کانی ها چگونه بوجود می آیند؟
کانی
از حل شدن دی‌اکسید کربن در آب باران، اسیدکربنیک به‌دست می‌آید و این اسید یون بی‌کربنات را به‌وجود می‌آورد. از ترکیب شدن این یون با یون‌های مثبت فلزی، حدود ۷۰ گونه کانی کربناتی به‌وجود آمده‌است. کلسیت، دولومیت، منیزیت، سیدریت، اسمیت سونیت، سروزیت و مالاکیت از آن جمله‌اند. کانی
کانی‌ها علاوه بر این که از نظر ترکیب شیمیایی با هم تفاوت دارند، از نظر شکل ظاهری، رنگ، اندازه و دیگر ویژگی‌ها نیز تفاوت‌های زیادی با هم دارند. این تفاوت‌ها به چگونگی شکل‌گیری آن‌ها برمی‌گردد. برخی کانی‌ها از سرد شدن ماده مذاب به‌دست می‌آیند، همه کانی‌های سنگ‌های آذرین، مانند کوارتز، فلدسپات، میکا و الوین این گونه به وجود می‌آیند.
معماری روستای کندوان
از دهانه آتشفشان سهند و دیگر کوه‌های آتشفشانی طی هزاران سال مواد مذاب بیرون می‌جهیده است. این گدازه‌ها در طی قرون متمادی روی هم انباشته و به تدریج بر روی آن‌ها پوسته‌ای از سنگ توف با مقاومت‌های مختلف ایجاد گردیده است. توده‌ها و گدازه‌های مذاب آتشفشانی به وسیلهٔ باد و باران و برف در طی هزاران سال متعادی شکل گرفته و به فرم کران در آمده است. به تدریج قسمت‌های کمتر سخت کران‌ها ریخته و قسمت‌های سخت‌تر باقی‌مانده و وضعیت کنونی را که بیشتر به معجزه طبیعی شباهت دارد ایجاد نموده است. باد و باران مفرط به خصوص در کران‌های ناحیه ورودی روستا بیشتر مؤثر بوده و صدمه زیادی به آن‌ها وارد آورده‌است در صورتی که در شرق و انتهای روستا به خاطر وجود تپه‌های مرتفع کران‌ها بلندتر و سالم‌تر باقی مانده است. سنگ دگرگونی
در حالت اخیر، شرایط دگرگون شدگی سنگ قبلی تغییر می‌نماید و این پدیده با ظهور و پیدایش یک یا مجموعه‌ای از کانی‌های جدید همراه می‌باشد؛ بنابراین دگرگونی عبارت از پاسخی است که هر سنگ در مقابل تغییرات محیط شیمیایی یا فیزیکی از خود بروز می‌دهد و این پاسخ به صورت تجدید تبلور کانی‌های قدیمی به دانه‌های جدید یا پدیدار شدن کانی‌های نوظهور و تخریب بعضی دیگر تجلی می‌کند. کانی
کانی‌ها در آغاز به همان صورت که از پوستهٔ زمین به‌دست می‌آمدند، به کار می‌رفتند. برخی از این کانی‌ها که بلورهای ظریف و پایدار در برابر فرسایش داشتند، پس از صیقل‌کاری و تراش خوردن، به عنوان آرایش به کار می‌رفتند. به این کانی‌ها، سنگ‌های قیمتی یا جواهر می‌گوییم. الماس، فیروزه، یاقوت کبود، زمرد، زبرجد، لعل، چشم گربه، عقیق، و دُرّ کوهی از مهم‌ترین کانی‌های گران‌بها هستند. ایزوتوپ‌های لیتیم
فرایندهای طبیعی گوناگونی می‌توانند ایزوتوپ‌های لیتیم را تولید کنند. از جملهٔ آن‌ها می‌توان به پدیدهای شیمیایی هنگام ساخت کانی‌ها، دگرگشت و داد و ستدهای یونی اشاره کرد. یون لیتیم در کانی‌های رسی هشت وجهی جایگزین منیزیم و آهن می‌شود. تبخیری‌ها
در یک محیط مساعد اولین گروه شکل گرفته کربنات‌ها هستند و ابتدا آراگونیت تشکیل می‌شود؛ لذا غلظت Ca پائین آمده و Mg بالا می‌رود و شرایط برای تشکیل کلسیت پر Mg فراهم می‌شود. سپس کلسیت کم منیزیم و در انتها کربناتها، دولومیت به صورت نادر ایجاد می‌شوند (اولیه). بعد از کربنات‌ها، نمک‌های تبخیری ایجاد می‌شوند که در بین آن‌ها ژیپس ابتدا ایجاد می‌شود و سپس کلرورها تشکیل می‌شوند. بر این اساس می‌توان گفت کانی‌های کربناته آلکالی عمدتاً اولیه‌اند و دسته دوم ثانویه بوده، در اعماق تشکیل می‌شوند. ژیپس و انیدریت ممکن است در سطح زمین، زیر آب و در خشکی رسوب کنند، با این وجود در هنگام دفن تا اعماق بیش از چند صدمتر، تمام CaSo4 موجود به صورت انیدریت است و معمولاً در هنگام بالا آمدن انیدریت به ژیپس تبدیل می‌شود. بیشتر مطالعات ژیپس- انیدریت نشان داده‌است که فاز پایداری به وسیله آکتیویته آب و درجه حرارت تعیین می‌گردد. کانی
تشکیل کانی با کمک تجزیه کانی‌های دیگر مثل خاک رس که حاصل از خورد شدن فلدسپات است. کانی
به کمک ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی کانی‌ها، می‌توان به روش‌های ساده‌تری برخی از کانی‌های بسیار شناخته شده را شناسایی کرد.بیش‌تر کانی‌ها نام‌های کهن گرفته شده از واژگان یونانی و رومی را دارند. برخی کانی‌ها نیز به نام کاشفشان یا برای قدردانی از کوشش‌های دانشمندان بزرگ نام‌گذاری شده‌اند. به‌طور کلی، نام کانی‌ها به روش‌های زیر برگزیده شده‌است: کانی
کانی‌های سیلیکاتی از کانی‌های مهم در سیاره زمین‌اند. حدود ۹۰ درصد پوسته زمین از این کانی‌ها تشکیل شده‌است. طبق مطالعات انجام گرفته ۲۵ درصد کانی‌های شناخته شده و حدود ۴۰ درصد کانی‌های رایج در سراسر زمین سیلیکاتی‌اند. این کانی‌ها بخش اصلی تشکیل دهنده سنگ‌های آذرین می‌باشند. در پوسته زمین ۸ عنصر فراوان داریم. O با ۴۷٬۷ درصد و si با ۲۶٬۶ درصد بیشترین فراوانی را دارند. پودر سنگ
معمولا خاک سنگ طبیعی در اثر تحرک یخچال‌های طبیعی ایجاد می‌شود به اینصورت که یخچال‌ها، صخره‌های جانبی و زیرین خود را ساییده و خورد می‌کند. روش دیگر، در اثر یخ‌زدگی و انجماد است که آب به درون سنگ‌ها نفوذ کرده، یخ می زند و حجیم می‌شود و این عمل باعث ترکیدن صخره‌ها شده و تداوم این روند موجب تولید میزان زیاد خاک سنگ می گردد. سپس جریان‌های آب حاصل از ذوب یخ ، ذرات ریز سنگ را تا مسافت‌های دور جابجا می‌کنند. کانی
تنها استثناء از این تعریف گرافیت و زغال‌سنگ است که در حقیقت منبعی آلی دارند ولی در مسیر تکامل خود دستخوش تغییرات بسیار شده‌اند و در حقیقت به‌طور مستقیم ریشهٔ آلی ندارند. کانی‌شناسی
کتاب با ارزش دیگری که بعدها نوشته شد بوسیله پزشک رومی جالینوس (201-113 م) بود. اثر ابو علی سینا (1037-970) تحت عنوان "درباره کانیها" را شاید بتوان گفت اولین کتابی است که کانیها را بطور سیستماتیک به چهار دسته تقسیم کرده است. از اروپاییان از کانی شناس آلمانی آلبرت فون بول (280-119 م) یاد می‌کنیم این شخص که به ماگنوس معروف است داراری پنج جلد کتاب از زمینه کانی شناسی است. از دو شخصیت دیگر آلمانی به نامهای باسیلوس والنتین و آگریکولا (1623-1555) یاد می‌کنیم که شخص اخیر بعدها به پدر کانی شناسی معروف گشت.آخرین شخصی که کانیها را از نظر ظاهری مورد مطالعه قرار داد، کانی شناس روسی لموسوف (1711-1765) بود. در سال 1669 یک دانشمند دانمارکی به نام نیلس استنسن قانون ثابت بودن زوایا را کشف کرد. در همین سال شخص دیگری به نام اراسموس بارتولینوس موفق به کشف شکست مضاعف کلیست ایسلندی گردید. قانون پارامتر وایس آلمانی در دهه دوم قرن بیستم وضع کرد. در سال 1830 هسل 32 کلاسه را ثابت کرد، پس از آن با استفاده از محاسبات ریاضی فدروف روسی و شنفلیس آلمانی 230 شبکه فضایی را ثابت کردند. با کشف اشعه ایکس بوسیله راتگن ، تحول عظیمی در کانی شناسی بوجود آمد بدینوسیله برای اولین مرتبه ماکس فون لاوه موفق به مطالعه ساختمان داخلی کریستال گردید. بعد از اینکه استفاده از اشعه ایکس در کانی شناسی نشان داده شد، براگ در سال 1913 اولین ساختمان یعنی شبکه نمک طعام را معرفی نمود. ساختار زمین
