سبک خانه های طباطبایی ها در کاشان به چه دورانی برمی گردد؟
خانه بروجردی‌ها
نقاشی‌های ارزنده و گچ‌بری‌های این خانه، زیر نظر صنیع الملک، نقاش بزرگ ایران و عموی کمال الملک اجرا شده‌است. صاحب این خانه، حاج سید حسن نطنزی از بازرگان‌های نطنزی مقیم کاشان و معمار آن استاد علی مریم کاشانی بوده‌است. وی به خاطر سفرهای زیادی که به شهر بروجرد داشته به بروجردی معروف شده. وی عاشق دختر سید جعفر طباطبایی نطنزی یکی از بزرگترین تاجران فرش آن زمان می‌شود و طباطبایی نیز برای رضایت دادن نسبت به ازدواجشان شرطی می‌گذارد. او که در خانهٔ بسیار زیبایی که اکنون با نام خانه طباطبایی‌ها شناخته می‌شود زندگی می‌کرده و به سید حسن می‌گوید که باید خانه‌ای همچون خانهٔ من بسازی تا دخترم را به همسریت در بیاورم. سید حسن نیز قبول می‌کند و بعد از ۷ سال که ساخت حیاط اندرونی به پایان می‌رسد در خانه ساکن شده و بعد از ۱۱ سال تالار اصلی نیز تکمیل می‌شود. خانه بروجردی اکنون محل اداره میراث فرهنگی کاشان است. خانه طباطبایی‌ها
خانه طباطبایی‌ها که تحت شماره ۱۵۰۴ به ثبت رسیده، در نیمهٔ دوم سده ۱۳ هجری (مصادف با دوره قاجاریه) به‌وسیله حاج سید جعفر طباطبایی نطنزی از بازرگانان نطنزی مقیم کاشان در محله سلطان امیر احمد احداث شده‌است. خانه افتخارالاسلام طباطبایی
بنای حاضر در حدود اوایل قاجاریه ساخته شده و مشتمل بر یک ورودی با سردری بزرگ و زیباست. در دولنگه چوبی بر آن نصب شده‌است که پس از عبور از فضای هشتی بر حیاط خانه وارد می‌شود. حیاط خانه ازسه جهت با فضاهای معماری و از سمت غرب با دیوار بزرگ و قطور محصور است که با طاقنماهای نیم دایره کوچک و بزرگ و تزیینات زیبای آجر کاری و کاشی معرق نماسازی شده‌است.
خانه دستمالچی
خانه دستمالچی مربوط به دوره پهلوی اول است و در کاشان، خیابان محتشم، کوچه درب گلدان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۰۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه اصفهانیان
خانه اصفهانیان مربوط به اواخر دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی است که در استان کاشان واقع شده‌است. خانه کاظم‌زاده
خانه کاظم‌زاده مربوط به دوره قاجار است و در مشهد، اوایل خیابان خسروی، بعد از دومین کوچه فرعی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۳۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه آزادمنش
خانه آزادمنش مربوط به اوایل دوره پهلوی است و در کاشان، خیابان ملافتح ا محله صدره و سرفزه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه عباسیان
مجموعه تاریخی عباسیان همزمان با دوره قاجار توسط محمد ابراهیم تاجر کاشی (پدربزرگ سید محمد علوی بروجرودی) که از تاجران معروف چینی و بلور در کاشان بود ساخته شد. متأسفانه هیچ اطلاعاتی از معمار این مجموعه در دسترس نیست اما شواهد نشان دهنده آن است که ساخت این بنا ۲۰ سال به طول انجامیده‌است. جداره مغازه‌های سنگی
گفته می‌شود، مجموعه داش ماغازالار در سال ۱۲۵۱ خورشیدی، توسط شخصی به نام «امام‌علی‌زاده» ساخته شده است. نوع به کارگیری سنگ‌ها با مدل تیشه‌ای شبیه معماری قفقازی و تفلیسی است که پس از عهدنامهٔ ترکمانچای و در زمان سلطنت ناصرالدین شاه این نوع معماری قفقازی در تبریز رواج یافت. این نوع معماری در «مغازه‌های مجیدالملک باغمیشه» و «عمر ماغازالاری» نیز استفاده شده بود. خانه بخشی
خانه بخشی مربوط به اواخر دوره قاجار است و در کاشان، خیابان علوی، جنب خانه طباطبائی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه حسینیان (کاشان)
خانه حسینیان در محله دروازه اصفهان کاشان در ایران واقع شده‌است. قدمت خانه بیش از ۲۰۰ سال می‌باشد و شامل دو نوع معماری قاجار در ضلع جنوبی و پهلوی در ضلع شمالی است. خانه تاریخی حسینیان در خیابان ملاحبیب الله شریف، محله قدیمی پاپک قرار داشته و مرمت آن طی چند سال اخیر تکمیل و تجهیز شده و کاربرد آن اقامتگاه سنتی تعریف شده‌است. خانه محتشم
این خانه از دو بخش تشکیل شده‌است. یک قسمت در شرق که مربوط به دوره قاجار است و بخشی که قدیمی تر بوده و در غرب قرار گرفته و مربوط به دوران زندیه است. خانه طباطبایی‌ها
قسمت بیرونی خانه شامل تالار بزرگ (شاه نشین) در مرکز با نورگیرها و پنجره‌های مشبک رنگی و پنجره‌های کناری دو جداره که عمودی باز و بسته می‌شوند. این اتاق دارای تزیینات نقاشی و آینه‌کاری و گچبری‌های جالب از جمله پنجره‌های مشبک گچی است که همچون پارچه توری ظریفی به نظر می‌رسد. در دو طرف اتاق شاه‌نشین اتاق‌های گوشواره بنا شده‌است. در جلوی اتاق شاه‌نشین، ایوانی با آیینه‌کاری و گچ‌بری‌های جالب دیده می‌شود. در طرفین تالار بزرگ دو حیاط خلوت و نورگیر به‌صورت قرینه یکدیگر احداث شده‌است که دارای تابلوهای بدیع نقاشی هستند و از نفایس آثار هنری این دیار به‌شمار می‌آیند. اسناد و قراین نشان می‌دهد که هنرمند بزرگ و نقاش باشی دربار ناصرالدین شاه قاجار یعنی میرزا ابوالحسن غفاری کاشانی ملقب به «صنیع الملک» با مالک خانه دوستی نزدیکی داشت، لذا در اجرای گچ‌بری‌ها و ترسیم نقاشی‌های این خانه نظارت داشته‌است و این مطلب ارزش و اعتبار تزیینات خانه طباطبایی را بسیار افزایش می‌دهد. کاشان
شهر قدیمی کاشان را دیواری بلند محصور می‌کرده و رفت‌وآمد به درون شهر توسط چند دروازه صورت می‌گرفته‌است. فضای درون شهر مانند دیگر شهرهای دوران میانهٔ اسلامی به چهار قسمت ارگ، مدارس، بازار و محلات تقسیم می‌شده‌است. قلعه جلالی (ارگ حکومتی کاشان) که در زمان سلطان ملکشاه سلجوقی ساخته شده بود، در طول قرن هجده و نوزده میلادی از میان رفته در حالی که برج‌ها، دروازه‌ها و دیواره‌های شهر در سراسر قرن نوزدهم باقی‌مانده بودند. خانه طباطبایی‌ها
در بین سال‌های ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۶ خانهٔ طباطبایی‌های کاشان با حمایت سازمان میراث فرهنگی و شهرداری کاشان به هیئت امنای مرمت و احیای ابنیه تاریخی کاشان سپرده شد تا طبق نقشه اولیه بازسازی و مرمت شود. در حال حاضر این خانه در اختیار سازمان رفاهی و تفریحی شهرداری کاشان است و امکان بازدید از این خانه تاریخی با تهیه بلیت فراهم است. معماری زندیان
معماری زندیه به معماری سدهٔ دوازدهم در ایران (دورهٔ کریم‌خان زند) گفته می‌شود. کریم‌خان علاقهٔ زیادی به ساخت بنا داشت و در این دوره بناهای گوناگونی تأسیس کرد که بازار وکیل، مسجد وکیل و حمام وکیل، باغ نظر و عمارت کلاه‌فرنگی در شیراز و ایوان تخت مرمر و خلوت کریمخانی در تهران از آن جمله‌اند. خانه منوچهری
خانه منوچهری یک خانه تاریخی در محله‌ی محتشم کاشان در ایران است، و در حال حاضر به عنوان یک هتل استفاده می‌شود. معماری اصلی آن به سلسله صفویه بازمی‌گردد. خانه منوچهری با زلزله سال ۱۷۷۸ میلادی تا حدودی خراب شد و در دوره قاجار بازسازی شده است. در سال ۱۳۸۶، خانه خریداری شده و به اهتمام ابوالفضل شاهی مرمت و احیا شده و با شماره ۱۹۳۲۷ به ثبت آثار ملی می‌رسد؛ پس از کار بازسازی بین سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۹، خانه منوچهری به عنوان یک هتل بوتیک افتتاح می‌شود. طراحی داخلی این خانه توسط شهناز نادر اصفهانی انجام شده است. خانه منوچهری در زمره معدود خانه‌هایی است که دارای آب‌انبار بوده و در سال ۲۰۱۶ کاندید جایزه ی معماری آقاخان شده است. کاشانک (محله تهران)
