سرچشمه رودخانه های شمال ایران از کجاست؟
رودخانه قلچق
سرچشمه این رودخانه پرآب که در سمت شمال شهر شیروان و مسیر آن از شمال به جنوب است از کوه‌زکریا، گلیل، دامنه جنوب کوه سرداب و سرانی و کوه پتله گاه و کوه سنجربیک است. شهرستانک (کرج)
این رودخانه از دامنه‌های قلۀ تاربیشه (ارتفاع: ۳.۱۵۰ متر) واقع در ۲۵ کیلومتری شمال تهران و دامنه‌های غربی کوه آهار بشم (ارتفاع: ۳.۱۲۵ متر) در ۱۲ کیلومتری شهر فشم سرچشمه می‌گیرد. دهستان بام
این رودخانه یکی از شاخه‌های اولیه و سرچشمه رودخانه کال ولایت می باشد که دربخش شمال شرق بام و از دامنه غربی کوه قرقیز و شرق کوه گاو خرق به ارتفاع۲۷۳۲ متر سرچشمه می‌گیرد در جهت جنوب باختری جریان می یابد. روستای آق چشمه و روستای خرق در شهرستان فاروج را مشروب می‌سازد در روستای بام با رودخانه شیون تلاقی نموده و رودخانه ولایت را تشکیل می‌دهند این رودخانه در بالاتر از روستای خرق به نام رودخانه اقله ثبت گردیده است(نقشه ۰۰۰/۲۵۰/۱ نیروهای مسلح) طول این رودخانه فصلی ۲۵ کیلومتر است . این رودخانه طبق بررسی‌های باستان شناختی نشان می‌دهد نقش مهمی در استقرار تمدن‌های پیش ازتاریخ، تاریخی ،اسلامی و اقتصاد روستاهای امروزی دارد . همچنین یادآوری می‌شود این رودخانه درمنطقه بام نقش بسزایی در جرخش آسیاب‌ها داشته‌است که انگاره‌های این آسیاب‌ها را می‌توان در بخش شرقی رودخانه مشاهده کرد.
زاب کوچک
دو سد در سر راه این رود ساخته شده است. این رود از دامنه‌های زاگرس سرچشمه گرفته و از غرب ایران خارج می‌شود. رودخانه زاب کوچک در بالا دست در دره‌های کوه زاگرس جریان دارد. رودخانه لار
رود لار، رودی است در استان تهران واقع در البرز مرکزی که از دره لار (دشت لار) لواسانات در نزدیکی کوه دماوند سرچشمه گرفته و به سد لار می‌ریزد. سرریز آب رودخانه لار از سد لار به رود هراز می‌ریزد که واقع در استان مازندران بوده و به دریای خزر می‌ریزد. نازلی‌چای
نازلی‌چای که نازلورود هم نامیده شده، از آب‌های خط‌الرأس بلندی‌های مرزی ایران و ترکیه سرچشمه می‌گیرد. سرچشمهٔ مهم این رودخانه، سِروچای است و خود این رودخانه نیز از دو شاخه سرو و برادوست از ترکیه سرچشمه می‌گیرند. امامزاده داوود (رود)
رودخانهٔ امامزاده داوود رودی در استان تهران است. این رودخانه در ۲۲ کیلومتری شمال غربی تهران، سرچشمهٔ اصلی رودخانه کن است. نام این رودخانه از نام امامزاده داوود گرفته شده‌است. فاضلاب امامزاده داوود به این رودخانه می‌ریزد و در نتیجهٔ آن آب این رود بسیار آلوده شده‌است. آب در مناطق جنوب شرق و مرکزی ایران
حوضه آبریز گاوخونی یکی از حوضه‌های آبریز فلات مرکزی است که رود اصلی آن زاینده‌رود از رودهای استان اصفهان است. در فلات مرکزی ایران بجز زاینده رود، رودخانهٔ بدین شکل وجود ندارد و بیشتر رودخانه‌های ایران در غرب، شمال یا جنوب غرب این کشور جاری است. رود قره‌سو
قره‌سو رودخانه‌ای در ناحیهٔ ترکمن صحرا در شمال شرق ایران است. این رود از کوه قلعه موران (تانقر قارقان) رامیان که در جنوب شهرستان گنبدکاووس واقع شده سرچشمه گرفته و در آق باش تپه در قسمت جنوبی ترکمن‌صحرا دلتائی تشکیل می‌دهد. قره سو پس از گذشتن از جنوب بندر ترکمن در ناحیه قره سو به دریای خزر می‌ریزد. سرچشمه (افغانستان)
سرچشمه یک دره سرسبز و حاصلخیز است که توسط سه‌دریا آبیاری می‌شود و در فاصله ۷۵ کیلومتری غرب کابل قرار دارد. این دره از شمال به ولایت پروان، از غرب به ولسوالی حصه اول بهسود، از جنوب غرب به ولسوالی دایمیرداد، از جنوب به ولسوالی نَرخ و از غرب به مرکز جلریز محدود است. این منطقه بشکل یک دره به طول ۹ کیلومتر از غرب به شرق افتاده‌است و متشکل از پنج دره فرعی دیگر (دره پوری و دره دوزگی در جنوب، دره باغ و دره خشک در شمال و دره اسپاب در غرب) می‌باشد. دریای سرچشمه از کوتل اونی منبع می‌گیرد و آب اولی دریای کابل به‌شمار می‌رود. معاونین آن در این دره دریاهای: دوزگی، پوری و دره باغ است. این دره ۴۳ کیلومتر مربع پهناوری دارد و بلندترین کوه آن، کوه دهن‌نَیَک می‌باشد که ۳٬۱۴۵ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. شهرستان اسفراین
رودخانه بیدواز (میلانلو): رودخانه بیدواز از رودخانه‌های مستقل شمال حوضه مرکزی ایران به حساب می‌آید. سرچشمه‌های این رودخانه کوه‌های شاه نظر، برمهان و تبران در ۱۸ کیلومتری شمال اسفراین است که بعد از مشروب ساختن آبادی‌های سرخ قلعه، سرچشمه، اردوغان، بیدواز، قلعه سفید، دنج، پرکانلو، قزاقی و شهر اسفراین در نهایت در غرب شهر اسفراین در دشت پخش می‌شود. این رودخانه با شیب بستری به‌طور میانگین قریب به یک درصد منطبق بر شیب عمومی دشت اسفراین از شمال شرق به جنوب غرب این دشت جریان دارد. کیفیت آب رودخانه بیدواز بعد از نواحی سرچشمه‌ها و سرشاخه‌های اصلی آن به ویژه به دلیل عبور این رودخانه از محدوده‌های شهری و روستایی و تخلیه فاضلاب‌ها در آن به سرعت کاهش می‌یابد. تا پیش از احداث سد بر روی این رودخانه آب این رودخانه تماماً به مصرف کشاورزی می‌رسید ولی با احداث سد میزان آبی که به بخش‌های پایینی دشت وارد می‌شود بسیار کم است و سیلاب‌ها نیز در سال‌های اخیر به حداقل رسیده و به‌طور کلی آبدهی آن بسیار کاهش یافته‌است. این رودخانه در روستای قهرمان آباد با رودخانه بام یا کال ولایت تلاقی کرده و رودخانه قره سو یا جاجرم را تشکیل می‌دهد. آبدهی آن در مدت ۱۲ سال نمونه برداری ۲۸/۸ میلیون متر مکعب در سال بوده و حداکثر آبدهی لحظه‌ای آن ۴/۱۱۱ متر مکعب در ثانیه اندازه‌گیری شده‌است که نشانگر شدت سیلابی بودن آن است. طول رودخانه ۷۵ کیلومتر و مساحت حوضه آبریز آن ۸۰۰ کیلومتر مربع را بالغ می‌شود این رودخانه نقش مهمی در ایجاد استقرارهای دوره اسلامی داشته‌است. حوضه آبریز رودخانه‌های کل، مهران، مسیل‌های جنوبی و جزایر
حوضهٔ کل–مهران–جزایر شامل نیمهٔ غربی استان هرمزگان و بخش‌هایی از استان‌های فارس، بوشهر و کرمان است. مهم‌ترین رود آن، رود کل است که از تلاقی رودهای عکس رستم و ارزوئیه در دشت پتکوئیه پدید می‌آید و در غرب بندرعباس وارد خلیج فارس می‌شود. شاخهٔ اصلی رود عکس رستم، رودبال است که از شمال داراب سرچشمه می‌گیرد و در جهت جنوب شرقی جریان می‌یابد. شاخه‌های اصلی رود ارزوئیه نیز از ارتفاعات جنوب بافت سرچشمه می‌گیرند و به سوی جنوب امتداد می‌یابند. دو آبراههٔ مهم دیگری که به رود کل می‌ریزند، رود شور لار و رود گودر هستند. دیگر رود مهم حوضه، رود مهران است که از شمال گله‌دار سرچشمه می‌گیرد و در تنگه خوران به خلیج فارس می‌ریزد. افزون بر این دو رود، مسیل‌های کوچکی در غرب هرمزگان و شرق بوشهر و همهٔ جزایر خلیج فارس نیز جزء این حوضه هستند. رودهای استان فارس
این رودخانه از دامنه کوه تابسک در دهستان دشمن زیاری سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از میان دره‌ای در ناحیۀ شمال غربی شیراز، در حوالی چهل چشمه از منطقه ممسنی خارج می‌شود. تولون (اردبیل)
کوه‌های اطراف روستای خان کندی (قبله داشی و قلی تاش) سرچشمه رودخانه تولون (تولون چایی) یکی از مهم‌ترین رود خانه‌های فصلی شهرستان گرمی می‌باشد که با شیبی تند پس از طی مسیر میان روستاهای لسگه درق، عزیزلو، تولون، سلیمانلو، مشهدلو، قشلاق و روستای تنگ سرانجام به شهر گرمی می‌رسد ودرآنجا برخی آن را گرمی چایی می‌نامند. رودخانه تولون یا به زبان محلی تولون چایی با گذر از شهر گرمی شیب آن ملایم تر شده و در شمال شهرستان گرمی با رودخانه محلی دیگری تلفیق شده و در مرز جمهوری آذربایجان به رودخانه بالهارود پیوسته و در شهر بیله سوار وارد خاک جمهوری آذربایجان می‌شود.تولون در ویکی پیدیای انگلیسی قزل‌اوزن