زمین از کانی‌ها، گدازه، مایعات و ترکیبات فرّار ساخته شده‌است. اکسیژن فراوان‌ترین عنصر سازندهٔ بخش سنگی زمین (پوسته و گوشته) است. علاوه بر اکسیژن، بیشتر سنگ‌ها دارای عنصر سیلیکون هستند و این‌گونه سنگ‌ها را "سنگ‌های سیلیکاتی" می‌نامند. تنها برخی از سنگ‌های رسوبی مانند سنگ آهک دارای اکسیژن هستند، اما سیلیکون ندارند. این‌گونه سنگ‌ها در نزدیکی سطح پوسته یافت می‌شوند. سنگ‌ها دارای ترکیباتی از اکسیدهای برخی عناصر هستند. برخی از این ترکیبات عبارتند از: سیلیسیم دی‌اکسید (SiO)، آلومینیم تری‌اکسید (AlO)، اکسید منیزیم (MgO)، اکسید آهن (FeO)، اکسید کلسیم (CaO)، سدیم اکسید (NaO) و پتاسیم اکسید (KO). کانی
از بسیاری از کانی‌ها نیز فلزهای مهمی به دست می‌آید یا در فرایند تولید فلز به کار می‌روند: سیدریت، مانیتیت، هماتیت و لیمونیت (آهن)، اسمیت زونیت و اسفالریت (روی)، سروزیت و گالن (سرب)، کالکوسیت، کالکوپیریت و کوپریت (مس). مافیک
اصطلاح مافیک (Mafic) برای کانی‌ها و سنگهایی به کار می‌رود که از سیلیکاتهای آهن و منیزیم غنی هستند. از جملهٔ این کانی‌ها می‌توان به اولیوین و پیروکسن اشاره کرد و سنگ‌هایی که دربرگیرندهٔ چنین کانی‌هایی باشند به سنگ‌های مافیک موسومند. همچنین مافیک کلمه‌ای است که برای تعریف سنگ‌های آتشفشانی بار محتوای آهن و منیزیم فراوان به کار برده می‌شود. این کانی‌ها دارای نقطهٔ ذوب بالایی هستند. اولیوین از نخستین کانی‌هایی است که از ماگمای مافیک اولیه متبلور می‌شود. برخی سنگ‌های فرامافیک تقریباً از اولیوین تشکیل شده‌اند که به آنها دونیت می‌گویند. کانی‌های فرامافیک به ترتیب اولیوین، پیروکسن، آمفیبول و بیوتیت در سری بوون متبلور می‌شوند. طبیعت
واحدهای سنگی در ابتدا با رسوب‌گذاری بر روی سطح ایجاد می‌شوند. رسوب‌گذاری زمانی اتفاق می‌افتد که رسوب‌ها بر روی سطح زمین جاری شوند و بر اثر فشار به سنگ رسوبی تبدیل شوند یا زمانی که مواد آتشفشانی مانند خاکستر آتشفشانی یا گدازه جریان پیدا کنند، و سطح را بپوشانند. توده‌های نفوذی آذرین مانند ژرف‌سنگ، لاکولیث، دایک و آذرین‌لایه سنگ‌ها را از بالا به پایین فشار می‌دهند. سنگ
سَنگ به مواد جامدی از پوسته زمین گفته می‌شود که از یک یا چند کانی که با یکدیگر پیوند یافته‌اند، تشکیل شده‌است. در زمین‌شناسی سنگ تجمعی طبیعی و جامد از مواد معدنی یا شبه‌معدنی است. لایه خارجی جامد زمین (سنگ‌کره) از سنگ تشکیل شده‌است. صخره‌ها سه گونه هستند: آذرین، رسوبی و دگرگونی. دانش شناختن سنگ‌ها را سنگ‌شناسی می‌نامند. عنصر اصلی تشکیل‌دهنده تمامی سنگ‌ها سیلیس است. سنگ‌ها و کانی‌ها در ساختمان‌سازی، صنایع، پزشکی و غیره به کار می‌روند. به قطعه‌های بزرگی از سنگ که در بیرون از خاک دیده شود، تخته‌سنگ یا صَخرِه می‌گویند. شکستگی (کانی)
در مبحث کانی‌شناسی، منظور از شکستگی، بافت و شکلی از سطح سنگ است که در هنگام شکست کانی به خود گرفته‌است. هر کانی شکستگی‌های مشخصی دارد که نقش مهمی در شناسایی آن از دیگر انواع کانی می‌شود. زیست‌کانی‌سازی
در میان جانوران، کانی‌های تشکیل شده از کلسیم‌کربنات، کلسیم‌فسفات و سیلیس، نقش‌های مهمی مانند دفاع و تغذیه را ایفا می‌کنند. اینکه زیست‌کانی‌ها در باکتری‌ها چه نقشی دارند کاملاً آشکار نشده‌ است. یک فرضیه این است که سلول‌ها آنها را می‌سازند تا از حبس شدن در پسماندهای خود جلوگیری کنند. ذرات اکسید آهن نیز ممکن است متابولیسم آنها را تقویت کنند. معدنچی
معدنچی یا کانگَر یا کان‌کن، کسی است که کانسنگ، زغال‌سنگ، رس، گچ، طلا و الماس یا دیگر کانی‌ها را از کان‌های زیر زمین از راه معدن‌کاوی (کانِش) بیرون‌می‌کشد. دو حس هست که در آن، این ترم به کار گرفته می‌شود. در باریکترین حس اش، یک کانکاو کسی است که در روی سنگ کار می کند؛ برش، انفجار، یا در غیر این صورت کار کردن و از بین بردن سنگ. ولی در حسی پهنتر، "کانگر" هرکسی است که درون هرگونه معدنی کار می‌کند مانند رمزارزها، نه تنها یک کارگر در روی سنگ. کف
کف‌ها،اشیایی هستند که از طریق به دام افتادن گاز‌ها در مایعات و جامدات تشکیل می‌شوند. سنگ‌شناسی
سنگ هایی که در درونشان عناصر و فلزات ارزشمندی دارند و برای استفاده در امور مختلفی همچون زینتی، ساختمانی ، فراوری فلزات ، صنایع دستی و غیره مورد استخراج قرار می گیرند، کانسنگ یا سنگ های معدنی نامیده می شوند. کانسنگ ها بسته به فرم پیدایش آن ها و درجه یا غلظت و مقدار عناصر موجود در درونشان (عناصر سازنده آنها) استخراج می شوند و تنها سنگ هایی که مقدار و ارزش عناصر درونشان در مقایسه با هزینه استخراج معقول و به صرفه است با روش های مختلف مورد استخراج قرار گرفته و در صنایع مختلف استفاده می شوند. سیلیکات، سولفید و اکسید نمونه هایی از سنگ های معدنی فلزی هستند. همچنین فلز مس که فلزی طبیعی است معمولا به طور متمرکز در پوسته وجود ندارد، فلز های نجیب مثل طلا هم از کانسنگ ها استخراج می شوند. ادخال (کانی)
ادخال () در کانی‌شناسی به ماده‌ای اطلاق می‌شود، که در زمان شکل‌گیری کانی، در داخل آن به دام افتاده باشد. در گوهرشناسی، آخال جسمی مشخص است که درون سنگ گوهر قرار گرفته، یا به سطح آن راه پیدا کرده‌است. لیتیم
فرایندهای طبیعی گوناگونی می‌توانند ایزوتوپ‌های لیتیم را تولید کنند. از جملهٔ آن‌ها می‌توان به پدیدهای شیمیایی هنگام ساخت کانی‌ها، دگرگشت و داد و ستدهای یونی اشاره کرد. یون لیتیم در کانی‌های رسی هشت وجهی جایگزین منیزیم و آهن می‌شود. کانی‌گری
کانی‌گری یا کانی‌سازی فرایندی در زیست‌شناسی است که یک موجود زنده، یک ترکیب معدنی را تولید نماید. کانی‌شناسی
1- کانی‌شناسی تصویری، سید علیرضا آشفته و علی دوستی، انتشارات فرهیختگان دانشگاه، چاپ اول 1395، 978-600-235-090-9  2-کتاب راهنمای کانی شناسی جلد اول ( کرنلیس کلاین ، کرنلیوس اس.هارلبوت) 4-http://www.cmsi.ir/UI/HistoryCrystal سنگ نفوذی
توده‌های نفوذی یکی از دو راه تشکیل سنگ‌های آذرین به شمار می‌رود. راه دیگر تشکیل سنگ بیرونی است که بر اثر فوران آتشفشانی یا رویدادی شبیه آن پدید می‌آید. به بیان دقیق‌تر یک سنگ نفوذی به هر نوع شکل‌گیری توده نفوذی آذرین گفته می‌شود که طی آن سنگ از ماگمای سرد و سخت‌شده در پوسته سیاره شکل گرفته است. در مقابل، سنگ‌های بیرونی در بالای سطح سیاره تشکیل می‌شوند. کانی‌های سیلیکات
کانی‌های سیلیکات، گروهی از کانی‌ها هستند که از ترکیب شدن سیلیسیم، اکسیژن و یک یا چند فلز به دست می‌آیند. کانی‌های سیلیکاتی از کانی‌های مهم و فراوان در سیاره زمین هستند و حدود ۹۰ درصد پوسته زمین از آن‌ها تشکیل شده‌است. این کانی‌ها به دو دستهٔ سیلیکات‌های تیره (دارای آهن و منیزیم) و سیلیکات‌های روشن (بدون آهن و منیزیم) تقسیم می‌شوند. الیوین، پیروکسن، آمفیبول، میکای سیاه، تورمالین، تالک، سرپانتین و آزبست، نمونه‌هایی از دستهٔ نخست و کوارتز، فلدسپات، میکای سفید و کائولینیت، نمونه‌هایی از دستهٔ دوم هستند. منابع تجدیدناپذیر
