شباهت و تفاوت ایزومرهای فضایی در چیست؟
ایزومرفضایی
تفاوت جفت ایزومرهای فضایی از نظر ساختار و بنابراین از نظر خواص بسیار کوچک است. اما از نظر همه خواص فیزیکی قابل سنجش، با یکدیگر مشابهند مگر از نظر تأثیر بر نوعی نور غیر عادی. با استفاده از همین تأثیر متفاوت و دستگاه خاص مربوطه می‌توان دو ایزومر را از یکدیگر باز شناخت. با وجود شباهت نزدیک، وجود اینگونه ایزومرها، یکی از سنجشگرهای بسیار حساس را برای تشخیص مکانیسم واکنش‌ها در اختیار شیمیدان می‌گذارد. غالباً یکی از این ایزومرها برای مطالعه برگزیده می‌شود. نه به این دلیل که این ایزومرها از نظر شیمی سه بعدی‌اش با ترکیب‌های دیگر فرق دارد، بلکه به این دلیل که این ترکیب می‌تواند نکته‌هایی را آشکار سازد که در ترکیب‌های عادی پنهان‌اند و باز هم با وجود شباهت نزدیک دو ایزومر فضایی، ممکن است یکی از آن‌ها یک غذای مقوی یا یک آنتی‌بیوتیک یا یک داروی محرک قلب باشد، ولی ایزومر دیگر ترکیبی بی‌مصرف باشد. برای اتم‌های هیدروژن در متان سه نوع آرایشی امکان‌پذیر است که هم ارز باشند 1. آرایش مسطح که در آن اتم کربن در مرکز یک مستطیل یا مربع و اتم‌های هیدروژن در چهار گوشه آن قرار دارند. 2. آرایش هرمی که در آن اتم کربن در راس هرم و اتم‌های هیدروژن در چهار گوشه آن قرار دارند. 3. آرایش چهار وجهی که در آن کربن در مرکز چهار وجهی و هر اتم هیدروژن در یک گوشه آن است.
انانتیومر
به هنگام قرارگیری در یک محیط متقارن، ملکولهای «انانتیومر» پاد همسان، مشابه با ویژگیهای شیمیایی و فیزیکی هستند به غیر از آن که در اندازه‌هایی برابر اما در جهات مخالف صفحه – نور پلاریزه را می‌چرخانند. مخلوط اجزایی یکسان از یک ایزومر نوری فعال و ایزومر «انانتیومر» پادهمسان آن اصطلاحاً راسمیک یا خوشه سان نامیده می‌شود که دارای چرخش خالص صفر در صفحه نور پلاریزه می‌باشد. سازه‌های فضاکار
اصطلاح "سازه فضایی" گاهی اوقات به جای سازه فضاکار بکار می‌رود که این دو اصطلاح از لحاظ کلمه‌ای مترادفند؛ ولی از لحاظ معنا و مفهوم با هم تفاوت دارند. سازه فضایی به سازه‌ای اطلاق می‌شود که در فضای خارج از جو ساخته یا مورد استفاده قرار گیرد که ممکن است خود یک فضاکار باشد. آشنایی با نسبیت عام
مطابقت نتایج و پیش‌بینی‌های یک نظریهٔ علمی با آزمایش‌ها یکی از معیارهای مهم برای قضاوت در مورد آن نظریه است. قانون جهانی گرانش نیوتون به دلیل توصیفِ با دقت بالایش از حرکت سیارات و قمرها در منظومهٔ شمسی سال‌ها به عنوان مدلی برای توصیف نیروی گرانش مورد پذیرش بود. با پیشرفت دقت ابزارهای اندازه‌گیری، اختلاف‌هایی با نتایجی که قانون نیوتون پیشبینی کرده بود مشاهده گردید که همگی در نسبیت عام به درستی پیش‌بینی شده‌اند. به‌طور مشابه، پیش‌بینی‌های نظریهٔ نسبیت عام باید با آزمایش بررسی شوند. اینشتین، خود سه آزمون برای این کار طراحی کرد که امروزه با نام آزمون‌های کلاسیک نسبیت عام شناخته شده‌اند:از این آزمون‌ها، تنها اختلاف مدار سیارهٔ تیر با پیش‌بینی نظریه نیوتونی، قبل از انتشار نظریه