دانشگاه تهران به دستور چه کسی ساخته شد؟
علی‌اصغر حکمت
در جلسهٔ کابینه به ریاست رضا شاه در فوریهٔ ۱۹۳۴، که وزرای در مورد لزوم احداث تأسیسات اساسی در تهران بحث می‌کردند، حکمت اظهار داشت که کمبود اصلی در پایتخت نبودِ دانشگاه است. شاه فوراً به او دستور داد که دانشگاه تهران را در یک پردیس مدرن تأسیس کند. شرح دقیق حکمت از چگونگی ساخت دانشگاه و دشواری‌های وی در نصب اولین سالن تشریح در دانشکدهٔ پزشکی که با مخالفت روحانیون همراه بود، در یادداشت‌های روزانهٔ او آمده و گویای وضعیت کسانی است که قصد نوسازی ایران را داشتند. وی تلاش‌های خود برای یافتن و خرید محل مناسب برای دانشگاه و نیز هماهنگی برای طراحی پردیس توسط آندره گدار را شرح می‌دهد. در تاریخ ۱۵ بهمن ۱۳۱۳ (فوریهٔ ۱۹۳۵)، دانشگاه با شش دانشکده افتتاح شد. به پیشنهاد حکمت، به چهار دانشکدهٔ پزشکی، ادبیات، حقوق، و علوم، دو دانشکدهٔ مهندسی و الهیات نیز اضافه شد. با حکم رضاشاه، حکمت به عنوان اولین رئیس دانشگاه منصوب شد. وی تا زمان اخراج از این وزراتخانه در سال ۱۹۳۸ در گسترش و توسعهٔ این نهاد جدید نقش مهمی داشت. پیشینه دانشگاه تهران
دانشگاه تهران دانشگاه دولتی و بزرگترین مرکز آموزش عالی در ایران است. از این دانشگاه با القاب "دانشگاه مادر" و "نماد آموزش عالی" یاد شده است. پیشنهاد اولیه این ارگان دولتی را اسماعیل سنگ در سال ۱۳۰۵ داد و پس از انجام مطالعات اولیه‌ای که عیسی صدیق انجام داد، در سال ۱۳۱۳ خورشیدی به دستور رضا شاه پهلوی تأسیس شد. دانشگاه تهران هم‌اکنون دارای ۲۵ دانشکده، ۹ پردیس و ۱۱ مرکز پژوهشی است. در حال حاضر، سید محمد مقیمی ریاست این دانشگاه را به عهده دارد.
دانشگاه تهران
گروهی از دانشجویان دانشگاه تهران با انتشار نامه‌ای به منصور غلامی، وزیر وقت علوم، تحقیقات و فناوری، به صدور احکام قضایی برای فعالان دانشجویی اعتراض کردند. تهران
پیشینهٔ تئاتر در تهران، از زمان ناصرالدین‌شاه قاجار آغاز می‌شود. ناصرالدین‌شاه در سفری که به اروپا داشت، با تئاتر آشنایی یافت و فرمان ساخت سالنی را برای اجرای تئاتر در تهران صادر کرد. در همین دوران بود که تکیه دولت ساخته شد. رولان دوبرول
دانشکدهٔ هنرهای زیبا نیز مجموعهٔ دیگری در دانشگاه تهران است که دوبرول طراحی آن را در ۱۳۱۹ آغاز کرد و نخستین ساختمان‌هایش با اجرای شرکت سوئدی سنتاب در ۱۳۲۸ به بهره‌برداری رسید. این مجموعه مدرن‌ترین دانشکده در دانشگاه تهران و از آثار برجستهٔ سبک بین‌الملل در دورهٔ پهلوی اول است؛ چنان‌که آن را «ساختمانی عظیم و باابهت، با تناسبات کلاسیک و تجرید مدرن» و یادآور بناهای آدولف لوس و لوکوربوزیه دانسته‌اند. برخلاف سایر دانشکده‌ها، نقشهٔ این دانشکده گسترده، نامتمرکز، و نامتقارن است، و «تبعیت فرم از عمکرد» در طرح بخش‌های گوناگون آن دیده می‌شود. از جملهٔ ویژگی‌های بناهای دانشکده سازهٔ بتنی، نمای سیمانی با خطوط مستقیم، پنجره‌های سرتاسری و سایه‌بان‌ها و قرنیزهای افقی و کشیده، و بام مسطح را می‌توان برشمرد. معز لدین‌الله
شهر قاهره که مرکز خلافت فاطمیان بود به دستور خلیفه المعز لدین الله ساخته‌شد؛ وی در ۶ رمضان ۳۶۲ هجری به تخت نشست. معز پس از تصرف مصر و حجاز سعی کرد با قرمطیان شرق رابطه برقرار کند، او حتی بعضی از نظریات آن‌ها را نیز وارد عقیدهٔ تعلیم اسماعیلیان کرد. او مسجد الازهر را بنا کرد و در سال ۳۷۸ هجری / ۹۸۸ میلادی بود که آن را به دانشگاه تبدیل کرد و تا اتمام دوران فاطمیان، داعیان در آن مشغول تدریس و تحصیل بودند. معز تلاش می‌کرد تا از راه‌های مختلف توجه و حمایت قرمطیان را به دست آورد اما از جانبی دیگر از نفوذ اندیشه‌های آنان در اسماعیلیان فاطمی ترس داشت. وی همچنین اصلاحاتی در تعلیم اسماعیلیان ایجاد کرد و بعضی از اندیشه‌های منسوخ شدهٔ قبل را مانند قائم بودن محمد بن اسماعیل را دوباره به رسمیت شناخت. داعیان اسماعیلی موفق شدند پیش از سال ۳۴۷ هجری / ۹۵۸ میلادی حاکم سند را به کیش اسماعیلی درآورند و مولتان را به دارالهجره تبدیل کنند. رضاشاه
در دورهٔ حکومت وی، آموزش اجباری رایگان که پیش از این و در دورهٔ مشروطیت برای کودکان اجباری شده بود، به تدریج برآورده شد. همچنین در این دوره، برای نخستین بار پس از تأسیس دارالفنون به دست امیرکبیر، مراکز ایرانی و دولتی آموزش عالی مانند دانشگاه تهران تأسیس گردید. همچنین با تصویب قوانین حمایتی مانند معافیت یک‌سالهٔ محصلین مدارس متوسطه و تأکید بر نظام آموزش عالی، مدارس متوسطهٔ رایگان دولتی نیز شکل گرفت. فهرست رئیسان دانشگاه شهید بهشتی
فهرست رئیسان دانشگاه شهید بهشتی فهرستی از افرادی است که از زمان تأسیس دانشگاه شهید بهشتی (سال ۱۳۳۸) تا کنون ریاست این دانشگاه را بر عهده داشته‌اند. علی شیخ‌الاسلام این دانشگاه را در سال ۱۳۳۸ با نام دانشگاه ملی ایران و به‌دستور محمدرضا پهلوی تأسیس کرد. این دانشگاه از سال ۱۳۶۲ به نام دانشگاه شهید بهشتی شناخته می‌شود. اسماعیل مرآت
ساختمان‌های دانشکدهٔ حقوق و دانشکدهٔ فنی و باشگاه دانشجویان و رستوران دانشجویان دانشگاه تهران از یادگارهای مرآت است. دانشکدهٔ هنرهای زیبا را نیز او تأسیس کرد. در سال ۱۳۱۹ قانون اصلاح دانشگاه را در مورد دانشکدهٔ پزشکی از تصویب مجلس شورای ملی گذراند که بیمارستان‌های دولتی تهران را ضمیمه و تابع دانشکدهٔ پزشکی کرد و کارآموزی دانشجویان پزشکی در بیمارستان‌ها آسان‌تر شد. به پاس این خدمت‌ها در سال ۱۳۳۵ با تجلیل از اقدامات مؤثر اسماعیل مرآت در پیشرفت دانشگاه، یکی از خیابان‌های دانشگاه به نام او نام‌گذاری شد. دانشگاه‌های تهران
از سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۸ مدتی به دلایل نامعلوم کلیه فعالیت‌های آموزشی این دانشگاه تعلیق شد و سپس در سال ۱۳۷۸ با تلاش‌های وزیر دفاع وقت دریادار علی شمخانی با نام جدید «دانشگاه صنعتی مالک اشتر» با جذب دانشجو در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد دوباره فعالیت‌های آموزشی خود را آغاز نمود. دروازه‌های تهران
گویا شاه طهماسب صفوی در دوران سلطنت خود، به دلیل علاقه مفرطی که به تهران و آب و هوای تمیز آن داشته‌است، دستور داده که دور تا دور شهر تهران را حصار یا ارگی کشیده و چهار تا شش دروازه بر روی آن بنا کنند. این ارگ ظاهراً دارای ۱۱۴ برج، به تعداد سوره‌های قرآن بوده‌است. محمدرضا عارف
در ۲۳ آذر ۱۳۷۳، محمدرضا هاشمی گلپایگانی وزیر فرهنگ و آموزش عالیِ وقت، عارف را پس از بیش از یک دهه فعالیت در وزرات فرهنگ به ریاست دانشگاه تهران منصوب کرد. دانشگاه تهران
وزیر دربار وقت، عبدالحسین تیمورتاش، از طرف رضاشاه، عیسی صدیق (صدیق اعلم) را مأمور کرد تا در سال ۱۳۱۰ ه‍.خ به ایالات متحده آمریکا سفر کرده و پس از مطالعه در «تأسیسات علمی دنیای جدید»، طرحی برای تأسیس دانشگاه در کشور به دولت تقدیم نماید. طرح صدیق مورد قبول کفالت وزارت معارف وقت، علی اصغر حکمت، قرار گرفت و با پی‌گیری ایشان، سرانجام دانشگاه تهران در هشتم خرداد ماه ۱۳۱۳ ه‍.خ به تصویب مجلس شورای ملی رسید. دانشگاه تهران
بنای دانشگاه تهران در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی
دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی یکی از دانشگاه‌های برتر دولتی شهر تهران می‌باشد. هسته اولیه این دانشگاه به سال ۱۳۰۷ برمیگردد گه با تصویب شورای انقلاب فرهنگی این دانشگاه در سال ۱۳۵۹ با ادغام ۹ مرکز آموزش عالی (مؤسسه عالی تکنیکوم نفیسی (مؤسس مهندس حبیب نفیسی)، مدرسه عالی فنی، دانشکده نقشه‌برداری، مؤسسه آب‌شناسی، دانشکده هواشناسی و علوم جو، دانشکده مخابرات، مدرسه عالی ساختمان، دانشگاه کار و پیشه، تربیت دبیر فنی پلی تکنیک تهران، دانشگاه علوم و فنون مجتمع آموزشی وزارت راه، مجتمع تکنولوژی تهران و مدرسه عالی تلویزیون و سینما) به شکل کنونی و با نام دانشگاه فنی و مهندسی تشکیل شد و در سال ۱۳۶۷ به نام خواجه نصیرالدین طوسی، دانشمند ایرانی تغییر نام داد. علی‌اکبر سیاسی
دکتر سیاسی در ۱۸ امرداد ۱۳۲۱ به عنوان وزیر فرهنگ کابینه قوام‌السلطنه به مجلس شورای ملی معرفی شد. تا آن زمان دانشگاه تهران زیر نظر وزارت فرهنگ اداره می‌شد و مانند یکی از اداره‌های این وزارت بود. ریاست دانشگاه نیز با وزیر فرهنگ بود. سیاسی با پیگیری سعی در مستقل کردن دانشگاه تهران از وزارت فرهنگ کرد و بالاخره در پانزدهم بهمن ۱۳۲۱ استقلال دانشگاه را در مراسمی که با حضور محمدرضا شاه و ملکه فوزیه برای سالگرد تأسیس دانشگاه برپا شده بود، اعلام کرد. دانشگاه شهید بهشتی
علی‌رغم مخالفت‌های فراوان با حمایت پهلوی دوم تأسیس دانشگاه ملّی با جدیت پیگیری شد. هیئت مؤتمنین دانشگاه با عضویت وزیر دربار شاهنشاهی - که در آن زمان حسین علا بود - مدیر عامل بنیاد پهلوی، وزیر فرهنگ یک نفر از نمایندگان مجلس سنا، دو نفر از نمایندگان مجلس شورای ملی، مدیر کل بانک ملی ایران رئیس اتاق بازرگانی رئیس دانشگاه ملی ایران و حداقل سه نفر از شخصیت‌های علمی اقتصادی کشور تشکیل شد. در سال ۱۳۳۹ اساسنامهٔ دانشگاه را هیئت مؤتمنین تصویب کرد. در ۸ آبان ۱۳۳۹ این اساسنامه مورد تصویب شورای عالی فرهنگ قرار گرفت. روز ۲۵ بهمن ۱۳۳۹ دانشگاه به‌طور رسمی از سوی شاه و فرح افتتاح شد. دانشگاه خوارزمی
