نام کنونی بخارا چیست؟
بخارا
دربارهٔ نام بخارا نظرها متفاوت است. بعضی برآنند که بخارا به معنای پرستشگاه است که در زبان سانسکریت به صورت «ویهارا» آمده‌است. جوینی بخارا را مجمع بزرگان هر دین نامیده و بخارا را مشتق از «بخار» دانسته‌است. در باور وی این واژه به واژهٔ بت‌پرستان اویغور و ختای نزدیک است که معابد ایشان را بخار گویند و در زمان گذشته نام شهر بُمْجِکَث بوده‌است. به گفتهٔ فرای: شهری به نام بُخار در ایالت بیهار هند وجود داشت که ریشهٔ هر دو نام را ویهارا گفته‌اند که بر معابد بودایی اطلاق می‌شود. احتمال دیگر آن است که نام بخارا برگرفته از بخارک سغدی باشد.
تاریخ بخارا (کتاب)
به سبب ترجمه و تلخیص و اضافاتی که در متن اصلی تاریخ بخارا راه یافته، اختلاف‌هایی از لحاظ تاریخ و محتوای حوادث در روایات مکرر کتاب دیده می‌شود. تاریخ بخارا از حیث محتوا بر اطلاعات منحصر به فرد از اوضاع پایتخت و تاریخ سامانیان، اهمیت ویژه دارد. این اثر همچین شامل اطلاعات گران‌بهایی است که از نظر زبان‌شناسی، سکه‌شناسی، باستان‌شناسی و تاریخی مورد استفاده محققان نو قرار گرفته است. یهودیان بخارایی
یهودیان بخارایی، یهودیانی از آسیای میانه‌اند، که به گویش بخارائی که گویشی از زبان پارسی است، سخن می‌گویند. تعداد کلیمیان بخارایی را در حدود ۱۶۰٬۰۰۰ تا ۱۸۰٬۰۰۰ نفر تخمین می‌زنند. نام آن‌ها از نام امارت پیشین بخارا در آسیای میانه برگرفته شده که دارای شمار شایان توجهی یهودی بوده‌است. پس از فروپاشی شوروی، بیشتر شان به ایالات متحده (به ویژه فارست هیلز، نیویورک) و اسرائیل و شمار دیگری نیز به اروپا و استرالیا مهاجرت کوچیدند. بر پایهٔ باورهای سنتی آنان بازماندگان دودمان نپتالی و ایساکار از دودمان‌های گم‌شدهٔ اسرائیل اند که در روزگار اشغال اسرائیل به دست آشوریان در سدهٔ ۷ پیش از میلاد تبعید شده‌اند. گفته می‌شود موج دوم یهودیان آسیای میانه بازماندگان اسرائیلیانی هستند که پس از تبعید سده‌های ۶ و ۵ پیش از میلاد در پی اشغالگری بابلیان دیگر به سرزمینشان بازنگشتند. یهودیان بخارا اساساً برای ۲۵۰۰ سال از دیگر جامعه‌های یهودی جدا بوده‌اند ولی به هر روی توانستند با تفاوت‌هایی شگرف کیستی خود را پاس بدارند. آنان یکی از کهن‌ترین گروه‌های قومی-دینی آسیای میانه‌اند و در گذر سال‌ها، فرهنگ جداگانهٔ خود را پدیدآورده‌اند. در گذر سالیان، یهودیان کشورهای مشرق‌زمین مانند ایران، عراق، یمن، سوریه و مراکش همچون یهودیان اسپانیا پس از بیرون‌راندنشان از آن سرزمین از جادهٔ ابریشم به آسیای میانه مهاجرت کردند. همهٔ این یهودیان به هم پیوستند و جامعهٔ یهودیان بخارایی را پدیدآوردند. جامعهٔ یهودیان بخارایی در گذر سده‌ها با وجود اشغالگری‌ها و آزارها برجا ماند. بیشتر یهودیان بخارایی در امارت بخارا (ازبکستان و تاجیکستان کنونی) می‌زیستند، در حالی که شمار اندکی از آنان نیز در روسیه، قزاقستان، ترکمنستان، افغانستان، قرقیزستان و دیگر بخش‌های شوروی پیشین زندگی می‌کردند. در امارت بخارا بیشتر گردآمدگی در تاشکند، سمرقند، بخارا و خوقند بود. در تاجیکستان نیز بیشتر در شهر دوشنبه می‌زیستند. پیش از بخش‌بندی اسرائیل شماری از یهودیان بخارایی در میان افغانان پیشاور در پاکستان امروزی می‌زیستند. پس از بخش‌بندی و پدید آمدن اسرائیل کم و بیش همهٔ این‌ها به اسرائیل و دیگر کشورها رفتند. یک کنیسه در پیشاور همچنان پابرجاست اگر چه که دیگر کاربردی ندارد. ولایت بخارا
گسترهٔ آن ۳۹٬۴۰۰ کیلومتر مربع و جمعیت آن ۱٬۵۳۶٬۴۰۰ تن است. اکثریت مردم بخارا از اقوام ایرانی تبار و تاجیک هستند که عمدتا به زبان فارسی مسلط و به همان زبان صحبت میکنند شهرستان بخارا
شهرستان بخارا (به لاتین: Bukhara District) یک منطقهٔ مسکونی در ازبکستان است که در استان بخارا واقع شده‌است. شهرستان بخارا ۱۰۸٬۴۰۰ نفر جمعیت دارد. بنگالا
بنگالا (به انگلیسی: Bhangala) یک منطقهٔ مسکونی در هند است که در پنجاب (هند) واقع شده‌است. این روستا در ابوهار بخش فازیلکا در جنوب غربی هند، و ۴۲ کیلومتری مرز هند- پاکستان، و ۶ کیلومتری بزرگراه ملی ۱۰ واقع است. بانگالا از دو بخش، بانگالا پاتی و گیل پاتی تشکیل شده است. گیل پاتی همچنین به یورار پاتی یا یورار گیل نیز معروف است. خانوارهای گیل از گوروسار، در نزدیکی گیدارباها آمده‌اند که با نام گیورسار قاگا نیز شناخته می‌شوند. مدرسه الغ‌بیگ (بخارا)
مدرسهٔ الغ‌بیگ بخارا یک مدرسهٔ دینی در میانهٔ تاریخی شهر بخارا است که در سال ۱۴۱۷ از سوی پادشاه و ستاره‌شناس تیموری الغ‌بیگ (۱۴۰۹–۱۴۴۹) ساخته‌شد. این سازه یادگار دوران شکوفایی معماری آسیای میانه است که در ساخت آن از سازه‌های دیگر شهرهای آسیای میانه الگوبرداری شده‌است. امروزه، این مدرسه تنها سازه در این مقیاس است که از زمان فرمانروایی تیموریان در بخارا به جا مانده‌است. این مدرسه همچنین کهن‌ترین سازهٔ بجا مانده از میان سه مدرسه‌ای‌ست که از سوی الغ بیگ در بخارا ساخته شده‌است. بخارا
- ۱۵۰۵ در تصرف ازبکان که از نوادگان تیمور بودند (شیبانیان) و به عنوان پایتخت خانات بخارا درآمد، بخارا
نخستین روزنامهٔ فارسی آسیای میانه با نام بخارای شریف در سال ۱۲۹۰ خورشیدی در بخارا منتشر شد. دیگر روزنامه‌های نخستین بخارا که به فارسی تاجیکی بود، سمرقند، آیینه، صدای فرغانه و صدای ترکستان بودند. همچنین در ابتدای سده بیستم، در قلمرو بخارا به دنبال تلاش‌های معارف پروران، نهضت تجدد گرایان ظهور کرد که با نام‌های بخاراییان جوان و جدیدها مشهور شد. بخارا
بخارا از بزرگ‌ترین شهرهای فرارود و یکی از کانون‌های دانش و ادب ایران پس از اسلام است. از ۸۹۲ م. تا ۹۹۹ م. پایتخت سامانیان بود. نیشابور
این شهر یکی از تاریخی‌ترین شهرهای شرق ایران و خراسان بزرگ به‌شمار می‌آید. اَبَرشَهر [Abaršahr] یا اَبهَرشَهر؛ نام باستانی نیشابور (یا همان نیو شاپور به معنی شاهپور پهلوان) و نام قدیم استان‌های خراسان فعلی یا ربع نیشابور بوده است؛ این ناحیه، در متون پهلوی، با دریاچه سوور که آذربرزین مهر (آتشکده) در کنار آن قرار داشته، پیوند خورده است. ابرشهر، یکی از ساتراپ‌های ایران در دوران پیش از اسلام بوده و فرمانروا یا مرزبان این ساتراپی، لقب اختصاصی کنارنگ را داشته.باقی‌مانده‌های ابرشهر و یا همان نیشابور کهن که توسط حملات مغول و زلزله‌های پیاپی تخریب شد، در حاشیه جنوبی شهر کنونی قرار دارد. باشگاه فوتبال بخارا
این باشگاه با نام بخارا در سال ۱۹۶۰ میلادی بنیانگذاری شد. در سال ۱۹۸۹ باشگاه به "نورافشان تغییر نام داد ". در دههٔ ۱۹۹۰ این باشگاه در لیگ دوم منطقهٔ «شرق» اتحاد جماهیر شوروی در جایگاه چهارم قرار گرفت. بخارا نخستین بازی خود را در" لیگ ازبکستان" در سال ۱۹۹۲ بازی کرد. بهترین عملکرد باشگاه در "اولی لیگ" است "که پس از "نفتچی فرغانه در فصل سال ۱۹۹۴ صعود کرد. اف‌کی بخارا سه بار به نیمه نهایی جام ازبکستان در جام حذفی رسید. در سال ۲۰۰۵ نیمه نهایی را به نفتچی فرغانه دررفت و برگشت با نتیجهٔ ۳–۱ باخت و در ۲۰۱۲ با نتیجهٔ ۵–۳ به "نسف" باخت. پس از فصل ۲۰۱۳ که به پایان رسیده بود، در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۳ ادگار گس سرمربی تازهٔ این دستهٔ فوتبال بخارایی شد که جایگزین تاچ‌مراد آگامورادوو بر نیمکت فنی این تیم نشست. بلخ در دانشنامه‌ها و واژه‌نامه‌های فارسی
اسم قدیم بلخ در کتب یونانی «باکترا» و در کتیبه‌های هخامنشی «باختری» است ولی در اوستا در جزء موسوم به وندیداد یا ویدیواد اسم این شهر «بخذی» آمده‌است و در کتاب «بوندهش» از کتب پهلوی اسم این شهر را «بلخ» ثبت کرده‌اند.  جزو کتیبهٔ بزرگ بیستون داریوش در بند ششم، باختریش جزو ممالک تابعه آمده‌است: بند ششم: داریوششاه گوید این است ممالکی که تابع منند. به ارادهٔ اهورمزدا من شاه آنهایم: پارس، خوزستان، بابل، آسور، مصر، جزایر دریا، سپرد، یونیه، ماد، ارمن، کاپادوکیه، پارت (خراسان)، زرنگ (سیستان)، هرات، خوارزم، باختر، سغد، گندار، سکائیه، ثات‌گوش، رخج، مکیا. جمعاً ۲۳ مملکت. گوزن بخارا
