آیا حکومت خامنه‌ای- احمدی نژاد یک دیکتاتوری نظامی یا استبداد دینی بود؟
امیرحسین جهانشاهی
از وی کتاب‌هایی با عنوان‌های «هیتلر ایرانی-پایان دیکتاتوری احمدی‌نژاد» و "درهم‌شکستن استبداد سوم" منتشر گردیده است که به نقش نیروهای مذهبی در عدم توسعه‌یافتگی ایران و همچنین خطر افراط‌گرایی اسلامی برای جامعه بشری در قرن نوین، می‌پردازد.
افغانستان
برخی از ناظران پس از سیطره مجدد طالبان و استقرار دولت امارات اسلامی پیشنهاد کرده‌اند که جمهوری اسلامی ایران می‌تواند به عنوان یک الگوی مشروطه برای دولت جدید طالبان عمل نماید و یک سیستم حکومتی به ظاهر جمهوری را با «دموکراسی محدود و پلورالیسم» معرفی کند که توسط «حاکمیت دینی» هدایت می‌شود. هارون رحیمی، با این حال، خاطرنشان کرد که شرایط محلی در ایران اساساً با شرایط موجود در افغانستان متفاوت است و جنبه‌های دموکراتیک حکومت ایران توسط «گروهی از علمای دینی تأثیرگذار که همیشه خود را به عنوان نیروهای دموکراتیک معرفی کرده‌اند» محافظت می‌کند. اما این علمای به ظاهر دموکراتیک در امارات اسلامی افغانستان وجود ندارند.به گزارش سی‌ان‌ان، دولت جدید احتمالاً یک امارت اسلامی دیوبندی با حکومت متمرکز است. در گزارشی از منابع سی‌ان‌ان بیان شده‌است که دولت جدید قرار است مشابه جمهوری اسلامی ایران با رهبری هبت‌الله آخندزاده به عنوان رهبری همه‌کاره درست مانند نقش سید علی خامنه‌ای در ایران باشد. محمدتقی مصباح یزدی
مصباح یزدی در در دوران خمینی چندان فعالیت رشد نیافت و رابطه او با خامنه‌ای نیز تا زمان رهبر شدن وی تیره و تار بود. محسن کدیور در تحقیقی که دربارهٔ رهبر شدن خامنه‌ای نوشته، نقل کرده‌است که مصباح یزدی خرداد سال ۶۸ در جلسه‌ای در قم گفته بود خامنه‌ای «حتی یک صفحهٔ رسائل را بدون اعراب نمی‌تواند از رو بخواند». اما پس از به قدرت رسیدن خامنه‌ای، مصباح یزدی شروع به ستایش وی کرد و نقش سیاسی او نیز در جمهوری اسلامی پر رنگ شد. مصباح یزدی در واکنش به رویدادهای پس از انتخابات سال ۱۳۸۸ گفت: «سلسله جنبان این قضایا هر که بود درصدد حذف ولایت فقیه از نظام سیاسی کشور بود.» وی «ولایت فقیه را روح انقلاب و مشخصه این حکومت» دانسته و گفت: «دشمنان می‌خواستند یا این رکن اساسی را حذف یا تضعیف و کمرنگ کنند که در این جریان برخی آگاهانه و برخی فریب خورده اقدام به این امر نمودند». او همچنین در ۲۱ مرداد ۱۳۸۸ در جمع گروهی از هنرمندان بسیجی در "مؤسسه آموزشی امام خمینی" در قم این‌گونه استدلال کرد که وقتی رئیس‌جمهوری از جانب رهبری نصب و تأیید می‌شود به عامل او تبدیل شده و از این پرتو نور بر او نیز تابیده می‌شود و لذا «وقتی ریاست جمهوری حکم ولی فقیه را دریافت کرد اطاعت از او نیز مثل اطاعت از خداست.» وی همچنین از رهبران جبهه پایداری انقلاب اسلامی است که طی سال‌های اخیر به عنوان یک گروه سیاسی ظهور و بروز کرده‌است. مؤسسه مطالعاتی امریکن اینترپرایز نیز در تحلیلی اظهار داشت که محمد تقی مصباح یزدی و عزیز خوشوقت از نزدیکان سید علی خامنه‌ای هستند. تمامیت‌خواهی
در میان رژیم‌های توتالیتر، توتالیتاریسم دینی خطرناک‌ترین نوع حکومت است. چنین نظامی با استفاده از دین رفتار سرکوب‌گرانهٔ خود را مشروع جلوه داده و از اعتقادات مردم جهت پیشبرد منافع خود استفاده می‌کند. محسن صفایی فراهانی
یک‌سال بعد در مردادماه ۱۳۸۹، صفایی فراهانی به همراه شش فعال سیاسی دیگر که خود را تعدادی از قربانیان پرونده‌سازی‌ها و خلافکاری‌های گروهی استبدادطلب از جمله عده‌ای از نظامیان قانون‌شکن درجریان انتخابات ریاست جمهوری دهم و پس از آن نامیدند، در شکایت‌نامه‌ای دربارهٔ آنچه آنها ظلم‌ها و کارشکنی‌های عده‌ای متوهم که متأسفانه لباس نظامی و امنیتی بر تن کرده‌اند می‌خواندند، به اظهارات فردی موسوم به «سردار مشفق» اشاره کردند و آن را سند مهمی در جهت روشن شدن مسائل پشت پردهٔ انتخابات ریاست جمهوری دهم و حوادث بعد از آن و اقدامات خلاف قانون گروه استبدادطلبِ پیش‌گفته در جریان انتخابات و پس از آن دانستند؛ اقداماتی که در افکار عمومی کودتای انتخاباتی نام گرفته‌است. آنان در بخشی از این شکایت و سند آورده‌اند: (طبق اظهارات این فرد) آقای احمدی‌نژاد نه فقط از همان ابتدا نامزد قطعی این گروه تمامیت‌خواه بوده، بلکه گروه مذکور از مدت‌ها قبل از انتخابات ریاست جمهوری و حتی پیش از قطعی شدن کاندیدای رقیب (آقای خاتمی یا آقای موسوی)، تصمیم قطعی خود را برای حذف یا شکست رقبای او اتخاذ کرده بود. این گروه از مراحل آغاز فعالیت‌های انتخاباتی، نامزدهای رقیب را نه با هویت کاندیدای رسمی انتخابات ریاست جمهوری، بلکه به عنوان «دشمن» تلقی و با بهره‌گیری از همه ابزارهای اطلاعاتی و نظامی پنهان، به تضعیف، ارعاب، اخلال در فعالیت‌های قانونی و نهایتاً مختل ساختن ابزارهای نظارتی رقبای انتخاباتی اقدام کرده‌است. در این شکایت‌نامه که نام‌هایی چون محسن امین‌زاده، مصطفی تاج‌زاده، عبدالله رمضان‌زاده، فیض الله عرب سرخی، محسن صفایی فراهانی، محسن میردامادی و بهزاد نبوی آن را امضا کردند به اهانت‌ها، اکاذیب و تهمت‌های گوناگون از جمله توطئه و براندازی به امضاکنندگانِ این شکایت اشاره و اعلام شده حتی یک مورد از اتهامات مشروحِ مطرح شده علیه امضاکنندگان این شکایت صحت ندارد و همهٔ موارد مصداق اکاذیب و افترا است. یک روز بعد عباس جعفری دولت‌آبادی، دادستان تهران، به زندانیان سیاسی‌ای که در مرخصی بسر می‌برند هشدار داده‌است که صدور بیانیه توسط آنها پیگرد قانونی دارد. وی همچنین گفت: مسئله «هتک حرمت» از «یک فرد زندانی» صحت ندارد و فرد مزبور نیز این خبر را تکذیب کرده‌است. به دنبال این شکایت از فرماندهان سپاه، آقایان امین‌زاده، صفایی فراهانی و تاج‌زاده بار دیگر به زندان فراخوانده شدند. صفایی فراهانی اعلام کرد حاضر به بازپس‌گیری شکایت خود نیست و به زندان برمی‌گردد. پس از بازگشت صفایی فراهانی به زندان، با امضای نامه‌ای به همراه همسران دیگر معترضان اعلام کرد: شکایت «به‌حق» همسران خود و «دیگر قربانیان» را تا حصول نتیجهٔ نهایی پیگیری خواهند کرد. مهدی کروبی نیز با حمایت از شکایت هفت فعال اصلاح‌طلب، حاکمیت را به مناظره دعوت کرد. یک‌ماه بعد صفایی فراهانی در اوین دچار حمله قلبی شد و با یک هفته تأخیر، از بهداری اوین به بیمارستان منتقل شد. همسرش، عفت خطیبی، با اشاره به بیماری قلبی وی، به شدت از وضعیت وی در زندان اوین ابراز نگرانی و اعلام کرد: «آقای فراهانی سه‌شنبهٔ هفتهٔ گذشته در بندِ ۳۵۰ دچار حملهٔ قلبی و بیهوشیِ کامل شده، توسط برانکارد به بهداری زندان اوین منتقل می‌شود. در بهداری زندان با توجه به وضعیت بد جسمانی وی هیچگونه رسیدگیِ پزشکی به‌طور جدی دربارهٔ او صورت نمی‌گیرد.» صفایی فراهانی، پس از اعتراضات مکرر همسرش، یک‌هفته بعد، ابتدا به بیمارستان مدرس تهران و سپس به بیمارستان قلب تهران منتقل شد. سربازسالاری
سربازسالاری یا ارتش‌سالاری نوعی از حکومت است که توسط رهبران و مقامات ارتش رهبری می‌شود. این نوع از حکومت با دیکتاتوری نظامی و خونتا که قدرت سیاسی ارتشی تحمیل نشده یا حتی توسط دیگر قوانین حمایت نشده متفاوت است. مخالفان جمهوری اسلامی ایران
در جریان ترور میکونوس و دادگاهی که به همین نام شهرت یافت مقامات عالی نظام جمهوری اسلامی به دست داشتن در قتل مخالفین خود محکوم شدند و ایران برای اولین بار به دلیل تروریسم دولتی توسط این دادگاه محکوم شد. همچنین در مارس ۲۰۰۷ م و پس از گذشت ۱۳ سال از بمب‌گذاری آمیا، دادستانی کل آرژانتین درخواست صدور حکم جلب نه نفر از مقامات جمهوری اسلامی، از جمله علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی و علی‌اکبر ولایتی توسط پلیس بین‌الملل را صادر کرد. این اقدامات همچنین با ترور شخصیت‌های مخالف که به ادعای مخالفان توسط نظام جمهوری اسلامی انجام شده شامل شاهپور بختیار، شهریار شفیق، ارتشبد غلامعلی اویسی عبدالرحمان قاسملو دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران، عبدالرحمان برومند رئیس هیت اجرایی نهضت مقاومت ملی ایران، کاظم رجوی، رضا مظلومان، بیژن فاضلی، علی‌اکبر طباطبایی می‌شود. نقد رهبر جمهوری اسلامی ایران
احمد زیدآبادی، روزنامه‌نگار، تحلیل‌گر سیاسی و دکترای علوم سیاسی از دانشکده حقوق دانشگاه تهران است. او در سال ۱۳۷۹ به جرم تبلیغ علیه نظام، تشویش اذهان عمومی و اقدام افسارگسیخته علیه نظام، ۱۳ ماه در زندان به سربرد. همچنین دو روز پس از انتخابات مناقشه‌برانگیز ریاست‌جمهوری در سال ۱۳۸۸ مجدد دستگیر و این بار دادگاه او را به شش سال زندان، پنج سال تبعید به گناباد و محرومیت مادام‌العمر از هر گونه فعالیت سیاسی و شرکت در احزاب و هواداری و مصاحبه و سخنرانی و تحلیل حوادث، به صورت کتبی یا شفاهی، محکوم کرد. دلیل این برخورد حکومت با وی، نگارش نامه‌ای سرگشاده، خطاب به رهبر جمهوری اسلامی بود که در این نامه دو پرسش را از وی مطرح کرده بود. یکی اینکه بر اساس کدام علت شرعی، قانونی یا عرفی پرسش از رهبری و نقد گفته‌ها و عملکرد وی ممنوع است؛ و پرسش دوم مربوط به پرونده هسته‌ای ایران بود. وی در این مورد از خامنه‌ای پرسیده بود حکومت ایران با صرف چه هزینه‌ای می‌خواهد به چرخه سوخت هسته‌ای دست پیدا کند. زیدآبادی سپس از خامنه‌ای خواسته بود تصمیم در این مورد را به مردم ایران واگذار کند. تمامیت‌خواهی
نمونه تاریخی حکومت توتالیتر مذهبی در دنیا تنها حکومت پاپ‌ها در قرون وسطی است. در تاریخ معاصر نیز از حکومت جمهوری اسلامی ایران می‌توان به عنوان یک یا تنها حکومت توتالیتر مذهبی نام برد. جمهوری اسلامی ایران تنها حکومتی توتالیتر مذهبی اسلامی در دنیاست که نمونه ندارد. سید علی خامنه‌ای
در خلال سال‌های ۱۳۵۰–۱۳۵۳ ه.ش درس‌های تفسیر و ایدئولوژی سید علی خامنه‌ای در سه مسجد کرامت و امام حسن و میرزا جعفر در مشهد تشکیل می‌شد. این فعالیت‌ها موجب شد که در دی ماه ۱۳۵۳ ه.ش ساواک به خانه‌اش در مشهد هجوم ببرد، او را دستگیر و بسیاری از یادداشت‌ها و نوشته‌هایش را ضبط کند. خامنه‌ای در فروردین ۱۳۵۲ ه.ش برای تبلیغ عازم نیشابور می‌شود و جلساتی را در مساجد آن شهر برگزار می‌کند. در خرداد ۱۳۵۲ ه.ش جلسات تفسیر وی را ساواک در مسجد امام حسن و منزل وی تعطیل می‌کند. در آذر ۱۳۵۲ ه.ش به دعوت بانی و واقف مسجد کرامت مشهد، فعالیت خود را در آنجا دنبال می‌کند ولی ساواک او را بازداشت می‌کند. در آبان ۱۳۵۳ به دعوت محمد مفتح به سخنرانی در مسجد جاوید تهران می‌پردازد. وی در دی ماه ۱۳۵۳ ه.ش باز بازداشت می‌شود و به زندان کمیته مشترک ضد خرابکاری در تهران منتقل می‌شود. بنابر گفته وی، دشوارترین و سخت‌ترین دوران حبس همین دوران بوده‌است. وی در ۲ شهریور ۱۳۵۴ ه.ش از زندان آزاد شد. پس از آزادی از زندان به مشهد بازگشت و مجدد به فعالیت‌های سیاسی خود ادامه داد، اما دیگر امکان تشکیل کلاس‌های سابق به او داده‌نشد. خامنه‌ای دربارهٔ پنجمین بازداشت خویش توسط ساواک می‌نویسد:از سال ۴۸ زمینهٔ حرکت مسلحانه در ایران محسوس بود. حساسیت و شدت عمل دستگاه‌های جاری رژیم پیشین نیز نسبت به من، که به قرائن دریافته بودند چنین جریانی نمی‌تواند با افرادی از قبیل من در ارتباط نباشد، افزایش یافت. سال ۵۰ مجدداً و برای پنجمین بار به زندان افتادم. برخوردهای خشونت‌آمیز ساواک در زندان آشکارا نشان می‌داد که دستگاه از پیوستن جریان‌های مبارزهٔ مسلحانه به کانون‌های تفکر اسلامی به‌شدت بیمناک است و نمی‌تواند بپذیرد که فعالیت‌های فکری و تبلیغاتی من در مشهد و تهران از آن جریان‌ها بیگانه و به‌کنار است. پس از آزادی، دایرهٔ درس‌های عمومی تفسیر و کلاس‌های مخفی ایدئولوژی و… گسترش بیشتری پیدا کرد.وی تا اواخر دوران حکومت پهلوی، به سبب ممانعتی که از خروج وی برای زیارت عتبات عالیات و دیدار با سید روح‌الله خمینی صورت گرفت از خروج از کشور منع شد. تمامیت‌خواهی
در سال‌های آغازین انقلاب ایران، ظهور خمینی آغاز توتالیتاریسم دینی در ایران و به عبارتی در این منطقه از جهان بود. خمینی در سخنرانی معروف خود در اعلام نخست‌وزیری مهندس بازرگان گفت:«من باید یک تنبه دیگری هم بدهم و آن این که من که ایشان را حاکم کردم، یک نفر آدمی هستم که به واسطهٔ ولایتی که از طرف شارع مقدس دارم، ایشان را قرار دادم. ایشان را که من قرار دادم واجب‌الاتباع است، ملت باید از او اتباع کند. یک حکومت عادی نیست، یک حکومت شرعی است؛ باید از او اتباع کنند. مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است، قیام بر علیه شرع است. قیام بر علیه حکومت شرع جزایش در قانون ما هست، در فقه ما هست؛ جزای آن بسیار زیاد است». احمد آذری قمی
