گاز موجود بین ستاره‌ای از چه تشکیل شده اند و چه نام دارند؟
منطقه انفجار ستاره
منطقه انفجار ستاره ()، انفجار سریع یک روند اخترفیزیکی است که شامل زایش ستارگان هم می‌شود روند با سرعتی است که سرعت آن در مقایسه با نرخی که معمولاً مشاهده می‌شود بسیار بیشتر است. این فعالیت ستاره‌ای باعث می‌شود که گاز موجود بین ستاره‌ای در یک بازهٔ زمانی بسیار کوتاه‌تر از عمر کهکشان مصرف شود. به عنوان مثال، سحابی ان‌جی‌سی ۶۳۳۴ دارای سرعت تشکیل ستاره تخمین زده می‌شود ۳۶۰۰ خورشید در هر میلیون سال در مقایسه با میزان تشکیل ستاره در کل راه شیری که حدود هفت میلیون توده خورشیدی در هر میلیون سال است. به دلیل مقدار زیاد تشکیل ستاره، یک ستاره فکری معمولاً با فشار گاز بسیار بالاتر و نسبت بیشتر سیانید هیدروژن به خطوط انتشار مونوکسیدکربن نسبت به آنچه معمولاً مشاهده می‌شود، همراه است. غول گازی
غول‌های گازی (یا سیارات مشتری‌سان) سیاره‌های بزرگ و گازی هستند که عمدتاً از سنگ یا مواد جامد دیگر تشکیل نشده‌اند بلکه ساختار اصلی آن‌ها عمدتاً هیدروژن و هلیوم است. از آنجا که هیدروژن و هلیوم دو عنصر اساسی تشکیل ستاره هستند غول‌های گازی گاهی ستاره‌های ناموفق (یا شکست خورده) هم نامیده می‌شوند. دو غول گازی در منظومه خورشیدی وجود دارد: مشتری (هرمز)، زحل (کیوان). در دههٔ ۱۹۹۰ با توجه به دانسته‌های تازه نتیجه‌گیری شده که سیاره‌های اورانوس و نپتون در واقع طبقهٔ متمایز دیگری از «سیاره‌های غول پیکر» هستند، که عمدتاً از مواد فرار سنگین‌تری تشکیل شده‌اند (که «سیاره یخی» هستند). به همین دلیل، اورانوس و نپتون اکنون در دستهٔ جداگانهٔ غول‌های یخی طبقه‌بندی می‌شوند. علاوه بر این، غول‌های گازی فراخورشیدی بسیاری تاکنون شناخته شده‌اند که اطراف ستاره‌های منظومهٔ خود در حال گردش‌اند. اخترشناسی
ویژگی‌های ستاره و سرنوشت آن به جرم اولیه ستاره بستگی دارد. هرچه جرم اولیه بیشتر بوده باشد، سرعت مصرف سوخت هیدروژن در هسته و درخشندگی آن بیشتر است. با گذشت زمان، هیدروژن موجود در هسته کاملاً مصرف شده و به هلیوم تبدیل می‌شود. با توقف فرایند همجوشی، نیروی رو به خارج فشار گاز (ناشی از تابش هسته) از بین رفته و غلبه نیروی گرانش باعث در هم فشرده شدن هسته می‌شود. ستاره در حالی که هسته آن متراکم تر می‌شود، لایه‌های خارجی خود را به بیرون می‌راند. با گسترش لایه‌های خارجی، ستاره به صورت غول قرمز درمی آید. اگر دمای موجود در هسته به اندازهٔ کافی بالا باشد، فرایند همجوشی هلیوم آغاز می‌شود. ستاره‌های بسیار پرجرم می‌توانند با گداخت عناصر سنگین تر از هلیوم مراحل تکاملی بعدی را هم طی کنند. غبار بین سیاره‌ای
اگر چه برخی از ذرات یافت شده در این جمع‌آوری‌ها شبیه مواد شهاب سنگ‌ها بودند، اما طبیعت نانوذره‌ای و ترکیب آن‌ها بگونه‌ای بود که ذرات غیرقابل احتراق و مواد حاصل از انجماد دنباله‌دارها را نشان می‌داد. ماهیت بین سیاره‌ای این ذرات بعداً توسط گاز نجیب و رصد شراره خورشیدی تأیید شد.
گاز گلخانه‌ای
گاز گلخانه‌ای (به انگلیسی: Greenhouse gas) به گازی که در جو یک سیاره وجود دارد گفته می‌شود که در محدودهٔ فرو سرخ به جذب و انتشار پرتوها می‌پردازد. این فرایند سبب اساسی اثر گلخانه‌ای است. گازهای گلخانه‌ای موجود در جو زمین که به‌طور طبیعی در آن وجود دارند شامل بخار آب، کربن دی‌اکسید، متان، دی نیتروژن مونوکسید و اوزون می‌باشند اما فعالیت‌های بشری، بر میزان بسیاری از این گازها در جو افزوده‌است. در منظومه شمسی نیز جو ناهید، مریخ و تیتان شامل گازهایی می‌شود که سبب ایجاد اثر گلخانه‌ای در آن‌ها شده‌است. بدون گازهای گلخانه‌ای، میانگین دمای سطح زمین در حدود منفی ۱۸ درجهٔ سانتیگراد خواهد بود. غبار بین سیاره‌ای
برنامه جمع‌آوری اتمسفری این ذرات در مرکز فضایی جانسون در تگزاس توسعه یافت. جمع‌آوری ریزشهابسنگ‌ها از لایه استراتوسفر، همراه با ذرات پیش‌خورشیدی، باعث گردآوری منابع منحصر به فردی از مواد بین ستاره‌ای و بین سیاره‌ای گردید. ستاره
به‌طور کلی چرخهٔ تبدیل مواد بینِ‌ستاره‌ای به ستاره‌ها که در نتیجهٔ این چرخه واکنش‌های هسته‌ای با عناصر سنگین غنی می‌شود و سپس به‌صورت باد ستاره‌ای یا سحابی سیاره‌ای یا اَبَرنواختر به فضای میان‌ستاره‌ای بازمی‌گردد را اخترش می‌گویند. دوره ۱ جدول تناوبی
هیدروژن فراوانترین عنصر شیمیایی است که تقریباً ۷۵٪ از جرم عناصر جهان را تشکیل می‌دهد. ستارگان در رشته اصلی در حالت پلاسما عمدتاً از هیدروژن تشکیل شده‌اند. هیدروژن ابتدایی در زمین نادر است و به صورت صنعتی از هیدروکربن‌هایی مانند متان تولید می‌شود، بیشتر هیدروژن تولیدی در نزدیکی محل تولید، در فرایند سوخت فسیلی (مانند کراکینگ) و تولید آمونیاک برای ساخت کود شیمیایی، مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. امروزه دانشمندان در تلاش اند تا جلبک‌های سبز را در تولید هیدروژن بکار ببندند. هیدروژن ممکن است با استفاده از فرایند الکترولیز از آب تولید شود، اما این فرایند از نظر تجاری به‌طور قابل توجهی گران‌تر از تولید هیدروژن از گاز طبیعی است. گیتی
از مطالعهٔ حرکت کهکشان‌ها کشف شد که باید ماده بسیار بیشتری از آنچه در اجسام مرئی (ستارگان، سحابی‌ها و گازهای میان‌ستاره‌ای) دیده می‌شود، در جهان موجود باشد. این ماده نامرئی به نام ماده تاریک شناخته می‌شود. (دلیل "تاریک" نامیدن این نوع ماده آن است که شواهد غیر مستقیم زیادی بر وجود آن دلالت دارند اما هرگز مستقیماً دیده نشده). مدل لامبدا-سی‌دی‌ام که پذیرفته‌شده‌ترین مدل جهان است، پیشنهاد می‌دهد که در حدود۱٫۲٪ ± ۶۹٫۲٪ از جرم و انرژی موجود در جهان، یک ثابت کیهان‌شناسی است که مسئول انبساط جهان است و حدود ۱٫۱٪ ± ۲۵٫۸٪ نیز ماده تاریک است. در نتیجه مادهٔ معمولی (باریونی) تنها ۰٫۱٪ ± ۴٫۸۴٪ از جهان فیزیکی است. ستارگان، سیارات، و ابرهای گازی قابل مشاهده تنها در حدود ۶٪ ماده عادی (باریونی) را تشکیل می‌دهند. منطقه اچ ۲
علت اینکه مناطق اچ دو به ندرت در کهکشان‌های بیضوی ظاهر می‌شوند این است که کهکشان‌های بیضوی معمولاً از طریق ادغام کهکشان‌ها پدید می‌آیند. این ادغام‌ها در خوشه کهکشانی بسیار اتفاق می‌افتد. ستاره‌ها هرگز وقتی کهکشان‌ها به هم می‌خورند به یکدیگر اصابت نمی‌کنند اما ابر عظیم مولکولی و مناطق اچ دو در کهکشان‌های مصادم شدیداً آشفته‌اند. تحت این شرایط انفجارهای عظیم حاصل از شکل‌گیری ستاره‌ها باعث می‌شوند که بیشتر گازها سریعاً به ستارگان تبدیل شوند. پس‌دمه
ناخالصی‌های موجود در گاز خروجی از موتور هواپیما، که شامل ترکیبات سولفوری (۵ صدم درصد وزن سوخت جت) است، هسته‌هایی را فراهم می‌آورند که ذرات آب موجود در خروجی موتور هواپیما می‌توانند به دور این هسته‌ها شکل گرفته و بزرگ شوند. در صورت شکل گرفتن چنین قطره‌های آبی، این قطره‌ها در اثر دمای محیط یخ زده و پس‌دمه‌ها را تشکیل می‌دهند. به علاوه، تغییر فشار هوا در (ریز)گردبادهایی که در نوک بال‌های هواپیما تشکیل می‌شوند هم می‌تواند به شکل‌گیری ابرهای خطی منجر شود. پس‌دمه‌ها و دیگر ابرهایی که در اثر فعالیت مستقیم انسانی شکل می‌گیرند را انسان‌زاد (به انگلیسی: homogenitus) می‌نامند. قرص پیراستاره‌ای
قرص پیرا-ستاره‌ای توده‌ای از گاز و غبار به شکل حلقه یا دیسک در حال چرخش حول یک ستاره است. قرص پیرا-ستاره‌ای یک نام کلی برای گونه‌های مختلفی از قرص‌های چرخان حول ستارگان است که بسته به مشخصات فیزیکی می‌تواند قرص برافزایشی، خرده قرص، یا قرص پیش-سیاره‌ای نامیده شود. قرص‌های پیش سیاره‌ای محل تولد سیارگان هستند که بیشتر حول ستارگان جوان می‌چرخند. اغلب ستارگان در درون سحابی‌های مولکولی پدید می‌آیند که توده‌های عظیمی از گاز و غبار باقی‌مانده از مهبانگ یا حاصل انفجار ستارگان پیر هستند. جاذبه گرانشی سحابی در طول میلیون‌ها سال سبب فشرده گشتن مواد که عمدتاً از هیدروژن و ذرات غبار تشکیل گشته‌اند می‌گردد. در نتیجه انقباض سحابی یک توده فشرده از ماده در مرکز پدید می‌آید که به سبب دارا بودن مقداری غیر صفر از تکانه زاویه‌ای در حال چرخش است. تکانه زاویه‌ای همچنین سبب می‌گردد بخش‌هایی از سحابی نتواند جذب توده مرکزی گردد و در عوض در فواصلی دورتر شروع به گردش به دور توده مرکزی کند. نیروهای گرانش و گریز از مرکز در تعادل با یکدیگر سبب می‌گردند این مواد چرخنده، پیرامونی به شکل یک دیسک یا قرص را به خود بگیرند که بر روی صفحه عمود بر محور چرخش توده مرکزی قرار می‌گیرد. ذرات غبار و گاز هیدروژن مواد اصلی تشکیل دهنده این گونه قرص‌ها هستند. با افزایش دما تابش الکترو مغناطیسی از توده مرکزی آغاز می‌گردد که در این مرحله یک پیش-ستاره نامیده می‌شود. قرص اطراف پیش ستاره در این مرحله قرص پیرا-پیش ستاره‌ای است. با گذشت زمان و با انقباض بیشتر و نیز جذب مواد بیشتر از دیسک دمای پیش ستاره به حدی افزایش می‌یابد که واکنش‌های اتمی در مرکز آن شروع شده و یک ستاره متولد می‌گردد. قرص اطراف ستاره مرکزی در این مرحله یک قرص پیرا-ستاره‌ای نامیده می‌شود. این قرص می‌تواند بسته به شرایط فیزیکی حاکم به یک قرص برافزایشی تبدیل شود که عمری در حدود چند میلیون سال دارند و در طول این مدت اندک اندک بر روی ستاره مرکزی فرو می‌ریزند. گاهی نیز شرایط برای تشکیل توده‌هایی از غبار و گاز بر روی قرص پیرا-ستاره‌ای مهیا می‌شود که منجر به تشکیل سیاره‌ها می‌گردد. چنین قرص‌هایی پیش-سیاره‌ای نامیده می‌شوند. منظومه شمسی روزگاری یک قرص پیش-سیاره‌ای بوده که از آن سیارات و دیگر اجرام چرخان اطراف خورشید پدید آمده‌اند. قرص پیش‌سیاره‌ای
