کدام زبانها جزو زبانهای زبان‌های هندواروپائی می باشند؟
زبان
زبان‌ها در گروه‌هایی به نام خانواده زبانی طبقه‌بندی می‌شوند. زبان‌هایی که در یک خانواده، قرار می‌گیرند، از یک زبان مشترک، ریشه گرفته‌اند. زبان‌های هندواروپایی پرگویش‌ورترین خانواده زبانی در جهان امروز است که زبان فارسی نیز به آن، تعلق دارد. خانواده‌های آفریقایی-آسیایی (شامل زبان‌های سامی)، زبان‌های چینی-تبتی و بانتو از دیگر خانواده‌های مهم زبانی هستند. فهرست زبان‌های هندواروپایی
زبان‌های هندواروپایی شامل حدود ۴۴۹ زبان هستند که توسط حدود ۳٫۵ میلیارد نفر یا تقریباً نیمی از جمعیت جهان صحبت می‌شوند. بیشتر زبان‌های اصلی متعلق به شاخه‌ها و گروه‌های زبانی اروپا و آسیای غربی و جنوبی، به خانواده زبان‌های هندواروپایی تعلق دارند؛ بنابراین، هندواروپایی از نظر تعداد گویشوران زبان مادری بزرگترین خانواده زبان در جهان است (اما نه از نظر تعداد زبان که در این زمینه در رتبه ۳ یا ۵ قرار دارد). هشت زبان از میان ده زبان بزرگ جهان از نظر تعداد گویشوران بومی، هندواروپایی هستند. یکی از این زبان‌ها، انگلیسی است که با بیش از یک میلیارد گویشور زبان دوم، به صورت دفاکتو زبان میانجی جهان است. بیشتر مردم جهانِ امروز، به‌عنوان زبان مادری یا زبان دوم، می‌توانند حداقل به یکی از زبان‌های این خانواده سخن بگویند. زبان‌های هندواروپایی
امروزه بیشتر کشورها، زیرِ پایِ مردمانی است که یا زبانشان هندواروپایی‌ست یا یکی از آنها زبانِ رسمیِ سرزمینشان است؛ یعنی یا خود از نژادی هندواروپایی (هندی-ایرانی-اروپایی) نیستند یا نژادِ پیش از آمدنِ آریا-اروپایی‌ها کم‌کم تحلیل رفته‌است. این بدان دلیل است که مردمانِ هندواروپایی در تسخیر سرزمین‌هایِ دیگر موفّق‌تر از دیگران بوده‌اند.
گوتیان (قوم)
بنابر پژوهش‌های دو زبان‌شناس برجسته به نام‌های «تاماز گامکرلیدزه» و «ویاچسلاو ایوانف»، زبان گوتی‌ها یکی از زبان‌های هندواروپایی است، ولی برخلاف زبان‌های هندوایرانی که از شاخه زبان‌های گروه سَتِم اند، آن را در زیر زبان تخاری، از شاخه زبان‌های گروه کنتوم، گنجانده‌اند. نورس‌ها
نورس‌ها نام مردمانی است که در بین قرن‌های هشتم تا یازدهم میلادی به زبانی که امروزه زبان نورس باستان می‌نامیم تکلم می‌کرده‌اند. این زبان متعلق است به شاخه زبان‌های ژرمنی شمالی از زبان‌های هندواروپایی. زبان‌های ژرمنی شمالی یا زبان‌های اسکاندیناویایی زبان‌هایی از شاخه هندواروپایی و یکی از شاخه‌های زبان‌های ژرمنی هستند. این زبان‌ها عبارتند از: زبان دانمارکی، زبان سوئدی، زبان نروژی، زبان ایسلندی و زبان فاروئی.آنها افسانه های اسکاندیناوی را گسترش دادند. زبان نیاهندواروپایی
دیدگاهی دیگر این خاستگاه را جایی در میان گستره پاکستان امروزی و شمال غربی هندوستان کنونی می داند. این دیدگاه بویژه پس از یافته های باستان شناسی هاراپا مطرح گشته است. و برخی هند پژوهان و زبانشناسان و باستان شناسان گواه هایی برای آن آورده اند. زبان‌های هندواروپایی
در سده شانزدهم میلادی، مردمان اروپایی که به شبه قاره هند پا گذاشتند، رفته‌رفته به همسانی میان زبان‌هایی که امروزه هندوآریایی، ایرانی و اروپایی نامیده می‌شوند، پی بردند. فهرست واژگان فارسی در زبان‌های دیگر
لیستی از وام‌واژه‌ها از زبان فارسی که در سایر زبان‌ها به کار رفته یا می‌رود. زبان فارسی درون زبان‌های هندواروپایی قرار دارد و بسیاری از واژه‌های فارسی مدرن از زبان نیا-هندواروپایی گرفته شده‌اند. زبان فارسی برای ساختن واژه‌های جدید از ریشهٔ کلمات، به شکل گسترده، از روش‌های واژه‌سازی مانند اشتقاق وندها و ترکیب‌ها استفاده می‌کند. همچنین، زبان فارسی ارتباط قابل توجهی با زبان‌های دیگر داشته که باعث ورود کلمه‌های بسیاری به این زبان شده‌است. زبان‌های قفقاز
زبان غالب هندواروپایی در قفقاز ارمنی است که توسط ارمنی ۶٫۷ میلیون ارمنی گویش می‌شود. دیگر زبان بزرگ زبان آسی با ۷۰۰٫۰۰۰ نفر گویشور است. سایر زبان‌های هندواروپایی رایج در قفقاز عبارتند از یونانی (یونانی پونتی)، فارسی (شامل تاتی و یهودی-تاتی)، کردی، تالشی و زبان‌های اسلاوی، همچون روسی و اوکراینی است که شمار گویشوران آن‌ها به بیش از یک سوم جمعیت قفقاز می‌رسد. زبان هندی
زبان هندی (دیواناگری: हिन्दी)، یا دقیق‌تر هندی نوین معیار (دیواناگری: मानक हिन्दी) یک زبان هندوآریایی است که در شمال و مرکز هند بدان سخن گفته می‌شود. هندی در واقع گونهٔ معیار و سانسکریت‌شده‌ی زبان هندوستانی است که خود برپایه گویش کهریبولی رایج در دهلی و مناطق پیرامونی در شمال هند پدید آمده‌است. هندی به خط دیواناگری نوشته می‌شود و یکی از دو زبان رسمی دولت هند در کنار انگلیسی است. هندی همچنین زبان رسمی ۹ ایالت و ۳ قلمرو اتحادیه و یکی از ۲۲ زبان برنامه‌ریزی‌شدهٔ در جمهوری هند است. لتونی
زبان لتونی از زبان‌های هندواروپایی است و به همراه زبان لیتوانیایی شاخه بالتیک از خانواده زبان‌های هندواروپایی را تشکیل می‌دهد. زبان‌های سوربی
زبان‌های سوربی زیرمجموعه‌ای از زبان‌های اسلاوی غربی هندواروپایی هستند. گویشگران این زبان‌ها مردم سوربی در ناحیه تاریخی لوزاتیا در شرق آلمان هستند. این زبان‌ها در گذر زمان به زبان وندیش و زبان لوزاتیایی نیز شناخته می‌شوند. زبان‌های سوربی به زبان کاشوبی، زبان لهستانی، زبان اسلواکی و زبان چکی نزدیک هستند. مردمان هندوآریایی
مردمان هندوآریایی یا هندوآریایی‌ها (Indo-Aryan peoples or the Indic peoples) گستره‌ای از مردم زبان‌های هندواروپایی هستند که به زبان‌های هندوآریایی سخن می‌گویند. جمعیت هندوآریایی‌ها بیش از یک میلیارد و چهارصد میلیون نفر است و بومی جنوب آسیا هستند. بیش‌تر آن‌ها بومی خاور و جنوب خاوری فلات ایران می‌باشند. ایشان تا کامبوج، ویتنام (پادشاهی‌های خمر و چامپا)، بالی اندونزی و فیلیپین اثرگذار بوده‌اند. مهاجران نوین در بیش‌تر قاره‌ها و کشورها اقلیت هندوآریایی را ساخته‌اند. خبرگزاری آناتولی ترکیه در اینفوگرافیکی که در ۲۹ ام ماه آوریل سال ۲۰۱۷ میلادی (اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۶ خورشیدی) به مناسبت سفر طیب اردوغان به هند تهیه کرده بود، جمعیت هند را شامل ۷۲ درصد هندوآریایی و ۲۵ درصد دراویدی برشمرده بود که بیش از ۹۵۰ میلیون نفر از مردم هند در سال ۲۰۱۷ هندوآریایی هستند. زبان چندکانونی
زبان‌های هندی یک زنجیره گویشی بزرگ هستند که از نظر فرهنگی به صورت یک واحد تعریف می‌شوند. هندوستانی میانه (معروف به "هندی" یا "هندوی") بر پایه گویش دهلی بود و از آن دو گونه معیار امروزی، هندی و اردو، ایجاد شده‌اند. به علاوه زبان‌های ادبی معیار تاریخی همچون برج و اودهی و همچنین زبان‌های معیار امروزی همچون مایتهیلی و دوگری جزو گویش‌های هندی در نظر گرفته می‌شوند. گونه‌های دیگر همچون راجستانی بیشتر به عنوان زبان مجزا شناخته می‌شوند ولی گویش معیار ندارند. هندی کارائیبی و هندی فیجی نیز بسیار با زبان هندی سانسکریت‌شدهٔ رایج در هند تفاوت دارند. زبان گارهوالی