قِزِل‌اوزَن یکی از بلند‌ترین رودخانه‌های ایران است که از کوه‌های چهل چشمه میان سقز و دیواندره در استان کردستان و استان آذربایجان شرقی سرچشمه گرفته و پس از پیوستن هیرورود، زنجان‌رود و شاهرود به آن به دریای خزر می‌ریزد. قزل‌اوزن در جنوب استان گیلان در درون آب دریاچه سد سپیدرود به رودخانه بزرگ شاه‌رود پیوسته و تشکیل رودخانه‌ای به نام سپید رود می‌دهد.‌ رودخانه هراز
این رود در قدیم، رودخانه هرهز نیز نامیده می‌شد و از کلمه باستانی «آب هرمز» که خود در اصل «آب اهورمزدا» بوده‌است، یا از (مازد) «با زاء نقطه دار» گفته‌اند که از ساحل غربی رودخانه (اراز) - که حالا (هراز) گویند گرفته شده‌است. پس از سرازیر شدن رود هراز از دره لار، رواناب‌های دره قاضی‌کلا و جنگل‌دره از کوه‌های شمیم‌کوه، آب زیارو و لاسم از کوه‌های غربی قزقان‌چای فیروزکوه و آب رودهای جاری از دهکده‌های دلارستاق، نیز به این رود وارد می‌شوند. در بندهش اینچنین آمده: رود هرهز در تپرستان است و از کوه دماوند سرچشمه می‌گیرد. رودخانه هراز در یک دره نسبتاً پهن به طرف شمال جریان یافته‌است و در مسیر آن چندین روستا و محله و حداقل ۸ کارخانه شن و ماسه وجود دارد. آب زراعی کشاورزان آمل، فریدونکنار، بخشی از بابل و نور نیز از این رودخانه تأمین می‌گردد. مهمترین شهرهایی که بر روی مخروط افکنه رودخانه هراز توسعه یافته‌اند عبارتند از آمل و فریدونکنار. شیب رودخانه هراز در محدوده کوهستانی بسیار متغیر است. شیب رودخانه هراز از مرز کوهستان تا شمال شهر آمل ۱۳ در هزار و در محدوده شهر آمل ۷ در هزار می‌باشد. ریگان (رود)
ریگان نام رودخانه‌ای در استان کهگیلویه و بویراحمد در ایران است. این رود از قله دنا سرچشمه می‌گیرد. جغرافیای تهران
رودخانه کرج پرآب‌ترین رود دامنه‌های جنوبی البرز است که از باران‌های فصل سرد و ذوب برف‌های مناطق کوهستانی نشأت می‌گیرد و در ۴۰ کیلومتری غرب تهران از کانون آبگیر خرسنگ کوه سرچشمه می‌گیرد. رودخانه جاجرود از کوه‌های کلون بسته که جزء بلندی‌های خرسنگ کوه است سرچشمه گرفته و این دو رود مجموعاً قسمت عمده آب مصرفی شهر تهران را تأمین می‌نمایند. تهران به رغم داشتن منابع آبی فراوان به دلیل رشد جمعیت و کمی بارندگی در برخی دوره‌ها با مشکل کمبود آب روبرو است. ساری
شیرین رود به عنوان یکی از سرچشمه‌های رودخانه تجن می‌باشد که در روستای خرم‌آباد منطقه دودانگه از توابع شهرستان ساری در استان مازندران می‌باشد. فاصله آن تا ساری حدود ۷۵ کیلومتر است. آب این رودخانه از رشته کوه‌های البرز مرکزی و خط الراس خرونرو که به عنوان آلپ ایران نیز شناخته می‌شود، سرچشمه می‌گیرد. رودخانه هنامه
رود هنامه یکی از رودهای استان خراسان شمالی است. سرچشمه این رودخانه کوه‌های شمالی شیروان مانند آرموتلی اوغاز، کوه قنبر (قمو)، پتله گاه و کوه سنجرب یک است که از وسط روستای قدیمی هنامه جریان دارد و پس از مشروب کردن مزارع و باغ‌های مسیر رودخانه در انتها به رودخانه اترک می‌پیوندد. رود هنامه در بیشتر ایام سال دارای آب است. فهرست دریاهای افغانستان
فهرست رودهای کشور افغانستان: دریاهای (در فارسی ایران رود) افغانستان، از کوه‌های مرکزی و مناطق شرقی کشور سرچشمه گرفته، به سمت غرب و جنوب جریان می‌یابد. به دلیل ارتفاع زیاد کوه‌ها و کاهش نسبتاً سریع ارتفاع کوه‌ها، سرعت آب‌ها بسیار زیاد است و به همین جهت برای تولید انرژی برق مناسب است. استان گلستان
این رود از دامنه‌های شمالی البرز شرقی و دامنه‌های غربی بلندی‌های خراسان سرچشمه می‌گیرد و پس از گذشتن از شهرهای گنبد کاووس و آق‌قلا، در غرب روستای خواجه‌نفس با تشکیل دلتای بزرگی به دریای خزر می‌ریزد. رودهای کوچک زیادی، مانند زاو، دوغ، تیل‌آباد، رامیان و محمدآباد، به گرگان‌رود می‌پیوندند و آن را رود بزرگی می‌سازند. تاکنون سدهای وشمگیر و گلستان ۱ و ۲، که هر سه از گونهٔ سدهای خاکی هستند، روی این رود و شاخه‌های آن ساخته شده‌است که در بهبود کشاورزی استان سودمند بوده‌اند. هیر (قزوین)
"وگل" چشمه‌ای جوشان و دارای آبی گوارا و مفید و فوق العاده سبک و بی‌نظیر است که آب آن با برند " وگل " و به صوررت بسته‌بندی به سراسر ایران ارسال می‌شود . چشمه "وگل " سرمنشا رودخانه نینه رود است . نینه رود رودی خروشان با آبی گوارا و خنک در طول قرون همواره مورد تمجید مورخین قرار داشته و از آن به عنوان رود شفابخش یاد شده‌است. این رودخانه از چشمه وَگُل در ۷ کیلومتری شمال هیر و در مجاورت روستای ویار سرچشمه می‌گیرد. نهر تیری
نهر تیری در قدیم به زمین‌هایی که در مشرق دجله و مغرب اهواز واقع شده‌است، گفته می‌شد. این نام در قرون وسطی به "حویزه" و بعدها به "بنی طرف" تغییر پیدا کرد. بنی طرف نام بزرگترین قبیله‌ای است که در این ناحیه ساکن است. این محل اکنون دشت میشان نام دارد و مرکزش سوسنگرد و حویزه یکی از بخش‌های آن است. یاقوت حموی در وجه تسمیهٔ آن می‌نویسد، اردشیر پسر اسفندیار نهر آن را حفر کرد و به شخصی به نام تبرا از فرزندان گودرز وزیر بخشید. (برگرفته از معجم البلدان) بخش لاریجان
تقریباً در همه نقاط لاریجان چشمه و رودخانه‌های فراوانی وجود دارد که در نواحی کوهستانی در فصل زمستان و اوایل بهار پرآب و در تابستان کم‌آب و گاهی خشک است. از دیگر منابع آب این منطقه دریاچه‌های کوچک محلی است که به هنگام طغیان رودها در قسمت‌هایی که سطح آب‌های زیرزمینی بالا است به وجود می‌آید و برای کشاورزی، صید و شکار مورد استفاده قرار می‌گیرد. رودی که از جنوب به شمال جریان دارد رود هراز است که به دریای مازندران می‌ریزد. نوع دیگر ذخایر آبی که در آن ماهی پرورش می‌یابد و از جاذبه‌های گردشگری استان است. در لاریجان چشمه‌های آب معدنی فراوانی یافت می‌شود که خاصیت درمانی دارد و در معالجه امراض پوستی، مفصلی، عصبی و گوارشی موثرند که چشمه‌های (آب اسک) (آبگرم لاریجان) و (استراباکو) حمام‌های آب معدنی (گوگردی) از آن جمله‌اند. چشمه‌های آبگرم در سراسر ایران و به ویژه در دامنة کوه‌های البرز و زاگرس پراکنده‌اند و بسیاری از آبادیها به علت داشتن این‌گونه چشمه‌ها، شهرت و اهمیت یافته و آبگرم نام گرفته‌اند. برخی از این آبها به علت دربرداشتن پاره‌ای مواد شیمیایی، دارای رنگ، بو یا مزه خاصی می‌شوند. برخی ترکیبات گوگرد (سولفور و سولفات) به آب رنگ شیری یا آبی می‌دهند و آبی که هیدروژن سولفوره داشته باشد، بوی تخم‌مرغ فاسد دارد. آبگرمهای دارای ترکیبات آهن، رنگ سرخ یا اُخرایی و مزه گس دارند. نمکهای دیگر، مانند کلرور سدیم (نمک طعام) و یدور سدیم، آب را شور یا تلخ می‌سازند. باراندوزچای
باراندوزچای (رودخانهٔ باراندوز) از دو رشته ارتفاعات مرزی ایران و ترکیه و ایران و عراق به نام‌های جمال‌الدین و ارتفاعات ککوداغ و الوق سرچشمه می‌گیرد و در بستر عمیقی با شیب تند حرکت کرده، پس از دریافت شاخه‌هایی چند و طی مسافتی وارد جلگه شده دشت بیل را آبیاری می‌کند و سپس از آبادی زیوه گذشته به روستای هفتوان باراندوز می‌رسد و از این ناحیه به بعد به نام باراندوزچای نامیده می‌شود. استان ایلام
مهم‌ترین رودهایی که از ارتفاعات ایلام سرچشمه می‌گیرند و به سوی خاک عراق جریان دارند عبارتند از رودخانه «گنگیر» (Gangir) که از محلی به نام سراب ایوان و از کوه‌های شره زول و مانشت سرچشمه می‌گیرد و پس از پیوستن شعبات فرعی، دشت ایوان را آبیاری می‌سازد و با پیچ و خم‌های زیاد و زیبایی خاصی به طرف سومار جریان می‌یابد و آن گاه وارد خاک عراق شده و به شهر مندلی عراق وارد می‌شود. فریا استارک در کتاب خود از ماهی‌های درشت اندام این رودخانه یاد کرده‌است. فلات ایران