دانشگاه خوارزمی (تربیت معلم سابق) یکی از دانشگاه‌های دولتی و وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران است که به‌نام محمد بن موسی خوارزمی دانشمند ایرانی قرن سوم هجری، نامگذاری شده‌است و در تهران و کرج قرار دارد. سابقهٔ تأسیس این دانشگاه به‌سال ۱۲۹۷ خورشیدی بازمی‌گردد و به عنوان یکی از نخستین مؤسسه آموزش عالی در ایران شناخته می‌شود. این دانشگاه چند بار تغییر نام داده و پردیسی در کرج به آن افزوده شده‌است. در حال حاضر دانشگاه خوارزمی در رشته‌های مختلف علوم پایه، انسانی، تربیتی و مهندسی در مقاطع مختلف از کارشناسی تا دکتری دانشجو می‌پذیرد. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
از سال ۱۲۹۸ هجری قمری با استقلال مدرسه طب از دارالفنون، به تدریج در طول سال‌های بعد رشته‌های متعددی از آن جدا شدند (مواردی مانند مدرسه عالی فلاحت، مدرسه تجارت، دارالمعلمان عالی و مدرسه دامپزشکی). از سال ۱۳۰۷ اندیشه ایجاد دانشگاه در کشور مطرح شد و از سال ۱۳۱۰ مطالعات اولیه در این زمینه آغاز شد. در سال ۱۳۱۳ با تصویب قانون تأسیس دانشگاه، دانشگاه تهران تشکیل شد و برای آن شماری دانشکده (شامل طب، حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی، فنی، ادبیات، علوم معقول و منقول، و علوم) منظور شد. در قانون پیش بینی شده بود، مؤسساتی مانند دانشسرای عالی نیز به آن ملحق شود و چون دانشگاه دارای محل ثابتی نبود از محل دانشسرای عالی برای ایجاد دانشکده‌های ادبیات و علوم استفاده شد و دانشکده های طب و حقوق در محل‌های دیگری بودند. دانشگاه تهران
در برخی رسانه‌ها عنوان شده‌است که محمود حسابی مؤسس دانشگاه تهران بوده‌است. ضیاء موحد در مصاحبه‌ای ادعای نقش محمود حسابی در تأسیس دانشگاه تهران را کذب محض می‌داند. کاروانسرای خانات
ساخت کاروانسرای خانات را به اواخر دوران ناصرالدین شاه قاجار و سال‌های حدود ۱۳۰۰ هجری قمری نسبت داده‌اند. در نقشه تهران نیز که در سال ۱۳۰۹ هجری قمری توسط نجم الملک تهیه شده، عمارت کاروانسرا وجود دارد. کاروانسرا در جوار جاده برون‌شهری تهران یعنی «جاده حضرت عبدالعظیم» بنا گردید که آن زمان از خارج بافت تهران قرار داشته‌است. تا اواسط سلطنت ناصرالدین شاه تهران هنوز در حصار صفوی که در سال ۹۶۱ هجری قمری بنا گردیده بود، محصور بود و در این زمان حصار قدیمی تهران خراب و حصار جدیدی ناصری گرداگرد آن ساخته شد و بدین ترتیب ضلع جنوبی حصار از خیابان مولوی به خیابان شوش تغییر کرد و با توسعه شهر، کاروانسرای خانات داخل تهران افتاد. فتحعلی‌شاه
آثار معماری‌ای که به دستور فتحعلی شاه در تهران بنا شده بودند از این قرارند: دانشکده فنی فومن
دانشکده فنی دانشگاه تهران با حدود هشتاد سال قدمت، مهد مهندسی کشور و مادر دانشگاه‌های صنعتی ایران محسوب می‌شود. این دانشکده از آغاز تاکنون با پذیرش استعدادهای برتر، جمع کثیری از دانشمندان و متخصصان کشور را که بسیاری از آنان نقش بسزایی در راه‌اندازی و تداوم حرکت چرخ‌های صنعت کشور و پذیرش مسئولیت‌های سنگین در اداره مملکت دارند، تربیت کرده‌است. در راستای سیاست‌های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در جهت کاهش تمرکز فعالیت‌های دانشگاهی در کلان‌شهرها و کاهش فاصله مناطق برخوردار و محروم و در اجرای سیاست گسترش و توسعه دانشگاه تهران و پردیس دانشکده‌های فنی، دو واحد دانشگاهی به نام‌های دانشکده فنی کاسپین و دانشکده فنی فومن در استان گیلان ایجاد شده‌است. لازم به یادآوریست که دانشگاه تهران یک واحد دانشگاهی دارای چندین پردیس و دانشکده است که کلمه پردیس در اینجا ترجمه‌ای نه چندان دقیق از اصطلاح انگلیسی campus به معنی شعبهٔ دانشگاه می‌باشد. دانشگاه تهران در واقع یک واحد آموزشی multi-campus است. به همین دلیل اصطلاح پردیس در نام دانشکده‌های فنی دانشگاه تهران هیچ گونه ارتباطی با پردیس‌های خودگردان ندارد و پذیرش دانشجو تنها براساس آزمون سراسری و ثبت نام در این پردیس بدون دریافت هیچگونه هزینه آموزشی و در دورهٔ روزانه و از میان داوطلبان برتر آزمون سراسری می‌باشد. نخستین وروردی این دانشکده در سال ۱۳۸۸ با پذیرش دانشجوی مقطع کارشناسی روزانه در رشته‌های تحصیلی مهندسی شیمی، مهندسی نفت و مهندسی فناوری اطلاعات بوده‌است. دانشگاه صنعتی شریف
دانشگاه صنعتی شریف دانشگاهی دولتی واقع در خیابان آزادی تهران، ایران است. این دانشگاه در سال ۱۳۴۴ به دستور محمدرضا پهلوی و به سرپرستی پروفسور محمدعلی مجتهدی گیلانی با نام دانشگاه صنعتی آریامهر بنیان گذاشته شد. دانشگاه صنعتی آریامهر پس از انقلاب ۵۷، در آبان ۱۳۵۸، به نام یکی از دانش‌آموختگان آن، مجید شریف واقفی یکی از اعضای سابق سازمان مجاهدین خلق، که پس از اختلاف نظر با ایشان از سازمان جدا و کشته شد، به "دانشگاه صنعتی شریف" تغییر نام داد. دانشگاه صنعتی شریف در محله طرشت تهران در نزدیکی میدان آزادی واقع شده، و پردیسی نیز در جزیره کیش در خلیج فارس دارد. دانشگاه تهران
این دانشگاه براساس موسسات آموزش عالی فرانسه الگوبرداری شد. طراحان ساختمان‌های دانشگاه تهران، مهندسین فرانسوی بودند و دروس و برنامه‌های "هنرکده" (دانشکده هنرهای زیبای فعلی) دقیقاً براساس الگوی "دانشسرای عالی ملی هنرهای زیبای پاریس" طراحی شد. آموزش عالی در ایران
از نمونه‌های بارز دیگر «دانشگاه صنعتی آریامهر در تهران» (دانشگاه صنعتی شریف فعلی) و «دانشگاه صنعتی آریامهر اصفهان» (دانشگاه صنعتی اصفهان فعلی) بودند که مستقیماً بر اساس الگوی دانشگاه‌ ام آی تی در آمریکا الگوبرداری گردیدند. دانشگاه فردوسی مشهد نیز از نظر علمی و آکادمیک زیر نظر دانشگاه جرج تاون قرار داشت. همچنین دانشگاه بوعلی سینا در همدان نیز به کمک فرانسویان، و دانشگاه گیلان زیر نظر مقامات آلمانی تأسیس شدند. دانشگاه صنعتی بیرجند
دانشگاه صنعتی بیرجند با دستور مستقیم رئیس جمهور وقت دکتر محمود احمدی نژاد، با انتقال کلیه ساختمان‌ها و تأسیسات از دانشگاه صنایع و معادن ایران مرکز بیرجند به دانشگاه صنعتی بیرجند در تاریخ ۱ مهر ۱۳۸۶ تأسیس این دانشگاه اجرایی گردید. از اهداف ایجاد این دانشگاه توسعه آموزش عالی و تحقق بخشیدن به آموزش و پژوهش و تربیت نیروهای انسانی برای بخش‌های صنعتی منطقه، جذب افراد مستعد، پاسخگویی به نیازهای پژوهشی بخش صنایع و بهره‌گیری از توانایی‌های علمی، تحقیقاتی و امکانات موجود در بخش صنایع می‌باشد. مدرسه صدر تهران
معتمدالدوله میرزا شفیع خان مازندرانی پس از عزل حاج ابراهیم کلانتر شیرازی به وزارت در دستگاه فتحعلی شاه قاجار رسید. او در ضلع غربی جلوخان مسجد شاه مدرسهٔ کوچک صدر را بنا کرد. کاخ‌های تهران
این کاخ در سال ۱۲۶۵ هجری قمری به فرمان ناصرالدین شاه در جلگهٔ شرقی قریهٔ رستم‌آباد ساخته شد. معماری، سبک ساختمان کاخ و تزیینات گچبری آن معرف هنر دورهٔ قاجار است و کوبی زرینی که نشانهٔ کاخ سلطنتی بود، بر فراز بلندترین نقطهٔ شیروانی بام جای داده شده بود. این کاخ توسط رضاشاه پهلوی تخریب شد و اکنون جز دو بنای مختصر چیزی از آن باقی نمانده‌است و پادگان‌های سپاه پاسداران در محل آن مستقر است. دانشگاه‌های تهران
دانشگاه تخصصی در زمینهٔ رشته‌های علوم انسانی می‌باشد، قدمت هسته اولیه دانشگاه علامه طباطبایی به سال ۱۳۳۷ بازمی‌گردد، پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۸، با ادغام ۲۷ مرکز آموزش عالی مستقل با عناوین مختلف دانشگاه، دانشکده، پژوهشکده، مدرسه عالی، آموزشگاه عالی، مؤسسه، مرکز و سازمان تأسیس شد. در سال ۱۳۶۳ براساس موافقت شورای عالی انقلاب فرهنگی همه زیر مجموعه‌ها ادغام شدند و از ادغام آن‌ها دانشگاه علامه طباطبائی تأسیس گردید. قدمت این دانشگاه به اعتبار یکی از قدیمی‌ترین واحدهای تشکیل دهنده آن یعنی مدرسه عالی بازرگانی با تاریخ تأسیس ۱۳۳۷، به بیش از ۵۰ سال می‌رسد. دانشگاه‌های تهران
دانشگاه تربیت مدرس به منظور تحقق اهداف تبیین شده در اساسنامه دانشگاه خود از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی به عنوان دانشگاهی پیشرو در آموزش و پژوهش، با هدف تولید علم نافع، گسترش مرزهای دانش و فناوری با مرجعیت علمی و هویت اسلامی و انقلابی و به ویژه تربیت اعضای هیئت علمی و محققان مورد نیاز دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی و تحقیقاتی و به منظور گسترش تحصیلات عالی و تحول اساسی در آموزش عالی کشور و توسعه و تقویت نهضت تولید علم و جنبش نرم‌افزاری و افزایش سهم تولیدات علمی و توسعه علوم انسانی با تأکید بر مبانی اسلامی و نیازهای ملی و فناوریهای نوین و کاربردی با تعامل مراکز علمی، منطقه‌ای و بین‌المللی در سال ۱۳۶۰ تأسیس شده‌است. این دانشگاه صرفاً در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا اقدام به پذیرش دانشجو می‌نماید. علی‌اکبر سیاسی