این منطقه به لحاظ پیشینه تاریخی به زمان ناصرالدین شاه باز می گردد که این منطقه به شکل باغات سرسبز بوده و یکی از سوگلی های حرم سرای ناصرالدین شاه قاجار به نام انیس الدوله حکمرانی کاشان را از شاه طلب می کند و شاه در عوض شش دانگ کاشانک را به وی پیشکش می کند و به همین دلیل این نام را بر کاشانک نهاده اند (کاشان کوچک) دو طایفه اصلی این محله که جزء بنیانگذاران محله کاشانک هستند عبارتند از یکی طایفه طائی که در حدود ۲۰۰ سال پیش از سمت قرچک و ورامین به این محله مهاجرت نموده و دیگری طایفه ای به نام امینیان که چند سال بعد از طائی ها آنان نیز از سمت قرچک و ورامین به کاشانک فعلی مهاجرت کردند و در ١٨٠ سال پيش نيز خانواده بزرگ بياتي از سربند دربند به اين منطقه كوچ نموده و همچنين دو طایفه ناطقیان و خیری که در حدود ۱۰۰ سال بعد از لواسان به کاشانک کوچ کردند. مهاجرینی که عامل شکلگیری این محله بودند اقوام مهاجر فقیری بودند که در تپه های کاشانک سکونت گزیدند و رفته رفته به سمت تثبیت مشاغل و ثروتمندی پیش رفتند. خانه کاظم اخوان خرازی
خانه کاظم اخوان خرازی مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، چهار راه تختی ـ کوچه شیخ الاسلام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. خانه حاج حسین آقا معمار
خانه حاج حسین آقا معماری مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان کاشان، بخش نیاسر، دهستان نیاسر، روستای نشلج، کوچه پائین ده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مسجد جامع کاشان
در لایه‌برداریهای اخیر از گچبریهای محراب دوره سلجوقی، آثار و تزییناتی متعلق به دوره آل بویه کشف و شناسایی شده است. در شبستان تابستانی این بنا که در زیر شبستان زمستانی قرار دارد، طرحهای بسیاز زیبای کاشیکاری دیده می‌شود و در کف این شبستان آثاری از کوره‌های پخت ظروف چینی به وسیله کارشناسان سازمان میراث فرهنگی در گذشته کشف شده است. این بنا دارای گنبد آجری است که احتمالاً پس از زلزله معروف سال ۱۱۹۲هجری قمری که‌این مسجد آسیب فراوانی دید، به وسیله «عبدالرزاق خان کاشی» به صورت اساسی تعمیر و این موضوع در کتیبه خط ثلث در زیر گنبد مسجد به سال ۱۲۰۷ هجری قمری نیز مشخص شده است. مسجد جامع کاشان از کهنسال‌ترین بناهای تاریخی این شهر به شمار می‌رود و بر روی بنایی کهنسال تر پایه‌گذاری شده که به عقیده برخی از کارشناسان قدمت آن مربوط به قبل از اسلام است. برخی دیگر از کارشناسان با توجه به آثارکوره‌های پخت سفال و سایر فضاهای کاوش شده در زیر شبستان‌های مسجد، آن را مربوط به قرون اولیه دوره اسلامی می‌دانند، بنابه برخی روایات تاریخی این مسجد به دستور صفیه خاتون دختر مالک اشتر بنا نهاده شده است. این مسجد دارای دو قبله می‌باشد که یکی از آنها به دلیل رعایت نشدن جهات دقیق قبله (به گفته متخصصان میراث فرهنگی) از عمد تخریب شده که آثار گچبری بسیار نفیسی بوده که به دلیل اینکه برای نمازگزاران مشتبه نشود محراب دیگری در نزدیکی همان محراب ساخته‌اند اما مردم عامی اعتقاد دارند که این محراب به طرف بیت المقدس بوده و بعد از اینکه قبله در سال دوم هجرت تغییر یافت این محراب تخریب شده است. در محراب دیگر که به سمت مسجدالحرام است آیه تغییر قبله از بیت المقدس به طرف مکه به چشم می‌خورد که خود دلیل بر اعتقاد مردم نسبت به این موضوع است. گفته می‌شود دراین مسجد سلطان علی بن محمد باقر نمازگزارده، از این رو مردم کاشان این مسجد را بسیار قابل احترام می‌دانند و قدیمی‌ترین کتیبه‌ای که درمسجد وجود دارد به تاریخ ۴۶۶ هجری قمری است که بر روی منار آن آمده است «این منار سومین منار تاریخ دار قدیمی ایران به شمار می‌رود». موزه ملی کاشان
موزه ملی کاشان نام موزه‌ای است که در ضلع غربی باغ فین کاشان واقع شده‌است. ساختمان این موزه در سال ۱۳۴۶ بر خرابه‌های برجای مانده از خلوت نظام‌الدوله(داماد فتحعلی‌شاه) ساخته شده‌است. مساحت این بنا حدود ۳۰۰ مترمربع می‌باشد. اشیاء به نمایش درآمده در این موزه شامل بیش از ۴۰۰ قطعه اثر است که از هزاره هفتم قبل از میلاد تا دوره معاصر را دربر می‌گیرد. خانه دهدشتی
خانه دهدشتی اصفهان در دوارن قاجار ساخته شده است. البته در مورد کاربرد و تاریخ دقیق ساخت این خانه در زمان قاجار اطلاعات چندانی در دست نیست. این خانه که در بخش سنتی و بافت تاریخی اصفهان قرار گرفته، در طول سالیان اخیر بارها مورد مرمت و بازسازی واقع شده است. خانه اخباری
خانه اخباری مربوط به دوره صفوی - دوره زند است و در کاشان، خیابان غیاث الدین کاشانی، کوچه جنب تکیه سر سنگ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۱۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه طباطبایی‌ها
این خانه مشتمل بر چهار صحن و حیاط می‌شود که حیاط مرکزی متعلق به قسمت بیرونی و دو حیاط متعلق به اندرونی و یک حیاط متعلق به خدمه بوده‌است. کاشان
در کاشان هزار و هفتصد بنای تاریخی شناسایی شده که از این تعداد سیصد و سی و سه مورد ثبت ملی و یک مورد ثبت جهانی شده‌است. از بناهای تاریخی مهم کاشان که هنوز استوار مانده‌اند یا آثارشان پابرجاست می‌توان مقبره ابولؤلؤ، خانه بروجردی، خانه طباطبایی‌ها، خانه عباسیان، مناره زین‌الدین، آرامگاه سلطان عطابخش، مسجد عمادی (مسجد میرعماد)، مسجد جامع، مدرسه سلطانی، مسجد آقابزرگ، قلعه جلالی، حمام سلطان امیراحمد و کاروان سرای امین الدوله اشاره کرد، در همه این بناها ویژگی‌های معماری مشابه دیده می‌شود، جز مناره زین الدین که در این زمینه یکتا است. کاشان
باغ فین از معروف‌ترین فضاهای سبز کاشان است و از مهم‌ترین نمونه‌های باغ‌های ایرانی است که هنوز زنده و پابرجاست، وجود عناصر آب و درخت که عناصری پویا هستند در کنار ابنیه که عناصر ثابت معماری هستند، هویتی زنده به این اثر فرهنگی و تاریخی بخشیده‌است. این باغ در مقایسه با بسیاری از باغ‌های ایرانی مشابه، باغ فین با آب قابل توجهی مشروب می‌شود. این مجموعه که در کنار میدان نقش‌جهان و کاخ چهلستون، بیشترین بازدیدکننده و گردشگر استان اصفهان را به سوی خود جلب می‌نماید، در سال ۱۹۳۵ میلادی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. همچنین کار ثبت جهانی این اثر که از سال ۲۰۰۷ میلادی آغاز شده بود، چندین سال به طول انجامید و سرانجام در زمستان ۱۳۸۹، مرحله اول ثبت این اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو به انجام رسید. برخی منابع تاریخی قدمت این باغ را به دوران سلطنت آل‌بویه می‌رسانند، در حالی که ساختمان باغ فین فعلی به دوران شاه عباس بزرگ نسبت داده شده میراث فرهنگی ایران طراح باغ را غیاث‌الدین جمشید کاشانی می‌داند و منابع دانشگاهی طراح باغ را شیخ بهایی معرفی می‌کنند. باغ فین همان جایی است که به دستور ناصرالدین‌شاه، در سال ۱۸۵۲ میلادی صدراعظم معروف ایران امیرکبیر را در حمام آن به قتل رساندند. از مهم‌ترین گیاهان این باغ، ۵۷۹ اصله درخت سرو و ۱۱ اصله درخت چنار است که اغلب بین ۱۰۰ تا ۴۷۰ سال سن دارند. کوشک احمدشاهی
