نهج البلاغه به چه زبان هایی ترجمه شده است؟
نهج‌البلاغه
نهج البلاغه به زبان فرانسوی نیز ترجمه شده‌است. روائع نهج‌البلاغه
این اثر تا کنون دو بار به فارسی ترجمه شده‌است. یک بار با عنوان «شگفتی های نهج البلاغه» به قلم فخرالدین حجازی، و بار دیگر بنام «بخشی از زیبایی های نهج البلاغه» توسط محمد رضا انصاری. نهج‌البلاغه
برای اولین بار، امامقلی باتوانی، نویسنده و مترجم گرجی-ایرانی، که پیشتر، قرآن را نیز به زبان گرجی ترجمه کرده بود، نهج‌البلاغه را به زبان گرجی ترجمه کرد. حیدر عباسی
ترجمه و تفسیر نهج البلاغه در سه جلد و مثنوی معنوی نیز در شش جلد چاپ شده که نویسنده آن علاوه بر ترجمه متون کتاب به زبان ترکی، تفسیر و شرح آن را نیز به همین زبان آورده‌است. نهج‌البلاغه
صدیق صفی‌زاده نهج‌البلاغه را به زبان کردی و گویش سورانی ترجمه و با مشخصات زیر به چاپ رسانده‌است. نهج‌البلاغه (ترجمه شهیدی)
سید محمدمهدی جعفری برای تعبیر از این کتاب از عبارت «نخستین ترجمه دقیق نهج‌البلاغه» استفاده کرده‌است. وی همچنین تسلط کامل شهیدی به دستور زبان‌های فارسی و عربی و اجتهادش در فقه را باعث تمایز این ترجمه با ترجمه‌های دیگر می‌داند. جلیل تجلیل نثر روان، موزون، کوتاه و آراسته به سجع را از ویژگی‌های این کتاب شمرده‌است. مهدی محقق نیز این کتاب را از با ارزش‌ترین کتاب‌های شهیدی مطرح کرده‌است. نهج‌البلاغه
سید محمدمهدی جعفری برای تعبیر از این کتاب از عبارت «نخستین ترجمه دقیق نهج‌البلاغه» استفاده کرده‌است. وی همچنین تسلط کامل شهیدی به دستور زبان‌های فارسی و عربی و اجتهادش در فقه را باعث تمایز این ترجمه با ترجمه‌های دیگر می‌داند. جلیل تجلیل نثر روان، موزون، کوتاه و آراسته به سجع را از ویژگی‌های این کتاب شمرده‌است. مهدی محقق نیز این کتاب را از با ارزش‌ترین کتاب‌های شهیدی مطرح کرده‌است. نهج‌البلاغه (ترجمه شهیدی)
نهج‌البلاغه با ترجمهٔ فارسیِ سید جعفر شهیدی، نسخه‌ای از نهج‌البلاغه است که در سال ۱۳۶۹ به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی شناخته شد.
تفسیر منهج‌الصادقین
منهج الصادقین فی الزام المخالفین، تفسیر قرآن به زبان فارسی تألیف ملا فتح‌الله کاشانی است، و از تفاسیر شیعه در قرن دهم هجری می‌باشد. تا سی چهل سال اخیر، تنها تفسیر فارسی متداول بود. محمدحسین محمدی
محمدی در سال ۲۰۱۰ (میلادی) به دهمین دورهٔ جشنواره ادبیات برلین دعوت شد و در شهر برلین داستانی‌خوانی داشت. برخی از داستان‌های او به زبان‌های انگلیسی، آلمانی، و ترکی استانبولی برگردان و منتشر شده‌اند. همچنین کتاب "انجیرهای سرخ مزار" به زبان فرانسوی ترجمه و توسط انتشارات آکتس‌سود در فرانسه منتشر شده‌است. نرگس صمدی این کتاب را به زبان ایتالیایی ترجمه و در کشور ایتالیا منتشر کرده‌است. کتاب‌شناسی علی بن ابی‌طالب
در قرن ۱۰ میلادی، یکی از محققان برجستهٔ شیعی به نام سید شریف رضی تعداد زیادی از خطبه‌ها، نامه‌ها، و سخنان کوتاه علی با موضوعات گوناگون را در کتابی به نام "نهج‌البلاغه" جمع‌آوری کرد که به یکی از پرطرفدارترین و تأثیرگذارترین کتب جهان اسلام مبدل گشت. با این حال، این کتاب تقریباً به‌طور کامل تا قرن ۲۰ میلادی در تحقیقات غربی نادیده گرفته شد. با وجود اینکه برخی محققین غربی در صحت آن تردید دارند، اما صحتش هیچ‌گاه نزد اکثر مسلمانان جای سؤال نداشته‌است. "نهج‌البلاغه" کماکان به‌عنوان منبعی مذهبی و مرجعی الهام‌بخش و ادبی در میان شیعه و سنی مطرح است. در میان گفته‌های منسوب به علی، نامهٔ او به مالک اشتر دربارهٔ حکومت صالحانه مورد توجه زیادی قرار گرفته‌است. سید حسین مدرسی طباطبایی به کتاب "مدارک نهج‌البلاغه"، اثر رضا استادی، اشاره می‌کند که در آن اسنادی ارائه شده‌است که سخنان موجود در "نهج‌البلاغه" را به علی می‌رساند. پلنگینه‌پوش
پلنگینه‌پوش تا کنون به این زبان‌ها ترجمه شده‌است: آبخازی، آسی، آلمانی، ارمنی، ازبکی، اسپانیایی، اسپرانتو، استونیایی، اسلواکیایی، انگلیسی، اوکراینی، ایتالیایی، ایسلندی، بلاروسی، بلغاری، پرتغالی، تاتاری، ترکمنی، ترکی آذربایجانی، ترکی استانبولی، چکی، چوواشی، چینی، روسی، رومانیایی، ژاپنی، سواحلی، سوئدی، صربی، عبری، عربی، فارسی، فرانسوی، فنلاندی، قرقیزی، قزاقی، کاتالان، کردی، لاتین، لوکزامبورگی، لهستانی، لیتوانیایی، مجاری، مغولی، ویلزی، هلندی، هندی و یونانی. گاتاها
تاکنون پژوهشگران مختلفی نسبت به ترجمه و انتشار گاتاها به زبان فارسی اقدام کرده‌اند که به ترتیب تاریخ عبارتند از: ابراهیم پورداوود (سال ۱۳۰۵ و بازنگری در ۱۳۳۱)، موسی جوان (۱۳۴۸)، هاشم رضی (سال ۱۳۴۸ و بازنگری در ۱۳۸۰)، موبد فیروز آذرگشسب (۱۳۵۱ تا ۱۳۵۸)، عباس شوشتری (مهرین) (۱۳۵۴)، علی اکبر جعفری (۱۳۵۹)، حسین وحیدی (۱۳۶۶)، جلیل دوستخواه (۱۳۷۴)، موبد رستم شهزادی (۱۳۷۷)، آبتین ساسانفر (۱۳۸۳) و ترجمهٔ مشترک بابک صالحیان و رضا مرادی غیاث‌آبادی (۱۳۹۰).در گاتها از دو جهان یاد می‌شود. جهان مادی-فیزیکی، و جهان مینوی-عقلانی. جهان مادی و عقلانی در هم تنیده هستند. انسان در این دو جهان به‌طور هم‌زمان زندگی و پویایی دارد. تشریفات مذهبی در اندازهٔ بسیار کم یاد می‌شوند. تنها پیشکشی که نیاز است، پیشکش اندیشهٔ نیک است. بر پایهٔ آموزه‌های گاتها تنها با اندیشه، گفتار و کردار است که آدمی زندگی واپسین خود را می‌سازد. اوپانیشادها
اوپانیشادها تا سال ۱۶۵۶ میلادی در دسترس غیرهندی‌‌ها نبود. در آن سال محمد داراشکوه فرزند شاه جهان و ممتاز محل ۵۰ اوپانیشاد را به فارسی ترجمه کرد. در سال ۱۸۰۱ میلادی انکتیل دوپرون این اثر را از فارسی به لاتین ترجمه کرد و موجب شناساندن اوپانیشادها به جهان غرب شد. این ترجمه توجه متفکران غربی را به این متون جلب کرد و فلاسفه‌ای چون شوپنهاور و شلینگ این آثار را مطالعه و تحسین کردند. هندشناسان معاصر نیز به بررسی تطابق برخی مفاهیم بنیادی در اوپانیشادها و فلسفه غربی پرداخته‌اند. هوهانس خان ماسحیان