زبان گارهوالی (गढ़वळि भाख/भासा) یکی از زبان‌های پاهاری شاخه‌ای از زبان‌های هندوآریایی است. عمدهٔ گویشوران این زبان گارهوال‌هایی هستند که در اوتاراکند هند می‌زیستند. گرهوالی گویش‌های متعددی دارد. برای نگارش این زبان از خط دیواناگری بهره‌می‌برند. گرهوالی یکی از ۳۲۵ زبان شناخته‌شدهٔ هندوستان است. گارهوالی از سوی یونسکو زبانی در خطر انقراض تشخیص داده شده‌است. تقریباً همهٔ گویشوران این زبان توانایی سخن گفتن به زبان هندی را هم دارند. زبان اندونزیایی
اندونزیایی تحت تأثیر زبان‌های بسیاری به ویژه هلندی، انگلیسی، عربی، چینی، پرتغالی، سانسکریت، تامیلی، هندی، و فارسی قرار گرفته‌است. طبق تخمین‌ها در اندونزیایی نوین، حدود ۷۵۰ وام‌واژهٔ سانسکریت، ۱۰۰۰ وام‌واژهٔ عربی، برخی با اصالت فارسی و عبری، حدود ۱۲۵ وام‌واژهٔ پرتغالی، اسپانیایی و ایتالیایی و ۱۰٬۰۰۰ وام‌واژهٔ هلندی وجود دارد. با این وجود عمده واژگان اندونزیایی از ریشه آسترونزیایی هستند. زبان‌های افغانستان
زبان‌های هندواروپایی دیگر افغانستان، که توسط گروه‌های کوچک‌تر قومی کاربرد می‌شوند، شامل زبان‌های داردی غربی (پشه‌ای)، نورستانی یا کافری، بلوچی، و تعدادی از زبان‌های هندی هستند که گویشوران آن‌ها عمدتاً در دره‌های دورافتاده در شمال‌شرق این کشور زندگی می‌کنند. گویشوران زبان‌های ترکی‌تبار، که شاخه‌ای از زبان‌های آلتایی هستند، مردمان ازبک‌ها و ترکمن هستند که از آخرین مهاجران تازه‌واردی می‌باشند که از استپ‌های آسیای مرکزی به مناطق شمالی افغانستان مهاجرت کرده‌اند. زبان‌های تُرکی‌تبار شامل زبان‌های اُزبکی، ترکمنی و قرقیزی است که آخری در نقاط دوردست شمال‌شرقی کاربرد می‌شود. در افغانستان همچنین گروه‌های بسیار کوچک گویشور زبان‌های دراویدی وجود دارد که در مناطق دوردست جنوبی کشور ساکن هستند. زبان مالایی
مالایی بخشی از خانواده زبان‌های آسترونزیایی است، که شامل زبان‌هایی از جنوب شرق آسیا و اقیانوس آرام، با شمار کمتری در قاره آسیا است. زبان مالاگاسی نیز در ماداگاسکار در اقیانوس هند، بخشی از این خانواده است. گرچه این زبان‌ها نسبت یکدیگر قابل درک نیستند، اما شباهت‌های آنها بسیار چشمگیر است و بسیاری از ریشه‌ها عملاً از نیای مشترک خود، نیاآسترونزیایی تغییر نکرده‌اند. اشتراکات بسیاری در این زبان‌ها برای اسامی خویشاوندان، بهداشت، اعضای بدن، حیوانات و به ویژه اعداد یافت می‌شود. زبان‌های جنوب آسیا
بیشتر زبان‌های رایج در هند به ترتیب زبان‌های هندواروپایی (۷۴ درصد)، زبان‌های دراویدی (۲۴ درصد)، زبان‌های استرا-آسیایی (۱٫۲ درصد)، خانواده زبان‌های تبتی-برمه ای (۰٫۶ درصد) و برخی زبان‌های هیمالیایی که دسته بندی نشده اند، است. به‌طور کلی ۴۶۱ زبان زنده در هند وجود دارد. زبان هندوستانی گسترده‌ترین زبان در هند است. سرشماری هند، گسترده‌ترین تعریف ممکن از هندی را به عنوان مجموعه گسترده ای از زبان‌های هندی را داشته‌است. گویشوران بومی (زبان مادری یا اصلی) زبان هندی حدود 39 درصد از مردم هند محاسبه شده‌است. زبان‌های هندواروپایی
بر پایه بررسی‌های تازه تر، معیارهایی علمی توسعه یافت که برپایهٔ آن‌ها، زبان‌ها در خانواده‌هایی زبانی گنجانده می‌شدند و در این خانواده‌ها، بسته به میزان همانندی‌ها، نسبت‌هایی دور یا نزدیک با هم می‌یافتند. بر این اساس خانواده‌هایِ زبانیِ بسیاری در جهان شناسایی شدند. زبان‌های مالایی‌تبار
زبان‌های مالایی‌تبار شاخه‌ای از زبان‌های مالایو-پلی‌نزیایی خانواده زبانی آسترونزیایی هستند. برجسته‌ترین عضو این گروه مالایی معیار است که زبان ملی برونئی، سنگاپور و مالزی و پایه اندونزیایی، زبان ملی اندونزی، است. این خانواده شامل زبان‌های محلی اقوام مالایی (همچون مالایی کوتایی و مالایی کداحی) و همچنین زبان‌های سایر اقوام ساکن در سوماترا (همچون مینانگ‌کابائو) و بورنئو (همچون ایبان) است. غرب بورنئو مکان احتمالی رایج بودن نیای این زبان‌هاست. زبان‌های هندواروپایی
شمار گویشوران آن در سراسر جهان به حدود ۳٫۴ میلیارد نفر می‌رسد. نزدیک به ۴۴۹ زبان زنده در این خانواده بزرگ زبانی وجود دارد که بیش از دوسوم آنها (۳۱۳ تا) زیرشاخهٔ زبان‌های هندوآریایی (آریاییانِ هند) هستند. این‌گونه، آنان سخنوران بزرگ‌ترین خانوادهٔ زبانی شناخته‌شده در جهان امروزند. زبان‌های هندوآریایی
هیچ طبقه‌بندی قطعی از زبان‌های هندوآریایی وجود ندارد زیرا لهجه‌های آن‌ها در یکدیگر ادغام شده‌اند. عمده این موارد در اینجا نشان داده شده‌است. برای جزئیات بیشتر، به مقالات اختصاصی مراجعه کنید. زبانهای ایرانی و زبانهای هندی هر دو از زبانهای آریایی هستند. پیشینهٔ ارتباط آن‌ها به سده ی۶ ق. م بازمی‌گردد. در دوره‌های پس از میلاد هم، به سبب ورود بسیاری از کتابهای هندی در زمینه‌های مختلف به ایران، ارتباط بین زبانهای ایرانی و هندی حفظ شد. در دوره‌های بعد، به خاطر تسلّط سلسلههای مسلمان ایرانی فارسی‌زبان بر آن منطقه، ارتباط بین زبان‌های ایرانی و هندی بیشتر شد و زبان فارسی قرن‌ها زبان رسمی سرزمین هندوستان بود. پیامد این ارتباط ژرف و طولانی، تأثیر این دو زبان بر همدیگر بود. این تأثیرات باعث شد که این دو زبان عناصری را از همدیگر قرض بگیرند. زبان هندی در طول این ارتباط دیرینه خود با زبان فارسی واژگان بسیاری را از این زبان قرض گرفته‌است. زبان‌های هندواروپایی
در ۱۵۸۳ توماس استفنز، کشیش یسوعی انگلیسی، زبانشناس و دانشمند فرهنگ کُنکانی_ نخستین انگلیسی که از راه دماغه امید نیک راهی هند شد_ در نامه ای که از گوا به برادرش در پاریس نوشت، برای نخستین بار در میان اروپاییان، از همگونی‌های ساختاری میان زبان‌های هندی، یونانی و لاتین یاد کرد. زبان‌های هندواروپایی
پیش‌تر نامِ آریایی نیز برای این خانوادهٔ زبانی کاربرد داشت. در حالی که در تقسیم‌بندی امروزی بر اساس نام هندواروپایی، زبان‌هایِ آریایی (ایرانیان و هندیان) یا هندوایرانی، فقط یکی از شاخه‌هایِ خانوادهٔ هندواروپایی را شکل می‌دهند؛ یعنی کاربرد این نام برایِ کلِ خانواده، طبق این نامگذاری نادرست است. امروزهِ نامِ آریایی فقط به همین شاخه هندوایرانی اطلاق می‌گردد. اصطلاح هندوآریایی، علاوه بر دلالت زبانی اش که به معنی زبان آریاییان هند است، معنای دیگری نیز یافته‌است و بر فرهنگی که پس از افول تمدن درهٔ سند ظهور و تکامل یافت نیز اطلاق می‌گردد. فهرست زبان‌های هندواروپایی
نیازبان‌های شاخه‌های زبان های هندواروپایی: گروه‌های قومی جنوب آسیا
گروه‌های قومی جنوب آسیا () یا گروه‌های قومی جنوب آسیا، ترکیب قومی-زبانی از جمعیت جنوب آسیا است که در کشورهای هند، پاکستان، بنگلادش، نپال، بوتان، مالدیو و سری لانکا به طور گسترده ای پراکنده شده اند و عمده آن‌ها در یکی از دو گروه بزرگ زبانی هندوآریایی و دراویدی قرار می گیرند. جامعه هند به طور سنتی به طبقات یا قبیله‌ها و نه اقوام، تقسیم شده است و این دسته بندی‌ها هیچ جایگاه رسمی از زمان استقلال هند در ۱۹۴۷ ندارد به جز برای برنامه‌ریزی طبقات و قبایل که به منظور اقدام مثبت، ثبت شده و باقی مانده است. در حال حاضر در هند طبق تعاریف ۱۶۵۲ زبان مادری طبقه بندی شده است. زبان بیشنوپریا مانیپوری
زبان بیشنوپِریا مانیپوری (বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী) از زبان‌های هندوآریایی است که در شمال شرق هند و بنگلادش و برمه رواج دارد و حدود ۴۵۰ هزار گویشور دارد. زبان‌های هندوآریایی