موادمعدنی زمین و کانسنگ‌ها نمونه‌هایی از منابع تجدیدناپذیر هستند. خود این فلزات به مقدار زیادی در پوسته زمین وجود دارند ولی استخراج آنها توسط انسان فقط در جایی اتفاق می‌افتد که در اثر فرایندهای طبیعی زمین‌شناسی (مانند گرما، فشار، فعالیت‌های آلی، هوا و سایر فرایندها) به قدری متمرکز شوند که از نظر اقتصادی ارزش استخراج داشته باشند. این فرایندها به‌طور کلی از ده‌ها هزار تا میلیون‌ها سال طول می‌کشند، که از طریق تکتونیک صفحه ای، فرونشست تکتونیک و بازیافت پوسته ای اتفاق می‌افتند. ستون‌های آفرینش
ستون‌ها از مولکول‌های هیدروژن سرد و ذرات کیهانی تشکیل شده‌اند که با پرتو فرابنفش ستاره‌های نسبتاً نزدیک و داغ در حال تبخیر نوری هستند. طول ستونی که در سمت چپ قرار دارد به شش تا هفت سال نوری می‌رسد. پیش آمدگی‌هایی که در نوک انگشت مانند ابرها به چشم می‌خورند از منظومهٔ خورشیدی ما بزرگ‌ترند. سنگ رسوبی
سنگ رسوبی به سنگی گفته می‌شود که بر اثر ته‌نشین شدن مواد موجود در آب به وجود می‌آید. رودها مقدار زیادی مواد را با خود به دریاها و دریاچه‌ها می‌برند. این مواد به دلیل سنگینی به ته دریا می‌روند. روی هم قرار می‌گیرند و پس از سفت شدن سنگ‌هایی را به وجود می‌آورند که به آن‌ها سنگ‌های رسوبی گفته می‌شود. سنگ‌های رسوبی لایه‌لایه‌اند که رنگ یا جنس هر لایه با لایه دیگر متفاوت است. امکان دارد این نوع سنگ فسیل هم داشته باشد. ریگ، شن، سنگ‌های آهکی و کنگلومرا نمونه‌هایی از سنگ‌های رسوبی هستند. سنگ‌های رسوبی تقریباً تمام سطح قاره‌ها را پوشش می‌دهند ولی به‌طور کلی ۸٪ از کل سنگ‌های پوسته را در بر می‌گیرند. سنگ‌های رسوبی فقط لایه نازکی روی پوسته هستند. مطالعه سنگ‌های رسوبی و این قشر نازک روی زمین اطلاعات زیادی دربارهٔ سطح به ما می‌دهد که برای مهندسی عمران مفید است به‌طور مثال در ساخت جاده‌ها، خانه‌ها، تونل‌ها، کانال‌های آب یا سازه‌های دیگر. همچنین سنگ‌های رسوبی منبع مهمی برای منابع طبیعی مانند زغال سنگ، سوخت‌های فسیلی، آب یا سنگ‌های معدنی است. مطالعه سنگ‌های رسوبی منبع اصلی دست یافتن به تاریخچه زمین و تاریخچه حیات است. در سنگ‌های رسوبی معمولاً لایه‌های زیرین از لایه‌های بالایی قدیمی تر هستند. کنارزایی
همایندی کانی‌شناسی ،کنارزایی یا پاراژنز ، مفهومی در دانش سنگ‌شناسی است که اجتماع تعادلی فازهای معدنی تعبیر می‌شود. در کنارزایی، برخی از کانی‌ها در شرایط مشابه در کنار هم تشکیل می‌گردند که به آن‌ها کانی‌های همراه یا همایند کانی‌شناسی گفته می‌شود. شناخته‌شده‌ترین این کانی‌ها، اکلوژیت، پریدوتیت، گرانولیت، گارنت، پیروکسن، فلوگوپیت هستند. استفانیت
استفانیت با از مجموعه کانی هاست و با آب تمیز می‌گردد و از نور محفوظ بماند-کانیهای مشابه پلی بازیت و آکانتیت که از نظر فرم بلورها، سختی و چگالی قابل تفکیک است. از نام مدیر معادن اتریشA.Stephan مشتق شده‌است. با شعله ذوب می‌شود. دراسیدنیتریک گرم حل می‌شود. با آب تمیز می‌گردد. Ag:۶۸٫۳۳٪ Sb:۱۵٫۴۲٪ S:۱۶٫۲۵٪ با انکلوزیون‌های As,Fe,Cu برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد و از نظر شکل بلور: منشورهای کوتاه - پهن و ضخیم، رنگ: سیاه، شفافیت: کدر(اپاک)، شکستگی: صدفی - نامساوی، جلا: فلزی - مات، رخ: ناقص، سیستم تبلور: رمبوئدریک است و منشأ تشکیل آن هیدروترمال - ثانوی است. طلق
طلق یک کانی دگرگون است که از دگرگونی کانی‌هایی مانند سرپانتین، اولیوین، پیروکسن و آمفیبول در حضور دی‌اکسید کربن و آب تشکیل می‌شود. که در این صورت آن را طلق کربناتی می‌نامند. طلق در اثر واکنش آب‌پوشی یون‌ها و کربن‌گیری سرپانتین به شکل زیر تشکیل می‌شود: زمین
بخشی از پوستهٔ زمین از سنگ‌هایی با چگالی کم مانند سنگ‌های آذرین، سنگ خارا و آندزیت ساخته شده‌است. سنگی مانند بازالت که سازندهٔ اصلی کف اقیانوس‌ها است و خود از آذرین‌های با چگالی بیشتر است، کمتر در پوستهٔ زمین دیده می‌شوند. گونهٔ دیگر سنگ‌ها، سنگ‌های رسوبی است که از انباشته و فشرده شدن مواد ته‌نشینی ساخته می‌شود. نزدیک به ۷۵٪ صفحه‌های قاره‌ای از سنگ‌های رسوبی پوشیده شده‌است. با این حال این گونهٔ سنگ، تنها ۵٪ پوستهٔ زمین را می‌سازند. گونهٔ سوم سنگ‌ها، سنگ‌های دگرگون است که از دگرگونی سنگ‌هایی که پیشتر در زمین بوده‌اند با وارد شدن گرما یا فشار بسیار بالا یا هر دو ساخته می‌شوند. فراوان‌ترین کانی‌های سیلیکاتی در سطح زمین عبارتند از: کوارتز، فلدسپات، آمفیبول، میکا، پیروکسن و الیوین. همچنین از جمله کانی‌های کربناتی فراوان می‌توان به کلسیت (که در سنگ آهک پیدا می‌شود) و دولومیت اشاره کرد. زیست‌کانی‌سازی
اکثر رویکردهای مرسوم برای سنتز مواد در مقیاس نانو از نظر انرژی ناکارآمد هستند و شرایط سختی نیاز دارند که به عنوان مثالی برای این شرایط می‌توان به دما، فشار ویا pH بالا اشاره کرد. این فرآیندها اغلب پسماندهای سمی تولید می‌کنند. علاوه بر این، مقدار ماده تولید شده کم است. در مقابل، مواد تولید شده توسط جانداران، نسبت به مواد ساختگی مشابه با ترکیب فاز یکسان، خواص بهتری دارند. این مواد زیستی، در محیط‌های آبی و توسط درشت‌مولکول‌ها جمع آوری می‌شوند. درشت‌مولکول‌های طبیعی مواد اولیه را جمع و حمل کرده و این بسترها را به صورت یکنواخت، به کامپوزیت‌های منظم با برد کوتاه و بلند تبدیل می‌کنند. هدف از زیست‌تقلید، شبیه سازی روش‌های طبیعی تولید کانی‌هایی مانند آپاتیت است. بسیاری از بلورهای ساخته شده به دست انسان، به دمای بالا و محلول‌های شیمیایی قوی نیاز دارند در حالی که جانداران مدت‌هاست که می‌توانند کانی‌های پیچیده و دقیقی را در دمای محیط بسازند. فازهای این کانی‌ها اغلب خالص نیستند بلکه از کامپوزیت‌هایی ساخته می‌شوند که بخش آلی دارند. این بخش‌ها معمولاً از جنس پروتئین‌هایی‌اند که در فرآیند زیست‌کانی‌سازی نقش دارند. این کامپوزیت‌ها نه تنها از کانی خالص سخت‌تر هستند، بلکه محکم‌تر هم هستند. کانی‌شناسی
کانی‌ها دارای ارزش اقتصادی بسیار زیادی می‌باشند، بطوری که اقتصاد بسیاری از کشورهای جهان نظیر شیلی ، گینه ... بر اساس مواد معدنی پایه‌ریزی شده است. اگر چه بسیاری از کانی‌ها دارای ارزش درمانی ویژه خود هستند و حتی تعدادی به عنوان مواد سمی و مهلک مورد استفاده قرار می‌گیرند، ولی افرادی نیز وجود دارند که همراه داشتن کانی‌های معین را در درمان برخی از بیماریهای موثر می‌دانند. ژئود
ژئودها بر اثر رشد رو به داخل بلورهای کانی روی دیوارهٔ حفرات موجود در سنگ‌ها به وجود می‌آیند و معمولاً توخالی‌اند، اما در صورتی که فرایند رشد رو به داخل بلورها تا به آخر ادامه یابد، ممکن است موجب پرشدن تمامی فضاهای ژئودها شود. این الگوی رشد، ژئودها را از گره‌ها یا کنکرسیون‌ها که حاصل رشد بلورها حول یک هستهٔ مرکزی و از داخل به خارج هستند، متمایز می‌سازد. شکستگی (کانی)
شکستگی سوزنی از بافت‌هایی دراز و باریک و نوک تیز ساخته شده‌است و بویژه در کانی‌هایی که بافت رشته‌ای یا ریش‌ریش دارند این نوع شکستگی دیده می‌شود مانند: کریزوتیل؛ البته در کانی‌های غیررشته ای هم وجود دارد مانند کیانیت. ابوبکر کرجی
