در کدام مناطق افغانستان به زبان پشتو صحبت می کنند؟
زبان پشتو
پشتو به عنوان زبان رسمی در افغانستان بیشتر در شرق، جنوب و جنوب غربی رایج است اما در برخی از مناطق شمالی و غربی کشور نیز صحبت می‌شود. شمار دقیق گویشوران آن در دسترس نیست، اما برآوردهای مختلف نشان می‌دهد که پشتو زبان مادری ۳۵–۵۰٪ از کل جمعیت افغانستان است. زبان‌های افغانستان
پشتو، زبان رسمی دیگر افغانستان از شاخهٔ ایرانی شمال‌شرقی است. گویشوران آن قوم پشتون می‌باشند و در افغانستان و پاکستان زندگی می‌کنند. زبان پشتو در نواحی جنوبی و شرقی کشور افغانستان و قسمت شمال‌غربی پاکستان متداول است. گروهی از پشتوزبانان در بلوچستان و در چیترال و کشمیر و در کنار مرزهای ایران و افغانستان سکونت دارند. هر چند زبان‌های فارسی و عربی در این زبان نفوذ یافته، پشتو بسیاری از خصوصیات اصیل زبان‌های ایرانی را حفظ کرده و خود لهجه‌های مختلف دارد مانند وزیری، اَفریدی، پیشاوری، قندهاری، غلزایی، بنوچی و غیره. طبق آخرین آمارهای بین‌المللی زبان‌های افغانستان به شرح زیر است؛ «۵۲٪ فارسی‌دری زبان، ۳۷٪ پشتو زبان، ۲٪ ترکمنی، ۹٪ ازبکی، ۲٪ بقیه زبان‌ها».
زبان‌های نورستانی
زبان‌های نورستانی از خانواده زبان‌های هندوایرانی است که در افغانستان و پاکستان توسط ۱۳۰ هزار نفر به آن سخن می‌گویند. در گذشته زبان‌شناسان آن را در شاخه زبان‌های داردی تقسیم‌بندی می‌کردند. تعداد گویشوران این زبان حدود سی هزار نفر برآورد شده است. زبان اصلی مردم نورستان نورستانی بوده ۱۵ درصد مردم آن به زبان پشه‌ای صحبت کرده و یک در صد باشندگان آن پشتون و در بعضی مناطق تاجیک پشه‌ای و گوجار نیز وجود دارد؛ اما زبان اداری این ولایت پشتو است. در چند سال پیش، بیشتر گویشوران این زبان در ولایات کنر و لغمان افغانستان زندگی می‌کردند ولی پس از تأسیس ولایتی به نام نورستان این مناطق جز قلمرو این ولایت قرار گرفت. مردم پشه‌ای
زبان پشه‌ای هرچند در گذشته‌های دور دارای ادبیات و فرهنگ غنی بوده و در برخی از آثار کهن و از جمله در سفرنامه «ابن بطوطه» در مورد آن اطلاعاتی وجود دارد ولی کار عمده در عرصه به نوشتار درآوردن فرهنگ پشه‌ای در سه دهه اخیر در افغانستان آغاز شده‌است. غلام صدیق شنگینگ می‌گوید تنها در سه دهه اخیر روی زبان پشه‌ای کار شده و در حدود شصت تا هفتاد جلد کتاب در این رابطه نوشته شده‌است. در حال حاضر زبان پشه‌ای از زبان‌های فارسی و پشتو که در همسایگی آن قرار دارند تأثیر زیادی پذیرفته‌است. عزیزالله شلماچ می‌گوید: «ما در حال حاضر هم فارسی می‌دانیم و هم پشتو و زمانی که حرف بزنیم کسی نمی‌داند که ما پشتو تاجیک یا پشه‌ای هستیم و این مسئله تأثیرپذیری زبان پشه‌ای از این زبان‌ها را نشان می‌دهد.» چندی پیش در شهر تخار در شمال شرق افغانستان، اتحادیه قوم پشه‌ای تأسیس شد. مؤسسان این اتحادیه می‌گویند که از این راه تلاش می‌کنند تا غناهای فرهنگی این زبان را حفظ کنند. جمعیت‌شناسی افغانستان
جمعیت افغانستان براساس برآورد ۲۰۱۹ بانک جهانی برابر سی و هشت میلیون تن می‌باشد. انتظار می‌رود جمعیت افغانستان پس از صدور شناسنامه الکترونیک به‌طور دقیق مشخص گردد ولی اکنون آمارها بر حدس و گمان است. در افغانستان هیچ‌گونه سرشماری رسمی تا کنون صورت نگرفته و بسیاری از این آمارها براوردهایی می‌باشد که همواره مورد اعتراض بسیاری از اقوام و گروه‌ها قرار گرفته‌است. طبق گزارش‌ها در سال ۲۰۱۶ کم و بیش ۲/۵ میلیون مهاجر افغان ثبت شده در ایران و پاکستان زندگی کرده و پیش‌بینی می‌شود ۳ میلیون مهاجر دیگر بدون سند اقامت در این کشورها زندگی می‌کنند. بیشترین جمعیت افغانستان را تاجیک‌ها، پشتون‌ها، هزاره‌ها و ازبک‌ها تشکیل می‌دهند. قانون اساسی افغانستان چهارده قوم پشتون، تاجیک، هزاره، اوزبیک، ترکمن، بلوچ‌ها، پشه‌ای، نورستانی، ایماق، قرقیز، قزلباش، گوجر، سادات و براهوی به رسمیت می‌شناسد. زبان رسمی مردم افغانستان فارسی دری و پشتو می‌باشد. ۹۹ درصد مردم افغانستان مسلمان هستند که پیش‌بینی می‌شود بین ۶۵ تا ۷۰ درصد آن را اهل سنت و ۳۰ تا ۳۵ درصد آن را شیعیان تشکیل دهد لازم به ذکر هست این امار همواره از سوی نهادها به‌طور فرضی مطرح می‌شود تعداد دقیق شیعیان و اهل سنت در افغانستان مشخص نیست و همواره بر اساس منافع شخصی از سوی افراد مختلف تخمین زده می‌شود. آمارها اهل سنت را ۷۵ درصد و تشیع را ۲۵ درصد ذکر می‌کنند، برخی دیگر اهل سنت را ۶۵ درصد و شیعیان را ۳۵ درصد و برخی دیگر ۵۵ درصد اهل سنت و ۴۵ درصد تشیع را اعلام می‌کنند. اگر دولت افغانستان بتواند شناسنامه الکترونیک را به‌طور موفق همگیر کند امار واقعی ادیان و مذاهب در افغانستان به دست می‌آید. در افغانستان جمعیت اندکی سیک و هندو زندگی می‌کنند اکثر هندوها و سیک‌های افغانستان به کشورهای دیگر از جمله هند و استرالیا مهاجرت کرده‌اند. زبان پشتو
مجلس قانون اساسی در سال ۱۹۶۴ هنگامی که نام زبان فارسی در قانون اساسی به‌طور رسمی به دری تغییر یافت، وضعیت زبان پشتو را به عنوان یک زبان رسمی را تأیید کرد. سرود ملی افغانستان به زبان پشتو است. مسکن در افغانستان
مسکن‌گزینی در افغانستان زیاده متعلق به اقوام است که در آن محل اجداد آن‌ها زندگی نموده‌است. در ترکیب نفوس افغانستان ۴۲٪ پشتون که زیاده در ولایت‌های وردک پکتیا، جلال‌آباد، لغمان، کنر، قندهار و هلمند بودباش دارند. ۲۷٪ تاجیک در شمال‌شرق، سطوح مرکزی، هرات و فراه زندگی می‌نمایند. هزاره ۹٪ در سطوح مرکزی تا حدود کم در مزارشریف، کابل، غزنی و پکتیا بودباش دارند. ازبک ۹٪، ترکمن ۳٪، در شمال افغانستان پراکنده‌اند. ایماق ۴٪ در هرات و غور، بلوچ ۲٪ در زابل، ولایت نیمروز و ۴ درصد سایر ملیت‌ها (قزلباش در جنوب غرب، پشه‌ای در نورستان، هندو در کابل، جلال‌آباد و پکتیا؛ عرب در شمال، یهود در کابل) زندگی می‌نمایند. افغانستان دارای ۳۹۲ ولسوالی بیشتر از ۴۰٬۰۰۰ روستا می‌باشد. زبان‌های افغانستان
زبان آریانی (ایرانی) زبان فارسی رایج در این کشور عمدتاً فارسی دری است. این گونهٔ زبانی در نگارش‌های رسمی دولتی افغانستان با نام «زبان دری» یاد می‌شود، ولی مردم افغانستان در زبان گفتاری، زبان خود را با نام فارسی می‌شناسند. فارسی دری و پشتو در افغانستان دو زبان رسمی در کل کشور هستند. اخیراً دولت افغانستان قانون‌هایی برای پالایش زبان فارسی در افغانستان گذاشته‌است. همچنین گاه جنجال‌هایی بر سر استفاده از برخی واژه‌ها مانند «دانشگاه» و «پارلمان» پیش آمده‌است. همچنین دیدگاه‌های متفاوتی دربارهٔ آسیب‌شناسی زبان فارسی در افغانستان وجود دارد. زبان‌های افغانستان
در برآورد جدیدی که در سال ۲۰۱۷ سازمان سیا به صورت پیمایشی انجام داده‌است و از شهروندان دو زبان اول را مورد پرسش قرار داده‌است، زبان فارسی به عنوان زبان میانجی و مورد استفادهٔ ۷۷ درصد مردم معرفی شده‌است. همچنین زبان پشتو ۴۸ درصد، زبان ازبکی ۱۱ درصد، زبان انگلیسی ۶ درصد، زبان ترکمنی ۳ درصد، زبان اردو ۳ درصد، زبان پشه‌ای ۱ درصد، زبان نورستانی ۱ درصد، زبان عربی ۱ درصد و زبان بلوچی ۱ درصد اعلام شده‌است. طبیعی است که مجموع درصدهای ذکر شده از ۱۰۰ بیشتر می‌باشد زیرا مناطق زیادی در افغانستان دو زبانه هستند. واخان
