ادیان اسلام، مسیحیت، یهودیت چگونه وجود خدا را بیان می کنند؟
مفهوم خدا
در دین‌های یکتاپرست جهان، مفهوم خدا به یک وجود برتر که آفریننده جهان هستی دانسته می‌شود، اطلاق می‌گردد. از جمله دین‌های یکتاپرست می‌توان دین‌های ابراهیمی (مسیحیت، یهودیت و اسلام) را نام برد. در این دسته از ادیان صفات گوناگونی به موجودیت خدا نسبت داده می‌شود، از جمله خشم، مهربانی، جاودانگی، آمرزندگی، فرزانگی و غیره. این بینش مذهبی بر این باور است که خداوند موجود برتر و بی‌نیازی‌ست که جهان و انسان را آفریده است. خدا در ادیان ابراهیمی
خدای ابراهیمی، در این معنا، به برخی از تصورات از خدا گفته می‌شود که در این سه سنت مشترک‌اند. در یهودیت، مسیحیت و اسلام، خدا وجودی ابدی، قادر مطلق، عالم مطلق و آفریدگار جهان است. همچنین خدا برخی ویژگی‌هایی چون تقدس، عدل، خیر اعلی و در همه‌جا حاضر بودن دارد. حضور مطلق
حضور مطلق خداوند از سوی سیستم‌های مذهبی مختلف، به طرایق متفاوتی متصور شده‌ است. در باورهای یکتاپرستی مانند مسیحیت، یهودیت و اسلام، خدا و جهان از یکدیگر جدا هستند. اما خدا در همه‌جا حضور دارد. در باورهای همه‌خدایی، خدا و جهان یکی هستند. در باورهای خدافراگیردانی، خدا جهان را فرا گرفته‌است، اما در فراتر از آن در زمان و فضا گسترش یافته‌است.
همجنس‌گرایی
در ادبیات و هنر کهن برخی نقاط جهان به این پدیده اشاره شده‌است. ادیان ابراهیمی همچون یهودیت، اسلام و مسیحیت با همجنس‌گرایی مخالفت کرده‌اند، هر چند که در این رابطه در میان متخصصان دینی اختلاف نظر وجود دارد و برای نمونه، برخی از فرقه‌های مسیحیت همجنس‌گرایی را گناه نمی‌دانند. پاپ‌فرانسیس در این باره می‌گوید: «اگر یک شخص همجنسگراست و در جستجوی خداوند است و حسن نیت دارد، من که هستم که قضاوت کنم؟» الله
الله در زبان عربی به معنی خداوند در زبان فارسی است. مسلمانان الله را تنها خدای عالم می‌دانند. این واژه توسط عرب‌زبانان مسیحی و یهودی نیز در اشاره به خدا به کار می‌رود؛ ولی در مغرب‌زمین، این واژه به علت استفادهٔ مسلمانان از آن شهرت یافته‌است. هرچند اعراب مسیحی جز الله واژهٔ دیگری برای اشاره به خدا ندارند و به عنوان مثال از کلماتی مانند "" (به معنی خدای پدر) استفاده می‌کنند. رائلیان
آنها معتقدند کلیه ادیانی مثل یهودیت، مسیحیت، اسلام و بودایی توسط الوهیم برای تکامل بشر به پیامبران داده شده‌است. شبیه‌ترین کتاب به آموزه‌های این جنبش کتاب زهیر در آیین کابالا (تفسیر عهد عتیق) است. الهه آفرینش
زرتشت، یهودیت، مسیحیت، اسلام، سیک و آتنیسم اعتقاد دارند که منشأ جهان به‌وسیله خداوند ساخته شده. الله
برخی محققان بر این باورند که الله واژه‌ای بود که پیامبر اسلام از آن برای اشاره به خدا در مقابل هم عرب‌های مشرک و هم مسیحیان و یهودیان استفاده کرد تا فهم مشترکی در مورد نامی برای خدا ایجاد کند. هرچند گرهارد بوورینگ در مورد این نظریه ابراز تردید کرده، زیرا طبق نظر او در اسلام، برخلاف اعتقادات عرب‌های مشرک، خدا هیچ شریک و همراهی ندارد، و رابطهٔ خویشاوندی نیز بین خدا و جنیان وجود ندارد. مشرکان به سرنوشت محتوم، قدرتمند و عاری از احساسات اعتقاد داشتند؛ این سرنوشت در اسلام با خدای قادر ولی حکیم و بخشنده جایگزین شده‌است. برهان‌های هستی‌شناختی
براهین هستی‌شناختی، سعی دارند وجود خدا را از تعریفش نتیجه بگیرند، یعنی همانگونه که از تعریف مثلث، سه ضلع بودن آن لازم می‌آید، از تعریف خدا هم وجودش لازم می‌شود. اولین برهان وجودشناختی در سنت مسیحیت غربی توسط قدیس آنسلم کانتربری در اثر ۱۰۷۸ میلادی اش، "Proslogion"، (لاتین: "Proslogium"، تحت اللفظی: 'گفتمان بر وجود خدا') ارائه شد، که در آن او خدا را بعنوان «موجودی که هیچ بزرگ تری از آن نمی تواند تصور شود» تعریف کرد و استدلال کرد که چنین موجودی باید در ذهن وجود داشته باشد، حتی در ذهن آن شخصی که وجود خدا را منکر است. از این رو ، او پیشنهاد می دهد که اگر بزرگترین موجود ممکن در ذهن وجود دارد، باید همچنین در واقعیت نیز وجود داشته باشد، چون اگر فقط در ذهن وجود داشته باشد، آنگاه موجودی حتی بزرگ تر ممکن است—موجودی که هم در ذهن و هم در واقعیت موجود است. بنابراین، این بزرگترین موجود ممکن باید در واقعیت موجود باشد. خدا در مسیحیت
با گذشت زمان، دانشمندان خداشناسی و فیلسوفان درک دقیق تر ماهیت خدا را توسعه دادند و مصروف ایجاد فهرست‌های نظام مندی از صفات (خصوصیات یا کیفیات) خدا شدند. صفات خداوند از لحاظ جزئیات متفاوت اند اما اساساً تحت در طبقه قرار می‌گیرند، آنهایکه بر مبنای نفی هستند (خدای فاقد حس درد) و آنهایکه بر مبنای مثبت متعالی بودن خداوند است (خدا بی‌اندازه خوب است). ایان رامزی پیشنهاد می‌کند که طبقه سومی نیز وجود دارد و برخی از صفات هم‌چون بی‌آلایشی و کامل بودن در مقایسه با صفاتی هم‌چون "سادگی" و "بی‌نقص"، دینامیک‌های منطقی متفاوتی نسبت به "بی‌نهایت خوب بودن"دارند زیرا از نوع اخیر، شکل‌های نسبی آن موجود است اما از نوع اولی خیر. الله
در اسلام، الله خدای یکتا و قادر متعال و تنها ایزد و آفریدگار گیتی است و برابر با خدا در ادیان ابراهیمی است. الله رایج‌ترین واژه برای اشاره به خدا در اسلام است و تسلیم بودن در برابر اراده و دستورهایش، شالودهٔ اعتقاد اسلامی را تشکیل می‌دهد. او خدای یکتا، آفریدگار گیتی و قاضی روز قیامت است. او احد (یگانه)، واحد (ذاتاً یکتا)، رحمن، و قادر متعال است. قرآن دربارهٔ حقیقت الله، ذات رازآلودِ دست نیافتنی‌اش، نام‌های او و کارهایش در مورد مخلوقاتش سخن می‌گوید. خدا
ارسطو بر خلاف ادیان توحیدی خدا را علت فاعلی جهان نمی‌دانست چون ماده و عالم را ازلی می‌دانست، به آفرینش و معاد مورد نظر ادیان الهی اعتقاد نداشت، خدای او فقط به خود و کلیات می‌اندیشید و به انسان توجه نداشت، او صرفاً علت غایی جهان است و جهان و انسان به شوق او حرکت می‌کنند و حتی گاه می‌خواهند همانند او شوند. افلاطون معتقد بود که نه مفهومی از خداوند هست و نه دانشی برای شناخت او. پیدا کردن صانع و سازنده جهان دشوار است و امکان ندارد بتوانیم او را وصفی کنیم که برای همه قابل فهم باشد. کانت نیز دربارهٔ خدا گفته‌است: وجود خدا بوسیله عقل قابل اثبات و رد نیست. هگل با اینکه وارث کانت می‌باشد اما دیدگاه نوینی را ارائه می‌دهد. به اعتقاد وی خدا از سنخ سایر موجودات نیست و کسی که بخواهد الوهیت را درک کند باید روحش متعالی باشد. ابن سینا با استفاده از وجودشناسی، خداشناسی را مطرح می‌کند و برای اثبات خدا استدلالی مبتنی بر وجودشناسی بیان می‌کند. اصل مهم وجودی او تمایز میان وجود و ماهیت است. بر اساس این تمایز، موجودات به دو قسم واجب و ممکن تقسیم می‌شوند. خدا در اسلام
قرآن خدا را اینگونه توصیف کرده است: آفریدگاری که جز او نیست، به پنهان و آشکار آگاهی دارد. بر همه چیز پیروز، توانمند و از همه چیز برتر است. او از هر گونه شریک بی نیاز است و آفریدگاری است که صورتگری همه موجودات به دست اوست. آنچه را که بخواهد انجام می دهد و آنچه که انجام می دهد برخواسته از حکمت و تدبیر است. دین
از گسترده‌ترین دین‌های جهان می‌توان از دین‌های ابراهیمی نام برد. دین‌های ابراهیمی که همه از یک ریشه و منطقهٔ خاور میانه سرچشمه می‌گیرند عبارت‌اند از اسلام، مسیحیت و یهودیت. دین‌های بابی و بهائی نیز از این دسته و از ادیان نوین هستند. تثلیث
یهودیت به‌طور سنتی، به روایتی از توحید معتقد است که احتمال تثلیث را رد می‌کند. در یهودیت، خداوند وجودی مطلق، لایتجزا و یکتا است که علت نهایی همه موجودات است. دیدگاه دربارهٔ خدا به شکل ثنویت یا تثلیث بدعت آمیز است - حتی برخی آن را شرک می‌دانند اسلام
