سنگهای دگرگونی چه خصوصیتی دارند؟
سنگ دگرگونی
سنگهای دگرگون، سنگ‌هایی هستند که تقریباً از تغییر شکل سنگ‌های قبلی به علت تغییر شرایط فیزیکی (فشار ـ دما) یا شیمیایی و در حالت جامد به‌وجود می‌آیند. پدیده دگرگون به محو و ناپدید شدن یک یا مجموعه‌ای از کانی‌های متبلور سنگ تعبیر می‌شود. این تغییرات ممکن است بر روی سنگ‌های رسوبی که در شرایط سطحی به وجود آمده‌اند یا در سنگ‌های آذرین که از ماگما متبلور گردیده یا حتی در سنگ‌های دگرگونی حادث شود. شیست
طی فرایند دگرگونی سنگ‌هایی که اصولاً دارای ماهیت رسوبی، آذرین یا دگرگونی هستند به شیست‌ها و گنیسها تبدیل می‌شوند. در صورتی که ترکیبات سنگ‌ها مشابه یکدیگر باشد و با در نظر گرفتن بالا بودن درجه دگرگونی، تشخیص آنها از یکدیگر بسیار دشوار خواهد بود. به عنوان مثال بک کوارتز پورفیری و یک ماسه سنگ فلدسپاتی، هر دو به یک میکاشیست با رنگ خاکستری یا صورتی تبدیل می‌گردند. با این حال معمولاً امکان تشخیص مابین شیست‌ها و گنیس‌های رسوبی و آذرین وجود دارد. به عنوان مثال اگر تمامی یک منطقه به واسطه این سنگ‌های داری اثرات لایه بندی، ساختار کلسیتی یا دگرشیبی اشغال شده باشد ممکن است مبین این باشد که سنگ اصلی از نوع رسوبی بوده‌است. در موارد دیگر اتصالگاه‌های نفوذی، لبه‌های انجماد سریع، دگرسانی مجاورتی یا ساختارهای پورفیری ممکن است اثبات نماید که در شرایط اصلی یک گنیس دگرگونی، یک سنگ آذرین بوده‌است. جذابیت نهایی در این مورد متعلق به شیمی سنگ است؛ زیرا انواع خاصی از سنگ‌ها وجود دارند که فقط به شکل رسوبی تشکیل می‌گردند، این در حالی است که برخی دیگر تنها در میان توده‌های آذرین یافت شوند. با این وجود هر چند دگرگونی پیشرفته تر باشد به ندرت مشاهده می‌شود که ترکیب شیمیایی توده را به شدت تغییر دهد. سنگ‌هایی همانند: سنگ آهک، دولومیت، کوارتزیت و شیل‌های آلومینیوم دار دارای ویژگی‌های شیمیایی مشخصی هستند که حتی با وجود تبلور مجدد کامل آنها را از یکدیگر متمایز می‌نماید.
مصالح طبیعی جایگزین
سنگ راه بسیار خوبی است برای دور بودن از مواد سنتی که به محیط زیست آسیب می‌رسانند. سنگ دو ویژگی مهم دارد: جرم حرارتی خوب و عایق حرارتی خوب. این ویژگی سنگ را به یک ایدهٔ عالی تبدیل می‌کند به این دلیل که حرارت در خانه ثابت باقی می‌ماند بنابراین نیاز به تهویه مطبوع و دیگر سیستم‌های خنک‌کننده، کمتر می‌شود. انواع سنگ هاییکه می‌توانند به کار آیند عبارتند از: رد سنگ (تکه‌هایی از سنگ است که نمی‌توان آنها را برای کار دیگری مورد استفاده قرار داد)، سنگ آهک، و سنگ‌فرش. سنگ
هوازدگی فیزیکی: این پدیده توسط عواملی چون یخبندان، تغییرات حرارت در جو و در نتیجه انبساط و انقباض، گرانش زمین، رشد گیاهان، باد، جریان آب و عمل جانوران و مانند اینها شکل می‌گیرد و باعث خرد شدن سنگ‌ها و تغییر شکل آن‌ها به دانه‌های ریزتر می‌شود. لوکوگرانیت
لوکوگرانیت (Leucogranite) سنگی آذرین به رنگ روشن، گرانیتی و تقریباً بدون کانی تیره‌رنگ است. "آلاسکیت" مترادف آن است. این سنگ‌ها عموماً در کوهزایی‌های ناشی از برخورد دو صفحهٔ قاره‌ای شکل می‌گیرند. در کمربند کوهزایی آلپ-هیمالیا که البرز نیز جزئی از آن به حساب می‌آید، به وفور از این توده‌های لوکوگرانیتی دیده می‌شود. دیواره‌های عظیم و بلند این کوه به دلیل سختی و استحکام سنگ آن در برابر عوامل طبیعی از جمله فرسایش است. سنگ
در طول زمان‌های دراز سنگ‌ها براثر فرسایش خرد می‌شوند و پس از حمل رسوبات سرانجام سنگ رسوبی را می‌سازند. سنگ رسوبی ممکن است در اعماق زمین براثر گرما و فشار به سنگ دگرگونی تبدیل شود یا آن که پس از ذوب به سنگ آذرین تبدیل گردد. سنگ‌های آذرین هم تحت تأثیر فشار و حرارت دگرگون می‌شوند. به مجموعه این تغییرات و تبدیل حالت‌ها چرخه سنگ گفته می‌شود. سنگ لوح
به دلیل اینکه اسلیت در دما و فشار پایین به وجود آمده‌است در مقایسه با دیگر سنگ‌های دگرگونی امکان یافت شدن فسیل در آن‌ها وجود دارد. در بعضی موارد بقایای جانداران میکروسکوپی نیز در آن‌ها دیده می‌شود. ماسه‌سنگ
ته نشست‌های ماسه‌ای را که به یکدیگر به کمک کربنات کلسیم، سیلیس، اکسید آهن و دولومیت به یکدیگر چسبیده‌اند، به ترتیب ماسه سنگ آهکی، سیلیسی، اکسید آهن و دولومیتی می‌نامند. بر اساس طبیعت ماسه رسوبی اولیه، ماسه سنگ‌ها ممکن است دارای بافت نرم یا خشن باشند. از نظر رنگ بر اساس ماده چسبنده طیفی از رنگ، سفید، نخودی و خاکستری تا قهوه‌ای و قرمز را در بر می‌گیرند. عموماً در برابر یخ بندان مقاومند. سطح نهایی آن‌ها به صورت چکشی، کلنگی و تیشه‌ای قابل مصرف است و برای نصب آن‌ها از ابزار غیر آهنی استفاده می‌شود. آرژیلیت
آرژیلیت گونه ای سنگ دگرگونی ریزدانه است و عمدتاً از ذرات رس سفت تشکیل شده‌است. آنها معمولاً حاوی مقادیر متغیری از ذراتِ با اندازه سیلت هستند. سنگدانه
سنگدانه مجموعه‌ای است از دانه‌های سنگی که به عنوان عضوی از بتن ایفای نقش می‌کند. خواص فیزیکی سنگدانه‌ها معمولاً مورد بررسی بیشتر قرار می‌گیرد زیرا در مقایسه با ویژگی‌های شیمیایی، تأثیر بیشتری روی عملکرد بتن حاصل دارد. تخلخل، شکل و بافت از خواص سنگدانه‌ها هستند که تعیین‌کننده وزن واحد حجم، مدول الاستیسیته و پایداری ابعادی بتن است. دگرگونی (زمین‌شناسی)
سه نوع دگرگونی وجود دارد: دگرگونی مجاورتی، دگرگونی جنبشی و دگرگونی ناحیه‌ای. دگرگونی‌ای که ناشی از افزایش فشار و دما باشد "دگرگونی پیش‌رونده" نام دارد. بالعکس، کاهش فشار و دما "دگرگونی پس‌رونده" ("دگرگونی قهقرایی") را موجب می‌شود. فرگشت آب‌بازسانان
سنگواره‌ها نشان می‌دهند که توانایی بهره‌گیری از بسامد بالا احتمالاً در همان دوره‌های آغازین فرگشت این جانوران شکل گرفته‌است. وجود ساختارهای شنوایی بسامد بالا (همچون روزنه‌های متعدد برای سلول‌های عقده‌ای عصب‌های شنوایی) نشان می‌دهند که تغییرات مهم گوش درونی در آب‌بازسانان پیش از الیگوسن آغازین شکل گرفته‌اند. در نمونه‌ای از فرگشت همگرا، طعمه‌هایی از دلفین‌ها و نهنگ‌ها، همچون شگ‌ماهیانی چون شاه‌ماهی و شدماهی، توانایی شنیدن و حساس بودن به کلیک‌های فراصوت تا ۸۰ کیلوهرتز را دارا هستند. بررسی سنگواره‌های این ماهی‌ها نشان از آن دارند که فرگشت حساسیت به این صداها در آن‌ها از همان زمان‌های آغازین فرگشت آب‌بازسانان آغاز شده‌است. مغز آب‌بازسانان (به ویژه بعضی گونه‌های دلفین‌ها) از جمله بزرگترین مغزها در میان پستانداران به‌شمار می‌روند. آن‌ها در طی فرگشت خود رشد بزرگی در اندازه مغز داشتند. بررسی بر روی ضریب مغزی (EQ) نشان داده‌اند آب‌بازسانان آغازین اغلب دارای ضریب‌های به نسبت کوچک (۰٫۲۵ تا ۰٫۴۹) بوده‌اند. امروزه اما این ضریب در بالاترین میزان خود در میان اعضای خانواده دلفینیان به ۴٫۵۶ می‌رسد. چنین ضریب مغزی بالاتر از ضریب مغزی بسیاری از نخستیان و مقایسه‌پذیر با ضریب مغزی انسان است. وزن مغز آب‌بازسانان نیز به نسبت بسیار زیاد است. برای نمونه، در آب‌بازسان بی‌دندانی چون نهنگ آبی وزن مغز به بیش از ۷ کیلوگرم می‌رسد؛ اگرچه به دلیل وزن بسیار بالای بدن، ضریب مغزی EQ کمتر از ۱ است. سنگ
= عوامل تخریب سنگ = هوازدگی را گازهای معلق در هوای شهرهای آلوده مثل دی‌اکسید کربن و دی‌اکسید گوگرد ایجاد می‌کنند و باعث تغییر رنگ و شکستگی و حتی جدا شدن سنگ‌های ساختمانی می‌شوند. از عوامل دیگر هوازدگی مثل انجماد و تبخیر آب در حفره‌های سنگ‌ها و حتی خاصیت رنگ بری و اثر گرمایی نور خورشید می‌توان نام برد. لازم است ذکر شود که برای انتخاب ماندگارترین سنگ‌های ساختمانی حتماً باید به ویژگی‌های سنگین‌های مختلف و همچین شرایط اقلیمی و آب و هوایی آن منطقه توجه ویژه شود مثلاً انواع تراورتن‌ها که از انواع سنگ‌های آهکی هستند برای مناطقی که رطوبت بالایی دارند اصلاً مناسب نیستند و خیلی زود دچار فرسایش می‌شوند. تک‌سنگ