واخانی‌ها، که خود را "وَخیک" یا "خیک" می‌نامند، مردمی ایرانی‌تبار و عمدتاً کشاورز هستند که در دره‌های واخان زیست می‌کنند، و به زبان وَخی (یا واخانی) سخن می‌گویند، و آن را "خیکوُر" می‌نامند. زبان وَخی یکی از زبان‌های پامیری (شاخه‌ای از زبان‌های ایرانی شرقی) است. بیشتر مردان واخانی به زبان پشتو نیز تکلم می‌کنند، که برای ارتباط با مردمان سایر نقاط در پاکستان ایالت خیبر پختونخوا و در افغانستان گویش دارند. و معنوی آن‌ها آقاخان است. افغانستان
در برآورد جدیدی که در سال ۲۰۱۷ سازمان سیا به صورت پیمایشی انجام داده‌است و از شهروندان دو زبان اول را مورد پرسش قرار داده‌است، زبان دری زبان مورد استفاده ۴۱ درصد مردم معرفی شده‌است. همچنین زبان پشتو ۶۷درصد، زبان ازبکی ۱۱ درصد، زبان ترکمنی ۳ درصد، زبان پشه‌ای ۱ درصد، زبان نورستانی ۱ درصد، و زبان بلوچی ۱ درصد اعلام شده‌است. طبیعی است که مجموع درصدهای ذکر شده از ۱۰۰ بیش تر می‌باشد زیرا مناطق زیادی در افغانستان دو زبانه هستند. فرهنگ در افغانستان
در قانون اساسی ۱۳۴۳ خورشیدی / ۱۹۶۴ میلادی، نام های دری و پشتو به عنوان زبان‌های رسمی افغانستان آمده‌است. واژهٔ کهن دری به این معنی است که در نظر افغانی ها، کشورشان مهد این زبان در نظر گرفته شده‌ است. با توجه به این نکته ما می‌توانیم توسعه ادبیات دری یا «فارسی دری» را در واحد سیاسی به نام افغانستان در نظر بگیریم. زبان پشتو
۱ گونه جنوبی اقوام افغانستان
بلوچ‌ها مردمان سنی مذهبی هستند که به زبان بلوچی صحبت می‌کنند و بیشتر در نواحی جنوب غربی افغانستان در مجاورت با مناطق بلوچ‌نشین ایران و پاکستان زندگی می‌کنند. جمعیت بلوچ‌ها حدود هفتصد هزار نفر است. ادبیات معاصر افغانستان
در قانون اساسی ۱۳۴۳ خورشیدی / ۱۹۶۴ میلادی، نام فارسی دری و پشتو به عنوان زبان‌های رسمی افغانستان آمده‌است. احیای واژهٔ کهن دری به این معنی است که در بعضی از دیدگاه‌ها، ناحیه شرقی که منطبق بر افغانستان یا خراسان است مهد این زبان تصور می‌شود. از این رو واژهٔ فارسی دری به معنای زبانِ فارسی است که در افغانستان تکلم می‌شود. بنی افغان
بنی افغان (فرزندان افغان) شهر در ناحیه "میانوالی" "قلعه باغ" پنجاب در پاکستان قرار دارد. بنی افغان منطقه پشتون نشین در کل ۲۵۷ دانش آموز و ۵ آموزگار و ۴ کلاس دارد. برپایه آگاهی رئیس این کانون آموزشی نه رایانه و نه کتابخانه دارد. عبدالغفار خان سرپرست این کانون آموزشی اطلاعات بیشتری در مورد آموزش در "بنی افغان" از جمله پذیرش، امکانات اولیه، امکانات ورزشی، امکانات دانشگاهی، ثبت نام دانش آموزان با توجه به مشخصات کلاس و آموزگاران با توجه به مشخصات و مدارک تحصیلی آنها پیشکش می‌کند. اکثر مردم در ساحل سمت راست رودخانه پشتو صحبت می‌کنند. در حالی در امتداد ساحل سمت چپ منطقه بزرگ "بنی افغان" در شهرهای کوچک و روستاها مردمان اش نیز پشتو صحبت می‌کنند. اما در روستای "پیر پاهی"، عمدتاً ساکنان پنجابی، سرائیکی و هندکوه زندگی می‌نمایند. گفته می‌شود اکثر شهروندان بنی افغان "پناهندگان افغان" بوده باشند؛ ولی در پاکستان اردوگاهای پناهندگان وجود دارند که در نقشه پاکستان به اردو یا انگلیسی "کمپ ریفوژی " نامیده می‌شوند. زبان‌های افغانستان
در نظرسنجی دیگری به نام افغانستان "کجا ایستاده‌است" در میان سال‌های (۲۰۰۴ تا ۲۰۰۹) ۳۹–۵۱٪ از پرسش‌شوندگان توانایی خواندن فارسی را داشتند در حالی که ۲۹–۴۳٪ توانایی خواندن پشتون را داشتند. ۶۶–۷۱٪ از مردم پرس‌شونده فارسی دری و ۲۹–۳۲٪ پشتون را ترجیح دادند. نظرسنجی در طول این مدت هر سال یکبار انجام گرفت که در نتیجه طیف وسیعی از پاسخ‌ها را شامل شد. ولایت نورستان
در نورستان شش قبیله به‌نام‌های کته، کام، کلشه، پرسون، اشکون و گوَر زندگی دارند و به پنج زبان مختلف یعنی (کته ویری، واسیو ویری، کلشه الا، تریگامی و اشکونی) گپ می‌زنند. زبان مادری ۹۰٪ مردم نورستان نورستانی است. زبان پشه‌ای نیز توسط ۱۰٪ از مردم سخن گفته می‌شود. زبان پشتو زبان مکتب‌ها، مدرسه‌ها و اداری این ولایت بوده و به حیث زبان دوم توسط بیشتر مردم این ولایت گفته و شنیده می‌شود. زبان‌های افغانستان
۱. مغولی: در چند محلهٔ محدود ولایت هرات مردم با آن تکلم می‌نمایند. ادبیات پشتو
از عصر احمدشاه بابا پشتو در افغانستان زبان دربار شاهان بوده و اولین کتاب درسی آن را در عصر احمدشاهی پیرمحمد کاکر بنام معرفةالافغانی نوشته‌است بعد از آن اولین دستور افعال زبان پشتو در سال ۱۲۲۰ ه‍. ق. / ۱۸۰۵) در هند بنام ریاض‌المحبة از طرف نواب محبت‌خان پسر حافظ رحمت‌اللهخان مشهور قوم بریخ افغان نوشته شده و نواب‌الله یارخان پسر دیگر حافظ رحمت‌خان بسال ۱۲۲۲ ه‍. ق. / ۱۸۰۸ م. کتاب لغات پشتو را بنام عجائب‌اللغات نوشت. در حدود سال ۱۲۹۰ ه‍. ق. / ۱۸۷۳ م. امیر شیر علیخان القاب مأمورین و عناوین عسکری را به پشتو ترجمه کرد و بعد از سال ۱۳۰۰ ه‍. ق. / ۱۸۸۲ م. کتب بسیار بزبان پشتو در کابل نشر شد بعد از سال ۱۹۲۰ م؛ که پشتو مرکه (انجمن ادبی پشتو) در کابل تأسیس شد کتب درسی و دستور زبان و لغات پشتو را نوشتند ولی در حدود سال ۱۹۳۷ م. در کابل پشتو تولنه (فرهنگستان پشتو) تأسیس و بسی از کتب درسی – علمی و ادبی – بزبان پشتو طبع و نشر شد. ضرب المثل‌های افغان
پشتو زبان مادری بزرگ‌ترین قوم افغانستان یعنی پشتون‌ها است، این قوم در کشور پاکستان نیز دومین قوم بزرگ می‌باشد. زبان پشتو دارای بیشترین و قدیمی‌ترین مجموعه ضرب‌المثل‌ها است. زبان دری شاخه‌ای از زبان فارسی است که در ایران و تاجیکستان نیز به آن تکلم می‌شود. برای مطالعهٔ وسیع‌تر و زمینهٔ ضرب‌المثل‌های افغانی، این ضرب‌المثل‌ها باید با (که در این رابطه چندین جلد به زبان انگلیسی موجود است) و با ضرب‌المثل‌های تاجیکی از تاجیکستان (مانند، مقایسه با آن‌هایی که در Bell 2019 وجود دارد) مقایسه گردد. زبان‌های افغانستان
وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان در سال ۱۳۸۷ (برابر با ۲۰۰۹ میلادی) از خطر نابودی بعضی زبان‌های بومی در این کشور خبر می‌دهد. در حال حاضر مردم افغانستان به بیش از ۳۰ زبان بومی سخن می‌گویند. نجیب‌الله منلی، مشاور وزیر اطلاعات و فرهنگ افغانستان می‌گوید زبان‌های پامیری در بدخشان در شمال‌شرق این کشور و اویغوری در لوگر در جنوب‌شرق کابل از شمار زبان‌های در معرض خطر است. زبان‌هایی بومی که در مناطق دوردست افغانستان کاربرد محدودتری دارند، با وضعیت متفاوت تر از زبان‌های پشتو و فارسی مواجه هستند. بسیاری از این زبان‌ها هنوز الفبا ندارند و گویشوران شماری از این زبان‌ها از حروف زبان‌های فارسی و پشتو استفاده می‌کنند. قانون اساسی افغانستان زبان‌های فارسی‌دری و پشتو را زبان‌های رسمی خوانده و همچنین ۶ زبان دیگر، از جمله ازبکی، ترکمنی، پشه ای، نورستانی، بلوچی و پامیری را در مناطقی که بیشتر مردم به آن‌ها سخن می‌گویند به عنوان زبان سوم رسمی شناخته‌است. برخی کارشناسان می‌گویند کارهایی که تا اکنون در مورد بسیاری از زبان‌های بومی در افغانستان انجام شده، در حدی نیست که از نابودی تدریجی این زبان‌ها به گونه مؤثر جلوگیری کند. به نظر بسیاری از زبان‌شناسان، اگر برای جلوگیری از نابودی زبان‌های بومی که در افغانستان در معرض خطر قرار گرفته‌اند، برنامه‌های مؤثری روی دست گرفته نشود، ممکن است تا چند سال دیگر نابود شوند. شماری از زبان‌ها، مانند زبان‌های مغولی و ترکی که در گذشته در افغانستان مورد استفاده برخی از گویشوران بوده، به کلی نابود شده‌است و گویشوران آن‌ها در حال حاضر به زبان‌های دیگر سخن می‌گویند. زبان پشتو
