زبان مایایی مربوط به کدام منطقه است؟
زبان‌های مایایی
زبان‌های مایایی یکی از مستندشده‌ترین و پرمطالعه‌ترین زبان‌های قاره آمریکا هستند. زبان‌های مایایی نوین از زبان پیش‌مایایی ریشه می‌گیرند که حدود ۵۰۰۰ سال پیش رایج بوده‌است. این زبان‌ها بخشی از ناحیه همگرایی زبانی آمریکای میانه را می‌سازند. زبان‌های مایایی
زبان‌های مایایی خانواده زبان‌های به‌هم‌پیوسته مردم مایا است که در آمریکای میانه و شمال آمریکای مرکزی توسط حداقل ۶ میلیون از آن‌ها سخن گفته می‌شوند. این زبان‌ها که همگی بازمانده زبان مایایی باستان می‌باشند امروزه در کشورهای مکزیک، گواتمالا، بلیز و هندوراس رایج می‌باشند. ۲۱ گونه از این زبان‌ها در گواتمالا و ۸ گونه از آن‌ها در مناطقی از مکزیک به رسمیت شناخته شدند. تمدن مایا
مایاها را از آن جهت پیشرفته‌ترین قوم در آمریکای باستان می‌دانند که بهتر از سایرین توانستند زبان خود را مکتوب کرده و خط را بکار برند. مایاها به زبان مایایی تکلم می‌کردند که زبانی التصاقی از شاخهٔ زبان‌های بومی آمریکا محسوب می‌شود. زبان مایایی قدیم بعدها به چندین گویش متعدد تقسیم شد که آن‌ها امروز گروه زبان‌های مایایی را تشکیل می‌دهد که در آمریکای مرکزی هنوز هم گویشورانی دارد. در گذشته تفاوت‌های لهجه‌های اقوام مایایی‌تبار به حدی بود که گاه سخن یکدیگر را درک نمی‌کردند. این تفاوت‌ها تا به امروز نیز پابرجا مانده‌است. ممکن است که مایاها ایدهٔ نوشتن زبان را از اولمک‌ها فراگرفته باشند اما خط آن‌ها هیچ شباهتی به سیستم نوشتاری اولمک نداشت. خط مایایی نوعی خط هیروگلیفی بود که آغاز به‌کارگیری و ابداع آن به سدهٔ ششم پیش از میلاد بازمی‌گردد. مایاها خط خود را برای امور مذهبی و سرشماری درآمد و مالیات‌های عمومی، مراسم و مناسک مذهبی و تحریر و تألیف کتاب‌هایی که دانش و علوم را حفظ می‌نمود بکار می‌بردند. آموزش خط نوشتاری نیز میان طبقهٔ نخبگان رایج بود. رمزگشایی علائم نوشتاری مایاها تا حد زیادی سخت و دشوار است و هنوز هم تمامی متون نوشته شده مایا به‌خوبی خوانده و درک نشده‌اند. یکی از این مشکلات تغییر زبان و لهجه مایاها و واژه‌پذیری فراوان از زبان اسپانیایی است. مایاها ساخت کاغذهای الیافی را دنبال می‌کردند و بیش از هزار جلد کتاب آکاردئونی شکل تألیف کرده بودند که موضوعاتی مانند تاریخ قوم مایا، نظام اعتقادی، ستاره‌شناسی و پیشگویی، ریاضیات، طب و گاهشماری را در بر می‌گرفت. این کتاب‌ها تقریباً همگی به دست کشیش‌های اسپانیایی سوزانده شدند. یکی از این کشیش‌ها به نام اسقف دیگو دلاندا که عامل اصلی از دست رفتن آثار مکتوب قدیمی مایا بود سوزاندن کتاب‌های مایاها را این‌گونه توصیف کرده‌است: از میان کتاب‌هایی که اسقف لاندا دستور امحا آن‌ها را صادر کرده بود، سه کتاب به شکل شگفت‌انگیزی از شعله‌های آتش در امان ماندند. یکی از این کتاب‌ها که در کتابخانه‌ای در درسدن آلمان نگه‌داری می‌شود و به "نسخه درسدن" مشهور است اطلاعات جامعی از ریاضیات و ستاره‌شناسی در درون خود دارد. کتاب دیگر که در اسپانیا کشف شد، مربوط به طالع‌بینی است و نوشتار آخرین "پرسیانوس" نام دارد که در پاریس از صندوقی بی‌نام و نشان بیرون کشیده شد و مربوط اساطیر و عقاید مذهبی مایاهای باستان است. پس از این حادثه دوباره مایاها به نوشتن آثار خود روی آوردند و "کتاب کشیش جاگوار" و کتاب پوپول ووه دو مورد از آن‌ها هستند که بیشتر به تاریخ و اساطیر و افسانه‌های مایایی اختصاص دارند. این متن‌های متاخر در قرن شانزدهم نوشته شده‌اند.
مردم مایا
مردم مایا، گروهی از مردمان سرخ‌پوست اند که در آمریکای میانه زندگی می‌کنند. استقرار آنها در مکزیک جنوبی، گواتمالا، بلیز، السالوادور و هندوراس است. عبارت فراگیر مایا، نام جمعی مردمی است که دارای میزانی اشتراکات فرهنگی و میراث مشترک زبانی اند؛ هرچند عبارت مردم مایا دربردارندهٔ جمعیت‌ها، جوامع و گروه‌های قومی بسیاری است که هر کدام سنن ویژه، فرهنگ و هویت تاریخی مخصوص به خود را دارند. زبان مالایی
در خانواده آسترونزیایی، مالایی بخشی از یک خوشه از زبان‌گونه‌های به هم مرتبطی به نام زبان‌های مالایی‌تبار است که توسط بازرگانان مالایی از سوماترا در سراسر مالایا و مجمع‌الجزایر اندونزی پخش شده‌اند. در مورد اینکه کدام یک از گویش‌هایی که به‌طور عمومی «مالایی» خوانده می‌شود، گویش‌های این زبان هستند و کدام یک باید به عنوان زبان‌های مالایی مجزا طبقه‌بندی شوند، اختلاف نظر وجود دارد. برای مثال زبان محلی برونئی (مالایی برونئی) به راحتی نسبت به مالایی معیار قابل درک نیست و همین امر در مورد برخی گویش‌ها در شبه جزیره مالایا مانند مالایی کداحی نیز صدق می‌کند. گرچه مالایی برونئی و کداحی بسیار به هم نزدیک هستند. یوکاتان
یوکاتان نام سی‌ویکمین ایالت کشور مکزیک است و در شبه‌جزیره یوکاتان قرار دارد فرهنگ حاکم بر منطقه پیش از کشف قاره آمریکا از سوی سفیدپوستان فرهنگ قوم سرخ‌پوست مایا بود امروزه هم مردم مایاتبار بخش بزرگی از جمعیت منطقه را تشکیل می‌دهند دانشمندان بر این باورند که شهابسنگ سترگی که باعث برافتادن نسل دایناسورها از روی زمین شد در همین ناحیه یوکاتان به سطح زمین برخورد کرده‌است در شمال شبه جزیره یوکاتان واقع شده است این کشور با ایالت‌های کامپچه در جنوب غربی و کوئینتانا رو در جنوب شرقی، با خلیج مکزیک در ساحل شمالی آن همسایه است پیش از ورود اسپانیایی‌ها به شبه‌جزیره یوکاتان، نام این منطقه مایاب بود در زبان یوکاتک مایا، مایاب به «مسطح» ترجمه شده است، و منبع خود کلمه «مایا» است. این منطقه بسیار مهمی برای تمدن مایا بود که در اینجا به اوج توسعه خود رسید، جایی که مایا‌ها شهر‌های چیچن ایتزا، ایزامال، موتول، مایاپان، اکبالام و ایچکاانزیهو (همچنین به نام T'ho) را تاسیس کردند. مریدا پس از فتح یوکاتان توسط اسپانیایی‌ها، شبه‌جزیره یک واحد اداری و سیاسی واحد بود، کاپیتانی ژنرال یوکاتان. پس از استقلال و فروپاشی امپراتوری مکزیک در سال ١٨٢٣، اولین جمهوری یوکاتان اعلام شد که سپس در ٢١ دسامبر ١٨٢٣ به طور داوطلبانه به جمهوری فدرال ایالات متحده مکزیک ملحق شد در ١٦ مارس ١٨٤١، در نتیجه درگیری‌های فرهنگی و سیاسی پیرامون پیمان فدرال، یوکاتان استقلال خود را از مکزیک اعلام کرد تشکیل جمهوری دوم یوکاتان. سرانجام در ١٤ ژوئیه ١٨٤٨، یوکاتان مجبور شد دوباره به مکزیک بپیوندد. در سال ١٨۵٨، در میانه جنگ طبقاتی، ایالت یوکاتان برای اولین‌بار تقسیم شد و کامپچه به عنوان یک ایالت جداگانه (به طور رسمی در سال ١٨٦٣) تاسیس شد. در طول پورفیریاتو، در سال ١٩٠٢، ایالت یوکاتان دوباره تقسیم شد تا قلمرو فدرال تشکیل شود که بعدا به ایالت فعلی کوئینتانا رو تبدیل شد امروزه یوکاتان امن‌ترین ایالت مکزیک است و مریدا در سال ٢٠١١ جایزه شهر صلح را دریافت کرد. زبان مایایی یوکاتانی
مایاها در دوران پیشاکلمبی یوکاتانی را با استفاده از خط مایایی می‌نوشتند. این زبان امروزه به خط لاتین نوشته می‌شود. این کار در زمان فتح یوکاتان به دست اسپانیا در اوایل قرن شانزدهم آغاز شد و در آن دوره الفبایی از الفبای اسپانیایی اقتباس شد. زبان ماری
زبان ماری (марий йылме) از زبان‌های اورالی رایج در کشور روسیه است که در منطقه خودمختار ماری ال حدود ششصدهزار تن گویشور دارد. این زبان به خط سیریلیک نوشته می‌شود و گویش‌های متعددی را نیز در بر می‌گیرد. همچنین از یک نوع خط لاتین که گونه‌ای تغییر یافته از خط فنلاندی است برای نگارش این زبان‌های پیوندی استفاده می‌شود. مردم مازندرانی
مازندرانی‌ها و گیلکان که ارتباط نزدیکی با آنان دارند در مطقه جنوب دریای مازندران ایران زندگی می‌کنند و به زبان‌هایی صحبت می‌کنند که به شاخه شمال غربی زبان‌های ایرانی تعلق دارد. تصور رفته‌است که اجداد آنان از قفقاز آمده‌اند و ممکن است جایگزین گروه‌هایی شده باشند که پیشتر در جنوب خزر می‌زیستند. شواهد زبانشناسانه این سناریو را تقویت می‌کند، چرا که زبان‌های گیلکی و مازندرانی (و نه دیگر زبان‌های ایرانی) ویژگی‌های تیپولوژیک مشترکی با دیگر زبان‌های قفقازی دارند. تحلیل‌هایی از واریاسیون mtDNA و Y کروموزوم در بین گیلک‌ها و مازندرانی‌ها انجام شده‌است. الیکایی (ایل)
گویش الیکایی یا طبری الیکایی گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد که در شهرستان‌های آرادان و گرمسار در استان سمنان و ورامین در استان تهران گویش می‌شود. گویش الیکایی در ساختمان فعلی به گویش مرکزی مازندران شباهت دارد و برخی خصوصیات نحوی آن به گویش شمیرانی شباهت دارد و از نظر واژگان با گویش شمیرانی و دماوندی و گویش مرکزی مازندرانی دارای شباهت می‌باشد و در حروف اضافه با گویش شهمیرزادی و گویش مرکزی مازندران دارای شباهت است. زبان اشاره مایایی
زبان اشاره مایایی زبان اشاره‌ای است که توسط مایاهای ناشنوا و کم شنوا در مکزیک و گواتمالا استفاده می‌شود. زبان‌های تای
زبان‌های تای () یک شاخه از زبان‌های کرا-دای هستند. این شاخه در بر گیرنده پرگویشورترین زبان‌های خانواده کرا-دای است، شامل تای یا سیامی، زبان ملی تایلند؛ لائو یا لائوسی، زبان ملی لائوس؛ زبان شان میانمار؛ و ژوانگ، در استان گوانگشی در جنوب چین. آبی مایایی
