قدیمی‌ترین سنگ‌های قاره اروپا چغدر غدمت دارند؟
غار کلدر
در غار کلدر دست‌افزارهای سنگیِ انسان‌های هوشمند با قدمت بیش از ۶۳ هزار سال و فسیل انسان کشف شده‌است. قدمت دست‌افزارهای سنگی در قاره اروپا بیش از ۴۳هزار سال نیست؛ اما در غار کلدر، دست‌افزارهای سنگی انسان‌های هوشمند حداقل ۶۳۰۰۰ سال قدمت دارند. http://lorestan.news/1399/04/09/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ خشکه‌چین
تاریخ برخی از سازه‌های دیوار خشکه سنگ‌ها در شمال غرب اروپا را به قرن نوسنگی مربوط می‌گردد. به باور اتحادیهٔ حرفه‌ای یا کارگری قدمت برخی از پرچین‌های کرنوالی بیش از ۵۰۰۰ سال قبل از میلاد برمی‌گردد، اگر چه به نظر می‌رسد شواهد تاریخی کمی برای این ادعا وجود دارد. همانند مهارت‌های قدیمی تر امروزه والرهای مجرب بسیار اندک هستند. با پیدایش فنس گذاری سیمی مدرن می‌توان دشت‌ها را با هزینه و زمان کم تری فنس گذاری کرد. به دلیل اهمیت و چشم‌انداز رو به رشد دیوارهای سنگی خشک والرها همچنان مورد تقاضا هستند. در County Mayo ایرلند زمین بناهای آن از دیوارهای خشکه چین ساخته شده‌است و از کود گیاهی (تورب) ساخته شده‌اند و از نظر کربنی تاریخ آن متعلق به ۳۸۰۰ سال قبل از میلاد است. بناهای عظیم آکروپولیس Mycenae و تخت جمشید نیز با این روش ساخته شده‌است.
کوهستان الوند
سنگ‌های رسوبی که در رشته کوه الوند دیده می‌شود و اغلب در ارتفاعات جنوب غربی و جنوب شرقی قرار دارد به دوره کرتاسه از دوران میانه‌زیستی مربوط می‌شود و سنگ‌های رسوبی از نوع آهکی که در شمال غرب دیده می‌شود به دور الیگوسن از دوران نوزیستی مربوط است. قدیمی‌ترین سنگ‌هایی که توده نفوذی الوند را احاطه کرده به اَبَردوران نهان‌زیستی (پرکامبرین) نسبت داده شده‌است، اما سن گرانیت‌ها از طریق سنجش رادیومتری شصت و چهار میلیون سال (اوایل پالئوسن) تعیین شده‌است. توده گرانیتی الوند بر روی نقشه‌های زمین‌شناسی روند شمال غربی – جنوب شرقی را به موازات راندگی زاگرس نشان می‌دهد و از لحاظ زمین‌شناسی تنوع قابل ملاحظه‌ای دارد. براساس رده‌بندی‌های کانی‌شناسی شیمیایی و نورماتیو انواع آلکالی فلدسپات، گرانیت سی، ینوگرانیت، مونزوکرانیت، و گرانودیوریت در الوند تشخیص داده شده‌است. در حاشیه شمال غربی توده گرانیتی الوند سنگ‌های نفوذی بازیک نیز مشاهده می‌شود که تعیین سن آن‌ها به روش رادیومتری سن این توده‌ها را صد و ده میلیون سال) اواخر دوره کرتاسه یعنی کهن‌تر از سن گرانیت‌ها تعیین نموده‌است. ترکیب سنگ‌شناسی توده بازیک نیز متغیر و متنوع است. با تکیه بر رده‌بندی‌های گوناگون انواع اولیوین دولریت، گابرو دیوریت، و مونزو دیوریت در این توده شناسایی شده‌است. سنگ‌های گرانیتی الوند ویژگی‌های گرانیت‌های H یا گرانیت‌های هیبرید را داراست. فسیل شاخص
از قدیمی‌ترین انواع tetrapod که دارای دم، پا هستند به قدت دوره دونین دوم بر می‌گردند. این برداشت از مهره داران در ایرلند، اسکاتلند، پنسیلوانیا و استرالیا یافت می‌شوند. موزه ایران باستان
در دورهٔ پارینه سنگی جدید که مصادف با گسترش انسان هوشمند امروزین در ایران است، ساخت تیغه ابزار رواج یافت. قدیمی‌ترین بقایای انسان کشف شده در ایران در این بخش دیده می‌شود که به دندان وزمه مشهور است. این دندان کهن‌ترین بقایای سنگوارهٔ انسان در ایران است که به‌طور مستقیم تاریخ‌گذاری شده و در غاری بنام وزمه در نزدیکی کرمانشاه کشف شده‌است. این دندان آسیای کوچک که مربوط به کودکی نُه ساله است، به روش طیف‌سنجی گاما سال‌یابی شده که تاریخی بین ۲۰ تا ۲۵ هزار سال پیش را نشان می‌دهد. گلسنگ نقشه‌ای
زمانی که شکل آن‌ها دایره‌ای یا تقریباً گرد باشد، از اندازه‌گیری قطر این گونه گلسنگ‌ها برای تعیین سن نسبی رسوبات استفاده می‌کنند. ازجمله برای تعیین سن یخ‌رُفت‌ها و با این کار می‌شود شواهدی از روند یخبندان‌ها پیدا کرد. به این روش، گلسنگ‌سنجی (لیکنومتری) می‌گویند. این تکنیک را بیشتر «رولاند بشل» در کوه‌های آلپ انجام داد. گلسنگ‌سنجی بر این فرض استوار است که بزرگترین گلسنگِّ روییده بر روی یک سنگ، قدیمی‌ترین گلسنگ آن است. ماهی
ریشهٔ نخستین ماهی‌ها به ۵۳۰ میلیون سال پیش و دورهٔ انفجار کامبرین بازمی‌گردد. جد نخستین ماهی‌ها یا جانورانی که به ماهی‌ها بسیار همانند بودند، "پیکایا"، "هایکو ایکثیس" و "مایلوکونمینجیا" بوده‌است. سنگواره‌های پیکایا و هایکو سنگوارهٔ انتقالی میان مهره‌داران و بی‌مهرگان است و می‌توان گفت آنها از نخستین طنابدارانند. پیکایا یک پشت‌مازه اولیه داشت؛ اندامی که بعدها به ستون مهره‌ها تبدیل شد. برخلاف بسیاری از جانوران دورهٔ کامبرین، این سرده‌ها عناصر پایهٔ ستون مهره‌ها مانند پشت‌مازه، مهره‌های ابتدایی، سر و دم با هندسهٔ مشخص و روشنی داشتند. اما هیچ‌کدام آرواره نداشتند و خوراک آنها به‌صورت فیلتر شده از بستر دریا بدست می‌آمد. بی‌آروارگان در شاخهٔ طنابداران و زیرشاخهٔ مهره‌دارانند. نظریه خروج از آفریقا
سنگواره‌ای از انسان امروزی که قدمتی معادل ۵۴۷۰۰ سال دارد، در غار مانوت در اسرائیل که مانوت ۱ نامیده شد کشف شد، در حالیکه قدمت آن توسط گروکات و همکاران در سال ۲۰۱۵ زیر سؤال برده شد. سنگ تقویم آزتک
چنین برآورد گردیده‌است که تصویر مرکزی این سنگ تقویم، ایزد آفتاب تونیشیا است. ۴ مربعی که ایزد مرکزی را احاطه نموده‌اند، نمادی از چهار خورشید یا ۴ عصر پیشین و قبل از عصر ایجاد سنگ بوده‌اند. آزتک‌ها پس از به دست‌گرفتن قدرت در ارتفاعات مرکزی محفل خورشید را تغییر دادند و یک خورشید پنجم را با نام "چهار حرکت" به آن افزودند. از زمان کشف سنگ خورشیدی در سال ۱۷۹۰ میلادی، محققان بسیاری برای کشف پیچیدگی‌ها و اسرار این سنگ تلاش نمودند. تاریخچهٔ این تحقیقات قدمتی بیش از ۲۰۰ سال را در بر می‌گیرد و شامل تفاسیری است که باستان‌شناسان، مورخان و محققان از این سنگ ارائه نموده‌اند. غارنگاره
نزدیک به ۳۵۰ غار در فرانسه و اسپانیا کشف شده‌اند که هنرهایی از دوران پیشاتاریخی در آن‌ها دیده می‌شود. در ابتدای کشف شدن این غارها، تشخیص سن نگاره‌ها مشکل بود؛ با این حال امروزه روش‌هایی چون زمان‌سنجی کربنی کمک کرده‌اند تا این زمان‌سنجی بهتر صورت گیرد. این روش اما می‌تواند باعث تولید نتایج نادرست شود چرا که گاهی استخوان‌هایی از دوران متاخر یا متقدم با استخوان‌های یک دوره تاریخی ویژه مخلوط می‌شوند. سنگ کلیه
نخستین گزارش‌های سنگ ادراری احتمالاً مربوط به سنگ‌هایی است که در اسکلت یک مومیایی مصری (۴٬۸۰۰ سال پیش از میلاد مسیح) یافت شده‌است. جراحی‌هایی که برای سنگ ادراری انجام شده‌اند نیز جزو نخستین اعمال جراحی محسوب می‌شوند. شیر (گربه‌سان)
کهن‌ترین سنگواره‌های یافت شدهٔ شیر در اروپا مربوط به ۷۰۰٬۰۰۰ سال پیش هستند که مربوط به زیرگونه "Panthera leo fossilis" در ایسرنیا، ایتالیا می‌شوند. شیرهای غارنشین ("Panthera leo spelaea") بازماندگان این‌گونه شیر هستند که ۳۰۰٬۰۰۰ سال پیش ظاهر شدند. شیرهای شمال اوراسیا در پایان واپسین دورهٔ یخبندان زمین نزدیک به ۱۰٬۰۰۰ سال پیش منقرض شدند. شیرهای اروپا در عصر پلیستوسن پسین نه تنها در اوراسیا حضور داشتند که به آمریکای شمالی راه پیدا کردند و در جنوب تا پرو پراکنده شدند. پای قورباغه
استخوان‌های پخته‌شدهٔ پاهای قورباغه در یک حفاری باستان‌شناسی آمبزبری ویلتشر کشف شده‌است که به ۷۵۹۶ و ۶۲۵۰ قبل از میلاد بازمی‌گردد. این مدرک نشان می‌دهد که پای قورباغه بخشی از رژیم غذایی محلی بوده‌است. بعضی‌ها این را مدرکی می‌دانند که مشخص می‌کند بریتانیایی‌ها قبل از فرانسوی‌ها شروع به خوردن پای قورباغه کرده‌اند. غار کلدر
غار کَلدَر مربوط به دوران پارینه‌سنگی - دوران فرادیرینه‌سنگی - دوره نوسنگی است. نتایج کاوش باستان‌شناختی این غار نشان داد ایران در زمره نخستین زادگاه‌های انسان‌های هوشمندی است، چراکه شواهد فرهنگی از وجود اولین انسان هوشمند در غرب آسیا در این غارِ ایران کشف شده‌است. براساس مصاحبه جدید دکتر بهروز بازگیر باستان شناس با خبرگذاری فارس به بیان اینکه، باستان شناسان تا کنون بر این باور بودن که سابقه تاریخی این غار به ۵۴ هزار و ۴۰۰سال میرسد ولی با فصل سوم تحقیقات و کشف جمجمه ای از انسان هوشمند و آزمایش های عملی بر روی این جمجمه و دیگر عناصر، اثبات شد که تاریخ و قدمت واقعی این غار ۶۳ هزار سال است و نتیجه این تحقیق جدید مورد تایید و در مجلات معتبر علمی جهان چاپ شد. به‌این‌ترتیب می‌توان لرستان را به‌عنوان قدیمی‌ترین سکونتگاه انسان‌های هوشمند در غرب قاره آسیا نامید. تا قبل از این نیز «شامات، لبنان و فلسطین» منشأ انسان‌های هوشمند به‌حساب می‌آمده‌اند، که توانسته بودند وارد قارهٔ اروپا نیز بشوند، با این کاوش‌ها نیز مشخص می‌شود، که درواقع یکی از اولین سکونتگاه های انسان‌های هوشمند از ناحیه لرستان بوده‌اند. غار
