محله سبزه میدان در زمان کدام پادشاه ساخته شد؟
سبزه میدان تهران
«سبزه میدان از میدان‌های مهم دارالخلافه تهران می‌باشد و در محله بازار تهران و خیابان ۱۵ خرداد واقع شده‌است و در واقع میدان اصلی شهر در دوره قاجار بوده‌است، که به دستور امیر کبیر درسال ۱۲۶۸ ه‍. ق، توسط حاجب الدوله تغییراتی اساسی در بافت آن به عمل آمد و در دوره رضا شاه هم تغییراتی یافت. به گفته اعتمادالسلطنه، میدان دروازه و دو طبقه بنا در چهار طرف آن داشت، که طبقات زیرزمین آن با ایوان‌های سرپوشیده به دکان‌دارها و عطاریها اختصاص داشت. دهانه اصلی ورودی بازار به بازار کفاش‌ها یا ارسی دوزها راه می‌یابد و چهار طرفش با چهار دهانه به بازار صحاف‌ها و توتون فروش‌ها و کفاش‌ها و خیابان جباخانه(۱۵خردادکنونی) منتهی می‌شود» سبزه میدان تهران
«به گفته اعتمادالسلطنه دلیل نامگذاری این محل به سبزه میدان به دوران سلطنت زندیه و اوایل قاجارها این بود که در این محل که به ظاهر دشتی گسترده بود، انواع سبزی‌ها را برای مصرف اهالی تهران کشت می‌کردند. البته این میدان در زمان قاجاریه «تخته پل» هم نامیده می‌شد»
باغ ارم
تاریخ مذکور مربوط به دوره سلطنت مظفرالدین‌شاه قاجار و زمانی است که نصیرالملک حکمران فارس بوده‌است، در هر سمت در دو طاق‌نما در طرفین دیده می‌شود که بالای آن‌ها در هر طرف یک کتیبه کاشی کاری نصب گردید. کتیبه‌های کاشی کاری طرفین در با خط نستعلیق با زمینه سرمه‌ای است و نوشته آن به صورت معرق است که آیه‌ای از قرآن مجید است. میدان آزادی
میدان آزادی (پیش از انقلاب اسلامی: میدان شهیاد) بزرگ‌ترین میدان شهر تهران است که در بخش غربی آن جای گرفته‌است. این میدان به همراه برج آزادی در سال ۱۳۴۹ خورشیدی برای یادبود جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران و به دستور محمدرضا پهلوی و توسط حسین امانت طراحی و ساخته شد و پس از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ به نام «میدان آزادی» نام گرفت. سبزه میدان تهران
«از رویدادهای مهمی که در سبزه میدان به عنوان اولین میدان مدرن شهر اتفاق می‌افتاد اعدام مجرمان بود که این عمل بنا به دستور امیرکبیر به میدان پاقاپوق (اعدام قدیم و محمدیه فعلی) منتقل شد. در گذشته، سبزه میدان علاوه بر محل کسب، محل تجمع مردم در ایام ماه محرم بوده و هم‌اکنون نیز در دهه اول ماه محرم مردم مراسم عزاداری خود را در آن برگزار می‌کنند» حکم‌آباد (تبریز)
اکثر محصولات کاشت شده انواع سبزیجات می‌باشد که معمولاً خاص منطقهٔ حکم‌آباد می‌باشند؛ که از این میان نعناع حکم‌آباد از لحاظ رنگ و عطر و طعم دارای کیفیت بسیار بالایی بوده و معروف است.حکم‌آباد دارای چهار میدان بوده که اولی حاج حیدر میدانی یا میدان ماشین (بواسطهٔ اینکه آخرین ایستگاه اتوبوس]] شرکت واحد از این میدان دور می‌زد) و دومی آرا میدانی یا میدان میانی که مابین سوزی میدانی و حاج حیدر میدانی بود سوزی میدانی که بویوک مچیت در کنار این میدان بود که قبل از انتقال میدان تره بار به مکان فعلی. محصولات کشاورزی برداشت شده از زمینهای کشاورزی حکم‌آباد در این میدان عرضه می‌شد. میدان چهارم میرده شیر خانا میدانی یا میدان مرده شور خانه بود که بین سوزی میدانی و آرا میدانی قرار داشت . علت شهرت میدان حکم‌آباد (میدان بزرگ) بازار مکاره ای بود که هر چهارشنبه سوری در این مکان دایر می‌گردید و با عرضهٔ انواع ملزومات عید نوروز میدان پراز رنگهای بدیع می‌گردید و زنده می‌شد. عزیزخان خواجه
بر اساس وصیت عزیزخان،تولیت تمامی املاکش و از آن جمله خانه و دکاکین او، واقع در شمال میدان حسن‌آباد تهران که امروزه به چهارراه عزیزخان معروف است، به شاه واگذار شده بود. علاوه بر آن عمارت و باغ وسیع متعلق به او، واقع در شرق حصار بوعلی نیز، در اختیار پادشاه وقت (صرفنظر از اینکه به کدام سلسله پادشاهی تعلق داشته باشد)، قرار داشت.در تاریخ 7 مهر 1305 املاک میرزا عزیز خان خواجه که قبلا به اعلیحضرت رضا شاه واگذار شده بود به فرمان معظم له به پیشرفت صحیه و معارف کشور اختصاص یافت. محله لومره
در قرن شانزدهم ثروتمندان جهت ساخت کاخ‌هایی برای خود رو به زمین‌های این منطقه آورده و اقدام به ساخت و ساز کاخ‌هایی برای خود در این محل کردند. با ساخت میدانی با نام میدان رویال (امروزه این میدان به نام میدان وژ شهرت دارد) به دستور پادشاه فرانسه هانری چهارم در سال ۱۶۰۵ در این محل گرایش ثروتمندان و درباریان برای ساخت خانه‌ها و کاخ‌های مجلل در این محل افزایش یافت. میرزا عبدالله شیخ الاسلام
سبک خاص معماری منزل میرزا عبدالله، خانه شیخ الاسلام، که مربوط به دوره صفوی و محل سکونت او و اجدادش تا علامه محقق سبزواری است به گونه ای طراحی شده که هم منزل مسکونی ، هم فضای مناسب برای رسیدگی به شکایات مردم (دیوانخانه) و هم به عنوان تکیه جهت برگزاری مراسم سوگواری محرم و تعزیه خوانی می‌توانست استفاده بشود  میرزا عبدالله در اصفهان متولد شد و فرزند میرزا محمد رحیم دوم (فوت ۱۲۱۲ ه‍.ش/۱۲۴۹ ه‍.ق) بود. او از نوادگان محقق سبزواری می‌باشد و نسب او چنین است: میرزا عبدالله بن میرزا محمدرحیم (دوم) بن میرزا مرتضی بن میرزا عبدالمطلب بن میرزا محمدرحیم (اوّل) بن ملا محمدجعفر بن آخوند ملا محمدباقر محقق سبزواری بن محمد مؤمن الشریف السبزواری (فوت در حدود ۹۹۸ ه‍.ش -۱۰۲۸ ه‍.ق) میدان رازی
میدان رازی (نام پیشین: میدان گمرک) یکی از میادین تهران است. این میدان در منطقه ۱۱ شهرداری تهران قرار دارد. این میدان در جهت شمالی-جنوبی با خیابان کارگر، در جهت شرق با خیابان مولوی و در جهت غرب با خیابان هلال‌احمر و خیابان رباط‌کریم ارتباط دارد. دروازه گمرک در مجاورت این میدان قرار دارد. تندیس زکریای رازی اولین مجسمه‌ای است که بعد از انقلاب اسلامی در ایران و در این میدان نصب شد. سازنده این مجسمه استاد علی قهاری کرمانی مجسمه ساز شهیر معاصر می‌باشد. مسجد حکیم
مسجد حکیم یا مسجد جورجیر از مساجد چهارایوانی مربوط به پایان دوره صفوی در منطقه قدیمی باب‌الدشت اصفهان در انتهای بازار رنگرزان جای گرفته‌است. این مسجد و در دورهٔ شاه عباس دوم به دست پزشک او حکیم محمد داوود در محل ویرانه‌های مسجد جامع دیلمی جورجیر یا مسجد صاحب اسماعیل بن عباد از قرن چهارم هجری بنا شده‌است. محوطه مورت سبز
محوطه مورت سبز مربوط به عصر آهن - دوره اشکانیان است و در شهرستان گیلانغرب، بخش مرکزی، دهستان ویژنان، ۲/۵ کم غرب روستای پاون مکر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۴۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. سبزه‌میدان (رشت)
این میدان در زمان حکومت محمدولی خان تنکابنی در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار بازسازی و بهسازی شد و از همان زمان گردشگاه عمومی شد. نام این میدان پیش از انقلاب اسلامی به نام شهبانو فرح پهلوی، پارک فرح نامگذاری گردید. دهلی
بنای آرامگاه صفدر جنگ، وزیر دربار گورکانی، آخرین سبک معماری باغ مقبره‌ای دهلی در دوران امپراتوری مغولی هند است که در خلال سال‌های ۱۷۵۳ تا ۱۷۵۴ در زمان محمد شاه گورکانی، پادشاه هند، ساخته شده‌است. میرزا عبدالرحیم خان‌خانان (۱۷ دسامبر ۱۵۵۶ - ۱۶۲۷ م /۱۴ صفر ۹۶۴ - ۱۰۳۶ ه‍.ق) پسر محمد بیرام‌خان خان‌خانان و از وزیران صاحب قدرت جلال‌الدین اکبرشاه بود که در روند مهاجرت هنرمندان ایرانی به هند نقش مؤثری داشت. بیمارستان حشمتیه
سردر بیمارستان حشمتیه یکی از آثار ارزشمند به جای مانده معماری سبزوار در اوایل دوره پهلوی است. این بیمارستان براساس سند وقفنامه که رونوشت آن در فصل اول و صفحه هفتم از کتاب «معماری و معماران سبزوار» موجود است، توسط دکتر قاسم غنی در اواخر دوره قاجار ساخته شده و به احترام هادی خان سالار حشمت حاکم وقت سبزوار، به عنوان حشمتیه نامگذاری شده‌است. محوطه حسین‌آباد زرده کمر
محوطه حسین‌آباد زرده کمر مربوط به هزاره ۱و ۲ و سدهٔ ۶ ه.ق است و در شهرستان بیجار، روستای زرده کمر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خیابان چهار مردان
در مورد ساخت آن گویند زمانی که رضاشاه به قم آمد در هنگام برگشت کاروان وی در کوچه‌های تنگ آن منطقه دچار اذیت شدند؛ لذا رضاشاه دو جا عصایش را به زمین زده و دستور داد سال بعد که به قم می‌آید باید در این دو جا تا انتهای شهر خیابان کشیده شده باشد؛ مکان‌هایی که امروز خیابان‌های چهارمردان و آذر(طالقانی) هستند. اين مطلب صحيح نيست زيرا که خيابان چهارمردان در زمان محمد رضا شاه ساخته شد . نقشه هاي موجود از قم از سال 1328 نشان مي دهد که خيابان چهارمردان در آن وقت احداث نشده بوده است . جريان رضا شاه ممکن است مربوط به خيابان آذر و ارم باشد آنگونه که از برخي شنيده هاي محلي برمي آيد که وی کنار محل سه راه بازار کنونی ایستاد و دستور صادر کرد. منزل و دفتر آیت‌الله بروجردی که مهم‌ترین مرجع تقلید تاریخ حوزه علمیه قم است، و نیز علمایی مانند آیت الله گلپایگانی و صافی در این خیابان قرار دارد. آرامگاه های امامزاده علی بن جعفر، امامزاده ابراهیم و مقابر معروف به گنبد سبز از مکان های تاریخی ای هستند که در نزدیکی این خیابان قرار دارند. همچنین محله های تاریخی مانند: سلطان محمد شریف، چهارمردان، سیدان، سفیدآب، سنگ بند ، پنجعلی ، عشقعلی ، میدان میر ، گذر قلعه ، گذر صادق ، گذر جدا، الوندیه ، سجادیه ، تکیه خروس، شادقلی خان ، حندق ، ملا محمود ، دروازه کاشان، باب الجنه، آخوندیها و تکیه ارک در این خیابان یا نزدیک آن قرار دارند. در نزدیکی این خیابان چندین آب انبار تاریخی نیز وجود داشته که در اثر احداث آن ویران شدند. البته اکنون نیز چند آب انبار به صورت ویران یا محافظت شده وجود دارند. میدان امام علی
