از فیروز مشرقی چه آثاری برجای مانده است؟
شمس مشرقی
دیوان شمس مشرقی تنها اثر باقی مانده از وی است که نسخه خطی آن در کتابخانه بریتانیا در لندن به شمارۀ 3313.Or, 195-66.pp نگهداری می شود که شامل ۲۶۰ غزل (شامل ۸ ملمع)، یک قصیده، یک ترکیب بند، ۲ ترجیع بند، ۱۴ قطعه، ۶۲ رباعی و ۱۱ تک بیت است و تاریخ کتابت آن ۹۵۳ هجری می‌باشد. این اثر با کوشش و تحقیق و بررسی دکتر سید ابوطالب میر عابدینی در سال ۱۳۸۳توسط مرکز بازشناسی اسلام و ایران و «انتشارات باز» انتشار یافته است. ترانه‌شناسی فیروز
بسیاری از آثار فیروز منتشر نشده‌اند، قدمت بسیاری از آن‌ها به اواخر دههٔ ۱۹۴۰(۱۳۲۰ خورشیدی)، ۱۹۵۰(۱۳۳۰ خورشیدی) و اوایل دههٔ ۱۹۶۰ میلادی بازمی‌گردد. آهنگسازی اغلب آن‌ها را برادران رحبانی انجام داده‌اند (آن‌ها آهنگ‌های جدیدی که منتشر نشد را ساختند، اما آهنگ‌های قدیمی‌تر را حلیم الرومی ساخته‌است). همچنین، آهنگ یکی از آلبوم‌های فیروز توسط موسیقیدان مصری، ریاض سنباطی (که با ام‌کلثوم کار می‌کرد) در دهه ۱۹۸۰ ساخته شده و هنوز منتشر نشده‌است. همچنین گمان می‌رود که پانزده آهنگ منتشر نشده وجود دارد که توسط فیلمون وهبی ساخته شده‌است.
جوبجی
از آن تابوت که متعلق به دو زن بود 488 شی‌ء طلایی، مفرغی، سفالی و... کشف شد. البته بخشی از اشیا متعلق به دوره هخامنشی و اشکانی بود. این مجموعه در آن سال ها که «اسفندیار رحیم مشایی» بر میراث فرهنگی ریاست می‌کرد، برای رسانه‌ها به نمایش در نیامد. حتی اشیا به تهران هم که آمد، باز اجازه نمایش آنها برای رسانه‌های مرکز صادر نشد. بخشی از آن اشیا در نمایشگاه «ایران مهد تمدن» در هلند و نمایشگاه «ایران؛ فرهنگ کهن بین آب و بیابان» در آلمان به نمایش درآمد، اما سرنوشت همه آنها همان‌طور که «مجتبی گهستونی»، سخنگوی انجمن تاریانای خوزستان به «ایران» می‌گوید: «به یکی از ابهامات بزرگ کاوش‌های نجات بخشی خوزستان تبدیل شد.» با این همه شروع دوباره عملیات عمرانی انتقال آب باعث شد تا بازهم این سؤال مطرح شود که مجموعه اشیای کشف شده از منطقه جوبجی کجا هستند؟ اشیایی که لیست آن با جزئیات کامل، همان سال ها، توسط خبرنگار ما منتشر شد و با یک جست‌و‌جوی کوچک در گوگل پیدا می‌شود. این اشیا قرار بود به صورت امانت در تهران نگهداری شوند و بعد از آن به رامهرمز برگردند اما تا به امروز برنگشته اند! تمدن آمودریا
از پایگاه باستان‌شناسی شهداد در شرق ایران آثاری بدست آمده که شباهت‌های زیادی با آثار بدست‌آمده از دلتای مُرغاب و دشت دشلی دارد. چند پایگاه (نظیر سیبری) و گور (بویژه مِهرگَرْه °۸ و داوده دمپ؟ (Dauda Damp)) در ایالت بلوچستان پاکستان، در غرب درهٔ سند یافت شده‌اند که مشابهت زیادی با یافته‌های کاوش‌شده از افغانستان، ترکمنستان، و ازبکستان دارند. اشیاء بیشماری شامل اقلام طلایی نیز به‌طور تصادفی در طی عملیات ساختمانی در کویته پاکستان پیدا شده‌اند. این گنجینه تحت عنوان «گنجینه کویته» نام گرفته‌است. اسکلتی نیز در همان گودال یافت شده، که نشان می‌داد آنجا یک آرامستان بوده‌است. به همین خاطر این گنجینه از اشیای گورستان تشکیل شده بود که پس از مقایسه کردن با آثار کاوش‌شده از گورهای مهرگره ۸، متعلق به مجموعهٔ فرهنگی (تمدن) یکسانی که قبلاً ذکر شد بودند. بعدها مشاهده شد که مجموعه‌ای از اشیاء سنگی - «گُرزها»، لوح‌های حجاری‌شده، و ستون‌های کوچک - به همان شیوه در گورهایی واقع در حوزه‌ای که از ترکمنستان تا غرب درهٔ سند، و به ویژه در گورهای مهرگره ۸ و پایپاه گنجینهٔ کویته گسترده بود، قرار داده شده بودند. اشیاء کاوش‌شده از این منطقه نیز مشابهت‌های زیادی را نشان می‌دادند. پیکره‌های سنگی، که اغلب از استاتیت و کلریت، ساخته شده بودند، و دست‌ها و چهره‌هایشان از سنگ مرمر سفید، و پوشاکشان شبیه کاوناکس (Kaunakes؛ دامنهای پشمی) منطقهٔ میان‌رودان (بین‌النهرین) بود (نگارهٔ ۳)، چشمگیرترین آثار در میان اشیاء نمادین از این حوزهٔ فرهنگی بودند. چندین نمونه از این نگاره‌ها در نمایشگاه «Afghanistan, une histoire millénaire/افغانستان، یک تاریخ هزاران ساله» قابل مشاهده بود. همین نقش در در اشیاء زیادی، شامل جعبه سرپوش‌دار (pyxis) از گونورتپه دیده می‌شود. بیان اینکه چه کسی در این نقوش ترسیم شده، مشکل است، نقوشی که تقریباً همیشه در بافت تدفینی (گورستان‌ها) دیده می‌شوند. حوزهٔ پراکندگی این آثار به‌طور قطع بسیار گسترده‌است، که نمونه‌ای از آن در گنجینهٔ کویته پیدا شده، حال آنکه در هَرَپه، شهری عمده در تمدن دره سند، قطعاتی از پوشش سر معمولاً با این نوع پیکره در لایه‌ای از حفریات متعلق به دورهٔ سوم از همان سند در اواخر هزارهٔ سوم پیش از میلاد مرتبط هستند. طاق نصرت (رامهرمز)
آخرین بقایای دیواره جنوبی تاق نصرت در ابتدای خیابان نواب صفوی روبروی پاساژ احمدی وجود داشت که در سال‌های نخستین دهه ۱۳۸۰ خورشیدی به‌طور کامل ویران شد و امروزه با گذر خیابان و ساخت و سازهای تازه دیگر اثری از این سازه باستانی بر جای نمانده‌است. آرامگاه شیخ مغربی
آرامگاه شیخ مغربی مربوط به دوره پهلوی است و در استهبان، محله آب پخش، خیابان امام خمینی، داخل هنرستان دخترانه فنی حرفه‌ای استقلال واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۳۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. برج راز
بقایای برج راز مربوط به دوره پهلوی اول است و در شهرستان بجنورد، بخش راز و جرگلان، ۲ کیلومتری غرب شهر راز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۱۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بخش چاه‌ورز
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس، با همکاری دو اکیپ از باستان شناسان مجرب استانی، محققین، پژوهشگران و راهنمایان بومی، طی مدت زمان دو ماه از تاریخ ۱۲ اردیبهشت ماه الی ۱۲ تیر ماه ۹۶، عملیات اجرایی بررسی و شناسایی آثار تاریخی در بخش چاهورز و دیگر بخش‌های لامرد به اتمام رسید و در این طرح تعدادی از آثار تاریخی شناسائی، نقشه‌برداری و پرونده آنها جهت ثبت در فهرست آثار ملی تشکیل گردید. تأمین اعتبار این پروژه از محل ۲ درصد نفت‌وگاز شهرستان انجام شد. هنر میان‌رودان
از آثار با اهمیت در شهرهای جنوب سومری، می‌توان ظرف وارکا و کوزه اوروک با نقوشی تلفیقی و پیچیده از فیگورهای انسانی و حیوانی و سردیس زنی موسوم به "نقاب وارکا" اشاره کرد. این سردیس نسبت به مجسمه‌های تل براک بیشتر به واقعگرایی نزدیک است و احتمال میرود که بدن این سردیس جنسی چوبی داشته‌است. چیزی که از این مجسمه باقی مانده تنها چهارچوب اصلی سر وی است که با سیم‌های طلایی به عنوان مو و سنگ و صدف‌های دریایی تزئین می‌شده‌است. ماده‌شیر گونل مجسمه‌ای منحصربفرد و قدرتمند در اندازه کوچک است که تلفیقی از فیگور یک شیر و انسان را نشان می‌دهد و احتمالاً مربوط به دوره بعد از اوروک است. هندیجان
از دیگر آثار می‌توان اشاره‌ای نمود به ستون‌های آجری که در اطراف هندیجان نشان دهنده حصاری بوده‌اند به دور شهر، یکی از این ستون‌ها پایین‌تر از روستای چم رحمان در کناره رودخانه مشخص است. این ستون نیمی از آن در آب است و نیمی تا سال ۱۳۶۹ در خاک بود، که بر اثر ریزش کناره رودخانه مشخص شده‌است. قطر آن در حدود ۵٬۴ متر است. همچنین به نظر می‌رسد که حصاری به شکل نیمی در هندیجان جنوبی و نیمی در هندیجان شمالی و بر دو دروازه در دو سمت رودخانه وجود داشته و نیز پلی مابین آن وجود داشته‌است. همچنین در سال ۱۳۶۹ در کناره رودخانه هندیجان بالاتر از امامزاده عباس علی سکه‌هایی یافت شد که در حال حاضر در میراث فرهنگی خوزستان وجود دارد. این سکه‌ها که بر روی آن‌ها نوشته شده‌است آل بویه، نشان دهنده حکم فرمایی فرزندان آل بویه بر این نواحی است. البته اینکه حسن (رکن الدوله) بر فارس حکومت می‌کرده و هندیجان در آن زمان جزو پارس بوده‌است خود دلیل مستحکمی بر حکمفرمایی فرزندان آل بویه بر این منطقه‌است. از دیگر آثار باستانی موجود در این منطقه می‌توان به سنگ‌های نقوش داری اشاره نمود که در بدرانی در اعماق آب و کناره‌های رودخانه دیده می‌شود. سنگ‌نوشته‌های پارسی باستان
در تخت جمشید هفت کتیبه از داریوش برجای مانده یا به دست آمده که بعضی از آن‌ها کتیبه‌های کوچکی هستند؛ مشتمل بر معرفی داریوش. بعضی از آن‌ها مفصل ترند: از داریوش در نقش رستم) در چند فرسنگی شمال تخت جمشید) چند کتیبه بسیار کوچک در معرفی درباری‌های خود و مردهای سرزمین‌های دیگر و دو کتیبه بزرگ بر جای مانده‌است: مبارک‌شهر
از آثار تاریخی این شهر می‌توان به آغ اولیا (قبرستان بزرگ)، تخت سلمان، مسجد سوخته (زمین فعلی احداث دارالقرآن)، اوچ قارداشلار (از بناهای به ثبت رسیده میراث فرهنگی) اشاره کرد. کرمجوان
