱۱ تن خنیاگر؛ ۸ تن چنگ، ۲ تن نی و یک تن دهل می‌نوازند. ۱۵ زن خواننده، در میان رامشگران دیده می‌شوند که در حال کف زدن هستند. باید افزود که از این نمونه‌ها در سراسر ایران بسیار دیده شده‌است. ما به یاری باستان‌شناسی از لرستان مانند ایلام آگاهی داریم که در این بخش از ایران هم از سده ۹ پیش از میلاد، تار نواخته می‌شده‌است. در بخش‌های دیگری از ایران و از سال ۵۵۹ پیش از میلاد، سفالهایی در تپه سیلک کاشان و مرودشت پیدا شده که سیمایی از پایکوبی و دست افشانی بر آن‌ها نگارگری شده‌است. موسیقی سنتی ایرانی
موسیقی دستگاهی ایرانی ممکن است هم به شکل آوازی و هم با ساز اجرا شود. از جمله رایج‌ترین سازها در این موسیقی، دو ساز زهی-زخمه‌ای تار و سه‌تار، ساز زهی-کششی کمانچه، ساز بادی نی، زهی-کوبشی سنتور همراه با ساز ضربی تنبک هستند. علاوه بر آن‌ها سازهای دیگری نیز که در ایران وجود دارند، ممکن است اشتفاده شوند؛ از آن جمله: همچنین از اواخر دورهٔ قاجار تحت تأثیر موسیقی اروپایی سازهای غربی مانند فلوت، پیانو و کلارینت (قره‌نی) نیز برای نواختن موسیقی دستگاهی ایرانی استفاده می‌شدند. در این میان ویلن جایگاه خاصی در موسیقی ایرانی پیدا کرد به طوری که سال‌ها کمانچه را از صحنه خارج کرده بود. علیرضا افتخاری
آلبوم نسیمای علیرضا افتخاری با استقبال روبرو شد، این آلبوم ساختهٔ فضل‌الله توکل، از نوازندگان سنتور برنامهٔ گل‌ها و از بدنهٔ موسیقی سنتی بود که برپایهٔ گام‌ها و دستگاه‌های موسیقی سنتی و با رنگ و بوی مدرن تنظیم شد. انتشار این ترانه‌ها انتقاداتی را از سوی برخی منتقدین به‌همراه داشت اگرچه عده‌ای دیگر آن‌ها را خلق فضاهای نو در موسیقی می‌دانستند. علیرضا افتخاری در برنامهٔ تلویزیونی شب شیشه‌ای به انتقادات این‌گونه پاسخ داد: در این دوران افتخاری بازخوانی قطعات قدیمی را انجام داد. آلبوم‌های یاد استاد، بردی از یادم و دنبال دل نمونه‌هایی از این آثار هستند. همگی این آثار در بازار، موفق به فروش بالایی شدند. نقطهٔ عطف دوران کاری افتخاری، اهتمام او بر خواندن تصنیف بود که در همین دوره نمایان گشت و به بلوغ رسید. چهارمضراب
در بین فرم‌های موسیقی سنتی ایرانی، چهارمضراب قدمت کمتری دارد. شکل‌گیری چهارمضراب‌های جدید را به درویش‌خان نسبت داده‌اند و از حبیب سماعی، ابوالحسن صبا، مرتضی محجوبی، جواد معروفی، علی تجویدی و فرامرز پایور به عنوان سازندگان چهارمضراب‌های معروف نام برده می‌شود. از پایور آلبومی به نام "چهارمضراب" نیز برجای مانده‌است. کیهان کلهر
کیهان کلهر در چند سخنرانی و مصاحبه مجموعه جاده ابریشم انگیزه و الگو خود را در نوازندگی کمانچه استاد علی اصغر بهاری نام برده‌است. او برای شناساندن موسیقی ایرانی به غیر ایرانی‌ها تلاش بسیاری کرده‌است، همکاری وی با هنرمندان هندی از جمله «شجاعت حسین خان» (غزل) یا با کوارتت کرونوس (Kronos Quartet) (جاده ابریشم)، یویوما، ارکستر فیلارمونیک نیویورک و رامبراندت تریو (گروه موسیقی هلندی)، وی را به هنرمندی جهانی تبدیل کرده‌است و شنوندگان زیادی در بین غیرایرانی‌ها دارد. او معتقد است: «موزیسین، موسیقی‌دان یا موسیقی‌شناس باید به ریاضیات، تاریخ و ادبیات آشنا باشد.» موسیقی ارمنی
