بودیسم تبتی در کدان مناطق رواج دارد؟
بودیسم تبتی
بودیسم تبتی یا لامایی شاخه‌ای از مذهب بودایی و از رایجترین فلسفه‌های مذهبی در مناطق رشته‌کوه هیمالیا می‌باشداز جمله در کشورهای نپال، بوتان و هندوستان. بودیسم تبتی دین رسمی کشور بوتان است. پیروان این آیین در مغولستان و جنوب، غرب و شمال چین هم زندگی می‌کنند.
فهرست آثار تمدنی ایران در سایر مناطق جهان
هزاران شی باستانی از جغرافیای افغانستان بویژه تمدن خراسان بزرگ در طول جنگهای داخلی و قبل از آن به غارت رفته است از جمله مجسمه های بودا که قدمتی دو هزار ساله دارند. مجسمه های بودا از حوزه خراسانبزرگ با قیافه آرین و خراسانی بودا است که در کنار تشابه نام بودا با نام بزرگان هخامنشی و همچنین بعضی نشانه های بودایی مانند مراسم ابن بنُ و همچنین عود یا دود مقدس و علامت صلیب شکسته و بخت و اقبال که از ادیان پگان ایرانی ریشه می گیردنکته قابل جالب توجه است.  گنجینه آمودریا مجموعه‌ای دارای۱۷۰ تکه طلا و نقره و ۲۰۰ سکه متعلق به زمان هخامنشیان است که در جنوب غربی کشور تاجیکستان کنار مرز افغانستان یافت شده‌است. این گنجینه هم‌اکنون در موزه ویکتوریا و آلبرت و موزه بریتانیا وموزه میهو ژاپن نگهداری می‌شود. برای این آثار تاریخ سده پنجم و چهارم پ.م پیشنهاد شده است، زمانی که پادشاهی نیرومند هخامنشی پرچم خود را بر سرزمین‌هایی از دره سند تا رود نیل برافراشته بود. گنجینه در کناره رودخانه جیحون یا آموی‌دریا (Oxus River) در سرزمین کنونی تاجیکستان و به احتمال زیاد از تپه باستانی تخت کواد (قباد) که گذرگاهی در ساحل شمالی رود است بین سال‌های ۱۸۷۷ و ۱۸۸۰ م. در کاوش‌های غیرعلمی به‌دست آمده است. ممکن است شمار بسیاری از آثار پراکنده یا حتی ذوب شده باشند. گفته شده که به آثار نیایشگاهی از دوره هخامنشی تعلق داشته‌اند و توسط مردمان منطقه به‌عنوان هدیه یا نذر در آن مکان نهاده شده‌اند. این مجموعه نخستین بار در موزه بریتانیا در سال ۱۹۰۰ م. در سالن زیورهای طلایی به‌نمایش درآمد. فرهنگ بوتانی
در قانون اساسی در سال ۲۰۰۸ و قانون قبلی تضمین شده‌است، با این حال دولت فعالیت‌های تبلیغی غیر بودایی را محدود کرده و ورود مبلغان غیر بودایی به کشور را ممنوع کرده، ساختن بناهای مذهبی غیر بودایی را محدود نموده و برگزاری برخی از جشنواره‌های غیر بودایی را با محدودیت مواجه کرده‌است. بودیسم دروکپا کاگیو (مهایانه) دین رسمی است، اگرچه در مناطق جنوبی بسیاری از شهروندان به‌طور آشکار از هندوئیسم پیروی می‌کنند. از سال ۲۰۱۵، هندوئیسم نیز به عنوان دین ملی کشور مورد توجه قرار گرفته‌است. از این رو پادشاه ایجاد معابد هندو را تشویق می‌کند و امسال پادشاه جشنواره داشین (جشنواره هندو)، که معمولاً با پیروزی خوب بر بد در جامعه هندو شناخته می‌شود را جشن گرفت. اسلام در تبت
اسلام در تبت توسط همسایگان این منطقه شامل شرق اویغورستان و آسیای میانه به تبت رسید. گفته شده‌است که یکی از پادشاهان تبت، به تبعیت از مأمون عباسی به اسلام گروید و تلاش‌هایی برای تبلیغ اسلام در تبت و انتقال آن از طریق آسیای میانه صورت داد. اولین ارتباط جهان اسلام و تبت، از حدود اواسط قرن هشتم میلادی آغاز شد و این پیوند از ترکیبی از تجارت از طریق جاده ابریشم و حضور نظامی نیروهای مسلمان در دره فرغانه رشد نمود. علی‌رغم دانش مبهمی که جهان اسلام دربارهٔ تبت داشت، چند اثر تاریخی و اولیه اسلامی از تبت نام برده‌اند. یکی از این منابع، اثری است که ابو سعید گاردزی با عنوان زین الاخبار تألیف کرده‌است. در آن، در این اثر از محیط، الوهیت پادشاه، منابع اقتصادی و شرح مسیرهای تجارت تبت یاد شده‌است. بوتان (کشور)
بوتان حکومت مذهبی بودایی دارد و معابد بوداییان از اماکن مرکز قدرت سیاسی محسوب می‌شود. کردستان
کردها همچون دیگر ایرانیان از اعتقادات اصیلی همچون احترام به پاکیزگی آب، خاک و آتش برخوردار بوده‌اند وآیین‌های ایرانی، مانند نوروز، مهرگان، و سده، میان کردان با شکوه بی‌مانندی برپا می‌گردد و از تقدسی ویژه برخوردار است تا امروز هم در میان گروه‌های بزرگی از کردان که به فرقه‌های کهن دینی این سرزمین منسوبند، ردپای بسیاری از باورهای «مغانی»، «مزدکی»، «زروانی» و «مانوی» دیده می‌شود که نمادی از اعتقاد مشترک باستانی آنان با کیش‌های ملی ایرانی می‌باشد؛ که هم‌اکنون نیز بسیاری از رسوم کهن ایرانی همچون جشن‌های نوروز وچهارشنبه‌سوری با شکوه منحصر به فرد در مناطق کردنشین پاس داشته می‌شود. بوکه باران، از آداب و رسوم باران خواهی در کردستان است که در ایام خشکسالی یا سال‌هایی که میزان بارندگی آن کم است برگزار می‌شود. بوک به معنی عروسک است. دختران نوجوان روستا با استفاده از دو تکه چوب عروسکی ساخته و لباسی از پارچه‌های رنگی بر تن آن عروسک می‌پوشانند و برای آن سربندی درست می‌کنند. سپس آن عروسک را در دست می‌گیرند و در حالی که شعر می‌خوانند در کوچه‌ها می‌گردند. هنگام عبور «بوکه باران» از کوچه‌ها اهالی بر آن عروسک آب می‌پاشند به نیت این که باران و گندم در آن سال فراوان باشد. اهالی هدایایی مانند تخم مرغ، پول یا گردو به دختران می‌دهند. دختران پس از گذراندن بوک (عروسک) از همه کوچه‌ها آن را به قبرستان یا زیارتگاه موجود در روستا می‌برند، سپس آن را می‌سوزانند یا به آب می‌اندازند و هدایای جمع‌آوری شده را بین خود تقسیم می‌کنند. اهالی روستای هشمیز از دهستان ژاورود شرقی، بخش مرکزی شهر سنندج در منطقه ای سرد و خشک در ۳۶ کیلومتری جنوب غرب سنندج به این عروسک «وه وی چووینه»(vaviâcuwina) گویند و آن عروسک چوبی را در گهواره ای گذاشته و می‌چرخانند. این دختران هنگام چرخاندن عروسک در کوچه‌ها اشعاری را آواز وار و آهنگین و به صورت دسته جمعی می‌خوانند. دین و همجنس‌گرایی
از نظر تاریخی اولین دینی که همجنسگرایان را به دید گناهکار نگاه نکرد، بودیسم بود. وقتی نخستین بار ایدز در آمریکا فراگیر شد، بنظر می‌رسید که این بیماری عمدتاً به مردان همجنسگرا منحصر می‌شود، از آنجا که سنن مسیحی همجنسگرایی را محکوم می‌کرد، این کار در بین عموم مردم آمریکا پسندیده و شناخته شده نبود، مددکاران مذهبی نیز غالباً بیماران ایدزی را از خود طرد می‌کردند، به علاوه با همه گیر شدن ایدز در بین معتادان تزریقی، پیوستگی ایدز و گناه حتی استحکام بیشتری یافت، در این بین بوداییان آمریکایی نخستین گروه‌های مذهبی بودند که با این طرز برخورد به مخالفت برخاستند، به این سبب که آئین بودا با مفهوم گناه بیگانه بود و همجنسگرایی را نیز محکوم نمی‌کرد، بیماری ایدز را نه تنها خفت بار یا نوعی مجازات برای بیماران نمی‌دانست، بلکه آن را نمونه دیگری از سرشت دردبار هستی و مبتلایان به آن را همنوعانی نیازمند به محبت و مراقبت می‌پنداشت، به این ترتیب پیروان آئین بودا از همجنسگرا گرفته تا غیر، در کمک رسانی به بیماران ایدزی در ردیف اول قرار می‌گرفتند. در حال حاضر هم رهبر بوداییان تبتی دالایی لاما رویکرد حمایتی از همجنسگرایان را در پیش گرفته‌است. وی مصاحبه با مجله آوت در سال ۱۹۹۴ توضیح داد: "اگر کسی پیش من بیاید و بپرسد که آیا همجنسگرایی درست است یا نه، من خواهم پرسید: نظر شریک زندگی شما چیست؟. اگر شما هر دو توافق دارید، آن زمان فکر می‌کنم بتوان گفت که رابطه دو مرد یا دو زن با یکدیگر در صورت رضایت هر دوی آنها در صورتی که هیچ ضرری به دیگران نرسانند مسئله‌ای نیست. با این حال، در سال ۱۹۹۶ در کتاب خود بنام «فراتر از تعصب»، او صریحاً می‌گوید،" همجنسگرایی، چه بین مردان یا بین زنان، به خودی خود نادرست نیست، چیزی که نادرست است استفاده از عضو نامناسب برای برقراری رابطه‌است. ترواده
برای چندین قرن، ترواده دین اصلی مردم سری‌لانکا (امروزه حدود ۷۰٪ جمعیت) و کشورهای کامبوج، لائوس، میانمار و تایلند بوده‌است. همچنین ترواده در جنوب غربی چین (میان گروه‌های قومی تائی و شان)، ویتنام (میان خمر کروم)، بنگلادش (میان گروه‌های قومی بروآس، چاکما، تاچانگیا) مالزی و اندونزی نیز رواج دارد. در ضمن، تعداد پیروان آن نیز در سنگاپور و کشورهای غربی در حال افزایش می‌باشد. بلده
محدوده تاریخی کجور از شمال به دریای مازندران از غرب به رود چالوس از شرق به سولده (نور) و از جنوب به دره نور محدود می‌شود. منطقه کجور به همراه کلارستاق، لنگا، تنکابن، سختسر و هوسم بخشی از رویان کهن بود که بعدها رسمتدار نام گرفت. رویان کهن از نواحی غربی طبرستان محسوب می‌شده‌است. بودیسم تبتی