گوزن بخارا نام یک زیرگونه از گونه گوزن قرمز است. این گوزن بومی آسیای مرکزی است و در خراسان بزرگ، ترکستان، افغانستان و تین شان زندگی می‌کند. این گوزن شباهت‌های زیادی با زیرگونهٔ گوزن قرمز یارکندی داشته و جمعیت این دو زیرگونه توسط رشته کوه تین شان از هم جدا شده‌اند. جمعیت این پستاندار درسال ۱۹۹۹ میلادی بالغ بر ۴۰۰ راس بود اما طی بررسی‌های اخیر مجموع تعداد این گوزن بیش از ۱۴۰۰ فرد بوده و این تعداد نیز رو به افزایش است. بنگلور
در سال ۱۵۳۷ میلادی کمپه گودا شهر جدیدی را بنا نهاد که امروزه آن را بنگلور یا بنگالورو می‌نامند. در سال ۲۰۰۶ دولت ایالت کارناتاکا نام شهر را از «بنگلور» که تلفظ انگلیسی نام این شهر بوده و در دوران استعمار بریتانیا در هند رواج یافته به نام «بنگالورو» تغییر بازگرداندند که به لفظ اصلی مردم این سرزمین و نزدیک‌تر است. با این وجود این تغییر هنوز مورد تأیید دولت مرکزی قرار نگرفته و اکثریت مردم آن را هنوز با نام بنگلور خطاب می‌کنند و بسیاری از این تغییر نام استقبال نمی‌کنند. این واژه مرکب از دو واژهٔ «بِنگالو» به معنی لوبیا و «اورو» به معنی شهر است و سبب نام‌گذاری را چنین نقل کرده‌اند: ویرا بَلالة دوم، از پادشاهان هویْسَلا که به شکار رفته بود، چون از ملازمان دور افتاد، به کلبه پیرزنی پناه برد و پیرزن با لوبیای پخته از او پذیرایی کرد؛ به همین سبب، دهکده‌ای را که بعدها در این محل ساخته شد، بنگالورو دهکده لوبیا پخته خواندند «فرهنگ سلطنتی…» بخارا
بخارا شهر و سرزمین موزه‌ها و در واقع موزه‌ای است در فضای باز که آن را مرواریدی بر تارک آسیای مرکزی نامیده‌اند. در فهرست زیر، نام برخی از اماکن و ابنیه تاریخی بخارا آمده‌است: خرمشهر
از این پس، خرمشهر در طول سدهٔ بیستم، چهار بار مورد هجوم قرار گرفت. در همین دوران بود که امپراتوری عثمانی از قرارگرفتن بندر خرمشهر در نزدکی بندر بصره، خسارت‌های فراوانی را متحمل شد؛ از همین رو حاکم آن زمان بغداد که علی‌رضا پاشا نام داشت، در سال ۱۲۳۵ هجری و به هنگام لشکرکشی محمد شاه قاجار به هرات، از فرصت استفاده نمود و سپاهی ترتیب داد و با هجوم به خرمشهر، این شهر را غارت کرده و ویرانش ساخت.در واقع، با احداث بندر خرمشهر تجارت در این شهر رونق گرفت و روز به روز بر جمعیت این شهر افزوده شد، به نحوی که در ژانویه سال ۱۸۴۸ میلادی به هنگام سفر راولنسون به این شهر بیست و پنج کشتی اقیانوس‌پیما در بندر آن شهر لنگر انداخته بودند، در حالی که تعداد این گونه کشتی‌ها در بندر بصره فقط شش کشتی بود رونق تجارت در بندر خرمشهر و پهلو گرفتن کشتی‌های تجاری در آن، باعث کاهش درآمد گمرکات و همچنین کاهش درآمد بندر بصره شد. والیان بغداد نیز که همواره خرمشهر را جزء خاک عثمانی می‌دانستند قادر به تحمل این وضع نبودند. در این هنگام حاکم این شهر، حاج جابر برادر حاج یوسف بود. او از طرف شیخ ثامر کعبی به عنوان حاکم خرمشهر تعیین شده بود. نزدیکی انگلیسی‌ها با حاج خان، خشم و غضب فرانسوی‌ها را به دنبال داشت. از این رو فونتانیه کنسول فرانسه در بغداد، دولت عثمانی را علیه حاج جابر تحریک کرده، آن‌ها را به حمله بر خرمشهر تشویق کرد امپراتوری عثمانی در سال ۱۲۵۴ هجری مجدداً خرمشهر را مورد حملهٔ خود قرار داد و شهر را با خاک یکسان ساخت. در واقع، امپراتوری عثمانی همواره بر روی آبادان و خرم‌شهر (که در عصر قاجار، نام رسمی اش نزد دولت ایران، "محمره (المحمرة)" بود و در ابتدای قرن بیستم به "خرم شهر" تغییر یافت) ادعای مالکیت داشت و در دوره ناصرالدین‌شاه این دو شهر را اِشغالِ نظامی و به ایالت عِراق (یکی از ایالت‌های عثمانی که بعدها کشور شد) الحاق کرد و به بندری آزاد تبدیل شد. دولت عثمانی در حین اشغال نظامی محمره، کشتار عظیمی از مردم عرب ساکن شهر انجام داد و زنان و دختران را به اسارت گرفت و در بصره به فروش گذاشت. امیرکبیر به نمایندگی از دولت ایران به مذاکره با امپراتوری عثمانی برای بازپس گرفتن محمره و آبادان رفت. عثمانی‌ها به فکر تطمیع شیوخ قبایل عرب افتادند و وعدهٔ معاف کردن از پرداخت مالیات در صورت الحاق به عثمانی دادند و متقابلاً دولت ایران که اطمینان داشت عرب‌های ساکن این شهرها خواهان بازگشت به ایران هستند، برای قدرت‌نمایی جلوی دولت عثمانی اعلام کرد که اگر شیوخ عرب گفتند که خواهان بازگشت به ایران هستند، مبلغ سنگینی بر مالیات سالیانهٔ آن‌ها افزوده خواهد شد و سخت‌گیری‌ها در مالیات‌گیری تشدید خواهد شد. با این وجود قبایل عرب خواهان بازگشت به ایران شدند و به این ترتیب در سال ۱۸۴۷ در جریان عهدنامه ارزروم عثمانی‌ها حق حاکمیت مطلقهٔ دولت ایران بر این شهرها را به رسمیت شناختند و از تمامی ادعاهای خود دست کشیدند. به علاوه، امیرکبیر برای دفع خطر حملهٔ عثمانی‌ها، سپاه مرزبانی قدرت‌مندی را در خرمشهر سازمان‌دهی کرد و محمدخان بن جابرخان را فرمانده این سپاه قرار داد. در سال ۱۲۶۶ هجری، والی خرمشهر پرچم ایران را در این شهر به اهتزاز درآورد و از جانب امیرکبیر مورد تشویق قرار گرفت و لقب خان به او داده شد. طغشاده
در سال ۷۰۶، جنگ داخلی در بخارا و شهرها و شهرکهای اطراف آن آغاز شد. فرمانروای وردانای مجاور، معروف به "وردان خدا"، بیشتر امپراتوری را تصرف کرده بود، در حالی که یکی از بزرگان سغدی به نام خونوک خدا، موفق شد اشراف بخارا را در اطراف خود جمع کرده و خود را بخار خدای اعلام کند. در همان زمان، قتیبه بن مسلم ، والی جدید اموی خراسان، پیکند، شهری در نزدیک بخارا را تصرف کرده بود. شهر به زودی قیام کرد و اعراب با غارت شهر واکنش نشان دادند. وحشیگری گونی پیکند، جهان سغدی را شوکه کرد، و اشراف بخارایی را زیر نظر خونوک به اتحاد با وردان خدای سوق داد. با این حال، در طول جنگ بین اعراب و سغدیان، وردان خوده کشته شد، که احتمالاً ضربه سنگینی به اتحاد بخارا-وردانا وارد کرد. بخارا مدت کوتاهی پس از تصرف قوطیبه، که خراج ۲۰۰ هزار "درهم را" وضع کرد، و پادگانی عرب برای امنیت در برابر شورش نصب کرد. در همان زمان، پادشاه سغدی دیگری به نام ترخون، که حاکم سمرقند بود، به اقتدار خلافت اموی اعتراف کرد. پس از حل و فصل امور در تخارستان، قتیبه بخارا ترمیم به طغشاده جوان، و جناح از Khunuk از جمله خود او اعدام شدند. بمبئی
در سال ۱۸۶۲ قطعه زمینی به مساحت ۱۵ هکتار در کولابا جهت احداث باغ ویکتوریا اختصاص داده شد و در نوامبر ۱۸۷۲ به روی عمومی مردم گشوده شد. از آن زمان تاکنون ۷ هکتار دیگر نیز به این باغ‌ها اضافه شده‌است. باغ دارای معماری منحصر به‌فرد و زیبایی می‌باشد که موزه ویکتوریا نیز در آن واقع شده‌است. هتل مجلل و مدرنی است مومبای با نام سابق بمبئی (انگلیسی: Mumbai مراتی:मुंबई) پایتخت ایالت مهاراشترا از مهم‌ترین شهرهای کشور هند است. این هتل یکی از بناهای زیبا و دیدنی مومبای و هند به‌شمار می‌رود و محل اقامت گردشگران ثروتمندتر است. در رشته حملات نوامبر ۲۰۰۸ در بمبئی این هتل در کانون حملات تروریستی بود و خسارات قابل توجهی دید که به سرعت بازسازی شد. جاذبه های گردشگری استان بخارا
مناره کلان حمله مغول به ایران
در سال ۱۲۲۰ میلادی (۶۱۶ ه‍.ق) چنگیز خان با قوای اصلی اردوی خود به بخارا حمله کرد و با مقاومت شدید مدافعین شهر مواجه شد؛ ولی این ایستادگی زیاد به طول نینجامید در روز سوم جنگ مدافعین بخارا که ارتباطشان از همه طرف قطع شده بود، به ناچار دست از مقاومت کشیدند. مهاجمان مغول پس از تصرف بخارا هزاران تن از سکنهٔ بی‌سلاح و بی‌دفاع شهر را کشتند و بقیه را همچون برده و کنیز به اسارت بردند. به دنبال آن راه سمرقند را پیش گرفتند. چنگیز در بخارا بزرگان شهر را احضار کرد و گفت غرض از احضار شما جمع‌آوری آلات نقره‌ای است که محمد خوارزمشاه آن‌ها را به شما فروخته (یعنی بعد از قتل تجار در اترار به دست غایرخان) زیرا که این اشیاء متعلق به ماست و ایشان هرچه از آن اشیاء در تعلق داشتند پیش خان مغول آورده و تحویل دادند. برار (هند)