در آن زمان گرچه نخبگان افغان رسماً از استفاده از زبان پشتو حمایت می‌کردند، زبان فارسی را «زبانی پیشرفته و نمادی از تربیت فرهنگی» می‌دانستند. شاه ظاهرشاه (سلطنت ۱۹۳۳–۱۹۷۳) پس از آنکه پدرش نادرخان در سال ۱۹۳۳ دستور داد که مقامات باید دو زبان فارسی و پشتو را بخوانند و از آن‌ها استفاده کنند، به این ترتیب عمل کرد. در سال ۱۹۳۶ یک فرمان سلطنتی از ظاهر شاه رسماً به زبان پشتو جایگاه زبان رسمی را اعطا کرد و استفاده از آن را در تمام امور دولتی و آموزشی مجاز شمرد؛ علی‌رغم این واقعیت که خانواده سلطنتی و دیوان‌سالاران بیشتر به فارسی صحبت می‌کردند. بنابراین پشتو به یک زبان ملی و نمادی برای ملی‌گرایی پشتون تبدیل شد. زبان فارسی
بیشتر فارسی‌زبانان افغانستان در شمال، شرق، غرب و مرکز کشور زندگی می‌کنند. فارسی زبان بیشینه مردم ولایت‌های بدخشان، تخار، کاپیسا، بلخ، جوزجان، پروان، کابل، بغلان، پنجشیر، کندز، سمنگان، بامیان، سرپل، دایکندی، غزنی، بادغیس، غور، فراه و هرات به‌شمار می‌رود. اقلیت‌های بزرگ فارسی‌زبان نیز در ولایت‌های لغمان، ننگرهار، پکتیا، پکتیکا، اروزگان، جوزجان، قندهار، فاریاب، زابل، کنر، نیمروز، هلمند، لوگر و میدان وردک این کشور یافت می‌شوند. زبان پشتو
زبان پشتو در اصل جزئی از زبان‌های ایرانی است. قواعد آواشناسی نشان می‌دهد که واژه پشتو شکل دیگرگون‌شده‌ای از همان واژهٔ پَرْسَوا (به معنی پارسی) است. بطلمیوس هم آن را پکتین نوشته‌است؛ بنابراین نام پشتو از همان پکهت – پکتویس – پکتین ساخته شده و پشتو و پختو تلفظ می‌شود. اغلب پشتوزبانان در افغانستان، به خوبی زبان فارسی را می‌دانند ولی برعکس آن صادق نیست. زبان فارسی زبان اول یا دوم ۷۷ درصد مردم افغانستان است. تلویزیون در افغانستان
بیشتر شبکه‌های تلویزیونی در افغانستان با زبان فارسی دری، تعدادی با زبان پشتو و تلویزیون آیینه برخی از برنامه‌هایش را به زبان‌های ازبکی و ترکی پخش می‌کند. در این میان تلویزیون دیجیتالی انار نخستین تلویزیون افغانی به زبان انگلیسی در کابل نشرات می‌کند. این فهرست شامل تمام شبکه‌هایی تلویزیونی‌ای است که از داخل افغانستان پخش می‌شود. برای شبکه‌های مربوط به افغان‌ها در سایر کشورها فهرست شبکه‌های تلویزیونی فارسی‌زبان را ببینید. زبان پشتو
زبان پشتو در نواحی جنوبی و جنوب‌شرقی کشور افغانستان و به‌طور پراکنده در شمال و قسمت شمال‌غربی پاکستان و هم‌چنین در مناطقی از ایران و هندوستان که پشتون‌ها حضور دارند متداول است. گروهی از پشتوزبانان در بلوچستان و معدودی در چیترال و کشمیر زندگی می‌کنند. برخی نیز در کنار مرزهای ایران و افغانستان سکونت دارند. هر چند زبان عربی در این زبان نفوذ یافته، پشتو بسیاری از خصوصیات اصیل زبان‌های ایرانی را حفظ کرده و خود لهجه‌های مختلف دارد، مانند وزیری، آفریدی، پیشاوری، قندهاری، غلزایی، بنوچی و غیره. اقوام افغانستان
افغانستان کشوری با جامعهٔ چندملیتی و قبیله‌ای است. جمعیت این کشور متشکل از گروه‌های قومی-زبانی متعدد از جمله: پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک، ایماق، ترکمن، بلوچ، پشه‌ای، نورستانی، گوجر، عرب، براهویی، قزلباش، پامیری، قرقیز، سادات و غیره است. سرود ملی افغانستان و قانون اساسی افغانستان به چهارده قوم اشاره می‌کند. اقوام افغانستان
هزاره‌ها یکی از اقوام بزرگ و بومی افغانستان هستند که در تمام نقاط افغانستان و بیشتر در مرکز افغانستان در منطقه هزاره‌جات زندگی می‌کنند. هزاره‌ها به زبان فارسی بیشتر با گویش هزارگی که دارای برخی لغات ترکی و مغولی است، صحبت می‌کنند. آمار نفوس هزاره‌ها بر مبنای ولسوالی‌ها دو اشکال دارد. اول اینکه به دلیل تبعیض سیستماتیک در گذشته هزاره‌ها ولسوالی ندارند و جمعیت شان در ولایات و ولسوالی‌های دیگر تقسیم شده‌است. دوم، جمعیت هزاره‌ها در خیلی از ولسوالی‌ها به حساب نیامده مثلاً هزاره‌های هرات، بدخشان، بادغیس، هلمند، قندهار که مشاهدات ظاهری نیز آن را تأیید می‌کند. زبان پشتو
پشتو ظاهراً از واژه پشتون یا پختون آمده‌است که نام قومی ایرانی است. این زبان در اصل جزو زبان‌های هندوایرانی است. قواعد آواشناختی نشان می‌دهد که واژهٔ پشتو شکل دیگرگون‌شده‌ای از همان واژهٔ پَرْسَوا (به‌معنی پارسی) است. پروفسور مارکوارت آلمانی معتقد است پشتو مشتق از پختو و آن نیز از واژه پرسوا (parsuwā) گرفته شده‌است. به عقیده یِ مارکوارت پرسوا از ریشه -parsū سانسکریت است که نام قبیله‌ای جنگجو در شمال غربی هند بوده‌است. او پشتون را بر گرفته از پرسوانا (منسوب به پَرسوا) می‌داند. بطلمیوس هم آن را پکتین نوشته‌است؛ بنابراین نام پشتو از همان پکهت – پکتویس – پکتین ساخته شده و پشتو و پختو تلفظ می‌شود. وزیرستان شمالی
مردم هر دو وزیرستان، پشتون و از قبیله وزیری هستند. زبان آن‌ها گویشی از پشتو به نام گویش وزیری است که تفاوت‌های زیادی با پشتو معیار دارد. بیشتر مردم وزیرستان شمالی از وزیری‌های شاخه عثمان‌زی هستند در حالی‌که مردم دیگر مناطق وزیرستان از شاخه احمدزی می‌باشند. پشتون‌ها
پشتون‌ها (پشتو زبانان) به دوبخش و هفت شاخه تقسیم می‌گردد: این سه با هم برادر اند (طبق روایات سنتی) جامعهٔ پشتون یا (پشتو زبان) به دو بخش و هفت شاخه عمده و بخش‌های کوچک دیگر تقسیم گردیده‌است که به استثنای سربن، غرغشت، و بیتن بقیه از نظر شجره، عشیره، روابط خونی یا تباری هیچ پیوندی باهم نداشته و فقط زبان مشترک سبب ایجاد هویت مشترک پشتون گردیده که روی این اصل همه خود را پشتون می‌خوانند. اما در داخل نظام قبیله‌ای مسئله فرق می‌کند و آنجا نظام شجره، عشیره، روابط خونی، بزرگ و کوچک بودن، قوی و ضعیف بودن قبیله، و درجه‌بندی طبقاتی، اصالت و عدم اصالت اتنیکی به نوعی مشهود است. پشتون‌سازی
از سال ۱۳۱۸ خورشیدی برای کارمندان ورازت‌خانه‌ها، بانک‌ها و دیگر ادارات افغانستان به صورت اجباری دوره‌های زبان پشتو گذاشته‌شد. این دوره‌ها تا ۱۳۵۷ خورشیدی ادامه یافت ولی با ناکامی روبرو بود. کم‌تر کسی از فارسی‌زبانان که این دوره‌ها را گذارندند قادر به نوشتن و خواندن پشتو در سطح کافی بودند. زبان‌های افغانستان
