فلسفه ابن سینا به چه مباحثی می پردازد؟
ابن سینا
در حوزه دانش منطق ابن سینا با ابداع دو نظریه «قیاس اقترانی شرطی» و «موجهات زمانی» از منطق ارسطویی پا فراتر نهاد در طرح نوینی از منطق موسوم به منطق سینوی را در تمدن اسلامی پی نهاد که پس از وی تا زمان خواجه نصیرالدین طوسی تکمیل گردید. در حوزه فلسفه وی کوشید تا فلسفه مشائی را با دین سازگار سازد. در این جهت علاوه بر اثبات وجود خداوند بمثابه واجب الوجود فلسفی، به حل عقلی مسائلی از قبیل صدور کثرت از وحدت، علم خداوند به جزئیات، پیوند حادث و قدیم، رابطه ذات و صفات خدا پرداخت. در حوزه نفس نیز بحث تجرد و خلود را طرح می‌کند. وی معقول ثانی و اولی را تفکیک می‌کند و در موضوع شرور تقریر نوینی ارائه می‌دهد. اندیشه ابن سینا
مهم‌ترین منبع اندیشه‌های ابن سینا که سبب شده او فیلسوفی اسلامی شناخته شود، قرآن و روایات است. البته باید توجه داشت که از استفاده یک فیلسوف از قرآن و سنت و معارف اسلامی سخن می‌گوییم؛ چه، فیلسوف از آن رو که فیلسوف است به تقلید، تکرار و تعبد محض به آیات قرآن و روایت منقول از معصوم نمی‌پردازد، بلکه به تفکر دربارهٔ آن و عقلانی کردن آنها می‌پردازد و به همین روست که وقتی ابن سینا به تأمل فلسفی در باب معارف دینی می‌نشیند، احیاناً به دستاوردهای انتزاعی و عجیبی می‌رسد. دیدگاه‌های ابن سینا در باب مسائلی همچون تمییز وجود از ماهیت، تقسیم موجودات به ممکن و واجب، معاد و ثواب و عقاب، نبوت، واجب الوجود و صفات او (به ویژه برهان صدیقین) شاهد استفاده او از آیات و روایات است. بوعلی علم آموزی را با حفظ و آموختن قرآن و فقه (شریعت) آغاز کرده‌است. افزون بر این، در آثار او تفسیر سوره‌هایی از قرآن کریم یافت می‌شود و همچنین وی در موضوعاتی اسلامی مانند دعا، زیارت، معجزه، نماز، قَدَر و ذکر قلم زده‌است که همگی توجه ذهنی و فلسفی این اندیشه ورز را به معارف اسلامی نشان می‌دهد. او در برخی آثار فلسفی خود به آیات قرآن اشاره کرده‌است، مثلاً پس از اثبات وجود خدا و صفات او در کتاب الاشارات یا پس از اثبات صفت حق برای واجب الوجود در الهیات شفا.
ابن سینا
افزون بر این، ابن سینا در ادبیات فارسی نیز دستی توانمند داشته‌است. بیش از ۲۰ اثر فارسی به او منسوب است که از میان آن‌ها، بی‌گمان «دانشنامه علائی» و «رگشناسی» (رساله نبض) از نوشته‌های او است. آثار فارسی ابن سینا، مانند سایر نثرهای علمی زمان وی، با رعایت ایجاز و اختصارکامل نوشته شده‌است. ابن سینا برای بیان مفاهیم نو به فارسی در آثار خود دست به واژه‌سازی زده‌است. ایران
فلسفه در ایران به دلیل تحولات سیاسی و اجتماعی بزرگ در این کشور، بازهٔ گسترده‌ای از مکاتب فکری را شامل می‌شود. به‌طور کلی، فلسفه در ایران را می‌توان به دوران پیش و پس از اسلام تقسیم کرد. مکاتب پیش از اسلام، شامل آیین زرتشتی، مانوی و مزدکیه است. به عنوان نمونه‌ای از این مکاتب، مکتب مزدیسنا به دنبال آموزه‌های زرتشت در سال‌های ۱۰۰۰ تا ۵۸۸ پ. م، در نقاطی از ایران، پدیدار شد. زرتشت نخستین کسی بود که مسائل شر را از نظر فلسفی بررسی کرد. فلسفهٔ اخلاقی وی مبتنی بر تقدم پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک است. اندکی از عقاید زرتشتی در فرهنگ پسا کلاسیک غربی تا اواخر سدهٔ ۱۸ م، شناخته شده بود و او، تأثیرگذاری بسزایی در فلسفهٔ یونان و روم داشت. در بررسی دوران پس از اسلام، مشخصاً فلسفهٔ نخستین اسلامی، در پدیداری فلسفهٔ نوین، بسیار تأثیرگذار بوده‌است. از اثرات مهم این فلسفه، بر تئوری‌های فرگشت بوده‌است. از مکاتب مهم پس از اسلام، حکمت سینوی، اشراق و متعالیه هستند. به عنوان نمونه‌ای از این مکاتب، حکمت سینوی، توسط ابن سینا، فیلسوف ایرانی، بنیان نهاده‌شد و تا سدهٔ دوازدهم میلادی، به مکتب پیشرو در فلسفهٔ اسلامی تبدیل شد. ابن سینا تلاش کرد تا ارسطوگری و فلسفه نوافلاطونی را با الهیات اسلامی آشتی دهد و نظریات وی، بر دانشجویان غربی آن دوران، اثرگذار بود و در غرب نیز نفوذ داشت. ابن سینا
روایتی نیز از مرگ ابن سینا در زندگی نامهٔ او به قلم ابوعبید جوزجانی شاگرد و همراه ابن سینا موجود است که علت مرگ ابن سینا را زیاده روی در شهوات می‌داند. البته با توجه به اینکه ابن سینا شهرت زیادی داشته و زندگی‌نامه پس از مرگ او نوشته شده‌است، و از سوی دیگر هنوز نسخه ای انتقادی از زندگی نامهٔ ابن سینا تهیه نشده‌است، زندگی ابن سینا به روایت جوزجانی دارای ابهاماتی برای ابن سیناپژوهان است. فلسفه‌ی خود
فلسفه خود (به )، به مطالعه حالات متعدد هویت می‌پردازد که موضوع یک تجربه را از سایر تجارب متمایز می‌سازد. خود، بعضاً به عنوان یک شی واحد فهم می‌شود که اساساً با خودآگاهی، آگاهی و عامل مرتبط است. انسان معلق
در قرون وسطی برهان انسان معلق مورد توجه و تحسن و تکریم در اروپا و مورد تحسین فیلسوفان اسکولاستیک قرار داشته‌است. ابن سینا این برهان را به این دلیل ارائه کرده‌است تا ثابت کند پیکر انسان به غیر از نفس انسان است یعنی پیکر خاکی یا تن مادی آدمی یک موجود و نفس انسانی نیز یک موجود دیگر است و انسان به ماهو انسان نماد اتحاد و یگانگی نفس ناطقه با پیکره مادی و ارتباط این دو در جهان خارج است. ابن سینا پیکر و نفس را متحد می‌داند و نفس را صورت نوع بدن می‌داند و می‌نویسد که:" سر و کار ما در اینجا با دو ماهیت متمایز نیست بلکه جوهر واقعی، نفس است که به بدن حقیقت می‌بخشد و به حرکت درمی‌آورد و با بودن جان در تن، کالبد انسانی به درجه کمال و تمامیت می‌رسد. فلسفه
مسائل بنیادی فلسفهٔ اخلاق شامل: درستی و نادرستی امور، شناخت امور خیر و شر و بازشناسی فضایل است. ابن باجه
ابن خلدون، ابن باجه را یکی از دو چهره اصلی فلسفه در غرب جهان اسلام می‌داند که با دو چهره نامدار فلسفی شرق جهان اسلام، یعنی فارابی و ابن سینا، قابل قیاس اند. مسائل فلسفه
راسل در این کتاب بحث خود را منحصر به قسمت‌هایی از فلسفه می‌کند که به قول خودش «درباره آن‌ها می‌توان اظهار نظر مثبت کرد». به همین خاطر این کتاب بر مسائل معرفت شناسانه بیشتر از مسائل وجودی و مابعدالطبیعه تاکید می ورزد. اندیشه ابن سینا
منازعات کلامی و دستاوردهای مثبت و منفی آن، که در قرن سوم به اوج خود رسیده بود، نمی‌تواند از ذهن اندیشه ورزی مانند ابن سینا دور مانده باشد. افزون بر توجه چشمگیر ابن سینا به الهیات بالمعنی الاخص، به ویژه اثبات ذات و صفات باری، نقد بر آراء متکلمان در موضوعاتی مانند اعاده معدوم، ملاک نیازمندی موجودات به واجب الوجود، حدوث یا قدم عالم و معاد جسمانی از توجه این فیلسوف به آراء کلامی حکایت دارد. ابن رشد
ابن رشد بزرگ‌ترین کسی که در زمینه سازگاری مکتب تهافت (غزالی) با مکتب مشاء (فاراب و ابن سینا) گام برداشت. او بزرگ‌ترین فیلسوف بلامنازع اهل سنت است. از فلسفه ارسطو سیراب شده و هرگز از دایره نگرش اسلامی بیرون نرفته‌است. هر کجا ابن‌سینا و فارابی کوتاهی کرده باشند، آنان را مورد انتقاد قرار می‌دهد، و هرگاه غزالی محق باشد حق را به او می‌دهد، همچنین وقتی خطا کرده یا عمداً از راه صواب منحرف شده باشد، او را استهزاء کرده و متهم به سفسطه می‌کند. پنج رساله
پنج رساله مجموعه‌ای از چند اثر ابن سینا، در موضوع لغت و تفسیر برخی از سوره‌ها و... است که رساله‌های تفسیری توسط فخر الدین بن احمد رودباری، در حدود قرن سیزدهم قمری، به زبان فارسی ترجمه شده است و بقیه به همان زبان عربی باقی‌مانده است. کتاب شفا
بخش اول ریاضیات یا به عبارتی فن اول ریاضیات که عبارت است از هندسه، در واقع تحلیل و بررسی اصول اقلیدس می‌باشد که توسط حجاج بن یوسف مطر، به عربی ترجمه شده‌است. البته ترجمه‌های دیگری نیز موجود است که می‌توان حجاج بن یوسف را اولین مترجم اصول اقلیدس به حساب آورد. بو علی، در بخش هندسه بر خلاف خود اقلیدس و مترجم آن، به تفصیل نپرداخته و فقط به مطالبی که برای درک قضایا و اثبات آن‌ها لازم است، پرداخته است. مقصود ابن سینا این است که متعلم را هر چه سریع تر با مبانی هندسه آشنا سازد. وی به گفته شاگرد و دوستش، ابو عبید جوزجانی، ابتدا کتابی به نام مختصر اقلیدس، تألیف کرد که بعداً بخشی از کتاب شفا را تشکیل داد. ابن سینا، بخش هفتم کتاب نجات را نیز به هندسه اختصاص داده است. نظریات ابن سینا در ریاضیات هنوز کاملاً مورد بررسی قرارنگرفته‌است، ولی کارل لوکوچ، بخشی از فن اول ریاضیات شفا (هندسه مسطحه) را در کتاب خود مورد بررسی قرار داده است. هندسه، به نظر ابن سینا، یکی از علوم ریاضی، بلکه اولین علم از علوم ریاضی است که متکفل آموزش اوضاع خطوط، اشکال سطوح و انحطام مقادیر می‌باشد. ابوسعید ابوالخیر
داستان دیدار او با ابن سینا که در کتاب اسرارالتوحید آمده بسیار پر آوازه است: گویند ابوسعید ابوالخیر به شیخ الرئیس نوشت: مبادا بر مباحث معقول اعتماد کنی؛ زیرا بدیهی‌ترین استدلال شکل اول است، در حالی که شکل اول دوری است. افزون بر این، ثبوت نتیجه متوقف بر کلیت کبراست و کلیت کبرا بر صدق اکبر بر اصغر متوقف است؛ زیرا اصغر از جمله افراد اکبر است. شیخ الرئیس در پاسخ گفت: کلیت کبرا موقوف بر اندراج اصغر است به اجمال، و مقصود از نتیجه حصول نتیجه است به تفصیل. اندیشه ابن سینا
در آثار ابن سینا رساله‌هایی یافت می‌شود که از دغدغه‌های عرفانی او حکایت دارد و در عین حال گواه آشنایی او با عرفا و متصوفه عصر اوست. می‌گویند او با برخی صوفیان زمانش ملاقات و مکاتبه داشته‌است.رساله‌هایی مانند: دانشنامه علائی