شناخت خداوند اصلی‌ترین باور مسلمانان است و همین موضوع است که این دین را در میان سایر ادیان ابراهیمی متمایز ساخته‌است. خلاصه باور مسلمانان به خدا را می‌توان در جمله‌ای از قرآن دید که در آن گفته می‌شود: جهان‌گرایی توحیدگرا
با این که جهان‌گرایی توحیدگرا یک آیین است اما در آن افراد به انواع مختلفی از خدا اعتقاد دارند، بعضی به تک‌خدایی (توحید) بعضی به چندخدایی، بعضی به خدای مونث و بعضی نیز اعتقاد دارند که خدا فقط یک نشانه برای رسیدن به حقیقت و دنیای والاتر است. خدا در بهائیت
هرچند فرهنگ‌ها و ادیان انسان‌ها در خصوص مفاهیم مربوط به خدا و ماهیت آن اختلاف نظر دارند، پیروان بهائی بر این باور اند که با این وجود همه انسان‌ها به یک ذات رجوع می‌کنند. به جای این که چنین اختلاف نظرهایی به عنوان ساختارهای آشتی ناپذیر فرهنگ‌های ناسازگار در نظر گرفته شوند، بازتاب عامدانه نیازهای متفاوت جوامع دیده می‌شوند که در آن پیام‌های الهی هویدا گشته‌اند. ازین رو هیچ دینی، و هیچ مفهوم و درکی از خدا، لزوماً از منظر محتوای اصلی اجتماعی آن نسبت به دیگری اولی‌تر پنداشته نمی‌شود؛ با این حال ادیان جدیدتر ممکن است با در نظر گرفتن تغییر نیازهای محلی، منطقه‌ای یا تمدن جهانی، مفاهیم پیشرفته تری از خدا را تعلیم کنند. ازین رو پیروان بهائیت، ادیان جهان را به مثابه فصل‌هایی از تاریخچه یک عقیده واحد می‌دانند که توسط تجلیات خداوند بصورت تدریجی و در مراحل مختلف هویدا شده‌اند. بهاءالله در این خصوص می‌نویسد: جنسیت خدا
گرچه در کتاب مقدس تَنَخ، جنسیت خدا با تصاویر و ضمایر دستوری مردانه مورد اشاره قرار می‌گیرد، اما فلسفهٔ یهودیت به‌صورت سنتی جنسیت به‌خصوصی را به خدا نسبت نمی‌دهد. خدا در مسیحیت
دیدگاه‌های مسیحیت اولیه در نامه‌های پائولین و کیش‌های مسیحی بیان شده‌اند که در آن وجود خدای واحد و الوهیت عیسی هر دو در یک جا در نامه اول به قرنتیان () بیان می‌شوند: «چرا که حتی اگر خدایان بسیاری در آسمان و زمین باشند (واقعاً 'خدایان' یا 'اربابان' زیادی وجود دارند)، برای ما فقط یک خدا، یعنی خدای پدر وجود دارد که تمام چیزها را آفریده و ما را نیز بوجود آورده تا از آن او باشیم. همچنین می‌دانیم که فقط یک سرور و خداوند وجود دارد، یعنی عیسی مسیح، که همه چیز به وسیلهٔ او آفریده شده و حیات ما از اوست.» «با وجود این که شاخه یهودی و عیسوی ابیونی‌ها در مخالفت با این ایزدانگاری عیسی اعتراض کردند، در حالی که خیل عظیمی از مسیحیان پولسی آنرا پذیرفتند.» اینجا بود که دیدگاه مسیحیت پولسی در رابطه با خدا از تعالیم سنتی یهودیت آن زمان جدا شد. الله
مفاهیمی که به واژه الله نسبت داده شده‌است در بین مکاتب مختلف تفاوت‌هایی با هم دارد. پیش از اسلام الله خدای یکتا نبود، بلکه یاران و همراهان و پسران و دخترانی داشت، هرچند هیچگاه بتی که مجسم‌کنندهٔ الله باشد یافت نشده‌است. مفاهیم مشرکانه با ظهور اسلام به‌شدت مردود شناخته شد. در اسلام، الله نام برتر خداوند بوده‌است؛ باور مسلمانان این است که تمامی نام‌های دیگر الهی به این نام اشاره می‌کنند. الله یکتاست، تنها خدا بوده، و خالق توانای جهان است. خدای پدر
در دین یهود، خدا بعنوانِ پدری توصیف می‌شود که خالق، زندگی بخش، قانونگذار و محافظ است. با این حال، در یهودیت استفاده از عنوان پدر برای خدا به‌طور کلی استعاره و یکی از بسیاری از عناوینی است که یهودیان به خدا نسبت می‌دهند. نام‌های خدا در یهودیت
در یهودیت از نام‌های مختلفی برای اشاره به خداوند استفاده می‌شود. رایجترین نام استفاده شده در تورات نام چهار حرفی خداوند یهوه (عبری :יהוה) می‌باشد که گاهی تتراگراماتون نامیده می‌شود. نام‌های دیگر مورد استفاده در یهودیت عبارتند از ال (خدا) ُ الوهیم (که به معنی خدای واحد ترجمه می‌شود با اینکه این لغت جمع است) ال شدای (خدای قدرتمند) آدونای (ارباب) الیون (بالاترین) و آوینو (پدرمان). این نام‌ها با معنی نام به صورت رایج نیستند بلکه به معنی لقب‌های مختلف برای اشاره به یک معنی هستند. تنزیه
در دین، تنزیه به معنی برتری و تعالی خدا نسبت به آفرینش است. در دینشناسی یهودی قرون وسطا، خدا با نام بی پایان شناخته می‌شد. در اسلام، نیز ذات خداوند از توصیف مبرا دانسته می‌شود و شرق و غرب متعلق به الله دانسته می‌شود. در دیگر ادیان نیز مراتب تنزیهی وجود دارد. خدا
خُدا به معنی مالک و صاحب، قدرتی برتر و بدون ماهیتِ قابل تعریف، بر مبنای مفهوم‌محوری بسیاری از ادیان به ویژه ادیان ابراهیمی (یهودیت، مسیحیت، اسلام و بهائیت) می‌باشد. در این ادیان، خدا به عنوان آفریننده و آغازگر جهان هستی عنوان شده‌است. یهودستیزی در اسلام
ساموئل روزنبلات بر این باور است که این حوادث بخشی از سیاست‌هایی نبودند که به شکل انحصاری علیه یهودیان انجام شده باشند واینکه برخورد محمد با خویشاوندان عرب بت‌پرست خود شدیدتر بود. علاوه بر این، درگیری محمد با یهودیان از اهمیت کمتری برخوردار بود. به گفته لوئیس، از آنجا که برخورد یهودیت و اسلام حل و فصل شد و در دوران حیات محمد با پیروزی مسلمانان پایان یافت، هیچ مناقشه‌ای الهیاتی که حل نشده باقی مانده باشد به یهودستیزی در میان مسلمانان دامن نزده‌است. همچنین میان انکار پیام‌های مسیحیت و اسلام توسط یهودیان تفاوت وجود دارد، زیرا محمد هرگز ادعا نکرد که مسیح یا پسر خداست، اگرچه از او به عنوان «پیامبر خدا» یاد می‌شود. علت مرگ محمد مورد مناقشه است، اگرچه برخی حدیث‌ها بر این باورند که وی ممکن است سرانجام به دلیل مسمومیت ناشی از سمی که توسط یکی از بیوه‌های یهودی بازمانده در خیبر به وی داده شده بود، درگذشته باشد. انسلم
آنسلم معتقد بود که ذات خدا بسیط است و به سبب این بساطت ذات، وجودش در همهٔ مکان‌ها و زمان‌ها حاضر است؛ این در حالی است که در نظر او وجود خداوند خارج از زمان و مکان است و در هیچ چیز به صورت جوهری وجود ندارد. هر چه موجود است از برکت حضور اوست و با حضور او حمایت می‌شود و اگر او نباشد موجودات وجود خود را از دست خواهند داد و معدوم خواهند شد. از نظر آنسلم خداوند به عنوان "موجود واجب" علت به وجود آمدن "موجودات ممکن" است. برهان دوم: در این برهان به علت وجودی اشیاء توجه می‌شود. همین توجه به علیت است که در این برهان نقش اساسی را ایفا می‌کند زیرا در این برهان از طریق علیت وجود خدا اثبات می‌شود. از نظر آنسلم دو نوع وجود هست: "وجود بنفسه" و "وجود بالغیر". وجود بنفسه آن وجودی است که ذاتی، ضروری و واجب است. یعنی وجودی که وابسته به هیچ چیز جز خود نیست، علت بسیاری معلول‌های دیگر است و نیز نبودش را نمی‌توان متصور شد. وجود بالغیر متعلق به موجودی است که وجودش را از غیر خود می‌گیرد. این موجود موجودی ممکن است و چون موجود ممکن نمی‌تواند علت وجودی خود باشد محتاج به علت واجب است. یهودیت
یهودیت (به عبری: "יהדות"، Yahadut) دین، فلسفه و سبک زندگی قوم یهود است. یهودیت، نخستین دین ابراهیمی و نیز به عقیدهٔ بسیاری، نخستین دین سازمان یافتهٔ یکتاپرست به‌شمار می‌رود. تنخ که حاوی تورات، نوییم و کتوویم است، مجموعه متون مقدس یهودیت به‌شمار می‌آید. یهودیت شامل مجموعه گسترده‌ای از دیدگاه‌های مذهبی، تشریفات، شاخه‌ها، و متون مذهبی می‌باشد. امروز اکثر یهودیان پیرو سه شاخه ارتدوکس، لیبرال، و محافظه‌کار و اقلیتی هم پیرو بازسازی‌خواهی، قرائیم و یهودیت اومانیستی هستند؛ از لحاظ دیدگاه‌های مذهبی این شاخه‌ها بسیار متفاوتند. در حالی که یهودیان ارتدوکس باور به وحی تورات از طرف یهوه، پیروی سخت از قوانین مذهبی، و ظهور مسیحای موعود دارند، یهودیان لیبرال دارای باور به زندگی مدرن، استقلال شخصی، آزاداندیشی هستند. به باور یهودیان مذهبی، یهودیت، پیمان یهوه با بنی‌اسرائیل است. الله پیش از اسلام
