معماری خانه کاشانیها مریوط به چه دوره ای است؟
معماری کاشان
خانه‌های بزرگ، قدیمی‌ساز و باشکوهی که تا امروزه بدون تغییر چشمگیری باقی مانده بیشتر متعلق به زمان قاجاریه است یعنی بیشتر مربوط به سلطنت فتحعلی شاه تا آغاز دورهٔ مشروطیت می‌باشند. عصر قاجار با اینکه به‌طور کلی دورهٔ رکود فنون معماری ایران شمرده می‌شود با این حال در شهر کاشان به دلیل احتیاج عموم مردم به ساختمان‌های جدید که در اثر زلزله از بین رفته بود فعالیت‌های وسیع و همه‌جانبه‌ای در فنون مختلف معماری دیده‌می‌شود که با هنرهای تاریخی و محلی ساخته شده‌است؛ به گونه‌ای که هر واحد ساختمانی برای زندگی انسان در فصول چهار گانهٔ سال کاملاً مجهز و متناسب بوده‌است. این خانه‌ها خصوصیاتی دارند، مثلاً هنگام احداثشان از جهت پیش‌بینی گرمای شدید تابستان به ساختن سرداب، زیرزمین‌های بزرگ با بادگیرهای مرتفع هوایی و ایجاد هواکش‌های خاکی در پشت بدنهٔ سرداب توجه می‌شد و از لوازم اولیه به‌شمار می‌رفت در ساختمان‌های بزرگ و پر حجم این سرداب‌ها شامل چندین صفه و غرفه‌های کوچک و بزرگ تو درتو با راهروهای متعدد بود از خصوصیات این سرداب‌های بزرگ و ممتاز این بود که در هنگام هوای گرما دارای هوای معتدل و مطبوعی بودند. در خانهٔ قدیم میرزا حسن خان مبصرالممالک نیز سردابی وجود دارد که خوش بختانه سالم مانده‌است؛ این سرداب علاوه بر نقشهٔ عالی بنا و صفه‌های چهار جانب، دارای سقف مقرنس کاری است که با نوع مخصوصی از کاهگل الک کردهٔ در فاصله‌های طاق بندی‌های گچی تزیین یافته و منظره بسیار زیبا و جالبی را به وجود آورده‌است. در خانه‌های وسیع اعیانی حوض خانهٔ سر پوشیده و با انواع پنجره‌های زیبا و وسایل چینی چوبی با شیشه‌های الوان و نورگیرهای متناسب با وضع ساختمان برای فصول چارگانه ساخته می‌شد که بیشترشان به وسیلهٔ اتاق‌های بزرگ و دورو به ایوان حیاط خانه متصل می‌شد. در تزینات این خانه‌ها برای دیوار و ستون‌های اطراف خانه یک نوع گچبری سفید برجستهٔ خاکستری رنگ ساخته می‌شد که در برابر آفتاب سوزان تابستان، باد و باران مقاومت طولانی داشت و برای تزیین طاق‌بندی‌های کوچک در سقف‌های مقرنس و ایوان‌های مرتفع و زیر زمین و هشتی خانه از نوع مخصوصی از مخلوط کاهگل که از خاک رس نرم با کاه الک کرده استفاده می‌کردند تا رنگ ارغوانی‌فام روشن و جالبی پیدا کند. خانه کاشانی
خانه کاشانی مربوط به دوره قاجار است و در دزفول، محله میاندره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۸۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
معماری نوسنگی و مس‌سنگی در ایران
در اواخر دوران نوسنگی سکونت‌گاهی در جنوب دامغان در تپه حصار (دوره‌های ۱آ و ۲ب) تشکیل شد که امروزه نشانه‌های چندانی از خانه‌های آن باقی نمانده‌است. این خانه‌ها را از خشت خام و با قاعده‌های مستطیلی ساخته بوده‌اند. دیوارهای دورهٔ ۲ب نیز در فواصل منظم پشت‌بند بیرونی داشته‌اند. در کف خانه‌ها مرده‌ها به صورت نامنظم دفن می‌شدند و در کنار آن‌ها اشیاء تزئینی دفن شده که تعداد آن‌ها برای مرده‌های مختلف متفاوت است و تعددشان احتمالاً نشانهٔ قدرت و ثروت ایشان بوده‌است. برای برخی مردگان هم گور صندوقی خشتی ساخته بوده‌اند. مردان و زنان با اشیاء یکسان دفن شده‌اند و شاید این امر نشان‌دهندهٔ این است که یک موقعیت اجتماعی داشته‌اند. اجزایی چون اجاق، تاقچه، و گربه‌رو هم در داخل اتاق‌ها بوده‌اند. قوس (معماری)
پیدایش «چفته» هم‌زمان است با پیدایش شیوه تازه‌ای در معماری جهان به نام شیوه چفدوطاق در هزاره دوم پیش از میلاد. تا پیش از این، شیوه کهنتر نعل-پایه یگانه روش معماری برای پوشش بر روی دهانه‌ها بود. پیدایش نوآورانه چَفد با پی بردن به این واقعیت مهندسی همراه بود که جسم خمیده همواره نیروهای فشاری بر بخش برون سوی خود را به دو سر خود منتقل می‌کند؛ این واقعیت ساده اگرچه به فراوانی در طبیعت یافت می‌شود ولی دریافت آن برای معماران نخستین شاید کمتر از بزرگترین کشف‌های بشری نبوده باشد. شاید خم کردن ساده یک شاخه برای ساخت کمان نخستین دریافت و شناخت را در ذهن معمار باستانی پدیدآورده باشد و پس از آن معمار به این اندیشیده که اگر دو عضوی دیگر در برابر این نیروی فشاری وارده به دو سر چفد تاب آوری کنند آنگاه می‌توان از چفد برای پوشش میان آن دو عضو بهره برد. رسیدن به این حقیقت آغازگاه دوره ایست که به دوره «چفدوطاق» نامیده می‌شود و راه را برای گسترش و بالش هرچه بیشتر معماری و شهرسازی‌های دوران باستان و دوران میانه و کلاسیک و حتی دوره مدرن هموار کرده‌است. گواه آن کاربرد فراوانش در معماری‌های ایران، هند، و روم باستان و ادامه آن در دوره‌های اسلامی ایران و سده‌های میانه اروپاست. در معماری ایرانی کهنترین چفدها را در سبک ایلامی، برای نمونه پرستشگاه چغازنبیل در ۱۳۵۰ پیش از میلاد می‌بینیم با این حال دوره اوج شیوه «چفدوطاق» با سبک پارتی رقم می‌خورد که چفدهای مازه‌دار آن در طیف گسترده‌ای از سازه‌ها سرآمد شدند. بیشتر طاق‌هایی که پیش از اسلام ساخته شده‌اند به روش مازه‌دار و پس از آن در در دوره اسلامی به روش تیزه‌دار پیاده شده‌است که اصطلاح چفدهای «جناغی» بیانگر آن است. می‌توان گفت چفدهای تیزه‌دار خود نوعی تکامل در چفد به‌شمار می‌آیند. چفد تیزه‌دار یا جناغی این برتری بزرگ را به نسبت مازه‌دار داشته که هم‌زمان با داشتن همان توان باربری از بلندای چفد به میزان زیادی کاسته است که این خود در طاق سازی صرفه جویی و سرعت هرچه بیشتری را به ارمغان می‌آورد. از چفدهای بسیار بنام مازه‌دار در معماری ایرانی چفد بَستو و از میان چفدهای جناغی معروف چفد پنج‌اوهِفت را می‌توان برای نمونه برشمرد که با نخستین طاق کسری و با دومین گنبد مسجد شیخ لطف‌الله از سازه‌های پرآوازه‌ای هستند که ساخته شده‌اند. مسجد جامع قزوین
سازه های معماری چند دوره در این سازه دیده می‌گردد و دیرینه‌ترین بخش آن از آن سدهٔ دوم اسلامی است. ایوان‌ها در دوره صفوی بازسازی شده ولی ایوان شرقی در دوره قاجار بازسازی گردیده‌است. شاهنشاهی ساسانی
گسترش طاق‌های نیم دایره و شلجمی با دهانه فراخ و کنگره‌های واقع بر طاق از ویژگی‌های هنر معماری ساسانیان در اوایل تأسیس این حکومت است. در آثار معماری ساسانی نوعی عناصر قدیمی و کهنه که مربوط به دوره هخامنشی است به چشم می‌خورد که ناشی از فرهنگ محلی مشابه این دو سلسله است. این آثار در کاخ فیروزآباد در قلعه دختر و ابنیه مربوط به شاپور اول در بیشاپور قابل رویت هستند. خانه حاجیوند
خانه حاجیوند مربوط به دوره قاجار است و در دزفول، محله سیاهپوشان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۹۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه محتشم
این خانه از دو بخش تشکیل شده‌است. یک قسمت در شرق که مربوط به دوره قاجار است و بخشی که قدیمی تر بوده و در غرب قرار گرفته و مربوط به دوران زندیه است. دوره کثرت مداری در معماری
معماری معماری نوسنگی و مس‌سنگی در ایران