از بخش‌های مختلف کتاب سه بخش منطق، الهیات و طبیعیات از نوشته‌های خود ابن سینا به جا مانده‌است و بخش‌های مربوط به ریاضیات شامل هندسه، هیئت و حساب که در همان زمان از بین رفته بود را ابو عبید جوزجانی پس از وفات ابن سینا از نوشته‌های دیگر او به تلخیص درآورده‌است. عینی‌گرایی (فلسفه)
در میان فلاسفه ایرانی ابن سینا و ملاصدرا با دو دیدگاه متفاوت به نحوهٔ شناخت عینی انسان از جهان پرداخته‌اند. هانری ماسه
او در سال ۱۹۳۷ برای چهارمین بار به ایران سفر کرد. هدف او از این سفر تکمیل اطلاعات قبلی خود دربارهٔ معتقدات و آداب ایرانی بود. در سال ۱۹۵۴ برای ایراد سخنرانی در کنگره جشن هزاره ابن سینا که از اول تا دهم اردیبهشت ماه در شهرهای تهران و همدان برگزار می‌شد به ایران سفر کرد. او در این سفر خطابه‌ای با عنوان "اصطلاحات فلسفی ابن سینا در زبان فارسی" قرائت کرد. خطابه دیگر ماسه در بیست و هشتم آوریل در زمان پرده‌برداری از مجسمه ابن سینا در همدان ارائه شد. یوسف زیدان
متمایزترین ویژگی در مطالعه زیدان از فلسفه اسلامی، تلاش او برای کشف منشأ رشته‌ای از تفکر فلسفی اسلامی است که از نظر او تحت تأثیر فلسفه هلنیستی نبوده است. او فکر می‌کند که مثلاً حی بن یقظان با نسخه‌ها و تفاسیر متعددی که از سوی شخصیت‌های مهمی چون ابن سینا، ابن طفیل، سهروردی و ابن النفیس می‌شود، منبعی برای فهم فلسفه اسلامی از نظر خود است. این دیدگاه مبنای ویرایش مجدد او از تمثیل کامل فلسفی حی بن یقظان در کتاب «حی بن یقظان: چهار متن و مؤلفان آنها» است. فلسفه در سرزمین نبوت
کتاب فلسفه اسلامی از آغاز تا امروز روایتی از تطور و فراز و فرود فلسفه در جهان اسلام و نسبت آن با وحی و امر قدسی است. سیدحسین نصر در کتاب هدف از تدوین و نگارش این اثر را ارائه فلسفهٔ اسلامی در قالب آموزه‌ها و تاریخ فلسفه‌ای یاد می‌کند در جهان اسلامی تحت نفوذ وحی حیات و تطور داشته و فعالیت کرده‌است. نویسنده در اثر توضیح می‌دهد که در این کتاب بیشتر روی دوران متأخر فلسفهٔ اسلامی، علی‌الخصوص در ایران، متمرکز شده‌است؛ زیرا ایران پس از حملهٔ مغول به مهم‌ترین عرصه برای ادامهٔ حیات فلسفهٔ اسلامی تبدیل شد در چنین شرایطی فلسفه هرچه بیشتر به حقایق باطنی آشکار شده از طریق وحی نزدیک شد. نویسنده معتقد است که تأکید بر فلسفهٔ اسلامی متأخر از منظر مطالعات تطبیقی نیز جالب توجه است، زیرا نشان می‌دهد که چگونه دو سنت فلسفی-یکی اسلامی و دیگری مسیحی- راه خود را از هم جدا کردند و چنان سرنوشت‌های متفاوتی را دنبال کردند. از کتاب فلسفه در سرزمین نبوت به عنوان حاصل حدوداً پنجاه سال مطالعه و تأمل نویسنده دربارهٔ فلسفه و مسائل فلسفی یاد شده‌است. مترجم اثر در مقدمه کتاب معتقد است که سید حسین نصر به همراه هانری کربن از جمله محققانی هستند که در تلاش بوده‌اند تا مونولوگ شرق شناسان غربی اندیش دربارهٔ تاریخ تفکر اسلامی را بشکنند و از این اثر نیز به عنوان تلاشی از سیدحسین نصر برای به چالش کشیدن روایت‌های مستشرقین دربارهٔ تفکر اسلامی یاد می‌کند. درآمدی بر فلسفه تاریخ
کتاب درآمدی بر فلسفه تاریخ، در ۹ فصل اصلی خود؛ با هم‌سنجی بنیادها و ویژگی‌های هستی شناسانه، شناخت شناسانه و روش شناسانهٔ تاریخ، علوم اجتماعی و علوم تجربی تلاش کرده‌است جایگاه متمایز معرفت تاریخی را به درستی روشن کرده، به پرسش‌ها و تردیدهای مربوط به اعتبار چنین معرفتی پاسخ‌های مناسب بدهد. در این کتاب پس از بحثی کوتاه دربارهٔ چیستی فلسفهٔ تاریخ و رابطه و نسبت میان تاریخ، فلسفه و علوم اجتماعی به بررسی مسائل و موضوع‌های بسیار مهم و پایداری مانند علت، تبیین، عینیت، حقیقت و معنا می‌پردازد. فصل پایانی کتاب هم دربرگیرندهٔ بحث جالبی در پاسخ به این پرسش است که آیا تاریخ پایان یافته‌است؟ آزمایش ۲۱ گرم
افلاطون روح را جوهری پیراسته از جرم، مکان و زمان می‌دانست. او گفت که حتی پس از مرگ، روح وجود دارد و قادر به تفکر است. مفهوم روح در مسیحیت توسط آگوستین و در فلسفه توسط دکارت توسعه یافت. در اسلام، روح نفس را هدایت می‌کند. بعدها فیلسوفانی مانند اسپینوزا، کانت و ابن سینا پیرامون اثبات و چیستی روح بحث کردند، ایدهٔ انسان معلق ابن سینا نیز در این ارتباط است. در دوره‌های جدیدتر، این تصور که روح مادی است بروز پیدا کرد، مثلاً مک دگال معتقد بود بدون وجود مادهٔ اشغال کنندهٔ فضا، شخصیت یا خودآگاهیِ همیشگی پس از مرگ جسمانی غیرقابل تصور است. با این وجود، این ایده که روح از نظر تجربی قابل اثبات باشد هرگز توسط جامعهٔ علمی تأیید نشد. بدین جهت روح را از نظر زیست‌شناسی قابل تحقیق نمی‌دانند، چرا که علوم زیستی زندگی را به عنوان آمیخته‌ای از فیزیک و شیمی ترسیم می‌کند. برهان عشق
ابن سینا که وجود خداوند را با دلایل فلسفی اثبات کرده در عین حال توصیفی مبتنی بر عشق از رابطه خدا و جهان و انسان ارائه می دهد ودر رساله عشق می گوید: نجم‌الدین القزوینی الکاتبی
اثر وی در منطق الرساله الشمسیه (منطق شمسیه) به‌طور عمومی نخستین بار به عنوان متن اصلی در مورد منطق در مدارس سنی حتی تا سده بیستم و حتی شاید همه دوران‌ها مورد استفاده قرار گرفت. منطق نجم الدین تا حد زیادی از منطق ابن سینا الهام گرفته شده‌است؛ ولی از منطق ابن سینا مفصل‌تر است و حرکت در آن از راه‌های گوناگونی است. مثلاً در حالی که ابن سینا ده روش را معرفی می‌کند و ۶ عدد ازآنها را بررسی می‌کند. نجم الدین تعداد بیشتری روش را معرفی می‌کند و ۱۳ عدد از آن‌ها را بررسی می‌کند. اتحاد عقل و عاقل و معقول
فضل الرحمان بر این باور است که ابن سینا به نظریه مشایی تمسک می‌جست که نفس، صورت‌های متعلقات معرفت را دریافت می‌کند و تبدیل به آن‌ها می‌شود به این معنا که فاعل شناسا (مدرک) باید از هر گونه صورت جزئی مستقل و جدا باشد، اگر بناست که فاعل شناسا صورت‌های معقولات را دریافت کند. از سوی دیگر ابن سینا تحت تأثیر این نظریه بود که نفس مبدل به متعلقات اش می‌شود، نظریه ای که ابن سینا به فرفوریوس نسبت می‌داد. ابن سینا نفس را به عنوان محل و مکانی برای صور می‌دانست. ابن سینا موضع واحدی در مورد مسئله اتحاد عاقل و معقول نداشته‌است و گاهی در رد آن سخن گفته‌است و گاهی در تأیید آن شواهدی را ذکر کرده‌است. علل اربعه
در میان علل اربعه برای افلاطون و ارسطو، علت صوری اهمیت بیشتری دارد به‌طوری که، فی‌المثل، بخش زیادی از کتاب مابعدالطبیعهٔ ارسطو به نشان دادن صورت و وجه ممیزهٔ اشیاء می‌پردازد. در تمامی کتاب مابعدالطبیعه توجه چندانی به علت فاعلی نشده، بلکه ارسطو علت فاعلی را نیز تبدیل به علت صوری می‌کند و بررسی می‌کند. این درحالی‌است که ابن‌سینا به خلاف تبیین صورت، تبیین وجود می‌کند و لذا توجه او اساساً به علت فاعلی است. از این حیث است که پرسش اساسی ارسطو پرسش از چگونگی و پرسش ابن‌سینا از چرایی است. ابن سینا
برپایهٔ پژوهشهای دکتر محمد معین و سید محمد مشکات، شمار واژگان آفریدهٔ ابن سینا در دانشنامهٔ علایی و رگ‌شناسی ۱۰۳۹ واژه است. برخی واژه‌های آفریدهٔ ابن سینا در این دو اثر سترگ چنین هستند: ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام
این کتاب درباره تاریخ تفکر فلسفه اسلامی از پیدایش اسلام تاکنون است. در پشت جلد کتاب به قلم ناشر آمده‌است:«اندیشه‌های فلسفی در جهان اسلام آرام و بدون کشمکش صورت نپذیرفته و در هر برهه‌ای از زمان با نوعی مخالفت و خصومت روبرو بوده‌است. آنچه در این اثر مورد بحث و گفتگو واقع شده ماجرای پر نشیب و فراز فکر فلسفی است که از میان گروههای متعدد و متضاد مخالف عبور کرده و با بحرانهای سخت و دشوار مواجه گشته‌است. شکل‌گیری اندیشه فلسفی نتیجه‌ای است که از نوعی تعاطی و برخورد اندیشه‌ها حاصل می‌گردد. آنچه در سیر تاریخ اندیشه فلسفی در جهان اسلام کمتر محل توجه بوده، تفکر مخالفان و معارضان با فلسفه‌است که نقشی اساسی در ماجرای فکر فلسفی جهان اسلام ایفا کرده‌اند. برای اولین بار نویسنده کتاب در زبان فارسی با رجوع به اصل نوشته‌های معارضان با فلسفه پرده از تاریخ فکر فلسفی در جهان اسلام بر می‌دارد و خواننده در این کتاب از رهگذر آشنایی با اندیشه متفکران ضد فلسفه چون غزالی، ابن حزم، شهرستانی، فخر رازی، ابن تیمیه، موسی بن میمون، ابوالنجا الفارص، شیخ عبدالله جیلانی، ابوالبرکات بغدادی و همچنین با تلاش فلاسفه برای پاسخگویی به ردیات آنان، به تصویری زنده از تعین و شکل‌گیری اندیشه فلسفی در فرهنگ اسلامی دست می‌یابد. کتاب حاضر اولین کتاب از سه گانه‌ای است که در صدد است در قالب مهمترین مسائل مناقشه‌آمیز میان مخالفان و موافقان فلسفه، شرحی دلکش از ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام را تا زمان حاضر ارائه نماید.» ابن سینا
سازمان یونسکو هر دو سال یک بار جایزه‌ای به نام ابن سینا را از میان افرادی که در فلسفه اخلاق و علم پیشرو هستند اهدا می‌کند. مسئله شر
تئودیسه‌های جایگزین در اندیشه اسلامی شامل انکار شر از ابن سینا در قرن ۱۱ میلادی در صورتی شبیه به تئودیسه «تئوری بی‌بهره‌گی» می‌شود. این کوشش تئودیسه توسط ابن‌سینا ناکام بوده‌است، بنا به گفته شمس عناتی، چرا که به‌طور ضمنی یا تلویحی قدرت مطلق خداوند را منکر می‌شود. فلسفه مشاء