آبی مایایی () عنوان رنگ‌دانه‌ای است به رنگ نیلی لاجوردی روشن که در دوران پیشاکلمبی منطقه آمریکای میانه بسیار مورد استفاده قرار می‌گرفته است که از مشهورترین تمدن‌های این دوره و منطقه می‌توان به تمدن مایا و آزتک اشاره داشت. زبان مادی
زبان ماد ها زبان مادی بود و هیچ سندی در دست نیست که بتوان با آن صحت زبان مادی را تائید کرد. اما زبان‌شناسان، با استفاده از ساختار کلمات و علم واژه‌شناسی، کلماتی در متون کتیبه‌های پارسی باستان، ایلامی و بابلی که با گرامر زبان خود سازگار نیست را شناسایی کردند و آن را در دسته‌بندی زبان مادی قرار دادند. اکثر این کلمات اسامی خاص (نام قبایل، اسم افراد و مکان‌ها) بودند که شناسایی شده‌اند. ایگور دیاکونف تاکید می‌ورزد بقایای زبان مادی در تاتی و تالشی امروز محفوظ مانده است. زبان تالشی ویژگی های صوتی اصلی را که خاص زبان مادی بوده، حفظ کرده است. یارشاطر نیز گویش های مرکزی ایران از جمله ابوزیدآبادی را به گروه گویش های مرکزی یا مادی مربوط می داند گویش تنکابنی
طبق گلاتولوگ گویش تنکابنی گویشی از زبان مازندرانی است. ایران کلباسی گویش تنکابن را گونه ای از زبان مازندرانی می داند. بهمن زندی گویش تنکابنی را گویشی از زبان مازندرانی و زیرمجموعه گویش مازندرانی غربی معرفی می کند. بتول سبز علیپور گویش تنکابنی را گویشی از زبان مازندرانی می داند. رودیگر اشمیت گویش بومی منطقه تنکابن را گویشی از زبان مازندرانی معرفی می کند. طبق دانشنامه ایرانیکا به نقل از دونالد استیلو در بین تنکابن و کلاردشت گویش‌ها حالت انتقال بین گیلکی و مازندرانی دارند؛ و آن را شاخه‌ای زبانی مجزا از گیلکی و مازندرانی طبقه‌بندی کرده‌اند. گویش‌های بومی کلاردشت و تنکابن را بدین ترتیب می‌توان چنان‌که دونالد استیلو پیشنهاد می‌کند، یک گروه زبانی مجزا درون پیوستار گفتاری در طول مناطق ساحلی و ارتفاعات کرانهٔ خزر دانست. این گروه حدوداً بین کلاردشت در شرق و رامسر در غرب کشیده شده‌است و زین رو توسط دونالد استیلو کاسپین مرکزی تعیین شده‌است با وجود این اتفاق نظر بر سر آن کم است، اما برخلاف نظر استیلو و به باور بهرام فره وشی زبان‌شناس و متخصص زبان‌های ایرانی، حتی گویش منطقه لاهیجان نیز گونه‌ای از گیلکی–مازندرانی است و حالت انتقالی دارد. در سال ۱۳۸۱ «واژه‌نامه بزرگ تبری» به ویراستاری «جهانگیر نصری اشرفی» منتشر شد که در بردارنده واژگانی از گویش‌های عباس‌آباد و آمل و بابل و بهشهر و علی‌آباد کتول و کردکوی و نوشهر و ساری و تنکابن و دیگر مناطق بود. در کتاب واژه‌نامه بزرگ تبری گویشی که در بخشی از منطقه رویان شامل چالوس و تنکابن شرقی (کلار باستانی، برخی از روستاهای کوهپایه‌ای منطقه بیرون بشم و لنگا و نواحی جلگه ای از آب چالوس و عباس‌آباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباس‌آباد) تکلم می‌شود نیز گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد. شماری از پژوهشگران زبان‌شناس، گویش منطقه تنکابن (گویش تنکابنی) را گویشی از زبان مازندرانی غربی می‌دانند. زبان گیلکی به دو گویش غربی (بیه پس) و شرقی (بیه پیش) تقسیم می‌شود و گاه دو گویش دیلمی_اشکوری و گویش بینابین چابکسری_تنکابنی (رامسری_تنکابنی) که به طبری_گیلکی (محدوده تنکابن تا چابکسر) معروف است هم به این فهرست اضافه می‌شوند دانشنامه تبرستان و مازندران ذیل گویش دوهزاری چنین نقل نموده است، لهجه دوهزاری لهجه‌ای از زبان تبری است.. به گفته ایوب رسایی گیلکی شرقی شامل گویش لاهیجان، رودسر، گالش و تنکابن می شود و گیلکی غربی شامل گویش رشت، فومن و رودبار می شود.  عباس خائفی زبان تنکابن را همانند رامسری از گویش‌های موجود در زبان گیلکی در حاشیه دریای خزر می‌داند و می‌گوید هر چند شهرستان‌های رامسر و تنکابن در استان مازندران واقع شده‌اند اما به زبان گیلکی سخن می‌گویند و از آداب و رسوم گرایش یافته به استان گیلان برخوردارند. به نوشته فرشته مومنی، گویش تنکابنی یکی از گویش های واگرا زبان مازندرانی است که دستگاه فعل آن با گویش های دو زبان همسایه یعنی مازندرانی و گیلکی تفاوت دارد. زبان مادی
زبان مادی یک زبان هندواروپایی و زبان مادها بوده‌است. این زبان، به‌همراه زبان‌های سکایی، اوستایی و پارسی باستان ازجمله زبان‌های باستانی ایرانی بودند. زبان‌های آسترونزیایی
محدودهٔ پراکنش این زبان‌ها جزیره‌های جنوب شرق آسیا و اقیانوس آرام است. چند زبان از این خانواده نیز در قاره آسیا گویشور دارد. یک زبان تک‌افتاده نیز از این خانواده به قاره آفریقا رسیده‌است. این زبان، یعنی زبان مالاگاسی در کشور ماداگاسکار صحبت می‌شود. بیشتر زبان‌های این خانواده شمار کمی گویشور دارند ولی چند زبان اصلی استرونزیایی هم هستند که ده‌ها میلیون متکلم دارند. معنی نام آسترونزیا در زبان لاتین، «جزایر جنوبی» است. زبان همونگ
همونگ/مونگ (پاهاوه: "𖬌𖬣𖬵)،" شناخته شده به عنوان میائو در چین، یک زنجیره گویشی از شاخهٔ همونگی غربی از خانواده زبان‌های همونگی است که مردم همونگ در سیچوآن، یون‌نان، گوئیژو، گوانگشی، هاینان، شمال ویتنام، تایلند و لائوس بدان سخن می‌گویند. در جهان حدود ۲٫۷ میلیون گویشور گونه‌های همونگ وجود دارند؛ از جمله بیش از ۲۸۰٬۰۰۰ نفر در آمریکا. بیش از نیمی از گویشوران همونگ در چین حضور دارند، و در آنجا گویش دانانشان (大 南山) پایه و اساس زبان معیار است. با این حال، دو گویش همونگ داو (سفید) و مونگ نجوا (سبز) فقط در لائوس و ایالات متحده تکلم می‌شوند. زبان‌های سامی
زبان‌های سامی یا سِمیتی یکی از زیرشاخه‌های خانوادۀ زبان‌های آفریقایی-آسیایی است که ریشۀ آن به خاورمیانه بازمی‌گردد. این زبان‌ها در غرب آسیا، شمال آفریقا و شاخ آفریقا، و همچنین در گروه‌های بزرگ مهاجری در آمریکای شمالی، اروپا و استرالزی بیش از سیصد و سی میلیون گویشور دارند. این عبارت برای نخستین‌بار در دهۀ ۱۷۸۰م. توسط اعضای مکتب تاریخ‌نگاری گوتینگن استفاده شد، که آن را براساس سام، یکی از سه فرزند نوح در سفر پیدایش، برگزیدند. تمدن مایا
مایاها بخشی از گروه‌های قومی کشور مکزیک هستند که بیشتر آن‌ها در نواحی جنوبی و به ویژه شبه جزیره یوکاتان ساکن می‌باشند. زبان مایاهای مقیم مکزیک "یوکاتک" است که ریشهٔ مایایی دارد و مذهب پیشین جمعیت مایایی ساکن مکزیک کاتولیک می‌باشد. جمعیت مایاهای مقیم مکزیک حدود سیصد و پنجاه هزار تن می‌باشد که بیشتر آن‌ها اسپانیایی را به عنوان زبان دوم یا زبان نخست خود می‌دانند. به دلیل شرایط جغرافیایی محل سکونتشان بیشتر مایاهای مکزیک از صنعت توریسم امرارمعاش می‌کنند. زبان مایتهیلی
مایتهیلی یک زبان هندوآریایی است و در شاخهٔ خاوری این زبان‌ها جای‌دارد. نام این زبان از نام میتهیلا که یک سرزمین باستانی بوده مشتق شده‌است. همچنین میتهیلی یکی از نام‌های سیتا -چهرهٔ سرشناس اسطوره‌های هندو- است. زبان‌های ماسا
زبان‌های ماسا، شاخه‌ای از زبان‌های آفریقایی-آسیایی ست که در شمال شرق چاد و شمال کامرون به آن صحبت می‌کنند. زبان مازندرانی
لهجه قدیمی یا بومی تهرانی گویش‌هایی از زبان مازندرانی یا زبان راجی بوده‌است. در این باره گارنیک آساتوریان می‌افزاید:زبان فارسی نیز، زبان هیچ‌یک از اقوام و خرده‌فرهنگ‌های ایرانی نیست. درواقع باید گفت «فارس» کسی است که زبان یا گویش محلی خود را فراموش کرده‌است و به زبان معیار سخن می‌گوید. حتی مردم ورامین و ونک نیز که نزدیک تهران هستند، در گذشته‌ای نه‌چندان دور زبان‌های خود را داشته‌اند که ظاهراً نزدیک به طبری بوده‌است یا مردم قم، جاسب، نراق و… به زبان راجی صحبت می‌کرده‌اند. زبان مردم تهران در ۱۵۰ یا ۲۰۰ سال پیش، مازنی یا زبان راجی بوده‌است. اهالی تهران صاحب زبان نبودند. پژوهشگران تهران قدیم را به سه بخش زبانی تقسیم کرده‌اند. تهران از جنوب به شهر ری و زبان راجی در آنجا می‌رسید. به گفته استادان زبان فارسی، از ویژگی‌های زبان راجی استفاده از حرف اضافه بوده و گویشوران منطقه جنوب تهران که با این گویش تکلم می‌کردند، برای مثال از حرف اضافه «ها» بجای حرف «ب» استفاده می‌کردند به‌طوری که به «بگیرید» «هاگیرید» و به «بگرفتیم» «هاگرفتیم» می‌گفتند. لهجه شمیرانی یا تجریشی در منطقه شمال تهران رواج داشته‌است. آن دسته از از اهالی تهران که در محدوده ونک و شمیران سکونت داشتند به دلیل مجاورت با استان مازندران لهجه مازندرانی داشتند. والنتین ژوکوفسکی خاورشناس و زبان‌شناس روس اواخر قرن ۱۹ میلادی در سفری که به ایران داشت در حوالی شمیران با گویش تجریشی آشنا شده و در آثارش به این گویش اشاره می‌کند؛ گویشی که شباهت بسیاری با گویش مازندرانی دارد. تا امروز در محدوده‌هایی از جمله سرآسیاب دولاب، شاه عبدالعظیم و… هنوز هم افرادی با لهجه شمرانی صحبت کنند؛ لهجه‌ای که ملایم شده گویش مازنی است. گویشی از لهجه تاتی نیز در منطقه غرب تهران رواج داشته‌است. مناطق شرقی تهران از دیرباز بیابان بوده‌است و گویش خاصی در آن مناطق تا سمنان رواج نداشته‌است. زبان‌های سیویی
زبان‌های سیویی یا سیویی–کاتاوبایی یک خانواده زبانی بومی آمریکای شمالی است که بیشتر در دره‌های دشت بزرگ، اوهایو و می‌سی‌سی‌پی و همچنین در جنوب شرقی آمریکای شمالی با چند زبان دیگر در شرق گفتگو می‌شود. زبان مارواری