این ادعا بی‌ربط به اعتقاد مسلمانان و مسیحیان خوانده شده‌است و برخی آن را توهین‌آمیز خوانده‌اند. استدلال شده که الله به سادگی معادل عربی «خدا» در زبانی عربی است که در اصل از کلمات عبری «ال» و «الوهیم» مشتق شده که در سفر پیدایش تورات به کار رفته‌اند. برطبق گفته لوری پیک، «الله» به‌سادگی کلمه‌ای عربی به معنی خدا است. در حقیقت، مردم عرب‌زبان، مسیحی، یهودی یا مسلمان معمولاً از «الله» برای توصیف خدا استفاده می‌کنند، همانگونه که آلمانی‌ها از «Gott» و فرانسوی‌ها از «Dieu". در حالی که بقیه ایزدان هم با صفت «اله» خوانده می‌شدند، در عبری هم وضعیت دقیقاً به همین‌گونه است. در ده فرمان کلمه «الوهیم» برای اشاره به بقیه خدایان استفاده شده‌است (شما هیچ خدای دیگری به جز من نخواهید داشت) همانگونه که برای اشاره به خدای خالق نیز استفاده شده‌است. مفهوم خدا
بر اساس آیه دوم و سوم فصل اول کتاب پیدایش روح خدا (روح القدس) به همراه خدای پدر و کلام زنده خدا (عیسی مسیح) در زمان پیدایش هستی حضور داشته‌اند و هر سه یک ذات هستند و لذا روح‌القُدُس به همین ترتیب شخصیت سوم تثلیث و خدا است. مسیحیان ایمان دارند که خدا در ذات خود واحد است، اما در عین حال، همواره در عین ذات واحد، در سه شخصیت وجود دارد که هر سه کاملاً خدا هستند. الله پیش از اسلام
نظریه الله به عنوان خدای ماه ادعایی است که توسط برخی مسیحیان انجیلی مطرح‌شده، مبنی بر اینکه نام اسلامی برای خدا، الله، از نام خدای ماه مشرکان عرب نشات گرفته‌است. نتیجه‌گیری این نظریه این است که الله خدایی متفاوت از خدای یهودیان و مسیحیان است و مسلمانان خدای دروغینی را می‌پرستند. این ادعا بیشتر به رابرت موری، متکلم مسیحی، نسبت داده می‌شود که کتابش با نام «خدای ماه الله در باستان‌شناسی خاورمیانه» بیشترین ارجاعات را در مورد این موضوع و میم دارد. همچنین این نظریه در کارتون‌های «جک چیک» تبلیغ شده‌است. گفته شده‌است که استفاده از تقویم قمری و تصاویر ماه در نشان‌های اسلامی نتیجه این منشأ برای الله است. در سال ۲۰۰۹ جورج استارت، یک مردم‌شناس، نوشت: «یک سرشماری جدید برای شورای روابط اسلامی-آمریکایی نشان داد که حدود ۱۰٪ از آمریکایی‌ها براین باورند که مسلمانان پگان‌هایی هستند که خدای ماه را می‌پرستند، عقیده‌ای که به شدت توسط برخی فعالان مسیحی تبلیغ می‌شود.» مفهوم خدا
مفهوم سنتی خدا در یهودیت تاکیداً یکتاپرستانه است. یهودیان خدا را وجود مطلق، نامرئی، و غیرقابل قیاسی می‌دانند که علت غایی همهٔ هستی است. سنت یهودی می‌آموزد که جنبهٔ حقیقی خدا درک ناشدنی و نا فهمیدنی است و این که تنها جنبهٔ فاش شدهٔ خداست که جهان را به وجود آورده‌است، و با نوع بشر و جهان فعل و انفعال دارد. خدای یگانهٔ اسرائیل خدای ابراهیم، اسحاق، و یعقوب است، که راهنمای جهانیان است، و بنی‌اسرائیل را از بردگی در مصر، به در آورد و شریعت موسی را چنان‌که در تورات آمده در کوه سینای توراتی به آنان نازل کرد. دگرجنس‌گرایی
در شماری از کتاب‌های مقدس یهودیت و مسیحیت به دگرجنس‌گرایی اشاره شده‌است. در کتاب سفر پیدایش بیان شده‌است که خدا به‌منظور تنها نبودن مرد برای او همراهی آفریده‌است؛ این کتاب همچنین حاوی فرمانی است که به مرد دستور ترک پدر و مادر و یکی شدن با همسر خویش را می‌دهد. تقریباً تمامی مذاهب تنها ازدواج بین زن و مرد را به رسمیت می‌شناسند، اما استثنائاتی نیز در برخی رسوم آیین بودایی و آیین هندو، جهان‌گرایی توحیدگرا، کلیسای جامعه متروپولیتن، مسیحیان انجیلی، کوئیکرها، کلیسای متحد کانادا و در میان یهودیان اصلاحگرا و یهودیان محافظه‌کار وجود دارد. مفهوم خدا
از نظر بهائیان، تنها راه شناسایی خداوند، شناخت مظهر ظهور است، زیرا تفکّر و تعقّل آدمی هیچ‌گاه به مقام الهی راه ندارد و هرآنچه که انسان در مورد ذات الهی بیندیشد، زاییدهٔ فکر و خیال او است. امّا مظهر ظهور الهی، جامع تمام صفات و اسماءالهی است و قابل شناسایی می‌باشد. البته شدّت ظهور صفات الهی در مظاهر ظهوری که در زمان و مکان متفاوت ظهور نموده‌اند متفاوت است. دادارباوری
دادارباوری خود زیر مجموعه‌ای ازماهان خداشناسی است. هر دو شامل باور به خدا هستند. مانند خداشناسی، دادارباوری باوری بنیادی است که ادیان می‌توانند برمبنای آن ایجاد شوند. مانند ادیان یهودیت، مسیحیت، اسلام که براساس خداشناسی بنا شده‌اند؛ آیین‌های جهان‌گرایی توحیدگرا و کنفوسیانیسم نیز براساس دادارباوری ایجاد شده‌اند. همچنین دادارباوری به یک سری اعتقادات شخصی دربارهٔ نقش طبیعت در معنویّت نیز منسوب می‌شود. خداناباوری
بی‌خدایی منطقی بر این است که انواع مفاهیم خدا مثل خدای شخص‌وار مسیحیت دارای ویژگی‌های منطقاً غیرممکن هستنند. این‌گونه بی‌خدایان براهین قیاسی علیه وجود خدا اقامه می‌کنند، که مدعی‌اند بین برخی ویژگی‌های خدا ناسازگاری وجود دارد؛ مانند کمال، مقام خالق، تغییرناپذیری، علم لایتناهی، حضور در همه جا، قادر مطلق، خیرخواهی مطلق، تعالی، شخص‌وارگی، غیر فیزیکی بودن، عدالت و رحمت. تولدی دیگر (کتاب شجاع‌الدین شفا)
نویسنده هدف خود را از نگارش کتاب آشنا نمودن نسل آینده از واقعیت کلی در مورد ادیان بیان می‌کند. وی در بخش اول از کتاب خود به توضیح مفهوم «خدا» در آئین‌های توحید می‌پردازد. او تصویری که از خدا در کتاب‌های مقدس یهودیان، مسیحیان و مسلمانان آمده‌است را بازگو می‌کند و به تفاوت‌های آن‌ها اشاره می‌نماید. وی سپس در مورد مفهوم پیامبران در این ادیان به نگارش می‌پردازد. او با ذکر بخش‌هایی از تورات و قران که در مورد سرگذشت پیامبران است به تفاوت‌ها و گاه تناقض‌هایی که این شخصیت‌ها در کتاب‌های مقدس یهودیان و مسلمانان دارند اشاره می‌کند. او شرح نگارش کتاب‌های مقدس این ادیان را از منظر تاریخی بیان می‌کند. وی سپس به نحوه آفرینش جهان در این کتاب‌ها می‌پردازد و آن را یک اسطوره می‌نامد. نویسنده در ادامه به نقش ایران و مذاهب کهن ایرانی در آنچه که او پیدایش مذاهب توحیدی می‌نامد می‌پردازد. در بخش‌های بعدی شفا در مورد زندگی پس از مرگ و قوانین اجتماعی این ادیان و شباهت‌ها و تفاوت‌های آن‌ها در این مذاهب می‌نویسد. وی سپس به ریشه یابی تاریخی این مسئله می‌پردازد که چرا مفاهیمی که ادیان به آن پرداخته‌اند همچون «خدا» اصلاً پدید آمده‌اند. او به ترس به عنوان یک عامل اشاره می‌کند. او در فصل «مذهب فردا» عرفان ایرانی را مورد تأیید قرار می‌دهد: با این حال تأکید می‌کند که بازگشت به آئین زرتشتی یا به گرایش‌های عرفانی برای ایران یا جهان هزاره سوم نه واقع بینانه‌است و نه منطقی. خداناباوری
افراد بی‌خدا معمولاً بی‌دین در نظر گرفته می‌شوند، ولی برخی فرقه‌ها در داخل ادیان بزرگ هم وجود خدای شخص‌وار و خالق را رد می‌کنند. در سال‌های اخیر، برخی فرقه‌های مذهبی خاص شاهد افزایش شمار پیروان آشکارا بی‌خدا شده‌اند، از جمله بی‌خدایی یهودی یا اومانیستی و بی‌خدایی مسیحی. روح‌القدس در مسیحیت
بر اساس آیه دوم و سوم فصل اول کتاب پیدایش، روح خدا (روح القدس) به همراه خدای پدر و کلام زنده خدا (عیسی مسیح) در زمان پیدایش هستی حضور داشته‌اند و هر سه یک ذات هستند و لذا روح‌القدس به همین ترتیب شخصیت سوم تثلیث و خدا است. مسیحیان ایمان دارند که خدا در ذات خود واحد و یگانه است، اما در عین حال، همواره در عین ذات واحد، در سه شخصیت وجود دارد و که هر سه کاملاً خدا هستند. وابسته به محتوا: محمد در فرهنگ و ادبیات اسلامی
