زبان اسپرانتو چگونه شکل گرفت؟
اسپرانتو
زبان بین‌المللی اِسپِرانتو در سال ۱۸۸۷ (میلادی) (۱۲۶۶ خورشیدی) توسط لودویک لازاروس زامنهوف لهستانی ساخته شد. اسپرانتو به علت ساختار علمی و آسان خود مورد توجه متفکران و دانشمندان با ملیت‌های گوناگون قرار گرفته و به خاطر ویژگی‌های منحصربه‌فرد آن، سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی سازمان ملل متحد (یونسکو) در سال ۱۹۵۴ (میلادی) به اتفاق آرا آن را طی قطعنامه‌ای به عنوان زبان بین‌المللی و بی‌طرف به رسمیت شناخت و آموزش اسپرانتو را به تمامی کشورهای عضو خود توصیه کرد. همچنین «یونسکو» در استقبال از صدمین سالگرد انتشار زبان اسپرانتو در سال ۱۹۸۶ (میلادی) (۱۳۶۵) در قطعنامه‌ای دیگر ضمن تأکید بر تصمیم قبلی خود، مراتب پشتیبانی خود را از آموزش و گسترش زبان بین‌المللی اسپرانتو در سراسر جهان ابراز داشته‌است. دستور زبان اسپرانتو
زبان فراساختهٔ اسپرانتو که با هدف ایجاد یک زبان بین‌المللی برای کل دنیا، یا زبان مشترک جهانی در سال ۱۸۸۷ توسط دکتر لودویک زامنهوف ابداع شد، دارای دستور زبان بسیار ساده، منطقی و بدون استثنائی است تا استفادهٔ جهانی از آن برای گویش‌وران همهٔ زبان‌ها، از هر قوم و نژادی که باشند، آسان باشد. همان‌گونه که در مقالهٔ مفصلی در بارهٔ زبان اسپرانتو در روزنامهٔ معروف گاردین (Guardian)، چاپ لندن، آمده‌است: … به‌علاوه، درحالی که یادگیریِ ولاپوک به‌سختیِ فراگرفتن زبان لاتین بود، زبانِ زامنهوف فقط شانزده قاعدهٔ بنیادی داشت که حتی یک استثناء هم در آن به‌چشم نمی‌خورد. اسپرانتو به‌احتمالِ قوی تنها زبانی است که فاقد افعال بی‌قاعده است (زبان فرانسوی دارای ۲۲۳۸ فعل بی‌قاعده و زبان‌های اسپانیایی و آلمانی هر کدام دارای حدود ۷۰۰ فعل بی‌قاعده است) و، با وجود تنها شش پایانه که تسلط پیدا کردنِ برآن، برای بیانِ تمامیِ افعال در این زبان کافی است، مشاهده شده‌است که اکثریت نوآموزها پس از یک ساعت می‌توانند به این زبان تکلم کنند. نویسندهٔ انگلیسیِ این مقاله در روزنامهٔ گاردیَن اشاره‌ای به تعداد افعال بی‌قاعده در زبان انگلیسی نکرده‌است. در این زبان نیز افعال بی‌قاعده مشکل بزرگی در راه فراگیریِ آن به‌وجود آورده‌است. شمار فعل‌های بی‌قاعده‌ی زبان انگلیسی ۶۳۸ عدد است.
روز اسپرانتو
روز اسپرانتو یا روز زامنهوف یا روز ادبیات اسپرانتو یا روز فرهنگ اسپرانتو یا روز کتاب اسپرانتو (۱۵ دسامبر) روز تولد لودویک لازاروس زامنهوف (۱۸۵۹–۱۹۱۷) آغازگر زبان بین‌المللی اسپرانتو است که به‌طور گسترده در سراسر جهان جشن گرفته می‌شود. زبان پرتغالی
هنگامی که رومی‌ها در سال ۲۱۶ پیش از میلاد به شبه جزیره ایبری رسیدند، زبان لاتین را که از آن همه زبان‌های رومی ریشه گرفته‌اند، با خود بدانجا آوردند. این زبان توسط سربازان رومی، شهرک‌نشینان و بازرگانان که شهرهایشان را بیشتر در نزدیکی شهرهای تمدن‌های پیشین سلتی (مدت‌ها پیش از ورود رومیان تأسیس شده بود) ساخته بودند، گسترش یافت. به همین دلیل، این زبان یک زیرلایه از فرهنگ‌های اروپای اطلسی خرسنگی و سلتی را در خود داراست. اسپرانتو (گروه موسیقی)
اسپرانتو گروهی موسیقی در سبک پروگرسیو راک است که در ابتدای دهه هفتاد میلادی مدتی فعال بود. معنای تحت‌الفظی اسپرانتو به رویکرد گروه به معنای دقیق جهان‌شمولی زبان اسپرانتو و بلژیکی-انگلیسی بودن گروه برمی‌گردد. کنگره جهانی اسپرانتو
کنگره جهانی اسپرانتو یا همایش جهانی اسپرانتو سال‌دارترین همایش بین‌المللی در میان کنگره‌های زیادی است که هرساله به زبان بین‌المللی اسپرانتو برگزار می‌شوند. این همایش بین‌المللی به استثنای دوران جنگ جهانی اول و جنگ جهانی دوم، بدون انقطاع برای بیش از یک قرن از سال ۱۹۰۵ تا به اکنون برگزار شده‌است. اولین همایش جهانی اسپرانتو در سال ۱۹۰۵ در شهر بولونی-سور-مر فرانسه و با حضور ۶۸۸ شرکت‌کنندهٔ اسپرانتیست برگزار شد. برگزاری این کنگره از سال ۱۹۲۰ بر عهدهٔ انجمن جهانی اسپرانتو بوده‌است. به‌طور متوسط در هر کنگره بیش از ۲۰۰۰ نفر از بیش از ۶۰ کشور جهان شرکت می‌کنند. امید (اسپرو)
امید (اِسپِرو) شعری‌ست به زبان فراساخته‌ی اسپرانتو که لودویک زامنهوف (۱۸۵۹–۱۹۱۷)، خالق این زبان، در آغازین سال‌های ابداع این زبان بین‌المللی سروده است. این شعر که امروزه بیشتر با عنوان سرود اسپرانتو شناخته می‌شود، معمولاً با یک مارش پیروزی همراه است که فِلیسین مِنو دو مِنیل ، آهنگ‌ساز فرانسوی، برای آن ساخته‌است. پیش‌تر نیز، کلاس آدلزکلد و چند آهنگساز کمترشناخته‌شدهٔ دیگر برای این شعر و سرود موسیقی ساخته بودند. گاهی از این ترانهٔ امید با عنوان سرود جنبش اسپرانتو نیز یاد می‌کنند. اسپرانتیدو
وها به منظور سرگرمی یا برای افزودن به گوناگونی ادبیات اسپرانتو ساخته شده‌اند. تنها اسپرانتیدویی که امروزه در ابعاد گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرد زبان ایدو است. تاریخ اسپرانتو
این درویش، با ردایی خاکستری‌رنگ و بلند که یقه‌اش همیشه بالا کشیده شده بود، اولین اسپرانتودان خارجی بود که با او، به زبان اسپرانتو صحبت کردم. ضیافتی را که به افتخار او در کافهٔ ولتر، در اکتبر سال ۱۹۰۲ برپاکردیم، به‌خوبی به یاد دارم. صحبت‌های آتشین، و روانیِ بیانات او، سبب شگفتیِ عمیق ما می‌شد. سلزنیوف، آموزگار ما در صحبت کردن بود؛ زیرا او نخستین کسی بود که به ما نشان داد که اسپرانتو زبانی زنده است؛ او اولین کسی بود که برای ما، پاریسی‌ها، اثبات کرد که اسپرانتو نیز می‌تواند با همان سادگی، ظرافت و سرعت هر زبان ملیِ دیگری صحبت شود. نهضت اسپرانتو پس از متوقف شدن انتشار لا اسپرانتیستو، برای مدت زیادی بدون هرگونه ارگانی باقی ماند. در سال ۱۸۹۵ سوئدی‌ها اولین شمارهٔ مجلهٔ جدید زبان بین‌المللی را منتشر ساختند، که پس از فایق شدن بر چند مشکل در آغاز کار، تبدیل به وسیلة ارتباطیِ مهمی شد. لوئی دو بوفران فرانسوی، در سال ۱۸۹۸ مجلهٔ لِسپرانتیست را به راه انداخت، و به این ترتیب، آغازگر دوران تبلیغات پرجنب وجوشی در کشورهای فرانسوی‌زبان گردید که به‌زودی منتج به نهضتی توان‌مند و پرشمار در دنیای فرانسوی‌زبان شد. این نهضت (به‌طور غیررسمی) نقش رهبری را در امر پیشبرد اسپرانتو به دست گرفت. اسپرانتو (کشتی)
اسپرانتو، نخستین زئو یا شیء (نامگذاری شده با) «زامنهوف» یا «اسپرانتو» در جهان است: یک کشتی اسپانیائی که در سال ۱۸۹۶ ساخته شد و تا سال ۱۹۶۶ مورد استفاده بود. نام این کشتی به افتخار زبان فراساخته‌ی اسپرانتو انتخاب شده است، که آفرینندهٔ آن، دکتر لودویک زامنهوف است که یونسکو نیز سال ۱۹۸۷ را به‌مناسبت جشن صدسالگی زبان اسپرانتو، سال زامنهوف نامید. ادمون پریوا
وی که از اهالی فرانسوی‌زبان سوئیس بود، در سن ۱۴ سالگی اسپرانتو را آموخت و هنگامی‌که ۱۶ سال داشت در نخستین کنگره‌ی جهانی اسپرانتو در سال ۱۹۰۵ در شهر بولون-سور-مر فرانسه شرکت کرد. در همین همایش بین‌المللی و تاریخیِ اسپرانتو بود که وی استعداد درخشان خود را به‌عنوان یک خطیب و سخنران ماهر در زبان اسپرانتو نشان داد. در بین سال‌های ۱۹۰۷ و ۱۹۱۱ وی بسان سفیری مشتاق و توانا برای زبان اسپرانتو، طی سفرهایی به کشورهای ایالات متحدهٔ آمریکا، انگلستان، فرانسه و روسیه، به پیشبرد و توسعهٔ این زبان در دنیا کمک کرد. در این سفرها، ازجمله با مهاتما گاندی، روزولت، و ویلیام جیمز دیدار و در مورد زبان اسپرانتو گفتگو کرد. در سال ۱۹۱۲ مؤسسه‌ی بین‌المللی اسپرانتو در ژنو را بنیان نهاد و چندین بار به‌عنوان پرزیدنت سازمان جهانیِ اسپرانتو و انجمن اسپرانتوی سوئیس انتخاب شد. پریوا که از سال ۱۹۲۰ تا ۱۹۴۳ سردبیریِ مجلهٔ اسپرانتو را به‌عهده داشت و مقالات باارزشی را چه از نظر ارائهٔ نقطه‌نظرات روشن‌بینانهٔ خود و چه از نظر سبک نگارش برجسته‌اش، ارائه کرد، در واقع در طول سال‌های ۱۹۲۱ تا ۱۹۲۸ نهضت توسعهٔ زبان اسپرانتو را سازمان‌دهیِ مجدد کرد و رهبری این حرکت بین‌المللی را بر عهده داشت. کتاب سه جلدیِ تاریخ اسپرانتو دربارهٔ او چنین می‌گوید: اسپرانتو