در پایان سده نوزدهم و اوایل سده بیستم موسیقی اصیل ارمنی بر پایه‌های موسیقی مدرن توسط افرادی چون آرمن تیگرانیان، آلکساندر اسپندیریان پدید آمد و در اواسط سده بیستم موسیقیدانان نامی جهان، آرام خاچاتوریان پا به عرصه هنر گذاشت و امروزه نیز موسیقیدانانی چون ادوارد میرزویان و هوانس چیکجیان، ادگار هوهانسیان در صحنه هنر موسیقی ارمنی چهره‌های سرشناس می‌باشند. احمت عدنان سایگون
سایگون یکی از آهنگسازان معروف به پنج ترکیه‌ای است که پیشگام موسیقی کلاسیک غربی در ترکیه بودند، آثار وی نشان از تسلط او بر موسیقی غربی دارد و در عین حال ترانه‌ها و فرهنگ سنتی ترکیه را نیز در بر می‌گیرد. هنگام اشاره به آخشیج‌های عامیانه، او تمایل داشت که یک نت را معیار قرار داده و بر اساس آن یک ملودی در یک مقام ترکی بنویسد. آثار بی‌شمار او شامل پنج سمفونی، پنج اپرا، دو کنسرت پیانو، کنسرت برای ویولن، ویولن و ویولن سل و طیف گسترده‌ای از آثار مجلسی و سرودی است. موسیقی هوی متال
رودز در بخش آغازین آهنگ «خاطرات یک دیوانه» در سال ۱۹۸۲، تأثیر بسیاری از «Etude #۶» اثر آهنگساز کوبایی گیتار کلاسیک لئو بروور گرفت. او همانند بسیاری دیگر از گیتاریست‌های متال دهه ۱۹۸۰ صراحتاً از مطالعات «آموخته» نظریه موسیقی برای تثبیت صنعت ضعیف مجلات آموزشی گیتار از جمله «گیتار برای آهنگسازان حرفه‌ای» که طی دهه شکل گرفته بود استفاده کرد. با این وجود در اکثر موارد، آهنگسازان متال که تکنیک و بلاغت موسیقی کلاسیک را به عاریت گرفته بودند تلاشی نکردند تا آهنگساز کلاسیک باشند. کانون فرهنگی و هنری چاووش
آثار کانون چاووش هم از جایگاه اجتماعی – سیاسی مهمی بهره‌مند هستند و هم از دیدگاه موسیقایی تحول و پیشرفت مهمی در زمینه موسیقی سنتی ایران به وجود آوردند که تأثیر مهمی هم در سبک و شیوه اجرایی (چه نوازندگی چه خوانندگی)، هم در نوع رویکرد به یک قطعه موسیقایی به مثابه یک کل، هم در شیوه رنگ آمیزی و صدادهی ارکستر و به ویژه در تلاش برای استفاده از تکنیک چندصدایی‌نویسی در موسیقی سنتی ایرانی گذاشت. موسیقی لری
از چهره‌های شاخص این عرصه می‌توان به اساتید زیر اشاره کرد: علی سلیمی
اکبر جدی سازنده تار در اردبیل معتقد است «اردبیل پس از استاد علی سلیمی نوازنده ای به آن درجه مهارت به خود ندیده‌است». با افتتاح گذر مشاهیر اردبیل در مجتمع فرهنگی و هنری فدک اردبیل، حسن نجفلو و داود جلایی در رشته تئاتر، علی سلیمی در رشته موسیقی، یونس فرزانه در رشته عکاسی، اسکندر اکبرزاده در رشته نقاشی، سید محمد میر جوادی در رشته خطاطی و نقاشی، رسول ملا قلی پور در حوزه سینما، رضا سیدحسینی نویسنده و مترجم، صالح عاصم کفاش اردبیلی شاعر، عمران صلاحی طنز نویس و شاعر، امیرحسین فردی در رشته ادبیات کودک و داستان‌نویسی، دکتر حسن احمدی گیوی نویسنده و پژوهشگر و استاد رحیم مؤذن زاده اردبیلی مداح و مؤذن شهیر جهان اسلام هنرمندانی هستند که در گذر مشاهیر اردبیل گنجانده شده‌اند.آلبومی از او بنام تار آذربایجانی در قالب یازده بخش توسط مؤسسه فرهنگی-هنری ماهور نشر گردیده‌است. نصرالله ناصح‌پور
وی بیشتر اوقات خود را صرف امر آموزش موسیقی سنتی ایران و تربیت خوانندگان نمود که میتوان به جمشید عندلیبی (در زمینه ردیف و جواب آواز)، محمود مخدوم، صدیق تعریف، ودود موذن، سعیده سعیدی، بهرام باجلان، محمد ملاآقایی روزبهانی، عذرا زالی، پانته آ الوندی‌پور، ناصر مهرورز، رضا شاکری، محسن نامجو و احمد بیرانوند (در رشته آواز) اشاره نمود. موزه صنعتی (کرمان)