تک‌سنگ یا مونولیت (به انگلیسی/فرانسوی/لاتین/آلمانی: Monolith) عارضه‌ای زمین‌شناختی است که از یک توده منفرد سنگ یا صخره تشکیل شده‌است؛ مانند برخی کوه‌ها یا تکه‌های منفرد صخره‌ای که به شکل یک یادبود یا ساختمان شکل گرفته‌است. اغلب اوقات فرسایش باعث رخنمون سازندهای زمین‌شناسی مقاوم که از سنگ‌های آذرین و دگرگونی مقاوم تشکیل شده‌اند، می‌گردد و بدین ترتیب تک‌سنگ تشکیل می‌شود. کربن
ذخایر طبیعی و به‌صورت تجاری در دسترس گرافیت در بخش‌های مختلفی از دنیا وجود دارند با این‌حال مهم‌ترین منابع تجاری گرافیت در مناطقی مانند چین، هند، برزیل و کره شمالی قرار دارد. ذخایر گرافیت حاصل از سنگ‌های دگرگونی هستند و همراه کوارتز، میکا، و فلدسپات در سنگ‌های دگرگونی شیست، گنیس و ماسه‌سنگ دگرگون‌شده یا به‌صورت توده‌ای یا لایه‌ای همراه با سنگ آهک، گاهی اوقات با ضخامتی بیش از چند متر یافت می‌شود. ذخایر گرافیت در "بارودیل" در شهر کامبرلند انگلستان به‌اندازه‌ای خالص و مناسب بودند که تا سده ۱۹ میلادی گرافیت مورد نیاز برای ساخت مداد، صرفاً با تراشیدن قطعات بزرگ و طبیعی گرافیت به‌صورت رشته‌های باریک تهیه شده‌است. امروزه، مقادیر کمتر گرافیت به‌وسیله خرد کردن سنگ‌های اصلی حاوی گرافیت و شناور کردن گرافیت سبک بر روی آب تهیه می‌شود. دولومیت (سنگ)
دولومیت () نوعی سنگ کربناته رسوبی است که دارای مقادیر زیادی کانی دولومیت (CaMg(CO)) است. دولومیت دارای نرخ استوکیومتری در مقادیر نسبتاً مساوی منیزیم و کلسیم است. بیشتر سنگ‌های دولومیتی بر اثر فرایند جایگزینی منیزیم در سنگ‌آهک یا آهک پیش از سنگ‌شدگی تشکیل می‌شود. سنگ دولومیت به فرسایش مقاوم بوده و ممکن است دارای لایه یا بدون آن باشد. دولومیت نسبت به سنگ‌آهک قابلیت انحلال کمتری در آب‌های زیرزمینی نسبتاً اسیدی دارد ولی با گذشت زمان می‌تواند اشکال انحلالی (کارست) را پدید آورد. دولومیت همچنین می‌تواند به‌عنوان سنگ مخزن نفت و گاز طبیعی عمل کند. خاک
هر قدر مدت عمل فرسایش کانی‌ها و سنگ‌ها بیشتر باشد عمل تخریب فیزیکی و شیمیایی کامل‌تر انجام می‌گیرد. زمان فرسایش کامل بسته به نوع سنگ، ساخت و بافت سنگ‌ها و نیز ترکیب و خاصیت تورق کانی‌ها متفاوت است ولی به‌طور کلی سنگ‌های رسوبی خیلی زودتر تجزیه شده و به خاک تبدیل می‌شوند، در صورتی که سنگ‌های آذرین مدت زمان بیشتری لازم دارند تا تجزیه کامل در آن‌ها صورت گرفته و به خاک تبدیل گردند و تخریب سنگ‌ها ممکن است هزاران سال طول بکشد. گلسنگ
گلسنگ‌ها بسیار بادوام هستند احتمالاً به این دلیل که می‌توانند به سرعت خشک شوند و به یک حالت مقاوم یا دوره کمون وارد شوند. اما با کمی رطوبت مانند شبنم صبحگاهی، به‌سرعت آبدار شده و فتوسنتز و رشد از سر گرفته می‌شود. بسیاری از نظر متابولیکی فقط یک ساعت یا کمتر در روز فعال هستند اما همین زمان کوتاه هم کافی hست. اما بیشتر این گروه بر روی سنگ‌های برهنه در بیابان‌ها و در قطب جنوب رشد می‌کنند بنابر این باید در جذب مواد غذایی بسیار فعال باشند به طوری که گاهی مواد آلوده‌کننده سمی را فوراً جذب کرده و می‌میرند. در شبیه‌سازی انجام شده مربوط به زندگی در مریخ در مرکز هوافضای ۳۴ روز در مریخ زنده مانده و فتوسنتز کنند. سنگ لوح
سنگ لوح یا اسلیت یک سنگ دگرگونی ریزدانه با شیستوزیته می‌باشد که از دگرگونی خفیف شیل‌های رسوبی تشکلیل شده از سنگ‌های رسی و خاکستر آتش فشان پدید آمده‌است. اسلیت ریزدانه‌ترین سنگ دگرگونی با شیستوزیته می‌باشد. جهت شیستوزیته در اسلیت‌ها در جهت فشارهای دگرگونی است نه لزوماً در جهت لایه بندی رسوبی. سنگ آهک
سنگ‌های آهکی (carbonate rocks) سازنده عمده سنگ‌های آهکی می‌تواند ترکیبات حاصل از پیوند کلسیم و بنیان بی کربنات باشد. این ترکیب می‌تواند در قالب انواع کانی‌ها ظهور کند. عمده ترکیب ان کانی‌های کلسیت(caco3)، دولومیت(ca,mg co3)و انواع دیگر نظیر سیدریت و انکریت می‌باشد. از انواع سنگ‌ها از نظر ژنز می‌توان از نوع تخریبی آهکی و زیستی آهکی و شیمیایی آهکی نام برد. سنگ‌شناسی رسوبی
سنگ رسوبی به همه سنگ‌هایی گفته می‌شود که تحت تأثیر فرایندهای بیرونی تغییر دهنده سطح زمین ایجاد می‌شوند. سنگهای رسوبی و رسوبات قدیمی تحت تأثیر مجموعه‌ای از فعالیت‌های فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی تخریب و تجزیه می‌شوند ورسوبات جدیدی را در بستر قدیمی یا با حمل به محیط رسوبی دیگر به وجود می‌آورند. ژئومورفولوژی
یخچال‌ها با وجود گسترش جغرافیایی محدود، از عوامل مؤثر در تغییر چشم‌اندازها به‌شمار می‌روند. حرکت تدریجی یخ به‌سمت پایین باعث سایش و برداشت سنگ‌های زیرین و کناری یخچال می‌شود. سایش یخچال موادی ریزدانه به‌نام آردسنگ یخچالی تولید می‌کند. آوار و رسوباتی که توسط یخچال حمل شده و پس از عقب‌نشینی یخچال به‌جا می‌ماند یخرفت نام دارد. فرسایش یخچالی باعث ایجاد دره‌های U شکل می‌شود، برخلاف دره‌های V شکل که منشاٰ رودخانه‌ای دارند. شهرستان ورزقان
به دلیل توپوگرافی شدید و خشن موجود در منطقه و ارتباط تنگاتنگ سطح فوقانی زون سوپرژن با سطح آب زیر زمینی کمر بالای زون سوپرژن در منطقه، سطحی بسیار نا هموار دارد. از زون‌های دگر سانی موجود در کانسار سونگون می‌توان به زون پتاسیک، پروپلیتیک، کوارتز، سیریسیت و آرژیلیک اشاره نمود. دگر سانی غالب در توده معدنی، کوارتز-سیریسیتی است و بعد از آن آلتراسیون آرژیلیتی عمدتاً در قسمت‌های بالای مواد معدنی و حواشی توده کانسار مشاهده شده‌است. آمفیبول
بسیاری از آمفیبول‌ها را در سنگ‌های آذرین و دگرگونی به‌طور فراوان می‌توان دید. کانیهای مورد بحث در هر نوع سنگ آذرین خواه اسید، قلیایی بازیک یا اولترا بازیک ممکن است دیده شود ولی در سنگ‌های حد واسط فراوان‌تر می‌باشد. آمفیبول‌ها به ویژه در سنگ‌های آذرین پلوتونیک فراوانند و در انواع آتشفشانی اهمیت چندانی ندارد. دگرشکل‌های کربن
یک تک لایه از گرافیت گرافین نامیده می‌شود که دارای خواص فوق‌العاده الکتریکی، حرارتی و فیزیکی می‌باشد. سنگ مرمر
باتوجه به مطالعات پتروگرافی بافت سنگ به‌طور کامل از کانی های کربناته تشکیل شده وکانی های اصلی سنگ شامل کلسیت،آراگونیت وکربنات آهن می باشد. بلور
برخی از بلورها بوسیله فرایندهای ماگمایی و دگرگونی شکل گرفته‌اند و منشأ توده‌های بزرگی از سنگ بلورین هستند. اکثر سنگ‌های آذرین از ماگمای مذاب، شکل گرفته‌اند و درجه تبلور، اساساً به شرایطی بستگی دارد که آن‌ها در آن جامد می‎شوند. سنگ‌هایی مانند گرانیت، که بسیار آرام و تحت فشارهای بسیار بالا سرد شده‌اند، کاملاً متبلور شده‌اند اما بسیاری از انواع گدازه‌ها روی سطح ریخته می‌شوند و خیلی سریع سرد می‌شوند و در این گروه دوم مقدار کمی از ماده آمورف یا شیشه‌ای، رایج است. سایر سنگ‌های بلوری، سنگ‌های دگرگونی مانند سنگ مرمر، میکا-شیست‌ها و کوارتزیت‌ها، مجدداً متبلور می‌شوند. این بدان معناست که در ابتدا آن‌ها سنگ‌های تکه تکه مانند سنگ آهک، شیل و ماسه‌سنگ بوده‌اند و هرگز در حالت مذاب و به طور کامل در محلول قرار نگرفته‌اند اما درجه حرارت بالا و شرایط فشار دگرگونی با پاک‌کردن ساختارهای اصلی آن‌ها و القای تبلور مجدد در حالت جامد آن‌ها، روی آن‌ها عمل کرده است. انتقال رسوب
سنگ و خاک تحت تأثیر نیروی گرانش به شکل خزش، لغزش، جریان‌های گِلی، ریزش به سمت پایین دامنه جابه‌جا می‌شود. فرایندهای دامنه‌ای می‌توانند شکل سطح دامنه‌ها را تغییر دهند که این تغییر نیز به نوبه خود می‌تواند باعث تغییر در فرایندهای دامنه‌ای شود. آن‌دسته از فرایندهای دامنه‌ای که به حد آستانه بحرانی می‌رسند، قادر به جابه‌جایی حجم بسیار زیادی از مواد به‌صورت بسیار سریع هستند که این موضوع، فرایندهای دامنه‌ای را به عاملی بسیار مهم در تغییر چشم‌اندازهای دارای فعالیت تکتونیکی تبدیل ساخته است. ستون چینه‌شناسی
در مناطقی که از نظر زمین‌شناسی پیچیدگی بیشتری دارند، مانند مناطق دارای توده‌های نفوذی، گسل‌ها و سنگ‌های دگرگونی، ستون چینه‌شناسی می‌تواند موقعیت نسبی این واحدها را نسبت به یکدیگر مشخص سازد. شیست سبز
