طاهر القادری در چه سالی حزبی سیاسی پاکستان عوامی تحریک را تأسیس کرد؟
محمد طاهر القادری
در ۲۸ می ۱۹۸۹ قادری حزبی سیاسی پاکستان عوامی تحریک را تأسیس کرد. هدف این حزب گسترش فرهنگ دموکراسی، ثبات اقتصادی، بهبود وضعیت حقوق بشر، عدالت و نقش زنان در پاکستان است. این حزب همچنین در جهت رفع فساد در سیاست پاکستان تلاش می‌کند. قادری در ۱۹۹۰ در انتخابات ملی شرکت جست. در ۱۹۹۱ حزب قادری به همراه تحریک نفاذ فقه جعفری (یک گروه سیاسی شیعی) که امروزه با عنوان تحریک جعفری شناخته می‌شود ایده political working relationship را مطرح کردند. میان سال‌های ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۳ قادری به‌طور پیوسته نقش یک رهبر مخالف را ایفا می‌نمود.
حزب مرز پرگهر
حزب مرز پرگهر در هفدهم تیر ماه ۱۳۷۷ با دبیر کلی روزبه فراهانی پور تأسیس شد. این حزب در جریان تظاهرات پس از ۱۸ تیر ماه ۱۳۷۸ فعال بود که این فعالیت منجر به دستگیری مؤسسان و هیئت مرکزی حزب در ۲۳ تیرماه گردید. اعضای دستگیر شده این حزب در تظاهرات‌های پس ازحمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸ تیر ۱۳۷۸) عبارت بودند از :روزبه فراهانی‌پور، حسن قدیانی، داود احمدی مونس، مهدی زحمتکش، افشین تاجیان، مریم رئیس دانا، فروغ بهمن‌پور، مریم تادی، فریبا کلاهی، آزیتا ظهیریان مقدم و آناهیتا نجفی. بازداشت شدگان حزب مرز پرگهر به زندان توحید منتقل شدند. محمد عزت دروزه
وی فعالیت‌های ملی‌اش را در سال ۱۹۰۸ با پیوستن به «حزب ائتلاف و آزادی عثمانی» شروع کرد. سپس در سال ۱۹۱۴به «حزب سراسری» پیوست و ریاست کنفرانس سوریه را بعهده گرفت. وی در سال ۱۹۱۹ با توافق نظامی فرانسه و انگلستان بخاطر این که با خواسته مردم سوریه در تضاد بود به مخالفت برخاست و سرانجام در سال ۱۹۳۲ بهمراه تعداد دیگری «حزب استقلال عرب» را تأسیس کرد. او همچنین طی سال‌های ۱۹۳۲ تا ۱۹۳۷ مدیر کل اوقاف اسلامی فلسطین بود. حزب کمونیست ترکیه (دهه ۱۹۲۰)
در دهۀ ۱۹۶۰ حزب کارگران ترکیه به عنوان نیرویی قدرتمند اعلام موجودیت کرد. تأسیس حزب کارگران ترکیه در زمانی اتفاق افتاد که جو سیاسی نسبتاً بازتری به وجود آمده‌بود. حزب کارگران ترکیه به نیروی رهبری‌کننده در درون جنبش اتحادیه‌ای تبدیل شده‌بود و کنفدراسیون اتحادیه‌های کارگری انقلابی (DISK) را رهبری می‌کرد که در سال ۱۹۶۷ تأسیس شد. علاوه بر این حزب کارگران ترکیه اولین حزب سیاسی ترکیه بود که مسئلۀ کرد را در دستور کار خود قرار داد. حزب کمونیست ترکیه (دهه ۱۹۲۰)
مصطفی کمال آتاترک به منظور برخورد با تأثیرگذاری کمونیست‌های ترکیه، اقدام به راه‌اندازی یک حزب کمونیست نمایشی موازی کرد. این کار به تأسیس حزب دیگری به نام حزب اشتراکیون خلق ترکیه دامن زد که در منابع انگلیسی از آن با عنوان حزب کمونیست خلق ترکیه (۱۹۲۰) یاد می‌شود. اگرچه این حزب به لحاظ فنی حزب مجزایی بود، اما کادرهای حزب کمونیست ترکیه در رهبری حزب اشتراکیون خلق ترکیه نیز حضور داشتند. حزب آریا
حزب ناسیونال سوسیالیست آریا ایران توسط هادی سپهر در سال ۱۳۲۷ تأسیس گردید. مشارالیه که در زمان اشغال ایران مبارزات وسیعی را علیه اشغالگران شروع نموده بود بر اثر خیانت داخلی توسط روسها دستگیر و توسط مقامات ایران تحویل ارتش انگلستان شد و از سال ۱۳۲۲ تا اواخر سال۱۳۲۴ در بازداشتگاه شماره ۱۲ اراک زندانی بود، پس از آزادی به تأسیس حزب ملی‌گرای آریا همت گمارد که خواستار تجدید عظمت ایران باستان بود؛ این حزب یکی از بزرگترین و با برنامه‌ترین احزاب ایران بود که نقش مهمی در مبارزه علیه کمونیسم، ائتلاف مصدق با توده‌ای‌ها، اعلام جرم علیه احمد قوام، اعتراض به شاه، دولت و مجلس به دلیل پیروی از دستورها غرب به ویژه انگلیس و آمریکا، بود. ارگان رسمی این حزب روزنامه ندای سپهر بود این حزب دارای یک شاخه نیرومند نظامی بود که (در مقابل شاخه نظامی حزب توده تشکیل شده بود) برخی از اعضا ان عبارت بودند از ارتشبد آریانا، ارتشبد هدایت، سرلشکر حسن اخوی، سرلشکر محمود ارم، سرلشکر امینزاده، سرلشگرحسن ارفع، و افسران ارشد نظیر، مهدی رحیمی این حزب بعد از بزرگترین رژه تاریخی احزاب سیاسی ایران در ۲۸ مرداد ۱۳۳۷ که موجبات وحشت امریک و انگلیس و شوروی فراهم آورد بدستور مستقیم شاه تعطیل و بسیاری از افسران و رجال عضو ان بازنشسته و از سمت خود اخراج شدند. این حزب مجدداً فعالیت خود را در سال ۱۳۴۷ آغاز و تا سال ۱۳۵۰ که مجدداً به دستور شاه متوقف گردید، ادامه داد. حزب دموکرات کردستان ایران
در سپتامبر ۱۹۴۵ قاضی محمد و عده‌ای دیگر از شخصیت‌های مهم کُرد، برای ملاقات سرکنسول شوروی به تبریز دعوت شده و سپس به باکو فرستاده شدند و در آن‌جا با میرجعفر باقرف نخست‌وزیر جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجان دیدار کردند. باقرف با توضیح اهمیت فرقه دموکرات آذربایجان و جایگزینی آن با حزب توده، تأکید می‌کند که کُردها نیز برای به‌دست آوردن آزادی باید همین کار را انجام دهند. او به آنها می‌گوید که جمعیت احیای کُرد، ساخته و ابزار امپریالیسم است. آن‌ها نیز به ایجاد یک حزب دموکراتیک ترغیب می‌شوند. در بازگشت از این سفر، انحلال جمعیت احیای کُرد انجام شد و بیانیه‌ای با امضای قاضی محمد و ۱۰۵ تن از سرشناسان کرد انتشار یافت. در این بیانیه تأسیس حزب دموکرات کردستان اعلام شد. پاکستان
در انتخابات عمومی اکتبر ۲۰۰۲، مسلم لیگ پاکستان (PML –Q) تعداد زیادی از کرسی‌های مجلس ملی را با قرار گرفتن در رده دوم از میان دیگر گروه‌ها از آن خود کرد و به عنوان حزب مجلس ملت پاکستان که شاخه‌ای از حزب PPP بود شناخته شد. ظفراللّه خان جمالی از PML –Q به عنوان نخست‌وزیر شناخته شد، اما درتاریخ ۲۶ ژوئن ۲۰۰۴ استعفا داد و رهبر PML –Q چادهری مبثوجات (شجاعت) حسین به عنوان نخست‌وزیر موقت جایگزین او شد. در ۲۸ اوت ۲۰۰۴ مجمع ملی به وزیر اقتصاد پاکستان و قائم مقام پیشین سیتی بانک، شوکت عزیز رأی داد و او را به عنوان نخست‌وزیر انتخاب کرد. مجلس متحده عمل که ائتلاف احزاب مذهبی اسلامی بود درانتخابات ایالت مرزی شمال غرب پیروز شد و حضور خود را در مجمع ملی پاکستان افزایش داد. سعید سعدی (الجزایر)
پس از فروپاشی حزب حاکم در سال ۱۹۸۸ سعدی در سال ۱۹۸۹ براساس سکولاریسم و کثرت گرایی فرهنگی، RCD را تأسیس کرد، حزب جایگاه ویژه‌ای به عنوان یک حزب لیبرال پیدا کرد که از شکایات بربریت الجزایر حمایت و جانبداری می‌کرد. حزب توده ایران
با تلاش خاوری و با حمایت حزب دموکراتیک خلق افغانستان، همهٔ رهبران و کادر باقی‌مانده حزب توده ایران در سال ۱۳۶۴ در کابل جمع شدند و در کنفرانس ملی حزب توده ایران شرکت کردند و بعد از ضربات سنگین سال‌های ۱۳۶۱–۱۳۶۲ برای اولین بار زیر یک سقف نشستند. کنفرانس ۱۰ نفر را به عنوان هیئت سیاسی حزب توده ایران برگزید. از کنفرانس ملی سال ۱۳۶۴ به بعد تقریباً هر ۶ سال یک بار، کنگره ادواری حزب برگزار شده‌است: پاکستان شرقی
این منطقه تا ۱۹۴۷ میلادی بخشی از مستعمرهٔ بریتانیایی راج انگلیس بود که توسط این دولت به دو منطقهٔ مسلمان‌نشین بنگال شرقی و هندونشین بنگال غربی تقسیم شده‌بود. در ۱۹۴۷ و با چندپارگی هند، بخش‌های مسلمان‌نشین بنگال به حاکمیت پاکستان پیوستند. تا ۱۹۵۴ این ایالت خودمختار بود و کنترل آن در دست مسلم لیگ پاکستان به رهبری نورالامین بود. در ۱۹۵۵ پاکستان شرقی با مرکزیت داکا بنیاد نهاده‌شد. در انتخابات پس از تأسیس بنگلادش شرقی، مسلم لیگ از ائتلاف حزب‌های کمونیست، حزب سوسیالیست کارگران کشاورزان و عوامی لیگ شکست‌خورد و عوامی لیگ بر سر کار آمد و حسین سهروردی به نخست‌وزیری رسید. در ۱۹۵۸ ژنرال ایوب خان -که مورد پشتیبانی آمریکا بود- با خشونت به حکومت سوسیالیست‌ها پایان داد و حزب‌های سیاسی را منحل نمود. در انتخابات ۱۹۶۵، مردم پاکستان شرقی همصدا با بخش غربی کشور به فاطمه جناح رای دادند، ولی به ظاهر با دستکاری رای‌ها باز ایوب‌هان به پیروزی رسید. در ۱۹۶۶ میل به استقلال در پاکستان شرقی سبب‌ساز جنبش شش‌هدف گردید. در انتخابات ۱۹۷۰ عوامی لیگ توانست در این سرزمین به اکثریت آرا دست‌یابد. پس از انتخابات ژنرال یحیی خان رئیس‌جمهور وقت پاکستان کوشید تا با عوامی لیگ برای تقسیم قدرت وارد مذاکره شود، ولی مذاکره به جایی نینجامید. در نتیجه یحیی خان اقدام به عملیات نظامی برای سرکوب عوامی لیگ زد؛ در پاسخ عوامی لیگ در ۱۹۷۱ استقلال پاکستان شرقی را اعلام نمود و جنگ آزادی‌بخش بنگلادش با پاکستان آغاز گردید. در این جنگ هندوستان از پاکستان شرقی پشتیبانی نمود. جنگ ۹ ماه به طول انجامید تا سرانجام پاکستانی‌ها در ۱۶ دسامبر ۱۹۷۱ در شهر داکا تسلیم شدند و بنگلادش رسماً به استقلال دست‌یافت.Wikipedia contributors, "East Pakistan," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=East_Pakistan&oldid=551421692 (accessed April 27، ۲۰۱۳). فهرست حزب‌ها در پاکستان
حزب عوامی ملی حزب المجاهدین