برار، ناحیه‌ای قدیمی در غرب کشور هند است که در شرق ایالت مهاراشترا واقع شده است. نام باستانی این ناحیه، وبداربها ذکر شده و در کتاب‌های مذهبی هندوان به این نام از آن یاد شده‌است. ابوالفضل علامی، نام اصلی این منطقه را وردانت گزارش کرده است و معنای آن را متشکل از دو واژه وردا به معنای نام یک رود و نت به معنی کنار آورده است. این منطقه دارای یک پیشینه کهن تاریخی است و جایگاهی برای هندو مذهبان بوده‌است. این شهر بعدها به تصرف مسلمانان درآمد. پس از دست یابی مسلمانان به این منطقه، با دریافت غرامت سنگین دوباره سرزمین را به حکمران هندو بازپس دادند. این منطقه به سال ۷۱۹ قمری / ۱۳۱۹ میلادی، برار ضمیمه سرزمین‌های سلاطین دهلی گردید و در دوره سلطنت بهمنیان دکن، به عنوان یکی از استان‌های پنج‌گانه قلمرو قرار گرفت. بهمنیان به سال ۹۳۲ قمری سقوط کردند و بارر جایگاه حکومت سلسله عمادشاهیان شد. در این دوره این منطقه گسترش و توسعه فرهنگی چشمگیری یافت. در سال ۱۰۰۴ قمری، این منطقه به تصرف نیروهای اکبرشاه بابری درآمد و یکی از دوازده صوبه سرزمین بابریان گردید. نبرد بخارا
در سال ۴۸۴، پیروز یکم، پدر بزرگ خسرو انوشیروان (۵۳۱–۵۷۹)، در نبرد هرات به دست هپتالی‌ها کشته شد و اینگونه خوشنواز توانست بخش پهناوری از خراسان را از ساسانیان جدا کند. تاریخ بخارا
خانات بخارا حاکمیتی فئودالی بود که از اوایل سدۀ شانزدهم تا اواخر سدۀ هجدهم میلادی بر بخش‌هایی از آسیای میانه شامل جنوب ازبکستان و جنوب تاجیکستان کنونی حکومت می‌کرد. بخارا
پس از آن اگرچه خان بخارا حاکم تشریفاتی این شهر بود ولی در حقیقت جزئی از خاک روسیه به‌شمار می‌رفت. با انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ در روسیه، سوسیالیست‌ها در آسیای میانه به قدرت رسیده و جمهوری شوروی خلق بخارا را تأسیس کردند که بیشتر بخش‌های ازبکستان و تاجیکستان کنونی را در قلمرو خود داشت. آکادمیسین محمد جان شکوری در کتاب فتنهٔ انقلاب در بخارا با استناد به داده‌های تاریخی و دانسته‌های خود می‌گوید که آنچه روز ۲ سپتامبر ۱۹۲۰ در بخارا اتفاق افتاد، انقلاب نبود، بلکه تعرض روسیه همراه با بلوای بلشویکهای پان‌ترکیست بود که کمر فرهنگ ایرانی منطقه را شکست. در سال ۱۹۲۴ میلادی تقسیمات کشوری آسیای میانه تغییر گرد و بخارا جزئی از جمهوری شوروی ازبکستان اعلام شد، هرچند تاجیک‌ها به این تقسیم‌بندی معترض بوده و خواهان پیوستن بخارا و سمرقند به جمهوری تاجیکستان شده بودند. بخارا
در سده‌های دوم و سوم هجری (۸ و ۹ میلادی) بغداد بزرگ‌ترین حوزهٔ علمی مسلمانان و تنها مرکز علوم عقلی در محدودهٔ ممالک اسلامی به‌شمار می‌رفت. پس از بغداد حوزه‌های دیگری در جهان اسلام پدید آمدند که ماوراءالنهر یکی از آن‌ها بود و بخارا به گونه‌ای یکی از مراکز علمی ماوراءالنهر درآمد. در فهرست زیر، نام برخی از بزرگان و مشاهیر اسلامی که در بخارا زاده شده یا زیسته‌اند آمده‌است: بیهار
بیهار پیشینه‌ای طولانی دارد. در دوران باستان ماگادا نامیده می‌شد. مرکز آن، پتنه، که قبلاً به نام پاتالی پوترا شناخته می‌شد، مرکز شاهنشاهی مائوریا بود که شبه قاره هند را بین ۳۲۵ تا ۱۸۵ قبل از میلاد فتح کرده بود. آشوکا مشهورترین فرمانروای این دودمان است. بیهار یک مرکز مهم قدرت، فرهنگ و علم برای هزار سال آینده باقی ماند. این منطقه بیشتر متعلق به سلسله پالا بنگال، محافظان قدرتمند آیین بودا بود. ولایت بخارا
شهرستان‌های استان بخارا: ۱. توضیح: در زبان‌های ازبکی و فارسی تاجیکی حروف منتاظر با آ و اَ فارسی به‌صورت اُ و اَ تلفظ می‌شوند و در آوانویسی آن به حروف لاتین به ترتیب به صورت o و a نوشته می‌شوند. بنابراین نام ازبکی دشت‌آباد مطابق این روش "Dashtobod" نوشته می‌شود. بخارا (مجله)
انتشار بخارا از مرداد و شهریور ۱۳۷۷ آغاز شده‌است. مدیر مسئول، صاحب امتیاز و سردبیر آن علی دهباشی است که پیشتر سردبیر مجلهٔ کِلک به صاحب امتیازی و مدیر مسئولی کسری حاج سیدجوادی تا ۹۴ شماره بود. در بخارا ویژه‌نامه‌هایی دربارهٔ نویسندگان بزرگ جهان منتشر شده‌است که می‌توان از ویژه‌نامه‌های رابیندرانات تاگور، گونتر گراس، اوسیپ ماندلشتام، پتر هانتکه، امبرتو اکو، هانا آرنت، هوشنگ ابتهاج، ویرجینیا وولف، بهرام بیضایی، محمّدعلی موحّد و ... نام برد. بخارا از نوشته‌های نویسندگانی چون داریوش شایگان، شفیعی کدکنی، ژاله آموزگار و عبدالحسین آذرنگ به صورت مستمر منتشر می‌کند. بصره
نام پیشین شهر بصره که امروزه بخشی از خاک عراق است، وهشت‌آباد اردشیر بوده‌است. این نام گویای ساخته شدن و آباد شدن این شهر به فرمان اردشیر بابکان، بنیادگذار شاهنشاهی ساسانی است.» اودسا
محل کنونی شهر اودسا در این زمان حاجی‌بی نامیده شد و جزئی از منطقه دیکرا به‌شمار آمد. بخارا
بر سکه‌های مسین بخارا این نام به گونه «پوخار» آمده‌است. «رویداد نامهٔ مسیحی سغدی» عنوان پارسی «خواتو» را در مورد بخارا به کار برده که به معنای خدا و بزرگ است و حالت جمع آن در متون بودایی به گونه «گودائوته» (= قوقائوته) آمده‌است. عنوان فرمانروایان بخارا، بخار خدات (سغدی: بوکارکودات) بود، که بخار خدات را متأثر از زبان عربی، و اصل آن را بخار خدا دانسته‌است). عنوان سغدی «گَوْ» (= قو) از کهن‌ترین عنوان‌های آسیای مرکزی است که پیش از سدهٔ چهارم بر سکه‌های ساخته شده در بخارا دیده شده‌است. بر سکه‌های مسین بخارا نخست واژهٔ «پوخار» و در سمت چپ آن عنوان «گَو» نوشته شده‌است واژهٔ پوخار را می‌توان برآمده از واژهٔ سغدی «فوخار» به معنای نیکبخت دانست. گرشویچ و هنینگ آن را گونه‌ای از واژهٔ «فرخ» در پارسی میانه دانسته‌اند. در متن‌های سغدی مسیحی «فوخار» به معنای فرخ صورت دیگری از واژهٔ یاد شده در پارسی میانه‌است. تکاب
نام پیشین تکاب تا سال‌های ۱۳۱۶ و ۱۳۲۰ هجری شمسی تیکان‌تپه بوده‌است، این شهر تا پیش از ۱۳۱۷ به سبب وجود خار در تپه‌های اطراف شهر، «تیکان‌تپه» (خارتپه) نامیده می‌شد. سپس، بنا به تصویب فرهنگستان زبان ایران، نام آن به تَکاب تغییر یافت. مرکز قسمت مهمی از منطقه افشار، شهر تکاب می‌باشد، تکاب به معنای آب باریک و زمینی که آب کم و باریکی در آن باشد آمده‌است. تکاب به صورت اسم مرکب به معنی دره، زمینی که در بعضی از جاهای آن آب فرورود و از جای دیگر بر آید. بخارای شریف
بخارا در طول تاریخ از القاب پرشماری برخوردار بوده که یکی از دیگر لقب‌های مشهور آن «فاخره» است که به معنای شهر پرافتخار است. به گفته نرشخی، تاریخ‌نویس ایرانی قرن چهارم هجری، این نام به احترام شهدایی است که برای پایداری اسلام کشته شدند. «قبه‌الاسلام» (گنبد اسلام) دیگر لقب بخارا است که در اوایل قرن نهم میلادی در پی تبدیل بخارا به یکی از قویترین مراکز فقه، اخلاق و فرهنگ اسلام در شرق به کار می‌رفت. تاریخ تاجیکستان
جمهوری خلق بخارا که پس از سرنگونی امیر بخارا در محرّم ۱۳۳۹ قمری (سپتامبر ۱۹۲۰ میلادی) به این نام خوانده می‌شد و از استقلال برخوردار بود، در سپتامبر ۱۹۲۴ میلادی منحل شد و با نام «جمهوری شوروی سوسیالیستی بخارا» به اتحاد جماهیر شوروی ضمیمه گردید؛ اما چون نام جمهوری‌های شوروی برپایهٔ نام اقوام ساکن در آن استوار بود، در ۱۴ اکتبر همان سال عنوان نهایی جمهوری سوسیالیستی ازبکستان شوروی تثبیت گردید. ازبکستان کمابیش قلمرو امیرنشین بخارا را دربرمی‌گرفت. در همان تاریخ ناحیهٔ بخارای شرقی با نام «جمهوریت اجتماعی شوروی مختار تاجیکستان» در درون جمهوری ازبکستان تأسیس شد و چون هیچ شهری در تاجیکستان نبود، آبادی مهاجرنشین دوشنبه به پایتختی برگزیده شد. جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی تاجیکستان که شامل دوازده ناحیه از جمهوری خودمختار ترکستان و پنج ولایت بخارای شرقی می‌شد، در درون جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان قرار داشت. بنابراین، تاجیکان نه‌تنها از سرزمین‌های فارسی‌زبان ماوراءالنهر و کانون‌های معتبری چون سمرقند و بخارا بی‌بهره مانده‌بودند، بلکه از لحاظ سیاسی نیز تابع ازبکستان شدند و این وضعیت برای آن‌ها ناخوشایند بود. تا آن زمان میدان‌داری پان‌ترکیست‌ها، معدود تاجیکان اهل قلم را محتاط و خاموش نگاه داشته‌بود. از این گذشته، اندیشهٔ تشکیل ملت برپایهٔ قومیت که در میان مردم اروپا ریشه داشت، در امیرنشین بخارا و دیگر نواحی آسیای مرکزی سابقه‌ای نداشت و اجرای این اندیشه به دست دولت انقلابی شوروی، فارسی‌زبانان آنجا را به کلی غافل‌گیر کرده بود. اما رشد معرفت تاریخی و هویت قومی در میان فارسی‌زبانان بخارا از یک سو، و آغاز سرکوب اندیشهٔ پان‌ترکیسم از جانب حکومت شوروی از سوی دیگر، به تاجیکان مجال ابراز وجود و دادخواهی داد. بدخشان