ارتباط زبانهای ایرانی و هندی در دورهی باستان: زبان‌های ایرانی و هندی باستان و میانه، واژه‌های مشترک فراوانی دارند که به پیشینهٔ مشترک آن‌ها بازمی‌گردد. حدود پنج‌هزار سال پیش، زمانی که قوم هندواروپایی درجنوب سیبری سکونت داشتند، تصمیم به مهاجرت گرفتند. عده ای از آن‌ها به آسیای مرکزی مهاجرت کردند و حدود هزاروپانصد سال در کنار هم زندگی کردند. این اقوام به آریایی معروف هستند. این قوم خود را *arya-می‌نامیدند (اشمیت، ۱۳۸۲/۱۹۸۷: ۶۸۲) که به صورت rya-ā در ریگ وداMayerhofer,1986-2001:52,79))، به صورت airiia- در اوستا (Kellens, 2003:104). و به صورت ariya- در کتیبه‌های فارسی باستان (Schmitt, 2009:73)ثبت شده‌است و به زبان آریایی آغازین که شاخه ای از زبان‌های هندواروپایی بود، سخن میگفتند. گروهی از این اقوام آریایی در سرزمین افغانستان امروزی، سکنی گزیدند؛ چون در ابتدا اسلام نتوانست در آنجا نفوذ کند، این سرزمین را کافرستان میگفتند؛ ولی از سال ۱۸۹۶ به بعد، این سرزمین را نورستان نامیدند و زبانشان به «نورستانی» معروف شد. گروه دیگری از اقوام آریایی، در آسیای میانه ساکن شدند که امروزه دانشمندان این قوم را هندوایرانی می‌نامند و زبان این قوم نیز «هندوایرانیآغازین» است. از هندوایرانی آغازین، سه گروه زبان منشعب شد که عبارتند از:زبان‌های ایرانی، زبان‌های دَری و زبان‌های هندوآریایی (Parpola, 2002:241) ایران‌شناسی
در اوایل سده بیستم م، زبانشناسان انگلیسی، اصطلاح «زبان‌های آریایی» را به جای «زبان‌های هندواروپایی» (برای خانواده ایرانی و هندی) به کار می‌بردند. چون تنها ایرانیان و هندوان خود را آریایی نامیده‌اند، اصطلاح آریایی برای «هندی و اروپایی» متروک گشت. امروزه آریایی برای زبان‌های ایرانی و هندی به کار برده می‌شود. زبان نیاهندوایرانی
با وجود تمام این شباهت‌ها، زبان‌های هندی باستان و ایرانی باستان، نه از یک گویش واحد هند و اروپایی، بلکه از دو گویش آن سرچشمه گرفته، سپس دوره تحول مشترکی را گذرانیده است. این تحول سبب تشابه بیشتر شده‌است. با مهاجرت آریایی‌ها قبایل متکلم به این زبان ها دیگر بار از هم جدا شدند و تفاوت‌ها بیشتر شد. آریای‌های باستان از سنت شعری قابل توجهی نیز برخوردار بودند. زبان فرضی آریای خود شاخه‌ای از زبان فرضی هندواروپایی است. از زبان هند و ایرانی آثار مکتوب در دست نیست، اما با استفاده از اسنادی که از دوره پس از جدایی ایرانیان و هند و آریایی‌ها از هم و استقرار آن‌ها در سرزمین‌های ایران و هند بازمانده‌است، بازسازی صورت کهن تر فرضی ممکن است. زبان‌های هندوایرانی
زبان‌های هندوایرانی یا زبان‌های آریانیک (زبان‌های آریایی) (Indo-Iranian languages or Indo-Iranic languages or Aryanic languages) توسط مردمان هندوایرانی یا مردمان آریانیک (مردمان آریایی) صحبت می‌شود و گسترهٔ جغرافیایی بزرگی شامل فلات ایران، قسمت‌هایی از آسیای میانه، شمال شبه‌قاره هند و بخش‌هایی از قفقاز را در بر می‌گیرد. جمعیت هندوایرانی‌ها بیش از یک و نیم میلیارد نفر است.خبرگزاری آناتولی ترکیه در اینفوگرافیکی که در ۲۹ ام ماه آوریل سال ۲۰۱۷ میلادی (اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۶ خورشیدی) به مناسبت سفر طیب اردوغان به هند تهیه کرده بود، جمعیت هند را شامل ۷۲ درصد هندوآریایی و ۲۵ درصد دراویدی برشمرده بود که بیش از ۹۵۰ میلیون نفر از مردم هند در سال ۲۰۱۷ هندوآریایی هستند. افغانستان
زبان‌های هندواروپایی دیگری هم توسط گروه‌های کوچکتر صحبت می‌شوند. زبان‌های نورستانی و زبان‌های پشه‌ای که از شاخه زبان‌های داردی هستند و زبان بلوچی از شاخه زبان‌های ایرانی غربی، از این جمله هستند. تعدادی از زبان‌های شاخه‌های هندوآریایی و پامیری هم در جوامع منفرد واقع در دره‌های دورافتاده شمال شرق افغانستان صحبت می‌شوند. زبان‌های ترکی شامل زبان ازبکی، و زبان ترکمنی -که شباهت زیادی هم به یکدیگر دارند- در مناطق شمالی افغانستان صحبت می‌شوند و زبان قرقیزی هم توسط گروه کوچکی در کنج شمال شرقی کشور تکلم می‌شود. گروه بسیار کوچی از گویشوران خانواده زبان‌های دراویدی هم در افغانستان صحبت می‌کنند. براهویی‌ها که در جنوبی‌ترین قسمت کشور بودوباش دارند، گویشوران زبان براهویی هستند. زبان‌های ژرمنی شمالی
زبان‌های ژرمنی شمالی یا زبان‌های اسکاندیناویایی زبان‌هایی از شاخه هندواروپایی و یکی از شاخه‌های زبان‌های ژرمنی است. این زبان‌ها عبارتند از: زبان دانمارکی، زبان سوئدی، زبان نروژی، زبان ایسلندی و زبان فاروئی. زبان دهانور رای
دْهانور یا رای زبانی‌است که هندوآریاییهای نپال در بخش‌هایی از این کشور بدان سخن‌می‌رانند. این زبان عضوی از خانوادهٔ زبان‌های هندوآریایی است، ولی در هیچ یک از دسته‌بندی‌های این خانواده جای‌نمی‌گیرد. فهرست زبان‌های هندواروپایی
در اواخر هزاره دوم پیش از میلاد هندواروپایی میلیون‌ها نفر بودند و در منطقه جغرافیایی وسیعی در بیشتر اوراسیای غربی و جنوبی (از جمله غرب آسیای میانه) زندگی می‌کردند. در دو هزاره بعدی تعداد گویشوران زبان‌های هندواروپایی حتی فراتر هم رفت. واژگان هندوستانی
هندی (हिन्दी "هیندی") یکی از زبان‌های هندوآریایی از خانواده زبان‌های هندواروپایی است؛ بنابراین هسته واژگان هندی از نظر ریشه‌شناسی هندواروپایی ایت. با این وجود وام‌واژگان بسیاری از زبان‌های بیگانه در این زبان یافت می‌شوند. زبان پنجابی
پنجابی که یکی از زبان‌های پرگویشور جهان به‌شمار می‌آید، زبان رسمی ایالت هندی پنجاب و از زبان‌های رایج چندیگر مرکز این ایالت است. پنجابی همچنین دومین زبان رسمی دهلی و هریانا است. این زبان در نواحی مجاور از قبیل کشمیر (معروف به دوگری) و هیماچال پرادش نیز گویشور دارد. پنجابی به عنوان یک زبان اصلی در استان پنجاب پاکستان (و در بسیاری از جاهای پاکستان) صحبت می‌شود با این وجود، پنجابی در این استان، زبانی رسمی نیست و نخبگان زبان‌های اردو و انگلیسی را ترجیح می‌دهند. مطالعات هندواروپایی
مطالعات هندواروپایی یک شاخه از زبان‌شناسی و یک شاخه میان‌رشته‌ای است که سر و کار دارد با زبان‌های هندواروپایی. زبان‌های هندواروپایی
گفتار جونز بر خویشاوندی زبان‌های سانسکریت، لاتین، یونانی و زبان‌های ژرمنی، سِلتی و زبان فارسی، روش تازه‌ای را در بررسیهای زبان‌شناسی پدیدآورد؛ گرچه حذف آگاهانه زبان هندوستانی، زبان‌های اسلاوی و پهلوی، رده‌بندی اوستایی همچون لهجه ای از سانسکریت یا پراکریت و جای دادن زبان‌های چینی، ژاپنی و مصری در خانواده هندواروپایی، امروزه همچنان شگفتی هر زبانشناسی را برمی‌انگیزد. فهرست زبان‌های هندواروپایی
رابطه فرضی با دیگر خانواده‌های زبانی و نیازبان‌های آن‌ها (مسئله بحث‌برانگیز و در عین حال حل‌نشده دسته‌بندی سطح بالای خانواده‌های زبانی شناخته‌شده به شاخه‌های بزرگتر که از نیاکان مشترک در گذشته‌های دور منتقل می‌شوند)اگرچه تمام زبان‌های هندواروپایی از یک نیای مشترک به نام نیاهندواروپایی ریشه می‌گیرند، میزان خویشاوندی میان زیرخانواده‌ها یا شاخه‌ها یکسان نیست و زیرخانواده‌هایی وجود دارند که به نسبت نزدیکتر یا دورتر هستند و این نشان‌دهنده این است که آن‌ها در یک زمان از هم جدا نشده‌اند. خویشاوندی‌های زیرخانواده‌های هندواروپایی یا شاخه‌های بین آن‌ها هنوز یک موضوع لاینحل و بحث‌برانگیز است. زبان نیاهندوایرانی