تنها رودخانه قابل کشتیرانی بین سند و فرات رودخانه کارون است که تنها ۱۸۰ کیلومتر آن مورد استفاده قرار می‌گیرد. این رودخانه از زردکوه بختیاری جاری می‌شود و از همان رشته کوه رودخانه دیگری به نام زاینده‌رود نیز سرچشمه می‌گیرد که باعث آبادانی اصفهان می‌شود. جهت حرکت این رود بر خلاف رود کارون که به جنوب می‌رود و به اروندرود می‌ریزد شمال اصفهان است و به مرداب گاوخونی می‌ریزد. رودخانه ارس یکی دیگر از رودخانه‌های فلات ایران است که در شمال‌غربی این سرزمین خط سرحدی را بین ایران و روسیه تشکیل می‌دهد. طولانی‌ترین رودخانه‌های داخلی ایران قزل‌اوزن نام دارد که در قدیم آماردیس خوانده می‌شد. این رودخانه پس از آن‌که در نزدیکی پل منجیل هشترود وارد آن می‌شود نام سفیدرود به خود می‌گیرد و در مشرق رشت وارد دریای مازندران /کاسپین می‌شود. سرچشمهٔ آن هزارچشمه است. رودخانه دیگر تَجَن نام دارد که به‌دلیل عبور از هرات، هریرود نیز نامیده می‌شود و کَشَف‌رود یکی از متفرعات آن است. رود مزبود در شمال مشهد به هریرود می‌ریزد، هیرمند یا هیلمند رودخانه دیگری در مشرق ایران است که در قدیم آن را اتیماندر (Etymander) می‌گفتند. (همان‌جا) این رودخانه از کوه بابا در افغانستان سرچشمه می‌گیرد و وارد دریاچه هامون می‌شود. سرحد شمال‌شرقی فلات ایران در قدیم رودخانه آمودریا در آسیای میانه بوده‌است. این رودخانه از فلات تبت سرچشمه می‌گیرد و در قدیم به دریای خزر می‌ریخت؛ ولی امروز پس از طی قوسی در اطراف بدخشان متوجه شمال‌غربی شده و به دریاچه آرال می‌ریزد. رودخانه هراز
مهمترین سرچشمه رود هراز، از قله ۴۳۷۵ متری پالان گردن در ۶۶ کیلومتری جنوب شرقی چالوس، با نام لار جاری می‌شود و پس از دریافت آبهای مهم دیگری (مثل: آب سفید، الرم، آب چهل بره، آب سیاه پلاس، آب امام پهنک، سه سنگ، دیو آسیاب، ورارود، دلی چای و چشمه ملک) و عبور از ده پلور با نام هراز، به سمت دریای مازندران جاری می‌گردد. البته در راه باز رودها و چشمه‌هایی به آن می‌پیوندند که مهمترین آن‌ها لاسم، تلخ رود، آب رزان، آب مشک انبار، پنجاب (نمارساق)، هراز، آب پردمه، شیرکلارود، چلورود و هلی‌چال) هستند. طول رود هراز ۱۸۵ کیلومتر می‌باشد و از کنار بلندترین قله ایران، دماوند می‌گذرد. قسمت زیادی از این مسیر لاریجان نام دارد، که نام خود را از روی سرچشمه اصلی هراز، لار گرفته‌است. در مسیر این رودخانه دو سد زیبای لار و هراز قرار دارد. تالار (رود)
رودخانه تالار یا تِلار رودی است در استان مازندران ایران. این رود توسط بومیان تِلار نیز نامیده می‌شود. سرچشمه این رودخانه کوه‌های البرز در سوادکوه است و این رود پس از طی مسافتی ۱۸۰کیلومتری در روستای کهنه محله می‌رود به دریای خزر می‌ریزد. گفته می‌شود نام تالار از محل اقامت گالش‌ها گرفته شده که با چوب ساخته می‌شود. رود نی‌نه
رود نی‌نِه یک رود در شرق انگلستان است که از سه منبع در نورث‌همپتون‌شر سرچشمه می‌گیرد. این رودخانه حدود طول دارد که حدود آن مرز بین کمبریج شایر و نورفولک را تشکیل می‌دهد. این رود دهمین رودخانهٔ طولانی‌تر در انگلستان است و از نورث‌همپتون تا ویلز به مسافت ۸۸ مایل (۱۴۲ کیلومتر) آن قابل کشتیرانی است. رود ترک
تِرِک، رودخانه‌ای در قفقاز شمالی که از گرجستان سرچشمه گرفته و پس از پیمودن یک مسیر طولانی در روسیه، سرانجام به دریای خزر می‌ریزد. هزاره‌جات
هزاره‌جات سرچشمه معروف‌ترین رودهای تاریخ است؛ دریای کابل از شرق آن (گذرگاه اونی) سرچشمه می‌گیرد، ارغنداب از جنوب آن (سنگ‌ماشه) سرچشمه می‌گیرد، هیرمند از شمال‌شرقی آن (غوربند) سرچشمه می‌گیرد، هریرود از غرب آن (لعل و سرجنگل) سرچشمه می‌گیرد، مرغاب از شمال‌غربی آن سرچشمه می‌گیرد و بلخاب و کندز از مرکز آن سرچشمه می‌گیرد. هزاره‌جات در ماه‌های بهار و تابستان، برخی از سرسبزترین مراتع را در افغانستان دارد. دریاچه‌های طبیعی، دره‌های سرسبز و غارهای بامیان یافت از مناطق دیدنی آن به‌شمار می‌رود. رودخانه غربی
رودخانه غربی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان ازنا، بخش مرکزی، دهستان پاچه لک غربی، ۲ کیلومتری جنوب شهرک المهدی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۳۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. هلیل‌رود
هلیل رود، رودخانه‌ای در استان کرمان و در جنوب شرقی ایران است. هلیل رود با طول ۳۹۰ کیلومتر، به عنوان بزرگترین رود جنوب شرق ایران، از بلندی‌های کوه شاه در رابر سرچشمه گرفته و به تالاب جازموریان می‌ریزد. سد جیرفت، سد بافت و سد رابر بر سرشاخه های این رودخانه بسته شده‌اند. مرتفع‌ترین سرشاخهٔ آن از کوه شاه در ارتفاع ۴۴۰۰ متر سرچشمه می‌گیرد  وجود رود پر آب هلیل رود در این منطقه زمینه را برای آغاز کشاورزی و ایجاد تمدن جیرفت کهن فراهم کرده است . قم‌رود
رودخانه خمین از کوه‌های آشناخور، سرچشمه گرفته و جهت آن، جنوب غربی به شمال شرقی است. شاخه‌های کوچکتری در خمین از کوه‌های نشهر، پشت کوه، دالائی، بیشه علی و حمزه لو سرچشمه گرفته که در ۲کیلومتری غرب خمین نزدیک روستاهای ریحان و ارّه به رود خمین می‌پیوندند. البرز
در بخش پیدایش رودها در کتاب بندهش از البرز به عنوان نقطه پیدایش رودهای ایران یاد شده که از آن رودهای بسیار جاری شده‌است و به گوشه گوشه ایران گسترش یافته نام برده می‌شود و بیان می‌شود که رودی به سمت خراسان و رودی به سمت آسورستان و رودی به سمت دجله و رودی از سپاهان (اصفهان) به خوزستان و رودی به سمت دیلمان و رودی به سمت گرگان و رودی به سمت آذربایجان جاری شده‌است توروس
رودهای فرات و دجله از این رشته کوه‌ها سرچشمه گرفته و پس از عبور از سوریه و عراق به خلیج فارس می‌ریزند. رود شور (تهران)
رود شور نام رودی در جنوب تهران و در شمال شهر پرندک شهرستان زرندیه است. این رود یکی از بزرگترین رودهای حوضه آبریز دریاچه نمک قم است. رود شور از استان زنجان سرچشمه گرفته و پس از عبور از استان قزوین و جنوب غرب استان تهران و شهرستان زرندیه، به شهرستان ری می‌رسد. شاخه‌های مشهور این رود عبارتند از: خر رود، ابهررود، کردان، سرود در شهرستان زرندیه. حوضه آبریز آن دارای مساحتی حدود ۱۰۸۲۳ کیلومتر مربع می‌باشد. دریاچه هامون
رودخانه‌های هیرمند به همراه خاش‌رود، فراه، هاروت‌رود، شوررود، حسین‌آباد و نهبندان به دریاچه هامون می‌ریزند. رود هیرمند، از رودهای پرآب فلات ایران، اصلی‌ترین رود در حوضه آبریز دریاچه هامون است که از بلندیهای کوه‌های بابا در ۴۰ کیلومتری غرب کابل از رشته کوه هندوکش در افغانستان سرچشمه می‌گیرد و پس از مسافت ۱۱۰۰ کیلومتر وارد دریاچه هامون می‌شود. رود دیاله
سرچشمه رود دیاله در نزدیکی همدان و در کوه‌های زاگرس است و با عبور از کوه‌ها و رسیدن به مرز ایران و عراق، ۳۲ کیلومتر از مرز این دو کشور را تشکیل داده و سرانجام در جنوب بغداد به رود دجله می‌ریزد. امکان کشتی‌رانی در بخش‌های بالادست رود دیاله به دلیل وجود تنگه‌های زیاد در آن وجود ندارد ولی دره این رود مسیر تجاری مهمی میان ایران و عراق فراهم کرده‌است. چشمه پلنگان
چشمه بِشِر،این چشمه که از دامنه کوه سلطان‌شهباز در ۲۰ کیلومتری جنوب غربی نی‌ریز سرچشمه می‌گیرد و سرچشمه رودخانه موجود در پلنگان می‌باشد. اصفهان
این شهر در منطقه‌ای در دامنه کوه‌های زاگرس و در کنار "زاینده‌رود" قرار گرفته که از کوه‌های زاگرس ایران سرچشمه می‌گیرد و به باتلاق گاوخونی می‌ریزد و از مراکز گردشگری، فرهنگی و اقتصادی ایران محسوب می‌شود. زاینده‌رود بزرگترین رود فلات مرکزی ایران از کوه‌های زاگرس ایران واقع در استان چهارمحال و بختیاری سرچشمه گرفته و از میان اصفهان می‌گذرد. همچنین جنگل ناژوان از مناطق خوش آب و هوای حاشیه زاینده‌رود می‌باشد. از دیگر مناطق طبیعی قابل گشت و گذار اصفهان می‌توان به کوه کلاه قاضی و کوه صفه اشاره نمود. منطقه کلاه قاضی، یک پارک ملی است با نام پارک ملی کلاه قاضی که محل زیست جانوران زیادی مانند کل، پازن، بز، آهو و عقاب است. ترکمن‌صحرا