حدود ۷٫۲۰۰ سال پیش در این منطقه (موسوم به دورهٔ سوزیانای کهن) روستاهایی با دو تا سه طبقهٔ اجتماعی تشکیل شده بوده‌است که رهبران و اطرافیان آن‌ها در بخش‌های بزرگتر و دیگران در جاهای کوچکتر می‌زیسته‌اند. آنگاه که رهبران این روستاها به دنبال گسترش منطقهٔ نفوذ خود درمی‌آمده‌اند، درگیری‌های خشونت‌باری بین روستاها روی می‌داده‌است و طرف پیروز سکونت‌گاه طرف مغلوب را به آتش می‌کشیده‌است. نمونهٔ آن چغامیش است که محوطهٔ آن در دوران اوجش به ۱۷ هکتار می‌رسیده‌است. چغامیش در نبردی منطقه‌ای تخریب شد و پس آن، شوش به‌عنوان مرکز منطقه ظهور کرد. خانه روستای مزداران
خانه روستای مزداران مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان فیروز کوه، بخش مرکزی، روستای مزداران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۵۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تاریخ ایران
معماری ساسانی اشاره به سبکی از معماری دارد که مادر معماری ایرانی می‌باشد که در دوران ساسانیان به اوج پیشرفت خود رسیده‌بود. از بسیاری جهات، دوره سلسله ساسانی (۲۲۴–۶۵۱ میلادی) شاهد بیشترین دستاوردهای تمدن ایرانی بوده‌است. همچنین سلسله ساسانی آخرین امپراتوری بزرگ ایرانی قبل از تسلط مسلمانان در پی حمله اعراب به ایران بوده‌است. از سوی برخی کارشناسان معماری ساسانی بعنوان یک زیر رده از معماری پارتی دسته‌بندی می‌شود که با معماری دوره‌های پیشین تفاوت بسیار دارد. پس از تسلط اعراب بر ایران، نماآرایی (معماری)، گنبدها، نمادها و غیره توسط مسلمانان ضبط گشت و بعنوان معماری اسلامی معرفی شد. تمامی بناهای دوره ساسانی، به دوره شاهنشاهی ساسانی مربوط بوده و پیش از پیدایش دین اسلام بنا شده‌اند. موزه هنرهای ملی
ساختمان موزه به نام (حوضخانه باغ نگارستان) از بناهای متعلق به دوره قاجار است که در عهد فتحعلی‌شاه قاجار در جنوبی ترین قسمت قصر باغ نگارستان ساخته شده و مجموعه قصر و کاخ باغ نگارستان به دست ۲ تن از معماران زبده آن دوران استاد عبدالله خان و استاد آقاجانی اصفهانی بنا شد. موزه مفاخر استان مرکزی
ساخت این بنا در اواخر دوره قاجاریه آغاز و پس از چهار سال عملیات اجرایی در سال ۱۳۰۸ خورشیدی به پایان رسیده‌است، نقشه این ساختمان توسط یک مهندس روسی تهیه و اجرای کار توسط استاد مراد چمنی اراکی(ملقب به معمارباشی سنگ قبر وی در ورودی ساختمان مقبره ی حاج آقانورالدین عراقی میباشد و ایشان نام فامیلی فرزندان خود را به چمنی تغییر میدهند غلامرضا چمنی فرزند وی هم از معماران بنام شد که مدرسه ی شکرایی اراک یکی از ساخته های اوست و همچنین طبق نقل قول هایی درباره ی موزه ی چهارفصل اراک معمارباشی این حمام را به جهزیه ی خواهرش با سفارش خانواده ی داماد[نمکی] بنا میکند که متاسفانه تا کنون اطلاعاتی از اصالت معمار این بنا یاد نشده) انجام شده‌است. بنای موزه مفاخر استان مرکزی از نوع کوشکی با تزئینات آجری خاص دوره قاجاریه ساخته شده و دارای دو ایوان شرقی و غربی است. این ساختمان دارای ۱۱ اتاق، گرمابه خزینه‌ای قدیمی که در گوشه حیاط ساخته شده دو قنات که یکی در محوطه به نام قنات ده و دیگری در زیر آب‌انبار به نام قنات خان حاکم، می‌باشد. خانه قاسم مهدی‌زاده
خانه قاسم مهدی‌زاده مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان فومن، شهرک تاریخی ماسوله واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۳۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه وارطان
این بنا توسط وارطان هوانسیان معمار ارمنی‌تبار و از مدافعان سرسخت معماری مدرن در ایران طراحی شده‌است که در سال ۱۳۶۱ درگذشت. این بنا به سبک معماری مدرن در سه طبقه ساخته شده‌است. این خانه تلفیقی از سبک معماری مدرن و ایرانی است، که پس از مرمت و بازسازی به عنوان یک مکان فرهنگی مورد استفاده بود. خانه و موزه مقدم
این زیرزمین در دوره مظفری (۱۳۲۴–۱۳۱۳ ه‍. ق) همزمان با احداث خانه توسط احتساب الملک ـ پدر محسن مقدم ـ بنا شده‌است. تزئینات دیوارهای حوضخانه ـ توسط استاد محسن مقدم ـ از کاشی و قطعات ظروف سفالین برگرفته از آثاری نفیس متعلق به سده‌های چهارم تا سیزدهم ه‍.ق است که سیر و تحول صنعت سفال و کاشی ایران را به نمایش می‌گذارد. کاخ ساسانی سروستان
در مورد این بنا پژوهشگران و باستان شناسان اظهارات متفاوتی ارائه کرده‌اند اما اکثریت قریب به اتفاق محققین و پژوهشگران داخلی و خارجی این اثر را مربوط به دوره ساسانی و به احتمال بسیار زیاد دوره سلطنت بهرام پنجم (قرن ۵ میلادی) دانسته‌اند. برخی با توجه به عدم وسعت کافی و بنایی که در خور یک کاخ شاهی باشد آن را به عنوان آتشگاه معرفی کرده‌اند و برخی دیگر با توجه به گسترش آن که بیش از محدوده یک آتشگاه است مکان را به مثابه یک استراحتگاه یا شکارگاه سلطنتی معرفی کرده‌اند. خرفخانه‌های همت‌آباد
خرفخانه‌های همت‌آباد مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان پاسارگاد، بخش مرکزی، دهستان کمین، ۲ کیلومتری جنوب غربی روستای همت‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۹۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه گنجه‌ای‌زاده
تاریخ ساخت خانه گنجه‌ای زاده به پایان دوره قاجار بازمی‌گردد، اگر چه زیرزمین‌های ویژه دوره پهلوی رنگ و بوی معماری عصر پهلوی را به آن بخشیده‌است. این بنای تاریخی بخشی از دانشکده معماری دانشگاه هنر اسلامی تبریز می باشد. خانه ملا محسن فیض کاشانی
خانه ملا محسن فیض کاشانی مربوط به دوره پهلوی است و در شهرستان کاشان، بخش قمصر، شهر قمصر، خیابان شهید مطهری، کوچه مسجد بارقان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه مجتهدی (سنندج)
این بنا از نظر پلان و نما شباهت بسیار به موزه سنندج دارد و معماری آن بی تأثیر ازمعماری موزه نیست. در دو طرف تالار اصلی، اتاق‌ها و راه پله‌هایی به صورت قرینه ساخته شده که یکی از آن‌ها برای عبور زنان و دیگری برای مردان بود. در این بنای ارزشمند، علاوه بر اروسی بزرگ نمای اصلی و داخلی حیاط، اروسی‌های دیگری نیز در ضلع غربی سالن وجود دارد که از آثار با ارزش چوبی دوره قاجار محسوب می‌شود. روی ازاره سنگی داخل ساختمان نیز نقش‌هایی حجاری شده‌است. تاریخ دقیق ساخت این بنا مشخص نیست، اما احتمال دارد که در دوره قاجار ساخته شده باشد. خانه قریشی
خانه قریشی مربوط به اواخر دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی است و در کاشان، خیابان ملا حبیب ا شریف، کوچه دو مسجدان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معماری قاجاری
معماری قاجار سبک معماری قرن ۱۳ و ۱۴ است. برخی از تاریخ نگاران این دوره را دوره تقلید از سبک معماری غربی می‌دانند. برخی دیگر اما معتقدند نگاه خودانتقادی ناشی از شکست در جنگ‌های ایران و روسیه باعث شد در جامعه ایرانی دوران قاجار گرایش‌هایی تحول خواهانه شکل بگیرد که معماری متفاوت قاجار نیز محصول همین رویکرد آرمانگرایانه است. رستم گیو