طبقه دوم این ساختمان نیز از یک سالن مرکزی و ایوان سرتاسری چهار طرفه تشکیل شده‌است. از سالن مرکزی این طبقه به عنوان اتاق موسیقی استفاده می‌شد که در چهار طرف آن قفسه‌های چوبی ویترین دار نصب شده‌است. این ایوان از ۲۶ ستون مدور با نمای گچی و شش ستون با مقطع مربع قطور با نمای آجری تشکیل شده‌است. این بنا که در حدود یک قرن قدمت دارد، اطلاعاتی دربارهٔ تاریخ و بانی آن در دسترس نیست. تا به امروز هیچ‌گونه مدرکی قابل استنادی که به تاریخ بنا دلالت کند به دست نیامده است. شیوه معماری و سبک بنا به اواخر دوره قاجار برمی‌گردد. خانه کارخانه چی
خانه کارخانه چی مربوط به اواخر دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی است و در کاشان، خیابان ملا محسن فیض کاشانی، میدان ولی سلطان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه مدبر
خانه تاریخی مدبر مربوط به اواخر دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی است و در شهرستان کاشان، بخش مرکزی، شهر کاشان، فین بزرگ، محله حیدری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۶۵۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه ابیانه‌ای
خانه ابیانه‌ای مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان نطنز، روستای ابیانه، محله یوسمان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۳۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه پهلوان‌زاده
خانه پهلوان زاده مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، خیابان آیت ا کاشانی، محله طاهر و منصور، کوچه سرو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. طاق
قدمت طاق به دو هزار سال پیش از میلاد و به منطقه میان‌رودان بازمی‌گردد. با این حال مدت زمان طولانی ای گذشت تا در معماری سبک پارتی و سبک‌های دوره اسلامی در ایران و معماری روم باستان و معماری گوتیک در سده‌های میانه (قرون وسطی) این سبک پوشش سقف به اوج شکوه و رونق خود برسد. این سبک که با نام شیوه «طاق و چفد» پشت به شیوه کهن و نخستین معماری، شیوه نعل و پایه دارد؛ چرخشگاهی بزرگ در تاریخ معماری جهان است. شیوه «نعل و پایه» از دوران پیش از تاریخ به مدت هزاران سال یگانه شیوه پوشش آسمانه بوده که سازه استون‌هنج یکی از نمونه‌های آن است. پیدایش شیوه «طاق و چفد» در واقع پاسخ نوآورانه به محدودیت هاییست که شیوه کهن «نعل و پایه» به آن‌ها دچار بود و در روند شتابان رو به گسترش شهرنشینی این محدودیت رفته رفته تنگناهایی را پیش پا می‌گذاشت. کاربرد تیرهای چوبی و کارگذاری آن‌ها بر روی دیوارها یا ستون‌های ساده گلی یا چوبی هرچند در ساخت سازه‌های روستایی آسانترین روش به نظر می‌رسد، اما آنگاه که هدف ساختن یک سازه بزرگ، تودرتو، و رفت و آمددار شهری باشد، شکوه اشرافیتش به کنار، کاربرد پالارهای (نعل یا تیرحمال) کوه‌پیکر سنگی و سپس فَرَسب‌های یک‌دست و متناسب بر روی آن‌ها بغرنج بزرگی را پیش پای رازیگر می‌نهد، گذشته ازینکه در همه جا نیز امکان دسترسی به تیرهای مناسب چوبی برای جایگزینی با پالارهای سنگی که تراش و جابجایی اشان خود بزرگترین مانع بود فراهم نبوده‌است؛ جدای ازینکه فرسب‌ها نیز خود نیاز به تنه‌های بلند و هم اندازه به تعداد زیاد برای هر سازه داشتند که نگه‌داری اشان در برابر «موریانه» خود بغرنجی دیگر بود. پیدایش نوآوری «طاق و چفد» دو امکان را با خود به ارمغان آورد: آ) پوشاندن دهانه‌های هرچه فراخ تر آن هم در دوردست‌ترین مکان‌ها، چه طاق به این روش با قالب‌های کوچک سنگ یا آجر ساخته می‌شود که جابجایی و کاربرد بسیار آسانتری تا تیرهای کوه‌پیکر سنگی یا کمیاب تر چوبی داشتند و با ساختار چفدی خود امکان پوشش دهانه‌هایی که نیاز به بزرگترین و سنگینترین نعل‌ها و فرسب‌ها داشت را به ساده‌ترین روش فراهم می‌آوردند و دیگر آنکه ب) زمینه را برای بالیدن و گسترش هرچه شتابان تر شهریگری و شهرنشینی بیش از پیش آماده کرد که نمونه‌های نخستین آن در تمدن‌های میان‌رودان و بخصوص تمدن ایلام هنوز به جای مانده‌است. اگرچه شناخته شده‌ترین سازه کهن ایران که «تخت جمشید» است با شیوه نعل-پایه برکشیده با این حال طاق و گُنبد که خود نوعی طاق است از سالیان بسیار دور در معماری ایرانی کاربرد داشته‌است؛ کهن‌ترین آن پرستشگاه چُغازنبیل است که به ۱۳۵۰ پیش از میلاد بازمی‌گردد. همچنین به تپه نوشیجان (دوران ماد)، سد درودزن (دوران هخامنشی) می‌توان برای نمونه‌هایی دیگر اشاره داشت. به‌طور کلی شیوه «طاق و چفد» در ایران با روی کار آمدن شیوه پارتی در معماری ایرانی رواج یافت و پس از آن در شیوه‌های پسایند اسلامی روند چشمگیر خود به سوی رشد و کمال را ادامه داد. طاق در دوران پیش از اسلام در ایران بیشتر به صورت مازه‌دار پیاده می‌شده که سازه برجسته آن طاق کسری و کاخ اردشیر (دوران ساسانی) است، هرچند موارد تیزه‌دار یا جناغی هم جسته گریخته به کار برده می‌شده‌است. دوره اوج کاربری طاق جناغی به دوران پس از اسلام بازمی‌گردد که از این میان طاق با چفد پنج اوهِفت آوازه و رواج فراگیری گرفت. طاق در معماری سنتی ایرانی همواره یکی از پاربُن‌های سازه بوده؛ که از نظر گستردگی در سازه‌های گوناگون از کاخ گرفته تا ارگ و دژ و خانه و بازار و کاروانسرا و گرمابه و پل و بند کاربرد داشته‌است. خانه ایلخانی
خانه ایلخانی مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان اصفهان، بخش جرقویه علیا، دهستان رامشه، روستای رامشه، محله سادات واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مسجد میدان کاشان
این بنا دارای سر در رفیع و معروف و صحن مربع شکل و چهار ایوان بر پیرامون آن و گنبدخانه و دو شبستان جنوب‌غربی و جنوب‌شرقی است. منبر کاشی‌کاری با مصالح بنایی در گنبدخانه مسجد قرار دارد که مربوط به قرن نهم و متعلق به زمان سلطان ابوسعید گورکانی است. قالی کاشان
نقشه‌های طرح شکارگاه در کاشان مربوط به دوره صفویه می‌شود. سرتاسر زمینه یا بوم طرح شکارگاه شامل منظره ای از شکارگاه شامل حیوانات، شکارچی و گیاهان مختلف بوده و دارای نقشه سراسری است. امروزه این طرح به گونه ای محدود و بیشتر به صورت قالیچه و با خامه ابریشم یا کرک در کاشان و ابوزیدآباد بافته می‌شود. از طراحان معاصر می‌توان به سید محمد افسری در این خصوص اشاره کرد. خانه حاج قلیخان
خانه حاج قلیخان مربوط به دوره قاجار است و در قم، جنب دبستان سعدی، محل اداره میراث فرهنگی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه انصارین
این خانه طنبی‌ها و ایوان‌هایی همراه ستون‌های بلند از جنس چوب جنگلی دارد که در نوع خود بی‌نظیر است. ایوان و چارچوب در این خانه از کاهگل است، طاق‌های ورودی بلندی دارد و تزئینات آجری، سنگ‌های تیرهٔ ستون‌ها، چینش آجرها و تزئینات هلالی شکل آن به سبک معماری قاجار برمی‌گردد. مساحت این ملک پس از ساخت و سازهای بعدی به ۵۵۰ متر مربع کاهش یافته است. خانه کمال‌الدین نبوی طباطبائی