شیست سبز زمینهٔ اصلی تعریف سنگ شناختی سنگ‌های مافیک آتشفشانی دگرگونی یا دگرسانی است. در اروپا واژهٔ پاراسینیت در برخی موارد برای این نوع از سنگ‌ها به کار برده می‌شود. برخی اوقات گرین استون، شیست سبزی محسوب می‌گردد اما می‌تواند نوعی از سنگ بدون شیست وارگی و به خصوص از نوع متابازالت (اسپیلیت یا پیکیریت) باشد. رنگ سبز این سنگ بر اساس فراوانی و غالب بودن کانی‌های سبز کلریت، اکتینولیت و اپیدوت می‌باشد. با این حال در صورتی که پیروکسن‌های اولیه به کلریت یا اکتینولیت تبدیل نگردند، رنگ بازالت‌ها کاملاً سیاه باقی می‌ماند. به منظور توصیف نام یک سنگ می‌بایست از حالت شیست وارگی یا در برخی موارد از برگ وارگی یا لایه بندی استفاده نمود. سنگ‌های مشتق شده از بازالت، گابرو یا سنگ‌های مشابه شامل کانی‌های فلدسپار پلاژیوکلاز غنی از سدیم، کلریت، اپیدوت و کوارتز می‌باشند. سنگ
سَنگ به مواد جامدی از پوسته زمین گفته می‌شود که از یک یا چند کانی که با یکدیگر پیوند یافته‌اند، تشکیل شده‌است. در زمین‌شناسی سنگ تجمعی طبیعی و جامد از مواد معدنی یا شبه‌معدنی است. لایه خارجی جامد زمین (سنگ‌کره) از سنگ تشکیل شده‌است. صخره‌ها سه گونه هستند: آذرین، رسوبی و دگرگونی. دانش شناختن سنگ‌ها را سنگ‌شناسی می‌نامند. عنصر اصلی تشکیل‌دهنده تمامی سنگ‌ها سیلیس است. سنگ‌ها و کانی‌ها در ساختمان‌سازی، صنایع، پزشکی و غیره به کار می‌روند. به قطعه‌های بزرگی از سنگ که در بیرون از خاک دیده شود، تخته‌سنگ یا صَخرِه می‌گویند. سنگ آذرین
این سنگ‌ها بر اثر سرد شدن مواد مذاب در داخل زمین به وجود می‌آیند مثل سنگ گرانیت – گابرو ویژگی این سنگ‌ها این است که دارای بلورهای درشت می‌باشند و خیلی سفتند و بیشتر رنگ روشن دارند و بسیار زیباتر هستند. سنگ دگرگونی
در حالت اخیر، شرایط دگرگون شدگی سنگ قبلی تغییر می‌نماید و این پدیده با ظهور و پیدایش یک یا مجموعه‌ای از کانی‌های جدید همراه می‌باشد؛ بنابراین دگرگونی عبارت از پاسخی است که هر سنگ در مقابل تغییرات محیط شیمیایی یا فیزیکی از خود بروز می‌دهد و این پاسخ به صورت تجدید تبلور کانی‌های قدیمی به دانه‌های جدید یا پدیدار شدن کانی‌های نوظهور و تخریب بعضی دیگر تجلی می‌کند. مکانیک خاک
اولین دلیل تشکیل خاک، هوازدگی سنگ است. تمام انواع سنگ‌ها (سنگ‌های دگرگون، آذرین و رسوبی) به قسمت‌های کوچکتر برای تشکیل خاک تقسیم می‌شوند. هوازدگی بر سه نوع است: هوازدگی فیزیکی، هوازدگی شیمیایی و هوازدگی زیستی. فعالیت‌های بشری مانند حفاری، انفجار (مثلاً انفجار سنگ‌ها برای ساخت تونل) و ازبین بردن مواد پسماند، نیز ممکن است باعث تولید خاک شود. با گذشت بازه‌های زمین‌شناسی خاک‌های دفن‌شده در اعماق زمین ممکن است در اثر دما و فشار بسیار بالا، به سنگ‌های دگرگون یا رسوبی تغییر پیدا کنند و اگر ذوب شوند و دوباره سخت شوند، آنگاه یک چرخه کامل زمینی را طی کرده‌اند و به سنگ آذرین تبدیل شده‌اند. بیگانه‌سنگ
بیگانه‌سنگ‌ها بیشتر قسمت سقفی یک توده نفوذی که درون مذاب می‌افتد را تشکیل می‌دهد. به دلیل اختلاف ترکیب سقف و مذاب، قسمت سقف به دلیل حرارت و شیمی خاص مذاب تغییر می‌کند. این دگرسانی شبیه به هاله مجاورتی توده‌های نفوذی است. در نتیجه بیگانه‌سنگ مشابه به اسکارن، فنولیت و... است. سنگدانه
عمدتاً به دو دسته گردگوشه و تیزگوشه (شکسته) تقسیم می‌شود. شن‌های طبیعی، معمولاً دارای شکلی گردگوشه و بافت سطحی صاف هستند. در مقابل، سنگ‌های شکسته دارای سطحی زبر و خشن بوده و بسته به نوع سنگ معدن و انتخاب سنگ‌شکن، سنگدانه‌های شکسته ممکن است دارای مقادیر قابل ملاحظه‌ای دانه‌های پولکی یا طویل باشند که تأثیر منفی روی عملکرد بتن دارد. وجود سنگدانه‌های دارای ابعاد بزرگ و همچنین نسبت زیاد سنگدانه‌های پولکی و طویل در بتن باعث به وجود آوردن لایه نازک آب در فصل مشترک خمیره سیمان و سنگدانه شده، این لایه در ضعیف کردن پیوستگی خمیره سیمان و سنگدانه در مرز بین سنگدانه و خمیره بسیار مؤثر است. اسکارن
اسکارن‌ها در معنای وسیع تر خود بیانگر حمل و نقل جرم و مواد شیمیایی و واکنش بین آن‌ها هستند. آن‌ها در اصل نیازی ندارند که آذرین باشند، دو لایه از لایه‌های رسوبی مجاور از قبیل آهن نواری و سنگ آهک ممکن است با یکدیگر واکنش داده و تبادل فلزات و مایعات در طول دگرگونی منجر به تولید اسکارن شود. منطقه انتقالی شکننده و انعطاف‌پذیر
منطقه شکننده-انعطاف پذیر انتقالی قوی‌ترین قسمت پوسته‌ی زمین است. برای سنگ‌های غنی کوارتز و فلدسپات در پوسته قاره‌ای این پدیده در عمق تقریبی 13-18 کیلومتر رخ می‌دهد (تقریباً معادل بازه دمایی (250-400) درجه سانتیگراد). در این عمق، احتمال شکستگی سنگ کمتر می‌شود و احتمال تغییر شکل پذیری به علت خزش بیشتر می‌شود. این اتفاق به این علت روی می‌دهد که استحکام شکنندگی یک ماده با فشار محصور افزایش می‌یابد، در حالی که با افزایش دما مقاومت چگالی یک ماده کاهش می‌یابد. سنگ آذرین
سنگ‌های آذرین ۹۰ تا ۹۵٪ حجم و به ضخامت ۱۶ کیلومتر (از بالا) از پوستهٔ زمین را تشکیل می‌دهند.سنگ‌های آذرین در زمین‌شناسی نقش بسیار مهمی دارند زیرا؛مواد معدنی و شیمیایی سراسری آن‌ها اطلاعات زیادی در مورد ترکیب گوشته، جایی که از آن سنگ‌های آذرین استخراج شده به ما می‌دهد، و شرایط دما و فشار که اجازهٔ شکل‌گیری به‌این صورت را داده، یا دیگر سنگی که از قبل موجود بوده و ذوب شده است. شیست آبی
رخساره شیست آبی توسط شرایط دما و فشاری خاصی مشخص گردد که یک بازالت دگرگون شده برای ایجاد شیست آبی نیاز دارد. سنگ‌های فِلسیک و رسوبات پیلیتی که تحت شرایط رخسارهٔ شیست آبی در قرار دارند، می‌توانند مجموعهٔ کانیایی متفاوت تری به نسبت بازالتهای دگرگونی ایجاد نمایند. در نتیجه این سنگها به‌طور کلی آبی رنگ به نظر نمی‌رسند. تنوع کانی‌شناسی شیست آبی توسط ترکیب سنگ مشخص می‌گردد اما مجموعهٔ متعادل رخسارهٔ شیست سبز عبارت است از: پیروکسن
پیروکسن‌ها گروه مهمی از مواد معدنی اینوسیلیکات هستند که در بسیاری از سنگ‌های آذرین و دگرگونی یافت می‌شوند. آن‌ها یک ساختار مشترک را متشکل از زنجیرهای منفرد تترائدرهای سیلیکاتی دارند. همچنین پیروکسنها در سیستم‌های تبلور منوکلینیک و اورتورومبیک متبلور می‌شوند. پیروکسن‌ها به فرمول کلی XY(Si,Al)2 O۶هستند که در آن X معرف کلسیم، سدیم، آهن ۲+، منیزیم و به ندرت روی است و Y نمایندهٔ یونهای کوچکتر به مانند کروم، آلومنیوم، آهن۳+، منیزیم، منگنز، اسکاندیم، تیتانیوم، وانادیوم و حتی آهن ۲+ است. آلومنیوم گاهی به‌طور گسترده‌ای در سیلیکاتها به جای سیلیکون جایگزین می‌شود. (مانند فلدسپارها و آمفیبولها) ولی این جایگزینی در اکثر پیروکسن‌ها تا اندازهٔ محدودی رخ می‌دهد. منیزیم