خانه ارباب رستم گیو اثری تاریخی است که در اواخر دوره قاجار و حدود سال ۱۳۰۰ خورشیدی ساخته شده و ساختمان آن تلفیقی از معماری ایرانی و نئوکلاسیک اروپایی است،. این خانه دو طبقه، نه اتاق خواب، زیر زمین و آب انبار دارد. از ویژگی‌های بارز معماری این بنا می‌توان به بهره‌گیری از پیمانه‌های ایرانی و ارسی دار بودن پنجره‌ها و گچ‌بری‌های زیبای آن اشاره کرد. کاخ ساسانی سروستان
برخی از پژوهشگران معماری ساسانی، با توجه به تکنیک پیشرفته‌تر در طرحی کلی و جزئیات بنا آن را متعلق به اواخر دوران ساسانی می‌دانند و معتقدند که ساخت این بنا یکی از نخستین قدم‌ها در جهت سبک ساختمانی ویژه‌ای بود که معماری گوتیک را می‌توان تحقق نهایی آن دانست. خانه کازرونی
منزل کازرونی مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، محله درب شاهزاده، بن‌بست ملک التجار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۰۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معماری هندی
واقع در ۴۰۰ کیلومتری شمال کراچی پاکستان امروزی و دربردارنده تمدن عظیمی در ۳۰۰۰(ق. م) در درهٔ رود سند بود. طرح شهرسازی مدرن و علمی کم‌نظیر آن باعث شد، تا آن را "مانهاتن عصر برنز "بنامند. در نقشهٔ شهرسازی آن، بلوار عظیم شمالی-جنوبی با خیابان‌های فرعی شرقی-غربی قرار داشته و منازل مسکونی در کوچه‌های باریک این خیابان‌ها واقع بوده‌است. باغ پهلوان‌پور
ساخت کوشک به دوره قاجار مربوط می‌شود و در سه سطح (دو و نیم طبقه) طراحی شده است. بخش داخلی کوشک شامل تالار- حوضخانه و گوشوارها است که آب قنات حسن‌آباد پس از آنکه وسط کوشک عبور می‌نماید، و در باغ جاری می‌شود. بنای معروف دیگر که در مجموعه وجود دارد، بنای زمستانخانه است که ساخت آن به دوره پهلوی اول مربوط می‌شود از آن جهت به زمستانخانه مشهور است که جهت آن با توجه به اقلیم منطقه، بنا را برای استفاده در زمستان مناسب می‌ساخته است. این بنا در یک طبقه ساخته شده و اتاقهای نشیمن، پستو، طنبی و مطبخ را شامل می‌شود. خانه محمدیانی
خانه محمدیانی مربوط به دوره قاجار است و در سبزوار، خیابان بیهق، بیهق ۲۷، پلاک ۴۷ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۳۱۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. سبک‌شناسی معماری ایرانی
شیوه خراسانی نام یکی از شیوه‌های معماری ایرانی است. این شیوه در قرن اول هجری آغاز شد و تا قرن چهارم ادامه داشت. تأثیر اصلی را در این مکتب از هنر ساسانیان و خصوصاً بناهای طاق‌قوسی چون ایوان مداین و طاق کسری دریافت کرده بود. در این شیوه مساجد به صورت شبستانی یا چهل‌ستونی هستند. قوس‌ها به صورت بیضی یا تخم‌مرغی هستند و مساجد در این عصر بسیار ساده هستند. از بناهای این دوره می‌توانیم به مسجد جامع فهرج و مسجد تاریخانه دامغان (خدای‌خانه دامغان) اشاره کنیم. خانه کاشفی
خانه کاشفی مربوط به دوره پهلوی است و در شهرستان اصفهان، خیابان احمدآباد، بن‌بست سلطان زاده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۳۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معماری پیشاتاریخی در ایران
حدود ۳٫۰۰۰ سال پیش، دورهٔ دیگری از سکونت در تپهٔ جنوبی سیلک (دوره ششم) آغاز شد که دویست سال ادامه یافت. مهمترین یافته‌های معماری از این دوران قلعه‌ای چندضلعی به مساحت ۲٫۰۰۰ مترمربع است که کف و دیوارهای خشتی داشته و برج و باروی خشتی‌اش با سنگ مستحکم شده بوده‌است. گورها در این سکونت‌گاه در مجموعه‌هایی منظم با پوشش خرپشته‌ای به شکل گودال قرار دارند که روی آن‌های پوشیده شده و در نتیجه سطح قبرها اندکی از سطح زمین بلندتر است. ایجاد صفه و ساخت بنا بر روی آن در این دوره از تپه سیلک دیده می‌شود که از مشخصه‌های معماری آریایی بوده و بعدها در معماری مادی و هخامنشی به کار گرفته شده. نوشی جانِ دورهٔ یک نیز سکونت‌گاهی از مردم ماد بود که حدود ۲۷۵۰ سال پیش تشکیل شد. این مجموعه شامل حصار، قلعهٔ دفاعی، و دو نیایشگاه (معبد غربی قدیمی‌تر و آتشکده) بوده. نقشهٔ معبد غربی به شکل مربع است و اتاقی پیش ورودی در سمت چپ ورودی دارد. دیوارها از جنس خشت با پشت‌بند در سمت خارجی هستند و شالوده‌ای سنگی به عمق ۲۵ سانتی‌متر دارند. بعدها در مجاورت معبد غربی تالاری ستون‌دار ساخته‌اند که کف آن از کف معبد ۱٫۷ متر بالاتر است. ورودی‌های معبد غربی پیش از ساختن آتشکده مسدود شده. آتشکده با پلانی به شکل لوزی پلکانی (چلیپایی) ساخته شده و شامل پیشخوان، دالان مارپیچی و اتاق اصلی است. در اتاق اصلی محرابی به شکل مربع و ضلع ۰٫۸۵ متر قرار دارد. قلعهٔ دفاعی هم پلانی مستطیلی و اتاق‌هایی مارپیچی دارد. سقف پیشخوان آتشکده را با طاق آهنگی ساخته‌اند که بسیار شبیه به تویزه‌های گچی و قالب‌ریزی‌شده‌ای است که بعدها در معماری اسلامی ایران استفاده شد. رنگ در معماری ایران
در بناهای دوران اشکانیان و به ویژه در زمان ساسانیان از رنگ برای رنگ آمیزی بر سطوح اندودها و نقاشی از صورت نگاره و موارد دیگر نهایت استفاده می‌شده‌است. شیوهٔ نقاشی ساسانیان بر روی آثار هند اثر کامل داشته و به سبک ساسانی معروف شده‌است. گفته شده در صفه بزرگ طاق کسری بر سطح گچ کاری دو دیوار طولی تصویرهای بزرگی با رنگ‌های گیاهی و معدنی از صحنه‌های عظیم از جنگ میان ایرانیان و رومیان چهرهٔ انوشیروان در میان سربازان فاتح نقاشی شده بود که تا خرابی کاخ به نام دیوارنگاره باقی بوده‌است. همچنین در کاخ سفید و تالارها و سرسراهای بنای تیسفون دارای نقاشی و صورت نگاری بوده‌است. لکان جبهة شمالی از آثار باقی‌مانده بر کوه خواجه در سیستان معروف به کاخ شاهی کوه خواجه، به فضائی باریک و دراز دالان مانند راه می‌یابد که به دلیل وجود نقاشی‌های دیواری بر بدنه دیوارهای آن، توسط «هرتسفلد» و محققان بعد از وی به گالری شهرت یافته‌است. هرتسفلد این آثار را متعلق به قرن اول میلادی و اشکانیان دانسته. این گالری ۴۰ متر طول و ۵/۱ تا ۲ متر پهنا دارد. با وجود تخریب و آوار فراوان، رنگ‌هایی اینجا و آنجا بر سطح طاق موجود و دیوارها به چشم می‌خورد که حکایت از نقش مایه‌های دیواری گسترده و وسیع منقوش دارند. متأسفانه رنگ‌های باقی‌مانده ما را به کلیت یک اثر نقش پردازی شده نمی‌رسانند و صرفاً بقایای نقوشی هستند که قبلاً از جای خود برداشته شده‌اند. به نظر می‌رسد که در این نقاشی‌ها از رنگ‌های زرد، سرخ، سبز، قهوه‌ای و آبی استفاده شده‌است. در این نقش‌ها خدایان، که بخش و قسمتی از پیکر هریک از آنان پشت پیکر خدای دیگر قرار گرفته‌است، همه به صورت تمام رخ ایستاده‌اند. احتمالاً این شیوه پوشش یک تصویر بر روی تصویر دیگر به منظور القای عمق بوده‌است. (تأثیر این تکنیک را در دوره ساسانی در نقش برجسته معروف کرمانشاه که دسته‌ای از گرازها را در میان نیزار نشان می‌دهد، می‌توان دید) در یکی از دیوارها نقشی از شاه و ملکه و در جایی دیگر رب النوع عشق یونان (اروس) سوار بر اسبی سرخ رنگ دیده می‌شود. در اینجا چهره‌ها