بر پایه شواهد موجود، زبان آریایی آغازین نخست به دو شاخه نورستانی آغازین و هندوایرانی آغازین تقسیم شد. زبان نورستانی آغازین مادر همه زبان‌های نورستانی که در نورستان در کوهستان‌های شمال شرقی افغانستان رواج دارد و شاخه‌ای مستقل به‌شمار می‌رود. پیشتر زبان‌های نورستانی اصلاً ایرانی می‌پنداشتند که به سبب مجاورت درازمدت با زبان‌های هندی تأثیرهایی از آن‌ها پذیرفته‌اند. برخی هم به خطا زبان‌های نورستانی را شاخه‌ای از زبان‌های هندی به‌شمار آورده‌اند. نورستان را پیش از گرویدن ساکنینش به اسلام، کافرستان می‌نامیدند. از اینرو در برخی از منابع کهن، زبان‌های نورستانی را زبان‌های کافری نامیده‌اند. مهم‌ترین زبان‌های نورستانی، آشکون، پرسَون، ترِگَمی، زِمییَکی، کَتی، وایگَلی و وَمای است. فهرست زبان‌های هندواروپایی
زبان‌هایی که شاید وجود داشته‌اند و جزو خانواده هندواروپایی بوده‌اند زبان نیاهندواروپایی
دیدگاه دیگر ادعا می‌کند ریشهٔ این خانوادهٔ زبانی به ۸٬۰۰۰ تا ۹٬۵۰۰ سال پیش و به منطقهٔ آناتولی بازمی‌گردد. این دیدگاه که در زمان پیش کشیدن آن (۱۹۸۷) رویکرد یافت، در بنیاد، برگرفته از بازه ای زمانی بدنبال موجی از یافته‌های باستان‌شناسی دربارهٔ شکوفایی فرهنگی هیتی‌ها است و اینکه آنان را آورندهٔ فن گداختِ آهن به خاورمیانه و ارابه (گردونه)های برتر در گسترهٔ جنگ‌ها و دارندهٔ نخستین الفبای هیروگلیف به‌دست‌آمده تاکنون از آریایی‌ها می‌دانند، و با پیشرفت و گسترش کشاورزی از روی پیشرفت فن فلزکاری و در پی آن، ساخت ابزار کشاورزی کارآمدتر و افزایش فراورده‌های کشاورزی، و به دنبال آن، شتاب‌گیری افزایش جمعیت، این زبان نیز گسترش یافته‌است و هیتی‌ها هم در کنار میتانی‌ها و لووی‌ها و دیگر مردمان آناتولی از چنین توانش تاریخی‌ای برخوردار بوده‌اند. پس خاستگاه آریایی‌ها همین فلات بوده‌است. در سال ۲۰۰۳ پژوهشی منتشر شد که با بررسی ۸۷ زبان، زمان جدایی زبان هیتی را در رده نخستین زبان جداشونده آریایی و هندواروپایی با تاریخی میانه ۹۸۰۰ تا ۷۸۰۰ سال پیش، هماهنگ با فرضیه آناتولی می دانست. زبان‌های رومی
دسته‌بندی زبان‌های رومی ذاتاً دشوار است، چون در بیشتر مناطق زنجیره گویشی و در برخی جانبداری‌های تعصبات سیاسی حضور دارند. لاتین (که جزو زبان‌های رومی نیست) و چند زبان منقرض‌شده در ایتالیا، شاخه ایتالی خانواده هندواروپایی را می‌سازند. فهرست زبان‌های هندواروپایی
زبان‌های دسته‌بندی‌نشده‌ای که احتمالا جزو خانواده هندواروپایی هستند فهرست زبان‌های هندواروپایی
ارتباط بین مردم و زبان‌های مختلف، به ویژه در نتیجه استعمار اروپا، همچنین باعث ایجاد بسیاری پیجین، کریول و زبان مختلط مبتنی بر به زبان‌های هندواروپایی شد که امروزه بسیاری از آن‌ها در جزیره‌ها و مناطق ساحلی صحبت می‌شوند. کنراد مالت برون
از آشناترین کارهای وی، برای نخستین بار (۱۸۱۰) نامگذاری خانواده بزرگ زبان‌هایی که امروزه هندواروپایی، آریایی و هندوآناتولیایی هم خوانده می‌شوند، به نام هندوژرمنی بود که نخست به فرانسوی به کار برد و سپس آلمانی آن روایی یافت؛ نامی که امروزه نیز در زبان علمی استاندارد آلمانی بدان خوانده می‌شوند. سه سال پس از وی پزشک و فیزیکدان انگلیسی، توماس یانگ همین خانواده زبانی را "هندواروپایی"، و دو سال بعد زبانشناس دانمارکی، راسموس راسک، به یاد یافث برادر سام در آیین یهود، "یافثی" نامید. کمی دیگر از سوی زبانشناس آلمانی، فریدریش اشمیتهنر "زبان‌های هندی-توتی"و دیگر زبانشناس آلمانی و پیشگام در گویش‌شناسی، فریدریش پوت، "هندوکِلتی (هندوسلتی)" نیز نام گرفت. فیلسوف و زبانشناس آلمانی، ویلهلم فون هومبولت "زبان‌های سانسکریتی" نامید و زبانشناس پیشگام ایتالیایی، گراتسیادیو ایسایا آسکولی، نام "آریااروپایی" را انتخاب نمود. سرانجام ماکس مولر، زبانشناس، خاورشناس و بنیادگذار هندپژوهی نوین آنها را خانواده زبان‌های آریایی نامید. کمی پس از وی نیز زبانشناس بلژیکی اونوره شَوه نام "آریاک" (آریایی) را برگزید. از آنجا که این واژه را کنت دو گوبینو در کتابی نامدار و پرسروصدا دربارهٔ یکسان نبودن نژادها (۱۸۵۴) به کار برد و در آینده، ریشه پیدایش جهان بینی نژادپرستانه و نازی‌ها و فاشیسم را به اندیشه‌های وی پیوند دادند، پس از شکست آلمان در جنگ دوم جهانی در سالهای پایانی سده بیستم، به گونه تابویی سیاسی-فرهنگی با آن برخورد گردید و انجمن‌های دانشگاهی و پژوهشی نیز این رویه را ناگزیر پیمودند. زبان‌های هندوآریایی میانه
زبان‌های هندوآریایی میانه یا زبان‌های هندی میانه شاخه‌ای از زبان‌های هندوآریایی می‌باشد. این گروه زبانی از تبار زبان‌های هندوآریایی باستان -چون سانسکریت ودایی- می‌باشد. همچنین زبان‌های هندواروپایی امروزی -مانند بنگالی، پنجابی و هندوستانی- نیز از تبار همین گروه زبانی‌اند. زبان ناپولی
زبان ناپولی زبانی از شاخه زبانهای ایتالیک-دالماتی است که جزو زبان‌های رومی از خانواده هندواروپایی محسوب می‌شوند. این زبان در جنوب کشور ایتالیا و منطقه ناپولی و پالرمو در حدود هفت میلیون تن گویشور دارد. همچنین برخی گویشوران این زبان در کشورهای آمریکا، ونزوئلا، آرژانتین، استرالیا و کانادا بسر می‌برند. خاستگاه نیاهندواروپاییان
از حدود ۵۵۰۰ پیش از میلاد این فرایند ادامه پیدا نمود. زبان‌های بالکان هرکدام ویژگی‌هایی از خودشان را به خود گرفته بودند، به این دلیل که عناصری از زبان‌های کوچک منطقه X در آن‌ها نفوذ کرده بود. در دوره گسترش زبان‌های هندواروپایی، زبان‌های ژرمنی، بالتیک، اسلاوی، سلتی و ایبری (Iberian) ایجاد شدند، در واقع این‌ها زبان‌هایی بودند که هندواروپایی در آن‌ها نقش زیادی داشت و همچنین عناصری از زبان‌های مناطق Ba و U را هم در خود داشتند. در نهایت بخش زیادی از اروپا توسط خانوادهٔ زبان‌های هندواروپایی فراگرفته شد. تنها در بخشی از اروپا، در شبه جزیره ایبریا و در شمال شرق اروپا هسته‌هایی از شکارچیانی باقی ماندند که ظاهراً با کشاورزی سازش پیدا کرده بودند بدون اینکه از لحاظ زبانی تغییری پیدا کنند؛ بنابراین زبان باسکی امروز و فنلاندی، نوادگان این شکارچیان اوایل عصر یخ هستند. زبان‌های اسلاوی
زبان‌های اسلاوی یا زبان‌های اسلاونیک یکی از شاخه‌های خانواده بزرگ زبان‌های هندواروپایی هستند؛ بنابراین اعضای این خانواده (برای نمونه زبان روسی) با زبان فارسی هم خویشاوندی دارند. خویشاوندی زبان‌های اسلاوی با زبان‌های بالتیک تقریباً نزدیک است؛ به همین دلیل، برخی زبانشناسان این دو گروه را در یک زیرمجموعه قرار داده و آن را بالتواسلاوی می‌نامند. هم‌اینک بیش از ۲۵۰ میلیون نفر در اروپای مرکزی، شمال آسیا، و بیشتر بخش‌های شبه جزیره بالکان، به یکی از زبان‌های اسلاوی سخن می‌گویند. این گروه به زیرگروه‌های اسلاوی شرقی، اسلاوی جنوبی و اسلاوی غربی تقسیم می‌شود. آریاییان بومی