«همایش جهانی اسپرانتو» ، که هرساله توسط «سازمان جهانی اسپرانتو» (دارای روابط رسمی با سازمان ملل متحد و یونسکو) در کشورهای گوناگون جهان برگزار می‌شود، بزرگ‌ترین گردهماییِ اسپرانتو در دنیا محسوب می‌شود. این همایشِ بین‌المللیِ بی‌نظیر، که در آن هیچ مترجمی وجود ندارد، به‌عنوان نمونه در سال ۲۰۰۳ در شهر گوتِنبورگِ سوئد با حضور ۱۸۰۰ شرکت‌کننده از ۶۲ کشور، در سال ۲۰۰۴ در شهر پکن چین با ۲۰۳۱ نفر از ۵۱ کشور و در سال ۲۰۰۵ در شهر ویلنیوس لیتوانی با شرکت ۲۳۴۴ اسپرانتودان و در سال ۲۰۰۶ در شهر فلورانس ایتالیا با شرکت ۲۲۰۹ اسپرانتیست بر پا شد. در صدمین سال ابداع زبان اسپرانتو، یعنی سال ۱۹۸۷، همایش ۷۲ام جهانی اسپرانتو در زادگاه مؤلف آن، زامِنهوف، در کشور لهستان برگزار شد و تعداد بی‌نظیر ۵۹۴۶ اسپرانتودان از سراسر دنیا در آن شرکت کردند. تعداد شرکت‌کنندگان یکصدمین همایش جهانی اسپرانتو، که در سال ۲۰۱۵ در شهر لیل (Lille) فرانسه برگزار گردید، ۲۶۹۸ نفر بود (نخستین همایش جهانی اسپرانتو نیز در سال ۱۹۰۵ در شهر بولون-سور-مر همین کشور برگزار شده بود). بالدور راگنارسون
در حالی که بسیاری از زبان‌های ملیِ جهان با وجود سابقهٔ چندهزارسالهٔ خود هنوز موفق به ارائهٔ نویسنده‌ای نشده‌اند که نامزد جایزهٔ ادبیِ نوبل گردد، زبان اسپرانتو که در سال ۱۸۸۷ ابداع گردید و نسبت به زبان‌های ملی موجود، بسیار جوان و حتی نوپاست، بارها موفق به کسب چنین افتخار بزرگی شده‌است. برای مثال، در سال‌های ۱۹۹۹، ۲۰۰۰ و ۲۰۰۵ میلادی ویلیام اُلد، نویسندهٔ توانای اسکاتلندی به پاس تألیف بیش از پنجاه کتاب به زبان بین‌المللی اسپرانتو، کاندیدای دریافت جایزهٔ ادبیِ نوبل گردید. از زمان انتشار زبان اسپرانتو، یعنی سال ۱۸۸۷ تا هنگام به‌وقوع پیوستنِ این واقعهٔ زبان‌شناسی و ادبیِ بزرگ و بی‌نظیر در جهان، تنها ۱۱۲ سال گذشته بود. این امر خود به‌تنهایی گویای نبوغ بسیار زیاد لودویک زامنهوف در ساخت زبان اسپرانتو نیز هست، چرا که زبان‌های ابداعیِ فراوانی، چه قبل از پیدائیِ اسپرانتو، و چه پس از آن وجود داشته‌اند، که حتی نام اکثریت قریب به‌اتفاق آن‌ها را نیز کسی به‌یاد ندارد. بالدور راگنارسون نیز برای نخستین بار در سال ۲۰۰۷ نامزد دریافت جایزهٔ ادبی نوبل از طرف کانون نویسندگان اسپرانتوزبان گردید. زبان میانجی جهانی
موفق‌ترین و پرمتکلم‌ترین آن‌ها تاکنون زبان اسپرانتو بوده‌است، که یونسکو نیز تابه‌حال دو قطعنامه در مورد آن تصویب کرده و به تمامی کشورهای عضو خود توصیه کرده‌است تا آموزش زبان اسپرانتو را در مدارس و دانشگاه‌های خود وارد سازند. زبان پاک
اندیشه آغازین طرح این زبان، در پی آشنایی کسروی با زبان جهانیِ اسپرانتو پدید آمد. وی با الهام از اصول واژه‌سازی و دستوریِ اسپرانتو، دست به ویرایش زبان پارسی زد. کسروی در این زمینه می‌گوید: اسپرانتو
برخی یوسف اعتصامی (اعتصام الملک)، پدر پروین اعتصامی، را اولین کسی می‌دانند که ایرانیان را با زبان اسپرانتو، توسط نشریهٔ خود بهار آشنا کرد. احمد کسروی نیز از کسانی بوده‌است، که ضمن فراگیری زبان بین‌المللی اسپرانتو، همان‌طور که در اثر خود تحت عنوان زبان پاک بیان کرده‌است، از ساختار علمی و منطقی آن، و هم چنین سامانهٔ واژه‌سازی چسبانشی یا پیوندی آن، برای تقویت و ویرایش زبان مادری خود، الهام گرفته‌است، و در عین حال برای گسترش زبان اسپرانتو در ایران نیز کمک فراوانی کرده‌است. در زمان افتتاح دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳ خورشیدی، زبان اسپرانتو از مطالب درسی این دانشگاه بوده‌است. کالمان کلوتچی
کالمان کلوتچی یا کالمان کالوچای ، (زاده ۱۸۹۱ - درگذشته ۱۹۷۶)، پزشک جراح و شاعر مجار و از نخستین پیشگامان توسعه و تکامل ادبیات اسپرانتو بود. کالوچای، که در بیست‌سالگی زبان اسپرانتو را آموخت، چهره‌ای اصلی در جهانِ ادبیات اسپرانتو محسوب می‌شود. وی از خود یک میراث غنی از زبان و فرهنگ اسپرانتو بر جای گذاشت، از آن جمله است اشعاری که به زبان اسپرانتو سروده شده و همچنین ترجمه‌هایی که از زبان مجارستانی و دیگر زبان‌های اروپا به اسپرانتو انجام داده‌است. اندیشه من
«اندیشهٔ من» نام یک شعر کوتاه از بنیان‌گذار زبان اسپرانتو، لودویک زامنهوف است که پیش از سال ۱۸۸۷ میلادی آن را سرود. زبان ایدو
ایدو در واقع توسط عده‌ای از اسپرانتودانان اصلاح طلب ابداع شد و بسیاری از متکلمان زبان ایدو اسپرانتودان بوده‌اند که بعداً به این زبان گرایش پیدا کرده‌اند. جماعت بسیاری از ایدودان‌ها در آلمان، فرانسه و اسپانیا می‌باشند و تعدادی نیز در دیگر کشورها. همچنین بین کسانی که به زبان ایدو صحبت می‌کنند با کسانی که به این زبان آشنا هستند فرق است. خیلی از اسپرانتودان‌ها به این زبان آشنا هستند ولی زبان مورد استفاده‌شان اسپرانتو است و از ایدو استفاده نمی‌کنند. تاریخ اسپرانتو
رقابت‌های موجود در درون نهضت فرانسه، منجر به تأسیس سریع یک مؤسسهٔ انتشاراتیِ اختصاصی برای اسپرانتو به‌نام انجمن مطبوعاتیِ اسپرانتو در رقابت با هاشت، شد. ادبیات اسپرانتو به برکت این دو انتشاراتی ـ و هم‌زمان با انتشار کمابیش محدودتری در کشورهای دیگر ـ به مقدار فراوانی رشد کرد. ترجمهٔ آثار کلاسیک از زبان فرانسوی و دیگر زبان‌ها و تألیفاتی که مستقیماً به زبان اسپرانتو، در رشته‌های گوناگون نگاشته شده بود، چاپ و منتشر گردید. در سال ۱۹۰۷، اولین رمانی که به اسپرانتو نوشته شده بود، حاویِ ۵۰۰ صفحه، به قلم هنری والی‌ین به‌نام قلعهٔ پرِلونگو منتشر گردید. این رمان، ردّیهٔ قوی ای علیه آن گروه از اسپرانتودانانی بود که دربارهٔ «ضرورت وجودیِ» ادبیات اصیل اسپرانتو شک داشتند. اسپرانتو
در زبان اسپرانتو هویت دستوری کلمه‌های پایانه دار با پایانه‌هایشان شناخته می‌شود، مانند o که پایانهٔ اسم است، مثل Patro به معنی پدر، و a که پایانهٔ صفت است، مانند Patra به معنی پدری یا پدرانه یا مربوط/متعلق به پدر؛ یا e که پایانهٔ قید است، مثل bele به معنی به زیبائی، و as که پایانهٔ فعل زمان حال است، مانند belas به معنی زیباست. همایش بین‌المللی اسپرانتوی ایران
هرچند تاریخ زبان بین‌المللی اسپرانتو در ایران بیش از یک قرن عمر دارد- و ایران و اسپرانتودانان‌اش نقش‌های مهمی در پیش‌برد این زبان مشترک جهانی داشته‌اند - با این وجود، همان‌طور که در بالا اشاره شد، نخستین همایش اسپرانتو در ایران تنها در سال ۱۳۹۳ در تهران برگزار شد. درحالی که در همان سال ۱۳۹۳، برای نمونه، ژاپن ۱۰۱امین، انگلستان ۹۵امین، آلمان ۹۲امین، ایتالیا ۸۱امین، اسپانیا ۷۳امین، برزیل ۴۹امین، و مکزیک ۱۴امین کنگرهٔ اسپرانتوی خود را برگزار کردند. حیدر رشیدی
رشیدی فراگیری اسپرانتو را در سن ۵۷ سالگی آغاز نمود و در سال ۱۳۶۵ و به بهانه یکصد سالگی جنبش اسپرانتو، اقدام به تألیف خودآموز مصور زبان اسپرانتو (در بیست درس) نمود که در نوع خود نخستین محسوب می‌شود. به پاس تلاش‌های گسترده وی در جهت توسعه اسپرانتو در افغانستان، انجمن جهانی اسپرانتو از رشیدی به عنوان "پایه گذار جنبش اسپرانتوی افغانستان" یاد کرده‌است. زبان همگانی