بنای حاضر مشتمل بر یک ورودی با سردری بزرگ و درب چوبی دولنگه است. خانه دارای ورودی به شکل یک دالان طولانی است که ورودی اصطبل اسبها در همین قسمت است. دالان ورودی به حیاطی بزرگ منتهی می‌شود که در ضلع شمالی آن بنای اصلی در دوطبقه وجود دارد. ضلع جنوبی ساختمان فضاهای انبار، مطبخ و حمام است. ضلع غربی مجرای آب و یک بهارخواب دارد و ضلع شرقی بنا دیواری بلند با نمای طاقی است. در داخل اتاق‌ها و فضاهای نشیمن، سقف گچی و سقف قاب کاری شده (سقف کاذب) وجود دارد. نقاشی‌های متعددی در درون اتاق‌ها و بخش‌های دیگر دیده می‌شود که در کنار یکی از نقاشی‌های روی شومینه، تاریخ شوال ۱۳۰۴ (قمری) درج گردیده و نام نقاش نیز نعمت‌الله نقاش درج شده‌است. استاد نعمت‌الله نقاش از نقاشان چیره‌دست بروجرد بوده‌است و این اثر را طی سه سال پدیدآورده است. خانه خداشناس
خانه خداشناس مربوط به اواخر دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی است و در کاشان، خیابان دروازه اصفهان، گذر پامنار، گذر چهارسوق، پلاک ۱۸ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه بنی طبا
خانه بنی طبا مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی است و در آران و بیدگل، محله مختص آباد، اول خیابان ۲۲ بهمن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا طی دوره‌های صفوی تا اواخر قاجاریه به شیوه معماری درون گرا و به سبک گودال باغچه ساخته شده‌است. این بنا در سال ۱۳۸۴ هجری شمسی با هزینه شهرداری آران و بیدگل و با همراهی خاندان بنی طبا که از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) میباشند، تملک شد و کار مرمت و احیای آن با مساعدت مدیریت میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری منطقه کاشان و آران و بیدگل انجام شد. قدمت قسمت شمالی این خانه به دوران قاجار و زند می‌رسد. باغچه‌های چهارگانه‌ای که در طرفین حیاط وجود داشت، مملو از درختان انار و انجیر و عنّاب و گل سرخ بود. حوضی لبریز از آب زلال که در کنار آن سماور زغالی خودنمایی می‌کرد. مطبخ و تنوری که هر از چندی بانوان خانه جمع می‌شدند و در آن نان می‌پختند. پاییز، انارها چیده و میان اهل خانه تقسیم می‌شد. نظمی در این خانه حکمفرما بود که بچه‌ها با احترام از بزرگترها فرمان می‌بردند و حتّی حاضر نمی‌شدند که به درخت‌ها و میوه‌هایش دست بزنند. سبک معماری هخامنشیان
از دوران قدیم در ساختمان های ایرانی از دو سبک معماری مختلف استفاده شده است. یکی از این دو سبک معماری ساختمان هایی با سقف چوبی (نظیر ابنیه سلطنتی پرسپولیس )که نقاط و مناطق پر درخت بنا شده است. سبک دوم عبارت از سبک بعد از اسلام در ایران است (ساختمان های گنبدی شکل)  در دوران ایران باستان اکثراً از سبک اول استفاده می شده است. در زمان کوروش کبیر (سیروس) در پایتخت جندین کاخ سلطنتی ساخته شد که در اکثر انها سبک معماری سقف های چوبی را می توان دید. بعد از پادشاهی کوروش کبیر و کمبوجیه کبیر پادشاهی به داریوش اول رسید. به دستور داریوش اول پایتخت از پاسارگاد به پرسپولیس انتقال یافت. (518قبل میلاد مسیح) در قصر های ساخته شده در زمان داریوش و خشایار و اردشیر از بقای بجا مانده می توان فهمید که یکی از اصول معماری هخامنشیان ساخت تالار های ستون دار بود این تالار ها دارای ستون هایی سنگی و سقف هایی چوبی بودند باتوه به ستون ها و سر ستون ها می توان به چیرگی استاد کاران هخامنشی در کار خود پی برد. جدا از قصر های هخامنشی که به طور کامل بیان گر نوع معماری هخامنشی هستند باید نگاهی به عبادت گاه های ان زمان انداخت اما چون آریایی ها دارای بارگاه و مکان عبادت خاصی در ان زمان نبودند کاری در این زمینه نمیتوان پیش برد. در مکان های زیر براحتی از نوع ساختار به سبک معماری هخامنشی پی برد: تالار آپادانای پرسپولیس ( ساختاری چهار گوش دارای ستون های متعدد سقفی چوبی در نزدیکی ورودی های تخت جمشید و خیابان سپاهان) تالار صد ستون یا تالار ارتش ( در ضلع شرقی تالار آپادانا واقع شده دارای سنگ نگاره هایی کنده کاری شده است. ساختاری با ستون های سنگی و سقف چوبی داشته بوده است.) خانه عامری‌ها
خانه عامری‌ها که در خیابان علوی کاشان قرار دارد، در دوره زندیه احداث و در دوره قاجار به وسیله سهام السلطنه عامری توسعه یافته‌است و مجموعه‌ای است که به وسیلهٔ اداره میراث فرهنگی کاشان با استفاده از اعتبارات تبصره ۳۶ مرمت شده وسعت این خانه هفت هزار متر مربع با زیر بنایی گسترده‌است و به‌طور کلی در آن ۸۵ اتاق وجود دارد. این خانه همچنین دارای چند حیاط است که قدیمی‌ترین آن حیاط بیرونی و درونی است. این خانه هم مثل بیشتر خانه‌های تاریخی کاشان از ۲ بخش بیرونی و درونی تشکیل شده‌است که در هر کدام از آنها بخش‌های دیگری مثل حوضخانه، ایوان، اتاق‌هایی با ۳ در و شاهنشین‌های ۷ دری دیده می‌شود که دور تا دور حیاط با هماهنگی کامل قرار گرفته‌اند… (که اکنون به اقامتگاه گردشگران داخلی و خارجی تبدیل شدند). خانه نایب حسین کاشی
خانه نایب حسین کاشی مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان کاشان، بخش نیاسر، دهستان نیاسر، روستای نشلج، میدان امام حسین (محله درب ده قدیم) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه یغماییان
خانه یغمایی‌ها مربوط به دوره قاجار است و در شاهرود، محله مصلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۰۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این خانه تنها بنای بادگیردار شاهرود است که به سبک معماری یزدی و در سال ۱۳۰۵ هجری شمسی توسط استاد مهدی حیدریان ساخته شده است. این بنا به لحاظ مشخصه‌های معماری سنتی در سطح شهرستان بی‌نظیر است. فرم پلان به صورت حیاط مرکزی بوده و ورودی خانه در قسمت جنوبی با یک دالان به حیاط مرتبط است. از دیگر ویژگی‌های این خانه، نورگیر حوض خانه و تقارن‌هایی است که در پلان و نما و همچنین تزیینات آجری ازاره‌های پیرامون حیاط ساخته شده است. سبک‌شناسی معماری ایرانی
شیوه آذربایجانی، سبکی در معماری ایرانیِ پس از اسلام است که به آذربایجان منسوب است. این شیوه، سبک مغول یا ایرانی - مغول نیز نامیده می‌شود و در دورهٔ حکومت ایلخانان بر ایران (۶۵۴–۷۳۶ق /۱۲۵۶–۱۳۳۶م) رواج یافت. معماری کاشان
بازار کاشان در مرکز این شهر واقع شده‌است و دیگر فضاهای شهری در دوطرف آن قرار گرفته‌اند، این بازار در دوره صفویه رونق فراوانی داشته‌است که البته در دوره قاجار میزان قابل ملاحظه‌ای از آن رونق کاسته شده. افزوده‌های جدیدتر بازار شامل تیمچه امین‌الدوله، دو مدرسه و یک مسجد است. مسجد طمقاچیها (عبدالباقی)
مسجد طمقاچیها (عبدالباقی) مربوط به دوره صفوی است و در کاشان، جنب میدان سنگ، ابتدای کوچه دوازده متری، جدیدالاحداث واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه طباطبایی‌ها
این خانه ۴۷۳۰ مترمربع وسعت دارد و به سفارش حاج سید جعفر طباطبایی در حدود سال ۱۲۵۰ هجری قمری استاد علی مریم کاشانی به عنوان طراح و سازنده سپرده شد. وی که سازنده خانه بروجردی‌ها خانه بهنام