به حالتی نیم رخ و تمام رخ است. (یکی از تأثیرات نقاشی دوره اشکانی بر سیر هنر، همین رواج تصاویر تمام رخ است) در اطراف پنجره‌های تالار، تماشاگران نقش شده‌اند. اغلب نقاشی‌های دیواری منتسب به کوه خواجه از این محل به دست آمده و متأسفانه تمام آن‌ها نیز به خارج از ایران منتقل شده‌است. در شهری در کنار فرات دورا اروپوس نقش‌هایی از دیوار یک معبد پیدا شده که حاکی از تأثیر نفوذ هنر اشکانی است. در معبدی از این شهر تصاویری نیز از ایزدمهر پیدا شده که او را در حال شکار نشان می‌دهد. ساسانیان به تبعیت از هخامنشیان توجه خاصی به نقوش برجسته از خود نشان دادند. از طرفی متأثر از امکانات امپراتوری تازه تأسیس خود و هنر اشکانی، شیوه‌ای منحصر به فرد در هنر را پیش گرفتند. این زمان یکی از دوره‌های شکوفائی هنر گچبری است. اما همچنان از رنگ و نقاشی نیز برای زینت ابنیه استفاده می‌شود. نمای کاخ‌های ساسانی که با سنگ‌های تیشه‌ای یا لاشه سنگ یا خشت و آجر ساخته می‌شد، اغلب با اندود گچ سفیدکاری می‌شد و در داخل دارای تزئینات نقاشی بود. این نقش‌ها بیشتر شامل طرح‌های تزئینی انسان، حیوان، شکارگاه، گل و گیاه و نقوش هندسی الوان بودند. به روایت پروفسور پوپ تا سال ۱۳۰۴ هجری شمسی در طاق بستان در کرمانشاه، یکی از یادگارهای دوره ساسانی، آثار رنگ‌های قرمز، زرد، فیروزه‌ای، آبی پررنگ، سبز کم رنگ، ارغوانی، بنفش، نارنجی، صورتی و سپید بر این بنا قابل مشاهده بوده‌است. صحنه‌هایی از جنگ، شکار و گردش، موضوع نقاشی‌های دیواری موجود بر سطوح را تشکیل می‌داده. طرح تزئینات تالار پذیرائی بیشاپور (نزدیک کازرون) نیز شامل گچبری‌های رنگ آمیزی شده و نقوشی به رنگ‌های اخرائی، زرد، سیاه و آبی بوده که البته گاهی با موزائیک‌های رنگین نیز تلفیق می‌شده. گویا در قصر تیسفون نیز از یک نقاشی دیواری با صحنه‌ای از تسخیر انطاکیه گزارش شده‌است. از نکات جالب در مورد نقاشی‌های دوره ساسانیان تأثیری است که بر نقاشی مانویان به جا گذاشته است. خانه و موزه مقدم
محسن مقدم این محل را با آثار ارزنده‌ای از دوران زندیه و قاجاریه چون: طاقچه گچبری زندیه از اصفهان، شومینه‌ای از قصر فیروزه ـ کاخ «فیروزه خانم» سوگلی ناصرالدین شاه ـ و غیره تزئین نموده‌است و به همین دلیل آن را اتاق قاجار نامیدند. در حال حاضر نیز آثاری از دوران قاجار و پهلوی در این اتاق به نمایش گذارده شده‌است. خانه شکوری
خانه شکوری مربوط به سده‌های متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام - دوره قاجار است و در شهرستان اسکو، بخش مرکزی، دهستان باویل، روستای دیزج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۶۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معماری عصر برنز در ایران
تاریخ شوش در عصر برنز شامل دوران ۲ (اوروکی)، ۳ (آغازایلامی)، و ۴ (ایلامی) آن است، کاوش‌ها اطلاعات چندانی دربارهٔ ساختار معماری دوران ۲ و ۳ شوش به دست نمی‌دهد. شوش اوروکی احتمالاً در اوایل ۵ هکتار وسعت داشت و به باور برخی باستان‌شناسان وسعتش در اوج به ۲۵ هکتار می‌رسید. به‌نظر می‌رسد بخشی از شهر به خانه‌های مسکونی اختصاص داشته‌است و در آن بخش اثری از کارگاه‌های تولیدی نیست. شوش آغازایلامی حدود ۱۰ هکتار وسعت داشته‌است. پیر آمیه شوش آغازایلامی را «شوش تقلیل‌یافته» توصیف می‌کند. در آکروپل ۱، لایهٔ ۱۶ متعلق به شوش آغازایلامی است و به نظر می‌رسد مجموعه‌ای از خانه‌ها بوده باشد. در یکی از اتاق‌های مستطیل‌شکل این مجموعه اجاقی چهارگوش در وسط دو در قرار گرفته‌است و مشابه اتاق‌های ۶ و ۱۸ در گودین‌تپهٔ ۵ است. خانه اصفهانی
خانه اصفهانی مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان زرند، روستای علی‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۰۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. کاخ ساسانی سروستان
برای تقویت گنبدهای مدور از گوشواره استفاده شده علاوه بر این شیوه، استفاده از ستون‌ها را به عنوان محافظ سقف در اتاق‌ها دیده می‌شود. همچنین تپه‌ها و ناهمواری‌های زمین‌های مجاور نشانگر ابنیه‌ای است که در اطراف کاخ بنیاد بوده‌است. روی هم رفته نقشه کاخ سروستان شیوه بسیار بدیع و جالب معماری عهد ساسانی را به نمایش می‌گذارد. برخی از پژوهشگران معماری ساسانی، با توجه به تکنیک پیشرفته‌تر در طرحی کلی و جزئیات بنا آن را متعلق به اواخر دوران ساسانی می‌دانند و معتقدند که ساخت این بنا یکی از نخستین قدم‌ها در جهت سبک ساختمانی ویژه‌ای بود که معماری گوتیک را می‌توان تحقق نهایی آن دانست. معماری مادها
از دیگر شاخه‌های هنر ماد، تنها یکی از آن‌ها در خور ذکر است: ریچارد دیوید بارنت استدلال می‌کند که سبک موسوم به سکایی، از مراحل اولیهٔ همین سبک دقیق‌تر به نظر می‌رسد که تقریباً در همان زمان در جنوب روسیه، در شمال اورارتو و در گنجینهٔ زیویه وجود داشته‌اند. در نتیجه، معقول خواهد بود که آن را نیز بخشی از هنر معاصر ماد (اواخر سدهٔ هشتم و هفتم پیش از میلاد) فرض کنیم، مخصوصاً از زمانی که همان شکل‌ها دقیقاً بر روی کالاهای مادی، خنجرها و کلنگ‌ها در دورهٔ هخامنشیان پیاده شدند. با این حال، تاکنون این نظریه نه اثبات‌شده و نه رد شده‌است. دهستان خورهه
کاوش و حفاری در سایت باستانی خورهه در چند مرحله انجام گرفته است برای اولین بار در زمان ناصرالدین شاه و نه به قصد کاوش علمی،آثار باستانی مورد کند و کاو قرار گرفت اما نخستین کاوش حرفه ای،در سال ۱۳۳۵ و توسط مرحوم علی حاکمی انجام شده و حدود ۵ الی ۶ ماه ادامه داشته است دومین مرحله از کاوش علمی،در سال ۱۳۷۵ و به دست دکتر مهدی رهبر و گروه ایشان صورت پذیرفت و ایشان علی رغم نوع معماری بنا که سبک سلوکی است،آثار باستانی خورهه را یک خانه اربابی و متعلق به دوره اشکانی دانست معماری زندیان
معماری زندیه به معماری سدهٔ دوازدهم در ایران (دورهٔ کریم‌خان زند) گفته می‌شود. کریم‌خان علاقهٔ زیادی به ساخت بنا داشت و در این دوره بناهای گوناگونی تأسیس کرد که بازار وکیل، مسجد وکیل و حمام وکیل، باغ نظر و عمارت کلاه‌فرنگی در شیراز و ایوان تخت مرمر و خلوت کریمخانی در تهران از آن جمله‌اند. خانه نصیرالملک
خانه نصیرالملک مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، انتهای خیابان لطفعلی خان زند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. موزه قاجار شیراز در این خانه قرار دارد و در بر گیرنده آثار به جای مانده از دوره قاجاریه است. این آثار گونه‌های متنوعی از کاسه‌های چینی منقوش، جعبه‌های لاکی، مرقـّعات (نامه‌های) خطی، پوشاک سنتی، قاب‌های آینه، جلد کتاب و ظروف فلزی و… را در برمی گیرد. خانه مشیرالملک انصاری