هوهانس خان به زبان‌های فرانسه، انگلیسی، آلمانی، فارسی و ارمنی تسلط کامل داشت. او در کنار سیاست، فعالیت چشمگیری نیز در عرصه ادبیات داشت و یکی از بهترین مترجمین آثار شکسپیر و چهرهٔ درخشان ترجمهٔ معاصر زبان ارمنی شناخته می شود. وی همچنین آثاری جند به زبان فارسی ترجمه کرده‌است. از جملهٔ کارهای او می‌توان به ترجمه پانزده اثر شکسپیر به زبان ارمنی و همچنین ترجمه سفرنامه برادران شرلی به فارسی اشاره کرد. سیف‌الدین نجم‌آبادی
وی در ۲۲ مهر ۱۳۹۵ در سن ۹۴ سالگی درگذشت و در ۱ آبان نیز در هایدلبرگ آلمان به خاک سپرده شد. کوشش‌های علمی و پژوهشی نجم‌آبادی به این شرح است: برگردان از آلمانی به فارسی کتاب‌های «زبان و ادبیات پهلوی» نوشته جهانگیر تاوادیا در سال ۱۳۴۸ش، «دین‌های ایران باستان» نوشته هنریک ساموئل نیبرگ در سال ۱۳۵۹ش و «آرمان شهریاری در ایران باستان» در سال ۱۳۵۵ش؛ برگردان از فارسی به آلمانی کتاب‌های «قابوس نامه» نوشته عنصرالمعالی کیکاوس وشمگیر در سال ۱۳۶۷ش، «کلیله و دمنه» نوشته نصرالله منشی در سال ۱۳۷۵ش، «سفرنامه ناصرخسرو» در سال ۱۳۷۲ش؛ تألیف کتاب‌های «دست‌نویس‌های فارسی و اوستایی در کتابخانه دانشگاه هیدلبرگ آلمان» در سال ۱۳۶۹ش، «گزیده‌هایی از زبان و ادب فارسی برای نوآموزان آلمانی زبان همراه با پژوهشی دربارهٔ دستور زبان فارسی به آلمانی» با همکاری دکتر زیگفرید وبر در سال۱۳۹۱ش؛ ویرایش و چاپ کتاب‌های «تحریرالعقلا» نوشته شیخ هادی نجم‌آبادی در سال ۱۳۸۸ش در هامبورگ، «مختصر مفید در احوال بلاد و ولایات ایران» نوشته محمّد مفید مستوفی یزدی بافقی در سال ۱۳۶۸ش، «مختصر مفید، فهرست‌ها و یادداشت‌ها» در سال ۱۳۷۰ش و «مجمل التواریخ و القصص» با همکاری دکتر زیگفرید وبر در سال ۱۳۷۸ش؛ پژوهش اخیر در سال ۱۳۷۹ش به عنوان اثر برگزیده بخش بین‌الملل پنجمین دوره پژوهش فرهنگی ایران معرفی شد. در اردیبهشت ۱۳۹۱ش، نجم‌آبادی آثار مخطوط و چاپ سنگی پدرش را به کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی هدیه کرد. این مجموعه نفیس، پیش از این در کتابخانه مقبره شیخ هادی نجم‌آبادی واقع در خیابان شیخ هادی تهران نگهداری می‌شد. امیرحسن چهلتن
رمان‌های چهلتن تا کنون به زبانهای انگلیسی، آلمانی، ایتالیایی، نروژی، لیتوانیایی، عربی و عبری ترجمه و منتشر شده‌اند و داستانهای کوتاهش به بسیاری از زبانهای زنده دنیا. الجدری و الحصبه
رساله الجدری و الحصبه رازی نخست به سریانی، سپس به یونانی و پس از آن به لاتینی ترجمه شد که نسخه‌های متعددی از آن با عنوان درباره طاعون و درباره آبله و سرخک وجود دارد. در ۷۵۰/۱۳۴۹، مترجمی ایتالیایی به نام آبراهام کاسلاری، دستور معالجات این رساله را به لاتینی ترجمه کرد و ترجمه یونانی این اثر در ۹۵۵/ ۱۵۴۸ به چاپ رسید. وان دایک این رساله را، با استفاده از برخی از نسخه‌های چاپی اروپا و مقابله با نسخه‌های کتابخانه ونیز، در ۱۲۸۹/۱۸۷۲ در بیروت منتشر کرد. نجم‌آبادی ترجمه فارسی الجدری و الحصبه همراه با متن عربی آن را در ۱۳۴۳ از روی چاپ وان دایک، به چاپ رساند. مقایسه متنی که وان دایک منتشر کرده با نسخه کتابخانه لیدن (گ ۹۴ر ـ ۷۹ر)، نشان می‌دهد که این دو تفاوتهای بسیاری دارند. (نسخه خطی،گ ۸۳ ر ـ ۸۶ ر) از الجدری و الحصبه چاپهای دیگری نیز صورت گرفته است اقبال لاهوری
کتاب «سخنرانی‌ها، مقالات و نامه‌های علامه اقبال» اثری است که از انگلیسی در سال ۱۳۹۴ ش به فارسی در ۴۵۰ صفحه توسط محمد مسعود نوروزی ترجمه شده‌است. مقالات این کتاب عبارتند از: وحدت وجود از نگاه جیلانی، تثلیث مسیحی، دیدگاه اسلام دربارهٔ جهان و انسان، اصل برابری و نفی برده داری در اسلام، دموکراسی آرمان سیاسی اسلام، تئوری سلطنت انتخابی، نیچه و مولوی، رد حق‌الهی برای حکومت، فلسفه مگ تاگارت، معاد جسمانی، مقام زن در شرق، اسلام و قادیانیسم، پاسخی به نهرو دربارهٔ ارتداد، و… که شامل مصاحبه‌ها و نطق‌های سیاسی اقبال در مجلس نمایندگان نیز هست. نهج‌البلاغه
به قلم و ترجمه محمد دشتی که در ۷۵۲ صفحه نوشته شده‌است. دشتی در مقدمه کتاب، انگیزه خود را از ترجمه کتاب نهج‌البلاغه رفع ایراداتی که در ترجمه‌های دیگر موجود است، بیان می‌کند و سپس نتیجه می‌گیرد که نیاز به ترجمه‌ای جامع و پیام‌رسان با حفظ امانت در متن اصلی وجود دارد. از ویژگی‌ها مهم‌ترین ویژگی این کتاب، عمومی بودن ترجمه و نام گذاری خطبه‌ها، حکمت‌ها و نامه‌های علی بن ابی طالب می‌باشد. به نحوی که ۱۵۰۰ عنوان برای این مباحث انتخاب شده‌است. حیدربابایه سلام
این اثر به زبان‌های مختلف چه به صورت نظم و چه به صورت نثر ترجمه شده‌است. رباعیات خیام
در کتاب مرجع «کتابشناسی ادبیات فارسی در زبان فرانسه» (۱۳۹۳)، علاوه بر نیکولا، نام ۷۰ مترجم فرانسوی و ایرانی دیگر نیز ذکر شده‌است که معروفترین آن‌ها به ترتیب تاریخ ترجمه عبارتند از: شارل گرولو ، فرنان هانری ، کلود آنه و میرزا محمد (ترجمه مشترک)، فرانتس توسن (۱۹۲۴)، ابوالقاسم اعتصام‌زاده (۱۹۳۱)، آرتور گی ، پیر پاسکال ، محمدمهدی فولادوند (۱۹۵۹)، ژاک گوشرون ، پیر سگرز ، ونسان مونتی ، فؤاد روحانی (۱۹۸۸)، حسن رضوانیان (۱۹۹۲)، ماکسیم فری فرزانه ، ژیلبر لازار (۱۹۹۷)، پرویز ابوالقاسمی (۲۰۰۱) و عمر علیشاه (۲۰۰۵). شرح نهج‌البلاغه ابن ابی الحدید
از این کتاب چند ترجمه به زبان فارسی وجود دارد، نظیر ترجمهٔ کامل و یک دست غلامرضا لایقی که توسط نشر نیستان چاپ شده، ترجمه شمس‌الدین محمد بن مراد در دورهٔ صفوی، ترجمهٔ نصرالله تراب بن فتح‌الله دزفولی و ترجمهٔ محمود مهدوی دامغانی. الاحتجاج
در حال حاضر دو ترجمه از این کتاب به زبان فارسی وجود دارد: ۱- ترجمه بهراد جعفری که توسط انتشارات اسلامیه در سال ۱۳۸۱ هجری خورشیدی به چاپ رسیده است. ۲- ترجمه احمد غفاری مازندرانی که توسط انتشارات مرتضوی در سال ۱۳۷۱ هجری خورشیدی به چاپ رسیده است. احمد خاتمی (استاد دانشگاه)
