معاهده ترکمنچای در چه سالی بسته شد؟
عهدنامه ترکمانچای
پیمان‌نامهٔ ترکمانچای پیمانی است که در روز پنجشنبه و در تاریخ اول اسفند ۱۲۰۶ خورشیدی «۵ شعبان ۱۲۴۳ قمری» مطابق با ۲۱ فوریه ۱۸۲۸ میلادی در پی جنگ‌های ایران و روسیه در دوره قاجار بین این دو کشور در روستای ترکمانچای امضا شد. برای امضای این پیمان از سوی فتحعلی شاه پادشاه ایران میرزا ابوالحسن خان شیرازی و الله‌یار خان آصف‌الدوله و از سوی امپراتور روسیه ایوان پاسکویچ حضور داشتند. برپایهٔ این قرارداد، سه ایالت دیگر قفقاز، یعنی ایروان، نخجوان و بخش‌های دیگری از تالش زیر سلطهٔ روس‌ها قرار گرفت، حاکمیت ایران بر دریای خزر محدودترشد و مردم ایران ناچار از پذیرش کاپیتولاسیون «قضاوت کنسولی» گردیدند. بدین‌سان، میان مردم قفقاز و دیگر مردم ایران، دیوار جدایی برپا شد.
پیمان سن استفانو
قرارداد صلح سن استفانو (به‌روسی: Сан-Стефанский мирный договор؛ به‌ترکی استانبولی: Ayastefanos Muahedesi) قراردادی بین امپراتوری روسیه و عثمانی بود که در پایان جنگهای روسیه و عثمانی در خلال سال‌های ۱۸۷۷-۱۸۷۸ بسته شد. این قرارداد در ۳ مارس ۱۸۷۸ در سن استفانو (یشیل‌کوی در ترکیه امروزی) که روستایی در باختر استانبول می‌باشد، به وسیلهٔ "نیکولاس پاولویچ ایگنتیف" و "الکساندر نلیدوف" از سوی امپراطوری روسیه و "صفوت پاشا" و "سعدالله بی" از سوی امپراطوری عثمانی بسته شد. قطعنامه ۷۴۱ شورای امنیت
قطعنامه ۷۴۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد که در تاریخ ۰۷ فوریه ۱۹۹۲ تصویب شد، سندی بین‌المللی دربارهٔ پذیرش اعضای جدید سازمان ملل متحد: ترکمنستان است. این قطعنامه طی نشست ۳۰۵۰ام تصویب شد. عهدنامه ترکمانچای
این معاهده پس از عهدنامه گلستان و به دنبال شکست ایران در جنگ در قفقاز جنوبی و آذربایجان امضا شد و طی آن برخی قلمروهای دولت قاجار در قفقاز شامل خانات ایروان و نخجوان از حکومت ایران سلب و به روسیه واگذار شد. ایران حق کشتیرانی در دریای خزر را از دست داد و ملزم به پرداخت ۱۰ کرور تومان به عنوان غرامت به روسیه شد. این معاهده به جنگ‌های ایران و روسیه در دوره قاجار پایان داد و دولت روسیه متعهد شد که از پادشاهی ولیعهد وقت عباس میرزا حمایت کند. عهدنامه قارص
پیمان قارص اگرچه امروزه مبنای مرز ترکیه با جمهوری ارمنستان محسوب می‌شود، اما از منظر حقوق بین‌الملل از وجاهت کافی برخوردار نیست و می‌تواند همواره به عنوان عامل تنش و تهدید در روابط بین ترکیه و ارمنستان به‌شمار آید. به طوری که یکی از مفاد و بندهای کلی توافقنامه عادی سازی روابط ترکیه و ارمنستان در سال ۲۰۰۷ میلادی مورد پذیرش قرار دادن معاهده قارص از هر دو طرف یعنی ارمنستان و ترکیه بود. از آنجایی که سه جمهوری قفقاز (ارمنستان، آذربایجان و گرجستان) در زمان امضای این پیمان کشورهای مستقلی نبودند، این معاهده وجاهت بین‌المللی ندارد. مطابق مواد دوازده، سیزده و چهارده کنوانسیون وین اصل حاکمیت دولت‌ها به عنوان اساس در نظر گرفته و آن را در قالب استقلال اراده دولت‌ها تبلور می‌بخشد. این شرط در مورد هیچ‌یک از کشورهای امضاءکننده پیمان در آن مقطع زمانی مصداق ندارد. مرز ایران–جمهوری آذربایجان
در آبان ۱۳۹۹ (نوامبر ۲۰۲۰)، سید عباس عراقچی، معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران، شایعه‌ها در مورد توافق قره‌باغ و تغییر در مرزهای ایران با جمهوری آذربایجان و ارمنستان را رد کرد. وی این شایعات را «بی‌اساس» خواند و گفت هیچ تغییری در مسیرهای ترانزیتی ایران به سمت این دو کشور ایجاد نخواهد شد. ارمنستان و جمهوری آذربایجان با وساطت روسیه توافقنامه‌ای را امضا کردند که به شش هفته درگیری‌های خونین در قره باغ که هزاران کشته بر جای گذاشت، پایان داد. روابط ایران و ترکمنستان
ایران بعد از روسیه بیشتر حجم مبادلات تجاری را با ترکمنستان دارا می‌باشد. خط راه‌آهن تاجان- مشهد- سرخس، لوله گاز ۱۳۹ میلیون دلاری کورپیه-کردکوی در غرب ترکمنستان و سد دوستی ۱۶۷ میلیون دلاری در جنوب این کشور در یک همکاری اقتصادی ساخته شد. خط انتقال برق بلخان‌آباد- علی‌آباد و چندین پروژه دیگر مانند گسترش برنامه ارتباطی فیبر نوری، ساخت انبارهای بزرگ و سایر پروژه‌ها در مرو و پالایشگاه ترکمن‌باشی، ساخت ترمینال گاز مایع، ساخت اتوبان مثال‌هایی از گسترش روابط دوجانبه دو کشور می‌باشد. در سال ۲۰۰۹ حدود ۱۰۰ پروژه صنعتی در ترکمنستان ساخته یا در حال ساخت با کمک ایران بود. ترکمنستان
ترکمنستان در آبان ۱۳۷۰ (اکتبر ۱۹۹۱) با رأی مردم در همه‌پرسی استقلال، موجودیت خود را به عنوان یک کشور مستقل اعلام نمود و رسماً نام «ترکمنستان» را برای کشور خود برگزید. قانون اساسی ترکمنستان نیز در ۱۸ مه ۱۹۹۲ در چهاردهمین نشست مجلس ترکمنستان به تصویب رسید. بر اساس این قانون اساسی، ترکمنستان کشوری دمکراتیک و لائیک و اداره آن به شکل جمهوری ریاستی است. صفرمراد نیازف اولین رئیس‌جمهور کشور بود. رئیس‌جمهور کنونی کشور قربان قلی بردی محمداف است. کنوانسیون تهران
کنوانسیون تهران یا کنوانسیون منطقه‌ای حفاظت از محیط زیست دریای خزر، معاهده‌ای منطقه‌ای میان کشورهای حوزه دریای خزر است که به منظور حفظ محیط زیست و اکوسیستم دریای خزر توسط نمایندگان این کشورها (ایران، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان، قزاقستان و فدراسیون روسیه) در تاریخ 13 آبان 1382 (4 نوامبر 2003) در تهران به امضا رسیده و در مرداد ماه 1385 (آگوست 2006) لازم‌الاجرا گردیده است. جمهوری اسلامی ایران امین این کنوانسیون است و مجلس شورای اسلامی ایران در تاریخ 10 خرداد 1384 آن را به تصویب رسانده است. عهدنامه ترکمانچای
به‌طور دقیق هفده ولایت قفقازی ایران بدین شرح است: قرارداد گلستان (۲۰ مهرماه ۱۱۹۲ خورشیدی): این قرارداد به‌دنبال جنگ‌های ده‌سالهٔ روسیه علیه ایران، بر ملت ما تحمیل شد. بر پایهٔ عهدنامهٔ گلستان، چهارده ایالت و ولایت قفقاز، از دیگر سرزمین‌های مشترک جدا افتاده و زیر سلطهٔ روسیهٔ تزاری قرار گرفت. ایالت‌ها و ولایت‌های چهارده‌گانهٔ مزبور عبارت بودند از: ایالت گنجه و قره‌باغ، ولایت‌های شکی، شیروان، قبه، دربند، بادکوبه، داغستان و گرجستان و محلات شوره‌گل، آچوق‌باشی، گروزیه، منگریل و آبخاز قفقاز. افزون بر این، بخشی از سرزمین طالش نیز به تصرف روس‌ها، درآمد و حاکمیت بدون منازع ایران بر دریای مازندران، خدشه‌دار شد. قرارداد ترکمانچای (یکم اسفندماه ۱۲۰۶ خورشیدی): به‌دنبال جنگ‌های سه‌سالهٔ ایران و روسیه ، قرارداد ترکمان‌چای بر مردم ایران تحمیل شد. برپایهٔ این قرارداد، سه ایالت دیگر قفقاز، یعنی ایروان، نخجوان و بخش‌های دیگری از تالش نیز به روس‌ها واگذار گردید، حاکمیت ایران بر دریای مازندران محدودتر شد و مردم ایران ناچار از پذیرش کاپیتولاسیون (قضاوت کنسولی) گردیدند. بدین‌سان، میان مردم قفقاز و دیگر مردم ایران، جدایی افتاد.۸. ولایت داغستان (حدود ۷۰ درصد داغستان امروزی)پس از اینکه انقلاب اکتبر در روسیه به پیروزی رسید، لنین برای اثبات حسن نیت خود نسبت به ملت‌های ضعیف جهان الغای تمام امتیازات استعماری دولت تزاری پیشین را اعلام کرد. دولت نجفقلی صمصام‌السلطنه نیز از این فرصت استفاده کرد و در ۴ مرداد ۱۲۹۷ ه‍.ش (۲۷ ژوئیهٔ ۱۹۱۸ م) در مصوبه‌ای الغای معاهدهٔ ترکمانچای و دیگر امتیازات واگذارشده به دولت روسیهٔ تزاری را اعلام کرد که این اقدام شامل لغو امتیاز کاپیتولاسیون برای اتباع روسیه نیز می‌شد. دولت ایران چند روز بعد مصوبه‌ای برای لغو امتیاز کاپیتولاسیون برای کشورهای دیگر نیز صادر کرد چرا که چند کشور دیگر نیز پیش از این بر اساس معاهده‌هایی تحت عنوان دولت کامله‌الوداد از امتیاز کاپیتولاسیون مطابق قرار داد ترکمانچای برخوردار شده بودند. با لغو عهدنامهٔ ترکمانچای منطقاً این بخش از این معاهده‌ها نیز باید ملغی می‌شد. مصوبهٔ دوم همان‌طور که انتظار می‌رفت توسط دولت بریتانیا رد شد. کاپیتولاسیون در ایران
برخی کشورهای خارجی در عهد قاجار، به استناد واژهٔ «کاملة الوداد» در عهدنامه‌های تجاری خود با ایران، از مقررات و معاهدات کاپیتولاسیون استفاده می‌کردند. در عهدنامهٔ دوستی و تجاری ایران و آمریکا در ۱۳ دسامبر ۱۸۵۶ هم، به این عبارت «دولتِ کاملة الوداد» در هریک از مواد پیمان اشاره شده‌است؛ بنابراین از سوی دولتِ قاجاری ایران، بازرگانانِ ایالات متحدهٔ آمریکا از این حق بهره‌مند گشته بودند. مقررات کاپیتولاسیون از دوران قاجار به صورت نانوشته در مورد بازرگانان و شهروندان اروپایی رعایت می‌شد. این قرارداد پس از اینکه انقلاب اکتبر در روسیه به پیروزی رسید، لنین برای اثبات حسن نیت خود نسبت به ملل ضعیف جهان الغای تمام امتیازات استعماری دولت تزاری پیشین را اعلام کرد. دولت نجفقلی صمصام‌السلطنه نیز از این فرصت استفاده کرد و در ۴ مرداد ۱۲۹۷ (۲۷ ژوئیه ۱۹۱۸) در مصوبه‌ای الغای معاهدهٔ ترکمانچای و دیگر امتیازات واگذار شده به دولت روسیه تزاری را اعلام نمود که این اقدام شامل لغو امتیاز کاپیتولاسیون برای اتباع روسیه نیز می‌شد. دولت ایران چند روز بعد مصوبه‌ای برای لغو امتیاز کاپیتولاسیون برای کشورهای دیگر نیز صادر کرد چرا که چند کشور دیگر نیز پیش از این بر اساس معاهده‌هایی تحت عنوان دولتِ «کاملة الوداد» از امتیاز کاپیتولاسیون مطابق قرارداد ترکمانچای برخوردار شده بودند. توافقنامه مونیخ
