ایل کلهر در چه مناطقی سکونت داشتند؟
ایل کلهر
مسکن اولیهٔ ایل کلهر همراه با مردمان گوران زبان در نواحی دامنه‌های کوه شاهو قلعهٔ پلنگان و دیگر نواحی این منطقه بوده است و در کردستان عراق نیز به طور سنتی در اطراف شهر زور خانقین کلار و دیگر نواحی گرمسیری جنوب کردستان عراق حضور داشته‌اند. سپس طی یک سری حوادث و اتفاقات به جنوب شاهراه کرمانشاه ـ خانقین نقل مکان کرده و ساکن شده‌اند و مرکز اصلی ایل امروز در این جا می‌باشد ولی طوایف کلهر امروزه در تمام کردستان ایران و عراق به طور پراکنده و گاه متمرکز در تمام شهرهای کُردنشین ایران و عراق از جمله سقز، بوکان، شاهین دژ (چهاردولی)، مهاباد، ارومیه، ماکو، سنندج، ایلام، دره شهر، مهران و در عراق در سلیمانیه، کرکوک، کلار، حلبچه، نواحی گرمیان زندگی می‌کنند. اکنون قسمت اعظم ایل در استان کرمانشاه ساکن است. کردی کلهری
اگر کردستان ایران را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم کنیم، و حدود آن را نواحی کامیاران در نظر بگیریم مسکن اولیهٔ ایل کرد کلهر همراه با گوران بزرگ در نواحی مرز بین این دو منطقه یعنی نواحی دامنه‌های شاهو قلعهٔ پلنگان و دیگر نواحی این منطقه حضور داشته‌اند و در کردستان عراق نیز به‌طور سنتی در اطراف شهر زور خانقین کلار و دیگر نواحی گرمسیری جنوب کردستان عراق حضور داشته‌اند پس طی یک سری حوادث و اتفاقات به جنوب شاهراه کرماشان ـ خانقین نقل مکان کرده و ساکن شده‌اند و مرکز اصلی ایل گیلانغرب می‌باشد ولی طوایف کلهر امروزه در تمام کردستان ایران و عراق به‌طور پراکنده و گاه متمرکز در تمام شهرهای کرد نشین ایران و عراق از جمله گیلان غرب، ایوان غرب، سقز، بوکان، مهاباد، ملایر(دشت بزرگ شورکات_ایل چهاردولی), شاهین دژ (چهاردولی)، ارومیه، ماکو، سنندج، ایلام، مهران و در عراق در سلیمانیه، کرکوک، کلار، حلبچه، نواحی گرمیان زندگی می‌کنند. اکنون قسمت اعظم ایل در استان کرمانشاه ساکن است. ایل کلهر
منابع دیگر هم از ایل کلهر به عنوان یکی از ایلات کرد کرمانشاه و غرب ایران یاد کرده اند. طبق تحقیقات چندین ساله دانشگاه هاروارد آمریکا ایل کلهر بزرگترین ایل کرد در کردستان می‌باشد، زبان ایل کلهر کردی با گویش کلهری است که این گویش اولین گویش کردی است که از آن نوشتار باقی مانده است و مسکن اولیه ایل کلهر در شهر کالح (نمرود فعلی) در بین النهرین بوده است (میان رودان) در کردستان عراق فعلی که بعدها به دامنه‌های شاهو و قلعهٔ پلنگان (حد فاصل سنندج با کامیاران) کوچ می کنند و سپس به اطراف شاهراه خانقین _ کرمانشاه نقل مکان می کنند ،هرچند که به صورت پراکنده در سایر نقاط کردستان هم حضور دارند. ایل کلهر پیش از روی کار آمدن صفویان تا ابتدای حکومت شاه طهماسب اول دارای موقعیتی مستقل و خودمختار بوده است، اما در سال۱۱۴۰هجری قمری قرارداد صلحی بین حکومت ایران و دولت عثمانی (ترکیه) بسته شد که مانع از جنگ بین این دو کشور شد و به موجب این پیمان صلح همدان، ایالت کرمانشاهان و خاک کلهر به دولت عثمانی (ترکیه) واگذار گردید و در مقابل پادشاه عثمانی حکومت اشرف را در ایران به رسمیت شناخت. مسکن آنان در غرب ایران شهرستان ایوان غرب در استان ایلام و در استان کرمانشاه در شهرستان‌های گیلان غرب، اسلام‌آباد غرب، بخشی از کرمانشاه، سرپل ذهاب، قصر شیرین و بخشی از شهرستان‌های چرداول، دره شهر و سیروان در استان ایلام می‌باشد و بیجار و قروه در کردستان و جغاتو شاهین دژ (چهاردولی‌ها)، و از طرف مغرب به خاک کردستان عراق (مندلی و خانقین)، محدود می‌شود. شهر گیلانغرب تنها شهری است که تمام ساکنان آن از ایل کلهر می‌باشند. گروهی از ایل کلهر، تحت عنوان طایفه کرد(کرد حسین خانی) در حدود ۷۰۰ سال پیش در شهر قلعه تل از توابع استان خوزستان ساکن شده‌اند. ایل کلهر
حال با ذکر این نکته که مناطق کلهر نشین گیلان غرب، اسلام‌آباد غرب، ایوان غرب، بخش‌هایی از سرپل ذهاب، سومار، نفت شهر، مایدشت، برخی نواحی کرمانشاه، قصرشیرین بخشی از مناطق کلهر زبان است که از شاهین دژ (چهاردولی‌ها) و بیجار در شمال تا مهران و چرداول در جنوب و در شرق از کرمانشاه ماهیدشت تا خانقین در غرب را شامل می‌شود. بزرگترین شهر کلهر نشین ایران شهر اسلام آبادغرب می‌باشد. زبان ایل کلهر کُردی با گویش کلهری است که خود به لهجه‌هایی تقسیم می‌شود. ایل کلهر در طول تاریخ خود مورد اقدامات سیاسی ـ نظامی قرار گرفته:
مسجد حاج شهبازخان
حاجی‌زادگان حاکم و ایلخان ایل کلهر در دورهٔ قاجار بوده‌اند و پیش از آنکه داوودخان کلهر در سال ۱۸۹۱ میلادی حکومت را در این ایل به دست بگیرد، بر طبق اسناد معتبر، دو دانگ کل شهر کرماشاه و کل قلمروی کلهر را در دست داشته‌اند. این طایفه یکی از هفت برادر کلهر (منصوری، زینلخانی، کاظمخانی، گیلانی، قوچمی، ذوالفقارخان کلهر اجداد آجودانی و کله جوبی و طایفه حاجی‌زادگان) بوده‌اند که گفته می‌شود نسب طوایف ایل کلهر به آن‌ها می‌رسد. ایل ملکشاهی
بعد از امیر ملکشاه و حاج رستم بیگ چمشگزگ چند نسل که آخرین آنان امیر عالیجاه شه میر (شیه میر) از امرای دوره صفویه بود ریاست ایل ملکشاهی را بر عهده داشت. رؤسای ایل ملکشاهی چمزی چمشگزک ملکشاهی را بنا به گفته بدلیسی میر می‌خواندند که امارت و حکومت را به ارث می‌بردند که شه میر جد بزرگ طوایف گرزدین وند آخرین امیر بزرگ این خاندان به‌شمار می‌رفت که بر قلمرو وسیعی از کردستان، درسیم کردستان ترکیه و منطقه پشتکوه استان ایلام کنونی حکومت می‌نمودند و وجود قلعه کماخ در دیاربکر ترکیه و قلعه جوق در شهرستان ملکشاهی در استان ایلام مؤید این موضوع است. چهاردولی
چهاردولی یا چرداولی شهرت مردمان ساکن در شهرستان چرداول استان ایلام است. البته بسیاری از مناطق ایران, از جمله ملایر, نهاوند و اسدآباد در استان همدان، شاهین دژ در استان آذربایجان غربی، کنگاور و ماهیدشت در استان کرمانشاه، سنقر و قروه در کردستان, مناطقی از استان های فارس، قزوین و ... موطن این مردمان هستند. ایل چاردولی از طایفه بزرگ ریزه وندی هستند و گویش آنها قرابت بالایی با کُردی کلهری و همچنین کردی اردلانی دارد و از نزدیکانِ ایل زنگنه هستند. ایل‌های کرد ایران
کردهای دماوند و خوار و ورامین: طایفه‌های کردبچه، جاوان ،(جابان)، باجمانلو، سربندان (ابرشیوه)، شادلو، سیلسپور، سیاه منصوری، زعفرانلو، و ایزانلو. (کلکو). (نافری). (نفری) چهاردانگه، سرآسیاب، شهریار، ویره سکونت گاه دها هزار نفر جمعیت از ایل خزل می‌باشد. ایل بیرانوند
سکونتگاه مرکزی ایل، بخش بیرانوند و بخش مرکزی شهرستان خرم‌آباد است اما مردمان بیرانوند علاوه بر این بخش‌ها، در مناطق دیگری نیز پراکنده‌اند، از جمله شهرستان دوره، بخش الوار گرمسیری، بخش زاغه، شهرستان دره شهر، شهرستان دهلران، شهرستان آبدانان، شهرستان اندیمشک، دشت سیلاخور،شهرستان بروجرد،شهرستان صحنه و شهرستان هرسین.عده‌ای از بیرانوندها را حدود سال ۱۳۰۵ شمسی به قم، ساوه و اطراف کاشان برای شهرنشینی کوچ داده‌اند.ایل بیرانوند به دو شاخه اصلی آلاهینان (آلاینان) و دشائینان (دشی نو) تقسیم می‌شود که این دو شاخه خود دارای تیره‌های مختلف است.ناگفته نماند که از اولاد میرزا احمد خان بیرانوند که سه پسر با نام زین‌العابدین خان اول سلطان خان و فرضالی خان بودند فقط زین‌العابدین خان اول اولاد بر جایش ماند و فرضالی و سلطان هردو بدونه اولاد از دنیا رفتند سه اولاد بر جای مانده زین‌العابدین خان عبارت بودند از: عالی جاه عالی شأن مراد خان بیرانوند زکی خان بیرانوند و علی‌محمد خان بیرانوندبه دو دسته مال اسد، اصل مرز و مال قباد تقسیم می‌شوند. ایل توپکانلو
توپْکانْلو، نام یکی از گروههای کُرد پراکنده در استان خراسان. توپکانلوها خود را توپان می‌نامند و توپان را واژه‌ای کردی به معنای انبوه جمعیت یا درخت می‌دانند. برخی این معنا را به سبب پرجمعیت بودن توپکانلوها در میان عشایر خراسان دانسته‌اند. بنابر شواهد تاریخی خاستگاه اصلی توپکانلوها به احتمال قوی مناطق غرب ایران و کردستان بوده است. آنها نیز مانند دیگر گروههای کرد خراسان به تدریج در دورهٔ حکومت شاه اسماعیل اول (سل‍‍ ۹۰۷–۹۳۰ق/۱۵۰۱–۱۵۲۴م)، شاه عباس اول صفوی (سل‍ ۹۹۶–۱۰۳۸ق/۱۵۸۸–۱۶۲۹م) و نادرشاه افشار (سل‍‍ ۱۱۴۸–۱۱۶۰ق/۱۷۳۵–۱۷۴۷م) برای مقابله با ترکمنها و ازبکها به سرحدات شمال شرق کشور کوچانده شدند و در نواحی چکنه، مشهد، جوین، نیشابور، دشت تقی، درگز، قوچان، شیروان، سرخس، اسفراین و بینالود استان خراسان اسکان یافتند. خاندان کلالی
اگرچه ایل کلالی در خراسان بزرگ و ایران زمین ساکن بودند، با جدا شدن بخش های گوناگون ایران در دوران قاجاریه و کوچک شدن ایران و بروز انقلاب 1357، این خاندان اکنون در کشورهای گوناگون جهان پخش شده اند. از میان هفت پسر وی، امیرقلیچ خان و نوروزخان به منطقه ای از خراسان آمدند که ایران امروزی را شامل می شود، بنابراین اکثر کلالی های ساکن ایران از نسل این دو هستند. فرزندان و نوادگان سایر پسرهای وی عمدتاً در ازبکستان، تاجیکستان، افغانستان، پاکستان، هندوستان و ایران امروزی ساکنند. با بروز انقلاب سال 1357 بسیاری از کلالی ها به اروپا، آمریکا و کانادا مهاجرت کردند. امیرقلیچ خان کلالی، پسر ارشد حاجی محمد خان کلالی بود و پس از پدر ریاست ایل را عهده دار شد. کلنل سر چارلز ادوارد ییت در کتاب سفرنامه خراسان و سیستان می نویسد که محمدشاه قاجار پس از تصرف هرات در سال ۱۲۱۷ شمسی، حدود هشت هزار خانوار از طوایف تیموری را تحت سرپرستی رئیس آنها، امیرقلیچ خان به خراسان منتقل کرد. در این جابجایی، نوروز خان (برادر امیرقلیچ خان) نیز وی را همراهی می کرد. امیرقلیچ خان که عمده دوران حیاتش با حکومت فتحعلی شاه قاجار معاصر بود، به تدریج قدرت زیادی در خراسان به دست آورد و به عنوان امیر، سرپرستی نواحی جام، باخرز، خواف، زورآباد و هرات را عهده‌دار شد. اهمیت امیرقلیچ خان کلالی از این حیث است که بخش زیادی از کلالی های ساکن ایران از نسل او هستند.  امیرعلی مردان خان، نوه امیرقلیچ خان کلالی و فرزند امیردوست محمدخان کلالی بود. امیرعلی مردان خان کلالی رییس ایل کلالی و لقبش نصرت الملک بود و از امرا و سرداران دوره قاجار به‌شمار می‌رفت. ایل مافی