این موزه به آثاری اصیل از اساتید بلندآوازه جهان مزین است؛ آثاری از آگوست رودن، هنری مور، امیل نولده، بن نیکلسن، واسیلی کاندینسکی، آلبر مارکه، بلاکادار، جاکوب اپشتاین، بوناتی، تام فیلیپس و همچنین آثار بسیاری از هنرمندان معاصرایران از جمله محمد غفاری (کمال‌الملک) علی‌محمد حیدریان، علی‌اکبر یاسمی، رسام ارژنگی، پرویز تناولی، ژازه تباتبایی، سهراب سپهری، و جمعی دیگر از هنرمندان معاصر ایران. آثار موجود موزه با سبک‌ها و شیوه‌های گوناگونی آفریده شده‌است. آثار خطاطان، خاکبازان، مینی مالیست‌ها و مینیاتوریست‌ها، کانسپچول‌ها، پاپ آرت‌ها و آبستراکت‌ها را می‌توان در مجموعه آثار موزه مشاهده نمود. سعی بارز موزه هنرهای معاصر کرمان نمایاندن جنبه‌های گوناگون هنرهای تجسمی ایران است. آثار موجود شامل نقاشی‌های آبرنگ و رنگ روغن، سیاه قلم و همچنین تابلوهای موزائیک سنگ، مجسمه‌های گچی، مرمری، برنزی، و چوبی هنرمندان ایرانی و خارجی می‌باشد. در این موزه ۱۲۰۰ اثر هنری نگهداری می‌شود. موسیقی سنتی ایرانی
از اولین راویان ردیف می‌توان به خاندان فراهانی یعنی آقا علی اکبر فراهانی - میرزا عبدالله - آقا حسینقلی و… اشاره کرد. ردیف‌هایی که اکنون موجودند شامل ردیف میرزا عبدالله، ردیف آقا حسینقلی، ردیف ابوالحسن صبا، ردیف عالی علی اکبر شهنازی، ردیف موسی معروفی، ردیف دوامی، ردیف طاهرزاده (که شیوه او را نورعلی خان برومند به صورت ردیف گردآوری کرد)، ردیف محمود کریمی، ردیف سعید هرمزی، ردیف مرتضی نی‌داوود و… هستند. امروزه، ردیف میرزا عبدالله، ردیف صبا، ردیف شهنازی و دوامی کاربری بیشتری دارند و بیشتر در مکاتب درس موسیقی آموزش داده می‌شوند. سقز
موسیقی از جمله مولفه‌های مهم فرهنگی مردم کرد می‌باشد. موسیقی زبان گویای دردها و شادی‌های این مردمان در فراز و فرودهای زندگی آنهاست. در شهر سقز گروه‌ها و اساتید متعدد موسیقی در حال فعالیت بوده و آثار ماندگاری را بخصوص در زمینه موسیقی کردی خلق و منتشر نموده‌اند. هنرمندانی مانند رشید فیض نژاد، عطا خان سعید منصور، حسین شوخ کمان (برادران زی زی) و محمد ناهید و ده‌ها خواننده و نوازنده دیگر از جمله هنرمندان این شهر می‌باشند. تاریخ موسیقی ایران
اصطلاح «خنیای باستانی ایرانی» حروف‌نویسی خالص کلمات ایرانی است که ترجمه آن عبارت از «موسیقی ایران باستان» یا بعبارت دیگر «موسیقی سنتی ایران» است. این اصطلاح ایرانی امروزه به‌خوبی قابل درک است ولی در مقایسه با اصطلاح پر مصرف «موسیقی اصیل» که معنای آن نیز همان است، به ندرت استفاده می‌شود. با استفاده از شواهد کاویده شده، مانند تندیس کشف شده در ساسا، سوابق موسیقی به‌خوبی به دوران امپراتوری ایلامی (۶۴۴–۲۵۰۰ قبل از میلاد) برمی گردد. به‌طور مشهود، اطلاعات کمی در خصوص موسیقی این دوره در دسترس است. تنها استثناء ابزار باقی مانده موسیقی مانند گیتارها، عودها و فلوت‌هایی که ابداع و نواخته شده، می‌باشند. گفته می‌شود ابزار موسیقی مانند «باربت» ریشه در این دوران یعنی حدود سال ۸۰۰ قبل از میلاد داشته‌است. «مهر چغامیش» در تپه چغامیش در نزدیکی دزفول کشف شده‌است. کهن‌ترین هم نوازی جهان که نمایانگر وجود ارکستر بانوان در آن منطقه است. نقش برجستهٔ دیگری به نام «کول فرح» (کول فرعون) که سه موسیقی دان در مراسم مذهبی تقدیم قربانی به خدایان نشان می‌دهد که یکی دف و دو نفر دیگر چنگی با نام «ون» می‌نوازند. فرهنگ شریف