در قرن بیستم، رسانه جهانی، میراث امپراتوری بریتانیا، جایگاه بریتانیا به عنوان ابرقدرت اقتصادی در نیمه اول قرن بیستم، و جایگاه آمریکا در نیمه دوم قرن بیستم، منجر به تبدیل زبان انگلیسی به زبان اصلی برای تجارت جهانی، و زبان حاکم در ارتباطات و گفتگوهای جهانی شد و این روند رو به رشد است. برخی پیش‌بینی می‌کنند که طی چند نسل، زبان انگلیسی به زبان رسمی جهانی تبدیل خواهد شد. جنبش ایجاد و ساخت زبان، جای خود را به ایجاد زبان‌های طبیعی تر داده، مثل ایجاد زبان‌های لاتین ساین فلکسیون، زبان غربی، و سرانجام زبان کمکی برگرفته از چند زبان یا زبان "بین زبانی". از این چند مورد، در حال حاضر تنها زبان "بین زبانی" طرفدارانی دارد. در عین حال بنظر می‌رسد زبان اسپرانتو هم، با توجه به زیر ساختها و چند میلیون استفاده‌کننده فعال، کم و بیش به حیات خود ادامه دهد. تاریخ اسپرانتو
در سال ۱۹۰۰ ل. کوتورا با یاریِ عالِم دیگری به نام ل. لیو «هیئت نمایندگی برای به‌کارگیریِ زبان بین‌المللی» را تأسیس کرد. این هیئت نمایندگی به‌هیچ وجه، هویت یک انجمن سازمان یافتهٔ عمومی را نداشت؛ منشی آن، لیو و صندوقدار آن، کوتورا، منتخب هیچ‌کسی نبودند، و در واقع همه چیز را این دو تن، مستبدانه در دست خود نگاه داشته بودند. با وجود این، اقدامات آن‌ها، نیازمند به حمایت معنوی و مالی نهضت اسپرانتو بود. در سال ۱۹۰۶، این هیئت نمایندگی خود را به انجمن بین‌المللیِ فرهنگستان‌ها تحمیل کرد همراه با این تفاضا که وظیفهٔ یافتن راه حل قطعی را برای زبان جهانی، به عهدهٔ خود بگیرد. انجمن فوق، این تقاضا را در سال ۱۹۰۷ با اعلام این‌که خود را برای تصمیم‌گیری راجع به «مسئله‌ای که به وسیلهٔ خودِ حیات حل خواهد شد» ذی‌صلاح نمی‌داند، رد کرد؛ بنابراین، کوتورا پیشنهاد کرد که خودِ هیئت نمایندگی، یک کمیتة ۱۸ نفری را برای سَرِخود حل کردن این مشکل انتخاب کند. اسپرانتیست مادرزاد
زبان اسپرانتو به خاطر ساختار علمی و منطقی اش در رشد و شکوفائی فراگیرندگان آن نقش به سزائی دارد. فرضیه‌ی ساپیر-وورف در همین زمینه بیان‌گر تأثیر نوع و ساختار زبان بر چگونگی اندیشیدن متکلمین آن است. در اینجا به عنوان نمونه به چند تن از این موارد اشاره می‌شود: زبان فراساخته
برخی از افراد یا گروه‌ها، به خاطر دلایل انسان‌دوستانه، کاربردی، ایدئولوژیکی، برای آزمایش (یک تئوری یا فرضیه) یا حتی دلایل زیباشناختی، زبان‌های فراساخته‌ای پدیدآورده‌اند. زبان‌های مشترک جهانی یا زبان‌های کمک فرامرزی (بین‌المللی) اغلب زبان‌های فراساخته‌ای هستند که سعی شده‌است ساده‌تر از زبان‌های طبیعی باشند. سایر زبان‌های فراساخته به گونه‌ای ایجاد شده‌اند که منطقی‌تر از زبان‌های طبیعی باشند؛ نمونه‌های مشهور این نوع زبان، زبان اسپرانتو (Esperanto)، زبان لگلان (Loglan) و زبان لژبان (Lojban) است. تکامل اسپرانتو
اسپرانتو به رغم ماهیت فراساخته و تاریخچه نه چندان بلند آن، به مانند دیگر زبانهای طبیعی و زنده دنیا مورد تغییر و تحول واقع می‌شود؛ زبانشناسان از مهم‌ترین مقوله‌های تکاملی اسپرانتو به موارد زیر اشاره داشته اند: الفبای اسپرانتو
الفبای اسپرانتو از الفبای لاتین اقتباس شده‌است و دارای ۲۸ حرف است. این الفبا شش حرف کلاهک‌دار (ĉ، ĝ، ĥ، ĵ، ŝ، ŭ) دارد که در الفبای لاتین وجود ندارد، در عوض چهار حرف لاتین q, w، x, y را ندارد ولی می‌توان صداهای آن‌ها را به شکل دیگری نوشت و گفت. اسپرانتو (مجله)
اسپرانتو ارگان رسمی سازمان جهانی اسپرانتو (دارای روابط رسمی با سازمان ملل متحد و یونسکو)، که از سال ۱۹۰۵ تاکنون به صورت ماه‌نامه چاپ و در سراسر دنیا منتشر شده‌است. این مجله که به انتشار اخبار و مقالاتی که در مورد جنبش اسپرانتو در جهان است، می‌پردازد، تماماً به زبان فراساخته‌ی اسپرانتو منتشر می‌شود. سردبیر فعلی (اکتبر ۲۰۱۵) این مجله فابریچیو واله (Fabrício Valle) است، و طبق اطلاعات مندرج در شمارهٔ سپتامبر ۲۰۱۵ آن، در ۱۲۰ کشور جهان خواننده دارد و نسخهٔ صوتی آن نیز برای معلولین چشمی موجود است. زبان کلینگان
در واقع نیوتن با این کار خود را در گروه خوبی قرار داده‌است. اشخاصی که برای سرگرمی (اما به‌طور جدی) زبان‌های جدید خلق می‌کنند، «conlangers» یا زبان‌ساز نامیده می‌شوند. موفقیت‌آمیزترین زبان ابداع‌شده، زبان اسپرانتو است که قدمت آن به سال ۱۸۸۷ بازمی‌گردد. الفبای آوایی
زبان‌های طبیعی معمولاً دارای الفبای فونتیک نیستند، و از این رو برای ثبت نحوهٔ تلفظ کلمات در لغت‌نامه‌ها یا دانشنامه‌ها از الفبایی فونتیک، مانند الفبای آوانگاری بین‌المللی (IPA) استفاده می‌کنند. اما زبان‌های فراساخته عموماً دارای الفبای آوایی یا فونتیک هستند بنابراین خواندن و نوشتن آنها بسیار آسان است، و نیازی به الفبای فونتیک دیگری برای کمک به شناخت تلفظ صحیح مثل IPA ندارند. به عنوان مثال زبان بین‌المللی اسپرانتو، دارای الفبایی کاملاً آوایی است و پس از فراگیری الفبای این زبان، خواندن و نوشتن به آن، بدون هیچ گونه اشتباهی، میسر است. جشن صدساله شدن زبان بین‌المللی اسپرانتو
همچنین، به این مناسبت سازمان جهانی اسپرانتو که دارای روابط رسمی با سازمان ملل متحد و یونسکو است و دفتر مرکزی آن در شهر رتردام هلند قرار دارد، کتابی را برای معرفی به‌هنگام‌شده و کوتاه این زبان به جهانیان، تحت عنوان پدیده اسپرانتو، به قلم نویسنده‌ای توانا در این زبان، ویلیام الد، که تاکنون بارها نامزد دریافت جایزه ادبی نوبل نیز شده‌است، منتشر ساخت. این کتاب به فارسی نیز، تحت عنوان پدیده اسپرانتو، راه حل مشکل زبان بین‌المللی ترجمه شده و انتشار یافته‌است. اسپرانتویو
با این روش می‌بایست این نام را برای اسپرانتو به صورت اسپرانتیستویو (Esperantistujo) انتخاب می‌کردند اما این کار صورت فیزیکی اسپرانتیست‌ها را در نظر گرفته ولی بکارگیری نام خود زبان به صورت اسپرانتویو به سرزمین فرهنگ اسپرانتو دلالت دارد. تاریخ اسپرانتو
من معتقدم که یک زبان جهانی کمکی، که باعث ازبین‌رفتن زبان‌های ملی نشده، بلکه به عنوان زبانی کمکی، در خدمتِ آن باشد، برای تسهیل روابط بین مردم تمامیِ جهان و برای تسریع پیشرفت اجتماعی، ضرورت دارد. به این خاطر که اسپرانتو در تمامیِ بخش‌های جهان، به خوبی مورد پذیرش قرار گرفته‌است ـ و تنها زبان کمکی است که موفقیتی چشم‌گیر داشته ـ امیدوارم که سازمان ملل متحد، با تمامیِ امکاناتی که درا ختیار دارد، به توسعه یافتن استفاده از این زبان، کمک خواهد کرد، به عنوان مثال با توصیهٔ آموزش آن در مدارسی که معلمین مجرب در اختیار دارند، و با توسعه بخشیدن به استفاده از آن در توریسم، تجارت بین‌المللی و مکاتبات. حمایت مردمی از این درخواست، حقیقتاً قابل ملاحظه بود. این درخواست را ۸۹۵۴۲۲ نفر و ۴۹۲ سازمان (با اعضایی برابر ۱۵٬۴۵۴٬۷۳۰ تن)، از ۷۶ کشور جهان امضاء کردند. این درخواست، تحویل سازمان ملل متحد شد که این سازمان آن را، به نوبهٔ خود، به دبیرخانهٔ یونسکو (سازمان تربیتی، علمی و فرهنگیِ سازمان ملل متحد) تحویل داد. این انتقال، به خودیِ خود، کوششی در جهت کنارنهادن و نادیده‌انگاشتن کل مسئله بود، ولی پیگیریِ اسپرانتودان‌ها، به رهبریِ دکتر ایوو لاپنا، باعث گردید قطع‌نامه‌ای عمومی در مورد آن در طرح موقت برنامهٔ سال ۱۹۵۳ و ۱۹۵۴ گنجانده شود تا به این ترتیب، این موضوع زنده نگاه داشته شود. با این وجود، یونسکو، مطابق معمولِ زمانی که امور مربوط به اسپرانتو مطرح بود، از تمامیِ امکانات اجرایی خود استفاده کرد، تا مانع تکامل و پیشرویِ بیشتر موضوع گردد، اما در پایانِ سال ۱۹۵۲ (۱۳۳۰ هـ. ش)، هیئت نمایندگیِ سوئیس، قطع‌نامه‌ای را به همایش عمومی ارائه کرد که مورد قبول واقع شد. هرچند شکل این قطع‌نامه توسط مجمع عمومی دچار تغییرات اساسی‌ای شده بود ولی در هر صورت، معنیِ آن این بود که یونسکو، بالاخره مجبور شده بود، موضوع را مورد بررسی قرار دهد. هشتمین دورهٔ همایش عمومی در مونته ویدئو، باید به دو مسئله، در رابطه با اسپرانتو، می‌پرداخت. از یک طرف سازمان جهانیِ اسپرانتو، درخواستِ، به اصطلاح روابط مشورتی با یونسکو را کرده بود (که آن را، دریافت نیز کرد ولی نه بدون مبارزات)، و از طرف دیگر، یونسکو باید طومار یا درخواست‌نامهٔ یادشده را، در هر شکلی که بود، مورد بررسی قرار می‌داد. جنبش اسپرانتو در ایران