تقسیم فلسفه به مشائی و اشراقی در عین اینکه یکی از تقسیمات فلسفه اسلامی است. در حقیقت پیروان ارسطو عموماً مشائی و پیروان افلاطون اشراقی نامیده می‌شوند. در وجه تسمیه مشاء اقوال مختلفی گفته شده‌است. برخی علت این نامگذاری را عادت ویژه ارسطو در تدریس ذکر کرده‌اند. گفته می‌شود ارسطو به هنگام تدریس فلسفه قدم می‌زده‌است. برخی نیز وجه آن را این دانسته‌اند که چون عقل و اندیشه این فلاسفه پیوسته در مشی و حرکت بوده فلسفه آنان به فلسفه مشاء مشهور شده‌است؛ چرا که حقیقت فکر همان حرکت به سوی مقدمات و از مقدمات به سوی نتایج است. در میان فلاسفه اسلامی کندی، فارابی، ابن سینا، خواجه نصیر طوسی و ابن رشد اندلسی از بزرگان فلسفه مشائی شمرده می‌شوند. در جهان اسلام فلسفه مشاء با نام ابن سینا شناخته و آموزش داده می‌شود. فهرست آثار ابن سینا
از شیوه نگارش کتاب‌های علمی و فلسفی ابن سینا و اشعار عربی او که مشهورترین آن‌ها قصیدهٔ "عینیه روحیه" است به خوبی می‌توان توانایی و چیرگی او در شاعری و سخنوری در ادبیات عرب را دریافت. اشعار فارسی‌ای که به ابن سینا نسبت داده‌اند، روی هم رفته ۲۲ قطعه و رباعی در ۶۵ بیت می‌شود، ولی در درستی انتساب آن‌ها به وی تردید کرده‌اند. ظفرنامه (ابن سینا)
ظفرنامه کتابی است با درون مایه اخلاقی که در پیش از اسلام و ابتدا به زبان پهلوی نوشته شده است. برگردان آن به فارسی را به ابن سینا پیوند داده‌اند ولی در این باره اختلاف نظر وجود دارد. موضوع کتاب، رفتار درست و منش نیک است و به شیوه پرسش و پاسخ نگاشته شده‌است. این گفتگو میان بزرگمهر و انوشیروان انجام می‌شود و نویسنده گویا نوشته‌ای پهلوی را که نخست به عربی برگردانده شده، از عربی به زبان فارسی ترجمه کرده‌است. فردوسی در بخش هایی از شاهنامه به این مکالمه ها که مضامین آن شباهت زیادی به ظفرنامه دارد پرداخته است. حقیقت
در اوایل عصر فلسفه اسلامی، ابن سینا (آویسنا) کلمه حقیقت را در کتاب خود به نام کتاب شفا، جلد اول فصل ۸ بدین شکل تعریف می‌کند: حقیقت چیزیست در ذهن که مشابه بیرونی آن باشد. فهرست آثار ابن سینا
و رساله‌های او عبارتند از:قانون یک دائرةالمعارف پزشکی است که در آن تمام مبانیِّ طب سنتی مانند: کالبد شناسی، نشانه‌شناسی، داروشناسی، داروسازی، نسخه‌نویسی مورد بحث قرار گرفته‌است. کتاب قانون در ۱۳۶۰ توسط شرفکندی از زبان عربی به زبان فارسی امروزی ترجمه شد و توسط انتشارات سروش منتشر گردید و تا کنون چندین بار تجدید چاپ شده‌است. این کتاب در دانشگاه‌های اروپایی و آمریکایی تا دو سده پیش مورد استفاده پزشکان بوده و به بیشتر زبانهای دنیا ترجمه شده‌است، قانون بعد از انجیل بیشترین چاپ را داشته‌است. افلاطون مغز و دل و کبد را اندام‌های زیستی یا اعضای رئیسه یا اندام‌های اصلی بدن انسان می‌دانست و به همین دلیل این اعضا را مثلث افلاطون یا تریگونوم پلاطو، به یونانی trigonome plato یا Plato's tripod و به انگلیسی plato' triangle می‌نامیدند. ابن سینا اعلام نمود که بقای نسل انسان وابسته به دستگاه تولید مثل است و بنابراین جمع چهار اندام نام برده را مربع ابن سینا، به زبان یونانی "کوادرانگولا اویسینا" quadrangula Avicenn و به انگلیسی Avecena's quadrangle نامیدند. وی همچنین علاقه‌مند به تأثیرات اندیشه بر جسم بود و آثاری نیز در باب روانشناسی دارد. اندیشه ابن سینا
محض نمونه، عبارتی از شفا را در این مقام نقل می‌کنیم و سپس چند روایتی را که در مجامع روایی آمده‌است بازمی‌خوانیم. مقایسه این دو، تأثر ابن سینا را از معارف اسلامی به روشنی نشان می‌دهد: احمد کسروی
انتقادات کسروی نسبت به فلسفه دربارهٔ آن فلسفه‌ای است که از افلاطون و ارسطو آغاز شده و در ایران ابوعلی‌سینا و فارابی و سهروردی و عبدالرزاق کاشی و ملاصدرا و حاجی ملاهادی سبزواری و حاج ملاعلی کنی دنبال کرده‌اند.نکوهش ما از فلسفه بیشتر از قبیل داستان عقول عشره و موضوع حدوث و قدم و اینکه آیا علم خدا حضوری یا حصولیست و مانند اینها [است] … موضوع مُثُل که افلاطون از پندار خود بیرون ریخته آیا کدام دلیل کوچکی بر درستی آن یاد نموده؟! … گیرم که دانستید علم خدا حضوریست نه حصولی آیا چه گرهی از کار زندگانی‌تان باز خواهد شد؟!کسروی فلسفه یونان را پندارهای کهنهٔ دوهزار ساله می‌دانست. همچنین کسروی فلسفه یونان را یکی از دلایلی می‌دانست که شرق را از پیشرفت بازداشته است.آنچه مشت فلسفهٔ یونانی را باز می‌کند بخش طبیعیات آن می‌باشد. چه آنان دربارهٔ آسمان و زمین و چیزها نیز … پنداربافی‌ها کرده‌اند: زمین مرکز گیتی می‌باشد. گرد آنرا چهار کره از پشت هر فلک پایینی با شکم فلک بالاتر بهم می‌ساید. در هر فلکی یک ستارهٔ گردنده جا گرفته در فلک هشتم ستاره‌های دیگر میخکوب شده‌اند. فلک نهم ساده است و هیچ ستاره ندارد. کنون از دانشمندان علم هیئت بپرسید ارزش این پندارها چیست؟. ابن سینا
"بُرینش" به‌جای قطع (که در ریاضی و انداهه به‌کار می‌رفت)، "پذیرا" به‌جای قابل (در فلسفه)، "روان" به‌جای نفس، سربه‌سر به‌جای مساوی، "کرده" به‌جای مفعول، "کُنا" به‌جای فاعل، "گداخته" به‌جای مایع، "مایگی" به‌جای مادیّت، نهاد به‌جای وضع، "یکی‌ای" به‌جای وحدت، "افکندنِ گمان" به‌جای تولیدِ شک، "ایستادگی به‌خودی‌خود" به‌جای قائمِ‌بالذات‌بودن، بالش (نمو، از بن واژهٔ بالیدن)، "بَستَناکی" به‌جای انجماد، "بهره پذیر" به‌جای قابل قسمت، "بی‌گسستگی" به‌جای لاینقطع، پیداگر، پیوندپذیر، "جانِ سخن گویا" به‌جای نفسِ ناطقه، "جُنبایی" به‌جای حرکت، جنبش‌دار، "جنبشِ راست" به‌جای حرکتِ مستقیم، "جنبش گِرد" به‌جای حرکتِ مستدیر، "چه چیزی" به‌جای ماهیت، دیرجنب، "رایش" به‌جای علمِ ریاضی، روشن‌سرشتی، "زایش‌دِه" به‌جای مولّد، "زِفر زبرین" به‌جای فکِ اعلی، "زِفر زیرین" به‌جای فکِ اسفل، "شایدبود" به‌جای امکان، "گوهر روینده" به‌جای جوهر نامی، "نادیداری" به‌جای باطنی، "هرآینگی‌بودن" به‌جای وجوب، حدِّ کِهین، حدِّ مِهین، حدِّ میانگین، "علمِ ترازو" به‌جای علمِ منطق، "علمِ سپس‌طبیعت" به‌جای علم مابعدالطبیعه، نبض درنگی، نبض دمادم، نبض ستبر، نبض لرزنده. ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام
هر کدام از عناوین فهرست این دانشنامه مرجع فلسفه اسلامی، خود یک کتاب و مقاله‌است، مانند مکتب تفکیک. ۱. مخالفت و ستیز با فلسفه ۲. نومی‌نالیسم و انکار کلیات ۳. صحنه‌ای دیگر از کثرت انگاری ۴. شیوه دوگانه یا شوخی با عقل ۵. عمل زدگی آفت فلسفه‌است ۶. سوء فهم در مسائل فلسفی ۷. جانشین منطق ۸. آیا مرجح بودن برای اراده یک صفت ذاتی است؟ ۹. تقدم اراده و جواز گزاف ۱۰. رد اهل منطق ۱۱. اوج جمود ۱۲. فتوای ابن الصلاح بر ضد منطق ۱۳. آیا قیاس تمثیل قویتر از قیاس شمولی است؟ ۱۴. شیخ عبدالله جیلانی و تشکیکهای منطقی ۱۵. ابو النجاالفارض و موضع ضد منطقی او ۱۶. جدال میان نحوی و منطقی در گزارش ابو حیان ۱۷. موضع ابن حزم ظاهری در باب دین و منطق ۱۸. ابن حزم و اندیشه‌های فلسفی ۱۹. رساله ابن حزم در رد نخستین فیلسوف جهان اسلام ۲۰. بدیهیات در نظر ابن حزم ۲۱. کتابهایی که تحت عنوان تهافت الفلاسفه نوشته شده‌است ۲۲. تهافت التهافت و دفاع از فلسفه ۲۳. موضع ابن رشد در مقابل متکلمین ۲۴. شهرستانی و کشتی با فلاسفه ۲۵. پهلوان طوس در برابر شهرستانی ۲۶. مسئله کسب اشعری ۲۷. فیلسوفی که ادعا دارد از فلاسفه بسیار کم آموخته‌است ۲۸. مواضع مخصوص ابوالبرکات بغدادی ۲۹. نظر ابوالبرکات بغدادی در باب اراده‌های متجدد حق ۳۰. زمان امتداد وجود است نه مقدار حرکت ۳۱. امام فخر رازی و فلسفه ۳۲. آیا ادله سمعی مفید یقین است؟ ۳۳. موسی بن میمون و موضع سرسخت او در انکار صفات حق تعالی ۳۵. محدودیت عقل و خطر الهیات در نظر ابن میمون ۳۶. القاء شبهه در مسائل فلسفی لزوما به معنی مخالفت با فلاسفه نیست ۳۷. خواجه نصیرالدین طوسی و شیخ مفید در یک نظر اجمالی ۳۸. سید مرتضی علم الهدی اندیشه و نظر را نقطه عزیمت فهم دین می‌داند ۳۹. سمعیات الطاف الهی است در عقلیات ۴۰. چرا معتزله در روایات مورد لعن و نکوهش قرار گرفته اند؟ ۴۱. نزاع میان دو رازی در ری ۴۲. فیلسوف ری و فیلسوف اندلس ۴۳. حدود فلسفه و شریعت در نظر ابن سینا ۴۴. ماجرای انجمن سری اخوان الصفا ۴۵. تعاطی افکار و داد و ستد اندیشه‌ها ۴۶. از ابوسعید سیرافی تا انطون سعادة و زکی ارسوزی ۴۷. تنهایی فیلسوف و تدبیر الموحد ۴۸. در میان فیلسوفان مسلمان، شرقی کیست و غربی کدام است؟ ۴۹. سیف الدین امدی در برابر فلاسفه ۵۰. موضع مخصوص سیف الدین امدی در باب وجوب و اختیار ۵۱. تیر در تاریکی ۵۲. از خواجه نصیرالدین طوسی تا جلال الدین دوانی ۵۳. جلال الدین دوانی و حوزه فلسفی شیراز ۵۴. میرداماد و حکمت معنوی تشیع ۵۵. دو جریان متفاوت فکری در حوزه فلسفی اصفهان ۵۶. حکمت متعالیه ملاصدرا در آئینه احادیث ۵۷. حکمای بعد از صدرالمتاهلین ۵۸. انصاف در رساله الانصاف فیض کاشانی ۵۹. فلسفه اشراق یا هزاره گرایی آذر کیوانیان؟ ۶۰. فقیه فیلسوف یا فیلسوف فقها؟ ۶۱. کتابنامه ۶۲. فهرست اعلام ۶۳. فهرست کتب و رسائل ۶۴. فهرست مذاهب، فرق و گروهها ۶۵. ماهیت فلسفه اسلامی ۶۶. آیا فلاسفه اسلامی در راه جمع و توفیق میان عقل و دین موفق بوده اند؟ ۶۷. صدر المتاهلین و تأسیس اصل در فلسفه اسلامی ۶۸. هستی و حضور ۶۹. تفکر و هستی ۷۰. نور یا وجود؟ ۷۱. شواهد اصالت وجود ۷۲. وجود و تشخص ۷۳. تشخص مرجع ضمیر "(من)" ۷۴. تشکیک در وجود ۷۵. عقل و نقل ۷۶. اساس تاویل و آثار آن ۷۷. شرح اصول کافی ملاصدرا و بحارالانوار مجلسی ۷۸. از صدرالمتاهلین شیرازی تا قاضی سعید قمی ۷۹. شیخ احمد احسائی در نقش امام فخرالدین رازی ۸۰. انعکاس اندیشه‌های احسائی در آثار حاج سید کاظم رشتی ۸۱. مکتب تفکیک ابوالبرکات بغدادی