با پایان جنگ جهانی دوم و خروج نیروهای آمریکایی از تأسیساتی که در امیرآباد تهران داشتند، سیاسی آن تأسیسات را از دولت برای دانشگاه تهران گرفت و کوی دانشگاه تهران پایه‌گذاری شد. در کتابی که سیاسی با عنوان "گزارش یک زندگی" نوشته، نامی از محمود حسابی به عنوان کسی که در تأسیس دانشگاه تهران نقش داشته نبرده و نوشته که حسابی در دهه ۱۳۲۰ برای کسب کرسی ریاست دانشگاه تهران هر چقدر توانسته علیه او توطئه کرده‌است. صدیق حضرت
عبدالله بهرامی در کتاب خاطرات خود صدیق حضرت را اولین کسی می‌داند که برای نخستین بار در تهران «کافه» ساخت. این کافه در خیابان لاله‌زار نبش میدان مخبرالدوله بوده است. به طور کلی او را جزو نخستین افرادی می‌دانند که رستوران را به سبک اروپایی در ایران ایجاد کردند. او همچنین مغازه لوکسی در خیابان لاله‌زار نو در تهران راه‌اندازی کرد که به فروش لباس و لوازم خارجی نو می‌پرداخت. باغ امین‌حضور در خیابان ایران فعلی پس از امین‌حضور به عین‌الدوله رسید و پس از آن محمد مظاهر صدیق حضرت آن را خرید. با تأسیس دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳ خورشیدی، صدیق حضرت رسماً به عنوان استاد حقوق بین‌الملل عمومی و مالیه به استخدام در آمد. در سال ۱۳۲۰ که علی‌اکبر دهخدا از ریاست دانشکده حقوق کناره گرفت، یک ماه به ریاست آن دانشکده انتخاب شد اما بعداً صرف نظر کرد و به دنیای تدریس بازگشت. او در سال ۱۳۳۲ بازنشسته شد و در ۱۳۳۳ درگذشت. پیکر او را در حرم عبدالعظیم در شهرری دفن کردند. دانشگاه‌های تهران
دانشگاه شاهد یکی از دانشگاه‌های دولتی تهران است. این دانشگاه در جنوب شهر تهران و در بزرگراه خلیج فارس واقع شده‌است. این دانشگاه، در پی فرمان تاریخی ۶ فروردین ماه ۱۳۶۵ سید روح‌الله خمینی مبنی بر لزوم رسیدگی به امور فرهنگی و تحصیلی فرزندان شهدا، آزادگان، مفقودان و جانبازان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی برای ایجاد عرصه آموزشی و تحقیقاتی لازم در سطح عالی، در مهرماه ۱۳۶۹، با پذیرش ۱۶۵ نفر دانشجو در ۷ رشته تحصیلی (پرستاری، مامایی، علوم تربیتی، علوم اجتماعی، روانشناسی، ریاضی و نقاشی) فعالیت خود را آغاز کرد. در سال‌های اخیر اساسنامه‌ای با رویکرد حذف کلمه غیرانتفاعی از اساسنامه دانشگاه شاهد برای رفع معضلات این دانشگاه صورت پذیرفت که این کار با مد نظر قرار گرفتن دستور علی خامنه‌ای مبنی بر حفظ ارتباط دانشگاه شاهد با بنیاد شهید تنظیم شد. اساسنامه جدید پس از تصویب در هیئت امناء دانشگاه برای وزیر علوم و وزیر بهداشت ارسال شد. در حال حاضر بالغ بر ۶۰۰۰ دانشجو در ۱۰۲رشته (۱۳رشته در مقطع دکتری تخصصی، دو رشته در مقطع دکتری حرفه‌ای، ۶۱ رشته در کارشناسی ارشد و ۲۶ رشته در مقطع کارشناسی) در ۸ دانشکده: پزشکی، دندانپزشکی، پرستاری و مامایی، علوم انسانی، علوم پایه، فنی و مهندسی، علوم کشاورزی و هنر و یک مرکز آموزشهای غیرحضوری به فعالیت خود ادامه می‌دهد. پیشینه دانشگاه تهران
باغ جلالیه در شمال تهران آنروز مابین قریه امیرآباد و خندق شمالی تهران قرار داشت. این باغ زیبا که پوشیده از درختان کهنسال مثمر و غیرمثمر بود، در حدود ۱۳۰۰ ه‍.ق در واپسین سال‌های حکومت ناصرالدین شاه قاجار به فرمان شاهزاده‌ای به نام جلال الدوله بنا یافته و در آن روز در مالکیت تاجری به نام حاج رحیم آقای اتحادیه تبریزی بود. محمدقاسم ظهیرالدوله
مسجد و مدرسه مادرشاه، که مسجد و مدرسه ای در سمت جنوب غربی تهران قدیم، واقع در آخر خیابان باب همایون می باشند، توسط امیرقاسم خان قوانلو قاجار، بنا شده بوده‌است.آب انبار امیرقاسم خان واقع در بین راه تهران و شهرری، از دیگر بناهای ساخته شده توسط امیرقاسم خان قاجار می باشد. محمود حسابی
محمود حسابی در سن ۳۲ سالگی نخستین سرپرستدانشکده فنی دانشگاه تهران شد. محمدتقی توسلی استاد فیزیک دانشگاه تهران و یکی از شاگردان محمود حسابی در کتاب "زندگینامه علمی دکتر محمود حسابی" نقل می کند که در ابتدا محمود حسابی مخالف تاسیس دانشگاه بود ولی بعدا با استفاده از طرح های دانشگاه های فرانسه طرحی برای تاسیس یک دانشکده با پنج فاکولته نوشت و به علی‌اصغر حکمت داد. دکتر علی‌اصغر حکمت واژه ی دانشکده را به دانشگاه و فاکولته را به دانشکده تغییر داد، و با گرفتن قول از محمود حسابی برای سرپرستی دانشکده فنی، طرح را به تصویب مجلس ملی رساند.  در مورد نقش محمود حسابی در تأسیس دانشگاه تهران عقاید مختلف و متفاوتی وجود دارد و برای نمونه علی اکبر سیاسی در کتاب خود با نام گزارش یک زندگی، طرح تأسیس دانشگاه تهران را توضیح می‌دهد ونقشی برای محمود حسابی قائل نیست. ضیاء موحد در مصاحبه‌ای ادعای نقش محمود حسابی در تأسیس دانشگاه تهران را کذب محض می‌داند. ضیاء موحد می گوید: «دکتر حسابی مسلماً خدمتگزار فرهنگ ایران و انسانی ایراندوست بود و به عنوان یک سناتور، از امکاناتش برای پیش بردن علم فیزیک در ایران استفاده کرد.این ها مسجل است و ما از این بابت به دکتر حسابی احترام می گذاریم. ولی دکتر حسابی، برخلاف ادعای پسرش، نابغه نبود.» دانشگاه تهران
پس از دو سال تعطیلی اجباری در سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۱ به واسطه انقلاب فرهنگی ایران توسط جمهوری اسلامی، در سال ۱۳۶۴ دانشکده‌های علوم پزشکی از دانشگاه تهران رسماً به دستور بخشنامهٔ جدید دولت جدا و مستقل شدند و دانشگاه علوم پزشکی تهران را تشکیل دادند. محمدحسین لقمان‌ادهم
در سال ۱۳۳۸ ه‍.ق به اتفاق دکتر حکیم‌الدوله (محمدحسن لقمان‌ادهم برادر کوچکترش و وزیر بهداری کابینه دکتر مصدق) جزو همراهان احمدشاه در سفر اروپا بود و در بازدید از انستیتو پاستور، احمدشاه را به تأسیس چنین بنگاهی در ایران تشویق کرد و برای این کار دکتر منارد فرانسوی را استخدام و به ایران آورد. در سال ۱۲۹۵ ریاست طب مدرسه دارالفنون را به عهده گرفت و پایه و اساس دانشکده پزشکی را پی ریزی نمود؛ کلاس طب را از دارالفنون مجزا و در سال ۱۲۹۷ تبدیل به مدرسه طب کرد. بعدها وقتی دانشگاه تهران تأسیس شد و شروع به کار کرد اولین رئیس دانشکده پزشکی آن شد. فرهنگ در تهران
پیشینهٔ تئاتر در تهران، از زمان ناصرالدین‌شاه قاجار آغاز می‌شود. پس از آشنایی ناصرالدین‌شاه با تئاتر در سفری که به اروپا داشت؛ او فرمان ساخت سالنی را برای اجرای تئاتر صادر کرد. در همین دوران بود که تکیه دولت ساخته شد. پیشینه دانشگاه تهران
دانشگاه تهران بر اساس مؤسسات آموزش عالی فرانسه الگوبرداری شد و حتی طراحان ساختمان‌های دانشگاه تهران مهندسین فرانسوی بودند، و دروس و برنامه‌های "هنرکده" (دانشکده هنرهای زیبای فعلی) دقیقاً بر اساس الگوی دانشسرای عالی ملی هنرهای زیبای پاریس طراحی گردید. سعید رجائی خراسانی
مرحوم پدر نقل می‌کردند که وقتی پدربزرگ به تهران آمده بود، در واقع وارد به اصطلاح صحنه فرهنگی جدیدی شده بود. در آن زمان عده ای از روحانیون و آخوندها کاملاً مطرود بودند و رضا شاه خیلی از عمامه‌ها را زدوده بود، هرچند طبق گفتهٔ مرحوم محمود رجائی خراسانی، رضاشاه برای مجتهدین بزرگ و علما احترام قائل بود، ولی باز با جایگزین کردن کت و شلوار و کلاه پهلوی می‌خواست همان کاری را در ایران انجام دهد که آتاترک در ترکیه کرده بود. وی به دنبال ایجاد یک نظام فرهنگی جدید در ایران بود و به همین دلیل دانشگاه تهران ساخته شد، دارالمعلمین ساخته شد، دادگستری ساخته شد. ساختمان کاخ دادگستری و وزارت خارجه که بناهای محکمی هم هستند، در آن دوران ساخته شده‌اند. رضاخان به دنبال سازماندهی جدیدی در کشور بود و برای ایجاد آن نیاز به معلم هم داشت. آموزش و پرورش آن دوران که اداره فرهنگ نامیده می‌شد، عدهٔ زیادی از طلاب را جذب کرد و به آنان که علوم قدیمه بلد بودند، آئین دادرسی آموخت و از آنجا که حقوق اسلامی هم این افراد بلد بودند؛ دستگاه قضائی کشور و ثبت اسناد را ایجاد کردند. از این افراد می‌توان از «فروزان فر»، «ادیب بجنوردی» و «فاضل تونی» نام برد. محمود رجائی خراسانی آدم واقع بینی بود بطوریکه کارهای مثبت رضا شاه را می‌دانست و مواضع منفی او را هم می‌شناخت. نظر وی در خصوص اتفاقات مسجد گوهرشاد و اینکه آنجا به مردم تیراندازی کردند منفی بود و معتقد بود که در حجاب برداری‌های زنان افراط کاری‌های نسنجیده‌ای صورت گرفته بود و این‌ها را نکوهش می‌کرد. وی به خاطر داشت که در آن دوران عدهٔ زیادی از زنان از خانه بیرون نیامدند، چون به کشف حجاب اعتراض داشتند یا عده ای از مادرها از اینکه بچه‌هایشان در دستگاه‌های رضا شاهی استخدام شده بودند، عصبانی و دلخور بودند و به اصطلاح آنان را «عاق» می‌کردند. این نوع عکس‌العمل‌ها در خانواده‌های مذهبی محکم و متعصب وجود داشت و حتی اگر کسی عمامه اش را برمی‌داشت، آن را گناه کبیره می‌دانستند. این خانواده‌های سنتی لزوماً افرادی بی فرهنگ نبودند، بلکه اهل علم و فرهنگ بودند. در واقع، باید گفت که در آن دوران تعارضی بین بستر فرهنگی موجود و تحولات جدید به وجود آمده بود که به‌طور برجسته ای خودش را نشان می‌داد. دانشگاه گندی‌شاپور