مطالعات مرتبط با مذهب در پهنهٔ ادب فارسی شامل چند فرهنگ‌نامه، آثاری در زمینهٔ ارتباط علم کلام با ادب فارسی، و تألیفاتی در زمینهٔ نهج‌البلاغه است. "ف‍ره‍ن‍گ ع‍ل‍م ک‍لام: ش‍رح ل‍غ‍ات و اص‍طلاح‍ات و اع‍لام ع‍ل‍م ک‍لام"، اثری با قالب فرهنگ‌نامه‌ای است که در سال ۱۳۷۰ به قلم احمد خاتمی تحریر شد. "فرهنگ‌نامهٔ موضوعی قرآن کریم" اثر فرهنگ‌نامه‌ای دیگری در سه مجلد از احمد خاتمی‌است که در آن سوره‌ها و آینه‌های قرآن بر پایهٔ موضوع به ترتیب الفبا طبقه‌بندی شده‌اند. "فرهنگ‌نامهٔ موضوعی قرآن کریم" نخستین بار در سال ۱۳۸۳ توسط دفتر نشر فرهنگ اسلامی منتشر شد. دو سال پیش از انتشار کتاب پیش‌گفته، فرهنگ‌نامهٔ دیگری به نام "فرهنگ‌نامهٔ موضوعی نهج‌البلاغه" در سال ۱۳۸۱ از احمد خاتمی منتشر شده بود. "فرهنگ‌نامهٔ موضوعی نهج‌البلاغه" نیز اثری با ساختار فرهنگ‌نامه‌های الفبایی‌است که در آن محتوای نهج‌البلاغه بر پایهٔ موضوع مرتب شده‌است. این فرهنگ‌نامهٔ تک‌جلدی توسط انتشارات سروش منتشر شده‌است. در ادامهٔ "فرهنگ‌نامهٔ موضوعی نهج‌البلاغه"، اثر دیگری نیز با ساختار فرهنگ‌نامه‌ای زیر عنوان "فرهنگ برابرهای فارسی واژگان نهج‌البلاغه" از احمد خاتمی منتشر شده‌است. اثر مذکور در سال ۱۳۹۰ از سوی «بنیاد نهج‌البلاغه» نشر و عرضه شد. احمد خاتمی، "فرهنگ برابرهای فارسی واژگان نهج‌البلاغه" را از طریق مقایسه و مقابلهٔ پانزده ترجمهٔ فارسی نهج‌البلاغه، از قرن پنجم هجری قمری تا به امروز، و با هدف یافتن معادل‌های فارسی که مترجمان طی چند سده در ترجمه‌های خود به‌دست داده‌اند، به‌منظور دریافت سیر تطور «ترجمه» در زبان فارسی، به رشتهٔ تحریر درآورد. اثر دیگرِ احمد خاتمی که می‌توان را در دستهٔ آثار مذهبی وی طبقه‌بندی کرد، کتاب «"منشور حکمت و حکومت: سیری در نامهٔ امام علی (ع) به مالک اشتر"» است. نگارش این اثر بخشی از تلاش «بنیاد نهج‌البلاغه» به‌منظور ثبت عهدنامه مالک اشتر در سازمان یونسکو بود که نهایتاً در سال ۱۳۸۸ توسط آن بنیاد منتشر و با پی‌گیری‌های بنیاد مذکور به چند زبان زندهٔ دنیا ترجمه شد. عبدالغفار نجم‌الدوله
اولین و تنها کتابی که به قصد آموزش فلسفهٔ جدید در دورهٔ قاجار تهیه شده کتابی است که نجم‌الدوله با عنوان "دورهٔ " "اصول حکمت فلسفه" ترجمه کرده‌است. او این کتاب را بنا به‌خواست میرزا علیقلی‌خان مخبرالدوله، وزیر علوم، در سال ۱۳۰۸ ق از فرانسه به فارسی ترجمه کرده‌است. این ترجمه به صورت خطی باقی مانده‌است. نهج‌البلاغه
تاریخ‌نگاران و حدیث‌دانان دیگری نیز به گردآوری سخنان و اندرزهای علی اقدام کرده‌اند، برای نمونه قاضی محمد بن سلامه معروف به قضاعی درگذشتهٔ ۴۰۵ قمری مجموعه‌ای از سخنان علی را به نام «دستور معالم الحکم و مأثور مکارم الشیم» گردآوری کرده‌است. به زبان فارسی نیز به نام «قانون» چاپ شده‌است. بسیاری از خطبه‌ها و نامه‌های نهج‌البلاغه پیش از آن در کتاب «الغارات» تألیف ابواسحاق ثقفی کوفی، از دانشمندان قرن سوم (متوفی ۲۸۳ ه‍.ق) آمده‌است. همچنین بخش بزرگی از خطبه‌های توحیدی نهج‌البلاغه در کتاب‌هایی که یک قرن پیش از نهج‌البلاغه تألیف شده، نظیر کتاب "الکافی" شیخ کلینی و "کتاب التوحید" شیخ صدوق آمده‌است. سید علی شجاعی
او همچنین در حوزه کودکان و نوجوانان آثاری دارد، بسیاری از این آثار در مورد استفاده و منتخب کشورهای دیگر جهان نیز بوده و تاکنون به بیش از 8 زبان (آلمانی، کره‌ای، سوئدی و ...) ترجمه و برنده بیش از 5 جایزه داخلی و خارجی شده‌اند. عبدالمحمد آیتی
اولین بار در سال ۱۳۴۰ در «کتاب هفته» مطلبی با نام «باتلاق» نوشت و به‌دنبال آن، رمان «کشتی شکسته» تاگور را ترجمه کرد. وی از مترجمان بنام عربی به فارسی است و ترجمه‌های فارسی «قرآن مجید»، «نهج‌البلاغه» و «صحیفه سجادیه» را منتشر کرده‌است. آیتی تا زمان مرگش عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود و در این فرهنگستان، ریاست شورای علمی "دانشنامه تحقیقات ادبی" را بر عهده داشت. خالکوب آشویتس
رمان خالکوب آشویتس تا سال ۲۰۱۹، به ۴۷ زبان ترجمه شده‌است.این اثر برای نخستین‌بار از سوی نشر چترنگ با ترجمه فرشته شایان به فارسی ارائه شده‌است. همچنین ترجمه‌هایی دیگر از این اثر به قلم مینا امیری و سودابه قیصری ارائه شده‌است. ضمناً یکی از این ترجمه‌ها به زبان اسلواکی، زبان مادری لالی است. دادا واسوانی
از دادا واسوانی تاکنون سی عنوان کتاب به زبان انگلیسی منتشر شده‌است که از جملهٔ آن می‌توان «جهنم تا بهشت»(۳) و «ملاقات با خدا»(۴)را نام برد.عناوین کتاب‌های منتشرهٔ او به زبان مادری‌اش (سندی) نیز بیش از این تعداد است. کتاب‌های «نیکی‌های شما به سوی شما باز می‌گردند»(۵) و «راه ابیاسا»ی(۶)او برای اولین بار در ایالات متحده آمریکا انتشار یافتند. جی. پی. واسوانی به همهٔ کشورهای دنیا سفر می‌کرد. نهج‌البلاغه
این نامه به معاویه نوشته شده‌است. منطق‌الطیر
منطق‌الطیر توسط جمال کمال مترجم ازبک که پیشتر مثنوی مولانا را نیز ترجمه کرده‌است، به زبان ازبکی ترجمه شده و از سوی رایزنی فرهنگی سفارت ایران در ازبکستان، با همکاری مؤسسهٔ زبان و ادبیات علی‌شیر نوایی وابسته به فرهنگستان علوم جمهوری ازبکستان توسط انتشارات فن در هزار نسخه در سال ۱۳۸۵ منتشر شده‌است. حبیب برجیان
زمینه پژوهش‌های اخیر برجیان گردآوری زبانهای ایرانی و مطالعه آنها در بستر تحول تاریخی زبان است. تا کنون چند کتاب و ده‌ها مقاله به زبان‌های فارسی و انگلیسی در ژورنال‌ها و دانشنامه‌ها از جمله دانشنامه ایرانیکا از او منتشر شده‌است. دامنه این مطالعات زبانهای مادی، خزری، تاتی، کردی، بلوچی، سمنانی، لری، بشکردی، لارستانی، گروه زبانهای فارس، گروه زبانهای پامیر و نیز گویش‌های زبان فارسی را در بر می‌گیرد. چند مقاله او از انگلیسی به زبانهای روسی، فارسی، ارمنی و چک ترجمه شده‌است. مؤتمر علماء بغداد
این کتاب به چند زبان ترجمه شده‌است از جمله به زبان فرانسه با عنوان: «La Conferense des savants de Bagdad» به عربی نیز تحت عنوان «أبهی المداد فی شرح مؤتمر علماء بغداد» شرح شده‌است. بهج‌الصباغه فی شرح نهج‌البلاغه