بوداییان تبتی بر این باورند که بدنی که پس از مرگ باقی می‌ماند. دارای هیچ اهمیتی نیست. پس اگر از آن به نحو خوبی استفاده شود. آنگاه صاحب آن، از چنین طرز کاربردی سود خواهد برد. در نظر بوداییان تبتی این عمل یعنی دادن بدن شخص فوت شده به عنوان غذا به دیگر جانواران زنده یا ساختن اشیاء مذهبی از استخوان‌های آن جسد، یک عمل سخاوتمندانه بزرگ به‌شمار می‌آیید که از همه لحاظ منفعت دارد. تبت
ناحیهٔ تبت بر روی فلاتی بلند به نام فلات تبت قرار گرفته که میانگین ارتفاع آن ۴۹۰۰ متر بالاتر از سطح دریاست و مرتفع‌ترین فلات جهان به‌شمار می‌آید. مردم تبت قومیت، هویت، زبان، و دین خاص خود را دارند اما امروزه مهاجرت شمار فراوانی از چینیان هان و مردم هوئی اقلیت بزرگی از چینی‌تباران و مسلمانان را در تبت به‌وجود آورده‌است. تبتیان دو دین اصلی دارند که یکی دین قدیمی بون و دیگری بوداگرایی است. پایتخت سنتی تبت، شهر لهاسا است که با ۵۶۰ هزار نفر جمعیت اکنون مرکز منطقه خودمختار تبت در چین است. جین (دین)
در میان دو خیزش اصلاحی بودایی و جینی که کمابیش به‌طور هم‌زمان پدید آمدند، مکتب جینی اندکی متقدم‌تر است، این دین برخلاف آیین بودای هرگز در بیرون هند پیشرفتی نداشته‌است و در خود هند هم بیش‌تر به مناطق کوچکی که در غرب و جنوب هند محدود است و حتی درصد این اقلیت دینی در هند نسبت به کل جمعیت هندوستان به تدریج رو به کاهش می‌رود. پانتئون بودایی ژاپن
پانتئون بودایی ژاپن () تعداد زیادی پانتئون بوداهای مختلف، بوداسف و خدایان کوچکتر (الوهیت) و استادان مذهبی برجسته در آیین بودایی را مشخص می‌کند. پانتئون بودایی تا حدودی در مهایانه وجود دارد، اما به ویژه ویژگی بودیسم باطنی یا وجره‌یانه، از جمله بودیسم تبتی و به ویژه بودیسم شینگون ژاپنی است، که تا حد زیادی آن را رسمیت بخشید. فهرست جمعیت‌های دینی
کشورها با بیشترین نسبت هندوئیسم از هندوئیسم بر پایه کشور ():کشورهایی با بیشترین جمعیت بوداگرایی (ادیان بومی) جغرافیای آیین بودا ():Remarks: "Triple religion" (or "Chinese-Mahayana Buddhism" or "Far East Asian Buddhism") is the mixture of مهایانه, with تائوئیسم و کنفسیوس‌گرایی. Because officially Communist governments that often forcibly suppressed religious expressions still rule a number of traditionally Buddhist countries, و because Buddhists often practice دیگرانtraditional East Asian religions, the figures could be much higher in these regions. "Mahayana Buddhism" in Far East Asian countries has a very wide meaning. That is why in such countries as China, Japan, Vietnam, North و South Korea, Taiwan, Hong Kong, و Singapore, the three religions of Buddhism, Taoism و Confucianism are often all considered at once. This is referred to as a "Triple religion", with گوتاما بودا in the center, لائوتسه in the left, و کنفوسیوس in the right. In some regions, such as Japan, belief systems vary with differing emphasis on شینتو، as well as Ancestor Worship. As such, the Buddhist population is difficult to gauge exactly, but is often nominal. The lesser percentage given is a number of Buddhists who have taken the formal step of going for refuge. و the wider percentage given are informal/nominal adherents of combined Buddhism with its related religions. See "جغرافیای آیین بودا" و "بی‌دین". بوتان (کشور)
بوتان به علت نداشتن موقعیت راهبردی، همچنین کوهستانی و سخت‌گذر بودن منطقه هرگز مورد توجه استعمارگران قرار نگرفت و حکومت همواره در اختیار پادشاهان محلی بوده‌است. در سده ۱۷ (میلادی) به علت هم‌جواری بوتان با منطقهٔ تبت و شهر لهاسا مرکز بوداییان، بوتان به تدریج تحت تأثیر افکار بودیسم قرار گرفت، و در این کشور حکومت بودیسم شکل گرفت. مجسمه‌سازی در آسیای جنوبی
در دورهٔ اول و دوم قرون پیش از مسیحیت در دوردست هند شمالی در آیین یونانی-بودایی که اکنون در قسمت جنوبی افغانستان و شمال پاکستان است، مجسمه و مجسمه‌سازی آشکارتر و صریح تر شد که قسمت‌های مختلف آموزه‌ها و زندگی بودایی را بازنمایی می‌کرد. اگرچه هند رسوم طولانی و زیادی در مجسمه‌سازی داشته و پیکرنگاری غنی و اربابی در خود گنجانده است، هیچ وقت بودا قبل از این دوره در قالب انسان ارائه نشد بلکه در قالب برخی سمبل‌ها و نشانه‌ها باز نمایی شده‌ است. از نظر مدرسهٔ مجسمه‌سازی گاندهاران گفته شده‌است که بودا دارای موهای موّاج، پارچه‌های تزئینی بر روی هر دو شانه اش، کفش‌ها و صندل‌ها، و تزئیناتی از برگ اکانتاسه و... بوده است. دین در کره جنوبی
بودیسم مذهب خارجی و وارداتی از چین می‌باشد که نفوذ فرهنگی آن طی دوره شیلا (۵۷ قبل از میلاد تا ۹۳۵ بعد از میلاد) و دوره کوریو (۹۱۸ تا ۱۳۹۲) در کره جنوبی غالب بود. بودیسم کره‌ای معتقد به لزوم تحمل رنج و عذاب انسان‌ها است که این رنج و عذاب باید با میل و رغبت ایجاد شود. مغولستان
بیش از ۹۰٪ از مردم مغولستان بودایی هستند و مذهب بودایی تبتی دارند. ۵٪ جمعیت آن کشور مسلمان سنی هستند که بیشتر اقلیت‌های ترک و نیز مغول‌های خوتونی را شامل می‌شود. همچنین ۴٪ جمعیت این کشور را مسیحیان تشکیل می‌دهند که اکثریت قریب به اتفاق آنان را پروتستانها تشکیل می‌دهند. گروه‌های بسیار اندکی از قبایل بدوی آداب و عبادات شمنی را دنبال می‌کنند. هرچند شمنیسم در مغولستان متروک است و تنها در حد برخی آداب سنتی ردی از آن به‌جای مانده‌ است. در طول دوره حکومت کمونیسم بر مغولستان در قرن بیستم آداب و عبادات دینی ممنوع بود تا حد زیادی از آن جلوگیری می‌شد. در سال‌های میانی نیمه نخست قرن بیستم ممنوعیت‌ها شدت یافت و ده‌ها هزار نفر از کسانی که اعتراض داشتند کشته یا دستگیر شدند. شمار بسیاری از آنان را روحانیان بودایی تشکیل می‌دادند. اسلام در تبت
مردم بالتی بلتستان در پاکستان و کارگیل در هند نوادگان بودائیان تبتی هستند که به فرقه نوربکشیای اسلام گرویدند. با گذشت زمان تعداد زیادی به اسلام شیعه گرویدند و تعداد معدودی نیز به اسلام اهل سنت گرویدند. زبان بالتی آنها بسیار باستانی و محافظه کار است و از سایر زبانهای تبتی به تبتی کلاسیک نزدیکتر است. لداخ
دین بودایی در سده دوم میلادی وارد این ناحیه شد. دین اسلام نیز در قرن سیزدهم راه به این منطقه گشود. در ۱۹۳۱ نوبوداییان کشمیری مجلس بودایی دولت کشمیر را تأسیس کردند که به نحوی اعلام تأسیسات منسجم مستقلی از مسلمانان بود. بعد از تقسیم لداخ به دو شهرستان مسلمان‌نشین و بودایی‌نشین (کارگل و له) در سال ۱۹۷۹، این تفاوت مذهبی چشمگیرتر شد. حکومت ایالتی کشمیر نیز به علت اکثریت جمعیت مسلمان در کل ایالت جامو و کشمیر بیشتر دراختیار مسلمانان است و بوداییان ایشان را به فساد و تبعیض علیه بوداییان متهم کرده‌اند. بر همین اساس جبهه قلمرو متحد لداخ توسط بوداییان تأسیس شده‌است که منجر به تشکیل شوراهای خودمختار گردید. مردمان بودو
بودوها یکی از بزرگترین ۱۸ زیرگروه قومی گروه کچری هستند. این قوم نخستین‌بار در قرن ۱۹ام رده‌بندی شدند. بودوها در بیشتر نقاط شمال شرقی هند و نیز در برخی از بخش‌های نپال زندگی می‌کنند. مردم بودو طیف متنوّعی از مردمان بومی شمال شرقی هند را تشکیل می‌دهند. درحقیقت عبارت «بودو» معنی بسیار فراگیری دارد و مردمانی را که درجات مختلفی از میراث فرهنگی و زبانیشان با هم مشترک است را توصیف می‌کند. ضمناً این عبارت به جمعیّت‌ها، جوامع، و گروه‌های قومی بسیاری، مانند بورو کچری، دیماسا کچری، سونوال کچری، مچ کچری، رابها کچری، تنگال کچری، تیوا (لالائونگ)، سارانیا، موران-موتوک، و توئیپراس (تیپراسا/دوبورمان، رینگز، جاماتیا، نوتیا، اوچای، و مغ) اشاره دارد که هرکدام مراسم، زبان، فرهنگ، و هویّت تاریخی منحصربه‌فردی را دارند که با سایرین متفاوت است. کردستان
از نظر دین و مذهب، در کردستان مذاهب متعددی وجود دارد. بیشتر کُردها مسلمان سنی (عمدتاً شافعی) و جمعیت قابل توجهی نیز از طایفه اردلان که خود را کرد می‌دانند یا شیعه شده‌اند یا از قبل شیعه بودند ولی اردلان‌های سنی اصیل در سنندج نیز وجود دارند. جمعیت قابل توجهی از کُردها پیروی ادیانی نظیر علوی، یارسان، ایزدی و شبک هستند که به صورت ویزه در کردستان پدید آمده‌اند. علاوه بر این اقلیتی از کردها نیز پیروی ادیان مسیحی، یهودی و بهایی هستند. در رابطه با کُردهای بدون اعتقاد مذهبی آمار و اطلاعاتی در دست نیست. گاه‌شماری بودایی