در آرشیو موسیقایی فرهنگ شریف، آثار زیادی را چه در بخش تکنوازی تار و چه در همراهی با خوانندگان مختلف چون ایرج، علی اکبر گلپایگانی، محمود محمودی خوانساری، عبدالوهاب شهیدی، محمدرضا شجریان و … وجود دارد؛ و به عنوان یکی از پرکارترین نوازندگان در برنامه‌های مختلف گلها (گلهای جاویدان، گلهای صحرایی، گلهای رنگارنگ، برگ سبز، یک شاخه گل، گلهای تازه، گلچین هفته، و برنامه تکنوازان رادیو) و ارکستر روح‌الله خالقی و اسدالله ملک همکاری داشته‌اند. موسیقی در نیشابور
از مشاهیر این رشته در نیشابور در قدیم می‌توان به راتبه نیشابوری و در معاصر پرویز مشکاتیان اشاره کرد. فرهنگ در فرانسه
فرهنگ فرانسه در بر دارنده چندین گونه مختلف موسیقی بومی است به همراه موسیقی‌های بومی‌ای که از سوی مهاجران آفریقایی و آمریکای مرکزی و آسیایی به آن کشور معرفی شدند. در زمینه موسیقی کلاسیک، موسیقی‌دانان و آهنگسازان نامداری چون گابریل فوره و ژرژ بیزه (آهنگساز اپرای معروف کارمن) از این کشور برخاسته‌اند. حسین رضایی‌نیا
وی در کنار هنرمندانی نظیر: کیخسرو پورناظری، محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، مجتبی میرزاده، علی اکبر مرادی، همایون شجریان، محمد معتمدی، علیرضا قربانی، سالار عقیلی و وحید تاج به نوازندگی پرداخته و در بیش از ۸۰ آلبوم موسیقی نوازندگی کرده‌است. وی همچنین اجراهایی را با سامی یوسف در خارج از ایران داشته‌است. عبدالعلی باقری‌نژاد
عبدالعلی باقری‌نژاد از سال ۱۳۶۱ فعالیت خود را در زمینۀ ساخت سازهای موسیقی کردی و ایرانی آغاز کرد. او چندین سال در اهواز به ساخت ساز مشغول بود و سپس کارگاه خود را به نام «کارگاه درویش‌خان» به کرج آورد. باقری‌نژاد به فنون ساخت سازهای مختلف موسیقی ایرانی آشنایی دارد و علاوه بر تار، سه تار، تنبور، دف، سنتور، قانون، عود، کمانچه، و قیچک فعالیت‌هایی در راستای ساخت ساز چنگ و رواج آن کرده‌است. او همچنین در زمینۀ ساخت تنبور مهارت بالایی دارد و تنها تنبورسازی است که در استان البرز به ساخت تنبور یک‌تکۀ کرمانشاهان می‌پردازد و به دلیل مهارت او در این تکنیک، «شیوۀ سنتی ساخت تنبور یک‌تکه» در ۲۰ شهرویر ۱۳۹۱ به شمارۀ ۴۹۳ به نام استان البرز در فهرست آثار ملی ایران میراث ناملموس به ثبت رسیده‌است. داود مهذبیه
بیشتر آثار وی در زمینه موسیقی سنتی و محلی شیرازی است . که در آنها از اشعار شاعران معروف شیرازی از جمله باباطاهر و فائز و دیگر اشعار محلی شیراز استفاده شده است .از جمله آثار وی می توان آلبوم پسین دلگشا را نام برد که با تکنوازی نی استاد رضا جهاندیده و با نوازندگی رضا جهاندیده, منوچهر پژمانفر, سعیدنیا کوثری, فرهاد منورصادق, بهنام هوشمند و سهیل ایوانی در گروه موسیقی صبا اجرا شده و توسط نشر نوای همایون و آوای سپهر منتشر شده است . علی‌اکبر فراهانی
آقا حسینقلی فراهانی و میرزا عبدالله فراهانی هر دو از نوازندگان به نام تار، پسران او بودند که سنت او را زنده نگه داشته و به شاگردانِ خود منتقل کردند و خود این شاگردان نیز موسیقی‌دانان و نوازندگانِ موسیقی سنتی نسل بعد را تربیت کردند. وی همچنین پدربزرگ علی‌اکبر شهنازی نوازنده سرشناس تار است. از وی در موزه مفاخر استان مرکزی یاد شده‌است. همچنین در سفرنامه پولاک و در کتاب «سه سال در ایران» ژوزف آرتور گوبینو از او به عنوان بهترین نوازندهٔ تار یاد شده‌است. نقل شده‌است که پس از نماز شب یکی از سوره‌های قرآن را می‌نواخته که شنوندگان تشخیص داده‌اند سوره یس بوده‌است. برخی معتقدند، آقا علی‌اکبر زاده منطقه فراهان است ولی در مورد زندگی وی پیش از آمدن به تهران اطلاعی در دست نیست. همچنین روشن نیست که وی موسیقی را از کجا فرا گرفته‌است. انجمن ملی روابط فرهنگی