چکسلواکی در سال ۱۹۱۸ پس از فروپاشی امپراتوری اتریش-مجارستان در پایان جنگ جهانی اول ایجاد شد. معاهده سنت ژرمن استقلال چکسلواکی را به رسمیت شناخت و معاهده تریانون مرزهای کشور جدید را که به تقسیم شده بود تعریف کرد. مناطق بوهمیا و موراویا در غرب و اسلواکی و روس در شرق، از جمله بیش از سه میلیون آلمانی، ۲۲٫۹۵٪ از کل جمعیت کشور. آنها بیشتر در مناطق مرزی سرزمین‌های تاریخی چک زندگی می‌کردند که نام جدید سوددن لند را ایجاد کردند که با آلمان و کشور تازه ایجاد شده اتریش هم‌مرز بود. معاهده سوالکی
معاهده سوالکی () قراردادی بود که بین جمهوری دوم لهستان و لیتوانی در ۷ اکتبر ۱۹۲۰ در شهر سوواوکی به امضا رسید و در ۱۹ ژانویه ۱۹۲۲ در جامعهٔ ملل ثبت شد. هر دو کشور استقلال خود را پس از جنگ جهانی اول به‌دست آورده بودند و جزئیات مرزهای بینشان مشخص نبود و بر سر این مناقشات مرزی جنگ لهستان و لیتوانی شکل گرفته بود که با پیروزی لهستان همراه بود. در اواخر سپتامبر ۱۹۲۰، لهستان در جنگ لهستان-شوروی پیروز شد و موقعیت نظامی خود را در منطقهٔ سوالکی تثبیت کرد و فرصتی برای حمله به شهر ویلنیوس فراهم شد. رهبر لهستان، یوزف پیلسودسکی تصمیم داشت در عملیاتی از نوع پرچم دروغین کنترل شهر را به‌دست بگیرد. عهدنامه قارص
این پیمان حداقل به جمهوری ارمنستان تحمیل شده‌است؛ و مبنای آن عهدنامه مسکو (۱۹۲۱) است که میان دولت شورایی روسیه فدراتیو سوسیالیستی (بلشویک‌ها)، و مجلس کبیر ملی ترکیه منعقد شده‌است. کشورهای امضاءکننده پیمان به استناد ماده شش کنوانسیون وین فاقد اهلیت و وجاهت یک کشور مستقل برای انعقاد معاهده‌ها بودند. در سال ۱۹۲۱ میلادی در زمان امضای این پیمان هیچ‌کدام از دولت‌های بلشویکی و کمالی ترکیه از سوی جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته نشده بودند. پس در نتیجه این معاهده وجاهت بین‌المللی ندارد. بدین علت در ذیل ماده دوم پیمان ۱۹۲۱ قارص آمده‌است که منظور از ترکیه؛ سرزمینی است که در میثاق ملی مصوبه مجلس عثمانی در ۲۸ ژانویه ۱۹۲۰ میلادی تعریف شده‌است. در میثاق ملی سال ۱۹۲۰ از مناطقی مانند موصل نامبرده شده‌است که امروز در خارج از مرزهای ترکیه و در قلمروی عراق قرار دارد. قابل ذکر است که در میثاق ملی ذکری از منطقه ایغدیر نرفته‌است، زیرا که این منطقه هرگز در مرزهای عثمانی قرار نداشته‌است. روابط ایران و ترکیه
با به سلطنت رسیدن رضاشاه پهلوی، رابطه ایران و ترکیه رو به بهبود نهاد و در اول اردیبهشت ۱۳۰۵ (۲۲ آوریل ۱۹۲۶) «عهدنامه ودادیه و تأمینیه» میان دو کشور امضا شد. در پانزدهم تیر سال بعد، رضاشاه محمدعلی فروغی را به عنوان سفیر به ترکیه فرستاد تا اختلافات مرزی را حل کند که از گذشته میان دو کشور وجود داشت. در دوران سفارت فروغی، قسمت اعظم سرحدات دو کشور تعیین شد اما در چند نقطه، اختلاف باقی بود. بنا شد کمیسیون‌های محلی این اختلافات را حل کنند اما در کار این کمیسیونها هم پیشرفتی حاصل نشد تا اینکه در زمستان ۱۳۱۰ توفیق رشدی بیگ وزیر امور خارجه ترکیه به تهران و به حضور رضاشاه رفت و مذاکراتی با مقامهای ایرانی انجام داد که سرانجام قرار شد ایران بخشی از اراضی خود را با اراضی ترکیه معاوضه کند. به این روش، اختلافات مرزی دو کشور کاملاً رفع و قرارداد مبادله اراضی در دوم بهمن ۱۳۱۰ (۲۳ ژانویه ۱۹۳۲) میان محمدعلی فروغی و توفیق رشدی بیگ، وزیران امورخارجه دو کشور امضا شد. در همین روز عهدنامه حکمیت نیز برای رسیدگی به اختلافات احتمالی میان دو کشور در آینده بین طرفین امضا شد. ارتش ترکمنستان
پس از سقوط اتحاد جماهیر شوروی، عناصر و تجهیزات قابل ملاحظه‌ای مانند اسلحه و خودروها و ماشین آلات نظامی متعلق به نیروهای مسلح شوروی در خاک ترکمنستان به‌جای ماند. در ماه ژوئن سال ۱۹۹۲، دولت ترکمنستان جهت ایجاد ارتش جدید یک پیمان دفاعی دوجانبه با روسیه امضا کردند. در این پیمان نامه روسیه متعهد به همکاری و تشویق دولت ترکمنستان به بازسازی و تشکیل نیروی‌های مسلح ترکمنستان تحت فرماندهی مشترک گردید. روابط ایران و ترکیه
در اسفند ۱۳۱۵ هیئتی از ترکیه به ریاست جمال حسنی تارای نماینده مجلس این کشور به تهران رفت و چند هفته مذاکراتی برای عقد ده قرارداد انجام داد که این قراردادها در دو نوبت در روزهای ۲۳ اسفند ۱۳۱۵ (۱۴ مارس ۱۹۳۷) و ۳۱ فروردین ۱۳۱۶ (۲۰ آوریل ۱۹۳۷) میان جمال حسنی تارای و کمال کوپرولو وزیر مختار ترکیه در تهران به نمایندگی از کشورشان با عنایت‌الله سمیعی وزیر امور خارجه ایران به امضا رسید که مهمترین آنها، برقراری نیابت قضائی و استرداد مجرمین و متهمان میان دو کشور بود. عهدنامه ترکمانچای
پس از پیمان نامه گلستان دوره دوم جنگ‌های ایران و روسیه آغاز شد. در این زمان جنگ گنجه مهم‌تر از همه می‌نمود. عباس میرزا فرمانده سپاه ایران با حرکت به سوی گنجه در این منطقه سنگر گرفت. در این میان ایوان پاسکویچ فرمانده سپاه روس نیز خود را به این منطقه رساند. ابتدا عباس میرزا به دلیل برخی آشفتگی‌ها در سپاه خود خواست که جنگی اتفاق نیفتد اما تلاش او مؤثر نیفتاد و جنگ وسیعی در این منطقه درگرفت. در پایان سپاه روس فاتح میدان شد. عباس میرزا سرانجام در ناحیه ترکمانچای خواست که جلوی پاسکوویچ را بگیرد اما در آنجا نیز شکست خورد و سرانجام مجبور شد که شرایط صلح را بپذیرد. در این میان پاسکوویچ که خود را مغرور از فتح جنگ می‌دید برای سپاه ایران ضرب الاجلی تعیین کرد و گفت چنانچه تا پنج روز تکلیف صلح مشخص نشود عازم تهران خواهد شد. در این میان شاه سرانجام تن به امضای عهدنامه ترکمانچای دادند. این عهد نامه ۱۴ سال پس از عهد نامه گلستان منعقد گردید.خانات ایروان و نخجوان که شهر ایغدیر و کوه‌های آرارات هم بخشی از آن بود که بعدها ترکیه در شهریور ۱۲۹۹ خورشیدی طی جنگ از روسیه بخشی از آن را تصرف کرد و اکنون جز ترکیه است. روابط ایران و ترکمنستان
در سال 2021 همزمان با ریاست جمهوری ابراهیم رئیسی قرارداد سه جانبه سواپ در حاشیه اجلاس سازمان همکاری‌ اقتصادی (اکو) با حضور رئیس جمهور ایران و الهام علی‌اف، رئیس جمهور آذربایجان و وزرای نفت دو کشور امضا شد. پیمان الکساندراپول
پیمان الکساندراپول ()یک معاهده صلح بین جمهوری اول ارمنستان و مجمع ملی بزرگ ترکیه بود. این پیمان جنگ ترکیه و ارمنستان را که در ۱۲ سپتامبر ۱۹۲۰ آغاز شده بود را پایان داد این سند توسط وزیر امور خارجه ارمنستان الکساندر خاتسیان در ساعات اولیه ۳ دسامبر ۱۹۲۰ امضا شد. با این حال ، روز گذشته ، دولت ارمنستان در ایروان استعفا کرده بود و قدرت را به یک دولت کمونیستی ، تحت حمایت روسیه شوروی واگذار کرده بود و بنابراین خاتسیان دیگر در هنگام امضاء سند سمتی نداشت و این معاهده از نظر فنی فاقد اعتبار بود. شرایط این معاهده توسط ترک ها تهیه شد و ارمنیان هیچ گونه دخالتی در تنظیم آن نداشتند. ارمنستان ملزم شد کل استان قارص را به همراه منطقه سورمالو در استان ایروان به ترکیه واگذار کند. بخش بزرگی از جنوب استان ایروان نیز باید به آذربایجان واگذار می شد پیمان الکساندراپول مرز نخستین جمهوری ارمنستان را به مرز اردهان-قارص تغییر داد و بیش از نیمی از اراضی جمهوری اول ارمنستان را به مجلس ملی بزرگ ترکیه واگذار کرد. در بند دهم این توافقنامه آمده بود که ارمنستان از امتیازات معاهده سور صرفنظر کرده است. قرار بود پیمان الکساندراپول ظرف یک ماه به تصویب پارلمان ارمنستان برسد.پس از آنکه روسیه شوروی ارمنستان را اشغال کرد این امر محقق نشد.در موافقت نامه ای که توسط دولت مستعفی ارمنستان و نمایندگان روسیه شوروی در ایروان امضا شد ، روسیه مرزهای ارمنستان را مانند قبل از حمله ترکیه به رسمیت شناخت. با این حال ، روسیه شوروی سرانجام در عهدنامه مسکو (۱۹۲۱) ، که در ۱۶ مارس ۱۹۲۱ امضا شد ، به خواسته های سرزمینی ترکیه تن داد. معاهده آنکارا
فرانسوی‌ها مذاکرات محرمانه‌ای را با تُرک‌ها در تابستان ۱۹۲۱ میلادی انجام دادند که سرانجام به امضاء موافقت نامه‌ای مابین فرانسوی‌ها و مجلس ملی کبیر ترکیه انجامید که پیامد آن تخلیه کیلیکیه از نیروهای فرانسوی بود. قرارداد کرسنت