در جنوب آفریقا انسان‌های مدرن در ۱۸۰۰۰۰ سال قبل توانستند در غارهای دریایی پناه بگیرند و برای اولین‌بار از دریا بهره‌برداری کنند. قدیمی‌ترین منطقهٔ کشف شده در نقطه پیناکل قرار دارد. این موجب توسعه سریع انسان‌ها در خارج از آفریقا و ایجاد مناطق سکونتی در سراسر جهان مانند استرالیا (۶۰–۵۰ هزار سال قبل) شد. در سراسر جنوب آفریقا، اروپا و استرالیا، انسان‌های اولیه مدرن از غارها و پناه‌گاه‌های سنگی، نقاشی سنگی مانند آنچه که در قلعه گیانتز به چشم می‌خورد، ایجاد کردند. غارهایی مانند غار یوئادونگ در چین، برای پناهگاه، دارای مقبره‌های سنگ تراشیده‌شده‌ای هستند. در میان غارهای مقدس مشهور، غار چینی هزاران بودا و غار مقدس کرت قرار دارد. نیوگرنج
شناخته‌شده‌ترین گور معبری اروپا نیوگرنج در جزیرهٔ ایرلند است که نزدیک ۸۰ متر قطر دارد و حاشیه‌اش با ۹۷ سنگ محصور شده‌است. شاخص‌ترین این سنگ‌ها سنگ ورودی است که تزئینات سنگینی دارد. ورودی نیوگرنج به راهرویی به طول ۱۹ متر باز می‌شود که به اتاقی کوچک و صلیبی‌شکل می‌رسد. نمای ورودی را با سنگ‌های کوارتز برش‌خوردهٔ سفید (که احتمالاً از معدنی در ۱۶۰ کیلومتری جنوب نیوگرنج استخراج شده بوده) تزئین کرده بودند. جایگیری راهروی داخلی به گونه‌ای بوده که با طلوع آفتاب در انقلاب زمستانی نور خورشید از میان بازشویی پنهان در راهرو به عمق اتاق داخلی نفوذ می‌کرده‌است. عصر سنگ
دومیلیون سال پیش، در شرق آفریقا، نخستین سازهٔ انسانی پدید آمد که عبارت بود از ستون‌هایی سنگی که شاخه‌های درختان را مانند بام نگاه می‌داشتند. سازهٔ سنگیِ گِردِ ساده‌ای که در ترا آماتا در نزدیکیِ نیسِ فرانسه یافت شده، به ۵۰۰هزار سال پیش بازمی‌گردد. جز اینها، سازه‌های سنگیِ دیگری که زیستگاه مردمان آن دوران شمرده می‌شده، در جای‌جای جهان یافت شده‌است. شماری از آنها در پی می‌آیند: ولایت بلخ
اگرچه ترسیم‌هایی دیگر از استخوان و سفال در چکسلواکیا و فرانسه در دوره‌ای مشابه ساخته شده‌اند، اما بقایای حجاری‌های آق‌کُپرُک هنوز یکی از قدیمی‌ترین ترسیم‌های شناخته‌شده از چهرهٔ انسان است که تا به کنون کشف شده‌است. اما چرا این کنده‌کاری صورت گرفته؟ شاید پاسخ این پرسش را هرگز نیابیم. تشکیل و تکامل منظومه شمسی
قدیمی‌ترین اجزای موجود در شهاب‌سنگ‌ها که به نظر می‌رسد اولین مواد جامد را به درون ابر پیش‌خورشیدی آوردند، ۴۵۶۸٫۲میلیون سال قدمت دارند، درحالی که مطابق یک تعریف عمر منظومه شمسی همین اندازه است. بررسی شهاب‌سنگ‌های باستانی نشان می‌دهد که ردپایی از هسته دختر پایدار ایزوتوپ‌های کم‌عمر مانند آهن -۶۰ یافت می‌شود که تنها در انفجار ستاره‌های کم عمر شکل می‌گیرد. این شامل چند ابرنواختری می‌شود که در زمان شکل‌گیری خورشید، در نزدیکی آن، رو داده‌اند. امواج شوک حاصل از یک ابرنواختر احتمالاً موجب شروع شکل‌گیری خورشید شده‌است، زیرا این امواج موجب بیش از حد چگال شدن بخشی از ابر شده و این مناطق فروریخته‌اند. از آن‌جا که تنها ستارگان حجیم و کم عمر، ابرنواختر می‌شوند، خورشید باید در منطقه عظیم شکل‌گیری ستارگان مثلاً شبیه سحابی شکارچی تولید شده باشد. بررسی ساختار کمربند کویپر و مواد غیرعادی درون آن نشان می‌دهد که خورشید در خوشه‌ای از ۱۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ ستاره در قطر بین ۶٫۵ تا ۱۹٫۵ سال نوری و جرم مجموع معادل ۳۰۰۰ خورشید ایجاد شده‌است. این خوشه بین ۱۳۵ تا ۵۳۵ میلیون سال پس از شکل‌گیری شروع به جدا شدن کرد. چندین شبیه‌سازی از خورشید جوان در تعامل با ستارگان در حال عبور در صد میلیون سال اول زندگی‌اش، چرخش‌های غیرعادی را در منظومه شمسی خارجی مانند اجسام منفصل به وجود آورد. اروپای دوران پارینه‌سنگی
Ancient Europe: The Stone Ages پگماتیت
پگماتیت‌ها سنگ‌های تمام بلورینی هستند که حداقل برخی از بلورهای آن بسیار درشت بوده و همین درشتی بلورها معیار تشخیص آنها نسبت به سنگهای درونی است. پگماتیت‌ها محصول باقیمانده تبلور بخشی از مذاب‌ها هستند که از نظر سیلیس، آلومین، قلیایی‌ها، آب، مواد فرار و عناصر فرعی و جزئی که به هر دلیل در مراحل قبلی نتوانسته‌اند وارد ساختمان بلورین کانی‌ها شوند، غنی شده‌اند. به دلیل وجود مواد فرار و آب، گرانروی مذاب پگماتیت بسیار کم بوده و فشار مواد فرار نیز به توان آن برای تزریق شدن در داخل سطوح و شکستگی‌ها می‌افزاید. پگماتیت‌ها اکثراً همراه گرانیت‌ها بوده و عمدتاً شامل کوارتز، فلدسپات، مسکوویت و در مواردی بیوتیت (ترکیبی مشابه گرانیت) است. مهمترین تفاوت در اندازه بلورها و تفاوت‌های بافتی است. پگماتیت‌ها بر اساس ساخت به دو گروه ساده و پیچیده تقسیم می‌شوند. در نوع ساده مهمترین کانی‌های اقتصادی، کوارتز و فلدسپات هستند. در صورتی که اهمیت پگماتیت‌های پیچیده به دلیل حضور عناصر و کانی‌های نادر است. به‌طور کلی دمای تشکیل پگماتیت‌ها ۷۰۰ تا ۵۰۰ درجه سانتیگراد است. یوینتادد
یوینتادد پستانداری شاخ‌دار و غول‌پیکر بود که در ایوسن میانی می‌زیست. بیشتر سنگواره‌های این جانور را در یوتا و وایومینگ آمریکا یافته‌اند، اما یوینتاددها در سراسر آمریکای شمالی و آسیا پراکنده بودند، هرچند تعدادشان احتمالاً کم بود. یوینتادد روزگاری در سرتاسر آمریکای شمالی و آسیا می‌زیست، اما حدود ۴۰ میلیون سال پیش ناپدید شد. این جانور دندان‌های نیش عاج‌مانندی در آرواره‌ی بالا داشت که به سمت پایین بیرون زده بودند و لبه‌ای استخوانی روی آرواره‌ی پایین از آن‌ها محافظت می‌کرد. ‌پوزه‌اش چند برآمدگی شاخ‌مانند داشت که البته نوک‌تیز نبودند. یوینتادد، که هم‌اندازه‌ی کرگدن‌های امروزی بود، گیاه‌خواری سنگین‌وزن با استخوان‌هایی ستبر و بدنی تنومند و بشکه‌ای بود. احتمالاً پوستی ضخیم بدن این جانور را می‌پوشاند. جمجمه‌ی یوینتادد که ۱ متر طول داشت، از نظر اندازه شبیه جمجمه‌ی کرگدن سفید امروزی بود. چنین ابعادی، در ایوسن میانی، یوینتادد را به یکی از بزرگ‌ترین پستانداران جهان تبدیل می‌کرد.  مثل کرگدن‌های امروزی، هر دو جنس این جانور شاخ داشتند و، مثل پستانداران شاخ‌دار امروزی، این شاخ‌ها احتمالاً برای جلوه‌گری و شناسایی گوهاه‌ی به‌کار می‌رفتند. در بعضی از گوزن‌های کوچک امروزی هم دندان‌های نیش بالا کارکرد نمایشی دارند. یوینتادد هیچ نواده‌ی زنده‌ای ندارد و بحث درباره‌ی جایگاهش در شجره‌نامه‌ی جانوران سم‌دار همچنان دامنه‌دار است. فرگشت پستانداران
در فاصله چند میلیون سال، دو تبار مهم مشخص شدند: نیاکان پستانداران هم‌کمان، و خزنده‌چهره‌ها، که از دومی مارمولک‌ها و مارها و دایناسورها و پرندگان بیرون آمدند. قدیمی‌ترین سنگواره هم‌کمان‌ها و خزنده‌چهره‌ها (به ترتیب همچون "آرکائوتیریس" و "هیلونوموس") به ۳۲۰ تا ۳۱۵ میلیون سال پیش می‌رسند. سخت است که با قاطعیت تعیین کرد چه هنگام هر یک از این دو فرگشت یافتند، چرا که سنگواره‌های مهره‌داران کربونیفر پسین بسیار نادر هستند و زمان حقیقی پدید آمدن هر یک از این دو می‌توانسته بسیار متقدم‌تر باشد. طوطی
جدیدترین سنگواره‌ای که از طوطی‌های امروزی پیدا شده‌است، سنی در حدود ۲۰ تا ۲۳ میلیون سال دارد که مشابه آن در اروپا نیز پیدا شده‌است. متعاقب آن نیز سنگواره است حاوی استخوان‌هایی مربوط به طوطی‌های امروزی. تخته‌پوستان
سر و سینه‌گاه تخته‌پوستان با صفحه‌های لوح‌مانند (تخته‌مانند) زره‌داری پوشیده شده بود و بقیه بدن آن‌ها فلس‌دار یا عریان بود که میزان این پوشیدگی‌ها از یک گونه تا گونه دیگر تفاوت داشت. تخته‌پوستان از نخستین ماهیان آرواره‌دار بودند؛ آرواره آن‌ها احتمالاً از نخستین کمان آبششی آن‌ها تکامل یافته است. قدیمی‌ترین سنگواره شناخته‌شده تخته‌پوستان مربوط به ۴۳۰ میلیون سال پیش است. بیشتر تخته‌پوستان شکارچی و کف‌زی بودند. تخته‌پوستان راسته بندی‌گردنان البته در بخش‌های میانی و بالایی آب دریا زندگی می‌کردند. دندان‌ها و آرواره‌های تخته‌پوستان به یک‌پارچگی آرواره‌داران امروزی نبود. پیش از این دانشمندان بر این باور بودند که تخته‌پوستان (نام دیگر: پَلمه‌پوستان) و ماهی استخوانی هیچ نسبت خویشاوندی با یکدیگر ندارند و ماهی استخوانی به ناگهان صاحب استخوان صورت شده است. اما با کشف تازه سنگواره‌ای متعلق به حدود ۴۱۹ میلیون سال پیش، در چین، معلوم شده که ماهی استخوانی قالب جمجمه خود را از اجداد تخته‌پوست به ارث برده است. سنگواره کشف شده در کشور چین ویژگی‌های خاص دو نوع ماهی قدیمی را هم‌زمان نشان می‌دهد: اولی ماهیان زره دار که امروزه منقرض شده اند و دومی ماهیان استخوانی که در واقع نیای اولیه بیشتر مهره‌داران امروزی هستند که شامل پرتوبالگان ، گوشتی بالگان و چهاراندامان است. طوطی
اروپا نخستین مکانی است که سنگواره طوطی‌های درخت‌نشین در آن دیده شده‌است. این نخستین تکه استخوان پیدا شده استخوانی است از بال "موپسیتا تانتا" که در دانمارک کشف شده‌است و قدمتی در حدود ۵۴ میلیون سال دارد. آب و هوای اروپا در آن زمان حاره‌ای بوده‌است (مطابق با دوران گرم پالوئین و ائوسین). جدیدترین سنگواره‌ای که در اروپا پیدا شده‌است سنی حدود ۵۰ میلیون سال دارد. چند سنگواره تقریباً کامل طوطی‌مانند نیز در انگلستان و آلمان پیدا شده‌است. تعدادی سنگواره نیز هم وجود دارند که هنوز دقیقاً تشخیص داده نشده‌اند. عصر سنگ