ایل مافی نام یکی از ایل های مردم کرد است. امروزه این ایل عمدتاً در استان قزوین و شهرستان آبیک ساکن می‌باشند. شعبه‌ای از ایل مافی نیز در استان‌های فارس و لرستان زندگی می‌کنند. قسمتی از ایل مافی نیز در آذربایجان غربی شهرهای ارومیه و سلماس ساکن هستند، و قسمتی دیگری هم نیز در استان کرمانشاه در بخش هایی منطقهٔ دینور و بیلوار و سرپل ذهاب سکونت دارند. مردم کولی
امروزه در شهر خرم‌آباد کولی‌ها درمحله‌های حاشیه‌ای شهر زندگی می‌کنند. آن‌ها در این محله‌ها در راسته‌هایی مشخص و در کنار یکدیگر ساکن می‌باشند. محله کورش و محله باجگیران که هر دو از نظر موقعیت شهری در حاشیه و از نظر ارزش مادی زمین در سطح پایینی هستند، دو منطقه اصلی سکونت کولی‌ها است. در این محله‌ها معمولاً کولی‌ها در نامناسب‌ترین نقاط محله مانند دره کورش در حاشیه جویباری فصلی یا قسمت پرشیب محله باجگیران که به خاطر خاک سفیدش به گِلسفید مشهور است قرار دارند. این مکان‌ها فاقد راه دسترسی مناسب و امکانات شهری هستند و این ویژگی‌ها سبب بروز مسائل اجتماعی مانند اعتیاد، فقر، روسپی‌گری و … در میان ساکنین این مناطق شده‌است. همچنین حضور تیره‌های مخلوط شده کولی‌ها (کولوها) در منطقه قصردشت شیراز، و منطقه مشهور به کرونی (گورونی) در حاشیه شهر شیراز و مناطق پراکنده‌ای از حواشی شیراز دیده شده‌است. عشایر و ایلات سقز
ایلات و طوایف سقز از دیرباز در مناطق مختلف این شهرستان ساکن بوده و زندگی می‌کرده‌اند. شهرستان سقز از دیدگاه اقتصادی و اجتماعی یک منطقه کشاورزی است و دارای آب وهوای معتدل مدیترانه ای بوده و چراگاه‌ها و کوه‌ها و دشتها و مراتع درجه یک و دوی آن بخصوص در منطقه سرشیو، خورخوره که در کمتر نقاطی از ایران وجود دارد، برای پرورش احشام و دامپروری و دامداری مساعد می‌باشد. روی این اصل که زندگی مردم اولا در نقطه مرزی و حساس ایران واقع شده و در ثانی اقتصاد جامعه متکی بر کشاورزی و دامداری بوده‌است، در طول تاریخ کم‌کم ایلات منطقه ایجاد و گسترش پیدا کرده‌اند. ایل گورک
ایل گورک یکی از ایلات کردستان می‌باشد که در منطقه به تساهل و مدارا شهره هستند. این ایل در حال حاضر یکجانشین می‌باشد و همراه با حفظ آداب و رسوم خویش در صدد سازگاری با زندگی در عصر جدید هستند. نواحی محل سکونت این ایل در کردستان ایران گستره وسیعی از ارومیه تا منطقه سقز وبانه یعنی منطقه موکریان را شامل می‌شود. ودر کردستان عراق نیز این ایل در شهر شارباژیر سلیمانیه و اطراف هولیر سکونت دارند.. در مورد اینکه عشایر گورک از کجا و در چه زمانی به موکریان آمده‌اند روایات متعددی موجود است. اما در کل باید گفت که ایل گورک همراه با دیگر عشایر موکری همچون مامش و منگور و فیض الله بیگی و دهبکری و بیگ زاده‌های بوداق سلطان بزرگ و زرزا و بریاجی و ملکاری و پژدری و پیران و مرگه‌ای وغیره در یک دوره زمانی ۵۰ ساله به نواحی جنوب دریاچه اورمیه مهاجرت کرده‌اند. دوره زمانی مهاجرت این عشایر دوره حکومت سلسله قره قویونلو قبل از دوره صفویان بوده‌است و از نواحی بین دیار بکر و هولیر به موکریان مهاجرت کرده‌اند در مورد ایل گورک باید گفت که این ایل از منطقه گه و ه ر (استان وان) در کردستان ترکیه هم‌مرز با ارومیه به اربیل و سلیمانیه و جنوب دریاچه ارومیه مهاجرت کرده‌اند. دلیل مهاجرت هم اختلافات سیاسی و قبیله‌ای بوده‌است که ذکر مشروح آن در اینجا نمی‌گنجد. ریشه کلمه گورک از گاور به معنای نگهبان آتش است. روایت شده که بزرگان این ایل جزو موبدان و کاهنان زردشتی قبل ظهور اسلام بوده‌اند. مردم فیلی
فِیلی یا فِعلی به معنای ساکنان منطقه والیان فیلی است که شامل گروهی از مردم لر و مردم کرد و می‌باشد. فیلی‌ها در غرب ایران و شرق عراق زندگی می‌کنند. در ایران بیشتر در استان‌های لرستان و همدان و ایلام ساکن هستند. آستن هنری لایارد (۱۸۷۷ میلادی)، فیلیها را بزرگترین و قدرتمندترین گروه لرها ذکر کرده که در رشته کوه‌های زاگرس تا نواحی شمالی دزفول مستقر هستند. دو طایفه اصلی فیلی عبارت‌اند از ایل کرد و محکی . در لغت‌نامه دهخدا فیلی طایفه‌ای از لُران لُرستان یعنی طوایف اطراف خرم‌آباد ذکر شده‌است. در دانشنامه جهان اسلام آمده‌است که در لرستان قدیم برخی اقوام کرد شامل لکها در شمال لرستان و همچنین فیلی‌ها و ایل محکی زندگی می‌کنند. در برهه‌ای از تاریخ به دلیل تسلط حاکمان فیلی بر مناطقی که از لرستان و ایلام و نیز بخش‌هایی از شرق کشور عراق متشکل بود، به همگی ساکنان این منطقه فیلی گفته می‌شد. ایل چهاردولی
یکی دیگر از سرداران ایل چهار دول به نام سردار مظفر، رئیس قریه محمودجقمحمودجق واقع در۵کیلومتری شاهین دژ می‌باشد، که در دوره محمد علی شاه قاجار و رضا شاه پهلوی می‌زیست. از زندگی این سردار اطلاعات زیادی موجود نمی‌باشد ولی در کتاب "هیجده ساله آذربایجان " نوشته احمد کسروی اشاراتی به آن شده‌است (صفحه693). ایل چرداولی که شاخه‌ای از قوم باستانی ریزه وند در غرب ایران و به ویژه استان ایلام و کرمانشاه بوده بارها از طرف شاهان و خوانین محلی مورد تاخت و تاز قرار گرفته‌اند و به همین منوال شاخه‌هایی از آن در جای جای ایران منشعب شده و مهاجرت کرده‌اند که یکی از این انشعابات چاردولی‌ها هستند که از استان فارس تا شمال ایران گسترده‌اند آخرین تهاجمی که به ایل چاردولی ریزه‌وند شد همگام بود با سیطره والیان لر بر منطقه ایلام که در نتیجه آن ایل ریزوند بشدت در مقابل ورود آنان واکنش نشان داده که در نتیجه تهاجمات پی در پی ایل ریزوند چرداولی دچار فروپاشی شده بود اما در صدوبیست سال پیش تشمال صیدرضا احمدی در منطقه چرداول مجدداً این ایل باستانی را بازسازی کرد و آن را از نابودی کامل نجات داد. همچنین ایشان دوباره قلمرو ایل ریزوند را تعیین کرد و زمین‌های از دست رفته ایل را دوباره از سایر ایلات بازپسگیری کرد اصالت این ایل در استان ایلام منطقه چهار دول ریزوند است که به چرداول معروف است این منطقه از لحاظ استراتیژیک بهترین جای ایلام است مزارع خوب امنیت مکانی برای زندگی جالب … ایل چهاردولی ساکن شهرستان قروه و شهرستان اسدآباد و شهرستان محمود اباد (شاهین دژ) هستند. شهرستان قروه در جنوب شرقی استان کردستان قرار گرفته و از شرق به استان همدان و از جنوب به استان کرمانشاه محدود است. شهرستان قروه از شمال به دهستان اسفندآباد همین بخش، از خاور به شهرستان بهار از جنوب به شهرستان اسدآباد و از باختر به بخش سنقر از شهرستان کرمانشاه می‌پیوندد، ریشه چرداولی‌ها در شهرستان چرداول به نام ایل ریزوند که ساکنان بومی و باستانی چرداول بوده‌اند قرار دارد؛ و به زبان کردی کلهری گویش ریزوندی (چرداولی) که به گویش چرداولی ایل چرداولی بسیار شباهت دارد. بخش سومار
بخش سومار یکی از بخش‌های تابع شهرستان قصر شیرین در استان کرمانشاه در غرب ایران است. مردم این شهر کرد کلهر و غالب جمعیت آنان از شاخه کلهر ایوان‌غرب می‌باشند. این شهر کمترین فاصله مرز تا بغداد دارد. پس از جنگ ایران و عراق بازسازی به صورت جدی در آن انجام نشد. قابل ذکر است که عملیات مسلم ابن عقیل در این منطقه اجرا گردید  اغلب مردم این دهستان در زمان جنگ به ایلام( شهرستان ایوان غرب) و شهر کرمانشاه نقل مکان کردند در این دهستان مقبره امامزاده سیدعلی نیز وجود دارد لینک معرفی امامزاده: http://www.emamzadegan.ir/emamzadehbank/show-23030.aspx بختیاری (ناحیه)
بختیاری، ناحیه ای در جنوب غربی ایران است که بیشتر وسعت آن را کوه‌های زاگرس میانی از سلسله جبال زاگرس پوشانده‌است. منطقه بختیاری محل سکونت تیره‌های مختلف ایل بختیاری در استانهای اصفهان، لرستان، خوزستان و چهارمحال و بختیاری را می‌پوشاند. شهرستانهای داران و فریدون‌شهر در استان اصفهان، الیگودرز و درود ،ازنادر استان لرستان، دزفول، اندیمشک، مسجد سلیمان، ایذه و شوشتر در استان خوزستان و نیز شهرستان‌های کیار و لُردِگان و فارسان و کوهرنگ در استان چهارمحال و بختیاری را در بر می‌گیرد. زینل‌خان (گیلانغرب)
زینل‌خان (گیلانغرب)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان گیلانغرب در استان کرمانشاه ایران است. این روستا صدها سال محل سکونت طایفه بزرگ زینلخانی، نوادگان زینل‌خان از هفت برادر کلهر و از طوایف اصیل، قدیمی و شناسنامه‌دار کلهر بوده است که حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ سال پیش با کوچ دسته‌جمعی طایفه زینل‌خانی به منطقه دشت حسن‌آباد و سراب شیان و شهر اسلام آبادغرب، این روستا خالی از سکنه شد و امروزه چند خانوار از ایل ارکوازی که به دلیل اشتغال به حرفه حلاجی، به طایفه حلاج معروف‌اند در آن زندگی می‌کنند  طایفه زینلخانی امروزه با جمعیتی بالغ بر ۱۰۰۰ خانوار در شهرستان اسلام آبادغرب ساکن هستند. این طایفه به همراه طایفه‌های گیلانی، شیانی، منصوری، کاظم‌خانی، آجودانی و قوچمی هفت طایفه اصلی و بنیان‌گذار ایل کلهر را تشکیل می‌دهند. کله‌ای
کله‌ای یکی از شاخه‌های ایل پاپی است. این طایفه ساکن دهستان کاکاشرف در بخش پاپی از توابع شهرستان خرم‌آباد است. کرد کرمانج