زبان مارواری (Mārwāṛī;मारवाड़ी) یک زبان هندوآریایی است که گویشورانش بیشتر در راجستان هند می‌زیند. جز راجستان در هاریانا و گجرات و همچنین بخش‌هایی از شرق پاکستان نیز گروه‌هایی مارواری‌زبان وجوددارد. خط مایایی
خط مایایی خطی هیروگلیفی بود که سرخپوستان مایا از قرن سوم پیش از میلاد نوشتن به آن را آغاز کردند. بنظر می‌رسد که ایده نوشتن زبان را مایاها از مردم اولمک فراگرفته باشند اما نوشتار آنها کلا متفاوت بود. خط مایایی خطی اندیشه نگار بوده و برای مفاهیم نمادهای تصویری را بکار می‌بردند. گاهی این نمادها در مفهوم هجا نیز برای ساخت ترکیبی که به فعل یا اسمی خاص منتهی می‌شد مورد استفاده قرار می‌گرفت. زبان‌های بومی آمریکا
این زبان‌ها در منطقه مزوآمریکا یا نیمه جنوبی آمریکای مرکزی و حوزه دریای کارائیب بدان سخن گفته می‌شود. زبان مایایی بزرگترین خانواده این زبان‌هاست. زبان کریول نیز که از زبان‌های ترکیبی بومی و مهاجران اروپایی است نیز گاهی در میان این زبان‌ها جای داده می‌شود. شمار زیادی از این زبان‌ها نیز از میان رفته‌اند. آرامی نو آشوری
زبان آسوری یا سریانی یا به‌طور دقیق‌تر آرامی نو آشوری به شاخهٔ آرامی شمال شرقی از زبان‌های آفرو-آسیایی تعلق دارد. آشوری زبانها مسیحی هستند. آنها اولین قومی هستند که یکجا مسیحی شدند. عیسی مسیح به زبان آنها سخن می‌گفت. در ضمن پیش از ایشان، یونس نبی نیز در پایتخت آشوریان به نام نینوا آنها را به روزه و نجات فرا خوانده بود. این زبان، زبان امروز مسیحیان سریانی آسوری-آشوری است که امروزه در شهرهای ایران چون، تهران، ارومیه، تبریز، سلماس، اصفهان، اهواز، کرمانشاه و در دیگر کشورها چون کانادا، سوئد، عراق، ترکیه، سوریه، لبنان، آمریکا و استرالیا زندگی می‌کنند. مندایی نیز که شاخه ایی از زبان آرامی-سامی است به زبان آنها نزدیک است. یکی از کلیساهای معروف آشوریان در تهران به نام کلیسای یوسف قدیس در خیابان فرصت (موسوی) نرسیده به میدان فردوسی تهران بنا شده‌است. واسیلی آبایف
آبایف زادهٔ اوستیای جنوبی است که در آن زبان بخشی از اتحاد جماهیر شوروی بود. او در زمینهٔ زبان‌های ایرانی و زبان آسی پژوهش داشت. او زبان‌شناسی برجسته در مقیاس جهانی در زمینهٔ زبانهای سکایی و سرمتی بود. او پیوند میان زبان سکایی و زبان آسی را نمایانده بود. همچنین پیوندهای میان اسطوره‌های آسی و سلتی را نیز نشان داده بود. از او نزدیک به ۲۰۰ اثر برجای مانده‌است. پادشاهی ماد
زبان مادی یک زبان هندواروپایی و زبان مادها بوده‌است که به‌همراه زبان‌های سکایی، اوستایی و پارسی باستان از جمله زبان‌های باستانی ایرانی محسوب می‌شوند. هیچ سندی در دست نیست که بتوان با آن صحت زبان مادی را تأیید کرد. اما زبان‌شناسان، با استفاده از ساختار کلمات و علم واژه‌شناسی، کلماتی را که در متون کتیبه‌های پارسی باستان، ایلامی و بابلی با دستور زبان خود سازگار نیست، شناسائی کردند و آن را در دسته‌بندی زبان مادی قرار دادند؛ برای نمونه در کتیبه‌های پارسی باستان واژه‌هایی دیده می‌شوند که برخلاف قواعد آوایی پارسی باستان است، که این واژه‌ها را باید مادی دانست. مهاجرت هندوآریایی‌ها
باتوجه به اینکه لهجه محلی میتانی مربوط به قبیله هوری می‌تواند مدارکی دال بر وجود گویشوران هندوآریایی در سال ۱۵۰۰ قبل از میلاد در منطقه میانرودان را یافت؛ به نظر می‌رسد متکلمان این لهجه از قوانین زبان هندوآریایی در زبان خود استفاده کرده‌اند. هندوآریایی‌هایی را که با فرهنگ ودایی گره خورده‌اند، گاهی آریایی‌های ودایی می‌نامند. گویشوران فعلی زبان‌های هندوآریایی در بخش وسیعی از مناطق شمالی شبه قاره هند زندگی می‌کنند. تنها شاخه‌ای از زبان‌های هندوآریایی که درخارج از شبه قاره هند و هیمالیا قرار دارند زبان رومایی است که زبان کولیان اروپا است. همچنین از کلمه «آریا» به عنوان اسم دختر و اسم پسر در بسیاری از زبان‌های ایرانی و هندی استفاده می‌شود. همچنین نام خانوادگی آریا به صورت آرورا هم به کار می‌رود. تمدن مایا
مایا نام گروهی از اقوام سرخ‌پوست در جنوب مکزیک و شمال آمریکای مرکزی و نام تمدنی قدیمی در همین منطقه است. مایاها که از مشهورترین قبایل سرخپوست بودند، معمولاً شهرهایشان را در دل جنگل‌های بارانی می‌ساختند. حوزه زندگی و فعالیت مایاها حدود جنوبی کشور مکزیک و نیز سرتاسر گواتمالا و السالوادر را شامل می‌شد. زبان‌های آسیا
زبانهای آسترونزیایی در سراسر ناحیه دریایی جنوب شرق آسیا گسترش یافته‌اند، از جمله زبان‌های اصلی آن فیجیایی (فیجی)، سبوانو، تاگالوگ (فیلیپین) و مالایی (مالزی، سنگاپور و برونئی) هستند. جاوه‌ای، سوندایی و مادورایی اندونزی نیز به این خانواده تعلق دارند. زبان‌های مایایی
خط مایایی خط پیچیده‌ای بود که در دوران پیشاکلمبی برای نوشتن زبان‌های مایایی مورد استفاده قرار می‌گرفت. حکاکی‌هایی از خط مایایی در چندین مکان باستانی یافت شده‌است و می‌توان گفت امروزه این خط تقریباً به‌طور کامل رمزگشایی شده‌است. مردمان آسترونزیایی
آسترونزیاییهایا مردمان آسترونزیایی جمعیت‌های انسانی وسیع و متنوعی هستند که ویژگی مشترک آن‌ها داشتن زبان‌هایی هم ریشه از خانواده زبانهای آسترونزیایی است. به همین دلیل به آنها مردمان آسترونزیایی زبان هم گفته می‌شود. جمعیت‌های مختلف در آسیا، اقیانوسیه و آفریقا وجود دارند که به زبان آسترونزیایی صحبت می‌کنند. آن‌ها شامل بومیان تایوان، اکثر گروه‌های قومی مالزی، تیمور شرقی، فیلیپین، اندونزی، برونئی، جزایر کوکوس، ماداگاسکار، میکرونزی و پلینزی و همچنین مردمان مالایی سنگاپور، مردمان پلینزی نیوزیلند و مردم هاوایی و مردم غیر پاپوآیی ملانزی. آسترونزیایی‌ها همچنین شامل اقلیتی از مردمان منطقه پاتانی تایلند، منطقه چم در ویتنام، کامبوج و هاینان چین، بخش‌هایی از سریلانکا، جنوب میانمار و برخی از جزایر آندامان می‌شوند. مناطقی که محل سکونت جمعیت‌های دارای زبان‌های خانواده آسترونزیایی است در مجموع آسترونزیا نام دارند. زبان کاریایی
زبان کاریایی، از زبان‌های مرده خانواده زبانی زبان‌های هندواروپایی و از شاخه زبان‌های آناتولی آن است. کاریان به این زبان سخن می‌گفتند. نزدیکی این زبان به زبان لیدیایی از زبان لیکیه‌ای بیشتر بوده است. نام‌های دیگر این زبان که تاکنون به ثبت رسیده اَند "( سآنگُدُس، کآفِنُس، ترواُلِس، نآستِس، نُمییُن، مائوسلوس و...)" است. از شمار اندکی سنگ‌نوشته، واژه‌هایی از زبان کاریایی شناسایی شده‌اند (در پای همین برگه نمونه‌هایی را می‌توانید بخوانید). زبان مایایی یوکاتانی
مایایی یوکاتانی () یک زبان مایایی است که در شبه جزیره یوکاتان و شمال بلیز گفتگو می‌شود. زبان فارسی
علاوه بر پارسی باستان، سه گویش ایرانی باستان دیگر شناخته‌شده‌اند: مادی، سکایی و اوستایی. از دو زبانِ مادی و سکایی، که اولی در غرب ایران و منطقهٔ فرمانروایی ماد و دومی در شمال، از مرزهای چین تا دریای سیاه، ازجمله میان اقوام پارت و ساکنان سُغد رایج بوده، تنها واژگان و عبارت‌هایی در نوشته‌های دیگران برجای مانده‌است؛ اما از زبان‌های اوستایی و پارسی باستان مدارک بسیار در دست است. اوستایی زبان دینی مزدیسنا است. قوم ماد
زبان مادی یک زبان هندواروپایی و زبان مادها بوده‌است که به‌همراه زبان‌های سکایی، اوستایی و پارسی باستان از جمله زبان‌های باستانی ایرانی محسوب می‌شوند. هیچ سندی در دست نیست که بتوان با آن صحت زبان مادی را تأیید کرد. اما زبان‌شناسان، با استفاده از ساختار کلمات و علم واژه‌شناسی، کلماتی در متون کتیبه‌های پارسی باستان، ایلامی و بابلی که با گرامر زبان خود سازگار نیست را شناسایی کردند و آن را در دسته‌بندی زبان مادی قرار دادند؛ برای نمونه در کتیبه‌های پارسی باستان واژه‌هایی دیده می‌شوند که برخلاف قواعد آوایی پارسی باستان است، که این واژه‌ها را باید مادی دانست. گویش الیکایی
گویش الیکایی گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد که در شهرستان‌های آرادان و گرمسار در استان سمنان و ورامین در استان تهران گویش می‌شود. گویش الیکایی در ساختمان فعلی به گویش مرکزی مازندران شباهت دارد و برخی خصوصیات نحوی آن به گویش شمیرانی شباهت دارد و از نظر واژگان با گویش قصرانی، گویش دماوندی و گویش مرکزی مازندرانی دارای شباهت می‌باشد و در حروف اضافه با گویش شهمیرزادی و گویش مرکزی مازندران دارای شباهت است. گویش الیکایی شبیه به مازندرانی به ویژه گویش ساروی است. به اعتقاد موسویان گویش الیکایی یک رشته زبان طبری آمیخته به لهجه ی مردم جبال است و شباهت نزدیکی با زبان مردم دماوند دارد. گویش الیکایی نام گویش مردمی با همین نام است. علی ذبیحی گویش الیکایی را گویشی از زبان مازندرانی می داند و به گفتهٔ وی عشایر الیکایی به زبان مازندرانی صحبت می کنند. گویش الیکایی در دو شهرستان آرادان و گرمسار گویش می شود.  به گزارش خبرگزاری صداوسیمای استان سمنان و به نقل از علیرضا شاه حسینی، گویش الیکایی برگرفته از زبان مازندرانی و طبری است. زبان موابی