در مارس ۱۸۹۵ به موجب توافقاتی که میان بریتانیا و روسیه در لندن صورت گرفت، بدخشان میان افغانستان و امارت بخارا تقسیم شد و بر پایه این توافق بدخشان کوهستانی تابع بخارا باقی ماند و سرزمین‌های جنوبی مسیر آمودریا به افغانستان (ولایت بدخشان) پیوست. مسجد بالاحوض
مسجد بالاحوض؛ نام یکی از مساجد تاریخی در بخارا، ازبکستان است و این سازه در سال ۱۷۱۳ میلادی، روبروی ارگ بخارا در منطقهٔ ریگستان ساخته شده‌است که همراه با دیگر بخش‌های تاریخی شهر در فهرست میراث جهانی یونسکو گنجانده شده‌است. جزیره آبادان
بنا بر روایتی: پلینی بزرگ در قرن اول میلادی آن را تابع پادشاه کرخینیا (میسان) ذکر کرده و آن را در حوالی ۱۱ مایل در جنوب شهر خاراکس می‌داند. به عقیدهٔ فرانتس آلتهایم مکان آن شهر بصره امروزی در خاک عراق می‌باشد؛ اما طبق نظر دیگر برخی اعراب این‌گونه بیان شده‌است که احتمال دارد که مکان آن در منطقهٔ بهمنشیر امروزی و در نزدیکی شهر آبادان بوده باشد. رودخانهٔ فرات نام خود را از این شهر میسانی گرفته‌است و در زمان ساسانیان به‌دلیل اجرای جشن بهمن روز، جشن بهمنگان نام آن به بهمن اردشیر (بهمنشیر) تغییر می‌یابد. شهری را که امروز آن را خرمشهر می‌نامند و در منتهی‌الیه جنوب غربی کشور ایران در محل تلاقی رود کارون به اروند رود قرار دارد و از جمله شهرهای قدیمی است که در طول تاریخ حامل نام‌های متعددی بوده‌است. قدیمی‌ترین نامی که از این شهر در تاریخ خرمشهر از آن یاد شده‌است، نام «خاراکس» است که مورّخین بنای آن را به اسکندر مقدونی و پادشاهی میشان، نسبت می‌دهند. در این منطقه، مقبره‌ای قرار دارد که در داستان‌ها و افسانه‌های قدیمی به شخصیتی افسانه‌ای به نام «حضرت خضر» منسوب می‌شود. به همین دلیل، برخی از این افراد، به اشتباه، آرامگاه خضر نبی را در این منطقه می‌دانند و آن را جزیره‌الخضر نیز گفته‌اند. بنابر ادعای برخی افراد و بدون استناد علمی، بندر خاراکس که هرودوت از آن یاد کرده، احتمالاً در این منطقه بوده‌است؛ که این‌گونه نیست بلکه در تاریخ هرودوت، منظور از بندر خاراکس خرمشهر است، و نه منطقه مزبور. ایران و عثمانی تا قبل از عهدنامه ارزروم در ۱۸۴۷ بر سر این جزیره اختلاف داشتند. سامرا
سامِرا (دگرگون‌شده ی: سُرِّ مَن رَأیٰ؛ ) شهری در میانهٔ عراق، در استان صلاح‌الدین؛ در کرانهٔ دجله، ۱۲۵ کیلومتری شمال بغداد جای گرفته‌است. در سال ۸۳۶م به دستور خلیفهٔ عباسی معتصم بالله بنیان نهاده شد تا به‌جای بغداد پایتخت شود. بخارا
در بعضی نوشته‌های اساطیری کهن بخارا دیه و جایگاه پادشاهان بوده که گویا افراسیاب آن را بنا کرده‌است. پس از آن، به صورت شهر درآمد و پادشاهان در فصل زمستان بدین شهر می‌آمدند. مغان گفته‌اند که در بخارا آتشکده‌ای برپا بود و گویا گور افراسیاب به دروازهٔ آتشکده بر در شهر بخارا بوده‌است. اسطوره پیر شالیار نیز با بخارا پیوند دارد. گفته می‌شود دختر حاکم بخارا که بیمار شده و زبانش بند آمده بود، چون حکایت پیر شالیار را می‌شنود به سوی هورامان می‌رود و در نزدیکی آن جا از کرامات پیر شفا می‌یابد. در واقع مراسم پیر شالیار که امروزه در هورامان برگزار می‌شود سال روز عروسی دختر حاکم بخارا با پیر شالیار است. خانات بخارا
محمد شیبانی بنیانگذار دودمان شیبانیان با سلطه بر سمرقند (۱۵۰۰م-۱۵۰۵م) و بخارا (۱۵۰۶م) این دولت را بنیان نهاد و بخارا را به پایتختی برگزید. اقتدار و وسعت خان‌نشین بخارا در عصر عبدالله خان دوم (۱۵۷۷–۱۵۹۸) به اوج رسید. تاریخ بخارا (کتاب)
این کتاب را ابوبکر محمدبن جعفر نرشخی به عربی به نام نوح‌بن نصر سامانی نوشته و در ابتدای سدهٔ ۶ قمری «ابو نصر احمدبن محمد نصر القباوی» به خواهش برخی از دوستانش به فارسی ترجمه کرده است. در تاریخ ۵۷۴ قمری «محمدبن زفربن عمر» ترجمهٔ قباوی را تلخیص کرد و آن را به نام برهان‌الدین عبدالعزیزبن عمربن عبدالعزیز بن مازه از صدور آل مازه بخارا درآورد. تاریخ بصره
زیستگاهی قدیمی‌تر توسط یک سریانی به نام پرت دی مایشان در همسایگی نزدیک شناخته شده‌است. شهر کنونی در سال ۶۳۶ به عنوان یک اردوگاه و پادگان برای مردان عرب ایلیاتی که ارتش امیر عمر بن خطاب را تشکیل می‌دادند، در چند مایلی جنوب شهر کنونی تأسیس شد؛ جایی که محل آن را هنوز یک گفته مشخص می‌کند. در زمان شکست نیروهای ساسانی در آنجا، فرمانده مسلمان اتبع ابن غزوان ابتدا اردوگاهی را همانجا بر روی محل یک زیستگاه قدیمی‌تر پارسیان (که واهستاباد ارداسیر نامیده می‌شد) برپا نمود، که به واسطهٔ هجوم اعراب ویران شد نام ال–بصره، که در زبان عربی به معنای «دیده بانی برفراز» یا «دیدن هرچیزی»، به جهت نقش بصره به عنوان یک پایگاه نظامی در برابر پادشاهی ساسانی به آن داده شده‌است. به هر حال دیگر منابع می‌گویند مبدأ پیدایش نام آن از کلمه فارسی بس – راه یا بسوراه به معنای «جائی که بسیاری راه‌ها به یکدیگر می‌رسند» می‌باشد جاذبه های گردشگری استان بخارا
پای کلان کوچ اجباری اهالی مرو به امیرنشین بخارا
در سمرقند، اینان در محلهٔ باغ شمال ساکن شدند و اکثر ساکنان امروزی اش از فرزندان ایرانیان اند. در بخارا، بازماندگان مروی‌ها در فیلارمونی آن شهر یک گروه موسیقی مروگی (موسیقی خاص شهر مرو) دارند. آن‌ها می‌گویند که این سنت را از گذشتگان خویش آموخته اند و قصد دارند آن را به فرزندانشان نیز انتقال دهند. پسر بیرام‌علی خان، محمدحسین خان مروی اما در ۱۲۱۴ هجری قمری به ایران گریخت. فتح‌علی شاه او را عزیز داشت و لقب فخرالدوله به او داد. او در ایران بسیار متمول شد و دبیرستان مروی و بازارچهٔ مروی از او در تهران به جای مانده اند. بخارای شریف
بخارا یکی از مراکز اصلی فرهنگی ایرانیان در قرون سوم و چهارم بود و کسانی چون ابوعلی سینا، که متولد این شهر است، فارابی، ابوریحان بیرونی، خوارزمی و صدها دانشمند ایرانی در بخارا زیسته‌اند. در سال ۱۹۲۴ میلادی سمرقند و بخارا به دنبال سیاست‌های تفرقه افکنانه شوروی پیشین از تاجیکستان جدا شد و به ازبکستان پیوست. ارگ بخارا
نخستین کتابی که در آن به ارگ اشاره شده کتاب تاریخ بخارا اثر ابوبکر نرشخی است. نرشخی بازگو می‌کند "چون بیدون بخارا خدا این کاخ را بنا کرد، ویران شد. باز بنا کرد و باز ویران شد. چندبار بنا کرد و باز ویران شد. حکما را جمع کردند و تدبیری خواستند. بر آن اتفاق افتاد که این کاخ را بر شکل بنات النعش که بر آسمان است بر هفت ستون سنگین بنا کنند و بر آن صورت دیگر ویران نشد." در یورش چنگیز مردم شهر به این ارگ پناه می‌برند اما سپاهیان مغول دروازه‌های آن را می‌گشایند. افرادی همچون رودکی، فردوسی، فارابی، ابن سینا و عمر خیام دربارهٔ این ارگ سخن گفته‌اند. ابن سینا در باره کتابخانه بزرگ آن می‌گوید: "من در این کتابخانه بسیار کتاب‌ها یافتم درباره آن چه نمی‌دانستم و آنچه هرگز پیش از این در زندگانی ام ندیده بودم " ارگ آسیب‌های فراوانی در حمله بلشویک‌ها در سال ۱۹۲۰ متحمل شد. ژنرال بلشویک میخائیل فرانز دستور بمباران هوایی ارگ را صادر کرد که در نتیجه آن، بسیاری از بناهای داخلی ارگ ویران شد. ماروندرا