برخلاف ادیان مسیحیت و بودیسم، که عمده هنرهای مذهبی آنان شمایلی (iconic) است، هنرهای اسلامی به‌طور اکید، غیر شمایلی (aniconic) بوده و مسلمانان از به تصویر کشیدن خداوند و محمد، منع شده‌اند. خدا در مسیحیت
این مقاله اساساً خدا را از منظر «عیسویت نایسین» مورد بحث قرار می‌دهد. هرچند در کتب عهد جدید هیچ دکترین رسمی برای تثلیث وجود ندارد اما با وجود آن «مکرراً در مورد پدر، پسر و روح‌القدس … به گونه‌آی صحبت می‌کنند که یک فهم تثلیثی از خداوند به دست می‌دهد.» از این نوشته‌ها برداشت سه‌خدایی برداشت نمی‌شود، به عبارت دیگر از آن نتیجه نمی‌شود که سه خدا وجود دارد. در حدود سال ۲۰۰ میلادی، ترتولیان یک نسخه دکترین تثلیث را ترتیب کرد که الوهیت عیسی را تأیید نموده و به تعریف که توسط شورای جهانی ۳۸۱ ارائه گردید نزدیک شد. دکترین تثلیث را می‌توان بدین شکل خلاصه نمود: «یک خدا در سه شخص و یک ماهیت وجود دارد. خدای پدر، خدای پسر و خدای روح‌القدس.» معتقدین به تثلیث که اکثریت عیسویان را شکل می‌دهند، دکترین تثیلیث را هسته ایمانی خویش بر می‌شمرند. آنهاییکه به تثلیث عقیده ندارند پدر، پسر و روح‌القدس را به طرق مختلف تعریف می‌نمایند. وجود خدا
تنوع وسیعی از براهین له و علیه وجود خدا را می‌توان تحت عنوان متافیزیکی، منطقی، تجربی، فردی (subjective) یا علمی دسته‌بندی کرد. در مناسبات فلسفی، سؤال وجود خدا زمینه‌های معرفت‌شناسی (طبیعت و گستره دانش) و هستی‌شناسی (مطالعه طبیعت هستی، وجود، و واقعیت) و تئوری ارزش را (از آن جا که برخی تعاریف خدا شامل «کمال» (perfection) هستند) در بر می‌گیرد. ساتیا سای بابا
دوستداران او ادعا دارند «معجزات الهی ساتیا سای بابا که همه روزه در سراسر این کره خاکی مشاهده می‌شود» اما به گفته خودش بزرگ‌ترین معجزه او، قدرت تغییر و ایجاد تحول در انسان‌ها است. من آمده‌ام که هندو، هندوی بهتری، مسلمان، مسلمان بهتری و مسیحی، مسیحی بهتری باشد.» ساتیا سای بابا، خداوند را واحد و بی‌شکل می‌دانست و بر حضور حی، فراگیر و همه‌گیر خداوند تأکید فراوان داشت. ایده‌گرایی
از آنجا که ایده‌گرایان به هیچ‌یک از خدایانی که ادیان اصلی ارائه کردند اعتقاد ندارند، تصور هر یک از ایده‌گرایان از معنویت متفاوت خواهد بود. این تصور می‌تواند برگرفته از یهودیت، مسیحیت و اسلام باشد (که خدا را به‌عنوان نیرو یا ذهنی که در خارج از جهان وجود دارد باور دارند)، تا موقعیتی مشابه جهان بینی بودایی، که یعنی قدرت معنوی جمعی موجود در جهان باشد. سایر ایده‌گرایان کاملاً ندانم‌گرا هستند، و ماهیت واقعی خدا را کاملاً ناشناخته یا غیرقابل شناخت می‌دانند. مفهوم خدا
گروه دیگری نیز به خدافراگیردانی (Panentheism) باور دارند. خدا-فراگیر-دانی شکلی از خداپرستی است که معتقد است خدا دربر گیرنده جهان است ولی برابر با جهان نیست. یعنی جهان ما بخشی از خداست. صوفیان معمولاً معتقدند خدا را نمی‌توان دارای هیچ ویژگی (از جمله ویژگی‌های انسان‌دیسی) دانست و او توصیف نشدنی است. صوفیان برای عقلانیت در شناخت خدا اهمیتی قائل نیستند و معتقدند تنها از راه شهود و سایر روش‌های درونی می‌توان به وجود خدا پی برد.خدا از دید اسلام گرایان هستی مطلق است و هیچ‌کس به اندازه خدا مخلوقش را دوست ندارد. خدا در مسیحیت
در طی پیشرفت ایده‌های مسیحیت در مورد خدا، در جهان غرب، انجیل «هم از لحاظ نظری و هم از لحاظ حقایق، تأثیرات غالبی داشته‌است». بی‌خدایی و دین
به‌طور کلی فرمولاسیون پایه‌ای یهودیت نیازمند اعتقاد به خدا است (که در نماز مهم یهودیت یعنی شماع متبلور شده‌است). در بسیاری جنبش‌های نوین یهودیت، خاخام‌ها نحوه رفتار فرد یهودی را بیانگر اینکه او پیرو یهودیت هست یا نه در نظر گرفته‌اند. در برخی از این جنبش‌ها پذیرفته شده که ممکن است فردی یهودیت را به عنوان سنت اجرا کند ولی در عین حال ندانم‌گرا یا بی‌خدا باشد. وجود خدا
گروهی از این براهین درصددند وجود خدا را با مشاهدات ما از جهان ناهمخوان نشان دهند؛ برخی نیز خدا را موجودی خود-متناقض می‌خوانند. وجود (اسلام)
وجود واژه‌ای عربی است که معمولاً در دین اسلام به معنای هستی، وجود، حضور، موجودیت، مص ترجمه می‌شود. اگرچه، در دین اسلام، به این متمایل است که معنایی عمیق‌تر بخورد گیرد. گفته شده‌است که همه چیز وجود خدا را با یافته شدن یا دریافته شدن توسط خدا می‌گیرد. الهیات دفاعی
علاوه بر این، مزمور ۱۹: ۱ می‌گوید: «آسمان‌ها از جلال خدا سخن می‌گویند، و کشتی از کار دست‌های او گفته می‌شود.» همان‌طور که روم ۱:۲۰ می‌گوید، وجود خدا «از زمان خلقت جهان آشکار است، همان‌طور که ذهن آن را از طریق موجودات درک می‌کنند، به طوری که مردم بدون بهانه ای بدست می‌آیند.» مسیحیان این بخش‌ها را با استدلال‌های منطقی برای وجود یک خالق، مانند شواهد کیهان‌شناسی (کیهانی) و تلولوژیکی (تل) پیوند می‌دادند. دین‌های ابراهیمی
اسلام در قرن هفتم میلادی با دیدگاهی به‌شدت توحیدی به خدا ظهور یافت. محمد پیامبر این دین است. تمام مسلمانان قرآن را کتاب مقدس خود می‌دانند. مسلمانان معتقدند همه پیامبران، از آدم تا محمد، هدف مشترکی داشته‌اند و پیام‌آور توحید و یکتاپرستی بوده‌اند. در قرآن، سوره احزاب آیه ۴۰، از محمد به‌عنوان آخرین پیامبر یاد شده‌است. دین‌های ابراهیمی
ادیان ابراهیمی همگی معتقد به تئوری پیامبری هستند، و بر این باورند که خداوند به منظور هدایت بشر افرادی را انتخاب می‌کند و برای آن‌ها پیغام‌هایی را می‌فرستد. پیامبران این ادیان با اختلاف اندکی مشترکند. مسیحیان به تمامی پیامبران یهود به اضافه عیسی معتقدند. مسلمانان نیز به تمامی پیامبران یهود و مسیحیت به اضافه محمد معتقدند. اگرچه در مورد عیسی میان مسلمان و مسیحیان اختلافاتی وجود دارد. مسیحیان عیسی را پسر خدا می‌دانند در حالی که مسلمانان معتقدند او یکی از پیامبران الهی است. فرهنگ در اسرائیل
اسلام از دیدگاه بنیادی و مذهبی، ساختار، فقه و عملکرد خود به شدت تحت تأثیر یهودیت قرار گرفت. اسلام ایده‌های خود را از متن مقدس قرآن، سرانجام از یهودیت، مشتق می‌کند و حاوی اشاراتی به بیش از پنجاه نفر و رویدادهایی است که در کتاب مقدس یهودیت نیز آمده‌است از جمله روایت آفرینش، آدم و حوا، قابیل و هابیل، پیدایش. روایت سیل نوح، ابراهیم، سدوم و گمورا، موسی و خروج، داود پادشاه و پیامبران یهودی. عهد جدید که توسط یهودیان در روم یهودا تألیف شده‌است، همچنین بر اسلام تأثیر گذاشته‌است و قرآن از چهره‌هایی همچون عیسی، مریم و جان باپتیست نیز یاد می‌کند. کدهای رژیمی و حقوقی اسلام، طراحی اساسی مسجد، عبادتگاه اسلامی و نماز جمعی اسلام از جمله روالهای فداکارانه آنها ناشی از یهودیت است. مفهوم خدا
مسلمانان معتقدند خدا قابل درک نیست. از جعفر صادق حدیثی نقل شده‌است که: «کُلٌّ ما مَیَّزتُموها بِاَدَقِّ اَوهامکُم هُوَ مُوجودٌ مِثلُکُم مَردود اِلَیکُم» یعنی «هر آنچه شما با دقیق‌ترین افکارتان تصور کنید، آن موجودی مثل شماست (مخلوق ذهن شماست) و (به عنوان خدا) قابل قبول نیست.» لذا فکر کردن در چیستی خدا نتیجه مثبتی نخواهد داشت، ولی تفکر در صفات خدا (مانند بخشندگی، دانایی، عدالت و غیره) از کارهای پسندیده به‌شمار می‌رود. یهودیت