به علت پایین بودن سطح آب رود گرگان، استفاده از آن در امور زراعت تنها به‌وسیله تلمبه یا سد امکان دارد. آب آن بسیار گل‌آلود بوده، مهم‌ترین منبع آبی مردم این منطقه برای زراعت و مصرف دام‌ها است. سد مخزنی خاکی وشمگیر که حدود ۵۰ هکتار از اراضی اطراف را مشروب می‌سازد بر روی این رود احداث شده‌است. ۲- رود اترک: به طول ۵۰۰ کیلومتر، از بزرگ‌ترین رودهای ایران است که از دامنه‌های غربی کوه هزارمسجد (حوالی قوچان) سرچشمه گرفته و از شرق به غرب به موازات رود گرگان جریان یافته، پس از عبور از دره‌های کوهستانی و تنگه‌های باریک در شرق، با یک قوس به سوی دشت‌های ساحلی تغییر جهت می‌دهد و در خلیج حسنقلی به دریای خزر می‌ریزد. اهمیت این رود به سبب مشروب کردن اراضی خشک و نیمه‌خشک ایران و جمهوری ترکمنستان است. ۳- رود قره‌سو: این رود از کوه‌های شرقی گرگان سرچشمه گرفته و پس از طی مسیری از شرق به غرب به طول هشتاد کیلومتر به خلیج گرگان در دریای خزر می‌ریزد. رود قره‌سو به علت موقعیتش، آب تمام رودهای کوچک حوضه خود را که در دامنه شمالی البرز جریان دارد به طرف خود می‌کشاند که بدین ترتیب دشت گرگان و رود اترک در قسمت سفلای خود سهمی از آب‌های دامنه شمالی البرز دریافت نمی‌کنند. قائم‌شهر
رودخانه تلار از ارتفاعات ۲۵۰۰ متری جنوب قائم شهر و رشته کوه‌های البرز در سوادکوه سرچشمه می‌گیردو در منطقهٔ دوآب با رودخانهٔ کبیر که از ارتفاعات دهستان چاشم سرازیر می‌شود ترکیب شده و رودخانهٔ تلار را تشکیل می‌دهد. حوضه‌های آبریز ایران
حوضه آبریز محدوده‌ای است که رواناب ناشی از بارندگی در همهٔ نقاط آن در یک نقطهٔ مشخص جمع‌آوری می‌شود. مرز میان دو حوضه خط‌الرأس نامیده می‌شود که می‌تواند یک رشته‌کوه یا یک تپهٔ کوتاه باشد. بر پایهٔ مطالعات انجام شده، ایران به ۶ حوضه آبریز اصلی تقسیم شده‌است:دو خط‌الرأس عمدهٔ ایران، رشته‌کوه‌های البرز و زاگرس هستند که حوضهٔ فلات مرکزی را از حوضه‌های دریای مازندران، خلیج فارس و دریای عمان و دریاچه ارومیه جدا می‌کنند. خط‌الرأس دیگر، کوه‌های کم‌ارتفاع شرقی است که جداکنندهٔ حوضه‌های مرزی شرق، قره‌قوم، فلات مرکزی و خلیج فارس و دریای عمان از یکدیگر است. حوضهٔ دریاچهٔ ارومیه نیز حوضهٔ بسته‌ای است که بین حوضه‌های دریای مازندران و خلیج فارس و دریای عمان قرار گرفته‌است. ریشه‌یابی نام شهرهای ایران
به معنی سرزمین کوهستانی پلاسجان
این رود از به هم پیوستن دو شاخهٔ اصلی تشکیل می‌شود. یک شاخه به نام رود فریدن از چشمه لنگان و چشمه سراب در فریدون‌شهر سرچشمه می‌گیرد و شاخهٔ دوم نیز رود بوئین است که از افوس در شهرستان بوئین میاندشت سرچشمه می‌گیرد. محل به هم پیوستن آب این چشمه‌ها در حوالی روستای صادقیه (فریدون‌شهر) است. مینق
رودخانه دائمی روستای مینق که از کوههای بالادست روستا از سلسله کوههای قوشا داغ سرچشمه میگیرد در طول سال از وسط روستا جریان دارد اما بخاطر خشکسالی ها و کمبود بارندگی در سالهای اخیر و تعرض غیرقانونی روستاهای بالادست و انحراف آب از مسیر رودخانه موجب شده این رودخانه نیز مثل سایر رودخانه های ایران در فصل تابستان با کمبود آب مواجه شده و تا مرز خشک شدن رفته است. رودخانه‌های ارغیان
این رودخانه یکی از شاخه‌های اولیه و سرچشمه رودخانه ولایت می‌باشد در بخش‌های خاوری شهرستان اسفراین و از دامنه جنوبی قله ۲۷۳۲ متر واقع در ۴۸ کیلومتری جنوب خاوری اسفراین سرچشمه می‌گیرد در جهت جنوب باختری جریان می‌یابد. روستای آق چشمه و روستای خرق را مشروب می‌سازد در روستای بام با رودخانه شیون تلاقی نموده ورودخانه ولایت را تشگیل می‌دهند طول این رودخانه فصلی ۲۵ کیلومتر می‌باشد. تلخه‌رود
تلخه‌رود (آجی‌چای) از دامنه‌های سبلان سرچشمه گرفته و پس از طی حدود ۲۲۰ کیلومتر و عبور از درۀ ونیار در شمال شهر تبریز و پس از پیوستن آب‌های سرچشمه گرفته از کوه سهند، به دشت وسیع تبریز وارد می‌شود. تلخه‌رود پس از مشروب کردن دشت تبریز به دریاچۀ ارومیه می‌ریزد. استان گلستان
این رود از کوه‌های هزارمسجد خراسان سرچشمه می‌گیرد و نزدیک ۱۲۰ کیلومتر آن، مرز آبی ایران و ترکمنستان را می‌سازد. این رود سرانجام در خلیج حسین‌قلی به دریای خزر می‌ریزد. تیبر
دو چشمه که به فاصلهٔ ۱۰ متری از یکدیگر در کوه فومایولو واقع شده‌اند سرچشمهٔ تیبر را تشکیل می‌دهند. این چشمه‌ها لو ونه نامیده می‌شوند و در جنگلی ساحلی در ۱۲۶۸ متری از سطح دریا قرار دارند. در دههٔ ۱۹۳۰ بنیتو موسولینی ستون قدیمی رومی‌ای را در مکان سرچشمهٔ این رود نصب نمود که بر رویش نوشته شده بود: QUI NASCE IL FIUME SACRO AI DESTINI DI ROMA (اینجا زادگاه رودخانه است / برای سرنوشت رم مقدس است). عقابی نیز بر بالای این سرستون و رو به رم قرار دارد. رودخانه لار
رودخانه پرآب لار از کوه‌های برفگیر و پرباران کلون بستک (با ارتفاع ۳۰۰۰ متر) در شرق و شمال شرقی استان تهران واقع در لواسانات سرچشمه می‌گیرد. شاخه‌های متعددی همچون دلی‌جوی، آب باران و سفیدآب به این رود می‌پیوندند و همین امر سبب پرآب‌تر شدن این رودخانه می‌شود. کوه بابا
دریای بلخ از قسمت غرب این کوه سرچشمه می‌گیرد و در قسمت دلتای خود آب آن به هجده رود تقسیم می‌شود و از این رو نواحی بلخ را هجده نهر هم یاد می‌کنند. جنگل‌های ایران
این ناحیه نوار سبز شمال کشور در گیلان و مازندران و گلستان است. منطقه هیرکانی دارای آب و هوای مرطوب بوده و متأثر از دریای خزر می‌باشد. این منطقه از آستارا در گیلان آغاز شده و تا ارتفاعات جنگل گلستان در استان گلستان ادامه می‌یابد. اصلی‌ترین درختان این جنگل‌ها پهن برگ هستند. تعداد اندکی از درختان سوزنی برگ نیز در این جنگل‌ها یافت می‌شوند. مهم‌ترین جوامع جنگلی در این بخش از ایران در زیر آمده‌اند: قرانقو
رودخانهٔ قرانقو (قرانقو چای) (قاررانقو) (قارلانقو) یکی از پرآب‌ترین و مهم‌ترین شعبات رود قزل‌اوزن است که از کوه‌های مرکزی و شرقی کوهستان سهند و کوه‌های اربت‌داغ، آغ‌داغ و هرم‌داغ سرچشمه می‌گیرد و در مسیر غربی - شرقی به سوی شهرستان هشترود و میانه جریان می‌یابد. برف سنگین کوهستان سهند بزرگ‌ترین منبع آب رودخانهٔ قرانقو است. سقز
قزل اوزن نیز یکی از بلندترین رودخانه‌های ایران است که از کوه‌های چهل چشمه میان سقز و دیواندره سرچشمه گرفته و پس از پیوستن به سد سپیدرود و رودخانه سپیدرود به دریای خزر می‌ریزد. آب در مناطق جنوب شرق و مرکزی ایران
رود هیرمند، در زمان باستان در جلگه‌های مجاورش وضعی شبیه به دره نیل به‌وجود آورده بوده‌است، به این معنی که در مواقع معینی بعلت بالا آمدن سطح آب، و حتی جذر و مد دریاچه هامون، زمین‌های ساحلی آن مشروب و لذا، خاک آن‌ها حاصل خیز می‌شده‌است. این امر سبب شده بوده که ساکنان این ناحیه بتوانند به کار زراعت بپردازند و در مراحل شهرنشینی خود موفق به پیشرفت‌های بسیاری گردند. در آن روزگار آب رودخانه هیرمند و شاخه‌هایش به خوبی زمین‌های کشاورزی شهر سوخته را سیراب می‌کرده‌است. میناب (رود)
این رود یکی از پرآب‌ترین رودهای جنوبی ایران است و از دو رودخانه دیگر به نام‌های «رودان» و «جغین» تشکیل شده‌است. رودخانه رودان از بلندیهای گلاشگرد واقع در غرب کهنوج و رودخانه جغین از ارتفاعات جنوب شرقیشهرستان منوجان سرچشمه می‌گیرد. طول این رودخانه از ابتدایی‌ترین سرچشمه‌ها تا دریا به ۱۸۰ کیلومتر می‌رسد. آورد متوسط آن ۳۲۰ میلیون متر مکعب در سال است. حدود دوسوم آب رودخانه از شاخه رودان می‌آید. میزان آب پایه آن (آب دائمی) در گذشته ۷۰ میلیون متر مکعب در سال بوده‌است که در سال‌های اخیر به علت حفر بی‌رویه چاه‌ها در دشت‌های رودان و مسافر آباد بسیار کاهش یافته‌است. این دو رودخانه، در نزدیکی روستای برنطین واقع در ۲۵ کیلومتری شمال شرقی شهر میناب به هم می‌پیوندند و «رودخانه میناب» را به وجود می‌آورند. به علت شیرینی آب این رودخانه از امتیازات عمرانی و اقتصادی ناشی از آن سد بزرگی نیز بر روی آن ساخته شده‌است. طول رودخانه از محل سد تا دریا حدود ۳۰ کیلومتر است. رودخانه میناب که از کناره شهر میناب می‌گذرد به چهره این شهر که در طرفین این دامن گسترده‌است و با سر سبزی نخلستان‌های اطراف درآمیخته جلوه‌ای ویژه می‌بخشد به طوری که این شهر را یکی از نقاط بسیار زیبای استان هرمزگان ساخته‌است. سد میناب در ۲ کیلومتری شرق میناب بر روی این رود احداث شده‌است. این سد همراه با جزیره آن که مخزن آب طبیعت سرسبز دره‌های اطراف است فضایی با ارزشهای توریستی و بسیار دیدنی آورده‌است. علاوه بر آبیاری ده هزار هکتار از زمین‌ها و باغ‌های میناب، قسمت عمدهٔ آب مصرفی شهر بندرعباس را نیز تأمین می‌کند. سد ایلیسو