در زمینه‌ای تاریخی باید گفت تنها آثار موجود یکی قبرستان که متعلق به دوران اسلامی و دیگری غارها( ئیدی گویو ) زیر قبرستان است.البته نانوشته های زیادی از جمله تاریخ وتمدن وفرهنگ کهن این مرز وبوم که حکایت از مردمان نیک پندار وسرسخت این سرزمین داردبسیار است و متاسفانه تاریخ وآثاردیدنی این کهن دیار از دید ایرانیان وجهانیان پنهان ماندهاست. سهرو فیروزان
توجه به واژه سهر و اسطوره فریدون و بنای این شهر توسط کیومرث که در اساطیر ایران با عنوان نخستین شاه ایران باستان از وی یاد می‌شود، دلیلی بر قدمت این دیار است اما در دوره ساسانیانبه دلیل وجود آثار و مدارک بیشتر و یافتن سکه‌های متعلق به این دوره در گوشه و کنار روستای سهروفیروزان و همچنین کشف آثاری در دوره حاکمیت ضل السلطان بر اصفهان در سهروفیروزان و تصرف آن توسط این فرد منفور و نیز دیگر آثار به دست آمده طی حفاری کانال آبرسانی در دوره پهلوی و وجود آثار باقیمانده از پیشینیان که اساس ساسانی داشته همچون قلعه گبری که هم نامش و هم وجودش متعلق به این دوره است و نیز آثار متعلق به یهودیان مانند کنیسه سارابت آشر در پیربکران ۳ کیلومتری این مکان و اخبارهایی که ابن رسته و حمزه اصفهانی دال بر تقسیم آب زاینده رود توسط اردشیر بابکان آورده‌اند نشانه ای از موجودیت این مکان در هزاره قبل از اسلام است. این که مورخانی چون ابن رسته و حمزه اصفهانی و فرخی در اخبار قبل از اسلام خود نام پادشاهان ساسانی را چون شاهپور و بهرام گور ملازم با نام شهر پیروزان آورده‌اند و البته کنار النجان، پیروزان از موقعیت ویژه ای برخوردار بوده‌است که مدارکی از جمله نقشه‌های شماره ۱۷۰۰ و ۱۷۰۱ مؤسسه سحاب که سهروفیروزان را در کنار جی- سپاهان- اصفهان از مهمترین شهرهای آن زمان آورده و همچنین خبر وارده در روزنامه کیهان روز دوشنبه ۱۷ دی ماه سال ۱۳۵۲ شمسی که خبر از کشف شهر تاریخی پیروزان در جریان حفاری‌های احداث کانال آبرسانی را می‌دهد. تاریخ سرخس
وقتی سرخس چشم به قرن حاضر گشود، شهری کوچک بود، منزوی و دورافتاده که حد شرقی آن بر اساس توافق مرزی بین ایران و روسیه به رودخانه تجن محدود می‌شد. مقارن همان ایام روس‌ها زمین‌های را که در مغرب رودخانه از سال‌های پیش در اختیار گرفته بودند به ایران واگذار کردند. قسمتی از این اراضی در نوار مرزی به جنگل جهانبانی معروف است که هم‌اکنون در اختیار موقوفات استان قدس رضوی می‌باشد واین شهردرسال۱۳۱۵خورشیدی وبه دستوررضاخان باموقوفات استان قدس رضوی فعلی که شامل منطقه اوین تهران ولنجک باغ فیض بود معاوضه گردیدوهم اکنون۹۸٪این شهرموقوفه ومتعلق به استان قدس رضوی میباشد.در سال ۱۳۴۶ جاده‌ای به طول ۱۸۲ کیلومتر از مشهد تا سرخس کشیده شد و آسفالت آن تا سال ۱۳۵۰ مورد بهره‌برداری قرار گرفت که احداث این راه به منزله نقطه عطفی در تاریخ معاصر سرخس به شمار می‌آید و ازاوایل دهه۷۰ شمسی درصدد احدآث جاده جدید میباشندکه به جز چند قطعه الباقی ان همانند تونل گردنه مزداوند هنوز منتظر بودجه میباشد از آثار باستانی این شهر می‌توان از پل خاتون واقع در مرز ایران و ترکمنستان، کاروانسرا یا رباط شرف و بنای لقمان نام برد. علاوه بر این بناهای زیبا دریاچه بزنگان در نزدیکی شهر از جاذبه‌های طبیعی این منطقه است. دریاچه دوستی هم از دریاچه‌های مصنوعی است که روی رودخانه تجن و پشت سد دوستی بنا شده‌است. طول این دریاچه ۱۲ کیلومتر است و مخزن بزرگ تأمین آب بین دو کشور ایران و ترکمنستان است. اب گرم ارتزین واقع در منطقه خانگیران نیز مغفول باقی مانده است قلعه الموت
این قسمت از قلعه، به احتمال زیاد، همان محلی است که حسن صباح مدت ۳۵ سال در آن اقامت داشته و پیروان خود را رهبری می‌نموده‌است. در جانب شرقی قلعه، پاسداران قلعه و خانوادهٔ آن‌ها ساکن بوده‌اند. در حال حاضر، آثار کمی از دیوار جنوبی این قسمت باقی‌مانده‌است. در جانب شمال این دیواره، ۱۰ آخور برای چارپایان، در داخل سنگ کوه کنده شده‌است. گذشته از آثار دیوار جنوبی، دیوار غربی این قسمت به ارتفاع ۲ متر هم چنان پابرجاست؛ ولی از دیوار شرقی اثری دیده نمی‌شود. در این سمت، سه آب‌انبار کوچک در دل سنگ کنده‌اند و چند اتاق نیز در سنگ ساخته شده که در حال حاضر ویران شده‌اند. بین دو قسمت قلعه؛ یعنی قلعه‌بالا و پایین، میدانگاهی قرار دارد که بر گرداگرد آن، دیواری محوطه قلعه را به دو قسمت تقسیم کرده‌است. در حال حاضر، در میان میدان آثار فراوانی به صورت توده‌های سنگ و خاک مشاهده‌می‌شود که بی‌شک باقی‌مانده بناها و ساختمان‌های فراوانی است که در این محل وجود داشته که اکنون ویران گشته‌اند. تپه فیروزان
تپه فیروزان مربوط به دوره اشکانیان است و در فیروزان، ۸۵۰ متری جنوب شرق شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۳۰۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. آرامگاه شاه فیروز
در اطراف آن، و در تمام سطح تپه‌ای که بنا بر روی آن ساخته شده، قسمتهای شکسته و باقیماندهٔ ظروف سفالی به چشم می‌خورد و وجود تمدنی عظیم را در این نواحی نشان می‌دهد. چهار ستون از این ساختمان خراب شده و فرو ریخته، اما سقف آن هنوز بر روی چهار ستون مستحکم دیگر باقیمانده است. مزار پشت پنجه پسر
مزار پشت پنجه پسر یا مزار فرزندان ملامحمد مغرب زمین مربوط به سده ۱۲-۱۳ قمری است و در شهرستان کوهسرخ، ۱۵ کیلومتری شمال‌شرقی روستای اوندر (روستای متروکهٔ پشت پنجه) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۳۱۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. استان دیر الزور
آثاری از دورهٔ یونانیان، رومیان، ایرانیان و تدمر (پالمیرا) باقی مانده‌است. فرهنگسرای نیاوران
مسیر اصلی و پر درخت شمالی-جنوبی با جوی‌ها و آب‌نماها در فاصلهٔ ساختمان فرهنگسرا و دفتر مخصوص فرح پهلوی، بازمانده باغ قدیمی است. در چینش محل ساختمان‌ها تلاش شده که تا حد ممکن از فضاهای خشک و بدون درخت باغ استفاده شود. خود ساختمان فرهنگسرا در گوشهٔ جنوب غربی باغ قرار دارد. ساختمان مجموعه‌ای از بخش‌های مختلف است که با نظر دیبا بخش‌های عمومی‌تر فرهنگسرا همچون کتابخانه، سالن‌های نمایش، نگارخانه، کافه‌تریا و فضاهای عمومی از فضاهای دیگر تفکیک شدند و دیبا آن‌ها را گسترش داد که همگی دورادور یک حیاط قرار گرفتند و طرحی مشابه نعل اسب را تداعی می‌کنند. ریچارد فرای
فرای در مقالهٔ «فر کیانی در ایران باستان» به اعتقاد ریشه دار شاهان ایران باستان به حمایت ایزدی و تأیید الهی، اشاره می‌کند و در مقالهٔ کوتاهی که در آن با استناد بر نقاشی «جیمز موریه» از ویرانه یی را که پنداشته می‌شد آتشکدهٔ «بیشابور» بوده‌است، ثابت کرد این بنا دارای سقف بوده و آتشکده یی روباز نبوده‌است. در این نقاشی در بالای دیوارهای بنا پنجره‌های وجود داشت که اکنون، باقی نمانده‌است؛ وی با بررسی تلاش‌های پیشین برای خواندن «کتیبه آرامگاه کوروش بزرک»، اثبات کرد که این متنی است به زبان پارسی باستان و خط آرامی که به فرمان یکی از آخرین پادشاهان هخامنشی تهیه شده‌است. نلسون فرای از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۰ عضو افتخاری سازمان پرشن گلف آنلاین بود و همواره با ارسال نامه به تحریف کنندگان از نام خلیج فارس دفاع نمود. فیروز (خواننده)
نُهاد ودیع حداد با نام هنری فیروز (Fairouz یا Feyrouz) (زاده )؛ خوانندهٔ بزرگ لبنانی، تحسین‌شده‌ترین و تأثیرگذارترین خوانندهٔ زن و مورد احترام در جهان عرب است. در سراسر منطقهٔ خاور میانه، به‌طور مستمر به ترانه‌های او گوش می‌کنند. در آغاز مسیر هنری خود با حضور در فستیوال بین‌المللی بعلبک با همکاری همسرش عاصی الرحبانی خوش درخشید. فیروز در طول این مسیر القاب زیادی را از مردم دریافت کرده‌است که از جملهٔ آنهاست: «فرستاده‌ی (سفیر) ما به سوی ستارگان»، «گنجشک شرق» و بر اساس نام یکی از ترانه‌هایش «همسایهٔ ماه». فیروزه (ترکمنستان)
فیروزه (به کردی:firuze، ترکمنی: Firjuza، انگلیسی: Firozeh، روسی: Фирюза) و نام روستایی در استان آخال در کشور ترکمنستان است. این روستا تا قبل از پیمان آخال بخشی از خاک ایران بود. این روستا تا اواخر سده ۱۹ (میلادی) در اختیار ایران بود و ساکنان آن کردهای کرمانج بودند. کردهای فیرزه از ایل جلالی بودند. دولت ترکمنستان جدیداً جهت تغییر دموگرافی دست به تغییر ترکیب جمعیتی این منطقه و تخلیه روستا از ساکنانش زده‌است. نارین قلعه (سردرود)
در منتهی‌الیهٔ بخش شرقی قلعه در بالای تپه‌ای کوچک موسوم به تابیه چندین گور قدیمی دیده می‌شوند که روی استخوان‌ها با گل اخرا پوشانیده شده‌است. آثار آخرین استقرار در این محل، نشانه‌های برج و باروی دوران اسلامی را داراست که به تدریج در حال از بین رفتن هستند. مسجد جامع ساری
از آثار قدیمی مسجد چیزی باقی نمانده است و در حال حاضر شامل حیاطی چهار گوشه، ایوان ضلع جنوبی با دو مناره آجری چهار گوشه با سقف سفالپوش در بالای آن، شبستانهای شرقی و غربی، سه محراب و دو ورودی غربی و شمالی است. محراب اصلی در ایوان ضلع جنوبی و دو محراب نیز در دو سوی ایوان و مرتبط با شبستانهای غربی و شرقی ساخته شده است. کاشیهای سردر ایوان با معرق تزیین شده و کتیبه کوفی بر سر در نصب شده است. سقف گنبدی ورودی شمالی دارای تزیینات رسمی بندی است. بخش کامفیروز
