بازار مسگران در شهر اصفهان مربوط به چه دورانی است؟
بازار مسگرها (اصفهان)
بازار مسگرها از بازارهای اصفهان است که در ضلع غربی میدان نقش جهان و در شمال کاخ عالی قاپو قرار دارد. این بازار در زمان حکومت صفویه ساخته‌شده‌است.
بازار ملایر
قدمت هسته اولیه بازار ملایر به زمان شیخعلی میرزا شیخ الملوک و محمدعلی میرزا دولتشاه فرزندان فتحعلی‌شاه -بانی شهر ملایر- می‌رسد و شامل یک بازار اصلی، دو بازار فرعی، تعدادی سرا و منزل مسکونی در اطراف است. بازار اصلی در دوره شیخ الملوک بنا شده و افرادی چون مهرعلی‌خان قاجار و ابوالقاسم خان نوری و میرفتاح آن راگسترش داده‌اند. دیرینگی این اثر مربوط به دوران شیخعلی میرزا شیخ الملوک حاکم ملایر و پسر نهم فتحعلی شاه است. استان اصفهان
بازار قیصریه طاق زرگران
طاق زرگران یک بازار سنتی سرپوشیده در میانهٔ تاریخی شهر بخارای کشور ازبکستان است. این بازار در سدهٔ شانزدهم (۱۵۸۶-۱۵۸۷ میلادی) در زمان فرمانروایی عبدالله‌خان دوم از دودمان شیبانیان ساخته‌شد. مس
ایرانیان به دلیل سهولت دسترسی به معادن مس در هزاره پنجم ق. م اولین تولیدکننده، مصرف‌کننده و صادر کننده لوازم و کالاهای مسی در آن زمان بودند. از مهم‌ترین مراکز مس آن دوره به شهداد کرمان اشاره کرد. بازار سیرجان
بازار تاریخی سیرجان یکی از جاذبه های تاریخی و گردشگری است که در شهر سیرجان استان کرمان قرار دارد. این بازار از قدمتی نزدیک به دویست سال برخوردار است و به دوره قاجاریه تعلق دارد. ویژگی بارز این بازار فروش گیاهان دارویی و قاووت به عنوان سوغات شهر سیرجان است. احتمالا قدمت اولین بازار سیرجان به دوره قاجار بازمی‌گردد و در زمان سلطنت محمد شاه قاجار احداث شده است. در سال ۱۳۳۲ خورشیدی، بازار را مورد مرمت و بازسازی قرار دادند که این کار توسط معمار خوش‌سلیقه سیرجانی، استاد غلام عباس معماریان، انجام گرفت. به‌دلیل موقعیت مناسب در مرکز شهر، این بازار همچنان پابرجا است و محل داد‌و‌ستد به شمار می‌رود. بازار رفسنجان
مجموعه بازار رفسنجان مربوط به دوره قاجار است و در رفسنجان، محله علی‌آباد، بین خیابان انقلاب و خیابان بهشتی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۳۲۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. موزه مردم‌شناسی ارمنیان اصفهان
حدود هفت هزار نفر از ارامنه کشور در استان اصفهان سکونت دارند. پیشینه سکونت ارامنه مسیحی در اصفهان به دوره صفویه بازمی‌گردد و علاوه بر محله جلفا در برخی روستاها و شهرستان‌های تابعه این استان نیز زندگی می‌کنند.  کلیسای جامع وانک یا آمنا پرکیج در سال ۱۰۶۵ قمری (۱۶۵۴ میلادی)، در زمان شاه عباس دوم ساخته شد و از نظر طلاکاری سقف و سطح داخل گنبد و نقاشی‌های تاریخی از زیباترین کلیساهای جلفای اصفهان است. داخل کلیسا و تمام دیوارهای اطراف و جوانب آن از تزئینات نقاشی رنگ و روغن و آب طلا به سبک ایرانی و تصاویری از زندگی حضرت مسیح متأثر از نقاشی ایتالیایی است. برج ناقوس روبروی در اصلی کلیسا به سبک ایرانی در زمان شاه سلطان حسین ساخته شد. تیمچه ارباب
تیمچه ارباب مربوط به اوایل دوره قاجار است و در اصفهان، میدان نقش جهان، بازار بزرگ، بازار گلشن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۲۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بازار حاج‌زمان
بازار حاج زمان مربوط به دوره قاجار است و در سبزوار، خیابان بیهق، ضلع شرقی امامزاده یحیی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بازار کرمانشاه
بازار کرمانشاه دارای ۱۸ راسته است از آن‌ها می‌توان به زرگرها، تاریکه بازار (ادویه فروشی‌ها)، بازار یهودی‌ها (بازار اسلامی)، آهنگرها، مسگرها، بنکدارها، بزازخانه، درطویله قشون، چال‌حسن‌خان و توپخانه اشاره کرد. بازار کرمانشاه دارای چهارسوق‌ها و ورودی‌هایی با تزئینات آجرکاری و کاشی‌کاری است که نشانگر دید زیباشناسانۀ معماران عصرهای گذشته و فرهنگ غنی معماری این منطقه می‌باشد. در زمان رونق اقتصادی منطقه و مسیر عبور جاده ابریشم، این بازار محل اصلی داد و ستد بازرگانان اروپایی و آسیایی بوده و با توجه به موقعیت استراتژیک دارای نشانه‌های خاص فرهنگی زیاد می‌باشد. بازار کازرون
در متون قدیمی مربوط به قرون چهارم و پنجم نام محله بازار آمده است و بازار در سطح وسیع‌تری فعال بوده است. اگرچه بنای بخش‌های قدیمی بازار کازرون که اکنون رونق دارد مربوط به دوران قاجار است و به خاطر معماری تاریخی آن ثبت ملی شده است. اهواز
یکی از بازارهای قدیمی شهر اهواز، بازار عبدالحمید نام دارد. بازارچه‌ای با ده‌ها دستفروش. در این بازارچه، دو بنای معروف مربوط به دوران حکمرانی شیخ خزعل هم‌زمان با دوره قاجار نیز وجود دارد. پل بابا محمود
پل بابا محمود سهرفیروزان که در بین پل‌های قدیمی استان اصفهان از قدمت بیشتری برخوردار است و دومین پل تاریخی استان به‌شمار می‌رود، ساخته شده در دوره ایلخانان مغول (عهد سلطان محمد خدابنده الجایتو) توسط یکی از اهالی، مشاهیر، بزرگان شهر و حاکم لنجانات و از مشاوران الجایتو یعنی بابامحمود سهرفیروزانی در سال ۷۰۴ هجری قمری است که این بنای تاریخی که قدمتی بالغ بر ۷۵۰ سال دارد بازار مساح (بندر لنگه)
«بازار مسّاء» در وسط شهر بندرلنگه واقع شده‌است. حدود سال ساخت این بازار به سال های 1220 الی 1240 هجری شمسی باز می گردد. علت معروف شدن و نامگذاری این بازار ساخته شدن توسط نقشه کش های ساختمانی آن زمان و یا ساخته شدن از روی نقشه بوده است. درس مسّاحی برای اولین بار در دارالفنون تهران توسط "آگوست کرشیش" آموزش داده شد و اولین کتب مسّاحی در ایران تالیف شد. به این ترتیب شغل مسّاحی و نقشه کشی از آن زمان در ایران ترویج یافت که بازار مساح بنذرلنگه را می توان از اولین نتایج آن برشمرد. نام مسّاح در کتاب "مغاص اللئالی و منار اللیالی" تالیف سدید السلطنه کتابی بندرعباسی که مدت ها زمام دار حکومت در بندرلنگه بوده است آمده. نسخه دست نویس این کتاب در کتابخانه آیت الله مرعشی نگهداری می شود و به عُنوان مرجع معتبر در بین نویسندگان و محققان مورد استفاده قرار می گیرد. به جهت اهمیت کتاب فوق در تاریخ سواحل خلیج فارس،این کتاب توسط احمد اقتداری محقق ارزنده کشور مورد تصحیح قرار گرفت. در تالیف احمد اقتداری تشدید از روی کلمه مسّاح برداشته شد و بازار و محله مساح بندرلنگه ذکر شده اند. مساح بدون تشدید دارای مفهوم ساخته شده بر اساس نقشه می باشد. بازار مساح، بازاری تاریخی و از اولین بازار های مدرن کشور است. در این بازار انواع لوازم خانگی، پخت و پز، و انواع دکان‌های: خرازی، بزازی، عطاری، قنادی، و نانوایی وجود دارد. بازاری است پرجنب وجوش و پر رونق.  در سال ۱۳۴۶ خورشیدی هنگامی که امیرعباس هویدا نخست‌وزیر وقت ایران به بندر لنگه رفته بود، از «بازار مساح» بازدید نمود، بازار مذکور مورد پسند و توجه آنان قرار گرفته بود. این بازار یکی از بزرگترین بازار های موجود در غرب هرمزگان است و بسیاری از معاملات در آن انجام می شود. غارهای قلعه بزی