این میدان که در گذشته با نام عتیق خوانده می‌شد، زمانی مهم‌ترین میدان اصفهان بود. اما میدان نقش جهان، کسبه را به سوی خود خواند و عتیق، کهنه میدان نام گرفت. میدان عتیق اصفهان هنوز هم یکی از میادین مهم اصفهان محسوب می‌شود. امروزه اگرچه آن را به نام کهنه میدان یا سبزه میدان می‌شناسند، اما روزی این میدان با وسعتی قریب به دو برابر آنچه امروز دیده می‌شود، میدان اصلی شهر اصفهان بود. براساس اسناد موجود میدان عتیق اصفهان پیش از صفویه و در دوران سلجوقیان، میدان اصلی و مرکز اصلی شهر اصفهان محسوب می‌شده‌است. زمانی که شاه عباس صفوی میدان نقش جهان را می‌سازد، این میدان به مرور آن همه اعتبار خود را از دست می‌دهد و عمده کاسبی‌ها به طرف میدان نقش جهان کشیده می‌شود. این موضوع به مرور زمان باعث می‌شود میدان عتیق از یادها برود و فضاهایی که روزگاری محدوده میدان محسوب می‌شدند دچار ساخت و ساز شود. میدان عتیق امروز به علت قرار گرفتن در چهار محور اصلی شهر اصفهان یعنی خیابان ولی عصر، هاتف، عبدالرزاق و مسجدجامع هنوز یکی از مناطق مهم و پر رفت و آمد شهر اصفهان محسوب می‌شود. بازار زغال فروش‌ها که امروز به این نام شناخته شده، زمان سلجوقیان هسته اصلی میدان عتیق بوده و امروزه مرکز تجمع افرادی با شغل‌های کاذب از قبیل فروش لباس‌های دست دوم و زغال شده‌است. تپه میدان شاه قلی
تپه میدان شاه قلی مربوط به عصر مفرغ - سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان دالاهو، بخش مرکزی، دهستان بیونیج، ۱/۴ کیلومتری جنوب شرقی روستای شیخ حسن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۷۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. چاله‌میدان
مؤلف مرآت‌البلدان ذیل نام چالمیدان نویسد: «...معروف است که شاه طهماسب اول از سلاطین صفویه چون خواست بنای باره و حصار تهران را بگذارد از دو موضع از زمین این شهر خاک برداشتند و آن دو موضع دو چاله عمیق و وسیع شد که یکی از آندو به «چاله میدان» معروف و بعد مخفف شده «چالمیدان» گردید و این چالمیدان تا پانزده سال قبل جایی بسیار کثیف و مزبلهٔ شهر و محل ریختن کثافات بود. بعداً مرحوم فرخ خان امین‌الدوله که از وزرای این عهد بود و میلی تمام به ایجاد آثار خیریه داشت در آنجا مساجدی عالی بنا کرد و اگر چه بنای مسجد در حیات امین‌الدوله بوجه منظور بپایان نرسید لیکن آن مرحوم، حاجی ملا محمدجعفر مجتهد معروف به «چالمیدانی» را که در جوار همین مسجد مسکن داشت به امامت و تولیت مسجد انتخاب نمود… مشهد امامزاده سید اسماعیل… در قرب چالمیدان واقع است و دیگر از ابنیهٔ خیریه‌ای که در حوالی این محله است آب‌انباری است که مرحوم میرزا موسی مستوفی تفرشی وزیر دارالخلافه تهران بنا کرده است و کمال عظمت را دارد…». (از مرآت‌البلدان ج ۴ ص ۷۹) محوطه گله زرد
محوطه گله زرد مربوط به دوره ساسانیان تا دوره سلجوقیان است و در شهرستان دره‌شهر، بخش مرکزی، دهستان زرین دشت، ۲۵۰ متری جنوب روستای گله زرد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مجموعه میدان امیرچخماق
امیرجلال‌الدین چقماق، از سرداران و امرای شاهرخ تیموری در سده ۸ خورشیدی در زمانی که حاکم یزد بود، مجموعه‌ای متشکل از تکیه، میدان، حمام عمومی، کاروان‌سراها، خانقاه، قنات‌خانه و چاه آب سرد را ساخت تا یزد را رونق بخشد و در این کار فاطمه خاتون همسرش (معروف به ستی فاطمه) که مقبره اش در ضلع شمالی ارسن امیر چقماق قرار دارد، او را یاری کرد. گنبد خضراء
گنبد خضرا در زمان حکمرانی منصور قلاوون در سال عام ۶۷۸ هـ ساخته شد. گنبد در گوشهٔ جنوب شرقی مسجد النبی واقع شده‌است. قدمت این سازه به ۱۲۷۹ میلادی می‌رسد، زمانی که یک گنبد چوبی بدون رنگ بر آرامگاه ساخته شده بود. ۵۳۷/۵۰۰۰ پس از آتش‌سوزی شدیدی که در سال ۱۴۸۱ رخ داد، مسجد و گنبد سوخته بودند، و یک پروژه بازسازی توسط سلطان قایتبای آغاز شد. او بیشتر پایه‌های چوبی را با ساختار آجری به منظور جلوگیری از سقوط گنبد در آینده جایگزین نمود، او از ألواح سربی برای پوشش گنبد چوبی استفاده کرد. این ساختمان، از جمله مزار پیامبر بطور گسترده‌ای تحت سرپرستی قایتیبای نوسازی شده بود. گنبد کنونی در سال ۱۸۱۸ توسط سلطان عثمانی، محمود دوم اضافه شده‌است. گنبد برای اولین بار در ۱۸۳۷. سبز نقاشی شده بود. عزیزخان خواجه
باغ وسیع شخصی و عمارت متعلق به عزیزخان خواجه، بعدها و در سال ۱۳۲۸ خورشیدی، از جانب محمدرضا شاه پهلوی به دکتر محمد یزدی که از همکلاسان شاه بود، واگذار شد تا در آن بیمارستان مسلولین بنا شود. این محل که گاهی باغ عزیزخان و گاهی باغ دکتر یزدی نیز خوانده شده، بعدها در تاریخ معاصر ایران شاهد وقایع جنجالی زیادی بود، امروزه به فرهنگسرای نیاوران تبدیل شده‌است. از جمله اموال دیگر وی عمارتی است در خیابان سرهنگ سخایی که عرصه و اعیان آن جهت نگهداری و پرورش ایتام وقف می باشد. عمارت مذکور در سال 1314 به دستور رضا شاه و با معماری وارطان هوانسیان که در مسابقه طراحی هنرستان دختران نفر اول گردیده بود در مدت 3 سال ساخته شد و پس از ساخته شدن با چاپ اعلامیه ای در روزنامه کثیرالانتشار به پذیرش اطفال یتیم بی بضاعت کمتر از هفت سال می نمود که تا امروز نیز ادامه دارد. یکی دیگر از اموال شخصی عزیزخان خواجه، اراضی وسیعی است که ظاهراً از عصر زندیه (و با توجه به اقامت احتمالی مادر کریمخان زند در این منطقه)، مامازند یا مامازن نامیده شده‌است. منطقه ایکه امروزه پاکدشت نامیده می‌شود. از زمانیکه این اراضی به تصرف عزیزخان خواجه در آمد، رونق و آبادانی در آنها شروع شد. از جمله گفته می‌شود که قبل از تصرف این اراضی توسط عزیزخان، در میان این اراضی تنها یک قلعه متروک وجود داشته که آثار آن تا چندین سال پیش وجود داشته و بجز آن هیچ بنای دیگری در این منطقه وجود نداشته‌است. گویا این قلعه فقط در فصل تابستان مورد استفاده کارگرانی قرار می‌گرفته که از شهرها و آبادی‌های دیگر، برای دروی مزارع گندم این ناحیه می‌آمده‌اند و در نتیجه قلعهٔ مذکور در بقیه ایام سال متروک و خالی باقی می‌مانده‌است. اما پس از این که عزیزخان این اراضی را مالک می‌شود و به این منطقه می‌آید، فردی موسوم به علی را که اهل کرمان بوده و بعدها به بلوک باشی ملقب می‌شود را، به این محل می‌آورد و وی را در قلعه پیش گفته مستقر می‌نماید. بعد از گذشت یکسال و با انجام کشت و زرع در این منطقه، محصولات خوبی از آن عاید می‌شود و به همین خاطر عزیزخان سرپرستی دیگر بلوکات خویش را نیز، به علی کرمانی واگذار می‌کند و همین سبب می‌شود که این مرد کرمانی با عنوان علی بلوکباشی معروف بشود. وی بنا به در خواست عزیزخان تعدادی از بستگان خود را به اتفاق اهل و خانواده‌شان از کرمان به این محل انتقال می‌دهد و این گروه کرمانی‌ها، برای همیشه در مامازند ورامین ساکن می‌شوند و اولین گروه ساکنان مامازند را تشکیل می‌دهند. بدینسان عزیزخان خواجه با یاری علی بلوکباشی و خانواده کرمانیها موجبات رونق و آبادانی مامازند می‌شود. بعدها و بتدریج خانواده‌های دیگری همچون خاندان اسدبیک و نیز خانواده خراسانیها نیز، به جمع کرمانی‌های ساکن در این منطقه اضافه شدند. سبز تپه
سبز تپه مربوط به هزاره اول تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان ساری، بخش مرکزی، روستای جره سر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۲۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مسجد سبز (بلخ)
این امپراتوری در معماری بسیاری از مساجد محلی تعدیلاتی پدیدآورده بود و شاهرخ هم از آن مساجد ایده‌هایی را برای ساختمانهای شخصی خود که در دوره پادشاهی اش ساخته بود، وام گرفت. همچنین جنبه‌هایی از این ساختمان، پیش‌درآمد ساخت بنای سرشناس تاج محل شد، زیرا همانندی‌هایی در آنها دیده می‌شود. تپه زرده ملک
تپه زرده ملک مربوط به پارتی - دوره ساسانیان است و در شهرستان میانه، بخش مرکزی، روستای زرده ملک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۹۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. محله میدان شاه
شیراز مجموعه سبزه‌میدان