کامفیروز در منابع تاریخی به صورت زیر آمده‌است: جایی است در فارس. (از معجم البلدان).  جایی است به فارس در بالای مرودشت. (سرزمین‌های خلافت شرقی) ناحیتی است بر کنار رودکر و بیشه‌ای عظیم است. همه درختان بلوط و زعرور و بید و معدن شیران است . چنانکه هیچ جای مانند آن شیران نباشد به شرزه و چیرگی و هوای آن سردسیر است به اعتدال و آب از رود است . آبی خوشگوار و حومه ٔ آن تیرمایجان است و بیشتر دیه‌های آن خراب است. (فارسنامه ٔ ابن بلخی نیکلسون ص ۱۲۴ و ۱۲۵). و رجوع به نزهةالقلوب ص ۱۲۶ شود.  نام ولایتی است از فارس. (برهان ) (آنندراج). بطول ۵۴ و عرض ۳۰ کیلومتر از شمال محدود به چهاردانگه و از مشرق برامجرد، از جنوب به بیضا و از مغرب به ممسنی، جمعیت آن ۶۰۰۰ تن و مرکز آن پالنگری و دارای ۳۳ قریه است. (حاشیه ٔبرهان از ص ۲۲۷ جغرافیایی سیاسی کیهان).  نام شهری بوده به فارس از ابنیه ٔ فیروز جد انوشیروان چون سال‌ها باران نمی‌آمد و او به دعای باران رفته در آن سرزمین باران ببارید و کام او برآمد آنجا شهری ساخته و کافیروز نام نهاد. در آب ریزان نوشته شد و کامفیروز ناحیتی است بر کنار بیشه ٔ عظیم که درختان بلوط و بید و زعرور بسیار دارد و آن بیشه معدن شیران شرزه است و هوای آن سردسیر نزدیک به اعتدال است و آب آن خوشگوار و از رود است. و نهر کامفیروز ازبیضا و مرودشت و کربال گذشته به بحیره ٔبختگان که در میان نیریز و خَبر است می‌ریزد و بند امیر عضدالدوله در این رود است. (از آنندراج).  وسعت و حدود ۹ فرسنگ است. طول آن ۵۴ کیلومتر و عرض آن ۳۰ کیلومتر. از شمال به بلوک چهاردانگه، از مشرق به بلوک رامجرد، از جنوب به بلوک بیضا، از مغرب به ناحیه ٔ ممسنی محدود می‌شود. هوای آن معتدل محصولاتش غلات و برنج است. جمعیت آن ۶۰۰۰ تن است، مرکزش پالنگری مشتمل بر ۳۳ قریه است. (جغرافیای غرب ایران ص ۱۱۰).  نام یکی از دهستانهای هشتگانه ٔبخش اردکان شهرستان شیراز. حدود و مشخصات آن بقرار زیر است : از شمال شهرستان آباده و گردنه ٔ غلام کشته، از خاور و شمال خاوری دهستان ایرج، از باختر به دهستان‌های حومه اردکان و کمهر و کاکان، از جنوب به دهستان‌های رامجرد و بیضا و حومه . این دهستان در شمال خاوری بخش واقع و هوای آن معتدل است و از رودخانه‌های کروشول و بستانک و چشمه سارهای متعدد مشروب می‌شود. موقعیت : دامنه و جلگه است. محصولاتش غلات، حبوبات، برنج، لبنیات. اهالی به کشاورزی و گله داری گذران میکنند. از صنایع دستی قالی و گلیم بافی است. از ۴۶ آبادی بزرگ و کوچک تشکیل شده و دارای ۹۰۰۰ تن سکنه می‌باشد. آبادیهای مهم آن عبارتند از: خانی من بکیان، مهجن آباد، تل سرخ، پالانگری نو، بی مور، شول پلنگی، شول بزرگ، شور دلخان، ساران سیدمحمد. راه فرعی پل خان بخانی من از وسط این دهستان کشیده شده و به اغلب قراء آن با اتومبیل می‌توان رفت. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۷). فردوس
شهر باستانی تون، یک شهر تاریخی با قدمتی مربوط به دورهٔ اشکانیان است. آثار به‌جا مانده از این شهر تاریخی، در بخش جنوب غربی شهر فردوس واقع شده که دربردارندهٔ چندین اثر تاریخی است که ۲۴ اثر آن در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌اند. مهمترین آثار تاریخی واقع در این محدوده عبارتند از: تپه حاجی فیروز
تپه حاجی فیروز محوطهٔ کلیدی دوران نوسنگی در درهٔ اوشنو-سولدوز است که با در میانرودان همزمان بوده‌است. مانند دیگر محوطه‌های معاصر در ایران، حاجی فیروز روستایی کوچک با خانه‌های تک‌خانواده‌ای (خانوادهٔ هسته‌ای) بوده‌است و ساکنان آن مردگانشان را در زیر کف همان خانه‌ها دفن می‌کرده‌اند. در کل ۱۸ بنای چهارضلعی، هر یک به مساحت بین ۲۷ تا ۳۸ مترمربع، در حاجی فیروز یافت شده‌است. تیغه‌ای کوتاه این خانه‌ها را به دو بخش تقسیم می‌کرده که یکی (که جزئیات تمیزتر و تزئینات داشته) برای زندگی و دیگری برای کار و فعالیت به کار می‌رفته‌است. دیوارها از خشت‌های نامنظم به ضخامت ۴۰ سانتی‌متر ساخته شده‌اند و در ضلع شرقی ساختمان‌ها (جهت وزش بادِ غالب)، دیواره‌ای کوتاه و بدون سقف قرار دارد. جهت درهای ورودی نیز برای دوری از باد غربی به سمت شرق بوده‌است. سقف بناهای حاجی فیروز احتمالاً مسطح و از لایه‌های نی و گل بر روی تیرهای چوبی کوچک بوده‌است. فهرست آثار تمدنی ایران در سایر مناطق جهان
دوره افشاریان یکی از دوره‌هایی است که داغستان جزئی از خاک ایران بود.  بر پایه‌ی پرونده‌ی آگاشته(ثبت) شده جهانی، دربند در یونسکو (۲۰۰۳میلادی)، دیوار دربند جمهوری داغستان، روسیه نمادی از مهرازی(معماری) ساسانی است که ۱۵۰۰ سال کارکرد پدآفندی (دفاعی) داشته است. این دیوار ۴۰ کیلومتری، به فرمان قباد و فرزندش انوشیروان برای پدآفند از گستره‌ی آذربایگان ساخته شده و جدای از ۳۲ سنگ‌نبشته‌ی پهلوی، چندین سنگن‌بشته به دبیره‌ی پارسیِ دری نیز دارد که درون مایه‌ی آنها یادآوری چگونگی بازسازی دژ دربند است. در یکی از سنگ نوشته ها آمده است: نوشته است سال ۳۷ داریوش آمارگر آدُربادگان کرد.در موزه لندن. موزه ویکتوریا و آلبرت آثار قابل توجهی وجود دارد و می‌توان به من داریوش شاه (هستم) . این یادگار ارزنده در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود. فیروز مشرقی
همچنین دو بیت از او در المعجم في معايير اشعارالعجم، به عنوان شاهد نوع نخست از «عدول از جاده صواب در شعر»، آمده است که در آن، «واو»ی بر «ناخن» افزوده شده است، بیت اول آن چنین است: خانیک (فردوس)
قلعه خانیک در قله شمالی روستا و بافت سنتی و خانه‌های خشت و گلی با تاق‌های ضربی و گچ بری‌ها از دیگر یادگارهای گذشته‌است. آرامگاه شاه فیروز
شاه فیروز بنایی است تاریخی مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در ۱۴ کیلومتری جنوب شرقی سیرجان استان کرمان واقع شده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۶۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. شهرستان فیروزکوه
آثار باستانی تنگه واشی خاوران (فارس)
از مدارک، سنگ نوشته‌ها و نقل قول‌ها اینطوری روایت شده که این شهر دارای سابقه طولانی است و حدود یک هزار سال از قدمت آن تاکنون به تأیید رسیده‌است. از آثار تاریخی این منطقه می‌توان امامزاده محمد را نام برد، از آسیاب‌ها و مساجد قدیمی که هنوز به چشم می‌خورد نام برد که نشانگر قدمت طولانی این خطّه می‌باشد. مرقد مبارک امامزاده محمد، در سمت شمالی خاوران، میان نخلستانهای انبوه می‌باشد، که خوشبختانه ساختمان و گنبد آن در چند سال گذشته بازسازی شده‌است. امپراتوری تیموری
آرامگاه احمد یسوی یکی از آثار ارزندهٔ این دوره است. از زمان سلطنت تیمور نسخهٔ مصوری باقی نمانده‌است. از این آرامگاه چند شیء فلزی به دست آمده که دیگ مفرغی غول‌پیکر چشمگیرتر از بقیه است که برای استفاده در روز عاشورا برای تهیه حلیم به کار می‌رفته‌است. سطح خارجی دیگ دو نوار افقی مرکب از کتیبه‌های درهم تنیده به خط ثلث است. این دیگ حاوی امضای استاد عبدالعزیز بن شرف الدین تبریزی است. طبق اشارهٔ سیاحان و مدیحه‌سرایان این عصر، دیوار کاخ‌های تیموری و کوشک‌های باغ‌هایش با نقاشی‌های تیمور، خاندان، درباریان و ملازمانش نقاشی شده بود، ولی فقط نقاشی‌های نسخه‌های خطی از این دوره باقی مانده‌است. در غرب ایران برای هنرپروران و دربار آل جلایر نسخه‌های باشکوهی تهیه می‌شد. این سبک فاخر و شورانگیز شالودهٔ نقاشی تیموریان را در زمان اسکندر سلطان (۱۳۸۴–۱۴۱۵م) نوهٔ تیمور فراهم ساخت. اسکندر سلطان که در سال ۱۴۰۹ میلادی (۸۱۲ هجری قمری) حاکم شیراز شده بود، دستور تهیهٔ هجده دست‌نوشته را صادر کرد. به نظر می‌رسد این دست‌نوشته‌ها به مثابهٔ ابزاری آموزشی برای آشنایی شماری از شاهزادگان خاندان تیموری با فرهنگ ایرانی آشکار می‌کند. نخستین نسخه‌های مصور موجود در شمال شرقی ایران و ماوراءالنهر برای شاهرخ، فرزند تیمور تهیه شدند. اکثر آن‌ها نسخه‌های تاریخی بودند و موقعیت تاریخی این حاکم و حق سلطنت خاندان او را نشان می‌دادند. قدیمی‌ترین آن‌ها کلیات تاریخی به تاریخ ۸۱۸–۸۱۹ هجری قمری بود؛ این نسخه دربردارندهٔ ترجمهٔ بلعمی از تاریخ طبری دربارهٔ زندگی پیامبران، جامع التواریخ رشیدالدین فضل‌الله و ظفرنامهٔ تیموری از شرف الدین علی یزدی با افزوده‌ها و ملحقاتی از حافظِ ابرو مورخ دربار شاهرخ بود. بیست نگاره زندگی پیامبران را تصویر کرده‌است. بیمارستان قدیمی فیروز کوه
بیمارستان قدیمی فیروز کوه مربوط به دوره پهلوی است و در فیروز کوه، ایستگاه راه آهن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۲۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. علامرودشت