حزب المجاهدین یک گروه جدایی‌طلب کشمیری است که در سپتامبر ۱۹۸۹ توسط محمد احسن دار پایه‌گذاری گردید. این گروه که از سال ۱۹۸۹ در مناقشه جامو و کشمیر فعال است، توسط هند، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا به عنوان یک سازمان تروریستی شناخته شده‌است. فریال تالپور
تالپور فعالیت سیاسی خود را در دهه ۱۹۹۰ آغاز کرد. وی برای اولین بار در انتخابات عمومی پاکستان در سال ۱۹۹۷ برای انتخاب کرسی مجمع ملی پاکستان از حزب مردم پاکستان (PPP) از حوزه انتخابیه نوابشاه (NA-160) در انتخابات عمومی پاکستان کاندید شد، اما شکست خورد. از سوی مسلم لیگ (ن) در سال ۲۰۰۱، وی در انتخابات دولت محلی شهردار ناحیه نوابشهاه شد. در انتخابات دولت ۲۰۰۵، وی مجدداً به عنوان شهردار نوابشاه انتخاب شد. عبدالرحمان قاسملو
در سال ۱۳۳۱ در زمان حکومت دکتر مصدق، دکتر قاسملو بعد از اینکه در دانشگاه پراگ موفق به اخذ لیسانس علوم اجتماعی و سیاسی شد، به ایران بازگشت. در آن موقع میان حزب دمکرات کردستان و حزب توده ایران وحدت تشکیلاتی وجود داشت. قاسملو پس از شش ماه فعالیت در تهران به مهاباد برگشت و در آنجا مسۆلیت کار حزبی را به عهده گرفت. بعد از کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ ناچار شد به فعالیت مخفی روی آورده و مخفیانه در تهران و کردستان مشغول فعالیت حزبی شود. در این فاصله سرپرستی روزنامه «کردستان»، ارگان مرکزی حزب را بر عهده داشت که تنها پنج شماره آن مخفیانه به چاپ رسید و نیز در همین مدت بود که یک کمیته سراسری جهت فعالیتهای حزب دمکرات کردستان به سرپرستی وی تشکیل گردید. خدمتکار خدای
اطلاعات تکمیلی: پاختونستان استقلال پاکستان در ۱۹۴۷، نقطه شروعی بر پایان جنبش خدمتکار خدای گذاشت. زمانی‌که دولت کنگره مختصراً در قدرت باقی‌ماند سرانجام تحت فرمان مؤسس پاکستان، محمد علی جناح، توسط فرماندار از قدرت برکنار شد و دکتر خان صاحب با نماینده کنگره سابق، عبدل القیوم خان جایگزین شد. او موفق شد تلاش برای توافق مجدد بین محمد علی جناح و غفار خان را با ممانعت از ملاقات برنامه‌ریزی شده ما بین آن‌ها را با بکار بردن تمهیدات امنیتی متوقف کند [۱۷]. با آن جایگزینی، جناح به قیوم خان در برخورد با کنگره و خدمتکار خدای آزادی عمل داد. سرکوبی که با قتل‌عام ببرا شریف به اوج خود رسیده بود و علی‌رغم انگیزه و دلسردی آشکار از خلق پاکستان، رهبران خدمتکار خدای در سوم و چهارم سپتامبر ۱۹۴۷ در سردریاب دوباره گردهم آمدند و یک تصمیم را پذیرفتند [۱۸] که در آن بیان شد «خدمتکار خدای به پاکستان به عنوان کشور خود احترام می‌گذارند و متعهد می‌شوند که نهایت تلاش خود را برای تحکیم و تأمین مصلحت کشور بکار بندند و برای رسیدن به این هدف هرگونه فداکاری را انجام دهند». برکناری دکتر صاحب خان از صدارت و انتصاب عبدل القیوم خان غیر دموکراتیک است و اما از آنجایی که کشور ما در حال گذر از یک مرحله بحرانی است، خدمتکار خدای هیچ اقدامی که ممکن باشد مشکلاتی در مسیر حکومت مرکزی و هم حکومت استانی ایجاد کند انجام نخواهد داد. بعد از تقسیم کشور، خدمتکار خدای ارتباط خود را با تمام کنگره هندوستان قطع می‌کند و بنابراین به جای پرچم سه رنگ پرچم قرمز را به عنوان نماد حزب خود پذیرفتند. «شما ما را (خدمتکار خدای) به میان گرگ‌ها پرتاب کرده‌اید.» -باچاخان بعد از تجزیه هندوستان خطاب به مهاتما بیان می‌کند. اگرچه قیوم خان و دولت مرکزی پیش از این تصمیم گرفته بودند که هیچ همراهی و موافقتی نداشته باشند، سازمان خدمتکار خدای در اواسط سپتامبر ۱۹۴۸ غیرقانونی اعلام شد و بدنبال آن بازداشت‌های گسترده صورت گرفت و مرکز در سردریاب (مرکز جنبش خدمتکار خدای)، که در سال ۱۹۴۲ ساخته شده بود به دست حکومت ایالتی تخریب شد. این سرکوب نهایتاً به قتل‌عام ببرا شریف منجر شد[۱۹]. جنبش از جدایی و تفرقه نیز آسیب دید، از آنجایی که اعضای حزب به دلیل ترس یا منافع خود تغییر جهت دادند. آن دسته از اعضا که آرزوی بقای حیات سیاسی خود را به پشتیبانی هواداران قبلی خود داشتند، به مخالفان قیوم خان، پیر مانکی شریف پیوستند. پیرف یک شاخه جدایی طلب مسلم لیگ خلق کرد، اگرچه اینکار رقیبی برای قیوم که انتخاب مجدد خود را در سال ۱۹۵۱ مهندسی کرده، ایجاد نکرد[۱۹]. جنبش تا سال ۱۹۵۵ که دوباره توسط دولت مرکزی به دلیل مخالفت غفارخان با یکپارچه شدن ممنوع اعلام شد، به تعویق افتاد. یک تلاش نافرجام برای آوردن غفارخان به دولت به عنوان وزیر به مانند تبدیل کردن جنبش KK به یک سازمان ملی صورت گرفت، اگرچه غفارخان این پیشنهاد را نپذیرفت[۲۰]. اگرچه ممنوعیت جنبش در سال ۱۹۷۲ برداشته شد، اما جنبش خدمتکار خدای شکست خورده بود. طاهر بشیر چیمه
چوهدری طاهر بشیر چیمه (؛ زادهٔ )، سیاست‌مدار اهل پاکستان، از حزب راست‌گرا و محافظه‌کار مسلم لیگ، و در حال حاضر، عضو مجلس ملی پاکستان است. انتخابات سراسری پاکستان (۲۰۱۸)
این جنبش که ضد فئودالی و دارای گرایش‌های چپ است، توسط ساکنان شهری تحصیل‌کرده و غیرسنتی ایالت سند و به‌ویژه کراچی آغاز به کار کرد و دارای ۱۹ کرسی در مجمع ملی است و توسط فاروق ستار رهبری می‌شود. اپریم اسحاق
در سال ۱۳۲۵ خورشیدی و در اوج سیاست‌های فرقه دمکرات آذربایجان و دخالت‌های ارتش سرخ که در آن زمان در ایران مستقر بود، دولت وقت اتحاد جماهیر شوروی کافتارادزه را برای جلب نظر دولت ایران در زمینه «انعقاد قرارداد امتیاز نفت شمال ایران» به آن کشور فرستاد. حزب توده ایران تظاهراتی را در پشتیبانی از سیاست اتحاد شوروری برگزار کرد. در چنین اوضاع و احوالی بود که احسان طبری با نوشتن مقاله‌ای، این موضوع را مطرح کرد که: «اگر دولت ایران برای شرکت نفت ایران و انگلیس در جنوب ایران امتیازی قائل است، به یقین درست خواهد بود که برای همسایه شمالی -شوروی- هم در شمال کشور چنین امتیازی را در نظر بگیرد و این کار، حفظ موازنه منفی است». این سیاست هم‌سازی و هم‌راهی با سیاست شوروی که نفی منافع و مصالح ملی ایران را هدف قرار داده بود، عده‌ای از کادرهای برجسته حزب توده از جمله اپریم اسحق را به عصیان واداشت و در نتیجه انشعاب اول حزب شکل گرفت. تحریک انصاف پاکستان
حزب خود را مخالف-وضع موجود و حاوی مساوات‌خواهی دمکراتیک اسلامی می‌داند. مدعای آن این است که تنها حزب بدون خویشاوندسالاری در میان احزاب جریان اصلی پاکستان است. پیشینه طالبان
در اکتبر ۱۹۹۴، «بابر» کاروان آزمایشی صادرات پاکستان را که به ترکمنستان می‌رفت را سازماندهی کرد. با رسیدن کاروان به مرز پاکستان، طالبان تازه‌کار خود را در این منطقه آغاز کرده بود. آی‌اس‌آی با تقویت جنبش دانشجویی قندهاری که قبلاً ناشناخته بود از فرصت استفاده از قدرت در منطقه سود برد.آن‌ها همچنان از طالبان به عنوان متحدان پاکستانی در تلاش برای فتح افغانستان در دهه ۱۹۹۰ حمایت کردند. عبدالسلام
عبدالسلام درسال ۱۹۶۱ (میلادی) برنامه فضایی پاکستان را راه انداخت و در اوایل دهه ۱۹۷۰ همکار برنامه جنجالی پاکستان برای ساخت جنگ‌افزار هسته‌ای بود. اما پس از آنکه ذوالفقار علی بوتو، نخست‌وزیر آن هنگام پاکستان، قانونی در مجلس پاکستان علیه مسلمانان احمدی تصویب کرد که احمدیه را فرقه‌ای نامسلمان و کافر می‌شناخت، از ارتباط خود با دولت پاکستان کاست و به مخالفان سرسخت جنگ‌افزارهای هسته‌ای پیوست. عمران خان
عمران خان (متولد ۵ اکتبر ۱۹۵۲ در خانواده ای پشتون از قبیله غلجای شاخه نیازی با نام عمران خان نیازی)، نخست‌وزیر پاکستان که در ۱۸ اوت ۲۰۱۸ سوگند یاد کرد، سیاست‌مدار و بازیکن سابق کریکت است. وی به مدت دو دهه در پایان سده بیستم میلادی در سطح جهانی به بازی کریکت مشغول بود و پس از بازنشستگی به سیاست روی آورد. در کنار فعالیت‌های سیاسی، عمران خان یک فعال حقوق بشر، مفسر کریکت، رئیس دانشگاه بردفورد و بنیانگذار و رئیس هیئت امنای بیمارستان و مرکز تحقیقاتی شوکت است. حزب تحریک انصاف پاکستان به رهبری عمران خان، در انتخابات سراسری سال ۲۰۱۸ پاکستان با کسب ۱۱۰ کرسی از ۲۶۹ کرسی اکثریت نسبی کرسی‌های مجلس پاکستان را به دست آورد. نورمحمد تره‌کی
نورمحمد تَرَه‌کِی (؛ ١۴ جولای ١٩١٧ – ٨ اکتبر ١٩٧٩) سیاست‌مدار، روزنامه‌نگار و نویسنده انقلابی افغان بود. او عضو موسس حزب دموکراتیک خلق و از سال های ١٩۶۵ تا ١٩٨٩ دبیرکل آن بود. وی پس از انقلاب ثور و تاسیس جمهوری دموکراتیک افغانستان، ریاست شورای انقلاب را بر عهده گرفت و از سال ١٩٧٨ تا سال ١٩٧٩ عملا حاکم افغانستان بود. مصالی الحاج
مصالی ابتدا فعالیت‌هایش علیه استعمار فرانسه را به صورت سیاسی و مسالمت‌آمیز آغاز کرد ولی بعد از مدتی به مبارزه مسلحانه روی آورد و بارها هم در الجزایر و هم در فرانسه به زندان افتاد. او همچنین در سال ۱۹۴۵ به برزیل تبعید شد ولی همچنان فراخوان به استقلال الجزایر را پی گرفت. او در ژوئن ۱۹۲۶ حزب ستاره شمال آفریقا را تأسیس کرد، این حزب اگر چه الجزایری بود ولی به روی تونس و مغرب نیز باز بود و حتی تعدادی از سیاسیون تونس از جمله شاذلی خیرالله نیز تا سطح رهبری این حزب رسیدند. این حزب علاوه بر پیگیری خواسته‌های مردم الجزایر، خواسته‌های مادی، معنوی و اجتماعی مردم تونس و مغرب و در رأس آن‌ها استقلال ملی را نیز دنبال می‌کرد و به همین خاطر بود که مصالی الحاج به عنوان پیشتاز استقلال شناخته می‌شد و چندین بار به زندان افتاد و سرانجام نیز حزب او در نوامبر سال ۱۹۲۹ منحل شد؛ و بسیاری از اعضای آن به اقدامات مخفیانه روی آوردند. مصالی در تأسیسی احزاب سیاسی زیادی با هدف مبارزه برای استقلال الجزایر شرکت داشت و به پدر جنبش ملی معروف شد. او مخالف الحاق الجزایر به فرانسه بود و فعالیت زیادی نیز در این زمینه داشت و به همین خاطر بارها زندانی شد و املاک و دارائی‌هایش توسط فرانسویان مصادره گردید. پان‌ایرانیسم