این مجموعه غار برای نخستین بار اطلاعات مختلفی از زندگی شکارگران دوره پارینه سنگی میانی با قدمت بیش از ۴۰ هزار سال ارایه کرده‌اند. تاکنون ۷ مقاله انگلیسی و ۳ مقاله فارسی دربارهٔ نتایج مطالعات این غارها منتشر شده‌است. غارهای قلعه بزی کهنترین سکونتگاه انسان در اصفهان هستند که تاکنون مورد کاوش باستان‌شناسی قرار گرفته‌اند. حمام مردانه بازار اردکان
حمام مردانه بازار اردکان مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان اردکان، ورودی راسته بازار زرین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۰۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بازار تبریز
بازار فرش تبریز معروف به بازار مظفریه، یکی از دیدنی‌ترین آثار تاریخی شهر تبریز است. این بازار از قدیم‌الایام محل فروش فرش‌های بافت نقاط مختلف بوده‌است و هم‌اکنون نیز همین کاربرد را داراست. این بازار در زمان ولی عهدی مظفرالدین‌شاه بنا شد و نام بازار نیز منسوب به همین شاه قاجار می‌باشد. سردر بازار قیصریه اصفهان
سردر قیصریه بنایی تاریخی مربوط به دوره صفویه است که در ورودی اصلی بازار اصفهان در میدان نقش جهان جای گرفته‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. مس‌سنگی
مس‌سنگی ، عصر مس یا عصر فرانوسنگی (Eneolithic/Aneolithic) دوره‌ای بین نوسنگی (عصر حجر) و عصر مفرغ است که در آن از سنگ و ابزارهای مسی استفاده می‌کردند؛ این دوره مرحله گذار میان صنایع عصر سنگ و عصر مفرغ است که با دگرگونی‌های فرهنگی و روابط بازرگانی شناخته می‌شود. بازار نراق
مجموعه بازار نراق مربوط به دوره قاجار است و در نراق، بافت تاریخی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. ایران پیش از تاریخ
از اواسط دوران فلز، بجز مس، فلزات دیگری چون قلع، طلا، نقره در چرخه فناوری مردمان آن عصر پدیدار شدند و شاید به این دلیل است که این دوره را دوره فلز نام نهاده‌اند نه دوره مس. برنزهای مشهور به لرستان اهمیت ایران را به‌عنوان یک مرکز فلزکاری به‌طور روشن نشان می‌دهد. رویدادی مهم در هزاره سوم پ. م؛ که تأثیرگذار در زندگی ساکنان فلات ایران و خصوصاً دشت خوزستان است عبارت است از کشف فلز آلیاژی مفرغ. از مراکز مهم فرهنگ‌های عصر مفرغ ایران غرب ایران و حوزه زاگرس مرکزی (لرستان پیشکوه و پشتکوه) بوده‌است. مفرغ ساخته شده در کوهپایه‌های زاگرس به سومر و عیلام صادر می‌شده‌است. دوران نوسنگی و مس‌سنگی در ایران
دوران نوسنگی و مس‌سنگی در ایران تقریباً از ۱۰۰۰۰ سال پیش آغاز می‌شود و تا حدود ۵۲۰۰ سال پیش ادامه می‌یابد. البته در همه مناطق ایران امروزی، این دوره بندی یکسان نیست. در این دوره انقلاب نوسنگی رخ می‌دهد، کشاورزی و دامپروری پدید می‌آید و یکجانشینی شکل می‌گیرد. بتدریج دولتشهرهای اولیه ظهور می‌کنند. فهرست بازارهای ایران
این بنای ارزشمند تاریخی در گذشته به عنوان محلی برای عبور و استراحت کاروان‌ها کاربرد داشته‌است؛ اما به مرور زمان به محلی برای خرید و فروش تبدیل شد و هم‌اکنون نیز به عنوان مرکز خرید و فروش طلا کاربرد دارد و به بازار طلافروشان شهرت یافته‌است. موزه هنرهای تزئینی و معاصر اصفهان
در این بخش منسوجات متنوع و کم نظیری از نمونه‌های آثار دورهٔ صفوی تا قاجار به نمایش گذاشته شده‌اند. قلمکارهای ساخت اصفهان از دیگر آثاری است که در این موزه به نمایش گذاشته شده‌اند. بازار هنر اصفهان
این بازار هم‌اکنون فعال است و عمدتاً فروشندگان تزئینات طلا و نقره در آن به داد و ستد مشغول‌اند. مس
«در حدود پنج هزار سال پیش از میلاد مردم غارنشین فلات ایران بر اثر تغییراتی که از لحاظ آب و هوا و تشکیل مزارع و چمنزارها به وجود آمد به دشت‌ها روی آوردند و زندگی تازه‌ای را آغاز کردند و در تمدن آن‌ها نسبت به دوران‌های پیشین پیشرفت بیشتری دیده شد. مردمی که در فلات ایران زندگی می‌کردند گه گاه به سفالگری و ساختن اشیاء با گل می‌پرداختند و با پختن آن‌ها از آن‌ها آثاری زیبا پدیدمی‌آوردند. آن‌ها در برخی اوقات مشاهده می‌کردند که بعضی از ظروف سفالینشان در اثر ضربه نمی‌شکند و همین‌طور در برخی اوقات از ظروفی که در آتش می‌نهادند ماده‌ای خارج می‌شد که پس از سرد شدن سخت می‌گشت. آن‌ها نام این ماده را مس گذاشتند و در ساخت ظروف و ابزار کشاورزی و جنگ از آن استفاده‌های بسیار کردند. در پایان عهد حجر پسین مردم این منطقه آلات و ابزار خود را با مس می‌ساختند و کم‌کم این‌گونه ادوات جای ابزار سنگی را که تا آن زمان متداول بود گرفت . ... در هزاره چهارم پیش از میلاد مردم دشت‌نشین فلات ایران در کار زندگی پیشرفت بیشتری کردند … با آن‌که سنگ در ساختن آلات و ادوات در این عهد به کار می‌رفت فلز نیز بیش از دوره پیش وارد صنعت گردید، مس را با چکش صاف می‌کردند، اما طرز ذوب کردن فلزات را نمی‌دانستند و با مس سنجاق و ظروف ظریف می‌ساختند. ... در این دوره ذوب مس نیز متداول شد و آلات و ادوات را به شیوه ریخته‌گری ساختند. در سکونت‌گاه‌های دوره مزبور چاقوها و دشنه‌هایی با تیغه مسین به دست آمده‌است. همچنین در حفاری‌های سیلک کاشان مقداری آئینه مسی جهت آرایش به دست آمده‌است. از ویژگی‌های این دوره وجود گوشواره‌هایی از طلا و لاجورد است.» پیشینه نیشابور: دوران باستان تا ساسانیان
آثار و میراث هنر و صنعت سفالگری برجای مانده در کهندژ نیشابور؛ افزون بر رونق اقتصادی، نشانگر پویایی زیستگاهی این شهر به عنوان یکی از مراکز عمدهٔ سفالگری شمال شرق ایران در نیمهٔ سده ۴ تا نیمه سدهٔ ۷ میلادی در دوران ساسانیان است. در این دوران؛ "آذر برزین‌مهر"، یکی از سه آتشکده بزرگ و زیارتگاه مشهور ایران ساسانی، در ناحیهٔ ریوند نیشابور شعله می‌کشید و این بوم، به عنوان یکی از مراکز فرهنگی-مذهبی ایران دوره مزدیسنایی نقش‌آفرینی می‌نمود و برآمدن شخصیت‌هایی همچون برزویه (پزشک نامدار ایرانی در دوره خسروپرویز و گردآورندهٔ مجموعهٔ کلیله و دمنه)، مزدک (آورندهٔ آیینی نو در دورهٔ قباد) و آغاز دعوت مانی و حضور مسیحیان نسطوری نمودهایی از گونه‌گونی و پویایی فرهنگی و اجتماعی این ناحیه در دوران ساسانی است. آیین مانی، برگرفته از سه کیش زرتشتی، بودایی و مسیحی بود. مانی، شاگردش "مارآرمو" یا "ماراَمّو" را -که خط و زبان پارتی را خوب می‌دانست- برای گستردن دین؛ به همراه گروهی از نویسندگان، مینیاتورگران و یکی از شاهزادگان اشکانی به نام "اردوان"؛ به ابرشهر (نیشاپور) روانه داشت. این گروه، کتاب‌های مانی را که به زبان سریانی بود به "زبان پارتی" (زبان مردم خراسان) ترجمه کردند. در این دوران، سکوباهای بزرگ در شهرهای پرجمعیت قلمرو ساسانی دارای دستگاهی منظم، تحت ریاست پاتریارک مداین، بودند و "نیشابور"، مرو، و ماوراءالنهر شهرهای سکوبانشین شرق کشور بودند. بازار همدان