کرجی جریان آب را از نقطه‌ای به نقطهٔ دیگر به وجود اختلاف سطح بین دو نقطه وابسته می‌داند. وی در کتاب «استخراج آب‌های پنهانی» در رابطه با چگونگی پیدایش چشمه می‌نویسد: کرجی معتقد بود که آب‌های زیرزمینی به سه طریق به وجود می‌آیند. اول نفوذ آب‌های باران و برف در شکاف‌های زمین طبق قانون میل به مرکز، دوم نفوذ بخار آب و تقطیر آن در شکاف‌های زمین، سوم صعود بخارهای آب واقع در زمین و تبدیل آن به آب. وی دربارهٔ تولید آب و باران چنین اظهارنظر می‌کند: موضوع مهم دیگری که کرجی به شرح آن می‌پردازد تأثیر زلزله در خشک شدن یا پیدایش چشمه‌های جدید است. وی می‌گوید: کرجی در کتاب «استخراج آب‌های پنهانی» خود به وضوح از کرویت و نیروی جاذبه و قوانین تعادل و حرکت که چندین قرن بعد توسط دانشمندان اروپایی (گالیله و کپلر و نیوتن و ...) مطرح شد سخن می‌راند. وی می‌گوید: کرجی حصول فرم کروی را عامل وصول به حالت تعادل می‌داند و معتقد است که هرگونه دوری از شکل کروی موجب حرکت می‌شود و حرکت همواره در جهت رسیدن به مرکز و فرم کروی است. از این جهت او وجود کوه‌ها و ناهمواری‌های سطح زمین را عامل و وسیله‌ای برای به هم زدن تعادل حرکت زمین می‌داند. وی در این زمینه می‌گوید: «... و خدا خاک زمین را بسیار گونه گون آفرید. همه این‌ها برای آنست که آب سطح زمین را بپوشاند و شکل کروی خود را بدست نیاورد تا از آن پی ساکن بماند و از جریان بازایستد...» دولومیت (کانی)
ماده معدنی دولومیت با فرمول شیمیایی CaMg(CO) در سه جهت رخ کامل غیر قائمه دارد. بیشتر دولومیت‌ها به رنگ‌های خاکستری مایل به کرم و سفید مایل به خاکستری یافت می‌شوند ولی برخی با رنگ‌های دیگری مانند سفید، زرد، سبز و سیاه هم دیده شده‌اند. این کانی دارای وزن مخصوص ۶/۲ گرم بر سانتیمتر مکعب، سختی آن ۴–۵/۳ و دارای جلای شیشه‌ای یا مرواریدی می‌باشد. عناصر تشکیل‌دهنده دولومیت عمدتاً اکسید منیزیم (MgO) و آهک (CaO) می‌باشد ولی ممکن است عناصر دیگری چون اکسیدهای آهن، سدیم و پتاسیم نیز در ساختمان آنها یافت شود. این کانی حاوی ۴/۳۰٪ (CaO)، ۹۲/۲۱ ٪ ،(MgO) و ۷/۴۷٪ (CO۲) می‌باشد. دولومیت به صورت لایه‌های عظیم با ضخامت‌های چند ده فوتی یافت می‌شود. آن‌ها حدود ۱۵٪ پوسته زمین را می‌سازند و به مقدار زیاد در تمام نقاط دنیا یافت شده‌اند و به عنوان یکی از اجزای رایج سنگ‌های رسوبی شناخته می‌شوند. سنگ‌های حاوی دولومیت را با همان نام دولومیت یا سنگ آهک دولومیتی می‌شناسند. کانی‌های کربناته شامل کلسیت، آراگونیت، دولومیت می‌باشد. شاید هیچ ماده معدنی دیگری، مصارفی را که سنگ آهک و دولومیت دارند، نداشته باشد. سنگ‌های کربناته به خاطر خواص فیزیکی خود پایه‌های اساسی صنعت مصالح ساختمانی را تشکیل می‌دهند و از بدو تمدن بشری مورد استفاده بوده و در حال حاضر نیز مصارف این سنگها رو به افزایش است. سنگ‌های کربناته ۵۰٪ مخازن نفت و گاز دنیا و۹۵٪ مخازن نفت و گاز ایران را شامل می‌شوند. رسوبات کربناته از کلسیت (کم یا پرمنیزیم) یا آراگونیت و مقداری نیز دولومیت، پیریت و کوارتز، تشکیل شده‌اند. کلسیت کم منیزیم دارای کمتر از ۴٪ مول MgCO۳ و کلسیت پرمنیزیم دارای بیش از ۴٪ مول MgCO۳ ¬(۱۹–۱۱٪ درصد مول) می‌باشند. آراگونیت منیزیم کمی دارد و به جای آن استرانسیوم می‌تواند جانشین شود. از لحاظ پایداری کلسیت کم منیزیم پایدارتر از کلسیت پرمنیزیم و کلسیت پرمنیزیم پایدارتر از آراگونیت می‌باشد. کلسیت
کلسیت کانی رسوبی است و از پوسته و اجساد موجودات طی هزاران سال تشکیل می‌شود. این کانی از رسوب و فشرده شدن اجساد پلانگتون و کارن، موجودات تک سلولی و مرجان‌ها در اثر عوامل محیطی مانند فشار، گرما و پی‌اچ ایجاد گردیده‌است. کانی
روش‌های ساده برای شناسایی کانی‌ها (فیزیکی): شکل بلور، سختی، چگالی، رنگ مقاوت در برابر گرما، خاصیت مغناطیسی، چکش خواری، جذب آب، جلا، رنگ خاکه کانه‌آرایی
جدایی گرانشی ساده ترین و کم هزینه ترین فرآیند در کانه آرایی می باشد.در یک جریان ملایم آب مواد پودر شده ریخته میشود و کانه های فلزی (دارای وزن مخصوص بیشتر) زود تر ته نشین میشوند و کانه های سبکتر به نقطه دور تری توسط جریان آب حمل میشوند.فرآیند نیم پز کردن و پنینگ در استخراج طلا از همین اصل پیروی میکند.ماشین آلات مختلفی با استفاده از همین اصل اختراع شده است مانند ماشین ونر که در سال 1784 به ثبت رسید. سنگ معدن اکسید آهن مس طلا
ذخایر اکسید آهن_مس_طلا معمولاًدر جاهای که چندین رسوب مشابه از لحاظ روش، زمان و نظریهٔ زمین‌شناسی تشکیل شده‌اند به وجود می‌آیند. در پیدایش و منبع این ذخایر ممکن است مجموعهٔ تغییرات کانی‌های اصلی در هر جایی متفاوت باشد، اما در مورد همهٔ آن‌ها موارد زیر صادق است: رسوبات IOCG معمولاً در حاشیه سنگ‌های آذرین بزرگ ایجاد می‌شوند که به لایه‌های رسوبی نفوذ می‌کنند. به همین ترتیب، رسوبات IOCG در کانی میزبان، ورق‌های برشی یا گسترده ایجاد می‌کنند. شکل اغلب معیار مهمی از شناخت سنگ معدن نیست و معمولاً توسط کانی و ساختار میزبان تعیین می‌شود. رسوبات IOCG معمولاً با فاصله از مرکز رویداد آتش فشان در مقیاس بزرگ با یک مجموعهٔ خاص از گرانیت‌ها و گروهی از مواد معدنی تیره رنگ، عمدتاً فرومغناطیس همراه می‌شوند. غالباً رویداد نفوذی معدنی سازی به عنوان یک راه تشخیص برای بیان مواد معدنی IOCG در یک ناحیه معین شناخته می‌شوند. مواد معدنی IOCG ممکن است در داخل سنگهای دیواره ای متاسوماته شده، درون سازه‌های مخروطی یا کلدرا، گسل‌ها یا شکاف‌ها از یک رویداد نفوذی (احتمالاً به عنوان اسکارن) تجمع می‌یابد و به‌طور معمول با غلظت قابل توجهی در مواد معدنی اکسید آهن (هماتیت، مگنتیت) همراه است. رسوبات IOCG تمایل به تجمع در سنگ‌های غنی از آهن مانند شیست‌های آهن و غیره دارند، اگرچه غلظت آهن در برخی از سنگ‌های سیلیکلاستی توسط متاسوماتیسم در برخی مناطق نیز شناخته شده‌است رنگ خاکه
اثر گرد کانی را، که از کشیده شدن آن روی چینی بی‌لعاب (مانند پشت نعلبکی) به دست می‌آید، اصطلاحاً رنگ خاکه می‌نامند که در بسیاری از موارد می‌تواند در شناسایی کانی مفید باشد. بین رنگ خاکه و رنگ کانی لزوماً رابطه‌ای وجود ندارد و کانی‌های دارای رنگ یکسان ممکن است رنگ خاکه‌ی متفاوتی به‌جای بگذارد و بالعکس. مثلاً، پیریت و طلا رنگ زرد طلایی دارند، ولی رنگ خاکه‌ی پیریت سیاه و رنگ خاکه‌ی طلا زرد طلایی است. معمولاً رنگ خاکه‌های غیرفلزی اثر بی‌رنگ یا بسیار روشنی از خود به‌جای می‌گذارند و کانی‌های فلزی رنگ‌های تیره‌تری ایجاد می‌کنند. سختی چینی بی‌لعاب در مقیاس موس حدود ۷ است؛ بنابراین، نمی‌توان از رنگ خاکه‌ی کانی‌هایی که سختی ۷ و بیشتر از ۷ دارند استفاده کرد. سیمان
ابتدا سنگ آهک (کربنات کلسیم) برای حذف کربن آن سوزانده می‌شود و در واکنشی که به عنوان واکنش کلسیناسیون شناخته می‌شود، آهک (اکسید کلسیم) تولید می‌شود. این واکنش شیمیایی منفرد یکی از عوامل اصلی انتشار جهانی دی‌اکسید کربن است. گازکافت
در سنگ‌شناسی تغییر یافتن سنگ‌ها و تشکیل کانی‌ها در نتیجه بیرون زدن گازهای فرّار یک گدازه داغ را گازکافت می‌گویند. کانی‌شناسی