نسبیت عام در ۱۹۱۶ شناخته شده‌بودند. تأیید تجربی بقیهٔ این پیش‌بینی‌ها، به خصوص اندازه‌گیری خم‌شدن نور توسط خورشید در سال ۱۹۱۹، به سرعت اعتباری جهانی به اینشتین بخشید. این آزمون‌های تجربی، موجب به‌کارگیری نظریه نسبیت عام به جای نظریه نیوتونی و نیز جایگزین‌های ارائه شده برای آن گردید. از آزمون‌های جدیدترِ نسبیت عام می‌توان به اندازه‌گیریِ دقیقِ اثر شاپیرو یا تأخیرِ زمانیِ گرانشی برایِ نور اشاره کرد که آخرین بار در سال ۲۰۰۲ توسط کاوش‌گر فضایی کاسینی-هویگنس انجام گرفت. دسته‌ای از این آزمون‌ها بر روی اثرات پیش‌بینی شده توسط نسبیت عام برای ژیروسکوپی که در فضا حرکت می‌کند تمرکز می‌کنند. بررسی یکی از این اثرها، اثر ژئودزیکی، توسط آزمایش فاصله سنجی لیزری ماه (اندازه‌گیری دقیق مدار ماه) انجام شده‌است. مورد دیگری که به اجرام چرخان مربوط است، کشش چارچوب نام دارد. اثرات ژئودزیکی و کشش چارچوب، توسط آزمایش ماهواره‌ای کاوشگر گرانش B، پرتاب شده در ۲۰۰۴، بررسی شدند. تا دسامبر ۲۰۰۸، نتیجه، با دقتِ در محدودهٔ به ترتیب ۰٫۵ درصد و ۱۵ درصد، پیش‌بینی‌های نسبیت عام را تأیید می‌کرد. آرایش مولکولی
ایزومرهای فضایی که با چرخش حول پیوند به یکدیگر تبدیل نمی‌شوند. این ایزومرها به دو نوع Rو S تقسیم‌بندی می‌شوند. این فرم‌های انانتیومری به سختی به یکدیگر تبدیل می‌شوند چرا که لازمهٔ تبدیل این دو به هم شکستن پیوند است که نیاز به انرژی زیادی دارد. در مقابل انانتیومرهای آرایش‌یافته به سادگی به واسطهٔ چرخش حول پیوندهای یگانه به یکدیگر قابل تبدیلند. انانتیومر
انانتیومر یا ایزومر نوری یا همپار نوری (املاهای دیگر: "انانتیمر" یا "انانتیُمر") در شیمی، یکی از ایزومرهای فضایی است که به‌طور کامل انطباق‌پذیر بر روی تصاویر آینه دیگر می‌باشد، با آن که جهات دست راست و چپ آن یکسان هستند اما با هم متضاد می‌باشند. ترکیبات محض «انانتیومر» پادهمسان به یک نمونه برمی گردند که دارای محدودیتهای ردیابی بوده و ملکولهای آن تنها از یک نوع دست‌سانی برخوردار هستند. شاتل فضایی
آزمایشگاه فضایی آزمایشگاه ویژه‌ای است که درون مخزن محموله مدارپیما جای می‌گیرد تا با ایجاد فضای اضافی دانشمندان بتوانند در فضا آزمایش کنند این آزمایشگاه بنا به نوع آزمایش‌های هر سفر مجهز می‌شود آزمایشگاه فضایی همچنین بخش‌های روبازی دارد که برای مطالعه فضا و زمین هستند این آزمایشگاه متراکم از طریق مجرای هوابند به مدارپیما متصل می‌شود. ایزومر ساختاری
"ایزومری موضعی" (Position isomerism (regioisomerism)) ساختار زنجیره یکسان است ولی موضع یک اتم یا گروه خاص (مانند OH در این شکل) متفاوت است: "ایزومری عاملی" (Functional group isomerism) تمایز دونقطه‌ای