این بنا از خانه‌های اشرافی دوره صفویه محسوب می‌شود و دارای فضاهای متنوع و تزئینات فراوان می‌باشد. حیاط مستطیل شکل خانه در سه جبهه شمالی، شرقی و غربی خود با فضاهای متعددی احاطه شده که در این میان جبهه شمالی با ارتفاعی نزدیک به سه طبقه مهم‌ترین بخش خانه را تشکیل می‌دهد. این جبهه شامل تالاری در میانه و چهار اتاق سه دری در دو طبقه طرفین آن است. هر یک از اتاق‌های سه دری در طبقه اول با سه در چوبی و در طبقه دوم به وسیله پنجره ارسی به فضای تالار گشوده می‌شوندکه در صورت باز بودن درها، مجموعه این فضاها به یکدیگر پیوند خورده، فضایی وسیع و یکپارچه را در دو طبقه پدیدمی‌آورند. تالار در انتهای خود یک فضای شاه‌نشین با دو ستون پر تزئین دارد و از ضلع مقابل با ارسی عریض نه دهانه ای به حیاط مشرف می‌شود. دیوارها و سقف تالار پوشیده از تزئینات نقاشی، گچبری و آینه کاری است و ارسی آن با ارتفاعی معادل دو طبقه دارای گره چینی چوبی و شیشه‌های رنگی زیبائی می‌باشد. در زیر زمین این جبهه دو اتاق سه دری یک متر پائین‌تر از کف حیاط واقع شده‌اند. این فضاها ازاره‌های بلند کاشی فیروزه ای دارند و به وسیله پنجره‌های بزرگی از حیاط نور می‌گیرند. تاریخانه
تاریخانه مربوط به دوره ساسانیان و همچنین سده‌های ۲ و ۳ و ۵ ه‍.ق است که در شهر دامغان، خیابان شهید مطهری سابق و خیابان تاریخانه فعلی، جای گرفته‌است. این اثر در () با شمارهٔ ثبت ۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. سبک‌شناسی معماری ایرانی
دربارهٔ معماری اصفهانی ان را به دوره تقسیم کرده‌اند که دوره اول که در زمان حکومت صفویه بود را دوره شکوفایی آن و دوره دوم را که از زمان حکومت نادر آغاز و پس از زندیه با سلسله قاجاریه به اتمام می‌رسد که این دوره را دوره انحطاط معماری صفویه می‌دانند که ورود معماری اروپایی در زمان قا جاریه از مهم‌ترین دلایل انحطاط آن می‌باشد. معماری پیشاتاریخی در ایران
از ۵٫۲۰۰ سال پیش دوره‌ای دیگر از سکونت در تپهٔ جنوبی سیلک آغاز شد که تا ۴٫۸۰۰ سال پیش ادامه یافت. گل‌نوشته‌ها و مهرهای استوانه‌ای ازین دوران حاکی از حضور و نفوذ تمدن شوش است. درین دورهٔ سیلک محله‌هایی با خانه‌های مسکونی و کوچه‌هایی در اطراف خانه‌ها ایجاد شده. خانه‌ها پی سنگی و دیوارهایی خشتی داشته‌اند که در بالا انحنایی پیش‌آمده داشته و روی سقف‌ها با گنبد خشتی پوشانده شده‌است. قبور در زیر کف اتاق‌ها به حالت چمباتمه یافت شده و مردگان به همراه آینه مسی، ظروف مرمری، آویز نقره‌ای، گوشواره طلا، نقره، یا لاجوردی و کمربند با حلقه دفن شده‌اند. در برخی قسمت‌ها کودکان در گورهای خمره‌ای دفن شده‌اند. سبک خانه‌های این دوران از سیلک شباهت بسیاری به خانه‌های روستایی امروزی اطراف کاشان دارد. خانه ملک
این بنا یکی از نمونه خانه‌های زیبای برجا مانده از دوران انتقال معماری در اواخر عصر قاجاریه محسوب می‌شود. بنای مزبور در گذشته بسیار وسیع تر بوده اما اکنون تنها بخش بیرونی آن برجای مانده که شامل دو طبقه است. طبقه بالایی دارای سقف مشبک و منبت کاری شده چوبی و شومینه گچبری زیبایی است. خانه ملک امروزه مرکز هنرهای سنتی میراث فرهنگی و گردشگری خراسان رضوی است. گفتنی است که مسئول حفظ و احیای محوطه‌های تاریخی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی، حمام خانه ملک را تنها نمونه حمام تاریخی خصوصی دوره خود در شهر مشهد معرفی نموده است. این بنا در سال ۱۳۸۵ به عنوان خانه توریست انتخاب شد. خانه اصفهانیان
خانه اصفهانیان مربوط به اواخر دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی است که در استان کاشان واقع شده‌است. معماری پیشاتاریخی در ایران
باستان‌شناسان عصر آهن ایران را با تشکیل «حسنلوی دورهٔ ۵» در هفت کیلومتری نقده آغاز می‌کنند. در حدود ۳٫۴۵۰ سال پیش مردمانی در حسنلو ساکن می‌شوند و به همراه خود معماری تازه‌ای در این مکان برپا می‌کنند که با معماری بومی فلات ایران متفاوت است. پژوهشگران این معماری جدید را به آریایی‌های مهاجر نسبت می‌دهند که از مشخصات آن صفه، تالار ستون‌دار، ایوان، و حیاط است. از حسنلوی دوران ۵ بقایای دیوارهای خشت خام، دالان‌های کشیده که احتمالاً معبد بوده‌اند، و جاده‌های مخصوص ارابه‌های جنگی یافت شده‌است. برای نگهداری سقف اتاق‌های مرکزی از ستون‌های چوبی استفاده شده. حسنلوی دورهٔ ۴ مهم‌ترین محوطهٔ عصر آهن در غرب ایران است. معماری آن مستقیماً روی حسنلوی دورهٔ ۵ ساخته شده و شامل چند بنا با ابعاد و تزئینات قابل توجه است. این بناها مجموعه‌ای به مساحت ۱٫۰۰۰ متر مربع را تشکیل می‌دهند که در گذر زمان با افزوده‌های معماری، حیاط‌ها، یک دروازه، و اتاق‌های انباری تکمیل شده‌است. ساختمان‌ها همه تالاری مرکزی با دو ردیف ستون، نیمکت‌های در راستای دیوارها، و اجاقی در وسط تالار دارند. ساختمان شماره ۲ (که بزرگترین این ساختمان‌هاست و در آن حدود ۱٫۵۰۰ دست‌ساخته پیدا شده) یا کاخ بوده یا به احتمال بیشتر معبد. همهٔ تالارهای ستون‌دار به شکل دقیق و پرزحمت ساخته شده‌اند و نشان از حضور طبقهٔ اربابی قدرتمندی می‌دهند. از این دوران حسنلو هنوز خانه‌هایی از شهروندان معمولی کاوش نشده. دیوار تدافعی و استحکامات نظامی دیگری هم در این شهر یافت نشده‌است. مجموعهٔ ساختمان‌هایی با تالار ستون‌دار اولین نوع شناخته‌شدهٔ این گونه ساخت‌وساز در ایران هستند و چیزی به ابعاد آن‌ها تا زمان تخت جمشید در ایران ساخته نشده. این بناها کم‌وبیش مرجع ساختمان‌هایی با تالارِ ستون‌دار در معماری قرن هشتم و هفتم پیش‌ازمیلاد در محوطه‌های مادی تپه نوشیجان و تپه گودین ۲ هستند. بعدها هخامنشیان نیز در پاسارگاد، تخت جمشید، و آپادانا این سنت را ادامه دادند. اینکه این امر حاکی از مهاجرت گستردهٔ آریایی‌ها یا همگون‌سازی فرهنگی است هنوز نیاز به تحقیق دارد. خانه حسن شفیعی
خانه حسن شفیعی مربوط به اواخر دوره قاجاریه است و در شهرستان نجف‌آباد، بخش مهردشت، شهر علویجه، خیابان امام حسینی، کوچه پای‌جوی، بن‌بست یاس، پلاک ۲۷ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۰۳۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه صدیقی
خانه صدیقی مربوط به اواخر دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی است و در نیشابور، خیابان فردوسی شمالی، کوچه قاضی، فردوسی ۷ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه قدیری رشت
خانه قدیری رشت که مربوط به دوران پهلوی است، دارای اسکلت و سازه چوبی با سقف لمبه کوبی است. پوشش خارجی خانه قدیری، سفالی و در و پنجره آن از چوب نراد روسی ساخته شده‌است. این بنا در سال ۱۳۶۷ خورشیدی طعمه حریق شد و بام آن فرو ریخت و در و پنجره‌ها، تزیینات آیینه کاری و گچ بری آن نیز در این آتش‌سوزی آسیب جدی دید. چالشتر