مکان اصلی سکونت کرد های کرمانج در شمال‌شرقی ایران شهرها و روستاهای شمال خراسان رضوی و خراسان شمالی است. شهرهای قوچان، نیشابور، شیروان، بجنورد، اسفراین، فاروج، آشخانه، چناران، کلات و درگز از مهم‌ترین شهرهای سکونت کرمانج هاست. در کشور ترکمنستان نیز عده قابل توجه‌ای به زبان کردی کرمانجی تکلم دارند که از جمله آن‌ها می‌توان به شهر فیروزه اشاره کرد. از مهم‌ترین طوایف می‌توان به ایل بزرگ توپکانلو/ قهرمانلو/ ظفرانلو / بیچرانلو / بریوانلو / ایزانلو / قاچکانلو / شادلویی / اسماعیلی / رجبیان اشاره کرد. کنفدراسیون ایل ملکشاهی (بزرگترین ایل استان ایلام)چمزی از مهم‌ترین بازماندگان چمشگزک کرمانج محسوب می‌شود. ایل طولابی
ایل طولابی یا تیلآوی که به نوکرمرا نیز شهرت دارد، یکی از ایلات بازمانده اتابکان لر کوچک در غرب ایران می‌باشد که از خوانین لرستان و ایلام هستند. طولابی‌ها از نسل میرجنت هستند که از نوادگان شجاع الدین خورشید موسس دودمان اتابکان لر کوچک می‌باشد و با میرشاهوردی خان واپسین اتابک لر نزدیکی دارند. طولابی‌های در چند استان ایران و چندین شهر کشور عراق سکونت دارند. طولابی‌های ایلام، کرمانشاه و کشور عراق به زبان کردی و طولابی‌های لرستان، همدان و خوزستان به زبان لری و لکی صحبت می‌کنند. ملایر
پس از اینکه قاجارها بر حکومت مرکزی تسلط یافتند، ایل زند دوباره به ملایر بازگشتند و در چند نقطه از دشت ملایر ساکن شدند، سپس اندک اندک چند دستهٔ مهاجر به ملایر وارد و در این شهر ساکن شدند که مبدأ آنان نهاوند، تویسرکان و اصفهان، فراهان و خوانسار و کشور بحرین بود. ایل کلیایی
کُلیایی (به کردی: "کولیایی") از ایلات و طوایف کرد کرمانشاهان است. همچنین در معنای عام به کل منطقه شمال شرق استان کرمانشاه و در معنای خاص به طوایف و منطقه ی غربِ شهرستان سنقر و کلیایی اتلاق میشود. همچنین کلیایی لهجه ی غالبی است که در کل شهرستان سنقر و کلیایی و بخشهایی از مناطق همجوار تکلم میشود . ایل تیموری
امیر تیمور این مردم را در بلخ اسکان داد و سپس زمانی که دخترش صالحه را به عقد، میرسید کلال نامی که در کنار رود سیحون زندگی می‌کرد درآورد آن‌ها را به عنوان جزئی از جهیزیه به دخترش به وی بخشید. میر سید کلال(که امروزه نوادگان وی غالبا با شهرت کلالی،صالحی(مشتق شده از کلالی) و درخشانی(مشتق شده از صالحی)در سنگان خواف و تعدادی از شهرهای خراسان ساکن هستند)، تبار عربی داشت و در امور مذهبی مراد و مرشد امیر تیمور بود، پس از آنکه سید درگذشت، این طایفه که ثروت او به‌شمار می‌رفت، میان پسران وی تقسیم گردید، یکی از پسران وی، سید میر شهید بود که چهار هزار خانوار سهم وی گردید و او آن‌ها را از بلخ به هرات منتقل نمود. شمار این عده ظاهراً در هرات رو به افزایش نهاد، به‌طوری‌که پس از محاصرۀ هرات در سال ۱۸۳۳م. (۱۲۵۲ه‍.ق) به وسیلهٔ محمد شاه قاجار نزدیک به هشت هزار خانوار آن‌ها تحت سرپرستی قلیچ‌خان که از نوادگان میرشاه بود به خراسان منتقل گردیدند، قلیچ‌خان بعدها قدرت زیادی کسب کرد، و سرپرستی نواحی، جام و باخزر و خواف و زورآباد (جنت آباد) را با عنوان امیر عهده‌دار شد. بعدها نیز یکصد و بیست خانوار از تیموری‌های افغانستان به ایران آمدند. جمعیت تیموری‌های ایران به شش هزار خانوار می‌رسد. ایل ملکشاهی
طایفه کَله وَند: این طایفه به چهارتیره: شنبه، دای، جانی، رویی (فامیل) تقسیم می‌شود. کدخدای این طایفه حاج میرآقاشاهمرادیان و قبل از او هاشم خانزا بوده‌است. کله ون از طایفه‌های قدیمی پشتکوه و ملکشاهی و نام آن برگرفته از درختان وَن نَر (بُنه) بوده‌است. مردمان این طایفه اغلب در روستای باستانی کلک ساکن می‌باشند. بنا بر نوشته محمد خورشید پاشا در کتاب سیاحتنامه حدود، در سال ۱۲۶۴ هجری قمری تیره ای از طایفه کلوند (۲۵ خانوار) در دوزخورماتو ۸۸ کیلومتری جنوب شهر کرکوک جزو طوایف کرد سکونت داشته‌اند. بر اساس دست نوشته پیرمحمد عابد طایفه‌های کنیاینه، خلیلوند، رسولوند و کله وند (کله ون) از بومیان اصیل منطقه پشتکوه و ملکشاهی محسوب می‌شوند. جمعیتی از این طایفه در شهرک اسلامیه مهران، ارکواز ملکشاهی، ایلام و کشور عراق ساکن هستند. خانواده‌های شاهمرادیان، کلوندی، داوودی، سلیمانی، آساره، آبروشن، شیخی، یاری، مامی، پژم، آشناگر، دوستکام، خدارحمی، ایرانی، علی حسینی، خویه، آبشتی، تاراس، یوسفی، ملکشاهی، نادبی فر، عبدی، افرنگ، پرهیز، تاپاک، شامحمدی، ملکشاهی نژاد، حیدری، اسماعیلی، ابراهیم‌زاده، کشاورز، امیدی، آیتی، میرزایی، عباسی و اخضری از این طایفه‌اند. شهید الیاس مامی و حاج میر آقا شاهمرادیان از این طایفه‌اند. همچنین هاشم خانزا از جنگجویان قیام رنو از این طایفه است. ایل خزل
ایل خزل از ایلات کرد استان ایلام است و مکان اولیه آنها کردستان عراق بوده‌است. این ایل در استان ایلام با زبان کردی فیلی تکلم می‌نمایند. سکونتگاه اصلی ایل کرد خزل در شهرستان سیروان-چرداول و بخش مرکزی استان ایلام است.بخشی از این مردم در استان کرمانشاه ساکن شهرستان قصر شیرین و ماهیدشت هستند. آنها در زمان رضاشاه از ایلام به این شهرستان کوچانده شده‌اند.همچنین ساکنان دهستان فعله گری در بخش کلیائی استان کرمانشاه ازلحاظ قومی خزل شمرده می‌شوند. آذربایجان
از طوایف و عشایر بزرگ کرد ایران می‌توان به مکری، بلباس، کلهر، گوران و سنجابی اشاره نمود که علاوه بر کردستان، در آذربایجان، خراسان، قزوین و برخی مناطق دیگر ساکن هستند. محمد امین زکی در کتاب «خلاصۀ تاریخ الکرد» و محمد مردوخ کردستانی در کتاب «تاریخ مردوخ» به سکونت گروهی از ایل رشوند در آذربایجان اشاره می‌کنند. سومار
مردم سومار، با آغاز جنگ ایران و عراق، اغلب در شهرهای نزدیک مقیم شدند و هم‌اکنون نیز در استانهای کرمانشاه و ایلام مستقر هستند. بیشتر مردم این بخش از مردمان ایل کلهر می‌باشند، و هم‌اکنون در شهر ایوان زندگی می‌کنند. کردی ایلامی
کردی ایلامی یکی از گویش‌های زبان کردی است. کردی ایلامی زبان رایج ساکنان استان ایلام و مناطقی از کشور عراق نظیر بدره (عراق)، مندلی و خانقین در کردستان عراق است. در استان ایلام، طوایف و ایلات مختلف در تمامی شهرستان‌های استان به جز شهرستان ایوان که ساکنین این شهرستان به تمامی از ایل کلهر  هستند و به زبان و گویش کردی کلهری تکلم می‌کنند، با تفاوت اندک در ادای الفاظ و کلمات، بدان تکلم می‌کنند. واژهٔ فِیلی در بین مردم ایلام معروفیت بسیار ندارد. این را کردهای ساکن عراق معرب کلمه پهله یا پهلوانی موسوم به «پهلی» بر ایلام، رواج داده‌اند که ب علت نداشتن حروف گچپژ در الفبای عربی بجای حرف پ حرف ف به کار رفته است و آن از مقولهٔ مجاز خاص و عام است. ایل‌های کرد ایران
طایفه یاری بیگی، مافی، کرمانی، ولی یاری و.. کردهای منطقه تاکستان قزوین و (زنجان): زعفرانلو، ارامانلو، کیوانلو، نفری، کلکو، قراچورلو، عمارلو، شادلو، برقی پور (شاملو)، باوه نور، قیطول. ایل غیاثوند و طوایف زیر مجموعه آن نیز در قزوین ساکن هستند؛ که اصالتاً لک زبان هستند. بخشی از ایل خزل در شهرستان طارم و مشخصا روستای پیر قلیوند ساکن اند ایل کلهر
بر خی مردمان کلهرها می‌گویند که از شیراز آمده‌اند و این امر ناشی از حضور چندین ساله آنان در آن سرزمین می‌باشد که در زمان زندیه همزمان با حکومت علی‌خان بر ایل کلهر برای تصرف شیراز همراه کریم خان زند (وکیل الرعایا) به شیراز رفته و تا انقراض زندیه همراه آنان بوده و در جنگ‌ها حضوری پر رنگ داشته‌اند؛ پس از شکست زندیه توسط آقامحمدخان قاجار برای جلوگیری از شورش دوباره و تضعیف سازمان ایلی در دسته‌های کوچک و جداجدا به نقاط مختلف کشور ایران از جمله، قم، قزوین، کرمان، گیلان، ری، شمیرانات و شهریار و… کوچانده می‌شوند اما عده‌ای از آنان دستور حاکم قاجار را برنتافته و به سرزمین اصلی خود بازمی‌گردند و از همین روست که آنها اظهار می‌دارند که از شیراز آمده‌اند. ایل کلهر در طول تاریخ نقش مهمی در تحولات ایران داشته‌است. ایل
ایل در جامعه عشایر ایران عبارت است از اتحادیه‌ای سیاسی متشکل از تیره‌ها و طوایف عشایری که به اتکای وابستگی‌های خویشاوندی (نسبی، سببی و آرمانی) یا در برهه زمانی خاص، بنا به مصالح و ضرورت‌های سیاسی و اجتماعی با هم متحد شده و تشکیل یک ایل را می‌دهند. معمولاً ایلات دارای سرزمین و قلمرو ایلی خاص خود بوده و تحت رهبری و مدیریت شخصی با سمت ایلخان یا ایل بیگ اداره می‌شدند. ایلات بزرگ ایران از جمله ایل کلهر و ایل قشقایی و ایل بختیاری و ایل چگنی(چگینی) و ایل شاهسون و ایل پاپی هستند. ایوان (ایلام)
شهر ایوان یکی از شهرهای کردنشین است، این شهر به همراه گیلانغرب و اسلام‌آباد غرب از مراکز اصلی ایل کلهر است. زبان مردم این شهر کردی کلهری ست. که وجه تمایز این گویش از زبان کوردی را در مقایسهٔ گویش مردم این سه شهر با سایر مناطق کرمانشاه یا ایلام می‌توان به وضوح دید. زبان مردم ایل کلهر باتوجه به کوچ نشین بودن این ایل و جایگاه آن به عنوان بزرگترین ایل کورد در ایران با گذشت سال‌ها در تمام مناطق کوردستان جنوبی ایران و استان دیاله عراق پراکنده و با لهجه‌های محلی آمیخته شد. ولی منطقه ای که خاستگاه این زبان بود و همچنان در آنجا این گویش از زبان کوردی به صورت دست نخورده تری تکلم می‌شود همین منطقهٔ ذکر شده‌است. شهرستان ایوان تنها شهرستان کلهرنشین است که در تقسیمات کشوری و سیاسی بخشی از ایلام است، بقیهٔ مناطق کلهرنشین همگی در درون مرزهای استان کرمانشاه قرار دارند. از ادبای ایوان باید به خان منصور شاعر کورد کلهر اشاره کرد که دیوانی از او به همراه شاکه شاعر دوست و هم سرایش باقی مانده‌است. استاد محیی‌الدین صالحی در کتاب سرود بادیه تولد خان‌منصور را ۱۱۰۵ هجری قمری ثبت نموده‌است. وی پسر میرمیدان پسر منصورخان اول پسر محمدجعفر گپو (دو پسر به نام‌های منصورخان و شهبازخان داشته‌است؛ منصوربیگ یا شهباز بیگ) که نویسنده شرفنامه هم به این اسامی (منصورخان و شهبازخان) اشاره نموده‌است. محمدجعفر گپو پسر محمدحسن‌خان پسر اسدخان می‌باشد که بعدها ایل و طایفهٔ «مه‌سۊری کلهر» را به خود اختصاص داده‌اند و از نژادگان ایل دلیر و شهیر کلهر و حاکم منطقهٔ ایوان در اواخر دوران صفویه و حکومت نادرشاه بوده‌است. ایل چهاردولی