تقویم بودایی (به انگلیسی:Buddhist calendar) در اصل در مناطق جنوب شرق آسیا در کشورهای کامبوج، تایلند، لائوس، میانماروسریلانکا در انواع گوناگون استفاده می‌شود. این تقویم یک تقویم بر پایهٔ حرکت زمین به دور خورشید است که دارای ماه‌هایی به طول ۲۹ و ۳۰ روز است؛ و همانند تقویم‌های خورشیدی دیگر دارای یک ماه ۳۰ روزه (یک روز اضافه) در هر شش سال یک بار می‌باشد که به لحاظ جبران چند ساعت اختلاف در هر سال که جمع آن‌ها در هر دوره شش ساله معادل یک روز می‌گردد به کار می‌رود. ولایت سمنگان
افغانستان دارای مکان‌های مختلف باستانی است که در آن از صخره‌ها غارها را تراشیده‌اند و بودایی‌ها در آنها ساکن شده‌اند. "یکی از دیدنی‌ترین مکان‌ها، سایت باستانی تخت رستم، در نزدیکی شهر ایبک، مرکز ولایت سمنگان، در شمال گذرگاه‌های هندوکش است. این سایت شامل یک مجموعه استوپا با صومعه است که از آهک تراشیده شده‌است. غارهای دیگری نیز در نزدیکی جلال‌آباد و غزنی کشف شده‌اند. تخت رستم که در بالای تپه‌ای واقع شده‌است، اولین تحول معماری بودایی در افغانستان را نشان می‌دهد. نقد بودیسم
ماونگ زارنی، مدافع دموکراسی برمه، فعال حقوق بشر، و یکی از محققان مدرسه اقتصاد لندن که در مورد خشونت در میانمار و سریلانکا می‌نویسد، معتقد است که هیچ جایی برای بنیادگرایی در بودیسم وجود ندارد. به گفته او «هیچ بودایی نمی‌تواند ملی‌گرا باشد» و «هیچ کشوری برای بودایی‌ها وجود ندارد. منظور من این است که چیزی به نام «من»، جامعه «من»، کشور «من»، نژاد «من» یا حتی ایمان «من» (در بودیسم) وجود ندارد.» تبت
دین بودای تبتی که صاحب خصوصیات محلی تبت است از هند باستانی به تبت رواج یافته و با دین کهن محلی در هم آمیخته‌است. مذهب بودا در تبت که تبتی‌ها به آن اعتقاد دارند آمیخته‌ای از مذهب بودا با مذهب پیشین تبت به‌شمار می‌آید و در عین حال ویژگی‌های خود را نیز حفظ کرده‌است. برای نمونه نظام تناسخ در جسم به این معنا که پس از مرگ بودای بزرگ کودکی به عنوان جانشین وی توسط هیئت داوران لامائی تعیین می‌شود. برده زرد
برده زرد یا در اصطلاح فارسی آن سنگ زرد یکی از کوه‌های شهرستان بوکان است که در چهار کیلومتری جنوب غربی بوکان و در کنار رود ته ته وو (سیمینه رود) واقع شده است. همچنین برده زرد نام یکی از روستاهای این شهرستان نیز است. بر فراز این کوه زیبا آرامگاه کوه نورد بوکانی "مقبل هنرپژوه " قرارگرفته طبق وصیت‌نامه خودش محل دفن خود را کوه برده زردتعیین کرده بود. این کوه از قدیم مورد توجه مردم کردستان بوده است. کوه برده زرد در نزدیکی کوه برده‌رش قرار گرفته است و به تازگی کنار کوه برده‌رش (کیوه رش) به مکانی تفریحی تبدیل شده است. تندیس‌های بودا در بامیان
مجسمه‌های بودا در بامیان اشاره به تندیسهای بزرگی که در دل کوه در استان بامیان افغانستان ساخته شده بودند دارد. بنای ایستادهٔ این مجسمه‌های تاریخی در کناره‌های صخره‌ای هنگام رواج آیین بودایی در افغانستان در درهٔ بامیان کنده کاری شده بودند. مختصات جغرافیایی مکان این مجسمه‌ها از کابل در حدود ۲۳۰ کیلومتر (۱۴۰ مایل) به طرف شمال غربی بوده‌است. این دو مجسمه به بلندی ۵۳ متر و ۳۵ متر، در کنار مجموعه‌ای از بناهای تاریخی در این محل برای زمانی طولانی از جاذبه‌های اصلی گردشگری در افغانستان بودند. تندیس کوچکتر در سال ۵۰۷ میلادی و تندیس بزرگتر در سال ۵۵۴ میلادی ساخته شده‌است. این دو تندیس، نشان‌دهندهٔ سبک کهن هنر یونانی و بودایی بوده‌است؛ که در مناطق آسیای مرکزی به ویژه در افغانستان رواج داشته‌است.صلصل که زن اش مامه شاه بود در تختی استاده بود و نه در روی زمین. اگر به اعداد پیکره‌های بامیان نگاه ژرف کنیم در می‌یابیم که یک عدد عکس عدد دیگراند. صلصل سمبل مرد گفته شده و شاهمامه سمبل زن، درمیان این دو، ۸ واحدی کوچک دیگری وجود دارد که نماد از فرزندان می‌باشد طرزی یک تندیس خوابیده را خواست ثابت نماید که هزار فوت یعنی برابر به برج ایفل باشد و در خارج از افغانستان به اندازه ۳۲۳ متر گفته شد که نمونه نیاکان است. این دو از هم در فاصله واحد ۸۰۰ متری قرار داشتند. روش زردشتی و در ادیان هندوییسم عدد هفت عدد مقدس گفته می‌شد. در دین بودایی به همین هفت نیکوی راه هشتم ("تمرکز نیک") به عنوان راه اصیل هشتگانه افزوده شد. عدد هشت عدد مبارک شد. بوداگرایی در ختن
سپاهیان تبتی در سال ۶۶۵ میلادی شهر ختن را تصرف کردند اما از نظر فرهنگی، این ختنی‌ها بودند که تبتی‌ها را پس از این تصرف تحت تأثیر خود گرفتند. این تأثیر بیش از همه خود را در زمینه اصطلاحات بودایی و فنون ترجمه متون بودایی نشان می‌دهد. در سده نهم میلادی، تبتی‌ها الفبای ختنی را نیز برای زبان خود برگزیدند. تاریخ افغانستان (پیش از اسلام)
فُندُقِستان: معبدی کوچک در مسیر بامیان است که تندیس‌های زیبای آن از گِل نپختهٔ رنگ‌آمیزی‌شده، با قدمت سدهٔ هشتم میلادی با ویژگی تأثیرپذیری از سبک‌های همزیست‌گونهٔ متعدد ایرانی، هندی و آسیای میانه‌است. در این تندیس‌ها با سبکی ویژه از رئالیزم و خمشی فن‌ورانه، دوشیزهٔ هندی دلربا دستش را بر دست یک شاهزادهٔ محلی گذاشته که جامه‌ای تُرک‌مانند بر تن دارد. نقاشی‌های بوداهای متین و بوداسف‌های سبک باروک با چهره و پوشاک عجیب که بیشتر برای پُر کردن پانتئون (معبد رومی) مساعد بودند. معبد دیگر بودایی در غزنی در تپه‌سردار واقع است که قدمت آن به سده‌های سوم تا هشتم میلادی برمی‌گردد. یک هیئت ایتالیایی آثاری را کاوش کردند که نشان‌دهندهٔ تأثیر سبک‌ها و فرهنگ‌های گوناگون ذکرشده بوده و بک مقایسهٔ دقیق درونمایه‌ها کمک می‌کند. خشت‌های نپخته و گچی و تندیس‌های رنگ‌آمیزی‌شده و زراندودشده (طلایی‌رنگ) نمایانگر هنر تندیس‌نگاری هستند که به مطالعهٔ تحول فرهنگ و گرایش‌های مذهبی طولانی‌مدت و گذر احیای بوداگرایی مهایانای اولیه و برهمن‌گرایی یاری می‌رساند. تاریخ بوتان
تاریخ اولیه بوتان آمیخته در اساطیر است و مبهم است. برخی از سازه‌ها شواهدی مبنی بر اسکان منطقه در اوایل سال ۲۰۰۰ قبل از میلاد ارائه می‌دهند. طبق افسانه ای که در حدود قرن هفتم پیش از میلاد توسط پادشاه کوچ بیهار، سانگالدیپ اداره می‌شده‌است، اما قبل از معرفی بودیسم تبتی در قرن نهم میلادی، بسیار شناخته شده نیست، اما آشفتگی در تبت بسیاری از راهبان را وادار کرد به بوتان فرار کنند. در قرن دوازدهم مکتب Drukpa Kagyupa تأسیس شد و شکل غالب بودائیسم امروز در بوتان باقی مانده‌است. تاریخ سیاسی این کشور با تاریخ و روابط دینی خود بین مدارس و صومعه‌های مختلف صومعه در هم تنیده‌است. تبت
این کشور و مخصوصاً شهر لهاسا از بزرگترین مراکز مذهبی پیروان بودا و نیایشگاه‌ها و بتکده‌های عظیم آن زیارتگاه بزرگ بودائیان جهان است و شخص دالایی لاما یک قدرت مذهبی و سیاسی است. دالایی لاما چین را متهم به نسل‌کشی فرهنگی در قبال مردم تبت کرده‌است. موارد متعد خودسوزی راهب‌ها و راهبه‌های تبتی در اعتراض به سیاست‌های چین در تبت، از رویدادهای خبری مورد توجه رسانه‌های جهان بوده‌است. تیانتای
تیانتای () یک فرقه از آیین بودایی در جمهوری خلق چین، ژاپن، کره و ویتنام است که لوتوس سوترا را به عنوان بنیان آموزش در بودیسم می‌داند. در ژاپن این فرقه تندای نامیده می‌شود. کبر (گیاه)
این گیاه در ولایات بغلان و بدخشان افغانستان و هم در کشورهای تاجیکستان و ازبکستان می‌روید. این گیاه در استان کرمان شهرستان‌های جیرفت و عنبرآباد و ارزوئیه فراوان یافت می‌شود و با نام دک و دهک شناخته می‌شود و همچنین در روستای سیمکوئیه در استان یزد از توابع شهرستان بهاباد نیز یافت می‌شود، همچنین در شهرستان پلدشت در استان آذربایجان غربی به وفور یافت می‌شود. در ضمن در شهرستان رامهرمز استان خوزستان به وفور یافت می‌شود. اکثریت مردم رامهرمز به آن لگجی می‌گویند و بیشتر میوه رسیده آن را به صورت خام می‌خورند و عده‌ای کم از مردم رامهرمز ازآن ترشی درست می‌کنند. در ضمن به عقیده مردم محلی غذای محبوب روباه در فصل بهار است. در آبادان و جزیره مینو به زبان عربی به این گیاه که به صورت خودرو در بیشتر مناطق شهر و زمین‌های بایر اطراف و بیابان‌ها می‌روید شِفِلّح گفته می‌شود که اهالی از آن جهت خام‌خواری و همچنین تهیه ترشی استفاده می‌کنند. همچنین این گیاه در دزفول و شوشتر تقریباً تمامی زمین‌های بایر داخل شهر و اطراف آن می‌روید. در دزفول به آن بوکو گفته می‌شود و بیشتر از ترشی آن استفاده می‌شود. ولایت بامیان
ولایت بامیان مرکز اصلی فرهنگی هزاره‌ها محسوب می‌شود. در مرکز ولایت بت‌های معروف بودا قرار دارد که در زمان حکومت طالبان منفجر شدند. این بت‌ها از شهرت جهانی برخوردار هستند و یکی از جاذبه‌های توریستی به‌شمار می‌آیند. کامبوج