خانهٔ ریاحی نسب‌ها از زمان ساخت خانه اطلاعات دقیقی در دست نیست. ولی چون این خانه در بافت تاریخی قرار گرفته‌است می‌توان زمان ساخت آن را با ساخت قلعه همزمان یا دورتر از آن دانست. با توجه به اطلاعاتی که از کتاب تاریخ و جغرافیای چهارمحال به دست آمده بانی اولیه قلعه به‌طور قطع معلوم نیست ولی قلعهٔ دوم با روکش آجری با خشت‌ها و آجرهای قطور و وزین از مرحوم حاج محمدرضا خان می‌باشند که متصل به همان قلعهٔ قدیمی صفوی است و درواقع یک بنا و یک بارو و دیوار محسوب می‌شود که زیر آن گل و خشت و روی آن آجر است که می‌توان آن را از آثار باستانی و ملی محسوب کرد. تاریخ این بنا از قراری که بر دیوار آن ثبت شده ۱۲۶۲ قمری است و بدیهی است این تاریخ اتمام آن است طوری که آقای آزاده ذکر نموده اند در اشعاری که در آنها تاریخ ذکر شده (حروف ابجد) تاریخ یک هزار و دویست و پنجاه و کسری ذکر گردیده‌است و تاریخ دیوارها بعد از نصب دروازه‌ها و تزئینات و ساختمان سنگرها بوده‌است. با توجه به این مطالب می‌توان تاریخچه ای برای این بنا حدس زد که احتمالاً در دورهٔ صفوی ساخته شده‌است. مجموعه حاج آقاعلی رفسنجان
خانه حاج آقا علی دراواخر قاجاریه ساخته و بنا شده‌است. دراین دوران معماری تحت تأثیر معماری غربی بوده‌است که در معماری خانه حاج آقا علی به خوبی نمودار است معماری خانه تلفیقی از معماری ایرانی، رومی، یونانی، هندی و اروپایی است. خانه منشی‌زاده
خانه منشی زاده مربوط به اواخر دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی است و در اهواز، فلکه شهدا، ابتدای خیابان نظامی (نظری پور) پلاک ۱۲۳ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. منزل تاریخی کاظم خان قوشچی
منزل تاریخی کاظیم خان قوشچی یکی از بناهای تاریخی ارومیه در شهر قوشچی است که متعلق به زمان قاجار می‌باشد خانه حاج حسین آقا معمار
خانه حاج حسین آقا معماری مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان کاشان، بخش نیاسر، دهستان نیاسر، روستای نشلج، کوچه پائین ده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معماری دوران نوسنگی
اصلی‌ترین کانسپت معماری روستاهای دوران نوسنگی پیش از سفال ب واحدهای چهارگوش است که گاهی بیش از یک حجره داشته‌اند. چند نقشه بنیادین در خانه‌های این دوره هست: تازه‌واردان اریحا خانه‌های خود را به شکل مستطیل به دور حیاطهای مرکزی سازمان دادند که در آن آشپزی انجام می‌شد. هر خانه شامل چندین اتاق بود که با درهای عریض به هم متصل می‌گشتند. بین این خانه‌ها چندین ساختمان عمومی برای پرستش خدایان ایجاد شده بود. منزل اعتمادی
منزل اعتمادی؛ نام خانه‌ای تاریخی مربوط به دورهٔ قاجار است و در شهرستان مه‌ولات، کنار دفتر مخابرات روستای عبدل‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۳۹۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. علی مریم‌کاشانی
علی مریم‌کاشانی معمار معروف ایرانی سدهٔ ۱۳ هجری (۱۹ میلادی) می‌باشد که بناهای معروفی را در شهر کاشان طراحی نموده است. کاخ خانان شکی
کاخ خانان شکی (به ترکی آذربایجانی: Şəki xan sarayı) دربار ساخته شده در دوره خانات شکی است، که در این شهر قرار دارد. امروزه این مجموعهٔ فرهنگی به عنوان موزه فعالیت می‌کند. کاخ خانان شکی در سده ۱۸ میلادی در داخل دیوارهای قلعه بنا شد. از آثار باستانی و معماری با اهمیت جهانی می‌باشد. کاخ در سال ۱۷۹۷ میلادی از سوی «محمد حسن خان» بنا گردید. کاخ خانان شکی از سوی «گلناره مهمانداراوا»، رئیس کمیته ملی ایکوموس آذربایجان، در سال ۱۹۹۸ م. نامزد ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو شد. کاخ خانان شکی در ۷ ژوئیه سال ۲۰۱۹، در میراث جهانی یونسکو ثبت شد. هنر ایرانی
گسترش طاق‌های نیم دایره و شلجمی با دهانه فراخ و کنگره‌های واقع بر طاق از ویژگی‌های هنر معماری ساسانیان در اوایل تأسیس این حکومت است. در آثار معماری ساسانی نوعی عناصر قدیمی و کهنه که مربوط به دوره هخامنشی است به چشم می‌خورد که ناشی از فرهنگ محلی مشابه این دو سلسله است. این آثار در کاخ فیروزآباد در قلعه دختر و ابنیه مربوط به شاپور اول در بیشاپور قابل رویت هستند. خانه جمالی
خانه جمالی مربوط به دوره قاجار است و در میبد، محله فیروز آباد، زیر محله جمالی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۱۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معماری پیشاتاریخی در ایران
در حدود ۲۹۰۰ سال پیش در تپهٔ شرقی باباجان سکونت‌گاهی موسوم به «باباجان دوران ۳» تشکیل شد که تالار ستون‌دار و اتاق‌های متعددی دارد و این امر احتمال آیینی بودن این محل را تأیید می‌کند. وجود استحکامات نظامی هم ناظر به تهدیدهای نظامی برای این محل است. به باور باستان‌شناسان، باباجان می‌تواند حلقهٔ ارتباطی معماری حسنلو به معماری دوران هخامنشی باشد. تالارها با خشت منقوش در نقش‌های مختلف ساخته‌شده‌اند و ۵٫۵ متر ارتفاع و ۱٫۵ متر ضخامت داشته‌اند. سقف تالارها از تیرهای چوبی به قطر ۹۰ سانتی‌متر ساخته شده بوده که با ستون‌های چوبی نگه داشته شده بودند. باباجان دوران سه در حدود ۲۸۰۰ سال پیش در اثر حملهٔ آشوری‌ها سوخت. خانه شفیعی
خانه شفیعی مربوط به اواخر دوره قاجار است و در شهرستان میبد، روستای بفروئیه، کوچه علی موتاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۶۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه عطاردی
خانه عطاردی مربوط به دوره قاجار است کاروانسرای مولتانی
علی رغم اینکه این کاروانسرا که محققان آن را مال قرن ۱۴ می‌دانند، به‌طور تخریب شده به قرن ۲۰ رسیده‌بود، فی‌مابین سالهای ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۴ تحت بازسازی و مرمت همه‌جانبه قرار گرفت. فقط نمای اصلی غربی کاروانسرا که به سمت خیابان تجاری و کاروانسرای بخارا منتهی می‌شد، نیز اتاق‌های واقع در زاویه جنوب- غربی و راهرویش تخریب نشده‌بودند. بخش شرقی اثر برای بنای ساختمان مسکونی سه‌طبقه در اوایل قرن ۲۰ مورد تخریب واقع شده‌بود. کانتور کامل اثر در نقشه منسوب به قرون ۱۸-۱۹ شهر قدیمی مرئی می‌باشد. خانه معمارباشی
این بنا در جنوب خیابان شهدا و در کنار پارک شهدای شهر سنندج واقع شده‌است .بنای این خانه متعلق به اواخر قاجاریه و اوایل دوران پهلوی است. این بنای تاریخی از سه طبقه با نقوش و تذهیب‌های زیبا که خاص دوران پهلوی است تشکیل شده دارای فضاهای مختلف است.این بنا نیز مانند عمارت احمد زاده، تحول مرحله انتقالی معماری دوره قاجار به پهلوی را در فضا سازی، نماها و حتی تقسیم فضاها، نوع قوس‌ها و تزیینات آجرکاری مشخص می‌سازد .  خانه معمار باشی از اولین نمونه‌های ساختمانی شهر سنندج است که در آن تزیینات خاص آجر تراشی و الماس بر به کار رفته‌است.اکنون ساختمان به دو پلاک تقسیم شده و حیاط آن دارای یک آب نمای بزرگ سنگی است.  نکته قابل توجه در این ساختمان، تنوع تزیینات در نماسازی و نوع قوس پنجره‌ها و بازشوها به صورت برجسته‌است. بقیه دودری‌ها در طبقه بالا در قاب‌های مستطیل شکل تعبیه شده‌اند.این بنا یک حمام خصوصی هم دارد.  این ساختمان به استاد «الله مراد اقلیدس » تعلق داشت . او که مرمت گل دسته‌های مسجد جامع سنندج را انجام داده بود، طبق حکم حکومتی اوایل پهلوی، عنوان «معمار باشی » را کسب نمود. معماری پیشاتاریخی در ایران