نخستین جلسات هفتگی آموزش اسپرانتو در سال ۱۹۱۲ در تبریز انجام شد. متعاقباً در سال ۱۹۱۶ این جلسات در تهران ادامه یافت. احمد کسروی پس از آشنایی با زبان اسپرانتو و دل بستن بدان، در سال ۱۳۲۲ اقدام به طراحی ویرایشی از زبان فارسی با عنوان زبان پاک نمود که با الهام از اصول گرامری قاعده مند زبان اسپرانتو می بود. به لطف تلاش‌های دکتر ناصرالدین صاحب الزمانی، بیش از پنجاه هزار جلد کتاب در خصوص اسپرانتو به قلم وی در ایران در سال ۱۹۷۵ به زیر چاپ رفت. در سال ۱۳۶۱ نسخه‌ای از زبانهای کردی با عنوان فراگویش کار توسط "محمد سجادی" ارائه گردید که مشابه با رویکرد موجود در زبان پاک احمد کسروی، تسهیل و یکپارچگی آموزش و یادگیری زبانهای کردی را در دستور کار خود داشت. اسپرانتو
به این ترتیب، زبان اسپرانتو، از بین هزاران زبان فراساختهای که تاکنون (و عمدتاً در طول ۵ قرن گذشته) ارائه شده‌اند، مانند بالائی‌بالان، ولاپوک، سل ر سل، اینترلینگوا، لگلان، لژبان و زبان کلینگانها، تنها زبان ابداعیِ زنده در جهان محسوب می‌شود که در حال توسعه نیز هست. قطعنامه‌های یونسکو درباره زبان اسپرانتو
قطعنامه‌های یونسکو دربارهٔ زبان اسپرانتو اشاره به دو قطعنامه یونسکو در ارتباط با زبان ابداعی و بین‌المللی اسپرانتو دارد، که در سال‌های ۱۹۵۴ و ۱۹۸۵ در کنفرانس‌های عمومی یونسکو در مونته ویدئو اروگوئه و صوفیه بلغارستان به تصویب رسیدند. این قطعنامه‌ها در حمایت از اسپرانتو به عنوان یک زبان بین‌المللی جایگزین مطرح شد و به مدیر کل یونسکو نیز پیشنهاد اعمال یک تحول در استفاده از چنین زبانی را می‌دهد. قطعنامه دوم پس از بازدید مدیر کل یونسکو از کنگره جهانی اسپرانتو در ایسلند به سال ۱۹۸۵، تصویب گردید که بر طبق آن کلیه دولت‌های عضو تشویق به معرفی و آموزش اسپرانتو در مدارس و دانشگاه‌ها می‌شوند. این قطعنامه در پی تلاش‌های گسترده اسپرانتیست کروات ایوو لاپنا به ثمر نشست. لودویک زامنهوف
در سال ۱۸۸۶ با کلارا زیلبرنیک (Klara Zilbernik) آشنا شد. پس از نامزدی ایشان، پدر کلارا، الکساندر زیلبرنیک، که مانند پدر زامنهوف دارای ۹ فرزند بود، هزینۀ چاپ نخستین جزوۀ معرفی زبان اسپرانتو را تحت نام کتاب اول (Unua Libro) که به زبان روسی نگاشته شده بود تقبل کرد و به این ترتیب زبان اسپرانتو برای اولین بار در سال ۱۸۸۷ منتشر گشت. به‌عبارت دیگر، کلارا، همسر زامنهوف، کل جهیزیه‌اش را با دست و دلبازی تمام برای انتشار کتاب اول اسپرانتو بخشید. ویلیام الد
وی به مناسبت جشن صدساله شدن زبان بین‌الملی اسپرانتو کتابی تحت عنوان پدیدهٔ اسپرانتو به‌منظور ترجمه شدن به زبان‌های ملی دنیا، به‌زبان اسپرانتو تألیف کرد، که متن کامل آن به زبان فارسی نیز تحت عنوان "پدیدهٔ اسپرانتو: راه حل مشکل زبان بین‌المللی"، همراه با ۱۴ پیوست اضافی دیگر، ترجمه و منتشر شده‌است (نشر آرویج، تهران ۱۳۸۶). نشریه‌های اسپرانتوزبان
نشریه‌های اسپرانتوزبان شامل مجلات و روزنامه‌هائی می‌گردند که به زبان فراساخته‌ی اسپرانتو در سراسر جهان منتشر می‌شوند. نخستین نشریهٔ اسپرانتو، «اسپرانتودان» یا لا اِسپرانتیستو (La Esperantisto)، نام داشت، که اولین شمارهٔ آن در روز اول سپتامبر سال ۱۸۸۹ (دو سال پس از ابداع زبان فراساخته‌ی اسپرانتو در جهان) منتشر شد. از آن زمان تاکنون صدها نشریه به زبان اسپرانتو در کشورهای گوناگون جهان - و اغلب با پخش بین‌المللی - به‌وجود آمده‌اند، که در اینجا برای نمونه به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌شود: قطعنامه‌های یونسکو درباره زبان اسپرانتو
از نظر تاریخی پیشنهاد ایران در جامعۀ ملل دربارۀ زبان اسپرانتو، که در سال ۱۹۲۱ و با کمک اسپرانتودان برجستهٔ سوئیسی دکتر ادمون پریوا ارائه گردید، نقطهٔ آغاز فعالیت‌هائی گشت که نهایتاَ منجر به تصویب دو قطعنامهٔ یونسکو گردید: هم‌زمان با تشکیل اولین اجلاس جامعه ملل، نمایندگان ایران پیشنهاد دادند تا زبان اسپرانتو به عنوان زبان مراودات بین‌المللی انتخاب شود. سیلوان زفت (Sylvan Zaft)، که دارای کتاب‌های متعددی به زبان انگلیسی در مورد زبان اسپرانتو است، در یکی از کتاب‌های مشهور خود که تحت عنوان اسپرانتو، زبان مشترک دهکدهٔ جهانی در سال ۲۰۰۳ منتشر شده‌است، در این باره می‌نویسد: شانسی بزرگ برای اسپرانتو پدیدار شد، هنگامی که در دههٔ ۱۹۲۰ میلادی، نمایندگان ایران در جامعه ملل پیشنهاد دادند تا اسپرانتو به عنوان زبان ارتباطات بین‌المللی پذیرفته شود. در بین این مبحث حمله‌های شدیدی به اسپرانتو شد. مخصوصاً هیئت فرانسوی هیاهوی بسیاری ضد این طرح راه انداخت. از نگاه فرانسویان، زبان فرانسه باید زبان بین‌المللی می‌شد. پیشنهاد ایران شکست خورد. ترجمه فارسی قطعنامه نخست: اسپرانتو
در اسپرانتو کلمات بر دو نوع کلی هستند: کلمه‌های پایانه دار و کلمه‌های تک ایستا: کمیته زبان اسپرانتو
کمیته زبان اسپرانتو یا کمیتهٔ زبان که در سال ۱۹۰۵ توسط خالق زبان فراساخته‌ی اسپرانتو، دکتر لودویک زامنهوف و به تأثی از فرهنگستان فرانسه، در نخستین کنگره جهانی اسپرانتو مطرح گردید، برای حفظ و هدایت کردن توسعهٔ زبان علمی اسپرانتو به‌عنوان زبان مشترک جهانی به‌وجود آمد. کمیته زبان اسپرانتو
کمیتهٔ زبان اسپرانتو، که به‌عنوان مؤسسه‌ای زبانی و مستقل در نخستین همایش جهانی اسپرانتو - که در شهر بولونی-سور-مر فرانسه برگزار شد - به‌وجود آمد، بعدها تبدیل به آکادمی اسپرانتو یا «فرهنگستان زبان اسپرانتو» شد. «آکادمی اسپرانتو» در ابتدا نام کمیسیون عالی «کمیتهٔ زبان» بود که در سال ۱۹۴۸ این دو در یک‌دیگر ادغام شدند و آکادمی اسپرانتو را به‌وجود آوردند که هنوز هم تحت همین نام مشغول به فعالیت است. زبان کلینگان
زبان کلینگان یک زبان فراساخته است که توسط کلینگانها در مجموعهٔ علمی تخیلی پیشتازان فضا به کار گرفته می‌شود. کلینگون جز زبان‌هایی است که برای مجموعهٔ "جنگ ستارگان" ساخته شده‌است. زبان‌های مصنوعی زبان‌هایی هستند که به‌طور مصنوعی برای برقرار کردن ارتباط بین افراد ساخته شده‌اند. مشهورترین زبان مصنوعی، زبان «اسپرانتو» است که توسط یک چشم‌پزشک یهودی لهستانی به نام دکتر لودویگ زامنهوف در سال ۱۸۸۷ ساخته شد. از آنجا که در آن زمان در اروپا مردم به زبان‌های مختلفی سخن می‌گفتند و اکثر کشورها هم گاه‌وبیگاه با یکدیگر در جنگ بودند، زامنهوف می‌خواست با ابداع یک زبان آسان مشترک که شبیه همهٔ زبان‌های اروپایی باشد، امکان ارتباط بین مردم کشورهای مختلف را فراهم کند تا از این طریق زمینه را برای صلح و دوستی مردمان فراهم آورد. ادمون پریوا