جاذبه گرانشی سحابی‌های مولکولی که ابرهای گازی باقیمانده از مهبانگ یا حاصل انفجار دیگر ستارگان هستند سبب فشرده گشتن مواد درون آن که عمدتا از هیدروژن مولکولی هستند، می شوند. با گذشت زمان توده‌ای فشرده از ماده در مرکز سحابی پدید می‌آید که به سبب دارا بودن مقداری غیر صفر از تکانه زاویه‌ای در حال چرخش است. انقباض اولیه سحابی حدود ۱۰۰٬۰۰۰ سال طول می‌کشد. تکانه زاویه‌ای سبب می‌گردد؛ بخش‌هایی از سحابی نتواند جذب توده مرکزی گردد و در عوض در فواصلی دورتر شروع به گردش به دور توده مرکزی کند. این مواد چرخنده پیرامونی شکل یک دیسک یا قرص را به خود بگیرند که بر روی صفحه،عمود بر محور چرخش توده مرکزی قرار می‌گیرد. قرص در این مرحله یک قرص پیش-ستاره‌ای و توده مرکزی یک پیش ستاره نامیده می‌شود. با انقباض بیشتر و فرو ریزش مواد بیشتر از دیسک بر روی پیش ستاره مرکزی دمای پیش ستاره به حدی افزایش می‌یابد که واکنش‌های اتمی در مرکز آن شروع شده و یک ستاره متولد می‌گردد. قرص اطراف ستاره مرکزی دراین مرحله یک قرص پیرا-ستاره‌ای نامیده می‌شود. گاز فرمی
یک گاز فرمی ایده‌آل، مدلی فیزیکی است که فرض می‌کند گاز از فرمیون‌های بدون برهم‌کنش تشکیل می‌شود. در واقع نسخه مکانیک کوانتومی گاز ایده‌آل برای ذرات فرمیونی است. رفتار الکترون‌ها در یککوتوله سفید یا نوترون‌ها در یکستاره نوترونی را می‌توان با فرض نمودن آنها به عنوان گاز فرمی ایده‌آل تقریب زد. روش مشابهی را می‌توان برای سامانه‌های تناوبی مانند الکترون‌های در حال حرکت در شبکه کریستالی فلزات و نیم‌رساناها و با استفاده از" شبه-تکانه" یا" تکانه کریستالی" درپیش‌گرفت (موج بلاخ). از آنجا که طبق تعریف، برهم‌کنش‌ها نادیده گرفته می‌شوند، مسئله بررسی ویژگیهای تعادلی و دینامیک یک گاز فرمی ایده‌آل به مطالعه رفتار ذرات تکی مستقل، کاهش می‌یابد. کهکشان مارپیچی
بلد پیشنهاد کرد که بازوها نمایش دهندهٔ مکان‌های تقویت‌کنندهٔ چگالی می‌باشند (density waves) که باعث می‌شوند ستاره‌ها و گاز در آن‌ها دوران بسیار اهسته‌ای داشته باشد همانگونه که گاز داخل یک موج چگالی می‌شود فشار وارد می‌کند و یک ستارهٔ جدید را درست می‌کند بعضی از ستاره‌های ابی جوان که بازوها را روشن می‌کنند این ایده تحت عنوان توسط و ، در سال ۱۹۶۴ بسط داده شد آن‌ها پیشنهاد دادند که بازوهای مارپیچی آشکارسازی موج چگالی می‌باشند تلاش برای توضیح ساختار کشیدگی بزرگ مارپیچ‌ها در شرایط تکثیر موج‌های کوتاه دامنه با سرعت زاویه‌ای مناسب که با سرعت متفاوت از ستاره‌ها و گازهای کهکشان اطراف کهکشان می‌چرخند. گیتی
۴٫۹٪ باقی‌مانده جرم-انرژی گیتی، ماده معمولی است که از اتمها، یونها، الکترون‌ها و ترکیبات آنها، تشکیل می‌شود. ستارگان نیز از این نوع ماده تشکیل شده‌اند که تقریباً کل نوری که از کهکشان‌ها به ما می‌رسد را آن‌ها تولید می‌کنند و همچنین منشأ پیدایش گازهای میان‌ستاره‌ای در فضاهای میان‌ستاره‌ای و میان‌کهکشانی، سیارات و هر جسمی که در طول روز می‌بینیم و لمس می‌کنیم، هستند. واقعیت این است که بیشتر ماده معمولی موجود در گیتی هنوز دیده نشده‌است، زیرا ستارگان و گاز درون کهکشان‌ها تنها ۱۰ درصد از سهم ماده معمولی در چگالی جرم-انرژی گیتی را تشکیل می‌دهند. ناپایداری جینز
در اخترفیزیک، ناپایداری جینز سبب رمبش ابرهای گازی میان‌ستاره‌ای و متعاقب آن شکل‌گیری ستاره‌ها می‌شود. نام آن برگرفته از نام جیمز جینز است. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که فشار درونی گاز توان کافی برای جلوگیری از رمبش گرانشی ناحیه پر از ماده را ندارد. ابر گازی برای پایدار بودن باید در تعادل هیدرواستاتیک باشد که در مورد یک ابر کروی به این صورت بیان می‌شود: ستاره فشرده
یک ستارهٔ پرونی گونه‌ای مفروض از ستارهٔ فشردهٔ متشکل از پرون هاست، گروهی از ذرات زیراتمی فرضی. پیش‌بینی می‌شود که ستارگان پرونی چگالی‌های عظیمی متجاوز از 10 کیلوگرم بر مترمکعب دارا باشند – میانه ستارگان کوارکی و سیاه چاله‌ها. ستارگان پرونی می‌توانند از انفجارهای ابرنواختر یا انفجار بزرگ سرچشمه گرفته باشند؛ اما، مشاهدات کنونی از شتاب دهنده‌های ذرات، بر ضد وجود پرون‌ها سخن می‌گوید. سفر میان‌ستاره‌ای
سامانه ستاره‌ای گیسو (دنباله‌دار)
گیسو به‌طور کلی از یخ و غبار دنباله‌دار ساخته شده‌است. آب معمولاً بیشترین و تا ۹۰٪ از مواد فرّاری است که از هستهٔ دنباله‌دار در داخل منطقهٔ ۳ تا ۴ واحد نجومی از خورشید، به بیرون فوران می‌کند. مولکول‌های منبع H2O در درجهٔ اول از طریق نورکافت و به نسبت بسیار کوچکتری از طریق فوتویونیزه نابود می‌شوند. باد خورشیدی نقش کوچک‌تری در تجزیهٔ آب در مقایسه با فوتوشیمی ایفا می‌کند. ذرات گرد و غبار بزرگتر در امتداد مسیر مداری دنباله‌دار باقی می‌مانند در حالی که ذرات کوچکتر در اثر فشار تابش نور به دور از خورشید و به طرف دم دنباله‌دار رانده می‌شوند. گرد و غبار میان‌کهکشانی
گرد و غبار میان‌کهکشانی می‌تواند بخشی از ابرهای گرد و غبار میان‌کهکشانی باشد که از حدود دههٔ ۱۹۶۰ در پیرامون کهکشان‌ها شناسایی شده است. تا دههٔ ۱۹۸۰ دست کم چهار گونه ابر گرد و غبار میان‌کهکشانی شناسایی شد که در میان چندین مگاپارسک (Mpc) کهکشان راه شیری قرار داشته‌اند. به عنوان نمونه می‌توان از ابر اکروی (Okroy cloud) یاد کرد. ابر مولکولی
درحدود یک دهم جرم کهکشان راه شیری به‌صورت گازهای میان ستاره‌ای (ابر مولکولی) می‌باشد که نصف آن از هیدروژن اتمی و هلیوم، و بقیه نیز بیشتر از هیدروژن مولکولی و در حدود صد ماده مرکب دیگر می‌باشد. گازهای مولکولی به صورت توده ابرهای بزرگ سرد و نسبتا" چگال در فضا و بیشتر در بازوهای کهکشان‌های مارپیچی قرار دارند و جرم بعضی از آن‌ها حتی به یک میلیون برابر جرم خورشید هم می‌رسد. به توده‌هایی که جرم آن‌ها از ۱۰۰۰۰ برابر جرم خورشید بیشتر باشد ابر مولکولی غول پیکر گفته می‌شود. شکل‌گیری ستارگان جدید درون قسمت‌های چگال‌تر این ابرها رخ می‌دهد. فرایند شکل‌گیری ستارگان به سختی قابل دیده شدن است چون که توده‌های غبار جلوی نور ساطع شده از آن‌ها را می‌گیرد. دمای این ابرها می‌تواند حتی به ۱۰ درجه کلوین یا (۲۶۳- درجه سانتیگراد) برسد که بسیار سرد است وچگالی آن‌ها نیز به یک میلیاردیم ذره در مترمکعب یا یک ذره در یک میلیارد مترمکعب می‌رسد و با این چگالی کم همچنان چگالی آن در حدود یک میلیون برابر بیشتر از محیط بین ستاره‌ای می‌باشد. سیاره
هر سیاره‌ای در هنگام پیدایش در حال شاره است؛ در آغاز شکل‌گیری مواد چگالتر و سنگینتر به مرکز سیاره فرورفته و مواد سبک‌تر را نزدیک به سطح سیاره رها می‌کنند؛ بنابراین هر سیاره‌ای ساختار داخلی ناهمگنی متشکل از یک هسته سیاره‌ای چگال که با گوشته‌ای (جبه) پوشیده‌شده که یا شاره است یا شاره بوده‌است. سیارات سنگی در پوستههای سختی پوشیده شده‌اند، اما در غول‌های گازی، گوشته به سادگی در لایه‌های ابر بالایی حل می‌شود. سیارات سنگی هسته‌هایی از عناصری مانند آهن و نیکل، و گوشته‌هایی متشکل از سیلیکاتها دارند. این باور وجود دارد که مشتری و کیوان هسته‌های سنگی و فلزی دارند که در گوشته‌هایی از هیدروژن فلزی پیچیده شده‌اند. اورانوس و نپتون که کوچکتر هستند هسته‌های سنگی پوشیده از گوشته‌های آب، آمونیاک، متان و سایر یخ‌ها دارند. کنش شاره در درون هسته این سیارات یک ژئودینامو ایجاد می‌کند که باعث تولید یک میدان مغناطیسی می‌شود. میان‌خوشه کهکشانی
در دانش اخترشناسی، میان‌خوشه کهکشانی یا فضای میان خوشهٔ کهکشانی یا (ICM) پلاسمای فوق گرم‌شده‌ای است که فاصله‌های بین ستارگان یک خوشه کهکشانی را پر می‌کند. این گاز عمدتاً از هیدروژن و هلیوم یونیزه تشکیل شده و جایگاه بیشتر مواد باریونی در خوشه‌های کهکشانی است. این ICM تا درجه حرارت‌های ۱۰ تا ۱۰۰ مگا کلوین گرم می‌شود و پرتو قوی ایکس تابش می‌کند. رگ خونی
لایهٔ میانی (به انگلیسی: Tunica media) این لایه معمولاً از عضلات صاف تشکیل شده که در بین آن‌ها الیاف الاستیک، کلاژن، رتیکولر و پروتئوگلیکان‌ها قرار گرفته‌اند. مواد بین سلولی در دیواره رگها توسط سلول‌های عضله صاف سنتز می‌شود. حباب باد ستاره‌ای
حباب‌های باد ستاره ای حباب‌های ویژه‌ای در محیط میان ستاره ای هستند. بادهای شدید ستاره ای که سرعتی در حد چند هزار کیلومتر بر ثانیه دارند، دماهای بسیار زیاد، و ستارگانی با سرعت‌های بالا، عوامل ایجادکنندهٔ این گونه حباب‌ها می‌باشند. گاز
گاز یکی از حالت‌های ماده میان شش حالت ممکن (جامد، مایع، گاز ، پلاسما، چگالش بوز-انیشتین و چگال فرمیونی) است. گاز در واقع یک مایع قابل تراکمی است که نه تنها به شکل ظرف خود در می‌آید؛ بلکه حجم خود را تا پر کردن آن ظرف نیز گسترش خواهد داد. منطقه اچ ۱
منطقهٔ اچ ۱ یا منطقهٔ هیدروژن خنثی توده‌ای از ابر میان‌ستاره‌ای در یک محیط میان‌ستاره‌ای است که متشکل از اتم‌های هیدروژن خنثی (HI)، و نیز مقدار بسیار فراوانی هلیوم و دیگر عناصر به صورت محلی است. خرده‌سیاره