رود دجله و فرات از ترکیه سر چشمه می‌گیرند؛ رود فرات از کوهستان‌های شرق آناتولی در کشور ترکیه سرچشمه گرفته و به سوی کشورهای سوریه، عراق و خلیج فارس روان است. این رود در مغرب کشور عراق و متشکل است از دو شعبه قره‌سو و مرادچای، که سرچشمهٔ آن‌ها نزدیک رود ارس در شرق آناتولی ترکیه است. موقعی که دو شعبهٔ قره‌سو و مرادچای به هم می‌رسند، فرات به دجله نزدیک می‌شود، ولی دوباره دجله متوجه جنوب‌شرقی شده و فرات به سمت مغرب مایل می‌شود و سپس در نزدیکی خلیج فارس به رود دجله می‌پیوندد. رود دجله از دامنهٔ جنوبی رشته‌کوه توروس در شرق ترکیه سرچشمه می‌گیرد، پس از ورود به کشور عراق از میان شهرهای بزرگی چون بغداد و موصل عبور کرده به فرات می‌رسد و سرانجام هر دو به کارون می‌پیوندد که اروندرود را تشکیل می‌دهند و در پایان به خلیج فارس سرازیر می‌شوند. ترکیه مدعی است همان‌طور که منابع نفتی هر کشور متعلق به آن کشور است، منابع آبی هم که از ترکیه سرچشمه می‌گیرند، به این کشور تعلق دارند. در سال ۱۹۳۶ فکر اجرای طرحی به نام پروژهٔ آناتولی جنوب شرقی که به زبان ترکی استانبولی، Guneydogu Anadolu Projesi و به صورت خلاصهٔ GAP (گاپ) خوانده می‌شود شکل گرفت؛ و از ۱۹۸۰ جدی‌تر شد. گاپ طرحی عمرانی است که بر پایهٔ آن دولت ترکیه در نظر دارد مجموعه‌ای از سد و نیروگاه برقابی را بر بخش بالایی رودخانه‌های دجله و فرات که از کوه‌های آناتولی مرکزی سرچشمه می‌گیرند و از جنوب شرقی آن کشور به سوی سوریه و عراق روان می‌شوند، بسازد. دولت ترکیه مدعی است که در چارچوب این طرح، نه تنها برق و آب برای توسعهٔ کشاورزی تأمین شده و سیلاب‌ها کنترل خواهند شد، بلکه امکانات بسیاری مانند جاده، راه‌آهن، فرودگاه، جاذبهٔ گردشگری، کارخانه، بیمارستان، مدرسه و امکانات نوین برای مردم این کشور فراهم می‌شود و از مهاجرت مردم نیز جلوگیری خواهد شد. دولت ترکیه، برای اجرای کامل این طرح سی سال زمان و ۳۲ میلیارد دلار پول در نظر گرفته‌است. در این طرح، ۱۴ سد بر روی فرات، ۸ سد بر دجله و سرجمع ۱۹ نیروگاه برقابی ساخته خواهد شد. پس از تکمیل، این طرح قرار است ۷٫۱ میلیون هکتار زمین کشاورزی را آبیاری و سالانه ۵۵ میلیارد کیلووات ساعت برق تولید کند. نخستین سازهٔ بزرگ که در این طرح ساخته شد، سد آتاترک بود که در سال ۱۹۹۲ تکمیل شد. سد آتاترک از لحاظ حجم کار ساختمانی پنجمین سد بزرگ جهان و از لحاظ تولید برق آبی نیز در دنیا سوم می‌باشد. سد آتاترک بزرگترین سد اروپا و ترکیه است. رودخانه‌های خوزستان
سرچشمه رود دز از کوه‌های لرستان و استان مرکزی است و شامل آب‌های معدنی بسیار و از کنار شهرستان دزفول عبور نموده و در نزدیکی‌های شوشتر به شاخه شطیط وارد شده و از طریق شاخه شطیط در حوالی بندقیر به کارون ملحق می‌گردد. سد دز بر روی این رود قرار دارد. حوضه آبریز دق پترگان–نمکزار خواف
این حوضه از سه چالهٔ اصلی تشکیل شده‌است. نمکزار خواف، در شمال حوضه قرار دارد و رواناب‌های جنوب شرقی خراسان رضوی و شمال شرقی خراسان جنوبی را جمع‌آوری می‌کند. بلندترین رود این حوضه، کال شور قائن به طول ۲۶۰ کیلومتر است. دیگر رودهای مهم آن، رود سلامی و نم‌رود هستند. چالهٔ دوم، دق پترگان است که در میانهٔ حوضه قرار دارد. دق تندی در جنوب حوضه نیز دیگر زهکش این حوضه است که مهم‌ترین رود آن، کال شور سربیشه است. سیوند
رود سیوند از ارتفاعات منطقه خسروشیرین واقع در شهرستان اقلید سرچشمه می‌گیرد. این رودخانه پس از عبور از دشت پاسارگاد و تنگه بلاغی و سیوند به رود کر پیوسته و با تشکیل رود پلوار (کلوار) به دریاچه بختگان می‌ریزد. این رودخانه از میان شهر تاریخی اصطخر می‌گذشته و شاخه‌ای از آن به تخت جمشید می‌رفته‌است. به عبارت دیگر این رودخانه، آب شهر اصطخر و تخت جمشید را تأمین می‌کرده‌است. عوامل مذکور سبب شده بوده که رود سیوند رودی مقدس در نزد ایرانیان به‌شمار رود. سنگ‌های تخت جمشید به‌وسیله این رودخانه از معدن سنگ سیوند برده شده‌است. شمال ایران
شمال ایران یا به‌طور کوتاه شُمال اصطلاحی است جغرافیایی که به سرزمینی نسبتاً کم‌وسعت اما سرسبز و حاصلخیز در جنوب دریای مازندران و شمال رشته‌کوه البرز گفته می‌شود و شامل استان‌های گیلان و مازندران و گلستان است. راه‌های اصلی ورود به شمال جاده‌های هراز، چالوس، فیروزکوه، سمنان-ساری، قزوین-رشت، گردنه حیران و جاده مشهد-گرگان هستند. رودخانه کن
رود کن پس از سولقان در دامنهٔ کوه مَزرا (مزار) مورد استفادهٔ زیاد قرار گرفته و از شدت بدهٔ آن کم می‌شود. سپس وارد شهر کن که امروزه تا حدود زیادی بخشی از تهران است، می‌شود؛ پس از خروج از کن در جنوب کن دوباره مورد استفادهٔ زیاد قرار گرفته و از شدت بدهٔ آن کاسته می‌شود. سپس در جنوب پارک ارم و آزادراه تهران-کرج (آزادراه شهید فهمیده) آب رودخانهٔ درکه را دریافت می‌کند. رود کهمان
رود کَهمان یکی از رودهای باختر ایران است. این رود از بلندی‌های برف‌گیر رشته کوه گرین واقع در شمال استان لرستان سرچشمه گرفته و پس از گذر از دره ای به همین نام (دره کهمان) وارد دشت الشتر شده و روستاها و مزارع واقع در مسیر خود را سیراب می‌سازد. رود کهمان منبع اصلی تأمین آب کشاورزی در دشت الشتر است و عبور آن از دره کهمان سبب ایجاد منطقه ای زیبا و سرسبز در شمال شهرستان سلسله شده که در فصول مختلف سال گردشگران زیادی را به سوی خود جذب می‌کند. کرخه
کرخه، سومین رود بلند ایران پس از کارون و سفید رود است. این رود از به هم پیوستن دو رودخانه زال و سیمره در اندیمشک تشکیل شده و پس از طی مسیری نزدیک به ۷۵۵ کیلومتر به تالاب هورالعظیم در مرز ایران و عراق می‌ریزد. نام کرخه از نام تاریخی کوردوخ یا کوردخه برگرفته شده . رودخانه کرخه از شمال به سوی جنوب جریان دارد و پس از گذر از کنار آثار شوش باستان و گذر از منطقه‌ی عبدالخان به سوی باختر تغییر مسیر می‌دهد، در ۴۰ کیلومتری شمال اهواز مسیر آن دوباره تغییر کرده و وارد عراق می‌شود. بزرگ‌ترین سد ایران یعنی سد کرخه بر روی آن ساخته شده‌است. در دوازدهم فروردین ۱۳۹۸ و در جریان سیل‌های ۱۳۹۸ ایران، دبی رود کرخه در ورودی سد کرخه به ۸٫۴۰۰ متر مکعب در ثانیه رسید. زاب بزرگ
زاب بزرگ یا زاب علیا، رودی در غرب فلات ایران است که از کوه‌های جنوب شرقی ترکیه سرچشمه گرفته و پس از گذر از زاگرس غربی در شمال عراق، در نزدیکی شهر موصل به رود دجله می‌ریزد. زاب بزرگ در زبان کردی «زی بدینان»نامیده می‌شود. نباید این رود را با زاب کوچک که از غرب ایران سرچشمه می‌گیرد اشتباه گرفت. بخش مرکزی شهرستان خانمیرزا
رودخانه‌های فصلی و دائمی شامل رودخانه‌هایی از جمله رود کره‌بس که عمدتاً از کوه‌های بلند بختیاری که معروف‌ترین آن‌ها سبزکوه بختیاری است سرچشمه می‌گیرند در این حوزه جریان دارند و رودخانه خانمیرزا از رودخانه‌های موقتی استان چهارمحال و بختیاری است که از سرشاخه‌های حوضه آبخیز کارون شمالی محسوب می‌شود. این رودخانه از دامنه کوه‌های چون کوه سرخ و کوه سیوک در دشت خانمیرزا از ۳۵ کیلومتری شهر لردگان سرچشمه می‌گیرد. این منبع آب سطحی از سمت غرب روستای باغ بهزاد سرچشمه گرفته و به طرف مرکز دشت و سپس با امتداد به سمت غرب از دشت خارج می‌شود. این رودخانه مهم‌ترین منبع آب سطحی فصلی منطقه مورد مطالعه بوده و سایر آبراهه‌ها و مسیل‌های دشت آورد خود را از طریق این رودخانه از حوزه مربوطه خارج می‌کنند. رود بار