در سال ۱۳۹۲ در جریان جلسات رای اعتماد به کابینه حسن روحانی، موضوع قرارداد کرسنت مجدد مطرح شد و برخی سیاست‌مداران آن را خیانتی نظیر عهدنامه ترکمنچای دانستند. حمیدرضا کاتوزیان عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی در زمان انعقاد قرارداد کرسنت، با رد این ادعا اظهار کرد در زمان امضای این قرارداد، جلسات متعددی بین وزارت نفت، وزارت اطلاعات، سازمان بازرسی کل کشور و کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی برگزار شده بود و صحت و سلامت این قرارداد تأیید شده‌است. آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی
در پی عهدنامه ترکمانچای در سال ۱۲۰۶ (خورشیدی)، ایران پذیرفت تا تمامی نسخ خطی کتابخانه شیخ صفی‌الدین اردبیلی که در آرامگاه قرار داشتند، به عنوان بخشی از غرامت‌های روسیه، ضبط و به آن کشور منتقل شوند. پیمان آخال
پیمان آخال معاهده‌ای میان امپراتوری روسیه و ایران قاجار بود که در ۲۱ سپتامبر ۱۸۸۱ میلادی برابر با ۳۰ شهریور ۱۲۶۰ خورشیدی برای تعیین مرزهای دو کشور در مناطق ترکمن‌نشین شرق دریای خزر بسته شد. قرارداد ترک مخاصمه ۲۲ ژوئن ۱۹۴۰
امضاکنندگان از سوی آلمان شامل ویلهلم کایتل، یک افسر ارشد نظامی، فرمانده کل ورماخت (نیروهای مسلح آلمان) بودند، در حالی که افرادی که در سوی فرانسوی قرار داشتند، از جمله ژنرال شارل اونتزیگه، درجه‌های پایین‌تری داشتند. به دنبال پیروزی قاطع آلمان در نبرد فرانسه (۱۰ مه - ۲۱ ژوئن ۱۹۴۰) در طول جنگ جهانی دوم، این ترک مخاصمه منطقه‌ای اشغالی از سوی آلمان در شمال و غرب فرانسه ایجاد کرد که شامل تمام بندرهای کانال مانش و اقیانوس اطلس می‌شد و دیگر مناطق را به صورت «آزاد» برای اداره توسط فرانسه ویشی باقی گذاشت. آدولف هیتلر به عمد جنگل کومپین را به عنوان محل امضای قرارداد برگزید، چرا که این مکان نقشی نمادین به عنوان محل امضای آتش‌بس ۱۹۱۸ با آلمان داشت که نقطه پایانی جنگ جهانی نخست با تسلیم امپراتوری آلمان را رقم می‌زد. تروریسم در تاجیکستان
تروریسم در تاجیکستان، به مخالفان سیاسی که با قرارداد صلح سال ۱۹۹۷ که به جنگ شهری در تاجیکستان خاتمه داد، مربوط می‌شود. رئیس‌جمهور امامعلی رحمان و رهبر "UTO" سید عبدالله نوری در ۲۷ ژوئن قراردادی را انتظار می‌رفت به دشمنی‌ها خاتمه دهد را امضا کردند. اگرچه تندروهای اسلامی که توسط طاهر یولداشف و جمعه نمنگانی که جنبش اسلامی ازبکستان را در سال ۱۹۹۸ تشکیل داده و وابسته به القاعده بود و پیمان بسته‌اند که ولایت اسلامی را در آسیای مرکزی برپا کنند، مخالف این قرارداد بودند. جنگ اول قره‌باغ
در نخستین اجلاس سران ملت‌های تُرک در ۳۰ اکتبر ۱۹۹۲ میلادی در آنکارا با شرکت رهبران کشورهای ترکیه، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان و ترکمنستان تشکیل شد. حضور ایلچی بیگ در این اجلاس موجب رنجش روسیه و ایران شد و یلتسین در ۱۷ نوامبر ۱۹۹۲ میلادی رسماً به آذربایجان در مورد تبلیغات پانترکی در منطقه هشدار داد. در مقابل ایلچی بیگ که از شکل‌گیری محور مسکو-ایروان-تهران به شدت نگران بود، ضمن نزدیکی هر چه بیشتر به ترکیه، فشار شدیدی به دولت گرجستان وارد نمود تا تنها خط ارتباطی ارمنستان با روسیه را قطع نماید. قرارداد تجارت آزاد آمریکای شمالی
قرارداد تجارت آزاد آمریکای شمالی، یا نَفتا(اسپانیایی: (TLCAN) Tratado de Libre Comercio de América del Norte، فرانسوی: Accord de libre-échange nord-américain (ALÉNA)، انگلیسی: (NAFTA) North American Free Trade Agreement) یک توافقنامه تجاری بود که در ۱۹۹۴ پایه‌ریزی شد، و در ۱ جولای ۲۰۲۰ توافق ایالات متحده-مکزیک-کانادا جایگزین آن شد. عباس میرزا
برای ایران، پیشرفت ناپلئون فرصت‌های جالبی را فراهم کرد و در ۴ مهٔ ۱۸۰۷ م فتحعلی‌شاه — که از تزویر انگلیس نومید شده بود — عهدنامهٔ فینکنشتاین را با امپراتور فرانسوی امضا کرد. این معاهدهٔ کوتاه‌مدت و جامع، دربردارندهٔ کمک نظامی به ایران، ازجمله آموزش و تأمین تجهیزات، همراه با شناخت حق حاکمیت ایران بر گرجستان بود و در برابر ایران باید روابط با بریتانیا را کاملاً قطع می‌کرد و به نیروهای فرانسوی برای حمله به هند بریتانیا اجازهٔ عبور از خاک کشور را می‌داد. ژنرال گاردان به تهران فرستاده شد تا اجرای این معاهده را شروع کند، که این مسئله به‌شدت باعث آشفتگی بریتانیا شد. متأسفانه تلاش‌های دیپلماتیک فتحعلی‌شاه، به‌مانند روابط پیشین با بریتانیا، قربانی تغییرات جنگ در اروپا شد. پیش از ورود گاردان به تهران، ناپلئون قاطعانه روس‌ها را در فریدلند شکست داد که این نبرد منجر به انعقاد عهدنامهٔ تیلسیت و دوستی بین فرانسه و روسیه شد. فتحعلی‌شاه خود را زیان‌دیده یافت. بریتانیا در موضوع دفاع از هند نگران بود، هرچند اطمینان داد که معاهدهٔ جدیدی در آیندهٔ نزدیک پیش نخواهد آمد، بااین‌حال در جهت مخالفت شدید با عهدنامهٔ فینکنشتاین، دو معاهده با بریتانیا در سال ۱۸۰۹ و ۱۸۱۲ م به نام‌های عهدنامهٔ مُجمَل و عهدنامهٔ مُفصَّل امضا شد. به‌عنوان مثال، اگرچه بریتانیا موافقت کرد که در برابر تهاجم‌های اروپایی کمک کند، اما این معاهدات شامل موارد طولانی در مورد شرایط خاصی بود که بریتانیا به ایران کمک می‌کرد. ارمنستان ویلسون
در پی کمیسیون‌های کینگ-کرینک، رویدادهای میدانی مسیر خود را گرفتند. پرزیدنت ویلسون از کنگره ایالات متحده خواست تا در ۲۴ مه ۱۹۲۰ یک اختیار برای ارمنستان تعیین کند. سنای ایالات متحده در ۱ ژوئن ۱۹۲۰ با ۵۲ رأی موافق و ۲۳ رأی مخالف، درخواست وی را رد کرد. در سپتامبر ۱۹۲۰، جنگ ارمنستان–ترکیه آغاز شد. جمهوری اول ارمنستان در نوامبر ۱۹۲۰ شکست خورد و پیمان الکساندرپول را امضا کرد که بر اساس آن از پیمان سور به همراه ادعاهای ارضی مختلف به «ارمنستان غربی» صرف نظر کرد. دولت ارمنستان متعاقباً سرنگون شد. دولت جدید ارمنستان عهدنامه قارص را امضا کرد، که امتیازات قبلی ارمنستان به ترکیه را تأیید کرد و مرزهای امروزی بین دو کشور را تعیین کرد. ترکمانچای
«عهدنام‌نامهٔ» ترکمان‌چای، از سوی امپراتوری روسیه تزاری با همراهی و هم‌گامی امپراتوری بریتانیا، بر ملت و دولت ایران در تاریخ اول اسفند ۱۲۰۶ خورشیدی برابر با ۲۱ فوریه ۱۸۲۸ تحمیل شد. بر پایهٔ این قرارداد، ایالت ایروان و نخجوان و بخش بزرگ دیگری از ایالت تالش از دست ایران رفت. عمده محصولات کشاورزی این شهر گندم و محصولات سر درختی از جمله زردآلو بادام هلو و سیب می‌باشد و عمده شهرت این منطقه به خاطر سیب با کیفیت و خوش عطر آن می‌باشد. معاهده عدم تخاصم شوروی و چین
معاهدهٔ عدم تخاصم شوروی و چین در چینی سنتتی: 中蘇互不侵犯條約، چینی ساده‌شده: 中苏互不侵犯条约 و پین‌یین: Zhōng-sū hù bù qīnfàn tiáoyuē معاهده‌ای است که در ۲۱ اوت ۱۹۳۷ در نانجینگ میان جمهوری چین و اتحاد جماهیر شوروی در جریان جنگ دوم چین و ژاپن امضا شد. این معاهده روزی که امضا شد همان روز به کار بسته شد و در ۸ سپتامبر ۱۹۳۷ در فهرست معاهده‌های جهانی ثبت شد. سازمان پیمان امنیت جمعی
این پیمان در ۱۵ مه ۱۹۹۲ در شهر تاشکند ازبکستان امضا شد. امضاکنندگان این پیمان کشورهای ارمنستان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان روسیه بودند. جمهوری آذربایجان در ۲۴ سپتامبر ۱۹۹۳، گرجستان در ۹ دسامبر ۱۹۹۳ و بلاروس در ۳۱ دسامبر ۱۹۹۳ این پیمان را امضا نمودند و پیمان مذکور از ۲۰ آوریل ۱۹۹۴ رسماً فعالیتش را آغاز کرد. مدت فعالیت سازمان پیمان امنیت دسته‌جمعی در آغاز، در صورت عدم تمدید، پنج سال تعیین شده بود. در ۲ آوریل ۱۹۹۹ تنها شش کشور عضو، پروتکلی را مبنی بر تجدید پیمان برای پنج سال دیگر امضا نمودند. اما سه عضو دیگر (جمهوری آذربایجان، گرجستان و ازبکستان) از امضای این پروتکل خودداری نموده و از آن خارج شدند. ازبکستان پس از خروج از سازمان پیمان امنیت دسته‌جمعی عضویت سازمان توسعه اقتصادی و دموکراسی گوآم پیوست که در سال ۱۹۹۷ توسط گرجستان، اوکراین، جمهوری آذربایجان و مولداوی برای مقابله با تأثیر روسیه در منطقه بنیاد‌گذاری شده‌بود. این گروه در بسیاری از موارد دید مخالف با روسیه داشت. یعنی هنوز ازبکستان مزهٔ جنگ داخلی و پیشروی طالبان را ندیده بود. پس از ۱۹۹۲ و پیشروی فعالیت تندروها در آسیای میانه، تشکیل چنین پیمانی بسیار ضروری پنداشته می‌شد. تاجکستان که پس از ۱۹۹۲ جنگ‌های خونین داخلی را پشت سر می‌گذاشت، بودنِ چنین پیمان رزمی‌ای برایش ارزش زر داشت؛ بنابراین جنگ کشوری بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان باعث ادامه درگیری‌ها در منطقه بود. زیرا حکومت جمهوری آذربایجان از گلبدین حکمتیار تقاضای همکاری نموده بود و عملاً افراد گلبدین حکمتیار در جمهوری آذربایجان با روسیه می‌جنگیدند. از مفاد عمدهٔ این پیمان این بود که تمامی دولت‌های شرکت‌کننده از تهدید و زور خودداری نمایند. امضاکنندگان این پیمان حق پیوستن به پیمان رزمی دیگری را ندارند و حمله رزمی به یکی از امضاکنندگان پیمان به منزلهٔ تعرّض به همه‌ي امضاکنندگان تلقی می‌شد و همه یکجا به دفاع برخیزند. پیمان صلح مودانیا