شاید مهم‌ترین محور اندیشه‌ای که از دیدگاه تفکر انسان شناختی در دین یهود وجود داشته باشد و سپس آن را در سایر ادیان الهی نیز می‌یابیم، تصویر هبوط یعنی سقوط انسان از موقعیت استعلایی و بهشتی خود به زندگی در رنج و سختی بر روی زمین است که در مفهوم «گناه نخستین» مستتر است. ایدئولوژی معادشناختی یهود که از این تصویر ریشه می‌گیرد بر باور به یک خدای واحد، قهار و قدرتمند استوار است که با ابراهیم پیوند بسته و قانون (تورات) خود را به موسی سپرده و بر یک خط سیر ضروری در رفتار انسانی تأکید می‌کند که سرانجام به «نجات» به دست یک منجی در پایان عمر جهان خواهد انجامید. «سرنوشت بشری» در این مفهوم سرنوشتی مشترک است که آینده‌ای مشترک را نیز ایجاب می‌کند. هر چند این اشتراک همان گونه که خواهیم دید با مفهوم «برگزیدگی» قوم یهود ناخوانایی دارد. در دین یهود، انسان تصویری است از خدا و از این رو شناخت انسان در واقع شناخت پروردگار است. در عهد عتیق این امر به خوبی روشن است. در سِفْر پیدایش می‌خوانیم: «و خدا گفت آدم را به صورت ما و موافق شبیه ما بسازیم». (۱:۲۶)و این انسان خدای گونه است که حاکم بر زمین و موجودات آن شمرده می‌شود: «تا بر ماهیان دریا و پرندگان آسمان و بهایم و بر تمامی زمین و حشراتی که بر زمین می‌خزند حکومت نماید، پس خدا آدم را به صورت خود آفرید. او را به صورت خدا آفرید. ایشان را نر و ماده آفرید، و خدا ایشان را برکت داد و خدا به ایشان گفت بارور و تکثیر شوید و زمین را پر سازید و در آن تسلط نمایید و بر ماهیان دریا و پرندگان آسمان و همهٔ حیواناتی که بر زمین می‌خزند حکومت کنید» (سِفْر آفرینش، ۲۶–۲۸: ۱). در مزامیر نیز می‌خوانیم: «پس انسان چیست که او را به یادآوری و بنی آدم که از او تفقد نمایی، او را از فرشتگان اندکی کم‌تر ساختی و تاج جلال و اکرام را بر سر او گذاردی، او را بر کارهای دست خودت مسلط نمودی و همه چیز را زیر پای وی نهادی»(۴–۷: ۸). توحید (سوره)
الله در زبان عربی به معنی خداوند در زبان فارسی است. مسلمانان الله را تنها خدای عالم می‌دانند. این کلمه توسط عرب‌زبانان مسیحی و یهودی نیز در اشاره به خدا به کار می‌رود. در اسلام، الله نام برتر خداوند بوده‌است؛ باور مسلمانان این است که تمامی نام‌های دیگر الهی به این نام اشاره می‌کنند. الله یکتاست، تنها خدا بوده، و خالق توانای جهان است. خدا در مورمونیسم
این مفهوم از تثلیث سنتی مسیحیت از جهات متعددی متفاوت است، یکی از تفاوت‌ها این است که مورمونیسم دکترین اعتقادنامه نیقیه که بیان می‌دارد خدای پدر، خدای پسر و روح‌القدس موجود مشابه یا از یک ماده هستند، را نپذیرفته یا ادامه دهنده آن نیست. هم‌چنین، مورمونیسم تعلیم می‌دهد که ذکاوت موجود در هر انسان یک‌جا با خدا، ابدی است. مورمون‌ها از واژه قادرمطلق برای توصیف خدا استفاده می‌کنند و او را خالق می‌خوانند: آن‌ها خدا را یک موجود متعالی و ابدی اما تابع قانون طبیعی ابدی می‌دانند که مستلزم ذکاوت، عدالت و ماهیت ابدی ماده است (یعنی خدا دنیا را نظم بخشیده اما آن را از هیچ نیافریده است). مفهوم خدا از دید مورمون‌ها هم‌چنین از سنت یهودی وحدانیت اخلاقی که در آن الوهیم (אֱלֹהִים) یک مفهوم کاملاً متفاوت است، نیز تفاوت قابل ملاحظهٔ دارد. کثرت‌گرایی دینی
در دنیای غرب، در برابر پلورالیسم دینی، دو مکتب فکری دیگر، با عنوان انحصار گرایی و شمول گرایی نیز مطرح است. انحصار گرایی بر آن است که راه نجات و رستگاری در یهودیت سپس در مسیحیت تأثیر پذیرفته‌است. نه از آن روی که حقیقت ناب تنها در آئین مسیحیت یافت می‌شود بلکه از آن روی که تجلی الهی، منحصراً در مسیح واقع شده‌است (در اعتقاد مسیحیان، عیسی مسیح و خداوند یکتا دارای یک ذات هستند) و چون راه نجات، در گرو عنایت و لطف الهی است که از طریق تجلّی او بر بشر دست یافتنی است و نیز تجلّی خداوند شخصی بوده و فقط در مسیح رخ داده‌است، پس راه نجات منحصراً در آیین مسیحیت است. کارل بارت متکلم مسیحی پیرو آئین پروتستان از طرفداران این نظریه است. خدا در اسلام
۱-وحدانیت: خداوند یگانه است بی مثل و مانند و شبیه و مرکب از اجزاء خارجی و عقلی نمی‌باشد. صفاتی که به این صفت اصلی بازمی‌گردد عبارتند از: احد، واحد، مشهور، معروف، غریب، فرد، کافی، وتر، موجود، غایت. پرستش
خداوند، در یهودیت خدائی است مهربان و [[بخشنده]] که پناهگاه و محل انس و [[امنیت]] است برای مردم زمانه، و همه چیز با او معنا پیدا می‌کند، امّا در [[عهد جدید]] خداوند معنای عمیقتر و باشکوه‌تر دارد. از دیدگاه [[مسیح]] خداوند را باید با تمام قلب و جان دوست بدارید و این اولین و مهم‌ترین دستور خدا است. [[ایمان]] و عبادت در مسیحیت به دو معنای دوست داشتن خداوند با تمام [[قلب]] و [[جان]] و محبت و خدمت به مردم به کار رفته‌است. امّا در مسیحیت از آن‌جایی که باور عهد جدید بر آن است که [[عیسی]] [[پسر خداوند]] است، عبادت هم شامل خداوند آسمانی می‌شود و هم خداوندی که [[جسم]] شد؛ یعنی مسیح. پس پرستش و عبادت خداوند، بدون اطاعت و پرستش مسیح غیرممکن است. مسیح چهره دیدنی خدای نادیده‌است. او فرزند خداست و بر تمام موجودات برتری دارد. در واقع هستی به وسیله عیسی مسیح به وجود آمده‌است ... نوارهای بی‌خدایی
آرتور میلر، نویسنده آمریکایی، با دیدی از پیشینه یهودیش به بی‌خدا شدنش می‌پردازد. او می‌گوید که به باور مسیحیان، یهودیان کافرند چون ایمان ندارند که عیسی پسر خداست. از سوی دیگر مسلمانان و یهودیان، مسیحیان را کافر می‌دانند، زیرا مسیحیان باور دارند که عیسی پسر خداست و… او اینطور نتیجه می‌گیرد که به واقع هر یک از ما با هر دینی، نسبت به بی شمار دین و بی شمار خدا کافر هستیم؛ بیخدایان فقط به اندازه یک خدا بیشتر از بقیه کافر هستند! خدا در هندوئیسم
این ایده که ممکن است مظاهر متعددی از خدا یا اصل روحانی واحدی وجود داشته باشد، در متون ویدیک مکرراً ذکر شده‌است. به‌طور مثال، به غیر از آیهٔ ۱٫۱۶۴ که این آموزه را بیان داشته، آیهٔ قدیمی‌تر ۵٫۳ "ریگ‌ودا" چنین می‌گوید: مفهوم خدا
دئیست‌ها خدایی را باور دارند که جهان را خلق کرده اما پس از خلق آن نابود شده یا اگر همچنان وجود دارد، در آن دخالت نمی‌کند.به عقیده دکتر شایان سعیدی نگارنده کتاب خدا و انسان خدا و استاد دانشگاه هاروارد خدا نابود نشده بلکه در واقع درون همه انسان‌ها جریان دارد. ن. فخر در کتاب "سفر به دل ادیان٬" این گروه را "خدا باور برون‌دین" می‌نامد. جنسیت خدا
بیشتر مسیحیان به تثلیث اعتقاد دارند که بر مبنای آن یک خدای واحد وجود دارد که در قالب سه شخصیت خدای پدر، خدای پسر و روح‌القدس ظاهر شده‌است. خدای پسر که در وجود عیسی تجسم پیدا کرد یک انسان مشخصا مذکر است. فلسفهٔ کلاسیک غربی خدا را فاقد جنسیت قطعی می‌داند زیرا داشتن جسم برای خدا غیرممکن است. تثلیث از دیدگاه اسلام
در مسیحیت، آموزه تثلیث می‌گوید که خداوند وجودی واحد است که در عین حال و به‌طور ابدی، ذات مشترک سه شخص متمایز، پدر، پسر و روح القدس است. با این حال در اسلام، چنین مفهومی از کثرت دربارهٔ خداوند نفی توحید است و با آنچه در کتاب مقدس مسلمانان، قرآن وجود دارد، بیگانه است. شرک، شریک قائل شدن برای خدا - خواه پسر باشند، یا دختر یا شریک دیگر - که در اسلام نوعی بی‌ایمانی قلمداد می‌شود. قرآن به‌طور مکرر و قاطعانه بر یگانگی مطلق خداوند تصریح می‌کند، بنابراین احتمال شراکت شخص دیگری در حاکمیت یا ذات او را رد می‌کند. نبیل زرندی
مَن یُظهِرُهُ الله (به معنی: "کسی که خدا ظاهرش می‌کند") به باور بابیان و بهائیان، فردی است که بنا به کتاب بیان فرستاده خدا است و خداوند بعد از سید علی محمد باب او را به پیامبری برخواهد گزید تا راهنمای بشر و نجات‌بخش عالم باشد. به اعتقاد بهائیان، مَن یُظهِرُهُ الله، همان بهاءالله، شارع دیانت بهائی است. نقد کتاب مقدس
نقد عهدین به ایرادها و تناقض‌هایی که به کتاب مقدس وارد دانسته‌اند، می‌پردازد. معتقدان به یهودیت (فقط قسمت‌های یهودی) و مسیحیت کتاب مقدس را کلام خدا می‌دانند. مسلمانان اذعان به وحی چنین کتاب‌هایی از خدا به موسی و عیسی دارند اما سخن از تحریف شدن نسخه‌های اصلی طی تاریخ می‌گویند. از آن سو برخی منتقدان از اساس این کتاب‌ها را دست‌نویس بشر می‌خوانند. در اینجا چند انتقاد به کتاب عهد جدید و قدیم و تفسیری که از سوی این منتقدان از از این کتاب‌ها دارند، پرداخته شده‌است. پاسخ مسیحیان به انتقادات مطرح شده در این صفحه، در مقاله ای جداگانه به نام الهیات دفاعی قابل دسترسی است. صفات خدا در مسیحیت