مکتب پان‌ایرانیسم در سال ۱۳۲۶ به رهبری محسن پزشکپور و با همراهی علیرضا رئیس، داریوش فروهر، داریوش همایون، فرید سیاح سپانلو، علینقی عالیخانی، خداداد فرمانفرمائیان، احمد مختاری، مهدی بهره‌مند و بیژن فروهر بنیان‌گذاری گردید. افراد این مکتب در سال‌های ۱۳۲۰ به هنگام ورود نیروهای انگلیسی به ایران و در سال‌های ۱۳۲۴ و ۱۳۲۵ به هنگام اشغال آذربایجان بدست ارتش سرخ با تشکیل گروه‌های ضربت و زیرزمینی به مبارزه علیه بیگانگان پرداخته بودند. البته در سال ۱۳۲۲ این افراد تشکیلاتی را با نام گروه انتقام تشکیل دادند، که به‌نوعی مقدمه‌ای بر حزب پان ایرانیست بود. حزب پان ایرانیست در دی‌ماه سال ۱۳۳۰ رسماً تشکیل گردید. در همان سال داریوش فروهر و محسن پزشکپور، دو تن از اعضای برجستهٔ حزب بر سر روش فعالیت سیاسی و موضع‌گیری در قبال درگیری میان شاه و مصدق و سلطنت شاه مطابق با قانون اساسی مشروطه، اختلاف نظر پیدا کردند و حزب ملت ایران بر بنیاد پان ایرانیسم و جمهوری‌خواهی به رهبری و دبیرکلی داریوش فروهر از حزب پان ایرانیست جدا شد. حزب التحریر
حزب‌التحریر حزب اسلامگرای جهانی است که در سال ۱۹۵۳ در بیت‌المقدس توسط روحانی فلسطینی تقی‌الدین النبهانی تأسیس شده است.  حزب‌التحریر به معنی گروه آزادی‌بخش می‌باشد که از مصدر "حریت یا تحریر" عربی گرفته شده است و به معنی گروهی می‌باشد که تلاش دارد تا مسلمانان را از قید و بند نظام‌ها، افکار، مفاهیم و احساسات غیر اسلامی نجات دهد. حزب رهایی خلق
حزب رهایی خلق خود را به لحاظ سیاسی میراث‌دار دو حزب وطن و کمونیست تلقی می‌کند. حزب وطن در سال ۱۹۵۴ توسط حکمت کیویلجیملی تأسیس شد و حزب کمونیست اول ترکیه نیز در سال ۱۹۲۰ توسط مصطفی صبحی بنیان‌گذاری گردید. سید عبدالحمید سجادی
نطفهٔ حزب وحدت زمانی بسته شد که سید عبدالحمید سجادی به همراه آقایان اکبری و قربانعلی عرفانی یکاولنگی در بهار سال ۱۳۶۷ با هم در مورد رفع اختلافات گفتگو کردند و زمینهٔ نشست مسؤولین سازمان نصر و پاسداران جهاد اسلامی را در منطقهٔ پنجاب فراهم ساختند. همه مسؤولین و فرماندهان سازمان نصر و پاسداران جهاد اسلامی در تاریخ ۲۴/۴/۶۷ در مرکز فرمانداری پنجاب گردهم آمدند و به مدت چهار روز سخنرانی و گفتگو نمودند که در پایان این گردهمایی قطعنامه‌ای در شانزده ماده صادر شد و زمینهٔ اتحاد سازمان نصر و پاسداران جهاد اسلامی را فراهم کرد. ناصر نجمی
پس از ائتلاف «حزب ایران»، «حزب توده ایران» و «فرقه دموکرات آذربایجان» افرادی که با این ائتلاف مخالف بودند دست به تأسیس «حزب وحدت ایران» زدند. ناصر نجمی به همراه هادی اشتری، ملک‌الشعرا بهار، ناصر اعتمادی، حسن نزیه و حسن افشار از اعضای شورای عالی این حزب بودند. ارگان «حزب وحدت ایران» روزنامه شفق بود. در سال ۱۳۸۱ ناصر نجمی در گفتگویی به مناسبت چاپ کتاب‌اش «وثوق‌الدوله و قرارداد ننگین ۱۹۱۹» به روزنامهٔ ایران دربارهٔ خودش می‌گوید: «اولین‌بار من دکتر مصدق را به میدان بهارستان آوردم و در دفتر روزنامه میکروفون گذاشتم تا برای جمعیت سخنرانی کند. حسین فاطمی، کریم سنجابی و علی شایگان نیز حضور داشتند و از من می‌خواستند فرصتی در اختیارشان بگذارم تا صحبت کنند. می‌خواهم بگویم که در خیلی از موارد شاهد زندهٔ رویدادهای تاریخ معاصر ایران بوده‌ام و بطور مستند در کتاب دیگرم «از سیدضیاء تا بازرگان» این مسائل را نوشته‌ام» ببر فرانسه، ژرژ کلمانسو نخست‌وزیرِ فرانسه در جنگ اول بین‌المللدانتن، بزرگ‌ترین قهرمان انقلاب کبیر فرانسهامواج خون‌آلودیادداشت‌های محرمانهٔ ادوراد براونمعشوقه هیتلرعباس‌میرزا نایب‌السلطنهشیرمرد سیستان (یعقوب لیث)شعله جاویدانرابعه دختر کعبمازیار حزب اراده ملی
در سال ۱۳۲۲ گروهی از سیاستمداران ایران همچون سیدضیاءالدین طباطبایی، مظفر فیروز (فرزند فیروز فیروز) اقدام به تأسیس حزبی با عنوان "حزب وطن" نمودند. ارگان مطبوعاتی این حزب، روزنامه رعد امروز بود که مظفر فیروز آن را اداره می‌کرد. این حزب بعدها شالوده اصلی حزب اراده ملی را تشکیل داد. محمد علی جناح
جناح و اقبال لاهوری از مدت‌ها قبل با یکدیگر راجع به تأسیس پاکستان یعنی کشور مستقل مسلمانان صحبت کرده بودند و به نتایجی رسیده بودند. جناح از سال ۱۹۴۰ بعد از پشت سر نهادن مرحله زمینه‌سازی افکار عمومی در این راستا علناً وارد مرحله رویارویی استدلالی با مخالفان بر سر این مسئله شد. مخالفان خواستار این بودند که یک حکومت دموکرات بر هندوستان حکومت کند و گاندی هم موافق این امر بود تا مبادا هندوستان تجزیه شود و حکومت‌های مختلف در آن به قدرت برسند؛ همان‌طور که جناح آرزوی حکومت مستقل اسلامی را داشت. انتخابات سراسری پاکستان (۲۰۱۸)
در پی انتخابات سراسری سال ۲۰۱۳، مسلم لیگ پاکستان (نواز) به‌رهبری نواز شریف، توانست ۱۶۶ کرسی از ۳۴۲ کرسی موجود در مجمع ملی پاکستان را تصاحب کند. اگرچه این تعداد کرسی کمتر از میزان کرسی‌های اکثریت بود، ولی پس از پیوستن چندین حزب به مسلم لیگ، شریف توانست دولت تشکیل دهد. در طول تبلیغات انتخاباتی، انتظار می‌رفت که حزب تحریک انصاف به‌رهبری عمران خان بتواند موفقیت چشم‌گیری در آرا کسب کند، اما این حزب کمتر از انتظارات ظاهر شد و تنها صاحب ۳۵ کرسی شد و به سومین حزب بزرگ در مجمع ملی پاکستان تبدیل گردید و توانست دولتی ائتلافی در استان خیبر پختونخوا تشکیل دهد. محمد علی جناح
جناح لزوم تشکیل پاکستان را در ۱۹۴۰ در سخنرانی معروف خود تدوین نمود. در سال۱۹۴۶ کشتار فجیعی بین مسلمانان و هندوها درگرفت و احزاب مختلف هم نتوانستند آرامش را برقرار کنند و در نهایت گاندی برای جلوگیری از خونریزی با طرح تقسیم هندوستان و استقلال پاکستان موافقت کرد. سرانجام مونت باتن نایب‌السلطنه بریتانیا این طرح را به تصویب رساند و در ۱۵ اوت ۱۹۴۷ پاکستان استقلال یافت. حزب کمونیست پاکستان
در دسامبر ۱۹۹۰ جام ساقی دبیرکل حزب شد. وی در آوریل ۱۹۹۱، از حزب استعفا داد. بخش هزاره
از اوایل دهه ۱۹۳۰ به بعد، مردم هزاره به تدریج در جنبش آزادی برای یک پاکستان مستقل تحت رهبری فعال رهبران مشهور مسلم‌لیگ هند مانند عبدالمجید خان‌ترین از تالوکار (۱۸۷۷–۱۹۳۹) شرکت کردند. حتی قبل از مسلم‌لیگ هند، حرکت مردم هزاره برای پاکستان مستقل در سال ۱۹۳۷ آغاز شده‌بود، پس از جلسه تاریخی لکنو در اکتبر همان سال، مسلم‌لیگ هزاره به صورت رسمی در خانه نورالدین قریشی در ابوت‌آباد در سال ۱۹۳۶ تشکیل‌شد. در این جلسه، رهبران مسلم‌لیگ هند، نواب بهادریار جنگ، مولانا شوکت‌علی، حمید بدایونی و دیگران از هند شرکت داشتند. مردم محلی به تعداد زیادی به جنبش پیوستند و در انتخابات ۱۹۳۹ برای مسلم‌لیگ هزاره، خان جلال‌الدین خان رئیس انتخاب شد. در مرحله پایانی جنبش برای ایجاد پاکستان، سردار زین‌محمد خان، و خان جلال‌الدین خان جلال بابا رقبای کنگره خود را در انتخابات ۱۹۴۶ از مناطق روستایی و شهری مربوطه شکست دادند و کنگره همه هند را از نظر سیاسی هدایت کردند. در کنوانسیون دهلی نمایندگان پارلمان مسلم‌لیگ به ریاست محمدعلی جناح که سرانجام به تقسیم هند و ایجاد پاکستان رای داد، سروان سردار زین محمد خان نماینده هزاره بود. این رهبران مسلم‌لیگ همچنین توانستند مردم این منطقه را به نفع همه‌پرسی برای ایجاد پاکستان بسیج کنند. پیر سیداحمد گیلانی
پیر سید احمد گیلانی (تولد :۱۹۳۲ در ولسوالی سرخ‌رود، ولایت ننگرهار - وفات ۲ بهمن (دلو)۱۳۹۵- کابل) رهبر (پیر) طریقت صوفیه قادریه در افغانستان بود که پس از به قدرت رسیدن حزب دمکراتیک خلق در سال ۱۳۵۷ به پاکستان پناهنده شده و در آنجا سازمان سیاسی-نظامی محاذ ملی اسلامی افغانستان را در مخالفت با حکومت متحد شوروی افغانستان بنیان نهاد. الله‌یار صالح
صالح ابتدا در کسوت عضوی ساده به حزب ایران پیوست و بعدها رهبری این حزب را در دست گرفت. در ۱۳۲۴ حزب ایران در یک اشتباه سیاسی به رهبری وی با حزب توده و فرقه دموکرات آذربایجان ائتلاف کرد؛ ولی به زودی به این اشتباه پی برد. حزب ایران به رهبری او در سال ۱۳۲۸ با ائتلاف با احزاب آزادی مردم ایران (نهضت سوسیالیست‌های خداپرست، پان‌ایرانیسم، زحمتکشان ایران و چند سازمان ملی)، جبهه ملی ایران را به رهبری محمد مصدق تشکیل دادند. محمدباقر عباسی