بغدادی در طرح مباحث منطقی ضمن اینکه به آثار ارسطو توجه دارد، از ابن سینا متأثر است. از این روی، می‌بینیم که تعریف را پیش از مبحث قضایا مطرح کرده‌است. از ویژگی‌های برجستهٔ اثر منطقی بغدادی توجه به مباحث فلسفهٔ منطق، که بیشتر جنبهٔ معرفت شناختی دارند، است مانند بحث از صعوبت یا سهولت حد یا امکان ذهنی و ضرورت در مقابل امکان و ضرورت خارجی. روز پزشک
در ایران روز اول شهریورماه، هم‌زمان با زادروز بوعلی سینا، به پاس خدمات وی به علوم پزشکی، تألیفات و فعالیت وی در این رشته و برای بزرگداشت پزشکان، روز پزشک نام‌گذاری شده‌است. ابوعلی سینا، پزشک و فیلسوف معروف متولد شهر بخارا است و مدفن او در همدان، یکی از شهرهای تاریخی ایران است و از مشهورترین و تاثیرگذارترینِ فیلسوفان و دانشمندان ایران است که آثارش در زمینه فلسفه ارسطویی و پزشکی اهمیت بسیار دارد. وی ۴۵۰ کتاب در زمینه‌های گوناگون نوشته‌است که یکی از معروف‌ترین کتاب‌هایش کتاب شفا، دانشنامه علمی و فلسفی جامع و کتاب قانون یکی از کتابهای معروف ابن سینا در زمینه علم پزشکی می‌باشد. وی از کودکی به طبیعت، گیاهان و حیوانات علاقه خاصی داشت و اوقات فراغت خود را در دشت و صحرا به جستجو و کسب تجربه می‌پرداخت بدین صورت از دوران کودکی به خواص گیاهان دارویی و طبابت علاقه‌مند شد. ابن سینا از حیث نیروی جسمانی، مردی نیرومند بود و به همین خاطر از کار کردن احساس خستگی نمی‌کرد، وی همچنین از لحاظ نیروی ذهنی و تفکر نیز بسیار نیرومند بود، به گونه ای که در سن هجده سالگی توانست تمامی دانش‌های زمان خود را فرا گیرد. آنتونی کنی
اثر عمده او تاریخ فلسفه غرب در چهار جلد است. نشریه فرست تینگز این کتاب را بهترین تاریخ فلسفه تک‌مولف بعد از تاریخ فلسفه کاپلستون دانست. این کتاب توسط رضا یعقوبی ترجمه شده و از جانب بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه منتشر شده است. جشن رونمایی از این کتاب در تاریخ 16 مرداد ماه 1398 به همت مجله بخارا تحت عنوان شب فلسفه غرب برگزار شد و کریم مجتهدی، ان‌شاالله رحمتی و رضا یعقوبی در این مراسم درباره این کتاب و مسائل فلسفه غرب به ایراد سخن پرداختند و پیام ارسالی آنتونی کنی برای این مراسم قرائت شد. کنی در بخشی از این پیام گفته بود: «ابن سینا در طول قرون وسطی و بعد از آن بی‌تردید تاثیرگذارترین فیلسوف بعد از افلاطون و ارسطو بوده است و امیدوارم فلسفه ایران در عصر حاضر به همان شکوفایی‌اش در عصر ابن سینا برسد».در اینجا از مهم‌ترین آثار ترجمه نشده او نام می‌بریم. کتاب شفا
پیروی ابن سینا از ارسطو، هرگز مقلدانه نبوده که فقط به شرح و تفسیر کلام او اکتفا کند، بلکه چنان‌که خود او تصریح فرموده، هیچ مطلب قابل توجهی در آثار پیشینیان نبوده مگر آن که آن را در این کتاب گرد آورده است، احکام و مطالبی که در کتب قدما در جایگاه شایسته خود قرار نداشته به جایگاه شایسته اش انتقال داده، اگر در مطالب گذشتگان خلل و نقصانی دیده با فکر و نظر خود بر آن‌ها افزوده و تکمیل کرده و بر خلاف عادت منطقیان، مطالب بی ارتباط با این علم و مرتبط با فلسفه اولی را از منطق حذف و در فلسفه اولی مطرح کرده‌است و به این ترتیب مهم‌ترین نقش را در تنظیم، تبیین و تکمیل منطق و فلسفه ارسطویی ایفا نموده‌است. حسین الهی قمشه‌ای
حافظ‌شناسی، شرح گلشن راز شبستری، شرح مثنوی، مکاتب ادبی و هنری، زیبایی دانایی نیکویی، ادبیات انگلیسی، اخلاق اسلامی، موسیقی در آیینه ادبیات، شادی در زندگی، گوهر حوا، عرفان در دنیای تکنولوژی، خلاقیت و نوآوری، چهار اصل طلائی، زیبایی‌شناسی، انعکاس قرآن در ادبیات، برنامه‌ریزی فرهنگی، مسیح و خردمند چهارم، صلح و عدالت در اسلام، در قافله خوبان، وصف پادشاه جهان، شب قدر، عمل و عکس‌العمل، نقد عمر، غلبه بر دیو، اسلام و فطرت انسانی، حق و باطل، جاودانگی روح، امر قدسی، سمفونی مولانا، اسلام چیست، سمفونی سعدی، انسان کامل، دین عشق، سیری در آثار سنایی، قوانین هارمونی در جهان، موسیقی در ادبیات فارسی، جبر و اختیار، حقوق بشر در ادبیات فارسی، ضرب آهنگ در شعر پارسی، شراب روحانی، سیری در غزلیات شکسپیر، در صحبت فارابی، باغ‌های بی خزان سعدی، هفت داستان زیر هفت گنبد، حماسه فردوسی، سیری در مخزن الاسرار نظامی، در صحبت خیام، در صحبت ابن سینا. ابو عبدالله ناتلی
گفته می‌شود که وی اصالتاً اهل مازندران و شهر ناتل است. در زندگی‌نامه خودنگاشت ابن‌سینا بیان شده‌است که ناتلی که فلسفه می‌دانسته، به درخواست پدر ابن سینا مدتی را در بخارا در منزل ابن سینا سکونت داشته و وقت خود را صرف آموزش این سینا کرده‌است. ناتلی، به این سینا مقدمهٔ ایساغوجی را تعلیم می‌داده‌است. فلسفه
امروزه، زیرشاخه‌های اصلی فلسفه دانشگاهی شامل متافیزیک است که مربوط به ماهیت اساسی هستی و واقعیت است. معرفت‌شناسی، که ماهیت دانش و باور را بررسی می‌کند؛ فلسفه اخلاق، که مربوط به ارزش اخلاقی است؛ و منطق، که قواعد استنتاج را مطالعه می‌کند که به فرد اجازه می‌دهد از مقدمات واقعی نتیجه‌گیری کند. زیرشاخه‌های برجسته دیگر شامل فلسفه علم، فلسفه سیاسی، زیبایی‌شناسی، فلسفه زبان و فلسفه ذهن هستند. خواجه نصیرالدین طوسی
خواجه نصیر کوشید تا با پاسخ به انتقادات متکلمین اشعری به‌خصوص محمد غزالی و فخر رازی، از فلسفه مشائی دفاع کند و با شرح و بسط آرای فلسفی ابن سینا به آن قوتی مجدد ببخشد. حی بن یقظان
ابن طفیل که سخت شیفته حکمت مشرقی ابن سینا است با نگارش این کتاب می‌کوشد برخلاف روش متداول نگارش فلسفی، ایده‌های اساسی حکمت مشرقی ابن سینا را درقالب داستانی که اصل و اساس آن را نیز از ابن سینا گرفته‌است، شرح دهد. بسط داستان متناسب است با دوره‌های مختلف کسب معرفت بشری، یعنی جستجوی سرچشمه حیات آدمی و سپس یافتن خالق انسان، و در نهایت، یافتن راهی برای اتحاد و وصول به ساحت ربوبی. فلسفه در سرزمین نبوت
بخش سوم، با نام "فلسفه اسلامی در تاریخ"، مفصل‌ترین قسمت کتاب است. در ابتدا نویسنده چارچوب پیشنهادی خود را برای مطالعه ارائه می‌کند به فلسفه اسلامی از آغاز تا دوره معاصر می‌پردازد، ذیل این بخش به این موارد می‌پردازد. ۷) چهارچوبی برای مطالعهٔ تاریخ فلسفهٔ اسلامی، ۸) ابعاد سنت فکری اسلامی: کلام، فلسفه و معنویت، ۹) عمر خیام شاعر-دانشمند در مقام فیلسوف، ۱۰) فلسفه در آذربایجان و مکتب شیراز، ۱۱) بازبینی مکتب اصفهان، ۱۲) ملاصدرا و شکوفایی کامل فلسفهٔ نبوی، ۱۳) از مکتب اصفهان تا مکتب تهرانو در نهایت بخش چهارم در بررسی "وضعیت کنونی" به ۱۴) تأملاتی دربارهٔ اسلام و تفکر مدرن و ۱۵) فلسفه در سرزمین نبوت دیروز و امروز پرداخته‌است. سید روح‌الله خمینی
مهدی حائری می‌گوید خمینی بشدت متأثر از ابن عربی بود و در تدریس اسفار ملاصدرا رویکردی عرفانی داشت و علاقه ای به مباحث فلسفی فارابی و ابن سینا نشان نمی‌داد. وی در عرفان به فصوص الحکم و فتوحات المکیه ابن عربی، مفتاح الغیب قونوی، شرح فصوص الحکم داوود قیصری و شرح قصیده ابن الفارض از کاشانی و اصطلاحات الصوفیه علاقه نشان می‌دهد. وی به روایت فلسفه نوافلاطونی رایج در میان حکمای مسلمان نیز گرایش داشت و در آثارش به اثولوجیا استناد می‌کند، که در اصل برگرفته از تاسوعات فلوطین بوده و به اشتباه متعلق به ارسطو پنداشته شده‌است. بدین ترتیب، وی آمادگی پذیرش آرای فلسفی غیراسلامی را مشروط به سازگاری با سنت و روایات دارا بود. فلسفه در ایران
بر اثر کنش و واکنش‌های عقیدتی صدر اسلام میان عقاید فلسفی زرتشتی و مانوی و اسلام و یهودیت و فلسفه یونانی، فلسفه اسلام یا کلام ظهور کرد و از دوره‌های تسنن و تشیعی که ایران طی کرده‌است فلسفه ایرانی اسلام شکل کنونی را بر خود گرفته‌است. مکتب اشراق و حکمت متعالیه به عنوان دو مکتب اساسی فلسفه ایرانی شناخته می‌شوند. از جمله مهم‌ترین فلاسفه این دوره می‌توان به ابن سینا، شهاب‌الدین سهروردی، فخر رازی طبرستانی و ملاصدرا شیرازی اشاره کرد. الاشارات و التنبیهات
نمط نهم اشارات، در مقامات العارفین است. این بخش از اشارات، جایگاه ویژه‌ای در آثار ابن سینا دارد. بسیاری از بزرگان و اندیشمندان اسلامی، مطالب عرضه شده در این نمط را دال بر تسلط ابن سینا بر عرفان نظری دانسته‌اند. تنبیهی که در سرآغاز این نمط قرار دارد، حاوی تذکری راجع به مقامات و درجات ویژه عرفاً در زندگی دنیویشان می‌باشد. در تنبیه دوم، به مفهوم زاهد، عابد و عارف پرداخته تا جایگاه عارف در میان آنان مشخص گردد. در تنبیه سوم، زاهد و عابد را از دیدگاه عارف بررسی کرده و نگاه یک معامله گر را به آن دو از سوی عارف بازگو می‌کند. در تنبیه بعدی، می‌گوید: عارف به دنبال حق اول می‌باشد و هیچ چیز دیگری در عرفان او تأثیرگذار نمی‌باشد. شیخ الرئیس، اراده را اولین درجه حرکت عارف می‌داند که در ادامه نیازمند ریاضت می‌باشد که به سه منظور لازم می‌باشد، بعد مقاماتی که عارف یکی پس ازدیگری می‌پیماید و آثاری که مشاهده می‌کند، در ادامه توضیحات و اشارات بو علی آمده‌است. اما اینکه عارف، چرا دنبال عرفان است؟ آیا برای خود عرفان است یا برای وصول به مقصودی بالاتر؟ این، در تنبیه دیگری یادآوری گردیده است. در آخرین اشاره‌ای که ابن سینا در نمط هشتم آورده است، می‌گوید: جناب حق، آجل از آن است که شریعه هر واردی باشد یا هر کس بر او اطلاع یابد، فلذا این فن برای غافلین خنده‌آور و برای محصلین مایه عبرت است و هر کس که با شنیدن آن مشمئز گردد، نفس خویش را متهم سازد، زیرا او با این حرف‌ها تناسبی ندارد. فلسفه در سرزمین نبوت