بازارهای همدان مانند بازارهای اغلب شهرهای قدیمی مسقفند و از بافت معماری اسلامی برخوردارند جملگی بازمانده دوره قاجاریه می‌باشند. جز نه راستا. بقیه در دو. سه دهه قبل به دستور مسؤولان وقت از باب تجددگرایی سقف آن‌ها را برداشته و با گذشت زمان صاحبان اماکن تجاری برای استفاده از زیر بنای بیشتر طرفین آن‌ها را نیز خراب کرده‌اند؛ که با تیر آهن و دیوارهای تیغه‌ای بازسازی کرده اصالت خودر را ازدست داده‌اند. باباهای اصفهان
مزار بابا قاسم در خیابان علامه مجلسی در کوچه ایی به همین نام قرار دارد. این بنای تاریخی مربوط به قرن هشتم هجری قمری است و به جهت دارا بودن تمام ویژگی‌های معماری عصر ایلخانی بنایی فاخر محسوب می‌شود. خوشبختانه این بنا در فهرست آثار ملی ثبت شده‌است. بازار زرگری
بازار زرگری مربوط به سدهٔ ۱۲ و ۱۳ ه.ق است و در یزد، بخش شمالی خیابان قیام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۵۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.بازار زرگرها دوطبقه میباشد که طبقه زیر زمین دست نخورده وناشناخته میباشد.واز بعضی مغازها به بازار قدیم راه دارد. بازار مسگری کرمان
کرمان به دلیل همجواری با معادن مس از ۵۰۰۰ سال پیش تاکنون یکی از مراکز مهم ساخت ظروف مسی و تزیینات روی آن به حساب می‌آید. در هنر قلم زنی به روش سطح کاری که خاص منطقه کرمان است، صنعتگر از ایجاد هرگونه فرورفتگی در سطح ظروف مسی پرهیز می‌کند و فقط براساس طرح مورد نظر با قلم‌هایی برروی مس خط می‌اندازد یا با قلم‌هایی که بافت‌های گوناگون دارند بر سطح فلز بافت ایجاد می‌کند. صنعت مسگری کرمان از پیشینه چند هزار ساله برخوردار است به طوری که حفاری‌های انجام شده در تل ابلیس در ۱۷ کیلومتری جنوب شرق بردسیر کرمان نشان می‌دهد، حدود ۶۰۰۰ سال قبل مردمان این ناحیه موفق به ذوب مس در کوره‌های ابتدایی و ساخت ابزار و ظروف مسی شده‌اند. باستان‌شناسان همچنین در بررسی‌های منطقه شهداد به نقاط بسیاری برخوردند که آثار کهن‌تری دربرداشته و سطح زمین آنها پوشیده از سر گدازه کوره ذوب فلزات مس بوده‌است. مسگری کرمان تا اواخر حکومت صفویه به صورت مستمر و پیوسته به حیات رو به رشد خود ادامه داد تا این‌که در اواخر حکومت صفویه، ورود کالاهای اروپایی به بازار ایران موجب انحطاط صنایع فلزی در کرمان شد و این قضیه تا آنجا ادامه یافت تا این صنعت ضربه نهایی را در هجوم خان قاجار متحمل شد؛ ضربه‌ای که بعد از آن صنعت فلزکاری و مسگری کرمان نتوانست از زیر بار آن کمر راست کند. پادشاهی ماد
این کاوش‌ها و چند بررسی محیطی دیگر، برخی از ویژگی‌های عمومی معماری و سفال‌گری در این منطقه را به ما نشان می‌دهند. تالارهای ستون‌دار گودین‌تپه، باباجان و نوشیجان پیوندی مهم میان معماری پیشامادی (حسنلو ۴) و نیا-هخامنشی برقرار می‌کنند؛ محراب و استحکامات نظامی پاسارگاد منحصر به‌فرد هستند ولی همچنین ممکن است معماری زاگرس در سومین مرحلهٔ عصر آهن نامیده شود، همان‌گونه که سنگ‌نگاره‌های سارگون دوم شاهدی بر آن است. بازار سقز
بازار سقز از جمله اماکن تاریخی این شهر است که با توجه به بناهای باقیمانده از کاروانسراها و راسته بازارها مانند کاروانسرای تاجوانچی و راسته بازار یهودیان، به زمان زندیه بر می گردد که در دوران صفویه و قاجار نیز رونق داشته و مرمت شده است و در حال حاضر احیای مراکز تاریخی بازار همچون حمام حاج صالح، مسجد دومناره و کاروانسراها و احداث موزه تاریخی در دست مطالعه و انجام می باشد. بازار میدان قلعه
بازار میدان قلعه مربوط به دوره قاجار است و در کرمان، خیابان امام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۸۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. از جمله قدیمی‌ترین و طولانی ترین بازارهای کرمان است و طول آن نزدیک به ۴۰۰ متر می‌باشد که در محله میدان قلعه قرار دارد. بازار میدان قلعه از خیابان امام روبروی بازار قلعه محمود شروع و به چهار سوق گنجعلی خان ختم می‌شود. به سبب نزدیکی به بازار شرقی _ غربی اهمیت آن از بازار قلعه محمود بیشتر است و رونق اقتصادی بیشتری دارد. مجموعه ضرابخانه
مجموعه ضرابخانه مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، بازار قیصریه، سردر قیصریه، چهار سوق زرابخانه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قوم ماد
این کاوش‌ها و چند بررسی محیطی دیگر، برخی از ویژگی‌های عمومی معماری و سفال‌گری در این منطقه را به ما نشان می‌دهند. تالارهای ستون‌دار گودین‌تپه، باباجان و نوشیجان پیوندی مهم میان معماری پیشامادی (حسنلو ۴) و نیا-هخامنشی برقرار می‌کنند؛ محراب و استحکامات نظامی پاسارگاد منحصر به‌فرد هستند ولی همچنین ممکن است معماری زاگرس در سومین مرحلهٔ عصر آهن نامیده شود، همان‌گونه که سنگ‌نگاره‌های سارگون دوم شاهدی بر آن است. مجموعه بازارهای قدیمی بم
مجموعه بازارهای قدیمی بم مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در بم، مرکز شهر، مجاور امامزاده اسیری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. شهرستان تویسرکان
بازار سر پوشیده تویسرکان از آثار به جای مانده از دوران صفویه در شهرستان تویسرکان است که حدود ۳۷۰ سال پیش ساخته شده و در زمان قاجاریه توسط میرزارضاخان کلانتر و ابدال خان مرمت شده‌است. این بازار مشتمل بر یک راسته اصلی و چهار راسته فرعی که انتهای هرکدام از این راسته‌ها به یک بنای تاریخی دیگر مانند حمام خان، مدرسه شیخ علیخان زنگنه، مسجد باغوار و مسجد جامع ختم می‌شود. این بازارها هر کدام در گذشته مختص صنف خاص بوده و به همان نام معروف و شهرت داشته‌اند. جوزدان