۱_ ناهمسانگردی خواص مکانیکی، منیزیم با ساختار هگزاگونال از تقارن پایینی در مقیاس بلوری برخوردار است. چینش خاص صفحات بلوری در ساختار هگزاگونال سبب شده در صفحاتی خاص تراکم شبکه به مراتب از صفحات دیگر بالاتر باشد. این تفاوت تأثیر مستقیمی بر قابلیت حرکت نابجایی‌ها در جهات مختلف می‌گذارد. به صورتی که در برخی صفحات و جهات (صفحات قاعده‌ای) نابجایی‌ها به راحتی و با تنش برشی پایین قابلیت حرکت پیدا می‌کنند، درحالی که در سایر صفحات (مانند صفحات منشوری و هرمی) قابلیت حرکت نابجایی‌ها به شدت محدود است. این نا یکنواختی سبب محدودیت‌هایی در تغییر شکل می‌شود. در اثر حرکت نابجایی‌ها شبکه کریستالی داخل دانه‌ها به سوی جهت اعمال نیرو چرخش می‌کند. در آلیاژهای منیزیم به دلیل حرکت اکثر نابجایی‌ها در صفحات قاعده‌ای، چرخش کریستالی اکثر دانه‌ها به سمت جهتی واحد خواهد بود (صفحه نرمال قاعده‌ها به سوی جهت اعمال نیرو می‌گردد). در نتیجه پس از تغییر شکل ماده، پلی کریستال حاوی دانه‌هایی خواهد بود که همگی با هم، هم راستا شده‌اند و ناهمسانگردی ساختار هگزاگونال داخل خود را به کل قطعه تعمیم داده‌اند. به عنوان مثال ورقی از آلیاژ منیزیم با چنین جهت‌گیری بلوری حین کشش عمیق به راحتی در راستای صفحه نابجایی‌ها حرکت کرده و تغییر شکل می‌دهد. اما تغییر شکل در ضخامت ورق که وابسته به حرکت نابجایی‌ها در صفحات منشوری و هرمی است بسیار محدود بوده و لذا تغییر شکل در این راستا ممکن نبوده و ورق به سرعت پاره می‌شود. در شکل انتهای صفحه سیستم‌های لغزش و سیستم‌های دوقلویی ساختار هگزاگونال منیزیم قابل مشاهده است. علی‌رغم چنین محدودیت ذاتی، دانشمندان روش‌های مختلفی برای کنترل این محدودیت پیشنهاد کرده‌اند. به عنوان مثال تغییر شکل در دمای بالا باعث نزدیک تر شدن تنش برشی بحرانی حرکت نابه جایی‌ها در صفحات قاعده‌ای و غیر قاعده‌ای می‌شود. همچنین استفاده از عناصر آلیاژی که باعث تغییر نسبت ارتفاع به عرض شبکه در بلور هگزاگونال منیزیم می‌شوند نیز به عنوان راهی دیگر برای افزایش شکل‌پذیری آلیاژهای منیزیم مورد توسعه قرار گرفته‌است. در روش سوم برای افزایش شکل‌پذیری منیزیم با استفاده از تغییر شکل‌های نامتقارن (مانند نورد نامتقارن ورق) از هم جهت شدن دانه‌ها جلوگیری می‌شود. با وجود ارائه راهکارهای متفاوت عموماً این روش‌ها هزینه تولید را به شدت بالا برده و توجیه اقتصادی برای تولید انبوه را برای کاربردهای معمول زیر سؤال می‌برد. این محدودیت آلیاژهای منیزیم سبب شده بیش از ۹۰٪ قطعات صنعتی ساخته شده با این آلیاژها با روش‌های ریخته‌گری تولید شود و عموماً از تغییر شکل این آلیاژها مگر در موارد خاص اجتناب شود. آمفیبول
آمفیبول‌ها در دو سیستم منو کلینیک و ارتومبیک (هشت وجهی) طبقه‌بندی می‌شوند. آمفیبول‌ها در ترکیب شیمیایی و ویژگی عمومی مشابه پیروکسین‌ها می‌باشند. تفاوت عمده آن‌ها از پیروکسین‌ها عبارتند از: الف) آمفیبول‌ها محتوی هیدروکسید (OH) اساسی یا هالوژن‌های کلر و فلوئور هستند. ب) ساختار آن‌ها یک زنجیره مضاعف متبلور چهار تائی است (برعکس پیروکسین‌ها که ساختار تک زنجیره‌ای دارند) آمفیبوله اغلب شفاف، و در یک نمونه دستی، سطوحی شکسته و مورب (در حدود زاویه ۱۲۰ درجه) دارند در حالیکه، پیروکسین‌ها سطوحی زاویه دار و ۹۰ درجه دارند. آمفیبول‌ها به‌طور ویژه کم‌تراکم تر از پیروکسین‌ها هستند. در خصوصیات اپتیکال (نوری) آمفیبول‌ها به کمک چند رنگی بودن، و به کمک زاویه کوچک بر روی سطوح متقارن قابل تشخیص تر هستند. آمفیبول‌ها جزء اصلی آمفیبولیت‌ها می‌باشند. سنگ‌ها – آمفیبول‌ها بلورهای متشکل سنگ‌های آذرین یا دگرگونی هستند، در منشأ آذرین تشکیل دهنده سنگهایی مانند گرانیت، دیوریت، آندزیت و غیره هستند. سیلیکات کلسیم بعضی اوقات جزء طبیعی آمفیبول‌ها می‌باشد. (هوگن، ۲۰۱۰). آمفیبول‌هایی که منشأ دگرگونی دارند شامل سنگ‌های آهکی بوده که در تماس با سنگ‌های دگرگونی (ترمولیت) و آنهایی که در نتیجه تغییر کانی‌ها مثل فرو منیزیوم‌ها (هورن بلند) تشکیل می‌شوند. شکل مجازی (دروغین) آمفیبول‌ها بعد از پیوکسین‌ها به عنوان یورالیت شناخته می‌شوند. کربن
اتم‌های کربن می‌توانند به صورت‌های مختلفی با یک‌دیگر پیوند برقرار نمایند که این موجب می‌شود تا دگرشکل‌های متنوعی از کربن تشکیل شود. شناخته شده‌ترین دگرشکل‌های کربنی، گرافیت، الماس و فولرن باکمینستر هستند. خواص فیزیکی کربن در هر کدام از دگرشکل‌های کربنی متفاوت است. به‌عنوان مثال گرافیت دارای ظاهری کدر و سیاه‌رنگ است، در حالی‌که الماس کاملاً شفاف است. گرافیت به قدری نرم است که می‌تواند برروی کاغذ اثری از خود برجا بگذارد و خود واژه گرافیت نیز از واژه‌ای یونانی به‌معنای "نوشتن" برگرفته شده‌است. درحالی‌که الماس، سخت‌ترین ترکیب طبیعی یافت شده بر روی زمین است. گرافیت یک هدایت کننده خوب جریان الکتریکی است، درحالی که الماس یک رسانای ضعیف جریان الکتریکی است. در فشار معمولی، الماس، نانولوله‌های کربنی و گرافین، دارای بالاترین رسانندگی گرمایی در بین تمام ترکیبات شناخته شده هستند. آنها در مقابل تغییرات شیمیایی مقاوم هستند و برای این که با اکسیژن وارد واکنش شوند یا به عبارت دیگر برای این که سوزانده شوند، به دمای بالا نیاز دارند. شیست
شیست یک سنگ با درجه دگرگونی متوسط و متشکل از گِل سنگ و شیل می‌باشد. شیست دارای دانه‌هایی با اندازه متوسط تا درشت، مسطح و ورقه ایی شکل با جهت یافتگی اختصاصی (دانه‌های نزدیک به هم شدیداً موازی هستند) است. این سنگ به واسطه داشتن مقادیری بالای ۵۰٪ از کانی‌های صفحه ای و کشیده (همچون میکا و تالک)، و غالباً با میان لایه‌های بسیار ریز کوارتز و فلدسپار مشخص می‌گردد. این کانی‌های ورقه ایی شکل (مسطح، صفحه ایی) مشتمل بر میکاها، کلریت، تالک، هورنبلند، گرافیت و سایر کانی‌های مشابه می‌باشند. کوارتز غالباً به صورت دانه‌های کشیده در این سنگ ایجاد می‌گردد تا حدی که صورت خاصی را ایجاد می‌نمایند که در اصطلاح با نام کوارتز شیست نامیده می‌شود. شیست‌ها غالباً دارای گرونا می‌باشد. شیست در دماهای بالای تشکیل شده و به نسبت فلیت دارای دانه‌های درشت تری است. به برگوارگی (آرایش دگرگونی در لایه‌ها) با فلس‌هایی در اندازه متوسط تا درشت و جهت یافتگی ورقه ای ترجیحی اصطلاحاً شیستوارگی «اردوال سانی» اطلاق می‌گردد. جاده هراز
جاده هراز بر گستره‌ای از سنگهای کامبرین تا سنگ‌های کوارتزی بنا شده‌است. به لحاظ تنوع جنس سنگ‌های زیرساخت، ویژگی‌های زمین ساختی، خصوصیات آب و هوایی، ارتفاع از سطح دریا و همچنین فاصله جاده تا گسلهای بزرگ، امکان تحلیل متمرکز ناپایداری در این جاده وجود ندارد. مهم‌ترین عوامل زمین‌شناختی که موجب ناپایداری می‌شوند، گسل‌های راندگی بایجان و مشاء و همچنین آتشفشان دماوند است.بخشی از جاده بر روی رسوبات آبرفتی و خاکسترهای آتشفشانی ناپایدار دماوند احداث شده که همواره خطر زمین لغزشی از نوعی که در سال ۱۳۶۴ به وقوع پیوست را به همراه دارد. سنگ‌های کوارتز نیز که محصول آتشفشان دماوند هستند، در واکنش به تغییرات آب و هوایی و هوازدگی ناپایداری شدیدی از خود بروز می‌دهند. سنگ دگرگونی
سنگ دگرگونی، که از کلمه لاتین Metamorphic به معنای تغییر شکل گرفته شده‌است، به این اشاره دارد که سنگ اولیه، شکل اصلی خود را تغییر داده و به شکل جدید درآمده است. سنگ‌گردان
سنگ‌گردان‌ها پرندگانی ساحلی هستند و سواحل سنگی را به سواحل ماسه‌ای ترجیح می‌دهند. اغلب می‌توان آن‌ها را در کنار دیگر پرندگان آبچر همچون آبچلیک ارغوانی مشاهده نمود. سنگ رسوبی
سنگ رسوبی به سنگی گفته می‌شود که بر اثر ته‌نشین شدن مواد موجود در آب به وجود می‌آید. رودها مقدار زیادی مواد را با خود به دریاها و دریاچه‌ها می‌برند. این مواد به دلیل سنگینی به ته دریا می‌روند. روی هم قرار می‌گیرند و پس از سفت شدن سنگ‌هایی را به وجود می‌آورند که به آن‌ها سنگ‌های رسوبی گفته می‌شود. سنگ‌های رسوبی لایه‌لایه‌اند که رنگ یا جنس هر لایه با لایه دیگر متفاوت است. امکان دارد این نوع سنگ فسیل هم داشته باشد. ریگ، شن، سنگ‌های آهکی و کنگلومرا نمونه‌هایی از سنگ‌های رسوبی هستند. سنگ‌های رسوبی تقریباً تمام سطح قاره‌ها را پوشش می‌دهند ولی به‌طور کلی ۸٪ از کل سنگ‌های پوسته را در بر می‌گیرند. سنگ‌های رسوبی فقط لایه نازکی روی پوسته هستند. مطالعه سنگ‌های رسوبی و این قشر نازک روی زمین اطلاعات زیادی دربارهٔ سطح به ما می‌دهد که برای مهندسی عمران مفید است به‌طور مثال در ساخت جاده‌ها، خانه‌ها، تونل‌ها، کانال‌های آب یا سازه‌های دیگر. همچنین سنگ‌های رسوبی منبع مهمی برای منابع طبیعی مانند زغال سنگ، سوخت‌های فسیلی، آب یا سنگ‌های معدنی است. مطالعه سنگ‌های رسوبی منبع اصلی دست یافتن به تاریخچه زمین و تاریخچه حیات است. در سنگ‌های رسوبی معمولاً لایه‌های زیرین از لایه‌های بالایی قدیمی تر هستند. شیست سبز