این منطقه برای اولین بار به عنوان کرال ماراندلا شناخته شده بود، رئیس منطقه وازاروزوی که ساکنانش دراین منطقه زندگی می‌کردند، استعمار انگستان کشور زیمبابوه را مستعمره خود کرد، برای اولین بار آن را به عنوان نقطه استراحتگاه در مسیر هراره تبدیل کرد. بعدها در مقاومت شونا در سال ۱۸۹۶ این محل نابود شد، در نتیجه شهر کنونی به ۴ کیلومتری سمت شمال منتقل شد و در (۶ کیلومتری) خط راه‌آهن سالیسبوری-بییرا قرار گرفت. سامرا
معتصم بالله خلیفهٔ عباسی (خلافت از ۲۱۸ قمری) دستور ساختن شهر را داد و پس از اتمام به آنجا نقل مکان کرد. بدین ترتیب پایتخت خلافت از شهر بغداد به سامرا منتقل شد. این شهر به نام سازنده آن عسکر المعتصم نیز نامیده می‌شد. لقب عسکری حسن عسکری امام یازدهم شیعیان برگرفته از این نام است. بخارا
اهمیت این روزنامه به اندازه‌ای است که صدرالدین عینی پس از بنیادگذاریش نوشته بود که تاجیکان در روز ۱۱ مارس صاحب زبان خود شده‌اند. صدرالدین عینی شاعر نوگرای اهل بخارا یکی از نخستین سرایندگان شعر نو فارسی است پنج سال پیش از آنکه نیما افسانه (که مبدأ شعر نو فارسی شناخته می‌شود) را بسراید عینی در همان وزن شعری سروده به نام مارش حریت.هم چنین از سال ۱۳۷۷ دو ماهنامه‌ای به نام بخارا به سرپرستی علی دهباشی در تهران منتشر می‌شود که به ادبیات و هنر ایران و جهان می‌پردازد. گویش یهودی بخارا
امروزه، این زبان در میان شماری پیرامون ۱۰٬۰۰۰ تن یهودی ازبکستان و سرزمین‌های پیرامونی بازمانده‌است و هر چند بیشتر گویشورانش در اسرائیل و ایالات متحده‌اند. جاذبه های گردشگری استان بخارا
بخارا از بزرگ‌ترین شهرهای پهنه تمدنی زبان فارسی است که در برهه‌هایی از تاریخ مرکزیت سیاسی، فرهنگی و دانشی هم داشته‌است. در این شهر که بیش از ۲۵۰۰ سال عمر دارد، بزرگان فرهنگ و ادب پارسی مانند ابوعلی سینا، عمر خیام، رودکی و فردوسی زندگی کرده‌اند. زائران معمولاً پیش از سفر به مکه و مدینه، نخست بخارا را زیارت می‌کردند. بسیاری از جاهای تاریخی و فرهنگی بخارا در فهرست میراث جهانی یونسکو، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد گنجانده شده است. در زیر نام شماری از جاذبه های گردشگری این شهر کهن آمده است: الکساندر برنز
سروان الکساندر برنز (۱۶ مه ۱۸۰۵ - ۲ نوامبر ۱۸۴۱) (دارای نشان گل خار و جایزهٔ همکاری انجمن سلطنتی) دیپلمات و کاشف بریتانیایی بود که از عوامل اصلی بازی بزرگ در منطقه آسیای مرکزی به شمار می‌رفت. در انگلستان به او لقب برنز بخارایی دادند چون توانسته بود برای نخستین بار با حکام بخارا ارتباط برقرار کند و آن نواحی را شناسایی نماید. کتاب وی با عنوان "سفر به بخارا" پرفروش‌ترین کتاب سال ۱۸۳۵ میلادی در انگلستان شد. بخارای شریف
در قرون وسطی، بخارا نه تنها به عنوان یک مرکز مهم اسلامی، بلکه به عنوان مرکزی علمی و فرهنگ مشهور شد. هزاران دانشجو در قرون مختلف در نزدیک به ۲۰۰ مدرسه ساخته شده در بخارا دانش‌های دینی و دنیوی کسب کرده و روشنگری را در سراسر آسیای میانه گسترش دادند. به لطف کارهای شیخ سیف‌الدین باخرزی، شهرت بخارا در جهان اسلام بیش از پیش گسترش یافت. به همین دلیل، از قرن سیزدهم به بعد، صفت «شریف» را به آن دادند که به معنای ارجمند و بزرگوار است. از این تاریخ حاکمان بخارا سکه‌هایی با نوشته «ضرب بخارای شریف» تولید کردند. بخارا (ابهام‌زدایی)
بخارا شهری در ازبکستان است. بخارا
بُخارا پنجمین شهر بزرگ ازبکستان و مرکز ولایت بخارا است. شهر بخارا در جلگهٔ واقع در مسیر پایینی رود زرافشان و کنار کانال شاهرود (شهر رود) واقع است. جمعیت این شهر براساس برآورد سال ۲۰۱۷ حدود ۲۷۲٬۰۰۰ نفر بوده‌است. دانشگاه دولتی بخارا
دانشگاه دولتی بخارا (؛ ) یک دانشگاه دولتی واقع در شهر بخارا در ازبکستان است که در ۱۵ مارس ۱۹۹۲ بنیانگذاری شد. ولایت بخارا
یکی از ولایت‌های کشور ازبکستان است. تاریخ بخارا
محمد شیبانی بنیانگذار دودمان شیبانیان با سلطه بر سمرقند (۱۵۰۰م-۱۵۰۵م) و بخارا (۱۵۰۶م) این دولت را بنیان نهاد و بخارا را به پایتختی برگزید. اقتدار و وسعت خان‌نشین بخارا در عصر عبدالله خان دوم (۱۵۷۷–۱۵۹۸) به اوج رسید. بخارا
مقدسی بنابر گفته‌ای ریشهٔ نام بخارا را «کوه خوران» نوشته که گویا «ه» و «و» را برای تخفیف انداخته‌اند که «کخارا» شد. سپس «ک» را به «ب» بدل کردند تا ریشه‌اش از مردم پنهان ماند. بخارا آرنا
بخارا آرنا (به‌ازبکی: Buxoro Arena) ورزشگاهی در شهر بخارای ازبکستان است که بیشتر برای مسابقات فوتبال استفاده می‌شود. گنجایش این ورزشگاه ۲۲،۷۰۰ نفر است. باشگاه فوتبال بخارا در حال حاضر این ورزشگاه را در اختیار دارد. آرمین وامبری
"تاریخ بخارا" (۲ جلد، اشتوتگارت، ۱۸۷۲) زبان سغدی
زبان اصلی شهر بخارا پیش از رواج فارسی در این شهر، زبان سغدی بود. بخار خدایان
بخار خدایان (سغدی: "βuxārak Xwaday") عنوان تعدادی از پادشاهان محلی ایرانی شرقی سغدی بودند که از یک تاریخ نامعلوم در سده هفتم میلادی تا دوران پادشاهی اسماعیل سامانی بر بخارا فرمان راندند. هدایة المتعالمین فی الطب
ابوبکر ربیع بن احمد اخوینی بخاری خود را شاگرد زکریا رازی می‌داند. تاکنون کتاب دیگری از اخوینی بخاری پیدا نشده‌است. اخوینی بخاری اهل شهر بخارا بوده‌است. بخارا پایتخت سلسله سامانیان است. سامانیان جزو نخستین حکومت‌های مستقل ایرانی بودند که پس از حمله و هجوم اعراب به کشور ایران در نواحی خراسان و ماوراءالنهر تشکیل شدند. پس از استیلای اعراب بر کشور ایران با سقوط سلسله ساسانیان، زبان رسمی کشور ایران از پارسی میانه (پارسی پهلوی) به زبان عربی تغییر یافت و ایرانیان به دلیل قرابت حروف الفبای زبان عربی و زبان پارسی، عربی را به عنوان زبان رایج علمی پذیرفتند. اخوینی بخاری کتاب ("هدایه المتعلمین فی الطب)" را در چنین بستر تاریخی به زبان پارسی دری نوشته‌است. مهمان‌نامه بخارا
مهمان نامه بخارا یا سفرنامه بخارا، کتابی است تألیف فقیه و ادیب قرن دهم، فضل بن روزبهان خنجی درباره دوران سلطنت سلطان محمد شیبان و نیز شرح تاریخ و جغرافیای سرزمین خوارزم که فضل الله بن روزبهان این کتاب را در بخارا شروع به تألیف کرد و قریب یک جزء آنرا در آنجا نوشت و سپس در ربیع الآخر سنه 914 در هرات دنباله کار خود را گرفت و عصر جمعه بیست و سوم جمادی الاولی سنه 915 کتاب را تمام کرد. دروازه تلیپاچ
دروازهٔ تلیپاچ دروازهٔ شمالی بخارا است که در سدهٔ شانزدهم به عنوان بخشی از برج و باروی شهر در زمان عبدالله خان ساخته‌شد. از دیوارهای دفاعی که ۱۱ دروازه بخارا را به هم می‌چسباندند، امروزه چیزی نمانده‌است. دروازهٔ تالیپچ اکنون در درون شهر و در میان خانه‌ها و باغ‌ها جای دارد. در کنار این دروازه، دروازهٔ کاراکول با همین طرح هنوز به جا مانده‌است. سردر شیخ جلال تا سال‌های پایانی سدهٔ بیستم در آنجا پابرجا بود ولی سرانجام فروریخت و مردم بازمانده‌های آن را برای بکارگیری در جایگاه مصالح ساختمانی بردند. نزدیک دروازهٔ تلیپاچ آرامگاه چشمه ایوب جای دارد که زائران برای ارج نهادن به آیین ایوب به آنجا می‌روند. بازار بومی نیز نزدیک است. باسماچی‌ها
باسماچیان نام گروهی از مسلمان‌های آسیای‌میانه است که در میان سال‌های ۱۲۹۷ تا ۱۳۰۹ خورشیدی (برابر ۱۹۱۸ تا ۱۹۳۰ میلادی) شورش‌هایی را ضد شوروی انجام می‌دادند. این جنبش با آمدن انورپاشا وزیر جنگ پیشین عثمانی به بخارای شرقی تقویت شد. پس از قتل او، ابراهیم بک تا سال ۱۳۰۵ خورشیدی (۱۹۲۶ میلادی) فرماندهی باسماچیان را برعهده داشت. قلع و قمع باسماچیان تا اواخر این دهه به درازا کشید و در جریان آن خسارات بسیاری به اقتصاد بخارای شرقی و فرغانه وارد آمد. در این اغتشاشات گروهی از مردم امیرنشین بخارا که نگران آینده بودند، به افغانستان و ایران مهاجرت کردند. بخارا
چینیان از سدهٔ پنجم آن را «نومی» نوشته‌اند که با نام نومیجکت مشهور در دوره اسلامی همخوانی دارد. بخارا که نام چینی آن را «بوخو» نوشته‌اند نخستین‌بار به احتمال در نوشتهٔ هسیوآن تسانگ جهانگرد بودایی چینی که در ۶۲۹ م از بخارا دیدن کرده، آمده‌است. ابوعلی محتاج