مواضع آذری‌قمی نسبت به رهبری علی خامنه‌ای به جایی می‌رسد که می‌گوید: «رهبری آقای خامنه‌ای معلول تلاش من بوده که از این سبب و جهات دیگر از خدای خود و از شما جوانان عزیز عذر می‌خواهم». او بارها از نقش نیروهای امنیتی و شماری از روحانیون مانند محمد یزدی در قرار دادن نام علی خامنه‌ای به عنوان مرجع تقلید انتقاد می‌کرد و در یکی از نوشته‌هایش کفت: «نیروهای امنیتی در امور مرجعیت دخالت می‌کنند و اجازه نمی‌دهند مرجع اعلم معرفی شود چرا که با چنین اقدامی آیت‌الله خامنه‌ای به حاشیه می‌رود». احمد آذری قمی فشارها برای جا انداختن مرجعیت رهبر حکومت ایران را ناصواب، خیانت به اسلام و بی‌ارزش و بی‌اعتبار کردن جایگاه مرجعیت می‌دانست و استبداد دینی را بدترین نوع استبداد می‌خواند. احمد آذری قمی دو ماه پیش از مرگ در یادداشتی با عنوان "ولایت فقیه در شرع و قانون اساسی" دوباره تأکید کرد آنچه دربارهٔ ولایت فقیه نوشته فقط مختص امام معصوم و آیت‌الله خمینی است و اگر کسان دیگری را شامل شده عذرخواهی می‌کند. بر پایه مستندات "فراز و فرود آذری قمی" نگاه احمد آذری قمی نسبت به علی خامنه‌ای تا پایان عمر تغییر نکرد. اعتراضات دی ۱۳۹۶ ایران
جامعه‌شناس مجید محمدی ۳ نظریه را پیش‌زمینهٔ این اعتراض مردمی عنوان کرده‌است: ۱. فساد ۲. وضعیت معیشتی ۳. استبداد دینی. به نظر وی اعتراض به استبداد دینی برجسته‌ترین وجه این اعتراض و فریاد نامیدی مردم ایران است؛ زیرا مردم معترض، حکومت ولایت فقیه را مصر بر حفظ وضع موجود می‌دانند، و از اصلاح آن مأیوس شده‌اند. محمدی بر این باور است به دلیل این‌که در ایران، دولت در همهٔ حیطه‌ها حضور دارد، هر اعتراضی سیاسی است چون معیشت و سیاست در هم آمیخته‌اند. به گفتهٔ او وقتی فرماندهان سپاه رستوران و شیرینی‌فروشی دارند اعتراض به آن‌ها نیز سیاسی می‌شود. روزشمار اعتراضات به انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۸۸)
جبهه مشارکت ایران اسلامی دولت محمود احمدی‌نژاد را به کودتا متهم کرد: «این اولین بار است که کودتاگران علیه جمهوریت نظام، با بدترین و خشن‌ترین شیوه‌ها مهمترین رکن جمهوریت یعنی ریاست جمهوری را هدف قرار می‌دهند، مقامی که اگر برآمده از آرای واقعی ملت نباشد می‌تواند سرآغاز استبدادی بزرگ باشد و آنچه در سال‌های قبل گوشه‌هایی از آن را نشان داده بودند، ناچیز و بی‌مقدار جلوه می‌کند.» محمود احمدی‌نژاد
پیش از محمود احمدی‌نژاد به ویژه پس از پایان جنگ ۸ ساله ایران و عراق، بینش بیشتر مردم ایران بر پایه شعار «فرزند کمتر زندگی بهتر» بود (شعاری که در دولت علی اکبر هاشمی رفسنجانی مطرح شده بود) که این دیدگاه با آغاز ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد نیز در اندیشه مردم باقی‌مانده بود. رئیس‌جمهور ایران در مهرماه ۱۳۸۵ این شیوه زندگی و مهار جمعیت را نکوهش کرد و داشتن تنها دو کودک یا کمتر را، روش و راهبردی نادرست برشمرد. ششمین رئیس‌جمهور ایران توانایی دولت در گرداندن و برآمدن یکصد و بیست میلیون نفر جمعیت را، کاری شدنی و بی‌خدشه برشمرد. این سخنان مورد سرزنش‌های بسیاری قرار گرفت و از دید کارشناسان یک بدنگری دربارهٔ تنظیم خانوار انگاشته شد. البته این در هنگامی بود که نرخ گرانی در ایران پایداری بسنده را نداشت و درصد بیکاری ۱۱٪ برآورد شده بود. این گفته‌ها یادآور و پیگیری رویه روح‌الله خمینی مبنی برداشتن فرزند بیشتر در سال‌های آغازین انقلاب اسلامی ایران بود. انقلاب ۲۰۱۱ مصر
علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران طی سخنانی در نماز جمعه‌ای که در تاریخ ۴ فوریه ۲۰۱۱ در شهر تهران برگزار شد، انقلاب مصر را اسلامی و نشأت گرفته از انقلاب اسلامی ایران دانست. یکی از سایت‌های منتسب به اخوان المسلمین ضمن انتقاد از اظهارات علی خامنه‌ای نظر وی را رد کرد و گفت «انقلاب مصر یک انقلاب مردمی است نه انقلاب اسلامی. قیام مردم مصر قیام در برابر استبداد و بی عدالتی است و مردم در آن از هر قشر و با هر مذهبی حضور دارند.» کمال الحلباوی از اعضاء ارشد این گروه نیز درپاسخ به سؤال مجری شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی فارسی در مورد همین اظهارات هر چند از تمام کسانی که از انقلاب مصر حمایت می‌کنند تشکر کرد اما اظهار داشت که شرایط مصر با ایران متفاوت است و در مصر احزاب زیادی فعالیت می‌کنند… و مردم بعد از رفتن مبارک خودشان حکومت آینده را انتخاب خواهند کرد، اگر دولت اسلامی را بخواهند که امیدوارم این‌طور باشد این خواستهٔ مردم است اما اگر نوع دیگری از دولت را بخواهند نمی‌توان اسلام را به زور به آن‌ها تحمیل کرد. در تاریخ ۵ فوریه ۲۰۱۱ و با استعفای حسنی مبارک از حزب حاکم اعضا و بدنهٔ حزب حاکم نیز از این حزب استعفا دادند. گفتنی است حسنی مبارک باز هم از قدرت کناره‌گیری نکرد. نامه‌های خارجی محمود احمدی‌نژاد
احمد جنتی، دبیر شورای نگهبان و از روحانیون پرنفوذ در طیف تندرو جناح محافظه کار، در خطابه نماز جمعه تهران، نامه محمود احمدی‌نژاد به جورج بوش، رئیس‌جمهوری آمریکا را «عملی فوق‌العاده» و از «الهامات خدا» خواند. و بعضی از مطبوعات محافظه کار در ایران نوشتند که نامه رئیس‌جمهوری ایران در ادامه سنت محمد پیامبر مسلمانان است که در زمان خود با نوشتن نامه‌هایی به رهبران وقت جهان و از جمله به پادشاه ایران آنان را دعوت کرد که به راه راست بیایند. برخی آن را با نامه خمینی به گورباچف که در آن فروپاشی شوروی را پیش بینی کرده بود، مقایسه کردند. از سوی دیگر این پرسش نیز مطرح شد که احمدی‌نژاد به پشتوانه کدام توانایی اقتصادی، سیاسی و حتی معنوی آمریکا و غرب را به چالش می‌کشد و نظام دموکراسی را شکست خورده می‌داند.». ریاست جمهوری سید علی خامنه‌ای
ریاست جمهوری سید علی خامنه‌ای به دو دوره ریاست جمهوری سید علی خامنه‌ای اطلاق می‌شود که مشتمل بر دولت‌های سوم و چهارم نظام جمهوری اسلامی ایران می‌باشد که آغاز فعالیت آن ۱۷ مهر ۱۳۶۰ و پایان فعالیت ۲۵ مرداد ۱۳۶۸ می‌باشد. البته پس از ترور محمدعلی رجایی، رئیس جمهور، محمدرضا مهدوی کنی به ریاست دولت موقت سرکار بود و از ۷ آبان ۱۳۶۰، رسماً میرحسین موسوی به نخست وزیری ایران دست یافت. در این دوران که با بخش عمدهٔ جنگ هم‌زمان بود و جناح چپ جمهوری اسلامی قدرتمند بود، او از چهره‌های نسبتاً معتدل به‌شمار می‌رفت. این دوران با نخست وزیری و ریاست میر حسین موسوی بر دستگاه اجرایی کشور به مدت هشت سال بوده‌است؛ و آخرین سال آن هم‌زمان با درگذشت سید روح‌الله خمینی و رهبری سید علی خامنه‌ای رئیس جمهور وقت همراه شد. سعید حجاریان
پس از آن که خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، اعترافات بازداشت‌شدگان پس از انتخابات را قابل اتکا و «مسموع» دانست و از پخش تلویزیونی آن نیز در نماز جمعه حمایت کرد، برنامه‌ای از سیمای جمهوری اسلامی پخش شد که در آن سه چهره اصلاح‌طلب، سعید حجاریان، سعید شریعتی و محمد عطریانفر، به انتقاد از دیدگاه‌های سیاسی خود پرداختند و علوم انسانی را همانند رهبر جمهوری اسلامی به چالش کشیدند. رهبر جمهوری اسلامی پیشتر تحصیل دو میلیون دانشجو در رشته‌های علوم انسانی را نگران‌کننده خوانده و این علوم را سبب‌ساز شبهه در مبانی اسلام و جمهوری اسلامی دانسته بود. برنامه تلویزیونی که تحت عنوان «آسیب‌شناسی نظری حوادث پس از انتخابات»» با حضور سعید حجاریان پخش شد، با اتهامات دادستان به متهمان دادگاه‌های «کودتای مخملی» هم‌خوانی داشت. محسن کدیور
استیضاح رهبری من به‌عنوانِ یکی از شهروندان ایرانی، رهبر جمهوری اسلامی ایران حضرت آقای سیدعلی حسینی خامنه (ای) را به استبداد، ظلم، قانون‌شکنی، براندازی جمهوری اسلامی و وهن اسلام متهم می‌کنم. اولاً، معتقدم ایشان با تجاوز به حقوق شهروندیِ مردم ایران به صورت نهادینه، در قامت یک دیکتاتور تمام‌عیار، حکومت مطلقهٔ شاهنشاهی را با ظاهر اسلامی بازآفرینی کرده‌است. ثانیاً، بر این باورم که ایشان با نقض استقلال قضات و قوهٔ قضائیه، سیاسی کردن قضاوت و ظلم آشکار در حق منتقدان و ذوی‌الحقوق، «ولایت جائر» را محقّق کرده‌است. ثالثاً، معتقدم که وی با نقض مکرّر اصول متعدّد قانون اساسی به‌ویژه در حوزهٔ تقنین و اجرا، بزرگ‌ترین قانون‌شکنی را دو دههٔ اخیر مرتکب گردیده، و با استحاله و فروپاشی قانون اساسی، بزرگ‌ترین برانداز جمهوری اسلامی بوده‌است. رابعاً، ازآنجاکه این استبداد و ظلم و قانون‌شکنی و براندازی را به‌نام اسلام و مذهب اهل‌بیت و جانشینی رسول‌الله و ائمه و حکومت اسلامی مرتکب شده، بزرگ‌ترین ضربه را به اسلام و تشیّع و خدا و پیامبر و ائمهٔ اهل‌بیت وارد کرده، با دولتی کردن دین، مایهٔ وهن اسلام و شَین مذهب شده‌است؛ و بالاخره، با توجه به از دست دادن شرائط لازمِ ضمن عقد، ولایت ایشان ساقط است، بی‌آنکه نیازی به عزل داشته باشد.» عبدالله جوادی آملی
او هرچند معمولاً موضع‌گیری‌های چشمگیر سیاسی نداشت، ولی در دوران ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد ماجرای هاله نور احمدی‌نژاد نام جوادی آملی را دوباره بر سر زبان‌ها انداخت. وی در زمینه سلاح‌های هسته‌ای در بهمن ماه ۱۳۹۲، در قالب پیامی تصویری گفت که پیام رسمی دین است که سلاح کشتار جمعی نباید تولید شود، یک و آن‌ها که تولید کردند باید محو کنند، دو. وی همچنین انتشار تصاویر کاریکاتوری از محمد پیامبر اسلام را در بیانیه‌ای محکوم کرد و از آن به عنوان جاهلیت مدرن نام برد. اکبر هاشمی رفسنجانی
تنش بین هاشمی و احمدی‌نژاد در جریان انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸ به صورت علنی خود را نشان داد، در مناظره تلویزیونی محمود احمدی‌نژاد و میرحسین موسوی در تاریخ ۱۳ خرداد ۱۳۸۸، احمدی‌نژاد اتهاماتی را به خانوادهٔ هاشمی رفسنجانی وارد ساخت. هاشمی نیز تنها سه روز قبل از انتخابات و در یک نامه سرگشاده به خامنه‌ای، ادعاهای احمدی‌نژاد را «دروغ، تهمت و خلاف‌گویی» خواند. خامنه‌ای نیز ده روز بعد در نماز جمعهٔ ۲۹ خرداد گفت: در روز ۲۶ تیرماه ۱۳۸۸، هاشمی سکوت غیرمعمول خود پس از انتخابات را شکست. او در خطبه‌های نماز جمعه تهران (۲۶ تیر ۱۳۸۸) شورای نگهبان را به ازدست دادن فرصت متهم کرد. نتایج انتخابات را از دید مردم مشکوک و تردیدآمیز خواند و از حاکمیت خواست تا با آزاد کردن زندانیان سیاسی، اعتماد را به مردم بازگرداند. اجتماع دو و نیم میلیون نفر از نمازگزاران و معترضان حاضر (پرازدحام‌ترین نماز جمعه تاریخ ایران)، با دخالت حکومت به درگیری کشیده شد. هاشمی که از ۱۲ تیرماه ۱۳۶۰ امام جمعه موقت تهران بود و با بیش از ۴۰۰ بار اقامه، رکورددار امامت جمعه تهران بود، پس از این روز این سمت را ترک گفت. شکنجه معترضان به نتیجه انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۸۸)
منابع وابسته به احمدی‌نژاد و خامنه‌ای بارها مخالفان خود را متهم به تلاش برای انقلاب مخملی می‌کردند. متقابلاً مخالفان دولت نیز آنچه روی داده‌است را کودتای سیاسی نامیدند. گردهمایی سالانه مقاومت ایران