زبان موابی یا گویش موابی یک زیرزبان یا گویش منقرض‌شده از زبان‌های کنعانی است که در نیمه نخست هزاره نخست پیش از میلاد در منطقه موأب (مرکز و غرب اردن امروزی) گفتگو می‌شد. این زبان در کنار زبان‌های عمونی و ادومی و همچنین عبری و فنیقی به زنجیره گویشی گروه کنعانی زبان‌های سامی شمال‌غربی تعلق داشتند. زبان خوارزمی
موضوعی که برخی مباحثی در میان ایرانشناس‌ها برانگیخته است، تاریخ زبان خوارزمی و ارتباط آن با زبان اوستایی است. حدود سال ۱۹۰۱ میلادی یوزف مارکوارت در اثر بسیار معتبر خود، موضوع بسیار برانگیز Airyanəm vaēǰō «سرزمین ایرانیان» را مطرح می‌کند که سرزمین فرضی زبان اوستایی با خوارزم یکی بود. دور از واقعیت این است که خوارزم، همانند ایرانویچ / Airyanəm vaēǰō، سردترین قسمت ایران یاد شده‌است، با این وجود، او هرگز دلایل دیگر خود را منتشر نساخت. این نظریه اشاره می‌کند که زرتشت از خوارزم بود، چنانچه که بنونیست نیز در سال ۱۹۳۳ میلادی آن را مطرح کرد. بنونیست با تعبیر و تفسیر خود از فهرست اسامی استان‌ها و ایالت‌ها در اوستای متاخر، به نتیجه‌ای رسید که ایرانویچ (Airyanəm vaēǰō) بی‌شک با خوارزم یکسان بود. او بسیار محتاط‌تر از آن بود که این موضوع، بیشتر نتیجهٔ واقعی بگیرد تا بگوید ایرانویچ (Airyanəm vaēǰō) از استان‌های شمال‌شرقی ایران، یعنی سغد، مرو، نسا، بلخ و هرات دور نبود و با آنکه در بخش جغرافیایی وندیداد از آن‌ها با هم یاد شده‌است. هنینگ آن زمان، قاعدتاً نتیجه‌گیری بنونیست را پذیرفته بود. در سخنرانی که در سال ۱۹۴۹ میلادی ایراد کرد، او تا بدانجا رسید که بگوید «هم اوستا و هم سنت متاخر زرتشتی، به ما اطمینان می‌دهند که این Airyanəm vaēǰō همان خوارزم بوده‌است. با این وجود، او هنوز پیرو نتیجه‌ای بوده‌است که وی پیشتر به آن رسیده بود، در مقالهٔ کم‌نظیر خود که به اوستا اختصاص یافته، می‌نویسد که «سرزمینی که باید مسکن پدیدآورندگان اوستا در نظر گرفته شود، ناحیه‌ای است متشکل از دریاچه هامون در جنوب، واحه‌های مرو در شمال، و بلخ یعنی باختر باستان، در شمال شرقی». زبان‌های توپیایی
زبان‌های توپیایی یک گروه زبانی از زبان‌های بومی آمریکا است که در آمریکای جنوبی توسط بومیان سرخپوست و اقوام مستیزو تکلم می‌شود. مهم‌ترین زبان این گروه گوارانی است. سرزمین اصلی جنوب شرق آسیا
سرزمین اصلی آسیای جنوب شرقی در تضاد با ناحیه دریایی جنوب شرق آسیا است. این تفاوت بیشتر در سبک زندگی خشکی‌محور در هندوچین و سبک زندگی دریامحور در مجمع‌الجزایر مالایی و فیلییپین و همچنین خط تقسیم میان زبان‌های آستروآسیایی، تای-کادای و چینی-تبتی (رایج در سرزمین اصلی جنوب شرق آسیا) و آسترونزیایی (رایج در ناحیه دریایی جنوب شرق آسیا، گرچه مالایی در سرزمین اصلی جنوب شرق آسیا نیز رایج است) است. زبان‌های سرزمین اصلی منطقه زبانی جنوب شرقی آسیا را تشکیل می‌دهند و گرچه به چندین خانواده زبانی مستقل تعلق دارند، اما در طول تاریخ به هم نزدیک شده‌اند و شباهت‌های گونه‌شناختی مشترک بسیاری دارند. هاکین تایوانی
هاکین تایوانی عموماً شبیه به شاخه‌های آموی، چوانگژو و ژانگژو از مین جنوبی و گویش‌های آن‌ها در جنوب شرق آسیا است و بین گویشوران آن‌ها فهم متقابل وجود دارد. محبوبیت گسترده رسانه‌های هاکین‌زبان در تایوان، به ویژه از دهه ۱۹۸۰ به برجستگی هاکین تایوانی در بین سایر گویش‌های هاکین و مین منجر شده‌است. زبان آرامی
در شرق گویش‌های آرامی پالمیرایی و آرامی آرساکید در زبان‌های منطقه‌ای ادغام شدند و زبان‌هایی را بوجود آوردند که ریشه در آرامی پادشاهی و آرامی منطقه‌ای داشتند. سال‌ها بعد آرساکید به زبان نیایش در مذهب مندایی، زبان مندایی| تبدیل شد. هنوز هم گویش وران این زبان در مناطقی از عراق و در خوزستان (ایران) زندگی و به این گویش تکلم می‌کنند. یوکاتان
ایالت یوکاتان در شبه‌جزیره یوکاتان واقع شده است. از جنوب غربی با ایالت‌های کامپچه، از شرق و جنوب شرقی با کوئین تانا رو و از شمال و غرب با خلیج مکزیک همسایه است. به‌طور‌کلی، این ایالت بسیار مسطح با تغییرات توپوگرافی کم‌یا بدون تغییر است، به استثنای تپه‌های Puuc، واقع در بخش جنوبی ایالت. گسترده‌ترین زبان بومی یوکاتان یوکاتک مایا است که به طور بومی توسط تقریبا ٨٠٠٠٠٠ نفر در یوکاتان و کوئینتانا رو و کامپچه مجاور آن به‌ویژه در مناطق روستایی صحبت می‌شود. اسپانیایی که در یوکاتان صحبت می‌شود دارای واژگانی و برخی از واژگان واژگانی از مایا است و بسیاری از واژه‌های منشا مایا را به کار می‌گیرد، مانند پروکس("چربی")، توچ("ناف") و وخار. زبان‌های چوکیایی
زبان‌های چوکیایایی یا تروکیایی زیربخشی از خانواده زبان‌های چوکیایی-پوناپیایی از خانواده زبان‌های آسترونزیایی است. این زبان‌ها بیشتر در ایالت یاپ در ایالات فدرال میکرونزی صحبت می‌شوند. تایوان
زبان‌های بومی تایوان در زبان‌شناسی تاریخی اهمیت دارند، از آنجایی که به احتمال زیاد تایوان خاستگاه کل خانواده زبانی آسترونزیایی است. به گفته زبان‌شناس رابرت بلاست زبان‌های فورموسایی نه شاخه از ده شاخه‌های اصلی زبان‌های آسترونزیایی را تشکیل می‌دهند، در حالی که یک شاخه اصلی باقی‌مانده حدود ۱۲۰۰ زبان مالایو-پلی‌نزیایی که در خارج از تایوان یافت می‌شوند را شامل می‌شود. اگرچه زبان‌شناسان با برخی جزئیات تحلیل بلاست موافق نیستند، یک اجماع گسترده حاصل شده که زبان‌های آسترونزیایی از تایوان نشأت گرفته‌اند. این نظریه توسط مطالعات اخیر در مورد ژنتیک جمعیت انسانی تقویت شده‌است که به اثبات ماهیت مادرتبار مهاجرت نیز کمک می‌کند. زمین‌لرزه به بزرگی ۶/۴ در ۱۷ بهمن ۱۳۹۴ تایوان را لرزاند. زبان‌های مالایی‌تبار
شبه‌جزیره مالایا فهرست زبان‌های رسمی
زبان مایایی: زبان‌های هندوآریایی
ارتباط زبانهای ایرانی و هندی در دورهی باستان: زبان‌های ایرانی و هندی باستان و میانه، واژه‌های مشترک فراوانی دارند که به پیشینهٔ مشترک آن‌ها بازمی‌گردد. حدود پنج‌هزار سال پیش، زمانی که قوم هندواروپایی درجنوب سیبری سکونت داشتند، تصمیم به مهاجرت گرفتند. عده ای از آن‌ها به آسیای مرکزی مهاجرت کردند و حدود هزاروپانصد سال در کنار هم زندگی کردند. این اقوام به آریایی معروف هستند. این قوم خود را *arya-می‌نامیدند (اشمیت، ۱۳۸۲/۱۹۸۷: ۶۸۲) که به صورت rya-ā در ریگ وداMayerhofer,1986-2001:52,79))، به صورت airiia- در اوستا (Kellens, 2003:104). و به صورت ariya- در کتیبه‌های فارسی باستان (Schmitt, 2009:73)ثبت شده‌است و به زبان آریایی آغازین که شاخه ای از زبان‌های هندواروپایی بود، سخن میگفتند. گروهی از این اقوام آریایی در سرزمین افغانستان امروزی، سکنی گزیدند؛ چون در ابتدا اسلام نتوانست در آنجا نفوذ کند، این سرزمین را کافرستان میگفتند؛ ولی از سال ۱۸۹۶ به بعد، این سرزمین را نورستان نامیدند و زبانشان به «نورستانی» معروف شد. گروه دیگری از اقوام آریایی، در آسیای میانه ساکن شدند که امروزه دانشمندان این قوم را هندوایرانی می‌نامند و زبان این قوم نیز «هندوایرانیآغازین» است. از هندوایرانی آغازین، سه گروه زبان منشعب شد که عبارتند از:زبان‌های ایرانی، زبان‌های دَری و زبان‌های هندوآریایی (Parpola, 2002:241) ملایر
شهرستان ملایر به خاطر موقعیت جغرافیایی‌اش از دیرباز میزبان اقوام گوناگون بوده‌است و از این روی گویش‌های گوناگونی در آن به وجود آمده‌است که مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به زبان فارسی و گویش ملایری می‌توان اشاره کرد. پرویز اذکایی در دانشنامه ایرانیکا گویش مردم ملایر را گویشی از زبان لری معرفی می‌کند.فرهنگستان زبان و ادب فارسی این گویش را فارسی می‌داند که به لحاظ اشتراک برخی ویژگی‌ها تلفیقی از لهجه همدانی و زبان لری دارد. برخی منابع نیز ملایری را فارسی و با لهجه لری معرفی می‌کنند. رودیگر اشمیت نیز معتقد است این گویش به پارسی میانه نزدیک است. زبان مایایی یوکاتانی
یوکاتانی در ایالت یوکاتان و برخی از مناطق کامپچه، تاباسکو، چاپاس و کینتانا رو هنوز زبان مادری بخش بزرگی از مردم است. تقریباً ۸۰۰٬۰۰۰ گویشور این زبان در مکزیک ساکنند. شاید حدود ۶٬۰۰۰ سخنران یوکاتانی نیز در بلیز وجود داشته باشند. زبان مائوری
نیوزیلند سه زبان رسمی دارد: انگلیسی، مائوری و زبان اشاره نیوزیلندی. مائوری با تصویب قانون زبان مائوری سال ۱۹۸۷ این جایگاه را بدست آورد. بیشتر ادارات و سازمان‌های دولتی اسامی دوزبانه دارند - برای نمونه وزارت امور داخلی و - و مکان‌هایی مانند دفاتر دولت محلی و کتابخانه‌های عمومی نیز دارای علائم دوزبانه هستند. پست نیوزیلند نام‌های محلی مائوری را در آدرس‌های پستی می‌پذیرد. قرارداد با آژانس‌های دولتی نیز می‌تواند به مائوری انجام شود، اما در عمل، این کار تقریباً همیشه به ترجمه همزمان نیاز دارد که استفاده روزمره از آن را محدود به مناطق جغرافیایی با اکثریت مائوری و موارد رسمی‌تر، مانند مشاوره عمومی، می‌کند. استفاده از نام مائوری نیوزیلند، آئوتئاروآ («سرزمین ابر کشیده سفید») رو به افزایش است، اگرچه این نام در اصل فقط به جزیره شمالی اشاره دارد. آبنیک