کتاب با یادداشت مترجم و پیشگفتار و همچنین مقدمه نویسنده آغاز می‌شود و نویسنده در بخش اول گزارشی از پژوهش‌های معاصر غربی دربارهٔ فلسفه اسلامی ارائه می‌کند. تبیین جایگاه فلسفه اسلامی در جهان اسلام و روابط آن با دیگر امور و علوم و نیز معنای فلسفه اسلامی از منظر فیلسوفان مسلمان مورد توجه در این بخش است. که ذیل عنوان "فلسفهٔ اسلامی و مطالعهٔ آن" به طرح سه موضوع ۱) مطالعهٔ فلسفهٔ اسلامی در غرب در دوران اخیر: یک طرح کلی، ۲) معنا و نقش فلسفه در اسلام، ۳) حکمت الهی و کلام می‌پردازد. ابن جوزی
ابن جوزی از سیزده سالگی به تألیف پرداخت و تا پایان عمر از نوشتن بازنایستاد. ابوالفرج بن جوزی بیش از ۱۰۰ کتاب در رشته‌های گوناگون و در کل بیش از ۳۸۰ کتاب و رساله نوشت. وی با علوم عقلی و کلام و فلسفه مخالفت داشته‌است و معتقد بوده‌است که نباید مردم عادی را با علم کلام آشنا کرد. غلامحسین ابراهیمی دینانی نقد ابن جوزی در فیلسوفان اسلامی را صادق نمی‌داند. دینانی بیان می‌کند که عقائدی که ابن جوزی به فلاسفه منسوب کرده‌است وجود ندارد و در واقع چنین نیست. مثلاً ابن جوزی می‌گوید که فلاسفه می‌گویند خداوند به خوداش علم دارد و به غیر خوداش علم ندارد؛ و نیز بیان می‌کند که خداوند در نظر ابن سینا علم به جزئیات ندارد. در حالیکه از نظر ابن سینا علم به کلیات مستلزم علم به جزئیات است. از کارهای بی‌سابقه ابن جوزی، بیان یک دوره تفسیر قرآن بر روی منبر است. تدریس بخش مهمی از زندگی اجتماعی ابن جوزی را دربرمی‌گرفت. وی در پنج مدرسه تدریس می‌کرده‌است. فلسفه
به‌گونه چکیده فلسفه گروه نتایج نیست، که بیشتر راه و روش اندیشیدن است؛ از همین روست که فلاسفه آزمون‌گرا، کارکردهای فلسفه را در سه زمینه منطقی، زبان‌شناختی و کاربردی (فلسفه دانش، منش، کشورداری و…) دانسته‌اند.تاریخ فلسفه به‌سان تاریخ دانش‌ها، افزونهٔ شاخه‌ایِ زمینه بنیادی نیست؛ که خود هم زمینه است. مانند اینکه دانستن تاریخ زیست‌شناسی، پایه دانستن زیست‌شناسی نوین نیست. زیست‌شناسی شاخه‌ای از دانش است، تاریخ زیست‌شناسی روشنگری چگونگی دست یافتن به این دانش است، و این دو زمینه‌هایی جداگانه‌اند. بهمنیار
ابوالحسن بهمنیار بن مرزبان سالاری (مرگ: ۴۴۶) نواده‌ی مرزبان شاه سالاری و از دودمان دیلمی خاندان سالاریان، فیلسوف ایرانی و از برجسته‌ترین شاگردان ابن سینا بود و در درس ابن سینا حضور فعال داشته و پرسش‌های پرسون و مهمی را مطرح می‌کرده که کتاب "المباحثات" ابن سینا بیش‌تر در پاسخ به پرسش‌های او است. ابن سینا در نامه‌ای به بهمنیار، او را به دلیل اهتمام به تحصیل علم ستوده است. ابن سینا
از قرن دوازدهم تا شانزدهم پایه‌های علمی و عملی پزشکی، تعلیمات ابن سینا بود. با آثار ابوبکر محمد بن زکریای رازی نیز آشنا بودند و او را طبیب معالجی بهتر از ابن سینا می‌شمردند، ولی قانون مجموعه تعلیمی بی‌نظیری به‌شمار می‌رفت و کتاب «کلیات فی الطب» ابن رشد تنها با قسمت اول کتاب قانون مطابقت داشت. قانون را ژرارد کرمونائی میان سال‌های ۱۱۵۰ و ۱۱۸۷ به تمامی ترجمه کرد و روی هم رفته هشتاد و هفت ترجمه از آن به عمل آمد که البته بعضی، از آن‌ها فقط شامل قسمتی از این کتاب بود. بیشتر ترجمه‌ها به لاتینی بود، ولی چندین ترجمه به عبری در اسپانیا و ایتالیا و جنوب فرانسه نیز انجام شد. ترجمه کتاب‌های طبی به خوبی ترجمه کتاب‌های فلسفی او نیست و بعضی کلمات یونانی که تحریف شده و به صورت عربی درآمده، در ترجمه‌ها به صورت نامفهوم و ناشناخته آمده‌است، و نیز بعضی اصطلاحات فنی عربی کمابیش به حروف لاتینی نقل شده و کاملاً نامفهوم است. قانون اساس تعلیم طب در همه دانشگاه‌ها بود. در قدیمی‌ترین برنامه تعلیمی که تاکنون بدست آمده و مربوط به مدرسه طب منوپلیه است و در منشوری از پاپ کلمنت پنجم مورخ ۱۳۰۹مسیحی و نیز در تمام منشورهای پس از آن تا سال ۱۵۵۷ نام قانون آمده‌است. ده سال بعد جالینوس را بر ابن سینا برگزیدند، ولی کتاب قانون تا قرن هفدهم هنوز تدریس می‌شد. چاپ متن عربی آن در رم نشانه آن است که چه اندازه ارزش برای این کتاب قائل بوده‌اند. چاسر در مقدمه کتاب «داستان‌های کنتربری» نوشته‌است که هیچ طبیبی نباید از قانون غفلت کند. تقریباً هرکس قسمت‌هایی از قانون و مخصوصاً فصول مربوط بهتب‌ها یا بیماری‌های چشم را، یا نوشته‌های کوتاهتری چون«مقالة فی النبض» یا «رساله در بیماری‌های قلبی» را در اختیار داشت. همه مؤلفان عرب از قرن هفتم تا قرن دهم ه‍.ق /سیزدهم تا شانزدهم م. تحت تأثیر ابن سینا بوده‌اند - حتی اگر مانند پدر ابن زهر نسبت به او تردید نشان داده یا مانند ابن نفیس قانون را تکمیل کرده باشند. عصر شکوفایی منطق
عصر شکوفایی یا عصر شرح، بسط و نظریه‌پردازی با ظهور ابن سینا آغاز می‌شود. ابن سینا با نگارش منطق الشفاء و بخش منطق الاشارات و التنبیهات، هم منطق ارسطو و شارحانش را کاملاً شرح و بسط داده و هم ابتکاراتی ارائه کرده‌است. ابن سینا در آغاز منطق شفا اشاره می‌کند که در این کتاب اسرار و لطایفی را وارد کرده که کتابهای موجود از آن خالی است. فلسفه اقتصاد
فلسفه اقتصاد که امروزه از زیر شاخه‌های اساسی دانش فلسفه است به بررسی موضوعات ادراکی، روش شناختی و اخلاقی‌ای می‌پردازد که در علم اقتصاد وجود دارند. در این فلسفه توجه اصلی به موضوعات روش‌شناسی و معرفت‌شناسی است که شامل؛ روش‌ها، مفاهیم و تئوری‌هایی هستند که اقتصاددانان با کمک آن‌ها تلاش می‌کنند به کسب دانش دربارهٔ فرایندهای اقتصادی بپردازند. در نتیجه فلسفه اقتصاد به فرضیه‌های اجتماعی عینی که از سوی اقتصاددانان نمود می‌کنند؛ می‌پردازد؛ همچنین آن‌ها به نهادها و ساختارهایی که منبع فعالیت‌ها و تحولات اقتصادی هستند نیز توجه می‌کنند. مدرسه علمیه امام خمینی (تهران)
این شیوه از تدریس برای تبیین مسائل فقهی و برای پرورش روحانیون جهت آشنایی به نحوه ورود و خروج در مسائل و چگونگی تتبع در مسائل فقهی است، البته باید توجه داشت که تدریس «فقه» معمولاً زمان نسبتاً زیادی را به خود اختصاص می‌دهد؛ چون با توجه به اینکه بیش از ۴۰ عنوان موضوعات اصلی فقهی مطرح می‌شود، یک باید عمرش را در این راه بگذارد تا بتواند این موضوعات را بررسی و تدریس کند. جن
در علوم غیرتجربی مانند فلسفه در خصوص جن نظراتی ابراز شده‌است. از جمله ابن سینا در کتاب «حدود» در تعریف جن می‌گوید: «موجود زندهٔ هوایی ناطق [به معنی نطق درونی یا همان اندیشیدن] دارای جرم شفاف است و به اشکال گوناگون متشکل می‌شود». وی در کتاب پنج رساله می‌افزاید: «جن مخلوق مستور خدا هستند. به خاطر پوشیده بودنشان به جن نامیده شده‌اند.» اندیشه ابن سینا
ابن سینا می‌گوید:«فقد وضح ان الاول لا جنس له، و لا ماهیة له، و لا کیفیة له، و لا کمیة له، و لا این له، و لا متی له، و لا ندّ له، و لا شریک له، و لا ضدّ له، تعالی و جلّ و انه لا حدّ له، و لا برهان علیه، بل هو البرهان علی کل شیء، بل انّماعلیه الدلائل الواضحة، و انّه اذا حققته فانّما یوصف بعد الانیة بسلب المشابهات عنه، بایجاب الاضافات کلّها الیه، فانّ کلّ شیء منه و لیس هو مشارکاً لما منه، و هو مبدأ کل شیءٍ و لیس هو شیئاً من الاشیاء بعد» در کتاب بحار الانوار آمده:«قال الاعرابی و ما معرفة الله حق معرفته قال (رسول‌الله صل الله علیه و آله): تعرفه بلا مثل و لا شبه و لا ندّ و أنه واحد احد ظاهر باطن اوّل آخر لا کفو له و لا نظیر فذلک حق معرفته».و همچنین در کتاب التوحید شیخ صدوق نیز نقل شده‌است:«قال الباقر علیه السلام: الله معناه المعبود الّذی اله الخلق عن درک ماهیته و الاحاطة بکیفیته». ابن سینا
انتقال علوم یونانی توسط مسلمانان و ترجمه آثار عربی به لاتین، نخستین رنسانس یعنی تجدید حیات علمی را در جنوب اروپا سبب شد. این رنسانس در قرن دهم در سیسیل آغاز شد و در قرن دوازدهم در طُلَیطُلَه (تولدو) درخشید، سپس از آن بزودی به فرانسه رسید. دو اثر اصلی ابن سینا (شفا و قانون) وی را در اروپا به صورت استاد بی‌بدیل طب و علوم طبیعی و فلسفه درآورد. تاریخ فلسفه غرب آنتونی کنی
رونمایی از ترجمه این کتاب در مرداد ۱۳۹۸ توسط مجله بخارا با حضور علی دهباشی، کریم مجتهدی، انشاالله رحمتی و رضا یعقوبی برگزار شد. آنتونی کنی در پیام ارسالی برای این مراسم نوشته بود: «ابن سینا در طول قرون وسطی و بعد از آن بی‌تردید تاثیرگذارترین فیلسوف بعد از افلاطون و ارسطو بوده‌است و امیدوارم فلسفه ایران در عصر حاضر به همان شکوفایی‌اش در عصر ابن سینا برسد». عرفان اسلامی
عرفان در این بخش خود مانند فلسفه الهی است که در مقام تفسیر و توضیح هستی است، و همچنان که فلسفه الهی برای خود موضوع، مبادی و مسائل معرفی می‌کند، عرفان نیز موضوع و مسائل و مبادی معرفی می‌نماید؛ ولی البته فلسفه در استدلالات خود تنها به مبادی و اصول عقلی تکیه می‌کند و عرفان مبادی و اصول به اصطلاح کشفی را مایه استدلال قرار می‌دهد و آنگاه آن‌ها را با زبان عقل توضیح می‌دهد. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
فلسفه دین به عنوان موضوع اصلی فعالیتهای قطب به حوزه‌ای از فعالیت‌های علمی اطلاق می‌شود که به تحلیل عقلانی دربارهٔ دین و آموزه‌های بنیادین دین می‌پردازد، و به عبارت دیگر: فلسفهٔ دین دانشی است که بارویکرد فلسفی و فرانگر «دربارهٔ دین» و «در دین» مطالعه می‌کند. با توجه به بافتار و ساختار فرهنگی و فلسفی خاص غرب این حوزه تحت تأثیر افکار غیر دینی یا ضددینی قرارگرفته و بیش از سایر حوزه‌های فلسفی و دین‌پژوهانه دستاویز نقد ادیان و رفتار جوامع دینی قرار گرفته‌است. فلسفه چینی