با توجه به دیدگاه حزب محافظه کار و افکار عمومی انگلستان سرانجام انگلیسی‌ها تسلیم تقاضای کمال آتاتورک برای عبور از ترعه چانکایا شدند و در ۱۱ اکتبر ۱۹۲۲ میلادی آتش‌بسی در مودانیا در تراس شرقی به امضاء رسید. ترک مخاصمه مودانیا از سوی عصمت پاشا به عنوان نماینده دولت ترکیه و نمایندگانی از متفقین به اضافه ژنرال مازاراکیس از طرف دولت یونان به امضاء رسید. طبق شرایط آتش‌بس مودانیا، متفقین با برقراری حاکمیت ترکیه در استانبول و تنگه‌ها و تراس شرقی موافقت کردند و لذا مناطق مذکور فوراً به اشغال ۸۰۰۰ ژاندارم ترکیه درآمد، اما اشغال مجدد و کامل آن منوط به امضای معاهده صلح شد. یونانی‌ها در ۱۴ اکتبر ۱۹۲۲ میلادی شرایط آتش‌بس را پذیرفتند و به این ترتیب منازعه ترکیه و یونان پس از سه مرحله جنگ‌های خونین به پایان رسید و حاکمیت ترکیه در تراس شرقی تثبیت شد. قائم‌مقام فراهانی
عهدنامه ترکمانچای در یکم اسفند ۱۲۰۶ برابر با ۲۱ فوریه ۱۸۲۸ میلادی به خط قائم مقام تنظیم و امضا شد و قائم مقام، که خود حامل نسخه عهدنامه بود، به تهران آمد، و دربارهٔ آن توضیحات لازم داد و شش کرور غرامت را که مطابق عهدنامه بایستی به دولت روس پرداخت شود، گرفت و بار دیگر در اوایل سال ۱۲۱۲ هجری شمسی نایب‌السلطنه برای دفع فتنه یاغیان افغانی عازم هرات شد و قائم مقام را نیز همراه برد. عباس میرزا که بیماری سل داشت، در مشهد بستری شد و فرزند خود، محمد میرزا، را مأمور فتح هرات کرد. هرات در محاصره بود که عباس میرزا درگذشت و قائم مقام، که جنگ را صلاح نمی‌دانست، با یارمحمدخان افغانی عهدنامه صلح بست و به تهران بازگشت. محمد میرزا در ماه صفر سال ۱۲۵۰ هجری قمری به تهران وارد شد و در همان ماه جشن ولیعهدی او به جای پدر برپا شد و ولیعهد ایران به فرمانروایی آذربایجان و قائم‌مقام به وزارت او عازم تبریز شدند. ارمنستان ایران (۱۵۰۲–۱۸۲۸)
حدود سیزده سال پس از انعقاد عهدنامه گلستان در سال ۱۸۲۶ میلادی با حمله ایران دور دوم جنگ‌های ایران و روسیه آغاز شد که بار دیگر به شکست ایران و انعقاد عهدنامه ترکمانچای فوریه ۱۸۲۸ میلادی منجر شد که بر اساس آن ارمنستان شرقی و تمام مناطق شمال ارس به روس‌ها واگذار شد. عباس میرزا
اولین جنگ روس و ایران برای ایران خوب نبود. با شکست ناپلئون در حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ م، الکساندر توانست بار دیگر به قفقاز بازگردد و نیروهای بیشتری را به دست آورد. در نبرد اصلاندوز عباس میرزا توسط نیرویی بسیار ضعیف از روسیه، شکست خورد و موجب شد جنگ با پایانی ننگ‌آور و تأیید بر برتری نظامی بی‌شبههٔ غرب به پایان برسد. معاهدهٔ گلستان درنهایت در ۴ اکتبر ۱۸۱۳ م به امضا رسید. این معاهده نه تنها مرزهای بین‌المللی را — البته نامشخص — اصلاح، و ازدست‌رفتن بسیاری از سرزمین‌های قفقاز را تأیید کرد، بلکه اذعان کرد که تنها روسیه می‌تواند کشتی‌های دریایی خود را در خزر مستقر کند؛ و نیز اطمینان داد که روسیه نه تنها جانشین قانونی سلطنت را به رسمیت می‌شناسد، بلکه در صورت لزوم، او را حمایت می‌کند. این مفاد، دخالت روسیه در امور داخلی دولت ایران را تسهیل می‌کند آنگونه که در معاهدهٔ روسی–عثمانیِ کوچوک قینارجه در سال ۱۷۷۴ م بود. انگلیس نمی‌توانست چنین تصمیمی را نادیده بگیرد، ازاین‌رو به‌سرعت معاهده‌ای جدید در سال ۱۸۱۴ م به امضا رسید که در آن بندی قرار گرفت که در شرایط اندکی محتاطانه‌تر، وسیله‌ای بود که انگلیس می‌توانست در امور داخلی ایران دخالت کند. نیز این معاهده، معاهده‌ای را که در سال ۱۸۱۲ م به تصویب رسیده بود، تأیید کرد که در صورت عدم کمک نظامی از بریتانیا، بریتانیا یارانهٔ سالانهٔ ۲۰۰۰۰۰ تومانی را تأمین می‌کند؛ هرچند بار دیگر این موضوع به دلایل متعددی از سوی انگلیس مشروط شد. بااین‌حال به نظر می‌رسد ظاهراً وعدهٔ کمک‌های انگلیس، ارادهٔ ایران را در برابر حملات روسیه محکم‌تر کرده بود و امیدوار بود که اتخاذ تاکتیک‌های نظامی جدید و نظم و انضباط — یا همان «نظام جدید» — ثمری داشته باشد. در حقیقت، هیچ‌یک از طرفین، معاهدهٔ گلستان را نهایی نکردند و هر دو ظاهراً آماده و مایل به ادامهٔ جنگ بودند. دریای خزر
براساس قرارداد ترکمانچای (به‌سال ۱۲۰۷ / ۱۸۲۸)، ایران از داشتن نیروی دریایی در دریای خزر محروم شده بود. اما در عهدنامه دوستی ایران و روس (به‌سال ۱۳۰۰/ ۱۹۲۱) به تساوی، به ایران و شوروی حق کشتی‌رانی جنگی و غیر آن داده شد و در قرارداد بازرگانی و دریانوردی (۱۳۱۹ / ۱۹۴۰) جزئیات رژیم دریانوردی مشخص گردید. این معاهدات، هیچ اشاره‌ای به چگونگی استفاده از منابع بستر دریا را مطرح نمی‌کنند. پیمان آخال
انعقاد این پیمان در شرایطی صورت گرفت که نیروهای روس که تا سال ۱۸۶۳ پیرامون دریاچه آرال و شهرهای سمرقند و تاشکند را تصرف کرده بودند، در سال ۱۸۶۸ خانات بخارا را شکست داده و حاکمیت خود را بر بخارا و سمرقند نیز تثبیت کردند و در سال‌های ۱۸۷۳ تا ۱۸۸۱ به فرماندهی میخائیل اسکوبلف، ایوان لازارف و کنستانتین فن کاوفمن، افزون بر اشغال خوارزم که در کنترل خانات خیوه قرار داشت، ایلات ترکمن را نیز شکست داده بودند و سرزمین ترکمن‌های تَکه را با نام «سرزمین فرای خزر» به خاک خود ضمیمه کردند. روس‌ها پس از شکست سال ۱۸۶۰ ایران و نیز با گسترش حضور بریتانیا در مصر، به چنین کامیابی‌هایی دست یافتند. برنامه ۲۵ ساله همکاری‌های مشترک ایران و چین
چند روز پس از تصویب پیش‌نویس برنامه ۲۵ ساله همکاری ایران و چین محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور پیشین ایران در تاریخ ۷ تیر ۱۳۹۹ بدون نام بردن از این سند، نسبت به قراردادی که مخفیانه با طرف‌های خارجی منعقد شود و «برخلاف منافع کشور و ملت باشد» هشدار داد. در ادامه روزنامه جمهوری اسلامی در سرمقاله روز سه‌شنبه ۱۷ تیر ۱۳۹۹ در انتقاد از پنهان نگاه داشتن محتوای این سند از افکار عمومی نوشت یک سال است که ایران و چین در حال تلاش برای نهایی کردن سند ۲۵ ساله‌اند و بی‌اطلاعی مردم ایران را مورد انتقاد قرارداد و عنوان کرد که در زمانی که بحث‌های مربوط به سند همکاری ۲۵ سال ایران و چین مطرح است، دولت چین اعلام می‌کند که نفت عربستان را جایگزین نفت ایران کرده‌است. این روزنامه دولت محمود احمدی‌نژاد را متهم به عقد قرارداد «ترکمانچان ارزی» در سال ۱۳۸۷ با دولت چین کرد. تاریخ یهودیان در ارمنستان
در سال ۱۸۲۸، جنگ روس و ایران به پایان رسید و ارمنستان شرقی (جمهوری ارمنستان کنونی) با پیمان ترکمنچای به امپراتوری روسیه ضمیمه شد. یهودیان لهستانی و "ایرانی و همچنین Sabbatarians" (Subbotniki، دهقانان روسی که در زمان کاترین دوم به حومه روسیه شاهنشاهی تبعید شدند) شروع به ورود کردند. آنها مسیحیان یهودی بودند و اکثراً به جریان اصلی یهودیت گرویدند یا جذب شدند). از سال ۱۸۴۰ آنها به ترتیب در ایروان شروع به ایجاد جوامع اشکنازی و میزراهی کردند. تا سال ۱۹۲۴، کنیسه سفاردی، شیک موردخای، یک نهاد برجسته در میان جامعه یهودیان بود. راه‌آهن باکو تفلیس قارص
پروژه راه‌آهن بین آذربایجان و ترکیه از طریق گرجستان برای اولین بار در ماه ژوئیه سال ۱۹۹۳ مورد بحث واقع شد. در آن زمان راه‌آهن قارص–گیومری–تفلیس از طریق ارمنستان بسته شد. اتصال‌های جدید راه‌آهن برای ارائه یک مسیر جایگزین راه‌آهن قارص–گیومری–تفلیس در نظر گرفته شد چون استفاده از آن از سال ۱۹۹۳ و هنگامی که ترکیه مرز خود را با ارمنستان برای حمایت از جمهوری آذربایجان در جنگ قره باغ کوهستانی بست، متوقف شد. یک توافق چند جانبه مابین سه کشور در ژانویه ۲۰۰۵ برای ایجاد اتصال ریلی به امضا رسید. به دلیل کمبود بودجه در آن زمان این پروژه تا حدی رها شده بود. برنامه ۲۵ ساله همکاری‌های مشترک ایران و چین
برخی منتقدان، این حرکت را نه به دلیل چرخش نظام جمهوری اسلامی به سمت شرق، بلکه نشانه ورود ایران به بازی قوانین بین‌الملل می‌دانند و آن را عقب‌نشینی از سیاست‌های چهل سال گذشته خود ارزیابی می‌کنند. برخی دیگر از منتقدان از آن با نام «قرارداد ترکمانچای» یاد کردند و عده‌ای آن را ناقض اصل ۷۷ قانون اساسی می‌دانند. همچنین شماری از نمایندگان مجلس از ابعاد «پنهان» این قرارداد ابراز نگرانی کرده‌اند. گروهی از منتقدان، از جمله، برخی سیاستمداران داخلی و مخالفان جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور از این توافق به‌ویژه با ادعای استقرار نیروی نظامی چینی و نیز واگذاری برخی جزایر جنوب ایران انتقاد کرده و به تبدیل ایران به مستعمره و وابستهٔ اقتصادی چین، هشدار دادند. همچنین منتقدان به این برنامه همکاری، این برنامه را نمونه‌ای از دیپلماسی قرض-تله چین خوانده‌اند و آن را به سود ایران ارزیابی نمی‌کنند. گروه دیگری نیز عملی‌شدن آنچه که اعلام‌شده را دور از واقعیت می‌دانند و تأکید می‌کنند که بر اساس تجربه، چین نشان داده‌است که دنبال منفعت خود است و هر جا که ببیند ممکن است منافعش صدمه ببیند، پا پس می‌کشد. از این رو، از نظر آن‌ها چین تحریم‌های آمریکا را هیچگاه برای ایران نقض نمی‌کند، همان‌طور که پس از تحریم‌های اخیر، چین بیش از نود درصد از خرید نفت خود از ایران را کاهش داده یا پروژه‌های نفتی را در ایران بدون اینکه به پایان برساند، رها کرده و رفته‌است. پیمان یاش