در ۱۷ سالگی به حزب ملل اسلامی پیوست. با کشف حزب در آبان ۱۳۴۴ دستگیر و به سه سال زندان محکوم شد. پس از زندان به مشی مسلحانه روی میاورد. وی همراه چند تن از رفقای سابقش به تشکل گروهی بنام حزب‌الله اقدام می‌کند. تشکیل دهندگان دیگر حزب اله عبارت بودند از «عباس آقازمانی» (پس از انقلاب: ابو شریف اولین فرمانده سپاه)، «علی‌رضا سپاسی آشتیانی» (بعدها رهبر سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر). باقر عباسی در سال ۱۳۵۰ با رویکرد مارکسی با مذهب مرزبندی می‌کند ولی باوجود این به مجاهدین می‌پیوندد. پس از کشتن سرتیپ طاهری (فرمانده کمیته مشترک ساواک و شهربانی شاه) در یک زد و خورد خیابانی با نیروهای پلیس در محله آب منگل به دلیل خودداری از تیراندازی به مردم به اسارت ساواک در می‌آید و با پشتیبانی تجربیات گذشته با پایداری درخشان در زیر شکنجه از دادن اطلاعاتی که بتواند مورد استفاده ساواک قرارگیرد خودداری می‌ورزد. باقر در دادگاه نظامی شاه از موضع کمونیستی به دفاع ایدئولوژیک می‌پردازد. باقر و محمد مفیدی در سحرگاه ۲۱ دی ماه ۱۳۵۱ تیرباران می‌شوند. محمد محقق
محقق پس از کودتای ۷ ثور/اردیبهشت ۱۳۵۷ وارد کارزار سیاسی شد و به همراه برخی از همفکرانش در بهار ۱۳۵۸ سازمان نصر افغانستان را تأسیس و دست به قیام مسلحانه علیه حکومت وقت زدند. در ۲۴ سرطان/تیر ۱۳۶۸ با همکاری برخی چهره‌های مطرح منجمله عبدالعلی مزاری، کریم خلیلی، استاد محمد اکبری، قربان علی عرفانی، محمدآصف محسنی در یک ائتلافی که متشکل از ۸ حزب و تنظیم‌های دیگر بود، حزب وحدت اسلامی افغانستان را تشکیل دادند. محمد محقق پس از تأسیس حزب وحدت اسلامی افغانستان به عنوان مسئول عمومی صفحات شمال این حزب تعیین شد. در سال ۱۳۷۰ محمد محقق در همکاری با عبدالرشید دوستم، جنرال سید حسام الدین حقبین، جنرال مؤمن و سایر مجاهدین دیگر زمینه‌های سقوط حکومت محمد نجیب‌الله را هموار کردند. در سال ۱۳۷۱ و پس از سقوط حکومت نجیب‌الله محمد محقق علاوه بر مسئولیت سیاسی زون شمال حزب وحدت اسلامی افغانستان، وظیفه معاونت شورای عالی صفحات شمال را نیز بر عهده داشت. پس از کشته شدن عبدالعلی مزاری در سال ۱۳۷۳ و افزایش قدرت روزافزون طالبان به همراه دولت اسلامی افغانستان به رهبری احمد شاه مسعود، ائتلاف شمال را تشکیل داده و وارد جنگ علیه طالبان شدند. در سال ۱۳۷۶ محقق به عنوان وزیر داخله افغانستان در دولت برهان‌الدین ربانی تعیین شد. پس از سقوط طالبان در سال ۲۰۰۱ محمد محقق به عنوان معاون شورای عالی رهبری شمال و سخنگوی آن شورا تعیین گردید. در کنفرانس بن و گردهمایی بزرگ اضطراری، محقق به عنوان معاون اداره موقت و وزیر برنامه‌ریزی کشور تعیین گردید. در سال ۱۳۸۳ و پس از صدور فرمان قانون احزاب، وی شاخه نظامی حزب وحدت اسلامی را منحل و تحت پروسه دی.دی. آر تسلیحات این حزب را واگذار کرد. وی در ۱۹ حوت ۱۳۸۳ در اعتراض به تبعیض و بی عدالتی، کابینه را ترک کرد و از حکومت حامد کرزی اخراج شد. پاکستان
ارتش پاکستان نقش مؤثری را در سیاست‌های عمده کشور در طول تاریخ این کشور ایفا کرده‌است؛ رؤسای جمهور نظامی از ۱۹۵۸ و ۷۱، ۱۹۷۷ و ۸۸ و از ۱۹۹۹ تا به امروز رهبری کشور را به عهده داشتند. حزب چپ‌گرای مردم پاکستان (PPP) که توسط ذوالفقار علی بوتو رهبری می‌شد، به عنوان یک بازیگر سیاسی مهم در دهه ۱۹۷۰ ظهور کرد. تحت رهبری نظامی محمد ضیاءالحق پاکستان سیاست خود را از سیاست سکولار بریتانیایی جدا کرد و به سوی شریعت و دیگر قوانین اسلام پایه تغییر موضع داد. در طول دهه ۱۹۸۰ جنبش متحد قومی (MQM) که ضد فئودالی و طرفدار مهاجر اردو |مهاجر بود توسط ساکنان شهری تحصیل کرده و غیرسنتی ایالت سند و به‌ویژه کراچی آغاز به کار کرد. سال‌های دهه ۱۹۹۰ شاهد سیاست‌های ائتلافی که توسط حزب مردم و مسلم لیگ احیا شده رهبری می‌شد بود. سید سجاد ظهیر
سجاد ظهیر (زاده ۱۹۰۴-درگذشته ۱۹۷۳) نویسندهٔ اردو و متفکر و انقلابی مارکسیست و کمونیست بود. او در دانشگاه آکسفورد درس خوانده و از بنیان‌گذاران حزب کمونیست هند بود و سال پس از آن در ۱۹۴۸ از بنیان‌گذاران حزب کمونیست پاکستان شد. او در ضمن از رهبران جنبش نویسندگان پیشرو بود و انجمن سراسری نویسندگان هند را خود تأسیس کرد. حزب کمونیست کارگری ایران
این حزب در پاییز سال ۱۳۷۰ شمسی برابر با ۱۹۹۱ میلادی توسط منصور حکمت پایه‌گذاری شد. اعلامیه اعلام موجودیت آن توسط چهار نفر امضا شده‌است. منصور حکمت، کورش مدرسی، رضا مقدم و ایرج آذرین که پیش از آن اعضای کانون کمونیسم کارگری در حزب کمونیست ایران بودند. فهرست نخست‌وزیران پاکستان
تنش‌های نظامی در جنگ کارگیل که پاکستان و هند در سال ۱۹۹۹ با آن مواجه بودند، با یک کودتای نظامی دنبال شد که در این کودتا ژنرال پرویز مشرف توانست قدرت اجرایی را به دست گیرد. در سال ۲۰۰۱ مشرف توانست با استعفای رفیق ترار، رئیس‌جمهور پاکستان شود. پس از انتخابات مجلس ۲۰۰۲، مشرف قدرت‌های اجرایی را به نخست‌وزیر تازه منتخب ظفرالله خان جمالی واگذار کرد که او نیز در انتخابات نخست‌وزیری ۲۰۰۴ پاکستان، جای خود را به شوکت عزیز داد. سپس سید یوسف رضا گیلانی از ۲۵ مارس ۲۰۰۸ تا ۱۹ ژوئن ۲۰۱۲ نخست‌وزیر پاکستان بود. راجه پرویز اشرف از ۲۲ ژوئن ۲۰۱۲ به عنوان هفدهمین نخست‌وزیر تاریخ ۶۵ ساله پاکستان رای اعتماد گرفت؛ و تا ۱۶ مارس ۲۰۱۳ در این سمت بود. سپس به‌طور موقت میر هزار خان کهوسو کفالت نخست‌وزیری را تا ۴ ژوئن ۲۰۱۳ برعهده داشت. بعد از میز هزار خان کهوسو، نواز شریف رهبر دومین حزب سیاسی بزرگ پاکستان در ۵ ژوئن ۲۰۱۳ به نخست‌وزیری رسید. تا اینکه دیوان عالی پاکستان در ژوئیه ۲۰۱۷ در پی اتهام فساد مالی بر اساس اسناد پاناما و تحقیقات انجام شده از نواز شریف به عنوان نخست‌وزیر این کشور سلب صلاحیت کرد و به برکناری وی رای داد. سپس شاهد خاقان عباسی از اوت ۲۰۱۷ تا ۳۱ مه ۲۰۱۸ نخست‌وزیر بود سپس به ناصرالملک سپرد که از ابتدای ژوئن ۲۰۱۸ تا ۱۸ اوت در این سمت قرار داشت تا اینکه در ۱۸ اوت ۲۰۱۸ عمران خان نیازی، به عنوان نخست‌وزیر پاکستان سوگند یاد کرد. جلال طالبانی
در زندگی‌نامه جلال طالبانی چنین آمده که: بعد از تجزیه حزب دمکرات کردستان (KDP)، طالبانی عضو گروهی به نام دفتر سیاسی بود که از ملا مصطفی بارزانی جدا شده بودند. شکست و فروپاشی نهضت کُردها در سال ۱۹۷۵، بحران عمیقی برای کردستان به همراه داشت. حزب میهنی کردستان عراق (PUK) دو ماه بعد از این فروپاشی با هدف بازسازی، جهت دادن به حرکت و مقاومت کُردها و ساماندهی جامعهٔ کُرد به شیوه‌های مدرن و دمکراتیک، به‌وسیله طالبانی و تعدادی از روشنفکران کُرد پایه‌گذاری شد. این حزب در ۱۹۷۶ فعالیت‌ها و مقاومت‌های مسلحانه خود را در داخل خاک عراق علیه حکومت حاکم بر عراق و با نیم‌نگاهی به رقابت با رقیب حاکم و سنتی خود – حزب دمکرات کردستان- شروع کرد. شعله جاوید
پس از آنکه حزب دموکراتیک خلق افغانستان در ۱۳۴۳ خورشیدی، بر بستر تزهای ریویزیونیستی خروشچف ساخته شد و در مخالفت با رژیم پوسیدهٔ شاهی قبیلوی، راه رسیدن به قدرت را پارلمانتاریزم قرار داد، روشنفکران ناراضی با این برآمد، جلب این حزب شدند، اما در آن زمان بنا بر اندیشه‌های مائو و رهبران دیگر حزب کمونیست چین که بر انقلاب قهری تأکید داشتند و با نشر «نه تفسیر» تزهای خروشچف را ریویزیونیستی و ضدانقلابی ارزیابی کردند و به این صورت اردوگاه سوسیالیستی شق عمیقی خورد و در افغانستان محافلی به وجود آمدند که به محافل محمودی، یاری و باختری نامیده شدند و بالاخره در سوم عقرب ۱۳۴۴ خورشیدی، این محافل «سازمان جوانان مترقی افغانستان» را بنیان گذاشتند. بعد محافل رستاخیز (گروه مبارزین نجات افغانستان) و انجنیر عثمان نیز به این سازمان پیوستند. رهبری این سازمان را اکرم یاری که از هزاره‌های جاغوری و فارغ فاکولتهٔ ساینس دانشگاه کابل بود، به عهده داشت. سازمان جوانان مترقی و جریان تحت رهبری آن (شعله جاوید) با شعار انقلاب قهری و رد پارلمانتاریزم به زودی در میان روشنفکران ریشه گرفت و به یک جریان نیرومند سرتاسری در افغانستان مبدل گشت. این سازمان که باور به مارکسیسم، لنینیسم، اندیشه مائو بود؛ در آن زمان، افغانستان را جامعه نیمه فیودالی و نیمه سرمایه‌داری ارزیابی کرده و برای کسب قدرت، استراتژی مبارزه مسلحانه محاصره شهرها از طریق دهات و رسیدن به جامعه دموکراتیک نوین را برنامه حداقل خود قبول کرد. تاریخ پرو
بین این دو دوره زمانی، باید قانون اساسی اتحاد انقلاب خلق آمریکایی (APRA) را مورد تأکید قرار داد. این یک جنبش ناسیونالیستی، خلق گرا و ضد امپریالیستی به رهبری ویکتور رائول هایا دلاتوره| ویکتور رائول هایا دلاتوره در سال ۱۹۲۴ بود. حزب کمونیست چهار سال بعد تشکیل شد و آن به رهبری خوزه کارلوس ماریاتگو| خوزه سی. ماریاتگو بود. عبدالرحمن حاجی‌احمدی
عبدالرحمن حاجی احمدی از بدو تأسیس حزب حیات آزاد کردستان و کنگرهٔ یکم حزب در سال ۲۰۰۴ در سمت رهبری این حزب قرار گرفت. رهبری او در کنگره‌های دوم و سوم این حزب نیز تمدید شد. در کنگرهٔ چهارم حزب حیات آزاد کردستان که در ماه مارس ۲۰۱۴ برگزار شد، سیستم رهبری حزب تغییر کرد و بنا شد که حزب مشترکاً توسط یک رهبر مرد و یک رهبر زن اداره شود. در این کنگره عبدالرحمن حاجی احمدی به همراه اویندار ریناس به عنوان ریاست مشترک حزب انتخاب شدند. با این حال کنگرهٔ پنجم حزب در سال ۲۰۱۶ هر دو نفر را از رهبری کنار گذاشت و سیامند معینی و زیلان وژین را به عنوان رهبران جدید حزب حیات آزاد کردستان انتخاب کرد. منوچهر اقبال