بهج‌الصباغه فی شرح نهج‌البلاغه نام مجموعه‌ای چهارده جلدی است که توسط محمدتقی شوشتری (متوفی ۱۳۷۴ خورشیدی) به زبان عربی تألیف شد. شوشتری در این مجموعه چهارده جلدی شرح خود را بر اساس طبقه‌بندی موضوعی تنظیم کرده که مشتمل بر ۶۰ فصل است. هر یک از این فصل‌ها در موضوع خاصی است و در مجموع، ۹۳۳ عنوان را دارا می‌باشد. وی راهی را که برای شرح صحیح بیانات علی بن ابی‌طالب انتخاب کرده، شرح نهج‌البلاغه با نهج‌البلاغه یا کلمات علی است. او با استفاده از این شیوه، به نوعی به شرح روایی و تشکیل خانواده حدیثی از کلمات علی پرداخته‌است. محمدمهدی فولادوند
محمدمهدی فولادوند (۱ دی ۱۲۹۹ - ۱۵ مرداد ۱۳۸۷) استاد الهیات دانشگاه تهران و از مترجمان قرآن و "نهج‌البلاغه" و "صحیفهٔ سجادیه" به زبان فارسی بود. روغنی قزوینی
روغنی بیش از ۳۰ کتاب نوشته است که مشهورترین آن شرح نهج البلاغه اوست که بارها چاپ شده است. همچنین کتابی از وی با نام نوادر در سال ۱۳۷۰ ش چاپ شد که به علت محتوای زشت و زننده برخی مضامینش توسط وزارت ارشاد اجازه انتشار داده نشد و به صورت مخفیانه در بین مردم منتشر شد. این اثر ترجمه و تلخیص محاضرات الادبای راغب اصفهانی است. همچنین شرحی از وی به نام رموز الایقان که شرح بر مثنوی مولوی است اخیرا در تهران چاپ شده است. ترجمه صحیفه سجادیه و شرح دعای سمات و شرح عهدنامه مالک اشتر از دیگر تالیفات اوست. احمد جاهد از کسانی است که به نشر آثار قزوینی علاقمند است. مشکاةالانوار
این کتاب نخستین بار بوسیلهٔ اسحق بن یوسف فاسی و یک‌بار دیگر به همت مترجمی ناشناس به زبان لاتین ترجمه شد. در سال ۱۹۲۴ میلادی نیز به سعی گاردنر به زبان انگلیسی ترجمه شد. کتاب دده قورقود
غیر از ترجمه‌های آلمانی. روسی. ایتالیایی چندین ترجمه دیگر نیز به سایر زبان‌های اروپایی و آسیایی صورت گرفته از جمله آن‌ها دو ترجمه به زبان انگلیسی را می‌توان نام برد که اولی د ر انگلستان و و دومی در آمریکا انجام یافته‌است. از ترجمه کنندگان می‌توان به ترجمه دیگر از یواخیم هاین به زبان آلمانی که در سال ۱۹۵۸ درشهرزوریخ و چاپ به زبان روسی در سال۱۹۶۲به وسیله بارتولد وانتشار توسط ویکتور ژیرمونسکی درمسکو اشاره کرد. سردار کابلی
سردار کابلی همراه با فراگیری علوم معقول (فلسفه، حکمت و هیئت) و منقول (فقه و اصول)، زبان‌های عربی، انگلیسی، عبری و اردو را نیر فرا گرفت. وی علاوه بر تکلم و محاوره، برخی از تالیفات خود را به این زبان‌ها نگارش کرده و بعضی از کتب خارجی را نیز ترجمه نمود. وی در زمینهٔ زبان عبری پژوهش‌هایی انجام داد و برخی از نظرات دانشمند مسیحی عراق اب انستاس دربارهٔ واژه‌شناسی را رد کرد. سردار کابلی کتاب انجیل برنابا را از عربی به فارسی ترجمه کرده و با نسخه انگلیسی آن تطبیق داد. وی همچنین سروده‌هایی به زبان اردو و انگلیسی دارد. محمدمهدی فولادوند
محمدمهدی فولادوند رباعیات خیام را از فارسی به فرانسه ترجمه کرده‌است. محمدجواد کمالی در کتاب «کتابشناسی ادبیات فارسی در زبان فرانسه» علاوه بر درج اطلاعات مربوط به چاپ‌های مختلف این ترجمه، نمونه‌هایی از ترجمهٔ او را در کنار ترجمه‌های مترجمان فرانسوی از رباعیات خیام آورده است. برخی از دیگر ترجمه‌های فولادوند عبارت‌اند از: قرآن، نهج‌البلاغه، اقتصادنا محمدباقر صدر و المنقذ من الضلال (رهایی از گمراهی) غزالی به زبان فارسی. وی همچنین مترجم دعای کمیل به فرانسه است. محمود شهابی خراسانی
محمد حسین ساکت، نویسنده، مترجم و پژوهشگر، در باب منطق‌نگاری به زبان فارسی می‌گوید: «پس از زبان تازی بیشترین و گرانقدرترین نگاشته‌های علمی ادبی، به زبان فارسی بود و زبان توانمند پارسی به یاری نگارش و گسترش دانشها شتافت و تار و پود دانشهای منطق، ستاره‌شناسی و غیره را به دست استادان بافت.» نهج‌البلاغه (ترجمه شهیدی)
در مراسم بررسی این کتاب که در سال ۱۳۸۷ برگزار شد، علی‌اصغر محمدخانی، علی موسوی گرمارودی و مهدی محبتی به شیوایی بیان نویسنده و رعایت آرایه‌های ادبی فارسی در این کتاب اشاره کردند و نحوه نگارش وی را به کتاب‌های سعدی تشبیه کردند. کمال‌البلاغه
کمال‌البلاغه‌ با نام کامل کمال البلاغه و هو رسائل شمس المعالی قابوس بن وشمگیر اثری ادبی به زبان عربی است که عبدالرحمن بن علی یزدادی جمع‌آوری کرده‌است. این کتاب در واقع مجموعه نامه‌هایی از قابوس بن وشمگیر، چهارمین امیر زیاری، است.قابوس این نامه‌ها را برای نویسندگان و دانشمندان معاصر خود نوشته و متن آنان را در نهایت فصاحت و دارای صنایع لفظی و محاسن بدیعی خلق کرده. به همین جهت عبد الرحمن بن علی یزدادی در مقدمه کتاب، در وجه تسمیه کتاب می‌گوید که این کتاب را «"کمال البلاغه"» نامیده؛ زیرا رسائل (نامه‌ها) موجود در این کتاب در نهایت کمال بلاغت و در زبان عربی است. این کتاب نشان‌دهنده اطلاعات ادبی و قدرت انشاء عربی قابوس است. "دائرةالمعارف بزرگ اسلامی" دربارهٔ این کتاب نوشته‌است: «رسائل ادبی سی و سه‌گانهٔ قابوس بن وشمگیر خطاب به صاحب بن عباد (۳۲۶–۳۸۵ق/۹۳۸–۹۹۵م)، ابن عمید (۳۳۷–۳۶۶ق/۹۴۸–۹۷۷م) و عتبی (ح ۳۵۰–۴۳۱ق/۹۶۱–۱۰۴۰م) و ۹ رسالهٔ دیگر در پاسخ آن‌ها را عبدالرحمن بن علی یزدادی در کتاب "کمال البلاغه" گردآوری کرده و آثار ادبی دیگر وی در کتاب‌هایی مانند "یتیمه الدهر"، "معجم الادباء"، "تاریخ یمینی" و جز این‌ها آمده‌است.» نظامی گنجوی
اشعار نظامی به زبان‌های گوناگون برگردانده شده‌است. برای نمونه خمسه به همت رستم علی‌اف به زبان روسی برگردان و منتشر شده‌است. دیوان حافظ
تا سال ۱۳۶۷ ه‍.ش، ترجمه‌های دیوان یا بخشی از آن به زبان‌های اردو، پنجابی، سندی، عربی، انگلیسی در هند و پاکستان، دیوان و گزیدهٔ آن، و تنظیمِ اشعار برای آواز به زبان‌های انگلیسی، فرانسه، آلمانی، روسی، ارمنی، بلغاری، چکی، چینی، دانمارکی، هلندی، فنلاندی، یونانی، مجاری، ایتالیایی، لاتین، لیتوانیایی، نروژی، لهستانی، پرتغالی، رومانیایی، صربی، سوئدی، اسپانیایی و ترکی در این سال‌ها به‌دست آمده‌است. رهبری سید علی خامنه‌ای