مریم رجوی، در گردهمایی اول ژوئیه ۲۰۱۷ گفت: تنها راه نجات مردم ایران از ستم استبداد دینی و استقرار صلح و ثبات در منطقه، سرنگونی نظام ولایت فقیه است و یک آلترناتیو دموکراتیک و مقاومت سازمان‌یافته، برای به زیر کشیدن آن وجود دارد. رجوی در بخش دیگری از سخنان خود افزود: خامنه‌ای در انتخابات نمایشی ریاست جمهوری، از ترس تکرار قیام ۸۸ از طرح خود برای بیرون آوردن رئیسی جلاد قتل‌عام ۶۷، از صندوق‌های رأی، عقب‌نشینی کرد و این شکست تمامیت رژیم بود. این درحالی است که دور دوم ریاست روحانی هم تأثیری در بن‌بست نظام ندارد. … این نظام نه اصلاح شدنی است و نه مهار شدنی چرا که بیش از سه دهه امتیاز دادن‌های غرب تغییری در این رژیم ایجاد نکرده است. وی تصریح کرد که ما نه پول می‌خواهیم؛ نه سلاح. حرف ما این است که حق مردم ایران برای سرنگونی رژیم ولایت فقیه را به رسمیت بشناسید. رجوی ضمن استقبال از مواضع کنفرانس سران عربی، اسلامی و آمریکا در ریاض علیه رژیم ایران گفت: راه‌حل بحران منطقه و مقابله با گروه‌هایی مانند داعش در سرنگونی این رژیم به دست مردم و مقاومت است. رجوی از ملل متحد، اتحادیه اروپا و آمریکا و کشورهای منطقه خواست که مقاومت مردم ایران برای سرنگونی این فاشیسم دینی را به رسمیت بشناسند. او هم‌چنین خواستار اخراج این رژیم از ملل متحد و سازمان همکاری اسلامی و واگذاری کرسی‌های ایران به مقاومت ایران شد. مریم رجوی خواستار لیست گذاری سپاه پاسداران و اخراج آن از سراسر منطقه شد. او هم‌چنین خواست که خامنه‌ای و سران رژیم را به خاطر نقض حقوق بشر و جنایت علیه بشریت به ویژه قتل‌عام ۶۷ و به خاطر جنایت جنگی در منطقه در مقابل عدالت قرار دهند.پیش از برگزاری این گردهمایی هیئت آمریکایی شرکت کننده در گردهمایی مقاومت ایران شامل ۲۹ شخصیت برجسته آمریکایی طی بیانیه متحد دو حزبی از این گردهمایی و مریم رجوی حمایت کرده بودند. در قسمتی از این بیانیه آمده است: «با یک سابقه طولانی فراحزبی در خدمت به مردم آمریکا، ما امروز در کنار هم می‌ایستیم تا نظراتمان را در قبال سیاست ایالات متحده در قبال ایران و خاورمیانه ابراز کنیم. ما این کار را در همبستگی با هزاران ایرانی که روز اول ژوئیه در پاریس برای گردهمایی سالانه اپوزیسیون ایران جمع می‌شوند، انجام می‌دهیم. رژیم ایران امروز یک مسئولیت تاریخی بخاطر بی‌ثباتی و بحران در منطقه بر عهده دارد. این رژیم ۳۸ سال با سرکوب و بی‌توجهی کامل به حقوق بشر در ایران و صدور افراطی گری و تروریسم به خارج، خود را در قدرت نگهداشته است. … ما معتقدیم که برآمد درست و اجتناب ناپذیر بحران در منطقه، برقراری حاکمیت مردمی توسط مردم ایران است به نحوی که مردم ایران بتوانند رهبری جدید مشروع و مورد احترام خود را آزادانه انتخاب کنند. ما معتقدیم که تغییر در ایران در دسترس است،... شورای ملی مقاومت ایران، در امتداد سفر طولانی اعضای خود که بیش از نیم قرن قبل شروع شده است، دارای آینده نگری، رهبری و شهامت برای پیشتازی این راه، جهت ایجاد یک ایران جدید است. ...» فرهاد رهبر
او در دولت اکبر هاشمی رفسنجانی از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۳ به مدت حدود پنج سال عهده‌دار سمت مدیرکل مرکز بررسی‌های استراتژیک نهاد ریاست‌جمهوری بود. سپس در دولت سید محمد خاتمی به سمت معاونت اقتصادی وزارت اطلاعات منصوب شد. با روی کار آمدن دولت احمدی‌نژاد ابتدا ریاست سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی را بر عهده گرفت و سپس حدود شش سال ریاست دانشگاه تهران را بر عهده داشت. محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور وقت ایران در تاریخ ۲۸ اسفند ۱۳۹۱ شمسی در نامه‌ای به کامران دانشجو وزیر وقت علوم، خواستار برکناری فرهاد رهبر شد. احمدی‌نژاد او را متهم کرد که در اداره دانشگاه تهران رویکردی «سیاست‌زده، غیر علمی و احیاناً امنیتی» داشته‌‌است. یکی از اقدامات جنجال‌برانگیز وی در دانشگاه تهران ایجاد گیت‌های امنیتی و مطرح کردن احتمال تعیین یونیفرم برای دانشجویان دانشگاه بود. در نهایت چند ماه پس از روی کار آمدن دولت حسن روحانی، رضا فرجی دانا، وزیر وقت علوم، تحقیقات و فناوری، فرهاد رهبر را در بهمن ۱۳۹۲ شمسی از ریاست دانشگاه تهران برکنار کرد و محمدحسین امید را جایگزین او نمود. شاخص دموکراسی-دیکتاتوری
شاخص دموکراسی-دیکتاتوری در رژیم‌های اصلی حامی «دموکراسی» و «دیکتاتوری» به سه نوع زیر است. دموکراسی‌ها می‌توانند یا پارلمانی باشند، یا نیمه ریاست جمهوری، یا ریاست جمهوری و دیکتاتوری‌ها می‌توانند غیرنظامی، نظامی یا سلطنتی باشند. بسیاری از کشورهایی که به شکل دیگری حکومت می‌کنند دیکتاتوری هستند، زیرا که دولت حاکم هیچگاه در انتخابات شکست نخورده؛ بنابراین غیرممکن است رژیمی دیکتاتور یا دموکرات باشد اما با شاخص DD آن‌ها دیکتاتور ارزیابی شوند. مگر این که یک آلترناتیوی برای جایگزینی قدرت به‌وجود آید. دژبان کل ارتش جمهوری اسلامی ایران
دژاجا تقریباً ظاهر و پیکرهٔ ارتش جمهوری اسلامی ایران است و بیشترین نظم در ارگان‌های ارتش بر عهده دژآجا می‌باشد. زندان تاریخی جمشیدیه یا زندان شماره ۳۶ هم در داخل پادگان این یگان است. این زندان قبل از انقلاب ۱۳۵۷ ایران یک زندان سیاسی بود. سیدعلی خامنه‌ای، امیرعباس هویدا و نعمت‌الله نصیری از زندانیان این زندان بوده‌اند. این زندان پس از انقلاب ۱۳۵۷ خورشیدی، باز هم به یک زندان سیاسی تبدیل شد که هیچ اطلاعاتی از داخل این زندان به بیرون درز نکرده‌است. ندامتگاه نیروهای مسلح یا زندان حشمتیه هم از زندان‌های تحت کنترل این یگان ارتش است. مکان فعلی این زندان در کهریزک واقع در بین پادگان ابوذر غفاری و مرکز آموزش دژاجا است. دژاجا زیر مجموعه ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران است. قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران
حداقل زندانیان سیاسی در جمهوری اسلامی نسبت به دوران پهلوی به گفته کسانی که طعم هر دو را چشیده بودند، در زندان سخت‌تر بود. "کسی که از هر دو جان سالم به در برد، می‌نویسد که چهار ماه زیر سلطنت [اسدالله لاجوردی] چهار سال زیر بار ساواک گرفت. زندانیان سیاسی" به‌طور مداوم با تبلیغات از هر طرف بمباران می‌شدند … رادیو و تلویزیون مدار بسته … بلندگوهایی که صدا می‌زدند تمام سلولها حتی در سلولهای انفرادی و "تابوتها" [جایی که برخی از زندانیان در آنجا نگهداری می‌شدند] … جلسات ایدئولوژیک. "هرگونه مطالب خواندنی از نوع سکولار مانند رمان نویسان غربی، یا حتی مطالب مذهبی که از نظر ایدئولوژیک با اسلام موافق نباشد. جمهوری مانند کارهای علی شریعتی ممنوع شد. حداقل در زندان اوین جشن نوروز ایرانی ممنوع شد. در ادبیات زندان دوران پهلوی، کلمات تکراری "بی حوصلگی" و "یکنواختی" بود. در جمهوری اسلامی، آنها "ترس"، "مرگ"، "وحشت"، "وحشت" بودند و بیشترین "کابوس" (کابوس) "بودند. در دهه ۲۰۰۰ زندگی در زندان به مراتب بهتر بود، اگرچه هنوز شکنجه‌هایی علیه زندانیان سیاسی (حتی به جرم مجرمان) انجام می‌شد. اما گفته می‌شود که پس از انتخابات جنجالی سال ۲۰۰۹، وضعیت زندانیان سیاسی رو به وخامت گذاشته‌است. دموکراسی
از سوی دیگر، منتقدان نظام حاکم بر ایران آن را به نادیده گرفتن مردم‌سالاری متهم می‌کنند و مخالفان جمهوری اسلامی ایران آن را دیکتاتوری دینی و نظامی می‌خوانند که دموکراسی در آن وجود ندارد. مخالفان جمهوری اسلامی ایران
در پی اعدام دسته‌جمعی زندانیان عقیدتی-سیاسی در تابستان ۱۳۶۷ و مخالفت حسینعلی منتظری با عاملان این اعدام‌ها که افرادی چون ابراهیم رئیسی، مرتضی اشراقی، حسینعلی نیری و مصطفی پورمحمدی در آن نقش داشتند، منتظری از آنان با نام «جنایتکار» نام برد و از نقش احمد خمینی و وزارت اطلاعات برای برنامه‌ریزی این اعدام‌ها از سال‌ها قبل صحبت به میان آورد. به گفتهٔ منتظری، این افراد از حملهٔ مجاهدین برای اجرایی کردن این اعدام‌ها استفاده کرده‌اند. پس از این صحبت‌ها و یک سال پیش از مرگ روح‌الله خمینی، حسینعلی منتظری از قائم مقامی رهبری عزل شد. او در سخنرانی خود در سال ۱۳۷۶ مرجعیت خامنه‌ای که زمانی از شاگردان خود او بود را زیر سؤال برد و گفت «حالا صرف نظر از مسئله رهبری، مرجعیت را چرا دیگر؟ شما که در شأن و حد مرجعیت نیستید»، این سخنان حبس خانگی ۵ سالهٔ منتظری به همراه زیر نظر گرفتن رفت و آمدها و سخنرانی‌های مادام العمر وی را به دنبال داشت. فاطمه رجبی
وی پس از روی کار آمدن دولت محمود احمدی‌نژاد، با نگارش کتاب "احمدی‌نژاد؛ معجزه هزاره سوم" و انتشار مقالاتی علیه برخی از رجال سیاسی کشور (از جمله هاشمی رفسنجانی، سید محمد خاتمی، میرحسین موسوی، و محمد باقر قالیباف)و بدنبال آن، ایراد انتقادهایی از حداد عادل، علی لاریجانی و علی مطهری، در کانون توجه رسانه‌ها قرار گرفت. فاطمه رجبی، برای حکومت اسلامی تفکیک قوا قائل نیست و معتقد به فراتر بودن اختیارات ولی فقیه (رهبر) از قانون اساسی، حذف ریاست‌جمهوری و تعیین نخست‌وزیری برای اجرای امور است. چرا با جمهوری اسلامی مخالفم؟
مصطفی رحیمی در این نامه به خمینی پیشنهاد کرده بود که به‌جای افزودن پسوند اسلامی به جمهوری، اعلام جمهوری مطلق کند و حاکمیت جمهور مردم را بپذیرد. او در ادامه هشدار داده بود که ایران در برهه‌ای تاریخی قرار گرفته و بسیار محتمل است از یک «دیکتاتوری سکولار» برهد و به دام یک «استبداد دینی» بیفتد تمامیت‌خواهی
وجه تمایز توتالیتاریسم دینی با توتالیتاریسم کلاسیک، میزان مشروعیت و منشأ و منبع مشروعیت این دو نظام است. مشروعیت نظام‌های توتالیتاریسم کلاسیک در روی زمین است و دارای وجه معنوی نیست اما در رژیم توتالیتر دینی این مشروعیت معنوی و آسمانی است. برای مثال هیتلر مشروعیتش را از حزب بزرگ و مردم خود می‌گرفت اما توتالیتاریسم دینی که هم‌اکنون در ایران حاکم است با استفاده از ابزار دین و مذهب و سوء استفاده از آن، مردم و افکار عمومی را فریب می‌دهد و اسلام یعنی یک دین الهی را منبع مشروعیت خود می‌انگارد و در نتیجه محدودیتی را برای خود به رسمیت نمی‌شناسد زیرا قدرت خود را مرهون پدیده‌ای ماورائی است. ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد
از سال ۱۳۸۹، بحث و جدالی میان گروه‌های اصولگرا (که تا آن زمان در حمایت از محمود احمدی‌نژاد متحد بودند) آغاز شد. در این جدال، بخشی از اعضای هیئت دولت و حامیان نزدیک احمدی‌نژاد (به‌طور خاص، اسفندیار رحیم مشائی و افراد نزدیک به او) از سوی محافظه‌کاران در مجلس و نهادهای دیگر متهم به تخلفات گوناگون شدند و از آن‌ها با نام «جریان انحرافی» یاد شد. این اتهامات ترکیبی بود از مباحث فکری و انحرافات عقیدتی تا مسائل مربوط به فسادهای اقتصادی. اما رسانه‌ها و شخصیت‌های وابسته به این جریان، این اتهامات را توطئه‌ای از جانب گروهی موسوم به اقتدارگرایان تندرو می‌دانند. در رسانه‌های حامی اسفندیار رحیم مشایی متحدان جریان انحرافی، اصلاح طلبان و اصولگرایان پیشرو خوانده می‌شوند. فریبرز رئیس‌دانا
رئیس‌دانا بر این نظر بود که «اقتصاد ایران، گروگان گروه‌های خاص است و تنها دست‌به‌دست می‌شود» و دولت‌ها را تنها لایهٔ رویی می‌دانست. معیاری که رئیس‌دانا برای ارزیابی دولت‌ها داشت، شیوه برخورد هر دولت با سندیکاها و تشکل‌ها و بهایی که به آنها می‌دادند بود. به همین دلیل منتقد جدی سیاست‌های دولت هاشمی رفسنجانی، احمدی‌نژاد و حسن روحانی بود. او بنا به همین معیار معتقد بود دولت احمدی‌نژاد راست‌ترین دولت بود. تفاوت رئیس‌دانا با اقتصاددانان نهادگرا مانند فرشاد مؤمنی و محمد ستاری‌فر (اقتصاددانان مسلمان و حلقهٔ پیرامون میرحسین موسوی) در این بود که نهادگراها از دولت حسن روحانی پشتیبانی کردند. اما رئیس‌دانا موافق دولت روحانی نیز نبود. هر دو گروه مخالف دولت محمود احمدی‌نژاد بودند. سید مجتبی خامنه‌ای
همچنین گزارش شده‌است که او کنترل شبه نظامیان بسیجی را که برای سرکوب اعتراضات به انتخابات ۱۳۸۸ مورد استفاده قرار گرفتند، به دست گرفته بود. او از نظر منابع اروپایی یکی از کاندیداهای احتمالی جانشینی پدرش علی خامنه ای است که بیش از سه دهه بر ایران حکومت کرده‌است. در ۱۳ آبان ۱۳۹۸، وزارت خزانه‌داری آمریکا مجتبی خامنه‌ای را به همراه ۸ شخص حقیقی مرتبط با علی خامنه‌ای تحریم کرد. سید علی خامنه‌ای
ودر اواسط سال ۱۳۵۷ با اوج‌گیری مبارزات انقلاب ایران، از تبعیدگاه آزاد شده به مشهد بازگشت. به سبب فعالیت‌های مبارزاتی و سیاسی در مسجد آل رسول ایرانشهر و رفت‌وآمد قشرهای مختلف به منزل وی شدیداً نیروهای امنیتی وی را تحت نظر داشتند. به دنبال کشتار مردم در ۱۹ فروردین ۱۳۵۷ در یزد، نامه‌ای در محکومیت این حرکت منتشر کرد که در سراسر کشور به صورت اعلامیه پخش شد. در ۲۸ تیر ماه ۱۳۵۷ در پی اعتراض طلاب حوزه علمیه مشهد به تبعید سید علی خامنه‌ای، مأموران انتظامی این حرکت را سرکوب کردند. کودتای ۲۲ خرداد ۱۳۸۸
جبهه مشارکت در بیانیه خود دولت محمود احمدی‌نژاد را به کودتا متهم کرد: «این اولین بار است که کودتاگران علیه جمهوریت نظام، با بدترین و خشن‌ترین شیوه‌ها مهم‌ترین رکن جمهوریت یعنی ریاست جمهوری را هدف قرار می‌دهند، مقامی که اگر برآمده از آرای واقعی ملت نباشد می‌تواند سرآغاز استبدادی بزرگ باشد» عباس میلانی، تاریخ‌نگار آکادمیک سرشناس، و ابراهیم یزدی نیز از این انتخابات به عنوان یک کودتا یاد می‌کنند. غلامرضا حسنی
غلامرضا حسنی از منتقدان شدید ریاست جمهوری سید محمد خاتمی و از حامیان محمود احمدی‌نژاد بود. وی از دولت سید محمد خاتمی به «دولت افسادات» نام برده و دولت ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد را «دولت عدالت» به سبک امام زمان می‌دانست. حاکمیت دینی