دکتر اقبال تصدی مشاغل مهم دولتی را با معاونت وزارت بهداری در کابینه اول قوام در سال ۱۳۲۱ آغاز کرد که در دولت‌های علی سهیلی و ساعد نیز که بعد از احمد قوام روی کار آمدند، این سمت را حفظ کرد. در شهریور ۱۳۲۳ که ساعد کابینه‌اش را ترمیم کرد، سرپرستی وزارت بهداری را به اقبال سپرد. او سپس با عضویت در حزب اراده ملی سیدضیا و حزب دموکرات قوام‌السلطنه وارد سیاست شد. حزب عدالت و ترقی مراکش
حزب عدالت و ترقی مراکش () یا حزب عدالت و توسعه حزبی مبتنی بر اسلام سیاسی در مراکش است.این حزب توسط عبدالکریم الخطیب ، یکی از بنیانگذاران حزب جنبش مردمی تأسیس شداین حزب در انتخابات پارلمانی در سال ۱۹۹۷ هشت کرسی به دست آورد. در انتخابات پارلمانی که در ۲۷ سپتامبر۲۰۰۲ برگزار شد ، این حزب ۴۲ کرسی از ۳۲۵ کرسی را به دست آورد این حزب در انتخابات ۲۰۲۱ شکست سختی متحمل شد. حزب رستاخیز (تاجیکستان)
این حزب در ۱۴ سپتامبر ۱۹۸۹، توسط اعضای روشنفکر تاجیکستان، از جمله طاهر عبدالجبار، با یک برنامه و ایدئولوژی ملی گرایانه، سکولار و لیبرال دموکراتیک تأسیس شد. ملی‌گرایی الجزایری
در حالی که این طرح هنوز یک طرح زنده و فعال می‌باشد، با این حال، مسالی حاج به‌طور دراماتیکی به الجزایر بازگشت و توانست یک موفقیت بزرگ محلی در جذب افراد به گروه ستاره آفریقای شمالی به دست بیاورد. نشانه موفقیت او این حقیقت بود که در سال ۱۹۳۷ دولت گروه ستاره آفریقای شمالی را از منحل اعلام کرد. در همان سال، مسالی حاج قرارداد خرید نیرو را سازمان داد، که برنامه معتدلی بود، اما او و تعداد دیگری از رهبران حزب مردم پاکستان پس از یک تظاهرات بزرگ در پایتخت الجزایر دستگیر شدند. هرچند مسالی حاج سال‌های بسیاری را در زندان به سر برد، اما حزب او تا زمانی که در سال ۱۹۳۹ ممنوع اعلام شد از حمایت گسترده از تمام گروه‌های مخالف برخوردار بود. مصطفی الاشرف
به‌دلیل ظلم‌هایی که استعمار فرانسه می‌کرد مصطفی اشرف که فردی تحصیل کرده بود به سمت اندیشه‌های سیاسی آزادیخواهانه جذب شد و «حزب مردم الجزایر» را تشکیل داد. او زبان و قلمش را در خدمت ایده حزب ملی و اهداف آزادیخواهانه آن به خدمت گرفت و به همین سیاق در رسانه‌های مخفی (پارلمان الجزایر، کار الجزایر) و غیره مطلب می‌نوشت. مصطفی هنگامی که حزب جدیدی به اسم «جنبش پیروزی آزادیهای دمکراتیک» در سال ۱۹۴۶ تأسیس شد در آن به فعالیت پرداخت و سپس از طریق روزنامه‌های حزب به‌خصوص روزنامه «ستاره الجزایر» که خودش رئیس هیئت تحریر آن بود به انتشار افکار و عقاید حزب پرداخت. فهرست حزب‌ها در پاکستان
حزب مردم پاکستان یا "عوامی لیگ"  از احزاب مهم پاکستان بشمار می‌آید. این حزب را ذوالفقار علی بوتو بنیان گذارد. نمایندگان مجلس حزب مردم نام گروه سیاسی وابسته به این حزب است که در مجلس‌های پاکستان اکثریت دارد. اردوی ملی افغانستان
در ٢٧ آوریل ١٩٧٨، حزب دموکراتیک خلق افغانستان به رهبری نورمحمد تره کی و ببرک کارمل با انجام یک کودتا رژیم محمد داود را سرنگون کردند. این قیام که معروف به انقلاب ثور بود، باعث تشکیل جمهوری دموکراتیک افغانستان گردید و در آن تره کی به عنوان رئیس جمهور، نخست وزیر و دبیرکل حزب دموکراتیک خلق افغانستان شد. این رژیم الی آوریل ١٩٩٢ ادامه یافت. حزب استقلال (مراکش)
این حزب در آوریل ۱۹۳۷ تأسیس شد. به عنوان حزب ملی استقلال، که در سال ۱۰ دسامبر ۱۹۴۳ به حزب استقلال معرفی شد. استقلال ۵۲ کرسی از ۳۲۵ کرسی را در انتخابات پارلمانی بیش از هر حزب دیگری در ۷ سپتامبر ۲۰۰۷ برگزار شد گرفت و پس از آن رهبر حزب، عباس الفسی، توسط پادشاه محمد چهارم در تاریخ ۱۹ سپتامبر ۲۰۰۷ نخست وزیر شد. این حزب ۶۰ کرسی از ۳۲۵ کرسی را در انتخابات پارلمانی که در نوامبر ۲۰۱۱ برگزار شد و حزب دوم در پارلمان بود، به دست آورد. سیاست در پاکستان
پاکستان عضو سازمان ملل متحد، سازمان کنفرانس اسلامی، سازمان همکاری منطقه‌ای جنوب آسیا (سارک)، و سازمان اکو می‌باشد. همچنین از دوران استقلال پاکستان و هند از بریتانیای کبیر، این کشور عضوی از اتحادیه کشورهای همسود (مشترک‌المنافع) بوده‌است. گرچه عضویت پاکستان در این اتحادیه سه بار لغو شده‌است؛ نخستین بار در سال ۱۳۵۱ (۱۹۷۲) پس از آنکه اتحادیه کشورهای همسود استقلال بنگلادش (پاکستان شرقی) را از پاکستان به رسمیت شناخت، دولت پاکستان به نشانهٔ اعتراض این اتحادیه را ترک کرد، که البته دوباره در سال ۱۹۸۹ به اتحادیه بازگشت. عضویت پاکستان از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴ به دلیل کودتای غیرقانونی ژنرال پرویز مشرف از طرف اتحادیه لغو شد. سومین بار در نوامبر ۲۰۰۷، عضویت پاکستان به دلیل اعلام وضعیت فوق‌العاده توسط پرویز مشرف از سوی اتحادیه لغو شده‌است. پاکستان
تنش‌های نظامی در جنگ کارگیل که پاکستان و هند در سال ۱۹۹۹ با آن مواجه بودند، با یک کودتای نظامی دنبال شد که در این کودتا ژنرال پرویز مشرف توانست قدرت اجرایی را به دست گیرد. در سال ۲۰۰۱ مشرف توانست با استعفای رفیق ترار، رئیس‌جمهور پاکستان شود. پس از انتخابات مجلس ۲۰۰۲، مشرف قدرت‌های اجرایی را به نخست‌وزیر تازه منتخب ظفرالله خان جمالی واگذار کرد که او نیز در انتخابات نخست‌وزیری ۲۰۰۴ پاکستان، جای خود را به شوکت عزیز داد. پرویز مشرف
رئیس‌جمهور وقت پاکستان، رفیق طرار تا ژوئن ۲۰۰۱ به تصدی خود ادامه داد. مشرف به‌طور رسمی در ۲۰ ژوئن ۲۰۰۱ درست چند روز پیش از دیدار مقرر خود برای مذاکره با هند در آگرا خود را رئیس‌جمهور پاکستان کرد. حزب دموکرات هزاره
در سپتامبر سال ۲۰۰۲، روشنفکران، طبقه کارگر و قبایل هزاره همکاری با یکدیگر را به هدف تشکیل یک بستر سیاسی برای هزاره‌های پاکستان آغاز کردند. آنها برای دفاع از حقوق هزاره‌ها و برقرای عدالت میان اقلیت‌های پاکستان، پس از دیدار با حزب کارگر و قبایل مختلف در اول ژوئیه ۲۰۰۳، تشکیل حزب ملی و سیاسی دموکرات هزاره را اعلام کردند. فهرست حزب‌ها در پاکستان
فهرست احزاب سیاسی در پاکستان ‌حزب تحریک انصاف اکنون حزب حاکم در پاکستان است که اکثریت کرسی ها را در مجلس ملی در اختیار دارد. معنی نام این حزب، جنبش عدالت است و هدف از تاسیس آن، مبارزه با فساد و برقراری عدالت اجتماعی است. در حال حاضر رئیس این حزب، عمران خان نیازی است که نخست وزیر کشور پاکستان است. انقلاب ثور
حزب دموکراتیک افغانستان دارای دو بال بود که بال چپ را نورمحمد ترکی و بال راست را ببرک کارمل رهبری می‌نمودند. بزودی اختلاف‌های فکری میان دو بال حزب تشدید پیدا کرد و اعضای حزب در بال راست به زندان انداخته شده و حدود ده هزار نفر از اعضای آن تیر باران، گریخته یا تبعید گردیدند. بدین‌ترتیب در کشور دستگاه تک حزبی روی کار آمد که با دستگاه سلطنتی پیشین فرقی نداشت. به جز رهبران احزاب اسلامی که به پاکستان گریخته بودند رهبران سایر حزب‌های مترقی از قبیل طاهر بدخشی، مجید کلکانی، حرالدین باعث، دکتر زرغون و غیره تیر باران شدند. بزودی اختلاف‌ها میان حفیظ الله امین و ترکی پدیدار شد تا آنکه امین، ترکی را ازبین برد و خود بر مسند زمامداری نشست. در این مدت؛ جنگ‌های درونی به رهبری حزب‌های اسلامی در کشور به اوج خود رسیده بود. نا امنی سراسر کشور را فراگرفته بود. در این میان نیاز بود تا طرفدارانِ ترکی با ببرک کامل متحد گردیده و در برابر حفیظ الله امین یکجا به مبارزه برخیزند. در ۶ جدی/دی سال ۱۳۵۸ این دو گروه با همکاری اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی دوباره به مسند زمامداری نشستند؛ اما دیگر دیر بود و جنگ درونی به اوج خود رسیده و بنیادگرایان با همکاری کشورهای غربی و حکومت پاکستان قطعات منظم ارتش‌های ملیشه را تنظیم نموده بودند. کشورهای غربی که سال‌ها پیش برنامه داشتند تا چگونه روس‌ها را در جنگ با افغانستانی‌ها ازبین ببرند فرصت را مناسب یافتند تا رهبری این جنگ را به عهده گیرند. در این جنگ ۱۲۵ کشور اسلامی و بلوک غرب مجاهدین را همکاری نموده در پاکستان دفترها باز نمودند. حزب التحریر
این حزب در سال ۱۹۵۳ توسط شیخ تقی الدین النبهانی یک قاضی و عالم دینی که از دانشگاه الازهر مصر فارغ گردیده بود در فلسطین تأسیس شد. از آن زمان تا کنون حزب فعالیتش را در بیش از پنجاه کشور گسترش داده‌است و گفته می‌شود که بیش از یک میلیون عضو دارد. حزب علاوه بر کشورهای اسلامی و عربی، در اکثر کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز فعال است. امیرعلی امیری