شهر جوزدان با قدمت بیش از ۸۰۰ سال یکی از قدیمی‌ترین شهرهای استان اصفهان می‌باشد؛ که بهترین دلیل بر این مدعا سنگ‌های قدیمیِ موجود در ساختمان مسجد جامع (بقعه شیخ محمد) است که قدمت این مسجد را به دوران مغولی – تیموری می‌رسانَد و قنوات کهن و گنبدهای خشتی و همچنین آستان متبرکهٔ امامزاده ساره خاتون جوزدان که براساس شواهد ذکرشده این بنا متعلق به یکی از نوادگان (موسی کاظم) می‌باشد. هسته اولیه شهر را اهالی گرگ آباد (منطقه‌ای در مسیر کوه فشارچه کنونی) تشکیل داده‌اند که به‌دلیل وجود گرگ‌های وافر در این منطقه به این نام شهرت یافته‌است به علل نامشخص گرگ آباد منطقهٔ مناسبی برای زندگی نبوده و ساکنانش این محل را ترک گفته (وجود خرابه‌هایی از حمام عمومی و چند دیوار گلی در سده‌ی قبل شاهدی بر این مدعا می‌باشد.) بسیاری از آن‌ها به حوالی تهران مهاجرت می‌کنند و هنوز مهاجران گرگ آبادی در تهران پسوند فامیلی جوزدانی را همراه فامیل خود دارند و بقیه ساکنان زندگی را در کنار گرگ آباد (جوزدان فعلی) ادامه می‌دهند که جوزدان کنونی را به وجود می‌آورند. اصفهان
بازار تفنگ سازها، بازار اصفهان، بازار قیصریه اصفهان، بازار شاهی، بازار بیدآباد، بازار ریسمان، بازار غاز و بازارهای اطراف میدان نقش‌جهان: بازار مسگرها، بازار هنر، بازار ترکش‌دوزها، بازار کلاهدوزها، بازار لواف‌ها و بازار آهنگرها آمل
بازار قدیم آمل معروف به پایین بازار یا چهارسوق آمل یکی از بازارهای قدیمی ایرانی است که در مرکز شهر قرار دارد. بازار قدیم رکن و هسته اصلی و اولیه سازمان دهنده شهر به‌شمار می‌آید که وجود اولیه این بازار به قبل از اسلام و هسته اصلی آن به ۹۰۰ سال پیش می‌رسد. با این که در بعضی از قسمت‌های این بازار تغییرات شتاب زده و نوسازی غیراصولی انجام شده و به دلیل مقتضیات اقتصادی، اجتماعی روزگار، زیبایی قبلی را از دست داده‌است، اما هنوز دارای اهمیت و اعتبار است. این بازار همچنان ارتباط خود را با محلات مسکونی مجاور، به میزان قابل توجهی حفظ کرده‌است و به صورت مرکز تجمع و داد و ستد مردم، دارای عملکردی بسیار قابل توجه است. مغازه‌های این بازار با سقف سفالی شیب دار و جلو آمده به خاطر محافظت از باران و آفتاب دارای فضاهای باز داخلی برای تشکیل بازارهای هفتگی در روزگار گذشته‌است. این بازار نیز مانند بازارهای قدیمی دیگر، علاوه بر وظیفه اصلی خود یعنی مبادله کالا، نقش فرهنگی و مبادله افکار و عقاید، نشر اخبار و مرکز ارتباطات اجتماعی مردم نیز بوده‌است. در حال حاضر این بازار نقش بسیار مهمی را در زندگی اقتصادی، اجتماعی مردم ایفا می‌کند. ساختار فضایی، عناصر معماری و کالاهای صنایع دستی و محصولات بومی آن از جاذبه‌های بازار به حساب می‌آیند. بازار قدیم آمل دارای راسته‌های مختلف است. راسته اصلی بازار قدیم آمل به همراه راسته‌های فرعی منشعب از آن که شامل راسته عطاران، راسته پالان دوزان، راسته نمدمالان و نو راسته است نقش مهمی در تشکیل و تعریف محدوده بافت ایفا کرده‌اند. صنایع دستی قزوین
این هنر در گذشته به منظور تولید ظروف مسی استفاده می‌شده‌است. به این صورت که بر اثر ضربات چکش بر روی مس، ظرف مسی خلق می‌شد. قزوین یکی از مراکز مهم این هنر بوده و در بازار قزوین راسته‌ای به نام مسگرها وجود دارد. البته امروزه تعداد افراد معدودی به مسگری مشغول هستند. میرزا یحیی مدرس اصفهانی
پدر میرزا یحیی، استاد اسماعیل کاشی پز اصفهانی ، از اساتید کاشی کاری بوده و قسمتی از تزیینات کاشی کاری مسجد سید اصفهان درسال۱۲۵۶ ه‍.ش (۱۲۹۴ ه‍.ق) از آثار او است. از دیگر آثار او تزیینات سردر مسجد جامع چالشتر مربوط به دوره قاجار است که در شهرستان شهرکرد استان چهارمحال و بختیاری واقع می‌باشد و به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. باباهای اصفهان
مزار پیر پینه‌دوز یا پیر پاره دوز (روشن ضمیر) در محله تاریخی جوباره، خیابان کمر زرین قرار دارد. این بنای تاریخی مربوط یه دوره صفویه می‌باشد. داستانی بین مردم رواج دارد که روزی میرداماد از کنار مغازه این عارف پینه‌دوز که محل کنونی مقبره او بوده می‌گذرد و مشته او را طلا می‌کند. او ناراحت می‌شود و به مشته می‌گوید به شکل اول خود بازگردد. سپس رو به میرداماد می‌کند و می‌گوید: نظر خود کیمیا کن مشته من نمی‌خواهد طلا کنی. علی شاه، معروف به ملّا ذوقی، شاعر و عارف (با حکیم شفائی معاصر بوده) در سال ۱۰۴۵ در اصفهان وفات یافته، در مقبره پیر پینه‌دوز مدفون است. میمنه
این شهر دارای ریشه باستانی است. قدمت ارگ میمنه به اوایل عصر آهن برمی گردد و موجودیت مواد سرامیکی غار بیلچیراغ که در مجاورت میمنه قرار دارد، مربوط به دوران پارینه سنگی و اواخر عصر نوسنگی و مفرغ است. اصفهان
بیشتر آثار تاریخی بجا مانده مربوط به دورهٔ اسلامی است. آثاری از تمامی دوره‌های تاریخی پس از اسلام بجا مانده‌است اما به ویژه آثار دو دوره باشکوه از تاریخ اصفهان یعنی دورهٔ سلجوقی و دورهٔ صفوی برجستگی ویژه‌ای دارد، که هر کدام دارای ویژگی‌ها و سبک معماری یگانه خود است. بازار مسگری کرمان
این بازار شامل دو قسمت شرقی-غربی و شمال-جنوبی است. قسمت شرقی-غربی آن از ورودی مجموعه گنجعلیخان تا ابتدای بازار کلاه مالی ادامه دارد و موزه ضرابخانه نیز داخل آن قرار دارد. قسمت شمال-جنوبی آن نیز از ورودی شمالی مجموعه گنجعلیخان شروع می‌شود و تا چهارسوق گنجعلیخان ادامه دارد. آب انبار گنجعلیخان نیز در همین قسمت واقع شده‌است. ابعاد بازار مسگری غربی (شمال-جنوبی) ۴۳۵/۵ متر و مساحت آن ۲۳۶/۵ مترمربع می‌باشد. طول بازار مسگری شمالی (شرقی-غربی) نیز ۹۸ متر و عرض آن ۶ متر و مساحت آن ۵۸۸ مترمربع است. بازار کرمانشاه
قدمت قدیمی‌ترین بخش‌های بازار کرمانشاه به زمان حکومت خاندان زنگنه در کرمانشاه می‌رسد که معاصر با دوران زندیه بوده‌است. با این وجود بخش‌های جدیدتر بازار در دوران قاجاریه و در نیمۀ سدۀ ۱۹ میلادی ساخته شده‌اند. این بازار دارای ۱۸ راسته است که در گذشته به صورت پیوسته به یکدیگر متصل بود و یکی از طولانی‌ترین بازارهای سرپوشیدۀ خاورمیانه به حساب می‌آمده‌است. سرای محمد صادق خان
سرای محمد صادق خان مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، میدان نقش جهان، بازار دروازه اشرف واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۰۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. سفیدگری