سید علی خامنه‌ای در طی سال‌های ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۴ نامه‌هایی را برای جوانان جهان غرب و به‌طور خاص جوانان اروپا و آمریکای شمالی فرستاد. خطاب به جوانان اروپا و آمریکای شمالی و عموم جوانان در کشورهای غربی سر تیتر نامه‌های وی بودند که به ۵۲ زبان دنیا ترجمه شد. نهج‌السعاده فی مستدرک نهج‌البلاغه
محمدباقر محمودی در مصاحبه‌ای انگیزه خود نسبت به نگارش این کتاب را چنین بیان می‌کند: کتاب حاضر در چهارده جلد و شش باب کلی تألیف شده‌است که آن‌ها عبارتند از: الغدیر
کتاب غدیر ۲۰ جلدی است که ۱۱ جلد آن به زبان عربی چاپ شده‌است و آن ۱۱ جلد، در ۲۲ جلد به زبان فارسی ترجمه شده‌است. پرویز اتابکی (مترجم)
دکتر اتابکی زبان‌های عربی، فرانسه و انگلیسی را به خوبی می‌دانست و چندین اثر مرجع را از زبان عربی به فارسی برگرداند. او در ویرایش نیز دست داشت و کتاب‌های تاریخ جامع ادیان جان ناس، فلاسفه شیعه، پیشگامان مسلمان تجددگرایی در عصر جدید، پژوهش ادبی، فن سالاران، یالتا (از مجموعه «چه می‌دانم»)، اعجاز بیانی قرآن، تاج‌التراجم، نثر پارسی در آئینه تاریخ و تأثیر پند پارسی بر ادب عربی با ویرایش او به طبع رسیده‌است. همچنین فرهنگ جامع کاربردی عربی - فارسی و چندین گزیده از آثار سرآمدان ادب فارسی را تألیف و منتشر کرده‌است. التفهیم
التفهیم به ایتالیایی نیز ترجمه شده، ولی هنوز انتشار نیافته‌است. تحقیقات زیادی نیز به زبانهای مختلف در بارة التفهیم انجام شده‌است که ضمن آنها بخشهایی از کتاب به آلمانی و روسی، پیش از انتشار ترجمة روزنفلد و احمداُف، ترجمه شده‌است. گلستان سعدی
علاوه بر این، گلستان در قرن نوزدهم چندین بار به زبان‌های "هندی"، "اردو"، "عربی"، "لهستانی"، "چکی"، "روسی"، "پرونسی" و "رومانیایی" ترجمه شد. حسین استاد ولی
حسین استاد ولی، مؤلف، مترجم و حدیث‌شناس ایرانی است که آثار مهمی چون ترجمه قرآن کریم، ترجمه نهج‌البلاغه، ترجمه صحیفه سجادیه، ترجمه آمالی شیخ مفید، تصحیح، ترجمه و توضیح اصول کافی، ترجمه سنن‌النبی، ترجمه علم‌الیقین، ترجمه آمالی شیخ طوسی، ترجمه بحرالمعارف و ترجمه و تصحیح مفاتیح الجنان را در کارنامه خود دارد. نهج‌البلاغه
وقتی علی بن ابی طالب، مالک اشتر نخعی از یاران خود را به امارت مصر منصوب کرد، به او فرمانی در قالب یک نامه نوشت، این نامه از مهمترین اسناد سیاسی حقوق اسلامی و خصوصاً شعبه شیعی آن است. نهج‌البلاغه
به قلم و ترجمه سید جعفر شهیدی که توانست در سال ۱۳۶۹ به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی شناخته شود. حیدر عباسی
ترجمه و تفسیر کتاب‌های نهج البلاغه و مثنوی معنوی (شرح الانوار) به زبان ترکی با تلاش حیدر عباسی شاعر مشهور مراغه در مدت ۴۲ سال انجام شده‌است. بهاءالله
از دیگر آثار بزرگ و مهم بهاءالله می‌توان به کلمات مکنونه، هفت وادی، چهار وادی، جواهر الاسرار و الواح خطاب به سلاطین اشاره کرد. بهائیان مجموعه آثار بهاءالله را وحی الهی و شالودهٔ آئین بهائی در نظر می‌گیرند. آثار بهاءالله هم‌اکنون به بیش از ۸۰۰ زبان دنیا ترجمه و در بیش از ۲۰۰ کشور منتشر شده‌است. کلیله و دمنه
ترجمهٔ عربی ابن مقفع پایهٔ ترجمه‌های دیگر قرار گرفت و کتاب از عربی به فارسی، یونانی، ترکی، اسپانیایی، روسی، آلمانی ترجمه شد. نهج‌البلاغه
کتاب‌های تحقیقیِ بسیار مفصّلی در مورد اسناد و مدارک نهج‌البلاغه انتشار یافته که از جمله مهم‌ترینِ آن‌ها این سه کتاب را می‌توان نام برد: بوداگرایی در ختن
کتاب زمبسته منظومه‌ای طولانی درباره جنبه‌های گوناگون دین بودا و مفصل‌ترین متن به زبان ختنی است. زبان ختنی زبانی است که به همراه سغدی، خوارزمی و بلخی زبان‌های ایرانی میانه شرقی را تشکیل می‌دهند. تاریخ دقیق نگارش کتاب زمبسته روشن نیست. دلایلی وجود دارد که اثبات می‌کند که این متن پیش از قرن هفتم میلادی نوشته نشده‌است. نخستین و تنها ترجمه از کل متن در سال ۱۹۶۸ توسط اِمِریک و در نیویورک-تورنتو به چاپ رسیده‌است. ارشاد منجی
"گرفتاری امروز با اسلام" از کتاب‌های شناخته‌شدهٔ او است که از زمان انتشارش در سال ۲۰۰۳ موجب شهرت او شده است. این کتاب تاکنون به بیش از ۲۵ زبان از جمله فارسی ترجمه شده است. منجی برای انتشار این کتاب تاکنون چندین بار به مرگ تهدید شده است. البیان فی تفسیر القرآن
البیان نخستین بار در سال ۱۳۷۵ در نجف به چاپ رسید. هاشم هاشم‌زاده هریسی و محمدصادق نجمی آن را به فارسی ترجمه کرده‌اند. محم شفاء نجفی در اسلام‌آباد آن را به زبان اردو ترجمه و چاپ کرد. عبدالعزیز ساشادینا در سال ۱۹۹۸ آن را به انگلیسی ترجمه و انتشارات دانشگاه آکسفورد چاپ نمود. دیوان حافظ
بر اساس "کتابشناسی حافظ" گردآوری مهرداد نیکنام — که نوشته‌ها دربارهٔ حافظ و دیوانش از آغاز تا سال ۱۳۶۷ را دربرمی‌گیرد — ترجمه‌های دیوان یا بخشی از آن به زبان‌های اردو، پنجابی، سندی، عربی، انگلیسی در هند و پاکستان، دیوان و گزیدهٔ آن، و تنظیمِ اشعار برای آواز به زبان‌های انگلیسی، فرانسه، آلمانی، روسی، ارمنی، بلغاری، چکی، چینی، دانمارکی، هلندی، فنلاندی، یونانی، مجاری، ایتالیایی، لاتین، لیتوانیایی، نروژی، لهستانی، پرتغالی، رومانیایی، صربی، سوئدی، اسپانیایی و ترکی در این سال‌ها به‌دست آمده‌است. نهج‌البلاغه
ترجمهٔ روسی نهج‌البلاغه: عبدالکریم تاراس چرنینکو محمد عبده
شیخ محمد عبده از مفتیان پیشین مصر از جمله کسانی بود که به شرح و تبلیغ نهج‌البلاغه در میان جوانان مصری پرداخت. وی در مقدمه شرح خود گفته‌است: «در همهٔ مردم عرب‌زبان، یک نفر نیست مگر آنکه معتقد است سخن علی بعد از قرآن و کلام نبوی شریف‌ترین و بلیغ‌ترین و پرمعنی‌ترین و جامع‌ترین سخنان است.» کمال پاشازاده