همان‌طور که در بالا توضیح داده شد، اعتبار 2PD زیر سؤال رفته‌است زیرا به شرکت‌کننده اجازه می‌دهد به نشانه‌های غیر فضایی متکی باشد. در مقابل، گفته می‌شود آزمایش‌های GOT و 2POD شاخص معتبری از دقت فضایی لمسی ارائه می‌دهند، زیرا برای انجام این آزمایشها، شرکت‌کننده باید مدولاسیون فضایی تخلیه عصبی گیرنده‌های زیرین پوست را تشخیص دهد و نمی‌تواند به نشانه‌های غیر فضایی اعتماد کند. شکل زیر، برگرفته از مطالعه‌ای که هر دو 2PD و 2POD را در نوک انگشت، پایه انگشت، کف و بازو ارزیابی کرده‌است، نشان می‌دهد که 2PD با نشانه‌های غیر فضایی تضعیف می‌شود، در حالی که 2POD اندازه‌گیری دقیقی از دقت فضایی لمسی را فراهم می‌کند. تفاوت جرم و وزن
در حالی که "وزن" یک جسم نسبت با قدرت میدان گرانشی متناسب است، "جرم" آن ثابت است، تا زمانی که هیچ انرژی یا ماده به جسم اضافه نشود. به عنوان مثال، اگر چه یک ماهواره در مدار (اساساً یک سقوط آزاد) «بی وزن» است، اما همچنان جرم و لختی خود را حفظ می‌کند. بر این اساس، حتی در مدار، یک فضانورد تلاش برای شتاب دادن به ماهواره در هر جهت هنوز هم نیاز به اعمال زور دارد، و نیاز به اعمال ده بار نیروی بیشتری برای سرعت بخشیدن به ۱۰ تن ماهواره نسبت به یک تن دارد. هگزوز
کتوهگزوزها دارای سه مرکز کایرال هستند و از این رو هشت ایزومر فضایی محتمل است. از این میان تنها چهار D-ایزومر در طبیعت وجود دارند: تنها آن دسته از هگزوزهایی که به‌طور طبیعی وجود دارند می‌توانند به وسیله مخمرها تخمیر شوند. ایزومری اندو-اگزو
اصطلاحات اندو و اگزو به معنای مشابهی در بحث فضاگزینی واکنش‌های دیلز–آلدر استفاده می‌شود. آشنایی با نسبیت عام
به‌طور مشابه، جهان‌خط‌های ذراتِ آزمونِ در حالِ سقوطِ آزاد، ژئودزیک‌هایی در فضازمان هستند، یعنی مستقیم‌ترین خطوط ممکن در فضازمان. اما بین آن‌ها و خطوط واقعاً مستقیم در فضازمانِ بدونِ میدانِ گرانشی در نسبیت خاص (هندسهٔ تخت یا اقلیدسی)، تفاوت اساسی وجود دارد. در نسبیت خاص، ژئودزیک‌های موازی، موازی باقی می‌مانند. در میدان گرانشی با توجه به وجود اثرات کشندی، این مسئله در حالت کلی درست نیست. برای مثال اگر دو جسم که در ابتدا نسبت به هم ساکن‌اند را در میدان گرانشی زمین رها کنیم، با سقوط و نزدیک شدن به مرکز جرم زمین، به هم نزدیک‌تر و نزدیک‌تر می‌شوند. شیمی فضایی
در سال ۱۸۴۸ لوئی‌پاستور، شیمی‌دان دانش سرای عالی پاریس، آزمایش‌هایی را انجام داد که چند سال بعد او را واداشت تا پیشنهادهایی در زمینه اساس شیمی فضایی ارائه دهد. پاستور در آن هنگام مرد جوانی بود که با درجه دکتری در علوم از کالج سلطنتی بزانکن (جایی که موفق به اخذ دیپلم علوم با درجه متوسط در شیمی شده بود) به دانش سرای عالی آمد. برای به‌دست آوردن تجربه در زمینه بلورشناسی، وی کار قبلییک شیمی‌دان دیگر را بر روی نمک-های تارتاریک اسید تکرار نموده و چیزی را مشاهده کرد که قبلاً به آن توجهی نشده بود. سدیم‌آمونیم‌تارتارات غیرفعال نوری به‌صورت مخلوطی از دو نوع بلور متفاوت وجود دارد که تصویر آینه‌ای هم هستند. وی با استفاده از یک عدسی و یک پنس، با دقت و کوشش فراوان مخلوط را به دو توده ی کوچک مجزا کرد (یکی بلورهای راست‌دست و دیگری چپ‌دست)، به‌همان صورتی که دستکش‌های دست راست و چپ را که در پیشخوان مغازه‌ای بر روی هم انباشته شده‌اند، از هم جدا می‌نمائیم (شکل ۳–۱). اگرچه مخلوط اصلی از نظر نوری غیرفعال بود ولی هر قسمت از بلورها که در آب حل می‌شدند از خود فعالیت نوری نشان می‌دادند! به‌علاوه چرخش ویژه هر دو محلول دقیقاً با هم برابر اما با علامت مخالف بود، یعنی یکی از محلول‌ها نور پلاریزه مسطح را به راست و محلول دیگر به‌همان مقدار به چپ می‌چرخاند. این دو ترکیب در سایر خصوصیت‌ها کاملاً مشابه هم بودند. از آنجا که اختلاف در چرخش نوری در محلول مشاهده شد، پاستور نتیجه گرفت که این اختلاف به ساختار مولکول‌ها مربوط بوده و به بلور بستگی ندارد. وی پیشنهاد نمود که مولکول‌هایی که آن بلورها را تشکیل می‌دهندمانند خود بلورها تصویر آینه‌ای یکدیگر هستند. او وجود ایزومرهایی را پیشنهاد کرد که ساختار آن‌ها فقط از نظر تصویر آینه‌ای و خواص آن‌ها فقط از نظر جهت چرخاندن نور پلاریزه متفاوت بود. ساختارهایی وجود دارند که تصویر آینه‌ای آن‌ها روی خودشان منطبق نیست، همان‌طورکه دست چپ و راست برهم منطبق نمی‌شوند. برخی اجسام، ترکیب‌ها و ساختارها وجود دارند که تصویر آینه‌ای یکدیگر بوده ولی قابل انطباق نیستند؛ بنابراین هر کدام خصوصیت‌های متفاوتی دارند و در مورد ترکیب‌های آلی، ممکن است به شکل‌های مختلف وارد واکنش شوند. چنین ترکیب‌هایی را اصطلاحاً دست‌واره نیز می‌نامند. بسیاری از ترکیب‌های طبیعی آلی مانند کربوهیدرات‌ها، ¬نوکلئیک‌اسیدها، ¬آمینه-اسیدها و… دست‌وار هستند. تصویر آگزنومتریک
به بیان دیگر می‌توان تصویر آگزنومتریک را تصویر ارتوگرافیکی دانست که هدفش نمایش همزمان چندین وجه جسم است. مقیاس محورها به میزان چرخش جسم و مایل بودن آن بستگی دارد. خطوطی از جسم که زاویهٔ آن‌ها نسبت به صفحهٔ تصویر به ۹۰° نزدیک‌تر باشد، کوچکتر تصویر خواهند شد. برای پی بردن به اینکه یک تصویر از کدامیک از انواع ایزومتریک، دی‌متریک یا تری‌متریک است، کافیست زاویهٔ محورهای اصلی جسم را نسبت به صفحهٔ تصویر به دست آورد. اگر هر سه زاویه برابر باشند، مقیاس‌های سه محور برابر و تصویر ایزومتریک است و … رصدخانه فضایی فروسرخ
رصدخانه فضایی فروسرخ () که به اختصار ISO نامیده می‌شود، یک تلسکوپ فضایی فروسرخ بود که توسط آژانس فضایی اروپا (ESA) با همکاری ISAS (بخشی از آژانس کاوش‌های هوافضای ژاپن) و ناسا طراحی و مدیریت شده بود. هدف از طراحی ISO مطالعه نور فروسرخ در طول موج ۲٫۵ تا ۲۴۰ میکرون بود. فهرست تلسکوپ‌های فضایی
فهرست تلسکوپ‌های فضایی (رصدخانه‌های فضایی نجومی) مجموعه‌ای متشکل از محدوده‌های فرکانس اصلی شامل اشعه گاما، اشعه ایکس، فرابنفش، نور مرئی، فروسرخ، ریزموج و امواج رادیویی است. تلسکوپ‌هایی که چندین فرکانس را پوشش می‌دهند، در تمامی بخش‌های مناسب، گنجانده شده‌اند. تلسکوپ‌های فضایی که ذراتی مانند هسته اشعه کیهانی یا الکترون‌ها را جمع‌آوری می‌کنند و همچنین ابزارهایی که به‌منظور شناسایی امواج گرانشی استفاده می‌شوند نیز در این فهرست آورده شده‌اند. مأموریت‌هایی با اهداف خاص در منظومه شمسی (به عنوان مثال خورشید و سیارات آن) در این فهرست مستثنی شده‌اند. ایزومرفضایی