این صنعت در بازارهای سنتی، راسته بازارها، تیمچه‌ها و کارگاه‌های کوچک در سطح شهرها و روستاها موجود می‌باشد. در شهرهایی همانند قزوین، اصفهان، کرمان، مشهد، تبریز و ... راسته بازارهای مخصوص مسگرها و نیز در کنار آن‌ها سفیدگرها بوده‌است که به راسته بازار مسگرها معروف می‌باشد. در روستاها و نیز محله‌های عشایری سفیدگری را یا خود مسگر به عنوان کار بعدی انجام می‌دهد و یا این‌که یک نفر سفیدگر دوره‌گرد هر چند وقت یک‌بار به آنجا آمده و بساط خود را در میدانگاه اصلی روستا، محل و یا زیر سایه درختی گسترده و مشغول سفید کردن ظرف و ظروف اهالی می‌شد. ساز و برگ سفیدگر دوره‌گرد بسیار ساده است. یک گودال کوچک به قطر ۳۷ و گودی ۳۰ سانتی‌متر در زمین می‌کند که کار کوره وی را انجام دهد. یک لوله آهنی را به زیر گودال می‌کشد، دم دستی را به سر دیگر لوله وصل می‌کند؛ و با استفاده از مواد و فن سفیدگری، کارش را انجام می‌دهد. مجموعه حاج آقاعلی رفسنجان
بازار مجموعه که از مهمترین بناهای آن به‌شمار می‌رود و دلیل محکمی بر این مدعاست که قاسم‌آباد در گذشته روستای مهمی بوده‌است. این بازار از گذشته‌های دور تا کنون بسیار رونق داشته و محل کار و فعالیت پیشه وران و صنعتگران مختلفی بوده‌است. بازار مسگرها (شیراز)
بازار مسگرها از بازارهای شیراز است که در محله درب شاهزاده قرار دارد. این بازار بقایای بازار قیصریه است بازار مسگرها که از آجر و گچ ساخته شده بازار مرغ و اردوبازار را به یکدیگر مرتبط می‌کند. این بازار در زمان قاجاریه بر اثر زلزله ویران شد و در سال ۱۲۹۹ ه.ق. بازسازی شد. این بازار اکنون مرکز فروش اسباب منزل است. متالورژی
دورهٔ فلزات بعد از عصر حجر و از حدود ۶ تا ۷ هزار سال پیش از هجرت آغاز شده‌است. احتمالاً مس نخستین فلزی است که به‌طور خالص، طبیعی و جدا از مواد معدنی مورد استفادهٔ بشر قرار گرفته‌است. انواع سنگ‌های مس از ظاهری فلزی با رنگ‌های مختلف مانند نیلی، لاجوردی، سبز، طلایی و سرخ برخوردار هستند. این امر می‌تواند یکی از عوامل توجه بشر اولیه به ترکیبات حاوی مس باشد. هنر پیشاتاریخ
آثار و جلوه‌های هنری در ایران به دوره نوسنگی در حدود هزاره هشتم پیش از میلاد باز می‌گردد. نمونه‌هایی از قدیمی‌ترین آثار به جای مانده از این دوران را می‌توان در مکانهای نوسنگی خصوصاً در غرب زاگرس یافت. شکل و آذین‌بندی سفالینه‌ها در مناطق گوناگون فلات ایران با یکدیگر متفاوت هستند ولی بیشتر دارای ویژگی نحوه ساخت مواد و خصایص مشترکی هستند. در دوره معروف به دوره مس و سنگ، مشخص‌ترین نوع سفالگری به رنگ‌های قرمز و نخودی نقش دار شده‌است و به رنگ سیاه و الگوهای هندسی و بیشتر به روش هاشورزنی دیده می‌شوند. استفاده از چرخ سفالگری و ساخت سفالینه‌های کاملاً متقارن به حدود هزاره چهارم پیش از میلاد در نواحی تپه سیلک، تپه حصار، تل باکون، شوش و غیره می‌باشند. بر اساس یافته‌های شهر سوخته در حدود هزاره سوم پیش از میلاد چنین به نظر می‌رسد که مهمترین مرکز صنعت ساخت مفرغ در نواحی شرق ایران بوده‌است. در بررسی تاریخ هنر، هنر ماقبل تاریخ هنری‌است که در دوران ماقبل تاریخ و قبل از اختراع خط، و در میان انسان‌های بدوی و بدون تمدن در دوران آغازین تاریخ زمین‌شناسی خلق شده‌است. موجودیت این دوران می‌تواند تا زمان اختراع خط ادامه داشته باشد. معماری نوسنگی و مس‌سنگی در ایران
از اوایل هزارهٔ هفتم پیش‌ازمیلاد سکونت‌گاهی در تپه عبدالحسین تشکیل شد که آن هم کمپ فصلی عشایر رمه‌گردان بوده‌است. قدیمی‌ترین لایه‌های تپهٔ عبدالحسین شامل مجموعه‌ای است از اجاق‌ها، مربوط به دورهٔ پیش‌ازسفال، و لایه‌های بعدی، از دورهٔ با سفال، دیوارهای خشتی دارد. به‌نظر می‌رسد بین این دوره‌های سکونت، عبدالحسین برای چندهزار سال رها شده بوده باشد. بازار مسگری کرمان
بازار مسگری کرمان قسمتی از مجموعه گنجعلیخان است که از عهد صفویه در کرمان به یادگار مانده‌است. بازار نائین
بازار نائین مربوط به دوره تیموریان است و در نائین، حد فاصل دروازه چهل دختران واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۵۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. اصفهان
معماری سلجوقیان — که به ویژه در مسجد جامع نمود می‌یابد — ساده و بی‌پیرایه اما با ظرافت فراوان است. از ویژگی‌های دیگر معماری این دوره سکوت و درونگرایی به دور از هر گونه جلوه‌گری آن است. به جای آنکه بیننده تحت تأثیر آنی قرار گیرد، آرام آرام زیبائی و عظمت اسرارآمیز آن را در جای خود احساس می‌کند، برخلاف معماری و هنر دوره صفوی که توجه به جلوه‌های رنگ و نور و چشمگیری و درخشندگی از ویژگی‌های آن است. آرامگاه ملکشاه و سلطان سنجر و خواجه نظام الملک از آثار تاریخی این دوره در شهر اصفهان می‌باشد. یکی از قدیمی‌ترین شهرهای اصفهان شهر گز در ۱۰ کیلومتری اصفهان است یکی از آثار مهم باقی‌مانده در این شهر، مسجد جامع شهر مربوط به دوره سلجوقیان است. محمدحسن زرگر اصفهانی
محمدحسن اصفهانی در سالی نامعلوم در اصفهان زاده شد. زرگری بود در بازار اصفهان که در فراغت به غزل‌سرایی می‌پرداخت و آوازه گرفت. او را پیروی سبک سعدی دانسته‌اند و اکثر غزلیات خود را با استقبال از سروده‌های سعدی آغاز نموده‌است. زرگر اصفهانی در طول شعرگویی، بیش از ۶۰ غزل نسرود، اما به شهرت رسید. او را «مردی بسیار خوش‌صحبت و گشاده‌روی» توصیف نموده‌اند که شاعران اصفهان به همنشینی او رغبت داشتند. محمدحسین زرگر اصفهانی در سال ۱۲۷۰ق در زادگاهش درگذشت؛ ماده‌تاریخ آن از نظمی تبریزی: بازار شهرری
بازار شهرری مربوط به اواخر دوره قاجار است و در شهرری، جنب حرم حضرت عبدالعظیم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. موزه ایران باستان
از دوره نوسنگی و روستانشینی آثاری چون قدیمی‌ترین خشت ایران از تپه گنج‌دره، قدیمی‌ترین پیکرک‌های گلی انسان و حیوان از تپه سراب و ابزارهای سنگی در سالن به نمایش درآمده‌است. شوش (خوزستان)، اسماعیل‌آباد و چشمه‌علی (تهران)، تل‌باکون (فارس) از محوطه‌های بسیار مهم در هزاره‌های پنجم و چهارم پ.م. (دوره مس و سنگ) در ایران هستند که نمونه‌هایی از سفالینه‌های منقوش آن‌ها در سالن دیده می‌شود. از نقش‌های مورد توجه در این دوره می‌توان به نقش ساده شده بز کوهی اشاره کرد که در سطح ظروف سفالین اسماعیل‌آباد و چشمه‌علی دیده می‌شوند. بازار کازرون
بازار کازرون دربرگیرنده راسته‌ها یا بازارهای کوچکی است که به صورت تخصصی فعالیت می‌کنند. بازار مسگرها، بازار شاه حمزه، بازار امام خمینی، بازار مخی (نخل)، بازار نمدمال‌ها و راسته طلافروشان، راسته لباس فروشان، راسته کفش فروشان از بازارهای زیر مجموعه بازار بزرگ کازرون است. تیمچه عتیقه فروش‌ها