در نهایت، فعالیت‌هایی که توسط اسپرانتودانان کشورهای گوناگون، به‌خصوص پروفسور ایوو لاپنا، معمار نهضت مدرن اسپرانتو در جهان، در این راستا انجام شد، منجر به تصویب دو قطعنامهٔ یونسکو در ارتباط با زبان اسپرانتو گردید که در آن، با توجه به دست آوردهای عملیِ زبان اسپرانتو در ایجاد ارتباطات فرهنگی بین کشورهای گوناگون، به کشورهای عضو سازمان ملل متحد و یونسکو، توصیه شده‌است که آموزش زبان اسپرانتو را در مدارس و مؤسسات آموزشِ عالیِ خود بگنجانند. (متن کامل این دو قطعنامهٔ بسیار مهم و با ارزش برای زبان اسپرانتو). در کشورهایی که در جهت انجام این توصیهٔ یونسکو دست به اقدامات مناسب زده‌شد، رشد و توسعهٔ این زبان شتاب بیشتری پیدا کرد و در واقع بسیاری از اسپرانتودانانِ کنونیِ جهان، شناختن و فراگیریِ زبان اسپرانتو را در مدارس کشور خود مدیون این قطعنامه‌ها هستند، قطعنامه‌هایی که بذرشان با پیشنهاد ایران در سال ۱۹۲۱ افشانده شد. جشن صدساله شدن زبان بین‌المللی اسپرانتو
این جشن در مطبوعات و رسانه‌های دیگر جهان بازتاب بزرگی داشت. برای نمونه در ایران، مجلاتی مانند دانشمند و آدینه مقالاتی به این مناسبت در مورد معرفی زبان اسپرانتو و دست‌آوردهای آن منتشر ساختند. اسپرانتو
در طول همین دوران، نهضت بی‌طرف اسپرانتو، از میان بحران‌هایی که مربوط به سازمان‌دهی بود، به سلامت گذشت. اوج این بحران‌ها در سال ۱۹۳۷ (۱۳۱۵ هـ. ش) بود که انفکاکی در این نهضت به‌وجود آمد و باعث پیدایش اتحادیهٔ بین‌المللی اسپرانتو شد که اکثریت - و به‌طور قطع، فعال‌ترین – انجمن‌های کشوری به آن پیوست. با وجود این، پس از جنگ جهانیِ دوم به‌خاطر قدرت سازمان‌دهیِ با انرژیِ ایوو لاپنا یگانگی از دست‌رفته، دوباره به‌دست آمد. وی هم‌چنین در طولِ همین مدت، مبتکر تبلیغات منظمی علیه فراوانیِ بیش از حد ستاره‌های سبز (نمادِ اسپرانتو)، و «چیزهای عجیب و غریب» مشابه دیگر گشت: اساس این حرکت، این بود که اسپرانتودان‌ها، خود را از ظاهر «یک فرقهٔ عجیب کوچک» (به تعبیر کالوچای شاعر)، رها ساخته و به دنیای عادی پای گذارند. لاپنا اصرار داشت که اسپرانتودانان به دنیای واقعی پیوسته و از امکانات آن، برای رسیدن به اهداف خود بهره جویند. وی اقدامات بسیاری را به‌منظور ایجاد احساسِ هدف‌مندی در نهضت اسپرانتو، به انجام رساند و نهضت را با استراتژی روز و مدرن، تجهیز کرد. روشن است که این تبلیغات منظم لاپنا، موفق بوده‌است. امروزه، این نهضت عموماً، در آمال و آرزوهای خود، مدرن‌تر و هنگامِ مطرح شدن در مجامع عمومی، دارای ظاهری عادی‌تر است. در خصوص بی‌طرفی زامنهوف و عمرآورد او، زبان بین‌المللی اسپرانتو، در صفحهٔ ۲۹۷ این کتاب آمده‌است: اسپرانتیدو
زامنهوف خود در سال ۱۸۹۴ تغییراتی برای زبان اسپرانتو پیشنهاد داد که جامعه اسپرانتو آن را رد کرد و خود نیز متعاقباً آن را رها کرد. شانزده قاعده بنیادی اسپرانتو
شانزده قاعدهٔ بنیادی اسپرانتو عبارتند از تنها قواعد زبان فراساخته‌ی اسپرانتو که در کتاب اول توسط سازندهٔ این زبان مشترک جهانی، دکتر لودویک زامنهوف، آمده است. هیج استثنائی در این قواعد وجود ندارد، و این در حالی است که زبان‌های طبیعی یا ملی به‌طور متوسط دارای بیش از ۱۵۰۰ قاعده‌اند که بسیاری از آن‌ها نیز با استثناهای فراوان روبرو هستند. ۱۶ قاعدهٔ بنیادی اسپرانتو به‌شرح زیر است: اسپرانتیدو
نتیدو ، ه اسپرانتیدو برای نامیدن زبان ایدو به کار می‌رفت. واژهٔ اسپرانتیدو از ترکیب "اسپرانتو" با میانوند "اید" (id) و پسوند "اُ" (o) تشکیل شده که ایدو (ido) به معنی است. اونوا لیبرو
اونوا لیبرو به معنی کتاب اول، اولین کتابی بود که در آن به شرح زبان اسپرانتو پرداخته شد. این کتاب اولین بار در روز ۲۶ ژوئیه ۱۸۸۷ در ورشو به‌دست دکتر لودویک زامنهوف به زبان روسی منتشر شد. این روز همه‌ساله در سراسر جهان به‌عنوان سال‌گرد تولد زبان فراساختهی اسپرانتو جشن گرفته می‌شود. اسپرانتو
«سازمان جهانیِ اسپرانتو» (UEA) که مهم‌ترین و بزرگ‌ترین نهاد در ارتباط با زبان اسپرانتو در دنیا است و دارای روابط رسمی با «سازمان ملل متحد» و «یونسکو» است و در راه ترویج زبان اسپرانتو و صلح و دوستی در جهان نقش غیرقابل‌انکاری داشته، بارها نامزد کسب جایزهٔ صلح نوبل شده‌است و قطعنامه‌هایی که یونسکو و دیگر نهادهای بین‌المللیِ دنیا در جهت بزرگداشت و پیش‌برد زبان اسپرانتو به تصویب رسانده‌اند، تا حدود بسیار زیادی مدیون فعالیت‌های UEA است. مقر اصلی یا دفتر مرکزیِ این سازمان در شهر روتردام هلند است. اسپرانتو
دیگر از دریافت‌های صحیح و سریع زامنهوف این نکتهٔ بسیار با اهمیت بود که زبان تنها یک وسیله یا ابزار ارتباطی بین انسان‌ها است و نباید با مرام یا مسلکی خاص پیوند یابد (بی‌طرفیِ سیاسی، مذهبی، نژادی و ملیتیِ اسپرانتو). به‌همین سبب، شخصِ زامنهوف بیانیهٔ ۱۹۰۵ را نگاشت و آن را در نخستین کنگرهٔ جهانیِ اسپرانتو (۱۹۰۵) به تصویب رساند که در واقع تا به امروز نیز بنیاد دوم اسپرانتو – و به‌عنوانِ اساسی مستحکم برای پیشبرد نهضت اسپرانتو در دنیا - محسوب می‌گردد. و هم‌چنین در صفحهٔ ۲۲۱ این کتاب، از ماریو پی زبان‌شناس و زبان‌دان برجستهٔ ایتالیایی الاصل آمریکایی نقل شده‌است، که: تاریخ اسپرانتو
در این دوره، گام بزرگ دیگری نیز، به‌پیش برداشته شد. در سال ۱۹۰۴، اسپرانتودانان شمال فرانسه و جنوب انگلستان «اولین گردهمایی بین‌المللیِ اسپرانتودانان» را به‌صورت آزمایشی، سازمان‌دهی کردند و در آگوست همان سال، حدود ۲۰۰ تن از آن‌ها پس از مسافرتی بر روی آب از ورای تنگه، تعطیلات آخر هفته را در دو ناحیه گذراندند. این سازمان‌دهی آن‌چنان موفقیت‌آمیز بود که گروهی در بولُنْی-سور-مِر فرانسه موافقت کرد تا اولین کنگرهٔ جهانی اسپرانتو را در این شهر، در تابستان ۱۹۰۵ (۱۲۸۳ هـ. ش) سازمان‌دهی کند. در آگوست سال ۱۹۰۵ (مرداد ۱۲۸۳ هـ. ش)، این کنگره برگزار شد: ۶۸۸ اسپرانتودان، از ۲۰ کشور جهان در آن حضور داشتند. حاضرین دربارهٔ خاطرات پرهیجان این هفتهٔ دوران ساز، گواهی می‌دهند. برای نخستین بار در تاریخ جهان، انسان‌هایی از ملیت‌های بسیار زیادی، با زبان‌های گوناگون، گردهم آمده و در بین خود از زبانی بی‌طرف، که با ابداع ساخته شده‌بود، استفاده کردند. این واقعه، از آن پس، ده‌ها هزار بار تاکنون در جهان تکرار شده‌است تا جایی‌که دیگر این معجزهٔ ارتباطی، که با کم‌ترین زحمتی انسان‌ها را این‌چنین به یک‌دیگر نزدیک ساخته، سبب شگفتیِ کسی نمی‌گردد. اما با این وصف، بی‌همتا بودنِ آن یک هفته در سال ۱۹۰۵، هم‌اکنون نیز هم‌چنان احساس می‌گردد. زبان اسپانیایی
از سده شانزده زبان به قاره تازه‌کشف‌شده آمریکا و هند شرقی اسپانیا از طریق استعمارگری برده شد. میگل د سروانتس، نویسنده "دن کیشوت"، چنان در جهان شناخته‌شده‌است که به اسپانیایی («زبان سروانتس») نیز می‌گویند. در سده بیستم اسپانیایی به گینه استوایی، صحرای غربی و مناطقی از ایالات متحده که بخشی از امپراتوری اسپانیا نبودند، همچون هارلم شرقی در نیویورک نیز وارد شد. دستور زبان اسپرانتو
مشتق‌سازی کلمات در زبان اسپرانتو با وندها (شامل پیشوندها و پسوندها) انجام می‌شود و شکل واژه‌ها به صورت «پیشوند + ریشه + پسوند + پایانه» است: واژه‌های ترکیبی نیز به صورت «ریشه + ریشه» ساخته می‌شود، بخش اصلی، بخشی است که در آخر ترکیب قرار داده می‌شود: ازآنجا که مفعول در زبان اسپرانتو پایانهٔ n می‌گیرد و صفت در این زبان چه از لحاظ مفعول بودن و چه از نظر تعداد (جمع یا مفرد بودن) از موصوف پیروی می‌کند، ساختار جمله‌های اسپرانتو ـ برخلاف بیشتر زبان‌های اروپایی که نخست «کننده» یا فاعل، سپس فعل (کارواژه) و آنگاه دیگر بخش‌های جمله مانند مفعول چیده می‌شوند ـ آزاد است. به این معنی که در زبان اسپرانتو، جابجایی ارکان اصلی جمله هیچ تغییری در معنا و مفهوم جمله ایجاد نمی‌کند. گوینده مجاز است با توجه به سلیقه یا زبان مادری خویش هرطور که راحت است ساختار جمله را تغییر دهد، مانند: انجمن جهانی اسپرانتو