دو زبان اصلی مردم افغانستان فارسی دری و پشتو، هر دو از شاخهٔ فارسی خانوادهٔ هندواروپایی زیرگروه زبان‌های ایرانی است و در قانون اساسی جدید افغانستان نیز، هر دوی این زبانِ رایج، به عنوان زبان‌های رسمی پذیرفته شده‌است. بیش از نیمی از مردم افغانستان فارسی‌زبان هستند، در حالی‌که کمتر از ۴۲ درصد به زبان پشتو تسلط دارند، ولی همه به زبان فارسی آشنایی دارند. جمعیت به زبان فارسی، از گروه غربی زبان‌های ایرانی سخن می‌گویند. همچنان در ولایت‌هایی که بیش از دوسوم مردم آن گویش‌ور زبانی دیگر باشند، آن زبان به عنوان زبان رسمی سوم تلقی می‌شود. اغلب پشتوزبانان در افغانستان، به خوبی زبان فارسی را می‌دانند ولی برعکس آن صادق نیست. زبان فارسی‌زبان اول یا دوم ۷۷ درصد مردم افغانستان است. کشورهای فارسی‌زبان
فارسی در کنار پشتو یکی از دو زبان رسمی افغانستان است. در سال ۱۳۴۳ خورشیدی برای ایجاد هویت ملی مستقل از ایرانیان، نام زبان «فارسی» در قانون اساسی افغانستان به «دری» تغییر یافت. با این وجود بیشتر فارسی‌زبانان این کشور هنوز هم نام زبان خویش را فارسی خوانده و به‌کارگیری نام دری را حاصل تلاش پشتون‌ها برای دور کردن آن‌ها از جهان فارسی‌زبان می‌دانند. زبان پشتو
زبان باستانی ایرانی که نیای پشتو بوده، به احتمال زیاد با زبان گاتاهای زرتشت نزدیکی داشته‌است. با گذشت زمان، شاخهٔ زبان‌های هندوآریایی تأثیر عمیقی بر روی پشتو گذاشته‌است، اما زبان پشتو درعین‌حال بسیاری از ویژگی‌های اصلی زبانیش را در خود حفظ کرده‌است. پشتون‌ها
طایفه‌های «وزیر» و «محسود» از مهم‌ترین طوایف مناطق غربی پاکستان هستند. وزیرستان شمالی توسط طایفهٔ «وزیر» اداره می‌شود. این طایفه در وزیرستان جنوبی هم حضور دارد و یک سوم جمعیت آن را تشکیل می‌دهد. دو سوم باقی‌مانده جمعیت وزیرستان جنوبی از طایفهٔ «محسود» هستند. بخش پاکستانی شامل منطقه‌ای از چترال در شمال تا سیبی در جنوب غربی می‌گردد. این منطقه در پاکستان بنام منطقه مرزی شمال غرب (صوبه سرحد شمالغرب) نامیده می‌شود. اما این منطقه همچنان مشهور به افغانیه است که این نام بیانگر روابط قومی باشندگان آن با پشتون‌های افغانستان است. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Arachosiahttps://en.m.wikipedia.org/wiki/Arachosia اراخوزیا هخامنشیان زبان‌های افغانستان
که پنج پنج فیصد گوینده‌گان آن سرزمین را در بر میگیرد. زبان‌های افغانستان
۱. براهویی: مردم کویتهٔ بلوچستان، مستونگ و قسمت‌های جنوبی ولایت هلمند با آن تکلم می‌نمایند. زبان فارسی
با این حال، زبان فارسی هم‌چنان در تاجیکستان زبان اکثریت و زبان رسمی است و در ازبکستان، ساکنان شهرهای بخارا و سمرقند هم‌چنان فارسی‌زبانند و فارسی هنوز در درهٔ فَرغانه و مناطق شرقِ تاشکند رواج دارد. در افغانستان نیز سیاست‌های شاهانِ پشتون‌تبار با گرایش فارسی‌زدایی باعث تنزل بلخ و هرات و کابل به‌عنوان مراکز تمدن فارسی در افغانستان در اواخر سدهٔ بیستم شد، اما فارسی هم‌چنان زبان میانجیِ اصلی در آن کشور است. این روندها در حالی بود که در ایران، زبان فارسی راه پیشرفت و توانمندی را پیمود و مرکز ثقل تولیدات فرهنگی، اعم از کتاب، ترجمه، فیلم و موسیقی به زبان فارسی بیشتر در ایران قرار گرفت. ادبیات افغان
ادبیات معاصر افغانستان به‌طور عمیق در میراث غنی ادبیات شفاهی و ادبیات نوشتاری سنتی ریشه دارد. مردمان بومی افغانستان که در داخل افغانستان یا خارج از کشور زندگی می‌کنند، معمولاً زبان‌های پشتو و دری را به‌کار می‌برند. این دو زبان توسط ۳۲ میلیون نفر در افغانستان به‌کار برده می‌شود. در نتیجه این دو زبان رسمی بخش عمده‌ای از ادبیات افغانستان را پوشش می‌دهند. ادبیات افغانستان به لحاظ تاریخی توسط شاعران و نویسنده‌گان ثبت شده‌است. نویسندهٔ فرانسوی به‌نام جیمز دارمستتر در ۱۸۸۶ میلادی پیرامون زمینه تاریخی ادبیات افغانستان و نقش شاعران نوشت. پشتون‌ها
اکثر پشتون‌ها در سرزمین مادریشان،در دو سوی خط دیورند بین افغانستان و پاکستان و بخش باختری رود سند (پاکستان) که شامل خیبر پختونخوا و بخش شمالی بلوچستان است، یافت می‌شوند. مراکز کلانشهری این سرزمین که به پشتونستان هم شناخته می‌شود، شامل جلال‌آباد، کویته، قندهار، مردان، مینگوره و پیشاور می‌شود. زبان گوجری
گوجرها در سراسر پاکستان به ویژه در بخش‌های هزاره، ملاکند، پیشاور، کشمیر آزاد و گلگت-بلتستان تکلم می‌شود. در پاکستان چندین سازمان و مؤسسه، از جمله یک شبکه خبری، برای ارتقای گوجری کار می‌کنند. گوجری همچنین در دو استان در جنوب شرق افغانستان هم گفتگو می‌شود. بنی افغان
پتان و روهیله مهتر و افغان کهتر در نیمقاره هند و مهتر در بخش خاوری و باختری ایرانزمین یاد می شدند. پشتون و پشتو تا دوران اصلاحات "زبان افغانی" با تأسیس پشتو تولنه (فرهنگستان پشتو) در سال ۱۹۳۷ میلادی در کابل نوشتن و گفتن زبان پشتو مروج نبود. امان‌الله شاه بر پایه "مجله امانِ افغان " در سخنرانی خویش به ٧ قوس (آبان) سال ۱۳۰۴ خورشیدی (۱۹۲۵/۲۶) در قندهار از "زبان فارسی" و "زبان افغانی" (پشتو ) نامیده است. محمود طرزی در سراج‌الاخبار زبان رسمی "دولت متبوعهء مقدسهء ما زبان فارسی و زبان ملتی ما زبان افغانی می باشد. زبان فارسی از این سبب زبان رسمی دولتی ما شده است که قبل از تشکیل و تأسیس یافتن دولت مقدسهء افغانیه و استقلال یافتن حاکمیت ملتی ما؛ خاک پاک وطن مقدس ما از اجزای ممالک ایران محسوب بود". قبیله‌های پشتون
قبیله‌های پشتون به چهار گروه اصلی سربان، بتان، غرغوشت و کرلان و بیش از ۱۰۰ زیرقبیله فرعی تقسیم می‌شوند. در زبان پشتو "خِیل" به معنی ایل (و احتمالاً همان واژه خیل) و زَی یا زائی که وام واژه‌ ای از زبان بلوچی به معنی «زاده» است.ویکی‌پدیای انگلیسی پیشاور
جمعیت پیشاور از دو گروه عمدهٔ قومی پشتوها ــ که اکثریت جمعیت شهر را تشکیل می‌دهند ــ و پیشاوری ها ــ که از مردمان بومی این منطقه هستند ــ تشکیل شده‌است. افزون بر این دو گروه قومی، اقوام تاجیک، هزاره و همچنین کولی‌ها نیز در این شهر به سر می‌برند. بیشتر مردم این شهر به زبان پشتو سخن می‌گویند؛ در عین حال، زبان‌های فارسی، هندکو، پنجابی و اردو نیز در پیشاور گویشورانی دارد. دولت چندملیتی
از دیگر اقوام افغانستان می‌توان به تاجیک ها، هزاره‌ها ، ازبک‌ها، ایماق، ترکمن و بلوچ اشاره کرد.دولت به پشتو و دری به عنوان زبانهای رسمی، می‌نگرد. ضرب المثل‌های افغان
پشه‌ای: پشه‌ای یک زبان کم‌تر آشنا است که گوینده‌گان آن در شرق کابل زندگی می‌کنند. یک کمیته محلی که با یون(Yun) کار می‌کرد، مجموعهٔ از ۱۷۱ ضرب‌المثل را در ۲۰۱۰ گردآوری نمودند، که هر کدام آن‌ها به زبان‌های انگلیسی، کوریایی و پشتو ترجمه شده‌است. لهر(Lehr) به تجزیه و تحلیل بُعد دستور زبان، استفاده از ضرب‌المثل پرداخته‌است. استان سیستان و بلوچستان