آریاییان بومی عنوان نظریه ای زبانشناختی و باستان شناختی است که بر پایه آن گویشوران زبان‌های آریایی هند را که امروزه زبان‌های هندوآریایی گفته می‌شوند بومیان شمال و شمال غربی شبه‌قاره هند به‌شمار می‌آورد. این نظریه به دنبال کاوش‌ها و یافته‌های درخشان تمدن دره رود سند به میان آمد و رفته رفته از هوادارانی برخوردار شد. گرچه در این میان برخی گروه‌های تندرو هندو نیز از این دیدگاه استقبال کردند. این نظریه در ضدیت با دیدگاه نظریه مهاجرت هندوآریایی‌ها از بیرون هند به این سرزمین است و خواستار بازنگری در تاریخ سنتی مردمان ودایی و پورانه‌هاست. همچنین ایرانیان و اروپاییان را نخست مردمان این تمدن می‌داند و سرچشمه انشعاب زبانی زبانهای به اصطلاح هندواروپایی را از هند می‌داند. یکی از شواهد آشکار این نظریه را آن می‌دانند که از میان زبان‌های این خانواده بزرگ زبانی بیش از دوسوم آن یعنی ۳۱۳ تا از ۴۴۵ زبان (دربرگیرنده زبان‌های کهن و امروزی) از شاخه زبانهای آریایی هند (زبان‌های هندوآریایی) است.Wikipedia contributors, "Indigenous Aryans," Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Indigenous_Aryans&oldid=698388988 (accessed January 23, 2016). زبان‌های آسیا
زبانهای هندواروپایی در درجه اول توسط شاخه هندوایرانی حضور دارند. این خانواده شامل زبان‌های هندی (سینهالی، هندی، اردو، بنگالی، اوریه، آسامی، پنجابی، سندی، کشمیری، مراتی، گجراتی، سینهالی، مالایالم و سایر زبان‌های هندواروپایی جنوب آسیا) و ایرانی (شامل فارسی، کردی، پشتو، بلوچی و زبان‌های هندواروپایی دیگر ایران، آناتولی، میان‌رودان، آسیای میانه، قفقاز و مناطقی از آسیای جنوبی). علاوه بر این شاخه، دیگر شاخه‌های هندواروپایی که در آسیا صحبت می‌شوند شامل اسلاوی (روسی رایج در سیبری)، یونانی در پیرامون دریای سیاه، ارمنی و همچنین زبان‌های منقرض شده مانند هیتی در آناتولی و تخاری در ترکستان (چین) هستند. زبان‌های اروپا
زبان‌های اروپا به زبان‌هایی گفته می‌شود که در محدودهٔ قارهٔ اروپا گویشورانی دارند. بیشتر این زبان‌ها عضوی از خانوادهٔ زبان‌های هندواروپایی می‌باشند. زبان‌های هندواروپایی این قاره دربرگیرندهٔ زیرشاخه‌های زبان‌های رومی، ژرمنی، زبان‌های بالتی-اسلاوی، یونانی و دیگر زیرشاخه‌ها می‌باشند. خانوادهٔ زبانی دیگر رایج اروپا زبان‌های اورالی می‌باشد که سه زبان ملی مجاری، فنلاندی و استونیایی از این گروهند. زبان‌های ترکی، مغولی نیز گویشورانی دارند. همچنین زبان‌های قفقازی جنوبی و قفقازی شمالی در مرزهای جنوبی اروپا دارای اهمیت می‌باشند. زبان باسکی نیز زبانی منفرد است که در باختر پیرنه بدان سخن رانده می‌شود و زبان مالتی نیز یگانه زبان سامی با موقعیت ملی این قاره است. پیشینه زبان فارسی
فارسی در این دوره به زبان میانجی ایران بزرگ و بیشتر شبه‌قاره هند تبدیل شد. این زبان همچنین زبان رسمی و فرهنگی دودمان‌های اسلامی، از جمله سامانیان، آل بویه، طاهریان، زیاریان، گورکانیان، تیموریان، غزنویان، آل افراسیاب، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، سلجوقیان روم، سلطان‌نشین دهلی، شروان‌شاهان، صفویان، افشاریان، زندیان، قاجاریان، خانات بخارا، خانات خوقند، امارت بخارا، خانات خیوه، عثمانیان و بیشتر نوادگان مغولان هند همچون نظام حیدرآباد بود. فارسی تنها زبان هندواروپایی بود که مارکو پولو در دربار قوبلای خان و در سفرش در چین آن را می‌دانست و از آن استفاده می‌کرد. زبان فارسی
زبان فارسی در زمرهٔ زبان‌های هندواروپایی قرار دارد و بسیاری از واژه‌های فارسی نو از زبان نیاهندواروپایی ریشه گرفته‌اند. زبان فارسی برای ساختن واژه‌های جدید از ریشهٔ کلمات، به صورت گسترده، از روش‌های واژه‌سازی، به ویژه وندافزایی و ترکیب، استفاده می‌کند. همچنین، زبان فارسی ارتباط قابل توجهی با زبان‌های دیگر داشته که باعث ورود وام‌واژگان بسیاری به این زبان شده‌است. زبان‌های آواری-اندی
زبان‌های آواری-اندی () یکی از هفت شاخه اصلی خانواده زبان‌های قفقازی شمال شرقی است. این شاخه به دو شاخه فرعی زبان آواری و زبان‌های اندی تقسیم شده است، که از این میان زبان آواری با ۸۰۰٬۰۰۰ گویشور، به عنوان زبان نوشتار ۶۰٬۰۰۰ گویشور زبان‌های اندی و همین‌طور زبان‌های تسزی به کار می‌رود. زبان‌های هندواروپایی
نخستین بار مارکوس زوئریوس وان بوکس هورن زبانشناس و دانشمند هلندی بود که زبانی آغازین را مادر برخی زبانهای آسیایی و اروپایی دانست و آن را زبان سکایی شناسایی کرد. این سرآغازی بر دانش زبانشناسی بر پایه جستجو برای بازسازی یا کشف یک زبان مشترک بود. در سال ۱۶۴۷ این اندیشه پیش کشیده شد و زبان سکایی سرچشمه یگانه یک خانواده زبانی به‌شمار آمد. این خانواده در آغاز شش زبان را دربرمی گرفت: هلندی، آلبانیایی، یونانی، لاتین، فارسی و آلمانی. در ۱۶۵۴ او زبانهای اسلاوی، سلتی و بالتیک را هم به این خانواده افزود. ویلیام جونز (واژه‌شناس)
شگفت‌ترین ایده او دربارهٔ ریشه زبان‌های (به اصطلاح وی) هندواروپایی، نام نبردن از زبان‌های اسلاوی و عجیب تر از آن هندوستانی در میان آنهاست، با آنکه پیوند میان هندوستانی و سانسکریت همچون پهلوی و فارسی است. دیگر آنکه چینی و ژاپنی و قبطی را از زبانهای به اصطلاح هندواروپایی می‌خواند که هر یک امروزه به ترتیب بخشی از زبانهای چینی_تبتی، ترکی شرقی (دراین سازگاری نیست) و سامی هستند. روز زبان‌های اروپا
امروزه حدود ۲۲۵ زبان در اروپا رایج است که تقریباً ۳٪ از زبان‌های دنیا را شامل می‌شود. بیشتر زبان‌های اروپایی از خانواده زبان‌های هندواروپایی هستند. تا پایان قرن هجدهم، گسترده‌ترین زبان اروپا (هم از لحاظ گستره جغرافیایی هم از لحاظ شمار گویشوران) زبان فرانسوی بود که در آن زمان جای خود را به زبان روسی داد. با احتساب گویشوران بومی، تقریباً ۱۵۰ میلیون اروپایی روزانه به زبان روسی صحبت می‌کنند و پس از آن زبان‌های آلمانی (حدود ۹۵ میلیون)، ترکی استانبولی (حدود ۸۰ میلیون)، انگلیسی و فرانسوی (هرکدام ۶۵ میلیون)، ایتالیایی (حدود ۶۰ میلیون)، اسپانیایی و لهستانی (هرکدام ۴۰ میلیون)، اوکراینی (۳۰ میلیون) و رومانیایی (۲۶ میلیون) قرار دارند. تا آنجا که به مطالعات زبان خارجی مربوط می‌شود، انگلیسی در حال حاضر محبوب‌ترین زبان خارجی در اروپا است و پس از آن آلمانی، فرانسوی، ایتالیایی، روسی و اسپانیایی قرار دارند. زبان ماپیا
ّّزبان ماپیا یک زبان منقرض شده از خانواده زبان‌های میکرونزیایی در اندونزی است. این زبان در آب‌سنگ حلقوی ماپیا صبحت می‌شد. آب‌سنگ حلقوی ماپیا در شمال ساحل پاپوآی باختری قرار دارد. مردم ماپیا زبان در سال‌های آغازین سده ۲۰ (میلادی) از میکرونزی به آب‌سنگ حلقوی ماپیا کوچ کردند و پس از آن جذب این زبان شدند. آخرین کسی که به زبان ماپیا صحبت می‌کرد در سال ۲۰۰۰ درگذشت. هم‌اکنون مردم آب‌سنگ حلقوی ماپیا، کوچ کردگان به زبان بیاک هستند. فهرست سرزمین‌هایی که فارسی یک زبان رسمی در آنجا است
شواهد نشان می‌دهد که قبل از غزنویان عده ای در بخش مرکزی هند به زبان فارسی صحبت می‌کرده‌اند. در طی آن زمان کلیه مراودات، مکاتبات، نامه نگاری‌ها و اسناد دولتی که توسط شاهان و درباریان انجام و به سراسر جهان ارسال می‌شد به زبان فارسی بود که موجب گسترش این زبان شد. این زبان در مدارس و مکتب خانه‌ها و بین دانشمندان رواج داشت و لذا در زبان وادب محلی هند و بین قشرها مختلف جامعه نیز نفوذ پیدا کرده و ماندگار شد. زبان فارسی جزو زبانهای هندواروپایی است که شباهت بسیار زیادی به زبان بسیار قدیمی سانسکریت دارد. زبان فارسی به‌طور نظام یافته توسط محمود غزنوی به هند وارد شد. امروزه نیز در بسیاری از زبان‌های محلی هند از جمله زبان پنجابی، زبان گجراتی، زبان بنگالی، زبان تامیل و به خصوص زبان اردو کلمات فارسی زیادی به کار می‌رود. این زبان، زبان قانونی و حقوقی هند بوده تست و اغلب اصطلاحات حقوقی هند از زبان فارسی نشات گرفته‌است. ارزش بسیار بالای آکادمیک زبان فارسی در شبه قاره هند به گونه ای است که امروزه زبان فارسی در تمامی دانشگاه‌های مرکزی هند از سطح کارشناسی تا دکتری تدریس می‌شود. در بیش تر مدارس نیز این زبان جزو زبان‌های انتخابی است و تدریس می‌گردد اگرچه در سال‌های اخیر در شمال هند که مسلمانان حضور حداکثری دارند برخی مدارس زبان عربی را به جای زبان فارسی آموزش می‌دهند. زبان سرائیکی