جمهوری اسلامی نامی است به چندین کشور که به‌طور رسمی توسط قوانین اسلامی اداره می‌شوند، از جمله جمهوری‌های اسلامی افغانستان، ایران، پاکستان و موریتانی. پاکستان برای اولین بار این عنوان را طبق قانون اساسی سال ۱۹۵۶ به تصویب رساند. موریتانی آن را در ۲۸ نوامبر ۱۹۵۸ تصویب کرد. ایران آن را پس از انقلاب ۱۹۷۹ ایران که سلسله پهلوی را سرنگون کرد، تصویب کرد. افغانستان پس از سقوط دولت طالبان آن را در سال ۲۰۰۴ تصویب کرد. این کشورها علی‌رغم داشتن نام‌های مشابه، از نظر دولت‌ها و قوانین بسیار متفاوت هستند. دیکتاتوری نظامی
با وجود تفاوت‌هایی که میانِ نمودهای تاریخیِ دیکتاتوری نظامی می‌توان یافت، شاخص‌های فوق در تمامیِ آن‌ها مشترک بوده‌است. در یک تعریف ساده می‌توان گفت که دیکتاتوری نظامی شبیه به همان استراتوکراسی است، با این تفاوت که فاقد هرگونه حمایتِ مردمی است و قوای نظامی معمولاً از طرق کودتا این نوع حکومت را تشکیل می‌دهند. تحریم‌های آمریکا علیه ایران
در بیانیه وزارت خزانه داری ایالات متحده آمریکا آمده‌است که صلواتی احکام سنگین، شامل تعداد زیادی حکم اعدام برای بسیاری از زندانیان سیاسی، فعالان حقوق بشر و شرکت‌کنندگان در تظاهرات مسالمت‌آمیز صادر کرده که باعث شد «قاضی مرگ» لقب بگیرد. صدور احکام حبس طولانی مدت و اعدام برای بیش از صد زندانی سیاسی، فعال حقوق بشر و کارگزار رسانه‌ای از دیگر دلایلی است که برای تحریم ابوالقاسم صلواتی در این بیانیه به آن اشاره شده‌است.ایالات متحده آمریکا در تاریخ هشتم آوریل ۲۰۱۹ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و همهٔ افراد، سازمان‌ها و مراکزی که با آن در ارتباط هستند را در لیست گروه‌های تروریستی قرارداد. این نخستین بار است که ایالات متحده واحد نظامی یک دولت را به عنوان یک گروه تروریستی شناخته‌است. این امر، قرار دادن بخشی از نیروی نظامی رسمی یک کشور در فهرست تروریستی، از سوی ایالات متحده حتی در زمان اوج خصومت با شوروی نیز رخ نداده‌است. پس از وضع تحریم‌های مختلف، این اقدام بزرگترین اقدام علیه جمهوری اسلامی تا به امروز ارزیابی شد. طالبان
برخی از ناظران پس از سیطره مجدد طالبان و استقرار دولت امارات اسلامی پیشنهاد کرده‌اند که جمهوری اسلامی ایران می‌تواند به عنوان یک الگوی مشروطه برای دولت جدید طالبان عمل کند و یک سیستم حکومتی به ظاهر جمهوری را با «دموکراسی محدود و پلورالیسم» معرفی کند که توسط «حاکمیت دینی» هدایت می‌شود. هارون رحیمی، با این حال، خاطرنشان کرد که شرایط محلی در ایران اساساً با شرایط موجود در افغانستان متفاوت است و جنبه‌های دموکراتیک حکومت ایران توسط «گروهی از علمای دینی تأثیرگذار که همیشه خود را به عنوان نیروهای دموکراتیک معرفی کرده‌اند» محافظت می‌کند. اما این علمای به ظاهر دموکراتیک در امارات اسلامی افغانستان وجود ندارند. سید هاشم بطحائی گلپایگانی
سید هاشم بطحائی از اساتید دانشگاه تهران بود که با روی کار آمدن دولت محمود احمدی‌نژاد مانند بسیاری از سایر اساتید دانشگاهی مخالف سیاستهای او بازنشسته شد. او پس از بازنشستگی در نامه‌ای خطاب به احمدی‌نژاد ضمن تأکید بر این که بادآورده نیست. از یک طرف از سوابق علمی خود گفته و از طرف دیگر هم تشریح کرده بود که او را بر اساس اغراض داخلی بازنشسته کرده‌اند. وی نامه را به غلامحسین الهام داد تا به رئیس دولت برساند. اما بطحایی در مصاحبه‌ای اعلام کرد: «دکتر الهام هم گفت که حتماً به دست دکتر احمدی‌نژاد می‌رسانم و چون وی رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی است موضوع را ترتیب اثر می‌دهد. اما گویا نامه در پست ماند و پستچی مرد و هیچ خبری و هیچ عکس العملی! دکتر الهام به من می‌گفت مدارک شما ارزش دارد و «تاج دارد»، مدارک ما آبکی است. چه شد؟ چرا جوابم را ندادند؟ بسیاری از عناصر دستگاه‌های قضایی، سیاسی و اداری کشور از شاگردانم بودند. بنده که معلم ناشناسی نبودم، پس چرا جوابم را ندادند؟» بطحائی در ۲۸ تیر ۱۳۹۰ ضمن انتقاد از تجدید نظر دیرهنگام محمود احمدی‌نژاد در بازنشستگی اجباری اساتید معتقد بود که رئیس جمهور خیلی دیر به یاد این موضوع افتاده است. پیامدهای انتخابات ریاست‌جمهوری دهم ایران
رسانه‌های حکومتی و نزدیک به دولت احمدی‌نژاد و خامنه‌ای اقدام به تهدید معترضان کرده و خامنه‌ای نیز نسبت به استفاده از این روز برای بیان دیدگاه‌های معترضان هشدار داده بود. امامت نماز جمعهٔ تهران برخلاف سنت سی‌سالهٔ پس از انقلاب به جای هاشمی رفسنجانی به احمد خاتمی محول شد و محمود احمدی‌نژاد نیز سخنران پیش از خطبه بود. مردم‌سالاری دینی
نظریه مردم‌سالاری دینی مورد قبول برخی دانشمندان و روشنفکران ایرانی از جمله سید محمد بهشتی، سید علی خامنه ای و سید محمد خاتمی بوده و در میان روشنفکران مذهبی در سطح جهان نیز طرفدارانی دارد هر چند اندیشمندان دیگری مخالف آن بوده و نقش مردم را در حکومت اسلامی ثانوی می‌دانند. سید علی خامنه‌ای
خامنه‌ای از ۴ سالگی در مکتب‌خانه شروع به تحصیل کرد. سپس به دبستان رفت و پس از پایان تحصیلات ابتدایی وارد حوزهٔ علمیه شد. تحصیلات کلاسیک را تا سال دوم متوسطه ادامه داد. او تحصیلات حوزوی خود را در حوزه‌های علمیهٔ مشهد، نجف و قم فرا گرفت. حدود ۱۸ سال داشت که از سید محمدهادی میلانی اجازه روایت را کسب کرده بود. خامنه‌ای در نوجوانی با سید مجتبی نواب صفوی طلبه و بنیان‌گذار و رهبر جمعیت فدائیان اسلام آشنا شد. به گفتهٔ خودش اولین جرقه‌های انگیزش انقلابی اسلامی را نواب صفوی در وی به وجود آورد. او در سال ۱۳۳۶ با سید روح‌الله خمینی دیدار کرد. آشنایی و دیدار با خمینی باعث تقویت روحیهٔ انقلابی خامنه‌ای شد. او در راستای اهدافِ نهضت خمینی، به فعالیت‌های ضد حکومت پهلوی ادامه داد و در جریان این مبارزات، حکومت پهلوی شش بار او را بازداشت کرد. در سال ۱۳۵۶ ژاندارمری او را به مدت سه سال به ایرانشهر تبعید کرد که با اوج‌گیری اعتراضات مردمی در سال ۱۳۵۷ این حکم بی‌اثر شده و سپس به تهران بازگشت. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، خامنه‌ای عضوی از شورای انقلاب، امام جمعه تهران، و معاون وزیر دفاع شد. پس از آن، یک دوره نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی و دو دوره رئیس‌جمهور ایران شد. بعد از مرگ روح‌الله خمینی در سال ۱۳۶۸ مجلس خبرگان او را به عنوان دومین رهبر ایران انتخاب کرد. او از سال ۱۳۷۳ به عنوان یکی از مراجع تقلید شیعیان مورد قبول جامعه مدرسین حوزه علمیه قم اعلام شده اما برخلاف عرف، تاکنون به جای انتشار توضیح المسائل، تنها به انتشار استفتائات اکتفا کرده‌است. اعتراضات ۱۳۸۹ و ۱۳۹۰ هواداران جنبش سبز
هم چنین در این روز صدای بلند مرگ بر دیکتاتور، الله اکبر و سایر شعارها، موجب وحشت نیروهای حاضر شد و در برخی موارد با گرفتن عکس و فیلم، سعی در ترساندن مردم را داشتند که با بی اعتنایی مردم هر لحظه بر شدت صداها افزوده می‌شد، هم‌زمان موج خیابان، به پشت بامها کشیده شد و گروهی به شعار دادن علیه حکومت پرداختند. هم چنین معترضان در اتوبان مدرس تصویر بزرگی علی خامنه ای با عنوان دیکتاتور به پایان سلام کن را نصب کردند. معترضان در این روز هم چنین عکس‌هایی از علی خامنه‌ای را به آتش کشیدند. هم چنین در این روز گروهی از زندانیان محکوم به اعدام در زندان قزلحصار دست به اعتراض زدند که نزدیک به ۸۰ نفر آن‌ها در درگیری با مأموران زندان کشته شدند. اسماعیل احمدی‌مقدم
در دوران مدیریت وی که هم‌زمان با آغاز به کار دولت احمدی‌نژاد و به‌کارگیری گسترده سپاهیان در دولت (انتصاب ذوالقدر و افشار به عنوان معاونت سیاسی و امنیتی وزارت کشور) و هماهنگی نسبی نهادهای زیر نظر رهبر (صدا و سیما، ارتش و سپاه و بسیج) و مجلس هفتم با وی همراه بود، درگیری‌هایی در مرزها از نوع تحرکات گروهکی وجود داشت. چندین مورد بمب‌گذاری و گروگانگیری در سیستان و بلوچستان توسط گروه جُندالله که عمدتاً بدون موفقیت نظامی پلیس، با مذاکره و امتیاز دادن به گروگانگیران خاتمه یافت از رویدادهای دوران وی بوده‌است. احمدی مقدم بدون ارائه آمار مدعی شد که نارضایتی مردم از نیروی انتظامی به حداقل رسیده‌است. تاریخ جمهوری اسلامی ایران
دوره ریاست جمهوری خاتمی از برهه‌های مهم تاریخ سیاسی ایران است شعار جامعه مدنی وی که بعدها در قبال سکوت وی توسط علی خامنه‌ای به‌عنوان برداشتی از مدینه النبی نام برده شد در کنار توسعه سیاسی از شعارهای اصلی وی بود. در همین راستا وی انتخابات شوراهای شهر و روستا را که در قانون اساسی جمهوری اسلامی تصریح شده بود، برای اولین بار برگزار کرد، و فعالیت‌های فرهنگی، هنری و سیاسی در فضایی باز تر از دولت‌های قبل و بعد انجام شد، در عین حال جناح مقابل ضمن انتقادات پیاپی وزیر کشور او عبدالله نوری را که از مهره‌های اصلی کابینه بود با رأی عدم اعتماد پس از استیضاح بر کنار کرد. مهاجرانی وزیر فرهنگ وی نیز یک بار استیضاح شد اما پس از دفاع از عملکرد خود توانست رأی اعتماد مجدد بگیرد. بنیادگرایی اسلامی در ایران
مفهوم «اقتصاد اسلامی» که ابتدا توسط خمینی رهبر ایران در سال‌های آغازین انقلاب ارائه شد پس از مرگ وی این مفهوم هم چون کوه یخ آب شد. در انتخابات ریاست جمهوری ژوئن ۲۰۰۵، نه نامزد برنده پوپولیست-بنیادگرا، محمود احمدی نژاد، و نه هیچ یک از مخالفان اصلاح طلب یا محافظه کار وی سخنی در مورد اقتصاد اسلامی مطرح نکردند. با این حال، پس از استقرار دولت احمدی نژاد، تیم نومحافظه کار او پرونده بسته اقتصاد اسلامی را باز کرد. به عنوان مثال، پرویز داوودی، معاون رئیس جمهور در سال ۲۰۰۶ گفت: درگیری‌های جناح‌های تحت سلطه خمینی در سیاست اقتصادی ایران از سال ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۹ بود. دو جناح اصلی یک گروه که از کنترل دولت بر اقتصاد حمایت می‌کردند و یک گروه محافظه کار که از بخش خصوصی حمایت می‌کردند. هر دو جناح از حمایت خمینی برخوردار بودند، اما تا سال ۱۹۸۷، وی به وضوح با حاکمیت دولتی در اقتصاد همراه بود زیرا معتقد بود سرمایه داری دولتی بهترین راه برای مقابله با هر گونه تهدید علیه اسلام است. مرگ خمینی در ۳ ژوئن ۱۹۸۹ باعث شد که هر دو کنش اقتصادی بدون منبع مشروعیت رها شوند. عبدالکریم سروش، پشتیبان پلورالیسم اسلامی، براین باورست که بنیادگرایی در ایران با تضاد درونی که خود را از درون متلاشی می‌کند، روبه‌روست. ایده‌های مشابهی نیز توسط اندیشمند ایرانی سعید حجاریان مطرح شده‌است. عبدالکریم سروش، محسن کدیور، سعید حجاریان و سید حسین نصر از منتقدان برجسته بنیادگرایی در ایران هستند. امروزه نو بنیادگرایان ایرانی در حوزه‌های علمیه قم اقلیت هستند. با این حال، آن‌ها از حمایت دو مرجع بزرگ، یعنی ناصر مکارم شیرازی و حسین نوری همدانی و همچنین پشتیبانی مستقیم رهبر عالی ایران، علی خامنه ای، برخوردارند. یوسف صانعی
صانعی در ابتدای انتخاب علی خامنه‌ای به رهبری، از حامیان او به‌شمار می‌رفت اما بعدها به یکی از جدی‌ترین منتقدان او تبدیل شد. او در ابتدا معتقد بود که: «هنگامی که ولی امر حکم داد، مراجعه به دیگران معصیت و خلاف شرع است» اما بعدها نظرش تغییر کرد و اختیارات نامحدود ولی‌فقیه را «خلاف جمهوریت و مردم‌سالاری و نوعی استبداد» دانست. سید محمد خامنه‌ای
محمد خامنه‌ای دوره خدمت سربازی خود را در سپاه دانش گذراند و پس از آن نیز تدریس در دبیرستان‌های تهران را پی گرفت. او در سال ۱۳۵۱ «مؤسسه تحقیقاتی حقوق اسلام» را به کمک عده‌ای از بازاریان و روحانیون قم تأسیس کرد، که در سال ۱۳۵۴ به دلیل دستگیری برخی از اعضای هیئت امناء، مؤسسه تعطیل شد. در همان سال‌ها وی به پیشنهاد مطهری برای احیای حسینیه ارشاد دعوت شد. در فاصله سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ از سوی روحانیون قم، اعلامیه‌هایی برای محکوم کردن اقدامات رژیم پهلوی، صادر شد، که در مواردی سید محمد خامنه‌ای نیز از امضا کنندگان آن‌ها بشمار می‌آمد، که برای نمونه می‌توان به اعلامیه محکومیت سرکوب اعتصاب کارکنان شرکت نفت در سال ۱۳۵۷، اعلامیه روحانیت مبارز در محکومیت حمله رژیم پهلوی به حرم رضوی، امضای اعلامیه صادر شده از سوی روحانیت مبارز در تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷ در محکومیت اقدام رژیم در حمله به راهپیمایی‌های مردمی، اشاره کرد. ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد
پروسه برنامه اتمی ایران از سال‌های قبل از انقلاب آغاز و پس از توقفی ۱۰ ساله ناشی از انقلاب و جنگ مجدداً دنبال شد، اما دولت احمدی‌نژاد سعی داشت که این اقدام را به نام خود تمام کند. دست یابی ایران به غنی‌سازی در ماه‌های آخر دولت پیشین صورت گرفت و توسط رئیس جمهور وقت اعلام گرید، اما در جریان راه‌اندازی رسمی سانتریفیوژها برای تولید کیک زرد در نطنز و جشن هسته‌ای که توسط دولت صورت گرفت، هیچ اشاره‌ای به نقش دولت‌های قبلی نشد و از هیچ‌یک از آنان هم دعوت به عمل نیامید. این درحالی بود که احمدی‌نژاد بر سر سفره آماده شده در دولت‌های قبل نشسته بود و از دستاوردهای آنان استفاده کرد. البته او زمانی مدیریت هسته‌ای را بدست گرفت که تنها ۵ سانتریفیوژ در نیروگاه اتمی فعالیت می‌کرد و عملاً فعالیتی در ان صورت نمی‌گرفت. در زمان دولت احمدی‌نژاد این تعداد به ۳۰۰۰سانتریفیوژ رسید. مردم‌سالاری اسلامی
جمهوری اسلامی ایران از جمله نظام‌هایی ست که از نظریهٔ شیعی ولایت فقیه پیروی می‌کند. رهبر آن ولی فقیه است که با رای مستقیم مردم انتخاب نمی‌شود بلکه به واسطهٔ خبرگان منتخب مردم تعیین می‌شود. رئیس جمهور در این نظام با رای مستقیم انتخاب می‌شود و شخص دوم است و به عنوان رهبر شناخته نمی‌شود؛ ولی فقیه نظام جمهوری اسلامی ایران به صورت دوره‌ای تغییر نمی‌کند و فرماندهی کل نیروهای مسلح و ارگان‌های اصلی اطلاعاتی در اختیار ولی فقیه است. منتقدان نظام جمهوری اسلامی اعم از شیعه و غیر شیعه وجود کامل مردم‌سالاری در ایران را نفی می‌کنند. حتی برخی نظام را مردم‌سالار نمی‌دانند و مردم‌سالاری اسلامی در ایران را ظاهرسازی می‌دانند. واکنش‌ها به تظاهرات ۱۳۹۶ ایران
حامیان دولت کنونی حسن روحانی از دست داشتن محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهوری پیشین و حامیان او در سازماندهی این راهپیمایی‌ها می‌گویند. سپاه پاسداران ایران نیز نسبت به «فتنهٔ جدید» هشدار داد. برخی برگزاری تجمعات مشهد و کرمانشاه را برنامه‌ای از سوی مخالفان حسن روحانی و به‌طور مشخص سپاه می‌دانند. اما معتقدند اکنون کنترل این تجمع‌ها که قرار بود صرفاً محدود به طرح شعارهایی علیه حسن روحانی، رئیس‌جمهوری این کشور باشد از دست طراحان آن خارج شده و به فرصتی تبدیل شده‌است تا مردم از آن برای طرح مشکلات عمدهٔ خود از جمله مشکلات اقتصادی استفاده کنند. سید حسن ابطحی
با روی کار آمدن دولت احمدی‌نژاد در سال ۸۴ و تحویل قدرت به جناح تندرو، ابطحی در تاریخ ۲۸ خرداد ۱۳۸۵ شمسی با حدود ۲۰ نفر از اطرافیان در شهرهای مختلف به‌طور همزمان و با حکم دادستان دادگاه ویژه روحانیت و همکاری وزارت اطلاعات وقت که مسئولیت هر دو نهاد در آن موقع به عهده محسنی اژه‌ای بود دستگیر و حدود سه ماه در زندان و بیمارستان تحت بازپرسی و اعتراف در زیر دست پزشکان وزارت اطلاعات قرار گرفت. نظام جمهوری اسلامی ایران
روح‌الله خمینی در زمان اقامت خود در فرانسه نظام مورد نظر خورد را بر پایه «آزادی عقیده و بیان» و همچنین حکومتی «برای همه اقلیت‌های مذهبی آزادی به‌طور کامل خواهد بود و هر کس خواهد توانست اظهار عقیده خودش را بکند» تصویری که روح‌الله خمینی از خود پیش از انقلاب ارائه داده بود باعث شده بود که یکسال پیش از سقوط حکومت شاه مقامات ارشد سفارت آمریکا به این نتیجه برسند که نهضت اسلامی به رهبری «نمادین» خمینی ویژگی‌های دموکراتیک دارد. آزادی مذهب در ایران
آزادی مذهبی درویشان گنابادی از دوره ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد در ایران، مورد تهدید و آزار بیشتری قرار گرفت تا جایی که چند حسینیه این سلسله، در شهرهای گوناگون، ویران شد. همچنین بیش از ۳۰ تن از کارکنان خبرگزاری تارنمای مجذوبان نور (وابسته به سلسله نعمت‌اللهی گنابادی) بازداشت و زندانی شدند. گسترده‌ترین و شدیدترین سرکوب مذهبی در جمهوری اسلامی هم در رابطه با دراویش در خیابان پاسداران تهران رخ داد. این درگیری‌ها و اعتراضات دراویش گنابادی منجر به اعدام یک نفر و کشته شدن ۶ نفر از هر دو طرف درگیر ماجرا شد. همچنین نورعلی تابنده پس از این حوادث در حصر خانگی قرار گرفت و پس از گذشت دو سال در حصر درگذشت. علی مطهری
مطهری از منتقدان دولت محمود احمدی‌نژاد در سیاست حمایت از ایران باستان بود و در این باره می‌گوید: «البته من آقای رئیس‌جمهور را در این مسائل تحت تأثیر آقای مشایی می‌دانم چرا که ایشان روی افکار رئیس‌جمهور بسیار تأثیرگذار است. همان‌طور که در زنده کردن فرهنگ ایران و باستان تلاش‌های آقای مشایی را می‌بینیم شما دیدید اخیراً آقای احمدی‌نژاد گفت ما فرزندان رستم و اسفندیار هستیم.» علی مطهری طراح اصلی سؤال نمایندگان مجلس از محمود احمدی‌نژاد دربارهٔ مسائلی مانند غیبت یازده روزه محمود احمدی‌نژاد، حجاب اسلامی و مکتب ایرانی بود. نخست‌وزیری محمد مصدق
درگیری بین جناحهای متجدد و سنتی جبهه ملی با درخواست مصدق از مجلس در مورد دوازده ماه تمدید اختیارات فوق العاد برای خود، به اوج رسید. بسیاری از نمایندگان روحانی ضمن مخالفت با این درخواست، از جبهه ملی کناره گرفتند و خود «فراکسیون اسلام» را تشکیل دادند. کاشانی اختیارات فوق‌العاده را «دیکتاتوری» نامید؛ به روزنامه‌نگاران خارجی اطلاع داد که دموکراسی واقعی در ایران مستلزم اجرای صادقانه شرع اسلام است و به بهبهانی، آیت‌الله سلطنت طلب گفت که «مشاوران چپ‌گرای مصدق امنیت ملی را به خطر می‌اندازند.» قنات آبادی اعلام کرد که وزاری دادگستری و فرهنگ به جای کارمندان مسلمان خوب «ملحدان دست نشانده کرملین» را جایگزین می‌کنند. او افزود که وی همیشه به حزب ایران به سبب اتحاد با حزب توده در سال ۱۳۲۵، مشکوک بوده‌است و گفت که «روشهای دیکتاتوری حکومت، ایران را به صورت زندان بزرگی در می‌آورد.» نماینده روحانی دیگری ناگهان کشف کرد که رساله دکترای مصدق که ۳۵ سال پیش در سوئیس نوشته شده بود، محتوی نگرش‌های شدید غیرمذهبی و ضد روحانیت است. حائری‌زاده، مصدق را آنگونه اشرافی که در سال ۱۲۹۹ به علت ارتباطات خود با انگلیسی‌ها والی فارس بوده‌است، نامید: «در آغاز که جبهه ملی را تشکیل دادیم، کسی فکر نمی‌کرد به کسی کمک خواهیم کرد که کشور ما را با نزاع طبقاتی نابود می‌کند.» همچنین بقایی، مصدق را با هیتلر مقایسه کرد، ارتش را به مثابه «سدی در برابر کمونیسم» ستود و اعلام کرد که هوادار قیام ملی است، نه «انقلاب اجتماعی». بقایی هنگام جدا شدن از مصدق، خلیل ملکی را نیز از حزب زحمتکشان خود اخراج کرد، به این بهانه که مبلغ مارکسیسم است و از حکومت دیکتاتوری حمایت می‌کند. سید عطاءالله مهاجرانی
مهاجرانی، در ۲۴ خردادماه ۱۳۸۸، با انتشار پُستی در وبسایت خود «مکتوب»، به نتیجهٔ انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ و سرکوب گستردهٔ مردم باورمند به تقلب، اعتراض کرده و تلویحاً اعلام برنده‌شدنِ احمدی‌نژاد را حرکتی متقلبانه و ناشی از خودرأیی سید علی خامنه‌ای با هدف برچیدن بساط جمهوری از کشور عنوان کرده بود: «برای: جوانان … دوستی زنگ زد. صدایش می‌لرزید. بغضش ترکید. نتوانست رسا حرف بزند. اصرار داشت در یک جمله بگویم در ایران، در وطنمان چه اتفاقی افتاده‌است؟ گفتم، رهبری معظم تصمیم گرفتند حکومت اسلامی را جایگزین جمهوری اسلامی کنند. همهٔ ما باید در این جشن فرخنده شرکت کنیم و از ژرفای دل و دیده شادمان باشیم … این جوانانی که در خیابان‌های تهران و شهرستان‌ها کتک می‌خورند، با چهره‌های خونین بهت‌زده نگاه می‌کنند، آقای موسوی و کروبی و روحانیون مبارز که بیانیه می‌دهند، گمان می‌کنند می‌شود از جمهوریت نظام و رأی ملت حمایت کرد. برای من مثل روز روشن است که ۲۲ خرداد ۱۳۸۸، چهار ماه پس از سی‌سالگی انقلاب، عصر جمهوری در کشور ما به پایان رسید و آقای احمدی‌نژاد با تنفیذ ولایت مطلقهٔ امر، آراء لازم را احراز کرد و پیروز شد. این پیروزی مبارک باد … البته هیچ جشنی بدون قربانی نمی‌شود و هر چقدر جشن بزرگتر باشد، قربانیان هم بزرگتر خواهند بود … ۲۲ بهمن آغاز پیروزی انقلاب اسلامی بود و ۲۲ خرداد ابتدای حکومت اسلامی … سی‌سال عدد تأمل‌انگیزی است. هم در تاریخ اسلام و هم در تاریخ انقلاب. امام خمینی هم به سی سال اشاره کرده‌اند … در عصر حکومت اسلامی که با مانور اقتدار پلیس و نیروهای امنیتی آغاز شد؛ رأی و صندوق رأی با صندوق کاغذ باطله چه تفاوتی دارد … دوستم صدای گریه‌اش بلند شد. تلخ گریست». عملکرد اقتصادی دولت محمود احمدی‌نژاد
از جمله انتقادی که به عملکرد احمدی‌نژاد در طول دوره ریاست‌جمهوری‌اش وارد بود، ارائه آمارهای خلاف واقع از شاخص‌های افقتصادی کشور بوده که از جمله مصادیق این تخلفات دولت می‌باشد. تقریباً در تمام مدت دولت محمود احمدی‌نژاد، آمارهای نادقیقی از سوی مرکز آمار ایران در مقایسه با آمارهای ارائه‌شده از سوی وزارتخانه‌های دولت مشاهده می‌شد. محمدباقر انواری
انواری به عنوان یکی از اعضای جامعه روحانیت مبارز از سال‌های دهه ۱۳۴۰، در مبارزه با رژیم محمدرضا پهلوی فعالانه شرکت داشت. وی در جلسات دینی هفتگی، مردم را در جهت قیام علیه حکومت محمدرضا پهلوی تشویق می‌کرد. در مقطعی که لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی در هیئت دولت وقت تصویب شد، وی امام جماعت مسجد «چهل‌تن» در بازار تهران بود. در آن هنگام او با سخنرانی در هیئت‌های مذهبی به مخالفت با این لایحه و تشریح مسائل مختلف سیاسی می‌پرداخت. او همچنین در شناساندن سید روح‌الله خمینی و ترویج نظریات او در بین مردم تهران فعالیت چشمگیری داشت. انواری حامل نامه روح‌الله خمینی به سید محسن حکیم بود. محسن حکیم، آن هنگام در شهر نجف حضور داشت. این نامه دربرگیرنده مطالبی در خصوص طرح انقلاب سفید بود. در این نامه از انقلاب سفید به عنوان مجموعه‌ای از توطئه‌های حکومت پهلوی یاد شده‌بود. در جریان تظاهرات ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و دستگیری روح‌الله خمینی، بسیاری از علمای حوزه‌های علمیه قم، مشهد و سایر شهرستان‌ها در اعتراض به اقدامات رژیم به تهران مهاجرت کرده و رسماً خواستار آزادی بی‌قید و شرط روح‌الله خمینی شدند. انواری نیز از جمله علمایی بود که آن هنگام در تهران سکونت داشت و دوشادوش علمای مهاجر در فعالیت‌های گوناگون آنان نظیر انتشار اعلامیه و … شرکت داشت. وی در کنار مرتضی مطهری و سید محمد بهشتی و احمد مولایی یکی از چهار نفر اعضای شورای روحانیت حزب مؤتلفه اسلامی بود که از طرف روح‌الله خمینی تعیین شد و در تشکیل شاخه نظامی حزب مؤتلفه نقش مؤثری ایفا کرد. پس از ترور حسنعلی منصور در ۱ بهمن ۱۳۴۳، انواری توسط مأمورین اطلاعات شهربانی دستگیر و روانه بازداشتگاه شد. دادگاه، انواری را به اتهام برهم زدن اساس حکومت، قتل نخست‌وزیر و … به پانزده سال حبس با اعمال شاقه محکوم کرد. پس از اعلام محکومیت انواری، محسن حکیم، میر اسدالله مدنی، محمدتقی فلسفی و … با ارسال نامه و تلگراف یا ملاقات حضوری با مسئولین وقت رژیم محمدرضا پهلوی، خواهان آزادی انواری شدند ولی تلاش‌هایشان بی‌نتیجه ماند. انواری بیشترین دوران محکومیت خود را در زندان قصر سپری نمود و در زندان نیز با تشکیل جلسات مختلف و کلاس درس به وظیفه و رسالت خود که روشنگری و نشر معارف دینی بود ادامه داد. ساواک وی را یکی از محرکین اصلی زندانیان سیاسی در زندان قلمداد می‌کرد. انواری از جمله کسانی بود که به ماهیت منافقانه اعضای سازمان مجاهدین خلق پی برد و پس از اعلام رسمی تغییر ایدئولوژی از سوی آنان به مخالفت با آنان پرداخت. انواری اواسط بهمن ۱۳۵۵ به همراه جمعی از همرزمانش از زندان آزاد گردید و مجدداً مبارزه را پی گرفت و به عنوان عضو روحانیت مبارز در شکل‌گیری جریانات سال های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ سهیم بود و در ارتباط با مسائل انقلابی به فرانسه، پاکستان و حجاز سفر کرد. هر چه به روزهای پایانی عمر رژیم پهلوی نزدیکتر می‌شد دامنه فعالیت های انواری نیز گسترده‌تر می‌شد و نام وی در ذیل غالب اعلامیه‌هایی که در آن روزها از سوی شخصیت ها و مجامع روحانی منتشر می‌گردید به چشم می‌خورد. ایران