چهاردولی‌ها از طوایف ساکن در استان‌های ایلام، همدان، کردستان، آذربایجان غربی، خوزستان و کرمانشاه می‌باشند و اصالت تمام چهاردولی‌ها به چهاردول ریزوند استان ایلام بر می‌گردد؛ و اصالت زبانی این مردم کردی گویش ریزه وندی می‌باشد. گویش ریزه وندی زیر شاخه کردی فیلی می‌باشد که زبان مردم استان ایلام می‌باشد و بیشترین اشتراک با کردی کلهری دارد. ایل چهاردولی چهاردولی > چاردولی > چرداولی > چه رداوری محل یکجانشین شدن ایل ریزه وند است. چرداول منطقه‌ای حاصلخیز است که از کلمه چهاردول گرفته شده که دول در زبان کردی به معنی سرزمین آباد و هموار است و منظور از آن چهار دول ریزوند است؛ و از قدیم الایام محل زندگی ایل ریزوند بوده و می‌باشد. نام ایل چاردولی منسوب به ایلات چرداولی (ریزوند) در چرداول در استان ایلام است و منشأ آنان نیز از ایل ریزوند بخش چرداول ایلام است. چاردولی‌ها در زمان فروپاشی ایل باستانی ریزوند و همچنین در زمان زندیه به مناطق مرکزی ایران مهاجرت کرده و به نام منطقه خود که چرداول بود مشهور شدند دانشنامه آزاد ایلامیان، ایل باستانی ریزوند، (تلفظ غلط رایج چهاردولی است). ایل جمیر
در دوره قاجار بخشی از ایل جمور در روستاهای شهرستان های اسدآباد ساکن شده و شیوه زندگی خود را تغییر دادند. قلعه تاریخی کلهر
قلعه کلهر یا چلفیر واقع در یک کیلومتری روستای کلهر شهرستان اهر منطقه ارسباران (قراجه داغ) استان آذربایجان شرقی از بناهای تاریخی متعلق بدورهٔ صفویه می‌باشد که برای استفاده در جنگ‌ها علیه بیگانگان مورد استفاده لجستیکی قرار می‌گرفته این قلعه به شکل مربع با قطرهایی بطول چهار صد متر و اضلاعی بطول دویست و هشتادو دو ممیز هشت متر و با خندقهای آبی به عرض بیست الی سی متر در دور آن و برجهای اصلی در گوشه‌ها و برجهای فرعی در دیوارها دژ مستحکمی را پدیدآورده است. مردم بختیاری
مردم بختیاری یا لرهای بختیاری یا ایل بختیاری از مردمان ایرانی به‌شمار می‌آیند که در جنوب غربی ایران شامل غرب چهارمحال بختیاری، شرق خوزستان، جنوب لرستان و غرب اصفهان زندگی می‌کنند. بختیاری‌ها به گویش بختیاری که یکی از گویش‌های زبان لری است صحبت می‌کنند. ایل بختیاری از دو شاخه چهارلَنگ و هفت‌لَنگ تشکیل شده‌است، که چهارلنگ خود به ۵ باب و هفت‌لنگ به ۴ باب تقسیم می‌گردد و هر باب نیز از چندین طایفه تشکیل می‌شود. این تقسیمات که نمودار سازمانی ایل بختیاری خوانده می‌شود، به قرن شانزدهم میلادی بازمی‌گردد و بر مبنای نظام خاص طبقاتی و مالیاتی طوایف بختیاری سازمان یافته‌است.سرزمین کنونی بختیاری هزاران سال است که سکونت‌گاه گروه‌های «مختلف» انسانی می‌باشد. شواهد گوناگون نشان می‌دهد که سرزمین باستانی بختیاری‌ها ده هزار سال پیش، مسکونی بوده‌است. منابع و امکانات طبیعی از قبیلِ آب، جنگل، مراتع، بارندگی مناسب، آبگیرهای فراوان و درّه‌های مستعد برای کشاورزی، این سرزمین را به یکی از بهترین زیستگاه‌ها و محل تجمع و سکونت گروه‌های انسانی در گذشته تبدیل نموده بود. افزون بر این امکانات، در بلندی‌های زاگرس و دامنه‌های آن، محیط مناسبی برای رویش نباتات علوفه‌ای و گونه‌های مختلف حیوانات فراهم کرده بود. ایل کلیایی
در عین حال طوایف خاصه ی کلیایی در غرب شهرستان کنونی سنقر و کلیایی ساکن اند و شامل طوایف بیگوند، موسیوند، صوفیوند و ... هستند. مناطق دیگر شهرستان شامل فعله گری یا فیله کری در شمال شرق و ورمزیار در جنوب شرق شهرستان هستند. برای مثال در سفرنامه ناصرالدین شاه به عراق و اماکن مقدسه و به هنگام عبور از منطقه اسدآباد آمده است: از دور کوه سنگی پیدا بود موسوم به امروله. پشت این کوه بلوک افشار طایفه ورمزیار است. از پشت آن کوه دیگری پیداست موسوم به دال خانی که در دماغه آن قصبه سنقر کلیایی است که جز کرمانشاهان است. دو قریه که در کنار از خالصه نهاوند دیده شد ده پیر و ده لر است ... پشت کوه های خزل لرستان است و آن طرف کوه های به سمت راست کلیایی و خدابنده لو!!. ایل کلهر
ایل کلهر در دفع تجاوز افغانهای هراتی و جلوگیری از تجاوزات پی در پی دولت عثمانی و اعراب به مرزهای غربی ایران و تأمین نیروهای مسلح نقش بسزایی داشته‌است. با شروع جنگهای ایران و عثمانی از زمان صفویان تا روزگار قاجاری عملکرد این ایل با سران آن در تاریخ جنگها و فتوحات ثبت و ضبط گردیده‌است. ایل ذوالقدر
ایل ذوالقدر در داخل ایران بیشتر در استان فارس ساکن هستند؛ چرا که از نظر تاریخی در دوره‌ی صفوی حکومت ایالت فارس در اختیار آنان بود. در دوره های بعد، حکومت این این به نواحی جهرم و فسا محدود شد و این رو افراد خاندان ذوالقدر اکنون بیشتر در شیراز و جهرم و فسا ساکن هستند. در مناطق مختلف آذربایجان مانند استان زنجان نیز میتوان حضور ایل ذوالقدر را در کنار سایر طوایف قزلباش مشاهده کرد. در سایر نقاط ایران نیز حضور ایل ذوالقدر مشاهده می‌شود؛ به عنوان مثال در توابع ازنا در استان لرستان، روستایی به نام ذوالقدر وجود دارد. در کشور ترکیه امروزی نیز در نواحی مختلف و با تمرکز بیشتر در استان قهرمان مراش و شهر البستان که روزگاری پایتخت حکومت ذوالقدریه بوده است، افرادی از ایل ذوالقدر ساکن هستند و آثار تاریخی بسیاری از دوران حکومت ایل ذوالقدر (که به مشهور بوده اند) بر آن مناطق وجود دارد. گردهمایی های سالانه ای نیز از سمت افراد این ایل در آن مناطق برگزار میشود. چهاردولی
ایل چهاردولی > چاردولی > چرداولی > چه رداوری محل یکجانشین شدن ایل چهاردولی است. چرداول منطقه‌ای حاصلخیز است در شهرستان چرداول که از چهار دول (به معنی چهار دره (دشتی وسیع و حاصلخیز))تشکیل شده است و شهرستان چرداول به همین نام شهرت یافته است؛ و از قدیم الایام محل زندگی ایل چرداوری بوده و می‌باشد. نام ایل چاردولی منسوب به ایلات چرداولی (ریزوند) در چرداول در استان ایلام است و منشأ آنان نیز از ایل ریزوند بخش چرداول ایلام است. (تلفظ غلط رایج چهاردولی است) چهاردولی‌ها کرد و کرد زبان هستند و به گویش کردی کلهری لهجه ی (چرداولی، چرداوری) تکلم می‌کنند؛ و برخلاف بعضی از منابع که آنها را به اشتباه از طوایف لک زند خوانده‌اند آنهادر ابتدا از طوایف ایلات چرداول در استان ایلام بوده که از مجموعه ایل ریزوند یکی از زیر مجموعه ایل‌های کلهر، بزرگترین ایلات کرد می‌باشند. در جنگ چالدران با افتخار می‌توان به سوار کاران چهاردولی که شجاعت و دلاوری خود را به نمایش گذاشتنداشاره کرد. وجه تسمیه این نام که با توجه به تلفط صحیح واژه از نیاکان این ایل گرفته شده, برگرفته از واژه "چه ر" یا چهار و "دور" یا اطراف گرفته شده و "چه ردوری" به معنی ایلی که منسوب به دشتی است وسیع که اطراف آن را کوهها تسخیر نموده اند. گیلانغرب
شهر گیلان‌غرب "(به کردی: گیه‌ڵان") مرکز شهرستان گیلان‌غرب است. این شهر در جنوب‌غربی استان کرمانشاه واقع شده‌است. این شهر به عنوان پایتخت ایل کلهر شناخته شده می‌باشد. مردم این شهر کرد هستند و به زبان کردی کلهری تکلم می‌کنند. پوشش ایل جاف
ایل جاف در گذشته یک ایل و طایفهٔ بزرگ کرد بود که برخی از سرداران بزرگ صفوی و افشاری از میان آنان برخواسته‌اند. در حال حاضر برخی از مردم این ایل در ایران و برخی دیگر در عراق ساکن هستند؛ اکثر آن‌ها اهل سنت‌اند و به گویشی معروف به جافی، از گویش‌های سورانی (از شاخه‌های زبان کردی) صحبت می‌کنند. جاف‌ها عمدتاً در مناطق ثلاث باباجانی، جوانرود، روانسر و سرپل ذهاب (ایران، استان کرمانشاه) و بخش‌هایی از شهرهای کلار، حلبچه، چمچال و کرکوک عراق زندگی می‌کنند. جمعیت کردها
مردم کُرد، قوم ایرانی هستند که در کردستانات در منطقه ای به وسعت تقریبی ۵۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع یعنی بخش‌هایی از خاورمیانه به ویژه در ترکیه، عراق و سوریه و قفقاز و آسیای مرکزی (به ویژه در قزاقستان و ترکمنستان) و در ایران به طور عمده در غرب کشور، منطقه جنوب غربی آذربایجان و منطقه شمال خراسان زندگی می‌کنند. علاوه بر این در سال‌های اخیر جمعیت زیادی از کردها به اروپا مهاجرت کردند که بیشترین آن در کشورهای آلمان، فرانسه و سوئد می‌باشد. باصری
گَرمِسیر (قشلاق) ایل در شهرستان‌های لارستان، جهرم و اوز واقع گردیده که مناطق اصلی قشلاقشان عبارتست از: جویم، بنارویه، هود، بیدشهر، چهاررودخانه، هرم و کاریان، سحرگاه، سیاه منصور، جرجهد، چیتگر، شاخ برکه انجیری، لَهباز، هفت دشتی، دشت کربه، دشت قند، دشت دِرگ، دشت موش، بلغان و احمدمحمودی. دالوند
بیشتر افراد این قوم در استانهای لرستان و خوزستان زندگی می‌کنند. بر اساس نوشته‌های هنری راولینسون تا اواسط دوره قاجار حدود ۹۰۰ خانوار از این قوم کوچ نشین بوده و تابستان را در دشت هرو و زمستان را در استان خوزستان و حاشیه رودخانه کرخه و شهرستان شوش سپری می‌کردند. ایلات قوم لر
ایل بوربور از ایلات لر ایران است که امروزه در سراسر این کشور پراکندهشدهاست. از مناطق سکونت بوربورها می‌توان به آذربایجان، ورامین، خراسان شمالی، فارس و کرمان اشاره کرد. برخی از بوربورها زیرمجموع‌های از ایلات دیگر چونافشار، بهارلو، بختیاری، هداوند، خمسه، قشقایی و ترکمن شدهاند. بختیاری‌ها جزئی از مردم لر به‌شمار می‌آیند و به زبان لری بختیاری گویش می‌کنند. ممسنی (ایل)