دانشنامه ایرانیکا درباب زبان منطقه قصران آورده است که باید به دو بخش باید تقسیم شود . زبان بومیان شمال و شمال شرق منطقه بخش درونی قصران نزدیکی بسیار زیادی به زبان مازندرانی دارد. گویش منطقه جنوبی از اوشان در مرکز تا جیرود و تجریش در جنوب شمیران گونه ای فارسی-مازندرانی است و ویژگی های زبان‌های کاسپین را دارددر سال های دور آن دسته از بومیان تهران که در محدوده ونک و شمیران سکونت داشتند بدلیل مجاورت با استان مازندران لهجه مازندرانی داشتند . والنتین ژوکوفسکی خاورشناس و زبان شناس روس اواخر قرن ۱۹ میلادی در سفری که به ایران داشت در حوالی شمیران با گویش تجریشی آشنا شده و در آثارش به این گویش اشاره می‌کند؛ گویشی که شباهت بسیاری با گویش مازندرانی دارد .تا امروز در محدوده‌هایی از جمله سرآسیاب دولاب، شاه عبدالعظیم و... هنوز هم افرادی با لهجه شمرانی صحبت کنند؛ لهجه‌ای که ملایم شده گویش مازنی است.حسین کریمان در جلد دوم کتاب قصران کوهسران آورده است :منطقه قصران باستانی شامل مناطق اوشان، فشم، شمشک، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچلال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود. زبان عمومی مردم قصران لهجه‌ای از زبان باستانی پهلوی است که زبان طبری یا مازندرانی، که از ریشه‌ی زبانهای دیرین ایرانی است، و عربی و اندکی ترکی، بدان درآمیخته و از زبان دری نیز در قرون اسلامی تاثیر یافته است، و هر چه از ری به مازندران نزدیک تر شوند بر میزان لهجه‌ی مازندرانی به همان نسبت افزوده می‌شود، چنانکه در لهجه‌ی میگون و شهرستانک و لالان و زایگان و روته و گرمابدر و شمشک و دربندسر لهجه‌ی مازندرانی غلبه دارد . زبان‌های آراواکی
زبان‌های آراواکی یا مایپوری یکی از خانواده‌های زبانی جهان است که در میان مردم باستانی بومی جنوب آمریکا سخن گفته می‌شود. گروه‌هایی از گویشوران این زبان‌ها به آمریکای مرکزی و جزایر آنتیل بزرگ در کارائیب و باهاما در اقیانوس اطلس مهاجرت کردند. این زبان‌ها در میان همه کشورهای آمریکای جنوبی به جز اکوادور، اروگوئه و شیلی امروزی رایجند. این زبان بخشی از خانواده بزرگ‌تر و پیشنهادی بزرگ‌آراواکی است. تاریخ ایران
زبان مادی یک زبان هندواروپایی و زبان مادها بوده‌است که به‌همراه زبان‌های سکایی، اوستایی و پارسی باستان از جمله زبان‌های باستانی ایرانی محسوب می‌شوند. هیچ سندی در دست نیست که بتوان با آن صحت زبان مادی را تأیید کرد. اما زبان‌شناسان، با استفاده از ساختار کلمات و علم واژه‌شناسی، کلماتی را که در متون کتیبه‌های پارسی باستان، ایلامی و بابلی با دستور زبان خود سازگار نیست، شناسائی کردند و آن را در دسته‌بندی زبان مادی قرار دادند؛ برای نمونه در کتیبه‌های پارسی باستان واژه‌هایی دیده می‌شوند که برخلاف قواعد آوایی پارسی باستان است، که این واژه‌ها را باید مادی دانست. زبان‌های پامیری
زبان‌های پامیری یک تقسیم به گروه منطقه‌ای، از زبان‌های ایرانی شرقی است، که توسط مردمان کوه‌های پامیر و حوالی رودخانه پنج و آبریزهای آن تکلم می‌شود. در دورترین نقاط شمال شرقی جغرافیایی ایران‌زمین، یعنی در ناحیهٔ کوهستانی مجاور پامیر، که اکنون جز دو کشور تاجیکستان و افغانستان و قسمتی در آن سوی مرز این کشورها با چین است، گویش‌های متعدد ایرانی به نام زبان‌های پامیری هنوز بر جا مانده‌است. زبان ماپیا
ّّزبان ماپیا یک زبان منقرض شده از خانواده زبان‌های میکرونزیایی در اندونزی است. این زبان در آب‌سنگ حلقوی ماپیا صبحت می‌شد. آب‌سنگ حلقوی ماپیا در شمال ساحل پاپوآی باختری قرار دارد. مردم ماپیا زبان در سال‌های آغازین سده ۲۰ (میلادی) از میکرونزی به آب‌سنگ حلقوی ماپیا کوچ کردند و پس از آن جذب این زبان شدند. آخرین کسی که به زبان ماپیا صحبت می‌کرد در سال ۲۰۰۰ درگذشت. هم‌اکنون مردم آب‌سنگ حلقوی ماپیا، کوچ کردگان به زبان بیاک هستند. چالوس
مردم چالوس به زبان طبری کلارستاقی که لهجه ای از زبان مازندرانی است سخن می‌گویند. زبان طبری کلارستاقی به همراه زبان طبری کجوری زیر مجموعه گویش طبری رویانی می‌باشد که از شهرستان نور تا نشتارود در شرق تنکابن گویش می‌شود. گویش طبری رویانی زبان حکام اسپهبد رویان نیز بوده‌است. در گذشته سرزمین رویان شهرستان‌های نور، نوشهر، چالوس، کلاردشت (کلار)، عباس‌آباد (لنگا) و تنکابن را شامل می‌شد و گاهی مرز غربی آن تا رودسر ادامه می‌یافت. زبان مازندرانی زبانی است که در استان مازندران و قسمت‌هایی از استان‌های گلستان، سمنان، تهران و البرز رایج است. مازندرانی استان مازندران به سه گویش غربی، مرکزی و شرقی تقسیم می‌گردد. گویش طبری چالوس (کلارستاقی) جز گویش غربی مازندرانی محسوب می‌شود. گویش مازندرانی غربی در محدوده میان چالوس و تنکابن گویش می‌شود. تولتک
تولتکفرهنگی باستانی در آمریکای مرکزی است که در خلال سال‌های ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ میلادی در مناطق شمالی محل سکونت مایاها رایج بود. اقوام تولتک از نظر فرهنگی و مذهبی قرابت زیادی با مایاها و آزتک‌ها داشتند با این‌حال تا اندازه‌ای مهاجم‌تر از سایرین بودند. سرزمین‌های مایاها به ویژه چیچن ایتسا پس از سقوط ناگهانی تمدن مایا اغلب بدست اقوام تولتک فتح گردید. زبان آن‌ها شاخه‌ای از زبان ناهواتل بود که به زبان آزتکی نزدیک تر بوده‌است. زبان مهری
زبان مهری یا مَهری عضوی از خانواده زبانهای عربستانی جنوبی نوین است که خود زیرگروه شاخه سامی از خانواده آفروآسیایی به‌شمار می‌رود. قبایل مهری به این زبان صحبت می‌کنند که در مناطق از شرق یمن و غرب عمان، به ویژه استان مهره ساکن هستند. تمدن مایا
با وجود از دست رفتن اتحاد مایاها این قوم از صحنه روزگار کنار نرفتند و هنوز در گوشه‌هایی از آمریکای مرکزی مردم مایا با حفظ آداب و رسوم خود به زندگی ادامه می‌دهند. جمعیت مایاهای امروزی که بازماندگان مایاهای متمدن دوران باستان و سده‌های میانه هستند حدود هفت میلیون تن برآورد شده که در کشورهای السالوادور، هندوراس، مکزیک، گواتمالا و بلیز پراکنده‌اند و به گویش‌های زبان مایایی یا اسپانیایی سخن می‌گویند. بیشتر جمعیت امروزی مایاها در ارتفاعات گواتمالا به‌سر می‌برند. در گواتمالا اگرچه خیلی از مایاها سبک زندگی و گفتار اسپانیایی را پذیرفته‌اند اما این تغییر و همرنگی با جامعه در زنان بسیار کمتر از مردان دیده می‌شود و اکثر زنان مایایی گواتمالا هنوز هم سبک پوشش و زبان بومی و اصیل خود را نگاه داشته‌اند. مایاهای امروزی بخاطر رنگ پوشش خاص خود و کلاه‌های بلند و لباس‌های شاد رنگارنگ خود شهره هستند. مردان مایا امروزه به کارهای کشاورزی و گاهی صنعتی مشغولند و در میان جامعه امروزی مایا کودکان دستفروش نیز بچشم می‌خورند. امروزه زندگی مایاها مانند بیشتر مردم آمریکای لاتین توأم با محرومیت است و روند پیشرفت به ویژه در مناطق مایا نشین که کوهستانی و روستایی نیز هستند، بسیار کندتر است. غذاهای سنتی مایاها هنوز مبتنی بر غذاهای گیاهی و به ویژه ذرت است. انواع و اقسام غذاها و نان‌ها با ذرت طبخ می‌شود. مایاهای امروزی اگرچه بیشتر مسیحی کاتولیک می‌باشد اما هنوز دسته‌های زیادی از مردم این قوم هر به مذهب باستانی خود معتقد باقی‌مانده و آئین‌های مذهبی خود را همچنان برگزار می‌کنند. پذیرش مذهب کاتولیک از سوی بسیاری از مایاها تنها سرپوشی بود برای دفاع از خود برابر مسیحیان چرا که هنوز در میان جوامع مسیحی مایا همچنان شمن وجود داشته و در ارتفاعات و غارها بر اصل سال‌های ۲۶۰روزه به عبادت و ارشاد و مکاشفه می‌پردازند. نام بسیاری از اساطیر مایا با نام‌های مذهبی لاتین جایگزین شده اما مراسم و عقاید همچنان باستانی برجای مانده‌اند. گرایش عمده روستاییان مایا به مسیحیت از سال ۱۹۶۰ و آغاز فعالیت تبلیغی کلیساهای انجیلی جنوب ایالات متحده آغاز شده‌است. چیلام بالام
چیلام بالام نام مجموعه کتابهایی‌ست به زبان مایایی یوکاتانی که در آغاز سده هجدهم میلادی در نواحی جنوبی مکزیک دست‌نویس شده‌اند. اگرچه باور بر این است که این کتاب به روزگاری بسیار دورتر تعلق دارد اما نسخهٔ قدیمی‌تری از آن در دست نیست و مطالبی مربوط به همان دوره آغازین سده هجدهم میلادی نیز در میان متون و مطالب مختلف آن بچشم می‌خورد. نویسنده اصلی این کتاب را چیلام می‌دانند که نزد مایاها نقش یک پیامبر را داشته و تعلیمات و دستورهای دینی خاص را برای مایاها آورده‌بوده‌است. در حال حاضر نه تحریر از کتاب‌های چیلام بالام در دست است. مطالب مفیدی از این کتاب راجع به زندگی مایاها در دوران نزدیک به فتح یوکاتان تا سده هجدهم میلادی فهمیده‌ می‌شود. رئوس و مطالب اصلی چیلام بالام حاوی تاریخ، دستور زبان، آئین‌های مذهبی، تقویم و گاه‌نگاری، آموزش‌های پزشکی سنتی و سنت‌های اسپانیایی می‌باشد. الفبای این کتاب لاتینی است اما باور بر این است که بخش‌های زیادی از این کتاب از نسخه هیروگلیفی بازنویسی شده و در تصاویر آن نیز کدهای کایایی زیادی وجود دارد. زبان اوکیناوایی
زبان اوکیناوایی (/، "Uchināguchi") یا اوکیناوایی مرکزی، یک زبان ریوکیویی شمالی است که بیشتر در نیمه جنوبی جزیره اوکیناوا و همچنین در جزایر اطراف همچون کراما، کومه‌جیما، توناکی، اگونی و شماری جزیره پیرامونی کوچکتر گویش می‌شود. اوکیناوایی مرکزی با گویش اوکیناوایی شمالی که زبان کونیگامی نامیده می‌شود، متفاوت است. یونسکو هر دو زبان را در فهرست زبان‌های در معرض خطر قرار داده‌است. زبان فیجیایی