مجموعه سبزه‌میدان در ضلع شمالی میدان شهید، میدان مرکزی شهر بجنورد واقع است. این مجموعه متشکل از یک کاروانسرا، گرمابه، راسته‌بازار و چند قهوه‌خانه از آثار دوره قاجار در شهر بجنورد است که شاخص‌ترین بخش آن، کاروانسرا است که طرح کلی آن از یک میانسرا و ۳۴ حجره در اطراف تشکیل‌شده‌است. همچنین مجموعهٔ یادشده به شماره ۱۴۲۲۳ در نهم بهمن ۱۳۸۴ در فهرست آثار تاریخی کشور ثبت شده‌است. هرچند ابعاد این میدان بیشتر ابعاد یک میدان محلی را دار است، اما به لحاظ تعاملات اجتماعی صورت گرفته در آن، طیف مراجعین، رسمیت و شناخت عمومی در مقیاس‌هایی فراتر از نقش و عملکرد یک میدان شهری یا کانون فعال یک محله عمل می‌کند به طوری که در مقیاس بزرگ‌تر می‌توان آن را یک میدان فرا شهری به‌حساب آورد. امروزه این میدان در رابطه مستقیم با میدان شهید که در بخش جنوبی مجموعه واقع‌شده‌است، قرار دارد. ملایر
محله زندیه : بنیاد این محله در سال ۱۲۹۸ خورشیدی نهاده شد. از جنوب به محله دراویش و از غرب به خیابان (شهدا/شاهپور)، میدان شهید احمد جوکار (زندیه) ،کوچه نظام وفا(سرتیپ) لقب عسکرخان زند ملایری در این محله معروف است .مردمانی از قاعده هرم قومی زند در این محله ساکن بودند . محله فراهانی ها: از بن بست هاشمی تا چال خندق (پارک سجاد) مردمانی پیشه ور،متدین واهل علم که از فراهان به این منطقه کوچ می‌نمایند. از افراد شاخص آن می‌توان به محمد صادق فراهانی، احمد علی فراهانی، محمد حسین فراهانی، فردوس فراهانی (اولین بانوی مدرس قرآن ملایر) اشاره کرد؛مردمان آن آرام و خونسرد بودند که علت تبعیدشان حمایت از امیرکبیر بود. اغلب بوجاردار بودند و دارای قد بلند .محله زوارآباد : معروف به زورآباد(عاشورا) بنیاد این محله و نیز دروازه ازناو به سال ۱۱۹۵ خورشیدی نهاده شد . طبقات مرفه در این محل بودند و مسجد زنده یاد مهدوی جهت زوار در این محله ساخته شد ، این مسجد دارای محراب نیست و سبک آن تداوم دوران زندیه و صفویه است می توان آنرا اولین حسینیه به شمار آورد ، در این خیابان منازلی بود که به زوار اجاره داده می شد. محله باغ شاه(عارف) : نخست متعلق به یک نفر از بیگلربیگی ها بود بعد طبقات خاصی در این محل ساکن بودند از قبیل قصاب ها ، کارگرها ، حمال ها و کبوتر بازها ، قمارباز ها .محله فرح آباد :فضای مسکونی جنوبی ،بین خیابان زوارآباد و اراک . پمپ بنزین اراک در جنوب غربی و قبرستان زوارآباد (باغ گل شهرداری) در جنوب شرقی این محله احداث می شود ، و قنات جعفرخان محله و باغات مربوط به آن را آبیاری می نمود ،موزه ملایر منزل لطفعلیان و مصدق الممالک در این محله است ،در این محله ثروتمندانی بنام با عمارت هایی بزرگ و بی همتا بودند .محله دراویش:از جنوب به خیابان شهید طلوعی،غرب،خیابان همدان/شاهپور ،شمال ، کوچه نظام وفا محله سرچشمه :چون این محله در مظهر قنات احداث می شود ،لذا به آن سرچشمه می گفتند . در نتیجه هیئت های مذهبی در این محله هم به هیئت سرچشمه شهره می شود .کوچه برق پائین در این محله معروف است که بعدها خیابان (خاکی)شهید طلوعی نامیده می شود و اولین چاپارخانه (پست) ، ثبت احوال ، برق در این خیابان دایر شده بود . مسجد حاج قاسم و حمام بلور ایمانی از نظر سبک معماری در این خیابان قابل اعتنا برای پژوهشگران است. محله امامی ها :این محله در شرق دولت آباد کهنه بود که با یک گذر به شمال بازار شیخ الملوک وصل می شد .وسعت آن خیابان شهید رستگار مومنی تا شهید حمزه لوئی منهای شهرداری و شهربانی بود .دولت آباد نو : (محله رعیت ها) غالبا مرمانی رعیت پیشه بودند (غرب خیابان طالقانی) از سرکشه تا میدان طالقانی محله سوخته زار : (بی آب ، فقیر) کوچه شهید رضا زنگنه تا بن بست هاشمی. محله کیقبادی : این کوچه درشمال خیابان بروجرد(سیروس) بود که از شرق به بازار شیخ الملوک که توسط یک درب چوبی به بازار وصل می شد. این درب روز گشوده می شد و شب هنگام بسته می شد. در این محله اجداد آقایان (کتیرائی ، معطر، فرهنگ، کلهر، رزم آرا و نیز حاج ابوالقاسم شیرازی) ساکن بودند . دولت آباد کهنه :فضای مسکونی بین خیابان امام رضا تا کوچه شهید رضا زنگنه(شمال) از شرق به خیابان همدان (شاهپور) محله امامی ها به خیابان صفرخانیان و از غرب به خیابان دولت آباد (طالقانی جدید) محله رعیت ها. محله مفدآباد : مفد آباد از محله های تازه تاسیس به عهد امیر موید ، محدوده این محله از دبیرستان شریعتی تا کوچه آذر افرا است که به امیرآباد هم شهره می باشد. شاه تهماسب یکم
شاه طهماسب دستور داد نخستین خیابان ایران بانام «خیابان سپه» در قزوین ساخته شود که این نام الگویی بود برگرفته از منطقه‌ای چهار باغ مانند که شاه در ازبکستان امروزی دیده بود. این خیابان در زمان حکومت پهلوی به نام «سپه» و هم‌اکنون نیز بانام «سپه» و «شهدا» درقزوین معروف است. هم چنین در کنار رصدخانه سابق مراغه، رصد خانه جدیدی ساختند. به دستور شاه، میر محمد منجم مأمور شد تا حرکات سیارات و ستارگان را بررسی کند. میر محمد توانست باران بهار سال ۹۳۴ هجری را پیش‌بینی کند. بدین ترتیب گندم زیادی به دست آمد. شاه دستور داد تا انبارهای گندم ساخته شوند و گندم مازاد نیاز از زارعان خریده و ذخیره گردد. سال بعد باران به موقع نبارید و این اقدام شاه مؤثر واقع شد. میدان مشق
قدیمی‌ترین ساختمان این مجموعه عمارت قزاقخانه است که در سال ۱۲۸۰ هجری قمری و در زمان ناصرالدین شاه پی ریزی شده و جدیدترین آن کتابخانه و موزه ملی ملک است که بنای آن برگرفته از معماری سنتی ایران است و در سال ۱۳۷۵ خورشیدی ساخته شده‌است. خیابان مولوی
تاریخچه ساخت خیابان مولوی به سال ۱۲۸۴ هجری قمری (۱۲۴۶ شمسی) و طرح توسعه شهر تهران در عهد ناصری برمیگردد. ناصرالدین شاه دستور می‌دهد از مرز جنوبی تهران هزار قدم به سمت جنوب بروند و خندق جدید شهر را در این نقطه (که در محل فعلی خیابان شوش تهران قرار می‌گیرد) حفر کنند؛ و خیابان مولوی را هم در شمال خندق و در محل برج و باروی شاه طهماسبی احداث کنند. میدان امام خمینی (تهران)
بخشی از فروشگاه‌های ضلع شمالی میدان (پشت شهرداری) امروزه به کار فروش دستگاه‌های صوتی اتومبیل گرفته شده‌اند. اطراف باب همایون بورس فروش کت و شلوار بوده در سال ۹۵ پروژه ساخت ساختمان بدلیه تهران با نام خانه شهر توسط شهرداری تهران کلید خورد که تا سال ۹۸ بجر گودبرداری بسیار عظیم و خطرناک هیچ پیشرفتی نداشت سرانجام با پیگیری و اخطار شورای شهر تهران پروژه دوباره شروع به کار کرد و اکنون این پروژه روبه اتمام است و ضلع جنوبی میدان تقریباً به‌طور کامل توسط ساختمان بتنی ۱۴ طبقه مخابرات اشغال شده‌است. به واسطه انفجار یک بمب قوی در تاریخ ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۴ و تخریب ساختمان‌های اطراف، بخشی از این ضلع خالی از بناست. تلاش‌هایی صورت گرفته‌است تا تعدادی پارکینگ مکانیزه در ضلع شرق پایانه قورخانه ایجاد شود و فضای پارک کافی در محدوده به‌وجود آید. به علاوه از جمله طرح‌ها برای تأمین فضای پارکینگ بهسازی پنج پارکینگ طبقاتی سعدی، پروانه، کریستال، ناصر خسرو، مولوی، پایانه قورخانه و بهشت خواهد بود. شورای شهر تهران در نظر دارد تا پروژه ساماندهی میدان توپخانه را به مسابقه بگذارد. این میدان از نماها و خاطره‌های سه دوره تاریخی قاجار، پهلوی اول و پهلوی دوم برخوردار است و بیشتر دگردیسی‌ها نیز در همین سه دوره رخ داده‌است. بازسازی این میدان و نمایش ارزش‌های هر سه دوره کار چندان آسانی نیست. محله‌های تهران
محله نارمک تهران که به محله صد میدان معروف است، دارای ۷/۱۲ کیلومتر مربع مساحت و سه ناحیه شهری است. ۸۹ هزار و ۱۰۳ خانوار با ۳۳۶ هزار و ۷۷۲ نفر جمعیت دارد. این منطقه یکی از قدیمی‌ترین مناطق تهران است که در قدیم، نام آن ده نارمک بوده‌است، یکی از مناطق خوش آب و هوا و سردسیری تهران به‌شمار می‌رود. این محله که در ضلع شمالی محله تهران‌نو واقع شده، به همراه محله تهرانپارس در دههٔ ۲۰ توسط فرانسوی‌ها ساخته شد. محوطه بنه حیدر
محوطه بنه حیدر مربوط به دوره اشکانیان - سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مسجد سلیمان، بخش اندیکا، دهستان قلعه خواجه، ۲ کیلومتری جنوب روستای گلالک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۹۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مسجد سبز
مسجد سبز مربوط به دوره قاجار است و در قزوین، محله آخوند، خیابان مولوی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۲۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. میدان محله پایین
میدان محله پایین مربوط به دوره قاجار است و در اسکو، محله میدان اسکو، محله پایین سر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. محله‌های جهرم