آخرین حکومت‌های ایران، سیاست خارجی متفاوتی را دنبال کرده‌اند. محمدرضا پهلوی، در سیاست خارجی به دنبال دوری از تنش بود و با وجود روابط نزدیک با آمریکا، با اتحاد جماهیر شوروی نیز روابط مناسبی ایجاد کرد؛ در همین حال، با بسیاری از کشورهای جنبش عدم تعهد، روابط گرمی را حفظ کرد. با وجود روابط دوستانه با جهان، وی همواره نیروی نظامی ایران را تقویت می‌کرد. اما با پدیداری جمهوری اسلامی، ایران تبدیل به کشوری مخاصمه‌جو، تجدیدنظرطلب، رادیکال و مذهبی شد و به سرعت جهان را با سیاست‌های تازهٔ خود آشنا ساخت. استکبارستیزی و صدور انقلاب از سیاست‌های مورد توجه ایران در دهه‌های اخیر هستند. در زمینهٔ غرب‌ستیزی، جمهوری اسلامی ایران تلاش کرد که با رژیم‌های کمونیستی روابط نزدیکی برقرار کند و با کشورهایی همانند رومانی، کره شمالی و کوبا به روابطی موفق رسید. در دهه‌های اخیر، ایران با بلاروس، نیجریه و ونزوئلا نیز روابط قابل توجهی داشته‌است. مارک گازیوروسکی، عالم سیاسی، حکومت جمهوری اسلامی ایران را یک حکومت مطرود برای بسیاری از کشورهای جهان می‌داند. برنامه‌های هسته‌ای و موشکی ایران و نوع روابط با اسرائیل، تنش‌ها و تحریم‌هایی را برای این کشور به همراه داشته‌است. در تیر ۱۳۹۴، ایران با گروه ۱+۵ به توافقی مهم با عنوان برنامه جامع اقدام مشترک، دست یافت که پیرامون برنامهٔ هسته‌ای این کشور بود و تحریم‌های اقتصادی را پایان می‌داد. اگرچه خروج آمریکا از برجام و تحریم‌های مجدد، این توافق را به هم ریخت. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، پس از اعلام خروج این کشور از برجام، از ناکارآمدی برجام در پیشگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح اتمی و ادامه‌دار بودن پشتیبانی این نظام از تروریسم و خطر برنامه موشکی بالستیک ایران گفت. سید علی خامنه‌ای
او عقیده دارد در نظام «ولایت مطلقه فقیه» ولی فقیه همان حاکم اسلامی است و حکومتش تا قیامت ادامه پیدا می‌کند. از نظر او این حکومت و حاکمیت نه تنها اختیاری نیست، بلکه تحت عناوینی چون «مصلحت»، «حفاظت امت از دشمنان» و «اجرای حکم اسلام» گریز و چاره‌ای از آن نیست. او همچنین اعتقاد دارد دایرهٔ این حاکمیت می‌تواند تا آزادی شخصی افراد پیش برود. خامنه‌ای همچنین از «واجب بودن» اقدام علیه خواسته و صلاحدید مردم، در شرایطی که آن را مخالف با آنچه که او «مصالح عمومی اسلام و مسلمین» می‌نامد، سخن به میان می‌آورد و حتی بیان می‌دارد که این تشخیص مصالح بر دوش حاکم مسلمین یا همان «ولی فقیه» است: محمود احمدی‌نژاد
مطرح کردن «انقلاب فرهنگی دوم» توسط هواداران دولت، ادعای ممانعت از تحصیل عده‌ای دانشجویان منتقد، انتصاب افراد روحانی به ریاست دانشگاه تهران و دانشگاه علامه طباطبایی، بازنشسته کردن اجباری استادان، احضار فعالان دانشجویی به کمیته‌های انضباطی و در مواردی اخراج آنان، تنش و اعتراضات گسترده دانشجویی در دانشگاه‌های مختلف، از تحولات مهم دوره وی در دانشگاه‌ها بود. محمود احمدی‌نژاد در روز ۲۱ آذر ۱۳۸۵ برای سخنرانی در دانشگاه امیر کبیر حضور یافت که با استقبال عده از دانشجویان و اعتراض شدید تعدادی دیگر از دانشجویان مواجه شد. به گفته برخی شاهدان این عمل نمایشی، معترضین در این تجمع شعارهایی علیه اقدامات محمود احمدی‌نژاد و وزیر آموزش عالی داده و شعار "مرگ بر دیکتاتور" سر دادند و عکس احمدی‌نژاد نیز به آتش کشیده شد. اکبر گنجی
اکبر گنجی در زندان نه تنها از مواضع خود عدول نکرد که در برخی از آن‌ها رادیکال‌تر شد. وی ابتدا جزوهٔ مانیفست جمهوری‌خواهی را نوشت که در آن به جدایی کامل دین از سیاست پرداخت. از این مانیفست در سال ۱۳۸۴، جلد دومی هم به قلم گنجی در زندان اوین منتشر شد که در آن شخص سید علی خامنه‌ای را به شدت مورد انتقاد قرار داد. وی در این مانیفست از تاکتیک تحریم انتخابات ریاست جمهوری دورهٔ نهم دفاع کرد. وی سرانجام در اعتراض به آنچه بدرفتاری‌های فراوان در زندان اوین می‌خواند، ابتدا برای سیزده روز دست به اعتصاب غذای نامحدود زد که با موافقت با به مرخصی آمدنش، این اعتصاب غذا شکست. گنجی پس از بازگشت به خانه در مصاحبه‌هایی با خبرگزاری‌های بین‌المللی رسماً بر سیاست تحریم انتخابات صحه گذارد و به‌شدت از جدایی کامل دین از سیاست و تأسیس یک جمهوری تمام عیار به جای جمهوری اسلامی دفاع نمود. این گفتگوها او را به زندان بازگرداند و اکبر گنجی دوباره برای مدت قریب هفتاد روز دست به اعتصاب غذای نامحدود زد. در این مدت بسیاری از ایرانیان سراسر جهان و سران کشورهای غربی به حمایت از او برخاستند. رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا جرج دبلیو بوش، تونی بلر نخست‌وزیر انگلیس و کوفی عنان دبیرکل سازمان ملل متحد از جمله شخصیت‌های بین‌المللی بودند که خواهان آزادی اکبر گنجی شدند. علی تهرانی
او نماینده استان خراسان در مجلس خبرگان قانون اساسی، و از شاگردان سید حسین طباطبایی بروجردی و سید روح‌الله خمینی بود که در دوران پیش از انقلاب، به مبارزه با حکومت پهلوی پرداخت و در این راه بارها به زندان افتاد و تبعید شد. او دارای درجه اجتهاد است. وی پس از پیروزی انقلاب و در ادامه زندگی سیاسی خود و پس از تحمل ماه‌ها زندان در مشهد، سرانجام در نیمهٔ دوم فروردین ماه ۱۳۶۳، در شرایطی خاص موفق شد که از حصر خانگی خارج شود و سپس مخفیانه به عراق گریخت و در آن‌جا سال‌های طولانی در رادیو و تلویزیون فارسی‌زبان بغداد، به تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی و زمامداران آن پرداخت. او در سال ۱۳۷۴ به ایران بازگشت و به ۲۰ سال زندان محکوم شد ولی در سال ۱۳۸۴ آزاد شد. او شوهرخواهر سید علی خامنه‌ای است. ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد
در پی آن، اصطلاح جریان انحرافی یا «جریان خاص» توسط مخالفین اصولگرای محمود احمدی‌نژاد در دوران دوم ریاست‌جمهوری او برای توصیف حلقه‌ای از نزدیکان و جریانی در دولت وی ابداع گردید. از نظر آن‌ها این جنبش فکری تمایلات لیبرالی و ملی‌گرایانه زیادی دارد و به آن اندازه مذهب‌گرا نیست که بتواند در درون گروه حاکم محافظه‌کار ایران طبقه‌بندی شود. محافظه‌کاران منتقد احمدی‌نژاد معتقدند اسفندیار رحیم مشایی از یاران نزدیک، خویشاوند و رئیس دفتر او رهبری این جریان را بر عهده دارد. افراد منتسب به این گروه نیز در مقابل، استفاده کنندگان از این لفظ را جریان تمامیت‌خواه می‌خوانند. محسن صفایی فراهانی
در تاریخ ۱۳ خرداد ۱۳۸۸، در آستانهٔ دهمین دورهٔ انتخابات ریاست جمهوری ایران، مناظره تلویزیونی بین میرحسین موسوی و محمود احمدی‌نژاد صورت گرفت که طی آن احمدی‌نژاد، صفایی فراهانی را به فساد اقتصادی متهم کرد. احمدی‌نژاد با گفتن این جمله که «کسانی در دولت شما با رانت دلاری هفت تومان میلیاردر شدند. آقای صفایی فراهانی در دولت شما پول‌دار شدند. پسران آقای هاشمی چه می‌کنند؟... پرونده استات اویل که پشتش پسر آقای هاشمی است، یکی دادگاهی شد و یکی زندانی و یکی را به خارج فراری دادند … پسر آقای ناطق نوری که حامی شما هستند چگونه زندگی می‌کنند؟» پای صفایی فراهانی را به میان کشید. یک روز بعد، صفایی فراهانی سخنان احمدی‌نژاد را تکذیب کرد و وی را به مناظرهٔ مستقیم دعوت کرد. او گفت: «اگر رئیس‌جمهوری می‌خواست گزارشی به مردم بدهد، چهار سال وقت داشت و به عنوان مسئولِ ردهٔ دومِ نظام، مکلف بود، اگر ثروت‌های افسانه‌ای که او می‌گوید نصیب افرادی شده، مستندات آن را در اختیار قوه قضاییه قرار دهد.» صفایی فراهانی در روز ۳۰ خرداد ۱۳۸۸، یک هفته پس از برپایی انتخابات، بازداشت شد. وی یکی از کسانی بود که در دادگاه متهمان پرونده کودتای مخملی حاضر بود. وی شش ماه پس از بازداشت در حالی که به مدت ۱۰ روز از زندان مرخص گشت، به نشانهٔ اعتراض به وضع خود از مرخصی استفاده نکرد. سرانجام در تاریخ ۲۶ دی ۱۳۸۸ صفایی فراهانی از سوی شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب به ۶ سال حبس تعزیری محکوم شد. در اولین مرخصی صفایی فراهانی از زندان، عبدالله نوری، سید یاسر خمینی و تعدادی دیگر از اصلاح طلبان به دیدار وی رفتند. پس از برگزاری دادگاه‌های موسوم به کودتای مخملی، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران با صدور بیانیه‌ای محاکمات موسوم به «کودتای مخملی» را همانند دادگاه‌های استالینی و محکمه‌های تفتیش عقاید قرون وسطایی خوانده، آن را «لکهٔ سیاهی بر دامان قوهٔ قضائیه» جمهوری اسلامی دانست که به تعبیر این سازمان با «آب زمزم» هم پاک نخواهد شد. در این بیانیه آمده بود: اعمال فشار به چهره‌های سیاسی مانند محمد خاتمی، اکبر هاشمی رفسنجانی، میرحسین موسوی و مهدی کروبی و دستگیری افرادی چون بهزاد نبوی، مصطفی تاج‌زاده، سعید حجاریان، محسن میردامادی، محسن امین‌زاده، فیض‌الله عرب سرخی، صادق نوروزی، عبدالله رمضان‌زاده و محسن صفایی فراهانی که با تبلیغات رسانه‌ها و تریبون‌ها و دادگاه‌های حکومتی همراه شده، «کودتایی آشکار» و «استحالهٔ انقلاب» دانست. نعمت‌الله نصیری
برخورد با گروه‌های چریکی در دوره ریاست ارتشبد نصیری به اوج رسید. ساواک باید از یک سو با چهره‌های مسلمان و رهبران آن مبارزه می‌کرد و از سوی دیگر با مخالفان غیر مذهبی می‌جنگید. چهره‌هایی همچون علی شریعتی یا روحانیونی همچون حسینعلی منتظری چندین بار بازداشت شدند. در فاز جنگ مسلحانه، در اوایل سال ۵۱ چهار نفر از چریک‌های مجاهدین خلق، علی میهن دوست، ناصر صادق، محمد بازرگانی و علی باکری اعدام شدند. اما اعدام مهدی رضایی در همان سال سر و صدای بسیار زیادی برپا کرد. پرویز ثابتی در کتاب در دامگه حادثه می‌نویسد: «در دوره نعمت‌الله نصیری میان ساواک و گروه‌های چریکی جنگ روانی ایجاد شده بود. شاه هر وقت مرا می‌دید، می‌گفت از حمید اشرف چه خبر، او را دستگیر کردید؟» زندان اوین
زندانیان سیاسی آن زمانِ تهران در زندان‌های اوین و زندان رجایی‌شهر نگهداری می‌شدند و پس از حکم روح‌الله خمینی، رهبر وقت جمهوری اسلامی، مبنی بر اعدام «مرتدین»، «ملحدین» و «دشمنان قسم خورده نظام جمهوری اسلامی» اعدام‌ها در سطح وسیعی در زندان‌های اوین و گوهردشت و دیگر زندان‌های شهرهای دیگر ایران به مرحله اجرا گذاشته شد. اعتراض حسین‌علی منتظری به اعدام‌های تابستان ۶۷ منجر به عزل و تبعید خانگی وی شد. وی در آن زمان قائم مقام روح‌الله خمینی، رهبر وقت جمهوری اسلامی بود.در ۹ خرداد ۱۳۹۷، وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا زندان اوین را به دلیل نقض حقوق شهروندان ایران مورد تحریم قرار داد. نقد رهبر جمهوری اسلامی ایران
در ۱۹ تیر ۱۳۶۸ یک ماه بعد از مرگ خمینی، و در حالی که علی خامنه‌ای کار خود را به عنوان دومین رهبر ایران به تازگی آغاز کرده بود، احمد آذری قمی مقاله‌ای با عنوان «انتخاب خبرگان و ولایت فقیه» منتشر کرد که در آن آمده بود ولی‌فقیه اگر بخواهد می‌تواند «حتی توحید را به‌طور موقت تعطیل نماید.» بعدها این سخنان به یکی از خبرسازترین متن‌های منتشر شده در دفاع از ولایت‌فقیه تبدیل شد. در اعتراض به این مقاله، نهضت آزادی ایران نوشت که «اگر کسی پس از شنیدن این صحبت‌ها شاخ در بیاورد، نباید تعجب کرد … شیخ نفرموده‌اید که منظورتان از 'تعطیل توحید' چیست. آیا نپرستیدن خدا و پیروی نکردن از راهنمایی‌ها و رهبری او، به خاطر قدرت حکومت یا مصالح اُمت است یا شریک گرفتن و شرک به خدا؟» محسن دعاگو
دعاگو در دوران اصلاحات اکثر خطبه‌های خود را به نقد سیاست‌های دولت اصلاحات معطوف می‌کرد؛ ولی در دوران دولت احمدی نژاد، از حامیان اکبر هاشمی رفسنجانی و منتقدان دولت محمود احمدی نژاد است و درباره خاتمی گفته: دیکتاتوری نظامی شیلی (۹۰-۱۹۷۳)
دیکتاتوری نظامی در شیلی (به اسپانیایی: dictadura militar de Chile) یک حکومت مستبد نظامی در شیلی بود که در سال‌های ۱۹۷۳ تا ۱۹۹۰ قدرت را در اختیار داشت. حسینعلی منتظری