تیمچه عتیقه فروشها مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، میدان نقش جهان، بازار بزرگ، بازاردر تالار یانیم‌آور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۲۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. بازار مظفری
بازار مظفری از بازارهای شهر کرمان است. این بازار از انتهای بازار وکیل شروع و به خیابان میرزارضای کرمانی ختم می‌شود. از مکان های موجود در این بازار می‌توان به تکیه (صف) عزاخانه، بازار قدمگاه و مسجد جامع کرمان اشاره کرد. این بازار در دوره مظفریان، سال ۷۵۰ هـ.ق توسط امیر مبارزالدین محمدمظفر بنا شده است. کارخانه‌های تاریخی پارچه‌بافی در اصفهان
در دوران صفویه شهر اصفهان به همران یزد و کاشان دارای کارخانه‌های متعدد تولید پارچه بوده‌است. در دوران رضاشاه پهلوی نیز تعداد زیادی کارخانه مدرن نساجی در شهر اصفهان تأسیس گردید به گونه‌ای که لقب منچستر شرق به این شهر داده شد. محله ارمنی‌ها
کلیسای ارامنه در داخل شهر و جنب مسجد مشیر قرار دارد. این کلیسا در سال ۱۶۶۲ میلادی در زمان شاه عباس دوم ساخته شد. تالار نمازگاه آن یکی از بناهای ظریف قدیمی و هنری قرن ۱۷ شیراز می‌باشد، نقاشی سقف تالار آن بسیار زیبا و دارای طراحی خاص می‌باشد، گچ بری‌های این تالار نیز از شاه کارهای آن زمان است که در نوع خود بی‌نظیر می‌باشد. بازارچه نیز در این محل وجود داشته‌است که به بازارچه ارمنی‌ها معروف بوده و هنوز هم آثاری از این بازارچه باقی است و به همان نام قدیم معروف و مشخص است. بازار شاهرود
مجموعه بازار شاهرود مربوط به دوره قاجار است و در شاهرود، بافت قدیم شهر واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۲۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنای معین التجار
سرای معین التجار از جمله آثار شاخص موجود در اهواز می‌توان بنای معین التجار را نام برد این بنا مربوط به دوره قاجاریه زمان پادشاهی ناصر الدین شاه بوده و یکی از یادگارهای بازمانده از شهر قدیم اهواز است. پس از اعطای امتیاز کشتی‌رانی در رودخانه کارون به دولت انگلیس (سال ۱۲۶۶ش) یکی از تجار ایرانی نیز که از این امتیاز برخوردارشد مدیر کل میراث فرهنگی خوزستان از بازگشایی سرای معین‌التجار اهواز پس از سال‌ها به روی گردشگران خبر داد. وی با اشاره به تصمیمات اتخاذ شده برای این سرای تاریخی افزود: این سرای تاریخی قرار است به عنوان بازارچه موقت صنایع دستی تعریف کاربری شود و در اختیار صنعت‌گران خوزستانی قرار گیرد و هم‌زمان این سرا به محلی برای استقرار انجمن‌های دوستداران میراث فرهنگی نیز تبدیل می‌شود. مس‌سنگی
به موجب تحقیقاتی که به وسیله دانشمندان زمین‌شناس به عمل آمده، اولین فلزی که بشر به خواص آن پی برد و از آن در زندگی خود استفاده کرد مس می‌باشد. به همین جهت اولین قسمت دوره فلزات را (که اکنون عصر آهن آن است) به نام عصر مس نامیده‌اند. در عصر مس همه مصنوعات بشر منحصراً از این فلز ساخته می‌شد. این عصر از حدود شش یا هفت هزار سال پیش از میلاد مسیح شروع و تقریباً به چهار یا پنج هزار سال قبل از میلاد که شروع دوره مفرغ است، ختم می‌شود. خالدآباد
آثار باستانی و تاریخی شهر خالدآباد عبارتند از مسجد بیرین با قدمت بیش از ۸۰۰ سال متعلق به دوره ایلخانی، خانه تاریخی آقاگل انصاری متعلق به عهد قاجار، حمام توده و مسجد ورگرموئه متعلق به عهد صفوی، بقعه باباحاجی که به روایتی تنها اثر تاریخی با معماری یزدی در استان اصفهان و متعلق به دوره صفویه می‌باشد، کاروانسرای خالدآباد در مسیر جاده ابریشم با قدمت بیش از ۴۰۰ سال، محوطه‌های باستانی ابوذر و مسی با قدمت بیش از ۶۰۰۰ سال متعلق به دوره مفرغ که بنا به گفته کارشناسان میراث فرهنگی کارگاه‌های تولید مس را در دل خود دارد و این محوطه‌های تاکنون حفاری و کاوش نشده‌اند، قلعه تاریخی کریم آباد متعلق به دوره قاجار، بازارچه قنات، خانه‌های تاریخی صولت، ایرج، امیرسعیدی، خواجه امیری، شریفی، سعیدی، حائری، جعفرزاده و باباخان که شاخصه این خانه‌ها بادگیرها و سرداب‌های آنهاست. همچنین آستان مقدس امامزادگان آقاعلی عباس و شاهزاده محمد در شهر خالدآباد واقع است بنابر اسناد موجود در کتب تاریخی من جمله سفرنامه صفاالسلطنه نائینی، این امامزادگان بعد از شهادت توسط عبدالحمید حاکم بادافشان (بادرود فعلی) ، پیکر مطهر ایشان توسط چهل تن از زنان و دختران خالدآبادی (معروف به چهل دختران) در محلی به نام گودریگ دفن گردید. از قدیم الایام نیز متولیان این امامزادگان دو طایفه از اهالی خالدآباد (سعیدی و عابدی) بوده اند و در ساختمان قبلی آستان، صحنی به نام چهل دختران وجود داشت. گلپایگان
بازار چار سوق: بازار چهارسوق گلپایگان در شهرستان گلپایگان که به «بازار سنتی» نیز شناخته می‌شود، متشکل از بخش‌هایی همچون بازار مسگرها، بازار اصلی، بازار گیوه‌دوزان، بازار کوزه‌گرها، بازار فرش‌فروشان و بازارهای متعدد دیگری به همراه چندین پاساژ است. این مجموعه دارای دهانه‌ای با وسعت بسیار و طاق‌بندی و سقف ضربی آجری است که بیانگر معماری ساختمان‌های دوران سلجوقی است. طاق زرگران
زرگران بزرگ‌ترین بازار در میان چندین بازارِ سرپوشیدهٔ کهن بخارا و پیچیده‌ترین‌شان در ساخت‌وساز و چیدمان است. تا میانه‌های سدهٔ بیستم از آن در جایگاه یک بازار معمولی بهره برده می‌شد که بیشتر در آن جواهرات می‌فروختند، ولی بخشی از طاق در جایگاه یک بازار معمولی بود که در آن ابزارهای گوناگون و نیازمندی‌های روزانه فروخته می‌شد. بازار کاشی‌گری (یزد)
بازار کاشیگری مربوط به دوره زند است و در یزد، خیابان قیام، بازارچه حضرت عباس و میدان خان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۷۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بازار بم
مجموعه‌بازار بم (قیصریه‌زرتشتیان) مربوط به دوره قاجار است و در بم، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بازار قلعه محمود
بازار قلعه محمود مربوط به دوره قاجار است و در کرمان، خیابان امام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۸۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. پل خواجو