این نهاد در سال ۱۹۰۸ توسط روزنامه نگار سوئیسی "هکتور هودلر" بنیان نهاده شد و مقر فعلی آن در شهر روتردام هلند، به عنوان کشوی بی طرف است. UEA همچنین یک دفتر رسمی در ساختمان سازمان ملل در شهر نیویورک دارد، که شماره ی آن 777 است و با قرار قبلی می توان از آن دیدن کرد. هدف اصلی انجمن جهانی اسپرانتو معرفی، ترویج و آموزش زبان اسپرانتو در سراسر جهان، و تسهیل در روابط و تبادلات بین‌المللی و ایجاد رابطه ای مستحکم میان اسپرانتوزبانان از ملیت های گوناگون است. این انجمن در زمینه‌های سیاسی، نژادی، فرهنگی، و مذهبی خط مشی بی طرفی را اتخاذ کرده‌است و تحت نفوذ هیچ حکومتی قرار ندارد. مونتاگو کریستی باتلر
کتابی را که مختص آموزش اسپرانتو به کودکان نگاشت، تحت عنوان نخستین درس‌ها برای کودکان (First lessons to young children)، در سال ۱۹۳۰ منتشر ساخت. این کتاب حاصل تجربیات او از آموزش اسپرانتو به فرزندان خودش بود، که نخستین اسپرانتودانان مادرزاد محسوب می‌شوند. نتایج مشاهدات خود را در این امر، باتلر در مقاله‌ای در مجلهٔ ادبیات (Literaturo) تحت عنوان تداخلات بین اسپرانتو و انگلیسی در کودکان ۳-۴ ساله‌ی انگلیسی که از تعلیم وتربیت دوزبانه بهره‌مندند (Interferoj inter Esperanto kaj la angla ĉe 3-4 jaraj dulingve edukitaj anglaj infanoj) منتشر نمود. زبان میانجی جهانی
به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، اسپانیایی و … هر کدام تا حدودی نقش زبان میانجی (جهانی) را در بخش‌های به‌خصوصی از جهان بازی می‌کنند ولی، زبان‌های فراساختهٔ اسپرانتو، ایدو، اینترلینگوا و … برای نیل به این هدف در مقیاس کل جهان، طراحی و ساخته شده‌اند. مسائل زبانی و برنامه‌ریزی زبانی
مسائل زبانی و برنامه‌ریزی زبانی مجله‌ای علمی و چندزبانه است که انتشار مقالات مربوط به ابعاد سیاسی، جامعه‌شناختی، و اقتصادی زبان و نحوهٔ به‌کارگیری از زبان را بر عهده دارد. این مجله در سال ۱۹۶۹ با عنوان اسپرانتوئیِ مشکل زبان جهانی تأسیس گردید. پروفسور ماریو پی زبان‌شناس برجستهٔ ایتالیائی-آمریکایی، از ابتدای تولد این مجله عضو هیئت سردبیری آن بود. در آن زمان ناشر این مجلهٔ علمی انتشاراتی موتون بود. در سال ۱۹۷۷ تغییر عنوان این مجله انجام پذیرفت و ناشر فعلی این مجلهٔ زبان‌شناسی شرکت انتشاراتی جان بنجامینز در آمستردام هلند است. سردبیر فعلی (اکتبر ۲۰۱۵) این مجله پروفسور همفری تونکین استاد دانشگاه و اسپرانتیست مشهور آمریکایی است. اعضای هیئت سردبیری نیز پروفسور پروبال داشگوپتا هندی (پرزیدنت سابق سازمان جهانی اسپرانتو) و پروفسور مارک فتس کانادائی (پرزیدنت کنونی سازمان جهانی اسپرانتو) هستند. اسپرانتویو
اسپرانتویو ، یا اسپرانتیو ، به معنی "«سرزمین اسپرانتو»"، اصطلاحی است که اسپرانتیست‌ها از آن برای نامیدن جامعه اسپرانتو و فعالیت‌های صورت گرفته درباره این زبان به کار می‌برند. هنگامی که دو نفر به زبان اسپرانتو با هم صحبت می‌کنند گفته می‌شود که آنها در اسپرانتویو هستند. مارک فتس
زبان اسپرانتو را فتس در سن ۱۴سالگی از عموی خود کریستوفر فتس فراگرفت. در طول تحصیل در دانشگاه کمبریج، فتس در گروه اسپرانتوی کمبریج و جوانان اسپرانتیست انگلستان فعالیت می‌کرد و در سال ۱۹۸۴ عضو کمیته‌ی محلی کنگره‌ی ۶۹امین همایش جهانی اسپرانتو بود. وی پس از تحصیلات خود، در دفتر مرکزی سازمان جهانی اسپرانتو به‌عنوان سردبیر مجلهٔ اسپرانتو (ارگان رسمی سازمان جهانی اسپرانتو) از سال ۱۹۸۶ تا ۱۹۹۲ مشغول به‌کار بود. در طول همین دوره بود که بخش اطلاع‌رسانی سازمان جهانی اسپرانتو را مجدداً تأسیس نمود و به‌عنوان سازمان‌دهنده و سخن‌وری متبحر شناخته شد. در سال ۱۹۹۰ تحقیقی علمی تحت عنوان یک زبان برای اروپا نگاشت که برندهٔ جایزهٔ انجمن مطالعات اروپائی شد و سپس در مجموعهٔ اسناد اسپرانتو به چندین زبان منتشر گردید. تاریخ اسپرانتو
بی طرفیِ سیاسی، به‌درستی پایهٔ اساسیِ سازمانِ جهانیِ اسپرانتو، و اسپرانتودان‌هایی بود که "بی طرف" خوانده می‌شدند و هنوز نیز چنین است؛ ولی کارگران طبقه آگاه، در بین دو جنگ هرکدام پی‌رویِ یکی از اَشکال سوسیالیسم شدند که شعار اصلی آن، "کارگران جهان متحد شوید!" بود. بسیاری از آن‌ها ـ کمونیست‌ها، سوسیال دموکرات‌ها، آنارشیست‌ها و دیگران ـ از این شعار، این استنتاج منطقی را می‌کردند که: چگونه کارگرانی از کشورهای گوناگون، بدون زبانی مشترک، می‌توانند با یک‌دیگر به‌طور مؤثری، هم‌کاری کنند؟ بنابراین، ایشان اسپرانتو را مناسب یافته و سازمان بین‌المللیِ خود را به‌وجود آورند، که هدف آن تربیت و تهذیب کارگران به‌وسیلهٔ زبان بین‌المللیِ اسپرانتو بود. این نهضت، به‌سرعت شکوفا شد و تنها پس از چند سال، تعداد اعضای آن بیش از اعضای نهضت بی‌طرف اسپرانتو بود. ماریو پی
پِی، که از طرف‌داران سرسخت زبان فراساختهی اسپرانتو بود، نظرات مثبت خود را در مورد آن ابتدا در کتاب باارزش یک زبان برای دنیا (۱۹۵۸) ابراز کرد و حدود یک دهه بعد، کتاب دیگری را نیز اختصاصاً برای معرفی اسپرانتو به‌عنوان راه‌حل مناسب جهت رفع مشکلات ارتباطات بین‌المللی، تحت نامِ مورد نیاز است: یک زبان جهانی تألیف و منتشر نمود (۱۹۶۹). پِی کتابِ فوق را اختصاصاً دربارهٔ مشکل زبان جهانی و اسپرانتو نگاشته است و از شایستگی‌های اسپرانتو به‌عنوان زبان بین‌المللی و مشترک در جهان یاد کرده‌است. ماریو پِی در این کتاب برای نشان‌دادن اهمیت مشکل زبان مشترک جهانی، از زبان وزیر وقت آموزش و پرورش کشور سومالی نقل کرده‌است که: ماریو پی
و بالأخره، به دلیل دورنمای جهانی‌ای که اسپرانتو در اختیار فراگیرنده‌اش می‌گذارد، این زبان بیش از هر زبان ملیِ دیگری می‌تواند در جهت شکل‌دهی به فرهنگ جهانی نقش داشته باشد، چراکه هریک از زبان‌های ملی، تنها قادر است شناختی از فرهنگ ملت یا مللی را که زبان مربوطه متعلق به آن است، در دسترس فراگیرندهٔ خود قرار دهد، و درعین حال، این تمایل نیز در زبان‌های ملی وجود دارد که شخصِ فراگیرنده را از فرهنگ‌های دیگر جدا سازد. اسپرانتیستا وگتارانو
سازنده و مبدع زبان اسپرانتو، دکتر لودویک زامنهوف (۱۹۱۷–۱۸۵۹) در آغازین سال‌های انتشار کتاب اول، چندین مقاله در مورد خوبی‌های گیاه‌خواری به زبان اسپرانتو نگاشت و منتشر نمود. سندهای موجود میان اعضای انجمن اسپرانتوی انگلستان (۱۹۶۸) و انجمن اسپرانتوی آلمان (۱۹۹۲) نشان می‌دهند که درصد افراد گیاه‌خوار در بین اسپرانتیست‌ها به‌مراتب بیشتر از غیراسپرانتیست‌ها است. "پیتر فورستر"، نویسنده کتاب "جنبش اسپرانتو" بیان کرده‌است، که رابطه‌ای مستقیم میان گیاه‌خواری و صلح‌جویی، و در نتیجه بین گیاه‌خواری و اسپرانتو وجود دارد. اسپرانتو
بنابر تعریفی که از زبان زنده شده‌است، زبان اسپرانتو، زبانی زنده است که حتی مطابق با کمینه‌گراترین برآوردهای انجام شده، بیش از یک قرن است که به‌طور روزانه توسط میلیون‌ها انسان در سراسر جهان در زمینه‌های گوناگون مورد استفادهٔ شفاهی و کتبی است، بالغ بر صدها مجله و روزنامه به آن منتشر می‌شود و هزاران کتاب (چه اصیل و چه ترجمه‌شده از زبان‌ها و فرهنگ‌های متفاوت جهان) به آن منتشر گردیده‌است؛ و میلیون‌ها سایت و صفحهٔ اینترنتی به آن وجود دارد که از جمله شامل ایستگاه‌های متعدد رادیوئی و تلویزیونی به این زبان است. اسپرانتو شناسی