پیگیری‌های محققانهٔ تئودوروس این ادعا را تقویت می‌کند که مدرسهٔ گندی‌شاپور در زمان شاپور دوم ساخته شده‌است. از میان پژوهشگرانی که این نظریه‌ها را به مطرح می‌کنند، جورج سارتون، شرق‌شناس معروف، محمد محمدی — که پیرو سارتون بود — و سید حسین نصر هستند. نصر ادعا می‌کند که شاپور دوم نه‌تنها گندی‌شاپور را به‌عنوان پایتختش گسترش داده و پذیرفته‌است، بلکه در آن دانشگاهی بزرگ که شامل یک مدرسهٔ پزشکی نیز می‌شده، بنا کرده‌است. هم‌چنین نخعی ادعا می‌کند که ساختن مدرسه هفت سال طول کشید و توسط شاپور دوم افتتاح شد. مدت کوتاهی پس از این رویداد، حدود ۵۰۰۰ دانشجو از ایران، روم، یونان، سوریه، عربستان و هند وارد مدرسه شدند، توسعه‌ای که گندی‌شاپور را به یک مرکز مهم منطقه‌ای در علم پزشکی تبدیل کرد. هرچند شواهد کافی برای اثبات و حمایت از این ادعاها وجود ندارد، اما این واقعیت که دانشمندانی از سرزمین‌های دیگر در زمان سلطنت خسرو اول به غرب قلمرو ساسانی آمده و در گندی‌شاپور مستقر شدند، نشان می‌دهد که مدرسه‌ای در آن شهر وجود داشته‌است؛ و اگر چنین نبوده‌باشد، دلیلی برای اسکان آنان توسط خسرو اول در این شهر وجود ندارد. اسکان این محققان در گندی‌شاپور و دانشگاه آن، این مطلب را تقویت می‌کند که خسرو اول، نخستین سازندهٔ دانشگاه بوده‌است. علاقهٔ خسرو اول به فلسفه، او را در غرب مشهور ساخت. دانشمندان آکادمی آتن پس از بسته‌شدن آکادمی در سال ۵۲۹ م توسط ژوستینین یکم راهی گندی‌شاپور شدند. خسرو اول از چنین محققان و فیلسوفان برجسته‌ای مانند داماسکیوس، سیپلیکیوس، الامیوس، پریسکیانوس، ایزیدور، هرمیاس و دیوجنس استقبال کرد. او پس از اسکان آنان در گندی‌شاپور، آنچه را که آنان برای ادامه پژوهش و تحصیل علمی خود نیاز داشتند، فراهم ساخت. این محققان مدارس شهر را بازسازی و احیا کردند و در پژوهش‌های خود از آزادی بسیار برخوردار بودند. خسرو اول خود علاقه‌ای به فعالیت‌های آنان و بحث‌ها و مناظره‌های فلسفی با آنان داشت. علاوه‌براین، او این بحث‌ها و پاسخ‌های فیلسوفان به پرسش‌های خود را در بسیاری از کتاب‌ها ثبت کرد، یکی از آن‌ها به لاتین ترجمه شد و ترجمهٔ ناقص آن باقی مانده‌است. پس از شکست ژوستینین، خسرو اول، که به‌دنبال فلسفهٔ نوافلاطونی بود، در معاهدهٔ صلح تصریح کرد که تمام فیلسوفانی که در گندی‌شاپور زندگی می‌کنند، هرزمان که بخواهند، می‌توانند به میهن خود بازگردند. درست پس از این توافق، دانشمندانی که در گندی‌شاپور پناهنده بودند، از این فرصت برای رفتن به خانه استفاده کردند. بااین‌حال، دانش‌آموختگانی که در طول چهار سال اقامت در گندی‌شاپور تحصیل کرده‌بودند، اطمینان دادند که این مدرسه به‌عنوان نشان و معیاری آموزشی باقی خواهد ماند. دانشگاه تهران
مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران در سال ۱۳۲۵ خورشیدی فعالیت خود را به صورت مستقل و رسمی آغاز کرد. پرویز ناتل خانلری نخستین شخصیت آغازگر این حرکت انتشاراتی بود. پس از ایشان، ذبیح‌الله صفا با یاری حسین مینوچهر مدیریت توسعه انتشارات را با شایستگی به عهده گرفتند. در این هنگام بود که آثار پرباری زمینه‌ساز شکوه انتشارات دانشگاه تهران شد. سپس حافظ فرمانفرماییان این وظیفه را به عهده گرفت، اما به علت مسافرت علمی به آمریکا، ایرج افشار به مدت هفت سال در گسترش انتشارات تلاش کرد. پس از ایرج افشار، کوهستانی و پس از آن بهرام فره وشی عهده‌دار ریاست انتشارات و چاپ دانشگاه شدند. در شهریور ۱۳۵۷ تا اوایل اسفند ۱۳۵۷ حسین عرفانی و پس از وی به مدت دو سال داریوش فاتحی مسئولیت اداره مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران را به عهده گرفتند. پس از وی، فیروز حریرچی به مدت شش سال سرپرست مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران شد. سپس محمد شکرچی زاده برای بار نخست از ۱۳۶۶ سرپرستی مؤسسه را به عهده گرفت. وی نیز در سال ۱۳۶۹ برای ادامه تحصیلات به خارج از کشور رفت و عباس راستگو به مدت هفت سال سرپرست انتشارات و چاپ شد. در نیمه سال ۱۳۷۷ محمدعلی راد عهده‌دار سرپرستی انتشارات شد. از آغاز سال ۱۳۷۸ بار دیگر سرپرستی مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران به محمد شکرچی زاده واگذار شد. از سال ۱۳۸۵ تا آذر ماه ۱۳۸۸ سید حمید طالب زاده عهده‌دار ریاست مؤسسه بودند و از این تاریخ تا فروردین ۱۳۹۰ جان اله کریمی مطهر ریاست انتشارات را بر عهده داشتند، سپس حسن سرشتی به سمت مدیر کل خدمات پژوهشی و ریاست مؤسسه انتشارات منصوب شدند. پس از دوره شش‌ماهه مدیریت حسن سرشتی، ایرج اله‌دادی به سمت مدیر کل خدمات پژوهشی و انتشارات منصوب شدند. عیسی صدیق
صدیق در سال ۱۳۰۹ به دعوت دانشگاه کلمبیا برای مطالعه و تحقیق به آمریکا رفت و یک سال بعد موفق به اخذ درجهٔ دکتری در فلسفه از آن دانشگاه شد. هم‌زمان با تحصیل در دانشگاه کلمبیا، به درخواست عبدالحسین تیمورتاش وزیر دربار پهلوی، اقدام به تهیه و تنظیم طرح تأسیس «دارالفنون تهران» کرد. هم او بود که برای اولین بار واژهٔ «دانشگاه» را به جای دارالفنون به کار برد. صدیق در سال ۱۳۱۰ به ایران بازگشت و مأمور تأسیس دانشگاه تهران شد. پیشینه دانشگاه تهران
علی اصغر حکمت بی‌درنگ دست به کار شد و جستجو برای مکان‌یابی مناسب دانشگاه را با کمک و مشاوره آندره گدار، معمار چیره‌دست فرانسوی که در آن روزگار به عنوان مهندس در خدمت وزارت معارف بود آغاز کرد. آنان پس از جستجوی بسیار در میان ابنیه، باغ‌ها و زمین‌های فراوان آن‌روز اطراف تهران باغ جلالیه را برای احداث دانشگاه برگزیدند. دانشگاه تهران
گشایش دانشگاه تهران که با آغاز آشنایی جدی ایرانیان با مغرب‌زمین مقارن افتاده بود، این دانشگاه را به بستر اصلی ارتباط با تمدن مغرب‌زمین و علوم جدید تبدیل کرد. از آغاز فعالیت‌های آموزشی دانشگاه تهران تاکنون همواره افراد شایسته، شخصیت‌های برجسته و چهره‌های شناخته شده در آن به تحصیل پرداخته‌اند. دانشگاه علوم پزشکی تهران
بسیاری از موسسات و دروس این دانشگاه را شارل ابرلن پایه‌گذاری کرد. عبدالعظیم قریب
هنگامی که دانشگاه تهران تأسیس شد، قریب از اولین کسانی بود که به مقام استادی دانشگاه برگزیده شد و در دانشکده ادبیات عهده‌دار تدریس زبان و دستور فارسی شد. او این سمت را تا پایان عمر به عهده داشت. وی به عضویت فرهنگستان ایران نیز انتخاب شد و از اعضای برجسته این فرهنگستان به‌شمار می‌رفت. محمدحسین امید
در ۲۹ بهمن ۱۳۹۲، با حکم رضا فرجی دانا، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، فرهاد رهبر از ریاست دانشگاه تهران برکنار شده و محمدحسین امید با حفظ سمت جایگزین وی گردید و سرپرست دانشگاه تهران شد. امید تا ۱۹ خرداد ۱۳۹۳ سرپرستی دانشگاه تهران را برعهده داشت و نهایتاً محمود نیلی احمدآبادی جایگزین وی گردید. تهران
دانشگاه صنعتی شریف نیز در سال ۱۳۴۴ تأسیس شد. این دانشگاه توانسته‌است به عنوان یک کانون علمی و صنعتی، جایگاه و اعتبار قابل توجهی در ایران پیدا کند. همچنین یکی از با سابقه‌ترین آموزشگاه‌های عالی ایران در زمینهٔ فنی و مهندسی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر تهران است که در سال ۱۳۳۵ تأسیس شد. پیشینه دانشگاه تهران
پردیس و بناهای این دانشگاه توسط معماران اروپایی رولان دوبرول، ماکسیم سیرو، مارکوف، آلکساندر موزر، آندره گدار، و محسن فروغی طراحی گردید. سردر دانشگاه تهران
اگرچه تاریخ ساخت سردر را در سال‌های ۴۶–۴۵ می‌دانند، اما تا سال ۱۳۴۸ هیچ سندی در خصوص آن در آرشیو دانشگاه مشاهده نشده‌است. در نشریه شماره ۲ «هنر معماری» (تیر، مرداد و شهریور ۱۳۴۸) عکس‌هایی از سردر دانشگاه تهران به چاپ رسیده‌است و در ذیل آن نام طراح و محاسب سردر آورده شده‌است. این منبع از "کوروش فرزامی" به عنوان طراح و سیمون سرکیسیان محاسب آن یاد کرده‌است. علاوه بر این در کتابچه راهنمای دانشگاه تهران (۱۳۵۱) نیز عکس سردر چاپ شده‌است. حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۳۸۸)
در پی تحقیقات برخی نمایندگان مجلس روشن شد که شورای تأمین استان مجوز ورود به کوی دانشگاه را به نیروهای انتظامی و بسیجی داده‌است. پیش از این رسانه‌های دولتی ادعا کرده بودند که حمله به درخواست دانشگاه تهران انجام شده‌است.در اسفندماه ۱۳۸۸، فیلمی از وقایع نیمه شب (۱٫۳۰ بامداد) ۲۵ خرداد ۱۳۸۸ در کوی دانشگاه تهران، از شبکهٔ بی‌بی‌سی فارسی پخش شد که بنابر اعلام مسئولان این شبکه، توسط نیروهای مهاجم (یکی از لباس شخصی‌ها) تهیه شده و برای نخستین‌بار صحنه‌هایی از حمله نیروی‌های گارد ویژه و لباس شخصی به کوی دانشگاه تهران را به تصویر کشیده‌است. این فیلم ابعاد تازه‌ای از وقایع آن شب در کوی دانشگاه را نشان می‌داد. اندک زمانی پس از پخش آن، نسخهٔ کامل این فیلم در سایت گویا و سپس دیگر سایت‌های اینترنتی منتشر شد. ۴ ماه بعد در خرداد ۱۳۸۹ اسماعیل احمدی مقدم، فرمانده نیروی انتظامی ایران، صحت فیلم را تأیید کرد ولی مدعی شد که فیلم به نفع لباس شخصی‌ها و به ضرر پلیس صداگذاری شده‌است. گفته‌های احمدی‌مقدم، گمانه‌زنی‌های ناظر بر اختلافات داخلی نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی را بر سر مسئولیت این حمله تقویت کرد. چراکه این فیلم پس از تودیع عزیزالله رجب‌زاده فرمانده نیروی انتظامی منتشر شد که رجب زاده در آن مسئولیت خشونت‌ها را بر دوش سپاه پاسداران و بسیج گذارده بود اما در بخشی از این فیلم، صدای کسی می‌آمد که می‌گفت حمله با دستور تیمسار رجب‌زاده انجام شده‌است. دانشکده معماری دانشگاه تهران