"عهد حجر" زمانی خاتمه یافت که انسان توانست در نتیجه تجارب گوناگون از مس و قلع آلیاژی به نام مفرغ یا برنز تهیه کند. در طی عهد برنز بشر قرنها تجربه اندوخت تا سرانجام حدود 1000 سال قبل از میلاد مسیح به کشف و تهیه آهن توفیق یافت. به روایت دیگر حدود 2700 سال قبل عصر مفرغ آغاز شد که در این عصر انسان ابزار خود را از این آلیاژ تهیه می‌نموده است. حدود 3000 سال ق.م مصریها از ذوب سیلیس ، شیشه تهیه نمودند و قرنها پیش از میلاد مسیح چین‌ها در فسیلها از کائولن ابزار چینی می‌ساخته‌اند. در طول تاریخ اطلاعات بسیاری در رابطه با چگونگی شکل گیری ، جنس ، ساختمان و سایر خصوصیات کانیها بدست آمده است. کالکانتیت
کانی ملانتریت: کانی ملانتریت یکی از کانی‌های سولفاته آهن‌دار است که بطور ثانویه در محیط‌های سوپرژن تشکیل می‌شود. نفوذ سیالات جوی اکسیژندار مهمترین عامل تخریب پیریت‌های اولیه در این محیط‌هاست. که نتیجه آن تولید محلول‌های سولفاته آهن‌دار اسیدی است که با مهاجرت به محیط‌های احیایی محتوای سولفات آهن آن‌ها سبب ته‌نشست کانی ملانتریت می‌گردد. اسماعیل شامی کارشناس ارشد زمین‌شناسی فارغ‌التحصیل دانشگاه زنجان. کانی
ترکیبی از گوگرد با یک فلز هستند. بیش از ۲۰۰ نوع سولفید در طبیعت پیدا شده که گالن، پیریت، اسفالریت و کالکوسیت از آن جمله‌اند. خاک
خاک ابتدا به کندی به صورت سنگ تشکیل می‌شود و بعد بر اثر فرسایش و قرار گرفتن در نزدیکی سطح زمین به صورت ذرات ریز (ماده منشأ) در می‌آید. مواد آلی هم با مواد غیر آلی (ذرات سنگ، مواد معدنی و آب) مخلوط می‌شوند تا خاک تشکیل شود. کانی استخوانی
کانی استخوانی () به بخش معدنی در بافت استخوان گفته می‌شود. مقاومت فشاری استخوان ناشی از وجود کانی استخوانی است. کانی استخوانی از کربنه‌شدن هیدروکسی آپاتیت با درجهٔ بلورشدگی کم پدید می‌آید. آزوریت
آزوریت (Azurite) با فرمول شیمیایی Cu[OH|CO] کانی نرم مس است که در اثر هوازدگی رسوب‌های سنگ معدن مس ایجاد می‌شود. پس از آنکه اولین بار در شسی له مین نزدیک لیون فرانسه کشف شد آن را با نام "شسیلیت" نیز می‌شناسند. این کانی در زمان باستان نیز شناخته شده بود، در تاریخ طبیعی پلینیوس از آن با نام یونانی "kuanos" به معنی «آبی سیر» یاد شده‌است. نام لاتین آن نیز "caeruleum" است. به دلیل رنگ آبی کم‌نظیر این کانی از زمان باستان همیشه تمایل بوده که این کانی را به رنگ آسمان آبی بی‌ابر مرتبط کنند؛ ولی نام انگلیسی امروزی آن "Azurite" به این دلیل انتخاب شده‌است که هر دو کلمه‌های "azurite" و "azure" (به معنی رنگ نیلی یا لاجوردی) از عربی شدهٔ کلمهٔ پارسی "لاژورد" "lazhward" منطقه‌ای که به دلیل داشتن سنگ لاجورد معروف است، گرفته شده‌اند. این کانی بسیار فراوان است و در آلمان، فرانسه، شیلی، استرالیا و آمریکا یافت می‌شود. سنگ آذرخشی
سنگ آذرخشی شیشهٔ طبیعی لوله مانند است که از ماسهٔ کوارتزی، سیلیسیم دی‌اکسید یا خاک ساخته شده و در اثر برخورد آذرخش پدید آمده است. هنگامی که آذرخش با دمای دست کم ۱۸۰۰ درجهٔ سانتیگراد یک باره با زمین برخورد می‌کند، بر روی یک سطح رسانا، باعث ذوب شدن ناگهانی سیلیس و دانه‌های پیرامونش می‌شود. سنگ آذرخشی محصول سرد شدهٔ این فرایند است. این فرایند در بازهٔ زمانی یک ثانیه روی می‌دهد و یک پراکندگی در سطح پدید می‌آورد که در اصل همان رد پای آذرخش است. گاهی به این ماده "آذرخش سنگ شده" می‌گویند. زیست‌کانی‌سازی
علاوه بر رسوب گذاری کانی­‌های کربنات، قارچ­‌ها می­‌توانند زیست‌کانی­‌های فسفات حاوی اورانیوم را در حضور فسفر تولید کنند، که فسفر در این فرآیند نقش بستر را ایفا می­‌کند. قارچ یک جُلینه تشکیل می­‌دهد که کانی­‌های اورانیومی تولید شده را جمع و متمرکز می­‌کند. با اینکه اورانیوم برای موجودات زنده مضر تلقی می­‌شود، دیده می­شود که برخی قارچ­‌ها در مقابل آن مقاوم اند. عادت بلوری
اصطلاحاتی که توسط کانی شناسان برای گزارش عادات کریستالی استفاده می‌شود، ظاهر متداول یک کانی آرمانی را توصیف می‌کند. تشخیص عادت می‌تواند به شناسایی کمک کند زیرا برخی از عادت‌ها مشخصه هستند. با این حال، بیشتر کانی‌ها به دلیل شرایط در طی تبلور، عادت‌های آرمانی از خود نشان نمی‌دهند. بلورهای شکل‌دار که در شرایط غیرشلوغ و بدون دانه‌های کریستالی مجاور تشکیل می‌شوند، رایج نیستند. اغلب وجوه، به‌طور ناچیزی روبه‌روی دانه‌های مجاور شکل می‌گیرند یا شکل نمی‌گیرند و عادت این کانی ممکن است به راحتی قابل تشخیص نباشد. شهرستان ورزقان
درطی فرآیندهای کانی زایی انواع کانیهای سولفیدی، فلزات اصلی و اکسیدها بوجود آمده‌اند. کانیهای سولفیدی موجود شامل: پیریت، مولیبدنیت، گالن، اسفالریت، مارکازیت پیرتیت و سولفیدهای مس (کالکوپیریت، بورنیت، کالکوسیت و کوولیت) می‌باشد. فلزات اصلی شامل: طلا و نقره و اکسیدها شامل: ایلمنیت، روتیل، مگنتیت و گوتیت می‌باشد. همانند سایر معادن پورفیری، سه زون(zone): فروشست (leached)، سوپرژن (supergene) و هیپوژن (hypogene) در معدن مس سونگون قابل رویت است. کانسنگ
کانسنگ یا سنگ معدن گونه‌ای سنگ حاوی فلزات و عناصر ارزشمند و مهم است که از معدن استخراج می‌شود و سپس طی فرآیندی عناصر مورد نیاز از آن گرفته شده و مورد استفاده قرار می‌گیرد. درجه یا غلظت یک کانسنگ کانی، یا فلزی، و همچنین فرم پیدایش آن، به‌طور مستقیم برهزینه‌های مرتبط با استخراج سنگ معدن تأثیر می‌گذارد. در نتیجه هزینه استخراج باید در برابر ارزش فلز موجود در سنگ تعیین کند که کدام سنگ را می‌توان پردازش کرد و چه سنگی درجه ارزش کمی برای بهره‌برداری دارد. کانسنگ‌های فلزی به‌طور کلی اکسیدها، سولفیدها، سیلیکاتها هستند، یا فلزهای «طبیعی» (مانند مس خالص) که معمولاً در پوسته زمین متمرکز نیستند، یا فلزهای «نجیب» (معمولاً ترکیب تشکیل نمی‌دهند) مانند طلا. کانسنگ باید برای استخراج فلزهای مورد نظر از سنگ و مواد معدنی، پردازش شوند. تودهٔ کانسنگ توسط فرآیندهای زمین‌شناسی گوناگونی تشکیل شده‌است. روند تشکیل سنگ پیدایش سنگ نامیده می‌شود. کانی فسفاتی
کانی فسفاتی () شامل هم‌آرایی چهاروجهی یون فسفات (PO) و گاهی به همراه جایگزینی آرسنات (AsO)، وانادات (VO) و آنیون‌های کلرید (Cl)، فلورید (F) و هیدروکسید (OH) دارای ساختار بلوری است. مکانیک خاک
کانی‌های خاک از اتم‌های اکسیژن، سیلیسیم، هیدروژن و آلومینیوم به شکل‌های مختلف کریستالی تشکیل شده‌اند. این عناصر به همراه کلسیم، سدیم، پتاسیم، منیزیم و کربن حدود ۹۹٪ دانه‌های جامد خاک را تشکیل می‌دهند. عناصر کمیاب زمین
منابع اصلی عنصرهای کمیاب خاکی کانی‌های باستانسایت، مونازایت، لوپارایت و خاک رس جاذب یون هستند. علی رقم فراوانی نسبتاً زیاد آن‌ها کانی‌های عنصرهای خاکی کمیاب نسبت به منابع یکسان فلزات گذار از لحاظ معدن کاری و استخراج (به خاطر خواص شیمیایی مشابه آنها) مشکل‌تر هستند، که این موضوع باعث گران بودن نسبی عنصرهای کمیاب خاکی شده‌است. استفادهٔ صنعتی این عنصرهای تا پیش از آن که روش‌های کارآمد جداسازی آنها همانند تعویض یون، بلوری شدن جزء به جزء و استخراج مایع مایع در اواخر دهه ۱۹۵۰ (میلادی) و اوایل دهه ۱۹۶۰ (میلادی) توسعه داده شود بسیار کم بود. کانی