در دورهٔ پارینه‌سنگی. نگاره‌های بر روی دیوارهٔ غارها کمیاب هستند. این نقش‌ها دربرگیرندهٔ جانورانی مانند گربه‌سانان و کرگدن است. نمونهٔ این اثرها را می‌توان در غار شووه دید. سنگ‌نگاره‌های این غار به ۳۱هزار سال ق. م بازمی‌گردند. غار آلتامیرا در اسپانیا به ۱۴ تا ۱۲ هزار سال ق. م بازمی‌گردد و نقاشی‌های آن دربردارندهٔ نگاره‌هایی از گاومیش کوهان‌دار آمریکایی است. کلید
قدیمی‌ترین سندی که از کلید در تاریخ وجود دارد، مربوط به ۴۰۰۰ سال پیش در مصر باستان است. تصویر این کلید، که یک کلید چوبی بوده، بر روی یک خمرهٔ زیبا در خرابه‌های یک قصر قدیمی در مصر یافت شده‌است. یونانیان اما از کلیدهای تسمه‌ای و طنابی استفاده می‌کردند. بعدها صنعتگران رومی به استفاده از آهن به‌جای چوب پرداختند. در قرون وسطی صنعت ساخت کلید پیشرفت قابل‌ملاحظه‌ای نمود. هوددان
هوددان و غیرهوددان دارای تفاوت‌های فنوتیپی پاها، قوزک، آرواره، و دندان هستند. یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های هوددان جفت‌دار و غیرجفت‌دار، در نبود استخوان روزَهاری در میان جفت‌داران است که در همه دیگر پستانداران زنده، از جمله کیسه‌داران و تک‌سوراخیان، دیده می‌شود. قدیمی‌ترین هودد شناخته شده، "Juramaia sinensis" است که در ۱۶۰ میلیون سال پیش در دوره ژوراسیک در چین زندگی می‌کرد. منور
بر اساس شواهد چینه ای سنگ های آتشفشانی منطقه منور سنی از میو- پلیوسن تا پلیو- کواترنری دارند. سنگ های آتشفشانی بیشتر از نوع داسیت, ریوداسیت, آندزیت, آندزیت بازالتی و تراکی آندزیت می باشند. در نمودارهای عنکبوتی این سنگ ها غنی شدگی از عناصر LREE و LILEنسبت به HREE و HFSE, تهی شدگی و آنومالی منفی Ti, Nb و Ta (TNT) و نسبت های بالای Ba/Nb و Ba/Ta را نمایان می سازند که نشانگر شکل گیری آنها در قوس های قاره ای و قوس های بعد از تصادم هستند. مقادیر بالای SiO2 برابر با 55 تا 66 درصد وزنی و پایین بودن مقادیر MgO, Y و Yb و نسبت های بالایSr/Y و La/Yb بیانگر شکل گیری آنها از یک ماگمای آداکایتی پرسیلیس در منطقه است. با توجه به این شواهد و بررسی الگوهای پراکندگی عناصر نادر خاکی نشان دهنده تشکیل ماگما از ذوب بخشی پوسته ضخیم شده پس از برخورد است پوده‌سنگ
پوده‌سنگ در نواحی تحتانی افق‌های خاک تشکیل می‌شود و هوازدگی سطح سنگ بستر را نشان می‌دهد. در سنگ‌پوشه‌های لاتریتی – سنگ‌پوشه‌ها لایه جدا شده سنگ‌ها هستند که روی سنگ بستر قرار می‌گیرند – ساپرولیت ممکن است توسط افق‌های بالایی لاتریت‌های درجا پوشانده شده باشند؛ بیشتر پروفیل اصلی به وسیلهٔ خاک‌های درجا یا مواد رویی انتقالی محافظت می‌شوند. هوازدگی، پوده‌سنگ‌های کائولینیتی [AlSiO(OH)] نازک را ۱۰۰۰ تا۵۰۰ میلیون سال قبل؛ پوده‌سنگ‌های کائولینیتی ضخیم ۲۰۰ تا ۶۶ میلیون سال قبل و ساپرولیت‌های نابالغ با ضخامت متوسط را ۵ میلیون سال پیش تشکیل داده‌است. ساختار کلی کائولینایت ورقه‌های سیلیکات (SiO) متصل به آلومینیم هیدروکسید [Al(OH)] دارند. خاکی‌ناهنجاردندان
هم "خاکی‌ناهنجاردندان" و هم "دوراسودندان" در لایه‌ی "جعبه‌سر" کشف شده‌اند؛ لایه‌ای سنگی که به نام دوسگ‌دندانی بسیار فراوان چنین نامیده شده‌است. چون "جعبه‌سر"، "دوراسودندان" و "خاکی‌ناهنجاردندان" فقط حدود چند میلیون سال وجود داشتند، قدمت‌سنجی چینه‌ی سنگی‌ای که در آن کشف می‌شوند آسان است. سنگ‌هایی کمی قدیمی‌تر از این سنگ‌ها به لایه‌ی ترُپیدُستُما مربوط می‌شوند و سنگ‌های کمی جوان‌تر به لایه‌ی دوسگ‌دندان. کراتون
قدیمی‌ترین صخره‌های جهان ازجمله سنگ‌هایی که گنیس آکاستا نام دارند و در سپر کانادا قرار گرفته‌اند حدود ۳٫۸ میلیارد سال دیرینگی دارند. در کراتون پیلبا در استرالیا زیرکونیمی یافت شده که دیرینگی بسیار بیشتری دارند (تا ۴٫۳ میلیارد سال) و پیدا شدن آن این فرض را تقویت می‌کند که در زمان پیش از ایجاد کراتون‌های امروزی نیز پوسته قاره‌ای یا در هر صورت رسوبات (و بنابراین آب روان) وجود داشته که بعدها نابود شده‌است. سنگ
استخراج سنگ برای محتوای فلز آن یکی از مهم‌ترین عوامل پیشرفت بشر بوده‌است و در نقاط مختلف، بسته به نوع فلزات موجود، با سرعت‌های متفاوتی پیشرفت کرده‌است. از سنگ رسوبی نسبتاً نرم از ۴۰۰۰ سال قبل از میلاد در مصر برای ساخت و ساز بهره گرفته می‌شد. در نقاط گوناگون جهان انسان‌های باستانی نگاره‌هایی را بر روی سنگ‌ها و درون غارهای سنگی نقش می‌کردند که بسیاری از آن‌ها همچنان باقی است. در ایران، لرستان دارای بیشترین و قدیمی‌ترین نگاره‌های باستانی است. شیشه کبالت
اولین نمونه شناخته شده شیشه آلومینات کبالت مربوط به توده ای از حدود ۲۰۰۰ سال قبل از میلادی در بین‌النهرین باستانی ممکن‌ترین نامزد برای استفاده به عنوان رنگ‌دانه، تا عصر مدرن نادر بود. اکسید کبالت لاجوردی ۵ قرن بعد به عنوان یک رنگ‌دانه در ظروف سفالین مصر ظاهر می‌شود و سپس به زودی در ناحیه دریای اژه، که رنگ‌دانه ای است که مینای لاجوردی نامیده می‌شود. در نقاشی‌ها، مینای لاجوردی تمایل به از دست دادن رنگش طی مدت طولانی داشته‌است و امروزه به مقدار کم استفاده می‌شود، با این وجود وقتی در سرامیک برای دکور زیر لعاب استفاده شود، رنگش را به خوبی حفظ می‌کند و رنگ آبی اصلی در ظروف سفالین سفید و آبی از نواحی گسترده و دوره‌های وسیع شامل پرسلان آبی و سفید سلسله‌های Yuanو mingو سفال دلفت و maiolica ی ایتالیایی رونسانس است. از سلسلهٔ Tang به بعد، پرسلان چینی از لعاب لاجوردی استفاده می‌کرد ولو شیشهٔ کبالت چینی از سلسهٔ zhou کشف شده‌است(۱۱۲۲–۲۲۱ قبل میلاد). کبالت به عنوان یک رنگ‌دانه در آسیای مرکزی از قرن سیزدهم استفاده می‌شد. یک تکه از نقاشی سفالی در شهر باستانی Tangut در Khara-Khoto پیدا شده‌است که شامل مینای لاجوردی است که متعلق به قرن بین قرن ۱۱ و ۱۳ ام است. مقدار زیادی مینای لاجوردی برای دکوراسیون گالری Francis I of France در Fontainebleau در سال ۱۵۳۶ خریداری شد. مینای لاجوردی که اکنون تغییر رنگ داده است، در نقاشی‌های اروپایی از قرن ۱۵ تا ۱۷ رایج بوده‌است. برای مثال در پرترهٔ Hans Holbein the Younger از William Butts دیده شده‌است. در نقاشی Michael Pacher و نقاشی‌های آبرنگی روی گچ Domenico Ghirlandaio دیده شده‌است. اختراع یک فرایند مینای لاجوردی اروپایی به‌طور سنتی به یک تولید کنندهٔ شیشهٔ بوهمیایی به نام Christoph Schürer در حدود سال‌های ۱۵۴۰–۱۵۶۰ نسبت داده شده‌است. گرچه حضور آن در Dieric Bouts' The Entombment در حدود ۱۴۴۵ اثبات می‌کند که حداقل یک قرن پیش تر استفاده شده‌است. فرایند تولید شیشه کبالت لاجوردی در مرکز ساخت صنعتی Blaafarveværket در نروژ در قرن ۱۹ ام به عنوان اکسید کبالت لاجوردی به همراه کوارتز و کربنات پتاسیم ثبت شده‌است.نتیجهٔ آن یک مادهٔ شیشه ای به شدت آبی رنگ بود که به تولیدکنندگان ظروف شیشه ای و پرسلان فروخته می‌شد. کبالت عامل رنگ زای شدیدی است و مقدار کمی از آن برای نشان دادن رنگ قابل توجه لازم است. شیشهٔ کبالت آبی همچنین به عنوان فیلتر نوری در تست شعله برای فیلترکردن شعلهٔ زرد که به علت آلایش با سدیم ایجاد شده‌است، استفاده می‌شود و توانایی دیدن رنگ‌های بنفش و آبی را گسترش می‌دهد. شیشهٔ مات کبالت (سیلیکات کبالت پتاسیم) که مینای لاجوردی نامیده می‌شود به‌طور تاریخی به عنوان رنگ‌دانه برای تولید شیشه، نقاشی، سفالگری و برای دکوراسیون سطح سایر انواع شیشه و سرامیک و سایر مدیا به کار می‌رفت. داستان طولانی ساخت و استفادهٔ آن به‌طور وسیع توصیف شده‌است. آلومینات کبالت که به عنوان کبالت آبی نیز شناخته می‌شود، میتواند به‌طور مشابه استفاده شود. شیشه کبالت مثل شیشهٔ آبی bristol به علت رنگ جذابش مورد توجه است و بین گرد آورندگان شیشه محبوب است و برای تشخیص بطری‌های آبی Harvey's Bristol Cream sherryو مینرال آبی Tŷ Nantاستفاده می‌شود. پل اروپا (زرمات)
پل اروپا (انگلیسی: Europe Bridge) پلی به طول ۵۰۰ متر در کوهستان‌های شهر زرمات سوئیس است که در اواخر ژوئیه ۲۰۱۷ افتتاح شد. گفته می‌شود این پل طولانی‌ترین پل معلق عابران است و سازندگان این پل نام آن را «پل اروپا» گذاشته‌اند. این پل به منظور عبور کوهنوردان و دوستداران طبیعت از دره گرابنگوفر که در ۸۵ متری زیر پل قرار دارد، ساخته شده و در ناحیه‌ای ساخته شده که هنگام عبور از آن قله ماترهورن کوه‌های آلپ سوئیس نیز دیده می‌شود. این پل در ارتفاع ۸۵ متری زمین قرار گرفته و دشت و دره زرمات هم از کف شبکه‌ای آن دیده می‌شود. پل قدیمی زرمات در سال ۲۰۱۵ بر اثر ریزش کوه آسیب دید و پل جدید جایگزین آن شده است.پیش از ساخت پل معلق عابران در سوئیس، پل ۴۰۵ متری در اتریش و با ارتفاع ۱۱۰ متری از زمین، طولانی‌ترین پلی بود که کوهنوردان و گردشگران از روی آن عبور کرده بودند. عصر آهن