رود بار شاخه‌ای از رود "سلیت" می‌باشد. از دامنه‌های کوه ۲۷۵۰ متری دال خان واقع در ۳۴ کیلومتری شمال نیشابور سرچشمه می‌گیرد. حوضه آبریز آن در بخش مرکزی شهرستان نیشابور قرار دارد. این رود، در جهت جنوب و از میان کوه‌های بینالود جریان می‌یابد. روستاهای بار، دامجان و چهارباغ را مشروب نموده و شاخه‌ای را به‌نام طاقان (طاغان) از غرب مسیر دریافت می‌نماید. رود بار سرانجام از دهکده خانلق رد شده و وارد دشت شده و در اراضی گلشن وارد رود "ماسیت" می‌شود. حوضه آبریز لاهیجان–نور
حوضهٔ آبریز لاهیجان–نور یکی از حوضه‌های درجه ۲ ایران است که بخشی از آن در استان قزوین و مابقی در استان‌های گیلان و مازندران قرار دارد. این حوضه در محدوده‌ای میان دو رودخانه سفیدرود و هراز واقع شده‌است و شامل چند رود ساحلی است که از کوه‌های البرز مرکزی سرچشمه می‌گیرند. مهم‌ترین رودهای این حوضه، پلرود در شهرستان رودسر، رود چالوس و چشمه کیله هستند. حوضه آبریز قره‌قوم
هریرود از کوه‌های هندوکش در افغانستان سرچشمه می‌گیرد و بخشی از مرز ایران با افغانستان و ترکمنستان را شکل می‌دهد. رودهایی از جمله جامرود و رود روس به هریرود می‌ریزند. کشف‌رود نیز از کوه بینالود سرچشمه می‌گیرد و پس از گذر از شمال مشهد، در نزدیکی سرخس با هریرود تلاقی می‌کند. پس از تلاقی، رود با نام رود تجن شناخته می‌شود. شاخه‌های کوچکی نیز در شمال خراسان رضوی جریان دارند که پس از ورود به ترکمنستان به کانال قره‌قوم (ادامهٔ رود تجن) منتهی می‌شوند. منابع آب در ایران باستان
بیشتر رودخانه‌های ایران فصلی بوده و توانایی تأمین آب شهرهای بزرگ را ندارند. رودهایی مانند اروندرود، ارس، زاینده رود، سفید رود و اترک با فاصلهٔ کمی از شهرها قرار گرفته‌اند. با رشد شهرنشینی در قرن‌های متمادی، دیگر چاه‌های عمیق (تا عمق ۱۰۰ متر) پاسخگوی نیازهای شهر نشینان نبودند. برای همین ایرانیان یک شبکه تخصصی آب رسانی به نام قنات را اختراع کردند. تالار (رود)
رود تلار از ارتفاعات ۳ هزار و ۷۰۰ متری کوه‌های البرز و خرونرو در سوادکوه از ورسک، گدوک، خطیرکوه و شلفین سرچشمه می‌گیرد و پس از پیوستن چندین شعبه به آن در سوادکوه از قسمت غربی قائمشهر گذشته و پس از عبور از شهرستان سیمرغ، بعد از طی مسافتی ۱۸۰ کیلومتری در روستای کهنه محله می‌رود به دریای مازندران می‌ریزد. بیشتر طول این رود در مناطق کوهستانی و جنگلی شهرستان سوادکوه و در محدودهٔ شهرهای پل سفید، زیرآب و شیرگاه قرار دارد. رودخانه تالار در طول مسیر راه‌آهن مازندران در سوادکوه قابل مشاهده است و مناظر زیبایی خلق کرده‌است. چشمه
آبهای با منشأ عمقی معمولاً از اعماق زیاد زمین نشات گرفته‌اند و حاصل بخار آخرین مرحلهٔ مگمای درون زمین هستند. (مواد مذاب و سیال درون زمین را مگما گویند) این آبها معمولاً منشأ آتشفشانی دارند و نیروی بیرون ریزندهٔ آن‌ها بخار آب و گازهای پرفشار محلول در آن‌ها است. اغلب آب‌های موجود در طبیعت، منشأ خارجی دارند و فقط کمی از آن‌ها دارای منشأ عمقی اند. رود گاماسیاب
رود گاماسیاب رودی است جاری در غرب ایران. این رودخانه از چشمه‌های آهکی واقع در ۲۱ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان نهاوند واقع در دهستان گاماسیاب در غرب استان همدان، از دامنه‌های شمالی ارتفاعات گرین به نام سراب گاماسیاب سرچشمه می‌گیرد و در استان کرمانشاه با پیوستن در دشت چمچمال جاری گشته سپس در نزدیکی بیستون با پیوستن رودخانه دینور و سراب بیستون امتداد و سپس با پیوستن به رودخانه قره سو رودخانه سیمره تشکیل می‌گردد. حوضه آبریز دریاچه ارومیه
حوضهٔ دریاچهٔ ارومیه در استان‌های آذربایجان شرقی و غربی و کردستان قرار دارد. مرز غربی آن ارتفاعات مرزی ایران و ترکیه است. بلندترین ارتفاعات این حوضه شامل سبلان به ارتفاع ۴٬۸۱۱ متر و سهند به ارتفاع ۳٬۷۰۷ متر هستند و پایین‌ترین نقطهٔ حوضه، دریاچهٔ ارومیه به ارتفاع متوسط ۱٬۲۸۰ متر است. میانگین بارندگی حوضه ۵۵۰ میلی‌متر است و منشأ اصلی آن، جریان‌های مدیترانه‌ای است. رودهای عمدهٔ حوضه در نیمهٔ جنوبی آن قرار دارند و مهم‌ترین آن‌ها آجی چای، زرینه‌رود، سیمینه‌رود، مهابادرود، باراندوزچای، زولاچای و نازلی‌چای هستند. از سوی دیگر، رودهای بخش شمالی عمدتاً دارای حوضه کوچک و کم‌آب هستند. رود هزاربند
سرچشمه رودخانه، چشمه‌های متعددی در ارتفاعات بن رود است. این منطقه در ارتفاعات البرز، به فاصله ۸ کیلومتر از روستای سیبان دره در جنوب و ۵ کیلومتر از روستای خچیره طالقان در شمال و در ۱۰ کیلومتری شرق قله کهار واقع شده‌است. اقلیم تهران
رودخانه کرج پرآب‌ترین رود دامنه‌های جنوبی البرز است که از باران‌های فصل سرد و ذوب برف‌های مناطق کوهستانی نشأت می‌گیرد و در ۴۰ کیلومتری غرب تهران از کانون آبگیر خرسنگ کوه سرچشمه می‌گیرد. رودخانه جاجرود از کوه‌های کلون بسته که جزء بلندی‌های خرسنگ کوه است سرچشمه گرفته و این دو رود مجموعاً قسمت عمده آب مصرفی شهر تهران را تأمین می‌نمایند. تهران به رغم داشتن منابع آبی فراوان به دلیل رشد جمعیت و کمی بارندگی در برخی دوره‌ها با مشکل کمبود آب روبرو است. قائم‌شهر
رودخانه سیاهرود از نقطه‌ای به طول جغرافیایی ۵۳درجه و ۲۸دقیقه شرقی و عرض۳۶درجه و ۲۷دقیقه شمالی و ارتفاع ۲۶۰ متری شرق روستای پرچینک واقع در ارتفاعات بین قائم‌شهر و ساری در استان مازندران سرچشمه گرفته پس از گذشت از داخل شهر قائم‌شهر و شرق شهرستان جویبار مستقلاً به دریای خزر می‌ریزد. این سرشاخه دارای حوزه‌ای باران‌گیر می‌باشد و در مواقع بارندگی با سیلاب نسبتاً زیاد همراه‌است. جغرافیای ایران
کوه‌های ایران از کوه‌های شمالی یعنی از آرارات در ترکیه شروع شده و به ترتیب به کوه‌های کوه علمدار یا میشو (در شهرستان مرند)، سهند (در جنوب شهرستان تبریز و شمال شهرتان مراغه)، سبلان (در غرب شهرستان اردبیل)، طالش، قافلانکوه در آذربایجان؛ در شمال تهران رشته کوه البرز و قسمت جنوبی استان‌های گیلان و مازندران و کوه‌های آلاداغ٬بینالود، هزار مسجد و قرا داغ در خراسان امتداد یافته‌است و در افغانستان به کوه‌های هندوکش می‌پیوندد. رودخانه لیتانی
رودخانه لیتانی () که در اروپای دوران قدیم با نام Leontes شناخته می‌شد، یک منبع آب در جنوب لبنان است. این رودخانه در دره حاصل خیز بقاع، در غرب بعلبک سرچشمه می‌گیرد و بهدریای مدیترانه در شمال صور می‌ریزد. رودخانه لیتانی با بیش از ۱۴۰ کیلومتر طول طولانی‌ترین رودخانه لبنان است و جریان متوسط سالانه آن را ۹۲۰ میلیون متر مکعب تخمین می‌زند. آب‌های لیتانی هر دو از مرزهای لبنان سرچشمه می‌گیرند و جریان می‌یابند. این منبع اصلی برای تأمین آب، آبیاری و برق آبی هم در جنوب لبنان و هم برای کل کشور فراهم می‌کند. سرخ‌رود
در مورد وجه تسمیه و علت نامگذاری سرخرود به این نام نظرات مختلفی وجود دارد. یکی از این نظرات که از سفرنامه مسیو بهلر در زمان ناصرالدین‌شاه آمده‌است. علت نامگذاری این شهر را نام رودی می‌داند که از شمال کوه دماوند سرچشمه می‌گرفته‌است. این رودخانه همان هراز می‌باشد که از قسمت غربی شهر عبور می‌کند و به دلیل طغیانی بودن رودخانه هراز و سایش بستر مارنی ولسی رودخانه منجر به گل آلود شدن رودخانه در پایین دست شده و رنگ متمایل به سرخ می‌گرفته‌است که به مرور زمان بعنوان نشانه ای برای ساکنین این سامان درآمده و ساکنین جناحین این رودخانه را سرخرود می‌نامیده‌اند. شاه در باب سرخ رود در این سفرنامه می‌گوید، هراز و سرخه رود و ملاکلا هر سه یک سرچشمه دارند که سرچشمه آنها از طرف شمال کوه دماوند است و چند فرسخ از آنجا گذشته منقسم به سه قسمت می‌شود یکی به طرف محمودآباد می‌رود و داخل دریا می‌شود و می‌نامند او را هراز و دیگری به طرف آمل می‌رود و و از آمل و سپس از یک فرسخ و نیم از آن شهر گذشته دوباره دو شاخه می‌شود و می‌ریزند به دریا و موسومند به سرخه رود و ملاکلا و دو فرسخ از فری کنار گذشته به مشهد سر می‌رسند و امتداد راه به طرف شمال به شرق و مشرق است. در گذشته این شهر استقرار در منطقه ساحلی تبادلات و ارتباط دریایی این سامان را با شهرهای قفقاز نظیر بادکوبه، باکو و غیره را فراهم می‌کرده‌است. شهرستان سوادکوه