ایزومرفضایی نوع خاصی از انواع ایزومرها که تنها در نحوهٔ قرار گرفتن اتم هایشان در فضا با یکدیگر اختلاف دارند اما از نظر چگونگی اتصال اتم‌ها به یکدیگر مشابه هستند استرئو ایزومر یا ایزومر فضایی نامیده می‌شوند. نوکلید
نوکلیدهایی که تعداد نوترون‌ها و پروتون‌هایشان با هم برابر است ولی سطح‌های انرژی یا حالت‌های برانگیختگی متفاوتی دارند، ایزومرهای هسته‌ای نامیده می‌شوند. برای مثال Tc و Tc دارای دو سطح انرژی مختلف هستند؛ بنابراین هرچند از لحاظ شیمیایی ایزوتوپ یکدیگرند، از لحاظ هسته ای دو نوکلید مختلف به‌شمار می‌آیند. کاوشگر لیزا
در واقع با تکمیل شدن این پروژه در آینده ۲ ماهوارهٔ دیگر نیز به فضا فرستاده خواهند شد، در مجموع این سه ماهواره در فضا مثلثی متساوی الاضلاع تشکیل خواهند داد؛ که طول هر ضلع ۵ میلیون کیلومتر خواهد بود. هر ماهواره دو لیزر خواهد داشت که به آن اجازه می‌دهد پیوسته با دو ماهواره دیگر در ارتباط باشد. با اینکه هر لیزر، باریکه ای به قدرت تنها نیم وات شلیک می‌کند، تجهیزات نوری آنقدر حساسند که قادرند لرزش‌های ناشی از امواج گرانشی را با دقتی معادل یک تقسیم بر یک میلیارد تریلیون آشکار کنند. (معادل حرکتی برابر یک صدم قطر یک اتم). در صورت کامل شدن این مأموریت که پیش بینی می‌شود در سال ۲۰۳۴ کامل شود، دقت آشکارساز لیزا به قدری بالاست که باید بتواند امواج گرانشی تولد جهان ناشی از تورم کیهانی را آشکار کند و ما را به یک تریلیونم ثانیه بعد از بیگ بنگ ببرد. آنالوگ زمین
تلسکوپ فضایی کپلر از سال ۲۰۱۱ رصد عبور سیاره‌های بالقوه زمین‌مانند را در منطقه‌های قابل سکونت منظومه‌های فراخورشیدی آغاز کرد. اگرچه این فناوری وسیلهٔ مؤثرتری برای شناسایی و تأیید وجود چنین سیاره‌هایی را فراهم کرده‌است، اما نتوانسته به‌طور قطعی نتیجه‌گیری کند که سیاره‌های کاندیدای زمین‌مانند بودن در واقع چگونه سیاره‌ای هستند. در سال ۲۰۱۳، چندین نامزد کپلر با شعاع کمتر از ۱٫۵ برابر زمین در منطقه قابل سکونت در مدار ستارگان تأیید شدند. تا سال ۲۰۱۵ به طول انجامید تا وجود نخستین سیارهٔ کاندیدای به‌اندازهٔ کرهٔ زمین، در حال گردش بر گرد یک ستارهٔ کاندیدا، به‌نام کپلر-452b، اعلام شد. مقارنه کیوان و مشتری
طول جغرافیایی مکان اولین نقطه برج حمل (محل اعتدال مارس یا نقطه بهار) در دوران (مبدأ J2000) در خلاف جهت عقربه‌های ساعت اندازه‌گیری می‌شود. این سیستم مختصات غیر چرخان با پیش‌روی محوری زمین حرکت نمی‌کند، بنابراین برای محاسبه‌های مکان ستاره‌ها مناسب است. (در اخترسنجی عرض و طول جغرافیایی بر اساس دائرةالبروج است که مدار زمین پیوسته (از دیدگاه ستارگان ثابت) به سمت خورشید و در جهت مخالف آن در حرکت است). سیستم دیگر اندازه‌گیری "مقارنه‌های بزرگ" دستگاه مختصات استوایی است که در خلاف جهت عقربه‌های ساعت در بُعد از نقطه اول برج حمل اندازه‌گیری می‌شود و بر اساس طول و عرض جغرافیایی و استوای زمین است که نصف النهار نقطه اعتدال هر دو به‌طور نامحدود به سمت بالا گسترش یافته‌است؛ بُعد جداسازی دائرةالبروج معمولاً کوچکتر است. زیوزدا (ماژول ایستگاه فضایی)