این پیمان در تاریخ ۹ ژانویه سال ۱۷۹۲ بین نمایندگان دو طرف به امضا رسید. پیمان یاش حق حاکمیت روسیه بر منطقه کریمه را به رسمیت شناخت. (طبق معاهده قبلی میان دو کشور، موسوم به عهدنامه کوچوک قینارجه؛ منطقه کریمه به روسیه واگذار شده بود؛ و در این معاهده بر همان معاهده قبلی تأکید شد) طبق این پیمان، رودخانه دنیستر به عنوان مرز ۲ کشور شناخته شد. روابط ایران و ترکیه
در آبان سال بعد محمدعلی فروغی به آنکارا سفر کرد و قرارداد تأمینیه و ودادیه را میان دو کشور تجدید کرد. بنابر این قرارداد که در چهاردهم آبان ۱۳۱۱ (پنجم نوامبر ۱۹۳۲) میان فروغی و توفیق رشدی بیگ امضا شد، در صورت وقوع عملیات نظامی از طرف یک یا چند دولت ثالث نسبت به یکی از دو کشور ایران و ترکیه، طرفین متعهد می‌شدند، بی‌طرف بمانند و در هیچ نوع اتحاد یا ائتلاف سیاسی یا اقتصادی یا مالی یا عملیات خصمانه علیه یکدیگر شرکت نجوید. همچنین دو دولت به یکدیگر تعهد می‌دادند در خاک خود از فعالیت گروه‌هایی که قصد آنها برهم زدن صلح و امنیت دیگری یا تبلیغ علیه دیگری باشد، جلوگیری کنند. تاریخچه اقتصادی جمهوری آذربایجان
در همان سال، روسای جمهور ایالات متحده، ترکیه، جمهوری آذربایجان، گرجستان، قزاقستان و ترکمنستان معاهده مشترکی بین دولتها برای ساخت خط لوله باکو-تفلیس-جیحان را امضا کردند. مرز ایران–ترکیه
قدمت این سرحد به عهدنامه زهاب یا عهدنامه قصر شیرین برمی‌گردد که بین امپراتوری عثمانی و صفویان در ۱۷ مه ۱۶۳۹ میلادی در شهر قصر شیرین عقد شد. این پیمان‌نامه به جنگی که از سال ۱۶۲۳ آغاز شده بود و همچنین به مبارزات ۱۵۰ ساله دو کشور که بیشتر بر سر اختلافات ارضی صورت می‌گرفت، پایان داد. این پیمان با شرط پیوستن ایروان در قفقاز جنوبی به ایران و پیوستن تمام سرزمین‌های میان‌رودان (دربرگیرندهٔ بغداد) به عثمانی انجام گرفت. با این حال این پیمان‌نامه پایان اختلافات مرزی میان ایران و عثمانی نبود. در زمان فتحعلی شاه اختلافات مرزی باعث شد نخستین عهدنامه ارز روم در ژولای سال ۱۸۲۳ منعقد شود اما نتوانست چاره‌ای مناسب برای درگیری‌های مرزی قبلی تعیین کند. مقاومت طی نسل‌کشی ارمنی‌ها
در سال ۱۹۲۰ میلادی بلشویکها در روسیه و مجلس کبیر ملی ترکیه به قدرت رسیدند. در حالی که ارتش سرخ وارد ایروان شده بود، در سوی دیگر انقلابیون تُرک موفق به اشغال ارمنستان غربی شدند. در سال ۱۹۲۱ میلادی معاهده دوستی به نام عهدنامه مسکو بین بلشویک‌ها و مجلس کبیر ملی ترکیه به امضاء رسید؛ در نتیجه ارمنستان شرقی ضمیمه اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی شد و صدها هزار نفر از ارمنیان، ارمنستان غربی در نتیجه نسل‌کشی و ارمنی ستیزی دولت مصطفی کمال آتاترک به کشورهای همجوار و آمریکا، اروپا مهاجرت کردند و جامعه‌ای به نام جماعت ارمنیان پراکنده را تشکیل دادند. جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی در سال ۱۹۹۱ میلادی فروپاشید و متاعقب آن جمهوری ارمنستان تأسیس گردید. عشق‌آباد
در سال ۱۹۲۴ عشق‌آباد رسماً پایتخت ترکمنستان شوروی شد. در سال ۱۹۴۸ میلادی زمین‌لرزهٔ ویرانگری این شهر را تخریب کرد که سپس بازسازی گردید. در سال ۱۹۶۲ طرح کانال قره قوم که در نوع خود طولانی‌ترین کانال جهان به طول ۶۰۰ کیلومتر بود و قره قوم را به آمودریا متصل می‌نمود، شروع شد. لشکرکشی قفقاز
در ۳ مارس ۱۹۱۸ درگیری نظامی بین امپراتوری عثمانی و روسیه با پیمان صلح برست لیتوفسک به پایان رسید و در ۴ ژوئن ۱۹۱۸ امپراتوری عثمانی معاهده باتومی را با ارمنستان امضا کرد. با این حال، درگیری مسلحانه با ادامه نبرد امپراتوری عثمانی با دیکتاتوری خزر مرکزی، جمهوری ارمنستان کوهستانی و دانسترفورسِ امپراتوری بریتانیا گسترش یافت تا اینکه پیمان متارکه مودروس در ۳۰ اکتبر ۱۹۱۸ امضا شد. عهدنامه گلستان
عهدنامهٔ گلستان (به انگلیسی: Treaty of Gulistan؛ به روسی: Гюлистанский договор) پیمانی است که در روز دوشنبه و در تاریخ ۳ آبان ۱۱۹۲ خورشیدی برابر با ۲۹ شوال ۱۲۲۸ ه‍.ق مطابق با ۲۵ اکتبر ۱۸۱۳ م در پی جنگ‌های ایران و روسیه در دوره قاجار بین این دو کشور در روستای گلستان امضا شد. به دنبال این قرارداد، حاکمیت بر بخش‌هایی از شمال دولت شاهنشاهی ایران شامل قفقاز، ارمنستان، ایالت‌های شرقی و تمام شهرها و شهرک‌ها و روستاهای مناطق غربی گرجستان در ساحل دریای سیاه و محال گروزیه (کورنه) شامل چچن و اینگوش امروزی از ایران سلب شده و به امپراتوری روسیه واگذار شد. طی این قرارداد در مجموع ۱۴ ولایت قفقازی ایران (ایالت‌ها و ولایت‌های چهارده گانهٔ مزبور عبارت بودند از: ایالت گنجه و قره‌باغ، ولایت‌های شکی، شیروان، قبه، دربند، بادکوبه، داغستان و گرجستان، محال شوره‌گل، آچوق‌باشی، گروزیه، منگریل و آبخاز. افزون بر آن، بخشی از سرزمین تالش نیز به تصرف روس‌ها، درآمد و حاکمیت بی چند و چون ایران بر دریای خزر، خدشه‌دار گردید) به همراه بخشی از خانات تالش و سواحل ارزشمند دریای کاسپین برای ایران از دست رفت. موافقت‌نامه تجارت آزاد اروپای مرکزی
قرارداد اصلی CEFTA در ۲۱ دسامبر ۱۹۹۲ توسط کشورهای گروه ویشگراد که شامل لهستان، مجارستان و جمهوری‌های چک و اسلوکی (در زمان اتحاد آنها) بودند در شهر کراکوف لهستان امضا شد و در ماه ژوئیه ۱۹۹۴ وارد فاز عملیاتی خود شد. براساس CEFTA کشورهای امضا کننده امیدوار بودند که از طریق این قرارداد خود را وارد نهادهای اروپای غربی کنند تا از سیاست اروپایی، اقتصاد، امنیت و سیستم قانونی برخوردار باشند و در نتیجه به دموکراسی و اقتصاد بازار آزاد برسند. پیمان راندیا
پیمان راندیا پیمان صلحی میان شاهنشاهی اشکانی و امپراتوری روم در شهر مرزی راندیا در ترکیه امروزی بود که در سال ۶۳ میلادی منعقد شد. این پیمان جنگ ۵۸ تا ۶۳ ایران و روم را به پایان رساند و تصریح کرد که از این پس یک شاهزاده پارتی از خاندان اشکانی ارمنستان بر ارمنستان حکومت خواهد کرد اما تعیین و حق تفویض وی به امپراتور روم داده شد. گرچه این کار ارمنستان را به یک پادشاهی دست‌نشانده تبدیل می‌کرد، از نظر منابع معاصر رومی نرون ارمنستان را عملاً به شاهنشاهی اشکانی واگذار کرد. این سازش میان ایران و روم به مدت چند دهه حفظ شد. سرانجام در سال ۱۱۴ تراژان کنترل مستقیم ارمنستان اشکانی را در دست گرفت و آن را به یک استان رومی تبدیل کرد که فقط برای ۴ سال دوام داشت؛ هادریانوس جانشین او در سال ۱۱۸ دوباره آن را به ایران واگذار کرد. مسئله ارمنی
«در خور تذکر است که نمایندگان ارمنی انجام اصلاحات و برقراری نظام مخصوصی را جزء برای مناطق شامل ایالات ارزروم و موش و وان برای جای دیگری نمی‌خواستند، چه در واقع درهمین منطقه بود که ارمنی‌ها تا سال ۱۸۷۶ اکثریت مطلق سکنه را تشکیل می‌دادند. در ۱۹۱۴ پس از قتل‌عام‌های ۱۸۷۷–۱۸۷۸ و ۱۸۹۴–۱۸۹۶، که قتل‌عام‌های اخیر ۱۵۰٬۰۰۰ قربانی یعنی بیش از نیمی از ساکنان ارمنی این منطقه را نابود کرد؛ و پس از مهاجرت مداوم ارمنیان به سوی قفقاز جنوبی و کشورهای بالکان و آمریکا، تنها در دوره بین سال‌های ۱۸۹۵–۱۸۹۶ شصت هزار ارمنی ساکن ارمنستان عثمانی به سرزمین ماورای قفقاز پناهنده شدند. و پس از استقرار عده زیادی مردم کرد که از جنوب کوه‌های توروس آمده بودند ارامنه اکثریت مطلق را از دست دادند، ولی در این منطقه هنوز اکثریت نسبی داشتند.» وقتی معاهده برلین در ۱۳ ژوئیه ۱۸۷۸ پس از یک ماه مذاکره به امضاء رسید مهم‌ترین تغییراتی که از نظر مسئله ارمنستان در قرارداد سان استفانو داده شد به شرح ذیل بود: عهدنامه قارص
این قرارداد مرز تازه‌ای بین ترکیه با ارمنستان شوروی در ناحیه آخوریان و رودخانه ارس ترسیم کرد، به این نحو که ترکیه اراضی بیشتری نسبت به معاهده مسکو در کران شمال غربی ارس به دست آورد که شامل قصبات و مناطق کوه آرارات، سورمالو و شهرهای ایغدیر و توزلوجا بود. حاکمیت ترکیه بر شهرهای آنی (شهر باستانی) و اردهان که در معاهده مسکو به آن تصریح شده بود در معاهده قارص همچنان تثبیت شد. استقلال داخلی ولایت نخجوان تحت عنوان جمهوری خودمختار سوسیالیستی نخجوان در داخل مرزهای جمهوری شوروی آذربایجان به رسمیت شناخته شد و شوروی و ترکیه مشترکاً خودمختاری نخجوان را تضمین کردند. بیشتر این اراضی که تحت کنترل نظامیان کمالیست بود با عقد این قرارداد رسماً بخش اعظم نیمه شرقی قلمروی ترکیه را تشکیل دادند. در طول مذاکرات، ژوزف استالین نقش تعیین‌کننده‌ای در انعقاد و تعیین محدوده جمهوری ارمنستان بازی کرد و عامل انتقال بخش‌هایی از اراضی ارمنستان به ترکیه شد. بحران انرژی ارمنستان در دهه ۱۹۹۰