آثار به‌جا مانده از دوران پیش از اسلام در علامرودشت ناشناخته مانده و در گذر زمان دچار آسیب‌های جدی شده‌اند، اما با وجود همین آثار می‌توان به‌تقریب اطلاعاتی را به‌دست‌آورد. اطلاعی این موضوع که قبل از اسلام چه کسانی و در چه نقاطی از این سرزمین سکونت داشته‌اند، در دست نیست. آما آثاری که در بین مردم به گبرنشین یا «قلعه‌گوری» (قلعه‌گبری) مشهور است، می‌تواند مختصر نقاطی را برای ما مشخص نماید. همچنین اشاره باستان‌شناس اروپایی هینس گابه به یک زیارت‌گاه و آتشکده عصر ساسانی که در مسیر راه ارتباطی شیراز به سیراف بوده که از منطقه علامرودشت می‌گذشته، و تأکید واندنبرگ دیگر باستان‌شناس اروپایی که از این مناطق بازدید کرده بر این موضوع که در این نواحی آثار و توه‌های متعددی از دوره ساسانی و ابتدای عهد اسلام وجود دارد، روایت از سکونت در این دشت در پیش از اسلام دارد. قرار گرفتن در راه‌های تجاری شمال به جنوب در ادوار مختلف که جغرافی‌نویسان متعدد به آن اشاره نموده‌اند نیز نشان از آبادی و گذشتهٔ این منطقه دارد. محمدباقر وثوقی در این زمینه می‌نویسد: وجود راه‌های باستانی که از فیروزآباد و استخر از طریق خنج و علامرودشت و فال به طرف بندر باستانی سیراف و جنوب می‌رفته‌است و آثار برجا مانده در این مسیر، از نشانه‌های وجود فرهنگ و تمدن پیش از اسلام در این منطقه است. فرش شرقی
قطعاتی از فرش در شمال شرقی افغانستان در ناحیه ولایت سمنگان به دست آمده که آزمایش کربن-۱۴ قدمت آن‌ها را به قرن دوم تا اوایل ساسانی می‌رساند. وجود بخش‌هایی از حیوانات مانند گوزن و موجودات بالدار، این فرش‌ها را به فرشک پازیریک شبیه می‌کند. این قطعات در حال حاضر در مجموعه آل صباح در دارالازهر کویت نگهداری می‌شوند. دهستان فداغ
آثار به جا مانده که در قلعهٔ سوخته موجود است و نیز کند و کاوهایی که به صورت غیرقانونی در آن صورت گرفته شده، نشان از قدمت آن به دوران پیش از اسلام دارد و اشیای کشف شده در آن دارای ارزش زیادی از لحاظ معنوی و تاریخی است. آثار به جا مانده در آن شباهت‌هایی با قلعهٔ میمون فداغ دارد. فهرج (یزد)
از مهم‌ترین جاذبه‌های باستانی آن می‌توان به مسجد جامع فهرج، آب انبار حسینیه، قلعه فهرج، مسجد علاقبندی یا علی قوندی (از این مسجد تنها خرابه‌هایی مثل گچبری‌های زیبا باقی مانده است)، مجموعه تاریخی شهدای فهرج، چاه چهل دختران و بسیاری دیگر اشاره نمود. گردشگری در جزایر جنوبی ایران
در جزیرهٔ «فرور بزرگ» بقایای ساختمان‌های مخروبه و اراضی کشاورزی بایر و چاه‌های آب به همراه ۱ چراغ دریایی به نشانهٔ مسکونی بودن جزیره در زمان‌های گذشته، وجود دارد. البته در حال حاضر تنها تعدادی مأمور دولتی در آن حضور دارند. فرهنگ در افغانستان
از آثار بجای‌مانده از عصر غوریان در افغانستان، منار جام در ولایت غور است که در سدهٔ دوازدهم میلادی، در عصر سلسلهٔ غوریان بنا شده و گمان می‌رود این منار یا بُرج پیروزی نمایانگر شهر فیروزکوه، پایتخت سلسلهٔ غوریان باشد. منار جام ۶۵ متر ارتفاع داشته و متشکل از یک قاعده هشت ضلعی است که ۹ متر عریض بوده و ۴ استوانه مخروطی مانند در بالای آنست. در اینجا یک راهزینه دوگانه درداخل قاعده و استوانه اولی است. تمام برج که از خشت پخته ساخته شده، در بیرون بواسطه خشت‌کاری تزئینی پوشانیده شده، به‌شمول شبکه‌کاری‌های که تشکیل‌کننده کتیبه‌ها و سوره ۱۹ قرآن (مریم) است. در همسایگی جام یک‌تعداد زیاد استحکامات و برج‌ها کشف شده‌است. این‌ها شاید بخشی از کارهای دفاعی محافظت‌کننده قلب سرزمین امپراتوری غوری باشد. در سال ۲۰۰۲، مرکز حفظ میراث جهانی یونسکو خواستار ثبت این منار در فهرست میراث فرهنگی جهان شد. یکی از آثار بزرگ غوری‌ها، مسجد جامع بزرگ هرات است. این مسجد شامل قبر غیاث‌الدین محمد غوری نیز است که در ۳–۱۲۰۲ در هرات می‌میرد. یادگار مهم دیگر مدرسه شاهی مشهد در شمال‌شرق هرات به‌امتداد ساحل چپ رود مرغاب است. بقایای غوری‌ها یا حداقل تعمیرات مربوط به زمان غوری‌ها در بامیان (شهر ضحاک و شهر غُلغُله) و در چشت غرب هرات نیز تشخیص شده‌است. یک منار مشهور از این‌زمان، منار دولت‌آباد در شمال بلخ است که در اوایل سدهٔ ۱۲ ساخته شده‌است. بالاخره کمان (تاق) مشهور بُست نیز می‌تواند مربوط به دوران غوری‌ها باشد. این ساختمان در پای ارگ بُست برافراشته شده و شاید مدخلی برای یک مسجد بزرگ یا خود ارگ باشد. تزئینات این کمان با منار دولت‌آباد قابل مقایسه‌است. چاه‌ورز
از چاه‌ورز اتوبوس بیرم-شیراز می‌گذرد. همچنین راه ارتباطی بین لار و لامرد از مرکز چاه ورز می‌گذرد.تپهٔ گلرخ، از آثار تاریخی دورهٔ قبل از اسلام واقع در جنوب چاه ورز است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۲۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این اثر بعد از قلعه اژدها پیکر لار در رده چهل و هشتم مهمترین آثار تاریخی فارس قرار دارد. قدمت تاریخی قلعه گلرخ در ارتفاعات جنوب چاهورز، بر اساس بررسی‌های انجام شده روی سفال‌هایی که در این قلعه پیدا شده‌است مربوط به دوره ساسانی بوده‌است. این نظر با پیدا شدن یک سکه بیشتر تقویت شد. با بررسی این سکه مشخص شد که این سکه مربوط به دوره حکومت خسرو انوشیروان بوده که در ضرابخانه داربگرد داراب ضرب شده‌است. با تحقیقات اخیر یکی از دانشجویان ارشد باستانشناسی مشخص شده که قدمت این قلعه به دوره اشکانیان بازمی‌گردد. در آن حد اقل دو کارگاه سفالگری بوده‌است. فهرست آثار ملی استان فارس
در سال ۱۳۹۸ علاوه بر قلات، مسجد سیف گراش، خانه برکت شیراز، خانه عادل یزدی شیراز، کارخانه نساجی (گالری تار و پود) شیراز، مسجد جامع مرودشت، موقوفه معدل الملک شیراز، پنج برکه گراش، تل خندق کهنویه خنج، تل قلعه خدومی خنج، تمب گلی خنج، خانه حاجی باقر آقا غفوری لارستان، خانه شاکری شیراز، قبرستان جاماسب حکیم جهرم، قلعه گبری جهرم، گورستان‌های توده سنگی کفترک شیراز، آب انبارهای سعیدا گراش، تپه قربانقلی پاسارگاد، تپه لفا خنج، خانه حاج میرزا رحیم دهقان ایچ استهبان، خانه خوشخو شیراز، خانه معتمدی نی ریز، قلعه قزل ارسلان شیراز، قنات باشا شبانکاره- میرشکاری میمند- فیروز آباد، گورستان جوادیه شیراز، مسجدالزهراء نی ریز، قلعه کهنه و قبرستان فیشورلارستان، اشکفت فاروق مرودشت، استودان فاروق مرودشت، پل آسعدی مرودشت و خانه احمد علی پاکباز استهبان نیز در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده‌است. با ثبت این ۳۰ اثر و روستای قلات، تعداد آثار تاریخی فارس در فهرست آثار ملی کشور به ۲ هزار و ۹۸۵ اثر رسید که با این تعداد، فارس همچنان رتبه نخست کشور را در تعداد آثار ثبتی به خود اختصاص داده‌است. قلعه دختر (فردوس)
قلعه دختر، قلعه‌ای به‌جای مانده از اسماعیلیان و مربوط به سده‌های پنجم و ششم هجری قمری است که در ۸ کیلومتری شمال غرب فردوس و ۲ کیلومتری روستای حسن‌آباد قرار دارد. این اثر با شماره ۲۹۹۳۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این قلعه بر بالای کوهی ساخته شده‌است که اهالی روستای حسن‌آباد آن را "قلعه دختر" می‌نامند. این قلعه، دارای چند حصارسنگی است و در آن آثاری از حمام و برج و بارو و میخ‌های بزرگ آهنی مشاهده می‌شود. در روبروی این کوه، کوه دیگری است که "شاه مرغان" نامیده می‌شود و در زمستان از دهانهٔ چاهی که بر قله آن است دودی مشاهده می‌شود به نظر می‌رسد بخار آب باشد. نفرهوتپ یکم
مهمترین اثر باستانی به جای مانده از نفرحوتپ یکم سنگ یادبودی بزرگ ولی بسیار تحلیل رفته‌است که تاریخ سال دوم فرمانروایی او را بر خود دارد و در ابیدوس پیدا شده. این سنگ از معدود متن‌های شاهانه به جا مانده از مصر باستان است که در آن فرمان‌های شاه برای ساخت تندیس‌هایش دیده می‌شوند. محسن فروغی
از مهم‌ترین آثار او می‌توان به دانشکده حقوق دانشگاه تهران (با همکاری ماکسیم سیرو)، ساختمان وزارت دارایی، آرامگاه باباطاهر همدان ، آرامگاه سعدی (سعدیه) (با همکاری علی صادق)، آرامگاه رضاشاه، کاخ نیاوران و همچنین شعبه‌های بانک ملی ایران در شهرهای شیراز، اصفهان، تبریز و بازار تهران اشاره کرد. بسیاری از این آثار، از جمله ساختمان‌های دانشگاه تهران و آرامگاه سعدی امروزه جزو میراث فرهنگی ایران شناخته می‌شوند. اگر چه نگاه فروغی به معماری نگاهی مدرن بود اما وی با اصول و عناصر معماری ایرانی چون ایوان و کاشی‌کاری به خوبی آشنایی داشت. این شیوه طراحی به خوبی در ساختمان بانک ملی که تضادی بین مصالح نوین و طراحی داخلی و نمای سنتی است، خودنمایی می‌کند. باستان‌شناسی افغانستان