مطلبی که در سالهای اخیر در مورد شیرهای سنگی پل خواجو به اشتباه رایج شده‌است، چنین است که این شیرها را به عنوان نمادی خاص یا نگهبانان پل، نگهبانان اصفهان یا زاینده رود از زمان صفویه می‌دانند؛ در حالیکه قدمت وجود شیرهای سنگی در اصفهان برابر آثار به جای مانده در اصفهان به ویژه در اماکن مذهبی و حتی برخی امامزاده‌ها، علی‌رغم تخریب گسترده این آثار، در مواردی به دوران جهانشاه آق قویونلو و حتی برابر آثار و کتب منتشر شده از قبرستان قدیمی آب بخشان به سالهای قرون سوم ه. ق نیز می‌رسد. اما برابر تصاویر به جای مانده از سفرنامه‌های اروپائیان، به ویژه شاردن، و همچنین روایات و پژوهش‌های صورت گرفته در مورد پل خواجو، هیچگونه نشانه ای از حضور این شیرهای سنگی و ارتباطات زمانی و موضوعی خاصی برای آنها با پل خواجو نمی‌توان یافت؛ چرا که اصولاً ماهیت اصلی و چرایی گسترش این شیرها به ویژه از دوران صفویه به این سو، مرتبط با مسائل و اماکن مذهبی است. بازار جهرم
بازار جهرم یکی از بازارهای سنتی و تاریخی مشهور ایران، مربوط به اواخر دورهٔ زندیه در شهر جهرم است. بازار از نوع بازارهای صلیبی است که یک چهارسوق در وسط آن وجود دارد. این بازار از ارزنده‌ترین و بهترین نمونه‌های معماری دوره زندیه محسوب می‌شود. «حاج محمد حسین خان جهرمی» حاکم جهرم و فسا در سال ۱۲۵۰ هجری قمری این بنا را با چند کاروانسرا، تیمچه، مسجد و حمام متصل به آن، طی ۶ سال ساخت و در دوره‌های بعد، این بنا توسعه یافت. از این بنا به‌عنوان خواهر دوقلوی بازار وکیل شیراز نام برده می‌شود. سین (شاهین‌شهر و میمه)
در این شهر مسجدی با مناری مرتفع وجود دارد که این منار از میانه کج شده و در قدیم الایام همانند مناره‌های محله جویباره اصفهان افزون بر اذان گویی، بر فراز آن آتش برمی‌افروختند تا کاروانیان گمگشته در بیابان بتوانند راه خویش را به سوی آبادی و شهر اصفهان باز جویند. در پایین این منار کج، کتیبه‌ای منقوش به تاریخ ۵۲۶ هجری قمری (عصر سلجوقی) قرار دارد که از منظر تاریخی این کتیبه را قدیمی تر از کتیبه موجود در مسجد جامع اصفهان می‌نمایاند. این درحالی است که به گفته مورخین تا پیش از این کتیبه موجود در مسجد جامع اصفهان قدیمی‌ترین کتیبه تاریخ دار ایران دانسته می‌شده است. همچنین در منابع تاریخی آمده که یکی از جنگهای سلطان جلال الدین خوارزمشاه با سپاهیان مغول در پای همین منار تاریخی سین صورت گرفته است. باباهای اصفهان
مزار بابا سوخته (قبا سوخته) در مسجد بابا سوخته در مجاورت باغ قوشخانه قرار داشته‌است. مسجد بابا سوخته هم‌اکنون از میان رفته و تنها یکی از مناره‌های آن باقی است که با نام مناره باغ قوشخانه (گویش محلی: باقوشخانه) در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌است. این بنا متعلق به دوره ایلخانی می‌باشد. مصلّای قدیم اصفهان در عهد سلاجقه در مجاورت قبرستان تاریخی طوقچی و مسجد بابا سوخته قرار داشته‌است. بازار هنر اصفهان
ساخت این بازار از سال ۱۱۱۶ هجری قمری آغاز شد و در سال ۱۱۱۸ پایان یافت. این بنا در آن زمان با عنوان بازار کاروانسرای مادر شاه همراه خود کاروانسرای مادر شاه (هتل عباسی امروزی)، دو موقوفه مدرسه شاه سلطان حسین (مدرسه چهارباغ امروزی) بوده‌اند. این بازار در سال ۱۳۴۵ هجری شمسی از طرف اداره اوقاف کل اصفهان بازسازی شد. باباهای اصفهان
مزار بابا محمود در بخش میانی سهرفیروزان و در دامنه کوه در قبرستان قدیمی قرار دارد. پل بابا محمود در سهرفیروزان شهرستان فلاورجان قرار دارد و دومین پل تاریخی بر روی زاینده رود می‌باشد. این پل تاریخی مربوط به دوران ایلخانان مغول به قرن هفتم هجری توسط بابا محمود حاکم سهرفیروزان و لنجانات و مشاور سلطان محمد خدا بنده الجایتو ساخته شده‌است از شاگردان بابا محمود میتوان به محمد بن بکران اشاره کرد. سرای سلیمان
سرای سلیمان مربوط به اواخر دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی است و در بازار شهرضا، امتداد بازار مسگرها واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۵۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بازار بیجار
تاریخ بنای احداث بازار به دوران صفویه بر می‌گردد که در دوران زندیه در حمله کریم‌خان زند به بیجار و کردستان و جنگ جهانی اول و حمله روس‌ها در دوران قاجاریه مقداری زیادی از آن آسیب می‌بیند که دوباره مورد بازسازی قرار می‌گیرد. بازار مهاباد
قدمت بازار مهاباد حدود ۳۵۰ سال است. قسمت‌های عمدهٔ این بازار پیش از انقلاب در فواصل زمانی مختلف دو بار در اثر آتش‌سوزی ویران گردیده و از نو بازسازی شدند. پس از انقلاب و در جریان جنگ ایران و عراق نیز بازار مهاباد بمباران شد و آسیب دید. دو بازار میدان منگور (بازار میوه‌فروشان) و میدان آرد (بازار علاف) مکمل بازار سنتی مهاباد بوده‌اند. همچنین قیصریه و میدان آرد قدیمی‌ترین بخش‌های بازار مهاباد بوده‌اند. دیزیچه
مساجد و کتابخانه عمومی این شهر نیز فعالیت زیادی دارند. این غارها دارای کهنترین نشانه‌های سکونت انسان در استان اصفهان هستند که در شمال شرق دیزیچه قرار دارند. با توجه به مطالعات باستان شناسان و تاریخگذاری کربن ۱۴، این غارها مسکن شکارچیان عصر سنگ در حدود چهل تا پنجاه هزار سال پیش بوده‌است. در این دوره انسان‌های نئاندرتال در منطقه زاگرس و احتمالاً مرکز ایران می‌زیستند. اهمیت قلعه بزی در این نکته است که از دوره پارینه سنگی میانی در مرکز فلات ایران اطلاعات چندانی وجود نداشت. در حال حاضر قلعه بزی تنها مکان شناخته شده این دوره است که می‌تواند در زمینه گاهنگاری، دیرین اقلیم‌شناسی و سایر مسائل مرتبط با زندگی مردمان پارینه سنگی میانی اطلاعاتی ارائه کند. کنیسه ملانیسان
کنیسه ملانیسان مربوط به اواخر دوره قاجار است و در اصفهان، محله جوباره، میدان قیام، بازار غاز، نرسیده به چهارراه ماهی فروشان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. «کنیسه ملانیسان» کنیسه ملاربی
کنیسه ملاربی مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، محله جوباره، چهاراه ماهی فروشان، بین خیابان کمال و چهارراه ماهی فروشان، اول بن‌بست مقبره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۰۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. سرای مشیر
بازار مشیرجنب بازار وکیل در شیراز و در جنوب بازار وکیل قرار دارد و از آثار مربوط به دوره قاجاریه می‌باشد. این بازار بیشتر به سرای مشیر خوانده می‌شود. بازار مشیر از شمال به جنوب کشیده شده تا به اردوبازار می‌رسد از نظر معماری شبیه به بازار وکیل اما از آن کوجکتر است. این بازار از دو بخش شمالی و جنوبی تشکیل شده که توسط چهار سوق وسیعی به یکدیگر مرتبط می‌شوند. چهار سوق پوشش گنبدی مرتفعی دارد که در راس آن بادگیر بزرگی قرار دارد. ورودی بازار از طرف چهار سوق است. قسمت شمالی بازار ۶ زوج مغازه قرار دارد که یکی از آن‌ها اختصاص به ورودی بازار از طرف سرای مشیر دارد بازار در قسمت جنوبی از طریق دالانی به اردوبازار متصل می‌شود سردر ورودی بازار از طرف اردو بازار تزئینات کاشی‌کاری زیبایی دارد. روز اصفهان