پس از شش ماه بلاتکلیفی در زندان اوین بالاخره در یک دادگاه نظامی به اتهام کمک به جنبش اسلامی و خانوادهٔ زندانیان سیاسی و اقدام برای تشکیل حکومت اسلامی، به ده سال زندان محکوم گردید؛ اما در زندان نیز همراه رهبرانی همچون طالقانی به فعالیت‌های جنبش اسلامی و سیاسی ادامه داد. با اینکه در زندان از بیماری‌های مختلف رنج می‌برد، خارج بحث «خمس» و متن «اسفار» و کتاب طهارت را برای زندانیان تدریس نمود و شخصیت‌های اسلامی زندانی همچون طالقانی و مهدوی کنی در مجالس بحث او حاضر می‌شدند. منتظری در زندان اوین نیز نماز جمعه را اقامه نمود و بسیاری از زندانیان سیاسی مسلمان از جمله آقایان طالقانی، مهدی کروبی، مهدوی کنی، هاشمی رفسنجانی، لاهوتی و دیگران در نماز جمعه حاضر می‌شدند؛ هرچند ساواک پس از مدتی مانع اقامهٔ آن شد. سرانجام با اوجگیری مبارزات و عقب‌نشینی‌های پی در پی حکومت پهلوی، منتظری پس از گذراندن حدود سه سال و نیم از دوران محکومیت به همراه طالقانی در هشتم آبان ۱۳۵۷ از زندان آزاد شد و مورد استقبال چشمگیر مردم قرار گرفت. در پیامی که خمینی خطاب به منتظری به مناسبت آزادی وی صادر کرد اینچنین آمده: «هیچ از دستگاه جبار جنایتکار تعجب نیست که مثل جنابعالی شخصیت بزرگوار خدمتگزار به اسلام و ملت را سال‌ها از آزادی، ابتدایی‌ترین حقوق بشر محروم، و با شکنجه‌های قرون‌وسطایی با او و سایر علمای مذهب و رجال آزادیخواه رفتار کند. خیانتکاران به کشور و ملت از سایهٔ مثل شما رجال عدالتخواه می‌ترسند. باید رجال دین و سیاست در بند باشند تا برای اجانب و بستگان آنان هرچه بیشتر راه چپاول بیت المال و ذخائر کشور باز باشد.»میزان مقبولیت و محوریت منتظری در مبارزه و انقلاب تا آنجا بود که خمینی در زمان تبعید، او را به عنوان نمایندهٔ تام‌الاختیار خویش در ایران منصوب کرد و در نامه‌ای از وی خواست که بر جریانات بیت او در قم اشراف داشته باشد؛ و دربارهٔ او با تعابیری همچون «فقیه عالیقدر»، «مجاهد بزرگوار»، «حاصل عمر من»، «ذخیرهٔ انقلاب» و «برج بلند اسلام» یاد می‌کرد و حیثیت او را «واجب المراعات» دانسته و پس از پیروزی انقلاب بسیاری از مسائل فقهی و سیاسی مربوط به قوهٔ قضائیه و وزارتخانه‌ها را به او ارجاع می‌داد. در پائیز سال ۱۳۵۷ زمانی که روح‌الله خمینی در نوفل لوشاتو در پاریس به سر می‌برد، حسینعلی منتظری به پاریس سفر کرد و در خصوص جنبش انقلاب و شکل‌گیری حکومت اسلامی در ایران با خمینی مشورت نموده و دستورها و نظرات رهبر انقلاب را دریافت کرد. دیکتاتوری نظامی
استبداد نظامی یا دیکتاتوری نظامی نوعی حکومتِ تمامیت‌خواه است که در آن مدیریتِ کشور در دستانِ ارتش و قوای مسلح قرار می‌گیرد. نظام جمهوری اسلامی ایران
سپاه پاسداران در جنگ عراق ابتکار عملیات را از دست ارتش درآورد و سپس با در اختیار گرفتن نیروهای بسیج، ایجاد زندان‌های پنهان و سازمان‌های اطلاعاتی اهرم کنترل امنیتی، نظامی جمهوری اسلامی را دست گرفت و با پشتیبانی و سازماندهی گروه‌های شبه نظامی قدرت خود را به بیرون مرزهای ایران گسترش داد. سپاه پاسداران به ویژه در ابتدای رهبری علی خامنه‌ای و ریاست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی به اعمال نفوذ در زمینه‌های اقتصادی و سیاسی هم برآمد. سرداران سپاه در سال‌های پایانی ریاست جمهوری محمد خاتمی و به ویژه در دوران محمود احمدی‌نژاد توانستند رده‌های بلندپایه بسیاری را در اختیار خود بگیرند. میزان نفوذ سپاه در دورهٔ محمود احمدی‌نژاد به قدری بود که او از اصطلاح «برادران قاچاقچی» برای ورود غیرقانونی حجم انبوهی سیگار توسط این گروه نظامی استفاده کرد. سید روح‌الله خمینی
پس از انقلاب، با نظر خمینی احکام شریعت اسلامی نظیر اجرای قصاص، حدود شرعی و حجاب اسلامی زنان اجرا شد. همچنین، وی فرمان انقلاب فرهنگی را جهت تصفیه دانشگاه‌ها از "به گفته وی" «استادان و دانشجویان ضدانقلاب» صادر کرد، که در پی آن دانشجویان و استادان چپ، لیبرال و بهایی اخراج شدند. دوران حکمرانی او همراه بود با درگیری مسلحانه در کشور و حمله عراق به ایران، که نهایتاً به افزایش قدرت طرفدارانش با پیروزی حزب جمهوری اسلامی در انتخابات مجلس اول و ریاست جمهوری دوم، حذف معمولاً خشونت‌آمیز گروه‌های مخالف به‌رغم مقاومتشان و افزایش اعمال کنترل ایدئولوژیکی و رفتاری بر مردم انجامید. بگفته خامنه‌ای خمینی مخالفان نظام را اعدام می‌کرد، صادق خلخالی صدها نفر از مسئولان نظام سابق و هزاران نفر دگراندیش را از جمله در کردستان اعدام یا تیرباران کرد که شامل سرکوب بسیاری از متحدان پیشین خودش نیز شد. بیش از ۳٬۰۰۰ نفر از زندانیان سیاسی تابستان ۱۳۶۷ به حکم حکومتی او اعدام شدند. به نوشته موژان مؤمن، بعد از بازگشت به ایران هر کسی که حرفی متفاوت با خمینی می‌زد یا مخالفتی با او می‌کرد به مانند ناکثین با او برخورد می‌شد؛ یعنی کسانی مانند طلحه و زبیر یا عایشه که در زمان خلافت علی، بعد از بیعت با او، به مخالفت با علی پرداختند. اتهام معمول برای کسانی که در دادگاه‌های انقلاب دوران خمینی به اعدام محکوم می‌شدند «مفسد فی الارض» بود: اتهامی مبهم و غیرقابل تعریف از نظر کیفری با بار لغوی قرآنی بسیار سنگین. دموکراسی
محمود احمدی‌نژاد ششمین رئیس‌جمهور ایران، مردم‌سالاری را یک «امر اصیل» در کشور دانسته و نظام حکومتی ایران را نمونه‌ای از «مردم‌سالاری متکی بر ارزش‌های اخلاقی و الهی» و «مردم‌سالاری دینی» را نقطه مقابل «لیبرال دموکراسی» می‌داند. ولایت فقیه (کتاب)
بسیاری از متفکرین ایرانی همچون ابوالحسن بنی صدر و حسن شریعتمداری و ولی‌رضا نصر فرزند سید حسین نصر معتقدند ایدهٔ حکومت اسلامی‌ای که به وسیلهٔ علمای دینی اعمال شود متکی است به مفهوم جمهوریت در کتاب جمهور افلاطون و دیدگاه وی مبنی بر این‌که حکومت باید توسط «یک «نگهبان» که آموزش‌های خاص دیده و به عبارتی فیلسوف-شاه» اداره شود. انقلاب ۱۳۵۷
در سال‌های پس از تظاهرات ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، سه گروه متغیر، متداخل و در عین حال قابل تشخیص، در بین روحانیون شکل گرفت. گروه نخست که شاید بزرگترین گروه بود، از علمای غیر سیاسی تشکیل می‌شد که با وجود نارضایتی از برخی مشکلات اجتماعی مثل فساد، فحشا و الکلیسم، معتقد بودند که روحانیت باید از کار پلید سیاست دوری جسته و به مسائل معنوی و آموزش در حوزه‌ها بپردازد. با این حال این گروه، در سال‌های ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۶، به دلیل اجرای سیاست‌های نامطلوب حکومت در خصوص بازار و نهادهای مذهبی به عرصه سیاست کشیده شدند. گروه دوم یعنی روحانیون مخالف میانه‌رو، گرچه در مسائل مربوط به حق رأی زنان و اصلاحات ارضی مخالف رژیم بودند، ترجیح می‌دادند که همچنان با شاه در ارتباط باشند تا سیاست‌های وی را تعدیل کنند. کاظم شریعتمداری از مراجع تقلید قم، مجتهدی آذربایجانی و سخنگوی غیررسمی روحانیون آذربایجان، از چهره‌های شاخص این گروه بود که تنها خواستار اجرای کامل قانون مشروطه بودند. اما گروه سوم، که می‌توان آنان را روحانیون مخالف نافرمان یا تندرو نامید، توسط خمینی از عراق رهبری می‌شدند و شبکه‌ای مخفی و غیررسمی در کشور داشتند. چهره‌های شاخص این گروه عبارت بودند از: حسینعلی منتظری، مدرس برجسته فقه اسلامی در قم، که به عنوان مخالف آشتی‌ناپذیر رژیم، سه بار به زندان افتاد؛ محمد بهشتی عضو سیاسی گروه؛ مرتضی مطهری متفکر و نظریه‌پرداز عمده گروه؛ و دو روحانی جوان‌تر سازمان دهنده گروه به نام‌های اکبر هاشمی رفسنجانی و علی خامنه‌ای. خمینی که از سال ۱۳۴۲، در نجف می‌زیست، به تدریج تعبیر خود از اسلام شیعه را گسترش داد. او چارچوب نظریه سیاسی خود را در سخنرانی‌هایش، در اواخر دهه ۱۳۴۰، تدوین و تنظیم کرد و سپس آن را با عنوان «ولایت فقیه: حکومت اسلامی» بدون ذکر نام مؤلف، منتشر نمود. طبق نظریه جدید او، اقتدار سیاسی و مسئولیت حفظ امت اسلامی، از طرف امام دوازدهم شیعیان به مجتهدان متخصص در فقه اسلامی (فقها) واگذار شده‌است. استدلال وی این بود که خداوند، پیامبران و ائمه را به منظور وضع قوانین شرع برای هدایت امتها فرستاده‌است و در غیاب امام معصوم، روحانیون به ویژه فقها، تنها مفسران و نگاهبانان حقیقی شریعت می‌باشند که حکومت باید به آنان سپرده شود. از دید روحانیون سنتی، ولایت فقیه، زمامداری فقها، تنها بر نهادها و مدارس مذهبی و همچنین افراد «محجور» یا ناتوان محسوب می‌شد، ولی خمینی این اصطلاح را بسط داد به‌طوری‌که تمام جامعه را در بر می‌گرفت. ولی‌رضا نصر معتقد است ایدهٔ حکومت اسلامی‌ای که به وسیلهٔ علمای دینی اعمال شود «به‌شدت» متکی است به مفهوم جمهوریت در کتاب جمهور افلاطون و دیدگاه وی مبنی بر این‌که حکومت باید توسط «یک «نگهبان» که آموزش‌های خاص دیده و به عبارتی «فیلسوف-شاه» اداره شود. ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد
با انتخاب محمود احمدی‌نژاد تغییر چشمگیری در سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران در خصوص اسرائیل و صهیونیزم به وجود نیامد. ایشان نیز مانند سایر رؤسای جمهوری اسلامی اسرائیل را نمونه بارزی از تروریسم دولتی دانست و کشوری به نام اسرائیل را به رسمیت نشناخت؛ بنابراین پس از انتخاب وی نیز به‌طور رسمی اسرائیل در ایران رژیم اشغالگر قدس خطاب می‌شود. مردم‌سالاری اسلامی
از دیدگاه منتقدان، نظام جمهوری اسلامی در ایران در واقع یک نظام مردم‌سالار نیست و مردم سالاری اسلامی در ایران فقط یک ظاهرسازی ست که به ولی فقیه فعلی آن خامنه‌ای اجازه می‌دهد تا کنترل و قدرت خودش را در حالی به حداکثر برساند که حداقل‌های حقوق سیاسی جامعه را به کمترین میزان می‌رساند. قوانین جمهوری اسلامی کاملاً بر اساس اسلام و قرآن هستند و از جمله نظام‌هایی ست که زندانیان سیاسی مسلمان دارد. رهبر و ولی فقیه نظام جمهوری اسلامی ایران به صورت دوره‌ای تغییر نمی‌کند. امکان عزل و نصب رهبری توسط مجلس خبرگان وجود دارد اما رهبر توسط مردم انتخاب نمی‌شود. هر گونه انتخابات مجلس خبرگان تحت شرایط تعریف شده و محدود انجام می‌شود. طی سال‌های ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۲ در پی به چالش کشیدن رهبری توسط محمود احمدی‌نژاد، خامنه‌ای هشدار داده بود که ریاست جمهوری حذف شود. این در حالی است که در قانون اساسی تصریح شده که «تعیین رهبر به عهده خبرگان منتخب مردم است» مردم رهبر را به واسطهٔ خبرگان انتخاب می‌کنند، و هیچ نقل قول مستندی به خامنه‌ای مبنی بر حذف ریاست‌جمهوری ارائه نشده‌است. نظام جمهوری اسلامی ایران
بر پایه اصل۱۵۶ قانون اساسی جمهوری اسلامی، قوه قضاییه قوه‌ای است مستقل که پشتیبان حقوق فردی، اجتماعی و مسئول تحقق بخشیدن به عدالت است. اما از نظر منتقدان استقلال قوه قضاییه نیازمند جدا شدن نهاد دین از دولت است چرا که شرط لازم نظام دموکراتیک التزام به آزادی و حقوق بشر است اما خامنه‌ای مخالفت خود را با ایده «جدایی دین از دولت» اعلام کرده‌است. انتقاد دیگری که منتقدان وارد می‌کنند وابستگی قضات به دستگاه حکومت است. رئیس قوه قضاییه توسط شخص رهبر تعیین می‌شود و سایر قضات جمهوری اسلامی رسماً اعلام می‌کنند که «تابع منویات مقام معظم رهبری» هستند. همچنین منتقدان به دلیل ماهیت اقتصاد رانتی جمهوری اسلامی فساد دستگاه قضایی را عامل دیگری در مقابل استقلال دستگاه قضایی می‌بینند و این فساد را گریبان‌گیر رشوه‌گیری‌های قضات از شاکیان و متهمان تا مقامات بلندپایه بلندپایه دستگاه قضایی جمهوری اسلامی می‌دانند. رئیس پیشین قوه قضاییه جواد لاریجانی با اتهام فسادهای اقتصادی گسترده روبرو بوده و رئیس فعلی قوه قضاییه ابراهیم رئیسی از اعضای «هیئت قضایی اعدام‌های دسته‌جمعی زندانیان سیاسی سال ۶۷» و متهم به «نقض حقوق بشر» بوده‌است. عملکرد اقتصادی دولت محمود احمدی‌نژاد
از جمله انتقادات وارده به دولت‌های احمدی‌نژاد، حضور گسترده نظامیان در فعالیت‌های اقتصادی است. این رویداد منجر به در اختیار گرفتن منابع عظیم مالی کشور توسط نظامیان می‌شود، زیرا موجبات ورود آن‌ها به فعالیت‌های سیاسی می‌شود که در زمان صلح برای امنیت کشور خطرناک است. از جمله این اقدامات واسطه‌گری فروش نفت ایران به مشتری‌های خارجی توسط توسط بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی، در اختیار گرفتن ۸ درصد از بودجه عمرانی کشور (در سال ۱۳۹۱ معادل ۴۰ هزار میلیارد تومان) توسط قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا و در نهایت واگذاری غیرقانونی شرکت مخابرات ایران به شرکت اعتماد مبین، از شرکت‌های زیرمجموعه سپاه پاسداران اشاره کرد. جمهوری اسلامی ایران و پرونده‌های تروریسم دولتی
تعدادی از سران جمهوری اسلامی در دادگاه‌های مختلف به تروریسم متهم شده و تحت تعقیب اینترپل هستند. هاشمی رفسنجانی، علی فلاحیان، علی‌اکبر ولایتی و سید علی خامنه‌ای در دادگاه میکونوس به تروریسم محکوم شدند. نقض حقوق اقلیت‌ها در جمهوری اسلامی ایران
آزادی مذهبی درویشان گنابادی از دوره ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد در ایران، مورد تهدید و آزار بیشتری قرار گرفت تا جایی که چند حسینیه این سلسله، در شهرهای گوناگون، ویران شد. همچنین بیش از ۳۰ تن از کارکنان خبرگزاری تارنمای مجذوبان نور (وابسته به سلسله نعمت‌اللهی گنابادی) بازداشت و زندانی شدند. حافظ اسد