این درست که کتب یاد شده به منزله کتاب مقدس مردم چین به‌شمار می‌آید؛ ولی در آن چهار کتاب که داستان آفرینش عالم آمده؛ و سخنی از بهشت و دوزخ گفته نشده‌است. البته لازم است ذکر شود که هر دو واژه فلسفه و دین دارای ابهام هستند و در نزد گروه‌های مختلف معانی متفاوتی داشته‌اند و دارند. اما می‌توان در یک تلقی؛ فلسفه را نوعی تفکر انعکاسی و روشمند در قبال زندگی دانست یعنی یک فیلسوف در چین باید دربارهٔ زندگی به‌طور انعکاسی اندیشیده و سپس افکارش را به شکل روشمند بیان نماید. ابن سبعین
به علت این که به عقیده وی فلاسفه از ارسطو کورکورانه پیروی می‌کنند. او به شدت با فارابی و ابن سینا مخالف بود و به آن‌ها مشارقة می‌گفت. او قائل به وحدت اطلاقی وجود بود لذا بر این اساس فقه و علم کلام را تفسیر می‌کرد؛ و به عبارت دیگر وحدت اطلاقی وجود محور تمام تحقیقات باید باشد. هم چنین او با فقه متداول مخالف بود. رساله فی اقسام العلوم العقلیة
ابن سینا معتقد است اخلاق، تدبیر منزل و تدبیر مدینه باید هرکدام متولی مستقلی داشته باشد؛ از این رو، هریک از آن‌ها در علم جداگانه ای بررسی می‌شوند، اما قانون گذاری در آن‌ها نباید جداگانه و بدون توجه به دو دیگر باشد؛ بلکه قانون‌گذار این هر سه، باید یکی باشد و او همان پیامبر است. ابن سینا (دهانه)
دهانهٔ آتشفشانی ابن سینا بر روی کرهٔ ماه به نام این دانشمند ایرانی و برای احترام به ارائه مطالب وی در زمینه‌های پزشکی، داروسازی و نجوم نام گذاری شده است. فلسفه زیست‌شناسی
فلسفهٔ زیست‌شناسی یکی از زیر شاخه‌های عمده در فلسفهٔ علوم است. تاملات فلسفی در پدیده‌های زیست‌شناسی و معرفت آن تاریخی طولانی دارد. برخی از موضوعاتی که مورد علاقه فیلسوفان امروزی زیست‌شناسی است تاریخی دارد که دست کم به زمان ارسطو برمی گردد مانند غایت شناسی، ماهیت قوانین، رده‌بندی و ماهیت و منطق تبیین و علیت. اما دوران جدید با انتشار کتاب منشأ انواع داروین زیست‌شناسی از الهیات طبیعی خارج شد و هم پای علومی مانند فیزیک و شیمی قلمداد شد فلسفه زیست‌شناسی با مورتون بکنر آغاز می‌شود. بکنر با انتشار کتاب روش تفکر زیست‌شناسی و با استفاده از ابزارهای تحلیلی و روش‌های معرفت‌شناسی، متافیزیکی و منطقی، بسیاری از مباحث ذکر شده را مورد بررسی قرار داد. عصر شکوفایی منطق
گرچه با مقایسه آثار منطقی فارابی و ابن سینا قاطعانه می‌توان گفت آراء فارابی در ابن سینا نافذ بوده‌است، وقتی حجم وسیع مطالب منطقی ابن سینا را با مباحث منطقی فارابی مقایسه می‌کنیم و تازه‌های تحقیقی ای که ابن سینا در ابتدای مدخل الشفاء بدان اشاره کرده‌است و به ویژه آنچه در الاشارات و التنبیهات آورده‌است، بررسی می‌کنیم، روشن می‌شود که واقعاً ابن سینا را باید پرچمدار تحول در منطق اسلامی دانست. این تحول، هم در ساختار منطق است و هم در محتوای آن. ابن سینا با متحول ساختن منطق در دو ساحت ساختار و محتوا منطق دانان پس از خود را تحت تأثیر منطق خویش قرار داده‌است. فلسفه اخلاق
فلسفه اخلاق، شاخه‌ای است از فلسفه که به استدلال درباره‌ی‌پرسش‌های بنیادین علم اخلاق می‌پردازد. درستی و نادرستی امور، شناخت امور خیر و شر، و بازشناسی فضایل، مسائل بنیادین اخلاق را تشکیل می‌دهند. پرسش از این مسائل بنیادین، منجر به شکل‌گیری دو حوزه نظری می‌شود: فرا اخلاق و "اخلاق هنجاری"؛ فلسفه اخلاق این دو حوزه را شامل می‌شود. سفینه تبریز
فصل‌های ۷۷ ، ۷۹ و ۸۰ به عربی و از ابن سینا است که بر روی سؤالاتی در مورد تقدیر و آزادی اختیار در میان موضوعات فلسفی دیگر دست می‌گذارد. پرسش کننده در این قسمت عارف معروف ابوسعید ابوالخیر است. فلسفه بودایی
فلسفه بودایی به تحقیقات فلسفی و نظام‌های فکری اشاره دارد که در میان مکاتب مختلف بودایی در هند پس از پاری‌نیروانا (یعنی مرگِ منجر به نیروانا) بودا ایجاد شد و بعداً در سراسر آسیا گسترش یافت. طریقت بودایی بودایی ترکیبی از استدلال فلسفی و مراقبه است. سنت‌های بودایی مختلف راه‌های مختلفی برای رستگاری ارائه می‌دهند. بحث‌های آنها در هند و متعاقباً در آسیای شرقی مشتمل بر موضوعات مختلفی مانند پدیدارشناسی، اخلاق، هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، منطق و فلسفه زمان است. آیه نور
ابن سینا، فیلسوف مسلمان، برای نور در این آیه دو معنای استعاری و ذاتی در نظر می‌گیرد و معتقد است که نور به مفهوم ذاتی آن به کمال اشاره دارد؛ به این معنا که منظور از حد اعلی و اکمل نور، خداوند به معنای کمال مطلق است. بر این اساس خداوند شایسته اسم نور می‌باشد. به باور ابن سینا، نور در مفهوم استعاری آن نیز دو معنی دارد: خیر و سببی که موجب و رسانندهٔ به خیر است. نور در آیه نور به معنای دوم است؛ بنابراین منظور از خطاب خدا به نور در آیه اشاره به خیر و سبب خیر بودن خدا در عالم است. او با توجه به مراتب قوای نفس به توضیح این آیه می‌پردازد. در نظام فلسفی او، مراتب قوای نظری نفس به دو دسته تقسیم می‌شوند. مرتبه اول: قوه ای است که استعداد کسب معقولات را دارد و «عقل هیولانی» نامیده می‌شود؛ ابن سینا این مرتبه را با «مشکاه» آیه نور مطابقت می‌دهد. مرتبه دوم: قوه دیگری است که معقولات اول را کسب و به کمک آن‌ها برای دریافت معقولات ثانی آمادگی پیدا می‌کند و «عقل بالملکه» نامیده می‌شود. ابن سینا این مرتبه را با «زجاجه» در آیه نور معادل می‌داند. به عقیده او، عقل بالملکه اگر ضعیف باشد، به کمک فکر به اکتساب معقولات ثانی می‌پردازد که آن را «شجره زیتونه» می‌نامد و اگر قدرتمند باشد، به کمک حدس، معقولات ثانی را اکتساب می‌کند که از آن نیز به «زیت» تعبیر می‌کند. سپس، ابن سینا از قوه‌ای یاد می‌کند که از عقل بالملکه فراتر رفته به مقام قوه‌ای قدسی نائل شده‌است. او این قوه را مصداق تعبیر «یکاد زیتها یضیء و لو لم تمسسه نار» می‌شناسد. آنگاه ابن سینا برای نفس، در مسیر دستیابی به کمال، به قوه و کمالی خاص اشاره می‌کند. کمال خاص همان حصول شهودی و حضوری معقولات بالفعل در ذهن است که به تعبیر او مصداق «نور علی نور» در آیه است و قوه خاص همان حاصل شدن معقول مکتسب، همچون امری مشهود، است که بی‌نیاز به اکتساب، قابل حضور است و مصداق «مصباح» در آیه به‌شمار می‌رود. ابن سینا از این کمال و قوه به ترتیب به عقل مستفاد و عقل بالفعل یاد کرده‌است. نصرالله حکمت
نصرالله حکمت با نگرشی نو نسبت به فلسفهٔ اسلامی که حوزهٔ تخصّصی او می‌باشد و با تأکید بر فلاسفه‌ای چون فارابی، عامری نیشابوری، ابن سینا، سهروردی و ابن عربی تقسیم‌بندی‌های موجود در تاریخ فلسفهٔ اسلامی مبنی بر مشائی یا اشراقی بودن فلاسفهٔ اسلامی را قبول ندارد و به‌طور کل فلاسفهٔ ایرانی-اسلامی را دارای روشی کاملاً جدا از فلسفهٔ یونان می‌داند. نصرالله حکمت با تأکید بر وجودشناسی که معتقد است فارابی و ابن سینا آن را آغاز کرده‌اند موجودشناسی یونانی که در تفکّر ارسطو وجود دارد را ناکارامد می‌داند. او بر این نکته تأکید می‌کند که یکی از تمایزات اصلی اصلی فلسفهٔ اسلامی و فلسفهٔ یونان در مسئلهٔ وجود است؛ چنانچه در فلسفهٔ ارسطو تصوّری از وجود نیست و وجود نمی‌تواند محمول باشد و این تمایز میان وجود و ماهیت برای اولین بار در آثار فارابی و ابن سینا مشاهده می‌شود. این نکته که حکمت آن را از مهم‌ترین وجوه تمایز فلسفهٔ اسلامی با یونان می‌داند در آثار وی به دقّت بدان پرداخته شده‌است. وی به‌طور جدی به نقد منطق ارسطویی می‌پردازد. در آثارش با تعاریفی که ارسطو برای اشیاء بکار می‌برد مخالفت می‌کند و آن را پاسخی مبهم و اعدام پرسش می‌داند. او با توجّه به این که رفته رفته منطق از فلسفه عبور کرده (خصوصاً در سنّت اشراقی) و به مباحث اصولی و کلامی کشیده شده‌است راه تداوم و پویایی فلسفه را نقد منطق می‌داند و در آثار خود نیز به آن پرداخته‌است. از دیگر دیدگاه‌های وی می‌توان به نقّادی عقل اشاره کرد که البته حکمت در روشی جدا از روش کانتی و به تبعیّت از فلاسفهٔ ایرانی-اسلامی که وی معتقد است در فلسفهٔ خود به نقّادی عقل پرداخته‌اند می‌پردازد. او در حیطهٔ ایمانی نیز روشی ضدّ عقلی اتّخاذ نمی‌کند و عقل و سلوک را در کنار یکدیگر می‌داند، او چنین می‌گوید که وظیفهٔ اصلی فلسفه طرح پرسش است نه پاسخ به آن‌ها. نصرالله حکمت در بارهٔ انجماد فلسفه در عصر حاضر می‌گوید:فلسفه قداست پیدا کرده و منجمد شده و رابطه اش با مسائل قطع شده‌است. فلسفه، اگر از حالت قداست خارج شود و به طرح پرسش و تأمل دربارهٔ پرسش‌ها تبدیل شود، طبعاً با پرسش‌های امروز ما هم ارتباط برقرار می‌کند. پس اگر ما بخواهیم این انجمادها را بشکنیم و فلسفه را به دنیای امروزمان و مشکلات آن برگردانیم، باید حوزه‌اش را از حوزه دیانت خارج کنیم و آن را به عنوان امری که متعلق به تعقل و تفکر بشر است، در نظر بگیریم. وی معتقد است که ما نیازمند بحث مسئله‌شناسی هستیم. باید بدانیم که مسئله روز یعنی چه؟ آیا امروز مسئله‌ای داریم که پیشینه نداشته باشد؟ فلسفه سیاسی