از آثار بجای‌مانده از عصر غوریان در افغانستان، منار جام در ولایت غور است که در سدهٔ دوازدهم میلادی، در عصر سلسلهٔ غوریان بنا شده و گمان می‌رود این منار یا بُرج پیروزی نمایانگر شهر فیروزکوه، پایتخت سلسلهٔ غوریان باشد. منار جام ۶۵ متر ارتفاع داشته و متشکل از یک قاعده هشت ضلعی است که ۹ مترعریض بوده و ۴ استوانه مخروطی مانند در بالای آنست. در اینجا یک راهزینه دوگانه درداخل قاعده و استوانه اولی است. تمام برج که از خشت پخته ساخته شده، در بیرون بواسطه خشتکاری تزئینی پوشانیده شده، بشمول شبکه‌کاری‌های که تشکیل‌کننده کتیبه‌ها و سوره ۱۹ قرآن (مریم) است. درهمسایگی جام یک‌تعداد زیاد استحکامات و برج‌ها کشف شده‌است. این‌ها شاید بخشی از کارهای دفاعی محافظت‌کننده قلب سرزمین امپراتوری غوری باشد. در سال ۲۰۰۲، مرکز حفظ میراث جهانی یونسکو خواستار ثبت این منار در فهرست میراث فرهنگی جهان شد. یکی از آثاربزرگ غوری‌ها، مسجد جامع بزرگ هرات است. این مسجد شامل قبر غیاث‌الدین محمد غوری نیز است که در ۳–۱۲۰۲ در هرات می‌میرد. یادگار مهم دیگر مدرسه شاهی مشهد در شمال‌شرق هرات بامتداد ساحل چپ رود مرغاب است. بقایای غوری‌ها یا حداقل تعمیرات مربوط به زمان غوری‌ها در بامیان (شهر ضحاک و شهر غُلغُله) و در چشت غرب هرات نیز تشخیص شده‌است. یک منار مشهور از این‌زمان، منار دولت‌آباد در شمال بلخ است که در اوایل سدهٔ ۱۲ ساخته شده‌است. بالاخره کمان (تاق) مشهور بُست نیز می‌تواند مربوط به دوران غوری‌ها باشد. این ساختمان در پای ارگ بُست برافراشته شده و شاید مدخلی برای یک مسجد بزرگ یا خود ارگ باشد. تزئینات این کمان با منار دولت‌آباد قابل مقایسه است. منار جام
چشم انداز باستان شناسی اطراف منطقه جام که شامل ویرانه های یک قصر، قلعه، کوره سفالگری و گورستان یهودیان است شاید نشان دهنده بقایای شهر از دست رفته فیروزکوه باشد. تجزیه و تحلیل "حفره های دزد" در اطراف سایت، تصاویر ماهواره ای با وضوح بالا و داده های گوگل مپ منجر به کشف اندازه پایتخت تابستانی غوریان در اطراف منار جام گردیده است که حدود ١٩.٥ هکتار میباشد. کوه نقارخانه
این بارو و حصار شهر آثار بر جای مانده از دوران خلفای عباسی و مهم‌ترین آثار اسلامی ری است که شامل یک رشته دیوارهای خشتی و سنگی است. داخل حصار بقایی به نام قلعه طبرک وجود داشت که به دستور طغرل سلجوقی با خاک یکسان شد. در بالای کوه نیز نقشی از بهرام گور بود که بعدها در دوران قاجاریه صورت فتح‌علی‌شاه را به جای آن تراشیدند. قصر الحیر غربی
کاخ به شکل چهارگوش با طرح کلی ۷۰ متر کناره‌ها است. راهروی مرکزی کاخ بسیار دلکش و متحرک بوده و در موزه ملی دمشق به عنوان ورودی به کار می‌رفته‌است. برج‌های نیمه استوانه‌ای کناره‌های راهرو، ستون‌ها و اشکال هندسی آینه‌کاری شده، آمیزه‌ای از معماری ساسانی و بیزانسی و عربی است. هم‌اکنون چیز زیادی جز یک مخزن جمع‌آوری آب و حمام و خان‌نشین باقی نمانده‌است دروازه این کاخ به عنوان موزه ملی سوریه مورد استفاده قرار گرفته‌است. ولسوالی یفتل پایین
امروزه آثار و نشانه‌های زیادی از دوره یفتلی‌ها در این خطه از افغانستان بر جای مانده‌است. سکه‌هایی که به نام و چهرهٔ شاهان یفتلی ضرب شده و همچنین ظروفی که از آن دوره یافت شده را می‌توان در موزیم ملی کابل مشاهده کرد. علاوه بر آن آثار دیگری در نقاط مختلف کشور و همچنین کشورهای همسایه وجود دارد که گواه بر وجود دودمانی مسلط بر منطقه بوده‌است که مشهودترین آن‌ها دیوار یفتلی‌ها در کوی زنبورک شاه در بالا حصار کابل می‌باشد. نشانه‌های زیادی از این دودمان در خود ولایت بدخشان و ولسوالی یفتل مبنی بر وجود آثار به جای مانده از آن‌ها را می‌توان دید که شامل کتیبه‌ها، سکه‌ها و ظرف‌های سفالی است که پس از کاوش‌ها و حفاری‌هایی توسط خود این مردم در قریه‌های گزانک ، نالن ، کول دره و کِشِن دره یافت شده‌اند. کوه فرخشاد
باستان شناسان آثاری از سکونت انسان در دوره های پارینه سنگی و دوران تاریخی در دامنه های جنوبی کوه کشف کرده اند که از مهمترین آنها می توان به غار ملاورد در غرب کوه، مجموعه نقوش صخره ای سرخه لیزه در جنوب آن و غار دواشکفت در شرق آن اشاره کرد. علاوه بر این آثار دوره پارینه سنگی میانی در دامنه دوکل در شرق آن یافت شده که تا دشت کاهو (گیادورن) در کوه طاق بستان ادامه یافته و نشان می دهد انسانهای نئاندرتال در این ارتفاعات از سنگ چخماق رادیولاریت ابزار سنگی می ساخته اند. تپه گورستان فیروزآباد
تپه قبرستان فیروز آباد مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کنگاور، بخش مرکزی، روستای فیروز آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۱۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. منتوحتب
منتوحتب یکی از بناهایی است که از دوران پادشاهی میانه(۲۰۵۶ق. م) به جای مانده، معبد و مقبره منتوحتب در دیرالبحری است. این مجموعه در دامنه کوه جاسازی شده و ترکیب موفقی و هیجان انگیزی را با معماری و طبیعت به وجود آورده است. سطوح تراس‌ها با راهروهایی ستون دار جانبی به وسیله معبری شیب دار به یکدیگر متصل می‌شوند. در وسط تراس بالایی، هرم کوچک سنگی به عنوان نشانی از مقبره قراردارد. (fletcher'1989:41)محل دفن فرعون در خارج از مجموعه در دل کوه جای داده شده بود. این معبد ترکیبی عظمت اهرام دوره پیشین و تالارهای ستون دار چند طبقه است. (ش، ۱۳) فیروز ارمنی
فیروز که یکی از ارمنی‌های تازه مسلمان‌شده بود توانسته بود در حکومت یاغی‌سیان به مقامی دست یابد. او رابطه با هم‌کیشان پیشینش را قطع نکرده بود و به وسیلهٔ ارمنیان توانسته بود با بوهموند ارتباط برقرار نماید و حاضر به فروش شهر شود. بوهموند که این رویداد را از دیگران مخفی نگه داشته بود یکسره خطر سپاه کربغا را به سپاهیان یادآوری می‌نمود. سرانجام در اواخر ماه مه کربغا محاصرهٔ ادسا را رها کرد به سوی انطاکیه شتافت. با هرچه نزدیکتر شدن سپاه او، ترس و وحشتی بزرگ‌تر در دل صلیبی‌ها ایجاد می‌شد. تعداد فراریان روز به روز افزایش می‌یافت و ۲ ژوئن تعداد زیادی از سپاهیان شمال فرانسه به فرماندهی استفان بلوا به‌سوی اسکندرون گریختند. رفتن استفان از اردوگاه که بیش از همهٔ سرداران به ستایش از امپراتور می‌پرداخت بیشترین سود را برای عملی شدن رویاهای بوهموند رساند. درست در همان روز فیروز پسر خود را به سوی اردوی بوهموند فرستاد و اعلام کرد تا آمادهٔ خیانت به شهر است. او فرماندهی برج دوخواهر و دیوارهای نزدیک اطرافش را در اختیار داشت. این برج در روبروی دژ تانکرد واقع شده بود. او به بوهموند پیشنهاد داده بود تا در شب هنگام سپاهیان صلیبی اردوگاه را به سوی خاور ترک کرده و چنان وانمود نمایند که در حال حرکت به سوی کربغا هستند و سپس در نیمهٔ شب به کنار دیوارها رفته و با نردبان خود را به بالای باروی شهر برسانند. او در مقابل پذیرش این پیشنهاد از سوی بوهموند پسر خود را به عنوان گروگان به اردوگاه صلیبی‌ها فرستاد. با رو به تاریکی نهادن روز، بوهموند در اردوگاه ندای حرکت برای غارت آبادی‌های مسلمانان را داد و سپس سران صلیبی را به خیمهٔ خود آورده و رازش را با آنان در میان گذاشت و به آنان اطمینان داد که در همان شب انطاکیه سقوط خواهد نمود. با غروب آفتاب تمامی سپاه صلیبی‌ها به سوی خاور به حرکت درآمدند. ترکان که این حرکت صلیبی‌ها را دیدند، خیالی آسوده یافتند که شبی آرام را پشت سرخواهند گذاشت. در نیمه‌های شب به سپاه صلیبی‌ها فرمان بازگشت به سوی دیوارهای غربی شهر داده شد. نیروهای بوهموند درست اندکی پیش از سپیده‌دم به مقابل برج دوخواهر رسیدند و نردبانی کنار برج نهاده و ۶۰ تن از شوالیه‌ها به فرماندهی فولک چارترس خود را به اتاقی که فیروز در آن انتظارشان را می‌کشید، رساندند. شوالیه‌ها از برج دوخواهر توانستند دو برج دیگر را که در کنترل فیروز قرار داشت به کنترل خود درآورده تا سپاهیان نردبان‌هاشان را در کنار دیوار قرار دهند. در همین میان بوهموند نیز از نردبان به بالای دیوار رفت. در همین هنگام گروهی از سربازان مشغول غافلگیر کردن نگهبانان ترک بر روی دیوارها و برج‌ها بودند و گروهی دیگر نیز به شهر راه یافته و عیسویان شهر را برانگیختند و توانستند دروازهٔ سنت ژرژ و دروازهٔ بزرگ پل را بر روی سپاهیان آمادهٔ صلیبی گشودند. سپاه صلیبی بدون مواجه شدن با مانعی جدی به شهر یورش برده و همراه با یونانیان و ارامنه، هر آنکس از ترکان را می‌دیدند، می‌کشتند. یاغی‌سیان که غافلگیر شده بود و شکستش را حتمی می‌دید بی‌درنگ سوار بر اسبی شده و از راه دروازهٔ آهنین از شهر گریخت. اما شمس‌الدوله افرادش را جمع کرد و پیش از صلیبی‌ها ارگ شهر را به تصرف خودش درآورد. بوهموند که در تعقیب او بود راهی به درون ارگ پیدا نکرده و مجبور گشت تا درفش ارغوانی‌اش را در بلندترین نقطه موجود به اهتزاز درآورد. بوهموند پس از گردآوری نیروهایش دوباره به ارگ یورش برد اما درحالی که خودش هم زخمی گشته بود، مجبور گشت تا عقب بنشیند. پس از چندی یک روستایی ارمنی سر یاغی‌سیان را به بوهموند پیشکش کرد و اندوه ارگ بوهموند را کمی تسکین بخشید. یاغی‌سیان در راه از اسب افتاده بود و بوسیلهٔ چند روستایی که او را می‌شناختند، کشته شده‌بود. شهرستان خاتم
از مهم‌ترین آثار باستانی و تاریخی این شهرستان می‌توان به قلعه کبری در بالای کوه سرچشمه با فاصله ۵ کیلوتری غرب هرات، امام زاده پیرغیب با سنگ نوشته‌هایی به خط میخی در فاصله ۲۰ کیلوتری جنوب غربی هرات (منطق بوروییه)، مسجد فتح‌آباد در ۵ کیلومتری شمال شرقی هرات، قلعه ملکی و… اشاره کرد. دهستان فهرج (یزد)