ایل ممسنی از ایلات لر ایران است که از نظر تاریخی در دسته لر بزرگ جای می‌گیرد. این ایل لر در حال حاضر در شهرستان‌های ممسنی، رستم، سپیدان، کازرون، کوه‌چنار، مرودشت، فراشبند، فسا و شیراز در استان فارس و همچنین در نقاط مختلف استان کهگیلویه و بویراحمد زندگی می‌کنند. ایل ممسنی از چهار طایفه رستم، بکش، جاوید و دشمن زیاری تشکیل شده‌است. بنا به سرشماری عشایر کوچنده در ۱۳۸۷ تنها ۱۵۳۷۷ نفر از ممسنی‌ها هنوز به زندگی عشایری ادامه می‌دهند و باقی آن‌ها شهرنشین هستند. ایل جلالی
جلالی نام یکی از ایل‌های کرد ایران در شمال استان استان آذربایجان غربی در شهرستان‌های ماکو ،شوط ،پلدشت ،چایپاره ،چالدران و خوی است. داستان های مختلفی در خصوص ایل جلالی روایت شده است اما آنچه مسلم است، این ایل از ایلات بزرگ کرد ایران در استان آذربایجان غربی و جزء ده ایل بزرگ ایران بشمار می آید و زبان گفتاری این ایل کردی کرمانجی است. امروزه بیشتر اعضای ایل جلالی یکجانشین شده و در شهرهای ارومیه ، خوی ، ماکو ، چالدران ، چایپاره ، پلدشت ساکن شده‌اند. چمشگزک
ایل چمشگزک تا قبل از قرن ۱۱ ه‍.ق در مناطق دیارْبَکْر و جنوب اِرْزِنْجان زندگی می‌کردند، که امروزه در کردستان ترکیه قرار گرفته‌اند. برخی محل اسکان آنان را قفقاز و شمال جمهوری آذربایجان آورده‌اند. مردم بختیاری
اگر چه در دهه‌های آغازینِ قرن حاضر گروه‌های بسیاری از ایل بختیاری نیز همانند سایر ایل‌ها و عشایر ایران یکجانشین شدند، اما هنوز هم بخشی از ایل‌های بختیاری، "کوچ‌رو" هستند. کوچ‌روهای بختیاری زمستان را در دشت‌های شرق خوزستان و تابستان را در بخش‌های غربی چهارمحال و بختیاری به سر می‌برند. به مسیرهای کوچ در اصطلاح ایل راه می‌گویند. مردم کرد
در ترکیه، کردها در سرتاسر ناحیه شرقی کشور زندگی می‌کنند. بنا بر تروتر، حد محدوده‌شان به شمال خط دیویغی-ارزروم-قارص بود. در ناحیه ارزروم خصوصاً در شرق و جنوب شرق یافت می‌شوند. کردها همچنین شیب‌های غربی کوه آرارات، باشندگان اصلی بخش‌های کاقیزمان و توزلوجااند. در غرب، آن‌ها در کمربند پهنی ماورای فرات و در ناحیه سیواس، بخش‌های کانغالی و دیوریغی حضور دارند. کل منطقه شامل نواحی شرق و جنوب شرقی این حدود می‌شود. برخی گروه‌های مهم کرد در هیمنه و در شهرهای بزرگ استانبول، آنکارا و ازمیر هستند. به اختصار از ۸۱ ایل یا استان ترکیه کردها در ۲۱ ایل زندگی می‌کنند؛ که در شمال شرقی، استان‌های ارزنجان، ارزروم و قارص، در مرکز، از غرب به شرق و شمال به جنوب استان‌های ملطیه، تونج‌ایلی، الازیغ، موش، کاراکوزه (اغری)، سپس آدیامان، دیاربکر، سعرد، بیتلیس، و وان، نهایتاً استان‌های جنوبی شانلی‌اورفه، ماردین و چلامریک (حکاری) هستند. ایلات قوم لک در ایران
۱۰ - دسنن یا دست نوند(ده حسنوند) خود دارای پنج تیره:است که در منطقه آخه میران، سربایر، کله کله، دولیسکان، کن کت (ییلاق) و در گرمسیر وره زرد، هرین خلیفه، روستای هوز خلیفه قرعلیوند کوهدشت و همچنین در کرمانشاه: سراب مایدشت، سرفیروزآباد، داردروش (دار درفش)، جیران بلاغ و هرسین ساکن می‌باشند مردم فیلی
محل سکونت فیلی‌ها ناحیه‌ای واقع بین کوه چهل نابالغان و دره گاماسیاب و دره سیمره و آبدیز می‌باشد. طوایف فیلی عبارتند از: ایل کاکاوند، و کولی وند، و در دشت خاوه حسنوند، بیرانوند و آلوند و سگوند و در دشت الشتر و در اطراف خرم‌آباد، و در قسمت جنوبی دیرکوند و قلاوند و پاپی و چگینی و شوهان و جودکی و کوشکی که بین یافته کوه و دره سیمره سکنی دارند. شولان شول‌ها جزئی از مردم فیلی بودند که مقر ان‌ها شول آباد و قلعه شاپور خواست لرستان بود؛ که امیرانی از آنها به قسمتی از لرستان جنوبی رفتن و حکومت شولستان را تأسیس کردند که بعدها به ممسنی تغییر یافت. لهجه و گویش شول‌های فیلی همانند دیگر مردم فیلی می‌باشد که در میان لرستان جنوبی قابل تشخیص است. در ضمن مکان‌های زیادی را در آنجا بنام خود زدند. ایل شقاقی
ایل شقاقی (, ) نام یکی از ایلات کرد ترک زبان شده ایران است. که یکجانشین شده‌اند. شقاقی‌ها در استان‌های آذربایجان شرقی (میانه، سراب، هشترود)، اردبیل (خلخال)، خراسان رضوی (قوچان) و خراسان شمالی (بجنورد) زندگی می‌کنند. شقاقی‌ها از کردستان ترکیه به آذربایجان ایران کوچانده شده‌اند. امروزه بسیاری از شقاقی‌ها به زبان ترکی آذربایجانی صحبت می‌کنند و مسلمان و شیعه هستند. بسیاری از شقاقی‌ها در میان فلسطینی‌ها زندگی می‌کنند و شیعه هستند، ولی هویت عربی به خود گرفته‌اند. از شقاقی‌های مشهور فلسطینی می‌توان به فتحی شقاقی اشاره کرد. ایل‌های کرد ایران
درگذشته شمار بسیاری از توپکانلوها کوچنده بودند و میان نواحی ییلاقی دامنهٔ کوه‌های شاه‌جهان و آلاداغ، حاشیهٔ رودخانهٔ اترک و نواحی اطراف مراوه تپه و نواحی قشلاقی اطراف سرخس، کشف‌رود و مزدوران کوچ می‌کردند. ایوانف که در اوایل سدهٔ ۲۰م در میان کردهای خراسان بوده‌است، از گستردگی کوچ توپکانلوها و اتحاد و همبستگی آن‌ها در کوچ اظهار تعجب می‌کند و می‌گوید: کوچ توپکانلوها که چند هفته در مسافتی طولانی طول می‌کشید، بیشتر بدون پیشامدهای ناگوار و دزدی خاتمه می‌یافت. امروزه بیشتر توپکانلوها یکجانشین شده‌اند و در روستاها و شهرها اسکان یافته‌اند، اما شمار اندکی از آن‌ها هنوز میان دهستانهای شهرستان‌های اسفراین، بجنورد، برد اسکن، چناران، درگز، سبزوار، سرخس، شیروان، طبس و… استان خراسان ییلاق و قشلاق می‌کنند (سرشماری، جمعیت، ۵۴–۷۱). ایلات قوم لر
یکی از طوایف بزرگ لُر می‌باشد که قسمتی از آن‌ها در بخش الوارگرمسیری و اندیمشک و قسمتی دیگر در خرم آباد و در دوره چگنی ساکن می‌باشند.اسم این طایفه از اسم نیای آن‌ها به نام میرزا شکل گرفته‌است.فرزندان میرزا که در بخش الوارگرمسیری و اندیمشک زیستند عبارتند از رضا-کلورضا-شیرمرد و شیرزاد که البته فرزندان رضا خود به دو شاخه تقسیم می‌شوند که از اسم همسران رضا به نام‌های فرخی و گلناز شکل گرفتند. دو فرزند دیگر میرزا به نام‌های احمدبک و جافربک نسل طایفه میرزاوند در دوره چگنی رو تشکیل دادند در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران جلد6 نوشته سرتیپ حسینعلی رزم آرا نام دهستان میرزاوند و آبادی‌ها و بُنه‌های این طایفه در بخش الوارگرمسیری ذکر شده‌است از چهره‌های نام آشنای این طایفه می‌توان استاد محمد میرزاوندی خواننده حنجره طلایی لرستان در دوران جنگ ایران و عراق رو نام برد.  از ایلات لرستان می باشد  قیاسوند یکی از طوایف که در بالاگریوه ساکن می‌باشد . عده‌ای از ایل قیاسوند در پلدختر خرم آباد بروجرد درود ازنا الیگودرز ساکن هستند.  خارج از لرستان در قزوین لوشان .نهاوند.ملایر .ایلام .دره شهر .اندیمشک .کرمانشاه.و... در کشور عراق با فامیلی القیسی و الفیلی تبعید و ساکن هستند . جمعیت ایل قیاسوند بالا ۵۰۰ هزار نفر تخمین زده شده است بخشی از ایل بالاگریوه است که از جنوب خرم‌آباد تا اندیمشک ساکن هستند، دیرکوند به سه شاخهٔ اصلی میر، قلاوند، بهاروند و تیره‌های وابستهٔ دیگری مانند نجفوند، طافی، شورابی، ساتیاروند، طالبوند و … تقسیم می‌شود. تا دههٔ ۱۹۲۰ میلادی جمعیت این ایل بیش از ۱۰٬۰۰۰ خانوار بودند، ولادیمیر مینورسکی دیرکوندها را از طایفه جنگروی معرفی می‌کند. دیرکوندها به گویش لری بالاگریوه‌ای تکلم می‌کنند.قلاوند یکی از طوایف بزرگ لر و جزء ایل دیرکوند است. سکونت‌گاه اصلی قلاوندها شهرستان اندیمشک و بخش الوار گرمسیری می‌باشد. این طایفه متشکل از ۳۰ طایفه و تیره می‌باشد که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به باشاقا، بزرگ، تتر، شانظر، شاطره و کیخا اشاره کرد.رشنو از طوایف لر وابسته به ایل دیرکوند می‌باشد که در لرستان و ایلام ساکن هستند، سکونتگاه اصلی رشنوها لرستان بوده که در دورهٔ والیان فیلی عده‌ای از آن‌ها به همراه والیان به ایلام کوچ کردند. جمعیت رشنوها ۱٬۰۰۰ خانوار برآورد می‌شود. اندرمان
در سال ۱۳۸۵ سنگ قبری ۴۷۰ ساله در قبرستان امامزاده ابوالحسن روستای اندرمان کشف شد.  شاخه‌ای از ایل کلهر که زادبوم اصلی‌اش محور کرمانشاه به کرند است در دوران نادرشاه به ری تبعید شدند که این سنگ قبر کشف‌شده را مرتبط با افراد این ایل دانسته‌اند. نارویی
ﺗﺎﺭﯾﺨﭽﻪ ﺍﯾﻞ ﻧﺎﺭﻭﺋﯽ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺕ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺯ ﺍﯾﻞ ﻧﺎﺭﻭﺋﯽ ﮐﻪ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎﻥ ﻭ ﻣﻮﺭﺧﯿﻦ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺍﺯ ﻫﻤﻪ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎ ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﻥ ﻧﻈﺮﯾﺎﺗﯽ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﺣﺎﮐﯽ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ، ﺍﯾﻦ ﺍﯾﻞ ﺩﺭ ﺳﺮﺯﻣﯿﻦ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﻏﺮﺑﯽ ﭘﻬﻨﺎﻭﺭ ﺍﺯ ﺭﺷﺘﻪ ﮐﻮﻫﻬﺎﯼ ﺍﻟﺒﺮﺯ ﻭ ﺑﻨﺪﺭ ﻋﺒﺎﺱ ﻭ ﮐﺮﻣﺎﻥ ﻣﮑﺮﺍﻥ ﻧﻮﺍﺣﯽ ﺍﺯ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﻣﺮﮐﺰﯼ ﻭ ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ ﻭ ﻧﻮﺍﺣﯽ ﺍﺯ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﻭ ﻫﺮﺍﺕ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﻃﻮﺍﯾﻒ ﻗﺪﯾﻤﯽ ﻭ ﺑﺰﺭﮒ ﺑﻠﻮﭺ ﺑﻪ ﺷﻤﺎﺭ ﻣﯽ ﺁﯾﻨﺪ . ﻭ ﺩﺭ ﺣﺎﻝ ﺣﺎﺿﺮ ﻫﻢ ﺩﺭ ﺍﮐﺜﺮ ﺍﯾﻦ ﻧﻘﺎﻁ ﭘﺮﺍﮐﻨﺪﻩ ﻭ ﻣﺸﻐﻮﻝ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ . کتر
طایفه کترعمدتاً در منطقه گرمسیری مابین دره شهر و پلدختر، اندیمشک هروه زاغه (بین طایفه دالوند و میخک)، خرم‌آباد، بروجرد، آغاجاری، اهواز، پلدختر، تهران، ورامین، نورآباد ممسنی فارس،شیراز، دره شهر، الوار گرمسیری، چم مهر، کمالوند، کرمانشاه، ساوه، گلستان، ماژین و... ساکن هستند. ایل ریزه‌وند