تالار: بومیان آن را تلار رود نیز می‌نامند. این رودخانه از ارتفاعات گدوک، عباس‌آباد و شفلین سرچشمه گرفته و پس از طی مسافت تقریبی ۸۰ کیلومتر به دریای خزر می‌ریزد. در مسیر نیز رودهای بزرگ و کوچک به آن می‌پیوندند. در تمامی طول مسیر راه‌آهن سراسری شمال به جنوب کشور و جاده تهران به شمال در موازات آن دیده می‌شود. مناظر طبیعی اطراف آن نیز بسیار زیباست. وجه تسمیه آن نیز برگرفته از نام اقامتگاه گالش‌ها و دامداران می‌باشد که با چوب در جنگل‌ها ساخته می‌شود. عده‌ای نیز معتقدند که از ترکیب دو واژه تل یا تیل به معنی گل و آر به معنی آب تشکیل شده و در جمع به معنی آب گل آلود می‌باشد. حوضه آبریز قره‌سو–گرگان
حوضهٔ آبریز قره‌سو–گرگان جز بخش‌های کوچکی در استان‌های خراسان شمالی و سمنان، کاملاً در استان گلستان قرار دارد. این حوضه شامل دو رود قره‌سو و گرگان است که به موازات یکدیگر از شرق به غرب جریان می‌یابند. شاخهٔ اصلی رود قره‌سو در جنوب شرقی گرگان سرچشمه می‌گیرد و در روستای قره‌سو وارد خلیج گرگان می‌شود. رود گرگان نیز از تلاقی دو شاخهٔ اولیه به نام‌های قرناوه و مارس در شمال روستای صوفیان تشکیل می‌شود و در خواجه‌نفس به دریای مازندران می‌ریزد. رودخانه کن
رودخانهٔ کن از تجمع آب برف تمام قلل غربی رشته کوه توچال؛ بازارک با ارتفاع حدود ۳۷۷۵ متر یا ۳۷۵۸ متر از سطح آبهای آزاد، لوارک با ارتفاع حدود ۳۵۶۰ متر از سطح آبهای آزاد، سیاهسنگ یا سیاسنگ با ارتفاع حدود ۳۵۶۰ متر از سطح آبهای آزاد، پشت بند سنگون یا پشت بند با ارتفاع حدود ۳۳۹۸ متر از سطح آبهای آزاد، و لیچه با ارتفاع حدود ۲۸۷۸ متر از سطح آبهای آزاد (در جنوب شرقی سد امیرکبیر یا کرج) و چشمه‌های دامنه‌های آنها، که ارتفاع مرتفع ترینشان از سطح آبهای آزاد حدود ۳۱۰۰ متر است، از شرق به غرب با رودهای فرعی امامزاده داوود که در ارتفاعات شمال شرقی امامزاده داوود، ۲۲ کیلومتری شمال غربی تهران، سرچشمهٔ اصلی این رود است، رندان، سنگان، و کشار در دره سولقان در روستای سولقان پدید می‌آید. قوچان
مهمترین رودخانه قوچان رود اترک است که از شرق قوچان یعنی از حوزه آبریز لاله رویان، یدک و الهیان سرچشمه گرفته و پس از تلاقی به آب‌های رودخانه یادگار، عمارت و بادخور در نزدیکی قوچان در بستری تنگ جریان گرفته و پس از گذشتن از فاروج و شیروان و مشروب ساختن قسمت عمده‌ای از آبادی‌های خود به سمت شمال بجنورد جاری می‌گردد و پس از مخلوط شدن با رودخانه‌های محلی وارد منطقه گرگان شده و مرز ایران و ترکمنستان را به عنوان مرز طبیعی تشکیل می‌دهد. این رودخانه در چات به رودخانه دیگری موسوم به سومبار می‌پیوندد و با شیبی ملایم به دریای خزر می‌ریزد. طول این رودخانه ۵۰۰ کیلومتر و عرض متوسط آن ۲۰ متر می‌باشد در تابستان اغلب کم‌آب و در بیشتر قسمت‌ها خشک می‌باشد. زنجان‌رود
این رود که در خاک شهر زنجان از میان باغات جنوبی شهر می‌گذرد در دو طرف بستر خود و تقریباً در تمام طول خود دره سر سبز باغات زنجان‌رود را تشکیل می‌دهد که از سلطانیه شروع و در روستای رجعین پایان می‌یابد و در این مسیر نه تنها باغات طرفین بستر رودخانه از آب این رودخانه آبیاری می‌شوند بلکه با بستن سدهای محلی موسوم به «باستیان» آب رودخانه را به جوی های منشعبه از آن هدایت می‌نمایند و به وسیلهٔ آن جوی ها باغات و کشتزارهای شهر را آبیاری می‌نماید. در گذشته بسیار نزدیک این جوی ها در محدوده خاک شهر زنجان که از روستای سایان واقع در ۶ کیلومتری شرق زنجان با باستیان‌های محلی شروع و در قریه کوشکان ولقع در ۸ کیلومتری باختر زنجان پایان می‌یافت، از خاور به باختر عبارت بودند از: نهر خراب، نهر زرتان، هر گلجین، نهر خساغ، نهر اکبر، نهر رامین، نهر فولاد، نهر توپ آغاجی، نهر مال دره، نهر دفترخانه، نهر خلول، نهر سرداب، نهر زنجان، نهر اسحق. نحوه ساخت باستیان یا سد محلی به این گونه بوده‌است که مالکین باغات جنوب خاوری باستیان یا سد محلی اولیه جلو جریان آب را می‌گرفتند و با تشکیل دادن حوضچه‌های آب رودخانه را بالا می‌آوردند و در نتیجه قسمتی از آب زنجان‌رود را به نهر خراب (سایان ارخی) بسته سوار می‌کردند و با آن باغات و اراضی زراعی خود را مشروب می‌کردند. بعد آب زنجان‌رود پس از پر شدن حوضچه در بستر خود جریان می‌یافت و با آب‌های زائد از بستر رودخانه بسوی باستیان دوم (نهر رزتان) بسته که چند صد متر پایین‌تر از آن احداث شده بود جاری می‌شد. و در مبدأ نهر ورتان باز قسمتی از آب رودخانه زنجان‌رود سوار نهر وران می‌شد. و اراضی و باغات اطراف خود را مشروب یکرد و بقیه آن باز در بستر رودخانه جاری می‌شد و این روش تا آخر باستیان (مبدأ نهر اسحق) ادامه می‌یافت و به این ترتیب کلیه باغات نهر را از آب رودخانه زنجان‌رود مشروب می‌شدند و دره سرسبز را به وجود می‌آوردند. رودبار
رودبار (رۊبار) یکی از شهرهای شمالی ایران و مرکز شهرستان رودبار، استان گیلان است. این شهر در ۶۰ کیلومتری شهر رشت قرار دارد. به دلیل وجود چشمه‌ها و رودهای فراوان و همچنین گسترهٔ عظیمی از درختان زیتون درجه یک به «رودبار زیتون» معروف است. باستان شناسان مناطقی را در رودبار کشف کرده‌اند که قدیمی‌ترین سکونتگاه بشر در ایران می‌باشد. حوضه آبریز رودخانه‌های بلوچستان جنوبی بین سدیج و مرز پاکستان
حوضهٔ رابچ–باهوکلات عمدتاً در استان سیستان و بلوچستان قرار دارد و بخش اندکی از آن در استان هرمزگان واقع می‌شود. مهم‌ترین رود این حوضه، رود باهوکلات است که از ارتفاعات شمال سرباز سرچشمه می‌گیرد. شاخه‌های دیگری از جمله کاجو و گرگرو نیز به آن می‌پیوندند و در خلیج گواتر وارد دریای عمان می‌شود. دیگر رود مهم حوضه، رود رابچ است که از دو شاخهٔ اصلی فنوج و دستگرد -که هر دو از ارتفاعات فنوج سرچشمه می‌گیرند- شکل می‌گیرد و در نزدیکی هرگی به دریای عمان می‌ریزد. دیگر رودهای قابل توجه حوضه، شامل رود کهیر بین دو رود رابچ و باهوکلات و رود نهنگ در مرز ایران و پاکستان هستند. رودخانه سرسوتی
رودخانه سرسوتی رودخانه ای اساطیری است که در سنسکریت به نام رود ساراسواتی و در زبان اوستایی بنام "هروخوتی" آمده است و معنی دارنده آب هارا میدهد.این نام به اساطیر هندوایرانی باز میگردد که بر این باور بودند که رودخانه ایست که از کوهی بسیار بلند در مرکز زمین سرچشمه میگیرد و در نهایت به دریای کیهانی یا همان فراخکرت میریزد.منطقه ی هرخوتی منطقه ای پرآب در افغانستان امروزی است که برخی بر این باورند که شاید خاستگاه این اسطوره باشد.این منطقه را همان رود ارغنداب می دانند.این نام با نام ایزد سرسوتی در هند و همتای ایرانی اش آناهیتا مرتبط است و هردوی آن ایزدان ایزد باروری و آب ها نیز بشمار میروند.فرهنگ و زبانهای باستانی ایران.محبوبه خدایی.نشر پازینه.تهران1387.چاپ اول.ص247 زردکوه
رشته‌کوه زردکوه در حد فاصل رود کوهرنگ و رودخانه بازفت و جهت این رشته کوه از شمال غرب تا جنوب شرق هم آهنگ با حرکت کلی ساختار زاگرس است. زردکوه در جنوب غربی ایران و در انتهایی‌ترین قسمت غربی استان چهارمحال و بختیاری واقع است. این رشته کوه یکی از غنی‌ترین ذخایر طبیعی آب ایران است و از سرچشمه‌های اصلی رودخانه کارون به عنوان بزرگترین رودخانه ایران و سرچشمه‌های اصلی زاینده‌رود از این رشته‌کوه سرچشمه می‌گیرند. درکه (رود)
رودخانهٔ درکه رودی در تهران است. سرچشمه رودخانه درکه از دامنه جنوبی قلّه توچال آغاز و با شش شاخه فرعی به رود اصلی می‌ریزد. این رود و پیرامون آن یکی از گردشگاه‌های قدیمی و مناطق کوهنوردی و در واقع ریه تنفسی تهرانی‌ها است. استان گلستان