بر اساس نظریهٔ خرده‌سیارات، زمانی‌که یک سامانه سیاره‌ای در حال شکل‌گیری است، یک دیسک پیش سیاره‌ای به وجود می‌آید که شامل مواد تشکیل‌دهنده ابر اولیه همان منظومه است. این مواد به تدریج بواسطه نیروی دوجانبهٔ گرانشی‌شان همدیگر را جذب کرده و توده‌های کوچکی را تشکیل می‌دهند. این قطعاتی که چون شیر دلمه بسته در ظرفی بزرگ از شیرند، به آرامی به هم می‌پیوندد تا یک خرده سیاره تشکیل شود. بسیاری از این قطعات در حین برخورد با یکدیگر متلاشی می‌شوند، اما درصدی به رشد ادامه می‌دهند. برخی از این خرده‌سیارات، با به‌هم‌پیوستن به یکدیگر، اقمار و سیارات تشکیل می‌دهند. چون غول‌های گازی منظومهٔ شمسی، توپ‌هایی از گاز با هسته‌هایی مایعند، امکان تصور اینکه جسمی خرده‌سیاره مانند آن‌ها را ایجاد کرده باشد وجود ندارد. خرده سیارات، هسته سیارات گازی را تشکیل دادند که بعدها و زمانیکه لایه‌های گازی این سیارات تشکیل شد، به دلیل فشار و دمای زیاد این هسته‌ها به حالت مذاب درآمدند. خرده‌قرص
خرده قرص‌ها گونه‌ای از قرص پیرا-ستاره‌ای هستند که بیشتر در اطراف ستارگان پیر یافت می‌شوند و باقی‌مانده گرد و غبار و گازهایی هستند که روزگاری در اطراف ستاره‌ای جوان در حال چرخش بودند. با جذب مواد قرص توسط ستاره در طولانی مدت تنها خرده‌هایی از غبار و سنگ و مقادیری بسیار اندک از گاز باقی می‌ماند که گاهی به شکل حلقه‌هایی نمودار می‌شوند. جسم زیرستاره‌ای
یک جسم زیرستاره‌ای که گاهی زیرستاره (انگلیسی: substar) خوانده می‌شود، یک جسم آسمانی است که جرمش کوچک‌تر از کوچک‌ترین جرمی است که همجوشی هیدروژن می‌تواند در آن حفظ شود (حدود ۰٫۰۸ جرم خورشید). این تعریف، کوتوله‌های قهوه‌ای و ستاره‌های پیشین همانند ئی‌اف اریدانی بی را در بر می‌گیرد و همچنین می‌تواند جسم سیاره‌ای را شامل شود؛ بدون در نظر گرفتن مکانیسم شکل‌گیریشان و این‌که آن‌ها با یک ستاره اولیه مرتبطند یا نه. باد شکم
اکثر گازهایی که از روده آزاد می‌شوند بی‌بو هستند. ترکیبات شیمیایی این گازها از فرد به فرد متفاوت است، ولی حدود یک چهارم از اکسیژن و نیتروژن هوای بلعیده شده و حدود سه چهارم از کربن دی‌اکسید، هیدروژن و متان تشکیل می‌شوند. بوی زنندهٔ باد شکم ناشی از ایندول‎ها، اسکاتول‎ها و سولفید هیدروژن است که به وسیله تخمیر باکتری‌ها در پس‌روده ایجاد می‌شوند. ماکیان ایکس یک
گاز و گردوغبار میان ستاره‌ای بین این ستاره و خورشید قدر ظاهری ستاره را کاهش می‌دهد و البته به انتقال قرمز ستاره نیز تأثیر می‌گذارند. تخمین مقدار کاهش قدر به دلیل غبارهای میان ستاره‌ای(A) ۳٫۳ است. بدون کاهش قدر از طریق غبار میان ستاره‌ای این ستاره از قدر پنجم خواهد بود و می‌توانست با چشم غیرمسلح هم دیده شود. اخترشناسی
درمیان ستارگان یک واسط بین ستاره‌ای قرار دارد که ناحیه‌ای است حاوی مواد پراکنده. در چگال‌ترین قسمت، ابرهای مولکولی از جنس هیدروژن و دیگر عناصر نواحی تشکیل ستاره را تشکیل می‌دهند. سحابی‌های تیره نامنظم (که در محدوده‌ای که توسط طول جینز مشخص می‌شود تمرکز یافته‌اند) ستارگان نوزاد فشرده را تشکیل می‌دهند. انتشار دوقطبی
در اخترفیزیک ، "انتشار دوقطبی" به طور خاص به جدا شدن ذرات خنثی از پلاسما اشاره دارد، به عنوان مثال در مرحله اولیه‌ی تشکیل ستاره. تصور می‌شود که انتشار دوقطبی در ابرهای مولکولی اتفاق می‌افتد، ابرهای مولکولی که به اندازه کافی متراکم هستند تا از پرتوهای یونیزه‌کننده‌ی خارجی محافظت کنند. پس علی‌رغم میدان مغناطیسی داخلی ابر، گرانش خود ابر می‌تواند باعث متراکم شدن گاز شود. این تراکم در نهایت منجر به تشکیل ستاره می‌شود. هنگامی که ابر در نتیجه انتشار دوقطبی یا تحریک موج ضربه‌ای شروع به فروپاشی می‌کند، حرکات مافوق صوت به سمت داخل ایجاد می‌شود و به زودی منجر به تشکیل اولین هسته ضخیم نوری با اندازه مرتبه ۱۰AU (۱ AU = فاصله ی زمین-خورشید) می‌شود. این هسته مرکزی در درجه اول توسط فشار حرارتی گاز هیدروژن پشتیبانی می‌شود، در حالی که باقی‌مانده ابر همچنان روی هسته می‌افتد. برای یک ابر با جرم خورشیدی، این هسته جرمی برابر با ۰.۰۱ جرم خورشید دارد. هنگامی که دمای مرکزی به حدود ۲۰۰۰ کلوین رسید، انرژی حرارتی باعث تجزیه مولکول‌های هیدروژن می‌شود و فشار حرارتی را کاهش می‌دهد و منجر به مرحله فروپاشی دوم می‌شود که در طی آن هسته اول ناپدید می‌شود و هسته دوم و نهایی در مرکز تشکیل می‌شود که شعاعی چند برابر خورشید دارد. سپس این هسته جرمی را از ابر در حال سقوط جمع می‌کند. با این حال، در حضور چرخش میدان‌های مغناطیسی، ابر در حال فروپاشی به شکل یک پنکیک مسطح می‌شود و سپس ممکن است به دو یا چند پیش ستاره تقسیم شود. در این مرحله، نمی‌توانیم به طور قابل اعتماد پیش‌بینی کنیم که هسته ابری متراکم چه نوع ستاره یا منظومه‌ای را تشکیل می‌دهد. فسفر مونوکسید
مونوکسید فسفر به‌عنوان یکی از ترکیبات مولکولی معدود حاوی فسفر شناخته می‌شود که در خارج از کره زمین شناسایی شده‌است. سایر مولکول‌های حاوی فسفر که فضای خارجی یافت شده‌اند عبارت‌اند از فسفر نیترید، مونوفسفید کربن، فسفر دی‌کاربید، متیل‌ایدین‌فسفان و فسفین. مونوکسید فسفر در اطراف ستاره وی‌وای سگ بزرگ مشاهده شده‌است. مشخص شده است که این ترکیب در ابتدا در مناطق تشکیل ستاره تولید شده‌است و گمان می‌رود که توسط ستاره‌های دنباله‌دار در سراسر فضای بیرونی و حتی بر روی زمین که در دوران اولیه خود به‌سر می‌برده‌است، پراکنده شده باشد. سحابی سیاره‌نما
نواحی روشن از گاز یونیده، نه تنها کنار ستارگان تازه زاده شده، بلکه اطراف ستاره‌هایی که آخرین مراحل تحول خود را سپری می‌کنند نیز دیده می‌شود. سحابی سیاره‌ای عبارت است از یک پوستهٔ گازی به دور یک ستارهٔ آبی داغ و کوچک. در زمان تحول ستاره و در مرحلهٔ هلیوم‌سوزی، ممکن است ناپایداری‌هایی بروز کند. برخی ستارگان شروع به تپش می‌کنند، در حالی که در دیگر ستاره‌ها ممکن است تمام اتمسفر بیرونی به فضا پرتاب شود. در حالت اخیر، یک پوستهٔ گازی که با سرعت ۲۰ تا ۳۰ کیلومتر بر ثانیه در حال انبساط است اطراف یک ستارهٔ کوچک و داغ (دمای ۵۰٬۰۰۰ تا ۱۰۰٬۰۰۰ کلوین) تشکیل خواهد شد. این ستارهٔ کوچک، هستهٔ ستارهٔ اولیه است. تابش فرابنفش ستارهٔ مرکزی، گاز در حال انبساط را در سحابی سیاره‌ای به یون تبدیل می‌کند. بسیاری از خطوط نشری روشنی که در یک ناحیهٔ اچ ۲ دیده می‌شود، در طیف این گاز وجود دارد. البته سحابی‌های سیاره‌ای عموماً از بیشتر نواحی اچ ۲ خیلی متقارن‌ترند و سریع‌تر منبسط می‌شوند. برای مثال، سحابی حلقوی معروف در صورت فلکی شلیاق، اِم۵۷، به‌وضوح در تصاویری که در مدت ۵۰ سال گرفته شده منبسط شده‌است. در مدت چند ده هزار سال، سحابی‌های سیاره‌ای در محیط میان‌ستاره‌ای محو شده، ستارهٔ مرکزی آن‌ها سرد، و به کوتولهٔ سفید تبدیل می‌گردد. قطر ظاهری کوچک‌ترین سحابی شناخته‌شده تنها چند ثانیهٔ قوسی است؛ در حالی که در بزرگ‌ترین آن‌ها، مانند سحابی مارپیچ (Helix Nebula)، ممکن است به یک درجه برسد. برآورد می‌شود که تعداد کل سحابی‌های سیاره‌ای در کهکشان راه شیری، ۵۰٬۰۰۰ باشد. تاکنون حدود ۲٬۰۰۰ سحابی سیاره‌ای رصد شده‌است. ابر میان‌ستاره‌ای
ابر میان‌ستاره‌ای به توده‌ای از گاز، غبار و پلاسما را در کهکشان‌ها گفته می‌شود. به دیگر سخن، ابر میان‌ستاره‌ای یک ناحیهٔ چگال‌تر از محیط میان‌ستاره‌ای (interstellar medium) است. بسته به چگالی، اندازه و دمای ابر، هیدروژن درون آن می‌تواند خنثی، یونیده یا مولکولی باشد. اخترشناسی
شکل‌گیری ستارگان در بخش‌هایی از ابرهای مولکولی غول پیکر که حاوی گاز و غبار متراکم است رخ می‌دهد. وقتی این نواحی ناپایدار می‌شوند، قطعات ابر می‌توانند تحت تأثیر گرانش به هم پیوسته و یک پیش ستاره را تشکیل دهند. در صورتی که هستهٔ پیش ستاره به اندازهٔ کافی داغ و چگال باشد، همجوشی هسته‌ای آغاز شده و به این ترتیب یک ستارهٔ رشتهٔ اصلی شکل می‌گیرد. غبار بین سیاره‌ای
ذراتی که به‌طور عمده توسط فشار تابشی تحت تأثیر قرار می‌گیرند، به عنوان «بتا متوروئید» یا شهابواره‌های بتا شناخته می‌شوند. آن‌ها به‌طور کلی کمتر از ۱۰ × ۱٫۴ گرم هستند و از طرف خورشید به فضای بین ستاره‌ای منتقل می‌شوند. قرص برافزایشی
در برخی شرایط فیزیکی هم‌زمان با چرخش قرص به دور ستاره یا پیش ستاره مرکزی توده‌هایی از غبار و گاز بر روی دیسک پدید می آیند و با جذب مواد بیشتر به توده‌هایی بزرگتر تبدیل می گردند که پیش-سیاره (به انگلیسی proto-planet) نامیده می‌شوند. این پیش سیاره‌ها همراه قرص به دور ستاره مرکزی می چرخند اما به دلیل جذب مواد پیرامون خود اصطکاک خود را با دیسک کاهش داده بر روی مدارهای بیضوی ثابت به چرخش خود ادامه می دهند. این پیش-سیاره‌ها با گذشت زمان سیاره‌ها را به وجود می‌آورند که بر روی مدارهای کپلری در حال چرکش هستند. در این مرحله قرص که بیشتر جرم آن به شکل این سیارات در آمده یک قرص پیش-سیاره‌ای نامیده می‌شود. هیدرات گازی