سکاها از سده ۷ پیش از میلاد در اوکراین و روسیه کنونی این فرهنگ را گستردند. از سده ۵ تا سده ۳ پیش از میلاد ابزار آهنی فراوانی در نزدیکی نیکوپول یافت‌شده‌است که می‌نماید اینجا منطقه ویژه آهنگری سکائستان بوده‌است. سلت‌ها در سده ۶ پیش از میلاد عصر آهن را از فرهنگ هالشتات گرفتند و در اروپای باختری گستردند. لهستان در پایان همین سده و در فرهنگ لوزاتیایی به عصر آهن رسید. عصر آهن آغازین در اروپای مرکزی با فرهنگ هالشتات میان سال‌های ۸۰۰ تا ۴۵۰ پیش از میلاد و عصر آهن نو با فرهنگ لاتن در ۴۵۰ پیش از زایش آغاز گشت و تا چیرگی رومیان پایدار ماند. نقاشی
قدیمی‌ترین نقاشی‌ها در جهان که متعلق به حدود ۳۲۰۰۰ هزار سال پیش می‌باشد، در گروته شاوه فرانسه قرار دارد. این نقاشی‌ها که با استفاده از افرای قرمز و رنگ‌دانه سیاه، حکاکی و رنگ شده‌اند، تصاویری از اسب‌ها، کرگدن‌ها، شیرها، بوفالوها و ماموت‌ها را نشان می‌دهند. این‌ها نمونه‌هایی از نقاشی در غار هستند که در اغلب نقاط جهان وجود دارند. گره
گره‌های باستانی در دوران باستان شامل گره زنجیر بطری، گره بولین، گره پنجه گربه، گره خفت (ماستورف)، گره گاوچران (خود حمایت)، گره ماهیگیر دوتایی (دبل فیشرمن)، گره بولین اسکیمو، گره هشت، گره ماهیگیر (فیشرمن)، گره نیم هیچ، گره حلقه کالمیک، گره خم یک طرفه، گره سردست، حلقه سردست، گره صخره ای، گره بولین پیشرونده، گره تک لنگه، گره دزد، گره سر ترک، و گره دو نیمه ضربه؛ می‌شود. غار وزمه
قدیمیترین اثر یافت شده انسان در این غار یک دندان آسیای کوچک مربوط به کودکی حدوداً هشت ساله است که به روش طیف‌سنجی گاما سالیابی شده و نشان دهنده تاریخی بین ۲۰ تا ۲۵ هزار سال پیش است. اما از آنجا که در این شیوه معمولاً سن ارایه شده کمتر از حد واقعی است، پژوهشگران اخیراً این نمونه را با استفاده از دستگاه تصویربرداری سه بعدی میکرو سی‌تی از طریق پرتو ایکس بُرش‌نگاری کردند و از این طریق محل اتصال عاج به مینای دندان و سایر بخشهای داخلی دندان بررسی و اندازه‌گیری شد. این تصویر برداری سه بعدی مینا و عاج دندان مشخص کرد که نمونه وزمه دارای ویژگیهای دندان نئاندرتال است. به این ترتیب دندان وزمه اولین مدرک قطعی از وجود انسان نئاندرتال در ایران است. طبق سن سنجی بقایای جانوری غار وزمه بین ۷۰ هزار سال تا حدود ۱۱ هزار سال پیش کنام درندگان مختلف بوده‌است. از این رو دندان انسان که مربوط به کودکی حدوداً هشت ساله است، احتمالاً طعمه درندگان شده و لاشه اش به غار آورده شده‌است. پژوهشگران دانشگاه ماینس آلمان، موزه تاریخ طبیعی پاریس و موزه ملی ایران موفق به استخراج دی ان ای باستانی از یک تکه استخوان کف پای انسان شدند که در این غار یافت شده‌است. این استخوان به روش کربن ۱۴ سالیابی شده و حدود ۹ هزار سال قدمت دارد. مطالعات ژنتیک نشان داده که وی مرد بوده و دارای موهای سیاه، چشمان قهوه‌ای و پوستی نسبتاً تیره بوده‌است. بررسی ایزوتوپی استخوان حاکی از این است که رژیم غذایی فرد مذکور بیشتر متکی بر غلات بوده‌است. نتایج این کشفیات مهم در ژورنال ساینس در تیر ماه ۱۳۹۵ منتشر شد. زرند
زمین‌شناسی و نوع خاک : منطقه زرند از نظر دوران زمین‌شناسی بسیار متنوع است. بطوریکه اکثر تشکیلات دوره‌های زمین‌شناسی را دارا است. حتی از قدیمی‌ترین واحدهای سنگی قبل از دوران اول (پرکامبرین) تا جدیدترین رسوبات دوران چهارم ( کواترزی) را در منطقه می‌توان یافت.  به‌طور اختصار واحدهای سنگی هر یک از دوران زمین‌شناسی بشرح زیر است :  قبل از دوران اول : شامل قدیمترین واحد سنگی برجای مانده از آن زمان می‌شود که در قسمت‌هایی از شمالی‌ترین بخش‌های منطقه را در برگرفته و از ماسه سنگ‌های قرمز و سنگ‌های آهکی تشکیل شده‌است.  دوران اول : سنگ‌های آهکی دولومیتی، ماسه سنگ‌های قرمز رنگ، سنگ‌های آهکی تیره فسیل دار و سنگ‌های دگرگونی  دوران دوم:  الف ـ ژوراسیک : تشکیلات زغالسنگی موجود در منطقه زرند مربوط به این دوره است که بیشتر در قسمت شمال و شمال شرقی دیده می‌شود.  ب ـ کرتاسه : سنگ‌های آهگی اوربیتولین دار، شیل و مارن  دوران سوم :  الف ـ اولیگوسن : گدازه‌ها، خاکسترها و توف‌های آتشفشانی  ب ـ پلیوسن : سنگ‌های کنگلومر، ماسه سنگ، سنگ‌های آهکی والگومرا  دوران چهارم:  فلاتها، واریزه‌ها، دشت‌های دامنه ای، تپه‌های شنی و دشت‌های سیلابی. آسیاب سنگ کوبی
چکش‌های اهرمی با نیروی آب و مکانیزه در قرن دوازدهم دوباره در اروپای قرون وسطایی ظاهر شدند. استفاده از آنها در منابع مکتوب قرون وسطایی اشتایر (در اتریش امروزی)، یکی از ۱۱۳۵ و دیگری از ۱۱۷۵ شرح داده شده‌است. در هر دو متن به استفاده از آسیاب‌های تمبر عمودی برای خرد کردن سنگ معدن اشاره شده‌است. منابع فرانسوی قرون وسطایی در سال‌های ۱۱۱۶ و ۱۲۴۹ هر دو استفاده از چکش‌های مکانیزه اهرمی را که در آهنگری آهن فرفورژه استفاده می‌شد، ثبت کرده‌اند. چکش‌های اهرمی اروپای قرون وسطایی تا قرن پانزدهم اغلب به شکل آسیاب کوبه‌ای عمودی بودند. لئوناردو داوینچی، هنرمند و مخترع معروف رنسانس، اغلب چکش‌های سفری را برای استفاده در آهنگرها و حتی ماشین‌های برش سوهان، آنهایی که از نوع آسیاب مهر و موم عمودی است، طراحی می‌کرد. قدیمی‌ترین تصویر اروپایی به تصویر کشیده شده از یک "چکش مارتینت" شاید در "Historia de Gentibus Septentriionalibus" Olaus Magnus، متعلق به ۱۵۶۵ پس از میلاد باشد. این تصویر حکاکی روی چوب، سه مارتینت و یک چرخ آبی را به تصویر می‌کشد که روی چوب و دم‌های چرمی یک کوره گلدار اسموند () کار می‌کند. چکش اهرمی خوابیده برای اولین بار در آثار هنری اروپا در یک نقاشی با تصویر کشیده شد Sandrart و Zonca (مورخ ۱۶۲۱ م). اروپا (قمر)
فراز و نشیب‌هایی به اندازه ۵۰۰ متر در اروپا مشاهده شده‌است. دره‌های عمیق تا زمانی‌که پوستهٔ یخی به اندازهٔ کافی ضخیم و محکم نشده باشد ناپایدار خواهند بود. مدل‌های حرارتی و مطالعات صورت گرفته تخمین می‌زنند که ضخامت لایه یخ بین ۱۰ تا ۲۰ کیلومتر باشد، هر چند که تعیین ضخامت و عمق واقعی این اقیانوس از وظایف آتی مدارگرد اروپا می‌باشد. میزسنگ
میزسنگ‌هابین ۵٬۰۰۰ پ. م. و ۲٬۵۰۰ پ.م. در سراسر اروپا (از نروژ در شمال تا مراکش در جنوب) ساخته می‌شدند ولی قدیمی‌ترین آن‌ها را می‌توان در پرتغال یافت. انگلستان
قدیمی‌ترین نشان وجود انسان در انگلیس کنونی به حدود ۷۸۰ هزار سال پیش برمی‌گردد که انسان پیشگام "(Homo antecessor)" در آن می‌زیسته‌است. قدیمی‌ترین استخوان انسان خردمند باستانی که در انگلستان کشف شده ۵۰۰ هزار سال قدمت دارد. گرچه انسان مدرن در سومین (آخرین) بخش دوره پارینه سنگی در این منطقه می‌زیسته، اما بشر تنها در طول ۶۰۰۰ سال گذشته در این منطقه به‌طور دائم ساکن شده‌است. پس از آخرین عصر یخبندان فقط پستانداران بزرگ مثل کرگدن پشمالو، ماموت و بایسن در این جزیره حضور داشتند و احتمالاً ۱۱ هزار سال پیش انسان خردمند وارد بریتانیا شد. تحقیقات ژنتیک نشان می‌دهد که آن‌ها از بخش شمالی شبه جزیره ایبری به این سرزمین آمدند. در آن زمان انگلیس با ایرلند و خاک اصلی اروپا متصل بود و با آب شدن یخ‌ها و بالا آمدن آب دریاها حدود ده هزار سال پیش از ایرلند و حدود دو هزار سال بعد از اروپای قاره‌ای جدا شد. جغرافیای اروپا
در مناطق شمالی اروپا کوه‌ها از نظر زمین‌شناسی فرسوده و قدیمی اند، ارتفاع آن‌ها کم است و دارای قلّه‌های گنبدی شکل‌اند. در این مناطق، جلگه‌های پهناور و دریاچه‌های بسیاری وجود دارد. به این منطقه ار اروپا که فرسایش، طی یک دورهٔ بسیار طولانی، بلندی‌های آن را صاف کرده و ناهمواری‌های ملایم در آن به وجود آورده‌است،اروپای پیر می‌گویند. خمیره (زمین‌شناسی)
خمیرهٔ یک سنگ ، خردترین تودهٔ ماده است که می‌تواند دانه‌های بزرگ یا بلورها را به همراه دانه‌های ریز ماده در خود جای دهد. خمیرهٔ سنگ آذرین خود از بلورهای ریزدانه، معمولاً میکروسکوپی، ساخته شده‌است که بلورهای بزرگتر در میان آن‌ها تعبیه شده‌است. بافت سنگ سماق نشان دهندهٔ چندین مرحله سردشدگی تفتال است. برای نمونه الماس‌های آفریقای جنوبی معمولاً از خمیره‌ای از سنگ رس هوازده شده مانندی (کیمبرلیت) معروف به "خاک زرد" بدست می‌آید. غار ویله‌نیتسا
غار ویله‌نیتسا () یا غار ویله‌نیتسا در لوکو قدیمی‌ترین غار قابل بازدید در اروپاست. اولین گردشگرانی که از این غار بازدید کردند به سال ۱۶۳۳ میلادی بازمی‌گردند. این غار در نزدیکی روستای لوکو در منطقهٔ سژانا در «فلات کارست» واقع است. خط میخی اوگاریتی
لوح‌های گلی که به اوگاریتی نوشته شده‌اند، دیرینه‌ترین گواهی چیدمان الفبایی سامی خاوری و جنوبی است که ساختار الفبایی دبیره‌های عبری، یونانی، و لاتین از یک سو و الفبای گعز از سوی دیگر برگرفته از این دبیره هستند. استان سمنان
مطالعات زمین‌شناسی انجام شده نشان می‌دهد که قدیمی‌ترین تشکیلات از سنگ‌های دیرین‌زیستی تا آبرفت‌های کوارترنری در این منطقه وجود دارد. سنگ‌های دوران دیرین‌زیستی در شمال سمنان، و سرخه اطراف شهمیرزاد و جنوب ارتفاعات شمال دامغان و شاهرود وجود دارند. سنگ‌های دوران میان‌زیستی در شمال شهمیرزاد در حوالی شیخ چشمه سر و جام دیده می‌شود. رسوبات دوره دوران ترشیاری از سمنان تا آهوان و طبقات گچدار در شمال شهرستان سرخه دیده می‌شوند؛ بنابراین ده‌ها کارخانه و معدن گچ در این شهرستان (شهرستان سرخه)وچند شهرک صنعتی تخصصی گچ فعال می‌باشند و مقدار زیادی از گچ مصرفی کشور را این شهرستان تأمین می‌کند. سنگ‌های دوران کواترنری نیز از کوه‌های شمالی تا دشت کویر دیده می‌شوند. جواهر