«... از آنجا که احداث باروی حفاظتی یا حصار بزرگ اصفهان به منظور تضمین امنیت شهر تاریخی اصفهان در دوران دیلمیان و در زمان رکن‌الدوله دیلمی (۲۹۲–۳۶۶ هجری قمری) صورت گرفت و برپایی این باروی امنیتی به عنوان نقطه عطفی در تاریخ اصفهان شناخته می‌شود، یاد روز آن رویداد تاریخی از این روی شایسته‌تر از دیگر پیشنهادها است. همچنین چون در آن زمان برپایی باروی بزرگ اصفهان بر بنیان زایچه این شهر در آذر ماه (برج قوس) صورت گرفت، لذا روز یکم آذرماه هر سال (مطابق با ۲۲ نوامبر) به عنوان روز نکوداشت اصفهان برگزیده می‌شود. همچنین نگاره تاریخی منقوش بر کاشی‌کاری‌های سردر بازار قیصریه اصفهان که با اقتباس از صورت فلکی برج قوس (آذر ماه) و با محتوایی متعالی طراحی شده‌است، به عنوان نماد این روز گزیده شد.» بازار قیصریه اصفهان
بازار قیصریه بازاری است در بافت تاریخی اصفهان که عمدتاً به فعالیت فرش‌فروشان اختصاص دارد. سردر قیصریه، ورودی این بازار است. این بازار که با نام بازار سلطانی نیز خوانده می‌شود، از بزرگترین و مجلل‌ترین مرکز خرید و فروش در دوران صفویه بوده‌است و در سال ۱۰۲۹ هجری قمری (دوران صفویه) در شمال میدان تاریخی نقش جهان ایجاد گردید که این میدان را به میدان عتیق (کهنه) و اصفهان عصر سلجوقی مربوط می‌کند. این بنا در دوران صفویه از بازار قیصریه شهر لارستان واقع در استان فارس الگو برداری شده‌است. مدرسه کاسه‌گران
مدرسه کاسه‌گران مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، سبزه میدان، بازار ریسمان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.۲.روزنامه همشهری-۳۰مرداد۱۳۹۹ گره‌چینی
بر اساس شواهد و آثار موجود پیشینه هنر گره چینی در معماری ایران به دوره سلجوقی و صفوی بازمی‌گردد و خاستگاه آن نیز شهر اصفهان بوده‌است. از این سبک کار به‌طور معمول در ساخت درهای اماکن متبرکه، مقابر، منابر و از مشبک در پنجره‌های منازل و کاخ‌ها و نرده‌ها استفاده می‌شده‌است. از دوران صفوی به بعد تعبیه شیشه‌های رنگی در چوب‌های مشبک رایج شده و در اصطلاح به «ارسی» مشهور شد. هنرهای چوبی پس از صفویه به خصوص در دوران قاجار نه تنها تکامل فنی نداشت بلکه با افت فنی نیز روبرو شد. البته هنر ارسی‌سازی در این دوره به اوج خود رسید. موزه ایران باستان
آثار قابل انتساب به دوره ماد در سالن موزه از مکانهای باستانی نوشیجان، حسنلو، گودین و باباجان به دست آمده‌اند. در این دوره، ساخت اشیا آهنی گسترش یافت که از نمونه‌های بارز آن در سالن می‌توان به اشیا حسنلو اشاره کرد. در این دوره سفالینه‌های لعاب‌داری زیبایی ساخته می‌شد که یک نمونه جالب توجه آن تنگ لعاب‌دار زیویه است نقش دو بز را در دو سوی یک گل لوتوس به نمایش گذاشته‌است. بازار تهران
سر توماس هربرت، در سفرنامهٔ خود در سال ۱۱۰۸ قمری (دورهٔ صفویه) بازارهای تهران را فاقد سقف توصیف می‌کند. در میان اماکن بازار تهران، بازار بین‌الحرمین، از ساخته‌های دورهٔ محمدشاه قاجار و بازار امیر، سرای امیر و بازار کفاش‌ها از افزوده‌های دوران ناصرالدین‌شاه است. تپه زرگران
تپه زرگران مربوط به عصر مس - دوره سلوکیان - دوره اشکانیان - سدهٔ ۷ ه.ق است و در شهرستان دورود، بخش سیلاخور، دهستان چالانچولان، ضلع جنوب شرق روستای زرگران علیا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۸۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بازار ارومیه
قدمت بازار ارومیه به دورهٔ صفویان می‌رسد. کنیسهٔ مربوط یهودیان منطقه نیز در محدودهٔ این بازار قرار گرفته‌است. بازار ارومیه معماری ساده‌ای داشته و تاق‌ها، چشمه‌ها و گنبدهای مختلفی را در خود جای داده‌است. این بازار دارای تیمچه‌ها، حمام‌ها، سراها و مسجدهای مربوط به دوران زندیان و قاجاریان است. دستگرد
دستگرد برخوار در کنار گز برخوار از قدیمی‌ترین شهرهای اطراف اصفهان به‌شمار میرود و بنا به روایتی محل جمع‌آوری لشکریان برای دفاع از شهراصفهان بوده‌است. هم‌اکنون شغل اصلی مردم این شهر کشت صیفی جات در اقصا نقاط ایران است. لازم است ذکر شود که کشاورزان دستگردی در توسعه این صنعت در ایران نقش به سزایی داشته‌اند و ازجمله نو آوری‌های آن‌ها کشت صیفی با پوشش پلاستیک می‌باشد که در دهه ۵۰ به همت سه تن از کشاورزان کارکشته دستگردی برای اولین بار در ایران پیاده شد. با گذشت زمان عده‌ای از مردم به مشاغل دیگر روی آورده‌اند. تجارت در زمینه آهن آلات یکی از این مشاغل است که این شهر را به بورسی برای این کالا تبدیل کرده. متأسفانه از آثار تاریخی این شهر به علت بی‌توجهی مسولان آثاری باقی نمانده‌است. امامزاده ادهم معروف‌ترین بنای این شهر است. بازار میرزاکرم
بازار میرزاکرم مربوط به دوره قاجار است و در یزد، خیابان قیام، انتهای بازار مسگری واقع شده . این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۵۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بازار قلعه محمود
بازار قلعه محمود از خیابان امام روبه‌روی تکیه میدان قلعه آغاز می شود و به خیابان احمدی روبه‌روی مسجد قائم ([[دروازه ریگ آباد[[رده:آثار تاریخی کرمان]] [[رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان کرمان]] [[رده:بازارهای استان کرمان]] [[رده:بازارهای تاریخی شهرستان کرمان]] بیجار
مجموعه بازار بیجار مربوط به دوره صفویه است و در بیجار، خیابان شهید اردلان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.تاریخ بنای احداث بازار به دوران صفویه برمی‌گردد که در دوران زندیه در حمله کریم‌خان زند به بیجار و کردستان و جنگ جهانی اول و حمله روس‌ها در دوران قاجاریه مقداری زیادی از آن آسیب می‌بیند که دوباره مورد بازسازی قرار می‌گیرد.بازار در مرکز شهر بیجار واقع شده‌است در حقیقت آنچه که ار بافت قدیمی شهر بیجار باقیمانده‌است، مجموعه بازار آن شامل یک راسته طولانی شمالی –جنوبی و تیمچه‌ای به نام حاج شهباز و سرایی به نام سرای امیر تومان است. اکنون تعداد شانزده باب حجره از بافت معماری قدیم بازار در دو طرف راسته اصلی باقی‌مانده و مابقی حجره‌ها و راسته‌ها دستخوش تغییرات شده‌است. در پوشش مغازه‌ها از طاق و تویزه استفاده شده‌است موقعیت جغرافیایی بیجار بر سر راه کردستان و آذربایجان موجب گردیده که این بازار، وسعت گستردگی خاص شکل گرفته باشد. علت قرارگیری در مسیر راه کاروان‌رو تجاری در گذشته از رونق قابل توجهی برخوردار بوده‌است.