زبان سرائیکی (ਸਰਾਇਕੀ सराइकी) یکی از زبان‌های هندوآریایی است که گویشورانی در هند و پاکستان دارد. سرائیکی در خانوادهٔ زبانی پنجابی جای می‌گیرد و همسانی ۹۰ درصدی با گویش ماجی - دیگر زیرمجموعهٔ زبان پنجابی - دارد. زبان‌های هندواروپایی
زبان‌های هندو-اروپایی گروهی از زبان‌های خویشاوند هستند که از هند تا به اروپا گسترده شده‌اند. زبان مینوسی
مینوسی یک زبان دسته‌بندی‌نشده است، یا شاید چندین زبان است که به یک خط نوشته شده‌اند. این زبان با خانواده‌های هندواروپایی، سامی و تیرنی مقایسه شده که همگی بی‌نتیجه مانده‌اند. همچنین پیشنهاد شده این زبان عضوی از خانواده زبان‌های پیش‌هندواروپایی است. آریایی
آریایی‌ها را به نام زبان فرضی مشترک باستانی شان هندوایرانی می‌نامند. زبان، دین و ساختار اجتماعی جامعه‌شان در دوره‌های پس از مهاجرت حاکی از آن است که این اقوام در ابتدا قوم واحدی بودند. جدا شدن آریایی‌ها از دیگر قبایل دامدار و اسکان نیافته هندواروپایی باید پس از آغاز پراکنده شدن جمعی این قوم‌ها در نیمه دوم هزاره ۴ پ. م رخ داده باشد. مهاجرت اقوام هندواروپایی که در فاصله هزاره ۵ تا ۳ پ. م در استپهای جنوب روسیه می‌زیستند، احتمالاً به سبب افزایش جمعیت، ثروت (به ویژه احشام)، اختراع گردونه و ارابهٔ جنگی و استفاده از اسب برای سواری بود. این قوم‌ها با فرهنگ کورگان که از هزاره‌های ۵ تا ۳ پ. م در استپ‌های شمال دریای سیاه گسترش داشت، مربوط اند. هندواروپایی‌ها در جهات مختلف کوچیدند و از هند تا ایرلند مسکن گرفتند. در طول هزاره ۳ تا اوایل هزاره ۲ پ. م گروه هندوایرانی یا آریایی که شاخه‌ای از قوم هندوآریایی بود، احتمالاً در آسیای مرکزی، یعنی حدوداً استپ‌های ایران شرقی در سُغد، خوارزم و بلخ باستان و مناطق مجاور آن‌ها همچنان به زندگی مشترک خود ادامه می‌داد. باستان‌شناسان شوروی معمولاً قوم هندوایرانی را در کهن‌ترین دوران‌های آن با فرهنگ آندرُنُو که آثار ش در قزاقستان و جنوب سیبری یافت شده‌است، مربوط می‌کنند. این فرهنگ به هزاره ۲ پ. م تعلق دارد و با فرهنگ کورگان مربوط است. سرانجام هند و ایرانیان نیز در حدود ۲۰۰۰ پ. م در جستجوی سرزمین‌های تازه با چراگاه‌های بهتر و دام‌های بیش‌تر و شاید به سبب خشکسالی‌هایی که به‌طور ادواری استپ‌های فصل مشترک اروپا-آسیا را که مسکن آن‌ها بود، تهدید می‌کرد، به تدریج از هم جدا شدند و با کوچی پردامنه از شرق دریای خزر و آسیای مرکزی، یا از غرب از سوی قفقاز، یا شاید از هر دو جهت از میهن مشترک شان به سوی فلات ایران حرکت کردند. در این زمان با پراکنده شدن هندوایرانیان در منطقه‌ای گسترده و نیز به سبب سستی روابط اقتصادی میان آن‌ها که روابط را کم کرد، تفاوت میان زبان‌های ایرانی و هندی باستان که هر دو از گویش مختلف زبان هندواروپایی آغازین سرچشمه گرفته بودند و در دروه آریایی تحول مشترک آن‌ها برای ادغام کامل آن دو کافی نبود، به تدریج شدت گرفت. فهرست زبان‌های هندواروپایی
برآورد می‌شود زبان نخستین مردم نیاهندواروپایی که به زبان نیاهندواروپایی معروف است، در حدود ۴۵۰۰ سال پیش از میلاد زنده بوده و از حدود سال ۴۰۰۰ پیش از میلاد از طریق مهاجرت و نفوذ فرهنگی گسترش یافته‌است. این رخداد، روند پیچیده‌ای از ترکیب یا جایگزینی جمعیت، فرهنگ‌پذیری و دگرگونی زبانی مردم را در بسیاری از مناطق غربی و جنوب اوراسیا آغاز کرد. در طی این روند بسیاری از زبان‌ها و شاخه‌های این خانواده ریشه گرفتند. زبان‌های هندواروپایی
این مسئله به نابودی یا نَوان‌شدگیِ دیگر خانواده‌هایِ زبانیِ انجامیده. برایِ نمونه زبانِ عیلامی/ ایلامی که تا امروز زبانی تک خانواده شناسایی شده‌است، یعنی زبانی دیگر تا کنون یافت نشده که با آن در یک خانواده جای داده شود، امروزه جایِ خود را به زبان‌های ایرانی داده که خود از زبان‌هایِ آریایی و اروپایی اند. یکی از زبان‌هایِ رسمیِ سلسله ایرانیِ هخامنشی، عیلامی/ ایلامی بوده‌است. زبان‌های آسیا
شمار زیادی زبان اشاره در سراسر آسیا صحبت می‌شود. این‌ها شامل خانواده زبان اشاره ژاپنی، زبان اشاره چینی، زبان اشاره هندوپاکستانی و همچنین تعدادی زبان اشاره کوچک بومی در کشورهایی مانند نپال، تایلند و ویتنام هستند. بسیاری از زبان‌های اشاره رسمی بخشی از خانواده زبان اشاره فرانسوی هستند. زبان‌های کردی
زبان‌های کردی یک زنجیره گویشی از زبان‌های هندواروپایی در شاخهٔ زبان‌های ایرانی غربی هستند که کُردها هم اینک با آن‌ها سخن می‌گویند. زبان‌های کردی از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی هستند که با زبان‌های فارسی، بلوچی و لری خویشاوندی دارند. تعریف یک زبان به عنوان «کردی» همواره دستخوش عوامل غیر زبان‌شناختی به‌ویژه عوامل سیاسی، و فرهنگی است. در واقع زبان کردی زبان واحدی نیست و زبان واحدی به نام کردی وجود ندارد، زبان کردی به معنای یک زبان با یک شکل استاندارد و مرز و تعریف مشخص نیست، آنچه هست زبان‌های مستقلی (سورانی و کرمانجی و کلهری و لکی است که مجموعاً کردی نامیده می‌شوند. زبان مادی
زبان مادی یک زبان هندواروپایی و زبان مادها بوده‌است. این زبان، به‌همراه زبان‌های سکایی، اوستایی و پارسی باستان ازجمله زبان‌های باستانی ایرانی بودند. پامیر
زبان‌های پامیری از شاخه زبان‌های ایرانی شرقی از خانواده هندواروپایی هستند. زبان‌های رایج در کوهستان پامیر و پیرامون آن عبارت‌اند از: زبان شغنانی، وخی، آرموری، روشانی، برتنگی، اشکاشمی، یزغلامی، پراچی، یدغا، مونجی و سریکولی. زبان‌های دراویدی
شمار دراویدی زبان‌ها بیش از ۲۱۵ میلیون نفر است. آن‌ها بیشتر در جنوب هند و شمال شرق سریلانکا ساکنند و در هند زبان‌هایی از این خانواده زبان رسمی ۴ استان آندراپرادش، تامیل نادو، کرالا و کارناتاکا هستند. زبان‌های هندواروپایی
برای نخستین بار یکی از پژوهشگرانِ دانمارکی به نام کنراد مالت برون که نقشی اساسی در گسترش این دانش دارد، نامِ هندوژرمنی ("") را در سال ۱۸۱۰ برای این مفهوم به کار برد. استدلال کنونی پژوهشگران آلمانی این است که در یک سویِ این حوزهٔ جغرافیایی زبان‌های شاخهٔ هندی و در سویِ دیگر ایسلندی صحبت می‌شود که زبانی از شاخهٔ ژرمنی است؛ پس نامِ هندوژرمنی، می‌تواند به گونه‌ای دیگر گویایِ دو سوی پهنهٔ جغرافیایی زبان‌های این خانوادهٔ بزرگ باشد. همچنان در آلمان این یک اصطلاح استاندارد علمی است. زبان‌های پاکستان
زبان‌های پاکستان () شامل زبان‌های رایج در پاکستان می‌شود. پاکستان دارای ده‌ها زبان است که به عنوان زبان اول صحبت می‌شود. پنج زبان بیش از ۱۰ میلیون گویشور در پاکستان دارند که شامل زبان پنجابی، زبان پشتو، زبان سندی، زبان سرائیکی و زبان اردو هستند. به‌طور عمده تمام زبان‌های پاکستان متعلق به گروه زبان‌های هندوایرانی از خانواده زبان‌های هندواروپایی هستند. زبان روسی