جاودانگی خداوند مربوط به وجود او در ورای زمان است. با استفاده از آیاتی مانند ، وین گرودم بیان می دارد كه ، "خداوند در وجود خود هیچ آغاز ، پایان یا توالی لحظه ای ندارد و او همه زمان ها را به طور واضح می بیند ، با این حال خدا وقایع را در زمان می بیند و به موقع عمل می كند " کثرت‌گرایی دینی
کاربرد دوم) اینکه، دین واحدی از طرف خداوند آمده که چهره‌های مختلفی دارد؛ مسیحیت، یهودیت و اسلام و زرتشتیت به معنای خاص، همه ادیان، چهره‌های یک حقیقت هستند. اختلاف در جوهر ادیان نیست بلکه در فهم دین است. کسانی به گونه‌ای آن امر الهی را فهمیدند و یهودی شدند، عده‌ای دیگر، به شکل‌دیگری فهمیدند و مسیحی شدند و کسانی، به شکل‌دیگری فهمیدند و مسلمان شدند. نباید بگوئیم که این مذهب، درست است و آن نادرست. یا این دین درست است و دیگری نادرست. اصلاً این بحث‌ها، جایی ندارد. برای اینکه هر کس، طبق ذهنیت و شرایط خود، درکی از این واقعیت دارد. آنچه در اختیار ماست، فهم‌های مختلفی است که به صورت قاطع نمی‌توان ادعا کرد که کدام بهتر یا درست است. البته با یک قراینی می‌توان فهمی را بر فهم دیگر ترجیح داد. ما صراط مستقیم نداریم بلکه صراط‌های مستقیم داریم. این پلورالیسم: "یعنی پذیرفتن چند نوع فهم و چند نوع برداشت و چند نوع معرفت نسبت به یک حقیقت واحد، حتی اگر با یکدیگر" "متضاد باشند." خدا در هندوئیسم
هندوئیسم، ذات مطلق میتافیزیکی را برهمن خوانده، تعالی و حلول واقعیت را به آن نسبت می‌دهد. مکتب‌های مختلف فکری، براهمن را به عنوان خدای شخصی، غیر شخصی یا میان شخصیتی تعبیر می‌کنند. ایشور چاندرا شارما براهمن را به عنوان «حقیقت مطلق، فراتر از تمام دوگانگی‌های وجود و عدم وجود، نور و تاریکی، و زمان، فضا و علت» توصیف می‌کند. خدا در مسیحیت
آگوستین هیپو، توماس آکویناس و سایرین، خدا را با اصطلاح لاتینی "ipsum esse" که می‌توان آنرا «موجودیت خود» ترجمه کرد، تعریف کرده‌اند. واجب‌الوجود بودن خدا، باعث می‌شود که خدای مسیحیت به «یک موجود» تبدیل نشود، بلکه «موجودیت خودی» شده که می‌تواند با اصطلاحاتی همچون «ذاتی که برای موجودیت، اتکا به هیچ چیز خارجی ندارد» یا «ذاتی که همه چیز برای موجودیت به او نیاز دارند» آن را توضیح داد. همه‌خدایی
همه‌خدایی، هستی الهی یا پان‌تئیسم گونه‌ای فلسفی از بی‌دینی و نقد دین است. باور به اینکه خدا (یا الوهیت) و جهان هستی (یا طبیعت به عنوان کلّیّت همه چیز) یکی‌اند. بر اساس آن، خدای شخصیّت‌دار مانند الله و یَهُوَه و مانند آن که خالقی مستقل از طبیعت است، وجود خارجی ندارد. پس بر اساس آن مذاهب پدید آمده از اینها نیز عقایدی ناروا هستند . واژهٔ "خدا" مترادف هست با قانون‌مندیِ حاکم بر امور جهان. بنا به این نظریه، خدا موجودی که جدا از این عالم باشد، نیست؛ کلّ نظام طبیعی است یا جنبه‌ای از آن جلوه گر قدرتش است یا قوّه و قدرتی که در تمام جهان انتشار و نفوذ دارد، خداست. خدا همه جا هست و همه چیز است یا در همه چیز است. این شامل همه شر و همه خیر و مترادفاً همه زیبایی و همه نقص‌ها و ضعف در جهان هستی می‌شود. خدا
در کتاب مقدس یهودیان و مسیحیان، خداوند به نام یهوه به بنی اسرائیل و موسی معرفی می‌شود. در باور دسته دیگری از دین‌ها از جمله بوداگرایی، هندوگرایی و دین‌های منقرض شده‌ای مانند مذهب المپی خدایان زیادی وجود دارند. این خدایان یا ایزدان، معمولاً قادر مطلق نیستند و نمادهای جنبه‌های گوناگون جهان برتر و ماوراءالطبیعه هستند. به این‌گونه دین‌ها، دین‌های چندخدا گفته می‌شود. در باور صوفی‌گرایان، موجود برتر یعنی خدا، (که صوفیان آن را «حق» می‌نامند) موجودی است که به هیچ‌یک از صفاتی که در جهان ما یا در ذهن ما حضور دارند، منسوب نیست. گروه دیگری (از جمله عده‌ای از صوفیان) به همه‌خدایی باور دارند. همهٔ خداباوران یا به‌دیگر سخن، گروندگان به مفهوم وحدت وجود، کل همین جهان را برابر با خدا می‌دانند. گروه دیگری نیز به خدافراگیردانی (Pantheism) باور دارند. خدا ـ فراگیر ـ دانی شکلی از خداپرستی است که معتقد است خدا دربر گیرنده جهان است ولی برابر با جهان نیست؛ یعنی جهان ما بخشی از خداست.خُدا نام اطلاق شده در فارسی به وجود آفریدگار جهان؛ اما متمایز از آن، در نظام‌های ایمانی است، خواه این خدا به‌صورت یکتا در یکتاپرستی مطرح باشد، یا به‌صورت ایزدبانو ای در کنار دیگر خدایان که در چندخدایی طرح می‌شود. همچنین چه ارتباطش را با جهان حفظ نموده باشد و چه در امورات آن دخالت نکند. خدا متداول‌ترین واژه‌ای است که به آفریدگار فراطبیعی ناظر جهان اطلاق شده‌است. متکلمان ویژگی‌های گوناگونی را به مفاهیم متعدد خدا نسبت داده‌اند. از معمول‌ترین این ویژگی‌ها می‌توان به علم مطلق، قدرت مطلق، حضور در همه‌جا در آن واحد، خیر اعلی بودن، بسیط بودن و وجود داشتن ضروری اشاره نمود. همچنین خدا به‌عنوان وجودی مجرد و شخصی وار؛ مرجع تام تعهد اخلاقی و بزرگ‌ترین موجود قابل تصور، تلقی شده‌است. خدا در مسیحیت
خدا در مسیحیت، یک ذات عالی ابدی است که همه چیز را خلق کرده و نگه می‌دارد. مسیحیان به خدای یکتاپرستی معتقدند که هم متعالی است (کاملاً غیروابسطه و مجزا از عالم مادی) و هم در همه‌جا حاضر (در جهان مادی). تعالیم مسیحیت در مورد تعالی، همه‌جا حاضر بودن پروردگار و عشق او به بشر، این عقیده که خدا از همان ماده که کائنات را آفریده، ساخته شده‌است را مستثنی ساخته (رد همه‌خدایی) ولی این که ماهیت ملکوتی خدا در یک واقعه بنام تجسد، در شخص عیسی مسیح با جوهر انسانی عجین شده‌است را می‌پذیرد. تک‌خداپرستی
تک‌خداپرستی اولین رکن دین اسلام است. آیات قرآن به شدّت توحیدی می‌باشد، به صورتی که یکی از سوره‌های آن به نام توحید نام گذاری شده‌است و موضوع آن یگانگی خداوند می‌باشد: و یادآوری می‌کند که با فرزندان آدم پیمان گرفته شده‌است که تنها خدا را بپرستند و عبادت خدا را تنها راه رستگاری می‌داند: قرآن تک‌خداپرستی را شرط لازم برای بخشیده شدن در روز قیامت معرفی می‌کند: همچنین قرآن مسیحیان و پیروان دیگر ادیان را به خاطر پرستش غیر از خدا سرزنش می‌کند و او را منزه از هر شریک دیگری می‌داند: قرآن، انسان را به‌طور ذاتی یکتاپرست می‌داند: همچنین عبارت «لا اِلهَ اِلا الله» (خدایی جز خدای یگانه (الله) نیست) اولین بخش از شهادتین می‌باشد که در اذان و نمازهای مسلمانان، هر روز تکرار می‌شود. همچنین کسانی که می‌خواهند مسلمان شوند، باید این عبارت (شهادتین) را بگویند. خدا
در مباحث دین و فلسفه دلایل متعددی برای وجود خدا ذکر شده‌است که از میان آنها چهار مورد اهمیت بیشتری دارد. در برهان علیت هر پدیده ای علتی دارد و خود آن علت علت دیگری دارد تا در نهایت به علت اول که خدا است می‌رسد. در برهان نظم با مشاهده موارد نظم در طبیعت پی به وجود خدا می‌بریم. در برهان هستی‌شناسی داشتن زمینه ذهنی از یک وجود کامل و مطلق به نام خدا مطرح کننده این است که خدا وجود دارد. در این استدلال وجود بردو نوع است وجود مخلوقات و وجود خدا که واجب است و به عنوان واجب الوجود یاد می‌شود. در برهان اخلاق وجود ارزشهای اخلاقی و معنوی در جهان مادی قابل توجیه نیست مگر از طرف خدا آمده باشد یعنی اخلاقیات از منشأ طبیعت یا قوانین اجتماعی نیست و منشأ مادی ندارد. کتاب اقدس