زبان فیجیایی، زبان بومی کشور استقلال یافته فیجی در مرکز اقیانوس آرام است.گویشوران این زبان نزدیک به ۴۰ درصد جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند. فیجیایی از زبانهای ملانزیایی است که یکی از زیرگروه‌های خانواده مالایا-پولینیزیایی محسوب می‌شود. الفبای آن فاقد حروف z٬x٬hاست و حروف f، ٬j و p فقط در کلمات بیگانه ظاهر می‌شوند. حرف b را mb ٬ dرا nd ٬ g را ng (مثل sing انگلیسی) و q را ng (مثل finger انگلیسی) تلفظ می‌کنند. خط روی واج علامت کشش آن است. زبان‌های گیلیک‌تبار
زبان‌های گیلیک‌تبار یکی از دو شاخهٔ زبان‌های سلتیک جزیره‌ای می‌باشد. شاخهٔ دیگر بریتونی است. این زبان‌ها زنجیره گویشیای را پدیدمی‌آورند که از جزیره ایرلند آغاز شده و جزیره من را پیموده به شمال اسکاتلند می‌رسد. از این شاخه امروزه سه زبان وجود دارند: گیلیک اسکاتلندی، ایرلندی و زبان مانکس. تمدن مایا
قوم مایا پدیدآورنده یکی از تمدن‌های بسیار پیشرفته آمریکای مرکزی در دوران پیشاکلمبی بود که دست‌آوردهای بسیار چشمگیری در هنر، معماری، ستاره‌شناسی و ریاضیات داشته‌است. هم‌اکنون نیز گروه‌هایی از اقوام مایا در مکزیک و گواتمالا به‌سر می‌برند. مایاها با بهره‌گیری از تمدن‌های گذشته خود نظیر اولمک توانستند در خلال سال‌های۲۵۰ تا ۹۰۰ پس از میلاد تمدنی عظیم را در آمریکای مرکزی پایه‌گذاری نمایند. تاریخ مایاها به سه دوره مهم بخش‌بندی شده‌است و دوران پیشاکلاسیک یا زندگی ابتدایی و دوران کلاسیک یا عصر طلایی و دوره پساکلاسیک یا افول این تمدن را شامل می‌شود. این قوم به گویش‌های متعدد زبان مایایی تکلم می‌کردند و نوعی خط ابتدایی هیروگلیفی نیز داشتند که آثاری را به آن می‌نوشتند. تمدن مایا به دست اقوام مجاور ضعیف شد و سرانجام با هجوم اسپانیایی‌ها از میان رفت. پیش از این فروپاشی، مایاها به یک‌باره تمدن و شهرهای عظیم را رها کردند و به دامان کوهستان‌ها پناه بردند که دلیل این رویداد به‌سبب ازمیان‌رفتن آثار مکتوب آن دوره و طرح نظریات گوناگون، هنوز مشخص نیست. پس از آن تمدن مایا رها شد و اقتدار مایاهای کوهستان نیز ابتدا به دست آزتک‌ها و سپس اسپانیایی‌ها از میان رفت. جمعیت مایاهای امروزی که از بازماندگان فرمانروایان دوران باستان آمریکای مرکزی هستند، حدود هفت میلیون نفر است که بیشتر در جنوب مکزیک و نواحی کوهستانی گواتمالا و بلیز به‌سر می‌برند. زبان اشاره مالیایی
زبان اشاره مالیایی یا زبان اشاره باماکویی زبان اشاره‌ای است که توسط ناشنوایان و کم شنوایان در منطقه باماکو کشور مالی استفاده می‌شود. گویش کلارستاق
گویش کلارستاق در منطقه کلارستاق تکلم می‌شود. نظرات گوناگونی در بین زبان‌شناسان در مورد طبقه‌بندی این گویش وجود دارد. در کتاب راهنمای زبان‌های ایرانی که به ویراستاری رودیگر اشمیت منتشر شده، گویش بومی مناطق از چالوس تا خود تنکابن (گویش منطقه کلارستاق) گویشی از زبان مازندرانی می‌باشدوبگاه گلاتولوگ گویش کلارستاق و گویش کلاردشت را گویش هایی از زبان مازندرانی می داند.حبیب برجیان گویش مناطق کجور و کلار را از لهجه های زبان مازندرانی می داند. ایران کلباسی گویش کلاردشت و تنکابن را گونه ای از زبان مازندرانی می داند. طبق دانشنامه ایرانیکا به نقل از دونالد استیلو در بین تنکابن و کلاردشت گویش‌ها حالت انتقال بین گیلکی و مازندرانی دارند؛ و آن را شاخه‌ای زبانی مجزا از گیلکی و مازندرانی طبقه‌بندی کرده‌اند. گویش‌های بومی کلارستاق و تنکابن را بدین ترتیب می‌توان چنان‌که دونالد استیلو پیشنهاد می‌کند، یک گروه زبانی مجزا درون پیوستار گفتاری در طول مناطق ساحلی و ارتفاعات کرانهٔ خزر دانست. این گروه حدوداً بین کلاردشت در شرق، و رامسر در غرب کشیده شده‌است و زین رو توسط دونالد استیلو کاسپین مرکزی تعیین شده‌است با وجود این اتفاق نظر بر سر آن کم است، فردوس آقاگل‌زاده گویش چالوس و کلاردشت را گویشی از زبان مازندرانی معرفی می‌کند. در سال ۱۳۸۱ «واژه‌نامه بزرگ تبری» به ویراستاری «جهانگیر نصری اشرفی» منتشر شد که در بردارنده واژگانی از گویش‌های عباس‌آباد و آمل و بابل و بهشهر و علی‌آباد کتول و کردکوی و نوشهر و ساری و تنکابن و دیگر مناطق بود. در کتاب واژه‌نامه بزرگ تبری گویشی که در منطقه کلارستاق شامل چالوس و تنکابن شرقی (کلارستاق باستانی، برخی از روستاهای کوهپایه‌ای منطقه بیرون بشم و لنگا و نواحی جلگه ای از آب چالوس و عباس‌آباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباس‌آباد) تکلم می‌شود گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد. شماری از پژوهشگران زبان‌شناس، گویش منطقه تنکابن (گویش تنکابنی) را گویشی از زبان مازندرانی غربی می‌دانند. زبان گیلکی به دو گویش غربی (بیه پس) و شرقی (بیه پیش) تقسیم می‌شود و گاه دو گویش دیلمی_اشکوری و گویش بینابین چابکسری_تنکابنی (رامسری_تنکابنی) که به طبری_گیلکی (محدوده تنکابن تا چابکسر) معروف است هم به این فهرست اضافه می‌شوند. زبان مازندرانی زبانی است که در استان مازندران و قسمت‌هایی از استان‌های گلستان، سمنان، تهران و البرز رایج است. مازندرانی استان مازندران به سه گویش غربی، مرکزی و شرقی تقسیم می‌گردد. گویش طبری چالوس (کلارستاقی) جز گویش غربی مازندرانی محسوب می‌شود. گویش مازندرانی غربی در محدوده میان چالوس و تنکابن گویش می‌شود. گویش کلارستاقی از سمت شرق با گویش کجوری در شهرستان نوشهر و شرق چالوس و از سمت غرب با گویش تنکابنی در شهر تنکابن هم‌جوار است. هاکای تایوانی
هاکای تایوانی (به هاکا: 臺灣客家語) یک خانواده زبانی از گویش‌های هاکا است که در تایوان و بیشتر توسط مردم هاکا سخن گفته می‌شود. هاکای تایوانی شامل پنج گویش اصلی سیشیان، هایلو، دابو، رائوپینگ و ژائوآن است که سیشیان و هایلو دارای بیشترین گویشور در بین این گویش‌ها هستند. سیشیان که دارای ۶ نواخت است، از ماوژوا در گوانگ‌دونگ ریشه گرفته و بیشتر در مائولی، پینگتانگ و کائوهسیونگ رایج است، در حالی که هایلو با دارا بودن ۷ نواخت، از هایفنگ و لوفنگ در گوانگ‌دونگ ریشه گرفته و پیرامون هسینچو متمرکز است. مکزیک
این قوم به گویش‌های متعدد زبان مایایی تکلم می‌کردند و نوعی خط ابتدایی هیروگلیفی نیز داشتند که آثاری را به آن می‌نوشتند. پیش از این اضمحلال، مایاها به یکباره تمدن و شهرهای عظیم را رها کردند و به دامان کوهستان‌ها پناه بردند، که دلیل این رویداد به سبب از میان رفتن آثار مکتوب آن دوره و طرح نظریات گوناگون، هنوز مشخص نیست. جمعیت مایاهای امروزی که از بازماندگان فرمانروایان دوران باستان آمریکای مرکزی می‌باشند، حدود هفت میلیون نفر است، که بیشتر در جنوب مکزیک و نواحی کوهستانی گواتمالا و بلیز به‌سر می‌برند. جغرافیای نیوزیلند
رایج‌ترین زبان در کشور، انگلیسی (۸۹٫۸ درصد) است که در نیوزیلند گویش‌ها و لهجه‌های گوناگونی دارد. زبان مائوری که ۳٫۵ درصد از مردم کشور به آن سخن می‌گویند در نورثلند، گیزبرن و خلیج پلنتی که جمعیت زیادی از مائوری‌ها دارد صحبت می‌شود. زبان مائوری گویش‌های متعددی دارد که برجسته‌ترین تقسیم میان آن‌ها بین قبایل شمالی و جنوبی است. چینی هاکا
از آنجایی که نواحی متعلق به گویشوران زبان هاکا به صورت بسته و بدون ارتباط با دیگر بخش‌های محلی بوده‌است، زبان‌گونه‌ها و گویش‌های گوناگونی از آن در مناطق مختلف به وجود آمده است؛ مانند گویش‌های مربوط به استان‌های گوانگ‌دونگ، فوجیان، جیانگشی، سیچوآن، هونان و گوئیژو علاوه بر این‌ها، جزیرهٔ هاینان، مالزی، هنگ کنگ، سنگاپور و تایوان را نیز باید به این فهرست افزود. زبان هاکا دارای ارتباط متقابل با زبان‌های ماندارین، وو، مین یا دیگر شاخه‌های چینی نیست و بیشتر به چینی گن مربوط است تا حدی که گاهی از گونه‌های زبان گن شناخته می‌شود. شمیران
دانشنامه ایرانیکا درباب زبان منطقه قصران آورده است که باید به دو بخش باید تقسیم شود . زبان بومیان شمال و شمال شرق منطقه بخش درونی قصران نزدیکی بسیار زیادی به زبان مازندرانی دارد. گویش منطقه جنوبی از اوشان در مرکز تا جیرود و تجریش در جنوب شمیران گونه‌ای از زبان فارسی-مازندرانی است و ویژگی های زبان‌های کاسپین را دارد در سال های دور آن دسته از بومیان تهران که در محدوده ونک و شمیران سکونت داشتند بدلیل مجاورت با استان مازندران زبان مازندرانی داشتند . والنتین ژوکوفسکی خاورشناس و زبان شناس روس اواخر قرن ۱۹ میلادی در سفری که به ایران داشت در حوالی شمیران با گویش تجریشی آشنا شده و در آثارش به این گویش اشاره می‌کند؛ گویشی که شباهت بسیاری با زبان مازندرانی دارد .تا امروز در محدوده‌هایی از جمله سرآسیاب دولاب، شاه عبدالعظیم و... هنوز هم افرادی با لهجه شمرانی صحبت کنند؛ لهجه‌ای که ملایم شده زبان مازنی است. زبان راجی