در ۲۶ ژوئیه ۲۰۰۰، "زیوزدا" به عنوان سومین جز از ایستگاه فضایی به قطعه "زاریا" پیوست. (قطعه زاریا هم‌اکنون به بخش آمریکایی ماژول یونیت متصل است). در همین ماه رایانه‌های موجود در عرضه "زاریا" کنترل عملیات ایستگاه فضایی را به رایانه‌های "زیوزدا" سپردند.  در ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۰، دو عضو از خدمه شاتل فضایی در مأموریت اس‌تی‌اس-۱۰۶، اتصال بین "زیوزدا" و "زاریا" را در طی عملیاتی ۶ ساعت و ۱۴ دقیقه‌ای کامل کردند. این عملیات از طریق بازوی رباتیک انجام شد. اد لو (فضانورد آمریکایی) و یوری مالینچکو (فضانورد روسی) مجری این کار بودند. این کار شامل برقراری اتصال چهار کابل برق، چهار کابل ویدئویی و داده که به صورت فیبر نوری بود، می‌شد. روز بعد، خدمه اس‌تس‌اس-۱۰۶ با حضور شناور در زیوزدا، این ماژول را در ساعت ۰۵:۲۰ به وقت شرق آمریکا، افتتاح کردند. میکروسکوپ نیروی اتمی
تفاوت اصلی بین میکروسکوپ نیروی اتمی و تکنولوژی‌های رقیب مانند میکروسکوپ نوری و میکروسکوپ الکترونی در این است که AFM از لنز و یا اشعه استفاده نمی‌کند. در نتیجه، از محدودیت وضوح فاصلهای مربوط به انحراف و انکسار و فراهم‌سازی فضا برای هدایت اشعه (با درست کردن مکش) رنج نمی‌برد، و همینطور لکه‌دار کردن نمونه‌ها لازم نیست. ایستگاه فضایی بین‌المللی
سازمان فضایی اروپا دارای تجربه در ساخت ایستگاه فضایی نیست، اما فضانوردان این سازمان چندین بار در قالب برنامه‌های مشترک به ایستگاه فضایی میر سفر کرده بودند. آزمایشگاه فضایی کلمبوس در اصل به عنوان یک آزمایشگاه مداری مستقل طراحی شده بود. پس از ورود اروپا به پروژه ایستگاه فضایی بین‌المللی، تغییراتی در طراحی آزمایشگاه داده، قابلیت اتصال به ایستگاه در آن تعبیه شد. مشارکت دیگر اروپا در این پروژه، فرستادن فضاپیمای ترابری خودکار توسط موشک پرقدرت آریان-۵ به ایستگاه فضایی است. آنومر
آنومر () اصطلاحی در شیمی فضایی است که برای توصیف ایزومرهای فضایی کربوهیدرات‌هایی که تفاوت آن در پیکر بندی اتم کربن همی استال است، به کار می‌رود. برای ایجاد تفاوت بین این ایزومرها از نماد α یا β استفاده می‌شود. ماکارونی
شباهت‌ها تفاوت‌ها فضازمان
بازه‌های فضا-زمانی بر اساس اینکه اختلاف زمانی (formula_9) بزرگتر است یا اختلاف مکانی (formula_10) به سه دسته تقسیم می‌شوند. برخی از خط‌های‌جهانی (با نام ژئودزیک‌های فضا-زمان) با "فاصله‌های" تعریف شده در بازه‌های فضا-زمانی، کوتاه‌ترین مسیر بین هر دو رویدادی‌اند. مفهوم ژئودزیک در نسبیت عام حالت بحرانی به خود می‌گیرد زیرا که ممکن است حرکت‌های ژئودزیک به عنوان "حرکت خالص" یا اینرسی حرکتی در فضا-زمان، که خود فارغ از هرگونه تأثیر خارجی است در نظر گرفته شود. کشاورزی فضایی