رخساره شیست سبز با توجه به شرایط خاص دما و فشار مورد نیاز بازالت دگرگونی به منظور شکل دهی کانی‌های کلریت، اکتینولیت و آلبیت متعلق به رخساره شیست سبز مشخص می‌گردد. رخساره شیست سبز حاصل فرایند دگرگونی دمای پایین و فشار متوسط می‌باشد. شرایط دگرگونی که باعث ایجاد مجموعه رخساره‌های شیست سبز می‌گردد در اصطلاح توالی رخساره بارووین و توالی کم فشار آبوکوما نامیده شده‌است. دمای تقریبی این فرایند ۴۰۰ الی ۵۰۰ درجه سانتی گراد (۷۵۰ الی ۹۳۰ درجه فارنهایت) و عمق حدوث آن در حدود ۸ تا ۵۰ کیلومتر (۵ الی ۳۱ مایل) است که به شکل معمول سنگ‌های رخساره شیست سبز را در خود جای داده‌است. سنگ کربناته
سنگ آهک که از کلسیت و آراگونیت تشکیل شده و سنگ دولومیت که از کانی دولومیت تشکیل شده دو نوع مهم و اصلی سنگ‌های کربناتی به‌شمار می‌روند. سنگ دلربا
این سنگ نیمه‌شفاف تا مات با کمی درخشندگی و دارای ناخالصی‌های هماتیت و گوتیت است که به رنگهای سبز و آبی در آن دیده می‌شوند. ابرکوه
این سری دگرگونی‌ها شامل شیست، فلدسپات لایه‌های نازک دولومیتی و آهک‌های مرمریزه می‌باشد. در اطراف هنشک آهک‌های تریاس بالایی تحت تأثیر این دگرگونی بشدت مرمریزه شده و دارای کنتاکت تکتو نیکی با سری فوق است. این سنگ‌های دگرگون در اینفرا کامبرین بالا آمده و تا اواخر تریاس خارج از آب بوده‌است و همین دلیل رسوب‌گذاری دوران اول و تریاس بر روی آن‌ها می‌باشد. اما در ژوراسیک به زیر آب رفته و ماسه سنگ و شیل در قسمت‌های زیرین، آهک و ماسه، سنگ‌های آهکی و بالاخره مارن در قسمت‌های فوقانی بر روی آن‌ها نهشته شده‌است. سنگ‌های آتشفشانی شامل آنذریت، ریولیت و توف درون تشکیلات تریاس بالایی جای گرفته‌است. ارتوکلاز
در سنگ‌های آتشفشانی، سانیدین فلدسپات آلکالی متداول است اما ارتوکلاز ممکن است در بعضی از سنگ‌های سیلیسی حرارت پائین نیز یافت شود. در سنگ‌های دگرگونی میکروکلین بیشتر از ارتوکلاز متداول است ارتوکلاز مخصوص سنگ‌ها ی درجه پایین است میکرو پرتیت ارتوکلاز، بیشترین مشخصه گنایس‌های درجه بالا و گرانولیت‌ها است که ممکن است دارای رنگ تیره باشد. در سنگ‌های رسوبی ارتوکلاز به صورت دانه‌های تخریبی نسبتاً «پایدار است و ارتوکلاز درجازا یا خودزا (احتمالاً آدولر) ممکن است در هسته ارتوکلاز یا میکروکلین در حین رسوبگذاری رشد کند. مرز همگرا
در این صورت دو صفحه به یک‌دیگر برخورد می‌کنند. در برخورد دو سنگ‌کرهٔ اقیانوسی، صفحه‌ای که قدیمی‌تر است، غرق می شود که سردتر و چگال‌تر است. این صفحه زیر صفحهٔ دیگر فرو می‌رود و یک گودال (مانند درازگودال ماریانا) و آتشفشان شکل می‌گیرد. در برخورد یک سنگ‌کرهٔ اقیانوسی و قاره‌ای، سنگ‌کرهٔ چگال‌تر (اقیانوسی) زیر سنگ‌کرهٔ قاره ای فرو می‌رود. در این برخورد، گودال، زمین‌لرزه‌های ویران‌کننده ایجاد می‌شود و گدازه به سمت بالای کوه می‌آید که قوس آتشفشانی را به وجود میآورد. همینطور کوه‌ها بالا می‌آیند. در برخورد دو سنگ‌کرهٔ قاره‌ای، به دلیل نسبتاً سبک‌بودن سنگ‌های قاره‌ای و ایستادگی در برابر حرکت رو به پایین، هیچ‌کدام زیر دیگری فرو نمی‌روند. اما پوسته به چین خوردن تمایل پیدا می‌کند و سمت بالا یا کنار را تحت فشار قرار می‌دهد. شیست سبز
شیست سبز سنگ دگرگونی است که تحت دما و فشار پایین و معمولاً بر اثر دگرگونی ناحیه ایی، غالباً در دماهای ۳۰۰ تا ۴۵۰ درجهٔ سانتی گراد (۵۷۰ تا ۸۴۰ درجهٔ فارنهایت) و فشار ۲ الی ۷ کیلوبار(۱۴٬۵۰۰ الی ۵۸٬۰۰۰ پوند بر اینچ مربع psi) شکل گرفته‌است. شیست سبز معمولاً دارای مقادیر فراوانی از کانی سبز همانند کلریت، سرپانتین، اپیدوت و کانی‌های صفحه ای همچون موسکویت و سرپانتین‌های صفحه ای می‌باشد. صفحه ایی بودن سبب تمایل به جدایش یا شیستوارگی می‌گردد. سایر کانی‌های معمول در این سنگ شامل کوارتز، ارتوکلاز، تالک، کانی‌های کربناته و آمفیبول (اکتینولیت) می‌باشد. ترکیب یونی
ترکیبات یونی بخش مهمی از اجزای سازندهٔ کرهٔ زمین هستند. سنگ‌های معدنی یکی از منابع غنی ترکیبات معدنی از جمله ترکیبات یونی هستند. تاکنون بیش از ۲۸۰۰ گونه سنگ معدنی شناسایی شده‌است که بخشی از آن‌ها در تولید مواد شیمیایی و همچنین فلزات کاربرد دارند. بسیاری از ترکیبات یونی مانند سنگ آهک، توسط جریان‌های سطحی آب روی زمین شسته شده و به مناطق مختلف منتقل می‌شوند؛ در نتیجه، آب دریاها نیز یکی دیگر از منابع طبیعی حاوی ترکیبات یونی متنوع است. ترکیبات یونی به دلیل دمای ذوب و جوش بالا در طبیعت عموماً به صورت جامد یافت می‌شوند و به هیچ وجه به حالت گازی در هواکره وجود ندارند. اجزای عمدهٔ هواکره شامل گازهای ساده مانند گاز نیتروژن، اکسیژن و کربن دی‌اکسید هستند که همگی دارای ساختار مولکولی با پیوندهای کووالانسی هستند. نارسنگ
نارسَنگ یا گارنت از مجموعه سیلیکات‌ها و از کانی‌های دگرگونی است و از واژه گراناتوم گرفته شده و از نوع شفاف و تراش‌خورده آن به‌عنوان جواهر بهره می‌برند. انحلال آن‌ها در اسیدها به سختی صورت گرفته و به ندرت ذوب می‌شوند. متغیر - برای ایزومورف‌های مرتبه بالای آن عناصر Mg- Fe - Ca- Al- V -Cr -Zr -Ti -Mn - Y در کانیها به صورت اولیه یافت می‌شوند. قرمز روشن تا قرمز تیره - قهوه‌ای تیره - سیاه رنگ اثر خط:سیاه برای اولین بار در ایتالیا کشف شد و از نظر شکل بلور: رمبودودکائدر، رنگ: بی‌رنگ - سیاه - صورتی - قرمز تیره - سبز روشن - بنفش تیره - قرمز روشن -، شفافیت: غیر شفاف - نیمه کدر، شکستگی: صدفی - نامنظم - خشن، جلا: شیشه‌ای - چرب - ابریشمی، رخ: ناقص- مطابق با سطح و در رده‌بندی سیلیکات است همچنین خاصیت مغناطیسی ندارد و منشأ تشکیل آن ماگمایی - پگماتیت - دگرگونی - دگرگونی مجاورتی - آبرفتی است. آراگونیت
ساختار بلوری آراگونیت با کلسیت متفاوت است و به شکل راست‌لوزی می‌باشد. آراگونیت به شکل‌های توده‌ای و الیافی دیده شده‌است گروه‌هایی از آن که به شکل چکنده تشکیل می‌شوند را «گل‌های آهن» می‌نامند؛ این نام‌گذاری به دلیل آمیزیش آن‌ها با کانی اور در معدن آهن کارنتیا بوده‌است. سنگ
انواع فراوان سنگ‌ها در قشر زمین وجود دارد. برای شناختن همه آنها مطالعات فراوان شده‌است. ولی همه این سنگ‌ها را می‌توان به سه گروه تقسیم کرد، این سه گروه عبارتند از سنگ‌های آذرین، سنگ‌های رسوبی (ته‌نشستی) و سنگ‌های دگرگونی. آذرین، از کلمهٔ آذر به معنی «آتش، آمده‌است. استحاله دگرشکلی
بعضی از مواد بیش از یک نوع ساختار بلوری دارند که عمدتا به دما و گاهی اوقات به فشار یا تغییر شکل شدید بستگی دارد. چنین تحولی در ساختار کریستالی بدون تغییر در ترکیب شیمیایی می تواند رخ دهد زیرا یک آرایش خاص از اتم ها در محدوده های دمایی خاص نسبت به دیگری پایدارتر است [4]. گفته می شود موادی که این پدیده را به نمایش می گذارند ماهیتی چند شکلی دارند. چندشکلی عناصر خالص فلزی ، آلوتروپیسم نامیده می شود و بیش از 20 مورد از بیش از 70 فلز شناخته شده ، آلوتروپیسم دما دارند [5]. روند مهم در بین این تحولات این است که ، در بیشتر موارد ، تغییرات از یک ساختار بسته بندی شده نزدیک (شش ضلعی یا fcc) در دماهای پایین به یک ساختار بازتر (bcc) در دماهای بالا انجام می شود. به عنوتن مثال Zn در دمای پایین آلوتروپ α-Zr است و دارای ساختار بلوری hcp در حالی که دمای بالا آلوتروپ β-Zr است و دارای ساختار کریستال bcc است. تحول در دمای 863 درجه سانتیگراد اتفاق می افتد و از روند معمول تبدیل از یک ساختار بسته بندی شده نزدیک در دمای پایین به یک ساختار بازتر در دمای بالا پیروی می کند. با این وجود Fe از این قاعده مستثنی است و بنابراین در ادامه با جزئیات بیشتری شرح داده خواهد شد. سنگ
برخی از سنگ‌های دگرگون بسیار شبیه سنگ‌هایی است که آن‌ها را تشکیل داده‌اند. ولی همه این‌طور نیستند. زغال سنگ سخت، یا آنتراسیت، از زغال سنگ نرم تشکیل یافته‌است. گنَیس (سنگ جرقه) از زغال سنگ نرم سخت‌تر و خیلی تمیزتر است. ممکن است از سنگ‌های مختلف تشکیل شود، ولی مقدار زیادی از آن از سنگ خارا درست شده‌است. کسی که از خارا درست شده باشد. معمولاً مخطط است. مرمر در آغاز سنگ آهک بوده‌است. مرمر یکی از زیباترین سنگ‌هاست. اغلب رنگین است. ولی زیباترین و گران‌ترین مرمر آن است که سفید و خالص باشد. سنگ لوح خیلی شبیه است به سنگ رستی که آن را تشکیل داده‌است. ولی سخت‌تر از آن است و بصورت لایه‌های بسیار نازکی بر روی هم فشرده شده‌است. توفال‌های خانه‌ها گاهی از سنگ لوح است. تخته سیاه نیز چنین است. وقتی که سنگ لوح نمناک است، مانند سنگ رستی بوی گل می‌دهد. سرگردان یخبندانی