شاخه هینه‌یانه (تراوادا) از بودیسم مذهب رسمی کشور کامبوج است و بیش از ۹۵ درصد از مردم این کشور پیرو این کیش هستند. سنت‌های بودایی هینه‌یانه در کامبوج ریشه‌دار و گسترده هستند و ۴۳۹۲ نیایشگاه بودایی در سراسر این کشور پراکنده‌است. چینی‌ها و ویتنامی‌های ساکن کامبوج پیرو شاخه مهایانه از بودیسم هستند. خمرهای سرخ در اواخر دهه ۱۹۷۰ مذهب و از جمله بوداگرایی را سرکوب می‌کردند اما بودیسم پس از پایان دوره آن‌ها دوباره با احیا و تقویت روبه‌رو شده‌است. دین در کره جنوبی
آئین وون بودیسم ناشی از یک تلاش برای ترکیب دکترین بودیسم سنتی با یک سری امور مدرن برای اصلاح اجتماعی و تجدید حیات بودیسم بوده‌است. مقر اصلی این فرقه در شهر ایکسان در جنوب کره جنوبی واقع بوده و در حدود یکصد هزار پیرو در کره جنوبی دارد. هندوئیسم
آداب و رسوم پیچیده و طولانی روحانیون (برَهمَن‌ها) و فاصله گرفتن آن‌ها از مردم، و هم‌چنین نظام طبقاتی سخت در جامعه هند (وجود کاست‌ها) باعث پدید آمدن جنبش‌های اعتراضی مذهبی در هند در سده ششم پیش از میلاد شد؛ بوداگرایی و جایین‌باوری دو جنبش مهم اعتراضی علیه هندوئیسم بودند که در این دوره پدید آمدند. وجره‌یانه
وجره‌یانه بیشتر در چارچوب بودیسم تبتی معروف است. وجره‌یانه علاوه بر آموزه‌های مهایانه، یک رشته تمرینات عملی را نیز برای دست‌یابی به «روشنی» توصیف می‌کند. سنت‌های بودایی نپال، بوتان و مغولستان پیوندهای نزدیکی با بودیسم تبتی دارند و می‌توان آن را گونه‌های محلی بودیسم تبتی در نظر گرفت. آیین بودائی در افغانستان
آیین بودایی در افغانستان یکی از مهم‌ترین نیروهای مذهبی منطقه در دورهٔ پیش از اسلام بود. گستردگی این آیین در جنوب کوه‌های هندوکش بود. بودیسم برای نخستین بار در سال ۳۰۵ پیش از میلاد که امپراتوری سلوکی یونان با امپراتوری مائوریای هند دست به همبستگی زدند، به افغانستان رسید. کارگل
مردم کارگل پیشینه مخلوط داردی و تبتی دارند. بومیان کارگل تا پیش از سده‌های ۱۴ و ۱۵ میلادی که مبلغان مسلمان پای به این سرزمین گذاشتند پیروان بودایی‌گرایی تبتی بوده‌اند. امروزه ۴۰% از جمعیت شهر را شیعیان تشکیل می‌دهند، ۵۰% سنی‌ها و ۵% بوداییان تبتی. معماری مسجد قدیمی کارگل ترکیبی از سبک‌های ایرانی و تبتی است، در حالی که معماری مسجد جدید از سبک‌های جدید ایرانی و عربی پیروی می‌کند. کردستان
در راب با دین کُردها تا قبل از آمدن مسیحیت و اسلام اطلاع دقیقی در دست نیست. نمی‌توان گفت که کردها به کیش زرتشتی اعتقاد داشته‌اند یا اینکه سنت‌های دینی دیگر ازجمله مهرپرستی را در درون خود حفظ کرده‌بوده‌اند یا اینکه تحت تأثیر ادیان همسایگان آشوری و بابلی خود قرار داشته‌اند. در دوره‌ای مسیحیت در جغرافیای کنونی کردستان رشد داشته‌است. همچنین ادیان مانوی و مزدکی در مردم کُرد تأثیرگذار بوده‌اند. با آغاز حملات اعراب مسلمان در سال‌های (۶۳۴–۶۴۲م) نواحی اربیل، موصل و نصیبین که کردنشین بودند به تصرف مسلمانان درآمد پس از عمر ابن خطاب، در دوره جانشینش عثمان ابن عفان نیز مناطق شمالی کردها و مناطق قفقاز به تصرف درآمد که عدم دخالت مسلمانان باعث شد تا بخش اعظم کردها به دین اسلام بگروند و مسلمان شوند. راهب صدقه‌گیر
در حالی که صدقه‌گیران نوع اصلی راهبان در بودیسم هستند و در هندوئیسم هندی و کشورهایی که سنت‌های مذهبی هند را دنبا کرده‌اند سابقه طولانی دارند، این روش تا قرون وسطی میانه در مسیحیت رایج نبود. راهبان طریقت ترواده در آسیای جنوب شرقی همچنان به صدقه‌گیری، همان‌طور که از سوی بودا مقرر شده‌است، ادامه می‌دهند. غذای آنان از مؤمنان تهیه می‌شود و به‌طور برابر بین همه اعضای سانگها تقسیم می‌شود. لداخ
در گذشته این ناحیه دارای اهمیت راهبردی فراوانی برای دادوستدهای هند با چین بود. اما دولت چین در دهه ۱۹۶۰ این منطقه را مسدود کرد. از ۱۹۷۴ دولت هند توانسته‌است با موفقیت صنعت گردشگری را در لداخ احیا کند. از آنجایی که لداخ بخشی از ایالت جامو و کشمیر است و مورد منازعه با پاکستان قرار دارد، حضور ارتش هند در این منطقه پررنگ و محسوس است. بزرگترین شهر لداخ و نیز مرکز این ناحیه، شهر لِه است که امروزه یکی از اقامتگاه‌های بودایی اندک‌شماری است که در جنوب آسیا به جا مانده‌است. بیشتر جمعیت لداخ، بودایی‌های تبتی هستند و باقی جمعیت را نیز شیعیان دوازده‌امامی تشکیل می‌دهند. زبان بودو
زبان بودو () زبانی چینی-تبتی است که عمدتاً توسط مردمان بودو در شمال شرق هند، نپال و بنگلادش تکلم می‌شود.این زبان، زبان رسمی منطقه خودمختار بودولند و هم‌چنین از زبان‌های رسمی آسام محسوب می‌شود. مذهب در دوران ساسانی
"جستار وابسته: آیین بودایی در خاور ایران باستان" در آسیای میانه دین بودایی مورد تعقیب قرار نداشت و بعضی از حاکمان هفتالیان از دین بودایی پشتیبانی می‌کردند. در پایان قرن ششم و اوایل قرن هفتم میلادی بعضی حاکمان خاقانات غربی ترک نیز به دین بودایی پیوستند و هم در جنوب آسیای میانه هم در افغانستان (افغانستان کنونی) و شمال هندوستان شروع به ساختن معبدهای بودایی کردند و از بوداییان پشتیبانی می‌کردند. در قرن هفتم از اطلاعات به دست آمده، بر می‌آید که در تخارستان دین بودایی انتشار بسیاری داشت و در پایتخت تخارستان، شهر بلخ، صدها دیر بودایی، وجود داشته‌است. در زمان خسرو انوشیروان هفتالیان به دست قوای مشترک ایران و ترکان از بین رفتند و ولایت باختر (بلخ) نیز بار دیگر در سال ۵۵۷ میلادی به ایران الحاق یافت. بدین ترتیب می‌توان گفت که بااینکه اکثریت مردم ساکن در شرق ایران مثل دوره‌های قدیم زرتشتی بودند. موقعیت دین بودایی نیز در آن نواحی بسیار مستحکم بود. ادیان شرقی
آیین بودا یک دین و فلسفه هندستی است. آیین بودا در حدود قرن پنجم قبل از میلاد در هند توسط سیذارتا گوتاما، بودا، با چهار حقیقت شریف و مسیر هشت‌گانه بنیانگذاری شد. طبق کتاب مقدس، چهار حقیقت شریف توسط بودا در اولین خطبه خود پس از رسیدن به روشنگری آشکار شد. مکاتب بودایی به‌طور معمول به Theravada و Mahayana تقسیم می‌شوند. در محافل دانشگاهی، ماهایانا بیشتر به بودیسم آسیای شرقی و تبتی تقسیم می‌شود. بودیسم می‌آموزد کسی که بدون آموزش روشن شود، بودا است. هدف اصلی آیین بودا، رهایی شخص از سامسارا است. بودایی‌ها این مسئله را راه حل مشکل رنج می‌دانند. ختن
بوداگرایی در ختن آیین چیره بود و ختن تبدیل به یکی از کانون‌های مطالعات بوداییان شده بود. سپاهیان تبتی در سال ۶۶۵ میلادی شهر ختن را تصرف کردند اما از نظر فرهنگی، این ختنی‌ها بودند که تبتی‌ها را پس از این تصرف تحت تأثیر خود گرفتند. این تأثیر بیش از همه خود را در زمینه اصطلاحات بودایی و فنون ترجمه متون بودایی نشان می‌دهد. در سده نهم میلادی، تبتی‌ها الفبای ختنی را نیز برای زبان خود برگزیدند. زبان‌های تبتی
زبان‌های تبتی حدود ۶ میلیون نفر سخنور دارد. با گسترش آیین بودایی تبتی، زبان تبتی به دنیای غرب گسترش یافته‌است و می‌توان آن را در بسیاری از نشریات بودایی و مطالب دعایی یافت. برخی از دانشجویان غربی، این زبان را برای ترجمه متون تبتی یادمی‌گیرند. بیرون از خود لهاسا، تقریباً ۲۰۰٫۰۰۰ نفر از تبعیدیان تبتی که از تبت امروزی به هند و دیگر کشورها نقل مکان کرده‌اند، به زبان تبتی لهاسا (تبتی معیار) صحبت می‌کنند. تبتی همچنین توسط گروه‌های قومی اقلیت در تبت صحبت می‌شود که قرن‌ها در نزدیکی تبتی‌ها زندگی کرده‌اند اما با این وجود زبان‌ها و فرهنگ‌های خود را حفظ کرده‌اند. تبت
از سال ۱۲۳۹، گودان خان، از رهبران مغول، بخشی از تبت را تصرف کرد. فرمان‌روایی مغول‌ها بر تبت، حدوداً دوره ۱۲۵۰ تا ۱۳۶۰ را پوشش داد. در این دوره، تبت میزان محدودی از خودمختاری منطقه‌ای را تجربه کرد که توسط کاربه‌دستان طریقت ساکیا، که یکی از مکتب‌های بوداگرایی تبتی است، به اجرا گذاشته می‌شد. این خودمختاری البته توسط یک ساختار اداری که توسط حاکمان مغول ایجاد شده بود، محدود نگه داشته می‌شد. تات‌های ایران
تات‌های ایران که به تات‌های جنوبی شهرت یافته‌اند، در شهرها و روستاهای زیر زندگی می‌کنند: رودبار قصران، بومی‌های شمال تهران شامل بومی‌های قدیمی تجریش و شمیران و دماوند و ایوانکی و لواسان کوچک و بزرگ و روستاهای اطراف آن‌ها. (البته بعضی از روستاهای شهرستان دماوند مهاجرنشین و کرد یا ترک زبانند مانند روستای حصار یا سربندان که کرد هستند) برکت
ادیان هندی که شامل هندوئیسم و انشعابات آن بودیسم، جینیسم، سیکیسم و غیره است، ادیان درمه نیز نامیده می‌شوند که همگی بر اساس مفهوم دارمه و کارما و برکت‌دهی‌ها معمول مبتنی بر آدیشتهانا، انجلی مودرا، دارشنا و مودرا و غیره هستند. گروه‌های قومی در آسیا