جواهر یکی از قدیمی‌ترین انواع مصنوعات از دید باستان‌شناسی است. مهره‌های ساخته شده از صدف ناساریوس (Nassarius) با دیرینه ۱۰۰ هزار ساله، قدیمی‌ترین جواهر شناخته شده به حساب می‌آید. جواهرات در هر فرهنگ دارای اشکال پایه‌ای مختلف هستند، ولی معمولاً پایداری طولانی دارند. در فرهنگ‌های اروپایی اشکال رایج جواهرات به صورت آنچه در بالا نام برده شد، از زمان‌های باستان متداوم بوده‌است. در حالی که بقیه اشکال مانند زیورآلات بینی و مچ پا که در بقیه فرهنگ‌ها حائز اهمیت بوده، بسیار کم رواج داشته‌است. بنا به شواهد تاریخی، بیشترین گستره تأثیرات بر طرح و مدل جواهر از آسیا بوده‌است. فهرست دهانه‌های برخوردی اروپا
فهرست دهانه‌های برخوردی اروپا همهٔ دهانه‌های برخوردی پذیرفته شده در فهرست دادگان برخوردهای زمین را در بر می‌گیرد. این دهانه‌ها همگی از برخورد شهاب‌سنگ‌ها یا دنباله‌دارهای بزرگ با زمین پدید آمده‌اند. از آنجایی که بیشتر این دهانه‌ها در گذر زمان دچار فرسایش شده یا در زیر خاک پنهان شده‌اند قطر گزارش شده در اینجا برآورد قطر لبهٔ اصلی بوده و ممکن است با ویژگی‌های جایگاه کنونی دهانه همخوانی نداشته باشد. آینانگ
سنگنوشته آینانگ(به نروژی: Einangsteinen) تخته سنگی است دارنده کهنترین خط رونی که در فاگرنس در کشور نروژ جای گرفته است. خط رونی آن که از سده چهارم به جای مانده به زبان پیشانروژی و به خط رونی از گونه فوثارک کهن است. این سنگنبشته رازآلود می‌باید یکی از نخستین سنگنوشته‌های رونی باشد که هنوز برجاست و شاید همتایی هم برای آن هرگز یافت نشود. زمرد
باستانیان عقیده داشتند این گوهر برای صاحب خود پاکدامنی و نجابت به ارمغان آورده، او را از ارواح شیطانی مصون می‌دارد. در یونان باستان، زمرد بسیار مورد احترام بود ،ولی در روم کمتر مورد توجه قرار می‌گرفت و به ندرت کاربرد پیدا می‌کرد. در تورات زمرد یکی از سنگ‌های زیربنای شهر بیت‌المقدس معرفی شده، بدین جهت نزد قوم بنی اسرائیل ارج و قرب خاصی دارد. باید توجه داشت که در گذشته‌های دور، گوهرهای اصل بیش از آنکه به عنوان زیور استعمال شوند، جنبه دارویی داشتند و پزشکان، خوردن یا تنقیه پودر و جوشانده آن‌ها را تجویز می‌کردند. هم چنین سلاطین ترک نیز از عاشقان زمردبه شمار می آمده اند.  به ویژه برای زمرد خاصیت دارویی و شفابخشی بیش از گوهرهای دیگر قایل بودند .مثلاً جوشانده زمرد را برای علاج سرطان یا برای علاج صرع و همچنین درمان اسهال خونی تجویز می‌کردند. پزشکان یونانی دود زمرد پودر شده و سوزانده را به باور خود برای درمان مارگزیدگی، سرماخوردگی و تنگی نفس استفاده می‌کردند. پیش از آن که عینک و ذره بین ساخت شود به منظور مطالعه و رویت اشیای ریز ،از یک زمرد تراش خورده استفاده می‌کردند و به آن سنگ مطالعه می‌گفتند. در برخی فرهنگها زمرد هدیه مرسوم پنجاه و پنجمین سالگرد ازدواج به‌شمار می‌رود. همچنین در برخی دیگر از فرهنگهای بشری زمرد به عنوان گوهر بیست و سی و پنجمین سالگرد ازدواج استفاده می‌شود. زمرد سنگ زادگان ماه مه (۱۱ اردیبهشت تا ۱۰ خرداد) در نظر گرفته می‌شود. پرکامبرین
سنگواره‌ها و فسیل‌های پرکامبرین چندان شناخته شده نبوده و فراوان نمی‌باشند؛ ولی گاهی اوقات فسیل‌هایی با سن پرکامبرین یافت می‌شود. احتمالاً عادی‌ترین سنگواره‌های پرکامبرین، ستون‌ها یا برجستگی‌های کاملاً لایه لایه از جنس کربنات کلسیم می‌باشد. این ساختمان‌ها که استروماتولیت نام دارد، بقایای موجودات حقیقی نبوده، بلکه مواردی هستند که توسط جلبک‌ها رسوب کرده‌اند. اگرچه استروماتولیت‌ها غالباً ساختمان‌های نسبتاً بزرگی دارند، ولی اکثر سنگواره‌های دیگر پرکامبرین در حد میکروسکوپی و کوچک هستند. در آفریقای جنوبی سنگ‌های پرکامبرین قدیمی، با سن بیش از ۳٫۱ میلیارد سال، پیدا شده‌است که شامل باکتری‌ها و جلبک‌های سبز - آبی هستند. محتوای فسیلی پرکامبرین به دلیل اینکه موجودات این دوران دارای بدنی نرم و قابل انعطاف بودند، بسیار کم و محدود می‌باشد. تخم‌مرغ رنگی
برخی تخم‌ها مانند تخم‌های شتر مرغ استرالیایی یا شتر مرغ به اندازه‌ای بزرگ و قوی هستند که ممکن است پوسته‌ها بدون شکستن حک شود. در تزئینات روی تخم‌های شتر مرغ استرالیایی از تضاد رنگ‌های بین سبز تیره در پوسته و زیر پوسته وجود دارد استفاده می‌کنند. قدیمی‌ترین پوسته‌های تخم مرغ، تزئین شده با الگوی حکاکی شده، قدمت ۶۰ هزار ساله دارند و در در آفریقای جنوبی یافت شده‌است. سنگ‌افراشت
سنگ‌افراشت‌ها در سراسر آسیا، اروپا، و آفریقا به‌طور گسترده‌ای یافت می‌شوند، اما تراکم آن‌ها در غرب اروپا، به‌ویژه در ایرلند، بریتانیا و بریتانی بیشتر است. در این مناطق حدود ۵۰ هزار سنگ‌افراشت وجود دارد، در حالی که در شمال غربی فرانسه به تنهایی ۱۲۰۰ سنگ‌افراشت یافت می‌شود. زمین‌شناسی کویت
قدیمی‌ترین سنگ‌های زیرزمینی بلورین در زیر کویت به دلیل ضخامت سنگ‌های رسوبی پوشاننده، به خوبی شناخته نشده‌اند. در اوایل دهه ۱۹۶۰، یک چاه عمیق ۱۳۸۵۳ فوتی در میدان نفتی بورگان تنها به صخره‌های مربوط به دوره تریاس از جمله خاک رس، مارن، سنگ آهک، پلمه‌سنگ و انیدریت رسید. این سنگ توسط ۴۵۰۰ فوت سنگ ژوراسیک، عمدتاً سنگ آهک، اما با ۱۳۰۰ فوت انیدریت، که احتمالاً مربوط به انیدریت هیث در عربستان سعودی است، پوشانده شده‌است. ماموت جنوبی
ماموت آفریقای جنوبی از پلیوسن و ماموت آفریقایی از پلیستوسن قدیمی‌ترین گونه‌های شناخته شده سرده ماموت هستند. تصور می‌شود که گونه نخست نیای دیگر گونه‌های ماموت باشد. ماموت‌ها حدود ۳ میلیون سال پیش وارد اروپا شدند. قدیمی‌ترین گونه آن‌ها در اروپا ماموت رومانیایی نام دارد که جمعیت آن در اروپا و چین گسترش یافت و تنها دندان‌های آسیاب آن کشف شده‌است. بررسی این دندان‌ها نشان می‌دهند که ماموت رومانیایی دارای ۸ تا ۱۰ ردیف مینای دندان بوده‌است. حدود ۲٫۵ میلیون سال پیش ماموت جنوبی با ۱۲ تا ۱۴ ردیف مینای جایگزین ماموت رومانیایی شد؛ این گونه به نوبه خود توسط ماموت استپ با ۱۸ تا ۲۰ ردیف مینای دندان جایگزین شد. ماموت استپ حدود ۲ تا ۱٫۵ میلیون سال پیش در شرق آسیا به وجود آمد، و جمعیتی از آن حدود ۱٫۵ میلیون سال پیش از طریق برینجیا وارد آمریکای شمالی شد و باعث فرگشت ماموت کلمبیایی در این قاره گشت. این گونه جدید تعداد ردیف‌های مینای دندان یکسان با نیای خود داشت. ماموت استپ حدود ۱ تا ۰٫۸ میلیون سال پیش جای ماموت جنوبی را گرفت، و سرانجام به گونه ماموت پشمالو در حدود ۴۰۰٫۰۰۰ سال پیش با ۲۶ ردیف مینای دندان فرگشت یافت. آسیاب سنگ کوبی
اجزای اصلی آسیاب تمبر با نیروی آب - چرخ‌های آب، بادامک‌ها و چکش‌ها - در دوران هلنیستی در منطقه مدیترانه شرقی شناخته شده بودند. در باستانشواهد اندکی در اوایل قرن سوم قبل میلاد از طراحی اتوماتیک آب وجود دارد. در قسمتی "از تاریخ طبیعی" دانشمند رومی پلینی (NH 18.23) نشان می‌دهد که در قرن اول پس از میلاد، دشت‌های آب رانده در ایتالیا بسیار گسترده شده بودند: «بخش بزرگی از ایتالیا از یک دنده بی‌لفافه و همچنین چرخ‌هایی استفاده می‌کند که از آب به‌عنوان چرخاننده آن‌ها استفاده می‌شود. از کنار آن می‌گذرد و چکش تریپ [مولا]». از این چکش‌ها برای کوبیدن و کندن غلات استفاده می‌شد. غلات کوبنده با هاست و همچنین آسیاب‌های آبی معمولی نیز در اواخر قرن پنجم در صومعه ای که توسط رومانوس کوندات در منطقه دورافتاده ژورا تأسیس شد، تأیید شده‌است، که نشان می‌دهد دانش چکش‌های سفر تا اوایل سالهای میانه ادامه داشت. جدای از فرآوری کشاورزی، شواهد باستان‌شناسی نیز قویاً وجود چکش اهرمی در فلزکاری رومی را نشان می‌دهد. در ایکهام در کنت، یک سر چکش فلزی بزرگ با تغییر شکل‌های مکانیکی در منطقه‌ای حفاری شده کشف شد و چندین آسیاب آب رومی و ضایعات فلزی نیز در آنجا ردیابی شدند. پارک ملی خبر
از نظر زمین‌شناسی پارک ملی خبر در بخش جنوبی زون سنندج - سیرجان قرار دارد. قدیمی‌ترین سنگ‌های رخنمون یافته مربوط به سنگ‌های دگرگونی متعلق به دورهٔ کامبرین است. بیشترین وسعت منطقه نیز به سنگه‌های دگرگونی اختصاص دارد که به صورت سه کمپلکس گل‌گهر، روتشون و خبر در منطقه مشاهده می‌شود. افزون‌بر این، سنگ‌های آتشفشانی و رسوبی نیز در منطقه دیده می‌شوند. قابل ذکر است که سنگ‌های دگرگونی حاوی شیلی و همچنین نهشته‌های فلیش گونه و ماسه سنگی پارک، بشدت فرسایش پذیرند. پارک ملی خبر از نظر چینه‌شناسی، منطقه‌ای متنوع است که سازندها و واحدهای سنگی آن در برگیرندهٔ سنگ‌های دوران کواترنری، هولوسن، پلیستوسن، الیگومیوسن، ژوراسیک - سرتاسیوز، کربونیفر، دوونین، کامبرین - اردویسین و مزوزوئیک است و مهم‌ترین گسل‌های موجود در منطقه شامل گسل دهسرد و گسل خبر می‌باشد. قیف‌دندان چینی