کشاورزی در اجرام آسمانی مانند ماه یا مریخ، شباهت‌های بسیاری با کشاورزی در یک ایستگاه فضایی دارد اما بسته به اندازه جرم آسمانی ممکن است ایستگاه فضایی فاقد پیچیدگی ریزگرانشی موجود در جرم آسمانی باشد. سطح ماه دارای سنگ هایی مثل کبالت هست که در صورت تامین اکسیژن می‌توان در آن کشت صورت گرفت هر محیطی تفاوت‌هایی در زمینهٔ در دسترس بودن مواد اولیه به فرایند کشاورزی فضایی دارد: مواد معدنی مورد نیاز برای رشد گیاه، ترکیب خاک، تابش خورشیدی، برخورداری نسبی از کربن‌دی‌اکسید، نیتروژن و اکسیژن و غیره. نسبت سطح به حجم
اگر بدنه‌ای از مواد یخی یا سنگی در فضا بتواند گرمای کافی را ایجاد و حفظ کند، ممکن است فضای داخلی متفاوتی ایجاد کرده و سطح آن را از طریق فعالیت‌های آتش‌فشانی یا زمین‌ساختی تغییر دهد. مدت زمانی که یک جسم سیاره‌ای می‌تواند فعالیت تغییر سطح را حفظ کند، به کیفیت نگهداری گرما در آن بستگی دارد و این امر تابع نسبت سطح به حجم آن است. برای سیارک وستا (r = ۲۶۳ کیلومتر)، این نسبت به قدری زیاد است که ستاره‌شناسان از اینکه این سیارک تمایز ایجاد کرده‌است و فعالیت آتش‌فشانی مختصری داشته، متعجب شدند. ماه، عطارد و مریخ در مقادیر کم هزاران کیلومتر شعاع دارند؛ هر سه به اندازه کافی گرما را حفظ کردند تا کاملاً از هم متمایز شوند، اگرچه بعد از حدود یک میلیارد سال آن‌قدر سرد شدند که چیزی بیش از فعالیت‌های آتش‌فشانی بسیار موضعی و نادر را نشان نمی‌دهند. با این حال، ناسا اعلام کرد که یک «زلزله» در ۶ آوریل ۲۰۱۹ توسط ناوشکن InSight ناسا اندازه‌گیری شده‌است. زهره و زمین (r> 6000 کیلومتر) نسبت سطح به حجم به اندازه کافی کم دارند (تقریباً نیمی از حجم مریخ و بسیار کمتر از حجم سایر اجسام سنگی شناخته شده) به‌طوری‌که از دست دادن گرمای آن‌ها کم است. بافت‌نگار رنگ
نقطه ضعف اصلی هیستوگرام‌ها برای طبقه‌بندی این است که نمایشی وابسته به رنگ جسم مورد مطالعه دارد، و فرم شکل و بافت آن را نادیده می‌گیرد. هیستوگرام‌های رنگی که برای نمایش اطلاعات رنگی به کار می‌روند ممکن است برای دو تصویر با محتوای شیء مختلف یکسان باشد. برعکس، ممکن است تفاوت اشیا با اطلاعات فضایی یا فرمی مختلف، اما رنگ‌های یکسان براساس مقایسه هیستوگرام‌های رنگ، قابل تشخیص نباشد. در نتیجه، هیچ راهی برای تشخیص فنجان قرمز و سفید از یک بشقاب قرمز و سفید وجود ندارد. به بیان دیگر، الگوریتم‌های مبتنی بر هیستوگرام هیچ درکی از مفهوم «فنجان» ندارند که از روی آن یک مدل قرمز و سفید ساخته شده (و با توجه به آن)، یک فنجان آبی و سفید (به عنوان فنجان) تشخیص داده شود. مشکل دیگر این است که هیستوگرام‌های رنگی دارای حساسیت بالا نسبت به تداخل‌های noisy مانند تغییرات شدت نور و اشتباهات کوانتیزایی هستند. ابعاد زیاد (سطلها) در هیستوگرام‌های رنگی نیز یکی دیگر از مسائل هستند. برخی از ویژگی‌های فضایی هیستوگرام رنگ بیش از یک صد بعد را اشغال می‌کنند. تلسکوپ فضایی سنتینل
تلسکوپ فضایی سنتینل به گونه‌ای طراحی می‌شود که قادر به تشخیص ۹۰ درصد سیارک‌های با قطر بزرگ‌تر از ۱۴۰ متر در مدار نزدیک زمین است. این تلکسوپ در مداری شبیه به مدار زهره به دور خورشید می‌گردد (بین زمین و خورشید) و به گونه‌ای طراحی می‌شود که بتواند ۹۰٪ سیارک‌های محدوده زمین در منظومه شمسی را شناسایی نماید. اسیلوسکوپ