نوازندگان موسیقی سنتی ایران نیز برای اجرای کنسرت به اروپا رفتند. هشت نمایشگاه از هنر هنرمندان خارجی در ایران برگزار شد و از سال ۱۳۴۸ سالانه چهار هنرمند "بورس هنری شهبانو فرح" را به درازای یک سال دریافت داشتند. قنبر راستگو
در ابتدای این اجلاس از این دو استاد برجسته و پیشکسوت موسیقی سنتی، تجلیل به‌عمل آمد. سپس استاد شیرمحمد اسپندار نوازنده دونلی از استان سیستان‌وبلوچستان و استاد قنبر راستگو نوازنده نی جفتی از استان هرمزگان در حضور اعضای این کمیته پرداختند. موسیقی سنتی ایرانی
همچنین «ردیف‌های موسیقی اصیل» به‌عنوان نخستین پروندهٔ مستقل ایران در فهرست میراث ناملموس جهانی در مهرماه ۱۳۸۸ ثبت شد. موسیقی سنتی ایرانی
اصطلاح «خنیای باستانی ایرانی» حروف‌نویسی خالص کلمات ایرانی است که ترجمه آن عبارت از «موسیقی ایران باستان» یا به عبارت دیگر «موسیقی سنتی ایران» است. این اصطلاح ایرانی امروزه به خوبی قابل درک است ولی در مقایسه با اصطلاح پر مصرف «موسیقی اصیل» که معنای آن نیز همان است، به ندرت استفاده می‌شود. با استفاده از شواهد کاویده شده، مانند تندیس کشف شده در ساسا، سوابق موسیقی به خوبی به دوران امپراتوری ایلامی (۶۴۴–۲۵۰۰ قبل از میلاد) برمی گردد. به‌طور مشهود، اطلاعات کمی در خصوص موسیقی این دوره در دسترس است. تنها استثناء ابزار باقی‌مانده موسیقی مانند گیتارها، عودها و فلوت‌هایی که ابداع و نواخته شده، هستند. گفته می‌شود ابزار موسیقی مانند «باربت» ریشه در این دوران یعنی حدود سال ۸۰۰ قبل از میلاد داشته‌است. ناصر مسعودی
از او در ۵۰ سال فعالیت هنری بیش از ۵۰۰ ترانه به جا مانده‌است که بیش از ۲۰۰ آهنگ فارسی و سنتی ۱۵ برگ سبز و ۱۰ شاخه گل و بیش از ۲۵۰ ترانه محلی گیلکی است.کنسرت ناصر مسعودی در شهر ونکوور کانادا رضا عالمی
از جمله آثار موسیقی که رضا عالمی در آن‌ها حضور داشته‌است به موارد زیر می‌توان اشاره نمود: میرزا عبدالله فراهانی
میرزا عبدالله یکی از تأثیرگذارترین اساتید موسیقی کلاسیک ایرانی بود. به دلیل تمایل او به گردآوری رپرتوار بزرگی از قطعات سنتی، وبه دلیل روحیه سخاوتمند و تمایل او به آموزش دیگران، روایت خاص او از موسیقی ایرانی، به شناخته شده‌ترین و پرکاربردترین روایت درمیان موسیقیدانان ایرانی معاصر تبدیل شده‌است. ارتباط او با آئین بهائی و طریقت‌های عرفانی، قطعاً در آزاداندیشی، سخاوت و تمایل او به گسترش اساس سنت موسیقی، چه در محتوا و چه در عمل، تأثیرگذار بوده‌است. شهرت او به بردباری، صبر، سخاوت، معنویت و فروتنی توسط هنرمندان امروزی به عنوان الگویی برای یک موسیقی‌دان واقعی در نظر گرفته می‌شود. سروستان
از بزرگان هنر موسیقی ایران رضوی سروستانی است وبازیگران معروف مانند امین تارخ ومهدی سلطانی سروستانی اشاره‌کرد. همچنین سروستان از دیرباز زادگاه هنرمندان و ادیبان بسیاری‌ همچون سید نظام الدین جلالی سروستانی، هادی فردوسی و حنیف سلطانی سروستانی بوده است. از نویسندگان به نام این شهرستان می توان به کوروش کمالی سروستانی و صادق همایونی و اکرم مومنی نام برد که کتاب هایی را در زمینه فرهنگ این شهرستان نگاشته اند. فهرست هنرمندان ایرانی