گفته‌های ابن اثیر و گردیزی و میرخواند در اینجا با یکدیگر متناقض است. طبق گفته ابن اثیر، ابراهیم با بخاراییان بر صلح با نوح همداستان شد، ولی ابوعلی پیش از ورود نوح به بخارا، آن‌ها را درهم شکست و خواست شهر را به آتش کشد، ولی به خواهش بزرگان بخارا از آن برای بازگشت (۸/۴۶۰)، اما میرخواند (۴/۴۷) بر آن است که پیش از آن، ابراهیم به نوح پیوست و در جنگی که روی داد، ابوعلی هر دو را درهم شکست. گردیزی دربارهٔ این جنگ سخن نمی‌گوید، ولی از حرکت نوح از بخارا به سمرقند و گرویدن ابراهیم به او و نیز عزم ابوعلی بر آتش زدن شهر یاد می‌کند (صص ۱۹۹، ۲۰۰) و خاطرنشان می‌سازد که ابوعلی پس از آن ابوجعفر محمدبن نصر بن احمد برادر نوح را به امارت برداشت و خطبه به نام او کرد. آنگاه بخارا را به ابوجعفر سپرد و خود وانمود کرد که به سمرقند می‌رود، اما به چغانیان رفت. پس از خروج او ابراهیم و ابوجعفر محمد سامانی از نوح امان خواستند و فرمان‌برداری نمودند. نوح به بخارا بازگشت (همو، ۳۴۱، ۳۴۲) و برای سرکوب ابوعلی لشکر آراست. ابوعلی نیز با سپاه به بلخ رفت و از آنجا روی به سوی بخارا نهاد. در خرتنگ (بارتولد، ۱/۵۲۹؛ خرجنگ) جنگ درگرفت (۳۶ق/۹۴۷م) و ابوعلی شکست خورد و به چغانیان بازگشت (گردیزی، ۳۴۳، ۳۴۴) و سپس از امیر ختلان یاری خواست و خود با لشکر به ترمذ و بلخ و گوزگانان و طخارستان رفت و آن نواحی را به زیر فرمان آورد و سرانجام به سمنگان رسید و همه امرای نواحی مسیر علیای جیحون را بر سامانیان شوراند (بارتولد، ۱/۵۳۰). نوح نیز سپاه به چغانیان فرستاد. ابوعلی به سرعت بازگشت و به مقابله پرداخت، ولی شکست خورد و به شومان رفت. لشکر نوح وارد چغانیان شد و پس از ویران کردن مقر ابوعلی در پی وی روان گشت. ابوعلی در راه بر آن‌ها تاخت و پیوندشان را با بخارا برید. در جمادی‌الثانی ۳۳۷ق/دسامبر ۹۴۸م سپاه نوح خواهان صلح شد و ابوعلی با استفاده از فرصت، صلح را پذیرفت و مقرر شد که پسر خود ابوالمظفر عبدالله را به گروگان نزد نوح فرستد (ابن اثیر، ۸/۴۶۳؛ گردیزی، ۳۴۶). سپس خود به چغانیان رفت و تا ۳۴۰ق/۹۵۱م در آنجا ماند. در آن سال امیر نوح پس از مرگ ابوالمظفر عبدالله و درگذشت منصوربن قراتکین امیر خراسان، خلعت به نزد ابوعلی فرستاد و سپهسالاری خراسان را به وی واگذاشت و ری را نیز به تیولش داد. ابوعلی نیز پسر دیگر خود ابومنصور را به حکومت چغانیان و ترمذ گماشت و خود به نیشابور رفت (ابن اثیر، ۸/۴۹۳). در ۳۴۲ق/۹۵۳م که وشمگیر از نوح ضد رکن‌الدوله دیلمی یاری خواست، وی ابوعلی را به ری فرستاد. رکن‌الدوله به مقابله آمد و چند ماه پیکار بود. چون زمستان رسید، ابوعلی به ناچار به صلح گردن نهاد و مقرر شد که رکن‌الدوله هر سال ۰۰۰‘۲۰۰ دینار به نزد نوح فرستد. آنگاه ابوعلی به خراسان بازگشت، اما نوح که از این صلح دلخوش نبود، خاصه که وشمگیر نیز ابوعلی را به سازش متهم کرده بود، از او در خشم شد و سپهسالاری و امارت خراسان را از او بازگرفت. ابوعلی گروهی از بزرگان نیشابور را به وساطت فرستاد و چون سود ندید، بر نوح شورید و در نیشابور خطبه به نام خود کرد. از سوی دیگر به پایمردی نوح، میان وشمگیر و حسن بن فیروزان صلح افتاد و آن دو ضد ابوعلی هم‌داستان شدند. نوح نیز بکر بن مالک فرغانی را امارت خراسان داد و روانه آن دیار ساخت. ابوعلی که خطر را احساس کرده بود، از خراسان به قصد ری بیرون رفت. رکن‌الدوله در ری او را به گرمی پذیرفت و به توسط برادرش معزالدوله در بغداد، از خلیفه فرمان حکومت خراسان را برای او گرفت. امارت بخارا
امارت بخارا رسماً در سال ۱۷۸۵ ایجاد شد و در سال ۱۸۶۸ میلادی، در جنگ با روسیه مغلوب شد و به قلمرو این امپراتوری ضمیمه گشت. در سال ۱۹۲۰ میلادی، امارت بخارا را بلشویک‌ها تسخیر کردند و آن را جمهوری خلق شوروی بخارا نامیدند.فیلم مستند «بخارا و انقلاب اکتبر» یهودیان بخارایی
اصطلاح بخارایی از سوی اروپاییانی که پیرامون سدهٔ شانزدهم میلادی از آسیای میانه دیدار کرده‌اند به کار گرفته شده‌است. در آن هنگام چون که بیشتر یهودیان، فرمان‌بردار امارت بخارا بودند بدین نام نامیده شدند، ولی آنان، خود را بنی‌اسرائیل می‌نامیدند. یهودیان بخارا در میان خود به زبان فارسی سخن می‌گفتند و رفته‌رفته گویش بخارایی را پدیدآوردند که گویشی از زبان فارسی تاجیکی با نشانه‌هایی زبان‌شناختی از زبان عبری می‌باشد. این زبان ارتباطات با دیگر جامعه‌های همسایه را آسان می‌کرد و برای همهٔ جنبه‌های فرهنگی و آموزشی در میان آنان به کار گرفته می‌شد. این زبان به‌گستردگی به کار می‌رفت تا این که این سرزمین‌ها به دست روس‌ها روسی‌سازی شد و انتشار اطلاعات دینی متوقف شد. نسل سالمندتر بخاراییان زبان بخارایی را به عنوان زبان نخست به کار می‌برد و روسی را با لهجهٔ بخارایی بر زبان می‌آورد. نسل جوان‌تر روسی را به عنوان زبان نخست به کار می‌برد ولی زبان بخارایی را نیز درمی‌یافت و به کار می‌گرفت. یهودیان بخارا جزو یهودیان میزراهی اند و از یهودیت سفاردی پیروی می‌کنند. عبدالله‌خان دوم
عبدالله سلطان که بر کرمینه و میانکال فرمانروایی می‌کرد در سال ۱۵۵۷ بخارا را با پشتیبانی شیوخ صوفی گرفت و فرمانروای آن شد. در سال ۱۵۶۱، او آنقدر جسارت داشت که پدرش اسکندر را به عنوان خان عالی ازبک‌ها شناساند. یونجه بخارا
ملیلتوس آلبوس نام یک گونه از تیره باقلاییان است. ایرانی‌ستیزی
شهر بخارا، بعد از ۱۲ روز نبرد علیه مغول‌های مهاجم (به فرماندهی چنگیزخان)، سقوط کرد. تمام ساکنین شهر بیرون آورده شدند، اموالشان غارت گشت و شهر در آتش سوخت. تمام مدافعین قلعه کشته شدند. حمله مغول به این شهر چنان صدماتی وارد کرد که سالها بعد از حمله ابن بطوطه سفرنامه نویس معروف که از بخارا می‌گذشت درباره آن می‌نویسد. در حدود سال ۱۳۳۳، شهر هنوز از ساقط شدن توسط سپاهیان تارتار بهبود نیافته بود. وی دریافت که «مساجد، دانشگاه‌ها و بازارهای آن ویران شده‌است» و گزارش داد که «امروز یک نفر در این شهر نیست که دارای یک آموزه دینی باشد یا مشتاق برای به دست آوردن دانش باشد.»دانشنامه کتابخانه و دانش اطلاعات می‌نویسد: «یک بار دیگر تمدن عظیم ایرانیان به وسیلهٔ مهاجمین نابود شد؛ این بار به وسیله قبایل مغولان و تاتارها (۱۲۲۰ میلادی)؛ آن‌ها مساجد را تبدیل به طویله اسبان‌شان کردند، کتابخانه‌ها را سوزاندند و از نسخه‌های گرانبها به عنوان سوخت استفاده کردند.» کوچ اجباری اهالی مرو به امیرنشین بخارا
در سال ۱۲۰۰ ه‍.ق در جنگ میان امیر بخارا، (ملقب به امیرِ معصوم) و خان مرو بیرام‌علی خان قاجار عزالدینلو، مرو سقوط کرد و بیرام‌علی خان کشته شد. اهالی مرو به عنوان اسیر از مرو بیرون رانده شده به بخارا آورده شدند. بخارا
یافته‌های باستان‌شناسی و وجود اشیایی از دوره مفرغ، نشانه‌ای بر وجود زیستگاه‌هایی در بخارا طی هزارهٔ دوم پیش از میلاد است. در عهد باستان، ایرانیان در اطراف رود زرافشان جایگاه‌ها و شهرهایی داشتند. در واقع بخارا یکی از آبادی‌های بی‌شماری بوده که در دهانه رود زرافشان واقع شده بودند. مدرکی وجود ندارد که در آن دوران رود زرافشان به آمودریا رسیده باشد در نتیجه می‌توان تصور کرد که در هزاره نخست پیش از میلاد با استفاده از تکنیک‌های آبیاری آن زمان جمعیت در حال افزایشی در این منطقه سکونت داشته‌اند که از آب زرافشان برای گسترش زمین‌های قابل کشت این آبادی‌ها استفاده می‌کردند. نام واحهٔ بخارا در کتیبهٔ داریوش در بیستون، «تاریخ» هرودت و نیز در اوستا نیامده‌است. می‌توان چنین تصور کرد که بخارا در در روزگار هخامنشیان جزو ساتراپ‌نشین سغدیانا (سغد) بوده‌است. در سال ۳۳۰ ق.م. در تصرف اسکندر مقدونی درآمد. بعد جزء دولت یونانی باختری گردید. در اواخر سدهٔ ششم م. ترکان بیابانگرد آن را متصرف شدند و در سدهٔ هفتم چینی‌هادر سال ۷۰۵ م. همین طور سلسه های ساسانیان و اشکانیان نیز در دوره باستان بر بخارا حکومت کردند .اعراب آن را تصرف کردند و تا سدهٔ نهم در تصرف خلفای اموی و عباسی بود. تاریخ بخارا