برخی کانی‌ها از یک عنصر خالص و بسیاری از آن‌ها از دو یا چند عنصر درست شده‌اند. واژه کانی از واژه فارسی "کان" گرفته شده‌است که به آن سنگ معدن نیز گفته می‌شود؛ بنابراین، کانی به ماده‌ای گفته می‌شود که به‌طور طبیعی از معدن (کان) به دست می‌آید و معدن بخشی از پوسته زمین است که در آن به اندازه چشم‌گیری کانی یافت می‌شود. موادی مانند شیشه، چینی، آلیاژهای گوناگون که انسان آن‌ها را ساخته‌است و موادی مانند مروارید، صدف، استخوان، عاج و بسیاری دیگر که جان‌داران می‌سازند، کانی نیستند. کانی
کوچک‌ترین واحد سازنده سیلیکات‌ها به شکل یک هرم چهار وجهی است با سطوح مثلث متساوی الاضلاع. بنیان سیلیکات‌ها بار الکتریکی منفی دارند که به وسیلهٔ یون‌های مثبت مانند آلومینیوم، آهن و منیزیم قرار گرفته‌اند. رنگ کانی‌های سیلیکاتی به ترکیب شیمیایی آن‌ها بستگی دارد. اگر در ترکیب این کانی‌ها آهن و منیزیم وجود داشته باشد، رنگشان تیره می‌شود و به اصطلاح به آن‌ها سیلیکات‌های تیره گفته می‌شود؛ ولی اگر در ترکیب شیمیایی کانی‌های سیلیکاتی، این دو عنصر یافت نشود و در عوض عناصر آلومینیوم و پتاسیم در آن‌ها جای داشته باشند، رنگ کانی‌ها روشن می‌شود و در اصطلاح به آن‌ها سیلیکات‌های روشن می‌گویند. زیست‌کانی‌سازی
از نظر پراکندگی دسته‌بندی، رایج‌­ترین زیست‌کانی­‌ها نمک‌های "فسفات" و کربنات‌ کلسیم هستند که در کنار پلیمرهای طبیعی مانند کلاژن و کیتین ساخته می­‌شوند تا به ساختارهای استخوان­‌ها و صدف‌ها استحکام ببخشند. ابعاد این بیوکامپوزیت‌ها در مقیاس نانومتری تا ماکروسکوپیک بسیار قابل کنترل‌اند که موجب تشکیل ساختارهای پیچیده­‌ای می­‌شوند که ویژگی‌ها و کاربردهای چند منظوره را فراهم می‌­کنند. از آنجایی که دامنه کنترل رشد این کانی­‌ها برای به کار بردن در مهندسی مواد بسیار مطلوب است، تمایل بسیاری برای درک کردن چگونگی زیست کانی سازی کنترل شده وجود دارد. کانی
تفاوت کانی‌های سیلیکاتی با غیر سیلیکاتی‌ها به دلیل داشتن و نداشتن عنصر سیلیسیوم است. (در واقع این کانی‌ها در خود دارای بنیان سیلیکاتی -SiO4 4 می‌باشند) مانند الوین، پیروکسین، آمفیبول، میکای سیاه، تورمالین، تالک، سرپانتین و آزبست. مانند کوارتز، فلدسپات، میکای سفید و کائولینیت. بیومتریال
کانی‌سازی زیستی به وسیلهٔ موجودات زنده‌ای که مواد معدنی تولید می‌کنند انجام می‌پذیرد، اغلب برای سفت یا سخت کردن بافت‌های موجود در بدن. بعضی از این بافت‌ها کان‌بافت نامیده می‌شوند. معدن
معدنکاری یا برداشت کانی‌ها به عمل استخراج کانی‌های ارزشمند یا دیگر مواد از زمین و معمولاً از معادن گفته می‌شود. موادی که از این کانسارها به‌دست می‌آید شامل فلزات، زغال‌سنگ، شیل نفتی، سنگ‌های قیمتی، الماس، سنگ آهک، سنگ بعد، سنگ نمک، طلا، نقره، پتاس، شن، خاک رس و موادی از این دست می‌شود. معدن‌کاری برای به‌دست آوردن هر ماده‌ای که نمی‌توان از طریق فرآیندهای کشاورزی رشد داد، یا به‌طور مصنوعی در آزمایشگاه یا کارخانه تولید کرد، لازم است. در یک تعریف کامل‌تر معدن‌کاری شامل برداشت هرگونه منبع تجدیدناپذیر مانند نفت، گاز طبیعی یا حتی آب نیز می‌شود. کانی
گروهی دیگر از کانی‌ها حاصل از تحمل فشار و گرمای شدید هستند؛ مثل زغال‌سنگ که می‌توان آن‌ها را در شاهرود یافت. برخی دیگر هم از سرد شدن خاکستر آتشفشان هستند؛ مثل گوگرد و توف. همچنین، سرد شدن گدازه آتشفشان باعث به تشکیل پوکه و سنگ پا می‌شود. سنگ آذرین
سنگ‌هایی هستند که بر اثر سرد شدن مواد مذاب در خارج از کوه‌های آتشفشانی هیمالیا به وجود می‌آیند و ریز بلور هستند چون این مواد مذاب توسط آتشفشان از داخل زمین خارج می‌شوند به این سنگ‌ها آتشفشانی نیز می‌گویند. مثال بازالت و ریولیت. گوگرد
گوگرد در این کانسارهای از واکنش شیمیایی بین هیدروکربنها و انیدریت در حرارت و فشار زیاد ایجاد می‌گردد. گوگرد به صورت ترکیبی همراه با دیگر عناصر به صورت سولفید (مانند:پیریتPyrite) یافت می‌شود. گوگرد در این کانسارها، از کانی‌های آهنی همراه با پیریت و پیروتیت بدست می‌آید. همچنین در کانسارهای رسوبی آهن لایه‌ای که دارای زون سولفیدی می‌باشند، گوگرد یافت می‌شود. گوگرد همراه با کانی‌های سولفوره مانند اسفالریت بازیابی می‌شود. ملیت (کانی)
ملیت با از مجموعه کانی هاست و دارای لومینسانس آبی -در آب گرم از هم می‌پاشد. از کلمه لاتین mel به معنای عسل گرفته شده‌است. در HNO۳ و KOH محلول است. Al2O۳:۱۴٫۳٪ C:۲۰٫۱۵٪ O:۲۰٫۱۵٪ H2O:۴۵٫۴٪ برای اولین بار در مجارستان کشف شد و از نظر شکل بلور: هرمی، رنگ: زردعسلی - قهوه‌ای طلائی - متمایل به قهوه‌ای تا متمایل به قرمز، شفافیت: شفاف - نیمه شفاف، شکستگی: صدفی، جلا: شیشه‌ای - ابریشمی، رخ: ناکامل- مطابق با /۰۱۱/، سیستم تبلور: تتراگونال و در رده‌بندی مواد آلی است و منشأ تشکیل آن ثانوی است. سنگ آذرین
این سنگ‌ها بر اثر سرد شدن مواد مذاب در داخل زمین به وجود می‌آیند مثل سنگ گرانیت – گابرو ویژگی این سنگ‌ها این است که دارای بلورهای درشت می‌باشند و خیلی سفتند و بیشتر رنگ روشن دارند و بسیار زیباتر هستند. کانی‌های رس
کانی‌های رس با وجود آب شکل می‌گیرند و در حیات موجودات زنده نقش مهمی دارند و برخی نظریه‌های پیدایش حیات شامل این گروه از کانی‌هاست. این کانی‌ها تشکیل‌دهنده خاک بوده و برای انسان از زمان‌های باستان در کشاورزی و ساخت و ساز مورد استفاده بوده‌اند. کانی
یکی دیگر از راه‌های تشکیل کانی منجمد شدن مواد مذاب است؛ مثل کوارتز و فلدسپات و تبخیر محلول‌های سیر شده (نمک دریا) و فراسیر شده (نمک معدن). کانی
از ترکیب شدن فسفر، اکسیژن و یک یا چند فلز به‌دست می‌آیند. آپاتیت و فیروزه نمونه‌هایی از این دسته‌اند. ساختار بلوری
معمولاً کانی‌ها به صورت اشکال منظم هندسی متبلور می‌شوند که به آن‌ها بلور می‌گویند. بلور را می‌توان به عنوان جسمی که دارای ساختمان اتمی منظم است، تعریف کرد. هرگاه بلور را به‌طور مداوم به قطعات کوچک تقسیم کنیم‏، به جایی می‌رسیم که دیگر قابل تقسیم کردن نیست. این جز کوچک غیرقابل تقسیم، معمولاً دارای شکل هندسی منظم است که اتم‌های تشکیل دهنده بلور در رئوس، مراکز سطوح، وسط یال‌ها یا مرکز آن قرار دارند و به نام واحد بلور یا سلول اولیه خوانده می‌شود. خاک