- مطالعات معماری ایران تهران
دانشگاه تهران در بهمن ۱۳۱۳ جهت ایجاد مرکزی برای آموزش عالی در ایران تأسیس شد. از این دانشگاه به عنوان مهم‌ترین و معتبرترین دانشگاه و نماد آموزش عالی ایران یاد می‌شود. سردر دانشگاه تهران نیز دارای شهرت است و در جهان به عنوان نمادی از این دانشگاه شناخته می‌شود. آموزش در تهران
دانشگاه تهران در بهمن ۱۳۱۳ جهت ایجاد مرکزی برای آموزش عالی در ایران تأسیس شد. از این دانشگاه به عنوان مهم‌ترین و معتبرترین دانشگاه و نماد آموزش عالی ایران یاد می‌شود. سردر دانشگاه تهران نیز دارای شهرت است و در جهان به عنوان نمادی از این دانشگاه شناخته می‌شود. کوی دانشگاه تهران
کوی دانشگاه تهران از خوابگاه پسران و خوابگاه دختران (خوابگاه فاطمیه) تشکیل می‌شود. کوی دانشگاه، یک مجموعهٔ خوابگاهی بزرگ است که از تعدادی ساختمان یا بلوک ساختمانی تشکیل شده‌است. برخی از این ساختمان‌ها نوساز و جدیدند و برخی نیز از قدمت زیادی برخوردارند. دانشگاه تربیت مدرس
از فارغ‌التحصیلان دانشکده هنر و معماری این دانشگاه نیز می‌توان به مهران رجبی، اصغر فرهادی کارگردان جدایی نادر از سیمین و محمدرضا حافظی طراح برج میلاد تهران، اونیش امین‌اللهی، خشایار مصطفوی کارگردان، علی مسرور (مدرس و کارگردان)، محمد بحرانی (بازیگر و صدا پیشه: جناب خان، ببعی و آقوی همساده)، فیاض موسوی (کارگردان و نویسنده)، مجید کاشانی (طراح گرافیک)، مه‌لقا باقری (بازیگرسینما، تئاتر)، مجید سرسنگی، نغمه ثمینی، فاطمه اختصاری (شاعر و نویسنده) حسام منظور(بازیگر سینما تئاتر و تلوزیون) و… اشاره کرد. مؤسسه باستان‌شناسی دانشگاه تهران
مؤسسه باستان‌شناسی دانشگاه تهران مربوط به دوره پهلوی اول می باشد و در تهران، خیابان ولیعصر، بالاتر از پارک وی، روبروی خیابان پسیان واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۲۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. ریاست مؤسسه باستان‌شناسی را دکتر مصطفی ده‌پهلوان بر عهده دارد.https://web.archive.org/web/20130306073559/http://archaeology.ut.ac.ir/Moarefeh/moarefeh.htm رولان دوبرول
باشگاه دانشگاه تهران با کارکردهای چندگانهٔ تفریحی، اداری، و اقامتی، در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۱۷ تا ۱۳۲۰ بدست دوبرول و با همکاری محسن فروغی و ماکسیم سیرو طراحی و ساخته شد. پلان و نمای نامتقارن، خطوط کشیده در ترکیب با حجم‌های استوانه‌ای، بام مسطح، نرده‌های ممتد و مستقیم، و تزئینات مدور بر روی پنجره‌ها از ویژگی‌های این بنای شاخص به سبک آرت دکو است. پوشش سیمانی نماها طرح نسبتاً متفاوت این بنا را با سایر ساختمان‌های قدیمی‌تر دانشگاه هماهنگ می‌کند. علی‌اکبر سیاسی
علی‌اکبر سیاسی سپس در سال ۱۳۱۰ به ایران بازگشت و به ریاست اداره تعلیمات عالیه در وزارت معارف منصوب شد. با روشن ملک دختر صمصام‌الملک بیات ازدواج کرد. در تدوین قانون تأسیس دانشگاه تهران شرکت کرد و پس از تأسیس دانشگاه از اداره تعلیمات عالیه استعفا داد و به تدریس در دانشکده ادبیات پرداخت. پردیس دانشکده‌های فنی دانشگاه تهران
دانشکدگان فنی دانشگاه تهران، مهد مهندسی کشور و مادر دانشگاه‌های صنعتی ایران است. در پی تأسیس دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳، دانشکدهٔ فنی نیز به عنوان یکی از شش دانشکدهٔ اولیهٔ آن دانشگاه با گردآوری مدرسه‌های فنی دولتی موجود در آن زمان در دانشکده‌ای واحد شکل گرفت و تأسیس شد. قدیمی‌ترین این مدارس فنی، مدرسه رنگرزی بود که زیر نظر گمرک اداره می‌شد. دولت در سال ۱۲۹۴ خورشیدی یک شیمیست از اروپا آورد تا رنگ قالی‌های صادراتی را برای تشخیص قالی‌هایی کنترل کند که خامه آنها با رنگ موسوم به «جوهری» رنگ‌آمیزی و باعث افت ارزش قالی ایرانی در بازار جهانی شده بود. عده‌ای از مأموران گمرک نزد این شیمیست مدتی آموزش می‌دیدند و سپس به گذرگاه‌های مرزی صدور قالی فرستاده می‌شدند. گاهی اطلاعات ناقص آنان که به تشخیص غلط می‌انجامید، باعث شکایت تجار می‌شد و در نتیجه، دولت تصمیم گرفت مدرسه رنگرزی در تهران دایر کند. در نخستین دوره این مدرسه، ده مآمور گمرک آموزش دیدند اما سپس تصمیم گرفته شد که در این مدرسه، علاوه بر تشخیص رنگ، شیوه نوین رنگرزی آموزش داده شود. در نتیجه دوره مدرسه دوساله شد و شاگردان از میان فرزندان رنگرزهای تهران انتخاب شدند. شاگردان می‌بایستی در دوره تحصیل، از چهار رنگ ثابت گیاهی (روناس و نیل و قرمز دانه و اسپوراک) ۱۷۰ رنگ ثابت تهیه کنند. دولت برای این مدرسه چهار معلم از بلژیک با حقوق سالیانه مجموعاً ۱۸۶۰۰ تومان استخدام کرد و مدیریت مدرسه نیز با همان شیمیستی بود که در آغاز استخدام کرده بود. مجلس شورای ملی در اول مهر ۱۳۰۱ بودجه جداگانه سالیانه ۳۶۰۰ تومان برای مدرسه رنگرزی تصویب کرد. دانشگاه ملی ایران
دانشگاه غیردولتی دانشگاه ملی ایران در سال ۱۳۳۸ به دستور محمدرضا پهلوی و توسط علی شیخ‌الاسلام تأسیس شد و تا پیش از سال ۱۳۶۲ با این نام خوانده می‌شد. علی‌رغم افتتاح رسمی در اسفند ۱۳۳۹، پذیرش دانشجو در مهر ۱۳۳۹ و توسط دانشکده‌های معماری و شهرسازی و علوم بانکداری که اولین دانشکده‌های دانشگاه بودند انجام شد. در خرداد ۱۳۶۲ ستاد انقلاب فرهنگی وقت با تغییر نام دانشگاه از «ملی ایران» به «شهید بهشتی» موافقت کرد. محمود نیلی احمدآبادی
چند ماه پس از آغاز کار دولت حسن روحانی، رضا فرجی دانا، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در خرداد ۱۳۹۳ محمود نیلی احمدآبادی را به عنوان سرپرست دانشگاه تهران منصوب نمود و به شورای عالی انقلاب فرهنگی کرد. پس از معرفی نیلی، غلامعلی حداد عادل، رئیس فراکسیون اصولگرایان مجلس شورای اسلامی، اعلام کرد که انتخاب سرپرست دانشگاه تهران منجر به تیره شدن روابط مجلس و وزارت علوم می‌شود. انتصابات فرجی دانا موجب شد او پس از نه ماه وزارت در ۱۳۹۳ توسط مجلس استیضاح و برکنار شود. دی ماه ۱۳۹۳، محمد فرهادی، وزیر جدید علوم، تحقیقات و فناوری نیز محمود نیلی احمدآبادی را برای تصدی ریاست دانشگاه تهران به شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی کرد. به دلیل مخالفت تعداد زیادی از اعضاء شورای عالی انقلاب فرهنگی با ریاست نیلی بر دانشگاه تهران، فرایند رأی اعتماد این شورا به نیلی برای ریاست دانشگاه تهران، طولانی شد، تا اینکه پس از تأیید شورای عالی انقلاب فرهنگی تعیین رؤسای دانشگاه‌ها به هیئتی پنج نفره متشکل از وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، وزیر بهداشت، رئیس نهاد نمایندگی مقام رهبری در دانشگاه‌ها، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، رئیس هیئت نظارت و بازرسی شورای عالی انقلاب فرهنگی واگذار گردید و در نهایت خرداد ۱۳۹۴ محمد فرهادی، وزیر علوم وقت با تأیید هیئت پنج نفره محمود نیلی احمدآبادی را به عنوان رئیس دانشگاه تهران منصوب کرد. پیشینه دانشگاه تهران
به هر حال باغ جلالیه از قرار متری ۵ ریال و جمعاً به مبلغ ۱۰۰۰۰۰ تومان از این تاجر خریداری شد و آندره گدار به سرعت مأمور تعیین حدود، نرده گذاری، طراحی و اجرای عملیات ساختمانی در آن شد. سردر دانشگاه تهران
سردر اصلی دانشگاه تهران در سال‌های ۱۳۴۵–۱۳۴۶ خورشیدی بر پایه طرحی از کوروش فرزامی، یکی از دانشجویان دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران ساخته شد. محاسب این طرح سیمون سرکیسیان بود. ساخت آن را شرکتی ایرانی به نام «شرکت آرمه» به پایان برد. محمود نیلی احمدآبادی
نیلی احمدآبادی اسفند ۱۳۹۴ محمدباقر قالیباف را به عنوان مشاور عالی خود در دانشگاه تهران منصوب کرد. در بخشی از حکم نیلی احمدآبادی به قالیباف آمد: نظر به ماموریت‌های مهم و راهبردی دانشگاه در تحقق اهداف نظام در حوزه علم و فناوری و نقش آفرینی بیشتر در عرصه بین‌المللی و ایجاد دانشگاه «کارآفرین» و «اخلاق مدار»، و با عنایت به مراتب تعهد، تخصص و تجارب ارزشمند جناب‌عالی، بدین‌وسیله شما را به عنوان مشاور خود در امور برنامه‌ها و طرح‌های توسعه دانشگاه تهران منصوب می‌کنم. علی‌اکبر سیاسی
بر اساس طرح استقلال دانشگاه، انتخاب رئیس دانشگاه به عهده شورای دانشگاه تهران بود. نخستین شورای دانشگاه تهران با اکثریت آرا سیاسی را به ریاست برگزید. پیش از ریاست او بر دانشگاه تهران این دانشگاه جزو وزارت فرهنگ بود و استقلال نداشت و از این نظر او نخستین رئیس دانشگاه تهران به‌شمار می‌رود. دانشگاه علوم پزشکی مشهد