هندوئیسم، بودیسم، جین و سیک ادیان عمده جنوب آسیا هستند. اسلام و مسیحیت پیروان تاریخی-منطقه‌ای دارند. هند و نپال پیرو هندوئیسم هستند اما مردم سریلانکا و بوتان دارای مذهب بودایی می‌باشند. اسلام دومین دین بزرگ پس از آیین هندو در کشورهای مسلمان مانند پاکستان و بنگلادش است. زبان‌های هند و آریایی در پاکستان و شمال هند، غرب هند، شرق هند، نپال و جنوب سریلانکا رایج هستند. دراویدی در جنوب هند و سریلانکا رایج است. زبان تبتی-برمه ای در بنگلادش، نپال، شمال و شمال شرقی هند رایج است. زبان‌های آستروآسیایی در برخی نواحی شمالی و شرق بنگلادش و در شرق و شمال شرق هند رایج هستند. یهودیان کرد
یهودیان کُردستان (، "یهودیِ کردستان"، ، ""; ) جوامع یهودی کهن شرقی هستند که در منطقهٔ شناخته‌شده به‌عنوان کردستان در شمالِ میان‌رودان، شمال‌غربی ایران، شمال عراق و نیز شمال‌شرقی سوریه و جنوب‌شرقی ترکیه می‌زیند. لباس و فرهنگِ یهودیانِ کردستان، شبیه به همسایگانِ مسلمان و آشوری است. تا مهاجرت دسته‌جمعی یهودیان از کشورهای عربی و اسلامی به اسرائیل در دهه‌های چهل و پنجاهِ میلادی، یهودیان کردستان در جوامع قومی بسته و محدود شده زیست می‌کردند. فرهنگ در افغانستان
هده: زمانی که راهبان بودایی هندی در آغاز دورهٔ اشاعهٔ مسیحیت، به شمال‌غرب هند رسیدند، در سرزمین گندهارا و در منطقهٔ جلال‌آباد افغانستان جای گرفتند. در این دوره نیایشگاه‌ها و معابدی در پیرامون روستای کنونی هده و تپه‌های مُشرِف به رود کابل تکثیر یافتند. این معابد از سنگ شیست، سنگ آهک، یا گِل بنا شده‌اند و با نقش‌ها و نگاره‌های گِلی و استاکو (stucco) تزئین شده‌اند. تندیس‌های بودا، که بزرگتر از تندیس‌های همراهانش هستند، با مهارت زیادی ساخته شده‌اند و قالب نگهدارندهٔ آن‌ها با نقش‌های بُهت‌انگیزِ سبکِ رئالیزم نگاربندی شده‌اند. هنرمندانی که این آثار را خلق کرده‌اند به خوبی قادر بودند اجزای چهرهٔ اقوام مختلف و جزئیات پوشاک گوناگون و زیورآلات ساخته‌شده به سبک باروک را بازآوری کنند. چهره‌نگاری‌هایی (پُرتره) از قبیل یک شاهدُخت، یک سرباز، یک راهب با سرِ تراشیده، یک مرد کوچ‌نشین پوشیده در ردا، و یک فرد بدوی و وحشی. نیایشگاه‌هایی که در تپهٔ شُتُر حفر شده‌اند، همچون تصاویر زنده‌ای، شاهدخت‌ها، اهداکنندگان خیرات، و ایزدان هندو (هندویزم اولیه) را ترسیم می‌کنند که در هنگام اجرای مراسم مراقبه (Meditation) در پیرامون بودا جمع شده‌اند. برخی از این تندیسگری‌ها، همچون پیکرهٔ ناگه شاه، نمایانگر تأثیرپذیری از هنر هند هستند؛ برخی دیگر، همچون هِراکلِس-وَجرَپانی یا وجرپانی-اسکندر بدون شک تقلیدی از سکه‌ها و تندیس‌های بُرُنزی باستانی مشرق‌زمین هستند. امروزه پیشینهٔ هنر گندهارا را به سده‌های دوم تا ششم میلادی تخمین می‌زنند. جغرافیای آیین بودا
آیین بودا به تدریج از هندوستان به سراسر آسیا، آسیای میانه، تبت، سریلانکا، یمن، آسیای جنوب شرقی و نیز کشورهای خاور دور مانند چین، مغولستان، کره و ژاپن راه یافت. آیین بودایی به عنوان دین پاکان در نظر گرفته می‌شود و هم‌اکنون حدود ۵۲۶٬۳۷۳٬۰۰۰ نفر که ۷٫۳ درصد جمعیت جهان را شامل می‌شوند دربرگرفته‌است و یکی از ادیان اصلی جهان به شمار می‌آید. آیین بودا بیشتر بر کردار نیک، پرهیز از کردار بد و ورزیدگی ذهنی تأکید دارد. بوکان
در کنار آداب و رسوم کُردها و به‌خصوص منطقهٔ بوکان سرگرمی و بازی‌های گوناگونی وجود دارد که به بازی دامه (یک نوع شطرنج ابداعی اما کاملاً متفاوت با بازی فکری شطرنج کنونی؛ برگرفته از «دامیهٔ» فرانسوی: damier)، بازی جورابن (جوراب‌بازی)، بازی بوکه بارانه، میشین (تیله‌بازی) و بازی خوزین (چوگان‌بازی) اشاره کرد. جورابن یا در اصطلاح فارسی جوراب‌بازی، نوعی بازی گروهی است که در آن، ۱۰ عدد جوراب مردانهٔ بزرگ از جنس پشم را به‌صورت دهانه‌باز در دو ردیف پنج‌تایی می‌چینند و یک تیله به نام «مازو» را در کنار آن‌ها می‌گذارند و بازیکنان در دو گروه، طرفین جوراب‌ها می‌نشینند. این بازی هم‌اکنون رایج‌ترین بازی و سرگرمی جوانان و نوجوانان کُرد است که به‌طور عمده در شب‌های طولانی و سرد زمستان یا در ماه رمضان اجرا می‌شود. هرساله مسابقات بزرگ جورابین (جورابن) با شرکت تیم‌های از سایر شهرستان‌های مناطق کردنشین ایران در شهر بوکان برگزار می‌شود.تاریخ تأسیس نخستین سینمای بوکان مربوط به دورهٔ پهلوی دوم است. در سال‌های ۱۳۴۲–۱۳۴۳ خورشیدی، این سینما مقابل ساختمان ادارهٔ دخانیات شهر قرار داشت و مالک آن یکی از آذری‌های منطقه بود. بعدها سینما سعدی در سال ۱۳۵۶ به دلیل اتصال برق در آتش سوخت و با آغاز انقلاب اسلامی بخشی از ساختمان آن تخریب گردید. بعد از سینما سعدی در دههٔ هفتاد سینما وحدت با ظرفیت ۴۸۳ نفر ساخته شد. این سینما از معدود مرکزهای فرهنگی و تفریحی بوکان بوده که از تعطیلی آن بیش از ۱۵ سال می‌گذرد. شهر بوکان به‌عنوان یک شهر با کاربری فرهنگی همواره در هنر و هنرپروری و در عرصهٔ هنر نمایش در سطح استان آذربایجان غربی پیشتاز بوده‌است، اما به‌دلیل نبود امکانات لازم در آن، وضعیت فرهنگی و هنری این شهر را با چالش مواجه کرده‌است. سینما وحدت به‌دلیل بی‌توجهی و اختلافات موجود میان شهرداری و پیمان‌کار، تعطیل و به حال خود رها شده‌است. نماینده مردم این شهر در سال ۱۳۹۱ عدم همکاری مسئولان بوکان را مشکل اصلی تعطیلی سینما وحدت اعلام کرد. فرهنگ در تایلند
فرهنگ در تایلند با گذشت زمان، از انزوا نسبی آن در دوره سوکوتای، تا دوران معاصر پادشاهی آیوتایا، که تأثیرات آن را از سراسر آسیا جذب کرده‌است، بسیار تکامل یافته‌است. تأثیرات شدید فرهنگ هندی، چینی، برمه و سایر تأثیرات جنوب شرقی آسیا هنوز در فرهنگ سنتی تایلندی مشهود است. بودیسم، روح‌باوری و غرب‌گرایی نیز نقش مهمی در شکل‌دادن به فرهنگ این سرزمین داشته‌است. فرهنگ بوتانی
تقریباً ۲۳٪ از جمعیت پیرو مذهب هندوئیسم هستند. در بوتان جمعیت کمی مسلمان وجود دارد که ۰٫۲٪ از کل کشور را تحت پوشش خود قرار می‌دهد. به‌طور کلی، ۷۵٪ از جمعیت بودایی و ۰٫۴٪ مذاهب دیگر هستند. مردم کرد
علی جوادی تاریخدان و متخصص اقوام باستانی نیز این ادعا را علاوه بر منظر نژادی، از دید زبانی نیز بررسی کرده و آن را سیاسی دانسته و معتقد است که مادها که در اواخر هزاره دوم و نخست‌های هزاره یکم پ.م. به فلات ایران کنونی و از جمله آتروپاتن بعدی آمدند، از نظر قومی با ده‌ها قبیله بومی این مناطق درآمیختند و زبانشان در مناطق مادنشین مجموعاً مادی (یعنی گونه غربی و شمال غربی زبان‌های ایرانی) شد. به همیت جهت گونه‌های زبان مادی در دوره پس از هخامنشیان تبدیل به گونه‌های مختلف فارسی میانه در آتروپاتن می‌شود و امروزه زبان‌های گیلکی، تاتی (از جمله تاتی جنوبی، آذری باستان)، تالشی، کردی، زازاکی و گورانی مشتقات معاصر آن زبان مادی باستان هستند که با دیگر زبان‌ها و گویش‌های ایرانی و بویژه فارسی آمیزش یافته‌اند. برهمین اساس از دید او: «برخلاف برخی ادعاها، کردی به تنهائی باقیمانده زبان باستان مادی نیست. تصور چنین چیزی دور از جدیت علمی است.» او ادامه می‌دهد: «بیشک بخشی از «ترکیب تباری» و ژنتیک اکثر کردها به دوران ماد برمی گردد، لیکن تنها ریشه کردهای معاصر نیست که قسماً به مادها می‌رسد. آن‌ها به همان درجه نوادگان مادهای گذشته و آمیزه با اقوام و تبارهای دیگر فلات ایران و شرق آناتولی-شمال عراق هستند که آذربایجانیان و مردم همدان، گیلان، استان مرکزی، اصفهان و حتی فارس و عیلام حاملین این ترکیب قومی و تباری بشمار می‌روند.» به عبارت دیگر تمامی مردمان ساکن نواحی ماد کوچک و بزرگ که بخش بزرگی از ایران را دربرمی گیرد، حتی آذربایجانی‌ها نیز، هرچند به زبان‌هایی متفاوت سخن می‌گویند، چنان‌که دیاکونوف اشاره می‌کند باقی ماندگان مادهای باستان هستند و کردها هیچ جایگاه متفاوتی برای مدعی میراث‌بری آن‌ها ندارند. بودیسم تبتی
مکتب بودایی «لاماییسم» یا مکتب «کلاه زرد» در اوایل قرن پانزدهم شکل گرفت. بودائیان لامایی شهر لهاسا را به عنوان مرکز مقدس می‌دانند. حاکمان مذهبی تبت «دالای لاما» و «پنچن لاما» نام دارند. طبق اعتقادات روح بودا در جسم دالای لاما قرار دارد و پس از مرگ او در جسم یک پسر دیگر که متولد می‌شود وارد می‌گردد. واژهی «دالایی» در زبان مغولی به معنی «اقیانوس» است و «لاما» به معنای معلم. ادیان شرق آسیا
ادیان شرق آسیا () در مطالعه دین‌شناسی تطبیقی، ادیان شرقی آسیا یا ادیان تائوئیک است که زیرمجموعه‌ای از ادیان شرقی را تشکیل می‌دهند. این گروه به‌طور کلی شامل مذاهب چینی می‌شود، که شامل عبادت اجدادی، ادیان سنتی چینی، کنفسیوس‌گرایی، تائوئیسم و به اصطلاح سازمان‌های نجات بخش محبوب (مانند ییگاندائو و ویکسینی است، و همچنین عناصری از بودیسم مهایانه که هسته اصلی بودیسم چین و بودیسم شرق آسیا را به‌طور کلی تشکیل می‌دهند. وجره‌یانه