مصلی را باید یکی از نقاط قدیمی شهر که بعد از اسلام مورد توجه جمعیت قرار گرفته معرفی نمود و آن را مرکز قطب شرقی جهرم نامید. در جایی که این محله قرار دارد نقطه‌ای از آن معروف به قلعهٔ شیخ است و هیچ معلوم نیست که این قلعه مربوط به چه سالی بوده و فرم بنای آن چگونه بوده‌است ولی احتمال دارد این قلعه بعد از جابجائی جمعیت از ارتفاعات اطراف به طرف نواحی پست‌تر احداث شده باشد و با افزایش جمعیت، این قلعه ویران گشته و اکنون هیچ آثاری از آن جزء نام آن بر جای نمانده‌است. این محله یکی از محلات پرجمعیت جهرم می‌باشد و با جبذر، علی‌پهلوان، ده‌نو و کوشکک مرز مشترک دارد و در جنوب آن زمینی بوده که مردم برای خواندن نماز مخصوصاً نماز استسقاء به آنجا می‌رفته‌اند و طبیعتاً وجه تسمیه آن از همین‌جا گرفته شده‌است. در گذشته در مسجد این محله سید فخرالدین آیت‌اللهی به اقامه نماز و وعظ مردم می‌پرداخت و پس از وی فرزندش سید مهدی آیت‌اللهی به این امور اشتغال دارد. در این محله چهار مسجد با نام‌های مصلی، امام رضا، امام زین العابدین (نارنجی) و امام محمد باقر که اصلی‌ترین و بزرگترین آن‌ها مسجد مصلی می‌باشد. همچنین مصلای نماز جمعه شهر نیز، در این محله قرار گرفته‌است. مرکز تجاری-مسکونی اطلس که بزرگترین مرکز تجاری شهر می‌باشد نیز در مرکز این محله قرار دارد. اولین میدان که در جهرم ساخته شده میدان مصلی می‌باشد که شاهنده آن را طراحی کرده بود به گونه‌ای که در وسط آن حوض زیبایی قرار داشت و اطراف آن فضای سبز ایجاد شده بود. قدس (تهران)
امیرتومان با فراهم کردن امکانات و آوردن عده‌ای از اهالی خمسه به این منطقه، آرام آرام زمین‌های بایر را به زمین‌های کشاورزی تبدیل نمود و منطقه رنگی از زندگی جدید به خود گرفت. می‌گویند نام اولیه این محل پیش از آنکه امیر تومان آن را تصاحب کند سبزه الماس بوده وامیرتومان آنجا را به نام فرزند ارشدش که نام او حسن خان بود «قلعه حسن خان» نامید. امیرتومان صاحب چند فرزند به نام‌های: رضاخان، حسن خان، آقابزرگ خان، مؤتمرالدوله و سالار همایون بود که آنان پس از مرگ پدر، قلعه حسن خان را بین خود تقسیم کردند و به هر یک از برادران نزدیک یک دانگ رسید.در آن زمان تمام اراضی این قلعه و اطراف آن قابل کشت و زرع بود و کلاً به نواحی: چمن الماس خان، ورامینک، میاندوآب، قلعه سون، اکبر نایب، چنارسوخته و… که مجموعاً ده قطعه بوده تقسیم می‌شد. محله درب شاهزاده
محله درب شاهزاده، نام یکی از محله‌های شیراز قدیم می‌باشد که در شمال این شهر واقع بوده‌است. در زمان قبل از کریم خان زند این محله به دو بخش محلهٔ شیادان و محلهٔ موردستان تقسیم شده بود که کریم خان این دو محله را در هم ادغام کرد.و در محله موردستان بدلیل سر سبزی و زیبای و قدمت این محله بناها و تاسیسات حکومتی مانند ارگ و دیوان خانه را بنا نمود. که از خاندان معروف آن که در قدیم در آن محله زندگی میکردند میتوان به فامیل های حدادیان و عابدینی و غیور وپوست فروش و آذرشاه و مجرب وده بزرگی،محصن وچشم زنگي ورحمان ستایش وخانواده عدیله اشاره کرد. شاه‌باغ
شاه‌باغ () از محلات اصلی شهر داکا، پایتخت بنگلادش است. این محله در سده هفدهم میلادی، در زمان پادشاهی گورکانیان بنیاد شد و نخست «باغ پادشاهی» نام داشت و سپس نام آن کوتاه‌تر شده و شاه‌باغ نامیده شد، هر دو نام از زبان فارسی گرفته شده‌اند. سبزوار
در زمان فتحعلی شاه قاجار، اللهیار خان قلیچی حاکم سبزوار، هنگامی که بین قاجاریان، زندیان، و باقی‌ماندگان افشاریان بر سر حاکمیت بر خراسان نزاع بود، به قدرت رسید؛ اما پس از مدت کوتاهی تسلیم شد و با وساطت عباس میرزا نایب السلطنه مورد عفو و بخشایش قرار گرفت. در سال ۱۲۷۱ هـ. ق ناصرالدین شاه قاجار، حسن خان سبزواری و محمد حسن خان سرتیپ فراهانی را جهت دفع محمدامین خان که خود را خوارزمشاه می‌دانست مأمور کرد، سرانجام آنان، سپاه چهل هزار نفری محمدامین خان را در اطراف سرخس شکست دادند و سر بریدهٔ او را به دارالخلافه طهران فرستادند. در سال ۱۲۸۴ هـ. ق ناصرالدین شاه که برای زیارت امام رضا به مشهد می‌رفت در ۲۷ محرم وارد سبزوار شد و در باغی در کوشک منزل کرد. در همین سال نواب پرویز میرزا، حاکم سبزوار ملقب به نیّرالدوله شد. سبزوار در این دوره چهار دروازه به نام‌های دروازه عراق، ارگ، نیشابور و سبریز داشته و دارای یازده محله بوده به نام‌های:نقابشک، حمام حکیم، مزار سبز، سردیه، محله آقا، ارگ، حاجی مقلو، الداغی، زرگر، سبریز و کوچه نو. شهر دو مدرسه به نام‌های مدرسه نو و مدرسه کهنه و پنج کاروانسرا داشته‌است. شیخ علی صحاف، اولین نماینده سبزوار برای مجلس شورای ملی، در زمان مظفرالدین شاه قاجار بود. پس از وی میرزا حسن آیتی و شاهزاده محمدهاشم میرزا افسر به نمایندگی مجلس شورای ملی از سبزوار انتخاب شدند. در دوران قاجار بقایای ارگ سبزوار که بر روی خرابی‌های سپید دژ کهن بنا شده بود، در اواخر دوران قاجار به کلی ویران گشت و در سال ۱۲۹۸ خورشیدی ارگ و اراضی جانب شمالی آن توسط دکتر قاسم غنی تسطیح و درختکاری و تبدیل به باغ ملی شد. در همان سال بیمارستان حشمتیه تأسیس گردید. مشیریه
مشیریه تحت مالکیت مشیرالسلطنه بوده است که همراه با محلهٔ رضویه (کاروان) ناحیهٔ ۴ منطقهٔ ۱۵ را شکل می‌دهند. در عین حال بنا بر مصاحبه‌هایی که با اعضای شورایاری و معتمدین محلهٔ مشیریه صورت پذیرفت این افراد، مالک این محله را مشیرالدوله، یکی از درباریان و نزدیکان شاه (ناصرالدین شاه) و از ملاکین بزرگ، معرفی نمودند که نام او بر محله باقی‌مانده است. آخرین مرزبندی مصوب این محله، مربوط به سال ۱۳۴۵ و از همان بدو شکل‌گیری محله بوده است. شخصی به نام امیر سلیمانی زمین‌دار بزرگ دوران پهلوی و اسدالله اعلم نیز به عنوان افراد مؤثر در شکل‌گیری این محله قابل ذکر خواهند بود. این دو نفر اولین واگذارکنندگان (فروشندگان) زمین‌های این محله بوده‌اند، هنوز هم در پارک آزادگان که در غرب پارک پامچال قرار دارد، ساختمانی به نام ساختمان امیرسلیمانی واقع شده که متعلق به شهرداری مرکز است. میدان امین‌السلطان
میدان امین‌السلطان از تأسیسات و بناهای ساخته شده توسط ابراهیم خان امین‌السلطان، پدر میرزا علی اصغر خان اتابک اعظم که او نیز لقب امین‌السلطان داشت، می‌باشد. ابراهیم خان امین‌السلطان این میدان را در نزدیکی دروازه قدیمی حضرت عبدالعظیم بنا نمود. از تاریخ دقیق ساخت و احداث این میدان اطلاعی در دست نیست امّا به نظر می‌رسد که این میدان بزرگ از همان اوایل احداث خود، مخصوص باراندازهای علافی و میوه و سبزی بوده‌است. این میدان بعدها توسط میرزا علی اصغر خان اتابک اعظم (امین السلطان دوم) گسترش داده شد و تا مدتها بارهای زغال و خواربار و هیزم طهران نیز، منحصراً در این میدان تخلیه می‌گردید و سپس به سایر محله‌های تهران فرستاده می‌شد. سبزه‌میدان
سبزه‌میدان نام چندین میدان قدیمی در شهرهای گوناگون ایران است. سبزه الماس
سبزه الماس قدیم یا محله چمن امروزی واقع در ضلع جنوب و جنوب شرقی محله قلعه و میدان قدس امروزی و پائین محله امامزاده بوده و تا انتهای آن ادامه دارد و از جنوب به وارمینک می‌رسد. قبلاً این محله پر از باغ‌ها و مزارع سرسبز بود ، اما امروزه اشباع شده از خانه‌ها و صنایع کوچک و بزرگ است ولی همچنان می‌توان آثاری از باغ‌های قدیم را در آن پیدا کرد. خانه ارادت
خانه ارادت مربوط به دوره اول پهلوی میشود که در سال 1317 در ملک شخصی خاندان ارادت بنا به اراده حاج مختار ارادت اسکویی سردودمان ارادت، شروع به احداث شد که پایان آن دو سال به طول انجامید و نهایتا در تابستان 1319 تمام شد. کل بنا از سنگ تراشیده بوده و برخلاف ساختمانهای آن دوره در احداث آن از خشت استفاده نشده است]]، این بنا در ضلع غربی سبزه میدان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تپه‌های سبزه حمام
تپه‌های سبزه حمام مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان آبدانان، روستای حمام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۴۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مجموعه سبزه‌میدان
این حمام در کناره شمال شرق سبزه‌میدان واقع است، قدمت آن به نیمه دوم سده سیزدهم هجری می‌رسد و فرم معماری آن مانند حمام‌های سنتی ناحیه خراسان است. ساختمان طاق ضربی دارد و دارای تزئینات متنوع آجری می‌باشد. تناسبات معماری بنا بسیار قابل توجه است. گرمابه از دو قسمت تشکیل می‌شود، پس از ورودی که به‌صورت راهروی باریکی تعبیه‌شده، وارد سربینه می‌شویم که یک فضای هشت‌ضلعی می‌باشد و پس از عبور از آن نیز وارد گرمخانه نیز خواهیم شد. محله بهداشت
سرخ و سبز سبزه‌میدان (خرم‌آباد)
سبزه‌میدان نام یکی از میدان‌ها و محله‌های قدیمی مرکز شهر خرم‌آباد است. از این میدان چهارخیابان به چهارجهت اصلی منشعب می‌شود. هم‌اکنون به دلیل یک طرفه شده خیابان اصلی جنوب به شمال این میدان در مرکز خیابان قرار گرفته اما به دلیل قدمت تخریب نشده و خودروها از دو سوی آن عبور می‌کنند. سبزه‌میدان از مراکز قدیمی خرید در خرم‌آباد است. شهناز پهلوی
پس از ازدواج محمدرضا پهلوی با فوزیه میدان نوینی که به تازگی در تهران ساخته شده بود میدان فوزیه نام گرفت اما پس از جدائی وی از محمدرضا پهلوی به نام دخترشان به طور رسمی میدان شهناز نامگذاری شد. این میدان پس از انقلاب ۱۳۵۷ میدان امام حسین نام گرفت. رکن‌الملک