اداره دانشگاه‌ها به شیوه متمرکز پس از چندین سال نشان داد که موسسات علمی و پژوهش با توجه به اهداف و ساختار خویش نیازبه عدم تمرکز دارند تا با بر خورداری از اختیارات بیشتر زمینه‌های استقلال دانشگاه‌ها را فراهم سازند و با ایجاد محیطی خلاق و پویا موانع و سازوکارهای بروکراسی اداری را کنار زده و تنگ نظری‌های حاکم بر نظام دیوانسالاری دانشگاه‌ها را کاهش دهند و آنها را برای مقابله با مشکلات هزاره سوم جهت تولید انبوه دانش، دیدگاه‌های جدید و پژوهشهای بنیادی و کاربردی آماده سازند از این رو در سال۱۳۶۷ قانون تشکیل هیاتهای امنای دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید هدف از ایجاد چنین نهادی استقرار یک مرجع توانا در راس هرم سازمانی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی بود تا با توجه به ویژگی‌های خاص این موسسات و ایجاد برنامه‌هایی نوین مبتنی بر خلاقیت و نوآوری منجر به مسئولیت پذیری و پاسخگویی بیشتر به نیازهای جامعه شود. قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران زمینه قانونی استقلال دانشگاه‌ها را فراهم ساخته۱ که امید است با درایت و انجام امور کارشناسی این مهم تحقق یابد. هیئت امنا، برای اولین بار در ایران در اساسنامه دانشگاه شهید بهشتی (ملی سابق) مصوب ۱۳۳۹ به عنوان رکن اول دانشگاه مطرح شد. اما اولین دانشگاهی که دارای هیئت امنا شد، دانشگاه شیراز (پهلوی سابق) است. براساس قانون تأسیس این دانشگاه که در سال ۱۳۴۳ به تصویب رسید، هیئت امنا نماینده قانونی دانشگاه بود و کلیه امور علمی، فنی، آموزشی، مالی، اداری و استخدامی دانشگاه نیز زیر نظر آن اداره می‌شد. قانون تشکیل و اختیارات هیئت امنای دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۶ برای فراهم کردن تسهیلات لازم در امور اداری، مالی، سازمانی و استخدامی این دانشگاه به تصویب رسید. اعضای هیئت امنای دانشگاه تهران عبارت بودند از: نخست‌وزیر، وزیر دربار، وزیر آموزش و پرورش، وزیر دارایی، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، رئیس دانشگاه تهران، مدیرعامل سازمان برنامه، دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی کشور و ۷ نفر از شخصیتهای فرهنگی، دانشگاهی و اقتصادی کشور که به پیشنهاد وزیر آموزش و پرورش و تصویب هیئت دولت منصوب می‌شدند. در سال ۱۳۵۰, قانون هیاتهای امنای موسسات عالی علمی- دولتی به تصویب مجالس وقت رسید و براساس این قانون، دانشگاه‌ها موظف شدند که هیئت امنای مستقلی تشکیل دهند. هدف از این قانون ایجاد هماهنگی و یکپارچگی بیشتر میان همه دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی بود. در سال ۱۳۵۳, قانون اصلاح پاره‌ای از مواد قانون هیاتهای امنای موسسات عالی علمی- دولتی در مجالس وقت به تصویب رسید. بر طبق این قانون وزارت علوم و آموزش عالی مکلف شد که برای هر یک از دانشگاه‌های دولتی و غیردولتی و موسسات آموزش عالی و پژوهشی دولتی، هیئت امنایی با ترکیب و وظایف یکسان و طبق مقررات مربوط تشکیل دهد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به استناد لایحه قانونی انحلال هیئت‌های امنای دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی اعم از دولتی و غیردولتی و خصوصی مصوب۱۳/۱۲/۱۳۵۷ ۲وظایف و اختیارات هیاتهای امنای کلیه دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی منحل و وظایف و اختیارات هیاتهای امنای کلیه دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی طبق همین قانون به هیئت ۳ نفری جانشین هیئت‌های امنا واگذار شد. ورزشگاه تختی تهران
برای مسابقات آسیایی تهران با طراحی مسننی جهانگیر درویش ساخته شد. شایعاتی در مورد الهام گرفتن از ورزشگاه مونیخ یا طراحی از روی تاج فرح دیبا مطرح بود که در سال ۱۳۹۷ جهانگیر درویش در یک مصاحبه با خبرگزاری دانشجویان ایسنا همه را کذب و بی‌اساس دا.ست، او دربارهٔ این شایعات گ فت:متاسفانه ب،عضی وقتی درکی از یک سازه ندارند سعی می‌کنند مشکلاتی برای آن بوجود بیاورند؛ مثلاً می‌گویند طراحی از روی تاج فرح بوده در حالیکه هرگز چنین چیزی به ذهنم خطور نکرد که سازه را از روی تاج فرح طراحی کنم. حتماً چون قوس طرف دیگر سازه را ندیده‌اند فکر می‌کنند طراحی آن بر اساس تاج است.مجله هنر ومعماری، تهران، ۱۳۵۳/۱۹۷۴ کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
سید محمد مشکات در سال ۱۳۲۸ خورشیدی با اهدای مجموعه ۱۳۲۹ نسخه خطی به دانشگاه تهران، اساس و بنیان تأسیس این کتابخانه را آماده کرد. پس از این، یکی از کارهای روسای این دانشگاه، جمع‌آوری کتاب‌های خطی بود تا منبع این کتابخانه غنی‌تر بشود. سرانجام در یک مهرماه سال ۱۳۴۳ خورشیدی، فرایند ساخت بنای این کتابخانه کلید خورد. در نهایت در سال ۱۳۴۶ خورشیدی، مدیریت این کتابخانه مستقل شد و ایرج افشار به ریاست کتابخانه مرکزی منصوب و سید حسین نصر نیز به عنوان رئیس شورای کتابخانه مرکزی که مشتمل بر ۱۶ نفر بود، انتخاب شد. به این ترتیب، بهره‌برداری از ساختمان جدید (و نیمه‌تمام) کتابخانه مرکزی در شهریور ۱۳۴۹ آغاز و دیگر کتاب‌های خطی موجود در دانشکده‌های این دانشگاه به ساختمان جدید منتقل شد. بالغ بر بیست میلیون تومان از اعتبارات سازمان برنامه صرف هزینه‌های ساختمانی و تأسیس آن شد. بنای ساختمان مرکزی در سال ۱۳۵۰ رسماً افتتاح شد. همچنین، انتشارات کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد را که شامل انتشار کتاب‌ها، فهرست‌ها و جزوات بود، ایرج افشار در سال ۱۳۵۰ پایه‌گذاری کرد. این کتابخانه هم‌اکنون بزرگ‌ترین کتابخانهٔ دانشگاهیِ ایران است. جمال‌الدین مستقیمی
دکتر مستقیمی پس از آن که در سن ۱۸ سالگی مدرسه طب در تهران را به پایان می‌رساند به واسطه پشتکار و هوش مثال زدنی‌اش همراه با یک پزشک آمریکایی و یک پزشک ایرانی از طرف دربار مأمور می‌شوند تا تالار تشریح جسد دانشگاه علوم پزشکی تهران را حتی قبل از ساخت دانشکده بسازند که همین پشتکار ایشان زمینه‌ساز مأموریت ساخت تالار تشریح در مشهد در سن ۲۵ سالگی از سوی «علم» نخست‌وزیر وقت می‌شود. پردیس فارابی دانشگاه تهران
دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران در تاریخ ۲۱/‏۰۷/‏۱۳۴۹‬ در شهر قم تأسیس شد و به عنوان کهن‌ترین مرکز آموزش عالی استان قم به شمار می‌رود. بنیان گذار این مجموعه دانشگاهی آقای دکتر «محمد حسین ضیایی بیگدلی» است. این مجموعه دانشگاهی تاکنون چند بار تغییر نام داده است. دانشکدگان فارابی نخست با نام «مدرسه عالی امور قضائی و اداری»، در خیابان ایستگاه آغاز به کار کرد و از سال ۱۳۵۳ در محل فعلی مستقر گردید. بر اساس ماده اول اساسنامه مدرسه عالی امور قضائی و اداری، هدف از تأسیس این مدرسه «تأمین نیازمندی‌های نیروی انسانی آزموده و کمک به ارتقای توان علمی و فرهنگی کشور از طریق فراهم آوردن موجبات و وسایل شایسته آموزشی و پژوهشی» ذکر شده است. همچنین بر اساس نامه شماره ۲۸۴۸۴/۳۲، مورخ ۱۲/‏۱۱/‏۱۳۵۶‬ دبیر کل شورای مرکزی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی، هدف از ایجاد این مدرسه عالی «تأثیر نیروی انسانی در سطح میانه برای ایجاد امور دفاتر حقوقی و دادگاه‌ها و دفاتر اسناد رسمی» بوده است. مقطع اولیه تحصیل در این مدرسه کاردانی بوده و در سال ۱۳۵۱، هیأت امنا ارتقای این مقطع را به لیسانس در دستور کار قرار می‌دهد و در سال ۱۳۵۴ (سه سال از تاریخ تصویب) متقاضی تغییر عنوان لیسانس خدمات شهری به لیسانس قضائی می‌گردد (استناد این تقاضا همسانی برنامه‌های درسی این مدرسه با برنامه درسی دانشگاه تهران بوده است). در سال ۱۳۵۴ با تلاش مسئول وقت مدرسه، این مدرسه به دانشگاه تهران واگذار می‌شود. از آن پس، این مدرسه در مقطع کارشناسی به پذیرش دانشجو در دو رشته حقوق قضائی و مدیریت دولتی اقدام می‌کند. شورای گسترش آموزش عالی در یکصد و هشتادمین جلسه خود که در تاریخ ۲۵/‏۱۲/‏۱۳۵۵‬ تشکیل شد، با تغییر اداره آن از غیردولتی به دولتی و تغییر نام آن از مدرسه عالی امور قضائی و اداری به «مجتمع آموزش عالی قم» موافقت کرد. البته نام این مجموعه در سال ۱۳۸۳ به «پردیس قم دانشگاه تهران» تغییر یافت (که بعداً باتوجه به ایجاد پردیس‌های خودگردان، نام این مجموعه‌ی آموزشی دولتی که پذیرای دانشجویان نوبت روزانه (آموزش رایگان) بود، به دانشکدگان فارابی تغییر یافت تا میان این مجموعه‌ی دانشگاهی روزانه با پردیس‌های خودگردان تمایز ایجاد شود). روند رو به رشد دانشکدگان فارابی به صورت نسبی، تا زمان انقلاب فرهنگی ادامه داشت. پس از آن به دلایلی که ریشه در اوضاع و احوال زمان پس از هر انقلاب دارد، دچار رکود شد اما پس از پشت سر گذاشتن این دوره بحرانی، از سال ۱۳۶۵ به بعد، روند مناسب و معقولی در بهبود اوضاع آموزشی، رفاهی و عمرانی دانشکدگان فارابی آغاز گردید. در این سال شمار دانشجویان به پانصد نفر افزایش یافت. از همین سال به بعد، اقداماتی برای افزایش رشته‌ها و تعداد دانشجویان و نیز جذب دانشجو به صورت آموزش‌های آزاد انجام شد؛ به گونه‌ای که در سال‌های بعد علاوه بر افزایش دانشجو، رشته‌های دانشکدگان فارابی، از دو رشته حقوق قضائی و مدیریت دولتی به پنج رشته در مقطع کارشناسی (حقوق، مدیریت، فلسفه، ادبیات عرب و الهیات) افزایش یافت. همچنین مقطع کارشناسی ارشد و دکتری نیز به مقاطع پیشین دانشکدگان فارابی افزوده شد. در طول سال‌های ۶۵ تا ۷۵ دانشکدگان فارابی اقدام به خرید زمین‌های اطراف و نیز تغییر کاربری آنها نمود؛ به طوری که وسعت آن از حدود ۳۰ هزار متر به ۹۰ هزار متر، و تا پایان دهه ۹۰ به ۱۲۰ هزار متر افزایش یافت. این روند تا سال ۱۳۹۱ ادامه داشت و از این سال به بعد، بر رشته‌ها و مقاطع دانشکدگان فارابی، به ویژه در مقاطع تحصیلات تکمیلی و آموزش‌های مجازی به شدت افزوده شد. همچنین در سال ۱۳۹۲ به منظور ارج نهادن به مقام والای فارابی، اندیشمند مسلمان و برجسته ایرانی و حفظ و پاسداری از میراث ملی و معنوی ایران، این مجموعه به نام این فیلسوف نامور آراسته شد. مصطفی عدل