تألیفات و نوشته‌های کمال پاشازاده ، به موارد مذکور ختم نمی‌شود و بیش از 200 اثر بدو منسوب است . آثاری به زبان عربی همچون : شرح الهدایه ، مهمات المفتی ، حاشیه بر تلویح تفتازانی ، شرح فرایض السراجیه سجاوندی ، اربعینات و یا چهار مجموعه جداگانه حدیث با شروح آن ، حاشیه بر تفسیری که سید شریف جرجانی از مواقف عضدایجی کرده‌است ؛ حاشیه بر تهافت الفلاسفه خواجه زاده ، شرح خمریه ابن فارض ؛ الرساله المنیریه ؛ التجوید ( در کلام ) ؛ شرح مشارق الانوار ، طبقات الفقها ؛ طبقات المجتهدین ؛ رساله فی طبیعه الافیون ؛ رساله فی الطاعون ؛ راح الارواح فی دفع عاهه الاشباح و آثاری به زبان ترکی همچون فواید طبیه ؛ شرح حدیث الاربعین ، ترجمه پیر محمد العاشق بن علی البقاعی ؛ رساله طب ؛ فارسی تکلم رساله سی ( به ترکی و فارسی ) و آثاری به زبان فارسی همچون ترجمه رجوع‌الشیخ الی صباه که به اشاره سلطان سلیم به فارسی ترجمه کرده و آن را آب زندگانی نامیده است . راهنمای زبان‌های ایرانی
راهنمای زبان‌های ایرانی با نام اختصاری CLI اثر ۱۷ زبان‌شناس برجسته به سرپرستی رودیگر اشمیت، به زبان‌های آلمانی، انگلیسی و فرانسوی نوشته شده و توسط ۴ نفر (زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی) به فارسی برگردانیده شده‌است. نهج‌البلاغه (ترجمه دشتی)
دشتی در مقدمه کتاب، انگیزه خود را از ترجمه کتاب نهج‌البلاغه رفع ایراداتی که در ترجمه‌های دیگر موجود است، بیان می‌کند و سپس نتیجه می‌گیرد که نیاز به ترجمه‌ای جامع و پیام‌رسان با حفظ امانت در متن اصلی وجود دارد. داستان‌های اوبابا
این کتاب تا کنون به بیش از ۲۵ زبان ترجمه شده‌است که از آن‌ها می‌توان به انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی، پرتغالی، هلندی، ترکی، عربی، کره‌ای و … اشاره کرد. به دنبال ترجمهٔ این کتاب به زبان‌های مختلف، برناردو آچاگا به آوازه‌ای جهانی رسید و کتاب‌های دیگر او نیز مورد توجه مخاطبین در سرتاسر دنیا قرار گرفت. شاهنامه
از سال ۱۸۳۸ تا ۱۸۷۸، یکی از مهم‌ترین بازگردان‌های شاهنامه به زبان فرانسوی توسط "ژول مل" انجام گرفت. از بازگردان‌های دیگر شاهنامه می‌توان بازگردان منظوم "پیتزی" به زبان ایتالیایی نام برد. "ژو کوسکی" نیز داستان رستم و سهراب را به نظم روسی درآورد. باید یاد شود که شاهنامه این اثر حماسی ملی ایرانیان به بیش از سی زبان جهان ترجمه شده‌است. هم‌چنین آثاری از شاهنامه به زبان‌های ارمنی، گجراتی، دانمارکی، مجاری، سوئدی، لهستانی و هندی بر جای مانده‌است. دکتر صالح محمد زیری وزیر پیشین وزارت صحت عامه افغانستان و یکی از شخصیت‌های سیاسی چهار دهه تاریخ این کشور، شاهنامه را با عنوان «د فردوسی شهنامه» به نثر شیوای پشتو برگرداند. بازگردان پشتو در هجده ماه به پایان رسید و در سال ۱۳۹۳ خورشیدی (۲۰۱۴) نخستین چاپ آن در ۶۳۳ صفحه روانهٔ بازار شد. بازگردان پشتو در آغاز کتاب، جستار گسترده‌ای دارد در پیرامون سرزمین پهناور شاهنامه از قاف تا سیستان، از زابل تا سمنگان و از اندراب تا گرزوان و به دنبالش اشاره می‌کند به دو دلیلی که چرا شاهنامه در سرزمین‌های بیشتر پشتونشین درست جا نیفتاده‌است. اسماعیل منصوری لاریجانی
6. ترجمه و شرح نکات نهج البلاغه (چهارمین دورۀ انتخاب کتاب سال اعضای هیأت علمی دانشگاه‌های سراسر کشور- جشنواره دهخدا سال 1397 ه.ش) نهج‌البلاغه (ترجمه دشتی)
نمونه ای از ترجمه دشتی در بخشی از نامه علی بن ابی طالب به مالک اشتر: نهج‌البلاغه (ترجمه دشتی)
این ترجمه تا کنون چندین مرتبه مورد نقد و بررسی و مقایسه قرار گرفته‌است. الموت (رمان)
این رمان تا سال ۲۰۰۴ به انگلیسی ترجمه نشده بود و پیش از آن به ۱۸ زبان از جمله زبان چکسلواکی (۱۹۴۶)، صربی (۱۹۵۴)، فرانسوی (۱۹۸۸)، اسپانیولی (۱۹۸۹)، ایتالیایی (۱۹۸۹)، آلمانی (۱۹۹۲)، ترکی و پارسی (۱۹۹۲)، عربی، یونانی، کره‌ای ترجمه گردید. ترجمه‌های اخیر این اثر به زبان‌های عبری (۲۰۰۳)، مجارستانی (۲۰۰۵) و فنلاندی (۲۰۰۸) بوده‌است. ضمیر ناآگاه (کتاب)
در سال ۱۳۹۲ ترجمهٔ فارسی این اثر برای نخستین‌بار از زبان اصلی نوشتار یعنی‌ آلمانی توسط نشر پژواک هنر و انديشه، و با ترجمهٔ علی فولادین٫ آرین مرادزاده و سید حسین مجتهدی همراهِ متن انگلیسی و آلمانی آن روانهٔ بازار نشر شد. مترجمان با داشتن آشنائی با مبانیِ نظری و عملیِ روانکاوی و زبانشناسی، کوشیده ا‌ند تا حد امکان انتقال درست محتوا، وفاداری به متن و نگهداری فضای ادبی متون فرویدی را مراعات نمایند. در ویراستِ دوم فرهنگِ موجزِ اصطلاحاتِ تخصصیِ پرکاربرد بر مبنای منبع معتبری چون «واژگانِ روانکاوی» اثر لاپلانش و پونتالیس و همچنین واژه نامه یِ تخصصی یِ سه زبانه در ضمیمه یِ کتاب آورده شده. زنده‌به‌گور (داستان کوتاه)
هدایت در این اثر حالات روحی یک بیمار روان‌گسیخته را به تصویر می‌کشد. جوانی سرخورده، وازده و بیچاره که از جامعهٔ انسانی بدور است و بیزار از ادامهٔ زندگی که شرح حال خویش را می‌نویسد. بسیاری این اثر را پاره‌ای از زندگی خود هدایت می‌دانند. این اثر به چندین زبان زنده دنیا از جمله فرانسه و انگلیسی و کره ای و... ترجمه شده است. گلستان سعدی
نخستین ترجمهٔ گلستان به زبان‌های غربی در سال ۱۶۳۴ میلادی انجام شد. در این سال، "آندره دوریه" گلستان را به‌صورت ناقص به فرانسوی ترجمه کرد. مطابق فهرست مندرج در کتاب "کتابشناسی ادبیات فارسی در زبان فرانسه"، این کتاب تاکنون نُه بار به‌طور کامل به زبان فرانسه ترجمه شده‌است. معروفترین مترجمان آن عبارتند از "نیکول سِمله" ، شارل دفرمری ، فرانتس توسن ، "عمر علی شاه" و "ژاک موریس گودن" . تفسیر قرآن
عربی یا فارسی؟. در جهان اسلام عربی زبانی رایج بسیاری از کشورهاست، و از این‌رو معمول است که دانشمندان اسلامی؛ از فلاسفه ای چون ابن سینا گرفته تا فقهایی چون سید روح‌الله خمینی؛ از ایرانیان چون ملاصدرا گرفته تا اهل اندلس چون ابن رشد؛ از پیشینیانی چون فارابی گرفته تا معاصرانی چون محمدحسین طباطبایی و محمد صادقی تهرانی؛ برای اینکه دانش خود را در اختیار تمام مسلمانان قرار دهند، کتاب‌های خود را به عربی می‌نوشتند. به همین دلیل بیشتر کتاب‌ها در جهان اسلام به عربی و شمار کمتری به فارسی، انگلیسی، چینی، فرانسوی و سایر زبان‌ها نگاشته شده‌است. نهج‌البلاغه
نخستین گردآورنده کلمات قصار علی ابوعثمان عمرو بن بحر جاحظ صاحب (بیان و تبیین) درگذشتهٔ ۲۵۵ ه‍.ق می‌باشد. وی صد کلمه از کلمات قصار علی را انتخاب کرده و آن را مطلوب کل طالب من کلام امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب نامیده‌است. دستبردهای فکری افراد شناخته‌شده اهل ایران