او همچنین بانی تکیه محمد جعفرآباده‌ای و نیز مسجد رکن‌الملک در تخت فولاد اصفهان است که مهمترین خدمات عمرانی او می باشد. آرامگاه او نیز در همین مسجد قرار دارد.  از دیگر خدمات عمرانی او، به تصریح صاحب «تذکرة القبور»؛ «ساخت عمارت چهارطاقی روی قبر حکیم آقا محمد بیدآبادی و احداث تکیه و گنبد برروی قبر آیت الله حاجی محمدجعفر آباده ای و تعمیرات صحن امامین عسکرییّن است. همچنین تعمیر چهارسو نقاشی یا همان چهارسوی اسفندیار بیک و به این دلیل مدتی به آن بازارچه را رکن آباد می گفتند, مرمت تکیه میرفندرسکی در سال 1303ق. ساخت کاروانسرا در شیراز، تعمیر مسجد در خواجو، مرمت مسجد خلف بیک، معروف به مسجد سرخی (سفره چی)  از خدمات وی می باشد.مسجد سفره چی که به صورت اشتباه آن را سرخی میگویند از بناهای دوره شاه عباس اول است که در سال ۱۰۱۴ هجری توسط خلف بیک (جد مرحوم رکن الملک) که سفره چی شاه عباس بود، ساخته شده است. از دیگر خدمات مرحوم رکن الملک، تأسیس شرکت اسلامیه در اصفهان به منظور ترویج تجارت و ترّقی صنایع داخلی , تأسیس اداره دعوت اسلامی و مجله «الاسلام» یا گفتگوی صفاخانه اصفهان با مدیریت سید محمدعلی داعی الاسلام می باشد. مجیدیه
محله مجیدیه یکی از محلات قدیمی شرق تهران است. محلهٔ مجیدیه از شمال به بزرگراه همت، از جنوب به مسیل باختر، از شرق به خیابان کرمان و از غرب به بزرگراه صیاد شیرازی محدود است. شاهزاده عبدالمجید میرزا معروف به عین‌الدوله، صدراعظم مظفرالدین شاه یکی از ملاکان به نام محله مجیدیه بوده است و دلیل نامگذاری این محله به نام ایشان بازمی‌گردد. دوستعلی نظام‌الدوله
معیرالممالک مسئولیت امور معماری دربار ناصرالدین شاه را برعهده داشت و در این مقام توانست زمینه را برای بروز خلاقیت معماری در عصر خودش فراهم کند. دو بنای مهم عصر قاجار، تکیه دولت و شمس‌العماره هردو به فرمان ناصرالدین شاه و زیرنظر او ساخته شد. او همچنین چندین بنای عام‌المنفعه و شخصی ساخت که بعضی از لحظ معماری ارزشمند هستند. شبستان مسجد جامع عتیق، بازارچه معیر، مسجد معیر، جلوخان معیر، آب انبار معیر، کوچه باغ معیر، مدرسه معیر و حمام معیر از بناهای اوست. او بر بناهای باغ معیر در تهران که از ساخته‌های پدرش بود، قسمت‌هایی افزود و اندرونی سمت شرقی باغ را بنا نهاد و در زیبا کردن ساختمان‌های قدیمی باغ کوشش کرد. بنای فعلی باغ فردوس نیز به دستور او ساخته شده‌است. کامرانیه
زمین‌های این منطقه ابتدا به میرزا سعیدخان انصاری، وزیر امور خارجه ناصرالدین شاه تعلق داشت و سپس کامران‌میرزا، پسر بزرگ ناصرالدین‌شاه، با خرید زمین‌های جماران و حصار بوعلی، اهالی منطقه را مجبور به ترک زمین‌ها کرد و این منطقه را تصرف نمود. وی در اراضی این منطقه که در جوار کاخ صاحبقرانیه قرار داشت، برای خود باغ و اقامتگاهی تابستانی برپا کرد و آن را کامرانیه نامید. قره‌باغ
در ۱۱۵۶ هجری قمری، ملک یکن ضابط محال خمسه ارامنه از بیگلربیگی‌های گنجه و تفلیس، به خاطر گرفتن چریک از ارامنه به نادرشاه افشار شکایت کرد، نادر نیز طی فرمانی مطالبه چریک از محال خمسهٔ ارامنه را منع کرد بعدتر نیز به گفته عباس‌قلی‌آقا باکیاخانوف «حکام گنجه و قره‌باغ نیز به لقب زیاد اوغلی قاجار از پل خدا آفرین تا قریهٔ شولاور گرجستان بالاتر از پل سنق حکمرانی می‌نموده‌اند. چون در شورای کبرای مغان به سلطنت نادر شاه رضا نداده و در طلب استقرار دولت صفویه بودند، نادرشاه نیز بعد از تمکن بر سریر سلطنت ایران به مقام کسر حشمت و اقتدار ایشان برآمده بسیاری از اهالی قره‌باغ را به خراسان کوچانده ملکان برگشاط و خمسه را از تحت اختیار ایشان به در کرده و به سردار آذربایجان سپرد» در ۱۱۶۱ هجری شمسی، پناه‌خان جوانشیر مشهور به پناه علی‌بیگ ساروجلوی جوانشیر از عادل‌شاه افشار لقب خانی گرفت و به حکومت قره‌باغ منصوب شد. وی در زمان شاه‌عباس دوم از سین‌کیانگ به قره‌باغ آمده‌بود و در زمان نادرشاه جارچی‌باشی بود اما بعدتر مورد خشم نادر قرار گرفته بود و از ترس وی به کوهستان‌های قره‌باغ گریخته‌بود. رسیدن به این مقام بدون همکاری ارامنه ممکن نمی‌شد، پناه‌خان در این راه با ملک شاه نظربیگ حاکم ورنده متحد شد و وی را به حکومت خاچین گمارد و به همراه وی حکام دنزاق، چله‌برد و طالش را کنار زد. همچنین پناه‌خان به درخواست ملک‌شاه نظربیگ قلعه پناه‌آباد را ساخت که بعدها به شوشی شهرت یافت. پس از بی‌نتجیه‌ماندن درگیری پناه‌خان با فتحعلی‌خان افشار، فتحعلی‌خان که پیشنهاد صلح داده‌بود با نیرنگ ابراهیم‌خلیل‌خان فرزند پناه‌خان را به اسارت به ارومیه برد. پناه‌خان نیز برای نجات پسرش با لشکر کریم‌خان زند که برای سرکوب فتحعلی‌خان آمده‌بود همراه شد. پس از آن کریم‌خان پناه‌خان را با خود به شیراز برد و ابراهیم‌خلیل‌خان را به حکومت قره‌باغ منصوب کرد. تا پیش از برآمدن آقامحمدخان، ابراهیم‌خلیل‌خان نه تنها بر قره‌باغ که بر ایروان، نخجوان و گنجه نیز حکم راند. حسینیه و میدان وقت و ساعت و نخل
اين رصد به وسيله سيد ركن الدين محمد قاضي ( متوفي در سال 732 ه ق) ساخته شده كه در عهد خود از رجال بزرگ و معتبر شهر يزد بوده و آثار و عمارات متعدد در آن شهر ايجاد كرده است. اكنون قبر سيد ركن الدين در شهر يزد از زيارتگاههاي مشهور است. مهمترين بنايي كه از وي در تواريخ ذكر ميشود، مدرسه و رصد و مسجدجامع يزد است. تپه قلعه‌میدان
تپه قلعه میدان مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان ششتمد، روستای قلعه‌میدان (ششتمد) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. سبزه میدان تهران
«در ضلع جنوبی سبزه میدان بازار اصلی تهران شکل گرفت که از دوره فتحعلی شاه به تدریج توسعه یافت و محل اصلی داد وستد تهرانی‌ها شد. در واقع سبزه میدان و بازار قدیم، نقطه ثقل تهران به حساب می‌آمد که عمده تجارت شهر در این قسمت انجام می‌شد. شاید این قسمت از شهر به مانند گذشته کمترین حجم جمعیتی را به لحاظ اسکان در اطراف این میدان دربرداشته باشد، اما در گذشته از محل‌های بسیار مهم شهر بود و بازار منشعب از آن نبض پایتخت به‌شمار می‌رفت» نارنجستان قوام
باغ قوام که امروزه به دلیل وفور درختان نارنج در آن، نارنجستان قوام هم نامیده می‌شود؛ در محله بالا کفت و تقریباً در قسمت شرقی انتهای خیابان لطفعلی خان زند واقع است. این باغ و عمارت آن از جمله زیباترین و ارزشمندترین آثار دوره قاجاریه محسوب می‌گردد. احداث باغ و مجموعه بناهای آن به وسیلهٔ علی محمد خان قوام الملک آغاز شده و در سال ۱۳۰۰ قمری به وسیلهٔ فرزند وی محمد رضا خان قوام الملک تکمیل شده‌است. محمد رضا خان بانی باغ و عمارت مزبور در آن دوره با حسین قلی خان نظام السلطنه والی فارس زد و خوردهای خونینی کرده و از محمد تقی میرزا رکن الدوله برادر ناصرالدین شاه چوب خورده و مدت‌ها در تهران و دیگر شهرها در حال تبعید و سرگردانی به سر برده‌است. پس از قوام الملک سال‌های پیشین به وسیلهٔ ابراهیم قوام که از اخلاف محمدرضا خان است تغییراتی در ساختمان‌های مزبور انجام گرفته و به عنوان موزه و مرکزی برای فعالیت‌های هنری و فرهنگی به دانشگاه شیراز اهدا شده‌است. دانشگاه شیراز این محل را به مؤسسه آسیایی واگذار نموده و مؤسسه آسیایی نیز با استفاده از کمک‌های بخش فرهنگی سازمان برنامه و منابع دیگر تعمیرات مفصلی را در آنجا انجام داده و هنرمندان و صنعتگران شیرازی و اصفهانی و تهرانی هم بنحو ماهرانه و مطلوبی این بنای ارزشمند را مرمت نموده‌اند. هم‌اکنون در کتابخانه این مرکز مجموعه کتاب‌هایی که به وسیلهٔ پروفسور پوپ به دانشگاه شیراز اهدا شده نگهداری می‌شود. عمارت سبزآباد
عمارت سبزآباد (کنسولگری انگلیس) مربوط به دوره قاجار است و در بوشهر، محله سبزآباد، منطقه نیروی دریایی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. کاروانسرای میدان
کاروانسرای میدان مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان بوانات، بخش مرکزی، مجاور جاده سوریان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۶۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. میرزا محمود وزیر
در محله امامزاده یحیی تهران بخشی از محدوده عودلاجان پایین‌تر از خیابان امیرکبیر کوچه‌ای با نام فعلی علیرضا جاویدی وجود دارد که اکثر مردم آن را با نام میرزا محمود وزیر می‌شناسند. تاریخ‌شناس سجاد عسگری، می‌گوید «گذر میرزا محمود وزیر در واقع باغ بزرگی بود. باغ و املاک این محدوده متعلق به میرزا محمود وزیر بود. بعد از مرگ او خانه‌ای را که اکنون به نام خانه فخرالملوک می‌شناسیم به دخترش رسید.» و اضافه می‌کند که خانه‌های اطراف این کوچه اکثراً خانه‌های اعیان هستند و معماری ویژه‌ای از دوره قاجار دارند «اغلب خانه‌هایی که در گذر میرزا محمود به چشم می‌خورند سردرهای آجرکاری و پرنقش دارند». علاوه بر خانه فخرالملوک، در بن‌بست مدرس از این کوچه خانه وزیر مختار فرانسه که سید حسن مدرس نیز در آن سکونت داشته نیز در این کوی واقع شده‌است. خانه تاریخی قوام‌الدوله نیز در ابتدای این کوچه قرار دارد. محله غربت