زبان روسی از شاخه اسلاوی زبان‌های هندواروپایی است. زبان‌های اسلاوی بیشتر از دیگر زبان‌های هندواروپایی، به زبان‌های بالتیک نزدیک هستند. زبان نیااسلاوی در تاریخ طولانی خود، به‌ویژه در سده‌های ۴ تا ۶ میلادی دچار دگرگونی زیادی شد. از سدهٔ ششم بود که زبان‌های جداگانه اسلاوی آغاز به پدیدار شدن کردند. زبان‌های پاهاری
زبان‌های پَهاری شاخه‌ای از زبان‌های هندوآریایی است که گویشورانش در دامنه‌های هیمالیا، از نپال تا اوتاراکند، هیماچال پرادش و جامو و کشمیر در هندوستان می‌زیند. نام این زبان‌ها ریشه در واژهٔ "پَهار" به معنای "کوهستان" دارد. زبان‌های پهاری به سه شاخهٔ مرکزی، خاوری و باختری تقسیم‌می‌شوند. زبان نیاهندوایرانی
زبان هند و ایرانی تنها شاخه‌ای از زبان‌های هندواروپایی است که به دوره مشترک تحول پس از جدایی اقوام هند و اروپایی متکی است و شاهدی مستقیم وجود آن را اثبات می‌کند. این شاهد همان نام آریایی است که هم ایرانیانم و هم هند و آریاییان بر خود اطلاق می‌کردند. زبان هندو ایرانی گویش پیش هند و آریایی را نیز در بر می‌گیرد، اما مدارک بازمانده از این گویش به حدی کم است که در بازسازی زبان هندوایرانی عملاً تأثیر مهمی ندارد. زبان هندکو
هندکو (هندکو) زبانی‌است که در شمال باختری پنجاب پاکستان از سوی پشتوها و غیرپشتون‌ها بدان سخن رانده می‌شود. هندکو ششمین زبان منطقه‌ای پاکستان است و به زبان‌های لندا وابسته است. جز پشتوها مردمان هندکی افغانستان نیز بدین زبان سخن می‌رانند. گویشوران بدین زبان از تیره‌های چندی‌اند و هندکو وابسته به قومیت ویژه‌ای نیست. قوم ماد
زبان مادی یک زبان هندواروپایی و زبان مادها بوده‌است که به‌همراه زبان‌های سکایی، اوستایی و پارسی باستان از جمله زبان‌های باستانی ایرانی محسوب می‌شوند. هیچ سندی در دست نیست که بتوان با آن صحت زبان مادی را تأیید کرد. اما زبان‌شناسان، با استفاده از ساختار کلمات و علم واژه‌شناسی، کلماتی در متون کتیبه‌های پارسی باستان، ایلامی و بابلی که با گرامر زبان خود سازگار نیست را شناسایی کردند و آن را در دسته‌بندی زبان مادی قرار دادند؛ برای نمونه در کتیبه‌های پارسی باستان واژه‌هایی دیده می‌شوند که برخلاف قواعد آوایی پارسی باستان است، که این واژه‌ها را باید مادی دانست. مردمان هندوایرانی
مردمان هندوایرانی یا مردمان آریانیک (مردمان آریایی) (Indo-Iranian peoples or Indo-Iranic peoples or Aryanic peoples) (که گاه با آریایی‌ها یکی گرفته می‌شود)، نام یک گروه قومی بوده که هندوآریایی‌ها، ایرانیها و نورستانی‌ها از آن‌ها منشعب شده‌اند و به زبان‌های هندوایرانی صحبت می‌کنند. ایرانی‌ها شامل شاخهٔ شرقی یعنی سکاها، خوارزمیان، سغدیان، تخاریان و شاخهٔ غربی شامل مادها، پارس‌ها، پارت‌ها و داردها بودند. اینان گویشور زبان‌های هندوایرانی بودند که شاخه‌ای بزرگ از زبان‌های هندواروپایی است. نیاکان هندوایرانی‌ها، نیاهندواروپاییان بودند. جمعیت هندوایرانی‌ها بیش از یک و نیم میلیارد نفر است. خبرگزاری آناتولی ترکیه در اینفوگرافیکی که در ۲۹ ام ماه آوریل سال ۲۰۱۷ میلادی (اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۶ خورشیدی) به مناسبت سفر طیب اردوغان به هند تهیه کرده بود، جمعیت هند را شامل ۷۲ درصد هندوآریایی و ۲۵ درصد دراویدی برشمرده بود که بیش از ۹۵۰ میلیون نفر از مردم هند در سال ۲۰۱۷ هندوآریایی هستند. فهرست واژگان انگلیسی با ریشه فارسی
فارسی و انگلیسی به عنوان دو زبان هندواروپایی واژگان بسیاری از زبان نیاهندواروپایی به ارث برده‌اند. بسیاری از این واژگانِ همانند شکل مشابه ای نیز دارند. ولی موضوع این مقاله تنها وام‌واژه‌هایی است که از فارسی به انگلیسی وارد شده‌اند. چه به گونه مستقیم و چه از راه یک یا چند زبان واسط. زبان‌های هندوایرانی
در این تقسیم‌بندی، خانواده زبانی هندوایرانی دارای چهار فرزند مستقل یعنی زبان‌های ایرانی، زبان‌های هندوآریایی، زبان‌های داردی و زبان‌های نورستانی است. زبان‌های لندا
لندا یا پنجابی غربی نام دسته‌ای از زبان‌های هندوآریایی است که در پنجاب پاکستان گویشورانی دارد. این زبان‌ها از دید زبانی حد فاصل دو زبان سندی و پنجابی می‌باشند. زبان نوشتاری لندازبانان، پنجابی است. زبان‌های سرائیکی، هندکو و به‌احتمال پنجابی میرپوری زیرشاخه‌ای از این گروه زبانی‌اند.Wikipedia contributors, "Lahnda language," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lahnda_language&oldid=593161285 (accessed February 23, 2014). زبان‌های هندوآریایی
زبان‌های هندوآریایی یا زبان‌های آریایی هند (Indo-Aryan languages or Indic languages) زیرشاخه‌ای از زبان‌های هندوایرانی است و توسط مردمان هندوآریایی تکلم می‌شود. به عنوان شرقی‌ترین گروه در زبان‌های هندواروپایی، زبان‌های هندوآریایی توسط حدود ۹۰۰ میلیون نفر صحبت می‌شود (آمار سال ۲۰۰۵) و در سال ۲۰۲۰ حدود ۱٫۵ میلیارد نفر تخمین زده می‌شوند. متکلمان این زبان‌ها در کشورهای هند، پاکستان، بنگلادش، نپال، و دیگر نواحی هیمالیا، و نیز، در سریلانکا جمع شده‌اند. خبرگزاری آناتولی ترکیه در اینفوگرافیکی که در ۲۹ ام ماه آوریل سال ۲۰۱۷ میلادی (اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۶ خورشیدی) به مناسبت سفر طیب اردوغان به هند تهیه کرده بود، جمعیت هند را شامل ۷۲ درصد هندوآریایی و ۲۵ درصد دراویدی برشمرده بود که بیش از ۹۵۰ میلیون نفر از مردم هند در سال ۲۰۱۷ هندوآریایی هستند. زبان پالائی
زبان پالائی، از زبان‌های مرده خانواده زبانی زبان‌های هندواروپایی و از شاخه زبان‌های آناتولی آن است. نگارش‌هایی از این زبان در لوح‌های میخی عهد برنز خاتوشا پیدا شده‌است. نام آن در زبان هیتی "پالائومنیلی" به معنی ""از مردم پالا"" می‌باشد؛ پالا، احتمالاً در شمال غربی ناحیه کانونی هیتی‌ها که شمال غربی ترکیه کنونی است، بوده‌است. کاشکاها در سده پانزدهم پیش از میلاد مسیح به این منطقه تاختند و از آن پس این زبان رو به فراموشی نهاد. زبان‌های لزگی
زبان‌های لزگی () یکی از هفت شاخه خانواده زبانی قفقازی شمال شرقی است. زبان‌های لزگی و تبسری از زبان‌های این شاخه هستند که دارای سنت نوشتاری‌اند.زبان‌های لزگی با نظریه چاکنایی زبان‌های هندواروپایی مرتبط است، زیرا چند زبان از این زبان‌ها، دارای فورانی‌های واکدار فرض شده‌اند؛ عقیده‌ای که به طور گسترده برای این خانواده زبانی غیرمحتمل دانسته می‌شود. تشابهات به خوبی مورد بررسی قرار نگرفته است (زبان روتولی در با مثال‌های پایین در تناقض است)، اما مثال‌هایی نظیر مثال‌های زیر وجود دارد: تغییرات مشابهی هم در جایگاه آغازین واژه‌های زبان نخی روی می‌دهد. فهرست واژگان فارسی در زبان‌های دیگر
فارسی و انگلیسی به عنوان دو زبان هندواروپایی واژگان بسیاری از زبان نیاهندواروپایی به ارث برده‌اند. بسیاری از این واژگانِ همانند شکل مشابهی نیز دارند. اما موضوع این مقاله فقط وام‌واژه‌هایی است که از فارسی به انگلیسی وارد شده‌اند. چه به‌طور مستقیم و چه از طریق یک یا چند زبان واسط. زبان نیاهندوایرانی