در دورهٔ دوم تپهٔ شمالی (۷٫۵۰۰ تا ۶٫۰۰۰ سال پیش)، خانه‌های گلی با اتاق‌های راست گوشه ساخته شده‌اند که چینه‌های آن‌ها خوب ورز داده شده و به شکل مکعب‌مستطیل در آفتاب خشک شده. روی دیوارهای با رنگ قرمز تزئین شده. استفاده از کوره‌هایی برای پخت سفال و استفاده از خشت قالبی در معماری تحول مهمی به حساب می‌آید. سبک‌شناسی معماری ایرانی
شیوه اصفهانی نام آخرین نوع شیوه معماری سنتی ایرانی است، و دو دوره دارد که دوره نخست آن به زمان قراقویونلوها بازمی‌گردد. خانه امین‌زاده
این بنا در محله کندال در شهرستان شوشتر واقع شده‌است. خانه امین زاده از بناهای شاخص در معماری شوشتر است. این خانه در دوران قاجار توسط شخصی به نام امین زاده ساخته شده‌است. خانه محمدیه
خانه محمدیه مربوط به اواخر دوره قاجار است و در سمنان، خیابان آیت الله طالقانی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۷۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. جعفرخان کاشانی
جعفرخان معمارباشی کاشانی معماری که سال ۱۲۲۹ خورشیدی به دنیا آمده و سال ۱۳۱۳ خورشیدی از دنیا رفته‌است. میش‌مست
از ساختمان‌های مهمهٔ ایجاد شده در این دوره، می‌توان به مسجد جامع کاشمر اشاره کرد که در سال ۱۲۰۵ قمری و به هنگام امارتهٔ عبدالعلی‌خان میش‌مست بر ترشیز ساخته گشت. و در تاریخ به شمارهٔ ۵۱۵۲ توسط سازمان میراث فرهنگی ایران در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. خانه اخباری
خانه اخباری مربوط به دوره صفوی - دوره زند است و در کاشان، خیابان غیاث الدین کاشانی، کوچه جنب تکیه سر سنگ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه افچنگی
خانه افچنگی مربوط به اواخر دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی است و در سبزوار، خیابان مدرس، کوچه حسینیه قنادها واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مجموعه خرفخانه‌های کوه خواجه
مجموعه خرفخانه‌های کوه خواجه مربوط به دوره اشکانیان - سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان‌آباده، بخش مرکزی، برفراز کوه خواجه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۸۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه دانش
خانه دانش؛ خانه‌ای تاریخی مربوط به دوره پهلوی است و در کاشمر، جنوب‌غربی میدان امام علی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۸۲۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. خانه حاج محمد مکاره‌چی
خانه حاج محمد مکاره چی مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، محله بی بی دختران، کوچه مهندسی، پلاک ۴۱ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معماری در پاکستان
معماری گورکانی در دوره قرون وسطایی در زمان امپراتوری گورکانی در قرن ۱۵ تا ۱۷ پدیدار شد. ساختمان‌های این سبک دارای یک الگوی ساختاری و منسجم هستند، از جمله گنبدهای بزرگ مخروطی، مناره‌های باریک در گوشه‌ها، تالارهای عظیم، دروازه‌های طاقدار بزرگ و تزئینات ظریف، که معمولاً توسط باغ‌های چهار طرف که طرحی در معماری ایرانی به شکل چهارگوش برای باغ هاست احاطه شده‌اند. عمارت آصف وزیری
شکل‌گیری عمارت آصف به چهار دوره تقسیم می‌شود که دوره اول آن مربوط به بخش شمالی شامل تالار تشریفات، اتاق‌ها و راهروهای طرفین و قسمتی از فضاهای بخش شرقی مربوط به دوره صفویه‌است. دوره دوم شکل‌گیری عمارت آصف مربوط به نیمه نخست دوره قاجار است، در این دوره ضلع‌های شرقی و غربی حیاط بیرونی و حمام عمارت ساخته شده‌است. دوره سوم که شامل احداث فضاهای اندرونی، سردر ورودی نیم هشتی و بازسازی بخش غربی تالار تشریفات می‌شود مربوط به سال‌های ۱۳۱۲ تا ۱۳۱۶ هجری شمسی است. دوره چهارم شکل‌گیری عمارت آصف مربوط به سال‌های ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۲ است که شامل مرمت کلیه قسمت‌های عمارت، تعویض سنگفرش کف حیاط، ساخت دوباره حیاط مستخدمان به شکل امروزی است. خانه دکتر صالحی
این بنای ارزشمند از گونه خانه باغ‌های هرات مربوط به معماری دوره معاصر (پهلوی) است که ساختمان دارای بنای دواشکوبه. بیرون گرا و مشرف‌ به باغ، با پوشش سقفی ضربی، دارای تالار اصلی و اتاق‌های متعدد، با تزییناتی از جمله آجرکاری و گچ‌بری‌های زیبا در نماهای شمالی و جنوبی، شرفی‌های لب بام که زیبایی بصری بنا را دوچندان کرده است‌. خانه مهمیانی
خانه مهمیانی مربوط به اواخر دوره قاجار است و در گمیش تپه، خیابان پاسداران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه ناصرالدین میرزا
این خانه بین ساله‌های ۱۲۸۰ تا ۱۲۸۵ به فرمان ناصرالدین میرزا، فرزند مظفرالدین شاه در بخش شمالی محدوده ارگ سلطنتی ساخته شد. مساحت آن ۴۵۰۰ متر بود، که اکنون تنها ۹۰۰ متر از آن باقی‌ست. این خانه چهار صفه، کلاه‌فرنگی و حوضی زیر گنبد دارد. از نظر معماری، این بنا به معماری کویری تعلق دارد و طراحی آن با سایر بناهای دوره قاجار متفاوت است. این بنا، بر خلاف رسم خانه‌های اعیانی آن دوره، حیاط مرکزی و زیر زمین ندارد. دو بخش شاه‌نشین (درجبهه شمالی) و خدمه‌نشین (در جبهه جنوبی) روبه‌روی هم قرار دارند و هیچ ساختمانی آنها را به هم وصل نمی‌کند. سقف آن گنبدی‌ست و به تیمچه‌های کاشان شباهت دارد. خانه عباسیان
خانهٔ عباسیان در سال‌های ۱۲۴۵ تا ۱۲۵۰ هجری در محله سلطان امیر احمد کاشان ساخته شده و از لحاظ معماری و تزئینات حائز اهمیت است و با شمارهٔ ۲۰۲۰ در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده‌است. سبک‌شناسی معماری ایرانی
شیوهٔ رازی، شیوه‌ای در معماری ایرانی است که مربوط به سدهٔ پنجم تا آغاز سدهٔ هفتم (سامانیان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان) است. کاخ‌های تهران
ناصرالدین شاه در سال ۱۲۶۷ هجری قمری دستور داد ساخت قصر نیاوران را در دو طبقه شامل شاه‌نشین، کرسی‌خانه، حمام و ۵۰–۴۰ دستگاه خانه هر کدام شامل ۴ اتاق و یک ایوان برای زنانش بسازند. او در سی و یکمین سال حکومتش خود را صاحب قران نامید و این کاخ را کاخ صاحبقرانیه نام نهاد. پس از او، مظفرالدین شاه تغییراتی در ساختمان ایجاد و قسمتی از حرمسرا را خراب کرد. فرمان مشروطیت نیز در حیاط کاخ صاحبقرانیه، توسط او امضا گردید. در دوران پهلوی اول این کاخ برای برگزاری مراسم ازدواج محمدرضا پهلوی و فوزیه بازسازی می‌شود ولی بعلت برودت هوای نیاوران مراسم در کاخ مرمر برگزار گردید. خانه بنی طبا
خانه بنی طبا مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی است و در آران و بیدگل، محله مختص آباد، اول خیابان ۲۲ بهمن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا طی دوره‌های صفوی تا اواخر قاجاریه به شیوه معماری درون گرا و به سبک گودال باغچه ساخته شده‌است. این بنا در سال ۱۳۸۴ هجری شمسی با هزینه شهرداری آران و بیدگل و با همراهی خاندان بنی طبا که از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) میباشند، تملک شد و کار مرمت و احیای آن با مساعدت مدیریت میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری منطقه کاشان و آران و بیدگل انجام شد. قدمت قسمت شمالی این خانه به دوران قاجار و زند می‌رسد. باغچه‌های چهارگانه‌ای که در طرفین حیاط وجود داشت، مملو از درختان انار و انجیر و عنّاب و گل سرخ بود. حوضی لبریز از آب زلال که در کنار آن سماور زغالی خودنمایی می‌کرد. مطبخ و تنوری که هر از چندی بانوان خانه جمع می‌شدند و در آن نان می‌پختند. پاییز، انارها چیده و میان اهل خانه تقسیم می‌شد. نظمی در این خانه حکمفرما بود که بچه‌ها با احترام از بزرگترها فرمان می‌بردند و حتّی حاضر نمی‌شدند که به درخت‌ها و میوه‌هایش دست بزنند. خانه گنجه‌ای‌زاده