این زبان، گویش مناطق وسیعی از سرزمین‌های ری، همدان، کاشان، اراک و چند منطقه دیگر بوده‌است. و با گویش‌های مردم دلیجان، زر، واران، گویش یهودیان کاشان، همدان، اصفهان، نایین، نطنز، ده آباد، خالدآباد، بادرود، کهک تفرش، آشتیان، خوانسار و وَزوان اصفهان همبستگی داشته‌است. در منابع ادبی مثل ریاض‌الشعرا (۱۱۶۱ هجری قمری) و آتشکده آذر (۱۱۹۳ ه‍.ق) از این گویش نام برده شده‌است. نام راژی را برخی محققان برگرفته از راگا می‌دانند. راگا که رِیِ امروز در جنوب تهران است، پایتخت فرمانروایی ماد در سه‌هزار سال پیش شناخته شده‌است. از این رو گویش راگی که به تدریج با تأثیر زبان تازی به شکل رازی و رایجی درآمده است، زبان پایتخت‌نشینان ماد است. امروزه در گویش راژی شهر ابوزیدآباد در جنوب‌خاوری کاشان و روستاهای منظومه آن واژه‌های مادی و پارسی باستان بر سر زبان است. دشت ورامین
الیکاییها از چالوس مازندران به منطقه خوار (گرمسار امروزی) و ورامین کوچیده‌اند و به گویش الیکایی که گویشی از زبان مازندرانی است صحبت می‌کنند و بیشترالیکائی‌ها (علی کایی)های ورامین در روستاهای بهنام سوخته ورامین و تیره‌های بیشتری از آنان نیز در گرمسار سکونت یافته‌اند و جمعیت زیادی نیز دارند. گویش‌های فارسی-تبری
دانشنامه ایرانیکا درباب زبان منطقه قصران آورده‌است که باید به دو بخش باید تقسیم شود. زبان بومیان شمال و شمال شرق منطقه بخش درونی قصران نزدیکی بسیار زیادی به زبان مازندرانی دارد. گویش منطقه جنوبی از اوشان در مرکز تا جیرود و تجریش در جنوب شمیران گونه ای فارسی-مازندرانی است و ویژگی‌های زبان‌های کاسپین را دارد در سال‌های دور آن دسته از بومیان تهران که در محدوده ونک و شمیران سکونت داشتند به دلیل مجاورت با استان مازندران لهجه مازندرانی داشتند. والنتین ژوکوفسکی خاورشناس و زبان‌شناس روس اواخر قرن ۱۹ میلادی در سفری که به ایران داشت در حوالی شمیران با گویش تجریشی آشنا شده و در آثارش به این گویش اشاره می‌کند؛ گویشی که شباهت بسیاری با گویش مازندرانی دارد. تا امروز در محدوده‌هایی از جمله سرآسیاب دولاب، شاه عبدالعظیم و… هنوز هم افرادی با لهجه شمرانی صحبت کنند؛ لهجه‌ای که ملایم شده گویش مازنی است.گیتی دیهیم در کتاب بررسی خرده‌گویش‌های منطقهٔ قصران به انضمام واژه‌نامهٔ قصرانی آورده‌است: البته زبان رایج در لالان مانند اوشان، فشم، میگون و لواسان، کاملاً تاتی نیست و زبان مازندرانی بسیار در آن نفوذ یافته‌است. گویش مردم لالان به گویش روستاهای امامه، زایگان، آبنیک، گرمابدر، میگون و شمشک در قصران بسیار نزدیک است. نفوذ مازندرانی در زبان تاتی قصران به این دلیل است که قصران در گذشته تحت حاکمیت طبرستان قرار داشته اما در تقسیمات کشوری معاصر جزو استان تهران محسوب می‌شود.حسین کریمان در جلد دوم کتاب قصران کوهسران آورده‌است :منطقه قصران باستانی شامل مناطق اوشان، فشم، شمشک، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچلال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود. زبان عمومی مردم قصران لهجه‌ای از زبان باستانی پهلوی است که زبان طبری یا مازندرانی، که از ریشهٔ زبان‌های دیرین ایرانی است، و عربی و اندکی ترکی، بدان درآمیخته و از زبان دری نیز در قرون اسلامی تأثیر یافته‌است، و هر چه از ری به مازندران نزدیک تر شوند بر میزان لهجهٔ مازندرانی به همان نسبت افزوده می‌شود، چنان‌که در لهجهٔ میگون و شهرستانک و لالان و زایگان و روته و گرمابدر و شمشک و دربندسر لهجهٔ مازندرانی غلبه دارد. زبان ساموآیی
زبان ساموآیی زبانی است که در جزایر ساموآ -شامل ساموآی مستقل و ساموآی آمریکا- بدان سخن‌می‌رانند. این زبان در دو سرزمین یادشده و در کنار انگلیسی زبان رسمی می‌باشد. ساموآیی از خانوادهٔ زبان‌های پلی‌نزیایی است. زبان‌های سامویدی
زبان‌های سامویدی یک گروه زبانیست، زیرمجموعه خانواده زبان‌های اورالی که بیشتر متکلمین آن مردم سامویدی هستند که در نواحی شرقی و شمالی کشور روسیه به ویژه در منطقه سیبری و حوالی رود ینی‌سئی به سر می‌برند. شمار زیادی از زبان‌های سامویدی امروزه نابوده شده یا در معرض نابودی قرار دارند. شمار متکلمان این زبان‌هااندک است. زبان سامویدی اگرچه متکلمانی عمدتاً از نژاد زرد دارد با این حال از نظر زبانشناسی به خانواده زبان‌های اورالی تعلق داشته و بدین ترتیب با زبان‌هایی مانند زبان فنلاندی، زبان مجاری و زبان استونیایی که زبان مردمی سفیدپوست است ریشه مشترک دارد. زبان مازندرانی
به اعتقاد ایرج سام هیچ جای دنیا جز مازندران، زبانی با گویشورهای متفاوت ندارد. وی در گفتگو با مهر با اشاره به وجود زبان کتولی یا مازنی در مازندران، آن را یکی از خاص‌ترین و ویژه‌ترین زبان‌های ایران دانست و گفت: در هیچ جای دنیا، جز مازندران یک‌زبان با گویشورهای متفاوت وجود ندارد، در غرب مازندران به دلیل برخورد با قوم گیلان، گویش رامسر، مازندرانی محسوب می‌شود و متفاوت با گویش تنکابن است و از سوی دیگر زبان کلاردشت، کلارستاق و چالوس نیز باهم متفاوت است و در دو سوی رودخانه چالوس، یکسو قوم کجوری‌ها وجود دارد که زبانش با زبان چالوس متفاوت است، همچنین زبان بابل با آمل یا قائم‌شهر و سوادکوه یا زبان ساروی‌ها با بهشهر، نکا و شرق مازندران تفاوت بسیاری دارد. آسترونزی
آسترونزی یا آسترونزیا (Austronesia) از نظر تاریخی اشاره به سرزمین مادری مردمان آسترونزیایی می‌کند. مردم آسترونزیایی مجموعه مردمانی در جنوب شرقی آسیا و اقیانوسیه هستند که ویژگی مشترک آنها استفاده از خانوادهزبانهای آسترونزیایی است. نمونه زبانهای آسترونزیایی عبارتند از: زبان اندونزیایی، مالایی، فیلیپینی، مائوری، مالاگاسی، هاوایی، فیجیایی، و زبانهای فرمزی و حدود یک هزار زبان دیگر. تایوان سرزمین مادری زبانهای آسترونزیایی شناخته می‌شود. شهرستان شمیرانات
دانشنامه ایرانیکا درباب زبان منطقه قصران آورده‌است که باید به دو بخش باید تقسیم شود. زبان بومیان شمال و شمال شرق منطقه بخش درونی قصران نزدیکی بسیار زیادی به زبان مازندرانی دارد. گویش منطقه جنوبی از اوشان در مرکز تا جیرود و تجریش در جنوب شمیران گونه ای از گویش‌های فارسی-مازندرانی است و ویژگی‌های زبان‌های حاشیه دریای خزر را دارد در سال‌های دور آن دسته از بومیان تهران که در محدوده ونک و شمیران سکونت داشتند به دلیل مجاورت با استان مازندران لهجه مازندرانی داشتند. والنتین ژوکوفسکی خاورشناس و زبان‌شناس روس اواخر قرن ۱۹ میلادی در سفری که به ایران داشت در حوالی شمیران با گویش تجریشی آشنا شده و در آثارش به این گویش اشاره می‌کند؛ گویشی که شباهت بسیاری با گویش مازندرانی دارد. تا امروز در محدوده‌هایی از جمله سرآسیاب دولاب، شاه عبدالعظیم و… هنوز هم افرادی با لهجه شمرانی صحبت کنند؛ لهجه‌ای که ملایم شده گویش مازنی است.گیتی دیهیم در کتاب بررسی خرده‌گویش‌های منطقهٔ قصران به انضمام واژه‌نامهٔ قصرانی آورده‌است: البته زبان رایج در لالان مانند اوشان، فشم، میگون و لواسان، کاملاً تاتی نیست و زبان مازندرانی بسیار در آن نفوذ یافته‌است. گویش مردم لالان به گویش روستاهای امامه، زایگان، آبنیک، گرمابدر، میگون و شمشک در قصران بسیار نزدیک است. نفوذ مازندرانی در زبان تاتی قصران به این دلیل است که قصران در گذشته تحت حاکمیت طبرستان قرار داشته اما در تقسیمات کشوری معاصر جزو استان تهران محسوب می‌شود.حسین کریمان در جلد دوم کتاب قصران کوهسران آورده‌است :منطقه قصران باستانی شامل مناطق اوشان، فشم، شمشک، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچلال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود. زبان عمومی مردم قصران لهجه‌ای از زبان باستانی پهلوی است که زبان طبری یا مازندرانی، که از ریشهٔ زبان‌های دیرین ایرانی است، و عربی و اندکی ترکی، بدان درآمیخته و از زبان دری نیز در قرون اسلامی تأثیر یافته‌است، و هر چه از ری به مازندران نزدیک تر شوند بر میزان لهجهٔ مازندرانی به همان نسبت افزوده می‌شود، چنان‌که در لهجهٔ میگون و شهرستانک و لالان و زایگان و روته و گرمابدر و شمشک و دربندسر لهجهٔ مازندرانی غلبه دارد. گویش‌های تبری گونه
دانشنامه ایرانیکا درباب زبان منطقه قصران آورده‌است که باید به دو بخش باید تقسیم شود. زبان بومیان شمال و شمال شرق منطقه بخش درونی قصران نزدیکی بسیار زیادی به زبان مازندرانی دارد. گویش منطقه جنوبی از اوشان در مرکز تا جیرود و تجریش در جنوب شمیران گونه ای فارسی-مازندرانی است و ویژگی‌های زبان‌های کاسپین را دارد در سال‌های دور آن دسته از بومیان تهران که در محدوده ونک و شمیران سکونت داشتند به دلیل مجاورت با استان مازندران لهجه مازندرانی داشتند. والنتین ژوکوفسکی خاورشناس و زبان‌شناس روس اواخر قرن ۱۹ میلادی در سفری که به ایران داشت در حوالی شمیران با گویش تجریشی آشنا شده و در آثارش به این گویش اشاره می‌کند؛ گویشی که شباهت بسیاری با گویش مازندرانی دارد. تا امروز در محدوده‌هایی از جمله سرآسیاب دولاب، شاه عبدالعظیم و… هنوز هم افرادی با لهجه شمرانی صحبت کنند؛ لهجه‌ای که ملایم شده گویش مازنی است.گیتی دیهیم در کتاب بررسی خرده‌گویش‌های منطقهٔ قصران به انضمام واژه‌نامهٔ قصرانی آورده‌است: البته زبان رایج در لالان مانند اوشان، فشم، میگون و لواسان، کاملاً تاتی نیست و زبان مازندرانی بسیار در آن نفوذ یافته‌است. گویش مردم لالان به گویش روستاهای امامه، زایگان، آبنیک، گرمابدر، میگون و شمشک در قصران بسیار نزدیک است. نفوذ مازندرانی در زبان تاتی قصران به این دلیل است که قصران در گذشته تحت حاکمیت طبرستان قرار داشته اما در تقسیمات کشوری معاصر جزو استان تهران محسوب می‌شود.حسین کریمان در جلد دوم کتاب قصران کوهسران آورده‌است :منطقه قصران باستانی شامل مناطق اوشان، فشم، شمشک، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچلال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود. زبان عمومی مردم قصران لهجه‌ای از زبان باستانی پهلوی است که زبان طبری یا مازندرانی، که از ریشهٔ زبان‌های دیرین ایرانی است، و عربی و اندکی ترکی، بدان درآمیخته و از زبان دری نیز در قرون اسلامی تأثیر یافته‌است، و هر چه از ری به مازندران نزدیک تر شوند بر میزان لهجهٔ مازندرانی به همان نسبت افزوده می‌شود، چنان‌که در لهجهٔ میگون و شهرستانک و لالان و زایگان و روته و گرمابدر و شمشک و دربندسر لهجهٔ مازندرانی غلبه دارد. زبان سرائیکی