امیرعلی امیری پس از خروج خدمت نظامی در سال ۱۳۸۲، همزمان با پیوستن به تحریریهٔ وبگاه بازتاب و برعهده گرفتن مسئولیت شورای سیاست‌گذاری آن، دبیرکل یک ائتلاف انتخاباتی به نام ائتلاف خدمتگزاران مستقل ایران اسلامی شده و وارد رقابت‌های هفتمین انتخابات مجلس شد. او در فهرست انتخاباتی حزب اعتدال و توسعه نیز قرار داشت اما قادر به ورود به مجلس نشد. امیری در سومین انتخابات شوراها، به عنوان عضو علی‌البدل شورای اسلامی شهر تهران انتخاب شد. او در نهمین انتخابات ریاست‌جمهوری، رئیس ستاد انتخاباتی محسن رضایی بود. در هشتمین انتخابات مجلس، رئیس ستاد انتخاباتی ائتلاف فراگیر اصول‌گرایان — ائتلاف انشعابی از جبهه متحد اصول‌گرایان و به رهبری رضایی، لاریجانی و قالیباف — شد و در عین حال، دبیر یک ائتلاف دیگر به نام «جبههٔ اتحاد ملی» نیز بود. پس از توقیف وبگاه بازتاب، اقدام به راه‌اندازی وبگاه تابناک نمود و مدتی نیز خودش مدیرمسئول وبگاه بود. با پایه‌گذاری حزب توسعه و عدالت ایران اسلامی در آذر ۱۳۸۶، به عنوان قائم‌مقام دبیرکل حزب انتخاب شد و یک سال بعد، رئیس دفتر سیاسی حزب نیز شد. همچنین در نخستین کنگره حزب، به عضویت شورای مرکزی درآمده و رئیس شورای مرکزی حزب شد. امیری در دهمین انتخابات ریاست‌جمهوری، رئیس ستاد انتخاباتی حزب مبتوع خود و رئیس ستاد انتخاباتی محسن رضایی در استان تهران بود. وی از هنگام تشکیل جبهه ایستادگی ایران اسلامی، دبیر شورای عالی این ائتلاف نیز بوده‌است. مسلم لیگ
در دهه ۱۹۳۰ با ایده یک دولت-ملت مجزا و تحت تأثیر اندیشه‌های فلسفی محمد اقبال لاهوری، چهار استان در شمال غربی هندوستانِ تحت سلطه بریتانیا که بیشتر از نظریه دو کشور مجزا حمایت می‌کردند متحد شدند. در جریان رویدادهای جهانی که منجر به جنگ جهانی دوم و اعتراض مؤثر حزب کنگره ملی هند علیه انگلستان شد، مسلم لیگ با حمایت از بریتانیا در جنگ، به‌طور یک‌جانبه و بدون مشورت با مردم، کشور هند را در جنگ درگیر کرد. مسلم لیگ در دهه ۱۹۴۰ نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کرد و به یکی از محرک‌های مؤثر تقسیم هند بر اساس اعتقادات مذهبی و ایجاد پاکستان به عنوان یک کشور مسلمان در سال ۱۹۴۷ تبدیل شد. احسان طبری
مقالات زیادی از او در نشریه مردم ارگان حزب توده ایران منتشر شد. در سال ۱۳۲۵ در نخستین کنگره نویسندگان ایران شرکت کرد. در سال ۱۳۲۵ خورشیدی و در اوج سیاست‌های فرقه دمکرات آذربایجان و دخالت‌های ارتش سرخ که در آن زمان در ایران مستقر بود، دولت وقت اتحاد جماهیر شوروی، کافتارادزه را برای جلب نظر دولت ایران در زمینه «انعقاد قرارداد امتیاز نفت شمال ایران» به آن کشور فرستاد. حزب توده ایران تظاهراتی را در پشتیبانی از سیاست اتحاد شوروی برگزار کرد. در چنین اوضاع و احوالی بود که احسان طبری با نوشتن مقاله‌ای، این موضوع را مطرح کرد که: «اگر دولت ایران برای شرکت نفت ایران و انگلیس در جنوب ایران امتیازی قائل است، به یقین درست خواهد بود که برای همسایه شمالی -شوروی- هم در شمال کشور چنین امتیازی را در نظر بگیرد و این کار، حفظ موازنه منفی است». این سیاست هم‌سازی و هم‌راهی با سیاست شوروی که نفی منافع و مصالح ملی ایران را هدف قرار داده بود، عده‌ای از کادرهای برجسته حزب توده از جمله اپریم اسحاق و خلیل ملکی را به عصیان واداشت و در نتیجه انشعاب اول حزب شکل گرفت. دفتر مرکزی حزب پس از استعفای اپریم اسحاق، در بیانیه‌ای او را «جاسوس انگلیس» معرفی کرد و احسان طبری، خلیل ملکی را «خائن و جاسوسی خواند که سرانجام به زباله‌دان تاریخ افتاد». خشونت علیه شیعیان پاکستان
در جریان جنبش پاکستان، تلاش هایی توسط روحانیون دیوبندی متحد حزب کنگره ملی هند برای رد صلاحیت محمد علی جناح برای رهبری سیاسی حزب مسلم لیگ، بخاطرعقاید شیعی وی صورت گرفت.  اما این روحانیون به دلیل ضعف در برنامه سیاسی شان و سابقه ارتکاب اعمال حماقت آمیز در "جنبش خلافت" نتوانستند حمایت مسلمانان را جلب کنند. مسلم لیگ موفق شد توده های مردم مسلمان را متقاعد کند که کنگره قصد دارد با تحریک فتنه های شیعه و سنی، مسئله حقوق اساسی مسلمانان را به عقب براند.  در طول جنگ جهانی دوم، خشونت های ضد شیعه به طور قابل توجهی کاهش یافت، زیرا بحث در مورد آینده هند پس از استقلال توجه همه را به خود معطوف کرده بود.  با این حال، در سال ۱۹۴۴، یک سازمان دیوبندی بنام "تنظیم اهل سنت" در امرتسر که اکنون پنجاب هند است راه اندازی شد که فقط به حمله به شیعیان توجه داشت. سید محمدعلی جاوید
جاوید در سال ۱۳۵۷ بعد از کودتای هفت ثور، به فکر ایجاد یک تشکل سیاسی افتاد و در نیمه دوم آن سال با همکاری جمعی از علمای افغانستان در شهر قم، سازمان روحانیون افغانستانی را تشکیل داد. بعدها با ورود محمدآصف محسنی به شهر قم در ۱۹ حمل سال ۱۳۵۸ آن سازمان را منحل اعلام کرد و همراه با محسنی حزب حرکت اسلامی افغانستان را تشکیل داد. انتخابات سراسری پاکستان (۲۰۱۸)
عمران خان، رهبر حزب تحریک انصاف، پس از ۳ سال تلاش بی‌وقفه، سرانجام حکومت نواز شریف را سرنگون کرد. در واقع، حزب تحریک انصاف در سال‌های گذشته همواره تلاش کرده تا رأی جوانان و طبقهٔ متوسط شهری را با وعدهٔ ریشه‌کنی فساد به خود جلب و خود را یک جنبش مردمی نشان دهد. در همین راستا، حزب تحریک انصاف ضمن مشاوره با متخصصین در حوزه‌های مختلف، برنامهٔ ۱۰۰ روزهٔ نخست دولت احتمالی خود را ارائه کرد. در این برنامه به موضوعات مهمی چون سیاست خارجی، اقتصاد عمومی، آموزش‌وپرورش، بهداشت و غیره پرداخته‌شده‌است. در همین بین، از یک‌سو تأکید عمران خان و حزبش بر نبود دموکراسی در احزاب سیاسی یا احزاب خانوادگی (گونه‌ای از سلطنت) و نقد سنت سلسله‌ای بودن سیاسی در پاکستان مشهود بوده و حزب وی تلاش کرده تا با حمله به دو حزب اصلی پاکستان جایگاه حزب تحریک انصاف در پاکستان را افزایش دهند. در واقع، تأکید عمران خان در مورد رد سیاست خاندانی، تأسیس پاکستان جدید، پیشبرد اصلاحات در کشور و مقابله با حاکمان شبه‌مافیایی موجب شده در عمل حزب خود را جایگزینی پاک و مهم برای آیندهٔ این کشور نشان دهد. رجبعلی طاهری
او اولین فرمانده سپاه در استان فارس و نماینده مردم کازرون در دوره اول مجلس شورای اسلامی بود. وی همچنین یکی از اعضای شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی بود. او در سال ۱۳۷۲ خورشیدی، یکی از نامزدهای ششمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران بود که با اکبر هاشمی رفسنجانی به رقابت پرداخت. طاهر بدخشی
بدخشی در سال ۱۳۳۱ خورشیدی در تشکیل نخستین سازمان سیاسی بنام «سازمان آباد خواهان میهن» اشتراک ورزید. در سال ۱۳۴۲ خورشیدی کمیتهٔ سرپرست هفت‌نفری که در کابل تشکیل شده بود بدخشی یکی از اعضای فعال آن بود و در ۱۱ دی ۱۳۴۳ اولین کنگرهٔ جمعیت دموکراتیک خلق را با ۲۷ عضو در شهر کابل تأسیس نمودند. در سوم آبان ۱۳۴۴ خورشیدی تظاهرات موسوم به «مظاهره سوم عقرب» را با دوستانش رهبری نمودند. بدخشی بعد از انشعاب حزب دموکراتیک خلق افغانستان به جناح‌های خلق و پرچم در سال ۱۳۴۶ در جناح خلق قرار گرفت که در سال ۱۳۴۷ از فراکسیون خلق جدا گردید و به امید اینکه شاید به زودی فرکسیون‌های جدا شده از جمعیت دموکراتیک خلق دوباره اتحاد نموده و تشکل بزرگتری را از جمع دیگر شخصیت‌های ملی و وطن‌پرست ایجاد نمایند، چشم براه در انتظار چنین تشکلی، حلقه‌ای را بنام «محفل انتظار» ایجاد نمود. بعد از مدت کوتاهی با عده‌ای از روشنفکران و شخصیت‌های ملی کشور، تشکل سیاسی دیگری را به وجود آوردند که بعدها بنام سازمان انقلابی زحمتکشان افغانستان (سازا) مسما گردید. قاضی محمد عیسی
قاضی محمد عیسی قبل از سال ۱۹۴۷ در تشکیل اولین حزب سیاسی مسلمانان در بلوچستان پاکستان شرکت کرد. وی از هزاره‌های سنی‌مذهب قبیله شیخ‌علی بود که در زمان کشتار عبدالرحمان خان، از قندهار به پیشین، پاکستان مهاجرت نمودند. پدرش قاضی جلال‌الدین، قاضی‌القضات شهر قندهار بود و پس از جنگ سوم افغان و انگلیس، به شهر پیشین نقل مکان کردند. قاضی عیسی در دبیرستان دولتی و دبیرستان ساندیمن کویته تحصیل کرد و برای تکمیل آموزش عالی خود به انگلستان رفت. "وی پس از فراخواندن به بار در ژانویه ۱۹۳۹، به خانه بازگشت و با قاعد اعظم محمدعلی جناح در بمبئی ملاقات کرد. وی تحت تأثیر عقاید و شخصیت جناح قرار گرفت و در بازگشت به بلوچستان، حزب مسلم لیگ را در ایالت خود تاسیس کرد. او نقشی اساسی در رهبری جنبش پاکستان داشت و یکی از همکاران معتمد محمد علی جناح بود. او جوانترین عضو کمیته کاری اتحادیه مسلمانان تمام هند و دبیرکل مسلم لیگ بلوچستان بود. قاضی محمد عیسی به سرعت حزب را در سراسر ایالت سازمان داد و نقشی اساسی در «جنبش رای به پاکستان» و فعالیت تاریخی همه‌پرسی ایالت‌های شمال غربی بازی کرد. قاضی عیسی بیش از ۳۰۰٬۰۰۰ مایل مسافت را طی کرد تا میان سال‌های ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۷ برای جنبش پاکستان کمپاین کند.خدمات پستی پاکستان تمبر پستی یادبودی را به افتخار قاضی محمد عیسی در مجموعه «پیشگامان آزادی» در سال ۱۹۹۰ صادر کرد. بر روی این تمبر نام وی به عنوان قاضی محمد عیسی نوشته شده‌است. حزب پان ایرانیست