اسپرانتوشناسی یا مطالعات اسپرانتو ، شاخه‌ای از زبانشناسی است که با محوریت مطالعه بر اصول زبان‌شناختیِ زبان اسپرانتو، به بررسی نحوهٔ واژه‌سازی و مطالعات مترتّب بر آن در این زبان می‌پردازد. ریشه‌های واژگان در زبان اسپرانتو برمبنای اصول چهارگانهٔ "وام‌گیری از سایر زبان‌ها"، "رعایت عناصر زبانیِ غالبِ زبان‌ها"، "به‌کارگیری حداقلیِ ریشهٔ واژه‌ها" و "دلنشین‌بودن" استخراج شده و در دستگاه واژه‌سازی اسپرانتو مورد بهره‌برداری واقع می‌شوند. فراگویش کار
نحوه پیدایش فراگویش کار، قرابت ویژه ای با زبان پیشنهادی احمد کسروی در جهت برقراری ارتباط بین الملل (با عنوان زبان پاک) دارد. هر دو زبان مزبور، بر پایه الگوی قاعده مند زبان اسپرانتو پی ریزی شده اند. موزه اسپرانتو
موزهٔ اسپرانتو ، که محل نگه‌داری از منابع گوناگون مربوط به زبان فراساخته‌ی اسپرانتو است، در شهر وین، پایتخت کشور اتریش، در سال ۱۹۲۷ توسط هوفرات هوگو اشتاینر تأسیس شد و در سال ۱۹۲۸ به‌عنوان مجموعه‌ای مستقل تبدیل به بخشی از کتابخانهٔ ملی اتریش گردید. این موزه امروزه کتاب‌خانه، مرکز اسناد و آرشیو نیز هست. در حال حاضر (اکتبر ۲۰۱۵) این موزه دربردارندهٔ بزرگ‌ترین مجموعه از اسناد و مدارک مربوط به زبان‌های مصنوعی در جهان و یک کتاب‌خانهٔ پژوهشی زبان‌شناختی برای طراحی زبان است. از سال ۲۰۰۵، دپارتمان زبان‌های فراساخته و موزهٔ اسپرانتو، ، به کاخ مولارد-کلاری در مرکز شهر وین، که به سبک باروک ساخته شده است، منتقل گردید. زامنهوف ۱۴۶۲
کاشف آن، به افتخار لودویک زامنهوف (بنیان‌گذار زبان اسپرانتو)، نام زامنهوف را روی آن گذاشته و سیارک دیگری را نیز اسپرانتو ۱۴۲۱ نامیده‌است. اسپرانتیدو
زبان یونیورسال (۱۹۲۳–۱۹۲۸)، از لحاظ دستور زبانی یکی از جالب‌ترین اسپرانتیدوهاست که به منظور جداکردن دسته‌های حروف بی‌صدا، واکهٔ بی‌رنگ به آن‌ها اضافه کرده و واکهٔ خیشومی برای نشان دادن حالت مفعولی به کار می‌برد. این زبان برای واژه‌های متضاد از جابجایی حروف استفاده کرده‌است. (به عنوان مثال: mega یعنی بزرگ، , gema یعنی کوچک؛ donu یعنی دادن، , nodu یعنی گرفتن؛ tela یعنی دور، leta یعنی نزدیک) این جابجایی‌ها در جملهٔ زیر قابل مشاهده است: اسپرانتیدو
زبان اسپرانتو جای کمی برای گفتارهای کوچه‌بازاری، گونه گفتگووار یا باستان‌گرایی دارد. شماری از نویسندگان در هنگام ترجمه از زبان‌های دیگر به اسپرانتو، احساس کرده‌اند که به این گونه‌های اسپرانتیدو نیاز دارند. زبان ایدو
ایدو یک زبان ساختگی است که پس از اسپرانتو می‌توان آن را پراهمیت‌ترین زبان ساختگی جهان دانست. این زبان در اوایل قرن بیستم توسط گروهی از گویش‌وران اصلاح‌طلب اسپرانتو ابداع شد اما امروز گویش‌گران بسیار کمی دارد که اکثراً در اروپا هستند. (احتمالاً چیزی بین ۱۰۰۰ تا ۲۵۰۰ نفر) یوپ کیفته
یوپ کیفته برای اولین بار در سال ۲۰۰۵ بود که یادگیری زبان فراساختهٔ اسپرانتو را آغاز کرد و اکثر فعالیت او در این دوران به اینترنت محدود می‌شد. از فعالیت‌های مختلف او در این دوران می‌توان به همکاری در پادکست Junula Radio Internacia اشاره کرد. او همچنین فعالیت زیادی در برنامه‌های متن‌بازداشته و نقشی مهم در ترجمهٔ سیستم عامل اوبونتو و ipernity به زبان اسپرانتو بازی کرد. یوپ کیفته عضو دائمی سازمان جهانی اسپرانتو UEA و از سال ۲۰۰۸ به عنوان عضو کمیتهٔ مرکزی سازمان جهانی جوانان اسپرانتودان و مدیر پروژهٔ خدمات گذرنامه‌ای (Pasporta Servo) انتخاب شد. آلفرد میشو
در طول نخستین همایش جهانی اسپرانتو، میشو میزبان دکتر لودویک زامنهوف، مخترع زبان اسپرانتو بود. عمل‌گرائی میشو کمک مؤثری به زامنهوف و این همایش و نتایج آن کرد. میشو - مانند پروفسور ادمون پریوا - از مؤثرترین و موفق‌ترین مروجان زبان بین‌المللی اسپرانتو در عصر خود بود، و به سخن‌رانی‌های بی‌شماری در کشورهای فرانسه، بلژیک، هلند و انگلستان در مورد اسپرانتو و محاسن به‌کارگیری آن به‌عنوان زبان مشترک جهانی پرداخت. تاریخ اسپرانتو
شاید مهم‌ترین موفقیت آن، جذب کردن مؤسسهٔ مطبوعاتیِ قدرت‌مند هاشِت در سال ۱۹۰۱ بود. این شرکت تجارتی، امکانات زیادی را در اختیار داشت و آغازکنندهٔ انتشار کتب گوناگون به زبان اسپرانتو بود، که در عین حال قادر بود آن‌ها را توسط شبکهٔ بین‌المللیِ نمایندگی‌های خود، در سراسر جهان به فروش برساند. این انتشاراتی، از آغاز سال ۱۹۰۶، مجلهٔ ادبیِ لا رِوواُ را به‌صورت ماه‌نامه منتشر ساخت. در واقع، تا ژوئن ۱۹۰۵، تعداد ۲۷ مجله به‌وجود آمده بود که دو عدد آن در آمریکای جنوبی منتشر می‌شد (در شیلی و مکزیک). هم‌چنین تا سال ۱۹۰۵، پنج مجمع اسپرانتو نیز در ژاپن پدیدار شده بود. تاریخ اسپرانتو
روسیه تنها کشوری نبود که در آن اسپرانتو ممنوع شده بود. حکومت‌های دیکتاتوریِ دیگری نیز ـ مانند آلمان نازیست، اسپانیای فرانکیست، آمریکای مک کارتیست و غیره ـ آن را متهم و محکوم می‌ساخت، چرا که اسپرانتو به زعم آن‌ها: «زبان یهود» یا «زبان کمونیسم» یا «زبان کسموپولیتیسم» (جهان‌وطنی) بود: اما در واقع، علت حقیقی، این بود که اسپرانتو، نه تنها پنجره‌ای به جریانات خارجی باز می‌کند، بلکه هم‌چنین ایده‌هایی مثل برادریِ بین انسان‌ها، صلح و … را تلویحاً در خود دارد؛ بنابراین، همان‌طور که لینس هوشیارانه از این واقعیت پرده برمی‌دارد، اسپرانتودان‌ها ـ البته نه برای اولین بار ـ شهدای خود را تقدیم کردند. اسپرانتو
انتشار صدها روزنامه، مجله، ماهنامه، فصلنامه، سالنامه، گاهنامه، و هزاران کتاب علمی، فنی، فرهنگی، هنری و ادبی به اسپرانتو جریان تبعیض‌آمیز انتقال اطلاعات در نظام کنونی بین‌الملل را متحول ساخته‌است و به همهٔ انسان‌ها این امکان را می‌دهد که با فراگیری سریع و تسلط یافتن به زبان بی‌طرف اسپرانتو، در شرایطی برابر از دستاوردهای علمی و فنی استفاده کنند. فرستنده‌های رادیویی بین‌المللی از بسیاری از کشورهای جهان مانند: چین، برزیل، کوبا، اتریش و … به صورت روزانه و هفتگی به اسپرانتو برنامه پخش می‌کنند. مبانی اسپرانتو
اسپرانتو الفبای اسپرانتو
زبان اسپرانتو برخلاف زبان‌های دیگر دارای الفبای آوایی یا فونتیک است، یعنی هر حرف الفبا فقط به یک صورت تلفظ می‌شود و برای نگاشتن هر صدا تنها یک حرف به‌کار می‌رود. به این دلیل خواندن و نوشتن یا 'تلفظ و املا' در زبان اسپرانتو بسیار آسان است و پس از فراگیری الفبای آن، هیچ مشکلی برای نوشتن و تلفظ وجود نخواهد داشت. در نتیجه فراگیری زبان اسپرانتو بدون معلم و کلاس، و تنها با کمک یک کتاب یا وب‌سایت خودآموز، به آسانی ممکن است. اسپرانتیست مادرزاد
آموزش زبان بین‌المللی اسپرانتو به فرزندان اسپرانتیست‌ها از اوایل تاریخ خود زبان اسپرانتو آغاز شده‌است، که در آن بین پنج فرزند مونتاگو سی. باتلر (۱۹۷۰–۱۸۸۴)، اسپرانتودان معروف انگلیسی، از شهرت فراوانی برخوردار است. اسپرانتو (ابهام‌زدایی)
اسپرانتو نام یک زبان فراساخته است. اسپرانتو
وجود کتاب‌ها، مجلات، همایش‌ها و سایت‌های بی‌شمار اسپرانتو در زمینهٔ علم و فناوری، گویای توانایی و قدرت این زبان در بیان مفاهیم علمی است؛ ولی شاید در مورد توانایی‌های زبان بین‌المللی اسپرانتو برای بیان موضوعات دقیق علمی، و غنی بودن انبان واژگان و کلمات تخصصی آن برای این منظور، شاید این نیز کافی باشد که به دانشمندان برندهٔ جایزهٔ نوبل اشاره کرد که یا زبان اسپرانتو را می‌دانند و از آن برای نگاشتن و منتشر کردن مطالب و کتب علمی خود بهره جسته‌اند یا در خصوص شایستگی‌ها و قدرت اسپرانتو در این زمینه، لب به سخن گشوده و توصیه کرده‌اند که از این زبان به عنوان زبان مشترک در دنیای علم و فناوری استفاده شود تا سرعت پیشرفت آن‌ها در جهان به مراتب بیشتر گردد. برای نمونه، رِینهارد زِلتن (-۱۹۳۰) آلمانی، برندهٔ جایزهٔ نوبل ۱۹۹۴ در رشتهٔ اقتصاد است که از جوانی اسپرانتو را آموخت و نخستین کتابش را در مورد «نظریهٔ بازی‌ها» به اسپرانتو نوشت. تاریخ اسپرانتو