مسجد جامع فهرج، مجموعه تاريخی شهدای فهرج، آب انبار حسينيه، قلعه فهرج، مسجد علاقبندی یا علی قوندی (از این مسجد تنها خرابه‌هایی مثل گچبری‌های زیبا باقی مانده است)، چاه چهل دختران و بسیاری دیگر از آثار باستانی تپه شغال تپه شرقی
تپه شغال تپه شرقی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان علی‌آباد کتول، بخش مرکزی، روستای شغال تپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مظفر تپه شرقی
مظفر تپه شرقی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نکا، بخش مرکزی، روستای آجند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. جاذبه‌های گردشگری استان فارس بر پایه نوع
آرامگاه علامه دوانی کازرونی، آرامگاه میرزا احمد نی ریزی، بازار قیصریه لار، حمام نشاط لار، آتشکده کازرون، قلعه اژدها پیکر، برج ننه نادر، دارابگرد، کاخ اردشیر بابکان، کاخ ساسانی سروستان، آتشکده جهرم، آتشکده آذرخش داراب، غار سنگتراشان جهرم، نقش رستم، حوضچه دختر گبر شهرستان اقلید، بیشاپور، تمب بت، مجموعه هفت برکه گراش، بازار جهرم، بازار کازرون، قلعه اس پی آر نی ریز، قلعه دختر، سیوند، قلعه همایون دژ گراش، برکه کل گراش، باغ هفت‌تن (موزه سنگ‌های تاریخی)، باغ ارم، باغ تخت، باغ چهل‌تن، باغ دلگشا، باغ عفیف‌آباد، باغ نارنجستان قوام، باغ هفت‌تن، خانه صالحی، چاه مرتاض علی، کلیسای ارامنه، کلیسای شمعون غیور، مدرسه خان، آرامگاه خواجوی کرمانی، اشکفت بلند، بند بهمن کوار، آتشکده کاریان، کاخ‌لیدوما، باغ جهان نما، چشمه رسول الله اقلید، قلعه گبری، مسجد جامع کبیر نی ریز اشاره کرد. کاریان (لارستان)
آثار باستانی در کاریان با توجه به توضیحات بالا به وفور یافت می‌شود که ازبین آن‌ها می‌توان به امامزاده شاه حاجت، آرامگاه میر ابوشهداء، مقبره چهل دختر، قلعه گلی، قلعه شاه نشین، دره کافران، عمارت سردرب، دهلوهای سنگی دوره گبر و سرانجام ویرانه‌های آتشکده آذرفرنبغ (آتشکده روحانیان) اشاره کرد. تپه فیروز آباد
تپه فیروز آباد مربوط به هزاره دوم قبل از میلاد است و در شهرستان ایرانشهر، بخش بمپور، دهستان بمپور شرقی، ۳۰۰ متری غرب روستای فیروز آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۱۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه فیروزی
خانه فیروزی مربوط به دوره قاجار است و در دزفول، محله لوریان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۹۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تاریخ اجتماعی مادها
آثار مربوط به تمدن مادها بسیار اندک است و اطلاعات موجود نیز مستقیماً از تاریخ بابل و آشور به ما رسیده‌است. از آثار کشف‌شده از تپه سیلک کاشان که مربوط به تمدن مادی است می‌توان به گورهایی اشاره کرد که عبارت بودند از گودال‌هایی که روی زمین کنده شده و سپس جسد به‌همراه وسایلش در آن قرار داده شده‌بود. از آثار باستانی دیگر منسوب به ایشان، بناها و سنگ‌نگاره‌هایی است که در نواحی همدان، کرمانشاه و لرستان باقی مانده‌است و مهم‌ترین آن‌ها مجسمه شیر سنگی و دخمه‌هایی با نقش فَرَوهر از آن جمله است. بازار وکیل
در شمال شرقی این راسته، چند کاروانسرای قدیمی به نام‌های روغنی، گمرک و احمدی ساخته شده‌است که در ورودی آن‌ها در درون بازار است. هر یک از این کاروانسراها دارای چندین حجره می‌باشند. راسته شمالی - جنوبی را بازار بزازان نیز نامیده‌اند. در سال ۱۳۱۵ به علت گسترش خیابان زند ۱۱ حجره از حجره‌های این ضلع از بین رفته‌است. ضلع شرقی-غربی نیز دارای دو بخش است: در زیر چهار سوق، حوض بزرگی از سنگ مرمر قرار داشته که آب آن از آبراهی که از زیر بازار ترکش دوزها می‌گذشته، فراهم می‌شده‌است. این آبراه به صورت طاق ضربی است و از آجر و ساروج ساخته شده‌است و هم اینک نیز وجود دارد؛ اما حوض مرمرین به علت بالا آمدن کف بازار، از میان رفته‌است. شهرستان درگز
در اوایل عصر افشاری ساختن مسجد بزرگی در مولود آباد (زادگاه نادر) و برخی ساختمان‌ها در شهر، نشانی از گسترش و رونق درگز می‌باشد، ولی ویرانی‌هایی که ناشی از تهاجمات اقوام همسایه بود، همراه با عدم توجه حکومت مرکزی و خصوصاً جدایی قسمت آباد و تاریخی آن (با ۹ هزار خانوار جمعیت و ۲۴ شهرک و روستا) که نام ابیورد را نیز با خود دارد، توانائی‌های این شهر را به فراموشی سپرد. اکنون اندک آثار به جا مانده در شهر درگز مربوط به حاشیه باز یکی از دامنه کوه‌های هزار مسجد (درگز فعلی) می‌باشد. در حالیکه آثار تاریخی بی نظیری از دوره اشکانیان و دوران اسلامی در آن سوی مرزها قرارگرفته‌است. قلعه پیروز گت
آثاری از برجها در ضلع شمالی و جنوبی دیده می‌شود. در قسمت ضلع شمالی دو اتاق کوچک در اندازه‌های ۳×۲ متر به منظور دیدبانی روی یک گوشواره زمین مانند دو طبقه واقع شده‌اند. وبلندترین قسمت دژ و برج بر روی همین گوشواره‌است و بر اطراف اشراف دارد. در گوشه‌های شرقی و غربی در مرکز حیاط دژ آثاری از سکوهای بلند که از سنگ تراشیده ساخته شده‌اند آشکار است و بخشهایی که باقی مانده‌اند نشاندهندهٔ محلی برای اجتماع، عبادت یا نشستن اهل دژ در یک مجلس بوده‌است. آرامگاه کوروش بزرگ
در پیشانی اتاق آرامگاه، یعنی در مثلث بالای درگاه، یک گل بسیار آراسته نقش کرده بودند که امروز تنها نیمی از آن، آن هم به صورت بسیار ضعیف، باقی مانده‌است. مسافری اروپایی به نام یوهان آلبرشت فون ماندلسلو در سال ۱۶۳۸ میلادی این گل را دیده‌است و تصویر آن را نیز در نقشی که از آرامگاه کوروش کشیده، آورده‌است، ولی تا مدت‌ها این نقش از یاد رفته بود یا به صورت دیگری تعبیر می‌شد، تا آنکه دیوید استروناخ در سال ۱۹۶۴ میلادی آن را بازیافت و توصیف و تفسیر کرد. گل مورد بحث ۱۲ پَرِ اصلی می‌داشت که خارج از محوطهٔ آن ۲۴ پَرِ دیگر و بیرون از اینها ۲۴ پَرِ نوک‌دارِ دیگر آورده بودند. این نقش به تصویر خورشید می‌ماند و با توجه به اینکه ایرانیان نام کوروش را با خورشید تطابق داده بودند، این گل خورشیدی نماد و مظهر شخص کوروش و نمودار مقام روحانی او نزد ایرانیان بوده‌است. بندر دیر
از آثار و ابنیه بر جای مانده مثل قلعه‌ها، سدها و قناتهایی که از قدمت تاریخی برخوردارند، نشان از گذشته‌ای پر رونق و عصری طلایی و نیز ارتباطات بازرگانی و تجارتی با سرزمین‌های دوردستی همچون هند و چین و میان رودان و حتی بخش‌هایی از آفریقا را دارد. فیروز مشرقی
و نیز: بندر ماهشهر
از آثار تاریخی آن بقایای عمارات مخروبه‌ای به نام «تل کافران»، آب انبارها و چاه‌های سنگ چین شده فراوان، و خرابه‌های آبادی ریشهر در حوالی شمال شرقی بندرماهشهر است. دروازه غربی (دروازه کثنوا)
دروازه غربی (دروازه کثنوا) مربوط به دوره آل مظفر است و در میبد، محله بالا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۷۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قروه
در فاصله سه روستای داشبلاغ، آقبلاغ و وینسار بر روی کوهی مرتفع، بقایای یک معدن بزرگ سنگ قرار دارد در این معدن آثار سنگی مشاهده می‌شود که با نظم خاصی بریده شده و گفته می‌شود در زمان ساخت معبد آناهیتا از این سنگ‌ها استفاده شده‌است؛ که از نظر نوع، اندازه و تراش سنگ دارای ویژگی‌های خاص و از اهمیت بسیاری برخوردار است. باور مردم برآن است که این سنگ‌ها به داستان شیرین و فرهاد ارتباط دارد. نوع حجاری و سفال‌های موجود در منطقه، احتمالاً به دوره ساسانی تعلق دارد. در ضلع شرقی کوه فرهادتراش دهانه غاری وجود دارد که اورل استین مستشرق اروپایی هنگام بررسی منطقه غرب کشور، از این غار نام برده‌است. این محوطه به تاریخ ۱۳۸۲ تحت شماره ۱۰۷۷۹ در ردیف آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است. تاریخ افغانستان (پیش از اسلام)
آثار برجسته از دوران هخامنشیان در شمال افغانستان (در گنجینه آمودریا در ۱۸۸۰ میلادی که بعقیدهٔ موزیم بریتانیا از تخت کُواد در شمال آمودریا در تاجیکستان و در چند قدمی سرحد با افغانستان بدست آمده)، در تخت سنگین در نزدیکی تخت کُواد، در کابل (مسکوکات چمن حضوری در سال ۱۹۳۳) و در میرزَکَه (در ولایت پکتیا در سال ۱۹۴۷) بدست آمده‌اند. گفتنی است که از میرزکه در حدود ۴٫۵ تُن سکه و حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ کیلوگرم آثار طلایی و نقره‌ای و ظروف ارزنده‌ای بدست آمده‌است، که در جریان جنگ‌های داخلی افغانستان، بین سال‌های ۹۳–۱۹۹۲ میلادی غارت شد و در پاکستان به نرخ بسیار نازل فروخته شد، که حدود ۶۰ درصد آن توسط یک سرمایه‌دار جاپانی (ژاپنی) خریداری شد که وی برای این گنجینه توسط یک مهندس امریکایی در شهر کیوتو جاپان (ژاپن) موزیمی ساخت که بنام موزیم میهو (Miho Museum) مشهور است. در آلتین‌تپه، در نزدیکی مجموعه ساحات باستانی دشت دشلی، به فاصلهٔ کمی از شمال بلخ، باستان‌شناسان بقایای شهری متعلق به دورهٔ هخامنشیان را یافتند که در آنجا محل اداری بزرگ و یک محلهٔ مسکونی شامل یک حیاط با چند سرستون، و یک حوض آب همراه با فواره قرار داشت، و احتمالاً قرارگاه ساتراپ محلی باختر (بسوس) بوده‌است. شواهد روبنای سوختهٔ ساحهٔ آلتین نشان می‌دهد که آتش‌سوزی عظیمی در آنجا رُخ داده، که با استفاده از شیوهٔ تاریخ‌یابی با کربن-۱۴ این آتش‌سوزی در سال ۳۲۹ یا ۳۲۸ پیش از میلاد رخ داده، که با تاریخ بدام افتادن بسوس بدست اسکندر مقدونی در نزدیکی بلخ (Bactra) در تابستان سال ۳۲۹ پیش از میلاد مطابق است. تجره (ورامین)