خانه بهنام یکی از ساختمانهای تاریخی شهر تبریز است که در اواخر دوران زندیان و اوایل دوران قاجار، به عنوان یک خانه مسکونی ساخته شده‌است. در زمان پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار، این خانه نوسازی و با نقاشیهایی تزیین شد. این خانه شامل یک ساختمان اصلی، به عنوان ساختمان قشلاقی و یک ساختمان کوچک به عنوان ساختمان ییلاقی است. مانند بسیاری از خانه‌های قدیمی ایرانی، این خانه دارای دو حیاط اندرونی و بیرونی است. در بازسازی اخیر این خانه، تاکنون چند نگارگری ایرانی فرسکو کشف گردیده است که هم‌اکنون در حال تعمیر شدن توسط متخصصان است. خانه بهنام بخشی از مدرسه معماری دانشگاه هنر اسلامی تبریز است. خانه شیخ بهائی
خانه شیخ بهائی مربوط به دوره عباسی است و در اصفهان، خیابان طالقانی، نبش کوچه ملا شفیع و کوی محله نو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۰۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تپه چله خانه
تپه چله خانه مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان - سده‌های ۴ تا ۶ ه.ق -قرون اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کوهدشت، ۷۰ متری جنوب بافت مسکونی شهر درب گنبد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۴۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه کلبادی
خانه منوچهر خان کلبادی مربوط به اواخر دوره قاجار است و در ساری، چهار راه برق، ساختمان ادارهٔ کل میراث فرهنگی (سابق) واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۱۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. عمارت منوچهرخان کلبادی واقع در محلهٔ آب انبار نو حدود یکصد و سی سال قبل بدستور سردار جلیل از امراء ارتش وقت ساخته شد و بنام فرزند بزرگش امیر نصرت شکوه نظام به امیریه معروف شد. امیر نصرت در جوانی فوت شد و سردار بنا را به فرزند وی منوچهرخان بخشید. منوچهرخان کلبادی که بعدها از ملاکین منطقه و زمانی نیز نماینده مردم ساری در مجلس شورای ملی بود در سال ۱۳۶۲ دار فانی را وداع گفت و این بنا در سال ۱۳۷۰ در اختیار سازمان میراث فرهنگی قرار گرفت. سبک معماری این ساختمان از تکایای دورهٔ قاجاری برگرفته شده و دو بخش اندرونی و بیرونی دارد. بنای اصلی این عمارت در بخش اندرونی در دو طبقه و یک زیرزمین احداث شده و هر طبقه دارای یک شاه‌نشین و اتاق‌های دو طرفه است. شاه‌نشین طبقه دوم از زیباترین اتاق‌های این عمارت است و جای جای آن یادآمد شیوه‌های هنرهای تزئینی دوره قاجاری است. مصالح ساختمانی این بنا شامل چوب و آجر و بام آن به صورت شیروانی و سفال پوش می‌باشد. خانه طباطبایی‌ها
معمار سازندهٔ آن استاد علی مریم کاشانی و گچ بری‌ها و نقاشی‌های آن به وسیلهٔ شاگردان میرزا ابوالحسن صنیع الملک غفاری کاشانی، و زیر نظر وی انجام شده‌است. مجموعه حوضخانه حاج سیدمحمد
مجموعه حوضخانه حاج سیدمحمد مربوط به دوره صفوی - دوره زند است و در کاشان، خیابان آیت الله کاشانی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۸۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. چالشتر
خانهٔ اسحاقی‌ها در محلهٔ نوکندی‌ها داخل قلعهٔ چالشتر قرار داشته‌است. هم‌اکنون در عرض ۳۲ درجه و ۱۹ دقیقه و طول ۵۰ درجه و ۵۱ دقیقه استان چهار محال و بختیاری – شهر شهرکرد – منطقهٔ چهار – پشت موزهٔ مردم‌شناسی، خانه ای قرار دارد، که بنا به گفتهٔ اهالی و ساکنان سابق اش همان خانهٔ اسحاقی است. از آنجا که تعیین تاریخ دقیق ساخت ابنیه به دلیل طولانی بودن زمان ساخت بناها در گذشته و تکمیل آنها در دوره‌های گوناگون کاری است غیرممکن. ولی برای خانه اسحاقی‌ها فقط می‌توان گفت با توجه به تاریخ ساخت خانه خان در چالشتر و خانه‌های آزاده و خانه منزوی که قدیمی تر از بنای مورد مطالعه ما هستند به‌طور تقریبی می‌توان دوره ساخت بنای خانه اسحاقی‌ها را دراواخر دوره قاجاریه و اوایل دوره پهلوی تخمین زد. خانه اسحاقی از جمله آثاری از میراث فرهنگی ایران است که به لحاظ ویژگیهای تاریخی و معماری خاص خود واجد ارزش می‌باشد. شاید مهمترین این ویژگی‌ها این باشد که بنا علی‌رغم آنکه به نسبت بسیاری از آثار شهر و کشور متاخر است لیکن ارتباط تنگاتنگی با معماری بومی کشور و شهر شهرکرد دارد؛ یعنی محصول زمانی است که معماری بومی سرزمین ایران در حال فراموشی بوده و معماری وارداتی جایگزین می‌گردد. از جمله ویژگیهایی که خانه اسحاقی را واجد اهمیت می‌سازد یکی تعلق آن به بافت تاریخی چالشتر می‌باشد و موقعیت قرارگیری آن به نحوی است که در محدوده بافت تاریخی شهر قرار دارد و به سهولت می‌تواند در مسیر گردشگری شهری قرار گیرد. علاوه بر دلایل ذکر شده در رابطه با ضرورت حفاظت میراث معماری و شهرسازی، آگاهی از این موضوع که سرمایه‌های فرهنگی کشور در روند رو به رشد میل به تجدد -که در طی سدة اخیر فزونی یافته- در معرض خطر نابودی کالبدی و مفهومی قرار دارند تأکید دیگری بر ضرورت موضوع حفاظت است؛ زیرا بیم آن می‌رود که در آیندة نه چندان دور، دیگر اثری از میراث فرهنگی که سند سهم هر ملت در شکل‌گیری تمدن بشری است، برجای نماند. همچنین اهمیت این ثروت عظیم نه تنها درقالب یادگارهای تاریخی، که به عنوان زیرساختی در توسعة درون زای منطقه و کشور نیازمند توجه است. خاصه توجه به این موضوع که اثر مورد بررسی، در بافت تاریخی و زندة شهری قرار گرفته که خود واجد ارزش بسیار است. خانه شعبانی مقدم
خانه شعبانی مقدم مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، خیابان بابا افضل شمالی، کوچه میدان کهنه، جنب زیارت طاهر و منصور، پلاک ۷ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. سبک‌شناسی معماری ایرانی
شیوه اصفهانی نام آخرین نوع شیوه معماری سنتی ایرانی است، و دو دوره دارد که دوره نخست آن به زمان قراقویونلوها بازمی‌گردد. مسجد آقا، کاشان
مسجد آقا مربوط به دوره پهلوی اول است و در کاشان، محله طاهر و منصور واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۳۷۹/۱۲/۲۵ با شمارهٔ ثبت ۳۳۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه وثقی
خانه وثقی مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، بازار بزرگ، محله طمقا چیها واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۵۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معماری روستای کندوان
شیوه بنای خانه‌های این روستا از نوع معماری صخره‌ای به شکل مخروطی یا کله قندی مربوط به قرن هفتم هجری است و تنها سازه مورد استفاده در خانه‌های این روستا را سنگ‌ها تشکیل می‌دهند. تپه‌های مخروطی و هرمی شکل بیش از ۴۰متر ارتفاع دارند که درون هر مخروط، بین دو تا چهار طبقه خانه ساخته شده‌است. در اصطلاح محلی به این خانه‌ها «گیران» یا «کران» گفته می‌شود. جنس مخروط‌ها از نوع اینمبریت و لاهار است که در اثر مخلوط شدن مواد آتشفشانی سهند با گل و لای حاصله از باران سیل‌آسا به وجود آمده‌اند. خانه اقتصادی
خانه اقتصادی مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، خیابان فاضل نراقی، کوچه مسجدآقا بزرگ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۲۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه صدیقی