با این وجود، به‌عنوان پاداشی تسلی بخش، جامعهٔ ملل قطع‌نامه‌ای را مورد قبول خود قرار داد که اولین به رسمیت شناختن بینِ‌دولتیِ اسپرانتو، به عنوان زبانی مورد استفاده، با تعریفی رسمی راجع به نقش آن در روابط انسانی بود: اسپرانتو
اکثر واژگان اسپرانتو از زبان‌های لاتین (رومی) همچون فرانسه، ایتالیایی و اسپانیایی گرفته شده و بعد از آن از زبان‌های ژرمنی همچون آلمانی، هلندی و انگلیسی. زبان یونانی باستان به خصوص برای اصطلاحات علمی استفاده شده‌است و از ریشه زبان‌های اسلاوی همچون لهستانی و روسی مقدار ناچیزی وام گرفته شده‌است. بدیهی است که در این زبان مانند اکثر زبان‌های موجود لغات و اصطلاحات خاص فرهنگ‌ها از ریشه زبان همان فرهنگ اخذ شده‌است. ماریو پی
آزمایش‌های انجام شده در این زمینه، نشان‌گر این است که زبان اسپرانتو نقطهٔ شروعِ بسیار خوبی برای فراگیریِ دیگر زبان‌ها نیز هست، چراکه سادگیِ ساختار و جمله‌بندیِ آن، باعثِ درهم‌شکستنِ مقاومت محصلِ عادیِ تک‌زبانه می‌شود و از طریق آشناساختن وی با واژگان بیگانه، سبب ایجاد اعتماد به نفس شده و فراگیرنده را به یادگیریِ زبان‌های دیگر ترغیب می‌کند. تاریخ اسپرانتو
با یادآوریِ این‌که در این فاصله اسپرانتو به‌عنوان وسیله‌ای برای تفاهم بین مردم و فرهنگ‌های کشورهای گوناگون، با نفوذ یافتن در اکثر مناطق دنیا و اکثر فعالیت‌های انسانی، پیشرفت قابل ملاحظه‌ای داشته‌است، پیروزی نهایی
تا زمان نائل شدن به پیروزی نهائی، تنها منبع موثق و غیرقابل‌تغییر در مورد زبان اسپرانتو، کتاب مبانی اسپرانتو، نوشتهٔ دکتر لودویک زامنهوف، خالق زبان بین‌المللی اسپرانتو، است که در بهار سال ۱۹۰۵ انتشار یافت. در بند چهارم اعلامیه بولونی که در نخستین کنگره جهانی اسپرانتو، که در سال ۱۹۰۵ در شهر یولونی-سور-مر فرانسه ارائه گردید، این کتاب به عنوان منبع رسمی زبان اسپرانتو پذیرفته شد. تئاتر اسپرانتو
اگرچه اجرای نخستین تئاتر به زبان اسپرانتو به سال ۱۸۹۶ بازمی‌گردد، که در آن عده‌ای از جوانان اسپرانتودانان در شهر اسمولنسک (واقع در روسیه) اقدام به اجرای نمایشنامه‌ای از لئو تولستوی نمودند، با این حال نخستین تجربه جدی تئاتر به زبان اسپرانتو به سال ۱۹۰۵ و در ضمن نخستین کنگره جهانی اسپرانتو بازمی‌گردد. پس از آن اجرای تئاتر اسپرانتو به بخشی از برنامه‌های کنگره‌های جهانی اسپرانتو تبدیل شد. اسپرانتو (نام مستعار)
زامنهوف در انتشار نخستین خودآموز اسپرانتو در جهان، در سال ۱۸۸۷، از این نام استفاده کرد، چراکه "امیدوار" بود تا این زبان، زبان مشترک جهانی گردد و به صلح و تفاهم و دوستی بین انسان‌ها بیافزاید. اسپرانتو
زبان اسپرانتو معروف‌ترین زبان فراساخته میانجی جهانی است، که در میان ، بیشترین سخن‌گویان را در جهان دارا است. کسی را که به زبان اسپرانتو سخن بگوید یا از آن استفاده کند اسپرانتیست (اسپرانتودان) می‌نامند. مبانی اسپرانتو
مبانی اسپرانتو، بنیاد اسپرانتو یا فوندامِنتو دِ اسپرانتو عنوان کتابی از دکتر لودویک زامنهوف، خالق زبان بین‌المللی اسپرانتو، است که در بهار سال ۱۹۰۵ انتشار یافت. در بند چهارم اعلامیه بولونی که در نخستین کنگره جهانی اسپرانتو ارائه گردید، این کتاب به عنوان منبع رسمی زبان اسپرانتو پذیرفته شد. اصول کلی این کتاب در مورد زبان اسپرانتو و گرامر آن تا زمان جهان‌گیر شدن کامل اسپرانتو، که در فرهنگ اسپرانتو به آن la fina venko پیروزی نهائی اطلاق می‌شود، غیرقابل تغییر دانسته شده است. مبانی اسپرانتو
جنبش اسپرانتو زبان جهانی
در میان زبانهای ساختگی، زبان اسپرانتو بیشترین معروفیت و گسترش را به عنوان زبان جهانی داشته‌است. زبان سلام
متعاقب خسارت های ناشی از جنگ داخلی و حوادثی که به موجب حملات یازده سپتامبر در افغانستان روی داد، طرحی از سوی محمدرضا ترابی (دبیر انجمن اسپرانتوی ایران و عضو کمیته مرکزی انجمن جهانی اسپرانتو) مبنی بر سوادآموزی به مهاجرین افغان مقیم ایران و آموزش زبان اسپرانتو بدانها ارائه گردید که در مدتی کوتاه با حمایت های گسترده جهانی اعم از نهادهای بین‌المللی اسپرانتو و مقامات دولتی افغانستان همراه گردید. زبان خوب
پیرون به توصیف ابعاد علمی و اجتماعی زبان اسپراتو می‌پردازد و این تز را مطرح می‌سازد که این زبان منطقی با سادگی و آزادی بیشتری قادر به بیان مفاهیم گوناگون است چراکه ساختار آن همانند اصول بنیادی ذهن انسان می‌باشد. به‌ویژه، و مهم‌تر از همه، در زمینهٔ تعمیم‌پذیری قواعد دستوری و اشکال گرامری (تشبیه) آن. در بحث‌برانگیزترین بخش این کتاب، مؤلف به مذمت وارد ساختن ریشه‌های جدید (تحت عنوان نوآوری یا نوگویه ) پرداخته و در مورد بهره‌گیری بی‌دلیل از واژگان بیگانه در اسپرانتو اخطار می‌دهد. وی به‌خصوص علیه اسپرانتودانان فرانسوی که گرایش فراوانی به واردساختن کلمات به‌ظاهر دقیق و روشن‌فکرانهٔ فرانسوی به زبان اسپرانتو دارند، دست به انتقاد زده و خواستار بهره‌گیری حداکثری از پتانسیل فراوان زبان اسپرانتو برای فراساختن واژگان بسیار با واژه‌بخش‌های اندک می‌شود. پیرون مثال‌های فراوانی را می‌آورد تا نشان دهد که حتی پیچیده‌ترین احساسات انسانی را نیز می‌توان از همین طریق در زبان اسپرانتو با دقت و زیبائی تمام بیان نمود. وی معتقد است که تقریباً همان تعداد ریشه-کلماتی که دکتر زامنهوف، سازندهٔ زبان اسپرانتو، پیشنهاد داده است، برای بیان اکثریت قاطع مفاهیم موجود در جهان ما کافی است. زبان کاری
نخستین جلسه رسمی این سازمان، در تاریخ ۲۶ دی ۱۲۹۹ خورشیدی، برگزار شد. اولین پروتست (اعتراض) رسمی ثبت شده در این سازمان از سوی نماینده ایران، پرنس ارفع ارائه گردید. برای نخستین بار در جهان زبان فراساخته‌ی اسپرانتو توسط هیئت نمایندگی ایران در جامعهٔ ملل به‌عنوان زبان مشترک جهانی جهت بهره‌گیری از آن به‌عنوان زبان کاری در روابط و همایش‌های بین‌المللی پیشنهاد گردید. پروفسور ادمون پریوا، که در آن زمان عضو افتخاری هیئت نمایندگی ایران بود، نقش به‌سزایی در ارائهٔ این پیشنهاد داشت، که با پیگیری آن توسط دیگر اسپرانتودانان جهان، به‌ویژه پروفسور ایوو لاپنا، در فرم بعدی جامعهٔ ملل (سازمان ملل متحد) و یونسکو، دو قطعنامه توسط یونسکو به تصویب رسید که در آن‌ها وارد ساختن معرفی و آموزش زبان اسپرانتو در مدارس و دانشگاه‌های کشورهای عضو یونسکو توصیه شده‌است.دربارهٔ نقش مهم ایران در رابطه با زبان اسپرانتو در جامعهٔ ملل، که شکل اولیهٔ سازمان ملل متحد بود، می‌توانید به پیوست شمارهٔ ۷ کتاب پدیدهٔ اسپرانتو: راه‌حل مشکل زبان بین‌المللی (ویلیلم الد، نشر آویج، ۱۳۸۴)، تحت عنوان «ایران نخستین کشور پیشنهادکنندهٔ اسپرانتو در جامعهٔ ملل» یا منابع زیر مراجعه فرمایید: دانشنامه اسپرانتو
دائرةالمعارف اسپرانتو (Enciklopedio de Esperanto) دانش‌نامه‌ای است در مورد جنبش زبان اسپرانتو. آغازگر این پروژه ایوان شیریائف (Ivan Ŝirjaev) بود که حدود ۱۰۰۰ فیش برای نگاشتن آن تهیه کرده بود. پس از فوت او در سال ۱۹۳۳، این پروژه توسط لایوس کوکنی (Lajos Kökény) و ویلموس بلیر (Vilmos Bleier) و با همکاری تعداد کثیری از اسپرانتیست‌های سراسر جهان، ادامه یافت. اسپرانتو
اعداد و ارقام زیادی وجود دارند که استفادهٔ فزاینده از زبان بین‌المللی اسپرانتو را در طول چند دههٔ گذشته نشان می‌دهند.