مطالعه روی هیدرات‌های گازی از دو منظر ترمودینامیکی و سینتیکی انجام می‌پذیرد. مطالعه ترمودینامیکی شرایط دمایی و فشاری تشکیل هیدرات و مطالعه سینتیکی سرعت تشکیل و رشد کریستال‌های هیدرات گازی را بررسی می‌کنند. در سال‌های اخیر به علت استفاده از بازدارنده هوای ترمودینامیکی در صنعت، توجه مهندسان روی مطالعه ترمودینامیکی هیدرات‌های گازی بوده‌است ولی امروزه با توجه به روند رو به رشد استفاده از بازدارنده‌های سینتیکی (که سرعت تشکیل هیدرات را تحت تأثیر قرار می‌دهند) بررسی سینتیکی تشکیل هیدرات گازی رو به افزایش است. بازدارنده‌های سینتیکی رشد کریستال‌ها و به تله افتادن هیدروکربن‌ها در شبکهٔ کریستالی یخ را به تأخیر می‌اندازند. اثر آن‌ها به این شکل است که روی مولکول‌های آب جذب سطحی می‌شوند و جلوی تشکیل پیوند شیمیایی مولکول‌های گازی با آب را می‌گیرند. معروف‌ترین بازدارنده‌های سینتیکی پلی وینیل پیرولیدین (PVP) , پلی وینیل کاپرولاکتام(PVCAP) , پلی متیل وینیل لاکتامید (VIMA), پلی وینیل والرولاکتام (PVVam) , پلی اکریلو پیرولیدین (PAPYD) و ترکیبی از این پلیمرها می‌باشند. این بازدارنده‌ها هزینه عملیاتی کمتری نسبت به بازدارنده‌های ترمودینامیکی دارند و دوستدار محیط زیست بوده و سمی نمی‌باشند. جرم بین ستاره‌ای
نخستین جرم‌های بین ستاره‌ای کشف شده سیاره‌های سرگردان بودند؛ سیاره‌هایی که از سامانه ستاره‌ای اصلی خود به بیرون پرتاب شده‌اند، (به عنوان مثال اوتی‌اس ۴۴ یا چا ۱۱۰۹۱۳–۷۷۳۴۴۴)، اگرچه تشخیص آن از کوتوله‌های قهوه‌ای کوچک؛ آن دسته از اجرام سیاره‌ای که در فضای بین ستاره‌ای شکل گرفته‌اند، همان‌گونه که ستاره‌ها شکل می‌گیرند، دشوار است. گاز نجیب
تمامی این گازها تک اتمی هستند و به مقدار کم در اتمسفر یافت می‌شوند (تنها حدود یک درصد حجم هوا را تشکیل می‌دهند). در بین گازهای نجیب، رادون و اوگانسون جز عناصر رادیواکتیو هستند. گازهای نجیب بیشترین انرژی یونیزاسیون را داشته و الکترونگاتیویته آن‌ها بسیار کم و ناچیز است. این گازها نقطه ذوب پایینی دارند (هلیوم کمترین مقدار نقطه ذوب را دارد) و همگی در هوای اتاق به شکل گاز هستند. اخترفیزیک اتمی و مولکولی
اخترفیزیک مولکولی به مطالعهٔ تابش گسیل شده از مولکولها در فضا می‌پردازد. هم‌اکنون ۱۱۰ نوع مولکول در فضای بین ستاره‌ای شناخته شده‌اند. این مولکولها در قسمتهای سرد فضا وجود دارند چون در قسمتهای داغ فضا مولکولها به اتم تجزیه می‌شوند، بنابراین یکی از مکانهای مهم که می‌توان با کمک اخترفیزیک مولکولی یافت، سیارات فراخورشیدی هستند. ابرنواختر
ابرنواخترهای نوع Ia در تمام کهکشان‌ها وجود دارند اما در بازوهای مارپیچی کهکشانهای مارپیچی کمتر به چشم می‌خورند. این ابرنواخترها دارای عناصری مانند منیزیم، سیلیکون، گوگرد و کلسیم هستند که در زمان حداکثر نورانیت در طیف آشکار می‌شوند و بعد از گذشتن از حال حداکثر نورانیت با کاهش نور، آهن نیز در طیف آن خودنمایی می‌کند. نمودار نور این‌گونه ابرنواخترها طی حدود دو هفته افزایش نورانیت را نشان می‌دهد و پس از آن با کاهش نورانیت طی چند ماه روبرو می‌شود. تصور بر این است که ابرنواخترهای نوع Ia ناشی از انفجار به دلیل انتقال جرم بین ستاره‌ای پیر باعمر زیاد و یک کوتوله‌ی‌سفید در یک ستاره دوتایی بسیار نزدیک به هم باشند. غبار بین سیاره‌ای
فرایندهای اصلی فیزیکی مؤثر در به وجود آمدن این ذرات مانند مکانیزم‌های تخریب یا دفع، عبارتند از: خروج از طریق فشار تابشی، کشش داخلی اثر پوینتینگ-رابرتسن، فشار باد خورشیدی، تصعید، برخوردهای متقابل و اثرات دینامیکی سیارات. گاز
گازها نیز مانند مایعات و پلاسما از شاره‌ها هستند. محیط میان‌ستاره‌ای
در جدول زیر ترکیب محیط میان‌ستاره‌ای در کهکشان راه شیری بیان شده‌است: جرم بین ستاره‌ای
جرم بین ستاره‌ای () جرمی نجومی (مانند یک سیارک، یک دنباله‌دار، یا یک سیاره سرگردان، اما نه یک ستاره) در فضای بین ستاره‌ای است که از نظر گرانشی به یک ستاره پیوند گرانشی ندارد. این اصطلاح را می‌توان برای جسمی که در مسیر بین ستاره‌ای قرار دارد اما به‌طور موقت از نزدیک یک ستاره می‌گذرد، مانند سیارک‌ها و دنباله‌دارهای فراخورشیدی (از جمله ستاره‌های بیرونی ) به کار برد. در حالت دوم، جسم را می‌توان میان ستاره‌ای نامید. پلاسما (فیزیک)
ملاحظات نظری نشان می‌دهد که در دیگر سیاره‌های منظومه شمسی نظیر مشتری، زحل، اورانوس و نپتون نیز باید یونسفرهای قابل مشاهده وجود داشته باشد. فضای بین سیاره‌ای نیز از پلاسمای بین سیاره‌ای در حال انبساط پر شده که دربرگیرندهٔ یک میدان مغناطیسی ضعیف (نزدیک به ۵۱۰۰ تسلا) است. شاخه مجانبی غول‌ستاره
در مشاهده، یک "غول‌ستارهٔ شاخهٔ مجانبی" به صورت یک غول سرخ روشن با درخشندگی تا هزاران برابر بیشتر از خورشید ظاهر می‌شود. ساختار داخلی چنین ستاره‌ای با داشتن هستهٔ مرکزی عمدتاً خنثای کربن و اکسیژن، به‌ویژه در بخش درونی هسته، مشخص می‌شود؛ پوسته‌ای که در آن هلیوم تحت فرایند همجوشی قرار می‌گیرد و کربن ایجاد می‌کند (که به سوزاندن هلیم معروف است)، پوستهٔ دیگری که در آن هیدروژن تحت فرایند همجوشی هلیوم تشکیل می‌شود (معروف به سوختن هیدروژن است)، و نیز یک پاکت بسیار بزرگ از مواد ترکیبی، همان‌گونه که در ستاره‌های رشته اصلی (به استثنای مورد ستاره‌های کربنی) وجود دارد. منطقه اچ ۲
مناطق اچ دو از بیش از ۹۰٪ هیدروژن تشکیل شده‌اند. قوی‌ترین خط گسیل اتمی هیدروژن که ۶۵۶٫۳ نانومتر است و مناطق اچ دو را به رنگ سرخ که رنگ مشخصهٔ آن مناطق است در می‌آورد و از دیگر پس زمینه‌ها در آسمان متمایز می‌سازد. بیشتر حجم باقی ماندهٔ مناطق اچ دو از هلیم تشکیل شده‌است همچنین اثرات ناچیزی از عناصر سنگین تر نیز به چشم می‌خورد. مشخص شده‌است که در سرتاسر کهکشان، به ازای افزایش دوری از مرکز کهکشان، میزان عناصر سنگین نیز کاهش می‌یابد. در واقع فاصله از مرکز کهکشان با میزان وجود عناصر سنگین در هر ناحیه رابطهٔ عکس دارد. علت این امر نیز میزان بیشتر شکل‌گیری ستارگان، در مناطقِ چگال تر مرکز، در طولِ عمرِ کهکشان است. غول یخی
غول یخی به سیارهٔ غول‌پیکری که عمدتاً از عناصر سنگین‌تر از هیدروژن و هلیوم، مانند اکسیژن، کربن، نیتروژن و گوگرد تشکیل شده‌است گفته می‌شود. دو غول یخی شناخته‌شده در منظومهٔ خورشیدی، اورانوس و نپتون هستند. از سال ۲۰۱۴، شواهدی از وجود یک غول یخی سوم، که اگر پیدا شود سیارهٔ نهم منظومهٔ خورشیدی خواهد بود، به‌دست آمده‌است. ابر میان‌ستاره‌ای محلی
زمانی که حباب محلی درست شده احتمالاً شکلی گوی مانند داشته‌است. اگرچه هنوز شکل گوی مانند خود را از دست نداده اما پس از سه میلیون سال کمی نامتقارن شده و توده‌هایی از ستارگان و ابرهای ستاره‌ای به آن راه یافته‌اند که سامانه خورشیدی یکی از آن‌هاست. توده‌های نسبتاً چگالی که درون حباب محلی قرار دارند را اصطلاحاً ابرهای میان ستاره‌ای می‌نامند. تاکنون خورشید از ابرهای میان ستاره‌ای زیادی گذشته‌است اما در حال حاضر در هیچ ابر میان ستاره‌ای‌ای قرار ندارد. این ابر چگالی ای حدود۰٫۲۶ اتم در سانتی‌متر مکعب دارد اما با این حال چگالی این ابر از چگالی میانگین کهکشان مارپیچ راه شیری که حدود ۰٫۵ اتم در سانتی‌متر مکعب است کم‌تر است. حباب باد ستاره‌ای
ولی با نگاهی از نزدیک به محیط میان ستاره ای، حقایق بیشتری آشکار می‌شوند. مثلاً در کهکشان راه شیری، اخترشناسان فعالیت‌های خارق العاده‌ای را در محیط میان ستاره‌ای مشاهده می‌کنند. بادهای ستاره‌ای شدید، دماهای بسیار بالا، و ستارگانی با سرعت زیاد، موجب می‌شوند که حباب، لایه و کمانه‌هایی شوکی در فضای میان ستاره‌ای تشکیل شوند. این ساختارهای غیرعادی اطلاعات زیادی در مورد رفتار ستارگان به دست می‌دهند و به خاطر این که بادهای ستاره‌ای که در دوره‌های بسیار طولانی اثر می گذارند، تعداد زیادی از این حباب‌ها را تولید می‌کنند، سرنخی به دست می‌آید که ستارگان چگونه در طیّ هزاران سال بخشی از جرم خود را از دست می‌دهند. گاز ایده‌آل
در بسیاری از شرایط عادی، رفتار بسیاری از گازهای واقعی از نظر کیفی بسیار شبیه به گاز ایده‌آل است. بسیاری از گازها از قبیل نیتروژن، اکسیژن، هیدروژن و گازهای نجیب و همچنین برخی گازهای سنگین تر از قبیل کربن دی‌اکسید را می‌توان تا دقت‌های بالایی گاز ایده‌آل فرض کرد. به صورت کلی گازها هر چه دمای بیشتر و فشار کمتری داشته باشند به گاز ایده‌آل نزدیک تر خواهند بود. در دماهای پایین و فشارهای بالا، نیروهای بین مولکولی و فاصله‌ها تاثیرگذارتر بوده و در نتیجه اگر گاز را گاز ایده‌آل در نظر بگیریم خطای زیادی خواهیم داشت، مانند بسیاری از مبردها یا گازهایی که نیروهای بین مولکولی قوی دارند؛ مانند بخار آب. انتشار امبایپولار
ذرات خنثی در این مورد عمدتاً مولکول‌های هیدروژن در یک ابر هستند که اگر به طور تصادفی با پلاسما جفت نشوند ، دچار فروپاشی گرانشی می شوند. پلاسما از یون‌ها (بیشتر پروتون‌ها) و الکترون‌ها تشکیل شده‌است که به میدان مغناطیسی بین‌ستاره‌ای گره خورده‌اند و بنابراین در برابر فروپاشی مقاومت می‌کنند. در یک ابر مولکولی که یونیزاسیون کسری بسیار کم است (یک قسمت در میلیون یا کمتر)، ذرات خنثی به ندرت با ذرات باردار مواجه می‌شوند و بنابراین به طور کامل مانع فروپاشی آن‌ها دریک ستاره نمی‌شوند (توجه داشته باشید که اکنون فروپاشی دینامیکی است، نه سقوط آزاد) . سحابی (نام خانوادگی)
سحابی به ابر عظیمی از غبار، گاز و پلاسما در فضاهای میان‌ستاره‌ای گفته می‌شود. گاز خروجی
گاز خروجی گازهایی هستند که از پالایشگاهها پخش و به هوا افزوده می‌شود یا سوزانده می‌شود. کنترل گاز خروجی می‌تواند برای تولید انرژی فابل توجه باشد.گاز خروجی یا گاز دودکش به عنوان یک باقی‌مانده از احتراق سوخت‌های مانند گاز طبیعی، بنزین، مخلوط بیودیزل است.انتشار گاز موتور خودرو به آلودگی هوا کمک می‌کنند و یکی از عناصر عمده در ایجاد مه دود در برخی از شهرستان‌ها بزرگ است. یک آزمایش توسط MIT 2013 نشان می دهد که 53000 مرگ زودرس در هر سال در ایالات متحده به دلیل تولید گازهای گلخانه‌ای خودرو رخ می‌دهد. با توجه به مطالعه‌ای دیگر از همان دانشگاه، دود ترافیک هر ساله فقط باعث مرگ 5000 نفر فقط در ایالات متحده پادشاهی می‌شود. منطقه اچ ۲