در زیر فهرستی از هنرمندان برجسته ایرانی آمده است. این فهرست دربردارنده افرادی است که در ایران متولد شده‌اند، از تبار ایرانی هستند یا کسانی که کارهایی را انجام می‌دهند که عمدتاً در مورد ایران هستند.  "فهرست آهنگسازان ایرانی را ببینید" میرزا عبدالله فراهانی
مکاتباتی که او از عبدالبهاء دریافت کرد، حاکی از حفظ و گسترش سنت موسیقی کلاسیک بود، بر ارتقا و گذار آن از دلمشغولی‌هایی چون رنج، اندوه و تأسف به موضوعاتی چون امید، وصل، و شادی معنوی تأکید داشت و بی‌گمان سنت موسیقایی ایران و پیشه نوازندگی در آیین بهائی را مشروعیت بخشید. میرزا عبدالله یقیناً در اجراها، تدریس و تحول ردیف، به دنبال این توصیه‌ها بود و توانست تأثیر زیادی بر نسل‌های آتی موسیقی‌دانان بگذارد. تلاش‌های او موسیقی ایرانی را بر پایه‌ای مستحکم شکوفا نمود و وی را به چهره‌ای مهم در احیای هنر و فرهنگی که از ایرانِ قرن نوزدهم برخاسته بود تبدیل کرد. کلزمر
اگرچه کلزمر یک موسیقی فولکلور یهودیان اشکنازی بود اما آهنگسازان بزرگی نظیر لئونارد برنستاین و آرون کوپلند تحت تأثیر شدید آن قرار داشتند. همچنین آشنایی گوستاو مالر و جورج گرشوین (به ویژه خلق اثر راپسودی در بلو) با کلزمر باعث می‌شود تا بیش از پیش به تأثیرگذاری مستقل کلزمر پی ببریم. همچنین آثار بزرگان جازی نظیر بنی گودمن و آرتی شاو را می‌توان الهام گرفته از ویژگی‌های کلزمر دانست. همچنین آهنگسازانی غیر یهودی نظیر دیمیتری شوستاکوویچ شاهکارهای ردیف (موسیقی)
شکل‌گیری ردیف عموماً به علی‌اکبر فراهانی نسبت داده می‌شود. فراهانی نوازنده‌ای چیره‌دست در دربار ناصرالدین شاه قاجار بود که به کمک موقعیت ویژه‌ای که داشت و به دلیل علاقه‌ای که در حفظ موسیقی ایرانی (علی‌رغم افول فرهنگی دوران خودش) داشت، دست به طبقه‌بندی موسیقی ایرانی زد. ردیف فراهانی امروز به جای نمانده اما آثار آن را در تمام ردیف‌های بعدی (که به خصوص از طریق فرزندانش میرزاعبدالله و آقاحسینقلی منتقل شدند) می‌توان یافت. میرزاعبدالله و آقاحسینقلی خود نیز جزو نوازندگان سرشناس تار در دورهٔ قاجاریه بودند که تمام عمرشان را به تدوین و تدریس ردیف‌هایشان گذراندند. از این میان ردیف میرزاعبدالله مهم‌ترین ردیف دانسته می‌شود، چرا که میرزاعبدالله با تعلیم آن به شاگردان زیادی که داشت توانست میراث هنری دوران قبل از قاجار را تا به امروز زنده نگاه دارد. برخی منابع، غیر از این دو برادر، از محمدصادق‌خان نیز (از موسیقی‌دانان دربار ناصرالدین شاه) به عنوان یکی از اولین شخصیت‌های ردیف‌نواز نام برده‌اند و نیز ساخت اولین تصنیفهای مبتنی بر ردیف را به زنان دربار از جمله سلطان خانم (موسیقی‌دان دربار) و تاج السلطنه (شاهزاده) نسبت داده‌اند. جلال همتی
جلال همتی بر دستگاه‌های موسیقی سنتی ایرانی آشنایی کامل داشت و اکثر ترانه‌های وی همچون داش‌داش (بیات ترک)، سوری (بیات ترک)، منار جنبون (سه‌گاه)، مینی‌ژوپ خانوم (شور)، لس‌آنجلس (بیات ترک)، عمو سبزی‌فروش (همایون)، آتیش (ماهور)، عطارباشی جون (دشتی) و… در مایه‌های موسیقی سنتی و گام‌های ایرانی بود؛ که این ترانه‌ها در سبکی جدید و جالب ارائه شدند. او نخستین خواننده‌ای بود که رپ سنتی را، که برمبنای موسیقی سنتی است، به‌طور حرفه‌ای ارائه داد. مظهر خالقی