مکتب پان‌ایرانیسم در سال ۱۳۲۶ به رهبری محسن پزشکپور و با همراهی علیرضا رئیس، داریوش فروهر، داریوش همایون، فرید سیاح سپانلو، علینقی عالیخانی، خداداد فرمانفرمائیان، احمد مختاری، مهدی بهره‌مند و بیژن فروهر بنیان‌گذاری گردید. افراد این مکتب در سال‌های ۱۳۲۰ به هنگام ورود نیروهای انگلیسی به ایران و در سال‌های ۱۳۲۴ و ۱۳۲۵ به هنگام اشغال آذربایجان بدست ارتش سرخ با تشکیل گروه‌های ضربت و زیرزمینی به مبارزه علیه بیگانگان پرداخته بودند. البته در سال ۱۳۲۲ این افراد تشکیلاتی را با نام گروه انتقام تشکیل دادند، که به‌نوعی مقدمه‌ای بر حزب پان ایرانیست بود. حزب پان ایرانیست در دی‌ماه سال ۱۳۳۰ رسماً تشکیل گردید. در همان سال داریوش فروهر و محسن پزشکپور، دو تن از اعضای برجستهٔ حزب بر سر روش فعالیت سیاسی و موضع‌گیری در قبال درگیری میان شاه و مصدق و سلطنت شاه مطابق با قانون اساسی مشروطه، اختلاف نظر پیدا کردند و حزب ملت ایران بر بنیاد پان‌ایرانیسم و جمهوری‌خواهی به رهبری و دبیرکلی داریوش فروهر از حزب پان ایرانیست جدا شد. به‌طور کلی، تشکیل حزب پان ایرانیست را می‌توان به سه بخش تقسیم کرد: ذوالفقار امید
پس از بازگشت به افغانستان در فعالیت‌های فرهنگی شرکت کرد و در سال ۱۳۸۳ حزب کار و توسعه را تأسیس کرد. کودتای ۱۹۵۸ پاکستان
کودتای ۱۹۵۸ پاکستان ()به رویدادهای بین ۱۷ تا ۲۷ اکتبر اشاره دارد، زمانی که اسکندر میرزا، رئیس‌جمهور پاکستان، در ۱۷ اکتبر قانون اساسی را لغو و قانون مارشال را اعلام کرد و در ۲۷ اکتبر، توسط ژنرال ایوب خان، فرمانده کل ارتش پاکستان سرنگون شد. اولین کودتای نظامی پاکستان پس از یک دوره بی‌ثباتی سیاسی طولانی مدت بود که لیگ مسلمان پاکستان حزب سیاسی غالب، قادر نبود بر اساس برنامه‌ها یا سیاست‌های مشترک، کشور را اداره کند. دانشمندان علوم سیاسی به‌طور گسترده‌ای، معتقدند حساسیت یک حاکمیت نظامی به کودتا، به‌طور مستقیم با قدرت احزاب سیاسی آن کشور ارتباط دارد. حزب چاره‌یابی دموکراتیک کردستان
حزب چاره یابی دموکراتیک کردستان، ، یک حزب سیاسی در کردستان عراق بود که در سال ۲۰۰۲ میلادی بنیانگذاری شد. این حزب در کنفدراسیون جوامع کردستان (ک. ج. ک) عضویت داشت و از آن به عنوان شاخهٔ حزب کارگران کردستان در عراق یاد می‌شد. دیار غریب و نجیبه عمر به صورت مشترک رهبر این حزب بودند. طاهر عبدالجبار
فعالیت وی نخست به عنوان پژوهشگر علوم اقتصادی در فرهنگستان علوم تاجیکستان آغاز شد. او در اواخر دهه ۱۹۸۰، به‌طور رسمی مخالف شوروی بود و از ارزش‌های ملی تاجیکستان دفاع می‌کرد. چندی بعد با گروهی از طرفداران و هم‌فکرانش جنبش مردمی رستاخیز را پایه‌گذاری کرد که مخالف حزب کمونیست اتحاد شوروی بود و از استقلال تاجیکستان حمایت می‌کرد. آقا میرزا طاهر تنکابنی
پیش از کودتای سوم اسفند انتخابات دوره چهارم مجلس شورای ملی برگزار شده و میرزا طاهر تنکابنی با رأی بالایی به نمایندگی تهران انتخاب شده بود. مجلس پس از سقوط کابینه سیدضیاء و اخراج او از ایران در تابستان ۱۳۰۰ تشکیل شد اما هنگام طرح اعتبارنامه میرزا طاهر، به خواست شاهزاده هاشم میرزا افسر مجلس تصویب کرد که کمیسیون شش نفره ای از میان نمایندگان مجلس به قید قرعه انتخاب شود تا دربارهٔ بیانیه ای تحقیق کند که کمیته دموکرات دربارهٔ تصویب قرارداد ۱۹۱۹ صادر کرده بود. به باور هاشم میرزا آن بیانیه «مضر و منافی با مصالح مملکتی و مخالف عقیده و جمعیت دموکرات» بود. اعضای این کمیسیونی که انتخاب شدند، عبارت بودند از: عدل السلطنه، سلیمان میرزا، بیان‌الملک، غضنفرخان، میرزاعلی کازرونی و حاج آقا مجتهد شیرازی. میرزا طاهر در کمیسیون حاضر شد و توضیح داد که بیانیه را او امضاء نکرده، عقیده ای به قرارداد نداشته و اصلاً منتخب جمعیت کمیته دموکرات نبوده‌است. هاشم میرزا نیز از این پاسخ قانع شد و اعتبارنامه میرزا طاهر تنکابنی در ۲۹ امرداد ۱۳۰۰ به تصویب رسید. سیاست در پاکستان
در آغاز، جمعی از کمونیست‌های حزب کمونیست پاکستان و سوسیالیست‌های حزب سوسیالیست پاکستان گرد آمدند و حزب را تأسیس کردند و در یک رای‌گیری، ذوالفقار علی بوتو را به ریاست حزب برگزیدند. سپس برنامهٔ چپ‌گرایانهٔ سوسیالیستی برای حزب تدوین شد که در جامعهٔ مدنی پاکستانی بسیار موفق و مورد استقبال شد و در قیاس با برنامه‌های پیشین حزب کمونیست پاکستان، مردم به برنامه‌های حزب مردم اقبال بیش‌تری نشان دادند. از آن زمان، حزب مردم پاکستان به عنوان یک حزب سوسیالیستی دموکراتیک با سیاست سکولار شناخته می‌شد. در زمان دولت بی‌نظیر بوتو نیز حزب به اجرا کردن برنامه‌های سوسیالیستی تلاش کرد؛ ولی بعداً حزب در سیاست‌های اقتصادی‌اش چرخشی به سمت اقتصاد بازار و لیبرالیسم اقتصادی کرد. علی‌اکبر امامی اهری
در سال ۱۳۲۵ که قوام‌السلطنه نخست‌وزیر وقت حزب دموکرات را به راه انداخت، اهری به آن حزب پیوست و سال بعد به نمایندگی اهر به مجلس شورای ملی رفت. در دو دوره بعد نیز که با نخست‌وزیری دکتر مصدق مصادف شد نماینده مجلس بود و پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ سیاست را کنار گذاشت و به وکالت دادگستری پرداخت. شورش کردها در ترکیه
حزب کارگران کردستان برای احیای هویت قومی کردها در دهه ۱۹۸۷ تاسیس شد ، زمانی که ترکیه درگیر سرکوب گروه های چپ بود پ.ک.ک مارکسیستی تشکیل شد و خواستار تشکیل یک دولت کرد بود. پ.ک.ک هدف خود را آزادی تمام مناطق کردستان از ظلم استعماری و تأسیس یک کشور کردی مستقل ، متحد و سوسیالیست اعلام کرد. این حزب در ابتدا اقشار فقیرتر کرد را به خود جلب کرد و تنها حزب کردی بود که تحت پیوندهای قبیله ای نبود.این مبارزات عمدتاً مبارزات ضد استعماری بودن از این رو خشونت خود را علیه سران قبایل کرد ، افراد مشهور وابسته به دولت ترکیه و همچنین علیه سازمان های رقیب ، هدایت کرد. کودتای نظامی سال۱۹۸۰ منجربه سرکوب شدید و از بین بردن تقریباً تمام سازمانهای کرد و چپ شد. با این حال پ.ک.ک تنها حزب کردی بود که پس از کودتا موفق به ادامه حیات و حتی در ابعاد بزرگ تر شد. در ابتدای سال ۱۹۹۰ آنها دولت محلی خود را در برخی از مناطق روستایی ایجاد کردند. در این زمان پ.ک.ک مذاکره با دولت ترکیه را اغاز کرد به ویژه بعد از تماس های غیرمستقیم با ​​رئیس جمهور تورگوت اوزال،پس از مرگ ناگهانی اوزال ارتش ترکیه عملیات خود را علیه پایگاه های پ.ک.ک شدت بخشید. در سال ۱۹۹۹ فشارهای بیشتر ترکیه بر سوریه منجر به اخراج عبدالله اوجالان و دستگیری او در کنیا شد. در سال ۲۰۱۳ مذاکرات دولت ترکیه با پ ک ک دوباره آغاز شد اما در سال ۲۰۱۵ این مذاکرات به نتیجه نرسید ودوباره جنگ شروع شد . ارتش پاکستان
تاریخچهٔ برپایی این نیرو به ۱۹۴۷ میلادی بازمی‌گردد. خدمت در ارتش پاکستان داوطلبانه و بر اساس خدمت وظیفه عمومی ناتحمیلی است. این ارتش از زمان تشکیل در چهار جنگ با هند و چند درگیری مرزی با افغانستان شرکت داشته‌است. این ارتش در جریان نزاع عرب‌ها و اسرائیل از اعراب پشتیبانی نمود. این نیرو در ائتلاف بین‌المللی برای آزادسازی کویت نیز شرکت داشت و در تعدادی از ماموریت‌های حفظ صلح سازمان ملل نیز همکاری داشته‌است. رئیس‌جمهور پاکستان فرمانده کل قوای این کشور می‌باشد. حزب کمونیست بنگلادش
پس از تقسیم هند در سال ۱۹۴۷، در جریان دومین کنگره حزب کمونیست هند در کلکته، نمایندگانی که از مناطقی در ایالت تازه تأسیس پاکستان (که بنگلادش را نیز تشکیل می‌دهد) می‌آیند در ۶ مارس ۱۹۴۸ به‌طور جداگانه ملاقات کردند جلسه تشکیل و تصمیم به تشکیل حزب کمونیست پاکستان گرفت. نپال ناگ دبیرکل حزب شد. سیاست در پاکستان
حزب مردم پاکستان یکی از احزاب چپ‌گرای سوسیالیستی دموکراتیک و ترقی‌خواه سکولار در کشور پاکستان است و مرکز آن در استان جنوبی سند پاکستان قرار دارد. حزب عضو اتحادیهٔ انترناسیونال سوسیالیستی است. این حزب از زمان تاسیسش در ۱۹۶۷، یک نیروی مهم چپ‌گرا در کشور بوده‌است که توسط خاندان بوتو اداره می‌شود. معروف‌ترین رهبر حزب، بی‌نظیر بوتو، اولین زنی بود که در یک کشور با اکثریت مسلمان به ریاست دولت رسید. زهرا صفارپور
صفارپور از فروردین ماه ۱۳۴۳ فعالیت‌های خود را در حزب پان ایرانیست آغاز کرد. او در کنگره هفتم حزب پان ایرانیست در سال ۱۳۷۶، به عضویت علی‌البدل شورایعالی رهبری حزب و در کنگره نهم به عضویت اصلی شورایعالی رهبری انتخاب شد. سپس در به سمت دبیری شورایعالی رهبری، معاونت اجرایی مالی دبیرکل، مسئول مالی حزب و مسئول تدارکات حزب از سوی دبیرکل وقت حزب پان ایرانیست منصوب شد. حزب پان ایرانیست، توسط شورایعالی رهبری طی نشستی در تاریخ ۱۱ مهر ماه۱۳۸۷ زهرا صفارپور را به سمت دبیرکلی حزب پان ایرانیست به‌جای سهراب اعظم زنگنه انتخاب کرد. او نخستین بانویی است که در بین احزاب شناخته شده اپوزیسیون به سمت دبیر کلی انتخاب شده‌است. حزب عوامی ملی
حزب عوامی (مردمی) ملی (نَشنَل عوامی پارتی) یک حزب سیاسی چپگرای قومگرا در پاکستان است. این حزب بیشتر در بین پشتون‌های استان شمالغربی مرزی، بلوچستان، و مناطق عشایری، پنجاب غربی و نواحی شمال از شهرت برخوردار است. اسفندیار ولی خان رئیس کنونی حزب است. در انتخابات پارلمانی ۲۰ اکتبر سال ۲۰۰۲ یک‌درصد آراء را بدست آورد اما هیچ کرسی‌ای را اشغال نکرد. تاریخ پاکستان