بهائیان به خدایی معتقدند که یگانه، جاوید و خالق همه چیز است. این خدا به‌طور مستقیم در دسترس نیست ولی از طریق وحی با پیامبران ارتباط برقرار می‌کند که در این دین پیامبر تجلی خداوندی است. تجدید دین از اصول این آئین است و یکتایی خداوند از آموزه‌های بنیادین دین بهائی است. خداوند در دین بهائی، غیرقابل ادراک، غیرقابل دسترس، منبع تمام وحی، ابدی، عالِم کل، کل، همه‌جا حاضر و قدیر توصیف شده‌است. مفهوم خدا
خداوند در بیان فلاسفه اسلامی تعریف پذیر نیست چون به حد و رسم شناخته نمی‌شود و ماهیت ندارد یعنی خدا را نمی‌توان دید و نمی‌توان آن را وصف کرد. در دین اسلام خدا یگانه است و معبودی جز او وجود ندارد او مالک تمام آسمان‌ها و زمین است اوست که انسان را آفریده و به او عقل داده است و اوست آفرینندهٔ تمام هستی و خلق او فرزندی ندارد و فرزند کسی نیست (یا به عبارتی بر اساس متن عربی موجودی از ذات او تولید و گرفته نشده و تولید شده کسی نیست) او بی‌نیاز است جز او خدایی وجود ندارد. اسلام
از دیدگاه مسلمانان، اسلام خاتم ادیان الهی است. خاتمیت به این معناست که اسلام در بر دارنده تمام آن مطالبی است که باید از طریق وحی برای انسان بیان شود. قرآن دین اسلام را به عنوان خاتم ادیان الهی معرفی می‌کند:یعنی اگر شریعت اسلام را در یکسو و سایر شرایع آسمانی را که برای سراسر حیات بشر در دوران‌های گذشته مقدّر شده‌است در طرف دیگری بگذاریم، شریعت اسلام از همه آن‌ها استوارتر است که این خود معنی خاتمیت و شریعت آخرین است.به جهانیان بگو: پروردگار مرا به راهی راست رهبری فرموده و آن دینی است قیم و زوال‌ناپذیر که بنیادش از همان سنت و رویه ابراهیم است. در سوره بینه پس از آنکه می‌فرماید "مشرکین دست از عقیده باطل خود برنمی‌دارند جز آنکه فرستاده خدا با آیات و بینات فرا رسد و آیات کتاب قیم را برایشان بخواند. اینان دستوری ندارند جز آنکه خدای را با نیت پاک پرستش کنند، نماز بخوانند و…، می‌فرماید: ذلِکَ دِینُ الْقَیمَة. این آیین –اسلام- دینی است قیم و زوال‌ناپذیر. خدا در ادیان ابراهیمی
یهودیت، مسیحیت و اسلام به‌طور کلی به عنوان سه "دین ابراهیمی" شناخته می‌شوند، زیرا همگی این سنت را قبول دارند که خدا (الله یا یهوه) خود را به ابراهیم نشان داده‌است. خدا در بهائیت
مفهوم خدا در بهائیت اساساً موحدانه است. خدا یک ذات لایزال و خلق ناشده بوده و اوست که منبع تمام هستی است. او چنین تعریف شده‌است: «خدای شخصی، غیرقابل ادراک، غیرقابل دسترس، منبع تمام الهامات، ابدی، همه‌چیزدان، همه‌جا حاضر و قادر مطلق». هرچند او متعالی بوده و مستقیماً قابل دسترس نیست، اما تصویر او در مخلوقاتش منعکس شده‌است. هدف از خلقت این است که مخلوق ظرفیت آن را داشته باشد تا خالق خود را شناخته و دوست بدارد. خداوند اراده و هدف خود را از طریق میانجی‌ها به انسان‌ها تفهیم می‌کند که به مظاهر خدا شناخته شده و همان پیامبران و رسولان هستند، آنها ادیان را از زمان‌های ما قبل تاریخ تا امروز بنا نهاده‌اند. برزخ
‌‌برزخ، مکانی در ادیان یهودیت، مسیحیت، اسلام و بهائیت است که جهانی مانند زمین، بهشت و جهنم است اما مردمِ آن که مُردِگان هستند وضعیت هیچ‌کدام از این جهان‌ها را ندارند. پادشاهی خدا
مفهوم پادشاهی خدا یا ملکوت الهی در همه ادیان ابراهیمی یعنی یهودیت، مسیحیت و اسلام وجود دارد. در برخی از موارد از آن به عنوان پادشاهی آسمان یا شاهی خدا نیز یاد می‌شود. نام‌های خدا در یهودیت
در کابالا از نام عین سوف (عبری: אין סוף) به معنی بی‌پایان برای اشاره به خداوند استفاده می‌شود. همچنین در کابالا استفاده از نام ۴۲ حرفی برای خداوند نیز رایج است. کابالیستها همچنین اعتقاد دارند موسی از نام ۷۳ حرفی خداوند برای باز کردن رود نیل استفاده کرده‌است و آیات مربوط به این داستان در تورات نام خداوند را داراست (خروج ۱۴:۱۹–۲۱). آنان این سه آیه را ترکیب می‌کنند تا واژه ۷۲ حرفی برای نام خدا را ایجاد کنند. بعضی اعتقاد دارند که این نام مرتبط با اسم اعظم خداوند است. بیلی مایر
مایر ادعا می‌کند هفتمین حلول زمینی پس از ۶ پیامبر مشترک در ادیان یهودیت، مسیحیت و اسلام خنوخ، الیاس، اشعیا، ارمیا، عیسی و محمد است. خودکشی در ادیان
خودکشی، در ادیان ابراهیمی (دین اسلام، دین مسیحیت، دین یهودیت) و در ادیان هندی (آیین هندو، آیین جین، آیین بودا) مورد نکوهش قرار گرفته است و دید منفی نسبت به آن وجود دارد.این عمل، گناه بزرگی شمرده می شود و سبب رنج، سختی و عذاب در دنیای بعدی می‌شود چون فرد به بدن خود آسیب زده است. الله پیش از اسلام
«الله» در زمان پیش از اسلام به‌خوبی شناخته شده و «ورای خدای یهودیان و مسیحیان، و به عنوان یک خدای بدوی» مورد استفاده بود به‌طوری‌که او یکی از خدایان مکه بود. به‌طور مثال، می‌توان به وجود «الله» در نام عبدالله بن عبدالمطلب (پدر محمد) اشاره کرد. در میان مسیحیان و یکتاپرستان این واژه برای اشاره به خدا به‌کار می‌رفت. عیادت بیماران
در ادیان زیادی از جمله مسیحیت، یهودیت و اسلام به عیادت بیماران توصیه شده است. مثلاً در دین اسلام اهمیت زیادی به این موضوع داده شده و عیادت بیمار زیارت خدا نامیده شده است. نام‌های خدا در اسلام
«حق تعالی را نَود و نُه اسم می‌باشد که اگر کسی آن‌ها را برشمارد، وارد بهشت می‌شود و آن اسامی از این قرار است: الله، الإله، الواحد، الأحد، الصّمد، الأوّل، الآخر، السّمیع، البصیر، القدیر، القاهر، العلی، الأعلی، الباقی، البدیع، الباریء، الأکرم، الظّاهر، الباطن، الحی، الحکیم، العلیم، الحلیم، الحفیظ، الحقّ، الحسیب، الحمید، الحَفِی، الرّبّ، الرّحمن، الرّحیم، الذّاری، الرّازق، الرّقیب، الرّؤوف، الرّائی، السّلام، المؤمن، المهیمن، العزیز، الجبّار، المتکبّر، السید، السبوح، الشهید، الصّادق، الصانع، الطّاهر، العدل، العَفُوّ، الغفور، الغنی، الغیاث، الفاطر، اَلفرد، الفتّاح، الفالق، القدیم، الملک، القدّوس، القوی، القریب، القیوم، القابض، الباسط، قاضی الحاجات، المجید، المولی، المنّان، المحیط، المبین، المقیت، المصوّر، الکریم، الکبیر، الکافی، کاشف الضّر، الوتر، النّور، الوهاب، النّاصر، الواسع، الودود، الهادی، الوفی، الوکیل، الوارث، البرّ، الباعث، التّواب، الجلیل، الجواد، الخبیر، الخالق، خیر النّاصرین، الدّیان، الشکور، العظیم، اللطیف، الشافی.» پرستش
عبادت و پرستش در سه دین ابراهیمی یهودیت، مسیحیت و اسلام به عنوان یک اصل جدایی ناپذیر برشمرده می‌شود که در هر سه دین به عنوان یکی از اولویت‌ها بر آن تأکید شده‌است. این تأکید به حدی است که در آرمان و هدف بعثت موسی آمده که او مأمور شده بنی‌اسرائیل را برای عبادت خداوند از مصر بیرون ببرد. قرآن نیز اولین دعوت محمد را دعوت به توحید، عبادت خدا و دوری از شرک ذکر می‌کند. ادا کردن عبادت در زندگی انسان با آغاز خلقت بوده به‌طوری‌که اولین عبادت به صورت قربانی در تورات و قرآن در مورد دو پسر [[آدم] ([[قابیل]] و [[هابیل]]) ذکر شده‌است. عبادت در طول زمان، صورت‌های مختلفی به خود گرفته‌است. عبادت به معنی اخص آن عبارت است از عبادات [[شریعت]] که در [[شریعت یهود]]، عمدتاً به [[قربانی]]، [[عشریه]]، [[روزه]]، [[اعیاد]] و [[نماز]] و در [[شریعت اسلامی مذهب اهل سنت]] عمدتاً به [[نماز]]، [[روزه]]، [[زکات]] و [[حج]] اطلاق می‌شود. ولی برای مذهب تشیع، علاوه بر اینها، ولایت امامان نیز از ارکان عبادت است .  پرستش آن عبادت عربی نیست، آن ستایش است. پرستش = پرستیدن، پرستاری کردن، تیمار کردن، نگهداری کردن نمونه از شاهنامه فردوسی: هوشنگ پس از شناختن آتش میگوید: بگفتا فروغیست این ایزدی (سخن از آتش ایزدی است، ) "پرستی" باید، اگر بخردی (سخن از نگهداری آتش است نه آن‌که آن را عبادت کنند) آتش پرستی آن نیست که کسی یا یک زرتشتی آتش را "عبادت" کند، آتش پرست آن است که آتش را با افزودن ناپاکی‌ها آن را آلوده نکند و از آن به درستی نگهداری کند. برای نمونه ساختن بمب و ابزار جنگی که آتش میزند و جان و خانماسوزی دارد نشان از "نپرستیدن" از آتش، پرستاری یا نگهبانی از آتش نیست، که تنها سودجویی است. پیامبر