پس از اینکه مسلمانها کانون‌های اصلی بوداگرایی در هند را نابود کردند وجره‌یانه تنها در تبت به زندگی خود ادامه داد. بعدها در مغولستان کیش رسمی آن کشور شد و در دربار خاقان چین دیرزمانی کیش برتر به‌شمار می‌رفت. در ژاپن هم شیوه‌های افسونگرا (تانترایی) بوداگرایی پدید آمدند مانند کِگون و شینگون. وجره‌یانه امروزه عمدتاً در چارچوب بودیسم تبتی در تبت، نپال، بوتان و مغولستان از آن پیروی می‌شود. بودیسم شینگون ژاپنی نیز یک مکتب از شاخه وجره‌یانه است. امروزه وجره‌یانه در غرب نیز به عنوان بخشی از بودیسم تبتی رایج است. در بوتان، وجره‌یانه دین رسمی این کشور است. پراکنش تبتی‌ها
پراکنش تبتی‌ها () به جوامع دور از وطن مردم تبتی گفته می‌شود که در خارج از چین زندگی می‌کنند. طبق تخمین‌ها بیش از ۱۵۰ هزار تبتی تبعیدی در هند، نپال و بوتان زندگی می‌کنند. بولدر، کلرادو
در سال ۱۹۹۸، در حالی که تنها ۳۰ درصد از مناطق روستایی لهاسا امکان استفاده از برق شهری را داشتند، شورای خواهرخواندگی بولدر و لهاسا با نصب چند سیستم انرژی خورشیدی به دو ناحیه روستایی لهاسا در تأمین برق کمک کرد. همچنین دالایی لاما، رهبر دینی بوداییان تبت، تاکنون ۲ بار در سال‌های ۱۹۸۱ و ۱۹۹۷ از بولدر بازدید کرده و برنامه‌ای برای سفر وی در سال ۲۰۱۵ نیز ترتیب داده شده‌است. چندشوهری
امروزه چند شوهری در تبت بیش از هر جای دیگر دنیا رایج است و هرچند غیرقانونی است اما گاهی اوقات انجام می‌شود. وجود این سنت در تبت سازگار با چالش‌های جغرافیایی منطقه است. در منطقه‌ای کوهستانی با زمین‌های زراعی بسیار محدود، روش چند شوهری از تعداد میراث‌بران زمین می‌کاهد و زمین در همان خانواده باقی می‌ماند. ازدواج چندین برادر با یک زن، باعث می‌شود تا برادرها همه با هم بر سر یک زمین کار کنند. همچنین اگر مردی از خانواده به مسافرت رفت، شوهر دیگر با خانواده می‌ماند و از آنها و زمین مواظبت می‌کند. شمن‌باوری
شمن‌باوری کهن‌ترین رسوم انسان برای درمان و پزشکی است. روش‌های شمنی در دوران دیرینه‌سنگی یعنی حدود ۲۵ هزار سال پیش در میان شکارچی_گردآورندگان سیبری و آسیای میانه پدید آمد. سنت‌های شمنی در میان مردمان گوناگونی از جمله اسکیموها، سرخ‌پوستان، قبایل آفریقا، اقوام ترک‌تبار و مغول حضور دارند. شمنیسم یکی از منابع و بسترهای بودیسم تبت است. بودیان
بودیان یا ساکنان دهکدهٔ «بودو» واقع در مرز میان بابل و عیلام که تیگلت پیلسر سوم آن را در سال - ۷۴۵ پ.م. - مسخر کرد. اگر این نکتهٔ صحیح باشد، این خود دربارهٔ مقرّ قبیلهٔ بودیان را در اقصای غرب کشور ماد تا اندازه‌ای راهنمایی می‌کند. مع‌هذا بیشتر احتمال می‌رود که در این مورد عنوان قبیله از نام دهکده مشتق شده‌باشد. اطلاعات دربارهٔ سایر قبایل اتحادیه قبایل ماد بیش از این نیست. سغد
دین‌های متفاوتی در میان سغدیان رواج داشته‌است؛ گرچه بر اساس شواهد باقی‌مانده، زرتشتی‌گری دین اکثریت مردم منطقه بوده‌است. به‌عنوان مثال، در نقاشی‌های دیواری‌ای که در سمرقند، بنجکنت و… پیدا شده‌است، صحنه‌هایی از پیشکش و نذورات دینی در آتشکده دیده می‌شود. در تورفان، گرچه سغدیان مرده‌های خود را به شکل چینی‌ها به خاک سپرده‌اند، اما پیداست که هنوز سنت‌های زرتشتی خود را حفظ کرده‌اند. آنگونه که پیداست، آن‌ها ابتدا جسد مرده‌ها به مانند سایر زرتشتیان در برابر هوای آزاد قرار می‌دادند تا تن آنان نسیب طبیعت شده و سپس استخوان‌هایشان را به خاک می‌سپردند. مزداپرستی تا زمان فتح اسلامی منطقه دین غالب مردم سغد بود و سپس آنان رفته رفته به اسلام گرویدند. فلسفه شرق
بودیسم نظامی از باورهای مذهبی‌ست که بر پایهٔ تعلیمات سیدارتا گوتاما بنا شده‌است. بودیسم یک مذهب غیر توحیدی‌ست و اصول و پایه‌های تفکر آن چندان متوجه وجود یا عدم وجود خدای واحد یا خدایان متعدد نیست. خودِ بودا، به صراحت هر نوع وضعیت الهی یا وحی و الهام را در مورد خود رد می‌کند و می‌گوید هر کس، هر جا، می‌تواند به تمام بینشی که او داشت، دست یابد. پرسش دربارهٔ خدا در بودیسم کاملاً نامربوط است، با این حال در برخی فرقه‌های بودایی (به عنوان مثال بودیسم تبتی) خدایانی را ستایش می‌کنند که از نظام‌های اعتقادی بومی آن منطقه گرفته‌شده‌اند. البته پرستش خدایان بومی در بودیسم تبتی معناهایی متفاوت یافته‌است و به فریضه‌ای مهارتی در میان اعمال بودیست‌های تبتی بدل شده‌است. اساطیر کره
در طی دوران‌های نخست، هنگامی که مذهب بودیسم در حال رونق و پیشرفت بود، شمنیسم کره‌ای به‌طور گسترده‌ای در تلاش بود تا از اعتبار بودیسم به‌عنوان مذهب رسمی این سرزمین بکاهد. در سال‌های پسین، هم بودیسم کره‌ای و هم شمنیسم آن، به میزان شدیدی مورد پاکسازی قرار گرفتند، تا بدانجا که کار تقریباً به نقطه‌ای رسید که این مکاتب از آگاهی عمومی مردم به کلی محو گردیدند. امپراتوری تبت
گسترش قلمرو امپراتوری مذکور، باعث شد تا حمل نقل و کنترل این قلمرو وسیع بسیار دشوار گردد و این هم به گسترش ایده‌هایی نوین کمک رساند. این ایده‌ها باعث ایجاد تنش و توده‌های قدرت شد. ایجاد این توده‌ها باعث شد تا رقابت میان امپراتور -در راس قدرت در این امپراتوری- و این توده‌ها شود. این رقابت باعث شد که برای مثال پیروان دین بون و طرفداران خاندان‌های اشرافی سابق، بخواهند جایگاه خود را در رقابت با دین تازه تأسیس بودیسم بیابند. این امپراتوری با جنگ داخلی که در سال ۸۴۰ میلادی رخ داد، سقوط کرد. گروه‌های قومی در آسیا
نپال و ایالتهای سیکیم، آروناچال پرادش، لاداخ در ایالت جامو و کشمیر و بخش‌هایی از ایالت‌های هیماچال پرادش، اوتاراکند دارای شباهت و پیوند بزرگ فرهنگی با تبت هستند و دین غالب در آنجا بودیسم تبتی است. در نهایت ایالتهای مرزی آسام، مگالایا، میزورام، مانیپور، ناگالاند و تریپورا پیوند فرهنگی با جنوب شرق آسیا دارند. باستان‌شناسی افغانستان
بامیان: دو تندیس بزرگ از بودا در بامیان به بلندای ۵۵ متر و ۳۸ متر، تا قبل از آنکه توسط گروه بنیادگرا و تروریست طالبان در سال ۲۰۰۱ تخریب شوند، بزرگ‌ترین تندیس‌های بودا و بلندترین مجسمه‌های سنگی در جهان به‌شمار می‌آمدند، و برای زمانی طولانی از جاذبه‌های اصلی گردشگری در افغانستان بودند. اطراف تندیس‌ها صدها مغاره وجود دارد که گفته می‌شود قبل از اسلام راهبان بودایی در آن‌ها مشغول عبادت و آموزش آموزه‌های بودایی بوده‌اند. شماری از این مغاره‌ها پر از نقاشی‌های مذهبی بوده و در بیشتر این نقاشی‌ها تصویر زنان و مردان نقاشی شده‌است. برخی از این نقاشی‌ها مربوط به لحظاتی از زندگی بودا می‌شود. گفتنی است بامیان در عهد باستان مرکز مهم بوداگرایی بوده، و با قرارگرفتن در قلب جاده ابریشم استراحت‌گاهی برای کاروان‌ها بوده و راهبان بودایی را از سرتاسر منطقه جذب می‌نموده است. معابد صخره‌ای متعددی در درهٔ بامیان، در قلب رشته‌کوه‌های هندوکُش، در مسیری صعب‌العبور واقع هستند، که سرزمین‌های باستانی کاپیسا و باختر را به یکدیگر متصل می‌کرده. در بامیان معابد بودایی وجود دارند که در آن پیکره‌های گِلی رنگ‌آمیزی‌شده موجود بوده و احتمالاً در سدهٔ سوم میلادی بنا شده و هنوز تا سده‌های هعتم و هشتم میلادی فعال بوده‌اند. این معابد از هنر ساسانیان ایران و بعدها از فرهنگ هندی گنداره و پُست-گوپتا تأثیر پذیرفته بودند. گمان می‌رود این نمادها توسط کیداری‌ها (بازماندگان کوشانیان) یا حتی یفتالیان ترویج داده شده باشند، و به‌گفتهٔ زائران چینی همچون هوان‌تسنگ، این‌ها بودائیانی زاهد و پارسا بودند. بر روی تپه‌ای مشرف به جنوب، دو فرورفتگی کنده‌کاری‌شده تندیس‌های بودا را دربرمی‌گیرند. داخل این فرورفتگی‌ها را نقش‌های مذهبی با هاله‌های نوری رنگین فراگرفته‌بود. در زیر تاق قوسی حافظ تندیس ۳۸ متری بودا، ایزد بزرگ خورشید، یا احتمالاً همان میترا، جامه‌ای از خفتان و ردایی آویحته بر تن دارد، که در قسمت سقف آن دو ردیف از شاهان اهداکنندهٔ خیرات دیده می‌شود. در فرورفتگی‌های دیگر، پیکره‌های بوداسف (boddhisattv) با لُنگ‌هایی (dhōtī) بر تن و شال‌هایی آویخته بر سر دیده می‌شوند. ساختار سقف تاق‌ها مشابه همتاهای آن در آسیای میانه است، درحالیکه قوس‌ها تقلیدی از معماری ایرانی است. تزئینات پایگاه‌های مجاور در کَکراک و فولادی مشابه همتاهای خور در دوران واپسین بامیان هستند. فُندُقِستان، معبدی کوچک در مسیر بامیان است که تندیس‌های زیبای آن از گِل نپختهٔ رنگ‌آمیزی‌شده، با قدمت سدهٔ هشتم میلادی با ویژگی تأثیرپذیری از سبک‌های همزیست‌گونهٔ متعدد ایرانی، هندی و آسیای میانه است. در این تندیس‌ها با سبکی ویژه از رئالیزم و خمشی فن‌ورانه، دوشیزهٔ هندی دلربا دستش را بر دست یک شاهزادهٔ محلی گذاشته که جامه‌ای تُرک‌مانند بر تن دارد. معبد دیگر بودایی در غزنی در تپه‌سردار واقع است که قدمت آن به سده‌های وم تا هشتم میلادی برمی‌گردد. نپال