"قیف‌دندان چینی" یکی از بزرگ‌ترین پستانداران ابتدایی کشف‌شده تا امروز است. بعضی ویژگی‌های دندان‌ها و آرواره‌های این جانور غیرعادی بودند: شکاف دراز میان دندان‌های نیش و دندان‌های گونه‌ای، مفصل محکم آرواره، و چانه‌ی بزرگ و قوی. این ویژگی‌ها نشان می‌دهند که "قیف‌دندان چینی" می‌توانسته گازهای محکمی بگیرد و احتمالاً حشرات بزرگ و خزندگان کوچک را شکار می‌کرده‌است. گروهی هم "قیف‌دندان چینی" را خویشاوند نزدیک "مگازُسترُدُن" دانسته‌اند، اما مطالعات تازه نشان داده‌اند که این جانور حتی از "مگازستردن" هم ابتدایی‌تر بوده‌است؛ یکی از قدیمی‌ترین پستاندارانی که می‌شناسیم. عصر آهن
در اروپای خاوری عصر آهن از آغاز هزاره یکم پیش از زایش مسیح آغاز گشت. در قفقاز و جلگه پنتی-خزری عصر آهن با فرهنگ‌های کوبان و نووچرکسک میان ۹۰۰ تا ۸۰۰ پیش از میلاد آغاز گشت. با کوچ تراکیان و کیمری‌ها این عصر به فرهنگ هالشتات رسید. اوریگنیشن
طی دوره پارینه‌سنگی پسین از 40000 تا 29000 سال پیش فرهنگ اوریگنیشن در اروپای مرکزی و شام رواج داشت. البته آثار آن در اروپای شرقی و اروپای جنوبی شامل روسیه، یونان، شبه جزیره ایتالیا و غرب ایبری کمیاب و نادر است. این فرهنگ قدیمی‌ترین فرهنگی است که در اروپا به‌طور قطع با انسان خردمند امروزین ارتباط دارد. این فرهنگ دارای آثار هنری، خاکسپاری، روابط پیچیده اجتماعی و تجارت بوده‌است. همچنین ابزارهای تیغه ای پیچیده ای می ساخته است و موفق شده در دوره ای که هوا بشدت سرد و خشک بوده با محیط سازگاری یابد. چکمه
بر اساس تصاویری که در غاری در اسپانیا از یک مرد و زن که چکمه‌هایی از جنس چرم و خز به پا داشتند، به دست آمده، قدمت چکمه حدود 18 هزار سال قبل از میلاد مسیح تخمین زده شده است. در نقاشی‌های دوران باستان نیز افرادی که در سرزمین‌های سردسیر مانند روسیه می‌زیستند، نوعی کفش پوستی به پا داشتند که چیزی شبیه چکمه‌های امروزی می‌باشد. چکمه‌های اولیه از ساق، کفی و رویه مجزایی تشکیل شده بودند که به یکدیگر دوخته شده بود. امروزه در مشاغل مختلف برای بالا بردن ایمنی در هنگام کار از چکمه استفاده می‌شود. گچ گیری ارتوپدی
اولین روش نگهداری از استفاده از آتل است که در این حالت نوارهای سفت و سختی است که به موازات یکدیگر در کنار استخوان قرار گرفته‌اند. مصریان باستان از آتل‌های چوبی ساخته شده از پوست که با پارچه پیچیده شده استفاده می‌کردند. آنها همچنین از باند سفت برای استحکام بیشتر استفاده کردند که احتمالاً از روش‌های مومیایی کردن گرفته شده‌است. هندوهای باستان شکستگی‌ها را با آتل بامبو درمان می‌کردند، و نوشته‌های بقراط در مورد مدیریت شکستگی‌ها با جزئیات بحث می‌کند، آتل‌های چوبی به علاوه ورزش را برای جلوگیری از آتروفی عضلات در حین بی حرکتی توصیه می‌کند. یونانیان باستان همچنین از موم و رزین برای ایجاد باند سفت استفاده می‌کردند و سلسوس در سال ۳۰ میلادی، نحوه استفاده از آتل و باند سفت شده با نشاسته را توصیف می‌کند. پزشکان عرب از آهک حاصل از پوسته دریا و سفیده تخم مرغ برای سفت کردن باند استفاده کردند. مدرسه ایتالیایی سالرنو در قرن دوازدهم از باندهایی که با مخلوط آرد و تخم مرغ سخت شده بودند استفاده می‌کرد، همان‌طور که استخوان سازان اروپایی قرون وسطی، که از گچ ساخته شده از سفید تخم مرغ، آرد و چربی حیوانات استفاده می‌کردند. در قرن شانزدهم، جراح مشهور فرانسوی، آمبروز پاره (۱۵۹۰–۱۵۱۷)، که استفاده از اندام مصنوعی را ترویج می‌داد، از موم، مقوا، پارچه و پوست کاغذهایی ساخت که با خشک شدن سفت می‌شدند. ماگما
از انواع سنگ‌های آذرین درونی گرانیت و از سنگ‌های آذرین بیرونی بازالت از همه معروف‌تر هستند. ریخته‌گری
ریخته‌گری قدمتی ۷ هزار ساله دارد. کهن‌ترین قطعه ریخته‌گری جهان یک قورباغه مسی متعلق به ۳۲۰۰ سال پیش از میلاد مسیح است که در بین النهرین یافت شده است. چنگ
گرچه اروپاییان مدعی ابداع چنگ‌های پدالی هستند و ادعا می‌کنند این چنگ‌ها در قرن ۱۸ میلادی در آلمان پایه‌گذاری شده اما همین چنگ‌ها نیز بر اساس چنگ‌های زاویه‌دار شرقی ساخته شده‌است. معماری دوران نوسنگی
برخلاف سنگ‌افراشت‌ها و ردیف سنگ‌ها، آرامگاه‌های سنگی در دوران نوسنگی به شکل سرپوشیده ساخته می‌شد. ساده‌ترین شکل این آرامگاه‌های سنگی، میزسنگ‌ها بودند که از چند دیوار سنگی و یک سقف سنگی نسبتاً صاف با تکنیک نعل-پایه تشکیل می‌شد. میزسنگ‌هابین ۵٬۰۰۰ پ. م؛ و ۲٬۵۰۰ پ.م. در سراسر اروپا (از نروژ در شمال تا مراکش در جنوب) ساخته می‌شدند ولی قدیمی‌ترین آن‌ها را می‌توان در پرتغال یافت. مهره (زینتی)
از طرف دیگر، اولین اروپاییان (فاتحان و روحانیون اسپانیایی) که به آمریکای شمالی آمدند، مهره‌های شیشه‌ای را با پوست حیوانات و سایر محصولات با سرخپوستان آمریکا مبادله کردند. اولین نوشته از مهره‌های شیشه‌ای در آمریکا از دفترچه یادداشت کریستف کلمب در ۱۲ اکتبر ۱۴۹۲ به‌دست آمده است. مهره‌های شیشه‌ای در جزیره سان سالوادور به مردم محلی داده شد. نقاشی
تا سال ۲۰۱۸ اعتقاد بر این بود که قدیمی‌ترین نقاشی‌های شناخته شده حدود ۳۲۰۰۰ سال قدمت دارند، در Grotte Chauvet در فرانسه. آنها با استفاده از رنگ قرمز و رنگدانه‌های قرمز حکاکی و نقاشی شده‌اند و اسبها، کرگدن، شیرها، بوفالو، ماموت، طرح‌های انتزاعی و شکل‌های جزئی انسان را نشان می‌دهند. سپس نقاشی‌های غار در اندونزی در غار Lubang Jeriji Saléh پیدا شد که گمان می‌رود قدمت آن ۴۰ هزار سال باشد. با این حال، اولین شواهد مربوط به عمل نقاشی در دو پناهگاه سنگ در Arnhem Land، در شمال استرالیا کشف شده‌است. در پایین‌ترین لایه مواد در این سایتها، تکه‌های اکر استفاده شده وجود دارد که قدمت آنها ۶۰ هزار سال است. باستان شناسان همچنین قطعه ای از نقاشی سنگ را در یک پناهگاه سنگ آهک در منطقه کیمبرلی در شمال غربی استرالیا که قدمت آن ۴۰ هزار سال است، پیدا کرده‌اند. نمونه‌هایی از نقاشی غارها در سراسر جهان وجود دارد - در ایتالیا، فرانسه، اسپانیا، پرتغال، چین، استرالیا، مکزیک، و غیره. در فرهنگ‌های غربی، نقاشی رنگ روغن و نقاشی با آبرنگ دارای سبک و مضمون سنتی غنی و پیچیده‌است. در شرق، جوهر و جوهر رنگی از لحاظ تاریخی، با سنت‌های به همان اندازه غنی و پیچیده ، انتخاب رسانه را غالب می‌کردند. پشته هووار
پشتهٔ هَوْوار () مزرعه‌ای از دوران نوسنگی است در جزیرهٔ پاپا وسترای در اورکنی اسکاتلند که قدیمی‌ترین خانهٔ سنگی در شمال اروپا محسوب می‌شود. تاریخ‌گذاری رادیو کربن زمان ساخته شدن این اثر را بین سال‌های ۳۷۰۰ پ. م؛ و ۲۸۰۰ پ.م. تخمین می‌زند. فرگشت انسان
تاریخچهٔ فرگشت نخستی‌سانان به ۶۵ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. قدیمی‌ترین گونهٔ پستاندار شبیه به نخستی‌سانان، آداپیس‌نما، ابتدا در آمریکای شمالی می‌زیست و بعدها در شرایط آب و هوایی گرمسیری دورهٔ پالئوسن و ائوسن در اوراسیا و آفریقا پراکنده گردید. نخستی‌سانان اولیه با توجه به شواهد موجود در اوراسیا رشد و نمو پیدا کردند و این دودمان که بعدها منجر به پیدایش کپی‌های آفریقایی و انسان‌ها گردید، از اروپا و آسیای غربی به سمت جنوب به طرف آفریقا مهاجرت کردند. آن بخشی از جمعیت آنان، که بیشتر سنگواره‌های آنان در لایه‌های بالایی دورهٔ ایوسن و لایه‌های پایینی دورهٔ الیگوسن در نزدیکی شهر فیوم مصر یافت شده‌است، در واقع نیاکان تمام گونه‌های زنده لمور در ماداگاسکار، چشم‌گرد تنبل در آسیای جنوب شرقی، شب‌دوست در آفریقا، راست‌بینیان یا میمون‌های بر قدیم، میمونان: میمون‌های بر جدید، کپی‌های بزرگ و انسان‌های خردمند امروزی محسوب می‌شوند. مورچه‌خوار درختی اروپایی
"مورچه‌خوار درختی اروپایی" از قدیمی‌ترین مورچه‌خوارهای کشف‌شده است و آن را از تک‌سنگواره‌ی کامل اسکلتش می‌شناسیم. در آغاز، این جانور را از خویشاوندان مورچه‌خوارهای درختیِ آمریکای مرکزی و جنوبی می‌دانستند. اما پژوهش‌های تازه نشان داده‌اند که مهره‌های ویژه‌کار مورچه‌خوارها و خویشاوندانشان، یعنی تنبل‌ها و آرمادیلوها، در "مورچه‌خوار درختی اروپایی" وجود نداشته‌اند. بلخ
اگرچه ترسیم‌هایی دیگر از استخوان و سفال در چکسلواکیا و فرانسه در دوره‌ای مشابه ساخته شده‌اند، اما بقایای حجاری‌های آق‌کُپرُک هنوز یکی از قدیمی‌ترین ترسیم‌های شناخته‌شده از چهرهٔ انسان است که تا به کنون کشف شده‌است. اما چرا این کنده‌کاری صورت گرفته؟ شاید پاسخ این پرسش را هرگز نیابیم. ساختمان‌سازی طبیعی