اهمیت علمی "این سنگ‌ها" بسیار فراتر از زمین‌چهرهای نادر و شگفت‌انگیزی است که آن‌ها در نمونه‌های بزرگ‌تر آن‌ها به نمایش می‌گذارند، زیرا؛ نما (ساختمان)
سنگ تزئینی، سنگی است طبیعی که در اندازه مشخص انتخاب، تراش یا برش خورده باشد. به معنای وسیع کلمه، اصطلاح سنگ تزئینی شامل سنگ‌ها در هر شکل می‌شود که به‌طور مستقیم و پس از برش، سائیده شدن و صیقل کاری در نماهای داخلی و خارجی ساختمان‌ها به کار می‌روند. سنگ‌های تزینی از نظر سنگ‌شناسی به یکی از گروه‌های سنگ آذرین، سنگ دگرگونی یا سنگ رسوبی اختصاص دارند و شامل انواع مرمر، مرمریت، چینی، کنگلومرا، تراورتن، ماسه سنگ، گرانیت، دیوریت، سینیت، گابر و بعضی موارد کم‌اهمیت تر می‌باشند. دگرشکلی
ساختار بلوری یا کریستالی ویژه فلزهاست. فلزهایی که دو یا چند ساختمان بلوری پایدار داشته باشند، دگرشکلی هستند. این شرایط بستگی به دما و فشار دارد. ساختارهای بلوری با استحاله می‌توانند به یکدیگر تبدیل شوند. دگرشکل‌ها حجم‌های متفاوتی دارند و در نتیجه تنشهای متفاوتی در سطح‌شان پیدا می‌شود؛ مثلاً آهن دارای دو دگرشکل آلفا و گاما است که اهمیت ویژه‌ای دارند. منگنز، کبالت، قلع، تیتانیم، زیرکونیم و تلوریم نیز از این دست فلزهای دگرشکل هستند. سنگ
سنگ پا چندان سبک است که بر آب شناور می‌ماند. وقتی که گدازه از یک آتشفشان بیرون می‌ریزد، اغلب کفی بر روی آن وجود دارد. این که به سرعت سرد می‌شود و به شکل سنگ پا در می‌آید. سنگ خارا هرگز از گدازه‌ای که بر سطح زمین می‌ریزد تشکیل نمی‌شود. این سنگ از ماگما درست شده‌است خیلی به کندی سرد می‌شود. خارا سنگ زیبایی است و به آسانی صیقل می‌یابد. همیشه خالدار است، زیرا پیوسته سه نوع بلور مختلف در خود دارد که عبارتند از فلدسپات، کوارتز، و میکای سیاه یا بعضی از کانی‌های سیاه‌رنگ دیگر بعضی از فلدسپات‌ها سفید و برخی ارغوانی هستند. از این رو خارای خاکستری و خارای سرخ هست. ژئومورفولوژی
ژئومورفولوژی ساختمانی ناهمواری را در رابطه با ساختمان زمین‌شناسی بررسی می‌کند و سپس اشکال ساختمانی را طبقه‌بندی می‌نماید و از ماهیت سنگ‌ها و طرز قرار گرفتن آن‌ها و پدیده‌هایی که از عمل زمین‌ساخت (مانند خمیدگی‌های طبقات، شکستگی‌ها، چین‌ها و…) حاصل می‌شود، بحث می‌کند. به‌عبارت دیگر خطوط اصلی پیکرشناسی ساختمان زمین از طبیعت سنگ‌ها و نظم و ترتیب آن‌ها شناخته می‌شود و می‌توان گفت قسمت عمده شکل گیری‌های پوسته زمین به وسیله این علم شناخته می‌شوند. چنان‌چه ناهمواری را در رابطه با ساختمان زمین‌شناسی مطالعه کنیم و اشکال ساختمانی را طبقه‌بندی و تعریف نماییم با ژئومورفولوژی ساختمانی سر و کار خواهیم داشت. به عبارت دیگر اصول پیکرشناسی ساختمان زمین به کمک طبیعت سنگ‌ها یعنی ساختمان سنگ‌شناسی و نظم و ترتیب آن‌ها، (یعنی ساختمان زمین) مورد مطالعه قرار می‌گیرند. بر اساس نظریه‌ها و مباحث موجود در ژئومورفولوژی ساختمانی، یک سری نیروها تحت عنوان عوامل درون‌زا که منشأ آن‌ها ماگما است، بر پوسته زمین اثر گذاشته و با حرکاتی مثل کوه‌زایی و خشکی‌زایی آن را متأثر می‌سازند. در نتیجه این نیروها اسکلت اصلی ناهمواری‌های سطح کره زمین یا ناحیه‌ای از آن را پی‌ریزی نموده و واحدهای اصلی و بزرگ‌مقیاس ناهمواری را پدیدمی‌آورند. این‌گونه زمین‌چهرها را در قالب ماکروتوپوگرافی یا ماکروژئومورفولوژی مورد مطالعه قرار داد. یخ‌رفت
یخ‌رفت‌ها سنگ‌هایی هستند که بر اثر فشار یخ بر جدارهٔ درّه‌ها و بستر یخچال به وجود می‌آیند. سنگ‌هایی که از دیواره جدا می‌شوند، یخ‌رفت کناری را تشکیل می‌دهند. با به هم پیوستن دو یخچال، یخ‌رفت‌های کناری در هم می‌آمیزند و یخ‌رفت میانی را پدیدمی‌آورند. سنگ‌هایی که از کف دره‌ها توسط یخچال کنده شده و در زیر یخچال‌ها به حرکت در می‌آیند یخ‌رفت‌های زیرین را تشکیل می‌دهند. در انتهای یخچال‌ها، یخرفت‌های پایانی پدید می‌آیند. یخ‌رفت‌ها از نظر مواد تشکیل‌دهنده و اندازه کاملاً با یک‌دیگر متفاوت‌اند. در جلگه‌های اروپای شمالی، مرکزی و ایالات متحده، قطعه سنگ‌های گرد و بزرگی موسوم به یخ‌رفت‌های سرگردان یافت شده‌است. اندازه و گاه جنس این سنگ‌ها با سنگ‌هایی که زمین آن محل را تشکیل می‌دهد، متفاوت است. به عقیدهٔ زمین‌شناسان هزاران سال پیش در عصر یخ‌بندان یخچال‌هایی که به دشت‌ها منتهی شده‌اند؛ این سنگ‌ها را به مکان‌های فعلی آورده‌اند. دگرشیبی
دگرشیبی () به یک سطح فرسایشی یا سطح غیرنهشتی گفته می‌شود که دو توده سنگ یا دو چینه با سن متفاوت را از هم جدا می‌کند و نشان‌دهنده ناپیوستگی در نهشته‌گذاری رسوب است. به صورت کلی، لایه قدیمی‌تر پیش از نهشته‌گذاری لایه جدیدتر در سطح زمین رخنمون یافته‌است ولی اصطلاح دگرشیبی برای توصیف هر نوع شکستگی در سابقه زمین‌شناسی سنگ‌های رسوبی به‌کار می‌رود. اهمیت زاویه‌ای دگرشیبی توسط جیمز هاتن نشان داده شد. وی نمونه‌هایی از دگرشیبی هاتن را در سال ۱۷۸۷ در جدبرا و در سال ۱۷۸۸ در سیکار پوینت یافت. لیتیم
ایزوتوپ‌های لیتیم طی یک سری فرایندهای طبیعی مختلف از جمله تشکیل مواد معدنی (رسوب شیمیایی)، متابولیسم ،(جابجایی یونی ،(در برخی از خاکهای معدنی که Li-6 به Li-7 ترجیح داده شده‌است در مکان‌های octahedral، لیتیم جایگزین منیزیم و آهن می‌شود)، hyperfiltration و دگرگونی صخره‌ها، به‌طور اساسی شکسته می‌شوند. شیمر (کمیک)
شیمر دارای توانایی ابرانسانی دگردیسی مواد است، که به او اجازه تغییر هر نوع عنصر یا ترکیب شیمیایی به نوع دیگر را می‌دهد. به نظر می‌رسد هیچ محدودیتی برای نوع عناصری که او قادر به تغییر است وجود ندارد، با این وجود دگرگونی تنها چند دقیقه به طول می‌انجامد، و فقط در شعاع سه پا (معادل ۹۱٫۴۴ سانتی‌متر) تأثیرپذیر است. سنگواره‌چوب
عناصری مانند منگنز، آهن و مس موجود در آب‌ و رسوبات، منجر به تظاهر طیف متنوعی از رنگ‌ها در «سنگواره‌چوب» می‌شوند. این درحالیست که خود بلورهای کوارتز، که کانی اصلی تشکیل‌دهندهٔ «سنگواره‌چوب» هستند، بی‌رنگ‌اند؛ اما وقتی سایر عناصر در طی فرایند به آن‌ها افزوده می‌شوند، رنگ زرد، قرمز و یا رگه‌هایی از رنگ‌های ترکیبی دیگر را نمایان می‌کنند.در فهرست زیر به عناصر قابل ترکیب به‌همراه گسترهٔ رنگ آن‌ها اشاره شده‌است: سنگ
کوارتزیت نوع دیگری از سنگ‌های دگرگون است. از ماسه‌سنگ تشکیل شده‌است، ولی دانه‌های ماسه را در آن نمی‌توان لمس کرد. کوارتزیت سنگ سختی است و برای همین در رهفرش کردن خیابان‌ها به کار می‌رفته‌است. دانشمندان سنگ‌ها را تا اندازه‌ای برای این مطالعه می‌کنند که می‌توانند در آن‌ها تاریخ زمین را بخوانند. سالیان بسیار در از بر روی زمین انسانی زندگی نمی‌کرد. آنچه از تاریخ زمین، پیش از آفرینش آدمی می‌دانیم، از روی سنگ‌ها دانسته‌ایم. اکلوژیت
اکلوژیت () گونه‌ای از سنگ دگرگونی مافیک است. در کیمبرلیت‌ها و بعضی از بازالت‌ها، سنگهایی به صورت قطعات بیگانه دیده می‌شود که عناصر اصلی سازنده آن پیروکسن و گارنت است. این سنگ در دگرگونی‌های شدید ناحیه‌ای به وجود می‌آید. اکلوژیت‌ها با چگالی ۳/۴ تا ۳/۵ گرم بر سانتی‌متر مکعب در فشار زیاد و اعماق پوسته زمین به وجود می‌آیند و از نظر ترکیب شیمیایی بسیار شبیه سنگ‌های آذرینی مانند بازالت و گابرو هستند. اکلوژیت‌ها تنها در شرایط بدون آب به وجود می‌آیند از اینرو کاملاً بی آب هستند. زمین