دانشنامه علائی که توسط ابن سینا به فارسی نوشته شده، در حدود سال ۴۸۷ق و در بغداد توسط غزالی به عربی ترجمه شد و او با تصریح بر اینکه این کتاب از تألیفات اوست (و نامی از ترجمه نمی‌برد) دست به سرقت علمی می‌زند. این اثر در زمره تألیفات او به نام مقاصد الفلاسفه جای گرفته‌است. علی‌نقی فیض‌الاسلام
سید علی‌نقی فیض‌الاسلام، مترجم قرآن و نهج البلاغه. سید علی‌نقی فیض‌الاسلام در سال ۱۲۸۴ در خانواده‌ای روحانی در سده (خمینی‌شهر)، اصفهان به دنیا آمد. نزد پدرش سید غیاث‌الدین، نخست به اصفهان سپس به تهران و پس از به مشهد برای پیگیری تحصیلات سفر کرد. پس از طی مراحل سطح به نجف مهاجرت کرد و پس از سالیانی تحصیل و کوشش به درجه اجتهاد رسید. عبقات الانوار
کتاب به فارسی بوده و دارای دو منهج و هر منهج نیز مشتمل بر مجلّداتی چند است. منهج اوّل دربارهٔ اثبات دلالت آیاتی چند از قرآن مجید بر امامت است. منهج دوّم کتاب، دربارهٔ احادیث دوازده‌گانه‌ای است که مولوی عبدالعزیز دهلوی در کتاب تحفة اثنا عشریه، مغرضانه اصل یا تواتر آن‌ها را انکار و اشکالاتی بر این احادیث شیعی وارد کرده بود. این منهج از کتاب شگفت‌آور و عظیم عبقات الانوار، ۳۰ جلد است که حدود دوازده جلد آن در هندوستان و ایران به چاپ رسیده‌است. هر یک از احادیث دوازده‌گانه، خود یک مجلّد و برخی از این مجلّدات هم در چنین جلد به سبک قدیم و سنگی چاپ شده‌است بدین شرح: رحمان بابا
اشعار رحمان بابا به زبان‌های مختلف ترجمه شده‌است. از جمله کتاب «اشعار رحمان بابا، شاعر پشتونها» که توسط دو معلم زبان انگلیسی «رابرت سامپسون» و «معین خان» به انگلیسی ترجمه و موضوعات مربوط یه «جهاد» در این کتاب ترجمه سانسور گردید. ابن خلکان
ازاین کتاب دست‌کم ۴ ترجمه به فارسی در دست است: یکی از مترجمی به نام یوسف سنجری که در ۸۹۵ق گزیده‌ای از آن را برای یکی از فرمانروایان گجرات به فارسی برگرداند؛ دیگری به قلم ظهیرالدین اردبیلی در فاصلهٔ سال‌های ۹۲۶ تا ۹۲۸ق که آن را برای سلطان سلیم یکم، پادشاه عثمانی، ترجمه کرد؛ سومین ترجمه از آنِ میرزا عباسقلی خان سپهر، فرزند لسان‌الملک محمدتقی سپهر است که آن را به دستور ناصرالدین شاه قاجار ترجمه کرد و بعدها چندین بار منتشر شد، و چهارمین ترجمه به قلم میرزا محمدحسن خان شیخ جابری انصاری است که آن را به دستور ظل‌السلطان به فارسی برگرداند. وفیات الاعیان در سال ۱۲۸۴ق توسط معتمدالدوله فرهاد میرزا همراه با ویرایش و افزوده‌هایی به عربی چاپ شد. این کتاب همچنین به زبان‌های دیگری چون انگلیسی، فرانسه و ترکی ترجمه شده‌است.https://www.wdl.org/fr/item/7448/#contributors=Ibn+Khallik%C4%81n,+1211-1282 صفدی، خليل بن ایبک، الوافی بالوفيات، به كوشش احسان عباس، بيروت، ۱۳۸۹ ق/ ۱۹۶۹ م،(7/313) محمود شبستری
این کتاب، تا کنون، به زبان‌های ترکی، آلمانی، فرانسوی، انگلیسی، و نیز اردو ترجمه شده‌است. ای. سی. گریلینگ
چند کتاب از او به فارسی ترجمه شده؛ از جمله معرفت‌شناسی (ترجمه امیر مازیار در نشر حکمت) و ویتگنشتاین (ترجمه ابوالفضل حقیری در نشر بصیرت) منتشر شده‌است. چچ‌نامه
چچ‌نامه نخستین بار در ۱۳۱۸ شمسی، به‌کوشش عمربن محمد داود پوته، بر اساس نسخ خطی متعدد و برخی ترجمه‌های انگلیسی، تصحیح و در دهلی به چاپ رسید. پس از آن، نبی‌بخش‌خان بلوچ چچ‌نامه را با مقابله با دو نسخهٔ دیگر و مراجعه به پاره‌ای منابع عربی و تاریخی، تصحیح و همراه با تعلیقات و حواشی به زبان انگلیسی، در اسلام‌آباد (۱۴۰۳ ه. ق. /۱۹۸۳ م.) به‌چاپ رساند. چچ‌نامه به برخی زبان‌ها ترجمه و منتشر شده‌است: ترجمهٔ انگلیسی از میرزا قلیچ بیگ (کراچی ح ۱۳۱۸/۱۹۰۰)؛ ترجمهٔ زبان اردو از الف. رِضوی (حیدرآباد، سند، ۱۳۴۲ ش/۱۹۶۳)؛ ترجمهٔ سندی از مخدوم امیراحمد و نبی‌بخش‌خان بلوچ (حیدرآباد، سند، ۱۳۴۵ ش/۱۹۶۶). ترجمهٔ جدیدی نیز به عربی از این کتاب در دست است (تحقیق سهیل زکّار، بیروت ۱۴۱۲/۱۹۹۲ ه. ق.). گزیده‌هایی از چچ‌نامه به صورت جداگانه ترجمه شده‌است. سرالاسرار
کتاب در نهایت به چک ، روسی ، کرواتی ، هلندی ، آلمانی ، ایسلندی ، انگلیسی ، آراگونی ، کاتالان ، اسپانیایی ، پرتغالی ، فرانسوی ، ایتالیایی و ولزی ترجمه شد. پنج رساله
پنج رساله مجموعه‌ای از چند اثر ابن سینا، در موضوع لغت و تفسیر برخی از سوره‌ها و... است که رساله‌های تفسیری توسط فخر الدین بن احمد رودباری، در حدود قرن سیزدهم قمری، به زبان فارسی ترجمه شده است و بقیه به همان زبان عربی باقی‌مانده است. شرایع‌الاسلام
از میان این‌ها جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام‌ خود از کتاب‌های مرجع فقهی است. انصاری قمی هم در فصلنامهٔ مشکوة مشخصات ۱۰۴ شرح بر این کتاب را می‌نویسد که این به جز کتاب هایی‌ست که نام خاصی ندارند و فقط با عنوان شرح شرایع الاسلام شناخته می‌شوند. شرایع همچنین به زبان‌های انگلیسی، روسی، فرانسوی، ترکی و فارسی هم ترجمه شده‌است. روزبهان بقلی: تجربه عرفانی و شطح ولایت در تصوف اسلامی
این کتاب دو بار به فارسی ترجمه شده‌است: ابونصر سراج
اللمع به فارسی نیز ترجمه شده‌است. سید حسن شجاعی کیاسری
او یکی از افرادی بود که تحت نظارت و هدایت مکارم شیرازی، از اواخر دههٔ ۴۰ تا اواسط دههٔ ۶۰ تفسیر نمونه قرآن مجید را در ۲۷ جلد تألیف کردند. این کتاب تا کنون به سه زبان انگلیسی، عربی و اردو ترجمه شده و یکی از فراگیرترین کتب تفسیر قرآن است. غیاث مدهون
آثار وی به سوئدی، آلمانی، یونانی، اسلوونیایی، ایتالیایی، انگلیسی، هلندی، فرانسوی، اسپانیایی، چکی، کرواتی، آلبانیایی، لیتوانیایی، اندونزیایی، مقدونی، بنگالی، فارسی و چینی ترجمه شده است. محمدجواد شریعت
۱۷- ترجمه نهج البلاغه، اصفهان: مشعل، ۱۳۶۰و چاپ دوم، تهران: اساطیر، ۱۳۷۴و چاپ سوم، ۱۳۷۶. سگ ولگرد (داستان کوتاه)