خانه صدیقی مربوط به اواخر دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی است و در نیشابور، خیابان فردوسی شمالی، کوچه قاضی، فردوسی ۷ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۶۳۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه شیخ باقرعربشاهی
خانه شیخ باقرعربشاهی مربوط به اواخر دوره قاجار است و در کهک، بافت قدیم شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۱۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. عادل‌شاهیان
سبک معماری دوران مخلوطی از معماری ایرانی- ترکی و دکنی بود. مسجدهایی مانند مسجد ملک جهان یا دلخوش محل نمونه‌هایی از معماری سنگی و کارهای چوبی هستند. خانه تاریخی کاج
اهمیت دیگر این خانه به قرارگیری آن در بافت تاریخی کاشان و در نزدیکی خانه‌های تاریخی است. این خانه یکی از خانه‌های قاجاری کاشان است که با معماری گودال - باغچه طراحی و ساخته شده‌است. از مزیت‌های معماری گودال - باغچه می‌توان به دسترسی به آب قنات، عایق حرارت و رطوبت بودن و مقاومت بیشتر در برابر زلزله اشاره کرد. این خانه شامل موزهٔ منوچهر شیبانی، گالری و کتابخانه است. خانه طباطبایی‌ها
به دلیل آنکه صاحب خانه در کار تجارت فرش بود کلیه نقوش گچ بری از نقش‌های فرش ایرانی و گل و مرغ اسلیمی الهام گرفتند و در نهایت شکوه اجرا شدند. بنای رخت‌شوی‌خانه
سبک و سیاق معماری این بنا را می‌توان به شیوه اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی نسبت داد. مستند رختشویخانه در دو قسمت به تفضیل به این بنا پرداخته است خانه بلال
خانه بلال مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، خیابان علوی، محله سوریجان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. کاشان
این شهر زادگاه یکی از کهن‌ترین تمدن‌های جهان بنام سیلک با قدمتی بیش از هفت هزار سال است. این شهر اولین تمدن یکجانشینی و شهرنشینی را دارد. کاشان با بیش از ۱۷۰۰ اثر تاریخی که ۳۳۳ اثر آن ثبت ملی و باغ فین هم ثبت یونسکو شده است. خانه حاج احتشام الدوله
خانه حاج احتشام الدوله مربوط به اواخر دوره قاجار - دوره پهلوی اول است و در شهرستان تبریز، روستای لیقوان، بالای دره لیقوان واقع شده است. خانه قریشی
خانه قریشی مربوط به اواخر دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی است و در کاشان، خیابان ملا حبیب ا شریف، کوچه دو مسجدان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. کاشان
در مورد ریشه نام شهر کاشان مانند بسیاری از نام‌های دیگر اختلاف نظر وجود دارد.گفته  میشود نام کاشان از قوم کاسی گرفته شده،کاسپین ها گروهی از مهاجران بودند که در این منطقه ساکن شدند کاسیان در کاشان امروزی و پین ها در منطقه فین کاشان سکونت گزیدند. گروهی کاشان را برگرفته از «کی آشیان» به معنای جایگاه حاکمان می‌دانند و گروهی دیگر لغت کاشان را به معنی خانه‌های تابستانی که با چوب و نی ساخته می‌شوند، دانسته‌اند. بر اساس نظر دیگری کاشان تحریف‌شدهٔ «کاسیان» و به معنای محل اسکان اقوام کاسی یا همان کاشی بوده‌است، و امروزه کاشانی‌ها را «کاشی» خطاب می‌کنند. در گفته‌های دیگر ساخت کاشی مرغوب در این منطقه را دلیل نام‌گذاری شهر به نام کاشیان می‌دانند که به کاشان تحریف شده‌است. قدیمی‌ترین آثار سکونت انسان در منطقه کاشان شامل ابزارهای سنگی است که در کنار چشمه‌های نیاسر و در تراورتن کفتار خون کشف شده‌اند و مربوط به عصر پارینه سنگی میانی هستند که بیش از چهل هزار سال قدمت دارند. در این دوره احتمالاً انسان نئاندرتال در منطقه می‌زیسته‌است. از حدود چهل هزار سال پیش انسان امروزین در منطقه مستقر شده که آثار آنها در تپه‌های تراورتن سفید آب یافت شده‌است. انسانهای این دوره از طریق شکار و گردآوری نباتات امرار معاش می‌کردند و با توجه به خشکی منطقه بیشتر در اطراف چشمه‌های دامنه کوه کرکس مستقر می‌شدند. ابزارهای سنگی ساخته شده توسط این انسانها هم‌اکنون در موزه ملی ایران در معرض دید عموم است. نوشتار اصلی :تپه سیلک سیَلْک اولین و قدیمی ترین زیگورات جهان است و همچنین تنها زیگورات مرکز فلات ایران میباشد که یکی از کهن‌ترین فرهنگ‌های یکجانشینی بشر در مرکز فلات ایران است که در شهر کاشان قرار دارد. محوطه باستانی سیلک که در منطقه امیرالمؤمنین کاشان واقع شده قدمتی در حدود بیش از ۸۰۰۰ تا ۵۰۰۰ سال دارد. خانه صدرزاده نبوی طباطبایی
خانه صدر زاده نبوی طباطبایی مربوط به دوره قاجار است و در بروجرد، خیابان بحرالعلوم، کوچه مواهبی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۷۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه لاجوردی کاشان
این خانه که در بافت قدیمی شهر و با فاصله کمی از خانه‌های غفاری، بلال زاده و … واقع شده‌است، با سبک معماری گودال باغچه و یک حیاط مرکزی، دارای سه مجموعه فضایی در سه جبهه حیاط بوده‌است که جبهه غربی آن در سالهای اخیر تخریب گردیده‌است. مجموعه حاج آقاعلی رفسنجان
خانه حاج آقا علی دراواخر قاجاریه ساخته و بنا شده‌است. دراین دوران معماری تحت تأثیر معماری غربی بوده‌است که در معماری خانه حاج آقا علی به خوبی نمودار است معماری خانه تلفیقی از معماری ایرانی، رومی، یونانی، هندی و اروپایی است. حمام خان (کاشان)
حمام خان مربوط به دوره زندیه است و در بازار کاشان واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۶۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه مدرسیان
خانهٔ مدرسیان مربوط به دورهٔ قاجار است و در کاشان، خیابان محتشم کاشانی، گذر پاقپان، کوی میرنشانه، جنب بقعهٔ میرنشانه واقع شده است. این اثر در روز با شمارهٔ ثبت ۲۰۰۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه رسایی
خانه رسائيها مربوط به دوره قاجاریه است. این خانه شامل دو حیاط و نارنجستان است که به صورت شاه‌نشین و اندرونی استفاده می‌شده‌است. در حیاط اصلی آن ایوان، سه دری و اتاق‌های که اهالی خانه از آن استفاده می‌کرده‌اند. تزئینات گچی بنا روی سطوح نما، حوض بیضی شکل و متفاوت آن و نوع تزئینات بالای ایوان جنوبی از ویژگی‌های بارز این خانه تاریخی است. ازمیانه خانه نهر ابی عبور میکرده و بر زیبایی ان می افزوده .این منزل در نزدیکی راسته بازار قدیم فردوس قرار دارد. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹۳۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.این عمارت تاريخي به همت شادروان حاج پرویز رسائي مقدم وهمكاري سازمان میراث فرهنگی و گردشگری مورد بازسازی وبه جهت اشنایی بیشتر با تاریخ وتمدن شهر تاریخی تون در اختیار عموم قرار گرفته است. مسجد میدان کاشان