بخشی از پوستهٔ زمین از سنگ‌هایی با چگالی کم مانند سنگ‌های آذرین، سنگ خارا و آندزیت ساخته شده‌است. سنگی مانند بازالت که سازندهٔ اصلی کف اقیانوس‌ها است و خود از آذرین‌های با چگالی بیشتر است، کمتر در پوستهٔ زمین دیده می‌شوند. گونهٔ دیگر سنگ‌ها، سنگ‌های رسوبی است که از انباشته و فشرده شدن مواد ته‌نشینی ساخته می‌شود. نزدیک به ۷۵٪ صفحه‌های قاره‌ای از سنگ‌های رسوبی پوشیده شده‌است. با این حال این گونهٔ سنگ، تنها ۵٪ پوستهٔ زمین را می‌سازند. گونهٔ سوم سنگ‌ها، سنگ‌های دگرگون است که از دگرگونی سنگ‌هایی که پیشتر در زمین بوده‌اند با وارد شدن گرما یا فشار بسیار بالا یا هر دو ساخته می‌شوند. فراوان‌ترین کانی‌های سیلیکاتی در سطح زمین عبارتند از: کوارتز، فلدسپات، آمفیبول، میکا، پیروکسن و الیوین. همچنین از جمله کانی‌های کربناتی فراوان می‌توان به کلسیت (که در سنگ آهک پیدا می‌شود) و دولومیت اشاره کرد. سنگ مرمر
سنگ مرمر (در متون طب سنتی رخام و حجر الرخام) از سنگ‌های دگرگونی است که از دگرگونی سنگ آهک به وجود آمده‌است. کانی اصلی تشکیل دهنده آن کلسیت است. از این سنگ به صورت گسترده‌ای برای مجسمه‌سازی استفاده شده‌است. نمای بنای تاج محل از سنگ مرمر است، این سنگ در بناهای زیارتی و حرم‌های امامان نیز استفاده می‌شود. سنگ مرمر معمولی در بازارهای جهانی به نام اُنیکس مشهور است. از ویژگی‌های برجسته سنگ مرمر، عبور نور است. زمین‌شناسی نفت
سنگ‌های رسوبی در صنعت نفت مهم‌ترین انواع سنگ‌ها می‌باشد. زیرا تمام تجمعات نفتی (نفت‌گیرها) در آن‌ها ایجاد می‌شود. سنگ‌های آذرین و دگرگونی به ندرت می‌توانند شامل گاز و نفت باشند. علاوه‌براین، اکثر نفت‌های دنیا در سنگ‌های رسوبی که از رسوبات دریایی در خلاف پیشروی قاره‌ها تشکیل شده‌اند، قرار دارند، مانند خلیج مکزیک و خلیج فارس. دگرگونی (زمین‌شناسی)
دگرگونی یا متامورفیسم تبلور مجدد حالت جامد سنگ‌هایی است که از قبل وجود داشته‌اند. دگرگونی به علت شرایط فیزیکی و شیمیایی که عمدتاً گرما، فشار و محلول‌های شیمیایی فعال هستند رخ می‌دهد. در طی این فرایند ممکن است تغییرات کانی‌شناسی، شیمیایی و بلورشناسی روی دهد. تغییرات سطح یا زیر زمین که به علت هوازدگی یا دیاژنز روی می‌دهد، دگرگونی محسوب نمی‌شوند. افیولیت نایین
اگر چه فرایندهای زمین‌ساختی موجب از بین رفتن روابط بین واحدهای مختلف سنگی در توالی افیولیتی نایین شده‌اند، اما از جمله مهم‌ترین واحدهای تشکیل‌دهنده آنها می‌توان به آهک‌های پلاژیک، گدازه‌های بالشی، دایک‌های دیابازی و پریدوتیت‌های هارزبورگیتی (و نیز لرزولیتی و دونیتی) گوشته اشاره کرد که وقایع زمین‌ساختی هم‌زمان و بعد از تشکیل این افیولیت‌ها در ژوراسیک موجب دگرگونی آنها شده‌است که آمفیبولیت‌ها، پریدوتیت‌ها و پیکریت‌های دگرگون از عمده‌ترین آنها هستند. البته علاوه بر این، واحدهای سنگی نادگرگونی (شامل آهک‌های پلاژیک، گدازه‌های بالشی و روانه‌های گدازه‌ای بازالتی، دایک‌های دیابازی، پلاژیوگرانیت، گابرو، پیروکسنیت و پریدوتیت‌های هارزبورگیتی (و نیز لرزولیتی و دونیتی) گوشته) مربوط به دوران کرتاسه نیز در این مجموعه افیولیتی وجود دارند که تفاوت آنها با واحدهای دگرگون و خاستگاه آنها پیش از این توسط شیردشت زاده و همکاران وی به‌طور دقیق بررسی و بیان شده‌است. چرخه سنگ
چرخهٔ سنگ () مفهومی اساسی در "زمین‌شناسی" است که توصیف انتقال از طریق مقیاس زمانی زمین‌شناسی در میان سه نوع سنگ اصلی: رسوبی، دگرگونی و آذرین است. سنگ‌ها، از هر نوع سنگ که باشند، هنگامی که از شرایط تعادل خارج شود، تغییر می‌یابد. به عنوان مثال، یک سنگ آذرین مانند بازالت هنگام قرار گرفتن در معرض اتمسفر ممکن است تجزیه و حل شود یا در اثر فرورانش در زیر یک قاره ذوب شود. با توجه به نیروهای محرک چرخهٔ سنگ، صفحهٔ تکتونیک و چرخهٔ آب، سنگ‌ها در مواجهه با محیط‌های جدید در تعادل باقی نمی‌مانند و تغییر می‌کنند. با توجه به "چرخهٔ سنگ" توضیح این که سه نوع سنگ چگونه به یکدیگر مرتبط هستند و چگونه فرایندها با گذشت زمان از یک نوع به نوع دیگر تغییر می‌کنند. این جنبه چرخه‌ای باعث می‌شود که سنگ یک چرخهٔ زمین‌شناسی و در سیارات حاوی حیات یک چرخه بیوژئوشیمی ایجاد کند. تراورتن
تراورتن به علت داشتن تخلخل، خاصیت عایق حرارتی و صوتی داردو حفره‌های موجود در سنگ تراورتن باعث افزایش مقاومت آن در برابر آتش‌سوزی می‌شود. سنگ تراورتن از مقاومت قابل قبولی برخوردار می‌باشد. این سنگ را می‌توان به ۲ شکل موج دار و بدون موج برش داد. تراورتن دارای سوراخ‌ها و حفراتی است که بایستی در هنگام فراوری سطح آن پر شود. وجود حفره در تراورتن باعث می‌شود در هنگام نصب سنگ، ملات سیمانی داخل این حفرات نفوذ کرده و از سقوط سنگ جلوگیری کند. وزن مخصوص کمتر این سنگ در مقایسه با برخی از انواع دیگر در جهت کمک به وزن کمتر ساختمان و بارهای وارده به اسکلت آن قابل توجه است. سازوکارهای استحکام‌بخشی مواد
فولادهای دسته سوم غالباً مقادیر بیشتری کربن و منگنز استفاده می‌کنند و برای افزایش استحکام مورد حرارت کنترل شده قرار می‌گیرند. محصول نهایی دارای میکرو ساختار دوتایی از فریت با سطوح منحط مارتنزیت خواهد بود. این برای داشتن سطوح مختلف استحکام اجازه می‌دهد. سه نوع اصلی فولاد مستحکم شده با دگرگونی وجود دارد: دو فازی، شکل‌پذیری القا شده با دگرگونی و فولادهای مارتنزیتی. سنگ دگرگونی
واژه متامورفیسم برای اولین بار در سال ۱۸۲۰ توسط fA.Boue عنوان گردید و جیمز هاتن اولین کسی بود که در کتاب خود به نام فرضیه کره زمین به مفاهیم کلی دگرگونی اشاره نمود. ایران مرکزی
ایران مرکزی علاوه بر این که یک واحد ساختاری عمده است، خود شامل تعدادی زیرمجموعه ساختاری از نظر زمین‌ساختی است؛ بنابراین با توجه به تنوع واحدهای تکتونیکی، سنگ‌شناسی و فرایندهای زمین‌شناختی، ردیف بسیار ضخیمی از سنگ‌های دگرگونی، رسوبی، آتشفشانی و رخساره‌های گوناگون سنگ‌های آذرین درونی پرکامبرین تا عهد حاضر در این فلات پهناور نمایان شده‌است. شهرستان آوج
در زون آبگرم سنگ‌های پرکامبرین تا حال (کواترنری) وجود دارد اما به وسیلهٔ چندین نفوذ چینه‌شناسی مشخص قطع شده‌است از مشخصات این زون وجود سنگ‌های دگرگونی ضعف پرکامبرین و سنگ‌های غیردگرگونی پالئوزوئیک تا ترشیاری می‌باشد. دو زون آبگرم و رزن در منطقه آوج توسط گسل آوج از هم مجزا می‌شوند که این گسل دارای امتداد SE-NW (جنوب شرقی به شمال غربی) می‌باشد و زمین‌شناسی ناحیه بویژه، رخساره‌های مزوزوئیک و ترشیاری زیرین و ماگماتیسم را کنترل می‌کند. سازند قرمز بالایی که مرکز از سنگ‌های کنگلومرا (کنگلومرای بی آب) لایه‌های قرمز و آوج، مارن و ماسه سنگ و نمک و ژیپس است که نقش اصلی را در تغییر کیفیت آب‌های سطحی از جمله رود آوج در نزدیکی پل اروان دارد. آراگونیت
آراگونیت از نظر ترمودینامیکی در دما و فشار استاندارد ناپایدار است و در دوره‌های ۱۰ تا ۱۰ ساله، تمایل به جایگزین شدن با کلسیت دارد. کانی واتریت یا μ-CaCO کانی دیگر کربنات کلسیم است که در شرایط معمول سطح زمین ثبات کمی دارد و حتی راحت‌تر از آراگونیت تجزیه می‌شود. شهاب‌سنگ
بسیاری از سنگ‌های آسمانی، به ویژه شهاب سنگ‌های فلزی، بسیار سنگین‌تر و چگال‌تر از سنگ‌های زمینی هستند. چگالی فلز آهن در حدود ۸ گرم بر سانتی‌متر مکعب است، چنان‌که بیشتر سنگ‌های آسمانی دارای چگالی بالاتر از ۳٫۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب هستند. تنها چگالی شمار کمی از سنگ‌های زمینی، البتّه به جز سنگ‌های معدن فلزی، بالاتر از این است، که آن‌ها هم به‌طور نوعی اکسید آهن (مانند سنگ آهن مغناطیسی یا هماتیت) هستند.البته نا گفته نماند چگالی و وزن مخصوص بسیار متغیر بوده و ملاک تشخص برای شهاب سنگ ها نمی باشند. زمین‌شناسی نفت