زبان هندوایرانی آغازین را مادر همه زبان‌های ایرانی، هندوآریایی (هندوآریایی میتانی، هندوآریایی دریای سیاه، هندی) و دَردی به‌شمار می‌آوردند. مهم‌ترین زبان‌های دردی از شاخه شرقی: پهَلوره، سَوی، شینه، کشمیری و زبان‌ها و گویشهای کوهستانی و از شاخه مرکزی: پَشای، تیرَهی، شومَشتی، کَتَرکَلی، کَلَشه، کهُور یا خُوَر یا چیترالی، گَلنگَلی و گَوَر است. کاسیان
زبان کاسی‌ها و نام خدایان آن‌ها با نام خدایان هند و اروپایی و آریایی تشابه داشته‌است و زبان آنان با زبان اقوام آریایی هند و اروپایی همانندی دارد. زمانی این عقیده رایج بود که کاسیان هندواروپایی بوده، که زبان و فرهنگ و تمدن ایشان به نحوی مشهود از آن متأثر گشته‌است ولی مدارکی که به نفع مناسبات هندواروپایی کاسیان وجود دارد سست است، که باید کاسیان را با رابطه ای غیر مستقیم و دورادور با عناصر هندواروپاییان شمرد و مربوط دانست؛ «زبان کاسی» در نفوذ زبان‌های هوری قرار داشته، و هم‌چنین واژگان هند و اروپایی و نام‌های هند و ایرانی زیادی میان کاسی‌ها و میتانی‌ها مشترک است؛ و احتمالاً به زبان‌های هوری اورارتویی مرتبط بوده‌است. زبان هندی
هندی در سطح ایالتی در ایالت‌های بیهار، چتیسگر، هاریانا، هیماچال پرادش، جارکند، مادیا پرادش، میزورام، راجستان، اوتار پرادش و اوتاراکند رسمی است. هندی همچنین در بنگال غربی در مناطقی که بیش از ۱۰٪ از اهالی آن‌ها هندی‌زبان هستند نیز یکی از زبان‌های رسمی است. هرکدام از این ایالت‌ها ممکن است یک «زبان رسمی» دیگر نیز داشته باشند. برای مثال، در اوتار پرادش اردو نیز رسمی است. هندی همچنین در قلمروهای اتحادیه دهلی، جزایر آندامان و نیکوبار و دادرا و نگر حویلی و دامان و دیو نیز عنوان زبان رسمی را دارد. شمال هند
از نظر زبان‌شناسی، شمال هند در سیطره زبان‌های هندواروپایی است. زبان‌های دراویدی شمالی، تبتی-برمه‌ای و آستروآسیایی (مانند موندا) نیز در این منطقه رایج هستند. فهرست زبان‌های هندواروپایی
تمایز بین یک زبان و یک گویش کاملاً مشخص و ساده نیست زیرا در بسیاری از موارد چندین زنجیره گویشی، گویش گذار و زبان وجود دارد و همچنین به این دلیل که هیچ معیاری وجود ندارد که نشان دهد چه میزان واژه، دستور زبان، تلفظ و نوای متفاوت باعث تمایز زبان و گویش می‌شوند (فهم متقابل می‌تواند به عنوان یک معیار به کار رود اما زبان‌های نزدیک به همی وجود دارند که حتی تا حدی برای یکدیگر قابل فهم هستند). به همین دلیل، در اینفهرستلیست، گروه‌های گویشی و برخی گویش‌های ویژه زبان‌ها نشان داده می‌شوند (به صورت کج) به ویژه اگر زبانی توسط شمار زیادی از مردم و در یک ناحیه بزرگ صحبت شود یا صحبت می‌شده، یا همچنین اگر گویش‌های واگرا دارد یا داشته‌است. زبان آلمانی
آلمانی معیار نوین یک زبان ژرمنی غربی در شاخه ژرمنی زبان‌های هندواروپایی است. زبان‌های ژرمنی به‌طور سنتی به سه شاخه ژرمنی شمالی، ژرمنی شرقی و ژرمنی غربی تقسیم می‌شوند. نخستین شاخه از آن‌ها شامل زبان‌های نوین دانمارکی، سوئدی، نروژی، فاروئی و ایسلندی می‌شود که همگی از نوادگان نورس باستان هستند. زبان‌های ژرمنی شرقی اکنون منقرض شده‌اند و گوتی تنها زبان در این شاخه است که در آثار نوشتاری از آن باقی مانده‌است. زبان‌های ژرمنی غربی، زیرگروه‌های گویشی گسترده‌تری دارند و اکنون زبان‌های نوینی همچون انگلیسی، آلمانی، هلندی، ییدیش، آفریکانس و غیره اعضای آن هستند. زبان‌های هندواروپایی
در مورد خاستگاه خانوادهٔ زبان هندو-اروپایی چند فرضیهٔ رقیب وجود دارد. دیدگاه نوینی بر پایه تازه‌ترین یافته‌های ژنتیک در حیطه باستانشناسی این خاستگاه را ایران می‌داند. آریایی
به گفته ایگور میخایلوویچ دیاکونوف در زمانی که زبان سانسکریت نیای جمله زبان‌های هندواروپایی و هندوستان میهن اصلی اقوام هندواروپایی شمرده می‌شد، دانشمندان آریا «arya»، نامی را که هندیان باستان به خود نهاده بودند، به تمام اقوامی که به زبان‌های هندواروپایی سخن می‌گفتند، بسط دادند. بعدها ثابت شد که هندوستان میهن اصلی هندواروپاییان نیست و برعکس اقوام مزبور در دوران بالنسبه متاخری به آن‌جا آمدند و زبان سانسکریت را هم به هیج وجه نمی‌توان نیای زبان‌های هندواروپایی محسوب داشت. بدین سبب به کار بستن اصطلاح «زبان‌های آریایی» و به طریق اولی «اقوام آریایی» در مورد همه سخن‌گویان به زبان‌های هندواروپایی غیرعلمی بود. بعدها این اصطلاح را فاشیزم آلمان برگرفت و بدان معنی و اهمیت نژادی داد، حال آن که دانشمندان هرگز چنین معنایی برای آن قایل نبودند. تنها کاربرد اصطلاح «آریایی» (که آن هم چون کلمه مزبور بر اثر سوءاستفاده غیرعلمی از آن بی‌اعتبار گشته غیرمطلوب است) در بارهٔ اقوامی است، که در روزگار باستان خودشان را آریا «arya» می‌نامیدند. هندیان و ایرانیان خود را آریا «arya» می‌خواندند ولی دیده نشده‌است، که حتی اقوامی که به یکی از دیگر گروه‌ها یا خانواده‌های زبانی منتسب باشند، خویشتن را به این نام بخوانند. زبان‌های آسیا
زبان‌های دراویدی بومی جنوب هند و مناطقی از سری لانکا و شامل تامیلی، کانارا، تلوگو و مالایالم هستند، در حالی که زبان‌های کوچکتر مانند گوندی و براهویی به ترتیب در هند مرکزی و پاکستان حضور دارند. ناحیه همگرایی زبانی
یک مثال از این پدیده، ناحیهٔ زبانی بالکان است، شامل زبان‌های آلبانیایی، رومانیایی، بلغاری، صربی، یونانی، و رومانی. گرچه همهٔ این زبان‌های از خانوادهٔ هندواروپایی هستند، ولی از شاخه‌های کاملاً مختلف‌اند و پیوند دوری با هم دارند، و با این وجود، شباهت‌هایی در برخی ویژگی‌های دستوری بین آن‌ها دیده می‌شود؛ شباهت‌هایی که در زبان‌هایی که از ریشه به این‌ها نزدیک‌اند دیده نمی‌شوند. مثلاً رومانیایی ویژگی‌هایی در دستور زبان خود دارد که با این زبان‌ها مشترک است، اما همین ویژگی‌ها در زبان‌های رومی (که بیشتر به رومانیایی نزدیک هستند) دیده نمی‌شوند. زبان‌های هلنی‌تبار
زبان‌های هلنی‌تبار شاخه‌ای از زبان‌های هند و اروپایی هستند که شامل یونانی می‌شود. در دسته بندی سنتی هلنی‌تبار تنها شامل زبان یونانی است. اما برخی از گروهای زبان شناسان تصور می‌کردند که یونانی با برخی از زبان‌های باستانی ارتباط نزدیکی داشته است ، یا تمایز انواع زبان‌های یونانی به اندازه ای بوده که آنها را زبان‌های جداگانه‌ای در نظر بگیریم. زبان‌های آسیا
طیف گسترده‌ای از زبان‌ها در سراسر آسیا صحبت می‌شوند که شامل خانواده‌های مختلف زبانی و برخی زبان‌های تک‌خانواده است. خانواده‌های اصلی زبان شامل آلتایی، آستروآسیایی، آسترونزیایی، قفقازی، دراویدی، هندواروپایی، آفروآسیایی، مغولی‌تبار، چینی-تبتی و کرا-دای هستند. بیشتر آن‌ها، اما نه همه، سابقه طولانی به عنوان یک زبان نوشتاری دارند. زبان هندی
هندی رایج‌ترین زبان رسمی در هند و اردو زبان ملی و میانجی پاکستان و یکی از ۲۲ زبان رسمی هند و زبان رسمی در اوتار پرادش، جامو و کشمیر و دهلی است. در نظر گرفتن هندی و اردو به عنوان زبان‌های جداگانه عمدتاً ناشی از سیاست و به دلیل رقابت هند و پاکستان است. مطالعات هندواروپایی
هندواروپایی‌گرا یک متخصص (معمولا در رشته زبان‌شناسی یا انسان‌شناسی) است که در مطالعات هندواروپایی به کار مشغول است. هندواروپایی‌گراها Indo-Europeanists اصطلاحی است که برخی کتب غربی برای نظریه پردازان زبانشناسی، که در حوزه خانواده زبان‌های هندواروپایی مطالعه می‌کنند به کار برده‌اند.