ساخت و ساز در محله خاک سفید از اواخر دهه ۵۰ و اوایل دهه ۶۰ پس از اعلام نظر آیت الله خسروشاهی مبنی بر این که زمین مال خداست و هرکس آن را آباد کند صاحب آن است، آغاز گردید. اولین ساکنان محله غربتی‌ها بودند که اندک اندک، هم کیشان، هم ترازان و خویشاوندان خویش را به گرد خود جمع کردند. خاک سفید بعد از سال ۵۷ و به موجب هجوم برخی از مهاجران از شهرستان‌ها و ساخت و سازهای غیرمجاز و بی برنامه شکل گرفت و از بدو شکل‌گیری به دلایلی هم چون سطح پایین سواد، سطح پایین درآمد ساکنان، شکل نامنظم کوچه‌ها و معابر، وجود برخی از انحرافات اجتماعی (به موجب وجود محله غربت در دل این محله)، وابستگی‌های قومی و خویشاوندی و … به یکی از محله‌های حاشیه‌نشین شهر تهران تبدیل و در طول سالیان دراز به همین دلیل از امکانات مناسب خدمات شهری محروم بوده‌است. خیابان فردوسی
این خیابان، در دوره قاجاریه به‌واسطه وجود باغ ایلخانی در آن، گاهی با عنوان خیابان باغ ایلخانی نیز خوانده می‌شده است. باغ ایلخانی که بعدها ساختمان بانک ملی ایران به جای آن ساخته شد، از بناهای ساخته شده توسط سردار اسعد بختیاری، معروف به حاجی ایلخانی از رجال و شاهزادگان معروف قاجاری بود. کاخ سبز (امویان)
کاخ سبز (به عربی: ) نام کاخ باشکوهی بود که معاویه پسر ابی‌سفیان، اولین خلیفه دودمان امویان آن را در دمشق بنا نهاد. کاخ را بخاطر مرمرهای سبز استفاده‌شده در نمای آن، «کاخ سبز» نامیدند. عشرت‌های شبانه در کاخ سبز دمشق، دارای شهرت است. آب‌شاهی
بر اساس برخی منابع این محله قرن هشتم توسط شاه یحیی مظفری ایجاد شده است. اما بیشتر منابع ایجاد محله را منسوب به شاه شجاع مظفری می‌دانند که با ساخت و انتقال قناتی از مهریجرد به این منطقه در آن باغ‌ لایستان را ایجاد کرد که در دوره‌های پس از او نیز مورد استفاده حکام یزد به عنوان مقر تابستانی قرار گرفت. امیر جلال‌الدین چقماق شامی تابستان‌ها در باغ لایستان ساکن بود و امرای او هرکدام در حوالی، باغات و عماراتی ساختند که اکنون اثری از آن باقی نمانده. از دوره زندیه آب این قنات به چهار بخش تقسیم میشده که سه قسمت آن برای باغ دولت‌آباد بوده و یک بخش آن به خود آبشاهی داده میشده. گورستان میدان
گورستان میدان مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بناب، بخش مرکزی، روستای روشت بزرگ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۴۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. محله بنی‌هاشم
محله بنی‌هاشم محله‌ای قدیمی در مدینه بود که توسط دولت سعودی تخریب شد. این محله در حد فاصل میان بقیع و مسجد الحرام واقع شده‌بود که مجموعه‌ای از خانه‌ها و بازار و کوچه و یک کتابخانه با عنوان عارف حکمت را شامل می‌شد. در این محله که در میان شیعیان به محله بنی‌هاشم شهره است، منزلی منسوب به جعفر صادق بود. این منزل در کوچه باریکی قرار داشت که به زقاق جعفر شهره شده بود. این منزل در سال ۶۰ تا ۶۳ تخریب شد. تمام این محله پس از تخریب، به عنوان حیات حرم نبوی سنگ فرش شده است. خیابان سپه قزوین
در زمان ناصرالدین شاه به مباشرت صعدالسلطنه که بعدها حاکم قزوین گردید در قسمت جنوبی خیابان یعنی از مقابل مسجد جامع قزوین تا چهارراه سپه کنونی، مهمانخانه بزرگ قزوین و چاپارخانه و تلگرافخانهٔ هند و اروپ احداث گردید و خیابان سپه را از شرق مهمانخانه در معبر باریکی به خیابان طهران (تهران قدیم کنونی) متصل ساختند که هم‌اکنون محل بارفروشان است. این مهمانخانه و چاپارخانه در سال ۱۳۱۰ خورشیدی خراب شد و سبزه میدانی بر جال آن احداث گردید که به سبب بی آبی مخروبه ماند و بعداً با رسیدن خط آهن به قزوین و بنا شدن ایستگاهی در جنوب شهر، خیابان سپه را تا ایستگاه ادامه دادند و سبزه میدان مذکور و قسمتی از کاروانسرای سعدالسلطنه، که در ضلع جنوبی خیابانی که از دروازه طهران تا سلامگاه شاهزاده حسین امتداد داشت از میان رفت. خیابان سپه قزوین به عنوان نخستین فضای شهری که ماهیتی متفاوت از میدان‌ها و میدانچه‌ها یا گذرهای ارگانیک فاقد طراحی داشته و بیشتر به عنوان مسیری مستقیم و طراحی شده برای رفت و آمد شباهت داشت، شناخته می‌شود. این محور در دوره صفوی و در دوره پایتختی شهر قزوین از محل سردر عالی‌قاپو تا موضع تقریبی مقابل مسجد جامع احداث شده‌است. پس از آن و با انتقال پایتخت به اصفهان نمونه تکامل یافته تر آن در این شهر و با عنوان چهارباغ احداث شد؛ بنابراین اطلاق عنوان «نخستین خیابان ایران» برای این محور منطقی به نظر می‌رسد. محله سر باغ
وجه تسمیه آن به باغ اتابک و قرار داشتن آن در این محله بر می‌گردد. در ابتدای محله، باغ بزرگی به نام باغ اتابک قرار داشت که البته امروز دیگر وجود ندارد. آن باغ متعلق به یکی از اتابکان فارس به نام سعد ابن زنگی بوده که دورانی بر شیراز حکمرانی می‌کرده‌است، البته برخی مورخین نام محله را برگرفته از باغی می‌دانند که توسط عضدالدوله دیلمی در این منطقه ایجاد گردیده است. از آثاری که اتابک سعد ابن زنگی در شیراز بنا کرد و امروزه نیز کارایی خود را حفظ کرده، مسجدی است که به مسجد جامع جدید یا مسجد نو مشهور است. میدان بهارستان
میدان بهارستان تا اواخر دوره سلطنت رضاشاه "میدان نگارستان" نامیده می‌شد که از نام باغ و کاخ نگارستان گرفته شده‌ بود. مجموعه نگارستان در شمال میدان قرار داشت و به دستور فتحعلی شاه قاجار به عنوان خانه تابستانی پادشاه در خارج از شهر تهران آن روز ساخته شد. محله میدان شاه
نعمتی به محلاتی اطلاقی می‌شد که ساکنان آن خود را پیرو شاه نعمت‌الله ولی که او نیز از بزرگ‌ترین و شاخص‌ترین عرفای عصر بود، می‌دانستند. درگیری‌ها و مخاصماتی که بین این دو دسته در سال‌های متمادی صورت گرفته هنوز هم مورد بحث است و حتی به صورت ضرب‌المثل جنگ حیدری، نعمتی در زبان‌هاست. میدان حسن‌آباد
تا پیش از طرح گسترش تهران این منطقه چهارراهی کوچک باقی ماند که در ناحیه شمال غرب آن روزهای تهران قرار گرفته بود. گذرگاه‌های این محله نیز به مانند دیگر گذرگاه‌های تهران قدیم کم‌عرض و پیچ در پیچ بود. پس از تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی، یکی از کارهای رضاشاه مدرنیزاسیون در تهران بود. برای همین منظور یکی از افسران خود یعنی سرتیپ کریم آقا بوذرجمهری را برای اصلاح و بازسازی تهران به ریاست شهرداری برگمارد. در زمان بوذرجمهری بود که چهارراه حسن‌آباد به میدانی دایره‌ای‌شکل به شعاع ۴۵ متر و مساحت حدود ۶۵۰۰ متر بنا تبدیل شد و در سال ۱۳۰۹ به بهره‌برداری رسید. با ساخت ساختمان‌های گنبدی پیرامون این محله به هشت‌گنبد معروف شد. میدان ولی سلطان
میدان ولی سلطان مربوط به دوره صفوی است و در کاشان، مرکز محله ولی سلطان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قدس (تهران)
از آثار تاریخی شهرقدس می‌توان به تپه کاووسیه مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد در محله کاووسیه امروزی که از آثار بدست آمده از آن می‌توان به تابوت مردی مومیایی اشاره کرد و امامزادگان ابوالحسن و ابوالحسین معروف به امامزاده حضرتین انتهای خیابان امامزاده از فرزندان موسی کاظم هستند و بر دو تکه سنگ که در کنار مرقد مطهر این امامزادگان قرار دارد نوشته شده‌است: سلاله عصمت و طهارت امامزاده ابوعبدالله الحسین فرزند موسی سلاله عصمت و طهارت امامزاده ابوالحسن علی فرزند محمد و حمام قلعه که قدیمی‌ترین حمام شهرقدس است و بنای آن برای دوره قاجار می‌باشد و نهرفیروز بهرام به قدمت هزاره سوم پیش از میلاد و قبرهای سر خیابان عمارت و قبرستان ابتدای خیابان چمن اشاره کرد که قدمتی قاجاری دارند اشاره کرد.محله قلعه شاید بتوان گفت اولین محله مسکونی شهرقدس امروزی است که بین میدان قدس تا عمارت واقع شده‌است.البته در گذشته دور در کاووسیه ، سرخ حصار ، وارمینک ، چمن ، امامزاده و اسماعیل آباد سکونت‌هایی جریان داشته که در مقاطعی خالی از سکنه شده‌است. قلعه پس از استقرار اولین مهاجرین خمسه و کاشی که برای همیشه ماندگار شدند ساخته شد. امروزه هم کاشی‌ها بیشتر در همین محله و امامزاده ساکن هستند. محله قلعه برج و بارو و دروازه ای داشته که شبها در آن بسته می شد و هنوز بین قدیمی‌ها مرسوم است که می گویند اگر دیر بیایی در قلعه (یا به لفظ عامه "قعله") بسته می‌شود. هنوز می‌توان آثار دیوارهای کاهگلی آن را در کوچه‌های پشت مسجد جامع دید. در این محله اولین حمام که امروزه ثبت میراث فرهنگی شده‌است قرار دارد. محله قلعه چسبیده به چمن سبزه الماس و عمارت محله اعیانی خوانین قلعه می‌باشد . کوچه‌های باریک اولین خصیصه این محله است که به کوچه‌های بن بست ختم می‌شود که امروزه با تخریب و ساخت باغ و باغچه‌های اطرافش در جنوب و شمال به اطراف راه پیدا کرده وگرنه در گذشته تنها از شرق به میدان قدس (لاله) و در غرب به عمارت و میدان آزادی (سرقنات، منبع آب) راه داشت. اقوام اولیه در زمان قاجار مقدم های چرگر بودند که برای کار کشاورزی و دامداری به این منطقه کوچ کردند اما در زمان پهلوی مردم جهت اسکان و کار در کارخانجات اطراف آنجا به قلعه مهاجرت کردند. محله‌ای ارزان که نزدیک به شهر تهران بود. در گذشته شهرقدس دارای چندین محله بوده که تا به امروز هم موجود می‌باشند. و محله‌های جدید که اکثراً با نام خیابان معروف‌اند: و باغات معروف: محله‌های تهران