فلسفه سیاسی اسلامی، در واقع ریشه در منابع اولیه اسلام دارد، مانند قرآن و سنت که حرف‌ها و اعمال محمد بود. با این وجود، در آرای غربی این حوزه، حوزه‌ای بود که توسط فلاسفه بزرگ مسلمان مورد توسعه و رشد قرار گرفت، فیلسوف‌هایی نظیر کندی، فارابی، ابن سینا، ابن باجه، ابن رشد و ابن خلدون. مفاهیم سیاسی اسلام مانند قدرت، سلطان، امت، تعهد و حتی هسته‌های مرکزی قرآن مانند عبادت، دین، رب و الله ریشه‌های تحلیل‌های این دسته از اندیشمندان را در بر می‌گیرد. از این رو نه تنها آرای فلاسفه سیاسی مسلمانان بلکه بسیاری دیگر از آرای قضات و علما از آرا و اندیشه‌هایی سیاسی تشکیل شده‌اند. برای مثال، ایده‌های خوارج در اوایل تاریخ اسلام دربارهٔ خلافت و امت و آرای اسلام شیعی دربارهٔ مفهوم امامت، همه و همه به عنوان مستنداتی برای اندیشه‌های سیاسی در این دوران در نظر گرفته می‌شوند. درگیری‌های میان اهل سنت و شیعه‌ها در قرون هفتم و هشتم میلادی نیز ریشه‌هایی واقعی در ویژگی‌های سیاسی و به دست آوردن قدرت دارد. فلسفه اخلاق
فلسفه اخلاق مانند هر شاخه دیگری از فلسفه، برای پاسخ دادن به سؤالات پیش رویش به تبیین و توضیح پاره‌ای مسائل می‌پردازد. این مسائل می‌توانند مخصوص اخلاق باشند یا می‌توانند مسائلی باشند که هم در اخلاق و هم در علوم دیگر مورد بررسی است. اصولاً فلسفه اخلاق رابطه نزدیکی با فلسفه سیاسی، فلسفه حقوق، جامعه‌شناسی و روان‌شناسی دارد؛ در نتیجه بعضی از مسائل فلسفه اخلاق مسائل حوزه‌های مذکور نیز هستند. فلسفه در ایران
فلسفه در ایران به دلیل تحولات سیاسی و اجتماعی بزرگ، همانند پیامدهای حملهٔ اعراب و مغول‌ها به این کشور، بازهٔ گسترده‌ای از مکاتب فکری را شامل می‌شود. به‌طور کلی، فلسفه در ایران را می‌توان به دوران پیش و پس از اسلام تقسیم کرد. مکاتب پیش از اسلام، شامل آیین زرتشتی، مانوی و مزدکیه است. به عنوان نمونه‌ای از این مکاتب، مکتب مزدیسنا به دنبال آموزه‌های زرتشت در سال‌های ۱۰۰۰ تا ۵۸۸ پ. م، در نقاطی از ایران، پدیدار شد. زرتشت یکی از قدیمی‌ترین یکتاپرستان تاریخ بوده‌است و نخستین کسی بود که مسائل شر را از نظر فلسفی بررسی کرد. فلسفهٔ اخلاقی وی مبتنی بر تقدم پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک است. وی همچنین سیستمی از اصول اخلاقی منطقی را پایه گذاشت. اندکی از عقاید زرتشتی در فرهنگ پسا کلاسیک غربی تا اواخر سدهٔ ۱۸ م، شناخته شده بود و او، تأثیرگذاری بسزایی در فلسفهٔ یونان و روم داشت. در بررسی دوران پس از اسلام، مشخصاً فلسفهٔ نخستین اسلامی، در پدیداری فلسفهٔ نوین، بسیار تأثیرگذار بوده‌است. از اثرات مهم این فلسفه، بر تئوری‌های فرگشت بوده‌است. از مکاتب مهم پس از اسلام، حکمت سینوی، اشراق و متعالیه هستند. به عنوان نمونه‌ای از این مکاتب، حکمت سینوی، توسط ابن سینا، فیلسوف ایرانی، بنیان نهاده‌شد و تا سدهٔ دوازدهم میلادی، به مکتب پیشرو در فلسفهٔ اسلامی تبدیل شد. ابن سینا تلاش کرد تا ارسطوگری و فلسفه نوافلاطونی را با الهیات اسلامی آشتی دهد و نظریات وی، بر دانشجویان غربی آن دوران، اثرگذار بود و در غرب نیز نفوذ داشت. کتاب شفا
در مقاله چهارم که در پانزده فصل می‌باشد، به عوارض امور طبیعی و مناسبات بین اجسام پرداخته شده‌است. اغراضی که این مقاله بدان‌ها می‌پردازد، موضوع فصل اول مقاله بوده و در مقاله دوم، وحدت و کثرت حرکت بررسی شده‌است. ابن سینا واحد بودن حرکت را از جهات مختلفی ثابت کرده‌است؛ طبیعتاً شبهاتی در مورد واحد بودن حرکت، مطرح می‌شود که مؤلف به پاسخ مهم‌ترین آن‌ها پرداخته و تقابل حرکت و سکون و تضاد بین حرکات و تقابلشان را نیز بررسی کرده‌است. اتصال حرکات به همدیگر به‌طوری‌که سکونی بینشان فاصله نشود، از دیگر موضوعات مورد بحث در این مقاله است. حیز داشتن اجسام، آن هم حیزی واحد و طبیعی، حرکت بالعرض و حرکت قسریه و… از دیگر مباحث مقاله چهارم است که در بعضی موارد، بو علی مسیر ارسطو را پیموده و به نوعی شارح آرای مهم و قابل توجه وی می‌باشد، اما در پاره‌ای موارد نیز همچون حرکت قسریه به مخالفت با ارسطو برخاسته و به نظریه‌ای غیر از نظر او رسیده‌است. احوال علل محرکه و مناسباتی را که بین علل محرکه و متحرک وجود دارد، در آخرین فصل مقاله چهارم مورد بررسی قرار داده و می‌گوید: محرک یا بالذات است یا بالعرض که محرک بالعرض یا ذاتاً بالعرض است یا عرضیت را از غیر گرفته‌است و تحرکش هم یا بالطبع است یا بالقسر و. فلسفه فریدیش نیچه
از آغاز قرن بیستم، فلسفه نیچه تأثیر فکری و سیاسی زیادی در سراسر جهان داشته‌است. در موضوعاتی مانند اخلاق، دین، معرفت‌شناسی، روانشناسی، هستی‌شناسی و نقد اجتماعی یچه به خدمت گرفته شده‌است. به دلیل سبک برانگیزاننده نیچه و ادعاهای غالباً وحشیانه او، فلسفه وی واکنش‌های پرشوری را از عشق به نفرت ایجاد می‌کند. نیچه در زندگینامه خود "اینک انیسان" خاطرنشان کرد که فلسفه او در طول زمان توسعه و تکامل یافته‌است، بنابراین مفسران به سختی می‌توانند مفاهیم اصلی آثار نیجه را به مفاهیم اصلی دیگر مرتبط سازند، به عنوان مثال، ایده تکرار ابدی به‌طور عمده در "چنین گفت زرتشت"، موج می‌زند اما در کتاب بعدی او، "فراسوی نیک و بد" تقریباً غایب است. این واقعیت که نیچه به نظر نمی‌رسید که فکر خود را به یک نظام تبدیل کند، به این چالش اضافه می‌کند، وی حتی تا آنجا پیش رفت که تلاش برای ایجاد یک نظام فکری را در "فراسوی نیک و شر" را بی‌ارزش جلوه داد. فلسفه در سرزمین نبوت
همچنین نویسنده در بخش دوم، ذیل نام "مسائل فلسفی" به موضوع وجود درون‌مایه زیربنایی و اسکلت‌بندی فلسفه اسلامی پرداخته‌است؛ قلب تپنده متافیزیک در فلسفه اسلامی وجود است. موضوعی که در آرا مارتین هایدگر نیز بازتاب یافت راه نجات را بازگشت به وجود اعلام می‌کند. در فلسفه غربی از پایان متافیزیک سخن می‌آید اما جریان فلسفه اسلامی همگرایی میان وجودشناسی و متافیزیک یکی می‌شوند به طوری که در فلسفه ملاصدرا، بر اساس نظریه اصالت وجود، مطرح شده‌است. ذیل این بخش به موارد پیشرو اشاره دارد. ۴) مسئلهٔ وجود و ماهیت و وجودشناسی در فلسفهٔ اسلامی، ۵) فلسفهٔ اسلامی پساسینوی و مطالعهٔ وجود و ۶) پرسش‌های معرفت‌شناختی: روابط میان عقل، استدلال و شهود در درون چشم‌اندازهای فکری اسلامی گوناگون محمود شهابی خراسانی
با بنیاد یافتن دانشگاه جندی شاپور به دست خسرو انوشیروان دانش‌های فلسفی به زبان پهلوی ترجمه شد. در آغاز جنبش ترجمه، آثاری در رشته‌های منطق و پزشکی به زبان تازی درآمد. اهمیت منطق دربارهٔ سرشت منطق و پیوندش با فلسفه بود. نخستین کسی که در دانش منطق تغییراتی پدیدآورد و به آن اهمیت کلان داد ابن سینا بود. محمد حسین ساکت می‌گوید: «منطق قدرت میزان استدلال درست از نادرست به کار می‌رود از این رو باید آن را هنر هنرها نامید منطق در پارسی پیشینه‌ای کهن دارد و ابن سینا در دانشنامهٔ علایی شاهکاری در این زمینه ایجادکرده و واژه‌های پارسی برای منطق آفرید.» الاشارات و التنبیهات
ابن سینا، در سرآغاز کتاب، مقدمه‌ای کوتاه دارد که با وجود کوتاهی، از گویایی با ظرافتی برخوردار است. وی، اهمیت و پرمغز بودن کتاب حاضر را گوش زد کرده، سپس وارد متن کتاب که ابتدای آن با منطق است، شده و این بخش را به ده نهج تقسیم کرده‌است که در هر یک از این نهج‌ها، مطلبی را توضیح می‌دهد. عقل فعال
ابن سینا خلقت را ناشی از نفس اندیشه الهی می‌داند که خود اندیشه می‌کند و علمی که وجود الهی به‌طور ابدی از خود دارد همان عقل اول است. عقل اول معلول آغازین و نیروی خلاق است که با اندیشه الهی یکی است و تنها از این طریق می‌توان با رعایت قاعده «الواحد لا یصدر عنه الا الواحد» از وحدت به کثرت رسید. خداوند هنگامی که به ذات خود می‌اندیشد، آفرینش براساس درجات و سلسله مراتب انجام می‌گیرد، بنابراین عمل آفرینش و عمل تعقل همانند هم هستند و هنگامی که درجات بالا در خود می‌اندیشند، درجات پایین‌تر هستی به‌وجود می‌آیند. از یک واجب الوجود که سرچشمه همه چیزهاست بنابر اصلی که ذکر شد بیش از یک وجود صادر نمی‌شود همان وجودی که ابن سینا عقل اول می‌نامد. عقل اول هنگامی که در خویش تأمل می‌کند، وجود خدا را واجب می‌داند و از آن جهت که خود توسط واجب الوجود، پدید آمده ماهیت خود را نیز واجب می‌داند اما نفس ماهیت خود را وجود ممکن تعقل می‌کند و از این طریق عقل اول به سه بعد از معرفت دست پیدا می‌کند که عقل دوم و نفس فلک اول و جسم فلک اول از آن پدید می‌آیند. عقل دوم نیز همین عمل را انجام می‌دهد و از آن عقل سوم و جسم و نفس فلک دوم پدید می‌آید و این روند تا عقل دهم وفلک نهم که فلک قمر است، ادامه دارد اما از اینجا به بعد عقل دهم که همان عقل فعال است آن اندازه پاکی ندارد که از آن فلک دیگری به وجود بیاید؛ به همین جهت از آن تنها عالم کون و فساد و نفوس آدمی صادر می‌شود که این عالم عالم کثرت است و نفسی که این عالم را مستقیماً هدایت می‌کند از عقل فعال صادر شده‌است و ذات واجب الوجود از آن جهت که به کلیات علم دارد و از هرگونه کثرت مبرا است تنها به واسطه عقول این جهان را هدایت می‌کند. جهان تحت فلک قمر، جهان تغییر و تبدیل است و موجودات در این جهان به وجود می‌آیند و پس از مدتی فنا می‌شوند و زندگی خاکی که مدام در حال تغییر و دگرگونی است، آدمی را احاطه کرده‌است بنابراین هنگامی که مخلوقی می‌خواهد به وجود بیاید، عقل فعال صورتی از خود افاضه می‌کند تا وجود آن را امکان‌پذیر سازد و چون آن مخلوق ازمیان برود و نیست شود، عقل فعال آن صورت را باز پس می‌گیرد و به درون خود می‌برد. به همین دلیل ابن سینا این عقل را «واهب الصور» یعنی بخشنده صورتها نامیده است. فارابی نیز عقل فعال را واهب الصور می‌گوید زیرا که معقولات در آن موجودند و عقل فعال معقولات را به عقل انسانی ارزانی می‌دارد و چون این معقولات همچون صور افلاطونی هستند برای همین نام آن را بخشاینده صورتها یا واهب الصور نامیده‌اند. حکمت متعالیه