جنگ استقلال هند در ۱۲۳۶ هجری خورشیدی (۱۸۵۷) آخرین نبرد مسلحانه منطقه ضد راج بریتانیا بود و زمینه‌های نبرد آزادی خواهانه غیرمسلحانه که توسط مجلس ملی هند رهبری می‌شد را بنا نهاد. با این وجود لیگ مسلمانان هند در نیمه دوم دهه ۱۹۳۰ در میان ارسی از نادیده گرفتن مسلمانان در سیاست به محبوبیت رسید در ۲۹ دسامبر ۱۹۳۰ خطابه مربوط به ریاست جمهوری علامه اقبال لاهوری خواهان ایجاد یک کشور مسلمان مجزا در شمال غربی و آسیای جنوب شرقی شد. محمد علی جناح تئوری دو ملت را حمایت کرد و لیگ مسلمانان را به سوی پذیرش «قطعنامه لاهور» مربوط به ۱۹۴۰ هدایت کرد که نهایتاً به ایجاد کشور پاکستان انجامید. نورمحمد تره‌کی
تره‌کی در ولسوالی ناوه، ولایت غزنی، متولد شد. او پس از فارغ التحصیلی از دانشگاه کابل، فعالیت های سیاسی خود را به عنوان یک روزنامه‌نگار آغاز کرد. تره‌کی در دهه چهل میلادی چندین رمان و داستان کوتاه در سبک واقع‌گرایی سوسیالیستی نوشت. او در کابل، به همراه ببرک کارمل، حزب دموکراتیک خلق را تاسیس کرد و در اولین کنگره آن، به عنوان دبیرکل انتخاب شد. او در انتخابات پارلمانی سال ١٩۵۶ افغانستان شرکت کرد، اما نتوانست رأی بیاورد. او در سال ١٩۶۶ روزنامه "خلق"، ارگان رسمی حزب دموکراتیک خلق که درباره مبارزه طبقاتی سخن می‌گفت، را تاسیس کرد. اما اندکی بعد انتشار این روزنامه توسط دولت ممنوع اعلام شد. لو در سال ١٩٧٨، به همراه حفیظ الله امین و ببرک کارمل، انقلاب ثور را رهبری کرد و جمهوری دموکراتیک افغانستان را تاسیس کرد. حزب ملی (پاکستان)
حزب ملی یک حزب سیاسی سوسیال دموکرات و چپ میانه در کشور پاکستان است. این حزب یکی از بزرگترین احزاب است که در استان بلوچستان پاکستان همراه با حزب ملی بلوچستان فعال است. این حزب میراث خود را از حزب ملی ایالت کلات از میر غائوس بخش بیزینجو، میر گل خان نصیر و میر عبدالعزیز کرد می‌داند؛ و در حال حاضر عبدالملک بلوچ ریاست آن را بر عهده دارد. حزب ملی در اکتبر ۲۰۰۳ تأسیس شد که اعضابش اساساً از طبقه متوسط بلوچستان بودند این حزب به رهبری میر حسیل خان بیزنجو، فرزند ملی‌گرای بلوچ غائوس بخش بیزینجو، با حزب ملی‌گرای طبقه متوسط غیر قبیله‌ای ادغام شد. قدرالدین اصلانف
قدرالدین اصلانف () (۲۹ مه ۱۹۴۷ در ناحیه رشت – نوامبر ۱۹۹۲) رئیس‌جمهور موقت تاجیکستان از ۳۱ اوت تا ۲۳ سپتامبر ۱۹۹۱ بود. او با استعفای رئیس‌جمهور پیشین، قهار محکموف، به عنوان رئیس موقت شورای عالی شوروی انتخاب شد. یکی از نخستین اقدامات اصلانف به عنوان رهبر امضای فرمانی برای توقف کلیه فعالیت‌های حزب کمونیست تاجیکستان و ملی شدن املاک این حزب بود. سپس کنگره حزب کمونیست تاجیکستان در نیمه دوم سپتامبر ۱۹۹۱ تشکیل جلسه داد تا انحلال حزب کمونیست اتحاد شوروی را اعلام کند. وی همچنین فرمانی را امضا کرد که ۹ سپتامبر را به عنوان روز استقلال مشخص می‌کرد. در ۲۰ سپتامبر ۱۹۹۱، اصلانف از حزب کمونیست تاجیکستان و همچنین از دفتر سیاسی آن استعفا داد. در ۲۳ سپتامبر، نیروهای محافظه‌کار در دولت تاجیکستان اصلانف را برکنار کردند. رحمان نبی‌اف، دبیر اول حزب کمونیست، به عنوان رئیس‌جمهور گماشته شد و در همان روز وضعیت اضطراری اعلام شد. یک سال بعد، در طی مراحل نخست جنگ داخلی که پس از فروپاشی شوروی سراسر تاجیکستان را فرا گرفت، گزارش شد که اصلانف در نوامبر ۱۹۹۲ گم شده‌است. به گفته یک منبع، وی توسط شبه‌نظامیان جبهه مردمی طرفدار دولت کشته شد. کریم خلیلی
خلیلی همزمان با دورهٔ تحصیلات دینی در کابل، وارد جریان حرکت طلبه‌های جوان و انقلابی شد و سمت عضو رابط این جریان با سایر نهضت‌های دیگر را بدست آورد. وی پس از کودتای هفت ثور سال ۱۳۵۷ فعالیت سیاسی خود را آغاز کرد و به همراه عده‌ای از همفکرانش مبارزهٔ مسلحانه را در منطقهٔ پرونجل ولایت پروان پایه‌گذاری کرد. وی در سال ۱۳۵۸ به همراه عزیزالله شفق بهسودی به ایران اعزام می‌گردد و از طرف سازمان نصر افغانستان به عنوان مسئول و سرپرست دفتر نمایندگی تهران منصوب می‌شود. وی در سال ۱۳۶۶ پس از تشکیل شورای ائتلاف اسلامی افغانستان به عضویت رهبری این شورا درآمد و برای یک دوره در سمت سخنگوی این شورا فعالیت کرد. پس از تشکیل این حزب وحدت اسلامی افغانستان در سال ۱۳۶۸ وی در دومین کنگرهٔ این حزب به عنوان رئیس شورای نمایندگی پاکستان تعیین شد. پس از سقوط حکومت محمد نجیب‌الله وی در اجلاس اسلام‌آباد و جلال‌آباد اشتراک ورزید و در کابینه گلبدین حکمتیار به عنوان وزیر مالیه انتخاب شد. خلیلی در زمان جنگ‌های داخلی افغانستان که بین احزاب جهادی افغانستان شکل گرفته بود مسئولیت تأمین ارتباط خارجی و سخنگویی حزب وحدت اسلامی افغانستان فعالیت داشت. کریم خلیلی در سال ۱۳۷۳ به معاونت کمیتهٔ سیاسی حزب وحدت اسلامی برگزیده شد و پس از مدتی به عنوان مسئول کمیتهٔ سیاسی حزب تعیین شد. آصف‌علی زرداری
حزب مردم در ۱۸ فوریه ۲۰۰۸ در انتخابات مجالس قانونگذاری پاکستان به پیروزی رسید و او در ائتلاف با نواز شریف رهبر مسلم لیگ حزب دوم انتخابات، جمعیت علمای اسلام و چند حزب دیگر دولت ائتلافی پاکستان را تشکیل داد. حزب عوامی ملی
حزب عوامی ملی در ژوئن سال ۱۹۵۷ در شهر داکا (بنگلادش) تأسیس گردید. رئیس حزب مولانا بهاشانی و دبیر کل آن محمودالحق عثمانی بود. در سال ۱۹۵۷ حزب عوامی ملی به دو جناح حزب عوامی ملی (بهاشانی) و حزب عوامی ملی (ولی) و بعضی فراکسیون‌های کوچک مانند حزب مَزدور کِسّان انشعاب کرد. در سال ۱۹۷۷ حکومت ذوالفقار علی بوتو برای تحت فشار قرار دادن خان عبدالولی خان رهبر اپوزیسیون ملی وقت، حزب عوامی ملی را ممنوع اعلام کرد؛ بنابراین رهبری حزب ممنوعهٔ نشنل عوامی پارتی، عوامی نشنل پارتی را تأسیس کرد. عوامی نشنل پارتی از جملهٔ احزاب چپ است. مرکز اساسی فعالیت حزب، مناطق پشتونشین در پاکستان است. عبدالرحمن حاجی‌احمدی
عبدالرحمن حاجی‌احمدی در سال ۱۹۳۳ در مهاباد در استان آذربایجان غربی ایران به دنیا آمد. او دوران اوایل زندگی خود را در شهر مهاباد گذراند. او از دانشگاه تبریز مدرک مهندسی دریافت کرد و در ابتدا به عضویت حزب دمکرات کردستان ایران درآمد، اما بعداً‌از این حزب جدا شد. حاجی احمدی پس از جدایی از حزب دمکرات به آلمان نقل مکان کرد و در این دوران به تفکرات عبدالله اوجالان رهبر زندانی حزب کارگران کردستان نزدیک شد. او بر لزوم تأسیس حزب و تشکلی برگرفته از تفکرات عبدالله اوجالان در کردستان ایران تأکید می‌کرد و پس از تشکیل حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) و برگزاری یکمین کنگره این حزب در سال ۲۰۰۴ به رهبری این حزب درآمد. محمد طاهر القادری
محمد طاهر القادری (زاده ۱۹ فوریه ۱۹۵۱) سیاستمدار پاکستانی، استاد سابق حقوق بین‌الملل در دانشگاه پنجاب است. وی همچنین بنیانگذار و رئیس منهاج القرآن اینترنشنال است. در مارس ۲۰۱۲ مؤسسه CNN-IBN از او به عنوان یکی از سفیران جهانی صلح یاد کرد. علی خاوری
او در آستانهٔ انقلاب همراه با دیگر زندانیان سیاسی از زندان آزاد شد. خاوری از اولین کسانی بود که سازماندهی مجدد حزب توده در ایران را به دست گرفت و پیش از بازگشت رهبری حزب توده به ایران در فروردین و اردیبهشت ۱۳۵۸، انتشار روزنامهٔ مردم را آغاز نمود. پلنوم هفدهم حزب توده ایران وی را به عضویت هیئت دبیران کمیتهٔ مرکزی انتخاب کرد. خسرو اقبال
حزب پیکار در سال ۱۳۲۱ به رهبری خسرو اقبال تأسیس شد. اعضای این حزب را بیش‌تر دانشجویان حقوق و قضات، یعنی همکلاسی‌ها و همکاران خسرو اقبال، تشکیل می‌دادند. پاکستان
جنگ استقلال هند در ۱۲۳۶ هجری خورشیدی (۱۸۵۷) آخرین نبرد مسلحانهٔ منطقه ضد راج بریتانیا بود و زمینه‌های نبرد آزادی‌خواهانهٔ غیرمسلحانه که توسط مجلس ملی هند رهبری می‌شد را بنا نهاد. با این وجود لیگ مسلمانان هند در نیمهٔ دوم دهه ۱۹۳۰ در میان ارسی از نادیده گرفتن مسلمانان در سیاست به محبوبیت رسید در ۲۹ دسامبر ۱۹۳۰ خطابه مربوط به ریاست جمهوری علامه اقبال لاهوری خواهان ایجاد یک کشور مسلمان مجزا در شمال غربی و آسیای جنوب شرقی شد. محمدعلی جناح تئوری دو ملت را حمایت کرد و لیگ مسلمانان را به سوی پذیرش «قطعنامه لاهور» مربوط به ۱۹۴۰ هدایت کرد که سرانجام به ایجاد کشور پاکستان انجامید. حسن علی صارمی کلالی
صارم کلالی به اتفاق دوستانش در انجمن در ۱۵ شهریور سال ۱۳۲۶ «مکتب پان ایرانیسم» پایه‌گذاری کرد. پس از مدتی داریوش فروهر به این مکتب پیوست. کلالی به اتفاق داریوش فروهر و چند تن دیگر در آبانماه۱۳۲۷ ار مکتب جدا شدند و حزب نبرد ایران را تشکیل دادند. دبیرکل این حزب حسن علی صارم کلالی بود. این حزب روزنامه‌ای بنام ابر مرد و بعد از آن آپادانا را داشت. شیخ مجیب‌الرحمن
شیخ مجیب در عین حال رهبر حزب عوامی لیگ و رهبر جدایی طلبان پاکستان شرقی بود که فعالیت‌های او به یک قیام مسلحانه در سال ۱۹۷۱ انجامید. یونس خالص
خالص در سال ۱۳۵۲ پس از کودتای داوود خان علیه حکومت ظاهرشاه به پاکستان گریخت و در همین زمان به جنبش اخوان‌المسلمین پیوست و همراه با گلبدین حکمتیار حزب اسلامی افغانستان را تأسیس کرده اما کمی بعد در ماه جدی ۱۳۵۸ از رئیس خود جدا شده و حزب خود را با همان نام حزب اسلامی افغانستان پایه گذاشت. گفته می‌شود دلیل اختلاف او با حکمتیار این بود که حکمتیار برای حفظ نیروهای خود از جنگ خودداری می‌کرد.