تهرانپارس: در دههٔ ۱۳۱۰ خورشیدی ارباب هرمز از بزرگترین سرمایه داران زرتشتی شهرکی در شمال شرق تهران ساخت و نامش را تهرانپارس گذاشت. سپس شمار فراوانی از زرتشتیان به آنجا کوچ کردند. ارباب هرمز با یاری چند تن از مهندسان نام‌آور خیابان بندی وجدول کشی آنجا را انجام داد. ساختار شهرسازی تهرانپارس برپایهٔ اصول شهرسازی نوین است که هم‌اکنون به عنوان یکی از بهترین طرح‌های شهری به‌شمار می‌رود. درگذشته بخش بزرگی از زمین‌های تهرانپارس از آن زرتشتیان بود. اکنون تهرانپارس بسیار گسترش یافته و در منطقهٔ ۴و۸ شهرداری تهران جای گرفته‌است. تهرانپارس دارای چهارمیدان است و شهرک‌هایی مانند شهرک امید، شهید بهشتی، فرهنگیان و پارس در آن واقع شده‌است. از خیابان‌های مهم آن بلوار تیرانداز، خیابان جشنواره، خیابان رشید، خیابان استخر و بلوار وفادار و پروین را می‌توان نام برد. کاروانسرای خانات
ساخت کاروانسرای خانات را به اواخر دوران ناصرالدین شاه قاجار و سال‌های حدود ۱۳۰۰ هجری قمری نسبت داده‌اند. در نقشه تهران نیز که در سال ۱۳۰۹ هجری قمری توسط نجم الملک تهیه شده، عمارت کاروانسرا وجود دارد. کاروانسرا در جوار جاده برون‌شهری تهران یعنی «جاده حضرت عبدالعظیم» بنا گردید که آن زمان از خارج بافت تهران قرار داشته‌است. تا اواسط سلطنت ناصرالدین شاه تهران هنوز در حصار صفوی که در سال ۹۶۱ هجری قمری بنا گردیده بود، محصور بود و در این زمان حصار قدیمی تهران خراب و حصار جدیدی ناصری گرداگرد آن ساخته شد و بدین ترتیب ضلع جنوبی حصار از خیابان مولوی به خیابان شوش تغییر کرد و با توسعه شهر، کاروانسرای خانات داخل تهران افتاد. میدان صاحب‌آباد
شروع ساخت این مجموعه به دوره اباقاخان در زمان صدرات شیخ محمد جوینی وزیر کبیر وی بر می‌گردد؛ و با ساخته شدن این مجموعه روند گسترش شهر تبریز به سمت شمال رودخانه مهران رود کشیده شده می‌شود. بعدها در دوره جهانشاه دارالحكومه از محله ششگلان به اين مجموعه انتقال داده مي شود و از آن تاريخ تا زمان شاه طهماسب كه پايتخت از تبريز به قزوين انتقال داده شد.ژان شاردن در سفرنامه‌اش میدان صاحب آباد را توصیف کرده و این میدان را بزرگتر از میدان اصفهان می‌دانسته‌است. در این سفرنامه به رقص گرگ یا همان گرگ بازی اشاره نیز شده‌است. مسجد میدان کاشان
مسجد میرعماد یا مسجد میدان مربوط به دوره سلجوقیان تا دوره صفوی است و در کاشان، خیابان میر عماد واقع شده و این اثر با نام "مسجد میدان" در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. محله میدان شاه
کریم خان زند در زمان فرمان‌روایی خود بر شیراز، ساختمان‌های وسیعی را در قسمت شمال خارج از شیراز احداث کرد که از جمله می‌توان به میدان بزرگی موسوم به میدان کریم خانی اشاره نمود که به مرور، این میدان تخریب شد و به جای آن ساختمان‌های امروزی بانک ملی، شهربانی، دبیرستان ابوذر (شاهپور سابق) و بانک سپه احداث گردید. قبل از ساختن این میدان بزرگ، میدانی در مجاورت آن نزدیک به محلهٔ باغ شاه ساخته شده بود که از بناهای معروف دورهٔ تیموری بود و محل استقرار سپاه و زدن خیمهٔ پادشاه و امرا و سپاهیان آن زمان بود و به این میدان، میدان شاه می‌گفتند. مسجد میدان کاشان
مسجد میرعماد کاشان از بناهای زمان ترکان قراقویونلو در زمان سلطان جهانشاه است که به احتمال زیاد بر بنا مسجدی از دوران خوارزمشاهی احداث شده است. اصل بنای اولیه آن متعلق به دوره سلجوقی بوده که بر اثر ویرانی‌های عهد مغول، بعدها خواجه عمادالدین آن را از نو مرمت و تجدید بنا کرده است. زیرا محراب قدیمی آن که تا اوایل قرن حاضر هم در محل خود بوده و اکنون در موزه اسلامی برلین نگاهداری می‌شود، در کتیبه آن نوشته شده "در سال 623 هجری توسط حسن بن عربشاه در کاشان ساخته شده است." بنابراین از سده هفتم هجری مسجدی با این محراب باقی و به جا مانده است تا آنکه پس از 250 سال بعد به عصر خواجه عمادالدین برخورد کند. این محراب از جهت ظرافت و زیبایی و دقایق فنی منحصر به فرد است چنانکه بیشتر سیاحان و ایران شناسانی که به کاشان سفر کرده و محراب عظیم این مسجد را از نزدیک دیدند از آن به زیبایی و شگفتی یاد کرده‌اند. میدان حسن‌آباد
پیش از ساخت این میدان تاریخی، باغ بزرگی در این منطقه وجود داشت که از املاک میرزا یوسف آشتیانی بود. پس از گسترش یافتن تهران، او آن منطقه را به نام پسرش، حسن، «حسن‌آباد» نامگذاری کرد. پس از درگذشت میرزا یوسف آشتیانی، ورثه این ملک را تکه‌تکه کرده و به فروش رساندند به گونه‌ای که در دل محله مسکونی حسن‌آباد تنها دو چهارراه از آن باقی ماند. صادقیه (تهران)
در روایت‌های گوناگون آمده‌است که این محله از دوران ناصرالدین شاه قاجار بر پا شده و رفته رفته گسترش یافته‌است. نخست این محله دربرگیرنده محلات کنونی ارمکان، برق آلستوم، مجتمع دادگستری و کاشانی بود که امروزه این محلات از هم جدا افتاده‌اند. با آغاز دگرگونی‌ها و مدرنیزاسیون دوره پهلوی، تهران بسیار شتابان دستخوش دگردیسی شد و در پی آن محلاتش هم دگرگون شدند. آریاشهر هم به دلیل خوش آب وهوا بودن و نزدیک بودن به نخستین بزرگراه‌های تهران از این دگرگونی شتابان تهران بیشترین بهره را برد. در نیمه‌های دوره پهلوی دوم (سال‌های ۱۳۴۱–۱۳۳۲) در پیرامون جاده شهر به سوی کن و سولقان (ساخت محله نوساز شهر زیبا)، شهرآرا و آریاشهر ساخت و ساز بسیاری انجام گرفت. مجموعه آپارتمان‌های شهرآرا، خانه‌های ویلایی تهران ویلا و هسته‌های نخستین آریاشهر از دستاوردهای این دوره از گسترش شهر تهران هستند. در سال‌های پسین محله گسترش بیشتری یافت و خیابان‌هاو بزرگراه‌های بیشتری ساخته شد که از آن جمله بزرگراه محمدعلی جناح و بزرگراه طرشت (شیخ فضل اله) بودند. سبزوار
در دوران فرمانروایی طغاتیمور مغول، در سال ۷۳۷ هـ. ق اهالی باشتین سبزوار، علیه مغولان شورش کرده و وزیر خراسان را کشتند. قیام کنندگان نام سربداران برگزیده و سبزوار را پایتخت حکومت خود قرار دادند. طی ۵۰ سال حکومت سربداران در منطقه ویرانی‌های بر جای مانده از هجوم مغول‌ها و بیگانگان تا حد زیادی بهبود یافت. سربداران بر بخش‌های وسیعی از شرقی‌ترین نقاط خراسان گرفته تا کرانهٔ جنوب شرقی دریای خزر حکومت می‌کردند و از شمال نیز با غازان خان (خان کازان) جغتایی، سلطان ماوراءالنهر پیمان دوستی بستند. در سال ۷۵۴ هـ. ق طغاتیمور مغول به دست خواجه یحیی کرابی کشته و حکومت ایلخانان منقرض گردید. ابن یمین شاعر پرآوازه دربار سربداران بود که نسخه خطی کتابش را در نبرد هرات از دست داد. در واپسین سال‌های حکومت سربداران، امیر ولی به سبزوار حمله کرد، خواجه علی موید آخرین پادشاه سربداران از تیمور لنگ یاری طلبید. پس از چهار ماه محاصره تیمور لنگ فرا رسید و وارد سبزوار شد. تیمور دست نشانده خود را به حکومت سبزوار منسوب کرد و سبزوار را ترک کرد پس از چند سال، مردم به رهبری داوود سبزواری علیه وی شورش کردند. تیمور بی‌درنگ بازگشت و شهر را محاصره کرد. سرانجام وارد سبزوار شد و قریب به دو هزار نفر از قیام کنندگان را لای دیوار برجی نهاده و زنده به گور کرد. در دوران سربداران بناهای بسیاری در سبزوار ساخته شد که اکنون نیز ثبت آثار ملی ایران شده‌اند. مسجد جامع و حوض هشت پایه از مهترین آثار این دوره‌اند. همچنین سکه‌های ضرب شده سربداران در موزه ملی ملک، آستان قدس و… نگهداری می‌شود. در سال‌های اخیر تندیس هفت پیکر سربداران، ساخته و در ورودی شهر قرار داده شده‌است. معماری دوره پهلوی
معماران این دوره به سه گروه تقسیم می‌شوند: معماران سنتی که مهمترینشان «جعفرخان کاشی» است. سردر باغ ملی تهران، کاخ سبز سعدآباد، کاخ مرمر و ایوان شرقی مدرسه سپهسالار از آثار او است. حسین لرزاده: از آثار او سر در بانک شاهی (بانک تجارت کنونی)، سردر مدرسه دارالفنون، آرامگاه فردوسی از دیگر استادان به نام این دوره «حاج حسین بهشتی» سازنده ساختمان پست در شهربانی استاد «حسین میدانی» معمار وزارت جنگ استاد «حاج علی علیزاده» معروف به «افندی» سازنده ساختمان ثبت احوال و «استاد یحیی سازنده» مدرسه البرز. میدان امین‌السلطان
میدان امین‌السلطان، عنوان یکی از بزرگترین میادین قدیمی شهر تهران بود که قدمت آن به اواسط عهد قاجاریه می‌رسید. این میدان بزرگ برای مدتهای طولانی بزرگترین و مهمترین بارانداز میوه و سبزیجات و تره بار در سطح شهر تهران بود و بخش قابل توجهی از مایحتاج ساکنان تهران در این زمینه، از این میدان تأمین می‌شد. بخش اعظم این میدان بزرگ و تاریخی و از جمله سردر باشکوه آن، که به مرور زمان فرسوده گردیده بود، در سالهای اخیر و به منظور احداث خیابانها و ساختمانهای جدید نابود گردید و برای همیشه از میان رفت. محمدباقر محقق سبزواری
محل سکونت «محمد باقر خراسانی (سبزواری)» به «دیوانخانه» یا «خانه شیخ الاسلام» مشهور است. در زمان شاه سلیمان صفوی (و احتمالاً شاه عباس دوم)، علامه محسن فیض کاشانی، از «ملا محمد باقر سبزواری» خواست که در اصفهان سکونت کند و منصب شیخ‌الاسلامی این شهر را به عهده بگیرد. در محله «سینه پایینی» در نزدیکی «باغ همایون (باب همایون)»، باغی سلطنتی بود که شاه آن را به محقق سبزواری واگذار کرد و خود دستور ساختن عمارتی عالی به سبک چهل ستون را داد. این ساختمان با متعلقاتش محل سکنای محقق سبزواری و همسرش «سرو قد خانم» (یکی از دختران اشراف دربار صفوی) قرار گرفت و دیوانخانه یعنی عمارت اصلی، مرکز قضا و حکومت شرعی مملکت و بخصوص پای تخت گردید. شش نسل از نوادگان محقق سبزواری، منصب شیخ‌الاسلام اصفهان را به عهده داشتند و آخرین آن‌ها «حاج میرزا علی اکبر شیخ الاسلام» بود که در این خانه زندگی می‌کرده‌اند. آگره