مناطق اچ دو اندازه‌های بسیار گوناگونی دارند. آن‌ها معمولاً در تمام اندازه‌ها از کوچکترین تا بزرگترین انبوه و ناهمگن‌اند. هرستارهٔ موجود در منطقهٔ اچ دو تقریباً یک ناحیهٔ کروی شکل را که شامل گازهای پیرامونش می‌شود یونیزه می‌کند که این ناحیه به - حوزهٔ کروی استرومگن از گازهای اطراف - معروف است، اما ترکیب حوزه‌های یونیزاسیون حاصل از کره‌های پیرامون ستاره‌های متعدد در یک منطقه اچ دو و گسترش سحابی گرم به گازهای اطراف، یک شیب تراکم زیاد را ایجاد می‌کند که در نتیجه اشکال پیچیده‌ای به وجود می‌آید. انفجارهای فعالیت ای ابرنواختری نیز ممکن است بر ریخت و قیافهٔ مناطق اچ دو اثر بگذارد. در برخی موارد شکل‌گیری یک خوشهٔ بزرگ از ستاره در منطقه اچ دو منجر به ایجاد حفرهٔ داخلی یا گود شدن منطقه از درون می‌شود. منطقهٔ ان جی سی ۶۰۴ که یک غول گازی است و در کهکشان مثلث قرار دارد، نمونه‌ای از این گونه است. برای یک منطقه اچ دو که وضوح فضایی مشخصی ندارد، برخی از اطلاعات ساختار فضایی (چگالی الکترونی به عنوان تابعی از فاصله از مرکز) می‌تواند با انجام تبدیل لاپلاس معکوس در طیف فرکانسی مورد استفاده قرار گیرد. انتشار دوقطبی
ذرات خنثی در این مورد عمدتاً مولکول‌های هیدروژن در یک ابر هستند که اگر به طور تصادفی با پلاسما جفت نشوند، دچار فروپاشی گرانشی می شوند. پلاسما از یون‌ها (بیشتر پروتون‌ها) و الکترون‌ها تشکیل شده‌است که به میدان مغناطیسی بین‌ستاره‌ای گره خورده‌اند و بنابراین در برابر فروپاشی مقاومت می‌کنند. در یک ابر مولکولی که یونیزاسیون کسری بسیار کم است (یک در میلیون یا کمتر)، ذرات خنثی به ندرت با ذرات باردار مواجه می‌شوند و بنابراین به طور کامل مانع فروپاشی آن‌ها (توجه داشته‌ باشید که اکنون سقوط دینامیکی است، نه سقوط آزاد) در یک ستاره نمی‌شوند. ستاره کوارکی
ستارگان کوارکی یا کوارک اختر نوع خاصی از ستارگان هستند که به طور کامل از ماده کوارکی تشکیل شده‌اند.این مسئله فقط به صورت تئوری مطرح است و بر اساس نظریات به ستارگانی با جرم‌های بین ستاره نوترونی و سیاهچاله اطلاق می‌شود. از آنجایی که ستارگان نوترونی تماماً از نوترون تشکیل شده‌اند* بنابرین احتمال رفت که ستارگانی وجود داشته باشند که بر اثر فشار نوترون را هم خرد کرده و تبدیل به کوارک کرده‌اند. فرمالدهید بین ستاره‌ای
فرمالدهید بین ستاره‌ای یک مفهوم مرتبط با اخترشیمی است. اولین گزارش در مورد کشف فرمالدهید در فضای بین ستاره‌ای توسط اسنایدر و همکاران در سال ۱۹۶۹ مطرح شد. گزارش‌های بعدی در سال ۲۰۱۴ وجود فرمالدهید در فضای بین ستاره‌ای را تایید کردند. سیاره غول‌پیکر
گاهی غول‌سیاره‌ها نیز به نام سیارهٔ جوویان، (سیارهٔ مشتری‌مانند)؛ برگرفته از ژوپیتر ("جوو" نام دیگری برای خدای خدایان روم "ژوپیتر") است نامیده می‌شوند. از آن‌ها گاهی هم به عنوان گازغول‌ها یاد می‌شود. با این حال، بسیاری از اخترشناسان امروز این اصطلاح را تنها در مورد مشتری و کیوان به‌کار می‌برند؛ که اورانوس و نپتون را به‌خاطر ترکیبات مختلفی که دارند، به عنوان یخ‌غول می‌شناسند. هر دو نام به‌طور بالقوه تا اندازه‌ای گمراه کننده هستند: همهٔ غول‌سیاره‌ها بیشتر ساخته از مواد مایعی با نقطه‌های بحرانی بالاتر از دمای آن‌ها هستند، جایی که فازهای گازی و مایع به‌صورت مجزا و مشخصی وجود ندارد. اجزای سازندهٔ اصلی هیدرژن و هلیم و در مورد هرمز و کیوان، آب، آمُنیاک و متان؛ در مورد اورانوس و نپتون، است. ستاره
ستارگان دوتایی یا چندتایی شامل دو یا چند ستاره کوچک می‌شود که در میدان گرانش یکدیگر اسیر هستند و معمولاً در مدارهای پایداری به دور یکدیگر می‌گردند. وقتی دو ستاره خیلی به هم نزدیک باشند، برهمکنش گرانشی میان آن‌ها بر تکامل آن‌ها تأثیر می‌گذارد. ستارگان می‌توانند بخشی از ساختارهای بزرگ مثل خوشه‌های ستاره‌ای یا کهکشانها باشند. وقتی با دقت به آسمان نگاه کنید خواهید دید برخی ستارگان درخشانترند، برخی کم نورتر هستند، برخی آبی بنظر می‌رسند، برخی سفید رنگند، و برخی هم زرد کمرنگ یا سرخ به نظر می‌آیند. خورشید مانند دیگر ستاره‌های کیهان کره ای عظیم و روشن و داغ است و از گازهایی سوزان تشکیل شده که به واسطهٔ جاذبهٔ دورنی آن در کنار هم نگاه داشته شده‌اند. خورشید بهمراه ۴۰۰ میلیارد ستارهٔ دیگر در کهکشان راه شیری واقع است. اصل حاکم بر ستاره‌ها یکسان است: ستاره‌ها با همجوشی اتمها در هسته شان تولید نور و گرما می‌کنند. این راز زندگی ستارگان است. زمانیکه به آسمان شب نگاه می‌کنید اجرام مختلفی را می‌بینید. برای مثال ممکن است ماه را ببینید. گاهی اوقات ممکن است نقاط روشنی را ببینید که مانند ستاره‌ها چشمک نمی‌زنند. این نقاط روشن سیارات هستند. اگر تلسکوپ یا دوربین دو چشمی داشته باشید می‌توانید برخی قمرهای سیارات را هم اطراف آنها ببینید و از حملهٔ آنها چهار قمر روشن‌تر سیارهٔ مشتری را هم احتمالاً بتوانید ببینید. اما در اغلب شبهای تاریک و صاف تنها ستارگان را می‌بینید. ستارگان نقاط روشن و نورانی هستند که چشمک می‌زنند. هزاران ستاره در دایرهٔ دید ما قرار دارند و هرچقدر آسمان تاریک تر باشد تعداد بیشتری ستاره خواهید دید. میلیونها ستاره هم هستند که خارج از حوزهٔ دید ما هستند. تمام ستارگان بجز خورشید بسیار از ما دورند و خارج از منظومهٔ شمسی ما قرار دارند. نزدیکترین ستاره که پروکسیما-قنطورس است ۴٫۲ سال نوری از ما فاصله دارد. ستاره ه ای که هیدورژنش را مصرف می‌کند تا هلیوم تولید کند را ستارهٔ رشتهٔ اصلی می‌نامند. وقتی تمام هیدروزن ستاره در نتیجهٔ تبدیل به هلیوم مصرف شد هسته (به دلیل ناکافی بودن فشار بیرونی تشعشعات جهت برقراری توازن با نیروی جاذبه) منقبض می‌شود. در این حالت دمای هسته به دلیل فشرده شدن افزایش یافته و هلیوم با همجوشی به کربن تبدیل می‌شود. در این حالت ستاره به شکل غول سرخ در می‌آید. ستاره‌های پر جرم منفجر شده و ابرنواختر را می‌سازند. به این ترتیب مواد سازندهٔ ستاره به فضا پراکنده می‌گردند. آشناترین مثال در مورد سحابی‌ها سحابی خرچنگ در صورت فلکی ثور است. هستهٔ ستارهٔ اصلی در زمان تبدیل ستاره به ابرنواختر یا ستارهٔ نوترونی می‌شود یا به شکل چالهٔ سیاه در می‌آید. نپتون
۷۴ درصد هیدروژن، ۲۵ درصد هلیم و حدود ۱ درصد متان جو نپتون را تشکیل می‌دهند. به دلیل وجود متان در جو سیاره که به شدت نور قرمز را جذب می‌کند، نپتون این رنگ آبی دلنشین را به خود گرفته‌است. جوی از هیدروژن، هلیم و متان، گوشته‌ای از آب یخ زده، متان و آمونیاک و هسته‌ای از سنگ سیلیس ساختار نپتون را شکل می‌دهد. پس از کشف هم اطلاعات بسیار کمی دربارهٔ نپتون موجود بود تا این که در ۲۵ اوت سال ۱۹۸۹ وویجر ۲ از ۵ هزار کیلومتری این غول گازی گذشت و اطلاعات بسیار زیادی دربارهٔ این سیاره به دست آورد. برای مثال وویجر۲ کشف کرد که نپتون آب‌وهوای بسیار خشنی دارد و طوفانهای پر سرعت همه جای این سیاره وجود دارند. قرص برافزایشی
ستارگان در درون سحابی‌های مولکولی پدید می آیند. جاذبه گرانشی سحابی در طول میلیون‌ها سال سبب فشرده گشتن مواد که عمدتاً از هیدروژن و ذرات غبار تشکیل گشته‌اند می گردد. در نتیجه انقباض سحابی یک توده فشرده از ماده در مرکز پدید می‌آید که به سبب دارا بودن مقداری غیر صفر از تکانه زاویه ای در حال چرخش است. تکانه زاویه‌ای همچنین سبب می گردد بخش‌هایی از سحابی نتواند جذب توده مرکزی گردد و در عوض در فواصلی دورتر شروع به گردش به دور توده مرکزی کند. نیروهای گرانش و گریز از مرکز در تعادل با یکدیگر سبب می گردند این مواد چرخنده پیرامونی شکل یک دیسک یا قرص را به خود بگیرند که بر روی صفحه عمود بر محور چرخش توده مرکزی قرار می‌گیرد. ذرات غبار و گاز هیدروژن مواد اصلی تشکیل دهنده این گونه قرص‌ها هستند. با افزایش دما تابش الکترو مغناطیسی از توده مرکزی آغاز می گردد که در این مرحله یک پیش-ستاره نامیده می‌شود. قرص اطراف پیش ستاره در این مرحله قرص پیرا-پیش ستاره‌ای است. با گذشت زمان و با انقباض بیشتر و نیز جذب مواد بیشتر از دیسک دمای پیش ستاره به حدی افزایش می یابد که واکنش‌های اتمی در مرکز آن شروع شده و یک ستاره متولد می گردد. قرص اطراف ستاره مرکزی در حالت کلی یک قرص پیرا-ستاره‌ای نامیده می‌شود. بسته به شرایط و مشخصات فیزیکی حاکم قرص پیرا-ستاره‌ای می‌تواند بر افزایشی یا پیش سیاره‌ای نامیده شود. سیاره
چهار غول گازی همچنین چهار حلقه سیاره‌ای با اندازه و پیچیدگی‌های مختلف به دورشان می‌گردد، این حلقه‌ها بیشتر از غبار و مواد ذره‌ای تشکیل شده‌اند اما ممکن است حاوی ماهکهای ریزی باشند که گرانششان ساختار آن‌ها را شکل می‌دهد و نگاه می‌دارد. اگرچه منشأ حلقه‌های سیاره‌ای به درستی شناخته‌شده نیست اما گمان می‌رود که نتیجه قمرهای طبیعی باشند که زیر حد روش (Roche Limit) سیاره‌شان قرار می‌گیرند و توسط نیروی کشندی از هم گسیخته می‌شوند. جزر و مد کهکشانی