این رود از کوه‌های النگ در کوه‌های البرز شرقی سرچشمه می‌گیرد و رودهای میاندره، نومل، زیارت، گرماب‌دشت، ناهارخوران و چند رود کوچک دیگر به آن می‌پیوندند و سرانجام به خلیج گرگان می‌ریزد. استان گلستان به دلیل بارندگی مناسب از سفره‌های آب زیرزمینی سرشاری بهره‌مند است. این آب‌ها را از راه چاه و قنات به سطح زمین می‌آورند یا خود به صورت چشمه به بیرون راه پیدا می‌کنند. نزدیک ۴ هزار چاه عمیق، ۱۰ هزار چاه نیمه‌عمیق، بیش از ۲۶۰ قنات و ۳۸۴ چشمه در استان وجود دارد که از آب آن‌ها برای کشاورزی، پرروش ماهی و آب نوشیدنی شهرها و روستاهای استان بهره‌برداری می‌شود. از ۳ تالاب مهم استان، تالاب آلماگل، تالاب آجی‌گل و تالاب آلاگل نیز در زمان پرآبی برای کشاورزی و پروش ماهی بهره‌برداری می‌شود. کوثر، وشمگیر، گرگان، نومل، گرمابدشت، گلستان یک و دو از سدهای مهم استان هستند. سفیدرود
سفیدرود یا سپیدرود (به زبان گیلکی: اسپی بیه یا اسپی رۊ) دومین رود بلند ایران پس از رود کارون (با طول ۷۵۰ کیلومتر) و بزرگترین رود شمال ایران است که از ترکیب دو رود شاهرود و قزل اوزن که در شهر منجیل به هم می‌پیوندند شکل می‌گیرد و تا ریختن به دریای کاسپی عرض استان گیلان را می‌پیماید؛ و از منجیل تا کرانه دریا همه جا سفیدرود به سمت شمال شرقی جاری و جریانش سریع و مقدار آب آن زیاد است. از سد سفیدرود تا گندلان بستر آن بین دو کوه و بسیار باریک و از این نقطه به بعد دلتای وسیعی با شاخه‌های زیاد تشکیل داده شاخه اصلی آن پس عبور از شهرستان رودبار، شهرستان رشت، شهرستان آستانه اشرفیه در پارک ملی بوجاق به دریای کاسپی می‌ریزد. زرجوب
رودخانه زرجوب یکی از دو رود شهر رودگذر رشت است. از کوه‌های کم ارتفاع هزار مرز، نیزه سر، جوکلبندان و کچا از حدود ۲۵ کیلومتری جنوب شهر رشت سرچشمه می‌گیرد، پس از عبور از منطقه «بهدان» و «چوماچا» و پیوستن به رودخانه گوهررود رودخانه پیربازار رود را تشکیل می‌دهد به بخش شرقی تالاب انزلی وارد می‌شود. این رودخانه با متوسط حجم سالانه ۱۷۳/۴ میلیون متر مکعب یکی از منابع اصلی و مهم تأمین آب تالاب انزلی به‌شمار می‌رود. در گذشته این رودخانه از مکان‌های دیدنی رشت به‌شمار می‌آمد و کنار زرجوب (سیاهرود) دو چشمه وجود داشت که آب آشامیدنی ساکنانش را تأمین می‌کرد؛ و در آن ماهیگیری نیز می‌شد. اما امروزه این رود با ورود فاضلاب موجب آلودگی و انتقال این آلودگی‌ها به تالاب انزلی و ایجاد چهره ناخوشایند شهری می‌شود. رودخانه‌های گوهررود و زرجوب رشت به کانال انتقال فاضلاب تبدیل شده‌است که از این فاضلاب خالص در کشاورزی استفاده می‌شود و این استان از استان‌های پرخطر در آلودگی آب است. وزارت نیرو و شرکت آب و فاضلاب گیلان به عنوان متولی اصلی و قانونی جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب علی‌رغم دریافت وجه در قبوض ماهانه بابت فاضلاب تنها فاضلاب شهرها به رودخانه‌ها، دریای کاسپین و تالاب انزلی هدایت می‌کنند. آلودگی این رودخانه‌های رشت یکی از عوامل اصلی کسب رتبه نخست ابتلا به سرطان استان گیلان در ایران است. زادگاه زرتشت
نظریهٔ دیگری که اخیراً مطرح شده از آن هومباخ است. وی با تکیه بر نظر مارکوارت در مورد یکی انگاری رود اکس و رود تجن و قبول این نظر هنینگ که زادگاه زردشت در نواحی رود تجن بوده‌است، بر آن است که درهٔ رودخانهٔ کشف رود که شعبهٔ غربی تجن است، احتمالاً ایرانویج به شمار می‌رفته‌است. این محل در ناحیه‌ای بوده‌است که فعلاً در آنجا مزدوران در حدود ۱۰۰ کیلومتری شرق مشهد و در نیمه راه سرخس قرار داد. هومباخ نام مزدوران را مشتق از مزدا می‌داند و می‌نویسد که مزدوران بر گردنه‌ای قرار دارد که درهٔ کشف رود را از دشت ترکمنستان جدا می‌سازد و از این رو، مرز سنتی میان ایران و توران را تشکیل می‌دهد. گوهررود
رودخانه گوهررود یکی از دو رود شهر رودگذر رشت است. از ارتفاعات بالادست روستای عزیزکیان واقع در ۱۵ کیلومتری جنوب رشت سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از دهستان لاکان و ورود به شهر رشت و گذر از محله های پل طالشان، منظریه، پارک شهر، رازی، قلی پور و پیربازار، سرانجام با پیوستن به دیگر رودخانه رشت یعنی رود زرجوب رودخانه پیربازار رود را تشکیل می‌دهد و از شمال شهر رشت خارج شده در انتها به دریای کاسپین و تالاب انزلی می‌ریزد. استان خوزستان
خوزستان پرآب‌ترین استان ایران است. پنج رود بزرگ که از زاگرس سرچشمه می‌گیرند، زمین‌های جلگه خوزستان را سیراب کرده و به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم، به خلیج فارس می‌ریزند. کارون بزرگترین این رودها، بزرگترین رودخانه ایران است، این رود که از کوه‌های زاگرس مرکزی سرچشمه می‌گیرد، در نزدیکی شوشتر به آب دز می‌پیوندد و در نزدیکی ورودی اروندرود به خلیج فارس، به این رود می‌ریزد. رود کرخه سومین رود بلند ایران پس از کارون و سفیدرود است. این رود که از کوه‌های زاگرس سرچشمه می‌گیرد، پس از طی مسیری نزدیک به ۷۵۵ کیلومتر، در جهت جنوب غربی به تالاب هورالعظیم در مرز ایران و عراق می‌ریزد. نام کرخه از شهری در کوره شوش خوزستان به نام کرخا یا کرخه برگرفته‌شده‌است. آب دز از زاگرس مرکزی در ۲۰ کیلومتری شمال شرقی بروجرد نزدیکی چهاربره جریان می‌یابد از کنار شهر اندیمشکو پس از عبور از سد دز اندیمشک، از میان شهر دزفول می‌گذرد و در ۱۰۰ کیلومتری جنوب این شهر در بند قیر به کارون می‌ریزد. این رود با حجم بالای آب در طول تاریخ شریان حیاتی کشاورزی متمرکز در منطقه بوده‌است. رود مارون از کوه‌های راه باریک، سفید و گل گیلک در ۵۳ کیلومتری شمال غرب یاسوج سرچشمه می‌گیرد پس از تلاقی با رود اعلاء در چم هاشم با نام جراحی به راه خود ادامه می‌دهد و پس از مشروب کردن دشت رامهرمز و رامشیر و در کل پس از پیمودن مسافتی نزدیک به ۴۳۸ کیلومتر به خورموسی و خلیج فارس می‌ریزد. رود هندیجان یا زهره از کهگیلویه سرچشمه می‌گیرد و دو سرشاخه اصلی آن دو رود آب شیرین یا خیرآباد و آب شور یا شولستان است، این رود پس از گذر از هندیجان به خلیج فارس می‌ریزد. آب در مناطق جنوب شرق و مرکزی ایران
مناطق آبخیز فلات ایران عمدتاً در شمال شرق و شمال غرب کشور ایران واقع‌شده‌اند. به قسمی که مقادیر زیادی آب در حدود میلیاردها مترمکعب آب هرساله از مرزهای غربی خارج‌می‌شده و وارد کشور عراق می‌گشته‌است. همچنین ایران ازنظر جغرافیایی دسترسی گسترده‌ای به منابع آب رودخانه‌ای ندارد و به همین دلیل، ذخایر آب‌های زیرزمینی و همچنین حفر چاه‌های غیرمجاز همواره یکی از چالش‌های اقتصادی و محیط زیستی ایران بوده‌است. آب به‌عنوان اولین جزء آمایش سرزمین بوده و به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم سایر بخش‌های زیربنایی را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. مدیریت ناصحیح منابع آب نیز در بخش‌های مختلف مصرف، عواقب و آثار خشکسالی‌ها را همواره تشدید کرده‌است. رودخانه سزار (ایران)
رودخانه سزار یکی از رودخانه‌های دایمی و پرآب استان لرستان است. این رودخانه که سرشاخه اصلی رود دز در خوزستان است از مناطق کوهستانی الیگودرز، ازنا، دورود، و بروجرد و خرم آباد سرچشمه می‌گیرد. آندوئین
این رود از تقاطع دو جریان آب که یکی از کوهستان خاکستری و دیگری از کوه‌های مه‌آلود می‌آید، سرچشمه می‌گیرد. رودی که از شمال کوه‌های مه‌آلود (کوه گونداباد) می‌آید "لنگ-ول" ("Langwell") نام دارد که در انگلیسی باستان به معنی "چاه دراز" است این رود سرچشمهٔ اصلی آندوئین است. رود دیگر "گرِی-لین" ("Graylin") نام دارد که در انگلیسی باستان به معنی "خاکستری پر سر و صدا" است. "گرِی-لین" از سوی غرب بلندی‌های کوهستان خاکستری آغاز می‌شود. از تقاطع این دو رود یک منطقهٔ مثلثی شکل (دلتا) تشکیل می‌شود. در گذشته ائوتئودها در این ناحیه زندگی می‌کردند و این نام‌ها را آنها بر روی این رودها گذاشته‌اند.