در بهائیت، به کسانی که معمولا پیامبر نامیده می‌شوند، «مظهر ظهور» گفته می‌شود زیرا بهائیان اعتقاد دارند خدا پیام و اراده خود را در همه زمان‌ها و به شیوه‌های مختلفی — از جمله از طریق مظاهر ظهور — ابراز می‌کند. هدف خدا از این کار این است که آن مظاهر دین را در جهان رواج دهند و به همین جهت، اینان واسطه بین خدا و بشر محسوب می‌شوند. مظاهر تجسم خدا محسوب نمی‌شوند، هر چند آن‌ها را با آدم‌های عادی نیز یکسان نمی‌دانند؛ به همین جهت، آنان دارای خصیصه‌های الهی و بشری هستند. در کنار مظاهر، بهائیان پیامبران پایین مرتبه‌تری نیز دارند. در بهائیت، مظاهر چون خورشید (که از خود نور دارد) هستند و پیامبران دیگر چون ماه (که نورشان را از خورشید می‌گیرند). مثلاً، موسی یکی از مظاهر ظهور است اما برادرش هارون در میان پیامبران کوچک‌تر جای می‌گیرد. دیگر پیامبران یهودی نیز در همین دسته‌اند. الله پیش از اسلام
الله پیش از اسلام به‌خوبی شناخته شده و ورای خدای یهودیان و مسیحیان، و به عنوان یک خدای بدوی و ساده مورد استفاده بود به‌طوری‌که او یکی از خدایان مکه بود. الله احتمالاً خدای برتر و مسلماً خدای آفریدگار بود. واژهٔ "الله" را تشکیل شده از دو بخش "ال" (الف و لام تعریف) + "اله" (خدا یا معبود) می‌دانند. پیشوند «ال» نشانگر آن است که الله برای مکیان شناخته شده‌بود. مفهوم خدا
مفهوم خدا یا تعریف خدا در ادیان، مذاهب و مکاتب مختلف، متفاوت است. این مفاهیم می‌توانند بسته به میزان انتزاع یا انضمام یا بر پایه اصول هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی متفاوت باشند. تثلیث
مسیحیان با استناد به برخی از آیات کتاب مقدس چنین اعتقاد دارند که خدا، در عهد جدید (و همچنین عتیق) خود را یک خدای واحد در سه شخص معرفی کرده‌است، که بعداً در قرن دوم میلادی این آموزه تثلیث نام گرفت. تثلیث به صورت مستقیم در عهد جدید وجود ندارد ولی این تعلیم به‌طور غیر سیستماتیک در عهد جدید مطرح گشته‌است. چنانچه ترتولیان پدر کلیسای شهیر قرن ۲–۳ میلادی می‌نویسد: «کتاب مقدس به بهترین شکل سه‌گانه‌باوری را بیان می‌سازد» بی‌خدایی یهودی
به صورت تاریخی بسیاری یهودیان وجود خدا را انکار کرده‌اند. در سال ۱۶۵۶ فیلسوف یهودی باروخ اسپینوزا ایده جدیدی از خدا ارائه کرد که با پانتئیسم همخوانی داشت و پایه‌گذار بیخدایی یهودی شد. آلبرت اینشتین که خود را به شدت یهودی می‌دانست، وجود خداوند را به عنوان خدای شخصی انکار می‌کرد. ستاره‌شناس معروف کارل ساگان که در یک خانواده یهودی به دنیا آمده بود و با یهودی بودن خود مشکلی نداشت، وجود خداوند را انکار می‌نمود. خدا در مسیحیت
مسیحیان نیز همچون مسلمانان و یهودیان معتقدند که خداوند خود را بر ابراهیم سه شه‌پدری انجیلی هویدا ساخت. همه بر این نکته معتقدند که ابراهیم اولین کسی بود که وحدانیت را تأیید کرده و یک رابطه ایده‌آل با خداوند داشت. ادیان ابراهیمی بر این عقیده هستند که خداوند در طول هزاره‌ها با اولادان حضرت ابراهیم در ارتباط بوده و این میثاق در انجیل عبرانی ثبت شده که بسیاری از مذاهب مسیحیت معتقدند که به کتاب عهد قدیم اشاره دارد. خدا در اسلام
نام خاص خدا «الله» بارها در قرآن آمده است. علاوه بر آن رحمان و رب هم در قرآن به عنوان نام های خدا بکار رفته است. مطابق قرآن آدمیان خدا را میشناسند و به خدایی او شهادت داده اند: "و اذ اخذربک من بنی آدم من ظهورهم ذریتهم و اشهدهم علی انفسهم الست بربکم قالوا بلی" به این معنا که:"به یاد آر هنگامی که خدای تو از فرزندان آدم ذریه آنها را برگرفت و آنها را بر خودشان گواه ساخت که آیا من پروردگار شما نیستم؟ همه گفتند: بلی"، و خلقت آدم با شناخت خدا در عالم الست بوده است. و گمراهی بشر سبب شرک به خدا شده است. وجود خدا
برهان‌های اثبات وجود خدا در مباحث دین و فلسفه مورد توجه بوده‌اند و در طول تاریخ برهان‌های زیادی در اثبات وجود خدا ارائه شده‌است. بیشتر این برهان‌ها کمابیش اشتراکاتی به یکدیگر داشته‌اند. می توان براهین را به دو گروه تقسیم کرد: برهانهایی که از خدا به مخلوقات می رسند که به آنها برهان های لِمی یا "a posteriori" می گویند و برهانهایی که از وجود مخلوقات به خدا می رسند که به آنها برهانهای اِنّی یا "a priori" می گویند. همچنین می توان براهینی مستقل از تجربه مشابه برهانهای ریاضی یا براهین تجربی آورد. این برهان از راه اصل وجود داشتن و اینکه این حقیقت قابل انکار و تشکیک نیست، به اثبات خدا می پردازد. تقریر کامل تر و جامع تر آن را ملاصدرا ارائه کرد و بعد آن فلاسفه ای مانند محمد حسین طباطبایی صورت های به خصوصی از آن شرح دادند. خدا در هندوئیسم
هینوتئیسم اصطلاحی‌است که توسط پژوهشگرانی چون ماکس مولر برای توضیح عقیده مذهب ودیک استفاده شد. مولر بیان داشت که آیات "ریگ‌ودا"، قدیمی‌ترین کتاب هندویزم، از چندین خدا ذکر به عمل آورده اما آن‌ها را به صورت آیات «یک خدای نهائی و متعالی» و هم‌چنین «یک الهه متعالی» ستایش کرده‌است، بنابراین مدعی شده که ماهیت خدایان یکیست ("ekam") و خدایان چیز دیگری جز مظهر کثیری از همان مفهوم الوهیت (خدا) نیستند. آتش
یهودیان به آتش توجهی ویژه دارند، زیرا که در باور ایشان ده فرمان با آتش فروفرستاده شد و یهوه خدای ایشان در کوه طور به مانند آتش به چشم موسی دیده شد. در تعبیر ایشان زبانه آتش زبان یهوه است. در بسیاری از ادیان و فرهنگ‌هایی که در آن‌ها قربانی کردن از جمله آیین‌های اصلی بوده، آتش نماد پاکی، پالایندگی یا ربوبیت است. البته در آیین مسیحیت آتش دوزخ از دیرباز در مقابل نور خدا و آسمان‌ها قرار داشته‌است. در قرآن از آتش جهنم و عذاب آتش یاد شده‌است و شیطان و جن از آتش بدون دود آفریده شده‌است. عیسی
از عیسی در ادیان دیگری مانند اسلام و بهائیت نیز به عنوان یک شخصیت مهم یاد شده‌است. مسلمانان معتقدند که عیسی یکی از پیامبران برجسته خدا و همان مسیح وعده داده شده در نوشته‌های یهودی است. آنان تولد او از مریم باکره را قبول دارند اما خدا یا پسر خدا بودن او را نه. در قرآن آمده که عیسی هیچوقت ادعای الوهیت نکرد. بیشتر مسلمانان اعتقاد به تصلیب عیسی ندارند و در عوض معتقدند که خدا او را به صورت جسمانی به بهشت برد. یهودیان این باور که عیسی، مسیح وعده داده شده بود را رد می‌کنند زیرا اعتقاد دارند او نشانه‌های ذکر شده برای مسیح بودن را نداشته، شخصیتی خداگونه نبوده و از مرگ برنخاسته است. بهائیان عیسی را در کنار شخصیت‌های دیگر مثل بهاءالله و زرتشت یکی از مظاهر ظهور به حساب می‌آورند. در مانویت میان شخصیت زمینی عیسی و شخصیت آسمانی او تمایز قائل می‌شد و نیز او یکی از اسلاف مانی به حساب می‌آمد. اسطوره آفرینش
این تفکر که خدا دنیا را از هیچ آفرید "–" "اکس‌نیهیلو" – امروزه در یهودیت، مسیحیت و اسلام تفکر اصلی و عمده است، و فیلسوف یهودی قرون وسطی موسی بن میمون فکر می‌کرد که این تنها مفهومی است که آن سه دین به اشتراک می‌گذاشتند. با این حال این مفهوم در سراسر کتاب مقدس عبری هیچ‌کجا یافت نمی‌شود. خدا در هندوئیسم
مفهوم خدا در هندوئیسم نظر به سنت‌های متنوع آن فرق می‌کند. هندوئیسم دربرگیرنده عقاید مختلفی هم‌چون هنوتئیسم، مونوتئیسم، چندخدایی، خدافراگیردانی، همه‌خدایی، یگانه‌انگاری، ندانم‌گرائی، خداناباوری و غیرخداباوری می‌باشد.