مسجد میرعماد کاشان از بناهای زمان ترکان قراقویونلو در زمان سلطان جهانشاه است که به احتمال زیاد بر بنا مسجدی از دوران خوارزمشاهی احداث شده است. اصل بنای اولیه آن متعلق به دوره سلجوقی بوده که بر اثر ویرانی‌های عهد مغول، بعدها خواجه عمادالدین آن را از نو مرمت و تجدید بنا کرده است. زیرا محراب قدیمی آن که تا اوایل قرن حاضر هم در محل خود بوده و اکنون در موزه اسلامی برلین نگاهداری می‌شود، در کتیبه آن نوشته شده "در سال 623 هجری توسط حسن بن عربشاه در کاشان ساخته شده است." بنابراین از سده هفتم هجری مسجدی با این محراب باقی و به جا مانده است تا آنکه پس از 250 سال بعد به عصر خواجه عمادالدین برخورد کند. این محراب از جهت ظرافت و زیبایی و دقایق فنی منحصر به فرد است چنانکه بیشتر سیاحان و ایران شناسانی که به کاشان سفر کرده و محراب عظیم این مسجد را از نزدیک دیدند از آن به زیبایی و شگفتی یاد کرده‌اند. مرکز محله درب باغ
مرکز محله درب باغ مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار است و در کاشان، خیابان فاضل نراقی، محله درب باغ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تکیه بیگلربیگی
نوع معماری این تکیه مربوط به دورهٔ قاجار و به شکل هلالی مانند است. در ضلع غربی از نوع معماری زندیه استفاده شده که شکل هشتی مانند لست و محل دارالحکومهٔ عبدلله خان و نیز محل زندگی برادران و پسرهای وی بوده‌است. خانه علافچیان
خانه علافچیان مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، خیابان ولی عصر، کوچه اژه‌ای، بن‌بست نسترن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. کاشان
با ظهور خودرو و ساخت خیابان‌ها، تا به حال کاشان بدون توجه لازم به عناصر تاریخی و شیوه زندگی بومی‌اش رو به گسترش بوده‌است. گسترش رابطه با تهران سبب ویران کردن قسمت شمال غربی دیوار شهر در ۱۹۲۰ شد. ساخت چند کارخانه و بانک، کاشان را به منطقه تاریخی فین وصل کرد. در سال‌های ۱۹۳۵–۱۹۴۵ سیاست دولت مرکزی در ساخت راه ماشین‌رو بین تهران و کاشان سبب توسعهٔ شهر در طول دو راه فین و تهران شد. با رسیدن راه‌آهن به کاشان ایستگاهی در شرق شهر ساخته شد و روستاهای یحیی‌آباد و جمال‌آباد بخشی از شهر شدند. مرکز محله پنجه شاه کاشان
مرکز محله پنجه شاه کاشان مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در کاشان، بافت مرکزی قدیمی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۹۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معرق‌کاری
معرق‌کاری کاشی در دوره سلجوقیان یعنی در قرن ۴ هجری به سمت کمال رفت و بسیار متداول گردید. درقرن هشتم هجری هنرمندان معرق‌کار به مراتب از هنرمندان عهد سلجوقی جلو افتادند. دراین قرن موفق شدند اجزایی را که اشکال معرق از آنها تشکیل می‌یابد کوچکتر کنند و لطیف‌ترین و زیباترین اشکال بنایی و هندسی را در مجموعه‌ای از رنگ‌های زیبا براق که جز در هنر شرق به‌ویژه ایرانی دیده می‌شود نمایش دهند. مخصوصاً ارزانی بیشتر موجب رواج بیشتر آن گردید. هنر معرق‌کاری در قرن‌های ۹و ۱۰ هجری به روش‌های شرقی خود رسید. در این دوره مراکز مهم معرق‌سازی در شهرهای اصفهان، یزد، هرات و سمرقند ایجاد گردید. اما در اصل باید گفت که مرکز اصلی این کار در دوران صفوی اردبیل بوده‌است. یکی از با قدمت‌ترین این آثار را می‌توان به مسجد کبود تبریز و مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان (قرن یازدهم هجری قمری) و بعد آن به شیخ صفی اشاره کرد. که بعدها با تغییر پایتخت از اردبیل به اصفهان این هنر نیز همانند هنرهای دستی دیگر به دستور شاه به اصفهان منتقل شدند، و شروع به ساخت بناهای تاریخی چون میدان امام کردند. خانه حدادپور
خانه حدادپور مربوط به اواخر دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی است و در کاشان، خیابان محتشم، محله سرپله، کوچه صباغها، پلاک ۱۹ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه ظهیرالاسلام
خانه ظهیرالاسلام عمارتی از دورهٔ قاجار است. این عمارت از آن جهت که خانهٔ مسکونی یکی از شخصیت های عهد قاجار و با توجه به آن که نمونه‌ای کم‌نظیر و کامل از بناهای مسکونی دورهٔ قاجار بوده و با توجه به موقعیت قرارگیری در محله‌ای خاص قابل بحث و بررسی ست؛ و از آنجا که این بنا مبین تحول در بناهای کوشکی دورهٔ قاجار و تلفیق با معماری اروپایی است ارزشهایی را برای بنا بدنبال دارد. طبق مطالعات این بنا فاقد لوح یا کتیبه‌ای است که تاریخ ساخت آن را مشخص کند، ولیکن با توجه به تلفیق معماری بومی و غربی و سقف شیروانی این خانه گواه بر این است که این کوشک متعلق به اواخر دورهٔ ناصرالدین شاه است. این خانه منسوب به داماد ناصرالدین شاه، سید زین العابدین امام جمعه پسر سید ابوالقاسم امام جمعه ملقب به ظهیرالاسلام بود. مساحت منزل «ظهیرالاسلام»، حدود 2500 متر مربع زیربنا با ساختمانی 600 مترمربع در دو طبقه شامل یک طبقه زیرزمین و یک طبقه همکف است که در دورهٔ قاجار ساخته شده‌است.از سویی، محمدولی خان سپهسالار تنکابنی هم ظاهرا در این محل زندگی کرده است. مالکیت ملک منتسب به سلطان محمد میرزا سیف الدوله(عضدی قاجار) است که به صورت امانت در اختیار ظهیرالاسلام قرار گرفته بود«مدارک و مستندات» خانه افتخارالاسلام طباطبایی
در سمت شمال شرقی عمارت فضایی تحت عنوان حیاط خلوت وجود دارد که راه ورود به آن از طریق دالانی از سمت حیاط است این بخش نیز در دو طبقه و متشکل از فضاهای متنوعی می‌باشد. سمت جنوب حیاط خلوت مطبخ منزل قرار دارد. مطبخ خانه فضایی است بزرگ با پوشش سقف طاق و تویزه که از سه بخش انبار هیزم، تنور جهت پخت نان و قسمتی که برای پخت و پز ازآن استفاده می‌شود تشکیل شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۷۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. خانه شاه یلانی
خانه شاه یلانی مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی اول است و در کاشان، خیابان فاضل نراقی، مرکز محله درب باغ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معماری کاشان
کاشان همانند دیگر شهرهای قدیمی ایران معماری سنتی شهری اش را تا اوایل قرن بیستم حفظ کرده بود، این چینش سنتی که در دوره‌های سلجوقی و صفوی شکل گرفته بود و تا دوران قاجار ادامه یافته بود، در دوره پهلوی و به ویژه نیمه دوم قرن بیستم به شدت تغییر یافت. خانه مظفری
خانه مظفری مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، خیابان علوی، محله سلطان امیر احمد، روبروی زیارت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۳۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه عطارها
خانه عطارها مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، محله پنجه شاه، چهارراه آیت الله کاشانی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه لاجوردی کاشان
خانه لاجوردی کاشان در استان اصفهان، شهر کاشان، خیابان فاضل نراقی، محله سوریجان، چاله عدسی، پلاک ۸۱ واقع شده‌است که به شماره ۳۱۶۰۹ مورخ ۱۳۹۵/۹/۲۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. خانه ملا محسن فیض کاشانی
خانه ملا محسن فیض کاشانی مربوط به دوره پهلوی است و در شهرستان کاشان، بخش قمصر، شهر قمصر، خیابان شهید مطهری، کوچه مسجد بارقان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه ارسطوئی
خانه ارسطوئی مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، محله قصر منشی ـ خیابان نشاط، خیابان شهید خادم القرآن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۰۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. خانه معمارباشی