این بنا در برگیرنده دو بخش است. بخش خاوری آن در دوره قاجار و بخش باختری که در آغازین سالهای دوره پهلوی به ساختمان پیشین افزوده شده‌است. نمای شرقی رو به جنوب ساخته شده‌است. هسته اصلی این ساختمان اتاق طنبی (نشیمن) است که در دو سوی آن راهروهای ورودی و در کناره‌های آن اتاق‌های گوشوار جای گرفته‌است. از پیش‌آمدگی اتاق‌های گوشوار به عنوان ایوان ستون‌داری بکار رفته‌است. ایوان دربردارنده پنج دهنه است که با قوس‌های نیم دایره پوشش داده شده‌است. در بخش شمالی طنبی نیز ایوانی با سه دهنه وجود داشته که رو به حیاط اندرونی بوده‌است. حیاط اندرونی شمالی از بین رفته و سمت شمالی طنبی را دیوار کشیده‌اند. این بخش ساختمان در سه طبقه ساخته شده‌است. در زیر اتاق طنبی حوضخانه قرار دارد. خانه بروجردی‌ها
خانهٔ بروجردی‌ها از آثار تاریخی شهر کاشان است. این بنا که حاج سید حسن نطنزی ساخته‌است در محلهٔ سلطان میراحمد واقع است و در نیمهٔ دوم قرن ۱۳ هجری و در زمان قاجار ساخته شده و تحت شماره ۱۰۸۳ در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده‌است. این خانه با بادگیرهای قرینه هلالی شکل زیبایی بر بام تالار و کلاه فرنگی روی آن یکی از زیباترین جلوه‌های معماری ایرانی را به معرض نمایش می‌گذارد. به‌طوری‌که در کتیبه چهار طرف تالار آن آمده‌است، ساخت بنا به سال ۱۲۹۲ ه-ق بازمی‌گردد. خانه میرزا احمد دهقان
خانه آمیرزا احمد دهقان مروست مربوط به دوره قاجار و دوره صفوی است و در شهرستان خاتم، بخش مروست، شهر مروست، بافت تاریخی مروست، محله دهقانی‌ها واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۲۷۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تاریخ ایران
گسترش طاق‌های نیم دایره و شلجمی با دهانه فراخ و کنگره‌های واقع بر طاق از ویژگی‌های هنر معماری ساسانیان در اوایل تأسیس این حکومت است. در آثار معماری ساسانی نوعی عناصر قدیمی و کهنه که مربوط به دوره هخامنشی است به چشم می‌خورد که ناشی از فرهنگ محلی مشابه این دو سلسله است. این آثار در کاخ فیروزآباد در قلعه دختر و ابنیه مربوط به شاپور اول در بیشاپور قابل رویت هستند. خانه گنجه‌ای‌زاده
خانه گنجه‌ای‌زاده دارای آمیزه‌ای از سبک‌های معماری دوره قاجار و پهلوی است. این خانه سه هزار مترمربع مساحت دارد و اعیانی آن در سه طبقه از اتاق‌هایی در یک ردیف بدون اندرونی و بیرونی تشکیل شده‌است. کاربست زاویه‌های تیز در ساخت خانه گنجه‌ای‌زاده و پنجره‌های مستطیل شکل بدون خمیدگی در ساختمان این بنا نشانه آشنا بر آغاز معماری مدرن و فاصله گرفتن از معماری سنتی ایرانی در تبریز است. معماری افشاریه
معماری دوره افشاریه برگفته از معماری گورکانی می‌باشد. مهم‌ترین بنای ساخته شده در این دوران عمارت خورشید می‌باشد. ساختار این بنا برگرفته از معماری گورکانی می‌باشد نمای بیرونی شباهت‌های این بنا با بناهای هندی را آشکار می‌کند اما کتیبه‌های قرانی درون آن نشانه معماری اسلامی ایرانی است. ابوعثمان سعید مغربی
در مورد قدمت بنای فعلی اختلاف نظر است. با توجه به سازه‌های دوران تیموری و نمونه‌های مشابه آن در ایران می‌توان بنای آن را به دوران تیموری نسبت داد که بعدها به کاشی‌کاری هفت رنگ مزین شده‌است و با توجّه به نوع رنگ کاشی‌کاری داخلی آن به اواخر قاجاریه و اوایل پهلوی برمی‌گردد؛ و کاشی کاری‌های بیرونی نیز مربوط به دوره پهلوی دوم است. خانه مستوفی
خانه مستوفی مربوط به دوره قاجار است و در شوشتر، میدان باطنی، جنب مسجد مستوفی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. موزه خانه مستوفی که شامل آثار قدیمی از دوران باستان تا دوره قاجار است در شبستان این خانه تاریخی قرار دارد. سبک‌شناسی معماری ایرانی
در زیگورات چغازنبیل از ۱۲۵۰ پیش از میلاد، می‌توان کاربرد کاشی را دید. در این ساختمان، اِزاره دیوارها را با کاشی آبی آمود کرده‌اند. چون هنگام رفت و آمد مردم، برخورد به پای دیوار بیشتر بوده‌است، و چون خشت در برابر باران آسیب می‌دیده، نمای ساختمان را با آجر پوشانده‌اند. معماری قاجاری
بناهای معماری زیادی در دوره قاجار بنا نهاده شد که از آن جمله می‌توانیم به کاخ گلستان، مدرسه آقابزرگ، مسجد و مدرسهٔ سپهسالار، تکیه دولت، دارالفنون، بازار تهران، نگارستان، قصر فیروزه، قصر دوشان تپه و مسجد سلطانی اشاره کرد. از دیگر آثار این دوره می‌توان به خانه طباطبایی و خانه بروجردی ساخته علی مریم کاشانی اشاره کرد. خانه ضیائیان
خانه ضیائیان مربوط به دوره قاجار است و در شیراز، خیابان قاآنی ـ کوچه مقنی‌ها ـ پ۱۲ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.خانه تاریخی ضیائیان شیراز از آن رو دارای اهمیت است که فارغ از ارزش بالای تاریخی آن، می‌توان گفت که این خانه به یکی از خاندان اصیل و قدیمی ایرانی بازمی گردد و همین نکته بسیار ارزشمند می‌باشد. گرچه که در معماری خانه ضیائیان خبری از اشرافی گری و تزئینات تجملاتی داخلی از جمله گچبری، آینه کاری و ... نیست امّا با وجود کاشی کاری‌های زیبا می‌توان آن را در نوع خود بی‌نظیر دانست. میدان مشق
در هر ساختمان این میدان شیوه‌ای ویژه اجرا شده‌است. در ساختمان موزه ایران باستان (۱۳۱۶–۱۳۱۲ خورشیدی) با الگو از تاق کسری و ایوان مداین از سبک معماری ساسانی بهره گرفته شده، در بنای کاخ شهربانی ۱۳۱۴–۱۳۱۱ خ. به سبک معماری هخامنشی، بنای کاخ وزارت امور خارجه (۱۳۱۶–۱۳۱۲)، به سبک هخامنشی و به تقلید از کعبه زرتشت در نقش رستم و ساختمان ثبت اسناد و املاک (۱۳۱۴–۱۳۱۳)، با آمیزه‌ای از سبک معماری هخامنشی، ساسانی، اسلامی و اروپایی انجام شده که به روشنی قابل تشخیص است. بهره‌گیری از سبک‌های معماری ایران باستان با سازه و کارکرد امروزی از ویژگی‌های آشکار آن دوره به‌شمار می‌رود. گنبد هارونیه
با توجه به شکل معماری، اصل بنا را مربوط به دوره ایلخانی و سبک معماری آذری می‌دانند که بخش‌هایی از آن در دوره تیموری اضافه شده‌است. هارونیه تشابهی نیز به سبک معماری رازی دارد و بر این اصل آن را مربوط به قرن ششم هجری می‌دانند. در عین حال طی حفاری‌های سال ۱۳۵۴ آثاری بدست آمده که حاکی از سابقه خیلی پیش از قرن ششم دارد. در لایه‌های زیرین سفال‌های مربوط به دوران سلجوقی، تیموری و صفوی و همچنین دیوار بسیار قطوری از سنگ و ملات ساروج یافت شده که یادآور پی بنای آتشکده‌های ساسانی است.