وی در کنار سید علی اصغر کردستانی ، حسن زیرک ، ناصر رزازی و طاهر توفیق از خوانندگان برجسته و شناخته‌شدهٔ موسیقی کردی به‌شمار می‌آید مظهر خالقی با آهنگسازانی همچون: مجتبی میرزاده و همچنین محمد عبدالصمدی به فعالیت‌های هنری پرداخت که می‌توان به اجرای آهنگ‌های جویبار، گل نشان، نسیم پاییزی، سوند به چاوت، لالای و… اشاره کرد. علاوه بر کتاب‌هایی که توسط نویسندگان مختلف در مورد زندگی هنری مظهر خالقی به بازار کتاب آمده اخیراً کتابی از اشعار آهنگ‌های مشهور وی نیز چاپ شده‌است؛ و مجموعه‌ای از آثار و آوازهایش با نظارت کامل خودش در انستیتوی فرهنگ و فولکلور کردستان به صورت صوتی منتشر شده‌است. سید آرش شهریاری
شهریاری با سبک اکثر اساتید تنبور آشناست. قدرت اجرای نعل به نعل آثار اساتید قدیمی، رسیدن به سبک منحصر به فرد شخصی، صداقت و وسواس در اجرای دقیق مقام‌ها و بداهه‌نوازی‌های کم‌نظیر از ویژگی‌های سبک نوازندگی سید آرش شهریاری است.موسیقی سنتی ایران به توجه و نگاه ویژه مسئولین نیازمند است موسیقی سنتی ایرانی
در طول تاریخ؛ موسیقی سنتی بیشتر با صوت در ارتباط بوده‌است؛ و حتی سرایندگان نقشی اساسی را در خلق و اجرای آن داشته‌اند: او تصمیم می‌گیرد چه حالتی جهت ابراز مناسب بوده و اینکه چه دستگاهی مرتبط به آن است. در خیلی از موارد، سراینده مسئولیت انتخاب شعری که باید با آواز خوانده شود را نیز بر عهده دارد. چنانچه برنامه نیاز به یک خواننده داشته باشد، خواننده باید با حداقل یک آلت بادی یا سیمی و حداقل یک نوع آلت ضربی همراهی گردد. البته می‌توان یک مجموعه از آلات موسیقی را یکجا داشت ولی سراینده اصلی نقش خود را ابقاء نماید. زمانی لازم بود که نوازندگان خواننده را با نواختن چندین قطعه به صورت تکی همراهی کنند. به صورت سنتی، موسیقی در حال نشسته و در محل‌های مزین شده به پشتی و گلیم نواخته می‌گردید. گاهی در این محل‌ها شمع روشن می‌کردند. گروه نوازندگان و سراینده نوع دستگاه و اینکه کدام گوشه‌ها اجرا شوند را با توجه به شرایط زمانی و مکانی و… مشخص می‌نمودند. بی تو به سر نمی‌شود (آلبوم عبدالوهاب شهیدی)
در این اثر اشعار مولانا، سعدی و شهریار خوانده شده‌اند و علاوه بر هنرمندان مذکور (شهیدی، پایور، یاحقی و ملک) هنرمندان دیگری نیز حضور دارند که سازهایی چون تار و نی را نواخته‌اند.و نوازندگان دیگر (نی، تار و...) موسیقی در ایران
هرمز فرهت موسیقی سنتی امروزی را میراث دوران قاجار می‌داند و معتقد است: «موسیقی ردیف، کل موسیقی ما است که بهترین نمونه آن را میرزا عبدالله و آقا حسینقلی که از بزرگان موسیقی اواخر دوران قاجار بودند اجرا کردند و دیگرانی به خط موسیقی بین‌المللی درآوردند و ثبت کردند». ردیف کنونی ایران شامل هفت دستگاه اصلی به نام‌های «شور»، «سه‌گاه»، «چهارگاه»، «ماهور»، «همایون»، «نوا»، «راست پنج‌گاه» و پنج آواز به نام‌های «ابوعطا»، «افشاری»، «بیات ترک»، «دشتی» و «بیات اصفهان» است. موسیقی کلاسیک
یکپارچگی در حالت موسیقی از ویژگی‌های موسیقی این دوره است. از معروف‌ترین موسیقی‌دانان این سبک می‌توان باخ و ویوالدی را نام برد. موسیقی سنتی ایرانی