سنگ به عنوان ماده ساختمانی به مدت هزاران سال مورد استفاده قرار گرفته‌است. مدت‌های زیادی است که این ماده به داشتن دوام بسیار بالا شناخته شده‌است. هرم‌های گیزا، دالان‌های تدفین دربریتانیا و معابد مالتا همگی در بیش از ۴۰۰۰ سال قبل ساخته شده‌اند و همچنان پا بر جا هستند. قدیمی‌ترین شکل ساخت با کمک سنگ تحت عنوان dry stone یا انباشته سازی خشک شناخت می‌شود. این‌ها سازه‌هایی ساده همچون دیوارهای میدانی، پل‌ها و ساختمان‌هایی هستند که از سنگ‌هایی با اشکال نا منظم ساخته شده‌اند که با دقت انتخاب شده و جایگذاری شده‌اند. این امر باعث می‌شود که سنگ‌ها به خوبی بدون لغزش با هم جور شوند. سازه‌ها معمولاً در پایه پهن‌تر بوده و با افزایش ارتفاع باریک‌تر می‌شوند. در ساخت این بناها نیازی به ابزارهای ویژه وجود ندارد. تنها مهارت‌های صنعتگر در انتخاب و جای گذاری سنگ‌ها لازم است. بنایی سنتی با سنگ از انباشته سازی خشک سنگ تکامل یافته‌است. بلوک‌های سنگ در ردیف‌های هم سطح (courses) یا نا همسطح (uncoursed) از نظر ارتفاع قرار داده می‌شوند و با استفاده از ساروج آهک که میان سنگ‌ها مالیده می‌شود، ثابت می‌شوند. بنایی سنتی با سنگ امروزه به ندرت انجام می‌شود؛ به این دلیل که معدن کاری، برش و حمل سنگ، هزینه زیادی دربردارد و فرایند ساخت به زحمت و مهارت زیاد نیازمند است. سنگ، یک ماده ساختمانی با دوام بسیار بالا، نیاز اندک به تعمیر و با جرم حرارتی بالا می‌باشد. سنگ، تطبیق پذیر بوده و در بسیاری از اشکال، اندازه‌ها، رنگ‌ها و بافت‌ها موجود می‌باشد و می‌توان از آن در کف‌ها، دیوارها، آرک‌ها و پشت بام‌ها استفاده کرد. سنگ‌ها به راحتی با مناظر طبیعی ادغام می‌شوند و جهت اهداف ساختمانی دیگر به راحتی بازیافت می‌شوند. تاریخ آفریقا
استخوان ایشانگو که حدود ۲۵هزار سال قدمت دارد، که چوب خط | خطوط محاسباتی را در ملاحظات ریاضی نشان می‌دهد. در سراسر دوران ماقبل تاریخ بشر، آفریقا (همانند دیگر قاره‌ها) هیچ گونه سرزمین‌های (مدون) کشوری نداشت، و در عوض گروه‌های شکارچی همچون خویی و بوشمن‌ها یا همان سان‌ها در آن اقامت داشتند. زبان گرجی
یکی از قدیمی‌ترین سنگنبشته‌های گرجی به وسیلهٔ کوربو باستان‌شناس ایتالیایی در فلسطین کشف شده‌است و تاریخ کتابت آن در حدود سال ۴۳۳ میلادی تعیین گردیده‌است؛ و یکی دیگر از قدیمی‌ترین سنگنبشته‌های گرجی بر دیوار کلیسای بولنیسی واقع در جنوب گرجستان وجود دارد و تاریخ کتابت آن به سال ۴۹۲ میلادی تخمین زده شده‌است. در اکتشافات اخیر در ایالت کاختی گرجستان نیز اشیایی به دست آمده‌است که در حدود ۱ قرن پیش از میلاد مسیح بر روی آن‌ها جملات کوتاهی با الفبای گرجی نوشته شده‌است. الفبای گرجی نتیجهٔ تطور الفبایی است که از قرون وسطی در گرجستان رایج بود. الفبای گرجی دارای ۳۳ حرف است که به صامت و مصوت تقسیم می‌شود. در زبان گرجی ۵ مصوت (ა–ე–ი–ო–უ) و ۲۸ صامت وجود دارد و از چپ به راست نوشته می‌شود. سنگ یادبود
در دوران‌های باستانی، به‌ویژه مصری‌ها، ایرانی‌ها، یونانی‌ها، و رومی‌ها از سنگ یادبود استفاده زیادی می‌کردند تا از این طریق رویدادهای مهم را ثبت کنند. در آمریکای میانه نیز مایاها سنگ یادبودهای متعددی را افراشته‌اند. سنگ مزارهای یادبود در ارمنستان چلیپاسنگ (خاچکار) و سنگ مزارهای مربوط به روم باستان سیپوس نامیده می‌شوند. لوح قانون حمورابی از سنگ‌های یادبود معروف است. دیر کاترین مقدس
کهن ترین دست نوشته های کلیسا سه نسخه با آوازه ای است که به گرد آمده های سینایی، تیکوس، الکسا ندرینوس و واتیکانوس نامیده می شوند. این سه نسخه بر روی پرگامنت(همان کاغذی است که در ایران باستان از پوست گوسفند و بز و آهو درست می کردند و آن را پرشمن parshoman می گفتند) نوشته شده است. کهن ترین این نسخه ها را کودکس سینایی تیکوس (کودکس در زبان لاتین به گردآمده ای از دستورها گفته می شود. دست نویس های دیرین را نیز کودکس می نامند.) می دانند که در سال 1844 میلادی به وسیله تیشن درف E. Tischendorf از صومعه یا دیر کاترین مقدس در سینای مصر پیدا شد و در آغاز در اختیار تزار روسیه قرار داشت و سرانجام به موزه بریتانیا فروخته شد. کیسه‌داران
کهن‌ترین سنگواره یک جاندار کیسه‌دار از رسوب‌های مربوط به ۶۳–۶۱ میلیون سال پیش در آرژانتین و بولیوی به دست آمده‌است. به نظر می‌رسد که در آن هنگام آمریکای جنوبی مکانی بسیار بااهمیت در پناه‌دادن و رشد این جانوران بوده‌است. تا میلیون‌ها سال، این منطقه از آمریکای شمالی توسط دریایی کم‌عمق جدا بود. در ۳ میلیون سال پیش و با خشک شدن تکه‌هایی از دریا و دادوستد گونه‌ای مهمی که امروزه با نام تبادل بزرگ آمریکا خوانده می‌شود، گونه‌های بی‌شماری از پستانداران جفت‌دار به آمریکای جنوبی حمله کردند و رقابت آن‌ها با کیسه‌داران بومی باعث نابودی بسیاری از کیسه‌داران شد. ورود گوشتخوارانی چون خرس، راکون، و گربه‌ها به آمریکای جنوبی باعث منقرض شدن جانوران بدیعی چون گربه‌شکلان شمشیرکیسه‌ای شد. تاریخ آبخاز
اردوگاه‌های شکار پارینه سنگی پایین اولین شهرک‌های شناخته شده در قلمرو آبخازیا امروزی را تشکیل می‌دهند. اولین نمونه در سایت‌های Iashkhtva, Gumista, Kelasuri، و اوچامچیرا کشف شده‌است. فرهنگ پارینه سنگی فوقانی عمدتاً خط ساحلی را آباد کرد. دوره‌های میان سنگی و نوسنگی سکونتگاه‌های دائمی بزرگتری به ارمغان آورد و آغاز کشاورزی، دامداری و تولید سرامیک را رقم زد. کهنترین آثار فرهنگ مگالیتیک در اوایل هزاره ۳ قبل از میلاد ظاهر شد و تا عصر برنز به عنوان دولمن‌های آبخازیا ادامه یافت، به‌طور معمول از چهار سنگ جرم قائم و یک سنگ قبر تشکیل شده بود، وزن بعضی از آنها تا ۵۰ تن بود. یک دلمن از سایت باستانی اشرا بهترین بنای یادبود ماقبل تاریخ از این نوع است. اواخر عصر برنز شاهد توسعه ابزارهای پیشرفته تر برنزی بود و تا عصر آهن به عنوان بخشی از فرهنگ کلشیایی (حدود ۱۲۰۰ تا ۶۰۰ پ. م) ادامه یافت، که بیشتر مناطق غربی گرجستان و بخشی از شمال شرقی آناتولی را در بر می‌گرفت. گچ
گَچ کلسیم سولفات آبدار طبیعی یا غیرطبیعی است و در چندین فرم بلوری یافت می‌شود که در ذخایر پوسته جامد کره زمین و مایع زمین که قابل برداشت نیست به فرم قشرهای نسبتاً ضخیم و کلفت یافت می‌شود که آن را از دل زمین استخراج می‌کنند و استفاده می‌کنند. نخستین بار حدود ۱۶۰ تا ۲۰۰ میلیون سال پیش، زمانی که دریاها خشک شدند، لایه‌های سنگ گچ که در زیر آن‌ها به وجود آمده بودند پدیدار گشتند. گچ یکی از قدیمی‌ترین مصالح ساختمانی مورد استفاده در دنیا می‌باشد که در قرون گذشته با روش‌های دیگر تولید و به صورت‌هایی دیگر استفاده شده‌است. مطابق تحقیقات زمین شناسان، دوران ناپدید شدن دایناسورها و پدیدار شدن لایه‌های سنگ گچ خیلی قدیمی تر از ایجاد تمدن‌ها بر روی زمین است. در قرن ۱۷ پاریس پایتخت گچ بود و تمام دیوارهای چوبی خانه‌ها توسط گچ پوشانده شده بود. پادشاه فرانسه این قانون را بعد از این که لندن بزرگ در سال ۱۶۶۶ در اثر آتش‌سوزی از بین رفت اجباری نمود. گچ را پس از استخراج سنگ گچ از معدن مانند آهک به کوره می‌برند و تا دمای نزدیک به ۱۸۰ درجه سانتی‌گراد گرما می‌دهند تا شماری از مولکول‌های آب تبلورش را از دست بدهد و به فرم گچ قابل به‌کارگیری به عنوان مصالح ساختمانی و قالب‌گیری درآید. معمولاً گچ را با آسیابهای مخصوص به صورت پودر درمی‌آورند و در کیسه‌ها یا به صورت فله به فروش می‌رسد. پودرهای گچ مرغوب باید کوچکتر از ۰٫۱۵ میلی‌متر باشد. در اکثر موارد ترکیب گچ و آب خالص برای کاربردهای مختلف استفاده می‌شود هر چند در موارد نیاز با اضافه کردن مقداری مواد مختلف می‌توان زمان سفت شدن آن را کاهش داد؛ مثلاً با اضافه کردن ۱٪ نمک طعام به مخلوط گچ و آب زمان گیرش آن کم می‌شود و اگر میزان نمک بیش از ۴ درصد شود زمان گیرش زیاد می‌شود (تا ۳۰ دقیقه). گیاهان گوشت‌خوار
و دو گیاه در ( و به‌طور مستقل در ) فرگشت مستقل داشته‌اند. قدیمی‌ترین فرگشت از نژاد گوشت‌خوار موجود مربوط به ۸۵٫۶ میلیون سال پیش است، که آخرین مورد آن کاهش بروکینیا رداکتا در آناناسیان است که فقط ۱٫۹ میلیا تخمین زده شده‌است. فرگشت گیاهان گوشت‌خوار با کمبود پرونده‌های فسیلی آنها پنهان می‌شود. تعداد بسیار کمی فسیل یافت شده‌است و معمولاً فقط به صورت دانه یا گرده است. گیاهان گوشت‌خوار به‌طور کلی علفی هستند و تله‌های آنها در اثر رشد اولیه () تولید می‌شوند. آنها معمولاً ساختارهای قابل فسیل شدن مانند پوست ضخیم یا چوب را تشکیل نمی‌دهند. هنوز هم می‌توان از ساختار تله‌های فعلی و فعل و انفعالات اکولوژیکی آنها نتیجه زیادی گرفت. تاریخ نقاشی
در دوران پارینه سنگی، نمایش انسان در نقاشی‌های غار نادر بود. عمدتاً حیوانات رنگ آمیزی می‌شدند، نه تنها حیواناتی که به عنوان غذا استفاده می‌شدند بلکه حیواناتی بودند که مانند غار چاووت قدرت مانند کرگدن یا Felidae بزرگ را نشان می‌دادند. علائمی مانند نقطه گاهی کشیده می‌شد. نمایش‌های نادر انسانی شامل اثرات دستی و استنسیل و ارقامی است که هیبریدهای انسان / حیوان را به تصویر می‌کشد. غار Chauvet در بخشهای Ardèche فرانسه شامل مهمترین نقاشیهای غار حفظ شده دوران پارینه سنگی است که در حدود ۳۱۰۰۰ سال قبل از میلاد نقاشی شده‌است. نقاشی‌های غار آلتامیرا در اسپانیا ۱۴۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح انجام شده و در کنار دیگران بیوسن‌ها را نشان می‌دهد. تالار گاوها در لاسکو، دوردون، فرانسه، یکی از شناخته شده‌ترین نقاشی‌های غار است و قدمت آن حدود ۱۵۰۰۰ تا ۱۰ هزار سال قبل از میلاد است. دیرین‌قورباغه