این طایفه از طوایف قدیمی ایل ریزه ون می‌باشند که از قدیم الایام در شهرستان چرداول استان ایلام زندگی می‌کردند. کریم خان زند جهت تثبیت قدرت خود ایلاتی از مردم پشتکوه را به مناطق مرکزی ایران منتقل کرد. که عده‌ای از طایفه چرداولی و شوانکاره ایل ریزه ون در بین آنان بودند و طایفه شوانکاره اکنون تحت عنوان ایل شبانکاره در اکثر نقاط ایران از جمله فارس زندگی می‌کنند، و طایفه چرداولی نیز تحت عنوان ایل چهاردولی در استان‌های همدان، کردستان، آذربایجان غربی زندگی می‌کنند و خود را از ایل باستانی ریزه ون (ریزه وند) می‌نامند، با ورود حسن خان والی در سال ۱۲۱۲ ه، به ایلام ایل ریزه ون در بقیه نقاط استان ایلام دچار چالش و مهاجرت اجباری شدند اما در چرداول ریزه ون‌ها به حیاط سیاسی اجتماعی خود ادامه دادند. محل زندگی طایفه چرداولی در حوزه مرکزی چرداول می‌باشد. ایل چرداول همجوار ایل خزل و ایلات لک بیجنوند می‌باشد. در زمان توشمال صیدرضا احمدی مرز ایل طی توافقی با بزرگان خزل چال زغال باغله، بالاتر از روستای باغله انتخاب شد و مرز ایل ریزه ون و ایل لک بیجنوند طی توافقی بین توشمال صیدرضا و محمد رحیم خان چال زغال بلاوه، پایین‌تر از روستای بلاوه خشکه انتخاب شد. در بین ایل ریزه ون چرداول مردمانی از طوایف کنیانه، ملخطاوی، طولابی زندگی می‌کنند که قدمت مهاجرتشان به چرداول کمتر از ۱۵۰ سال است (در زمان توشمال صیدرضا). محل زندگی طایفه پایین آبی در میش خاص، و شهرستان سیروان بودن، و اکثر این طایفه توسط والی مجبور به مهاجرت اجباری شدن، و مردم پایین آبی اکنون در روستاهای علی‌آباد، باباشمس، سفیدخانی، گوراب، لرینی، عمارت و شهر اوامر زندگی می‌کنند. ایل ریزه‌وند
ایل ریزه وند ( ریزه ون - ریز وند) یکی از بزرگ‌ترین ایلات [کرد]غرب کشور می‌باشد، که در استان‌های ایلام، کرمانشاه، همدان و ۳۷ آبادی از شوانکاره زندگی می‌کنند. ریزه‌وند یکی از طوایف باستانی ایلام است که از قدیمی‌ترین طوایف ایلام بحساب می آید. از قدیم الایام سه ایل ریزه وند، سوره میری، عالی بیگی در ایلام ساکن بوده‌اند که دارای یک ریشه و اصل می‌باشند و با هم برادرند.و ریشه در منطقه بارزان دارند ایل کرد
کردهای استان ایلام که شامل قلمرو فیلی است که در تقسیمات دوره والی‌های فیلی به دو بخش ایل‌های کرد و ایل‌های محکی تقسیم شده‌اند؛ ایل کرد ساکن در استان ایلام که یکی از ایل‌های ساکن در این استان است بعد از عزیمت و فرار والی به بغداد بازوی نظامی دولت مرکزی ایران بودند، و به همین سبب جنوب آبدانان را نیز به عنوان تیول سیاسی و نظامی تصرف کردند. ارکواز ملکشاهی، آبدانان، دهلران، موسیان، جنوب مهران قلمرو ایل‌های کرد محسوب می‌شود. ایل عبدالملکی
ایل عبدالملکی یکی از ایلات کرد است که با گویش کردی هورامی سخن میگویند. ایل عبدالملکی از ایل‌های باسابقه کُرد است. منشأ عبدالملکی‌ها به جنوب کردستان و شمال استان کرمانشاه و منطقه زاگرس مرکزی برمی‌گردد. این مردم در دوره‌های مختلف تاریخی به مناطق گوناگونی از ایران کوچانیده شدند. ایل عبدالملکی در جنگ‌های بسیاری همچون جنگ‌های قفقاز و جنگ هرات شرکت داشته‌اند. اکنون بخش مهمی از عبدالملکیها با وجود دوری از مبدأ اصلی خود که کرمانشاه و همدان بوده‌است در منطقۀ چهار قلعۀ عبدالملکی در استان مازندران و به مرکزیت زاغمرز زندگی میکنند و کماکان به زبان هورامی سخن میکنند. آخرین رئیس ایل عبدالملکی در این منطقه قاسم خان عبدالملکی ( هژبرالدوله ) نام داشت. ایل‌های کرد ایران
ایل خِزِل در شوش (طوایف می‌رویی و زراوند) اهواز (طایفهٔ بزرگ خورمایی (خورماوی)) رامهرمز (طایفهٔ برآفتابی) زندگی می‌کنند. طایفه‌ای به نام آل بو کرد (جرج کرزون در صفحه ۷۰۷ کتاب ایران و قضیه ایران، بوکریدی (باو کردی) را از طوایف ایل خزل در عراق ذکر کرده‌است) در چند روستا در جنوب اهواز ساکن هستند. طایفه‌های کرد حسین خانی، زنگنه و کردزنگنه در شهرهای باغملک، قلعه تل، ایذه و رامهرمز ساکن هستند و به کردهای جنوبی مشهوراند. کردستان
مردم کُرد، اقوام آریایی تباری هستند که در تاریخ کهن ایران زمین، با توجه به پیشینه غنی تاریخی فرهنگی، بخشی پراهمیت و انکارناپذیر از تاریخ کهن ۸۰۰۰ ساله سرزمین ایران ویج را تشکیل داده‌است، کردها در سراسر ایران در استان‌های کردستان، ایلام، کرمانشاه، آذربایجان غربی، خراسان شمالی، خراسان رضوی، گیلان، مازندران و استان‌های البرز، قم، قزوین، زندگی می‌کنند. مردم کرد
در ایران، کردها در بخش‌هایی از شمال غربی و غرب کشور زندگی می‌کنند. کردها در استان آذربایجان غربی در بیشتر شهرها و شهرستان‌های این استان مانند بوکان، مهاباد، پیرانشهر، سردشت، اشنویه، ارومیه، نقده، ماکو، شوط، پلدشت، چایپاره، خوی، چالدران، شاهین‌دژ و تکاب زندگی می‌کنند. در استان کردستان به مرکزیت سنندج در سقز، بانه، مریوان، قروه، بیجار، دیواندره، کامیاران، دهگلان، سروآباد و اورامان؛ در استان همدان در شهرهای اسدآباد، ایل چهاردولی؛، نهاوند در استان کرمانشاه به مرکزیت کرمانشاه در کنگاور ، صحنه، اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، پاوه، سنقر، جوانرود، روانسر، دالاهو، ثلاث باباجانی و قصر شیرین، هرسین و در استان ایلام به مرکزیت ایلام در شهرستان‌های ایلام، آبدانان، بدره، ایوان، ملکشاهی، مهران، سیروان و چرداول و دهلران کردنشین هستند. همچنین در گروه‌های جداگانه دیگری از کردها در خراسان نظیر بجنورد، قوچان، درگز، کلات، شیروان، فاروج، اسفراین و در استان فارس مانند آباده و کرمان نیز زندگی می‌کنند. کردهای زیادی در شهرهای بزرگی چون حومه تهران و مشهد زندگی می‌کنند. در شرق و خارج از ایران، ایل مهم کردی در بلوچستان یافت می‌شود. شهر کرمانشاه پرجمعیت‌ترین شهر کردنشین ایران است. استان کرمانشاه
کردها ساکنین اصلی استان کرمانشاه هستند. استان کرمانشاه سرزمین بومی برخی از بزرگترین ایلات، عشایر و طوایف کُرد نظیر زنگنه، کلهر، گوران، جاف، سنجابی، قلخانی، کلیایی، باجلان، زوله، جمیر و ایلات لک شامل: جلالوند، کاکاوند، عثمانوند، پایروند و بالوند محسوب می‌شود. اگرچه در آمارهای رسمی لک‌ها به عنوان بخشی از قومیت کرد در نظر گرفته می‌شوند، اما در چند سال اخیر برخی به این فکر افتاده‌اند که لک‌ها قومیتی جداگانه‌اند. آمار دقیق و تفکیک‌شده‌ای از جمعیت لک‌ها در استان کرمانشاه تهیه نشده‌است. دهستان چله
دهستان چله نام دهستانی در بخش مرکزی شهرستان گیلانغرب، استان کرمانشاه در ایران است.که روی جاده اصلی گیلانغرب به اسلام آباد غرب و گیلانغرب به سرابله به درازای حدود۳۰_۳۵ کیلومتر قرار گرفته است. براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۸۴۸۸ نفر (۱۸۹۶ خانوار) بوده‌است. اکثر قریب به اتفاق مردم این دهستان از ایل[طایفه] سیاه سیاه کلهر هستند. البته طایفه های دیگر ایل کلهر مثل شیرزادی ، روتوند ، صالح، زرگوش ، زینلخانی و... هم در دهستان زندگی میکنند. ایل قراگوزلو
ایل قراگوزلو یکی از ایل‌های ایران است.این طایفه یکی از طوایف مهم قزلباش بودند و در قرن هشتم در اراضی شام و سوریه ساکن بودند. چمشگزک
مسکن اولیهٔ ایل چمشگزک تا پیش از سدهٔ یازدهم، نواحی دیارْبَکْر و جنوب اِرْزِنْجان بود که امروزه از ولایات ترکیه‌اند. که محل اسکان آنان را قفقاز و شمال جمهوری آذربایجان آورده‌است. به نوشته توحدی تا پیش از تشکیل دولت صفوی (ح ۹۰۶–۱۱۳۵) چمشگزک‌ها در نواحی بین مهاباد و کردستان ترکیه و ایروان پراکنده بودند. امروزه شهری به نام چمیش‌گزک در جنوب غربی ولایت تونج ایلی ترکیه وجود دارد. ایل کلهر
کلهرها از کهن‌ترین طوایف ایرانی هستند که در غرب ایران سکونت داشته‌اند که با انتساب نژاد خود به پهلوانان شاهنامه این پیوند را پاسدار بوده و اصولاً ادامه این نسبت تداوم می‌یابد. ایل کلیایی
در منطقه سنقر و کلیایی، امیر امجد، هوا خواه روس و انگلیس و فتح السلطان طرفدار آلمان و عثمانی بودند و… بر این مبنا و جهاتی دیگر کفهٔ قدرت در ناحیه غرب کشور به نفع آلمان و عثمانی می‌چربید. اول اینکه کرمانشاهان و کردستان از ابتدای جنگ به صورت منطقه نفوذ آلمانی‌ها درآمده بود و عامل آن نیز مسیو شونمان کنسول آلمان در اراک بود که محل سازمانی خود را ترک کرده و در کرمانشاه اقامت گزیده بود و همو بود که ترتیب ورود سلاح‌های آلمانی را از خطوط شمن دفرهای مرزی کشور ایران و خاک بین‌النهرین که در گسترهٔ ارضی امپراتوری عثمانی قرار داشت داده بود. این سلاح‌ها بعد از تخلیه با چهارپایان به داخل خاک ایران حمل و در کاروان سراهای قصرشیرین از جمله کاروان سرای هارون یهودی، انبار می‌شد تا در زمان مقتضی بین افراد عشایری تقسیم شود. چنین اقدامی از جانب شونمان آلمانی، مضاعف بر دیگر اقدامات وی در غرب کشور محسوب می‌شد که از جمله می‌توان به ریشه کن کردن کلیّه عوامل اختلافی در منطقه و در نهایت بیرون کردن کنسول‌های روس و انگلیس از کرمانشاه و همدان از محل‌های آنان بود اشاره کرد، مضاف بر این موارد، ورود عثمانی‌ها و استقرار قشون آن‌ها در نواحی غرب کشور ایران، عامل دیگری بود که موقعیت مأموران آلمانی و طرفداران سیاست آلمان را تقویت می‌کرد و لذا چنین عواملی موجب گردید، تا آلمان‌ها صفحات غرب کشور را به عنوان مناسب‌ترین پایگاه سیاسی و نظامی خود برگزینند و در اجرای اقدامات سیاسی و نظامی مشترک ملّیون ایرانی و عوامل آلمانی، کردستان و کرمانشاهان به صورت کلی، منطقه‌ای محسوب شد که به موجب آن مأموران آلمانی وظیفه یافتند با همکاری کمیته دفاع ملّی و قوای ژاندارمری و نیروهای عشایری، منطقه را از وجود کلّیه عناصر غیر مطمئن پاک و سازمان‌های حساس را تحت کنترل خود درآورند". ایل کلهر