تا سال ۱۳۲۱ دانشگاه تهران را وزیر فرهنگ مدیریت می‌کرد، لذا مصطفی عدل که وزیر فرهنگ بود، رئیس دانشگاه تهران هم محسوب می‌شد. منصور عطائی
در ۲۱ اسفند ۱۳۳۲، سی و چهار تن از شخصیت‌های طرفدار نهضت مقاومت ملی که در میان آن‌ها نام ۱۲ استاد دانشگاه تهران دیده می‌شد در اعتراض به تشکیل کنسرسیوم نفت با شرکت پنج شرکت آمریکایی نیوجرسی، سوکوئی، کالیفرنیا، گلف و تکزاس و نیز شرکت نفت انگلیس، شرکت شل و شرکت نفت فرانسه و یادآوری ضررهای این قرارداد خطاب به ملت ایران نامه‌ای نوشتند. استادانی که این نامه سرگشاده را امضا کرده‌بودند عبارت بودند از دکتر عبدالله معظمی، مهندس خلیلی، مهندس مهدی بازرگان، دکتر یدالله سحابی، دکتر اسدالله بیژن، دکتر کمال‌الدین جناب، دکتر محمد قریب، دکتر نعمت‌الهی، دکتر رحیم عابدی، مهندس عباس امیرانتظام، دکتر میربابائی و مهندس منصور عطائی. چند روز بعد دوازده تن استادانی که با امضای نامه سرگشاده مورد غضب شاه و دولتِ زاهدی قرار گرفته بودند برخلاف مقررات استقلال دانشگاه، با دستور مستقیم محمدرضا شاه از سوی جعفری وزیر فرهنگ، از دانشگاه اخراج شدند. پردیس البرز دانشگاه تهران
پردیس البرز دانشگاه تهران در چارچوب سند چشم‌انداز بیست ساله کشور، نقشه جامع علمی کشور، برنامه‌های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، سایر اسناد بالادستی حوزه نظام آموزشی عالی کشور و همچنین برنامه استراتژیک دانشگاه در زمینه گسترش آموزش عالی و با هدف پاسخگویی به تقاضای داوطلبان ایرانی و غیر ایرانی، با مصوبه هیئت امنای دانشگاه تهران و مجوز شورای گسترش، برای مشارکت در تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه تحقیقات و مشارکت در تولید علم و فناوری و تجاری سازی نتایج تحقیقات و یافته‌های علمی با کیفیت تأسیس گردید. پردیس البرز دانشگاه تهران در تاریخ ۱۳۹۰/۶/۲۶ با تصویب هیئت امنای دانشگاه تهران با نام دانشگاه تهران ۲ (شامل پردیس خواهران و برادران) به منظور استفاده بهتر از پتانسیل‌های دانشگاه تهران و در راستای تحقق اهداف و مأموریت‌های سازمان توسعه و سرمایه‌گذاری دانشگاه تهران تأسیس گردید. شورای گسترش آموزش عالی در تاریخ ۹۰/۱۰/۰۳ با ایجاد پردیس دانشگاهی وابسته به دانشگاه تهران در چارچوب شیوه نامه تأسیس پردیس‌های دانشگاهی و دستورالعمل اجرایی آن موافقت قطعی به عمل آورد و هم‌اکنون با نام پردیس البرز دانشگاه تهران مشغول به فعالیت می‌باشد. جهانشاه صالح
در کابینه جعفر شریف‌امامی که در ۹ شهریور ۱۳۳۹ تشکیل شد، جهانشاه صالح همچنان وزیر بهداری ماند. در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۴۲ به ریاست دانشگاه تهران انتخاب شد و سعی کرد نظام آمریکایی در آموزش عالی را در دانشگاه‌های ایران جایگزین نظام آموزشی فرانسوی کند. اما در سال ۱۳۴۶ و در جریان اعتراضات دانشجویانی که به علت عدم پرداخت شهریه از حضور آنها در امتحانات ممانعت به عمل آمده بود، از کار برکنار شد. محمود نیلی احمدآبادی
منابع آگاه گفتند ۲۴ ساعت پیش از برکناری نیلی احمدآبادی، وزارت علوم تحت فشار برای اقدام به انتصاب سرپرست جدید برای دانشگاه تهران قرار گرفته بود. دانشگاه شهید بهشتی
در مدت پنج سال ریاست شیخ‌الاسلام علاوه بر دانشکدهٔ اقتصاد و معماری دانشکده پزشکی ۱۳۴۰ زبان‌های خارجی ۱۳۴۱، علوم ۱۳۴۲، دندانپزشکی ۱۳۴۴، راه‌اندازی شد. پس از شیخ‌الاسلام، عبدالعلی جهانشاهی و سپس علی اکبر بینا به ریاست دانشگاه ملی منصوب شد. در زمان ریاست بینا دانشکدهٔ حقوق راه‌اندازی شد. پس از وی محمد علی مجتهدی (مؤسس دانشگاه صنعتی شریف) و سپس انوشیروان پویان به ریاست دانشگاه ملی منصوب شدند. پس از پویان نیز به ترتیب احمد هوشنگ شریفی، عباس صفویان و احمد قریشی ریاست دانشگاه را بر عهده گرفتند. در این سال‌ها دانشکدهٔ علوم زمین و دانشکده جامع انفورماتیک و دانشکدهٔ روان‌شناسی ساخته و وارد دایرهٔ مراکز علمی کشور شد. آموزش عالی در ایران
فکر تأسیس دانشگاه تهران در سال ۱۳۰۵ خورشیدی توسط دکتر سنک نماینده مجلس در مذاکراتی با سید محمد تدین پدیدار شد. استیضاح رضا فرجی‌دانا
در ۱۹ خرداد ۱۳۹۳، فرجی دانا، محمود نیلی احمدآبادی را به عنوان سرپرست دانشگاه تهران منصوب نمود. فرجی دانا روز بعد اعلام کرد که نیلی به عنوان رئیس دانشگاه تهران به شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی خواهد شد. پس از معرفی نیلی، غلامعلی حداد عادل، رئیس فراکسیون اصولگرایان مجلس شورای اسلامی، اعلام کرد که انتخاب سرپرست دانشگاه تهران منجر به تیره شدن روابط مجلس و وزارت علوم می‌شود. رضا فرجی‌دانا
در ۱۸ بهمن ۱۳۹۴، محمود نیلی احمدآبادی، رئیس دانشگاه تهران، طی حکمی رضا فرجی دانا را به عنوان مشاور عالی رئیس دانشگاه تهران منسوب کرد. فرجی دانا و نیلی احمدآبادی هر دو گزینه‌های حسن روحانی، برای وزارت علوم دولت یازدهم بودند که اولی استیضاح شده و دومی نتوانست از مجلس رأی اعتماد بگیرد. سید ولی‌الله نصر
پس از تشکیل دانشگاه تهران به معاونت آن دانشگاه منصوب شد و مدتی نیز ریاست دانشکده‌های ادبیات و علوم دانشگاه تهران را عهده‌دار شد. دانشگاه‌های تهران
دانشگاه تهران در خیابان انقلاب اسلامی شهر تهران واقع شده‌است. این دانشگاه بزرگ‌ترین نهاد آموزش عالی در ایران است که در سال ۱۳۱۳ ، با حمایت رضاشاه پهلوی تأسیس شد. هم‌اکنون دارای ۲۵ دانشکده است و از استادان مجرب ایرانی در بیشتر رشته‌ها بهره می‌گیرد. با داشتن ۳۲ هزار دانشجو یکی از بزرگ‌ترین دانشگاه‌های خاورمیانه می‌باشد. نگاره سر در دانشگاه تهران بر روی اسکناس‌های پنج‌هزار تومانی نقش بر بسته‌است. تهمورس آدمیت
تهمورس آدمیت محصل مدرسه حقوق و علوم سیاسی بود که دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳ تأسیس شد و این مدرسه به دانشکده حقوق و علوم سیاسی آن دانشگاه تبدیل شد. در سال ۱۳۱۵ فارغ‌التحصیل شد و به استخدام عدلیه درآمد. در سال ۱۳۱۷ به وزارت خارجه منتقل شد و در اسفند ۱۳۲۳ نخستین حکم مأموریت خارجی‌اش را به عنوان نایب دوم سفارت ایران در مسکو دریافت کرد. تخت جمشید
اولین کاوش‌های علمی در تخت جمشید توسط ارنست امیل هرتزفلد آلمانی در ۱۹۳۱ تحت نظر رضاشاه صورت گرفت. وی توسط مؤسسه خاورشناسی دانشگاه شیکاگو فرستاده شده بود. یافته‌های وی هنوز در این مؤسسه نگه‌داری می‌شوند. هرتزفلد معتقد بود دلیل ساخت تخت جمشید نیاز به جوی شاهانه و باشکوه، نمادی برای امپراتوری پارس و مکانی برای جشن گرفتن وقایع خاص به خصوص نوروز بوده‌است. به دلایل تاریخی تخت جمشید در جایی که امپراتوری پارس پایه گذاشته شده بود ساخته شده‌است؛ هر چند در آن زمان مرکز امپراتوری نبوده‌است. دانشگاه صنعتی قم
دانشگاه صنعتی قم در سال ۱۳۸۷ با حمایت نمایندگان شهر قم در مجلس شورای اسلامی و رئیس‌جمهور وقت با هدف تربیت و تأمین بخشی از نیروهای متخصص موردنیاز استان و کشور تأسیس شد. ساختمان فعلی دانشگاه به‌طور موقت از سوی بهزیستی استان قم در اختیار دانشگاه قرار گرفته و قرار است در سالهای آتی ساختمان جدید این دانشگاه، در ابتدای آزادراه قم-تهران احداث شود. نظریه‌های توطئه در ایران
باور غالب در ایران این است که انگلیس رضا شاه را در ایران سر کار آورد تا نقشه‌هایش را پیاده کند. از جمله اینکه گفته می‌شود راه‌آهن سراسری که در زمان رضا شاه ساخته شد برای این بود که در جنگ جهانی دوم انگلیسی‌ها از آن استفاده کند. همچنین مرگ حامیان اصلی شاه به نام عبدالحسین تیمورتاش و نصرت الدوله فیروز که گفته می‌شود به دستور خود رضا شاه کشته شدند و علی‌اکبر داور که خودکشی نمود به نقشه انگلیسی‌ها نسبت داده می‌شود. انگلیسی‌ها همچنین متهم به تأسیس حوزه علمیه در قم با پشتیبانی مخفی رضا شاه در اوایل دهه ۱۹۲۰ هستند تا از نفوذ کمونیزم جلوگیری کنند. از آن طرف، بسیاری از علمای دینی بر این باور هستند که این انگلیسی‌ها بودند که پشت سر سیاست محدود کردن فعالیت‌های مذهبی در قم قرار داشتند. دانشکده دندانپزشکی تهران