منتقدان دولت حافظ اسد، دولت او و اساساً حاکمیت حزب بعث سوریه را مبتنی بر دیکتاتوری نظامی می‌دانند. منتقدان حافظ اسد بر این باورند که حکومت او مبتنی بر دیکتاتوری نظامی بود. منتقدان حافظ اسد کشتار حما و کشتار زندان تدمر توسط ارتش بعثی سوریه برای سرکوبی مخالفان داخلی دولت حافظ اسد را نمودِ دیکتاتوری نظامی او می‌دانند که از طریق دو دستگاه نظامی (ارتش و سازمان‌های اطلاعاتی‌امنیتی) به جامعه اِعمال می‌شد. آنان یادآور می‌شوند که اگرچه سیاست خارجی حافظ اسد در تضاد با صدام حسین در عِراق بود به طوری که حافظ اسد مهم‌ترین متحد نظامی ایران در جنگ ایران و عراق بود و همه‌جا با صدام حسین مخالفت می‌کرد، ولی سیاست داخلیِ حافظ اسد و صدام حسین کاملاً شبیه به هم بود و از روش‌های یکسانی استفاده می‌کردند؛ مانند تأسیس ارتش شخصی برای خودشان به نام "گارد ریاست جمهوری" و تک‌حزبی کردن حکومت و وضع قوانین برای مطلقه کردن قدرت ریاست‌جمهوری مادام‌العمر. محمد شحرور
محمد شحرور در کتاب دوم خود به نام «دراسات إسلامیة معاصرة فی الدولة والمجتمع» (پژوهش‌های اسلامی امروزی درباره حکومت و اجتماع) که در سال ۱۹۹۴ (میلادی) منتشر شد مبانی نظری حکومت سکولار لیبرال (دولت مدنی) را پی‌ریزی و با حکومت دینی مخالفت کرد. او اشاره می‌کند که قرآن، سه گونه استبداد را محکوم کرده اما فقه اسلامی به آن کم‌وبیش بی‌اعتنا بوده است: استبداد سیاسی که نمود قرآنی آن «فرعون»، استبداد دینی که نمود قرآنی آن «هامان» از درباریان فرعون، و استبداد اقتصادی که نمود قرآنی آن «قارون» است. اعتراف اجباری در جمهوری اسلامی ایران
با گذشت زمان، بسیاری از افرادی که اعتراف تلویزیونی داشته‌اند، مدتی پس از آزادی، یا پس از اقرار، صحبت از شکنجه سنگین برای اعتراف‌های مورد نظر بازجویان کرده‌اند. از این رو، برخی صحبت از نظام شکنجه نظام‌مند برای اتهام‌زنی و اعتراف‌گیری می‌دانند، و آن را یکی از ستون‌های ایدئولوژیک جمهوری اسلامی می‌شمارند که با آن، افکار مخالفان توسط خودشان نفی شده، و با صدور حکم دادگاه، حقانیت و قدرت جمهوری اسلامی اثبات می‌شود. برخی این تفکر دستگیری، اتهام‌زنی و اعتراف‌گیری و محاکمه را تنها مربوط به جمهوری اسلامی نمی‌دانند، بلکه همچون دادگاه‌های تفتیش عقاید و تمام نظام‌های تمامیت گرا، مانند زمان حاکمیت استالین و هیتلر می‌دانند که در آن دادگاه‌هایی نمایشی برگزار شده‌است که منتقدانِ حاکمیت، اندیشه و گذشته خود را نفی، خود را «جاسوس» و «مرتبط با بیگانه» دانسته‌اند، و حقانیت حاکمیت را تحسین می‌کنند. برخی بر این نظر هستند که با پیشرفت تکنولوژی و ارتباطات، مسئله دستگیری، اتهام زنی و اعتراف‌گیری که همیشه یکی از ابزار اصلی جمهوری اسلامی برای اثبات حقانیت خود بوده، کارکرد خود را از دست داده و به رسوایی و تناقض‌های پی در پی منجر شده‌است. به عنوان مثال، آنها مورد ترور دانشمندان هسته ای را مثال می‌زنند که در دنیای ارتباطات، تناقض آنچه که جمهوری اسلامی ادعا کرده، و آنچه که در واقعیت گذشته را به سادگی عیان می‌شود. سید علی خامنه‌ای
او در خطبه‌های نماز عید فطر سال ۱۳۹۷ شمسی، در انتقاد از سفرهای خارجی مردم گفت: علی خامنه‌ای ۱۹ بهمن ۱۴۰۰ در دیدار با گروهی از فرماندهان نیروی هوایی ارتش، با استفاده از واژهٔ «تهاجم ترکیبی» که در ادبیات مقامات جمهوری اسلامی سابقه نداشت، بار دیگر با اشاره به وجود تهاجم فرهنگی علیه جمهوری اسلامی گفت: «نظام اسلامی نیازمند یک حرکت دفاعی و تهاجم ترکیبی با محوریت فریضه فوری و قطعی جهاد تبیین است.» او با حمله به فضای مجازی و رسانه‌های خارج از کشور، خواستار اتخاذ موضع «تهاجم ترکیبی» شد. مناظره‌های انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۸۸)
احمدی‌نژاد سه دولت گذشته ایران یعنی دولت میرحسین موسوی، دولت هاشمی رفسنجانی و دولت محمد خاتمی را رقیب خود در این دوره از انتخابات دانست و بسیاری از مقامات عالی‌رتبهٔ نظام جمهوری اسلامی و خانواده آن‌ها را به فساد متهم کرد. اتهامات رئیس‌جمهور در این مناظره رفسنجانی و فرزندانش، علی‌اکبر ناطق نوری و پسرش، غلامحسین کرباسچی و همسرش، محسن صفایی فراهانی از نمایندگان متحصن دوره ششم مجلس شورای اسلامی را نیز دربرگرفت. همچنین در اواخر این مناظره، احمدی‌نژاد پرونده زهرا رهنورد همسر میرحسین موسوی را روبروی دوربین قرار داد و ادعا کرد که او به صورت غیرقانونی دو مدرک فوق لیسانس گرفته، بدون کنکور مدرک دکترا گرفته و حتی رئیس دانشگاه شده‌است. ابوالفضل قدیانی
او در قسمت‌هایی از نامه‌اش خطاب به علی خامنه‌ای نوشته‌است: «و از همین بابت است که اینک از زندان اوین این فریاد را برمی‌آورم. باری من و امثال من در راه پیروزی انقلاب جان، مال و آزادی خویش را نگذاشته‌ایم که سه دهه بعد علی خامنه‌ای اینگونه بر کشور سلطنت کند. آقای خامنه‌ای، از سر راه این ملت مظلوم کنار بروید. لحظه‌ای با این پرسش ساده خلوت نمی‌کند که: چه تفاوتی است میان من و حسنی مبارک، یا سرهنگ قذافی و چرا استبداد در مصر و لیبی نامبارک و مذموم است و در ایران و سوریه ستودنی است؟ با آزاد ساختن رهبران شجاع و مقاوم جنبش سبز اعتراضی آقایان موسوی و کروبی بنگرند که چگونه سیل مشتاق میلیون‌ها ایرانی آزادی‌خواه در خیایان‌ها جاری شده و فاتحهٔ استبداد را می‌خوانند.» دیکتاتوری نظامی
حزب بعث، نام خود را به عنوانِ گرداننده و رئیسِ برجسته‌ترین دیکتاتوری‌های نظامی در خاورمیانه در قرن بیستم ثبت کرده‌است. این حزب نخست در سوریه و سپس در عراق توانست از طریق کودتا حکومتِ تک‌حزبیِ خود را تشکیل دهد و در هردو کشور دیکتاتوری نظامی برقرار کرد. معروف‌های دیکتاتوری‌های نظامی خاورمیانه، دولت بعث سوریه به ریاستِ حافظ اسد و دولت بعث عراق به ریاستِ صدام حسین می‌باشند. حزب بعث یک حزب فراملیتی بود و جناح‌های سوریه و عراق، زیرمجموعه‌های آن بودند. رئیس‌جمهور دولت بعث عراق احمد حسن البکر در سال ۱۳۵۸ شروع به امضای معاهداتی با دولت بعث سوریه کرد که طبق آن‌ها هر دو کشور با هم متحد می‌شدند. بنابر مفاد معاهده‌ها، حافظ اسد قائم‌مقام اتحادیه می‌شد و با این وضع مقام صدام حسین در خطر می‌افتاد؛ ولی قبل از اینکه چنین اتفاقی بیفتد، به وسیله یک کودتای نرم و بدون خشونت توسط صدام حسین تکریتی در رده‌های بالای دولت عراق، رئیس‌جمهور البکر در تاریخ ۲۵ تیر ۱۳۵۸ مجبور به استعفا شد و به این ترتیب صدام حسین تکریتی به‌طور رسمی رئیس‌جمهور دولت بعث عراق گردید. پس از آن هم حافظ اسد و صدام حسین هرروز بیش از پیش اختلاف پیدا کردند و رفته‌رفته به مخالفان یک‌دیگر تبدیل شدند و به نوعی تجزیه حزب بعث تکمیل شد. اختلافات حافظ اسد و صدام حسین آن قدر زیاد شد که این دو به مخالفان سیاسی و تبعید شدگان یک‌دیگر پناه می‌دادند و کمی بعد رسماً قطع رابطه کردند. حافظ اسد در زمان جنگ ایران و عراق، رسماً جانب جمهوری اسلامی ایران را گرفته بود و تا هنگام مرگ نیز با تهران رفت‌وآمد منظم و با دولت ایران ارتباط نزدیک داشت. بسیاری از منتقدان، دولت حافظ اسد را بر سه‌پایه یعنی "دیکتاتوری نظامی"، "حکومت تک‌حزبی" و "کیش شخصیت" می‌دانند. اگرچه حافظ اسد در طول حکومتش رابطه بدی با حکومت بعث عراق و دولت صدام حسین داشت، اما ویژگی‌های این دو حکومت دقیقاً مشابه بوده‌است و حزب بعث در هردو کشور، حکومت‌های مشابهی داشته. هرچند که حافظ اسد و صدام حسین مخالفان یک‌دیگر بودند و یک‌دیگر را به "خیانت به حزب بعث" متهم می‌کردند و خودشان را "بعثی واقعی" می‌نامیدند، اما محل توجه این‌جا است که دولت بعث عراق به ریاست صدام حسین نیز بر سه‌پایه یعنی "دیکتاتوری نظامی"، "حکومت تک‌حزبی" و "کیش شخصیت" استوار بود. منتقدانِ دولت‌های بعثی، از کشتار حما و کشتار زندانِ تدمر توسط دولت بعث سوریه و نیز از عملیات انفال و سرکوبِ خونینِ قیام ۱۹۹۱ عراق توسط دولت بعث عراق، به عنوانِ نمودهای سرکوب‌گری دیکتاتوری نظامیِ حزب بعث یاد می‌کنند. کشتار حما یک عملیات نظامی در فوریه ۱۹۸۲ بود که با یورش همه‌جانبه؟ نیروهای مسلح بعثی سوریه به این شهر به منظور سرکوب شورش مخالفان حکومت حزب بعث سوریه و دولت حافظ اسد صورت گرفت. رفعت اسد فرماندهی این عملیات را برعهده داشت. رفعت اسد در این عملیات، برای آن که حکومت برادرش حافظ اسد را مستحکم تر سازد و مخالفانش را نابود کند، بنابر تخمین عفو بین‌الملل بین ۱۷ تا ۴۰ هزار نفر از مردم غیرنظامی سوریه را به قتل رساند. او هم‌چنین برای حفظ حکومت بعث سوریه به ریاست حافظ اسد، کشتار زندان تدمر را نیز مرتکب شده‌است. یک روز پس از آن که فردی تلاش کرد حافظ اسد را ترور کند، با وجود آن که ترور اسد ناموفق ماند، حزب بعث تصمیم به انتقام گرفت و کشتار زندان تدمر رخ داد. به صورتی که قوای نظامی حزب بعث و نیروهای گروهان دفاعی سوریه تحت فرماندهی رفعت اسد، به داخل زندان ریختند و تقریباً۱۰۰۰ نفر از زندانیانی را که در حال گذراندن محکومیت خود بودند، به قتل رساندند. بدون این که آن۱۰۰۰ زندانی، کوچک‌ترین نقشی در ترور نافرجام اسد داشته باشند. حافظ اسد
حافظ اسد و صدام حسین مخالفان سیاسی بودند و یک‌دیگر را به "خیانت به حزب بعث" متهم کرده و خودشان را "بعثی واقعی" می‌نامیدند اما شیوه حاکمیت آنان کاملاً مشابه هم بود. هر دو دولت آنان بر پایه "دیکتاتوری نظامی"، "حکومت تک‌حزبی" و "کیش شخصیت" استوار بود. نظام جمهوری اسلامی ایران
علی مطهری نمایندهٔ مجلس در سال ۱۳۹۹ تأکید کرد که «در حال انتقال از حکومت جمهوری اسلامی به حکومت اسلامی هستیم» و اعلام کرد که عده‌ای در حکومت به صورت جدی به دنبال حکومت اسلامی هستند چرا که رأی مردم را تزئینی می‌دانند. به گفتهٔ او این افراد اعتقاد دارند که «مجلس یک نهاد مشورتی و نهادی است که باید منویات رهبری را اجرا کند» و «رئیس‌جمهور مستقیماً باید منصوب رهبری باشد». همچنین سید علی خامنه‌ای همواره در صورت تمایل توانسته اکثریت مجلس را به رأی دادن یا ندادن به موضوعات مشخص وادار کند. به نظر می‌رسد که رهبر جمهوری اسلامی در سال‌های اخیر به تدریج قدرت نهادهای غیر انتصابی را کاهش و در مقابل قدرت سپاه پاسداران را افزایش داده‌است که در نتیجه سپاه پاسداران، به عنوان نهادی که از حمایت علی خامنه‌ای برخوردار بوده همواره برای دولت، مجلس یا سایر نهادهای انتصابی نظام از جمله قوه قضاییه، صداوسیما و هیئت‌های نظارت شورای نگهبان نیز اعمال قدرت می‌کند. دیکتاتوری
استبداد یا دیکتاتوری به عنوان شکلی خودکامه از دولت و نوعی حاکمیت قدرت‌مداری است که قوانین در آن توسط یک شخص تعریف می‌گردد. حکم ارشادی و حکم مولوی
حکم ارشادی و حکم مولوی نوعی دسته‌بندی احکام شرعی در فقه اسلامی است. بر اساس این تقسیم‌بندی احکام شرع به دو بخش تقسیم می‌شوند: در تاریخ جمهوری اسلامی ایران گاه دستورهای ولی فقیه در امور سیاسی، معروف به حکم حکومتی، توسط برخی از سیاست‌مداران و فقها به احکام ارشادی و مولوی تقسیم‌بندی یا تشبیه شده‌اند. به نظر می‌رسد اولین نمونهٔ چنین تقسیم‌بندی‌ای به جلسهٔ رأی اعتماد به نخست‌وزیری میرحسین موسوی در سال ۱۳۶۴ در مجلس سوم باز می‌گردد که در آن احمد آذری قمی در مخالفت با انتخاب موسوی، توصیهٔ روح‌الله خمینی به معرفی میرحسین موسوی توسط رئیس‌جمهور و رأی اعتماد به او توسط مجلس را به احکام ارشادی تشبیه کرد. این اظهارات بازخورد منفی زیادی در جامعه سیاسی ایران در آن دوران داشت. بعدها در دوران ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد نیز علی‌اکبر جوانفکر مشاور احمدی‌نژاد و مدیرعامل ایرنا در تفسیر حکم حکومتی سید علی خامنه‌ای، رهبر وقت ایران، به رئیس‌جمهور در مورد لزوم برکناری اسفندیار رحیم مشایی از معاونت اول ریاست‌جمهوری آن را «ارشادی» معرفی کرد: «مقام معظم رهبری نظر ارشادی داده بودند نه نظر تکلیفی. وقتی نامه علنی شد، برای آقای رئیس جمهور تکلیف شد.» این اظهارات نیز با انتقاد برخی طرفداران و هم‌پیمانان دیگر محمود احمدی نژاد روبرو شد که آن را توجیهی برای شانه خالی کردن از اجرای دستورهای رهبر جمهوری اسلامی تفسیر می‌کردند. تاریخ جمهوری اسلامی ایران
بنی‌صدر پس از احراز پست رئیس‌جمهوری، مانند نخست‌وزیر پیشین مهدی بازرگان، در رویارویی با روحانیون حزب جمهوری اسلامی چون علی خامنه‌ای و اکبر هاشمی رفسنجانی قرار گرفت که می‌کوشیدند از او عاملی تشریفاتی و بی‌نفوذ بسازند. این منازعات، بر فضای سیاسی کشور در دوران ریاست جمهوری او تأثیر بسیار نهاد. بنی‌صدر در انحلال دادگاه‌های انقلاب، سپاه پاسداران و کمیته‌ها و همچنین تحت کنترل درآوردن قوه قضائیه و رادیو و تلویزیون شکست خورد. خمینی شخصاً، مقام ریاست دیوان عالی کشور را به محمد بهشتی و دادستانی کل را به موسوی اردبیلی که از اعضای بلندپایه حزب جمهوری اسلامی بودند، محول نموده بود.