استقلال ارمنستان از اتحاد جماهیر شوروی در ۲۱ سپتامبر ۱۹۹۱، هنگامی که جنگ بر سر نارگونو-قره‌باغ در اوج خود بود، اتفاق افتاد. تأمین انرژی ارمنستان در دوران اتحاد جماهیر شوروی به عنوان بخشی مجتمع از شبکه برق ترانس قفقاز طراحی شده بود. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، و به دلیل کمبود تأمین انرژی داخلی، ارمنستان با وضعیت بحرانی روبرو شد. " ترکیه و آذربایجان مرزهای خود را با ارمنستان بستند و تحریم سوخت را بر این کشور تحمیل کردند. آذربایجان خط لوله ای که از ترکمنستان جریان داشت و در واقع حدود ۹۰٪ از گاز طبیعی ارمنستان را تامین می‌کرد را قطع کرد. در طی این درگیری، که تا ماه مه ۱۹۹۴ ادامه داشت، آذربایجان جاده‌ها، خطوط ریلی و منابع انرژی را مسدود کرد، که منجر به کمبود شدید انرژی در ارمنستان شد. سد دوستی
این سد با همکاری مشترک ایران و ترکمنستان ساخته شده و عملیات اجرایی ساخت آن در سال ۱۳۷۹ آغاز و درفروردین سال ۱۳۸۴ توسط محمد خاتمی رئیس جمهور ایران و امیداورگنجی وزیر امور خارجۀ ایران و صفرمراد نیازف رئیس جمهور ترکمنستان افتتاح گردید. پیمان مسکو (۱۹۲۱)
نتیجه مذاکرات و گفتگوها انعقاد قراردادی در ۲۷ ژانویه بین بلشویک‌ها و هیئت مِلیون تُرک بود. معاهده از سوی یوسف کمال تنگیر شنگ* به عنوان نماینده مِلیون تُرک و کمیسر خارجه بلشویکی چیچرین به عنوان طرف روس امضاء شد. این معاهده به‌طور ضمنی بعضی از اساس عهدنامه برست-لیتوفسک را تثبیت کرد. خواست دولت آنکارا آن بود که مفاد عهدنامه آلکساندروپل به رسمیت شناخته شود و شهرهای (قارص، اردهان، باتوم و ایغدیر) تحت حاکمیت ترکیه باشد؛ اما براساس متن نهایی قرار داد دولت بلشویکی لنین، مناطق (قارص و اردهان و دو منطقه جنوب غربی ارمنستان) را به ترکیه واگذار کرد. در مقابل تُرک‌ها دست بلشویک‌ها را در جمهوری سوسیالیستی شوروی آذربایجان باز گذاشتند تا بر این منطقه و به ویژه منابع نفتی باکو تسلط یابد. براساس این معاهده نخجوان و قره باغ از ارمنستان متنزع و به عنوان جمهوری خودمختار تحت حاکمیت جمهوری سوسیالیستی شوروی آذربایجان قرار می‌گرفت؛ (براساس ماده ۳ معاهده)، الغای کلیه معاهده‌ها بین عثمانی و روسیه از سوی لنین مطابق بند شش قرارداد رسماً اعلام شد. توافقنامه آتش‌بس ناگورنو قره‌باغ
توافقنامهٔ آتش‌بس ناگورنو-قره‌باغ () در ۹ نوامبر ۲۰۲۰ در پی بیش از چهل روز درگیری مسلحانه در منطقهٔ مورد مناقشهٔ قره‌باغ، بین جمهوری آذربایجان و جمهوری ارمنستان با میانجی‌گری فدراسیون روسیه منعقد شد و از نیمهٔ شب ۱۰ نوامبر به وقت مسکو به اجرا درآمد. این توافقنامه به امضای الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان، نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر جمهوری ارمنستان و ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه رسید. آرائیک هاروتیونیان، رئیس جمهوری خودخوانده آرتساخ نیز به اتمام جنگ موافقت کرد. کاپیتولاسیون در ایران
این مقررات برای اولین بار در ۱۸۲۸ میلادی پس از شکست ولیعهد عباس میرزا در جنگ با روسیه ۱۸۲۶–۱۸۲۸ با بستن عهدنامه ترکمانچای از طرف دولت روسیه تزاری بر ایران تحمیل شد. فصل هفتم، هشتم و نهم معاهده ترکمانچای که به مسایل حقوقی و جزایی اتباع روسیه در ایران مربوط است. در ایران با عهدنامه ترکمانچای ۲۲ فوریه ۱۸۲۸ حق قضاوت کنسولی را در پاراگراف‌های هفت تا نهم گنجانیده شد. قراردادی که بین دولت‌های اروپایی و دولت عثمانی برای مسیحیان بسته شده بود، دولت روسیه آن را برای همه افراد روس در ایران به دولت ایران تحمیل کرد که بدین معنا بود که هیچ فرد دولتی ایران اجازه نداشت که به ساختمان یک روس در ایران وارد شود بدون اینکه مجوز از سفارت روسیه را در دست داشته باشد. هم چنین تمام روس‌ها در ایران تنها مشمول قانون روسیه می‌شدند. این قرارداد از آن جهت مشکلات فراوان به بار آورد که کاپیتولاسیون را، که تنها برای یک گروه کوچک دیپلمات وضع شده بود، مورد بسیار ویژه محمد علی شاه و خانواده اش بودند که در دوران انقلاب مشروطیت گفتند که آن‌ها تابعیت دولت روسیه را دارند و بخش حمایت از عهدنامه ترکمانچای را برای خود به اجرا درآوردند و در نتیجه ارتش روسیه برای حمایت از جان محمدعلی شاه و خانواده اش به ایران لشکرکشی کردند و سپس وی به سفارت روسیه پناهنده شد و حقوق سالانه هشتاد هزار دلاری از دولت روسیه دریافت کرد و به اودسا رفت. نبرد سردارآباد
اگرچه در ۱۵ دسامبر ۱۹۱۷ بین دولت عثمانی و کمیساریای ماوراء قفقاز یک معاهده ترک مخاصمه به امضاء رسید ولی تحولات جاری هم از لحاظ آشوب و اغتشاش حاکم بر حوزه‌های مرزی که با کشتارهای متقابل قومی توأم شده بود و هم از نظر وسوسه‌ای که برای بهره‌برداری از این وضعیت دامنگیر تُرک‌ها شد، باعث گردید که این ترک مخاصمه عمری کوتاه بیابد. عهدنامه ترکمانچای
با انطباق نقشه طی یک تخمین با تقریب درست، می‌توان گفت که در طی عهدنامهٔ گلستان در مجموع حدود ۲۲۰ هزار کیلومتر مربع شامل حدود ۲۰ هزار کیلومتر مربع از چچن و اینگوش امروزی، حدود ۵۰ هزار کیلومتر مربع از داغستان امروزی، حدود ۸۰ هزار کیلومتر مربع از جمهوری آذربایجان امروزی، حدود ۱۰ هزار کیلومتر مربع از ارمنستان امروزی و حدود ۶۸ هزار کیلومتر مربع از گرجستان امروزی از ایران جدا شد. همچنین در عهدنامهٔ ترکمانچای در مجموع حدود ۳۰ هزار کیلومتر مربع دیگر شامل حدود ۲۰ هزار کیلومتر مربع از ارمنستان امروزی، حدود ۵ هزار کیلومتر مربع از ترکیه امروزی شامل کوه آرارات و شهر ایغدیر که در آن زمان بخشی از خانات ایروان بود و حدود ۵ هزار کیلومتر مربع از جمهوری آذربایجان امروزی (شامل تالش شمالی یعنی شهرستان لریک و نخجوان) از ایران جدا شدند. به مجموع مناطق جدا شده طی این دو عهدنامه، هفده شهر قفقاز (هفده ولایت قفقازی ایران) می‌گویند. در مجموع این دو عهدنامه حدود ۲۵۰ هزار کیلومتر مربع از سرزمین ایران جدا گشت و به روسیه ملحق شد. حسن روحانی
طبق نظرات حسن روحانی، این همکاری، زمینه‌ای برای مشارکت ایران و چین در پروژه‌های اساسی و زیرساخت‌های توسعه‌ای از جمله طرح بزرگ «یک کمربند یک راه» است و آن را فرصتی برای جلب سرمایه‌گذاری در حوزه‌های اقتصادی از جمله صنعت، گردشگری، فناوری اطلاعات و ارتباطات بیان کرد. این در حالی است که بسیاری از سوی گروهای مخالف حکومت از آن با نام «قرارداد ترکمنچای» یاد کردند و عده‌ای آن را ناقض اصل ۷۷ قانون اساسی می‌دانند. همچنین تعدادی از نمایندگان مجلس از ابعاد «پنهان» این قرارداد ابراز نگرانی کرده‌اند. تجزیه امپراتوری عثمانی
پس از سقوط دولت عثمانی، آنان معاهده سور را در ۱۹۲۰ امضا کردند. هر چند جنگ استقلال ترکیه باعث شد قدرت‌های اروپایی قبل تصویب معاهده، به پای میز مذاکرات برگردند. اروپایی‌ها و مجلس ملی کبیر ترکیه معاهده دیگری را با نام توافق لوزان امضا و تصویب کردند که معاهده سور را معلق می‌کرد. یکی دیگر از مشکلات اختلاف ترکیه و عراق بر سر استان موصل بود که بعداً در ۱۹۲۶ در جامعه ملل به بحث گذاشته شد. بریتانیا و فرانسه شرق خاورمیانه یعنی سوریه کبری را طی توافق‌نامه سایکس–پیکو، بین خود تقسیم کردند. روسیه با آنکه یکی از طرفین پیروز بود پس از انقلاب روسیه از تقسیم‌بندی عثمانی منع شد. قرارداد سن پترزبورگ
قرارداد سن پترزبورگ در ۸ شهریور سال ۱۲۸۶شمسی (برابر با ۳۱ آگوست ۱۹۰۷ میلادی) منعقد شد. قرارداد ۱۹۰۷ میان امپراتوری روسیه و امپراتوری بریتانیا در منطقهٔ سن پترزبورگ درباره ایران، افغانستان و تبت امضا شد. این پیمان آخرین قدم در راه ایجاد تفاهم مثلث بود و با حل مشکلات بین بریتانیا و روسیه، این دو کشور همراه با فرانسه در برابر اتحاد مثلث، متحد کرد. عهدنامه ترکمانچای
در عهدنامه ترکمانچای در مجموع حدود ۳۰ هزار کیلومتر مربع دیگر شامل حدود ۲۰ هزار کیلومتر مربع از ارمنستان امروزی، حدود ۵ هزار کیلومتر مربع از ترکیه امروزی شامل کوه های آرارات و شهر ایغدیر که در آن زمان بخشی از خانات ایروان بود و حدود ۵ هزار کیلومتر مربع از جمهوری آذربایجان امروزی «شامل تالش شمالی یعنی شهرستان لریک و نخجوان» از ایران جدا شدند. به مجموع مناطق جدا شده طی این دو عهدنامه، هفده شهر قفقاز (هفده ولایت قفقازی ایران) می‌گویند. در مجموع این دو عهدنامه حدود ۲۵۰ هزار کیلومتر مربع از سرزمین ایران جدا گشت و به روسیه ملحق شد. سرزمین‌های جدا شده از ایران در این قرارداد، امروز بخشی از ارمنستان، جمهوری آذربایجان و ترکیه هستند. قانون اساسی ترکمنستان