مدرسه دندانسازی در سال ۱۳۰۹ به پیشنهاد دکتر ملچارسکی (دندانساز مخصوص دربار) تأسیس گردید. به پیشنهاد وزیر معارف وقت، سلیمان میرزا، پارک اتابک متعلق به ظل‌السلطان پسر ناصرالدین شاه خریداری و در نتیجه مدرسه طب، داروسازی و وزارت معارف، به محل جدید خیابان اکباتان منتقل گردید و دو اتاق و یک زیرزمین به مدرسه دندانسازی داده شد. سپس به علت کمبود جا، مدرسه دندانسازی به ساختمان سعدالدوله واقع در چهار راه مخبرالدوله و سپس به بیمارستان معتمد واقع در خیابان آقا شیخ هادی و سرانجام بعد از احداث دانشگاه فعلی به آن مکان منتقل گردید. در تمام این مدت، مدرسه دندانسازی وابسته به مدرسه طب بود، ولی از سال ۱۳۳۵ مستقل گردید و در ۲۶ بهمن ۱۳۲۲ مدرسه دندانسازی به دانشکده دندانپزشکی تغییر نام یافت. هم‌اکنون ریاست این دانشکده را زینب کدخدا برعهده دارد. دانشگاه علم و فرهنگ
دانشگاه علم و فرهنگ، (انگلیسی: University of Science and Culture) یکی از دانشگاه‌های تهران است. این دانشگاه در سال ۱۳۷۲ تحت عنوان مؤسسهٔ آموزش عالی جهاد دانشگاهی تهران، با مجوز رسمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران، توسط جهاد دانشگاهی تأسیس شد. در جلسهٔ شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، مورخ ۱۵ بهمن ماه سال ۸۴، این مؤسسه به دانشگاهی تحت عنوان علم و فرهنگ ارتقا یافت. دانشگاه الازهر
جامع الأزهر مهم‌ترین دانشگاه مصر است. محمد العربی فرمانده خلیفه فاطمی عبدالحمید بن محمد علی فاطمی در ابتدای دولت فاطمیه آن را تأسیس نمود، تا مسجد و مدرسه‌ای باشد که مبلغین فاطمیان را تربیت نماید و مذهب اسماعیلی شیعه که مذهب فاطمیون مصر بود، را ترویج نمایند؛ و بنای آن بعد از فتح مصر در ۱۴ رمضان سال ۳۵۹ (قمری) (۹۷۰ (میلادی)) آغاز گردید. پیشینه دانشگاه تهران
در اواخر دهه ۱۹۴۰ میلادی ساختار درسی و پژوهشی دانشگاه رفته رفته به سمت الگوبرداری از سیستم دانشگاه‌های آمریکایی شروع به حرکت نمود: به‌طور نمونه دانشکده کشاورزی این دانشگاه به کمک دانشگاه یوتا توسعه و گسترش یافت. مدرسه عالی شهید مطهری
مسجد و مدرسۀ عالی سپهسالار در استحکام و وسعت فضا و منظرۀ عالی و ساخت دلگشا اولین و بزرگترین مسجد و مدرسه عالی پایتخت به شمار می‌رود که بر اساس اصول مهندسی و معماری بنا شده و از هر نظر تابع الگوهای معماری سنتی ایرانی است. مهندس و طراح آن اولین مهندس و معمار تحصیلکردۀ ایرانی به نام میرزا مهدی خان شقاقی(۱۲۹۹۱۲۲۳ه. ش؛ تهران) ملقب به ممتحن الدوله است که پس از اتمام تحصیلات خود از فرانسه به ایران بازگشته است. مرحوم سپهسالار در نقشه‌کشی و طرز معماری و وضع ساختمان این بنای بزرگ، شکل بنا و نقشۀ ابنیۀ شرقی اسلامی را در نظر داشته و به عقیدۀ برخی از کارشناسان این بنا از نزدیک‌ترین تلفیق‌ها میان معماری مساجد استانبول است. ساخت هستۀ اصلی بنا نزدیک به پنج سال به طول انجامیده و در مدت شش سال، ساخت بنا اتمام یافته که البته خود سپهسالار، دو سال بعد از شروع احداث بنا درگذشت و پس از مرگ وی تکمیل مجموعه توسط برادرش یحیی خان مشیرالدوله صورت گرفته است. در استحکام این بنا، ذکر همین مطلب بس که محوطۀ بنا بدواً به عمق ۱۷ متر حفر شده و شفته ریزی محکمی صورت گرفته است. معماری این بنا که شاید بتوان به جرأت آنرا آخرین شاهکار معماری ایرانی دانست دارای الگوی چهارایوانی است. دبیرستان البرز
در سال ۱۳۳۷ و در پی تصمیم دولت به تأسیس دانشگاه پلی تکنیک تهران (دانشگاه امیرکبیر) تدریجاً نزدیک به یکصد هزار متر مربع از زمین‌های این دبیرستان و حتی خانه دکتر جردن به آن دانشگاه واگذار شد. با این وجود در دوران ریاست دکتر مجتهدی ساختمان‌های متعددی ساخته و به مجموعه ساختمان‌های البرز اضافه شد که سالن سرپوشیده ورزش (۱۳۳۸)، ساختمان سفید (۱۳۳۹) و ساختمان جدید (۱۳۴۶) از آن جمله هستند. همچنین در زمان مدیریت دکتر مجتهدی، حسین امانت که خود در گذشته از دانش‌آموزان البرز بود نقشه ۲۲ هزار مترمربع ساختمان را بدون دریافت هزینه‌ای برای دبیرستان البرز طراحی کرد. امکانات آموزشی ویژه‌ای که در دبیرستان البرز با دقت نظر و مدیریت دکتر مجتهدی تدارک دیده شده بود از قبیل فضاهای مجزا برای کتابخانه، آزمایشگاه، سالن و زمین ورزش، کارگاه، سالن تئاتر و تمام تجهیزات مورد نیاز برای آموزش، در کمتر فضای آموزشی آن روز ایران وجود داشت. دانشگاه هنر تهران
دانشگاه هنر تهران بزرگ‌ترین مرکز آموزش عالی رشته‌های هنری در ایران است که در سال ۱۳۵۸ در پی ادغام پنج مؤسسه آموزش عالی هنر: دانشگاه فارابی، دانشکده هنرهای تزئینی، دانشکده هنرهای دراماتیک، هنرستان عالی موسیقی و هنرکده موسیقی ملی به‌وجود آمد. این دانشگاه در سال ۱۲۹۷ خورشیدی بنیان‌گذاری شد. دبیرستان طالقانی
ساخت این بنا به دوره حکومت ملی آذربایجان، به نخست وزیری سید جعفر پیشه‌وری بازمی‌گردد. تراب محمدی در این باره گفته است: «این بنا مربوط به دوره پیشه‌وری است که دورانی خیانت بار داشت و انواع خیانت‌ها را به کشور نمود؛ اما این مدرسه نه به واسطه ساخت، توسط این شخص؛ بلکه به علت نداشتن شاخص‌های مورد نظر ثبت ملی نمی‌شود.» این در حالی است که سازمان میراث فرهنگی، در نامه‌ای که تاریخ آن به دو سال پیش از تخریب این بنا مربوط می‌شود، با ذکر این نکته که ساختمان دبیرستان، دارای شرایط معماری جهت ثبت در فهرست آثار ملی است، از سازمان نوسازی مدارس درخواست حفظ و بازسازی مدرسه را کرده بود. دانشگاه‌های تهران
بسیاری از موسسات و دروس این دانشگاه را شارل ابرلن پایه‌گذاری کرد. دانشگاه ملی ایران
علی‌رغم مخالفت‌های فراوان، با حمایت پهلوی دوم، تأسیس دانشگاه ملی با جدیت پیگیری شد. هیئت مؤتمنین دانشگاه با عضویت وزیر دربار شاهنشاهی (حسین علا) مدیر عامل بنیاد پهلوی، وزیر فرهنگ یک نفر از نمایندگان مجلس سنا، دو نفر از نمایندگان مجلس شورای ملی، مدیر کل بانک ملی ایران رئیس اتاق بازرگانی رئیس دانشگاه ملی ایران و سه نفر از شخصیت‌های علمی اقتصادی کشور تشکیل شد. در سال ۱۳۳۹ اساسنامه دانشگاه توسط هیئت مؤتمنین تصویب شد. در ۸ آبان ۱۳۳۹ این اساسنامه مورد تصویب شورای عالی فرهنگ قرار گرفت. اساسنامه دانشگاه ملی دارای پنج فصل و بیست و دو ماده بود. براساس ماده نخست نام دانشگاه «دانشگاه ملی ایران» و براساس ماده دوم مقر اصلی آن تهران بود. به موجب ماده سوم اساسنامه دانشگاه، این دانشگاه از تاریخ تأسیس دارای دو دانشکده بانکداری و علوم مالی اقتصادی و دانشکده معماری بود. دانشکده پزشکی تهران
تاریخچه دانشکده پزشکی به تشکیل دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳ برمی‌گردد. البته دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران در حقیقت همان مدرسه طب دارالفنون است که در سال ۱۲۹۷ از دارالفنون جدا شد و به ساختمانی در خیابان شیخ هادی منتقل گردید و مرحوم لقمان‌الدوله به ریاست آن برگزیده شد و از همین دوره، بخصوص از سال ۱۳۰۷, آموزش طب (در مدرسه طب) نظم و قوام بیشتری پیدا کرد و به دوره‌های آموزش علوم پایه و بالینی تقسیم شد. در سال ۱۳۱۳ قانون تأسیس دانشگاه تهران به تصویب مجلس رسید و هریک از مدارس، دانشکده نامیده شدند که یکی از آن‌ها دانشکده طب بود. تا قبل از سال ۱۳۶۴ و قانون استقلال آموزش پزشکی و تشکیل دانشگاه‌های علوم پزشکی، این دانشکده زیر نظر دانشگاه تهران اداره می‌شد ولی پس از آن زمان همراه با دانشکده‌های داروسازی، بهداشت، پرستاری و مامایی، پیراپزشکی، دندانپزشکی دانشگاه مستقلی به نام دانشگاه علوم پزشکی تهران تأسیس شد. در حال حاضر ریاست این دانشکده بعهده شهریار نفیسی می‌باشد. دانشگاه‌های تهران
این دانشگاه در دوران قبل از انقلاب اسلامی ایران به عنوان پژوهشگاه و آموزشکده برای صنایع دفاعی در شاهین شهر اصفهان توسط آمریکایی‌ها در کنار صنایع مهم دفاعی مستقر در اصفهان مانند هسا تأسیس شده بود. بعد از انقلاب مدتی با نام «پژوهشگاه علوم و صنایع دفاعی» مشغول به کار شد و سپس در سال ۱۳۶۳ با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی با نام دانشگاه علوم و صنایع دفاعی با جذب دانشجویان بورسیه در مقطع کارشناسی به کار خود ادامه داد. علی شیخ‌الاسلام
محمدرضا پهلوی در سال ۱۳۳۳ به ایالات متحدهٔ آمریکا سفر کرد و با دانشجویان ایرانی دیدار داشت. در این دیدار ایدهٔ تأسیس دانشگاه ملی در سخنرانی علی شیخ‌الاسلام مطرح شد. محمدرضا پهلوی با این طرح موافقت کرد و سرانجام در سال ۱۳۳۸ دانشگاه ملی تأسیس شد. شیخ‌الاسلام به عنوان نخستین رئیس این دانشگاه انتخاب شد. اما در سال ۱۳۴۴ پس از آن که بین او و محمدرضا پهلوی اختلافاتی در زمینهٔ ادارهٔ دانشگاه به وجود آمد از سمت ریاست دانشگاه برکنار شد. شیخ الاسلام در کتاب خود از این واقعه با عنوان غصب دانشگاه ملی توسط شاه یاد می‌کند.