داستان کوتاه «سگ ولگرد» تاکنون به زبان‌های، انگلیسی، آلمانی، فرانسوی، ترکی استانبولی، کُردی (۲ ترجمه)، ارمنی، بلغاری، و قزاقی ترجمه و منتشر شده‌است. جهانگیر هدایت، «سگ ولگرد» را اولین داستان صادق هدایت به‌شمار آورده که به چندین زبان ترجمه شده‌است. محمدجواد بلاغی
علوم مقدماتی را در حوزه علمیه نجف فراگرفت. در سن ۲۴ سالگی (۱۳۰۶) به کاظمین رفت و ۶ سال (تا سال ۱۳۱۲) در آنجا ماند. در این مدت به خاطر ارتباط با پیروان ادیان، مذاهب و مکاتب مختلف، با افکار آنها آشنا شد. در سال ۱۳۱۲ به حوزه نجف برگشت. دوره اقامت دوباره او در نجف ۱۴ سال به درازا کشید؛ سپس راهی سامرا شد و در درس میرزای شیرازی شرکت کرد. ده سال در سامرا ماند و در این مدت به تحقیق و تألیف پرداخت و بخشی از آثارش را در این شهر نگاشت تا اینکه این شهر به دست نیروهای انگلیسی اشغال شد. از این رو، دوباره به کاظمین رفت. پس از دو سال به شهر نجف برگشت و تا پایان عمر به جهاد علمی خود ادامه داد. از علامه بلاغی در زمینه‌های فقه، اصول، تفسیر، تاریخ، کلام و عقاید، ادیان و مذاهب آثاری باقی‌مانده‌است که به بیش از شصت کتاب و رساله می‌رسد. احمد کریمی حکاک
از احمد کریمی حکاک به زبان‌های فارسی و انگلیسی آثار متعددی به چاپ رسیده. به علاوه او به زبان فرانسه آشنایی کامل دارد. ترجمه به فارسی را از جوانی آغاز کرد. از آثار او در این زمینه می‌توان به "گزیده اشعار کارل سندبرگ"، "بلندی‌های ماچوپیچو" از پابلو نرودا، "تام جونز" اثر هنری فیلدینگ، "سرچشمه‌های داستان کوتاه فارسی" نوشته کریستف بالایی اشاره کرد. گردانه‌های از فارسی به انگلیسی هم در کارنامهٔ کریمی حکاک به چشم می‌خورد. ترجمه‌هایی از اشعار اسماعیل خویی، فروغ فرخزاد و عباس کیارستمی از آن جمله‌اند. اما شناخته‌شده‌ترین اثر تألیفی ایشان کتاب "طلیعه تجدد در شعر فارسی" است. این کتاب به زبان انگلیسی با عنوان "Recasting Persian Poetry: Scenarios of poetic modernity in Iran" در سال ۱۹۹۵ میلادی نوشته شده و در ایران، سال ۱۳۸۴، به ترجمه مسعود جعفری جزی (استاد دانشگاه خوارزمی) به همت انتشارات مروارید منتشر گردید. کریمی حکاک در پیشگفتار ترجمه این کتاب اینطور می‌نویسد: روضة الشهدا
از "روضة الشهدا" در دنیای فارسی‌زبان استقبال گسترده‌ای شده و خوانندگان فراوانی داشته‌است. احمد منزوی در "فهرست نسخه‌های خطی فارسی" ۶۹ نسخه از این کتاب را شناسایی کرده که قدیمی‌ترینشان به ۹۳۹ ه‍.ق بر می‌گردد و ۲۵ تای آن‌ها در کتابخانه‌های ایران نگهداری می‌شوند. خانبابا مشار در "فهرست نسخه‌های چاپی فارسی" ۱۲ نسخهٔ سنگی از "روضة الشهدا" در قرن نوزدهم میلادی برشمرده است که اکثرشان در هند به طبع رسیده‌اند و قدیمی‌ترینشان به چاپ ۱۸۶۸ م در بمبئی بازمی‌گردد. حسین ندایی یزدی نیشابوری در سال ۹۲۸ ه‍.ق یعنی حدوداً ۲۰ سال پس از تألیف "روضة الشهدا"، آن را در ۲۰۰۰ بیت به نظم درآورد. "روضة الشهدا" چندین بار با نام‌های مختلف به ترکی برگردانده شده‌است: "سعادت‌نامه" توسط حاجی حسن زید مؤدین در اواسط قرن دهم هجری، "حدیقة السُعَداء" توسط محمد فضولی همراه با افزودگی‌ها و اصلاحات که این ترجمه مورد تمجید گویشوران آن زبان نیز قرار گرفته‌است، و "شهدانامه" به نظم. علی عسکر خویی مشهدی آن را در سال ۱۲۴۲ ه‍.ق به ترکی آذربایجانی ترجمه کرد. شاعری با تخلص «صابر» یا «صیقلی» در سال ۱۲۱۱ ه‍.ق ترجمه‌ای از آن به ترکی آسیای‌میانه ارائه کرد که به سال ۱۹۰۵ م در قازان چاپ شد. در سال ۱۱۳۰ ه‍.ق به زبان دکنی ترجمه شد. سید میر ولی خان مونس آن را با نام "ریاض الطاهرین" در ۱۱۹۰ ه‍.ق به اردو ترجمه کرد. حیدر بخش حیدری "گلشن شهیدان" و "گل مغفرت" را در ترجمهٔ "روضة الشهدا" نوشت که دومی در ۱۲۲۷ ه‍.ق در کلکته به چاپ رسید. ترجمهٔ دیگری به اردو از آن با نام "گنج شهیدان" چاپ شده‌است. عبدالله زیور (متوفی ۱۳۶۹ ه‍.ق) آن را تحت عنوان "داستان سوزناک کربلا" به کردی منظوم درآورد. گلوبال‌لیکس
تا سال ۲۰۱۹، گلوبال لیکس در ۲۰ زبان بین‌المللی ترجمه شده و توسط هزاران پروژه و ابتکاراتی در سراسر جهان اجرا شده که گستره وسیعی از پذیرندگان، رسانه‌های مستقل، فعالان، سازمان‌های رسانه‌ای، شرکت‌ها و بیشتر را در بر می‌گیرند. اسلام و آیین هندو
ترجمه آثار هندو به زبان فارسی، در طول دوره گورکانیان، ادامه یافت. داراشکوه، بهگودگیتا، اوپانیشادها، یوگاواسیشتا، رامایانا و مهابهاراتا و بسیاری آثار دیگر را به نظم فارسی کشید؛ و بعدها از روی همین ترجمه‌های فارسی بود که آثار هندو به زبان لاتین و دیگر زبان‌های اروپایی راه یافت. داراشکوه، اوپانیشادها را همان "کتاب مکنون" مذکور در قرآن نامیده بود. سفرنامه ابن بطوطه
از آنجا که این کتاب یکی از کتاب‌های فراگیر جغرافیایی است و اهمیت تاریخی نیز دارد، به ۴۰ زبان زنده جهان برگردان شده‌است. نخستین برگردان آن به زبان انگلیسی بوده، سپس به زبان فرانسوی و به زبان پرتغالی برگردان شده‌است. غلامرضا دبیران
آثار قلمی او عبارتند از: یک دوره دستور زبان فارسی، ترجمه بیش از نیمی از نهج البلاغه به زبان فارسی، دیوان اشعار، ترجمه منظوم دعاها و مناجاتها، الفیه ابن مالک و قصیده لامیه، غدیریه، برده بوصیری، نونیه و مارون بیک عبّود نهج‌البلاغه
نهج‌البلاغه (به معنای «راه شیوایی» یا «راه فصاحت») گزیده‌ای از خطبه‌ها، نامه‌ها و سخنان کوتاه منسوب به علی بن ابی‌طالب است که توسط سید رضی در قرن چهارم ه‍. ق بر اساس ذوق ادبیِ شخصی‌اش از نامه‌ها و خطبه‌های علی فراهم آورده‌است. از جمله شاخصه‌های این کتاب، ترجمه‌های متعدد آن است. حاجی آقا
"حاجی آقا" همچنین به زبان‌های هلندی، ارمنی، کردی، ترکی استانبولی، اسلوونیایی، و ازبکی، ترجمه و منتشر شده‌است. نهج‌البلاغه
ترجمه‌های فراوانی از این کتاب به فارسی در دسترس است که از آن میان می‌توان به ترجمه‌های سید جعفر شهیدی، علی‌نقی فیض‌الاسلام، جواد فاضل، محمدتقی جعفری، سید محمدمهدی جعفری، حسینعلی منتظری، حسین انصاریان، محمد دشتی، مصطفی زمانی، علی‌اصغر فقیهی از نهج‌البلاغه اشاره کرد. آداب المتعلمین
این کتاب تا کنون چندین مرتبه به زبان فارسی ترجمه و شرح داده شده.