قانون اساسی ترکمنستان برترین قانون در کشور ترکمنستان است. این قانون در همه‌پرسی ۱۸ مه ۱۹۹۲ به تصویب رسید. معاهده منشور انرژی
معاهدهٔ منشور انرژی یا ECT توافقی بین‌المللی با هدف افزایش همکاری‌های بین مرزی در صنعت انرژی است که در سال ۱۹۹۱ میلادی امضاء شد. پیمان تلاتلولکو
در سال ۱۹۶۷ تمام کشورهای آمریکای لاتین (به غیر از کوبا) این پیمان را امضا کرده و همگی به همراه جامائیکا و ترینیداد و توباگو در ۱۹۷۲ آن را در داخل کشور خود تصویب کردند. پس از جنگ فالکلند (۱۹۸۲) و عدم حمایت دیگر کشورهای منطقه از آرژانتین، در سال ۱۹۹۴ دولت این کشور پس از ۲۶ سال از امضای این پیمان آن را تصویب کرد.کوبا آخرین کشوری بود که پیمان منع استفاده از جنگ‌افزار هسته‌ای در آمریکای لاتین و دریای کارائیب را در ۱۹۹۵ امضا و در ۲۳ اکتبر ۲۰۰۲ تصویب کرد. بدین ترتیب از این تاریخ تمام ۳۳ کشور منطقه به این پیمان پیوستند. کوبا تصویب این پیمان را منوط به ۱) پیدا کردن راه حلی برای خصومت با آمریکا و ۲) عدم استفاده آمریکا از پایگاه گوانتانامو برای استقرار جنگ‌افزار هسته‌ای کرده بود. روابط ایران و ترکمنستان
در تاریخ ۱ ژانویه ۲۰۱۷ ترکمنستان ارسال گاز به ایران را قطع کرد و این در حالی است که دو روز پیش یک توافق‌نامه تمدید صادرات گاز ترکمنستان به ایران به امضا رسیده بود. ترکمنستان ادعا کرده‌است که ۲ میلیارد دلار از ایران طلب دارد و تا حل اختلاف این میزان بدهی، صادرات گار به ایران را ادامه نخواهد داد. اتحاد مقدس
کشور ایران نیز از اتحاد مقدس بی بهره نماند و انعقاد تحمیلی عهدنامه ترکمانچای در سال ۱۸۲۸ میلادی، معلول حمایت اتحاد مقدس از روسیه بود. به موجب این معاهده، که مانند عهدنامه گلستان با وساطت سفیر انگلیس میان ایران و روسیه به امضا رسید، ایروان و نخجوان از ایران جدا و ضمیمهٔ روسیه گردید، رود ارس مرز ایران و روسیه شناخته شد و رژیم کاپیتولاسیون نیز برای روس‌ها و به دنبال آن برای سایر کشورها در ایران برقرار گردید. توافق‌نامه سایکس–پیکو
در توافقنامه ۱۸ مارس ۱۹۱۵ در استانبول؛ پس از شروع نبرد گالیپولی، وزیر امور خارجه امپراتوری روسیه، سرگئی سازنوف به سفیران دولت‌های فرانسه و انگلستان نامه‌ای نوشت و ادعا مالکیت بر استانبول و تنگه داردانل را مطرح کرد. پس از یک سلسله مکاتبات و تماس‌های دیپلماتیک انگلستان و فرانسه با این ادعا موافقت کردند با این پیش شرط که انگلستان حوزه نفوذ خود را در ایران افزایش دهد و سوریه کنونی، فلسطین و کیلیکیه تحت قیمومیت فرانسه قرار گیرد. همچنین همه طرفین توافق کردند در مورد اماکن مقدس بعداً تصمیم گرفته شود. این توافق به دلیل وقوع انقلاب اکتبر در روسیه هرگز عملی نشد و در عمل توافقنامه سایکس-پیکو به مرحله اجرا درآمد. عهدنامه گلستان
به‌طور دقیق هفده ولایت قفقازی ایران بدین شرح است: قرارداد گلستان(۲۰ مهرماه ۱۱۹۲ خورشیدی): این قرارداد به دنبال جنگ‌های ده سالهٔ روسیه علیه ایران، بر ملت ما تحمیل شد. بر پایهٔ قرارداد گلستان، چهارده ایالت و ولایت قفقاز، از دیگر سرزمین‌های مشترک جدا افتاده و زیر سلطهٔ روسیهٔ تزاری قرار گرفت. ایالت‌ها و ولایت‌های چهارده گانهٔ مزبور عبارت بودند از: ایالت گنجه و قره‌باغ، ولایت‌های شکی، شیروان، قبه، دربند، بادکوبه، داغستان و گرجستان، محال شوره‌گل، آچوق‌باشی، گروزیه، منگریل و آبخاز. افزون بر آن، بخشی از سرزمین تالش نیز به تصرف روس‌ها، درآمد و حاکمیت بدون منازع ایران بر دریای مازندران، خدشه‌دارشد. قرارداد ترکمانچای (اول اسفندماه ۱۲۰۶ خورشیدی): به‌دنبال جنگ‌های سه سالهٔ ایران و روس، قرارداد ترکمان‌چای بر مردم ایران تحمیل شد. برپایهٔ این قرارداد، سه ایالت دیگر قفقاز، یعنی ایروان، نخجوان و بخش‌های دیگری از تالش زیر سلطهٔ روس‌ها قرار گرفت، حاکمیت ایران بر دریای مازندران محدودترشد و مردم ایران ناچار از پذیرش کاپیتولاسیون (قضاوت کنسولی)شدند. بدین‌سان، میان مردم قفقاز و دیگر مردم ایران، دیوار جدایی برپا شد. جمهوری شوروی سوسیالیستی ترکمنستان
جمهوری سوسیالیستی ترکمنستان شوروی یا ترکمنستان شوروی (, "Türkmenistan Sowet Sotsialistik Respublikasy"; ، یکی از ۱۵ جمهوری تشکیل‌دهندهٔ اتحاد جماهیر شوروی، در آسیای میانه، بود. ترکمنستان در ۷ اوت ۱۹۲۱ (۱۶ مرداد ۱۳۰۰) به عنوان استانی از ترکستان شوروی تأسیس گردید و در ۱۳ می ۱۹۲۵ (۲۳ اردیبهشت ۱۳۰۴) به یک جمهوری جداگانه از جماهیر اتحادیه شوروی، به نام «جمهوری شوروی سوسیالیستی ترکمنستان»، تبدیل شد. از همان زمان اعلام ترکمنستان به عنوان یکی از جمهوری‌های چندگانه شوروی، تا اکنون مرزهای شوروی تغییر نکرده‌است. روابط ایران و جمهوری آذربایجان
همچنین در دوره سید ابراهیم رئیسی و در تاریخ هفتم آذرماه ۱۴۰۰ در حاشیه پانزدهمین نشست سران سازمان همکاری اقتصادی (اکو) ، قرارداد سه جانبه سوآپ گازی بین سه کشور ترکمنستان ، ایران و آذربایجان به امضاء رسید که گام مهمی در جهت تبادلات منطقه ای تلقی میشود. پس از فروپاشی شوروی ایران مجموعه گسترده‌ای از کمک‌ها را به جمهوری آذربایجان و نخجوان ارایه می‌کند. این کمک‌ها از سرمایه گذاری و توسعه زیرساخت‌ها تا ارایه کمک‌های انسان دوستانه به ده‌ها هزار نفر از خانواده‌های فقیر توسط کمیته امداد امام خمینی تا ارایه آموزش‌های نظامی توسط سپاه پاسداران به ارتش جمهوری آذربایجان را شامل می‌گردد. ایران همزمان برای آتش‌بس بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان و خاتمه درگیری بین طرفین تلاش کرد که به امضای قرار داد آتش‌بس بین طرفین در سال ۱۳۷۱ انجامید. اما دولت آذربایجان پس از دریافت کمک‌های ایران موضع خصمانه ای در برابر ایران گرفته و حتی با گسترش روابط نظامی و اطلاعاتی با اسراییل در اقدامات اسراییل علیه ایران شراکت کرد. قرارداد ترک مخاصمه ۲۲ ژوئن ۱۹۴۰
هنگامی که آدولف هیتلر از دولت فرانسه خبری دربارهٔ تمایل آن‌ها به گفتگو دربارهٔ ترک مخاصمه دریافت کرد، وی جنگل کومپین را به عنوان محل گفتگوها گزید. از آنجا که کومپین پیشتر محل امضای آتش‌بس ۱۱ نوامبر ۱۹۱۸ بود که به جنگ جهانی اول با تسلیم آلمان خاتمه می‌داد، هیتلر از این فرصت و مکان به عنوان بهترین لحظه انتقام‌گیری آلمان از فرانسه بهره گرفت. وی تصمیم گرفت که امضای قرارداد ترک مخاصمه در همان واگن قطاری، مسوم به واگن کومپین، صورت گیرد که آلمانی‌ها در آن ترک مخاصمه ۱۹۱۸ را امضا کرده بودند. در آخرین جمله از مقدمه قرارداد، تهیه‌کنندگان قرارداد متنی به شکل «با این وجود آلمان قصد ندارد از شرایط ترک مخاصمه و گفتگوهای ترک مخاصمه به عنوان نوعی تحقیر علیه چنین حریف شجاعی بهره گیرد» را گنجاندند که اشاره به نیروهای فرانسوی داشت. در بند ۳ ماده ۲، تهیه‌کنندگان اظهار داشتند که قصد آنها اشغال سنگین شمال غرب فرانسه پس از برطرف شدن درگیری‌ها با بریتانیا نبوده‌است. عهدنامه قارص
عهدنامه قارص؛ عهدنامه‌ای بود که در ۱۳ اکتبر ۱۹۲۱ میلادی میان روسیه بلشویکی به رهبری ولادیمیر لنین و مجلس کبیر ملی ترکیه به رهبری مصطفی کمال آتاترک، با حضور نمایندگانی از جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی، جمهوری سوسیالیستی شوروی آذربایجان، جمهوری سوسیالیستی گرجستان شوروی در قارص بسته شد. تاریخ ایران پس از اسلام
در دوره قاجاریان (۱۹۲۴–۱۷۷۹ م) نفوذ قدرت‌های استعماری همچون انگلیس و روسیه تزاری در ایران توسعه یافت و این قدرت‌ها با تحمیل عهدنامه‌هایی همچون ترکمانچای، گلستان و معاهده پاریس بر دولت ایران سرزمین‌های وسیعی در آذربایجان، گرجستان، ارمنستان و خراسان را از خاک ایران جدا کردند. نتیجه این تحولات وقوع جنبش‌هایی چون قیام تنباکو، مشروطیت، جنبش جنگل و قیام محمد خیابانی در ایران بود. پیمان مسکو (۱۹۲۱)
عهدنامه مسکو؛ عهدنامه‌ای بود که در ۱۶ مارس ۱۹۲۱ میلادی میان روسیه بلشویکی به رهبری ولادیمیر لنین و مجلس کبیر ملی ترکیه* به رهبری مصطفی کمال آتاترک در مسکو بسته شد و درباره مالکیت مناطقی مانند قارص، اردهان و آرتوین، باطوم، قره باغ و نخجوان بود. فدراسیون انقلابی ارمنی
معاهده برلین در ۱۳ ژوئن ۱۸۷۸ میلادی پس از یک ماه مذاکره به امضاء رسید و در یکی از مواد این معاهده تنها اجرای اصلاحات از سوی ترکیه عثمانی و ارسال گزارش‌های مربوط در این زمینه به دیگر دولت‌های شرکت‌کننده در این مذاکرات رسماً قید شده بود. تاریخ ترکمنستان
در سال ۱۹۹۱ ترکمنستان به عنوان عضو شورای کشورهای مستقل مشترک‌المنافع درسازمان ملل متحد درمی آید و لی در سال ۲۰۰۵ خود را به عنوان عضو وابسته کاهش داده که دلیل آن بنا به گفته رئیس‌جمهور وقت صفرمراد نیازف سیاست بی‌طرفی دائم کشورش بوده‌است. صنعت نفت ایران