این بنای مهم با معماری ایرانی در خور توجه خود به عنوان مهم‌ترین بنای تاریخی هند و یکی از عجایب هفتگانه جدید شهرت جهانی دارد. تاج‌محل که بنای یادبود ملکهٔ ایرانی‌تبار ممتاز محل است، سال ۱۶۴۸ میلادی ساخته شد و خود شاه‌جهان هم در طرح‌ریزی ساختمان آن نقش مستقیم داشت و در نهایت هم همان‌جا خاک شد. قلعهٔ آگره که همچنین به حصار سرخ و برای سرخی ان به لعل قلعه نیز مشهور است - توسط اکبر امپراتور بزرگ گورکانی ساخته شد. حیاط پر پیچ و خم، مسجد و تالار اختصاصی قلعه عظمت امپراتوری گورکانیان هند را منعکس می‌کند. مسجد موتی (موتی به معنی مروارید) و برج یاسمین نشان دهنده مهارت صنعتگران و معماران آن روزگار هند هستند. این بنا را با قلعه دیگری که به همین نام قلعه سرخ یا ردفورت مشهور است و در دهلی است نباید اشتباه گرفت. فاتح‌پور سیکری به معنی «شهر پیروزی» شهر متروکه امپراتور اکبر که در نزدیکی آگره واقع است. تالار شنوندگان، مکان‌ها و مسجدها هنوز هم کاملاً سالم و در وضعیت مطلوب هستند که از جمله می‌توان پنج محل و بلنددروازه را نام برد. در محوطهٔ مسجد جامع، آرامگاه شیخ سلیم چشتی واقع است و در واقع، اکبر شاه گورکانی شهر فاتح پور سیکری را به خاطر همین صوفی معروف مکتب چیستی هند پایه گذاشته بود. میدان نقش جهان
با محاسبهٔ حروف ابجد مصراع دوم این شعر تاریخ اتمام ساخت (۱۰۴۶ قمری معادل ۱۰۱۵ شمسی و ۱۶۳۶ میلادی) به دست می‌آید. در طول دوران ساخت میدان و پس از آن در سراسر دوران صفویه، میدان زنده و فعال بوده، لیکن در دوران شاه سلیمان و شاه سلطان حسین، به تدریج از رسیدگی به میدان خودداری شده‌است. در ایام سلطنت شاه سلطان حسین، جوی‌های آب به تدریج راکد شده و آخرین درختان باقی‌مانده از درختانی که شاه عباس به دست خود کاشته بود، خشکیده‌اند. میدان امین‌السلطان
بعد از بازار تهران که از خیابان مولوی فعلی شروع می‌شد، قبرستانی تاریخی قرار داشت که در کنار بقعه و آرامگاه میرزا ابوالقاسم امام جمعه (که امام جمعه طهران در عهد ناصرالدین شاه قاجار بود)، بنا شده بود. این قبرستان که اکنون زیر ساخت وسازهای شهری مدفون شده و تنها قسمتی از آن در مجاورت بقعه سر قبر آقا باقی مانده است، اصطلاحاً سر قبر آقا نامیده می‌شد و در مجاورت میدان امین‌السلطان قرار داشت. درخت‌های بزرگ و رفیع کاج، که از دهها سال قبل در این محل غرس شده بودند، بسیار شهرت داشتند. مسجد ملک زوزن
این مسجد یکی از قدیمی ترین بناهای ایرانی است که در تزیین نمای خارجی آن از کاشی هایی دو رنگ استفاده شده و بنا به دلایلی برخی از محققان این مسجد را متعلق به کاخ ملک زوزن می دانند؛ “قوام الدین موید الملک ابوبکر علی الزوزنی یکی از رجال نامدار دوران سلطنت خوارزمشاه است، علاء الدین محمد بن تکش که از ۵۹۶ تا ۶۱۷ هجری قمری سلطنت کرده بود هنگامی که ایالت کرمان به نام خوارزمشاه فتح شد ملک زوزن حکمران آن جا شد و چند سال بعد درگذشت، او در زوزن یک قصر باشکوه بنا کرد. خیابان لاله‌زار
ناصرالدین شاه پس از بازگشت از سفر اول فرنگستان به خیال احداث خیابانی مانند «شانزه‌لیزه» در تهران به عنوان «دارالخلافه» افتاد و دستور داد که از میان باغ مصفای لاله‌زار خیابان بکشند، زمین‌های اطراف خیابان نیز میان «مقربین درگاه» تقسیم شد. مهدی‌قلی هدایت در مورد آن می‌گوید: بعدها در دورهٔ پهلوی خوانندگان موسیقی عامیانهٔ ایران مانند مهوش، آفت، قاسم جبلی، تاجیک، روح‌پرور، علی نظری، آغاسی، سوسن و ایرج حبیبی همگی در لاله‌زار به روی صحنه می‌رفتند. میدان لستر
این میدان که در ناحیه وست اند لندن قرار دارد در سال ۱۶۷۰ میلادی بنیان‌گذاری شده و از مناطق عیان‌نشین شهر لندن محسوب میشده‌است، فردریک، شاهزاده ولز، ویلیام هوگارت و جاشوا رینولدز از جمله ساکنان این منطقه بوده‌اند. محله آخوند
محله آخوند یکی از محلات قدیمی شهر قزوین است که در بافت تاریخی آن قرار گرفته‌است. شکل‌گیری محله آخوند به دوره صفویه و شروع گسترش منطقه قزوین به عنوان یک شهر و پایتخت صفویان قبل از اصفهان بازمی‌گردد و بیش تر توسعه و ساخت اماکن تاریخی آن در دوره قاجار انجام شده‌است. از جمله اماکن برجسته و آثار تاریخی این محله می‌توان از مدرسه سردار، آب‌انبار سردار کوچک، حمام بلور، خانه امام جمعه شهیدی، خانه محصص (محل بنیاد ایرانشناسی)، مقبره آخوند، خانه زرنگار و مسجد سبز نام برد. در راستای احیای هویت تاریخی شهر و محلات قدیمی، طرح بهسازی و مرمت این محله توسط شهرداری قزوین در سال ۱۳۸۷ به انجام رسید. سازمان میراث فرهنگی در حال آماده‌سازی پرونده ای برای ثبت جهانی هسته تاریخی شهر قزوین می‌باشد. خیابان ولی‌عصر
احداث جاده مخصوص پهلوی یا همان خیابان پهلوی از سال ۱۳۰۰ شمسی آغاز شد. در آن زمان رضاشاه که وزیر جنگ بود تصمیم به احداث این جاده گرفت. همچنین درخت‌کاری اطراف این خیابان و کشیدن نهر برای آبیاری درختان آن نیز از سال ۱۳۰۰ آغاز شد. در سال ۱۳۰۷ خیابان پهلویِ بالا به‌دست «بلدیه تهران» سنگفرش شد و سپس با راهیابی آسفالت به پهنهٔ خیابان سازی شهرها، در سال ۱۳۰۹ مجلس شورای ملی قانونی را برای ساخت و گسترش خیابان‌های تهران تصویب کرد و پس از آن گام‌های ساخت «جادهٔ مخصوص پهلوی» آغاز و برای نخستین بار این خیابان قیرریزی شد. در سال ۱۳۱۰ خورشیدی پیش از آمدن ملک فیصل، پادشاه عربستان به تهران، خیابان الماسیه (باب همایون) و میدان توپخانه و آغاز خیابان لاله‌زار برای نخستین بار آسفالت شد و یک سال پس از آن در سال ۱۳۱۱ خورشیدی، خیابان پهلوی نیز آسفالت شد. میدان شهدا (بیروت)
میدان را در زمان امیر فخرالدین مَعَنی دوم در دهه‌های اول تا سوم قرن ۱۷ میلادی بنا کرده‌اند. امیر پس از بازگشت از توسکانی بر آن شد تا به بیروت رنگ و بویی مدرن و اروپایی بدهد و بناها و گذرهای نوی به بیروت افزود، از جمله این میدان که در گوشهٔ آن نیز مهندسان ایتالیایی به فرمان امیر کاخی درخور او بنا کردند، که امروز از میان رفته است. آخرین بازمانده‌های کاخ در سال ۱۹۳۲ در زمان قیمومت فرانسه از میان برداشته شد تا عبود عبدالرزاق به جای آن یک سالن اپرا بنا کند. در زمان احمد پاشا (۱۸۳۱م) پس از بنا کردن برجی بلند در این میدان، آن را میدان برج نامیدند. مدینة الزهراء
مدینه الزهراء به معنای شهر درخشان (با شکوه) از شهرهای قدیمی اسپانیا در ناحیه اندلس و در ۳۰ کیلومتری کوردوبا (قرطبه) است که توسط عبدالرحمن ناصر در نیمه قرن دهم میلادی حوالی سال ۹۴۰ م ساخته شد. در سال ۱۹۱۱ م بقایای این شهر کشف شد و تا به حال حدود ده درصد از این شهر کشف و شناسایی شده‌است. این شهر به عنوان پایتخت اندلس یا همان اسپانیای مسلمان شناخته شد. شروع بنای این شهر از ۹۳۶–۹۴۰ میلادی بوده‌است. شهر الزهراء شامل ساختمان‌های حکومتی و مدیریتی، بوستان، ضرابخانه، کارگاه، مهمانسرا و حمام بود و دسترسی به آب در شهر به وسیلهٔ کانال کشی میسر شده بود. با انقراض حکومت ۹۰ ساله بنی‌امیه و فروپاشی آن‌ها در سال ۱۳۲ هـ ق، عبدالرحمان بن معاویه، معروف به عبدالرحمان الداخل، از نوادگان هشام بن عبدالملک از چنگ عباسیان فرار کرد و به مغرب شمال آفریقا رفت و بعد از مدت‌ها سرگردانی از اغتشاش اسپانیا و اختلاف بربرها و قبایل عرب استفاده کرده با یاری هواداران بنی امیه و قبایل یمنی سپاهی فراهم آورد و در سال ۱۳۸ هجری قمری (۷۵۵) میلادی وارد آندلس، اسپانیای فعلی شد و با تصرف شهر «قرطبه» حکومت و دولت نیرومندی را در برابر حکومت عباسیان به نام حکومت امویان اندلس تأسیس کرد. عبدالرحمان سوم پس از آن که خود را خلیفه خواند، در راستای بخشی از ایدئولوژی و برنامه سیاسی خود دستور بنای شهر مدینةالزهرا را صادر کرد. وی با این کار پیام سیاسی مهمی به مردم و رقبای خود همچون خلفای دیگر مانند فاطمیون یا عباسیون فرستاد و به آن‌ها نشان داد به اندازه‌ای قدرت‌مند است که می‌تواند شهری بزرگ بسازد. پری محل
پری محل توسط شاهزاده داراشکوه در اواسط قرن هفدهم ساخته شد. این باغ به عنوان یک کتابخانه و منزلگاه برای او بود. داراشکوه گفته می‌شود که در سال‌های ۱۶۴۰، ۱۶۴۵ و ۱۶۵۴ در اینجا زندگی می‌کرده‌است. بعدها بیشتر به عنوان یک رصدخانه، برای آموزش اختربینی و ستاره‌شناسی استفاده می‌شد. این باغ تحت مالکیت دولت جامو و کشمیر قرار دارد. کوی قره‌باغی‌ها
کوی قره‌باغی‌ها یکی از محله‌های قدیمی تبریز است که در خیابان منصور (شهید بهشتی) واقع شده‌است. در گذشته، این محله، محل سکونت چند خانواده بود که اجدادشان از قره‌باغ قفقاز (جمهوری آذربایجان) پس از شکست ارتش ایران از ارتش روسیه و امضای عهدنامه ترکمانچای در سال ۱۲۴۳ قمری (۱۸۲۸ میلادی) به تبریز مهاجرت کرده و در این محله ساکن شدند.