کمیت و کیفیت خاک‌های حاصل از سنگ‌های مختلف اعم از سنگ‌های آذرین، رسوبی و دگرگونی به کانی‌های تشکیل دهندهٔ سنگ، آب و هوا و عوامل دیگر بستگی دارد. خاک حاصل از تخریب کامل سیلیکات‌های دارای آلومینیوم و همچنین سنگ‌های فسفاتی از لحاظ صنعتی و کشاورزی ارزش زیادی دارد. در صورتی‌که خاک‌هایی که از تخریب سنگ‌های دارای کانی‌های مقاوم (از قبیل کوارتز و غیره) در اثر تخریب شیمیایی پدید آمده‌اند و غالباً به خاطر شنی و ماسه‌ای بودنشان فاقد ارزش کشاورزی هستند. خاک مجموعهٔ فعالی است که در حد فاصل اتمسفر، آب و قشر جامد زمین تشکیل شده‌است که از اثر مشترک آب و هوا، گیاهان و جانوران بر سنگ پدید آمده که پس از تکامل تدریجی به حد تعادل رسیده‌است. تکامل خاک از سه مرحله تشکیل شده‌است. وفور آب‌های نفوذی و عوامل آب و هوا از قبیل حرارت و رطوبت و غیره در کیفیت خاک‌ها اثر بسزایی دارند. جریان آب‌های جاری به‌خصوص در زمین‌های شیب‌دار موجب شستشوی خاک‌ها می‌شوند و با تکرار این عمل مقدار مواد معدنی و آلی به تدریج تقلیل می‌یابد. اثر تخریبی اتمسفر که قبلاً بیان گردید روی برخی از کانی‌ها مؤثر و عمیق است و هر قدر رطوبت همراه با حرارت زیادتر باشد شدت تخریب نیز بیشتر می‌گردد. عامل زمان پس از تشکیل خاک اولیه منجر به تکامل ثانوی خاک و شکل‌گیری لایه بندی خاک، ساختمان خاک و جابجایی و رسوب پدوژنیک مواد معدنی و آلی موجود در لایه‌های فوقانی خاک می‌شود. فهرست کانی‌ها
فهرست زیر به معرفی مشهورترین کانی‌ها و مواد معدنی می‌پردازد. سنگ دگرگونی
سنگهای دگرگون، سنگ‌هایی هستند که تقریباً از تغییر شکل سنگ‌های قبلی به علت تغییر شرایط فیزیکی (فشار ـ دما) یا شیمیایی و در حالت جامد به‌وجود می‌آیند. پدیده دگرگون به محو و ناپدید شدن یک یا مجموعه‌ای از کانی‌های متبلور سنگ تعبیر می‌شود. این تغییرات ممکن است بر روی سنگ‌های رسوبی که در شرایط سطحی به وجود آمده‌اند یا در سنگ‌های آذرین که از ماگما متبلور گردیده یا حتی در سنگ‌های دگرگونی حادث شود. کائولینیت
کائولینیت (Kaolinite) با فرمول شیمیایی AlSiO(OH) یک کانی رسی است و در گروه کانی‌های صنعتی قرار دارد. به سنگ هایی که غنی از کائولینیت باشند کائولن یا خاک چینی هم گفته می شود. کانی‌های مشابه کائولینیت، شامل ایلیت، هالویزیت و دیکتیت، توسط اشعهٔ X و پاسخ‌های شیمیایی از آن قابل تفکیک می‌باشد. این کانی را می‌توان به فراوانی در آلمان،جمهوری چک و اسلواکی، انگلستان، فرانسه و چین یافت. برای افزایش نرمی درخشندگی و جذب جوهر این ماده را به کاغذ اضافه میکنند کانی
مسئلهٔ دیگر یخ است که بیشتر زمین‌شناسان طبق تعریف، آن را کانی می‌دانند. نفت را نیز گروهی از زمین‌شناسان کانی می‌دانند.کانی‌ها از پیوندهای گوناگون بین اتم‌ها به وجود می‌آیند. تاکنون ۹۲ عنصر در طبیعت، شناسایی شده‌است. از بین این ۹۲ عنصر طبیعی، ۸ عنصر اکسیژن، سیلیسیم، آلومینیوم، آهن، کلسیم، سدیم، پتاسیم، و منیزیم، حدود ۹۸٫۵٪ درصد از کانی‌ها را می‌سازند. از ترکیب شدن این عنصرها با هم، کانی‌های گوناگون به‌وجود می‌آید. برای مثال، از ترکیب شدن اکسیژن با سیلیسیم، اکسید سیلیسیم SiO یا کوارتز و از ترکیب شدن اکسیژن، سیلیسیم، منیزیم و آهن، الوین FeMgSiO به‌دست می‌آید. کانی‌شناسی
کانی‌شناسی یک موضوع زمین‌شناسی است که تخصص در مطالعهٔ دانشی شیمی، ساختار بلوری و خاصیت‌های فیزیکی (از جمله نوری) کانی‌ها و دساچ‌های کانی‌سازی شده است. مطالعات آبیزه در زمینه کانی‌شناسی شامل فراروندهای خاستگاه و دیسش کانی، رده‌بندی کانی‌ها، توزیع جغرافیایی شان و همچنین هودش شان است. زغال‌سنگ
زغال‌سنگ نام کانی سیاه‌رنگی است که از پسماند مواد گیاهی دوران‌های قدیم زمین‌شناختی (میلیون‌ها سال پیش) تشکیل شده‌است و به‌عنوان سوخت و نیز مادهٔ اولیهٔ برخی صنایع شیمیایی برای تولید گاز، کُک، روغن، قطران و غیره استفاده می‌شود. کانه‌آرایی
هدف از عملیات کانه‌آرایی در بیشتر موارد، جدا کردن کانی یا کانی‌های با ارزش از گانگ است. کانه استخراج شده در آغاز عملیات کانه‌آرایی ، خوراک نامیده می‌شود. پس از مجموعه عملیات کانه‌آرایی ، محصولی به نام کنسانتره یا محصول آراسته تولید می‌شود. که مشخصات فنی آن توسط مصرف‌کننده و یا کارگاه های فراوری مواد معدنی مشخص شده‌است. این مشخصات شامل عیار، دانه‌بندی، نوع و مقدار سایر کانی‌های همراه، میزان رطوبت و ... میباشد که بر ارزش تجاری کنسانتره تاثیر گذار است. کانی
برخی کانی‌ها از واکنش‌های شیمیایی یون‌ها در آب به وجود می‌آیند. برای مثال، در دریاهای گرم، یون کلسیم Ca با یون کربنات (CO) ترکیب می‌شود و کانی کلسیت CaCO ته‌نشین می‌شود. برخی کانی‌ها نیز پیامد تخریب شیمیایی کانی‌های دیگر هستند. برای مثال، از تجزیه شیمیایی فلدسپات‌ها، کانی‌های رستی (کانی‌های تشکیل‌دهنده خاک) به‌وجود می‌آیند. برخی از کانی‌ها نیز در درون زمین و تحت تأثیر گرما و فشار و واکنش با محلول‌های داغ، مانند گرافیت، بدست می‌آیند. کانه
کانه یا کانو برای تخت کردن سطح پل لازم است که فرورفتگی موجود در پشت طاق یا مابین طاق‌ها و ردی پایه‌ها به گونه‌ای پر شود که فشار وارده بر پایه‌ها را به حداقل برساند و جلوی رانش طاق‌ها را بگیرد. به همین جهت، بر روی پایه‌ها و اغلب عمود بر آنها دهلیزهایی ساخته می‌شد که به عنوان ان کانه یا کانو می‌گویند. کانی
از ترکیب شدن اکسیژن، گوگرد و یک یا چند فلز به دست می‌آیند. حدود ۱۵۰ کانی از این گونه وجود دارد مانند: انیدریت، ژیپس، باریت و آلونیت. کانی‌شناسی
اصولا یونانیها نخستین ملتی بودند که جنبه علمی کانی ها را بررسی کردند مثل تالس که 485 سال قبل از میلاد به خاصیت کهربایی کانیها اشاره کرده و تمیش تکلس (527-549 ق.م) که دست به استخراج معادن زد. یک کتاب سنگ شناسی (الاحجار) که به ارسطو (322-384 ق.م) نسبت می‌دادند بعدها معلوم شد که در سده هشتم نوشته شده ، ولی کتابی از شاگردش یتوفر است (288-372 ق.م) بجا مانده بنام "راجع به سنگها" که شاید بتوان گفت اولین کتاب علمی کانی شناسی است. الماس
دانه‌های تبلور کربن تشکیل نمی‌شود مگر آنکه کربن سخت فشرده و در همان حال بسیار گرم شود. دانه‌های تبلور کربن معمولاً در عمق زمین یافت می‌شود. شاید جاهایی که الماس در آن‌ها یافت شده گلوگاه آتشفشان‌های خاموش باشند. اگر چنین باشد، قله این آتشفشان‌های قدیمی توسط باد و آب ساییده شده‌است. کانی
کانی یا ماده معدنی، ماده‌ای طبیعی و جامدی است که ترکیب شیمیایی نسبتاً ثابتی دارد و در ترکیب سنگ‌های پوسته زمین یافت می‌شود و دارای فرمول شیمیایی و ساختمان اتمی مشخص است و در صنایع مختلف مانند خمیردندان‌سازی، ساعت‌سازی و… کاربرد دارد. به زبان ساده اگر بخواهیم کانی را از نگاه شیمی و زمین‌شناسی به‌طور همزمان نگاه کنیم، به این نتیجه خواهیم رسید که تعریف از کانی همانند تعریف همزمان از عنصر شیمیایی و مولکول است، با این تفاوت که کانی نه می‌تواند همیشه از یک عنصر تشکیل شده باشد و نه تعریف مولکول را به‌طور کامل بتواند داشته باشد؛ بلکه کانی کوچک‌ترین جز از یک ماده معدنی هست که به سبب ویژگی‌های منحصر بفردی (منظور ساختار اتمی و نوع ترکیب مولکولی یا شیمیایی) که دارد، باعث متفاوت بودن آن ماده معدنی از دیگر مواد معدنی خواهد شد. به‌طور مثال، اگر خاک رس را در نظر بگیریم، کانی‌های تشکیل‌دهنده آن (کائولینت، مونت موریلونیت، ایلیت) باعث شده‌است که رس دارای ویژگی منحصر به فردی باشد که از آن به عنوان رس تلقی شود؛ یعنی اگر از دیگر کانی‌ها در اندازه رس استفاده کنیم (مانند خاک که به سبب تراش کاری و صیقل دادن سنگ در حد میکرون از دستگاه برش کاری ریخته می‌شود)، هرگز ویژگی کانی رس را آن کانی نخواهد داشت؛ زیرا کانی رس دارای آرایش اتمی و ترکیب شیمیای منحصر به خود است که از آن در علم زمین‌شناسی به عنوان کانی یاد می‌شود. کندریت