برخی از ایرانیان موسیقی ایرانی را (که در آن استفاده از ریزپرده متداول است) در مقایسه با موسیقی غربی، غم‌انگیز توصیف می‌کنند. مصطفی کمال پورتراب معتقد است که از آنجا که موسیقی‌دان‌های غربی معاصر به واسطهٔ معتدل کردن نیم‌پرده‌ها گوششان چیزی جز دوازده نیم‌پردهٔ معمول در موسیقی کلاسیک را نشنیده، صدای ریزپرده‌ها را وحشی یا غم‌انگیز می‌یابند؛ اما کمال پورتراب این تصور که ریزپرده‌ها موسیقی را غم‌انگیز می‌کنند اشتباه می‌داند چرا که در موسیقی اروپایی (نظیر اپراها) هم موسیقی غم‌انگیز وجود دارد. با این حال موسیقی‌دانان نیز بر غم‌انگیز بودن بخشی عمده از موسیقی سنتی ایرانی تأیید می‌کنند و سه دلیل مهم برای آن ذکر می‌کنند: این که موسیقی ایرانی انعکاسی از تاریخ تراژیک ایران است، این که «غم» یکی از برترین احساس‌ها دانسته می‌شود و برخی موسیقی‌دان‌های غربی هم بسیاری از آثارشان غم‌انگیز است (مثلاً هیچ‌یک از سمفونی‌هایی که یوهانس برامس نوشته در گام ماژور نیستند)، و این که موسیقی ایرانی مبتنی بر اشعار ایرانی است و بسیار از اشعار ایرانی هم غم‌انگیز هستند. الا زونیس، موسیقی‌پژوه آمریکایی نیز بر این عقیده است که غم‌انگیز بودن موسیقی ایران ریشهٔ فرهنگی دارد؛ او مذهب شیعه را که در ایران رایج است نیز مذهبی آمیخته با غم توصیف می‌کند که در آن سوگواری برای شهدا نقش مهمی دارد. نادر مشایخی
در میان تجربه‌های مشایخی در زمینهٔ آهنگسازی می‌توان به ساخت ۹۶ قطعه برای سُلو، موسیقی مجلسی، موسیقی ارکستری و اپرا، ساخت سمفونی فیه ما فیه (سه اثر)، اپرای ملکوت، قطعهٔ ارکستریِ پشیمانی کنتیمنتو، مجموعهٔ "تولدی دیگر" (روی ترجمهٔ آلمانی اشعار فروغ فرخزاد)، اجرای پروژه‌های موسیقی تلفیقی اصیل ایرانی در همکاری با هنرمندانی چون حسین علیزاده و هوشنگ ظریف (فستیوال سالزبورگ) و ساخت سمفونی مولانا برای صدا و سیما اشاره کرد. وی همچنین در پی کشف کیفیت موسیقایی متفاوتی در کارهای عالیم قاسمف، آثاری را با این هنرمند آذری و دخترش «فرغانه قاسمف» اجرا کرده‌است. اوکراین
موسیقی در اوکراین با تاریخی طولانی و تأثیرگذار، بخش عمده‌ای از فرهنگ این کشور را تشکیل می‌دهد. از موسیقی بومی سنتی تا موسیقی کلاسیک و مدرن راک، اوکراین فهرست بلندی از موسیقی‌دان‌های برجسته‌ای چون چایکوفسکی و اوکآن الزی را در سطح بین‌المللی شناسانده‌است. بی تو به سر نمی‌شود (آلبوم عبدالوهاب شهیدی)
بی تو به سر نمی‌شود نام یک نام آلبوم موسیقی سنتی ایرانی باصدای عبدالوهاب شهیدی می‌باشد. این اثر شامل ۱۲ قطعه از آثار ماندگار موسیقی ایران است که حاصل نوازندگی چند تن از مشاهیر عرصهٔ موسیقی ایران از جمله پرویز یاحقی (نوازندهٔ ویولون)، فرامرز پایور (نوازندهٔ سنتور) و جهانگیر ملک (نوازندهٔ تنبک) می‌باشد. در این اثر عبدالوهاب شهیدی علاوه بر آوازخوانی، نوازندگی عود (بربط) را بر عهده داشتند. نام این آلبوم برگرفته از قطعهٔ چهارم آن است که مربوط به تصنیفی با شعر "بی همگان به سر شود بی تو به سر نمی‌شود" مولاناست. موسیقی در ایران
در دوره پهلوی، موسیقی سنتی از دربار بیشتر فاصله گرفت و به خانه‌های مردم آمد. کلنل وزیری (آهنگساز و نوازنده چیره‌دست تار) هنرستان عالی موسیقی و نیز نخستین ارکستر بزرگ کشور را تأسیس نمود و هنرمندان بزرگی همچون روح‌الله خالقی، ابوالحسن صبا، موسی معروفی، حسین سنجری و حشمت سنجری را پرورش داد.