زبان سرائیکی (ਸਰਾਇਕੀ सराइकी) یکی از زبان‌های هندوآریایی است که گویشورانی در هند و پاکستان دارد. سرائیکی در خانوادهٔ زبانی پنجابی جای می‌گیرد و همسانی ۹۰ درصدی با گویش ماجی - دیگر زیرمجموعهٔ زبان پنجابی - دارد. زبان مائوری
زبان‌شناسان تطبیقی مائوری را به عنوان یک زبان پلی‌نزیایی دسته‌بندی می‌کنند. مائوری به‌طور خاص به عنوان یک زبان پلی‌نزیایی شرقی متعلق به زیر گروه تاهیتیایی است که خود شامل مائوری جزایر کوک، مربوط به جنوب جزایر کوک و تاهیتیایی، مربوط به تاهیتی و جزایر انجمن، می‌شود. از دیگر زبان‌های مهم پلی‌نزیایی شرقی می‌توان به هاوایی، مارکیزی و زبان رپا نویی جزیره ایستر اشاره کرد. زبان‌های آمریکای میانه
زبان‌های آمریکای میانه به ۶ خانواده بزرگ مایایی، اتو-مانگویین، میکسه-زوکیایی، توتوناکی، یوتو-آزتک و چیبچی و همچنین چند خانواده کوچک‌تر و زبان منزوی همانند پورپچا، هواوه، تکیستلاتک و میسومالپی تقسیم می‌شوند. در میان این خانواده‌ها، اتو-مانگویین و مایایی هر کدام با بیش از یک میلیون نفر سخنگو، دارای بیشترین تعداد سخنگویان هستند. بسیاری از زبان‌های آمریکای میانه امروز در معرض انقراض یا منقرض‌شده هستند، اما برخی دیگر، از جمله مایایی، ناهواتل، میکستک و زاپوتک، دارای چند صد هزار سخنگو هستند و زنده می‌مانند. زبان مالایی
مالایی دارای نام‌های رسمی پرشماری است. در مالزی بدان "Bahasa Melayu" (زبان مالایی) یا "Bahasa Malaysia" (زبان مالزیایی)، در برونئی و سنگاپور بدان "Bahasa Melayu" (زبان مالایی) و در اندونزی بدان "Bahasa Indonesia" (زبان اندونزیایی) گفته می‌شود. گرچه اندونزیایی‌ها از گونه‌های مالایی رایج در مرکز تا جنوب سوماترا که بومی این مناطق است، به عنوان "Bahasa Melayu" (زبان مالایی) یاد می‌کنند و آن‌ها را یکی از زبان‌های محلی خود می‌دانند. گویش میانجی میان مالایی‌تباران اندونزیایی است که دلیل آن وجود انبوه فیلم‌ها و برنامه‌های تلویزیونی و رادیویی و منابع مالایی به این گویش است. زبان‌های خاسی
زبان‌های خاسی یا زبان‌های کهاسی خانواده‌ای از زبان‌های آستروآسیایی است که در شمال شرقی مگالایا و مناطق همسایه در بنگلادش گفتگو می‌شود. زبان نیااورالی
زبان نیااورالی زبانی بازسازی شده مربوط به خانواده زبان‌های اورالی است. این زبان در اصل در ناحیه‌ای کوچک در سال‌های ۲۰۰۰–۷۰۰۰ (تخمین‌ها متفاوت است) قبل از میلاد استفاده می‌شده‌است. موقعیت دقیق منطقه نامعلوم است و فرضیه‌های متفاوتی وجود دارد ولی بیشتر در همسایگی کوه‌های اورال تخمین زده می‌شود. زبان کاریا تار
زبان کاریا تار یکی از زبان‌های هندوآریایی است. این زبان، زبان شاخه‌ای از کاریاها است که مردمانی هستند که به صورت قبیله‌ای در خاور هند و بخش‌هایی از نپال می‌زیند. زبان‌های مایایی
در دوران پیشاکلمبی گاه‌نگاری آمریکای مرکزی، برخی زبان‌های مایایی به خط واژه‌نگاشت مایایی نوشته می‌شدند. استفاده از آن در دوران کلاسیک تمدن مایا (۲۵۰ تا ۹۰۰ م) گسترده شد. بیش از ۵ هزار مجموعه نوشته شناخته‌شده به این خط در کتیبه‌ها و دفترنامه‌های مایا یافت می‌شوند. سرخ‌پوست
در آمریکای باستان زبان‌های فراوانی رواج داشته‌است که همگی از خانوادهٔ زبان‌های التصاقی شناخته می‌شوند. اما تا کنون هیچ خویشاوندی نزدیکی میان زبانهای این گروه از اقوام با دیگر این دسته زبانها مانند زبان چینی یا کره‌ای و زبانهای آلتایی مشاهده نشده‌است. امروزه شمار گویش‌وران این زبان در مکزیک به دو میلیون نفر و در آمریکا به نزدیک یک ونیم میلیون نفر می‌رسد. در کشورهای دیگری مانند گواتمالا، پرو، بولیوی، پاراگوئه، اکوادور، آلاسکا جمعیت بسیاری به یکی از زبان‌های بومیان آمریکایی گفتگو می‌کنند. این زبان‌ها در آمریکای شمالی شامل ناهواتل (آزتکی نو) در ایالات متحده و مکزیک و زبان‌های مایایی در نواحی گواتمالا و پاناما همچنین گوارانی در برزیل و پاراگوئه، آیمارا و کچوا در بولیوی پرو و اکوادور می‌باشد. گفتنی است زبان آیمارا در پرو و گوارانی در پاراگوئه حتی زمانی در دو دهه پیش زبان رسمی شدند. گوارانی هم‌اکنون نیز در پاراگوئه ارزشی پایین‌تر از زبان رسمی ندارد. زبان مائوری
مائوری هنوز در برخی از مناطق عمدتاً مائوری‌نشین همچون نورثلند، اورورا و کیپ شرقی یک زبان پرکاربرد است. مهد کودک‌های مائوری‌زبان در سراسر نیوزیلند به‌طور انحصاری از مائوری استفاده می‌کنند. روز به روز شمار بیشتری از مادران مائوری فرزندان خود را به صورت دوزبانه تربیت می‌کنند. زبان‌های اینوئیت
زبان‌های اینوئیت (Inuit languages) گروه از زبان‌های بومی آمریکا هستند که به‌طور سنتی در سراسر شمالگان آمریکای شمالی و تا حدی در زیرشمالگان لابرادور گویش می‌شوند. زبان‌های یوپیک رایج در غرب و جنوب آلاسکا و در شرق دور روسیه با این خانواده مرتبط هستند. اینوئیت‌ها اصولاً در سه کشور گرینلند (پادشاهی دانمارک)، کانادا و ایالات متحده (به ویژه سواحل آلاسکا) زندگی می‌کنند. آریایی
آریایی آغازین زبان گروهی از مهاجران هندو اروپایی بود که در حدود هزاره ۳ ق. م از هم‌نژادان شان جدا شدند و در دشت‌های آسیای مرکزی رحل افکندند. در گذشته‌های بسیار دور آریایی زبان‌ها تماس‌هایی با بالتها، داکیه‌ای-میسیه‌ای‌ها و اقوام فینو-اوگری داشتند. زبان‌های آسترونزیایی
زبان‌های آسترونزیایی یکی از خانواده‌های زبانی در جهان هستند که در ناحیه دریایی جنوب شرق آسیا، ماداگاسکار، جزایر اقیانوس آرام، تایوان (توسط بومیان تایوان) و قاره آسیا گویش می‌شوند.آن‌ها توسط حدود ۳۸۶ میلیون نفر (۴٫۹٪ از جمعیت جهان) تکلم می‌شوند و پنجمین خانواده بزرگ جهان از نظر شمار سخنگویان هستند. زبان‌های بزرگ آسترونزیایی شامل مالایی (اندونزیایی و مالزیایی)، جاوه‌ای و تاگالوگ (فیلیپینی) هستند. مطابق برآوردها این خانواده دارای ۱٬۲۵۷ زبان است که از این نظر نیز رتبه دوم را در جهان دارد. زبان کارلیایی
زبان کارلیایی به شاخه فینی از خانواده زبان‌های اورالی تعلق دارد و ارتباط نزدیکی با زبان فنلاندی دارد. به جز زبان‌های فنلاندی و کارلیایی، زبان‌های استونیایی و دیگر زبان‌های فرعی رایج در حوزه دریای بالتیک نیز در زیرشاخه زبان‌های فینی قرار می‌گیرند. زبان‌های مایایی
در زمان استعمار، زبان‌های مایایی با خطی مشتق‌شده از الفبای لاتین نوشته می‌شدند. تدوین دستور خط آن‌ها بیشتر توسط مبلغان مذهبی صورت می‌گرفت. همه زبان‌های امروزی مایایی دارای دستور خط معیار نیستند، اما زبان‌های مایایی گواتمالا از سامانه نوشتاری واجی مبتنی بر لاتین استفاده می‌کنند که توسط آکادمی زبان‌های مایایی گواتمالا (ALMG) ساخته شده‌است. انجمن ملی زبان‌های بومی مکزیک (INALI) نیز در حال تهیه الفباهای زبان‌های بومی این کشور است. زبان‌های پلی‌نزیایی
تقریباً چهل زبان پلی‌نزیایی وجود دارد. برجسته‌ترین آن‌ها تاهیتیایی، ساموآیی، تونگایی، مائوری و هاوایی هستند. از آنجا که بشر به نسبت اخیراً در جزایر پلی‌نزی ساکن شده‌است و تنوع زبانی داخلی فقط در حدود ۲۰۰۰ سال پیش آغاز شده‌است، زبانهای پلی‌نزیایی دارای اشتراکات بسیار زیادی هستند. هنوز هم بسیاری ریشه مشترک واژگانی در سراسر جزایر مختلف وجود دارد. مائوری جزایر کوک
مائوری جزایر کوک یک زبان پلی‌نزیایی شرقی و زبان رسمی جزایر کوک است. این زبان بسیار به مائوری نیوزیلند نزدیک است اما یک زبان مجزا به‌شمار می‌رود. وقتی نیاز به ابهام‌زدایی از مائوری نیوزیلند نباشد این زبان به سادگی مائوری نامیده می‌شود، ولی گاه به آن مائوری کوکی آیرانی ("Māori Kūki 'Āirani") یا راروتونگایی نیز گفته می‌شود. بسیاری از جزیره‌نشینان کوک بدان ته رئو ایپوکارئا ("Te reo Ipukarea") می‌گویند که به معنای «زبان وطن نیاکان» است. زبان مانکس
لرب مانکس یکی از زیرشاخه‌های زبان‌های گویدئیک است. زبان گویدئیک خود شاخه‌ای از زبان‌های سلتی است. زبان‌های سلتی خود زیرمجموعه‌ای از خانواده زبان‌های هندواروپایی است. مردم جزیره من در غرب بریتانیا به این زبان صحبت می‌کنند. این زبان یک بار در سال ۱۹۷۴ با مرگ آخرین گویشور اصلی خاموش گردید، اما با توجه به اینکه صدها تن دیگر این زبان را بعنوان زبان دوم خود بکار می‌بردند احیا شد و کودکانی که بعدها متولد شدند زبان مادری‌شان مانکس بود. این زبان هم‌اکنون در جزیره من در غرب انگلستان صحبت می‌شود.