برهم‌کنش دو کهکشان، به ندرت (شاید هرگز)، به برخورد مستقیم با یکدیگر می‌انجامد و "نیروهای جزر و مدی" هر یک از کهکشان‌ها را در امتداد محوری منحرف می‌کنند که تقریباً به سمت ولی دور از نقطه تلاقی مورد انتظار است، هنگامی که دو کهکشان به مدت کوتاهی دور زدن بر گرد یکدیگر را آغاز کردند، آن بخش‌های به‌هم‌ریخته و جابه‌جا شده در بدنهٔ اصلی هر یک؛ با چرخش دیفرنسیال کهکشان، از پیکر کهکشان خود بریده شده و به سوی فضای میان‌کهکشانی پرتاب می‌شوند و «دم‌های جزر و مدی» را ایجاد می‌کنند. چنین دم‌هایی به‌طور معمول به شدت خمیده هستند. اگر دم مستقیم دیده شود، این احتمالاً به دلیل زاویهٔ مشاهده است. ستارگان و گازهایی که دم را آنها تشکیل می‌دهند از: دیسک‌های کهکشانی که به راحتی درهم‌ریخته‌شده‌اند (یا دیگر قسمت‌های انتهایی) یا از مخلوطی از هر دو خارج می‌شوند، و نه از مرکز کهکشان‌ها و محدودهٔ قفل گرانشی آنها.دو نمونه بسیار برجسته از برخوردهایی که منجر به تولید دم‌های جزر و مدی شده کهکشان‌های دو موش و کهکشان‌های آنتن است. تعریف سیاره
مقاله‌های اصلی: سیاره فراخورشیدی و کوتوله قهوه‌ای. کشف سیاره‌های فراخورشیدی از ۱۹۹۲ یا به عبارتی دیگر اجسامی در اندازهٔ سیاره‌ها که به دور ستاره‌ها می‌چرخند (۱۸۴۹ تا از این سیاره‌ها در ۱۱۶۰ سامانهسیاره دار شامل ۴۷۱ سامانه چند سیاره دار از تاریخ ۲ نوامبر ۲۰۱۴)، مناظرهٔ حول طبیعت سیارگی را در مسیرهای غیرقابل انتظاری گسترده کرده‌است. اکثر این سیارات دارای اندازهٔ قابل توجه و هم جرم با ستارگان کوچک هستند در حالیکه برعکس، اکثر کوتوله‌های قهوه‌ای جدیدا کشف شده به اندازه‌ای کوچک هستند تا بتوان آن‌ها را سیاره نامید. اختلاف جرم بین یک ستارهٔ کم جرم و یک غول گازی عظیم مقدار متمایزکننده‌ای نیست؛ صرف نظر از اندازه و دمای نسبی، میزان کمی است که بتوان یک غول گازی مانند مشتری را از ستارهٔ میزبانش جدا نمود. هردو ترکیب کلی مشابهی دارند: هیدروژن و هلیم، با سطوح کمی از عناصر سنگین تر در جوهایشان. تفاوت کلی در شکل و آرایششان است: ستاره‌ها معروف به تشکیل از «بالا به پایین» هستند، هرچه که متحمل واپاشی گرانشی شوند، فاقد گاز در سحاب می‌گردند و در نتیجه، کاملاً از هیدروژن و هلیم تشکیل خواهند شد. درحالیکه سیاره‌ها معروف به تشکیل یابی از «پایین به بالا» هستند، از رشد و اتحاد پیوستهٔ غبار و گاز در مداری حول یک ستارهٔ جوان که در نتیجه باید هسته‌هایی از سیلیکات یا یخ داشته باشند. تاکنون به یقین نمی‌توان گفت که آیا غول‌های گازی دارای این گونه هسته‌هایی هستند یا نه، اگرچه مأموریت فضاپیمای جونو به مشتری می‌تواند مسئله را حل کند. اگر که واقعا یک غول گازی مانند یک ستاره تشکیل یافته باشد، آنگاه این سؤال پیش می‌آید که آیا همچنین جسمی را به جای یک سیاره باید یک ستارهٔ کم جرم بدانیم یا نه. به‌طور سنتی، مشخصات معرف ستارگی قابلیت همجوشی هیدروژن در داخل هستهٔ یک جسم می‌باشد. البته، ستاره‌هایی مانند کوتوله‌های قهوه‌ای همواره این معیار را به چالش کشانده‌اند. بسیار کوچک برای آغاز یک همجوشی هسته‌ای پایدار هیدروژن هستند ولی به خاطر توانایی همجوشی دوتریوم عنوان ستاره را کسب کرده‌اند. البته، به خاطر کمیابی نسبی این ایزوتوپ، این فرایند تنها تا کسری از عمر ستاره پایدار است و بنابراین اکثر کوتوله‌های قهوه‌ای همجوشی را مدت‌ها قبل از اکتشافشان متوقف کرده‌اند. ستاره‌های دوتایی و دیگر آرایش‌های چند ستاره‌ای رایج هستند و اکثر کوتوله‌های قهوه‌ای به دور دیگر ستاره‌ها می‌گردند. پس از آن‌جا که آن‌ها انرژی حاصل از همجوشی تولید نمی‌کنند، می‌توان آن‌ها را سیاره دانست. درواقع، ستاره‌شناس آدام باروز از دانشگاه آریزونا می‌گوید که «از جنبهٔ تئوری، با وجود تفاوت‌هایی در نحوه تشکیل شان، سیاره‌های عظیم فراخورشیدی و کوتوله‌های قهوه‌ای ضرورتا یکسان هستند.» باروز هم چنین می‌گوید که بقایای ستاره وار مانند کوتوله‌های سفید نباید ستاره لحاظ شوند، حالتی که به معنی یک کوتوله سفید در حال گردش است، مانند شباهنگ سیریوس B را می‌توان یک سیاره دانست. البته، قرارداد فعلی مابین ستاره‌شناسان این است که هر جسمی به اندازه کافی بزرگ که دارای قابلیت نگه داشتن همجوشی اتمی حین عمر خود را داشته باشد، یک ستاره لحاظ می‌شود. میان‌لایه
در ساختمان رگ‌های خونی، میان‌لایه () معمولاً از ماهیچه‌های صاف تشکیل شده که در بین آنها الیاف الاستیک، کلاژن، رتیکولر و پروتئوگلیکان‌ها قرار گرفته‌اند. مواد بین سلولی در دیواره رگ‌ها توسط سلولهای عضله صاف سنتز می‌شود. نجوم به زبان ساده
۴-۱ ستارگان: گوی‌های بزرگی از گازهای بسیار گرم هستند که دمای سطح آن‌ها هزاران درجه و در داخل بسیار بیشتر است. در این دماها ماده نمی‌تواند به شکل جامد یا مایع باشد. گازهای تشکیل دهنده ستاره‌ها بسیار غلیظتر از گازهای سطح زمین‌اند. ستاره‌ها در فضا حرکت می‌کنند اما حرکت آن‌ها بسیار کند است و به آسانی مشهود نیست. این ثبات ظاهری مکان ستارگان موجب شده‌است که نام متداول "ثوابت" بر آن‌ها اطلاق گردد. ستاره فشرده
یک ستارهٔ بیگانه ستارهٔ فشرده ایست که از چیزهایی به جز الکترون‌ها، پروتون‌ها، و نوترون‌ها تشکیل شده‌است و در برابر فروریختگی ناشی از جاذبه توسط فشار انحطاط یا ویژگی‌های کوانتومی دیگر در تعادل قرار گرفته‌اند. این‌ها شامل ستارگان عجیب (تشکیل یافته از مادهٔ عجیب) و گونه بیشتر توصیفی ستارگان پرونی (متشکل از پرون‌ها) است. ستارگان بیگانه تا حد زیادی بر مبنای نظری هستند، اما مشاهدات منتشر شده توسط رصدخانه اشعه ایکس چاندرا در ۱۰ آپریل ۲۰۰۲ دو نامزد برای ستارگان عجیب شناسایی کرد، به نام‌های آرایکس جی۱۸۵۶٫۵-۳۷۵۴ و ۳سی ۵۸، که قبلاً تصور می‌شد ستارگان نوترونی هستند. بر پایهٔ قوانین شناخته شده فیزیک، اولی بسیار کوچک‌تر و دومی بسیار سردتر از آن چیزی که باید باشند ظاهر شدند که این را می‌رساند که آن‌ها از ماده چگال تر از نوترونیم تشکیل یافته‌اند. اما، این مشاهدات با شک و تردید از جانب پژوهشگرانی رو به رو شد که می‌گفتند نتایج قاطع نبود. خوشه گلوله
قسمت اعظم خوشه‌های کهکشانی را هالهٔ ماده تاریک تشکیل می‌دهد. ساختار خوشه از یک هالهٔ پلاسمای گازی با حرارات چندین میلیون درجه تشکیل شده که که ۹۰ درصد از ماده باریونی و مرئی در خوشه هست و مولد پرتوی ایکس می‌باشد. اندک ماده باریونی باقی‌مانده ستاره‌ها هستند. از آنجا که ماده تاریک برهمکنش الکترومغناطیسی ندارد و حدودِ مشاهدات دلالت بر کوچک بودن سطح مقطع پراکندگی در برهمکنش ماده تاریک دارد، لذا دو هاله ماده تاریک بدون برخورد می‌باشند و بدون آنکه تغییر زیادی در ساختار آنها ایجاد شود از داخل هم عبور می‌کنند. از طرف دیگر هاله پلاسمای گازی در دو خوشه با هم برخورد خواهند کرد، تغییر شکل خواهند داد و در اثر این برخورد بین هاله ماده تاریک و گازهای باریونی درون خوشه فاصله می‌افتد. نتایج عکسبرداریهای پرتو ایکس نشان می‌دهد هاله‌های گازی دربرخورد با هم در مرکز برخرد شده‌اند. این در حالی ست تجمع جرمی خوشه‌ها با توجه به محاسبات اثر همگرایی گرانشی نشان می‌دهد که جرم اصلی خوشه‌ها در محلی دورتر از مرکز برخرد واقع شده است و هاله‌های تاریک بدون برخورد از کنار هم عبور کرده‌اند. این مشاهدات موید آنست که ماده‌ای بدون نور، بدون برخورد، ماده‌ای تاریک، قسمت عمده جرم خوشه را تشکیل داده است. زمین‌شناسی نفت
هیدروکربن‌گذار بین گاز و نفت خام میعانات گازی هستند. (در زیر سطح زمین گاز متراکم اما در درجه حرارت و فشار سطح مایع) از نظر خواص شیمیایی، میعانات گازی تا حد زیادی از آلکان‌هایی مانند پنتان، اکتان، و هگزان تشکیل شده‌است. زیست‌گاز
زیست‌گاز در یک فرایند تجزیهٔ بی‌هوازی معلق منکاسید توسط باکتری‌های بی‌هوازی یا در یک فرایند تخمیر مواد قابل تجزیه از قبیل کود کشاورزی، فاضلاب، زباله‌های شهرداری، زباله‌های سبز (باغ‌ها و پارک‌ها)، مواد گیاهی و محصولات کشاورزی به‌دست می‌آید. زیست‌گاز به‌طور کلی از متان و دی‌اکسید کربن تشکیل شده، اما ممکن است مقادیر ناچیزی سولفید هیدروژن، بخار آب و زیلوکسان (اکسید سیلیکن) نیز داشته باشد. ابرنواختر
در مدل اول، ابرنواخترهای با هسته رمبنده می‌باشند که در حقیقت ستاره‌های پرجرمی هستند که سوخت هسته‌ای درونشان به اتمام رسیده‌است و با توجه به اینکه جرم هسته به ماوراء حد چاندراسخار می‌رسد انقباض هسته تا رسیدن به تبهنگی نوترونی و در واقع تبدیل شدن ستاره به یک ستاره نوترونی ادامه پیدا می‌کند و در نتیجه این وضعیت مواد ستاره در لایه‌های بالایی جو به بیرون پرتاب می‌شوند. در مدل دوم ابرنواختر در ستاره‌های دوتایی بسیار نزدیک رخ می‌دهد که در آن جرم ستاره کوتوله سفید به دلیل جاری شدن مواد از ستاره همدم به سوی آن از حد چاندراسخار بیشتر می‌شود و کوتوله سفید نمی‌تواند جرم خود را تحمل کند و ابرنواختر به وجود می‌آید. ستاره عجیب
ستاره‌های عجیب ممکن است بدون در نظر گرفتن فرضیه Bodmer-Witten در ثبات، در دما و فشارهای نزدیک به صفر بتوانند وجود داشته باشند، به نحوی که ماده کوارک عجیب در مرکز ستاره‌های نوترونی بتواند شکل بگیرد و ثابت بماند؛ همانگونه که مادهٔ معمولی کوارک می‌تواند. چنین ستاره‌های عجیبی به‌طور طبیعی دارای لایه پوسته‌ای از مواد ستارهٔ نوترونی خواهند بود. عمق لایهٔ پوسته بستگی به شرایط فیزیکی و شرایط کل ستاره و به‌طور کلی به ویژگی‌های مادهٔ کوارک عجیب دارد. ستاره‌هایی که تا حدی از مادهٔ کوارک (شامل ماده کوارک عجیب) تشکیل شده‌اند نیز به عنوان ستاره‌های ترکیبی نامیده می‌شوند. کهکشان مارپیچی