این بنا در جنوب خیابان شهدا و در کنار پارک شهدای شهر سنندج واقع شده‌است .بنای این خانه متعلق به اواخر قاجاریه و اوایل دوران پهلوی است. این بنای تاریخی از سه طبقه با نقوش و تذهیب‌های زیبا که خاص دوران پهلوی است تشکیل شده دارای فضاهای مختلف است.این بنا نیز مانند عمارت احمد زاده، تحول مرحله انتقالی معماری دوره قاجار به پهلوی را در فضا سازی، نماها و حتی تقسیم فضاها، نوع قوس‌ها و تزیینات آجرکاری مشخص می‌سازد .  خانه معمار باشی از اولین نمونه‌های ساختمانی شهر سنندج است که در آن تزیینات خاص آجر تراشی و الماس بر به کار رفته‌است.اکنون ساختمان به دو پلاک تقسیم شده و حیاط آن دارای یک آب نمای بزرگ سنگی است.  نکته قابل توجه در این ساختمان، تنوع تزیینات در نماسازی و نوع قوس پنجره‌ها و بازشوها به صورت برجسته‌است. بقیه دودری‌ها در طبقه بالا در قاب‌های مستطیل شکل تعبیه شده‌اند.این بنا یک حمام خصوصی هم دارد.  این ساختمان به استاد «الله مراد اقلیدس » تعلق داشت . او که مرمت گل دسته‌های مسجد جامع سنندج را انجام داده بود، طبق حکم حکومتی اوایل پهلوی، عنوان «معمار باشی » را کسب نمود. خانه کمال‌الملک
خانه کمال الملک مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان کاشان، روستای کله، محله مشهد اردهال واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه سید کاظم اعرابی
خانه سید کاظم اعرابی مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان ولی عصر، کوچه سلطان سنجر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۸۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. خانه اصفهانی
خانه اصفهانی مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان زرند، روستای علی‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۰۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه سرتیپ سدهی
این مجموعه شامل چند خانه، دیوانخانه، حمام و حسینیه می‌باشد؛ که در محله فروشان خمینی شهر (سده) اصفهان قرار گرفته‌است. ساخت آن را به سرتیپ محمد حسین خان امینی سدهی که از فرماندهان قشون ظل السلطان حاکم وقت اصفهان در زمان ناصرالدین شاه قاجار بوده‌است. وی داماد اول ظله سلطان بوده است. نسبت می‌دهند ونمونه واضحی از معماری دوره قاجار می‌باشد سر در ورودی کتیبه‌ای موجود است که ساخت بنا را به سال ۱۳۱۵–۱۳۱۶هجری قمری نشان می دهد و با استناد به کتیبه‌ای که هم‌اکنون در تالار پذیرایی (شاه نشین) قرار دارد. می‌توان نتیجه گرفت که ساخت این بنا به احتمال زیاد طی یک سال صورت گرفته‌است. براساس گفته‌های موجود ظل السلطان حاکم وقت اصفهان قصد بازدید از خمینی شهر (سده) را داشته‌است که سرتیپ به دلیل نداشتن محل پذیرایی مناسب از وی در خواست مهلت دو ساله جهت مهیا نمودن عمارتی در شان او نموده که با موافقت روبرو شد ه است وسریعا شروع به شاخت این مجموعه با اهمیت که با مهارت واستادی خاصی در مساحت ۲۳۵۰متر مربع در جهت شمالی، جنوبی وبا امکانات مورد نیاز بوده‌است می‌نماید. تا مکانی مناسب برای یک زندگی مرفه فراهم گردد. فرم سبک معماری، (نقش مایه‌ها) و رنگ‌های مورد استفاده در تزیین ساختمان متعلق به معماری سبک قاجاری می‌باشد تأمین روشنایی، گرمای زمستان وخنکی تابستان بیشتر از طریق عوامل طبیعی همچون نور خورشید وجریان هوا بوده‌است. دیوانخانه سرتیپ سدهی دارای تالار، حوضخانه، نارنجستان، اتاق‌های سه دری و پنج دری و برج مراقبت می‌باشد این بنا ی زیبا که از خشت خام و اجر ساخته شده دارای تزیینات بسیار چشم‌نوازی همچون گچبری، منبت کاری آیینه کاری، پارچه‌های سقفی وپنجره‌های گره چینی شده می‌باشد. این بنا ی با شکوه که سقف ایوان آن بر روی ستونهای گچبری شده باسر ستون‌های برگ کنگری قرار گرفته‌است و دارای حجاری‌های ظریف وزیباست وشکل بیرونی آن شباهت انکار ناپذیری با عمارت باغ ارم شیراز دارد خانه گنجه‌ای‌زاده
این بنا در برگیرنده دو بخش است. بخش خاوری آن در دوره قاجار و بخش باختری که در آغازین سالهای دوره پهلوی به ساختمان پیشین افزوده شده‌است. نمای شرقی رو به جنوب ساخته شده‌است. هسته اصلی این ساختمان اتاق طنبی (نشیمن) است که در دو سوی آن راهروهای ورودی و در کناره‌های آن اتاق‌های گوشوار جای گرفته‌است. از پیش‌آمدگی اتاق‌های گوشوار به عنوان ایوان ستون‌داری بکار رفته‌است. ایوان دربردارنده پنج دهنه است که با قوس‌های نیم دایره پوشش داده شده‌است. در بخش شمالی طنبی نیز ایوانی با سه دهنه وجود داشته که رو به حیاط اندرونی بوده‌است. حیاط اندرونی شمالی از بین رفته و سمت شمالی طنبی را دیوار کشیده‌اند. این بخش ساختمان در سه طبقه ساخته شده‌است. در زیر اتاق طنبی حوضخانه قرار دارد. معماری کاشان
خانه‌های بزرگ، قدیمی‌ساز و باشکوهی که تا امروزه بدون تغییر چشمگیری باقی مانده بیشتر متعلق به زمان قاجاریه است یعنی بیشتر مربوط به سلطنت فتحعلی شاه تا آغاز دورهٔ مشروطیت می‌باشند. عصر قاجار با اینکه به‌طور کلی دورهٔ رکود فنون معماری ایران شمرده می‌شود با این حال در شهر کاشان به دلیل احتیاج عموم مردم به ساختمان‌های جدید که در اثر زلزله از بین رفته بود فعالیت‌های وسیع و همه‌جانبه‌ای در فنون مختلف معماری دیده‌می‌شود که با هنرهای تاریخی و محلی ساخته شده‌است؛ به گونه‌ای که هر واحد ساختمانی برای زندگی انسان در فصول چهار گانهٔ سال کاملاً مجهز و متناسب بوده‌است. این خانه‌ها خصوصیاتی دارند، مثلاً هنگام احداثشان از جهت پیش‌بینی گرمای شدید تابستان به ساختن سرداب، زیرزمین‌های بزرگ با بادگیرهای مرتفع هوایی و ایجاد هواکش‌های خاکی در پشت بدنهٔ سرداب توجه می‌شد و از لوازم اولیه به‌شمار می‌رفت در ساختمان‌های بزرگ و پر حجم این سرداب‌ها شامل چندین صفه و غرفه‌های کوچک و بزرگ تو درتو با راهروهای متعدد بود از خصوصیات این سرداب‌های بزرگ و ممتاز این بود که در هنگام هوای گرما دارای هوای معتدل و مطبوعی بودند. در خانهٔ قدیم میرزا حسن خان مبصرالممالک نیز سردابی وجود دارد که خوش بختانه سالم مانده‌است؛ این سرداب علاوه بر نقشهٔ عالی بنا و صفه‌های چهار جانب، دارای سقف مقرنس کاری است که با نوع مخصوصی از کاهگل الک کردهٔ در فاصله‌های طاق بندی‌های گچی تزیین یافته و منظره بسیار زیبا و جالبی را به وجود آورده‌است. در خانه‌های وسیع اعیانی حوض خانهٔ سر پوشیده و با انواع پنجره‌های زیبا و وسایل چینی چوبی با شیشه‌های الوان و نورگیرهای متناسب با وضع ساختمان برای فصول چارگانه ساخته می‌شد که بیشترشان به وسیلهٔ اتاق‌های بزرگ و دورو به ایوان حیاط خانه متصل می‌شد. در تزینات این خانه‌ها برای دیوار و ستون‌های اطراف خانه یک نوع گچبری سفید برجستهٔ خاکستری رنگ ساخته می‌شد که در برابر آفتاب سوزان تابستان، باد و باران مقاومت طولانی داشت و برای تزیین طاق‌بندی‌های کوچک در سقف‌های مقرنس و ایوان‌های مرتفع و زیر زمین و هشتی خانه از نوع مخصوصی از مخلوط کاهگل که از خاک رس نرم با کاه الک کرده استفاده می‌کردند تا رنگ ارغوانی‌فام روشن و جالبی پیدا کند.