پیش از ملاصدرا چند فیلسوف مسلمان از جمله ابوعلی سینا و قیصری نیز از واژه حکمت متعالیه استفاده کرده‌اند. اولین بار ابوعلی سینا این واژه را در کتاب الاشارات و التنبیهات به کار برده است و از آن به عنوان اسراری یاد می‌کند که جز برای راسخان در حکمت متعالیه آشکار نیست. جالب توجه این که ملاصدرا فلسفه خود را با عنوان حکمت متعالیه نام ننهاده است، این واژه صرفاً در عنوان یکی از مهمترین آثار ملاصدرا به نام «الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه» به کار رفته است که این اثر با عنوان «اسفار» یا «اسفار اربعه» نزد متخصصین امر مشهور است. اما بعد از ملاصدرا، به مرور زمان، واژه «حکمت متعالیه» در نزد اهل فن برای اشاره به نظام فلسفی ملاصدرا رایج شده است. اقتصادنا
اقتصادنا به عنوان اولین کتاب تحلیلی جامع در زمینهٔ اقتصاد از دیدگاه اسلام شناخته می‌شود. صدر از احکام شرعی برای ارائهٔ فلسفهٔ اقتصادی استفاده کرد. اقتصادنا به سه عنوان اصلی می‌پردازد: اصول و روش‌ها، توزیع و عوامل تولید، و توزیع و عدالت. این کتاب شامل سه بخش است: دو بخش اول نشان می‌دهد که اسلام با ارائهٔ یک جایگزین اسلامی به سرمایه‌داری و سوسیالیسم، به مسائل دنیای مدرن پاسخ می‌دهد و بخش سوم مفهوم اقتصاد اسلامی را توضیح می‌دهد. رساله فی اقسام العلوم العقلیة
ابن سینا می‌گوید این تفصیل متعارف و شناخته شده نیست. حتی او در کتب الشفاء و عیون الحکمة و رسالة فی اقسام العلوم العقلیة حکمت نظری را به سه قسم تقسیم کرده بود: طبیعی، ریاضی و الهی؛ و آنچه را که در تقسیم قبل، دو علم حکمت کلی و حکمت الهی نامیده‌است، در این کتاب‌ها یک علم (یعنی حکمت الهی یا فلسفه اولی) دانسته بود. نقد تاریخنگاری پان‌ترکیسم
ابن سینا اغراض مابعدالطبیعه
این کتاب را فارابی به عنوان شرح و توضیحی کلی و مختصر بر کتاب مابعد الطبیعه ارسطو نگاشته‌است. نصرالله حکمت ا معتقد است اگر ابن سینا این کتاب را نمی‌خواند دیگر فلسفه ورزی نمی‌کرد.فارابی در این کتاب توضیح می‌دهد که متافیزیک با خداشناسی تفاوت می‌کند و نباید این کتاب را با الهیات خلط کرد. نصرالله حکمت معتقد است که ابن سینا با خواندن اغراض، فهمید که روش ارسطو در مابعدالطبیعه چگونه است. حجم این رساله بسیار کم و پنج صفحه است.فارابی در ابتدای این رساله مقدمه ای بیان می‌کند و سپس به بیان ویژگی‌های علم مابعد الطبیعه می‌پردازد. در انتهای رساله نیز گزارشی در مورد بخش‌های مختلف کتاب مابعدالطبیعه بیان شده‌است. این رساله از سه بخش «مقدمه»، «ویژگی‌های علم مابعدالطبیعه» و «گزارش رساله‌های کتاب مابعداالطبیعه» تشکیل شده‌است. منطق
تاریخ منطق را از بدو ورود به جهان اسلام تاکنون می‌توان به چهار دوره تقسیم کرد: عصر آشنایی با منطق، عصر شکل‌گیری و تثبیت، عصر شکوفایی یا عصر شرح، بسط و نظریه‌پردازی و عصر توقف یا رکود. روشن است که نمی‌توان برای هر دوره مرز مشخصی در نظر گرفت، ولی تا حدودی و با اندک مسامحه‌ای می‌توان گفت از زمان نهضت ترجمه تا زمان فارابی عصر آشنایی با منطق ارسطویی است. در این دوره، حداکثر، مطالب ارسطو شرح می‌شود. هم چنین می‌توان عصر فارابی را با توجه به نگارش‌های بسیار او در منطق، عصر شکل‌گیری منطق و تثبیت قواعد آن به منزله یک علم بومی دانست. دوره سوم نیز با ابن سینا آغاز می‌شود. او با نوشتن منطق شفا و دیگر کتب منطقی، به ویژه الاشارات و التنبیهات، دوره نوینی را در منطق پایه‌ریزی کرد که در قرن هفتم به اوج شکوفایی رسید. در این دوره نه تنها مباحث منطقی تثبیت شد، بلکه شرح و بسط کمی یافت و نیز در این دوران منطق دانان مسلمان به مباحث جدیدی روی آوردند که پیش تر سابقه نداشت. متأسفانه عصر شکوفایی را به یک معنا باید عصر انحطاط نیز دانست؛ چراکه در این دوره مهم‌ترین بخش منطق، یعنی صنعت برهان چندان جدی گرفته نشد. سید مصطفی حسینی طباطبایی
طباطبایی در کتاب "نقد آراء ابن سینا در الهیّات" با وجود تعریف و تمجید از جایگاه علمی ابن سینا و سپس به نقد کشیدن برخی نظرات و آراء فلسفی وی در خصوص قاعده "الواحدُ لا یَصْدُرُ عَنْهُ الّا الواحدُ» و تفسیر "نبوّت" و موضوع "معاد جسمانی" می‌گوید: «آنچه مایه اعتراض ما به شیخ الرئیس می‌شود لغزشهائیست که شیخ در امور عقلی محض، مرتکب شده و در مباحث خداشناسی و نبوت و معاد برای او پیش آمده‌است، در حالیکه بسیاری از علمای اسلامی به برکت آشنایی کافی با قرآن کریم و تعقل صحیح، از آن خطاها مصون مانده‌اند؛ بنابراین سعی می‌کنیم برخی از خطاهای چشمگیر ابن سینا را در امور مذکور بیاوریم و بدین وسیله نشان دهیم که «رجالزدگی» یعنی مقهور آراء دانشمندان شدن و أصالت و استقلال تحقیق را از دست دادن، ناروا است، و چه بسا رجال بزرگی که به اشتباهات بزرگ نیز گرفتار شده‌اند! و بعلاوه معلوم می‌شود در امر دیانت، قول خدا و رسول (که دارای عصمت دریافت و تبلیغ می‌باشد) حجت است، نه کلام فیلسوف و متکلم، هرچند از مشاهیر و معاریف بشمار آیند.» هانری کوربن
کُربَن در دانشگاه سوربون نزد اتین ژیلسون، فیلسوف نوماسی، فلسفه قرون وسطی را آموخت و شیوه خواندن و تفسیر متون کهن را فراگرفت و بعدها از همان اسلوب برای خوانش آثار فلسفی فارسی و عربی بهره جست. او در دانشگاه سوربون با آثار فلسفی ابن سینا به زبان لاتین که در مکتب تولدو در سده دوازده میلادی برگردان شده بود، آشنا شد و اندیشه فرشته‌شناسی، عقول ده‌گانه و نفوس فلکی در فلسفه سینوی را فراگرفت. همچنین نزد امیل بریه آرای فلوطین، فلسفه نوافلاطونی و رابطه آن با فلسفه هندی و اوپانیشاد را آموخت. رضا یعقوبی
رونمایی از این کتاب در تاریخ ۱۶ مرداد ۱۳۹۸ از جانب مجله بخارا و با حضور علی دهباشی، کریم مجتهدی، انشاالله رحمتی و رضا یعقوبی برگزار شد و هر کدام در این باره سخنرانی کردند. آنتونی کنی نیز در پیامی که برای مراسم رونمایی از ترجمه فارسی اثر ارسال کرد، نوشته بود: «بسیار خرسندم که اکنون ایرانیان می‌توانند تاریخ فلسفه مرا بخوانند. بسیار سپاسگذارم از کسانی که کوشیدند تا تاریخ فلسفه ام را به زبان کشور شما درآورند. کشوری که موطن ابن سیناست. ابن سینا در طول قرون وسطی و بعد از آن، بی تردید تأثیرگذارترین فیلسوف، بعد از افلاطون و ارسطو بوده است. امیدوارم فلسفه ایران در عصر حاضر به همان شکوفایی اش در عصر ابن سینا برسد. باسپاس و آرزوی بهترین‌ها». کنی در این کتاب رویکرد تحلیلی دارد و رویکرد جامعی غیر از متن گرایی و زمینه‌گرایی در پیش گرفته‌است. متافیزیک (کتاب ارسطو)
ابن سینا گفته‌است که کتاب مابعدالطبیعه ارسطو را چهل بار بدون اینکه آن را بفهمد خوانده‌است. متافیزیکِ ارسطو به تبیین فلسفه مَشّاء می‌پردازد و یکی از منابع اصلی نوافلاطونیان و فلاسفه اسلامی است. انسان معلق
ابن سینا برهان انسان معلّق را به این دلیل به رشته تحریر درآورده است که در آن دوران بعضی از اندیشمندان مسلمان از قبیل اشعری و باقلانی که پیرو نظریه جوهر فرد بودند، نفس یا روح را به عنوان یک موجود مجرد و غیر مادی قبول نداشتند و همین کالبد آدمی را نفس می‌دانستند. ابن سینا برهان انسان معلّق را برای اثبات افتراق نفس با پیکره مادی بیان کرده‌است وبا استفاده از قواعد دینی و تلفیق آن‌ها با اصول فلسفی، حقیقت وجود نفس و روح انسانی را اثبات نماید؛ بنابراین هدف ابن سینا درارائه برهان انسان اثبات وجود روح انسانی و امکان بقاء مستقل آن بوده‌است تا جواب محکمی باشد به پیروان فلسفه مادیگرایان. فلسفه
فَلسَفِه ()و مطالعه پرسش‌های عمومی و اساسی است، مانند پرسش‌های مربوط به عقل، وجودیت، دانش، ارزش‌ها، ذهن و زبان. چنین سوالاتی اغلب به عنوان مشکلاتی مطرح می‌شوند که باید مورد مطالعه قرار گیرند یا حل شوند. این اصطلاح احتمالاً توسط فیثاغورس (حدود ۵۷۰–۴۹۵ قبل از میلاد) ابداع شده‌است. روش‌های فلسفی شامل پرسش، بحث انتقادی، استدلال عقلی و ارائه منظم است. هیلل بن سموئیل
هیلل بن سموییل همچنین به جنبه فلسفی ابن سینا بسیار علاقه‌مند بود و چنین اثر از ابن‌سینا(از جمله فصل طبیعیات در کتاب شفا) را ترجمه کرده‌است. او همچنین رساله‌ای از ابن رشد با عنوان "سه مقاله پیرامون عقل" را ترجمه کرد. او با الهیات مسیحی به ویژه توماس آکویناس نیز آشنایی داشته است. فلسفه اسلامی
هانری کربن معتقد است فلسفهٔ اسلامی را نمی‌توان بدون عرفان شناخت. از آن‌جا که اساسی‌ترین موضوع فلسفهٔ اسلامی، خداست، ورود به آن بدون پرداختن به خدا ممکن نیست. پیوستگی فلسفهٔ اسلامی با عرفان باعث شده تا بسیاری مفسرین حامی این ایده باشند که نمی‌توان بدون طلب خدا، به طلب حکمت پرداخت. ابن رشد
ابن رشد در کتاب فصل المقال، درصدد اثبات این مطلب است که شرع نه تنها آموختن از منطق و فلسفه را منع نکرده، بلکه در قرآن کریم بر آن توصیه و سفارش نیز شده‌است. وی برای اثبات مدعای خود تعریف خاصی از فلسفه ارائه می‌دهد و چنین استدلال می‌کند:«اگر وظیفه فلسفه چیزی بیش از نگریستن و نظر کردن در موجودات و بررسی آنها از جهت راهنمایی و دلالتی که بر صانع دارند، یعنی ملاحظه مصنوع بودن آنها، نیست و اگر هرچه معرفت آدمی به مصنوعات بیشتر باشد معرفت او به صانع کامل تر است و با توجه به اینکه شریعت ما را به ملاحظه و بررسی مصنوعات ترغیب کرده‌است، پس آنچه فلسفه بر آن دلالت دارد یا واجب شرعی است یا مستحب و ستوده.»