در میان اجزای موجود در "کندریت‌ها"، ابهام چبود کندرول‌ها از همه برجسته‌تر است؛ اشیاء کرویِ میلی‌متر قامتی که به صورت قطره‌هایی آزاد، شناور، ذوب شده یا نیمه ذوب شده در فضا ایجاد شده. اکثر کندرول‌ها از نظر مواد معدنی سیلیکات اولیوین و پریکسن غنی هستند. "کندریت‌ها" همچنین شامل ترکیبات مقاومتی دیرگداز (شامل دربرداری غنی از کلسیم-آلومینیوم)؛ که از قدیمی‌ترین اشیاء تشکیل شده در منظومه شمسی هستند، ذرات غنی از فلزهای (نیکل-آهن Fe-Ni) و سولفیدها و دانه‌های جدا شده از مواد معدنی سیلیکات هستند. باقی ماندهٔ کندریت‌ها شامل گردوغبار ریزدانه (میکرومتر یا کوچکتر)؛ که ممکن است به صورت ماتریکس سنگ باشند، یا ممکن است حاوی ریمل یا مورتال در اطراف تک‌کندرل‌ها و غیرقابل انعطاف باشد. ذراتی که در این گردوغبار قرار دارند، دانه‌های پیش‌رونده‌ای هستند که پیش از تشکیل سامانهٔ خورشیدی در جاهای دیگر کهکشان ساخته شده و ایجاد گردیده‌اند. "کندریت" بافت، ترکیب و کانی‌شناسیِ متمایزی دارد و منشأ آن‌ها همچنان موضوع بحث است. جامعهٔ علمی به‌طور کلی می‌پذیرد که این حوزه‌ها بواسطهٔ یک موج ضربه‌ای که از طریق سیستم خورشیدی عبور می‌کند تشکیل شده‌است، اگر چه توافق کمی در مورد علت این موج شوک وجود دارد. مقاله‌ای که در سال ۲۰۰۵ منتشر شد، پیشنهاد کرد که؛ ناپایداری گرانشی دیسک‌های گازی از سوی مشتری، موج‌ضربهٰ‌ای با سرعت بیش از ۱۰ کیلومتر بر ثانیه ایجاد کرد که منجر به تشکیل کندرول‌ها شد. کان‌بافت
کان‌بافت () بافت زیستی است که از کانی ساخته شده باشد. کانبافت‌ها عمدتاً سازندهٔ بخش‌های ساختاری، استخوان‌بندی بیرونی یا پوشش محافظت‌کننده در جانوران هستند. کانی‌های سیلیکات
به‌طور کلی یون‌های تقریباً هم‌اندازه می‌توانند جانشین یکدیگر شوند (آهن و منیزیم که شعاع یونی نزدیک به هم دارند با سدیم و کلسیم که جای یکدیگر را در ساختمان بلورین کانی اشغال می‌کنند) این وضع تغییر مهمی را در ساختمان کانی به وجود نمی‌آورد. زیست‌کانی‌سازی
در مطالعه نقش‌های قارچ­‌ها در زیست‌کانی‌سازی مشاهده شده است که قارچ‌­ها مواد معدنی را با کمک یک غشای طبیعی مانند پروتئین رسوب می­‌دهند که محلی برای هسته‌زایی و رشد کانی‌­های طبیعی را فراهم می­‌کند. رشد قارچ می­تواند یک رسوب معدنی حاوی مس تولید کند. به عنوان مثال می­‌توان به کربنات‌مس تولید شده از واکنش آمونیوم‌کربنات با CuCl اشاره کرد.. تولید کربنات‌مس در حضور پروتئین­‌های ساخته و ترشح شده توسط قارچ صورت می‌گیرد. این پروتئین­‌های میان‌یاخته‌­ای در ابعاد و شکل کانی­‌های کربنات ساخته شده در قارچ­‌ها مؤثراند. اژیرین
این کانی معمولاً در سنگ‌های آتشفشانی آلکالی مانند پگماتیت، کربناتیت و نفلین تشکیل می‌شود. همچنین در سنگ‌های دگرگونی شیست، گنیس و شیست آبی نیز ایجاد می‌شود. عقیق
عَقیق (به انگلیسی: Agate) گونه‌ای گوهرسنگ است که از کوارتز و سنگ یمانی تشکیل شده و دارای انواع و رنگ‌های متنوعی است. عقیق‌ها به‌طور معمول، در میان سنگ‌های دگرگون‌شده و سنگ‌های آتشفشانی، شکل می‌گیرند. بر پایهٔ تحقیقات باستان‌شناسی، نخستین موارد استفادهٔ بشر از عقیق، به هزاره سوم پیش از میلاد و تمدن دره سند بازمی‌گردد. در یونان باستان، از عقیق‌ها به منظور ساخت جواهر و زیورآلات، استفاده می‌شد. عقیق همچنین برای ساخت مُهر و نشان‌های ویژه برای جنگجویان یونانی، مورد استفاده بوده‌است. کانه‌آرایی
هر ماده معدنی که به‌طور اقتصادی قابل بهره‌برداری باشد، کانه نامیده می‌شود. هر کانه متشکل از شماری کانی است که دست کم یکی از آن‌ها کانی با ارزش موجود در ماده معدنی است و در واقع ماده معدنی برای دستیابی به آن کانی استخراج می‌شود. سایر کانی‌های تشکیل‌دهندهٔ ماده معدنی باطله (گانگ) نامیده می‌شوند.برای مثال الکتروم یک کانی است به شکل درخت کاج و در سنگ معدن طلا "کانه"و الیاژی از طلا و نقره است و در عملیات فراوری مواد "کانه ارایی" جدا سازی این کانی و دیگر کانی های با ارزش تجاری که در سنگ معدن وجود دارد از مواد باطله "گانگ" نتیجه پایانی "کانه ارایی" و یا متالوژی استخراج میباشد. آرسنیت
آرسنیت با از مجموعهٔ کانی‌ها است که تقریباً ۱۰۰% آن آرسنیک است همراه با کمی Sb,Se,Ni این کانی برای اولین بار در چک اسلواکی کشف شد، کانی‌های مشابه آن عبارتند از آلمونیت و آنتیمون. پیدایش آن هیدروترمال است و بهترین انواع آن در آمریکا در نیوجرسی و استرلینگ هیل به دست آمده‌است. از نظر شکل بلور: رمبوئدر - پسودوکوبیک، رنگ: سفید قلعی به سرعت سیاه شونده، شفافیت: کدر(اپاک)، جلا: فلزی، رخ: عالی- مطابق با سطح، سیستم تبلور: تری کلینیک است و منشأ تشکیل آن هیدروترمال است. کانی‌شناسی
علاوه بر کانی‌های متبلور با دسته‌ای از ترکیبات دارای تمامی خواص کانی بجز سیستم تبلور می‌باشند که این دسته را شبه ‌کانی می‌نامند و شرایط تشکیل کانی‌ها بسیار متفاوت است ، برخی مانند پیریت ممکن است در شرایط بسیار متنوعی ایجاد ‌گردند در حالیکه برخی دیگر به عنوان شاخص کانی ، فشار ، دما وجود عناصر رادیواکتیو و ... مورد استفاده قرار می‌گیرند. همه کانی‌ها به استثنا شبه‌کانی‌ها در یکی از 7 سیستم تبلور شناخته شده متبلور می‌گردند. برخی از کانیها در شرایط مشابه در کنار هم تشکیل می‌گردند که به آنها پاراژنز با کانی‌های همراه گفته می‌شود. کانیها در طبیعت در اندازه‌‌های بسیار متفاوتی یافت می‌شوند که بر این اساس آنها را به درشت بلور ، متوسط بلور ، ریز بلور و مخفی بلور تقسیم می‌نمایند. برخی از انواع درشت بلور و متوسط بلور در نمونه‌های دستی قابل تشخیص بوده ، انواع ریز بلور توسط میکروسکوپهای قوی و کانیهای مخفی بلور را به کمک اشعه ایکس و میکروسکوپهای الکترونی می‌توان شناسایی نمود. قندیل یخ
در هنگام روز ولی در دمای یخ‌زدگی و سرما هنگامی که یخ یا برف در اثر تابش خورشید یا منبع گرمایی دیگر ذوب می شود ، می تواند به دلیل چکه کردن و مواجه شدن با شرایط دمایی دوباره اب تبدیل به یخ گردد. با گذشت زمان آب شدن یخ باعث رشد قندیل می شود. شرایط آب و هوایی دیگری که منجر به شکل گیری قندیل می‌شود طوفان‌های یخی است، یعنی زمانی که مقداری باران در هوای اندکی زیر دمای انجماد به شکل قندیل‌های کوچک متعددی جمع شده و در نهایت از شاخه‌ها، برگ‌ها، کابل‌ها، سیم‌ها و غیره آویزان می‌شود. سومین مورد از شرایطی که به دنبال آن قندیل شکل می‌گیرد زمانی است که آب از هر شکافی در سطوح عمودی به بیرون نفوذ کند، مانند شکاف جاده‌ها یا از میان صخره‌ها. به طور کلی قندیل یخی (Icicle) یک برآمدگی نوک تیز میخ مانند است که با یخ بستن آب هنگام چکه کردن یا ریختن آن از یک شیء یا یک سطح تشکیل می‌شود. اگر شرایط برای تشکیل قندیل‌ها مساعد باشد، در غارها هم ایجاد می‌شوند که در این صورت به آن‌ها «استالاکتیت‌های یخی» (ice stalactites) می‌گویند.