مردم استان سیستان و بلوچستان از قومیت‌های سیستانی و بلوچ می‌باشندِ. سیستانی‌ها به زبان فارسی با لهجه سیستانی حرف می‌زنند و عموماً پیرو دین اسلام و مذهب تشیع می‌باشند و بلوچ‌ها به زبان بلوچی صحبت می‌کنند و پیرو اسلام و مذهب تسنن می‌باشند هرچند اقلیتی از بلوچ‌های شیعه نیز وجودارند. سیستان شامل زابل و هامون و هیرمند و نیمروز و زهک است که البته بخش بزرگ سیستان قدیم در افغانستان بوده که هم‌اکنون جز خاک افغانستان می‌باشد. شهرستان‌های زاهدان، خاش و میرجاوه نیز جزو مناطق سرحد امروزی می‌باشند و مکران دربرگیرنده بقیه شهرها ازسراوان ایرانشهر تا چابهار می‌باشد، البته بخش بزرگی از سیستان و بلوچستان بر اساس قرارداد گلدسمید از ایران جدا شد و تا مدت‌ها به نام بلوچستان انگلیس شناخته می‌شد، اما اکنون به عنوان ایالت بلوچستان بخشی از پاکستان است. زبان‌های افغانستان
گویشوران زبان فارسی در افغانستان، مردمان تاجیک، هزاره، ایماق، قزلباش، سادات، عرب، و جوگی هستند که عمدتاً در مناطق شرقی، شمالی، غربی، و مرکزی کشور زیست می‌کنند. زبان فارسی در نگارش‌های رسمی دولتی افغانستان با نام «زبان دری» یاد می‌شود، ولی مردم افغانستان در زبان گفتاری، زبان خود را با نام «فارسی» می‌شناسند. لهجه‌های مختلفی از زبان فارسی در افغانستان متداول است، از جمله هزارگی، هراتی، کابلی و … گویش فارسی متداول در هرات، بادغیس و فراه که تحت نام لهجهٔ هراتی شناخته می‌شوند، به گویش فارسی‌زبانان شمال‌شرق ایران شباهت زیادی دارد و با گویش مرزنشینان ایران تقریباً یکی است. این گویش با گویش‌های رایج در استان‌های خراسان ایران در یک رده‌بندی قرار می‌گیرند. لهجه‌های شرق افغانستان از جمله لهجهٔ بدخشی با لهجه‌های فارسی تاجیکستان شباهت دارد. پراکندگان پشتون
از نظر تاریخی، واژه یا اصطلاح افغان از قرن سوم پس از میلاد بدین‌سو به مردمان پشتون اطلاق می‌گردد، اما حالا به تمامی شهروندان افغانستان، افغان گفته می‌شود. پشتون‌ها بزرگ‌ترین قوم در افغانستان بوده و ۴۰ تا ۴۲ درصد کل جمعیت کشور را شکل می‌دهند. حدود ۱٫۹۹ میلیون مهاجر افغان در کشور همسایه، پاکستان زندگی می‌کنند. اکثریت آن‌ها پشتون‌های هستند که در آن کشور متولد شده‌اند. زبان پشتو
پشتوی معیار توسط رادیو تلویزیون ملی و آکادمی علوم افغانستان در کابل توسعه یافته‌است. این سازمان از واژگان یا عبارات موجود، نوواژه‌ها را برای اصطلاحات جدید ایجاد و آن‌ها را به دایره واژگان پشتو معرفی کند. پشتوی معیار همچنین در مدارس ابتدایی کشور آموزش داده می‌شود. از این زبان برای نوشتار و گفتار رسمی و در حوزه رسانه‌ها و دولت استفاده می‌شود. زبان پشتو
پشتوی معیار گونه معیار است که به عنوان گویش ارجمند پشتو عمل می‌کند و بر پایه گویش شمال غربی بنا شده‌است که در منطقه مرکزی غل‌زابی، شامل کابل و برخی از مناطق اطراف آن صحبت می‌شود. با این حال واژگان پشتوی معیار از پشتوی جنوبی نیز گرفته شده‌اند. این گویش از پشتو به عنوان معیار انتخاب شده‌است زیرا برای همه قابل درک است. پشتو معیار گونه ادبی پشتو است که در رسانه‌های افغانستان استفاده می‌شود. قبچاق‌های افغانستان
آن‌ها در گذشته به قبچاقی حرف می‌زدند اما پس از حمله مغول‌ها به دشت‌های وسیع قبچاق در شمال دریای خزر پراکنده شدند و به آسیای میانه و اروپا مهاجرت کردند و به این دلیل در افغانستان زبان رسمی مشترک ندارند. بیش تر قبچاق‌های ولایات بلخ، سمنگان، فاریاب و سرپل به زبان ازبکی صحبت می‌کنند و قبچاق‌های ولایات هرات، غور و بادغیس به زبان فارسی سخن می‌گویند. رسوم و فرهنگ و زبان قبچاق‌ها از میان رفته‌است. قبچاق‌ها در هر ولایت یا سمت که سکونت دارند در اقلیت بوده‌اند، از این رو تحت تاثیر رسم و رواج‌های همان مناطق قرار گرفته‌اند. قبچاق‌ها از لحاظ جمعیت شناختی به دو دسته تقسیم می‌شوند: زبان پشتو
استرابون که در سال‌های ۶۴ پیش از میلاد تا ۲۴ میلادی زندگی می‌کرد، توضیح می‌دهد که قبایل ساکن در سرزمین‌های غرب رود سند بخشی از آریانا بودند. این در حدود زمانی بود که یونانیان بلخ منطقه پشتون‌ها را اداره می‌کردند. از سده ۳ میلادی به بعد، بیشتر پشتون‌ها را با نام "افغان" ("آبگان") می‌خوانند. گلگت-بلتستان
اردو زبان میانجی این سرزمین است و بیشتر بومی‌ها آن را می‌فهمند. زبان شینا با گویش‌های گوناگون اش زبان حدود ۶۰٪ از مردم منطقه است و عمدتاً در گلگت، آستور، دره دیامیر و بخش‌هایی از غذر رایج است. گویش‌های بلتی که زیرمجموعه‌ای از لداخی و بخشی از گروه زبان‌های تبتی هستند در میان تمامی مردم بلتستان رایج است. دیگر زبان‌ها عبارت است از واخی، که در هونزای شمالی و برخی روستاهای غذر رایج است، خوار که در غذر رایج است، بروشسکی که زبانی ایزوله است و در هونزا، نگر و یاسین، برخی بخش‌های گلگت و روستای پونیال رایج است. زبان جالب توجه دیگر دوماکی است که میان طایفه‌های موسیقی‌دان منطقه رایج است. اقلیت کوچکی از مردم نیز به پشتو صحبت می‌کنند. پراکندگان پشتون
جوامع کوچک‌تر پشتون در خارج از خیبر پختون‌خوا و بلوچ‌ستان را می‌توان در ناحیه‌های اتک و میانوالی در ایالت پنجاب یافت. این جوامع و برخی جوامع دیگر که دارای اصالت پشتون بوده و از زمانه‌های بسیار قدیم در ایالت‌های پنجاب و سند ساکن شده‌اند، معروف به پتان هستند. جوامع بزرگی از پتان‌ها مانند نیازی‌ها و غیره در شهرهای خانیوال و قصور زندگی می‌کنند؛ همچنین جوامع بزرگ‌تری در اطراف ملتان بود و باش دارند که زمانی بخشی از امپراطوری درانی بود. جوامع پتان در ناحیه‌های مختلف کشمیر آزاد نیز ساکن هستند. آن‌ها بیشتر در ناحیه‌های پونچ، سدهونتی و باغ ساکن شده‌اند. در ناحیه‌های پونچ و سدهونتی، پشتون‌ها بیشتر از ۷۰ درصد جمعیت را تشکیل می‌دهند. پشتون‌های کشمیری غالباً از قبیله سدوزایی بوده و در کشمیر معروف به سدهن هستند. جمعیت تقریبی پشتون‌ها در جمو و کشمیر آزاد حدود ۱ میلیون نفر است. قبیله سدوزایی در شهر راولا کوت، به عنوان قلعه محکمی در کشمیر آزاد هستند. تعداد اندکی از سایر قبایل پشتون در کشمیر، از جمله قبایل درانی، ترین، لودهی، یوسفزایی، شینواری و آفریدی در مناطق جمو و کشمیر تحت اداره هندوستان زندگی می‌کنند. آن‌ها به زبان‌های محلی صحبت می‌نمایند. زبان نیاایرانی
زبانِ ایرانیِ شمالِ شرقیِ باستان که بدست ما نرسیده و نیایِ زبانِ ایرانی میانه خوارزمی، سغدی، باختری، سکایی تمشقی، سکایی ختنی و زبان های امروزی پشتو (پختون در پاکستان و پکتی که هنوز در نام ولایت پکتیکا و پکتیا مانده است) و یغنابی (تنها فرزند زبان سغدی که در دره زرافشان تاجیکستان امروزی بدان سخن می رانند. و تنها بازمانده زبان های شرقی ایرانی شاخه میانی) و پامیری (اشکاشمی، سنگلیجی، شغنانی، سریکالی، روشنی، یزغلامی و وخی) است. فرهنگ در افغانستان
گویشوران زبان فارسی، مردمان تاجیک، هزاره، سادات، چهار ایماق و قزلباش هستند که عمدتاً در مناطق غربی، شمالی و مرکزی کشور زیست می‌کنند. زبان فارسی در نگارش‌های رسمی دولتی افغانستان با نام "زبان دری" یاد می‌شود، ولی مردم افغانستان در زبان گفتاری، زبان خود را با نام «فارسی» می‌شناسند. پشتو، زبان رسمی دیگر افغانستان از شاخهٔ ایرانی شمال شرقی است. گویشوران آن قوم پشتون می‌باشند و در افغانستان و پاکستان زندگی می‌کنند. ضرب المثل‌های افغان