دیرین‌قورباغه (به انگلیسی: Palaeobatrachus) (به یونانی به معنی «قورباغهٔ باستان») سرده‌ای از قورباغه‌های اولیه از اروپا بود که از دوران تانتین تا دورهٔ پلیستوسن میانه (مرحله چیبانین) (۶۲۱–۵۶۸ هزار سال) و احتمالاً کرتاسه پسین وجود داشته‌است. اگرچه ارتباط نزدیکی با هم ندارد، اما از نظر ظاهری شبیه قورباغه پنجه‌دار آفریقایی امروزی است. استخوان‌پوست
بسیاری از گروه‌های خزندگان زنده و منقرض دارای استخوان‌پوست هستند ازجمله مارمولک‌ها، انواع  دایناسورها (بیش از همه خمیده‌خزنده‌سانان و پوشیده‌خزنده‌سانان )، تمساح‌سانان، فیتوسورها، اتوسورها، تخت‌دندانان و هوپه‌سوسماران . صومعه گغارد
ساختمان این کلیسای جذاب، از گرانیت سخت کنده کاری شده و جزو چهار کلیسای نایابی می‌باشد که در صخره و دره‌ها بنا شده‌اند. صومعه گغارد در سده ۴ میلادی توسط گریگور روشنگر در محل چشمه مقدس داخل یک غار بنا گذاشته شد. قدمت این کهن‌ترین کلیسای غاری شکل، به سده ۷ میلادی بازمی‌گردد. در آن زمان به [Ayrivank-آیری وانک] (غار و صومعه) نام داشته که بخشی از آن توسط حمله اعراب در سال ۹۲۳ میلادی سوزانده شد. در جوار کلیسا در سمت چپ بر روی تپه، سلول‌های رهبانی غار مانندی که توسط راهبان ساخته شده‌اند قابل رویت است. درخت‌ها با پراکندگی نقطه وار تا طرف دیگر کلیسا در نزدیکی رودخانه امتداد دارند. سنگ‌های ماه
سن سنگ‌های گردآوری‌شده از ماه را با روش زمان‌سنجی رادیومتری مشخص می‌کنند. سن این سنگ‌ها از حدود ۳٫۱۶ میلیارد سال در نمونه‌های به دست آمده از دریاوارهای ماه تا ۴٫۵ میلیارد سال برای نمونه‌های کاوش شده در کوه‌های ماه متغیر است. در مقایسه، قدیمی‌ترین سن سنگ‌های زمین بین ۳٫۸ تا ۴٫۲۸ میلیارد سال سن دارند. سنگ پیدایش
در ابتدا تصور می شد که فضانوردان قطعه ای از پوسته اولیه ماه را پیدا کرده اند، اما تحلیل های بعدی نشان داد که این سنگ تنها 0.1 ± 4/1 میلیارد سال قدمت دارد، که جوان تر از خود ماه است و نیز پس از جامد شدن پوسته ماه شکل گرفته است. هنوز نمونه ای بسیار قدیمی است که در دوره پیشا-نکتاری تاریخ ماه شکل گرفته است. تاریخ‌سنجی پیروکسن های به‌دست‌آمده از دیگر نمونه های آنورتوزیت ماه سن تبلور ساماریوم- نئودیمیوم را برابر 4.46 میلیارد سال به‌دست داد. چرت (سنگ)
در دوره‌های زمین‌شناسی، چرت‌ها همواره به دسته‌های لایه‌لایه و ندولی تقسیم می‌شوند. چرت‌های لایه‌لایه، بیشتر با سنگ‌های ولکانیکی همراه هستند و خاستگاه آنها ولکانیکی با بیوژنیک سیلیس است. برابر امروز بسیاری از چرت‌های لایه‌لایه قدیمی، لَجَن‌های رادیولر و دیاتومه هستند که نواحی گسترده‌ای از کف اقیانوس‌های عمیق را می‌پوشاند. چرت‌های ندول، بیشتر در سنگ‌های آهکی و تا اندازه‌ای در گل‌سنگ‌ها و سنگ‌های تبخیری گسترش دارند. بیشتر چرت‌های لایه‌لایه، انباشته‌های نخستین هستند؛ از سوی دیگر، بیشتر چرت‌ها دیاژنتیک هستند و با جانشینی [با چه چیزی؟] پدید آمده‌اند. اینگونه چرت‌ها نشان‌دهنده رسوبگذاری رسوبات پُر از سیلیس هستند. سپر بالتیک
سپر بالتیک () که گاهی با نام سپر فنواسکاندیناوی نیز خوانده می‌شود، در فنواسکاندیا (نروژ، سوئد، فنلاند، شمال غرب روسیه) و در زیر دریای بالتیک قرار دارد. سپر بالتیک به عنوان بخش آشکار شمال غرب پرکامبرین از پوسته پایدار شرق اروپا محسوب می‌شود. بخش عمده سپر بالتیک از سنگ‌های گنیس نخست‌زیستی و پیشین‌زیستی و سنگ سبزهایی که بر اثر فعالیت‌های زمین‌ساخت صفحه‌ای تغییر شکل یافته‌اند تشکیل شده است. سپر بالتیک قدیمی‌ترین سنگ‌های قاره اروپا را در خود دارد و ضخامت آن حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر است. در دوره پلیستوسن یخچال‌های بزرگ قاره‌ای باعث فشردگی سطح سپر بالتیک شده و لایه نازکی از رسوبات یخچالی و دریاچه‌های فراوانی را از خود به جا گذاشتند. امروزه سپر بالتیک بر اثر ذوب یخچال‌های طبیعی در دوره کواترنری در حال حرکت جابه‌جایی است. سنگ چخماق (بسطام)
در تپهٔ شرقی، که حدود ۱٫۰۰۰ سال پس از تپهٔ غربی مسکون بوده‌است هم بقایای بناهایی با چند اتاق پیدا شده‌است که دیوارهایشان اندود کاهگل دارد. جنس دیوارها از چینه به ضخامت ۷۰ سانتی‌متر است. در محوطهٔ باز دو کوره به شکل نیم‌دایره (به قطر ۱۷۰ سانتی‌متر و ۱۲۰ سانتی‌متر) و یک کورهٔ تقریباً دایره شکل (به قطر ۵۰ سانتی‌متر) پیدا شده‌است. در این محوطه گذار از فاز نوسنگی بدون سفال (تپهٔ غربی) به نوسنگی با سفال (تپهٔ شرقی) در حدود هزارهٔ هفتم پیش از میلاد را به خوبی می‌توان دید و معرف دورهٔ تحول مهمی در مسیر تکامل مدنیت است. سنگ
همه سنگ‌های آذرین از سنگ چنان داغی تشکیل شده‌اند که به حالت مایع بوده‌است. بعضی از آنها از سنگ داغ و مایعی تشکیل شده‌اند که از یک آتشفشان بیرون ریخته‌است. چنین سنگ مایعی را گدازه می‌نامیم. بعضی از سنگ‌های آذرین از ماگما (تَفتال) تشکیل یافته‌اند. ماگما سنگ مایعی است که در زیر سطح زمین است. نخستین سنگ‌هایی که در قشر زمین تشکیل شدند سنگ‌های آذرین بودند. سنگ‌های آذرین امروز هم هنوز تشکیل می‌شوند که یکی از آن‌ها اُبسیدین است. این سنگ را اغلب شیشه آتشفشانی می‌نامند که سنگی زیباست، ولی چیزهایی که از آن ساخته می‌شود بسیار معدود است. وقتی که بخواهند روی آن کنده‌کاری کنند به طرز خاصی می‌شکند. ابسیدین از گدازه‌ای که به سرعت سرد می‌شود، به دست می‌آید. بازالت سیاه است ولی جلای ابسیدین را ندارد. این سنگ از گدازه‌ای به دست می‌آید که به کندی سرد می‌شود. وقتی که بازالت سرد می‌شود می‌شکند و گاهی ستون‌های شش‌پهلو از آن پدید می‌آید. مردمان زمان‌های بسیار قدیم از این ستون‌ها که گویی با دست به این شکل ساخته شده‌اند، تعجب می‌کردند. سنگ‌های ایستاده استنس
سنگ‌های ایستاده استنس () یادمانی مربوط به دوران نوسنگی است که در پنج مایلی شمال شرق استورم‌نس در اورکنی اسکاتلند قرار دارد و ممکن است کهن‌ترین محوطهٔ هنج در سراسر جزایر بریتانیا باشد. این یادمان امروزه در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و مدیریت آن بر عهدهٔ سازمان اسکاتلند تاریخی است. انسانیان
در تاریخ ۱۹ ژوئیه ۲۰۰۱ یک سنگواره جمجمه با پیشینهٔ ۷ میلیون سال زیر شاخه ساحل‌مردم چادی با نام مستعار "تومای" به معنای امید به زندگی در چاد در قاره آفریقا شناسایی شد. این سنگواره ممکن است قدیمی‌ترین سنگواره یافته شده از انسان‌تباران باشد. اسلام‌آباد غرب
آثار سکونت نخستین روستانشینان زاگرس در چیا جانی کشف شده‌است که حدود نه هزار سال قدمت دارد. علاوه بر این پژوهشگران دانشگاه ماینس آلمان، موزه تاریخ طبیعی پاریس و موزه ملی ایران موفق به استخراج دی ان ای باستانی از یک تکه استخوان کف پای انسان دوره نوسنگی از غاری در شهرستان اسلام‌آباد شدند. این استخوان به روش کربن ۱۴ سالیابی شده و حدود ۹ هزار سال قدمت دارد. مطالعات ژنتیک نشان داده که وی مرد بوده و دارای موهای سیاه، چشمان قهوه‌ای و پوستی نسبتاً تیره بوده‌است. بررسی ایزوتوپی استخوان حاکی از این است که رژیم غذایی فرد مذکور بیشتر متکی بر غلات بوده‌است. نتایج این کشفیات مهم در ژورنال ساینس در تیر ماه ۱۳۶۵ منتشر شد. فولاد بوته‌ای
همچنین دو تا از برجسته‌ترین سایت‌های فولاد قابل تراش در ازبکستان شرقی، اخسیکت و پاپ در فرغانه دره است، که موقعیت آنها در جاده ابریشم است که به لحاظ تاریخی و باستان‌شناسی ثبت شده‌است. نظر می‌رسد اولین اشاره اروپایی‌ها به فولاد بوته‌ای زودتر از دوره قرون وسطی نیست و آزمایشات اروپایی‌ها با فولادهای "دمشق " حداقل به قرن شانزدهم برمی‌گردد. اروپا
در مناطق شمالی اروپا کوه‌ها از نظر زمین‌شناسی فرسوده و قدیمی اند، ارتفاع آن‌ها کم است و دارای قلّه‌های گنبدی شکل‌اند. در این مناطق، جلگه‌های پهناور و دریاچه‌های بسیاری وجود دارد. به این منطقه از اروپا که فرسایش، طی یک دورهٔ بسیار طولانی، بلندی‌های آن را صاف کرده و ناهمواری‌های ملایم در آن به وجود آورده‌است،اروپای پیر می‌گویند. سنگ تقویم آزتک
سنگ تقویم آزتک () سنگی است که با نام‌های مشابه دیگری همچون، "سنگ خورشیدی" و "سنگ ۵ دوره" (عصر پنجم) هم شناخته می‌گردد. این سنگ مربوط به دورهٔ اواخر کلاسیک قوم آزتک می‌باشد که امروزه در موزه ملی مردم‌شناسی (مکزیک) قرار دارد که از آن به عنوان برجسته‌ترین اثر سنگ‌تراشی آزتک یاد می‌شود، ابعاد این سنگ در می‌باشداین سنگ، مدت کوتاهی پس از فتح امپراتوری آزتک توسط اسپانیا در یا میدان اصلی شهر مکزیک در زیر آوار دفن شد و در تاریخ ۱۷ دسامبر ۱۷۹۰ و در طول تعمیرات کلیسای جامع مکزیکو سیتی کشف گردید، متعاقب آن، سنگ تقویم بر روی دیوار بیرونی کلیسای جامع تا سال ۱۸۸۵ نصب گردیده بود، عقیدهٔ بسیاری از محققان بر این است که احتمالاً سنگ حوالی تواریخ ۱۵۰۲ تا ۱۵۲۱ حک شده باشد هر چند برخی دیگر اعتقاد دارند که چند دهه بیشتر از این تاریخ قدمت دارد قابلمه
کهن‌ترین وسیله پخت و پز از جنس سنگ در جهان با قدمت ۹۰۰۰ سال در مکزیک کشف شده‌است. هرچند گروهی از پژوهشگران بر این باورند انسان‌ها دیگ سفالین را دو بار، در دو ناحیه مختلف اختراع کرده‌اند: اولی در آسیای شرقی در حدود ۱۶ هزار سال قبل و بعد در شمال آفریقا در حدود ۱۲ هزار سال قبل.