نقشه‌های مغناطیسی از سریع‌ترین و کم خرج‌ترین روش‌ها برای مطالعهٔ زمین‌شناسی زیر سطحی ناخالصی در سرتاسر یک منطقهٔ وسیع می‌باشند. از مغناطیس سنج برای اندازه‌گیری تغییرات محلی در توان میدان‌های مغناطیسی زمین و به‌طور غیرمستقیم برای ضخامت لایه‌های رسوبی، جایی که احتمال وجود نفت و گاز در آن‌ها هست، استفاده می‌شود. سنگ‌های آذرین و دگرگونی معمولاً محتوی مقداری مواد مغناطیسی ناشی از کانی‌های آهن دار هستند و اغلب به عنوان لایه‌های زیرین سنگ‌های رسوبی در نظر گرفته می‌شوند. این نوع سنگ‌ها به ندرت حاوی هیدروکربن می‌باشند؛ ولی گاهی اوقات به صورت سرزده به داخل سنگ‌های رسوبی وارد شده و با ایجاد ساختارهایی نظیر شکستگی‌ها، تاقدیسی‌ها می‌توانند نفت‌گیرهای هیدروکربنی را تشکیل دهند. میدان مغناطیسی زمین اگر چه پیچیدگی زیادی دارد، می‌تواند به عنوان یک بار مغناطیسی دور خطوط نیروهای مغناطیسی حاصل از منحنی‌های هموار فضایی، در نظر گرفته شود. اگر یک تکهٔ کوچکی از آهن یا تیتانیوم در بار میدان مغناطیسی قرار داده شود، از نظر مغناطیسی ضعیف شده و یک انحراف را در میدان ایجاد می‌کند. میزانی که سنگ‌های آذرین در میدان تمرکز دارند فقط به مقدار آهن یا تیتانیوم وابسته نیست بلکه به عمق سنگ نیز مربوط می‌شود. یک سازند آذرین که در عمق ۱۰۰۰ft قرار دارد تأثیر بیشتری روی مغناطیس سنج می‌گذارد، بنابراین کاهش مرتب قدرت میدان مغناطیس نسبت به سازندی که در عمق ۱۰۰۰۰ft است، نشان دهندهٔ این است که منطقه دارای توالی‌های ضخیمی از سنگ‌های رسوبی بدون خاصیت مغناطیسی است. این می‌تواند در نمایش ساختارهای اساسی زمین‌شناسی مورد استفاده قرار گیرد، اگر چه این روش جزئیات ساختارها را به‌طور کامل نشان نمی‌دهد. افیولیت
و)سنگ‌های الترامافیک دگرگون شده که در واقع قسمتی از گوشتهٔ فوقانی هستند. هورنفلس
هورنفلس () به گروهی از سنگ‌های دگرگونی مجاورتی گفته می‌شود که بر اثر گرمای توده‌های آذرین نفوذی حرارت دیده و سخت شده و به سنگ سخت و شکسته و در برخی موارد بسیار مقاوم و بادوام تبدیل شده‌اند. سنگ تراورتن سیلور
سنگ تراورتن سیلور، تقریباً ویژگی های فیزیکی و مکانیکی سایر تراورتن ها را دارد. این سنگ تخلخل نسبتاً کمی دارد؛ حفرات کوچک مقیاس در بافت این سنگ به چشم می خورد که وجود آن ها از جهات مختلف به عنوان مزیت به شمار می رود. تغییرپذیری و تغییر اقلیم
برخی گونه‌ها دارای الزامات خاص اقلیمی هستند که بر پراکندگی‌های جغرافیایی آن‌ها اثر می‌گذارد. هر گونه گیاهی دارای دانه گرده‌ای شکل بارزی می‌باشد و در صورتی که این دانه‌ها در محیطهای عاری از اکسیژن همچون نقاط گندابی، در برابر تخریب از خود مقاومت نشان می‌دهند. تغییرات موجود در دانه گرده در سطوح مختلف از این محیط گندابی با بیان تغییرات اقلیمی نشان داده می‌شود. کریستالیت
میزانی که یک جامد بلورین است تأثیر زیادی در خواص فیزیکی آن دارد. گوگرد به‌طور معمول پلی کریستال است، اما ممکن است در دگرشکل‌های با خواص کاملاً متفاوت ظاهر شود. دوشکستی
دوشکستی یا ضریب شکست مضاعف یک خاصیت نورشناختی موادی است که ضریب شکست آن‌ها به قطبش و جهت انتشار نور وابسته‌است. بلورها با ساختار بلوری نامتقارن و پلاستیک تحت تنش از خود دوشکستی بروز می‌دهند.مواد نوری ناهمسان گرد به عنوان موادی که ضریب شکست مضاعف دارند شناخته می‌شوند. ضریب شکست مضاعف اغلب به صورت حداکثر تفاوت بین شاخص‌های انکساری بروز داده شده به وسیله مواد به صورت کمی تعیین می‌شود. کریستال‌ها با ساختار بلوری نامتقارن و پلاستیک تحت تنش از خود دوشکستگی بروز می‌دهند. ضریب شکست مضاعف ایجادکننده پدیده انکسار مضاعف است که به موجب آن یک شعاع نور زمانی که در بالای یک ماده که ضریب شکست مضاعف دارد قرار می‌گیرد به وسیله عمل پلاریزاسیون به دو پرتو با مسیرهای متفاوت از نظر کمی تقسیم می‌شود. این پدیده برای اولین بار در سال 1669 توسط یک دانشمند دانمارکی به نام Rasmus Bartholin توصیف شد که او این پدیده را در کلسیت که کریستالی با قوی‌ترین ضریب شکست مصاعف است مشاهده کرد. با این حال این پدیده در آن زمان مورد توجه قرار نگرفت تا قرن نوزدهم که Augustin jean Fresnel این پدیده را توصیف کرد. در صورتی که یک ماده دارای دو یا چند ضریب شکست در جهات مختلف باشد پدیده ای به نام ضریب شکست مضاعف در آن به وجود می آید به این ترتیب که هنگام ورود یک دسته نور به داخل آن این شعاع به دو شعاع که یکی از قوانین عادی شکست نور پیروی کرده و دیگری نمی‌کند تفکیک می‌شود. به شعاعی که از قانون شکست پیروی می‌کند شعاع عادی و به دیگری شعاع غیرعادی گویند. هر یک از این دو شعاع با سرعت‌های متفاوت که بستگی به ضریب شکست ماده برای هر یک از آن‌ها دارد حرکت خواهد کرد. از طرفی هر یک از این شعاع‌های پلاریزه شده صفحه ای بوده و بر هم عمودند. مواد تک محوری : در برخی مواد کریستالی جهت یا محوری وجود دارد که در آن جهت نور غیرپلاریزه به دو جز تفکیک نمی‌شود. مواد دو محوری : دو محور وجود دارد که این خاصیت را دارند. این ترکیبات در اصطلاح بلورهای دو محوری نام دارند. کتاب ساختمان فیریکی الیاف . دکتر حقیقت کیش بازبلوری شدن
در زمین‌شناسی، تشکیل دانه‌های کانی جدید بلورین در سنگ، اساساً در حالت جامد، بر اثر فرایندهای دگرگونی را بازبلوری شدن می‌نامند. سنگ
تخریب بر اثر یخبندان در قسمت‌هایی از ساختمان نظیر محل درپوش‌ها، سایه بان‌ها، کرسی بنا و کف پنجره‌ها بیشتر دیده می‌شود. عموماً سنگ آهک و دولومیت بیش از ماسه سنگ در معرض تهاجم اثر یخبندان هستند. دگرشیبی
دگرشیبی زاویه‌ای (Angular unconformity) نوعی دگرشیبی است که در آن چینه‌های افقی سنگ رسوبی بر روی لایه‌های کج‌شده و فرسایش‌یافته قرار داشته و نوعی ناهمسازی زاویه‌ای را تشکیل می‌دهند که در آن لایه‌های بالایی به صورت افقی قرار گرفته‌اند. همه این توالی ممکن است بعداً بر اثر فعالیت‌های کوه‌زایی در آینده تغییر شکل یابد. اسکارن
اسکارن‌ها یک کلاس از سنگ‌های کالک سیلیکات هستند که در ارتباط تنگاتنگی با رسوخ گرانیت که معمولاً منشاء رسوبی دگرگونی (نوع S) است، هستند. اسکارنها به دلیل مواد شیمیایی مایع و رفتار تبلور از نوع M (منشا گوشته) و نوع I (خاستگاه آذرین و دگرگونی)، به ندرت با انواع دیگر از گرانیت دیده می‌شوند. گرانیت‌های نوع S بیشتر مستعد ابتلا به تولید مایع مرحله آخر غنی از سیلیس، عناصر ناسازگار و هلدس هستند، زیرا آن‌ها به‌طور کلی پتاسیک، اکسید شده و آبدارشده‌اند. دشت سنگ‌فرشی
پدیمنت‌های متصل به پدیپلین‌ها ممکن است دارای شیب ملایم مقعر (کاو) باشند. پدیپلین با مفهوم دشتگون (پنه‌پلین) که توسط ویلیام موریس دیویس ارائه شد از نظر چگونگی تشکیل و تاریخچه و در نتیجه شکل نهایی متفاوت است. مهم‌ترین تفاوت قابل ذکر این دو عارضه این است که در دشتگون‌ها تپه‌های باقی‌مانده دارای شیب ملایم‌تری هستند، در حالی که شیب پدیپلین برابر با شیب مراحل آغازین فرسایش در فرایند منتهی به پدیپلین‌شدن است. سنگ آتشفشانی
سنگ آتشفشانی یا آذرین نوعی سنگ است که به‌صورت ماگمای گداخته در سطح زمین به سرعت سرد شده‌است. سنگ‌های آتشفشانی داراری ویژگی‌های زیر هستند: کربن
گرافیت که یکی از دگرشکل‌های کربن محسوب می‌شود، یکی از نرم‌ترین مواد شناخته شده و الماس که دگرشکل دیگر کربن است، سخت‌ترین ترکیب طبیعی شناخته شده بر روی زمین است. دگرشکل‌های کربنی طیف وسیعی از خواص فیزیکی و شیمیایی را منجر می‌شوند. کربن اتمی دارای عمری کوتاه است که این موضوع موجب می‌شود شکل‌های متنوع مولکولی یا همان دگرشکل‌های کربنی شکل بگیرند. سه دگرشکل شناخته شده کربن عبارت‌اند از کربن بی‌شکل گرافیت و الماس. دگرشکل دیگر کربن، فولرن است که زمانی گونه‌ای خاص و عجیب به‌شمار می‌آمد اما امروزه به‌صورت متداول تهیه و در تحقیقات علمی مورد استفاده قرار می‌گیرد. خانواده دگرشکل‌های فولرنی خود شامل فولرن باکمینستر، نانولوله کربنی، نانوجوانه کربنی و نانوالیاف کربنی است. علاوه‌بر دگرشکل‌های مرسوم، چندین نوع دگرشکل غیرمعمول نیز از کربن شناخته شده‌است که عبارت‌اند از لونسدالیت، کربن شیشه‌ای، نانوفوم کربنی و کربن استیلنی خطی یا همان کاربین. ژرف‌سنگ
ژرف‌سنگ‌ها با نفوذ در پوسته سنگ‌های اطراف خود را دگرگون کرده که به آن هاله دگرگونی گفته می‌شود.