هرچند جای تعجب نیست، اما ضرب‌المثل‌های مستند شده از چهار زبان افغانستان دارای اصطلاحات مشترک هستند، مانند، «شتر»، «کوه» و «فقر». یافتن ضرب‌المثل‌های که منعکس کننده سنت‌های اسلامی افغانستان است، اصلاً جای تعجب ندارد، مانند: عنصر مشترک در میان ضرب‌المثل‌های افغانستان این است که برخی از آن‌ها به داستان‌ها نسبت داده می‌شوند (هرچند این امر تنها منحصر به افغانستان نیست). ضرب‌المثل‌های که از داستان‌ها نشأت می‌گیرند در زبان پشتو (توربرن ۱۸۷۶:۳۱۴)، زبان دری (زیلیم 2012b:۱۵۳) و زبان پلوچی (بدلخان ۲۰۰۰) یافت می‌گردند. زبان پشتو
در طی سده‌های پیاپی، پشتو تنها در گفتار به‌کار می‌رفته و آثار ادبی به این زبان بسیار اندک بوده‌است. تنها از سی ـ چهل سال پیش بود که دولت افغانستان پشتو را زبان رسمی کشور قرار داد و ازآن‌پس روزنامه، کتاب و آثار ادبی به این زبان پدید آمد و تدریس آن در آموزشگاه‌ها معمول شد. زبان پشتو
پَشتو یا پَختو (به پشتو: پښتو) زبانی هندواروپایی و از شاخه ایرانی شرقی، یکی از دو زبان رسمی در افغانستان در کنار فارسی و دومین زبان پرگویشور پاکستان است. در ادبیات فارسی گاه از این زبان به نام افغانی یاد شده‌است. پشتون‌ها گویشوران پشتو می‌باشند که در پاکستان، افغانستان، هند و ایران زندگی می‌کنند. پشتو پس از قرن هفتم میلادی وام واژههای زیادی از فارسی و هندوستانی گرفته‌است. ولایت هلمند
بیشتر مردم ولایت هلمند به زبان‌های پشتو، بلوچی و فارسی (سیستانی و دری) سخن می‌گویند. براساس آخرین برآوردها پشتون‌ها بیش از ۴۵ درصد از جمعیت ولایت هلمند را تشکیل می‌دهند و ۴۰ درصد نفوس این ولایت متشکل از بلوچ‌ها و مابقی از دیگر قومیت‌ها می‌باشد.. ولسوالی پنجاب
اکثریت مردم ولسوالی پنجاب به زبان فارسی هزارگی سخن می‌گویند و یک تعداد اقلیت به زبان پشتو سخن می‌زنند. در جریان انقلاب ثور یک تعداد مردم از ولسوالی پنجاب به‌صوب ولایت کابل مرکز کشور هجرت نمودند و سپس به کشور پاکستان پناهنده شدند، اما پس از رژیم طالبان دوباره به کشور برگشتند. فعلاً کوچی‌ها در سرزمین پنجاب رفت‌وآمد دارند. کشورهای فارسی‌زبان
بیشتر فارسی‌زبانان افغانستان در نیمه شمالی کشور زندگی می‌کنند. فارسی‌زبان بیشینه مردم ولایت‌های بدخشان، تخار، کاپیسا، بلخ، جوزجان، پروان، کابل، بغلان، پنجشیر، کندز، سمنگان، بامیان، سرپل، دایکندی، غزنی، بادغیس، غور، فراه و هرات به‌شمار می‌رود. اقلیت‌های بزرگ فارسی‌زبان نیز در ولایت‌های لغمان، ننگرهار، پکتیا، پکتیکا، اروزگان، جوزجان، قندهار، فاریاب، زابل، کنر، نیمروز، هلمند، لوگر و میدان وردک این کشور یافت می‌شوند. زبان‌های افغانستان
۲. اشکونی: ساحهٔ این زبان در نورستان میان مناطق کتنی و وایگلی موقعیت دارد. در سال ۱۹۹۴ میلادی دو هزار گوینده داشت. فارسی افغانستان
بیشتر فارسی‌زبانان افغانستان در شمال، شرق، غرب و مرکز کشور زندگی می‌کنند. فارسی زبان بیشینه مردم ولایت‌های بدخشان، تخار، کاپیسا، بلخ، جوزجان، پروان، کابل، بغلان، پنجشیر، کندز، سمنگان، بامیان، سرپل، دایکندی، غزنی، بادغیس، غور، فراه و هرات به‌شمار می‌رود. اقلیت‌های بزرگ فارسی‌زبان نیز در ولایت‌های لغمان، ننگرهار، پکتیا، پکتیکا، اروزگان، جوزجان، قندهار، فاریاب، زابل، کنر، نیمروز، هلمند، لوگر و میدان وردک این کشور یافت می‌شوند. پشتون‌سازی
در سال ۱۳۱۸/۱۹۳۹ بر پایهٔ دستور دولتی زبان تدریس در همهٔ دروس مدارس سراسر افغانستان از فارسی به پشتو تبدیل شد. کمبود منابع به زبان پشتو و عدم آشنایی بخش بزرگی از مردم افغانستان با این زبان، باعث فلج شدن نظام آموزشی و گسترش بی‌سوادی شد. پس از چندین سال و اعتراضات عمومی سرانجام در زمان وزارت نجیب‌الله خان توروایانا، وزیر معارف وقت، آن وزارت‌خانه ناچار شد تدریس به زبان فارسی را به مناطق فارسی‌زبان افغانستان بازگرداند. از آن پس مقرر شد در مناطق فارسی‌زبان کلاس‌ها و دروس به فارسی باشد و پشتو به عنوان یکی از درس‌ها آموزش داده‌شود و در مناطق پشتوزبان زبان تدریس پشتو باشد. زبان پشه‌ای
سخنوران این زبان بیشتر در ولایت‌های لغمان و ننگرهار که ولایاتی پشتون‌نشین هستند، متمرکز شده‌اند. بسیاری از پشه‌ای ها خود را پشتون‌هایی می‌دانند که به یک زبان خاص سخن می‌گویند و اکثراً به پشتو و فارسی نیز مسلطند. به دلیل همسایگی، زبان پشه‌ای از زبان‌های فارسی و پشتو تأثیر زیادی پذیرفته‌است. قبچاق‌های افغانستان
قبچاق‌های افغانستان گروهی از مردمان ترک‌تبار باشندهٔ افغانستان هستند که به‌شکل پراکنده در شمال و شمال‌غرب افغانستان با ازبک‌ها و ترکمن‌ها زندگی می‌نمایند. جمعیت این گروه قومی در افغانستان در حدود ده هزار نفر است و اغلب به زبان فارسی صحبت می‌کنند. به‌طور مشخص جمعیتی از این گروه بیشتر در ولایت‌های هرات، غور، بادغیس، فاریاب، بلخ، سرپل، سمنگان، ولسوالی قیصار و قلعهٔ ولی منطقهٔ چهارشنبه سکونت دارند. زبان‌های ایرانی شرقی
تبارشناسی زبان‌های ایرانی شاخه شرقی:پشتو در افغانستان و پاکستان رایج است. آسی در آستیا، یغنابی در مرکز و زبان‌های پامیری در شرق تاجیکستان رایجند. یکی از زبان‌های پامیری در گوشهٔ غربی چین هم صحبت می‌شود. https://en.wikipedia.org/wiki/Eastern_Iranian_languages زبان پشتو
نخبگان افغان از هر دو زبان فارسی و پشتو استفاده می‌کنند و زبان فارسی را نمادی از تربیت فرهنگی و تکامل می‌دانند. ظاهرشاه (شاه افغانستان طی سال‌های ۱۹۳۳ تا ۱۹۷۳) بعد از پدرش محمد نادر شاه و همانند او تصمیم گرفت که مقامات باید هر دو زبان فارسی و پشتو را مطالعه و مورد استفاده قرار دهند. در سال ۱۹۳۶ یعنی سه سال بعد از شروع سلطنت خود، طی یک حکم شرعی سلطنتی زبان پشتو را زبان رسمی افغانستان اعلام کرد با وجود این که اغلب خانواده سلطنتی و دیوان‌سالاران که اغلب پشتون بودند، فارسی صحبت می‌کردند. جو ضدایرانی و ضدشیعی القا شده توسط انگلیس به حاکمان وقت افغانستان، سبب این تصمیم بود. زبان‌های افغانستان
در زبان پشتو، بیشتر عناصر بومی واژگان زبان پشتو مربوط به زبان‌های ایرانی شرقی است. با این حال، تعداد قابل توجهی واژگان منحصر به زبان پشتو است. پس از قرن هفتم میلادی وام‌واژه‌های زیادی از زبان فارسی و زبان هندوستانی گرفته‌است و واژه‌های زبان عربی نیز از راه زبان فارسی و زبان اردو وارد آن شده‌است. به آن زبان افغانی نیز می‌گویند. گویشوران آن قوم پشتون می‌باشند که در پاکستان، افغانستان و هندوستان زندگی می‌کنند. زبان فارسی
زبان‌های شمال غربی ایرانی شامل کردی، بلوچی، مازندرانی، گیلکی، تالشی، تاتی، زازاکی، گورانی و گویش‌های مرکز ایران می‌شوند. دیگر زیرگروه زبان‌های ایرانی، زبان‌های ایرانی شرقی، شامل زبان‌های آسی، پشتو و پامیری و زبان‌های مرده اوستایی، سغدی، خوارزمی، سکایی و باختری می‌شوند. "اتنولوگ" شمار زبان‌های ایرانی را ۸۵ عدد برآورد می‌کند که از این میان فارسی در ایران، افغانستان، تاجیکستان و داغستان (به عنوان تاتی)، پشتو در افغانستان و کردی در عراق از وضعیت رسمی برخوردارند. فارسی همچنین پرگویشورترین زبان ایرانی است و پس از آن پشتو، کردی و بلوچی قرار دارند. زبان پشتو