آثار تاریخی فرهنگی باقی مانده این روستا عبارتند از مزار علی اکبر شاه ترک ، تپه بزرگ ، تپه شغالی ، تپه کوچک ( نقارخانه ) ، قلعه یا کاروانسرای رضاخان علیدوستی ، قلعه ایوب خان علیدوستی ، قلعه ابراهیم و خانه های اربابی ایوب خان و ابراهیم علیدوستی ، باغ پایین ، باغ کهنه ، باغچه قلعه باغ ، باغ علیدوستی که درختان کهن سال دارد ، مسجد و مکتب خانه یا مدرسه قدیمی که خانه شعبانعلی بوده است و برج دو طبقه قدیمی که باقی مانده برج نگهبانی قلعه ای بوده که در مکان قدیمی روستای تجره در حیاط آقای قنبری باقی مانده است ضمن اینکه قدیمی تر از قلعه رضاخان و ایوب خان می باشد . فیروزه (بجنورد)
از سمت شمال با اراضی روستاهای کچرانلو و ارک و از سمت شمال شرقی با اراضی روستای قره باشلو محدود است. باغات منطقه در دره موسوم به دره فیروزه در بخش شمالی، غربی و جنوب غربی روستای فیروزه قرار دارند. شهرستان فهرج
از آثار تاریخی شهرستان می‌توان به میل نادری (ساخته شده در دوران سلجوقیان و بازسازی شده در دوران نادرشاه) و همچنین قلعه تاریخی برج معاذ (واقع در روستای برج معاذ و مربوط به دوره ساسانیان) اشاره کرد. غار وزمه
بقایای گرده های گیاهی سنگ‌نگاره پیروزی اردشیر بابکان
این اثر در کنار هفت اثر دیگر باستانی استان فارس، مجموعا به شمار هشت سایت باستانی در سه منطقه باستانی، زیر عنوان چشم‌انداز باستان‌شناسی ساسانی منطقه فارس، (در منطقه‌های فیروزآباد، بیشاپور، سروستان در جنوب غربی استان فارس) در نشست ۳۰ ژوئن ۲۰۱۸ کمیته میراث جهانی یونسکو به ثبت جهانی رسیدند تا تعداد آثار ایرانی ثبت شده در میان میراث جهانی یونسکو به عدد ۲۳ و آثار استان فارسی به عدد ۵ برسد. فرهاد تراش
فرهاد تراش، فرهاد تاش، فراتاش، فَرای تاش اثری که در جهت غربی حجاری و نقش برجسته مشهور داریوش بر سینه کوه بیستون دیواره‌ای عظیم به ارتفاع تقریبی ۴۵ متر و عرض حدود ۲۰۰ متر حجاری شده که مربوط به دوره ساسانیان است که قرار بر احداث کاخی در ان زمان بوده که با مرگ پادشاه نیمه‌کاره رها می‌شود. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. شهرستان فیروزآباد
شهرستان فیروزآباد دارای ۱۰۷ اثر ملی و ۵ اثر ثبت جهانی به شرح زیر می‌باشد: از محل‌های تاریخی دیگر فیروزآباد می‌توان به قدیمی‌ترین رصدخانه ایران که به تازگی در این شهر باستانی کشف گردیده، نقش رستم تنگاب و آسیاب، کاروانسرا و چهارطاق کنارسیاه و سلطان پیر غیب اشاره کرد. اماکن زیارتی این شهرستان شامل امامزادگان بی بی حور وبی بی نور، امام زاده امراله واقع در خویدجان، امام زاده داوود (واقع در منطقه خرقه _کسی که خرقه محمد) را نگهداری می‌کرده) و امامزاده شعیب (نوه ابوالفضل) می‌باشد. امام زاده امام علی آزاد در نجف آباد. همه امامزادگان در حوالی شهر می‌باشند. ساختمان فانوس دریایی
ساختمان فانوس دریایی مربوط به اواخر دوره قاجار - دوره پهلوی اول است و در بندرگز، خیابان امام جعفر صادق (ع)، ساحل دریای بندرگز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۵۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مشرقی شیرازی
حکیم حسن مشرقی شیرازی از عرفای شیعی و از سخن‌سرایان اواخر قرن دهم و نیمهٔ اوّل قرن یازدهم ه.ق است که در هیچ‌یک از تذکره‌ها مطلبی در بارهٔ او نیامده است. مجموعه آثار مشرقی شیرازی در یک دیوان گردآوری شده که تاکنون به چاپ نرسیده است. مضامین اشعار مشرقی عرفان، حکمت، موعظه، اخلاق، مدح ائمّهٔ اطهار(ع) و... است که در قالب‌های غزل، مثنوی، قصیده، رباعی و قطعه سروده شده است. سنگ نگاره‌های تپه شاه فیروز
سنگ نگاره‌های تپه شاه فیروز مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در ۱۴ کیلومتری جنوب شرقی سیرجان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. فهرست آثار تمدنی ایران در سایر مناطق جهان
از خشایارشا یک کتیبه در وان در ۲۷ سطر بر دیوار قلعه‌ای وجود دارد که مشتمل است بر ۱- مدح اهوره مزدا ۲- معرفی شاه ۳- ذکر بنایی که داریوش ساخته و خشایارشا کتیبه‌ای به یادبود آن نگاشته‌است ۴-دعا. درهنگام کاوشهای تپه اولوز اولوز هیوک در آماسیا ، پایه ستونهای یک کاخ 2 هزار و 500 ساله از دوره پارسیان کشف شد. دکتر شوکت دانمز گفت: "پس از مدتها کاووش امسال برای اولین بار یک سالن پذیرایی ستون دار به نام" آپادانا "، یک سالن تاج و تخت و یک سالن اجرایی پیدا شد کرد. ما تازه در آغاز حفاری ها هستیم. اما حتی یافته های فعلی نیز بسیار هیجان انگیز است. " پروفسور دکتر دونمز با تأکید بر اینکه یافته ها از نظر تاریخ عصر آهن آناتولی ، تاریخ باستان آناتولی و باستان شناسی ایرانی و هخامنشی بسیار مهم هستند ،وی گفت: در حال حاضر 6 ستون و پایه را آشکار کردیم.  پروفسور دکتر دنمز گفت: "ما قبل از شروع کاوش ، نمی‌دانستیم که چنین شهری ایرانی و نه چنین معبدی ، یا چنین تالار پذیرایی. را پیدا خواهیم کرد. ما فکر نمی‌کردیم تپه آناتولی مرکزی و خودمان مشکلات فرهنگ عصر آهن را حل کنیم. اکنون باور کنید ، بر اساس همه باستان شناسی آناتولی مرکزی ، همه جهان پیروی از اولوز تپه را آغاز کرده اند. من فکر می کنم بعد از گوبکلیتپه ، آناتولی شروع به تبدیل شدن به یک مرکز بسیار مهم کرد که تاریخ دین در آناتولی را تغییر داد. تندیس بهرام‌شاهپور ساسانی، شاه بخش ایرانی ارمنستان( برادر بهرام چهارم که از سوی ایران به پادشاهی ارمنستان گمارده شد ۳۹۲-۳۹۴م )در کنار وی پیکره مسروب ماشتوتس نوآور دبیره( خط) ارمنی ، در نزدیکی آپاران ارمنستان. موزه دولتی تاریخ روسیه . موزه ارمیتاژ و مجموعه دوره اسلامی موزه ارمیتاژ که این مجموعهٔ ، پس از تأسیس دپارتمان شرقی، در ۱۹۲۰ شکل گرفت. در آن زمان، موزه‌های سن پترزبورگ دچار یک فرایند بازسازماندهی و تخصصی شدن گردیدند، که در جریان آن، مجموعه‌های ایرانیِ مربوط به قرون وسطی در ارمیتاژ قرار گرفتند. موزه همچنین اشیایی ایرانی را از ناحیهٔ کوباچی جمهوری داغستان به دست آورد، ولی هیچ کاوش باستان‌شناسانه‌ای در ایران صورت نگرفت و از خود ایران هیچ شیء هنری خریداری نشد. تاج شاهپور همانند تاج شاهپورسوم در تاق بستان کرمانشاه است که شناسایی شاهنشاه را آسانتر میکند. شاهنشاه خنگری آخته بر پُشت پلنگی فرو کرده است، گنجینه‌ی: موزه ارمیتاژ پهنا دوری ۲۲/۵سامتیمتر. گنجینه هرمیتاژ روسیه . نبشته به خط و زبان پهلوی"دارایی دادوَر اسپندارمذ". این دوری همراه نبشته‌ی پهلوی و سُغدی است"رامن۲۳۰درهم" "نگاهدارنده‌ی مُهر"گنجینه‌ی هرمیتاژ روسیه. جزیره کیش
از جاذبه‌های تاریخی کیش می‌توان به حریره، پایاب و کاریز اشاره کرد.حریره، نام شهر ویرانه‌ای است خالی از سکنه و مربوط به دوران قیاصره که نام آن از نام بانویی که ملکه شهر بوده برگرفته شده‌است. هم‌اکنون بخشی از شهر که عمارت کاخ بانوی حریره بوده مرمت شده‌است.مهمترین ابنیه کشف شده در این مجموعه عمارت اعیانی، حمام، آب‌انبار، قنات و بقایای مسجد جامع حریره می‌باشند. مسجد خاتم مربوط به دوره قاجار است و در جزیره کیش واقع شده و عبدالرحمان یوسف پور پیش نماز آن است. این اثر در تاریخ ۱۶ آذر ۱۳۷۷ با شمارهٔ ثبت ۲۱۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. یکی از جاذبه‌های تاریخی کیش درختان لور می‌باشند که کهن‌سال‌ترین آنها که نزدیک به ۶۰۰سال سن دارد درخت سبز است. غفار داورپناه
مهمترین اثر به جا مانده از آقای داورپناه، كاخ مرمر، برج آزادی (شهیاد) و مقبره ي نادرشاده افشار و نصب سنگهاي پارك شهر واقع در تهران ، و بسباري آثار ديگر است.؛ کار انتخاب سنگ و برش را او انجام داد و اجرا را به نوه عمه اش يعني محمد علي قدسي كه بعدها صاحب كارخانه هاي سنگنبري اتفاق، در شهر ري تهران وراتفاق نو، در محمود آباد اصفهان شد سپرد. استاد داورپناه در اين مرحله صنعت و هنر را با هم درهم آمیخت. زيرا طبق گفته ي مخمدس حسين امانت، در ساختار نماي برج، هزاران سنگ بكار رفته است كه هر كدامشان يك شكل است، و هر كدامشان يك پيچيدگي دارند كه اين سنگها سطح صاف نيستند بلكه پيچيده هستند و بايد با آن ديگري بخورد و جور در بيايد. بنابراين متوجه مي شويم كه برش و اجراي سنگ و نصب آنها چه كار پيچيده و دشواري بوده است.  در انتخاب سنگها از معدن، از اوس قنبر رحيمي كمك گرفته بودند. همه ي سنگها سفيد و يكدست هستند و تراش و انتخاب آنها نيز، از دل معادن سخت و سنگين سنگ كار دقيقي را طلب مي كرده است. اين نوع سنگ مرمريت سفيد متعلق به جوشقان قالي بوده است. این برج دهه‌هاست که برای چندین نسل ایرانیان به یادگار مانده است. داورپناه پس از سال ۳۲ با هوشنگ سیحون، معمار و تندیس ساز سرشناس آشنا شد و پروژه‌های زیادی را بطور مشترک انجام دادند؛ ازجمله مقبره نادرشاه به غیر از برج آزادی، از نمونه دیگر کارهایی که استاد داورپناه، می‌توان به ساختمان وزارت کشور، استادیوم تختی ، نمای سینما دیاموند، و آرامگاه محمود نریمان، وزیر دارایی محمد مصدق نام برد. فیگولوس