ایل کَلهُر بزرگترین ایل کرمانشاه و دومین ایل بزرگ ایران می‌باشد. مردمان آن کردتبار هستند. و به گویش کردی کلهری تکلم می‌کنند. ایوان غرب، گیلان‌غرب و اسلام آبادغرب مراکز اصلی ایل کلهر می‌باشند. در دانشنامه ایرانیکا به عنوان معتبرترین منبع ایران شناسی، از ایل کلهر به عنوان یکی از بزرگ‌ترین ایلات کرد نام برده شده است. ایل قلخانی
ایل قلخانی یکی از ایل‌های کرد ایران است. ایل قلخانی در گذشته از طوایف ایل کلهر محسوب می‌شد و در ایوان غرب در استان امروزی ایلام ساکن بود. با این وجود به منطقه گوران در استان کرمانشاه مهاجرت کرده و در ارتباط با مردم گوران قرار گرفتند. در اثر این کوچ ایلی زبان این مردمان تحت تأثیر گوران‌زبانان قرار گرفت و گویش کلهری اولیه تحت تأثیر گویش گورانی قرار گرفت و اندکی تغییر کرد. قلخانی‌ها اکثراً ساکن ایران و همگی پیرو دین یارسان هستند که خود گروه‌های متفاوتی را در بر می‌گیرد. تعداد زیادی از رهبران مذهبی یارسان از مردم قلخانی می‌باشند و به همین دلیل گاه به مردم یارسان، قلخانی نیز گفته می‌شود. طایفه امامی
طایفهٔ امامی یکی از طوایف اتحادیهٔ ایلی مهم و نیرومند ایل جاف هستند که در مناطق جوانرود و پاوه، کردستان ایران و کردستان عراق ساکن می‌باشند. در قدیم (و نیز هم‌اکنون)، این طایفه هنگام زمستان‌ها به ناحیه‌های گرمسیری مرز ایران و عراق، چون درولهٔ سفلی و علیا، کلور، کانی‌سالار و لاوران و دیگر ناحیه‌های مرزی ایران که نسبت به قسمت‌های دیگر گرمتر بوده مهاجرت می‌کردندو در تابستان‌ها نیز به ناحیه‌های سردسیری، همچون شاهو، میگوره، هانه‌سلیمان و سوروان و مناطقی از این دست، مهاجرت می‌کردند و زندگی روزمرهٔ خود را می‌گذراندند. اکثر مردم این طایفه، به کشاورزی و دامداری مشغول هستند. ایل جمیر
در خصوص منشااین ایل اختلاف نظراست. برخی آن را تیره ای مستقل از ایلات کرد به شمار آورده و بعضی خاستگاه آنان را روستای باجلان واقع در کردستان عراق می دانند. گروهی از جمورها در نواحی مندلی و خانقین عراق زندگی می کنند که چند دهه است ارتباطشان با جمورهای ایران قطع شده است.در برخی منابع جمورها را از جمله ابلت لر دانسته اند که به کل نادرست است و آنان هیچ ارتباطی با ایلات لر ایران ندارند. ایل ملکشاهی
طایفه کَلِگه: این طایفه در شهرهای ایلام، ارکواز، مهران و روستای چم انار سفلی سکونت دارند. این طایفه از بومیان سابق پشتکوه و ملکشاهی هستند. املاک این طایفه در منطقه ملکشاهی در مجاور املاک طایفه نقی می‌باشد. جد این طایفه سلمان بن کلگه است و از تیره‌های برجعلی، کرمعلی، کسعلی، رحمان، گرگه گه و گورزین تشکیل شده‌است. کدخدای این طایفه شاه ولی صمدی مقدم و پس از او منتعلی اندوز بوده‌است. خانواده‌های اندوز، کرمی، کسانی، پوزش، ملکشاهی، فرجی، فرخنده ممتاز، اصالت، ترسا، چم اناری، کَسه چم اناری، نظری و صمدی مقدم از این طایفه می‌باشند. شهدای این طایفه نادر اندوز و حسین کرمی هستند. همچنین برجعلی بن سلمان از جنگجویان قیام رنو از این طایفه بوده‌است. مردم کولی
روزگاری کولی‌ها در کرمان و فارس بیشتر بودند، ولی بعدها در عراق و آذربایجان و کردستان نیز ساکن شدند. سرجان ملکم در حاشیه تاریخ ایران می‌نویسد که دائماً در آذربایجان با «اوبه» های کوچکی از کولی‌ها برخورد داشته و عادات این قوم مثل کولی‌های آواره انگلستان بوده‌است. مردم ایران به آن‌ها «قاراچی» می‌گفتند که در زبان ترکی به معنی «آدمهای سیاه‌باز یا سیاه‌کار» بود، که احتمالاً برگرفته از مراسم آن‌ها یا شغل آهنگری فصلی آنان بوده‌است. کردی کلهری
در مناطقی مانند گهواره، کرند و روستاهای شمالی سرپل ذهاب به لهجهٔ کردی گورانی صحبت می‌شود. جمعیت گوران یا ایل گوران یکی از طوایف کُرد اند که دیر زمانی به کردی هورامی تلکم داشته اما اکنون جز در ۲ یا ۳ روستا بیشتر به این گویش سخن گفته نمی‌شود؛ و اکنون به گویش کردی کرماشانی صحبت می‌کنند. قزلباش
حامیان اصلی صفویان، ایلات ترکمان بودند که قزلباش، خوانده می‌شدند. مهم‌ترین قبایل قزلباش عبارت بودند از ایل افشار، ایل قاجار، ایل شاملو، ایل تکلو، ایل ذوالقدر، ایل روملو و ایل استاجلو، که همگی از آناتولی و سوریه به ایران آمده بودند. هر دودمان به بخش گوناگونی از ایران مهاجرت کرد و رهبرانشان پس از فتح آن مناطق به حکومت آن دیار منصوب شدند؛ بنابراین استاجلوها در آذربایجان و بخشی در عراق عجم و کرمان اقامت کردند؛ طایفه قهرمانلو در شیروان و ایل شاملو در خراسان اقامت نمود، و ایل تکلو حکمرانی اصفهان، همدان و بخش‌هایی از عراق عجم را گرفت؛ فارس در دست ایل ذوالقدر بود، ایل افشار کهگیلویه و خوزستان را داشت و بغداد در کنترل طایفه ماوشلو قبیله‌ای کوچکتر و منشعب از آق‌قویونلو بود. در واقع، مهاجرت قبایل تُرک از آناتولی و سوریه به ایران، که مربوط به قرن چهاردهم است، در به قدرت رسیدن صفویه و ماندگاری آنها به عنوان یک سلسله سیاسی کمک زیادی کرد. در تاریخ بعدی ایران، قبایل تُرک نقش اصلی را ایفا کردند. سلسله صفویه با کمک ارتش متشکل از قبایل تُرک قزلباش (افشار، قاجار، شاملو، تکلو، ذوالقدر، روملو و استاجلو) به سلطنت رسید و قدرت را حفظ کرد. نادرشاه افشار از شاخه خراسان از طایفه قرخلو قبیله افشار برخاست و پس از درهم شکستن افغانها، دودمان افشاریان را تأسیس کرد و در نیمه دوم قرن هجدهم میلادی، حکومت ایران به دست مجموعه دیگری از روسای قزلباش، یعنی ایل قاجار افتاد. در ایران طی سالهای ۱۵۰۱ تا ۱۷۲۲ قدرت نظامی معمولاً منشأ ایلی داشت و قدرت سیاسی نیز از آن پیروی می‌کرد و قدرت نظامی و سیاسی در ایران عموماً در دست قبایل تُرک بود. ایل ترکاشوند
امروزه ترکاشوندها بین شهرستان‌های نهاوند، تویسرکان و اسدآباد استان همدان، مهران، دهلران و دره شهر استان ایلام، کنگاور و صحنه در استان کرمانشاه و شهرهای خوزستان و استان لرستان در الشتر زندگی می‌کنند. ایل بوربور
از مناطق سکونت بوربورها می‌توان به ورامین، پاکدشت، دماوند، تهران، قرچک، پیشوا، آذربایجان، بجنورد،، ملایر، فارس و کرمان اشاره کرد. برخی از بوربورها با ایلات دیگر در مناطق کوچ کرده هم پیوند شدند با ایلاتی همچون افشار، بهارلو، بختیاری، هداوند، خمسه، قشقایی. هرکی
هرکی یکی از ایل‌های کرد است که در کردستان ایران، عراق، ترکیه و سوریه ساکن است. این ایل شامل سه بخش مندان، سرهاتی و سیدان است که هر یک از این سه بخش از قبایل و طوایف مختلفی تشکیل شده‌اند. ایل هرکی در گذشته تابستان‌ها به ایران و ترکیه می‌آمدند و زمستان‌ها به عراق می‌رفتند. زبان مردم ایل هرکی کردی کرمانجی است و اکثراً در منطقه مرگور، ترگور، دشت باراندوز، ارومیه و همچنین دشت بیل و اشنویه سکونت دارند. در کردستان عراق هم ایل هرکی در اربیل، دهوک و موصل ساکن هستند. همچنین این ایل در کردستان ترکیه نیز در هکاری سکونت دارد. در گذشته بزرگان و اندیشمندان این ایل هرگز در انتخاب رهبر به صورت انتخاب موروثی رفتار نکرده و همیشه مفیدترین رفتار را نشان داده‌اند، این قوم در انتخابی که در آن بزرگ و ریش‌سفید و دانای بزرگ آن خانواده‌ها حضور داشته بر اساس لیاقت به انتخاب بزرگ خاندان می‌پرداختند. معیار لیاقت برای انتخاب رئیس ایل، رهبری، شجاعت، خرد و دیگر ملاک‌های اصلی یک رهبر کارآمد بود.ررابرت. ویلیام. صفویه و آذربایجان. تهران: انتشارات قلم، ۱۳۶۷ ایل زنگنه
ایل زنگنه نام یکی از ایلات کرد ایران است. اولین بار معین الدین طنزی به ایل زنگنه اشاره داشته و انهارا از اهالی لر کوچک خوانده‌است. محل زندگی بیشتر آن‌ها در کرمانشاه است و همچنین در کردستان ایران و خوزستان و ایلام تا داخل مرزهای عراق محدوده گسترششان است. بخشی از ایل زنگنه در کردستان عراق و ارمنستان و عثمانی زندگی می‌کنند. اکثر زنگنه‌ها ساکن استان کرمانشاه با مرکزیت در مناطق ماهیدشت و شهرستان اسلام‌آباد غرب روستای قلعه هرسم و روستاها و دهستانهای اطراف حد فاصل شهر حُمِیل یا با گویش محلی حَمِیل تا گردنه شاهبداغ یا با گویش محلی شابِیاخ ومقداری در سنقرکلیایی و شمال عراق هستند. ایل زنگنه همچنین در مناطقی از ایران از جمله استان ایلام، استان لرستان، استان چهارمحال و بختیاری، استان همدان (از جمله شهرستان‌های نهاوند ملایر و تویسرکان)، استان خوزستان و استان فارس (از جمله شهرستان‌های شیراز، فسا، مهر و لامرد) و آذربایجان و گروه کثیری در استان‌های شمالی و خراسانات زندگی می‌کنند. از زنگنه در منطقهٔ کرمانشاهان به عنوان ایل مادر یاد می‌شود، چرا که ده‌ها ایل از ایل زنگنه منشعب شده‌است.در زمان نادرشاه، سه طایفه از ایل زنگنه، به منطقه جانکی، بختیاری کوچ داده شدند، که بعدها بتدریج در ایل بختیاری ادغام شدند. در زمان صفویه نیز طوایفی از ایل زنگنه کرمانشاه به فارس نقل مکان کرده و در این ناحیه توطن نمودند. بخشی از طوایف زنگنه نیز در ایل قشقایی ادغام گشته‌اند. بخشی از این ایل نیز تحت عنوان زنگنهٔ دشتستان، در ناحیه شرق بوشهر زندگی می‌کنند. بسیاری از زنگنه‌های کشور عراق در محلی به نام علیای آوه سپی زندگی می‌کنند و مقداری از زنگنه‌ها در اروپا مثل سوئد و آلمان سکنی گزیده‌اند.دانشنامه ایرانیکا بخشی از کرکوک در کردستان عراق را از ایل زنگنه دانسته‌است. جلال طالبانی رئیس‌جمهور کردستان عراق هم از ایل زنگنه بود. گوکلان