۸۱ درصد مردم نپال پیرو آیین هندو هستند و با این احتساب، نپال در میان کشورهای جهان بالاترین درصد پیروان هندوئیسم را نسبت به جمعیت خود دارد. این کشور به خاطر موقعیت جغرافیایی خود هم از هند و هم از تبت نفوذ پذیرفته‌است. بودایی و اسلام و کیراتی (تلفیقی از آنیمیسم، شیواپرستی و بودیسم تبتی) دو دین مهم دیگر این کشور هستند و بخش بزرگی از جمعیت خود را هم هندو و هم بودایی معرفی می‌کنند که این به دلیل تلفیق این دو مذهب در این منطقه است. نپال تنها کشور در جهان است که پرچم آن به شکل مستطیل نیست، و از دو مثلث بر روی هم تشکیل شده‌است. بلتستان
پیش از ورود اسلام، بودیسم تبتی و بون (به میزان کمتر) ادیان اصلی در بلتستان بودند. بودیسم را می‌توان به قبل از تشکیل امپراتوری تبت در این منطقه در طول قرن هفتم ردیابی کرد. این منطقه دارای تعدادی مکان باستانی بودایی است. اینها شامل صخره بودا مانتال، نقش برجسته بودا در لبه روستای در نزدیکی سکردو) و صخره مقدس هونزا است. در همین نزدیکی مکان‌های سابق پناهگاه‌های بودایی وجود دارد. باختر (بلخ)
مردم تخارستان در قرن‌های پنجم تا هفتم میلادی پیرو چند دین بودند. به استناد بر مآخذ تاریخی و مدارک باستان‌شناسی دقیق می‌توان گفت که اکثریت مردم تخارستان مثل دوره‌های قدیم زرتشتی بودند. موقعیت دین بودایی نیز خیلی مستحکم بود. در آسیای وسطی به دوران هفتالیان دین بودایی مورد تعقیب قرار نداشت و بعضی حاکمان هفتالی از دین بودایی پشتیبانی می‌کردند. در پایان قرن ششم و اوایل قرن هفتم میلادی بعضی حاکمان خاقانات غربی ترک به دین بودایی می‌پیوندند و هم در جنوب آسیای میانه هم در افغانستان و شمال هندوستان شروع به ساختن معبدهای بودایی می‌نمایند و از بوداییان پشتیبانی می‌کنند. در قرن هفتم در پایتخت تخارستان، شهر بلخ، صدها دیر بودایی، در ترمذ ده‌ها دیر، در شومان دو دیر، در قبادیان سه دیر و غیره موجود بودند. از اطلاعات به دست آمده بر می‌آید که در تخارستان دین بودایی خیلی انتشار داشته‌است. دین دیگری که در آسیای میانه در این زمان رسوخ کرده بود، آیین مانوی بود. باز یک دین دیگر، دین نصرانی بود. تخاریان معتقد به دین نصرانی بودند. آزادی مذهب در بوتان
آزادی مذهب در بوتان () در قانون اساسی در سال ۲۰۰۸ و قانون قبلی تضمین شده‌است، با این حال دولت فعالیت‌های تبلیغی غیربودایی را محدود کرده و ورود مبلغان غیربودایی به کشور را ممنوع کرده، ساختن بناهای مذهبی غیربودایی را محدود نموده و برگزاری برخی از جشنواره‌های غیربودایی را با محدودیت مواجه کرده‌است. بودیسم دروکپا کاگیو (مهایانه) دین رسمی است، اگرچه در مناطق جنوبی بسیاری از شهروندان به‌طور آشکار از هندوئیسم پیروی می‌کنند. از سال ۲۰۱۵، هندوئیسم نیز به عنوان دین ملی کشور مورد توجه قرار گرفته‌است. از این رو پادشاه ایجاد معابد هندو را تشویق می‌کند و امسال پادشاه جشنواره داشین (جشنواره هندو)، که معمولاً با پیروزی خوب بر بد در جامعه هندو شناخته می‌شود را جشن گرفت. در طول سال ۲۰۰۷، هیچ گزارشی از خشونت همراه با فشار برای تبعیت از باورهای ماهایانا وجود نداشت. گزارش‌های سوءاستفاده اجتماعی یا تبعیض مبتنی بر باور یا عمل مذهبی نیز وجود نداشت. در حالی که در اواخر دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰ هیچ گزارشی از تکرار فراروی سازنده وجود نداشت، فشار اجتماعی و دولتی برای انطباق با اعتقادات کاگیوپا دروکپا شایع بود. فرهنگ در کامبوج
بودیسم حداقل در قرن ۵ قبل از میلاد در کامبوج وجود داشته‌است. ترواده از قرن سیزدهم قبل از میلاد مذهب کامبوج بوده‌است (به استثناء دوره خمر روژ)، و در حال حاضر تخمین زده می‌شود که دین بیش از ۹۰٪ از مردم باشد. اسلام دین اکثریت مردم چام (همچنین به نام خمر اسلامی) و اقلیت‌های مالایی در کامبوج است. به گفته پو دارما، تا اواخر سال ۱۹۷۵ در کامبوج ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار مسلمان وجود داشت. با این وجود، آزار و اذیت تحت خمرهای سرخ تعداد آنها را از بین برد و تا اواخر دهه ۱۹۸۰ احتمالاً قدرت قبلی خود را به دست نیاورد. همه مسلمانان چم اهل سنت مکتب شافعی هستند. راهب
راهبان بودایی چینی به‌طور سنتی و کلیشه ای با تمرین هنرهای رزمی چینی یا کونگ فو ارتباط داشته‌اند و راهبان اغلب شخصیت‌های مهم در فیلم‌های رزمی هستند. این وابستگی، بیشتر در اطراف معبد شائولین متمرکز شده‌است. راهب بودایی بودی‌دارما، که به‌طور سنتی به عنوان بنیانگذار بودیسم ذن در چین شناخته می‌شود همچنین ادعا می‌شود کالارایپایاتو (که بعداً به کونگ فو تبدیل شد) را به کشور معرفی کرده‌است. این ادعای اخیر مناقشه زیادی ایجاد کرده‌است (رجوع کنید به بودیدارما، ورزشهای رزمی و ارتباط هند مورد مناقشه) یک ویژگی دیگر در مورد راهبان بودایی چینی این است که آنها علائم سوختگی را در پوست سر خود انجام می‌دهند انگشت یا بخشی از پوست در قسمت جلوی بازو با بخور علامت گذاری می‌شود. تاریخ بوتان
در قرن ۱۷ به علت هم‌جواری بوتان با منطقهٔ تبت و شهر لهاسا مرکز بوداییان، بوتان به تدریج تحت تأثیر افکار بودایی قرار گرفت، و در این کشور حکومت بودایی شکل گرفت. بوتان حکومت مذهبی بودایی دارد و معابد بوداییان از اماکن مرکز قدرت سیاسی محسوب می‌شود. لومبینی
لومبینی (نپالی و سانسکریت: लुम्बिनी  گوش دادن به معنای دوست‌داشتنی) یک زیارت‌گاه بودایی در منطقه روپاندهی نپال است. به عقیده بوداییان، لومبینی مکانی است که سیذارتا گوتاما در سال ۵۶۳ پیش از میلاد از ملکه مایادوی زاده شد. گوتاما حدود سال ۵۲۸ پیش از میلاد به روشنایی رسید و گوتاما بودا خوانده شد و بودیسم را بنیان نهاد. لومبینی از زیارت‌گاه‌هایی است که در مکان‌های مکان محوری زندگی گوتاما بودا پدیدار شده‌اند. آیین بودایی
بوداگرایی از دیدگاه شمار پیروان، پس از مسیحیت، اسلام و هندوگرایی چهارمین دین جهان است. آیین بودا به سه شاخه اصلی بخش می‌شود. شاخه بزرگ‌تر مهایانه و شاخهٔ سنتی‌تر اما کوچک‌تر تراوده نام دارد. شاخه سومی نیز به نام وجره‌یانه با جنبه‌های صوفیانه در تبت، بوتان، و مغولستان رایج است. تراوده بر اهمیت بودای تاریخی یعنی سیدارتا گوتما تأکید دارد. آیین بودایی در پی رویدادهای تاریخی از هند و نپال رخت بربست و به سوی سرزمین‌های شرقی کوچید. کشورهای جنوبی‌تر مانند سری‌لانکا٬ کامبوج، لائوس، تایلند و برمه پیرو شاخهٔ تراوده و شمالی‌ترها مانند چین٬ ژاپن، کره، ویتنام، سنگاپور و تایوان پیرو گونه‌هایی از کیش مهایانه هستند. بیشترین گسترش آیین بودایی زمانی رخ داد که آشوکا شاه به این دین گروید و به گستراندن آن مشغول شد. بودیان
قبایل مزبور که هرودوت ذکر می‌کند در سطح وسیعی از فلات ایران ساکن بودند، پارتاکن‌ها در ناحیهٔ اصفهان کنونی مستقر شده و مغان که یک قبیله محسوب می‌شدند احتمالاً در ناحیهٔ ری یا آذربایجان سکونت داشتند و آریزانت‌ها را نیز همان قوم آریا محسوب می‌دارند. سایر قبایل هم تاکنون محل اسقرارشان معیّن نیست؛ ولی قبایل خالص مادای که در اتحادیه قبایل ماد که قبل از تأسیس پادشاهی ماد وجود داشتند، نمی‌توانستند در سطح وسیعی از فلات ایران گسترده باشند. زبان‌های چینی-تبتی
زبان‌های تبتی توسط حدود ۶ میلیون نفر در فلات تبت و مناطق همجوار در هیمالیا و سیچوآن غربی تکلم می‌شوند. آن‌ها از تبتی باستان که تا پیش از گسترش امپراتوری تبت در قرن هفتم، در دره یارلونگ سخن گفته می‌شد، ریشه گرفته‌اند. اگرچه این امپراتوری در قرن ۹ سقوط کرد اما تبتی کلاسیک به عنوان زبان مقدس مذهب بودیسم تبتی همچنان کاربرد دارد. تاریخ تاجیکستان
کوشانیان که مجموعه‌ای از قبایل یوئه‌چی بودند، در سدهٔ یکم میلادی بر بلخ چیره شدند و تسلط خود را تا سدهٔ ۴ میلادی حفظ کردند. در قلمرو کوشانیان افزون بر دین مزدیسنا که از دیرباز در آنجا رایج بود، آیین‌های مانوی و بودایی نیز رواج داشت. آیین بودا به احتمالی از جانب کانیشکا حمایت می‌شد و فراوانی آثار بودایی در دو سوی جیحون گواه بر نفوذ فرهنگ هندی در آن صفحات است. بودیسم تبتی
واژه "لاما" در حقیقت «بلا-ما» ست، با ساکن روی حرف «ب». این لقب، توسط مغولهای مهاجم به سرزمین تبت، به بزرگان بودایی داده شد و نشانی است از احترام آن‌ها به آیین بودا و رهبران آن. داستان‌های جاتکه