تنها قطعاتی از آثارش به جای مانده است، به نام‌های دربارهٴ ایام، فال‌نامه، پیش‌گویی سعد و نحس ایام، دربارهٴ علایم تفأل از روی امعا و احشا، دربارهٴ خواب‌گزاری، دنیای یونانی و خارجی، دربارهٴ بادها، در طبیعت انسان، دربارهٴ جانوران، و غیره. هنر در افغانستان
با این وجود، بناهای مهم شهر خارج از این دیوارها واقع هستند. درست در بخش شمالی این دیوارها کُهندِژ قرار دارد، که احتمالاً بقایای سدهٔ سیزدهم این شهر است. در بالای آن، بُقعهٔ شاهزاده ابوالقاسم واقع بوده، که یک زیارتگاه بجای‌مانده از عصر تیموریان متعلق سدهٔ پانزدهم است. کمی آنطرفتر بسوی شمال، مسجد گوهرشاد و شش منارهٔ بسیار ظریف کاشی‌کاری‌شده از خشت فاینز (faience) و متعلق به سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی دیده می‌شود. همگی این‌ها بقایای مجموعه‌ای از سه بنای بجای‌مانده هستند: مصلای گوهرشاد، مدرسهٔ سلطان حسین بایقرا، و بقعهٔ میرِ شهید یا عبدالله الولید، بنایی گنبدی متعلق به سال ۱۴۸۵/۶، واقع در ۲۰۰ متری جنوب‌غرب دیوارهای شهر. در اوایل سدهٔ نوزدهم، منشوری با خط میخی از دورهٔ هخامنشیان و نشان‌ها و گوهرهایی از دورهٔ ساسانیان به‌طور تصادفی در هرات پیدا شده‌است. فرهنگ در افغانستان
با این وجود، بناهای مهم شهر خارج از این دیوارها واقع هستند. درست در بخش شمالی این دیوارها کُهندِژ قرار دارد، که احتمالاً بقایای سدهٔ سیزدهم این شهر است. در بالای آن، بُقعهٔ شاهزاده ابوالقاسم واقع بوده، که یک زیارتگاه بجای‌مانده از عصر تیموریان متعلق سدهٔ پانزدهم است. کمی آنطرفتر بسوی شمال، مسجد گوهرشاد و شش منارهٔ بسیار ظریف کاشی‌کاری‌شده از خشت فاینز (faience) و متعلق به سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی دیده می‌شود. همگی این‌ها بقایای مجموعه‌ای از سه بنای بجای‌مانده هستند: مصلای گوهرشاد، مدرسهٔ سلطان حسین بایقرا، و بقعهٔ میرِ شهید یا عبدالله الولید، بنایی گنبدی متعلق به سال ۱۴۸۵/۶، واقع در ۲۰۰ متری جنوب‌غرب دیوارهای شهر. در اوایل سدهٔ نوزدهم، منشوری با خط میخی از دورهٔ هخامنشیان و نشان‌ها و گوهرهایی از دورهٔ ساسانیان به‌طور تصادفی در هرات پیدا شده‌است. دهستان فیشور
در دهستان فیشور آثار گوناگونی از دوران مختلف گذشته برجای مانده‌است، از جمله این آثار می‌توان قلعه قلات که ثبت شده میراث فرهنگی است و قلعه کهنه که به جز مخروبه‌ای از آن بیش باقی نمانده‌است، و همچنین از آثار مهم فیشور خانقاه و مقبره شیخ ابودلف محمد می‌باشد که چنان پر آوازه بوده که ابن بطوطه برای زیارت و دیدار وی در سال ۷۱۵ هجری بار سفر بسته و وی را در خنج بال ملاقات می‌کند. (سفرنامه ابن بطوطه) و قدیمی‌ترین آثار بجامانده از دوران کهن باید از قلعه عبدالقادری نام برد، که از آثارهای به جا ماندهٔ از دوران قدیم است که تا امروز باقی‌مانده‌است؛ که خود شاهدی برقدمت این روستا می‌باشد، این أثر در چند سال اخیر توسط دولت مرمت شده‌است. قابل ذکر است که کتاب تاریخی فارسنامه ناصری نام فیشور را پشور ثبت کرده‌است. خواجه (کوه)
در اطراف این کوه تعداد زیادی آثارباستانی از دوران ساسانیان، اشکانیان و بقایای اماکن اسلامی و معبد بودایی باقی‌مانده‌است که شامل آثار باستانی کوه خواجه (کوه رستم)، مجموعه ی کاخها، قلعه کهک کهزاد، قلعه چهل دختر، قلعه سرسنگ، آرامگاه خواجه غلطان، ساختمان پیر گندم بریان، خانه شیطان، بناهای منفرد آرامگاهی و قبور اسلامی است. خالدآباد
آثار باستانی و تاریخی شهر خالدآباد عبارتند از مسجد بیرین با قدمت بیش از ۸۰۰ سال متعلق به دوره ایلخانی، خانه تاریخی آقاگل انصاری متعلق به عهد قاجار، حمام توده و مسجد ورگرموئه متعلق به عهد صفوی، بقعه باباحاجی که به روایتی تنها اثر تاریخی با معماری یزدی در استان اصفهان و متعلق به دوره صفویه می‌باشد، کاروانسرای خالدآباد در مسیر جاده ابریشم با قدمت بیش از ۴۰۰ سال، محوطه‌های باستانی ابوذر و مسی با قدمت بیش از ۶۰۰۰ سال متعلق به دوره مفرغ که بنا به گفته کارشناسان میراث فرهنگی کارگاه‌های تولید مس را در دل خود دارد و این محوطه‌های تاکنون حفاری و کاوش نشده‌اند، قلعه تاریخی کریم آباد متعلق به دوره قاجار، بازارچه قنات، خانه‌های تاریخی صولت، ایرج، امیرسعیدی، خواجه امیری، شریفی، سعیدی، حائری، جعفرزاده و باباخان که شاخصه این خانه‌ها بادگیرها و سرداب‌های آنهاست. همچنین آستان مقدس امامزادگان آقاعلی عباس و شاهزاده محمد در شهر خالدآباد واقع است بنابر اسناد موجود در کتب تاریخی من جمله سفرنامه صفاالسلطنه نائینی، این امامزادگان بعد از شهادت توسط عبدالحمید حاکم بادافشان (بادرود فعلی) ، پیکر مطهر ایشان توسط چهل تن از زنان و دختران خالدآبادی (معروف به چهل دختران) در محلی به نام گودریگ دفن گردید. از قدیم الایام نیز متولیان این امامزادگان دو طایفه از اهالی خالدآباد (سعیدی و عابدی) بوده اند و در ساختمان قبلی آستان، صحنی به نام چهل دختران وجود داشت. سنگ‌نگاره پادشاهی اردشیر بابکان
این اثر در کنار هفت اثر دیگر باستانی استان فارس، مجموعا به شمار هشت سایت باستانی در سه منطقه باستانی، زیر عنوان چشم‌انداز باستان‌شناسی ساسانی منطقه فارس، (در منطقه‌های فیروزآباد، بیشاپور، سروستان در جنوب غربی استان فارس) در نشست ۳۰ ژوئن ۲۰۱۸ کمیته میراث جهانی یونسکو به ثبت جهانی رسیدند تا تعداد آثار ایرانی ثبت شده در میان میراث جهانی یونسکو به عدد ۲۳ و آثار استان فارسی به عدد ۵ برسد. آرامگاه فیروز کوهی
مقبره فیروز کوهی مربوط به سده‌های متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان زهک، بخش جزینک، دهستان جزینک، ۳۴۰ متری جنوب غرب روستای قلعه نو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۶۵۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. زرین‌شهر
اماکن تاریخی به جای مانده از گردش زمان در این شهر دربرگیرنده مسجد صباحی، مسجد رحیم خان، برج کبوتری شرقی، گرمابه حاج رضاقلی هستند که همگی در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌اند. هنر در افغانستان
از آثار بجای‌مانده از عصر غوریان در افغانستان، منار جام در ولایت غور است که در سدهٔ دوازدهم میلادی، در عصر سلسلهٔ غوریان بنا شده و گمان می‌رود این منار یا بُرج پیروزی نمایانگر شهر فیروزکوه، پایتخت سلسلهٔ غوریان باشد. منار جام ۶۵ متر ارتفاع داشته و متشکل از یک قاعده هشت ضلعی است که ۹ مترعریض بوده و ۴ استوانه مخروطی مانند در بالای آنست. در اینجا یک راهزینه دوگانه درداخل قاعده و استوانه اولی است. تمام برج که از خشت پخته ساخته شده، در بیرون بواسطه خشتکاری تزئینی پوشانیده شده، به‌شمول شبکه‌کاری‌های که تشکیل‌کننده کتیبه‌ها و سوره ۱۹ قرآن (مریم) است. در همسایگی جام یک‌تعداد زیاد استحکامات و برج‌ها کشف شده‌است. این‌ها شاید بخشی از کارهای دفاعی محافظت‌کننده قلب سرزمین امپراتوری غوری باشد. در سال ۲۰۰۲، مرکز حفظ میراث جهانی یونسکو خواستار ثبت این منار در فهرست میراث فرهنگی جهان شد. یکی از آثار بزرگ غوری‌ها، مسجد جامع بزرگ هرات است. این مسجد شامل قبر غیاث‌الدین محمد غوری نیز است که در ۳–۱۲۰۲ در هرات می‌میرد. یادگار مهم دیگر مدرسه شاهی مشهد در شمال‌شرق هرات به امتداد ساحل چپ رود مرغاب است. بقایای غوری‌ها یا حداقل تعمیرات مربوط به زمان غوری‌ها در بامیان (شهر ضحاک و شهر غُلغُله) و در چشت غرب هرات نیز تشخیص شده‌است. یک منار مشهور از این‌زمان، منار دولت‌آباد در شمال بلخ است که در اوایل سدهٔ ۱۲ ساخته شده‌است. بالاخره کمان (تاق) مشهور بُست نیز می‌تواند مربوط به دوران غوری‌ها باشد. این ساختمان در پای ارگ بُست برافراشته شده و شاید مدخلی برای یک مسجد بزرگ یا خود ارگ باشد. تزئینات این کمان با منار دولت‌آباد قابل مقایسه است. فاروق فرساد
آثار به جای مانده از ایشان شامل: تپه‌های فیروز آباد (۱و۲)
تپه‌های فیروز آباد (۱و۲) مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان الیگودرز، روستای فیروزآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. شهرستان میانه
از آثار باستانی شهرستان میانه می‌توان به مسجد سنگی ترک، پل دختر (میانه)، پل میانه، قلعهٔ دختر، شهر سوختهٔ کاغذکنان،پل پردلیس کاغذکنان کاروانسرای جمال‌آباد کاغذکنان و بقعهٔ امامزاده اسماعیل و قلعه نجفقلی خان اشاره کرد.