جثهٔ ستاره‌ها در کهکشان‌های مارپیچی اگرچه در صفحهٔ کهکشان قرار گرفته‌اند اما ستارگان کمی وجود دارند که در یک دایره‌ای به دور مرکز کهکشان قرار گرفته باشند بلکه آن‌ها در یک هالهٔ کره‌ای به دور هستهٔ کهکشانی قرار گرفته‌اند، به هر حال بعضی از ستارگان در یک هالهٔ کروی یا کره کهکشانی ساکن شده‌اند. رفتار مداری این ستارگان مورد بحث است، آن‌ها ممکن است برگشت یا مدارها را توصیف نمایند، امّا حرکت ستارگان در یک مدار منظم را هرگز. هاله‌های ستاره‌ای ممکن است از کهکشان‌های کوچک که می‌شوند با کهکشان‌های مارپیچی حاصل شوند برای مثال کهکشان بیضوی در فرایند ادغام با راه شیری است و مشاهدات نشان می‌دهد که بعضی از ستارگان در هاله که در راه شیری وجود دارند حاصل ان است بر خلاف دیسک کهکشانی به نظر می‌رسد که هاله عاری از غبار است و علاوه بر این ستارگان در هالهٔ کهکشانی از پیرتر و با نسبت کمتر نسبت به در دیسک کهکشانی (اما بسیار شبیه نسبت به برآمدگی کهکشانی) هستند هالهٔ کهکشانی همچنین از تشکیل شده‌است. حرکت هاله‌های ستاره آن‌ها را در فرصت مناسب میان دیسک میاورد و تصور می‌شود که تعدادی از ز نزدیک به متعلق به هاله‌های کهکشانی می‌باشند برای مثال و بر طبق حرکت نامنظم آن‌ها به دور مرکز کهکشان اگر آن‌ها این حرکت را همواره انجام دهند این ستاره‌ها اغلب آشکار میوند به صورت غیرطبیعی در بالا قرص پیش‌سیاره‌ای
اگر شرایط فیزیکی (مانند جرم دیسک و ستاره، مقدار تکانه زاویه‌ای، میدان مغناطیسی و غیره) امکان دهد همزمان با چرخش قرص به دور ستاره یا پیش ستاره مرکزی توده‌هایی از غبار و گاز بر روی دیسک پدید می‌آیند و با جذب مواد بیشتر به توده‌هایی بزرگتر تبدیل می‌گردند که پیش-سیاره (به انگلیسی proto-planet) نامیده می‌شوند. این پیش سیاره‌ها همراه قرص به دور ستاره مرکزی می‌چرخند اما به دلیل جذب مواد پیرامون خود اصطکاک خود را با دیسک کاهش داده بر روی مدار‌های بیضوی ثابت به چرخش خود ادامه می‌دهند. این پیش-سیاره‌ها با گذشت زمان سیارهها را به وجود می‌آورند که بر روی مدارهای کپلری در حال چرکش هستند. در این مرحله قرص که بیشتر جرم آن به شکل این سیارات در آمده یک قرص پیش–سیاره‌ای نامیده می‌شود. میان‌ستاره‌ای (فیلم)
میان‌ستاره‌ای یا در میان ستارگان فیلمی حماسی علمی–تخیلی به کارگردانی کریستوفر نولان است. متیو مک‌کانهی، ان هتوی، جسیکا چستین، مایکل کین، مک‌کنزی فوی و مت دیمون در این فیلم به ایفای نقش پرداخته‌اند. ماجرای این فیلم دربارهٔ فضانوردانی است که از طریق کرم چالهای به کهکشان دیگری سفر می‌کنند تا سیارهٔ قابل سکونتی بیابند. فیلم‌نامهٔ این فیلم را کریستوفر نولان به همراه برادرش جاناتان نولان نوشته‌است. کریستوفر به همراه لیندا اوبست و اما توماس تهیه‌کنندگی فیلم را برعهده داشتند. فیزیکدان نظری، کیپ تورن یکی از تهیه‌کنندگان اجرایی و مشاور علمی فیلم است. خرده‌سیاره
سپس گاز و گرد و غبار باقی‌مانده به صورت یک صفحه تخت گرد (دیسک) به نام دیسک میان سیاره‌ای در می‌آید که به دور خورشید می‌گردد. ذرات سنگی داخل دیسک به هم خوردند و به هم چسبیدند و اجسامی به نام خرده‌سیاره را تشکیل دادند. این اجسام هم با هم ترکیب شدند و سیارات را تشکیل دادند. محیط میان‌ستاره‌ای
محیط میان‌ستاره‌ای () یا (ISM) در اخترشناسی به موادی گفته می‌شود که در فضای بیرونی، فاصلهٔ میان سامانه‌های ستاره‌ای را پر می‌کند و این مواد معمولاً متشکل از گاز با شکل‌های یونی، مولکولی یا اتمی به همراه غبارها و پرتوهای کیهانی است. جو زمین
گازهای آلایندهٔ هوا شامل گوگرد دی‌اکسید، نیتروژن دی‌اکسید، کربن مونواکسید که نگرانی اصلی در شهرها هستند، از سوخت‌های سنگواره‌ای مانند نفت، بنزین و گاز طبیعی تولید می‌شوند. ازون (یکی از اجزای مهم مه‌دود فتوشیمیایی) نیز یک آلایندهٔ گازی است که از واکنش‌های شیمیایی پیچیده میان نیتروژن دی‌اکسید و ترکیبات آلی فرار (برای نمونه، بخارهای بنزین) تشکیل می‌شود. کربن مونواکسید گازی نامرئی و بی‌بو است که از سوختن ناقص تشکیل می‌شود. علاوه بر این، وسایل نقلیه، سیستم‌های گرمایش خانه‌ها و برخی از فرایندهای صنعتی مقدار قابل توجهی از این گاز تولید می‌کنند. این گاز به‌شدت زیان‌آور است و به آسانی می‌تواند در جریان خون جایگزین اکسیژن شود که حتی منجر به خفگی می‌شود. گوگرد دی‌اکسید گازی بی‌رنگ و دارای بو است که در اثر سوختن زغال‌سنگ یا نفت تشکیل می‌شود. تنفس این گاز می‌تواند به چشم‌ها، گلو و بافت‌ها آسیب برساند. این گاز هم‌چنین در هوا با اکسیژن و بخار آب واکنش می‌دهد و موجب تشکیل سولفوریک اسید می‌شود. سولفوریک اسید نیز یکی از اجزای باران اسیدی است که به زمین می‌رسد و موجب آسیب رساندن و نابود کردن ماهی‌ها می‌شود و باعث خوردگی و فرسایش فلزات می‌شود و سطوح ساختمان‌ها و سازه‌های عمومی را از بین می‌برد. نیتروژن دی‌اکسید نیز موجب ورم ریوی و تجمع بیش از حد مواد مایع در ریه‌ها می‌شود و این گاز نقش مهمی در تشکیل مه‌دود فتوشیمیایی دارد. منطقه اچ ۲
کهکشان‌هایی که ستارگان با این سرعت بالا در آن شکل می‌گیرند، کهکشان‌های ستاره‌فشان نام دارند؛ کهکشان‌های بیضوی پس از ادغام، میزان گاز اندکی دارند و به همین علت مناطق اچ دو دیگر قادر به شکل‌گیری نیستند. مشاهدات در قرن بیست و یکم نشان می‌دهد که تعداد اندکی از مناطق اچ دو خارج از کهکشان‌ها با یکدیگر وجود دارند. این مناطق اچ دو خارج از کهکشان‌ها ممکن است که از جزر و مد کهکشان‌ها ی کوچک بجا مانده باشند و در برخی موارد این مناطق نسل نوئی از ستارگان تازه متولد شدهٔ حاصل از تجمع گازها را خواهند ساخت. میان‌خوشه کهکشانی
ترکیب ICM در درجه اول از باریون‌های معمولی، به‌طور عمده هیدروژن یونیزه شده و هلیوم تشکیل شده‌است. این پلاسما با عناصر سنگین‌تری از جمله آهن غنی شده‌است. مقدار متوسط عناصر سنگین تر نسبت به هیدروژن، که به عنوان فلز در اخترشناسی شناخته می‌شود، از یک سوم تا نیمی از مقدار خورشید متغیر است. بررسی ترکیبات شیمیایی ICMها به عنوان تابعی از شعاع نشان داده‌است که هسته‌های خوشه‌های کهکشان نسبت به شعاع بزرگتر غنی از فلز هستند. در بعضی از خوشه‌ها (به عنوان مثال خوشه Centaurus) فلز بودن گاز می‌تواند از بالای خورشید بالا رود. به دلیل میدان گرانشی خوشه‌ها، گاز غنی شده فلزی که از ابرنواخترها خارج می‌شود، به عنوان بخشی از ICM به صورت گرانشی به خوشه متصل می‌شوند. با نگاهی به تغییرهای مختلف، که مربوط به مشاهدهٔ دوره‌های مختلف تکامل گیتی است، ICM می‌تواند سابقه‌ای از تولید عناصر در کهکشان را فراهم کند. فهرست مولکول‌های فضای بیرونی
در این‌جا فهرستی از مولکول‌هایی که در فضای خارجی زمین شامل محیط‌های میان ستاره‌ای و "مجاور ستاره‌ای"، شناسایی شده‌اند، بر مبنای تعداد اتم‌های تشکیل دهنده، طبقه‌بندی شده‌اند. علاوه بر فرمول شیمیایی، هر یک از این ترکیبات شناسایی شده، شکل‌های یونیزه شده آن‌ها نیز آورده شده‌است. ال‌پی‌جی
گاز نفتی مایع‌شده یا ال‌پی‌جی به دو گاز هیدروکربنی بوتان و پروپان یا ترکیب آن‌ها گفته می‌شود که در حالت مایع نگه داشته می‌شوند. معمولاً مقادیر کمی از ترکیباتی چون پروپیلن و بوتیلن نیز در گاز مایع موجود است. گاز مایع بیشتر برای کاربردهای گرمایشی و به عنوان سوخت وسایل نقلیه استفاده می‌شود. همچنین در ساخت افشانه‌ها و به عنوان گاز خنک‌کننده در وسایل سرمازا همچون یخچال و فریزر نیز استفاده می‌شود. منطقه اچ ۱
این مناطق نور مرئی قابل تشخیصی از خود منتشر نمی‌کنند (به جز در خطوط طیفیِ عنصرهایی غیر از هیدروژن)، بلکه توسط خط طیفی منطقه ۲۱ سانتی‌متری (۱۴۲۰ مگاهرتز) (خط هیدروژن)، مشاهده می‌شوند. این خط احتمال انتقال بسیار پایینی دارد، بنابراین برای دیده‌شدن آنها به مقدار زیادی گاز هیدروژن نیاز است. در جبهه‌های یونیزاسیون؛ که در آن "مناطق اچ ۱" با گاز یونیزه شده در حال گسترش مانند منطقه اچ ۲ برخورد می‌کنند، حالت دوم درخشان‌تر از آنچه در غیر این صورت ممکن بود، مشاهده می‌شود. درجهٔ یونیزاسیون در یک "منطقهٔ HI" در حدود 10 است: (یعنی یک ذره در ۱۰٬۰۰۰) که بسیار ناچیز است. در فشارهای بین ستاره‌ای معمولی در کهکشان‌ها؛ مانند کهکشان راه شیری، "مناطق HI"در دماهایی پایین‌تر از ۱۰۰ درجه کلوین و/یا بالای چندین هزار کلوین در بهترین حالت پایداری خود هستند: گاز بین این دماها بسیار سریع گرم یا سرد می‌شود تا به یکی از رژیم‌های پایداری دما برسد.گاز معمولاً در بین یکی از این فازها؛ به جز در نزدیکی منطقهٔ در حال گسترش منطقه اچ ۲، ایزوترمال محسوب می‌شود. در نزدیکی یک منطقهٔ اچ دویِ در حال گسترش، یک "منطقهٔ اچ ۱" متراکم وجود دارد که منطقهٔ اچ یکِ دست نخورده را، و نیز جبههٔ منطقهٔ یونیده شدهٔ اچ ۲ را از ناحیهٔ اچ ۱ آشفته‌شده، جدا می‌سازد. کهکشان
کهکشان‌ها سامانه‌هایی بزرگ و با اندازه و مرز مشخصی هستند که از ستاره‌ها، بقایای ستاره‌ای، ماده تاریک، گازها و گرد و غبارهای میان ستاره‌ای تشکیل شده‌اند و با نیروهای گرانشی به گردِ هم آمده‌اند. کوچک‌ترین کهکشان‌ها دارای پهنایی برابر با چند صد سال نوری، شامل نزدیک به صد میلیون (۱۰) ستاره هستند. بزرگترین کهکشان‌ها تا ۳ میلیون سال نوری پهنا دارند و شامل بیش از صد تریلیون (۱۰) ستاره هستند. کهکشان‌ها بر گرد مرکز جرم خود در گردشند. زمین‌شناسی نفت