محل زندگی امروزین گوکلان‌ها عمدتاً در شهرستان کلاله، شرق گنبد کاووس، جنوب و شرق مراوه‌تپه، و بخش‌هایی از منطقهٔ جرگلان شهرستان بجنورد سکونت دارند و پس از یموت‌ها دومین طایفهٔ پرجمعیت ترکمن‌های ایران به‌شمار می‌روند اما جمعیت آن‌ها در ترکمنستان ناچیز است. منطقهٔ زندگی آن‌ها در گذشته گسترده‌تر بود و در سواحل دریای خزر از جمله استان بلخان ترکمنستان کنونی و بخش‌های مرکزی استان گلستان کنونی هم سکونت داشتند اما بر اثر نبردهای قبیله‌ای با یموت‌ها به سوی مناطق کوهستانی شرقی رانده شدند. ایل کلیایی
کلیایی یکی از گویش‌های کردی جنوبی است که قرابت بسیاری با گویش سایر ایلات از جمله کلهر، گوران، زنگنه، سنجابی و ... دارد. در واقع به نظر میرسد اینها لهجه های نشات گرفته از یک گویش خاص بوده اند و به واسطه ی تاثیرات زبانی با گویشهای مناطق همجوار تغییراتی با گذر زمان یافته اند و احتمالا از زمان این جدایش زمان آنچنان طولانی در حد چند قرن نمیگذرد و اتفاقی مشابه انشعاب ایل سنجابی از کلهر بوده است. واژگان کردی کلیایی و حتی فرهنگ، متلها و ضرب المثلها و ادبیات نظم و ... کاملا در قرابت با سایر ایلات هم خانواده است. لهجه کلیایی تاثیر اندکی هم از لهجه سورانی گرفته و متقابلا تاثیراتی بر گویش طوایف و مناطق اطراف گذاشته . ایل کلهر
۱- تجزیه ایل کلهر و تبعید طوایف مختلف آن که از زمان ترکمنان و صفویه شروع شده و تا زمان قاجار ادامه داشته و طوایف زیادی از این ایل به نواحی خارج از کردستان از جمله، همدان، قزوین، قم، سیستان، کرمان، شمال خراسان تایباد نواحی شمالی افغانستان، خوزستان، فارس، لرستان، گیلان، مازندران، گرگان و… تبعید شده‌اند. ایل‌های کرد ایران
ایل خزل ،ایل ملکشاهی ، ایل شوهان، ایل ارکوازی، ایل میه خاس (میش خاص)، ایل بولی، ایل دیه والای (ده بالایی)، ایل پنجستون، ایل شهلیاروند، ایل ناصر عالی، ایل پیرانی، ایل عالی بیگی، ایل ریزه‌وند (معروف به ایل چهاردولی)، ایل زرگوش، ایل طولابی در شهرستان ایلام و همچنین شهرستان شیروان و چرداول، ایل بیری (بدره‌ای)، ایل کلهر کولیوند (لک)، در منطقه زرین آباد (پهله و میمه pahleh) در مرکز استان ایلام ایلی معروف به ایل کرد وجود دارد که شامل طوایف متنوعی است که در گستره بزرگی پراکنده هستند. کردی کلهری
برخی، گویش کلهری را تنها مختص به ایل کلهر می‌دانند و آن را به مناطقی چون، ایوان غرب، اسلام آبادغرب، گیلانغرب، ماهیدشت و خانقین محدود می‌دانند. اما در تمامی جغرافیایی که از آن بحث شد گویش کلهری به کار می‌رود با اندک تفاوتی در فونوتیک. برای مثال در منطقهٔ کلیایی همین لهجه بی هیچ اختلافی صحبت می‌شود اما به اول برخی افعال «ئه» یا «اَ» اضافه می‌شود؛ و جالب تر اینکه خود مردم کلیایی اصالتاً از ایل کلهر و از «هفت مالهٔ بانه سیری ئه یوان» می‌باشند و دلیل محکم تر بر این مدعا، تشکیل حکومت کلهر و سنقر در زمان صفویه در این منطقه می‌باشد. مسگرآباد
اهالی این محله اغلب از کردهای کرمانشاه هستند، که احتمالاً توسط آغا محمد خان قاجار از کرمانشاه به قم، آمل و تهران تبعید شده‌اند. با توجه به اینکه شهرستان ری و شمیران که جزء مناطق مناسب جهت کشاورزی و دامداری بود ساکنین زیادی داشت و مسگرآباد به بهترین محل برای مهاجرین کشاورز، تبدیل شد.. ساکنان قدیمی این منطقه خودشان را کلهر می‌نامند و هنوز هم کسانی هستند که به زبان کلمری صحبت می‌کنند. اصلیت اهالی بومی به تیره‌ای از کردها به نام کلهر می‌رسد. وسعت مسگرآباد در گذشته بسیار بیشتر از الان بوده‌است؛ یعنی حدود آن از تپه‌های مسگرآباد تا تپه‌های دوشان تپه و از غرب تا اتابک امروزی و از شرق تا غنی‌آباد (ری) بوده‌است. بنابر نقل سینه به سینه و اسناد و مدارک، ابنیه، آثار باستانی و اشجار موجود، قدمت مسگرآباد به بیش از ۳۰۰ سال پیش بر می‌گردد. کردی کلهری
جغرافیای زبانی در شهر قزوین شاخه از کلهر به نام رویتوند و در شهرستان ساوه بین رودخانه قره چای و شهرستان همدان شاخه از کلهرها همراه چگینی ها و زندها وجود دارند که به زبان کردی کرماشانی آمیخته با کوردی به زبان فارسی صحبت می‌کنند گویش کرماشانی را می‌توان از سمت شرق به غرب؛ گردنه اسدآباد همدان تا جلولا در کردستان عراق (نزدیکی بغداد) و از شمال به جنوب؛ بیجار در استان کردستان (سنندج) تا استان ایلام و شهرستان آبدانان، منتهی به کوه‌های کلهر دانست. این گویش دارای تنوع لهجه‌های بسیاری است که خود گویای غنا و قدرت این گویش از زبان کردی است. به عنوان مثال در شمال این منطقه و در منطقه گروس بیجار با لهجه گروسی، مناطقی از قروه دهسان چهاردولی چردواریانه، در جنوب آذربایجان غربی شهرستان شاهین دژ شهر محمودآباد چهاردولی‌ها در شرق در مناطق اسدآباد و سنقر و کلیایی به لهجهٔ "کلیایی" و در شهر های کنگاور و صحنه گویش کرماشانی با لحجه خاص این ناحیه و مشابهت بالا با لحجه کرمانشاهی بعلاوه لحجه‌ای مشابه زنگنه ای-سنجابی ،در غرب این منطقه و در مناطقی مانند خانقین و حواشی آن با لهجه "خانقینی"، در شمال در مناطقی چون ایلام ئاسماۆه و ایوان با لهجهٔ کردی "کرماشانی " در مرکز این مناطق یعنی در شهرهایی چون کرمانشاه، اسلام آبادغرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، قصر شیرین، ایوان غرب، ماهیدشت، شیروان چرداول و... کرماشانی را با اصالت بیشتری ادا می‌کنند که شامل لهجه‌ها و زیر لهجه‌هایی چون ایوانی، شابادی، گیه‌لانی، مه‌سویری، چه‌رداوری (چهاردولی) و... می‌باشد. لازم است ذکر شود در این حوزه لهجه‌ها و زیر لهجه‌های دیگری نیز کاربرد دارند مانند: کردی گورانی، زنگنه‌ای، سنجابی، قصری-کرماشانی و... که تفاوت آن‌ها با هم تنها در فونتیک و طرز تلفظ است. ایل کلهر
راولینسون دربارهٔ قدمت و موقعیت ایل کلهر می‌گوید: «کلهرها اگر قدیمی‌ترین ایل کردستان نباشند، به عنوان یکی از طوایف قدیمی منطقه شناخته شده‌اند». عمادالدین دولتشاهی با آموختن الفبای اوستایی و ترجمه تازه‌ای از یشتها نکات جالبی از زوایای تاریک منطقه غرب ایران را روشن می‌کند. وی با ترجمه متن‌هایی از اوستا منطقه غرب ایران از قصر شیرین تا ایلام به‌ویژه «ایوان غرب» و «اسلام‌آباد» که مرکز ایل کلهر هستند محل زنگی اقوام اسطوره‌ای ایران معرفی می‌کند. همچنین با توجه به قبور حکاکی شده که اسم گیلانی کلهر ۱۲۰۰ سال قبل بر روی قبور اجداد کلهر کشف شده است قدمت ایل بزرگ کلهر را به دوران ساسانی و قبل اسلام برمی‌گرداند. کله‌سر (نیر)
کله‌سر یک منطقهٔ مسکونی در ایران است که در دهستان دورسون خواجه واقع شده‌است. کله‌سر ۱۷۶ نفر جمعیت دارد. تاریخ مردم کرد
مقارن با حکومت‌های صفویه و عثمانی، ایل کلهر به فرماندهی ذوالفقارخان کلهر پس از تسخیر بغداد و تسلط بر بخشی از کردستان، لرستان و سپس تمامی عراق عرب حکومتی ایجاد نمودند که به مدت ۱۵ سال ادامه داشت و در این مدت در نواحی مذکور به نام حاکم کلهر «ذوالفقارخان کلهر» خطبه خوانده و سکه زده شد. ایل جاف
نادرشاه افشار عده کثیری از مردمان جاف با نام عقیلی‌ها را که سکونت گاه اکثریتشان حوزه دربندی خان عراق بود (البته اقلیتی از آن‌ها نیزدر پاوه بودند)، را با خود همراه نموده که در جنگ کرنال که منجر به فتح هندوستان بود از آن‌ها کمک فراوان گرفت که پس از مرگ نادرشاه این طایفه دیگر بازنگشتند و در اصفهان ساکن شدند که امروزه در اصفهان طایفه بزرگی هستند و هنوز هم در اصفهان با نام سادات عقیلی مشهورند. شهنی
قشلاق(گرمسیـر) این طایفه، در اطراف مسجدسلیمان، تل بزان، شلا (در منتهی‌الیه جنوبی شیمبار)، دشتگل، و قلعه خواجه، واقع در استان خوزستان بوده، طایفه‌های ایل باصری
طایفه کُلُمْبه‌ای (یا کُلُنبه‌ای) نیز یکی دیگر از طوایف ایل باصری می‌باشد.سنتاً کلانتر ایل باصری از این طایفه انتخاب می‌شده‌است. امروزه مردم این طایفه در نواحی مرودشت ،شیراز ،پاسارگاد ،جهرم (به خصوص بخش کردیان) ساکن می‌باشند. ایل شاملو
ایل شاملو (Shāmlu) یکی از هفت ایل اصلی و قدرتمندترین ایل‌های تُرک علوی معروف به قزلباش بودند که درسوریه (شام) می‌زیستند. این ایل در گذشته با مهاجرت تُرکمانان به آنجا رسیده و سکونت اختیار کرده بودند. ایل شاملو هم‌گام با دیگر ایل‌های اغوز به ‌ایران مهاجرت کردند و در تأسیس سلسله صفوی، و به سلطنت رسانیدن شاه اسماعیل صفوی، با دیگر ایل‌های اوغوز معروف سهم به‌سزایی داشتند. ایل کلیایی
از این زمان حرکت‌های تاریخی ایل بیگوند در مناطق مختلف ایران مرکزی و فارس و خراسان و افغانستان برای دفاع از استقلال و تمامیت ارضی ایران آغاز گردید و به پاس این حمایت و طرفداری املاک وسیع و حاصلخیز منطقه کلیایی در مقابل آنچه که در زیستگاه زمستانی در شمال کردستان و سلیمانیه در عراق کنونی از دست داده بودند به آن‌ها واگذار گردید. توجه بیش از حد والیان اردلان و امرای ترک (عثمانی) در ماورای دیاله به منطقه کلیایی موجب گردید که بیگوندها تا اوایل دوره افشاریه (۱۱۴۸ هـ. ق) و یکپارچگی ایران بزرگ، یاسای ایلی را در پیش گرفته و بر دوش اسب در سپاه قزلباش روزگار بگذرانند و در این دوران، حکومت منطقه کلیایی که شامل ایل و مرکز و اهالی ثابت (دهقانان) است در تواریخ و مآخذ با عنوان سنقر یاد شده‌است. در زمان شاه صفی (۱۰۳۸ – ۱۰۵۲ هـ. ق) حکومتی به نام سنقر (ایل بیگوند) و کلهر در این ناحیه ایجاد و به خوانین زنگنه تفویض شد زیرا سران زنگنه شاهرخ بیگ و شیخعلی خان فرزندان علی بیگ (آلی بالی بیگ) مورد توجه دربار صفوی بودند و شاهرخ بیگ زنگنه به این مقام منصوب گردید. ایل‌های کرد ایران
طایفه‌های کرد در شمال ایران، بیشتر، در میانه کوهستان البرز، و نیز دامنه‌های جنوبی این رشته کوه، سکنی گزیده‌اند: کلهر (سرچهان)
این روستا در دهستان باغ صفا قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۷۳ نفر (۳۵خانوار) بوده‌است. مردم روستاازیک طایفه عمله و منتسب به ایل خمسه هستن .بزرگان ایل سیدهادی حسینی و سیدکاظم حسینی و سیدکوچک حسینی بودند که از دنیا رفتن