اما آنچه که مورخان و زبان‌شناسان به شکل جدی تأیید کرد، این است که نخستین اثر به این زبان در سدهٔ شانزدهم میلادی نوشته شده‌است. از نویسندگان دیگرِ پشتو می‌توان به خوشحال‌خان ختک (۱۶۱۳–۱۶۹۴ م)، عبدالرحمن بابا (زادهٔ ۱۰۴۲ ه‍.ق/ ۱۶۳۲ م)، حمید مهمند (درگذشتهٔ حدود ۱۶۹۰ م) و پیرمحمد کاکر (درگذشتهٔ حدود ۱۷۷۰ م) اشاره کرد. زبان اشکونو
اَشکونو یا اشکونی زبانی است که در افغانستان بدان سخن‌می‌رانند. این زبان در ولسوالی دره‌پیچ ولایت کنر و درهٔ رودپیچ در ولایت نورستان این کشور گویشورانی دارد. این زبان در دستهٔ نورستانی که خود یکی از زبان‌های هندوایرانی است جای‌دارد. ولسوالی خاک سفید
ساکنین ولسوالی خاک سفید تماما از اقوام پشتون نورزی بوده که به زبان شیرین پشتو تکلم میکنند. پراکندگان پشتون
تعداد زیادی از پشتون‌ها در ایالت جمو و کشور هندوستان هستند که به زبان پشتو صحبت می‌کنند. هرچند تشخیص تعداد دقیق آن‌ها سخت است، اما تعداد آن‌ها حداقل از ۱۰۰٬۰۰۰ نفر بیشتر است، چون در ۱۹۵۴ میلادی برای بیشتر از ۱۰۰٬۰۰۰ پشتون کوچی که در دره کشمیر زندگی می‌کردند، شهروندی هندوستان اعطاء شد. امروزه جرگه‌ها مکرراً برگزار می‌شود. آن‌هایی که در دره کشمیر مسکن‌گزین شده و زندگی می‌نمایند به زبان پشتو صحبت نموده و بیشتر در سمت جنوب-غربی این دره هستند، جاییکه گه‌گاه مستعمرات پشتون‌ها در آنجا ایجاد شده‌اند. جالب تر از همه این‌که، آفریدی‌های کوکی‌خیل که در درامگایهاما زندگی می‌کنند تمامی رسوم باستانی خود را حفظ نموده و به زبان پشتو صحبت می‌کنند. آن‌ها لباس‌های رنگارنگ می‌پوشند و شمشیر و سپر با خود حمل می‌کنند. آفریدی‌ها و ماچی‌پوریان‌ها که از قبیله یوسفزایی هستند، شامل خدمت در ارتش هستند تا در مقابل آن برخی از روستاها را از مالیات بر درآمد معاف نگهدارند. پشتون‌ها اکثراً در زمان درانی‌ها به هندوستان رفتند، اما برخی از آن‌ها توسط ماهاراج گلاب سنگ به هندوستان آورده شد تا در مرز خدمت نمایند. روستاهای دهاکا و چانگنار (چاکنوت) که در خط کنترل در ناحیه کپواره قرار دارند، نیز به زبان پشتو صحبت می‌کنند. مطابق درخواست‌های جوامع پشتون که در آن ایالت زندگی می‌کنند، شبکه تلویزیونی کاشر اخیراً چند برنامه تلویزیونی را به زبان پشتو آغاز کرده‌است. زبان پشتو
اردو و انگلیسی دو زبان رسمی پاکستان هستند. پشتو وضعیت رسمی در سطح فدرال ندارد. در سطح ایالتی، زبان پشتو زبان منطقه‌ای خیبر پختونخوا و شمال بلوچستان است. زبان اصلی آموزش در مدارس دولتی در پاکستان اردو است اما از سال ۲۰۱۴ به بعد، دولت خیبر پختونخوا تأکید بیشتری بر استفاده از انگلیسی به عنوان زبان آموزشی کرده‌است. این امر باعث نارضایتی روزافزون در میان پشتون‌ها شده‌است، آن‌ها همچنین شکایت دارند که پشتو غالباً به‌طور رسمی مورد غفلت قرار می‌گیرد. پراکندگان پشتون
هند بریتانوی زمانی یک جمعیت بزرگ پشتون، تقریباً برابر با جمعیت پشتون در افغانستان داشت که غالباً در ولایتی که در زمان هند بریتانوی به‌نام ولایت مرزی شمال-غرب یاد می‌شد و ولایت بلوچ‌ستان متراکم بودند. پشتون‌ها جوامعی بزرگی را پس از قرن چهاردهم و قبل از قرن بیستم در منطقه روهیل‌کهند ساختند. بر اساس ویرایش یازدهم دانش‌نامه بریتانیکا، در واقع تعداد پشتون‌های که در هند بریتانوی زندگی می‌کردند، نزدیک به ۳٫۵ میلیون نفر می‌رسید، اما تعداد گویندگان زبان پشتو کم‌تر از۱٫۲۵ میلیون نفر بود. بیشتر این مناطق همراه با ولایت‌های مربوطه آن پس از تقسیم هند و پاکستان در ۱۹۴۷ میلادی، به پاکستان واگذار گردید. امروزه پشتون‌های هندوستان به گروه‌های که به زبان پشتو صحبت می‌کنند و گروه‌های که به زبان اردو/هندی و سایر زبان‌های منطقهٔ صحبت می‌کنند تقسیم می‌شوند و گویندگان زبان پشتو، بزرگ‌ترین گروه است. خان محمد عاطف که پروفسور دانشگاه لکهنو است تخمین نمود که «جمعیت پتان‌ها در هندوستان دو برابر جمعیت آن‌ها در افغانستان است». زبان‌های افغانستان
بر پایهٔ نظرسنجی که در سال ۲۰۰۶ از میان ۶٬۲۲۶ نفر از شهروندان افغانستان به صورت تصادفی صورت گرفت، فارسی‌زبان اول ۴۹٪ از پرسش‌شوندگان بود، در حالی‌که ۳۷٪ فارسی را زبان دوم خود می‌دانستند. ۴۲٪ توانایی خواندن فارسی را داشتند. پشتو زبان اول ۴۰٪ از پرسش‌شوندگان بود. همچنین ۲۸٪ می‌توانستند پشتون را به عنوان زبان دوم صحبت کنند. ۳۳٪ نیز توانایی خواندن پشتون را داشتند. ازبکی زبان اول ۹٪ و زبان دوم ۶٪ بود. ترکمنی نیز زبان اول ۲٪ و زبان دوم ۳٪ بود. ۸٪ انگلیسی و ۷٪ اردو را می‌توانستند صحبت کنند. آکادمی پشتو
آکادمی پشتو () یک مؤسسه تنظیم‌کننده زبانی در دانشگاه پیشاور در شهر پیشاور، خیبر پختونخوا، پاکستان که مسئولیت معیارسازی، توسعه و ترویج زبان پشتو را بر عهده دارد. آکادمی پشتون در سال ۱۹۵۵ با پشتیبانی دولت خیبر پختونخوابا مدیریت مولانا عبدالقادر بنیانگذاری شد. این آکادمی یک مؤسسه پژوهشی و انتشاراتی با تمرکز بر توسعه و تحقیقات زبانی پشتو است. آکادمی پشتو همچنین دربارهٔ فرهنگ، ادبیات، تاریخ و هنر پشتون‌ها مطالعه می‌کند. گویش ونتسی
این گویش توسط قبیله ترین در پاکستان و افغانستان، به ویژه در هرنای و چوتیر در شمال ایالت بلوچستان پاکستان، گفتگو می‌شود. ونتسی به دلیل کمبود توجه در معرض انقراض است. اسحاق‌زی
اسحاق‌زی () یک قبیله افغان از طایفه درانی از مردم پشتون است. بیشترین جمعیت آن‌ها در جنوب غربی افغانستان، به ویژه ولایات فراه، نیمروز، هلمند، قندهار و هرات در سیستان و بلوچستان و استان گلستان هم زیاد هستند. یکی از رهبران اصلی آن‌ها شیراحمد حق‌یار است که در قندهار زندگی می‌کند. وی در زمان محمد ظاهرشاه نماینده پارلمان افغانستان بود که در سال ۱۹۷۳ برکنار شد. گویش اسحاق زهی ها پشتو فارسی و بلوچی حبیب‌الرحمان پدرام
او افغانستان را زادگاه زبان فارسی می‌داند و استفاده از واژگان غیر دری مثل سرک به جای خیابان و پوهنتون به جای دانشگاه را صحیح نمی‌داند. وی خواهان احترام متقابل میان زبان دری، پشتو و دیگر زبان‌های موجود در افغانستان است. پرویز قاضی‌سعید
داستان‌های او در افغانستان طرفداران زیادی دارند و برخی از داستان‌های او به زبان پشتو نیز ترجمه شده‌اند. ملت‌سازی در افغانستان
در گذشته پشتون زبان و افغان هویت قومی بود که به مردم پشتون زبان میان افغانستان و پاکستان و شمال هند امروزی اطلاق می‌شد بابر مؤسس سلسله امپراتوری گورکانی به اقوام موجود در کابل اشاره می‌کند او کابلیان را متشکل از اقوام، اعراب، تاجیکان و افغانان می‌خواند. ولی بعد از قدرت گرفتن هوتکیانِ پشتون پروسه افغان سازی مردم کشور افغانستان آغاز شد تا این که در سال ۱۳۴۳ ه‍.ش واژهٔ «افغان» به عنوان هویت ملی هر باشنده افغانستان به تصویب ولسی‌جرگه و لوی‌جرگه قرار گرفت ولی هنوز مفهوم این واژه برای ساکنان افغانستان مشخص نیست از سویی این واژه در قانون اساسی هویت ملی همه مردم افغانستان درج شده‌است از سوی دیگر در مناطق غیر پشتون نشین این واژه فقط برای قوم پشتون به کار می‌رود هم چنین استفاده از واژه افغان از سوی پشتون‌ها مخصوصاً سیاست مداران پشتون برای پشتون‌های آن طرف خط دیورند در کشور پاکستان به اخلافات بر سر مفهوم واژه افغان دامن می‌زند. سرودهای ملی افغانستان