بنا بر کتاب حماسی ایرانی شاهنامه فردوسی، این شهر توسط پادشاه سیاوش، فرزند شاه کی‌کاووس، یكی از پادشاهان اسطوره ای ایرانی سلسله پیشدادیان بنیان نهاده شد. وی گفت که این شهر را به دلیل رودخانه های زیاد، زمین های گرم آن و موقعیت آن در جاده ابریشم ایجاد کرده. این شهر رسماً در سال ۵۰۰ قبل از میلاد مسیح در منطقه ای كه اكنون بخارا نامیده می شود تاسیس شد، اما شهرک های بخارا مدتها پیش تر محل زیست بودند. باستان شناس روسی در کتاب فرهنگ زمان - بابا اعلام کرد که در شهرک بخارا در هزاره سوم قبل از میلاد آثاری از گسترش اقوام آریایی وجود دارد که در سراسر آسیای میانه نیز پراکنده بودند. بخارا در سال ۵۰۰ قبل از میلاد مسیح به عنوان یک کشور دست نشانده یا ساتراپی در پادشاهی هخامنشیان وارد تاریخ شد. بعداً به دست اسکندر مقدونی فتح شد، و وارد دوران امپراتوری سلوکی هلنیستی ، یونانی-باختری ها و امپراتوری کوشان شد. سکه بزرگ یافت شده در بخارا نیز مربوط به همین دوران است این سکه بعد از کشف توسط ناپلئون سوم خریداری شد. تاریخ بخارا (کتاب)
تاریخ بخارا (نام دیگر: مزارات بخارا) مهم‌ترین و قدیمی‌ترین تاریخ محلی بر جای مانده دربارهٔ بخارا به زبان فارسی است. بخارا
سکه‌هایی با نوشته‌های به زبان سغدی بخارایی (هم‌ریشه با زبان پارسی) و با الفبایی آرامی (خط عربی و فارسی نیز ریشه‌ای آرامی دارد) متعلق به سدهٔ چهارم و پنجم میلادی به در این منطقه کشف شده‌است. تاریخ بخارا
ابوبکر محمد نرشخی (۳۴۸-۲۸۶ ه‍. ق) در کتاب «تاریخ بخارا» (در سال ۹۴۴_۹۴۳ به زبان عربی نوشته شده است، در سال ۱۹۵۴ میلادی توسط ریچارد ان.فرای به انگلیسی ترجمه شد.) می گوید: برای یک قرن پس از نبرد طراز، اسلام به آرامی در بخارا ریشه دواند. در سال ۸۹۲ بخارا پایتخت پادشاهی سامانیان شد. پس از یک دوره سلطه و سرکوب اعراب پادشاهی سامانیان توانست احیاگر زبان پارسی و فرهنگ ایرانی باشد.بخارا در دوران طلایی خود رقیبی جدی برای شهر بغداد بشمار می‌آمد.تاریخ‌نگاران بر این باورند که سامانیان بیش از آل بویه و صفاریان برای زنده کردن زبان پارسی تلاش کرده اند.اما همچنان زبان عربی در کنار زبان پارسی بکارگرفته می‌شد. با این وجود ، در یک فرمان معروف و تاریخی، مقامات سامانی اعلام کردند که "در اینجا، و در این سرزمین زبان پارسی زبان رسمی باشد، و پادشاهان این قلمرو پادشاهان پارسی هستند." در دوران طلایی سامانیان، بخارا به مرکز اندیشمندان جهان اسلام تبدیل شد. بسیاری از دانشمندان برجسته در بخارا زندگی و کار می‌کردند. محمد بخاری، یکی از دانشمند برجسته اسلامی که (احادیث) پیامبر محمد را جمع آوری کرد، در این شهر متولد شده است. در سال ۹۹۹ سامانیان توسط سلسله ترکان قراخانی ساقط شدند. بعدها بخارا بخشی از پادشاهی خوارزمشاهیان شد که با کشتن سفیر مغولان خشم آن‌ها را برانگیخت و در سال ۱۲۲۰ این شهر توسط چنگیز خان فتح شد. این شهر به آرامی از ویرانی مغولان بهبود یافت و در ابتدا بخشی از خانات جغتای و سپس به بخشی از امپراتوری تیموریان درآمد. ابن حوقل شرح مفصلی از کانالهای آبیاری اصلی بخارا می‌دهد که با شروع از کرانه سمت چپ رود سغد، بخارا و باغ‌ها و دشت های اطراف شهر را سیراب می کند. در سال ۱۰۰۵ بخارا وارد دوران حکام تُرک، آل افراسیاب (قراخانی) شد. ارسلان خان حاکم قراخانی دستور ساخت یکی از زیباترین مناره های جهان اسلام را در بخارا صادر کرد. چنگیز خان در سال ۱۲۲۰ پانزده روز بخارا را محاصره کرد.شهر بخارا، بعد از ۱۲ روز نبرد علیه مغول‌های مهاجم (به فرماندهی چنگیزخان)، سقوط کرد. تمام ساکنین شهر بیرون آورده شدند، اموالشان غارت گشت و شهر در آتش سوخت. تمام مدافعین قلعه کشته شدند. حمله مغول به این شهر چنان صدماتی وارد کرد که سالها بعد از حمله ابن بطوطه سفرنامه نویس معروف که از بخارا می‌گذشت درباره آن می‌نویسد. در حدود سال ۱۳۳۳، شهر هنوز از ساقط شدن توسط سپاهیان تارتار بهبود نیافته بود. وی دریافت که «مساجد، دانشگاه‌ها و بازارهای آن ویران شده‌است» و گزارش داد که «امروز یک نفر در این شهر نیست که دارای یک آموزه دینی باشد یا مشتاق برای به دست آوردن دانش باشد.»دانشنامه کتابخانه و دانش اطلاعات می‌نویسد: «یک بار دیگر تمدن عظیم ایرانیان به وسیلهٔ مهاجمین نابود شد؛ این بار به وسیله قبایل مغولان و تاتارها (۱۲۲۰ میلادی)؛ آن‌ها مساجد را تبدیل به طویله اسبان‌شان کردند، کتابخانه‌ها را سوزاندند و از نسخه‌های گرانبها به عنوان سوخت استفاده کردند.» بنگلادش
مرزهای قدیمی بنگلادش در جنوب آسیا ناشناخته است. در کتابهای جغرافیا به اجتماعی از مردم که بنگا نامیده می‌شدند اشاره شده‌است. مهابهاراتا چندین درگیری را در این اجتماع ذکر می‌کند. مارکوپولو نیز در خاطرات خود به نام بنگلا اشاره می‌کند. تاریخ‌نگاران دیگری هم با نام‌های گوناگون به این منطقه جغرافیایی اشاره کرده‌اند ولی برای نخستین بار نام بنگال در دوران سلطنت اکبرشاه استفاده شد؛ هنگامی که استان شرقی موخالز به عنوان سوبا - بنگلا شناخته شد. در روزگار چیرگی بریتانیا بر هند بین سال‌های ۱۸۵۴–۱۸۷۴ بنگال شامل این قسمت‌ها بود: ۱-بنگال خاص؛ ۲- ایالت بیهار در هند کنونی و مناطق اریسا و چوتانگپور در غرب؛ ۳- قسمتی از دره سورما در شمال شرقی. قلعه‌آسیا
قلعه‌آسیا از شهرهای ازبکستان و مرکز شهرستان بخارا در استان بخارا است. قلعه‌آسیا در فاصله‌ای در شمال شهر بخارا قرار گرفته است. نخشب
به نوشتهٔ ریحانةالادب: «از بلاد ماوراءالنهر و مابین جیحون و سمرقند و تاشکند، در ۱۵۰ هزار گزی بخارا واقع است، شهری بزرگ و پرجمعیت است و دهات بسیاری دارد، و آن بزرگترین و معمورترین و زیباترین بلاد ماوراءالنهر است . نام دیگر آن نسف است و در این اواخر به قرشی معروف گشته به مناسبت نهر قرشی که از وسط آن می‌گذرد.» شاهرود (بخارا)
شاهرود یکی از کهن‌ترین کانال‌های شهر بخارا در ازبکستان است. نام شاهرود در زبان فارسی مردم بخارا به معنی رودخانهٔ اصلی می‌باشد. شهر بخارا در سمت چپ رودخانه زرافشان است و کمی دورتر از خود کرانه جای دارد. از روزگاران دور این رودخانه زمین‌ها و کشتزار پیرامون را سیراب می‌کند و آب شهر را نیز فراهم می‌کند. خاستگاه این کانال رودخانه زرافشان است و در میان قلمرو شهر کنده شده‌است. شاهرود آب جوی های آبیاری و حوض‌های فراوان بخارا (بیش از ۸۰ حوض) که منبع اصلی آب این شهر بودند را تامین می‌کرد. بر روی کانال در جاهای گوناگون شهر پل هایی ساخته‌شد. امروزه بیشتر کانال در زیر زمین روان است و تنها بخش‌های کوچکی در زیر آسمان آزاد جریان دارد. شاهرود در جنوب شهرستان بخارا، از خاور به باختر می رود. آگاهی‌های دقیقی دربارهٔ درازای کانال وجود ندارد. جنگ‌های شاهنشاهی ساسانیان و هپتالیان
نبرد بخارا در سال ۵۵۷ به وقوع پیوست. در این نبرد ائتلاف ایرانشهر ساسانی و گوگ‌ترک‌ها به یک پیروزی قطعی دست پیدا کرد و پس از آن شاهنشاهی هپتالیان به بخش های کوچک تجزیه شد. تمامی زمین های شمال آمودریا به گوک‌ترک‌ها ملحق شد و ایران نیز بخش های جنوبی آن را ضمیمه کرد. بخارا
ساکنان اصلی بخارا تاجیکان هستند. تا آغاز سده بیستم بخارا محل سکونت یهودیان بخارایی بود که از دوره‌های کهن ساکن این شهر بودند. بیشتر این یهودیان بین سال‌های ۱۹۲۵ تا ۲۰۰۰ میلادی به اسرائیل و ایالات متحده کوچ کردند. پس از کوچ اجباری اهالی مرو به امیرنشین بخارا در ۱۲۰۰ هجری توسط شاه مرادخان حاکم منغیت بخارا به ایشان اجازه ورود به شهر بخارا داده نشد. ایرانیان بیرون از دروازه‌های بخارا سکونت گزیدند و کوچه خاص ایرانی‌ها را بنیاد نهادند. با گذشت سال‌ها همین مردم وارد بخارا شدند. این مردم که در بخارا به ایرانیان مشهورند در عین حفظ ارتباطشان با تاجیکان فرهنگ خود را نیز حفظ کرده‌اند به گونه‌ای که در فیلارمونی بخارا گروه ویژه موسیقی خود (موسیقی مروگی) را دارند. بصره