قرارداد ۱۹۳۳، یا قرارداد ۱۳۱۲ (خورشیدی)، قراردادی بین دولت ایران و شرکت نفت ایران و انگلیس بود که در دوره رضاشاه پس از الغای قرارداد دارسی و عملاً برای تمدید مدت آن قرارداد منعقد شد. شخص رضاشاه پس از مذاکره با سر جان کدمن، رئیس شرکت نفت ایران و انگلیس، و هور سفیر بریتانیا درایران این قرارداد را قبول کرد و مقامات دولت را وادار به تصویب آن کرد. مجلس شورای ملی نیز به اتفاق آرا آن را تصویب کرد. در این قرارداد شرکت نفت ایران و انگلیس همچنان به اکتشاف و استخراج و فروش منابع نفتی ایران، بدون هیچ الزامی به ارائه صورت عملکرد به دولت ایران، ادامه می‌داد. مدت قرارداد ۶۰ سال تعیین شد.قانون ملی شدن نفت که در سال ۱۳۲۹ تصویب شد این قرارداد را باطل کرد ولی پس از کودتای ۲۸ مرداد در سال ۱۳۳۲ قرارداد کنسرسیوم جانشین آن شد. مسئله ارمنی
به اعتقاد حقوق دانان ۹۴ سال پس از انعقاد معاهدهٔ سِور این پیمان برای ارمنیان و ارمنستان دارای اهمیت تاریخی می‌باشد. نخست آنکه پس از استقلال اولین جمهوری ارمنستان در سال۱۹۱۸م، برای اولین بار، دولت ترکیه، جمهوری ارمنستان را به رسمیت شناخت. اهمیت این موضوع بیشتر در این است که سه سال قبل از استقلال جمهوری ارمنستان، ترکیه به قصد امحاء کامل ارمنیان در۱۹۱۵ م دست به نسل‌کشی ارمنی‌ها زده بود. با وجودی که مفاد معاهده کاملاً به اجرا گذارده نشد اما پیمان سِور قطعاً می‌تواند در مذاکرات سیاسی آینده مورد استفاده قرار گیرد. معاهده آنکارا
در ماه ژوئن ۱۹۲۱ میلادی فرانسه یک هیئت نیمه رسمی را تحت ریاست فرانکلین بویون به آنکارا فرستاد؛ و در بیست اکتبر ۱۹۲۱ میلادی موافقت نامه‌ای را با کمال امضاء کرد. مطابق این قرارداد به نبرد کیلیکیه خاتمه داده شد، اما این قرارداد تأثیری بر دیگر واحدهای فرانسوی در ترکیه نداشت. ترکیه پذیرفت، سوریه تحت قیمومت فرانسه قرار گیرد. این قرار داد همه آنچه را که تُرک‌ها می‌خواستند به آن‌ها می‌داد، با تخلیه کلیکیه موافقت می‌کرد، مرز بین کلیکیه و سوریه را مطابق خواست‌های تُرک‌ها به رسمیت می‌شناخت، و در ناحیه آلکساندرتا رژیمی را مستقر می‌ساخت که وظیفه اش پاسداری از منافع جمعیت تُرک منطقه بود. در مقابل این امتیازها، فرانسوی‌ها امتیاز انحصاری تکه‌هایی از راه آهن بغداد را به دست می‌آوردند؛ اما جز این هیچ گونه امتیاز دیگری در این قرارداد وجود نداشت. فهرست کلیساهای ارمنی در ترکیه
با اشغال ارمنستان توسط ارتش سرخ شوروی در سال ۱۹۲۰م و سقوط نخستین جمهوری ارمنستان با کمک ترکیه، پیمان دوستی بین شوروی و ترکیه به امضا رسید که به پیمان مسکو معروف گردید و طی آن مناطقی از غرب ارمنستان شامل "قارص، ساری‌قمیش، آرداهان، اولتی و سورمالو" به ترکیه واگذار گردید. پیمان‌نامه نوارساک
پیمان نوارساک در سال ۴۸۴ میلادی بین سپه‌سالار ارمنی، واهان مامیکونیان و نمایندگان بلاش ساسانی، شاهنشاه ایران، در نوارساک بسته شد. این پیمان‌نامه، آزادی دینی و خودمختاری ارمنیان را تضمین کرد. شرایط این پیمان به شرح زیر است: پیمان قسطنطنیه ۱۹۱۳
پس از مذاکرات طولانی که از زمان محمد شاه و عهدنامه دوم ارز روم شروع شده بود سرانجام در سال ۱۹۱۳ میلادی پیمانی بین ایران و امپراتوری عثمانی بسته شد که حدود دو کشور را مشخص می‌نمود. ایران قاجاری
دو جنگ بزرگ بین ایران و روسیه تزاری در زمان پادشاهی فتح‌علی‌شاه قاجار روی داد. این جنگ‌ها با شکست ایران از روسیه پایان یافت و بخش‌هایی از ایران (قفقاز) به قلمرو امپراتوری روسیه پیوست. در این جنگ‌ها ایران و روسیه معاهده گلستان و معاهده ترکمنچای را امضا کردند. فدراسیون انقلابی ارمنی
پس از جنگ‌های ایران و روس و عقد عهدنامه ترکمانچای و عهدنامه گلستان، ارمنستان شرقی از سال ۱۸۲۷ میلادی تحت تسلط روسیه درآمد در آن دوران قفقاز را نایب السلطنه‌ای اداره می‌کرد که در تفلیس مقیم بود. این سرزمین به پنج ایالت تفلیس، ایروان، باکو، استان کوتایک، گیومری تقسیم می‌شد که سر حدات‌شان بدون توجه به واقعیت‌های نژادی و اقتصادی و مذهبی ترسیم شده بود و این امر برخوردهایی بین اقوام محلی به وجود می‌آورد. تاریخ ترکمنستان
در اواخر قرن نوزدهم، ترکمنستان امروزی به شکلی اساسی به وسیله استیلا و یورش امپراتوری روسیه دچار تغییر اساسی شد و چند دهه بعد پس از انقلاب ۱۹۱۷ روسیه با شکل‌گیری اتحاد جماهیر شوروی، از یک جامعه قبیله‌ای اسلامی به یک جامعه لنینیسمی مطلقه تبدیل شد. در هنگام فروپاشی شوروی تنها کشور آسیایی که علاقه‌ای به جدا شدن از شوروی را نداشت ترکمنستان بود زیرا سیستم اقتصادی ترکمنستان شدیداً وابسته به شوروی بود. ولی بالاخره در ۲۷ اکتبر ۱۹۹۱ از اتحادیه جماهیر شوروی جدا و در ۲۵ دسامبر همان سال در سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته شد. پیمان لندن
پیمان لندن در ۱۶ ژوئیه سال ۱۸۴۰، میان آلمان، اتریش و روسیه، فرانسه و انگلستان در مورد تنگه‌های ترکیه (بسفر و داردانل) به امضا رسید. این پیمان به زیان روسیه یکی از امضاکنندگان آن و ناقض عهدنامه سال ۱۸۳۳ روسیه و عثمانی معروف به پیمان «خونکار اسکله سی» بود. معاهده استانبول (۱۷۳۶)
معاهده استانبول پیمانی بود میان دولت افشاریان ایران و دولت عثمانی که در ۲۴ سپتامبر ۱۷۳۶ به امضا رسید. پیمان سعدآباد
عصر روز سه‌شنبه ۳۱ فروردین ماه ۱۳۱۷ شمسی قراردادهای مفصلی بین دولت‌های ایران و ترکیه منعقد گردید و سپس ابلاغیه‌ای بین وزیر امورخارجهٔ ایران و رئیس هیئت نمایندگی ترکیه امضا شد. بنابر متن این ابلاغیه، پس از مذاکرات ایران و ترکیه، گفت‌وگوهایی که از چندی پیش بین دولت ایران از یک طرف، و هیئت نمایندگی ترکیه از طرف دیگر، جریان داشت با موفقیت پایان یافت و به امضای قراردادهای ذیل منتهی شده‌است: علاوه بر قراردادهای یادشده، موافقت‌نامه‌هایی نیز در مسائل گوناگونی که مربوط به منافع مشترک دو کشور و گسترش‌دهندهٔ همکاری و روابط دوجانبه بوده نیز حاصل می‌گردد. تاریخ ترکمنستان
در سال ۱۹۱۷ با ناآرامی‌های سیاسی در روسیه،جمهوری سوسیالیستی ترکمنستان در سال ۱۹۲۴ با مرزهای کنونی اعلام و دولت تشکیل گردید. تالش گشتاسبی
بر پایهٔ عهدنامه ترکمنچای در ۲۱ فوریه ۱۸۲۸ (میلادی) در زمان فتحعلی شاه قاجار، میان روسیه و ایران امضا شد تالش گشتاسبی نیز یکی از سرزمین‌هایی بود که از ایران جدا شد. پس از اعلام این تصمیم، اعتراضات گسترده مردمی سراسر تالش گشتاسبی را فرا گرفت. میرحسن‌خان، حاکم ایرانی تالش شمالی، با این عهدنامه مخالفت کرد و با درافتادن با عباس میرزا محبوس شد و از حبس گریخت. او مدتی مقاومتی مسلحانه در جنگل‌های میانکوه علیه نیروهای روسی انجام داد که بی‌نتیجه بود و در سال ۱۲۴۶ قمری به طرز مشکوکی در تهران درگذشت. الله‌یار خان آصف‌الدوله
عهدنامه ترکمانچای الله‌یار خان آصف‌الدوله
عهدنامهٔ ترکمانچای عهدنامه‌ای است که در ۱ اسفند ۱۲۰۶ (۲۱ فوریه ۱۸۲۸) در پی جنگ‌های ایران و روسیه در دورهٔ قاجار بین این دو کشور امضا شد. برای امضای این پیمان از سوی فتحعلی شاه پادشاه ایران میرزا ابوالحسن خان شیرازی و آصف‌الدوله و از سوی روسیه تزاری ایوان پاسکویچ حضور داشتند. ایرانی‌ستیزی
حکومت قاجار، بیمار از سیاست داخلی متوجه شد که قادر به رودررویی (اگر نگوییم که حتی متوجه نشدند) با خطر شمالی روسیه نیست. دربار شاهنشاهی، ضعیف و ورشکسته تحت فرمان فتحعلی‌شاه مجبور به امضا قرارداد رسوایی‌آور گلستان در ۱۸۱۳ م شد، که بعد از شکست تلاش‌های عباس‌میرزا برای آرام کردن جبهه شمالی ایران، به امضای قرارداد عهدنامه ترکمنچای منجر شد. پیمان استانبول (۱۷۲۴)
پیمان استانبول، پیمان روسیه و عثمانی یا پیمان تقسیم ایران معاهده‌ای بود که ۲ سال پس از سرنگونی اصفهان از سوی محمود افغان ، در تاریخ ۲۴ ژوئن ۱۷۲۴ بین امپراتوری عثمانی و امپراتوری روسیه بر سر تقسیم بخش‌های زیادی از خاک ایران صفوی بسته شد. عهدنامه ترکمانچای
پس از فروپاشی روسیهٔ تزاری و در پایان جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۸، در هنگام برگزاری کنفرانس صلح پاریس، تلگراف‌های زیادی از سوی مردم مناطق جداشده در عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای به تهران و پاریس فرستاده شد. مردم در تلگراف‌ها به دولت ایران و کنفرانس صلح پاریس، تقاضا کردند که دو قرارداد گلستان و ترکمانچای لغو بشود و آن سرزمین‌ها و مردمان‌شان به مالکیت ایران بازگردند. ارمنستان روسیه
در دوازده ماه اکتبر سال ۱۸۱۳ میلادی در روستای گلستان از توابع قره باغ، معاهده صلح امضاء گردید که بر اساس آن گرجستان شرقی، خان نشین‌های گنجه، قره باغ، شکی، شروان، باکو، قوبا، تالش، دربند و بخشی از ارمنستان تحت تسلط قاجاریان از جمله استان شیراک، استان لوری، شهرستان قازاخ، شامشادین و استان سیونیک به روسیه تزاری واگذار شد.