دو نوع اساسی از گاز طبیعی وجود دارد که یکی حاصل فرایندهای زیستی (بیوژنیک) و دیگری حاصل فرایندهای گرمایی (ترموژنیک) است. گاز بیوژنیک فقط از فعالیت‌های باکتریایی در ابتدای دورهٔ دیاژنز تشکیل می‌شود. یعنی در دمای پایین، فشار لایه‌های رویین کمتر از ۱۰۰۰ متر، شرایط بی‌هوازی و نرخ بالای تجمع رسوبات. در حال حاضر از جمله مکان‌هایی که این اتفاق در حال روی دادن است می‌توان به مصب رودهای نیل، می‌سی‌سی‌پی و آمازون اشاره کرد. تخمین زده می‌شود که حدود ۲۰ درصد از گازهای طبیعی شناخته شده در جهان بیوژنیک باشند. گازهای ترموژنیک نیز از دگرگونی گرمایی کروژن‌ها در اثر فشار زیاد لایه‌های بالایی و دمای بالای زیر زمین به وجود می‌آیند. هیدروکربن‌های گازی عبارتند از: متان (CH۴)، اتان (C2H۶)، پروپان (C3H۸) و بوتان (C4H۱۰). زمانی که مقدار هیدروژن سولفید یک گاز طبیعی بالا باشد به آن گاز ترش و زمانی که مقدار این ماده در گاز طبیعی کم باشد به آن گاز شیرین می‌گویند. اگر مقدار مایع بدست آمده از گاز طبیعی در شرایط سطحی کمتر از ۱ گالن بر ۱۰۰۰۰ فوت مکعب باشد به این گاز گاز خشک گفته و در صورتی که از این مقدار بیشتر باشد به آن گاز تر می‌گویند. ان‌جی‌سی ۳۳۱۴
این کهکشان مارپیچی در حقیقت از ترکیب یک جفت کهکشان تشکیل شده است که همپوشانی دارند و این خاصیت کمیاب این کهکشان به اخترشناسان این امکان را می‌دهد تا ویژگی‌های غبار میان‌ستاره‌ای را بررسی کنند. سحابی‌های خارج کهکشانی
سحابی‌های خارج کهکشانی توده‌های عظیم و پیوسته گازی نیست، بلکه مجموعه‌ای است از ستارگانی شبیه ستارگان کهکشان، رصدهای انجام شده نشان می‌دهد خاصیت طیفی نوری که از این سحابی‌ها صادر می‌شود، بسیار شبیه به نوری است که از خورشید خود ما خارج می‌گردد؛ بنابراین درجه حرارت متناظر با چنین صدور نوری نمی‌تواند با درجه حرارت سطحی خورشید اختلاف فراوان داشته باشد و این درجه حرارت بایستی به چند هزار درجه برسد. اگر این سحابی‌ها واقعاً توده‌های غول پیکر گاز پیوسته‌ای بودند که درجه حرارت سطحی آنها همان درجه حرارت سطحی خورشید بود، ناچار می‌بایستی نوری که از آنها صادر می‌شود با وسعت سطح یعنی با مربع یکی از ابعاد آنها متناسب باشد. حباب باد ستاره‌ای
کهکشان‌های مارپیچی، حداقل آن طور که از دور به نظر می‌رسند، قرصی صاف و هموارند. از ظاهرشان چنین بر می‌آید که قرصی برافزایشی مملو از ستاره، گاز، و گرد و غبار دارند که به آرامی در حال گردش است. در اولین نگاه چنین به نظر می‌رسد که محیط میان‌ستاره‌ای، دنیایی است نه چندان پراهمیت که ذرات، به صورتی کاملاً کم پشت در آن وجود دارند و هیچ ارتباط آشکاری میان این فضا و طرح کلی کهکشانها وجود ندارد. غبار بین سیاره‌ای
همچنین از دیگر موارد به وجود آمدن این ذرات به دشارژ الکتریکی خورشید بر هسته فلزی خرده‌سیارک‌ها می‌توان اشاره کرد که طی این فرایند دشارژ نقطه‌ای حاصل از میدان مغناطیسی خورشید بر هسته فلزی خرده سیارک باعث ایجاد شکست و خردشدگی در سطح آن شده و ذرات ریزی از آن را در فضای بین سیاره‌ای پراکنده می‌کند. مخازن هیدروکربوری
گاز طبیعی موجود در مخازن هیدروکربوری زیرزمینی به دو حالت می‌تواند از زمین خارج شده و در دسترس قرار‌ گیرد. اگر بیشترین ماده موجود در مخزن زیرزمینی، گاز طبیعی باشد، به آن «چاه مستقل گازی» می‌گویند. گاز طبیعی خام که از چاه‌های مستقل گازی استخراج می‌گردد و هنوز فرایندهای سرچاهی و پالایشی را طی نکرده‌است، از مواد مختلفی تشکیل گردیده است. این مواد به‌طور عمده شامل هیدروکربور متان، به همراه گاز اتان و هیدروکربورهای دیگر به صورت سنگین و مایع مانند پروپان، بوتان و هیدروکربورهای سنگین تر یا چکیده نفتی که میعانات گازی نامیده می‌شوند و حاوی بنزین طبیعی هستند و همچنین مقداری از ناخالصی‌های غیر هیدروکربوری شامل بخار آب، دی اکسید کربن، منواکسید کربن، نیتروژن، سولفید هیدروژن، هلیوم و گازهای دیگر می‌باشند که درصد هر کدام از این مواد در گاز طبیعی، بستگی به نوع مخزن، محل آن، عمق مخزن و عوامل دیگر دارد. غبار کیهانی
غبار کیهانی گرد و غباری است که در فضا وجود دارد. این ذرات بیشترین گونه از ذرات ریز ٬گرد و غبار هستند که مولکولی به اندازه یک میکرون دارند. بخش کوچکی از غبارهای کیهانی فضا را به صورت متراکم شده در معادن مواد دیرگداز می‌توان یافت نمود. برای نمونه تراکم گرد غبار در محیط میان‌ستاره‌ای، حباب محلی نزدیک به ده به نمای منفی ۶ دانه در متر مکعب بوده که هر دانه جرمی در حدود ده به توان منفی ۱۷ کیلوگرم جرم دارد.ویکی‌پدیا انگلیسی یخ فشان
سیاره های نزدیک خورشید، سنگی هستند و تولید ماگما می کنند. اما سیاره ها و اقمار پس از مریخ، حاوی مقادیر قابل توجهی گاز هستند. آتشفشان در این بخش از منظومه شمسی معمولاً یخ فشان است و به جای سنگ های مذاب، گاز سرد یا یخ زده مانند آب، آمونیاک و متان فوران می کند. اولین یخ فشان، سال 1989 توسط کاوشگر وویجر 2 در تریتون مشاهده شد و بهترین مستند از یخ فشان ها توسط کاوشگر کاسینی در سال 2005 در انسلادوس تصویربرداری گردیده است. پیشینه هستی (نجوم)
در نهایت سوخت هسته‌ای همه ستارگان روزی تمام می‌شود. آن‌ها تعادل خود را از دست می‌دهند طوری‌که نیروی گرانش غالب می‌شود. تفاوت جرم ستارگان باعث تفاوت در مرگ آن‌ها نیزمی شود. ستاره‌های کم جرم به آرامی باقی‌مانده سوخت خود را سوزانده و می‌میرند. ستاره‌هایی به اندازه خورشید، به سرعت به یک کوتوله سفید به اندازه زمین تبدیل می‌شوند. لایه بیرونی ستاره که از اتمهایی تشکیل شده که در فرایند تبادلات هسته‌ای به وجود آمده‌اند، از آن جدا شده و به شکل ذرات در عرصه بی‌انتهای آسمان رها می‌شوند. هسته یک ستاره غول پیکر تقریباً به شکل آنی منفجر می‌شود. هسته به سمت بیرون پخش می‌شود و با ذراتی برخورد می‌کند که به سمت درون ستاره کشیده شده‌اند. این برخورد با تولید انرژی انبوهی همراه است که هم عناصر سنگین موجود در کائنات را پدیدار می‌نماید و هم منجر به تکه‌تکه شدن ستاره می‌شود. این انفجار ابر نواختر، منشا اولیه همه عناصر سنگین یافت شده در اجرام، ستاره‌ها، سیاره‌ها و فضاهای میان کهکشانهاست. در اعماق سرد فضا، عناصری مانند کربن، اکسیژن و نیتروژن می‌توانند با عنصر اولیه یعنی هیدروژن ترکیب شده و مولکول‌های پیچیده‌ای را بسازند مخصوصاً در فضاهای با چگالی و غلظت بالاتر که امکان برخورد ذرات به یکدیگر بیشتر است. تعداد بسیار زیادی از انواع مولکول‌های پیشرفته، به خصوص مولکولهایی که اتم کربن در ترکیب آن‌ها حضور دارد، در فضای میان ستارگان یافت شده‌است. گیتی
ماده معمولی از دو ذره بنیادی ساخته شده‌است: کوارک و لپتون مثلاً پروتون از دو کوارک بالا و یک کوارک پایین تشکیل می‌شود؛ نوترون از دو کوارک پایین و یک کوارک بالا ساخته می‌شود؛ و الکترون نوعی لپتون است. اتم یک هسته اتمی دارد که از پروتون و نوترون ساخته شده و الکترون‌هایی که در مدارهای اطراف هسته می‌چرخند. از آنجا که بیشتر جرم اتم در هسته آن است که از باریون تشکیل شده، اخترشناسان اغلب از واژه "ماده باریونی" برای توصیف ماده معمولی استفاده می‌کنند، هرچند که بخش اندکی از این «ماده باریونی» را الکترون‌ها تشکیل می‌دهند. مشتری داغ
در این مرحله، خورشید مرکزی وارد مرحله‌ای از تحول خود به نام مرحله تی-ثوری شد. ستاره‌های تی–ثوری ستاره‌های بسیار جوان و بسیار فعالی هستند که مقادیر عظیمی از مواد سطح شان را به فضا پرتاب می‌کنند. این تندباد ستاره‌ای هر آنچه از سحابی سیاره ساز باقی‌مانده جاروب می‌کند و می‌برد و به این ترتیب سیارات به ثبات می‌رسند. هرچند، اگر این مرحله تی-ثوری به هر علت به تأخیر بیفتد، سیارات تازه شکل گرفته در فضایی نسبتاً خالی در مدار نمی‌گردند بلکه در میان ابر گازی چگالی حرکت می‌کنند. اصطکاک بین این سیارات تازه شکل گرفته و ابر گازی، انرژی سیاره‌ای را می‌گیرد و موجب می‌شود که مدار سیارات جدید دایره‌ای‌تر و به آهستگی کوچک‌تر شود. نتیجه این است که سیاره‌های جدید به سوی ستاره مرکزی کوچ می‌کنند و این روند فقط زمانی متوقف می‌شود که باد تی-ثوری وزیدن بگیرد و ابرگازی از میان برود. به سبب رخ دادن همین فرایند، طی بیش از چند میلیون سال، است که سیاره‌ای هم‌جرم مشتری از نواحی بیرونی سامانه سیاره‌ای به مداری بسیار نزدیک به ستاره‌اش کوچ می‌کند. اگر مرحله تی-ثوری زود آغاز شود، غول گازی در نواحی بیرونی منظومه باقی می‌ماند. مرحله تی-ثوری اگر زیاد به تأخیر بیفتد سیاره به درون ستاره سقوط می‌کند. محیط میان‌ستاره‌ای
فضای میان‌ستاره‌ای، به نحو غیرقابل امتزاجی در فضای میان‌کهکشانی نیز فرومی‌رود. انرژی که همان حجم محیط میان‌ستاره‌ای را به صورت الکترومغناطیسی اشغال کند، میدان پرتویی میان‌ستاره‌ای نامیده می‌شود. گاز
وابستگی حرکت اتم‌ها یا مولکول‌های ماده از یکدیگر در حالت گاز، بسیار کم‌تر از حالت‌های جامد یا مایع است. در این حالت از ماده، فاصله‌های مولکول‌ها از یکدیگر بسیار زیاد است و به همین دلیل، نیروهای برهم‌کنش مولکولی در آن، بسیار اندک هستند. همین فاصلهٔ زیاد بین ذرات است که گاز را از مایع و جامد، متمایز می‌کند. این جدایی باعث می‌شود که گاز معمولاً بی‌رنگ و نامرئی در نگاه انسان مشاهده گردد. یک نمونهٔ بسیار شناخته شدهٔ گاز بخار آب است.