بصره در آغاز در سال ۱۷ هجری به عنوان اردوگاه و پادگانی برای عشایر عرب تشکیل دهندهٔ ارتش‌های خلفای اول تأسیس شد. عتبه بن غزوان، سردار مسلمان، پس از سال‌ها کارزار در عراق و شکست دادن نیروهای ساسانی در آنجا، بر جایگاه یک سکونتگاه قدیمی ایرانی به نام وهشتاباد اردشیر که توسط اعراب خراب شده شده بود و او آن را خریبه می‌نامید، اردوگاهی به پا کرد. این جایگاه در نزدیکی روستایی به نام زبیر، بود که فاصلهٔ زیادی از شهر ابولا نداشت. شهر جدید به وسیلهٔ کانال، خصوصاً نهر الابولا، به اروند رود متصل بود و در نخستین روزهایش متشکل از کلبه‌هایی ساخته از نی‌های گرفته شده از مرداب‌های جنوب عراق بود. بعدتر با رشد شهر ساختمان‌های خشتی و دیوارها به این کلبه‌ها افزوده شدند ولی حتی در دوره‌های خیلی بعدتر بخش‌های فقیرتر از خانه‌های ساخته از نی تشکیل می‌شدند. بصره، که گویند به معنی سنگ‌های سیاه است، در زمان عمر بن خطاب به سال ۱۷ هجری ساخته شد و زمین‌های آن میان قبایل عربی که پس از انقراض سلطنت ساسانیان به آنجا مهاجرت کردند تقسیم گردید و با کوفه از پایتخت‌های جدید عراق به‌شمار آمدند. در سال ۳۶ هجری جنگ معروف جمل در حوالی بصره به وقوع پیوست. بصره همیشه به داشتن نهرهای خود معروف بوده و به گفته ابن حوقل در قرن چهارم بیش از صد هزار نهر داشته که بیست هزارتای آنها قابل قایقرانی بوده‌است. بخار خدایان
در سال 750، خلافت امویان سقوط کرد و خلافت عباسی روی کار آمد و به فرمانروایان تازه آسیای مرکزی تبدیل شد. در همین دوران، شورشی توسط کسی که منابع عربی نام او را شاریک ابن شیخ ثبت کرده‌اند، در بخارا روی داد. ابومسلم خراسانی سپاهی را به فرماندهی زیاد ابن صالح برای سرکوبی شورش فرستاد، اما شورشیان با موفقیت آنان را شکست دادند. قطیبه (پسر توغشادا) سپاهی ده هزاره نفره به یاری ابومسلم فرستاد و به آنان در شکست دادن شاریک یاری رساند. در نهایت او در نبردی شاریک را شکست داد و وی را کشت. با این حال، به دلیل نگرش قطیبه علیه به اعراب، او به دستور ابومسلم خراسانی در سال 750 به قتل رسید و برادرش ساکان به جای او برتخت نشست. ساکان تا 757 حکومت کرد و در نهایت او نیز توسط عباسیان کشته شد. پس از ساکان، برادر او بنیات حاکم بخارا شد. بنیات نیز در سال 783 به دلیل حمایت از مقنع به قتل رسید. از حاکمان بخارا پس از بنیات اطلاعاتی در دست نیست. منابع تاریخی تنها به واپسین حاکم بخارا اشاره می‌کنند که ابو اسحاق ابراهیم نام داشته و در سال 913 از اسماعیل سامانی شکست خورده است. سامانیان از این زمان بخارا به قلمروی خود ضمیمه کردند. با این حال در زمان زندگی نرشخی، هنوز نوادگان ابو اسحاق ابراهیم در میان مردم بخارا شناخته شده بودند. دروازه تلیپاچ
اگرچه دروازهٔ تلیپاچ سال‌ها پیش (و نه امروزه) جایگاه گرد‌آوری مالیات بوده و کاروان‌های فراوانی از شمال از این دروازه به بخارا درمی‌آمدند، ولی هم‌چنان یکی از نمادهای اصلی بخارا است. بلخ در دانشنامه‌ها و واژه‌نامه‌های فارسی
باختریش. باکتریان. بلخ. آسیای علیا. در قدیم به این اسم مملکت وسیعی را می‌نامیدند که شامل بود همهٔ جزء شرقی ایران را و محدود بود در شمال بواسطهٔ سغدیان و رود آمو و در مشرق بواسطهٔ سیتی و در جنوب بواسطهٔ هندوستان و جبال هند و کوه و پایتخت آن شهر باختر بوده که اکنون بلخ می‌گویند. بخارا
همزمان با ظهور اسلام در فرارود، در بخارا زنی حکومت می‌کرده‌است که نام او در تاریخ‌نامه‌ها نمانده‌است. به نوشته تاریخ بخارا هنگامی که بخارا-خداه (فرمانروای بخارا) که بیدون نام داشت، درگذشت، «از وی پسری شیرخواره ماند نام او طغشاده». به‌همین دلیل، مادر طغشاده که زنی بسیار نیرومند بود، به جانشینی از فرزندش زمام امور بخارا را به دست گرفت. بخاراییان جوان
بخاراییان جوان سازمان سیاسی و اجتماعی در امیرنشین بخارا در اوایل قرن بیستم میلادی بود که از هواداران اصلاحات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تشکیل می‌شد که با فرهنگ و دانش غربی آشنا بودند. جاذبه های گردشگری استان بخارا
مسجد مغاک کورپه  مسجد مغاک عطاری طغشاده
بعداً، در ۳/۷۱۲/۳، برای گسترش اسلام در بخارا، قتیبه مسجدی را در ارگ شهر بنا کرد و حتی بومیان را با پرداخت هزینه برای شرکت در نماز تشویق کرد. با این حال، اسلامی شدن بسیار کند پیش رفت و حاکمان بخارا تا سقوط آنها زرتشتی باقی ماندند. طغشاده، همچنان کوشید تا از خلافت اموی به استقلال برسد و در سال ۷۱۸، همراه با گوراک جانشین ترخون، نارایانا، پادشاه کوماده و تیش، پادشاه چغانیان، او را فرستاد. سفارت در سلسله تانگ چین، جایی که آنها از اعراب درخواست کمک کردند. در حدود ۷۲۸، شورش ضد عرب در بخارا شروع شد، که یک سال بعد سرکوب شد. طغشاده توسط دو عصبانی ترور شد "دهقان" اشراف در ۷۳۹، و پسرش جانشین او شد قتیبه، که به افتخار ژنرال بنی امیه نامگذاری شد. بخارا
پنبه و آلو از مهم‌ترین دستاوردهای کشاورزی بخارا به‌شمار می‌آیند، چنانکه آلوبخارا در ایران به گونۀ کامل شناخته شده‌است. بخارا
بخارای شریف از لقب‌های بخارا است که به دلیل وجود مراکز فقهی و فرهنگی فراوان و حضور بزرگان دینی بسیار در آن این عنوان بدان گفته می‌شود. تاریخ بخارا
منطقه بخارا یا شهر بخارا یکی از چندین سکونت‌گاه بزرگی بوده، که در دهانه رود زرافشان در سغد باستان پدید آمده‌اند. از آنجایی که هیچ گواهی از رسیدن این رود به جیحون در دوره تاریخی موجود نیست، این فرض منطقی خواهد بود که در هزاره اول پیش از میلاد، آبیاری با استفاده از آب رود، امکان پدید آمدن جمعیتی رو به رشد و گسترشش در مناطق قابل زراعت واحه را ایجاد کرده‌است. در زمان اسکندر هیچ گزارشی از وجود شهری در این نواحی موجود نیست و در باره تاریخ بخارا پیش از سده ۵ و سده ۴ نمی‌توان نظری داد، همان زمان تخمین زده شده برای قدیمی‌ترین سکه‌های یافت شده در بخارا که نوشته‌های بومی سغدی بخارایی با الفبای آرامی دارند. کاروانسرای بخارا
در نتیجهٔ پژوهش‌ها مشخص گشته‌است که، این اثر تاریخی از سوی تجار راهی از آسیا به باکو در قرن ۱۵ بنا شده‌است. همان تاجران آمده از کشورهای خارجی نیازمند اقامتگاه بوده و در کاروانسرای مذکور اقامت کرده‌اند. نام این ساختمان نیز از بخارا، پایتخت وقت کشور ازبکستان مشتق شده‌است. کاروانسراهای شرقی نحوه ساختاری مختص به خودی داشته‌اند. آنها اساساً دو طبقه ساخته می‌شده‌اند و اولین طبقه‌شان به منظور زیرزمین مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است. یکی از خصوصیات ویژه کاروانسرای ۱۷ اتاقه بخارا، کروی‌شکل بودن آن است. امیر عالم‌خان
با وجودی که از سال ۱۸۷۳ خانات بخارا تحت‌الحمایه امپراتوری روسیه قرار گرفته بود، امیر در اداره امور داخلی آزادی عمل داشت و نظام سلطنت مطلقه برقرار بود. روز ۲ سپتامبر ۱۹۲۰ میلادی نیروهای ارتش سرخ شوروی به فرماندهی ژنرال میخائیل فرونزه به بخارا حمله کردند. پس از چهار روز نبرد ارک امیر ویران شد و پرچم سرخ برفراز مناره کلیان به اهتزاز درآمد. امیر ناچار به دوشنبه و از آنجا به کابل رفت و در همان‌جا درگذشت. او را در گورستان شهدای صالحین به خاک سپردند؛ ولی نسرین غفاریان، نوه امیر عالم خان از غلط بودن این موضوع آگاهی می‌دهد و می‌گوید که امیر از راه کولاب و کابل به مشهد آمد و با نام خانوادگی "غفاریان تربتی مجاور" شناسنامه ایرانی گرفت و تا پایان زندگی در مشهد ماند و در همین شهر هم به خاک سپرده شد. وی دلیل برگزیدن پسوند "تربتی مجاور" را زندگی در مجاورت تربت علی بن موسی عنوان می‌کند. گرگان
گرگان کنونی تا سال ۱۳۱۶ «اَستَرآباد» یا «اِستارباد» نام داشت. گرگان قدیمی که به عربی جرجان خوانده می‌شد شهری آباد و مهم بود که در نزدیکی گنبد کاووس امروزی قرار داشته و اینک ویرانه‌های آن در حوالی امام‌زاده یحیی بن زید قرار دارد. نام فعلی گرگان که جایگزین نام کهنش، استرآباد شده، در واقع، برگرفته از (جرجان) و گرگان قدیم از شهریور ۱۳۱۶ برای این شهر استفاده شد.