داستان‌های جاتَکه (Jātaka) مجموعه‌ای بزرگ از ادبیات بومی هند است که موضوعات آن مربوط به زاده شدن‌های قبلی گوتاما بودا در قالب انسان و حیوان است. جاتکه‌ها داستان‌های تولدهای پیشین بوداست که در ترکیب با قصه‌ها و افسانه‌های عامیانه، به صورت داستان‌هایی پندآموز در ادبیات بودایی برای آموزش اصول اعتقادی آیین بودا به عامه مردم شکل گرفت. یکی از این داستان‌ها به نام وِسَنْتْرَه جاتَکَه به یکی از زبان‌های ایرانی به نام زبان سغدی که در قسمتی از شمال و شرق ایران بزرگ رایج بوده، باقی مانده‌است. شامبالا
در سنت بودیسم تبتی، شامبالا (Shambhala) ( "", همچنین شامل "Shambala" یا "Shamballa"; تبت: བདེ་ འབྱུང، چینی: 香巴拉؛ pinyin: Xiāngbālā) یک پادشاهی اسطوره‌ای است. از شامبالا در "کالاچاکرا تانترا" ذکر شده‌است. کتب مقدس "بن" از سرزمینی بسیار نزدیک با نام "تاگزیگ اولمو رینگ رانگ" صحبت می‌کند. هند
حدود ۸۲٫۱٪ مردم هند پیرو آئین‌های هندو و حدود ۱۲/۹٪ مسلمان هستند. هند همچنین بیش از ۲٫۳٪ مسیحی و ۲٫۱٪ سیک دارد. هند اگرچه زادگاه آئین بودا بوده، اما جمعیت بودائیان هند در حال حاضر تنها حدود ۰٫۸٪ برآورد می‌شود. علاوه‌بر آن پیروان آیین جینیسم ۰٫۸٪ و مجموع پیروان دین زرتشتی، یهودی، بهایی و بقیه مذاهب ۰٫۴٪ می‌باشد. با این وجود هند بزرگ‌ترین اجتماع فرقه احمدیه و مذاهب ایرانی بهائی و زرتشتی در سراسر جهان است. مسلمانان بیشتر در دهلی، بنگال غربی و نواحی شمال غربی کشور زندگی می‌کنند و در کشمیر، بیشتر جمعیت را تشکیل داده‌اند. به این ترتیب هند پس از اندونزی و پاکستان پرشمارترین جمعیت مسلمان جهان را داراست. هندی‌ها در تایلند
یک جامعه تامیل از دهه ۱۸۶۰ در تایلند وجود داشته است. بیشتر هندی ها در قرن گذشته وارد شدند، به ویژه از تامیل نادو. تامیل نادو یک کشور باستانی در هند است، بسیاری از مردم تامیل در دوره چولا به این کشور آمدند. برخی دیگر از پنجاب ، راجستان و برخی دیگر از گجرات بودند. بودایسم و ​​هندوئیسم در ابتدا از هند وارد تایلند شد و طی سالها گسترش یافت. تعداد تاریخی جمعیت هند در تایلند را می توان در آمار کنسولی انگلیس مشاهده کرد. با این حال ، این آمار اغلب هندی ها را به همراه سینالهی و مالزی می شمرده است. پراکندگان پشتون
جوامع کوچک‌تر پشتون در خارج از خیبر پختون‌خوا و بلوچ‌ستان را می‌توان در ناحیه‌های اتک و میانوالی در ایالت پنجاب یافت. این جوامع و برخی جوامع دیگر که دارای اصالت پشتون بوده و از زمانه‌های بسیار قدیم در ایالت‌های پنجاب و سند ساکن شده‌اند، معروف به پتان هستند. جوامع بزرگی از پتان‌ها مانند نیازی‌ها و غیره در شهرهای خانیوال و قصور زندگی می‌کنند؛ همچنین جوامع بزرگ‌تری در اطراف ملتان بود و باش دارند که زمانی بخشی از امپراطوری درانی بود. جوامع پتان در ناحیه‌های مختلف کشمیر آزاد نیز ساکن هستند. آن‌ها بیشتر در ناحیه‌های پونچ، سدهونتی و باغ ساکن شده‌اند. در ناحیه‌های پونچ و سدهونتی، پشتون‌ها بیشتر از ۷۰ درصد جمعیت را تشکیل می‌دهند. پشتون‌های کشمیری غالباً از قبیله سدوزایی بوده و در کشمیر معروف به سدهن هستند. جمعیت تقریبی پشتون‌ها در جمو و کشمیر آزاد حدود ۱ میلیون نفر است. قبیله سدوزایی در شهر راولا کوت، به عنوان قلعه محکمی در کشمیر آزاد هستند. تعداد اندکی از سایر قبایل پشتون در کشمیر، از جمله قبایل درانی، ترین، لودهی، یوسفزایی، شینواری و آفریدی در مناطق جمو و کشمیر تحت اداره هندوستان زندگی می‌کنند. آن‌ها به زبان‌های محلی صحبت می‌نمایند. درود (رودبار قصران)
گیتی دیهیم در کتاب بررسی خرده‌گویش‌های منطقهٔ قصران به انضمام واژه‌نامهٔ قصرانی آورده است : البته زبان رایج در لالان مانند اوشان، فشم، میگون و لواسان، کاملاً تاتی نیست و زبان مازندرانی بسیار در آن نفوذ یافته است. گویش مردم لالان به گویش روستاهای امامه، زایگان، آبنیک، گرمابدر، میگون و شمشک در قصران بسیار نزدیک است. نفوذ مازندرانی در زبان تاتی قصران به این دلیل است که قصران در گذشته تحت حاکمیت طبرستان قرار داشته اما در تقسیمات کشوری معاصر جزو استان تهران محسوب می‌شود. حسین کریمان در جلد دوم کتاب قصران کوهسران آورده است :منطقه قصران باستانی شامل مناطق اوشان، فشم، دربندسر، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچلال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود. زبان عمومی مردم قصران لهجه‌ای از زبان باستانی پهلوی است که زبان طبری یا مازندرانی، که از ریشه‌ی زبانهای دیرین ایرانی است، و عربی و اندکی ترکی، بدان درآمیخته و از زبان دری نیز در قرون اسلامی تاثیر یافته است، و هر چه از ری به مازندران نزدیک تر شوند بر میزان لهجه‌ی مازندرانی به همان نسبت افزوده می‌شود، چنانکه در لهجه‌ی میگون و شهرستانک و لالان و زایگان و روته و گرمابدر و شمشک و دربندسر لهجه‌ی مازندرانی غلبه دارد . جمعیت این روستا بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ حدود ۱۸۸ نفر در ۵۶ خانوار بوده‌است. که قطعاً تا کنون تغییر یافته‌است. عبابافی
در استان بوشهر هنر عبابافی در روستاهای تنگ ارم، بنار آزادگان، زیارت، سعدآباد، بردخون، کردوان سفلی و علیا و حومه شهر اهرم رایج بوده و به کشورهای حوزه خلیج فارس نیز صادر می شده است. این هنر اکنون تنها در چند روستا باقی مانده‌است. یکی از مراکز کنونی و مهم عبابافی استان بوشهر در روستای کردوان علیا از توابع شهرستان دشتی با تعداد محدودی کارگاه به امر تولید پارچه عبا مشغولند؛ و از پشم نژاد شتر دشتی (ذبه) که از مهمترین نژادهای شتر استان و از بهترین نژادهای پشمی کشور است که از پشم آن عباهایی بافته می‌شود که در داخل کشور و کشورهای حاشیه خلیج فارس از مقبولیت بالایی برخوردار است. چهاردهمین دالایی لاما
در طول یک تور آموزشی بریتانیا در ماه مه سال ۲۰۰۸، اعضای انجمن شاگدن غربی نسبت به ممنوعیت نماز دورجه شاگدن، تظاهرات کردند و این اقدام را یک آزار مذهبی نامیدند. در سال ۲۰۰۸ زمانی‌که دالایی لاما به استرالیا رفته بود تظاهرات مشابهی رخ داد. دالایی لاما می‌گوید او این شیوه را ممنوع نکرده‌است، اما قویا از این بابت که در این روش یک روح را برتر و مهم‌تر از بودا بدانند از این شیوه دلسرد گشته‌است و معتقد است که این روال ممکن است فرقه گرایی را تشویق کند مانند دیگر روش‌ها و فرقه گرایی در درون بودیسم تبتی. نمازگزاران شاگدن در هند داشتند که از پذیرش در بیمارستان‌ها، فروشگاه‌ها و سایر خدمات اجتماعی ارائه شده توسط جامعه محلی تبت ممنوع شده‌اند. خودکشی در بوتان
خودکشی در بوتان طی سال‌های گذشته به یک معضل چشم‌گیر در پادشاهی کوچک هیمالیا که سیاست کلی آن تحت عنوان «شادی ناخالص داخلی» شکل گرفته، تبدیل شده است. از آن‌جایی که کشور بوتان دین رسمی خود را بودیسم تبتی قرار داده، گفتمان خودکشی و پیشگیری از آن در این کشور به گونه‌ای تابوی اجتماعی درمیان مردم بدل شده است. بودان (تیران و کرون)
این روستا در دهستان کرون سفلی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱٬۳۵۱ نفر (۳۸۴خانوار) بوده‌است. بون (دین)
بون () یک دین تبتی است که با بودایی امیخته شده است و رابطه آن با بودیسم تبتی موضوع بحث بوده‌است. پیروان بون، معروف به بونپوس، معتقدند که این دین از سرزمینی به نام «تازیگ» منشأ گرفته‌است که توسط دانشمندان مختلف به عنوان تاجیکستان و شرق امپراتوری پارس یا ایران و آسیای مرکزی شناخته می‌شود. لداخ
در سده هشتم میلادی لداخ درگیر نبرد بین چین و تبت شد. حاکمیت این منطقه بارها میان چین و تبت رد و بدل شد. در سال ۸۴۲ یکی از نمایندگان سلطنتی تبت به نام نیاما گون بعد از هرج و مرج در امپراتوری تبت، لداخ را به عنوان سرزمین مستقلی تحت امر خود درآورد و یک سلسله لداخی مستقل تأسیس کرد. در این دوره لداخ دارای جمعیت قابل توجهی از تبتی‌ها بود. این سلسله منجر به دومین گسترش وسیع آیین بودایی شد و نظرات مذهبی گوناگونی را از شمال غرب هند بخصوص از کشمیر به دین بودایی وارد کرد. نخستین گسترش بودیسم پیشترها توسط خود تبتی‌ها رخ داده بود. بلتستان
معماری بلتی تحت تأثیرات تبتی و گورکانیان هند و معماری صومعه ای آن نشان دهنده ردپای بودایی به جا مانده در منطقه است. سبک نقاشی‌های دیواری بودایی را می‌توان در قلعه‌ها و خانقاه‌های نوربخشی دید، از جمله مسجد چقچن در خپلو، مسجد امبورک در شگر، خانقاه ملا شگر، دژ خپلو، دژ شگر و دژ سکردو. کانیشکا
کانیشکا یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های تاریخ بودایی‌گری است. فتوحات او باعث گسترش بوداییسم شد و بودایی‌گری را به دین غالب راه ابریشم بدل ساخت. همچنین ورود کوشان‌ها به حوضه تاریم راه را برای ورود این دین به چین هموار کرد. نخستین ترجمه‌های آثار بودایی به زبان چینی در این دوره اتفاق افتاد.