قانون اساسی پیشین افغانستان که در سال ۲۰۰۴ توسط لویه جرگه به تصویب رسید، حکم کرد که سرود ملی باید به زبان پشتو که یکی از دو زبان‌های رسمی کشور و زبان قوم پشتون‌ها تشکیل می‌دهند باشد، همین‌طور در قانون اساسی آمده‌است که ضمن نام‌های قومیت‌های بزرگ باید واژگان «الله اکبر» نیز در سرود ملی نو گنجانیده شود. پشتون‌ها
پشتون، پختون یا افغان (به پشتو: "پښتانه") (به اردو: "پٹہان") گروهی از مردمان ایرانی‌تبار هستند که به زبان پشتو سخن می‌گویند و بیشتر پشتون‌ها سنی حنفی هستند. پشتون‌سازی
اگرچه در قانون اساسی افغانستان زبان‌های فارسی و پشتو در قوانین این کشور از جایگاه برابر برخوردارند، ولی برخی از مسئولان امور، که اکثراً پشتو زبان هستند، این برابری را در عمل مراعات نمی‌کنند و از آن‌جمله کارت هویت جدید شهروندان افغانستان که تنها به پشتو نوشته شده باعث اعتراض پارسی‌زبانان این کشور شده‌است. زبان هندکو
هندکو (هندکو) زبانی‌است که در شمال باختری پنجاب پاکستان از سوی پشتوها و غیرپشتون‌ها بدان سخن رانده می‌شود. هندکو ششمین زبان منطقه‌ای پاکستان است و به زبان‌های لندا وابسته است. جز پشتوها مردمان هندکی افغانستان نیز بدین زبان سخن می‌رانند. گویشوران بدین زبان از تیره‌های چندی‌اند و هندکو وابسته به قومیت ویژه‌ای نیست. افغانستان
زبان‌های هندواروپایی دیگری هم توسط گروه‌های کوچکتر صحبت می‌شوند. زبان‌های نورستانی و زبان‌های پشه‌ای که از شاخه زبان‌های داردی هستند و زبان بلوچی از شاخه زبان‌های ایرانی غربی، از این جمله هستند. تعدادی از زبان‌های شاخه‌های هندوآریایی و پامیری هم در جوامع منفرد واقع در دره‌های دورافتاده شمال شرق افغانستان صحبت می‌شوند. زبان‌های ترکی شامل زبان ازبکی، و زبان ترکمنی -که شباهت زیادی هم به یکدیگر دارند- در مناطق شمالی افغانستان صحبت می‌شوند و زبان قرقیزی هم توسط گروه کوچکی در کنج شمال شرقی کشور تکلم می‌شود. گروه بسیار کوچی از گویشوران خانواده زبان‌های دراویدی هم در افغانستان صحبت می‌کنند. براهویی‌ها که در جنوبی‌ترین قسمت کشور بودوباش دارند، گویشوران زبان براهویی هستند. پشتوی شمالی
پشتوی شمالی (پشتو: شمالي پښتو) شامل گویش‌های شمال غربی (پشتو: شمال لويديزه پښتو) و شمال شرقی (پشتو: شمال ختيځه پښتو) زبان پشتو می‌شود. ادبیات افغان
ادبیات افغانی یا ادبیات افغانستان به آثار ادبی گفته می‌شود که در افغانستان امروزی، وصل‌کننده آسیای مرکزی و جنوبی، تولید می‌شود. دو زبان اصلی این کشور دری و پشتو است، اما زبان‌های منطقه‌ای چون اوزبیکی، ترکمنی، بلوچی و پشه‌ای نیز ادبیات خود را دارند. هرچند افغانستان کشوری چند زبانه است، اما این زبان‌ها که در فوق ذکر شد به‌طور معمول توسط نویسنده‌گان افغان در گفتار و نوشتار به‌کار برده شده و نصاب درسی نیز به‌همین زبان‌ها تهیه شده‌است. ادبیات افغانستان به‌طور وسیع تحت تأثیر ادبیات عربی و فارسی قرار دارد. افغانستان
بنیاد آسیا نیز از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۲ نظرسنجی‌هایی را در مورد قومیت مردم افغانستان انجام داده که به نتایجی تقریباً مشابه با این آمار رسیده‌است. در دوره‌های مختلف این نظرسنجی تعداد پشتوها بین ۴۰ تا ۴۲ درصد، تاجیک‌ها ۳۱ تا ۳۷ درصد، هزاره‌ها ۹٫۲ تا ۱۱ درصد، ازبک‌ها ۸ تا ۹٫۲٪، ترکمن‌ها ۱٫۷ تا ۳٪، ایماق‌ها، ۰٫۱ تا ۲٪، بلوچ‌ها ۰٫۵ تا ۱٪ و بقیه (پشه‌ای‌ها، نورستانی، عرب‌تبار و …) ۱٫۴ تا ۵٪ بوده‌است. زبان فارسی
فارسی شرقی، فارسی افغانستان یا رسماً دری، در افغانستان رایج است. فارسی رایج‌ترین زبان در افغانستان و زبان مادری بیش از ۱۶ میلیون نفر (۴۸–۵۲٪) از مردم این کشور است. به دلیل اینکه فارسی زبان میانجی افغانستان نیز به‌شمار می‌رود، در کل بیش از ۲۰ میلیون نفر یا ۸۰٪ از باشندگان این کشور بدان تسلط دارند. تاجیک‌ها، هزاره‌ها و ایماق‌ها گویشوران بومی فارسی در افغانستان هستند. این زبان در کنار پشتو یکی از دو زبان رسمی کشور است. زبان‌های افغانستان
۳. پراچی: ۶٬۰۰۰ گوینده در کشور دارد. محلان در شتل غچولان و درهٔ بچغان به این زبان صحبت می‌نمایند. کشورهای فارسی‌زبان
فارسی رایج‌ترین زبان در افغانستان و زبان مادری بیش از ۱۶ میلیون نفر (۴۸–۵۲٪) از مردم این کشور است. به دلیل اینکه فارسی زبان میانجی افغانستان نیز به‌شمار می‌رود، در کل بیش از ۲۰ میلیون نفر یا ۸۰٪ از باشندگان این کشور بدان تسلط دارند. تاجیک‌ها، هزاره‌ها و ایماق‌ها گویشوران بومی فارسی در افغانستان هستند. پشتون‌ها
بان پشتو در طبقه زبان‌های ایرانی شرقی قرار گرفته‌است و بیشتر واژگان پشتو از ریشه ایرانی شرقی است ولی با این حال، شمار قابل توجهی از آن‌ها منحصر به زبان پشتو است. صرف افعال پشتو، در مقایسه با سایر زبانهای ایرانی پیچیده‌است. بر این مبنا مکنزی می‌گوید: ولسوالی گلدره
نزدیک به ۹۵ در صد مردم ولسوالی گلدره به زبان فارسی در شش لعجه متفاوت تکلم می‌کنند و متباقی پشتو حرف می‌زنند. پشتون‌ها
اکثر پشتون‌ها مسلمان بیشتر پیرو مذهب سنی حنفی و اقلیتی کوچکی شیعهٔ دوازده امامی هستند و افزون‌بر زبان پشتو که از شاخه‌ای از زبان‌های آریایی است به زبان‌های فارسی ارموری، هندوکوهی (شامل پشتون‌های خیبر) و اقلیتی ناچیزی به اردو (در پاکستان و هند) صحبت می‌کنند. زبان پشتو
پروفسور طارق رحمان در این باره می‌گوید: زبان پشتو، چه از نظر واج‌شناسی و چه ازنظر ساختمان دستوری، با دیگر زبان‌های ایرانی تفاوت‌هایی دارد. این زبان را به دو گروه غربی (یا جنوب‌غربی) و شرقی (یا شمال‌شرقی) تقسیم می‌کنند. گویش مهم گروه غربی، گویش قندهاری است و در گروه شرقی گویش پیشاوری اهمیت دارد. اختلاف میان این دو گروه، هم در چگونگی ادای واکه‌ها و هم در برخی نکته‌های دستوری است. ازجمله نام یا عنوان زبان که در قندهاری «پشتو» و در پیشاوری «پختو» تلفظ می‌شود.پشتو یک زبان نهاد-مفعول-فعل است. صفتها پیش از اسم می‌آیند. اسم و صفت‌ها در دو جنس (نر/ماده)، دو شمار (جمع/مفرد)، و چهار حالت (مستقیم، غیرفعلی، ازسویی و ندایی) صرف می‌شوند. یک صرف برای وجه التزامی نیز وجود دارد. سامانه فعلی با وجود زمان‌های حال، گذشته ساده، گذشته مستمر، حال نقلی و گذشته نقلی بسیار پیچیده‌است. فعل به‌طور کلی هم در جمله‌های گذرا و هم در ناگذر با نهاد مطابقت دارد. یک استثنا وقتی اتفاق می‌افتد که یک کار تمام شده در هر یک از زمان‌های گذشته (گذشته ساده، گذشته مستمر، حال نقلی یا گذشته نقلی) گزارش شود. در چنین مواردی، فعل در صورتی که ناگذر باشد با نهاد مطابق است ولی اگر گذرا باشد، با مفعول مطابق است. بر خلاف بسیاری از زبان‌های دیگر هندوایرانی، پشتو از هر سه گروه حرف اضافه‌ای - پیشوند، پسوند و مرکب، استفاده می‌کند.