مانند دیگر دستگاه‌های اندازه‌گیری، اسیلوسکوپ هم دو نوع آنالوگ و دیجیتال دارد. صرف‌نظر از برخی اصول عملکرد و کاربرد مشترک، این دو نوع اسیلوسکوپ تفاوت‌های عمده‌ای در ساختار و عملکرد دارند. اسیلوسکوپ آنالوگ کم‌کم جای خود را به اسیلوسکوپ دیجیتال داده‌است که قابلیت‌های بیشتر و متنوع‌تری دارد؛ اسیلوسکوپ آنالوگ، بزرگ، سنگین و به‌سختی قابل حمل است که ناشی از لامپ اشعه کاتدی به‌کاررفته در آن است. در مقابل، اسیلوسکوپ دیجیتال به مراتب کوچک‌تر و سبک‌تر بوده و صفحه نمایش ال‌سی‌دی (LCD) رنگی همراه با قابلیت کنترل عملکرد اسیلوسکوپ با لمس صفحه نمایش (در مدل‌های پیشرفته‌تر) دارد. از سوی دیگر، اسیلوسکوپ دیجیتال به علت بهره‌مندی از پردازش سیگنال دیجیتال، دارای برخی قابلیت‌ها مانند اجرای عملیات ریاضی و پردازشی روی سیگنال‌هاست که تقریباً در اسیلوسکوپ آنالوگ غیرممکن است. مزو
ترکیب مزو یا ایزومر مزو عضو غیرفعال نوری در یک گروه از ایزومرهای فضایی است که لااقل دو ایزومر فعال نوری داشته باشد. به عبارت ساده‌تر یک ترکیب مزو ترکیبی است که مولکول‌های آن علی‌رغم داشتن مرکز کایرال بر تصاویر آینه‌ای خود منطبق می‌باشند. یکی از ویژگی‌های مهم ترکیب مزو این است که یک صفحه آینه‌ای دارد که مولکول را به دو نیم تقسیم می‌کند، به‌طوری‌که یک نیمه تصویر آینه‌ای نیمه دیگر است. یک ترکیب مزو با وجود داشتن مراکزکایرال، کایرال نبوده و با اینکه بر روی نور قطبیده مسطح بی‌اثر است چرا که فعالیت نوری یک مرکز توسط فعالیت نوری مرکز مشابه خنثی می‌شود، ولی چون دارای مراکز کایرال است ایزومر نوری نامیده می‌شود. تلسکوپ
تلسکوپ امواج ایکس از تلسکوپ WOLTER که ترکیب شده از شکل حلقوی اجمالی اینه‌های ساخته شده از فلزات سنگین قادر به بازتاب امواج با درجه کم هستند، استفاده می‌کنند. این آینه‌ها معمولاً مقطعی از یک سهمی دوران داده شده و هذلولی یا بیضی هستند. در سال۱۹۵۲هانس والتر سه راه که یک تلسکوپ می‌توانست با استفاده از این نوع خاص از آینه‌ها ساخته شود را شرح داد. تلسکوپ‌های امواج گاما مانع از تمرکز کامل می‌شوند و از پنهان کردن رمزی دهانه استفاده می‌کنند. الگوهای پنهان کردن ایجاد شده می‌تواند برای تشکیل یک تصویر احیا شوند. تلسکوپ‌های امواج ایکس و گاما معمولاً در ماهواره‌هایی در مدار زمین یا بالن‌های بلند پرواز خارج از جو زمین که برای این قسمت از طیف الکترو مغناطیس مات هست، قرار دارند. در گونه‌های دیگر از تلسکوپ‌های ذرات پرانرژی، هیچ سیستم تشکیل تصویر نوری وجود ندارد. تلسکوپ‌های امواج کیهانی معمولاً از کنار هم قرار دادن انواع آشکارسازهای مختلف پخش شده در یک منطقه بزرگ، تشکیل شده‌اند. تلسکوپ نوترینو از جرم زیادی از آب ویخ احاطه شده به وسیله مجموعه‌ای از آشکارسازهای حساس به نور به نام لوله PHOTOMULTIPLIER تشکیل شده‌است. ارتفاع‌سنج راداری
ارتفاع‌سنج راداری (نام‌های دیگر: ارتفاع‌سنج الکترونیکی، ارتفاع‌سنج بازتابی، ارتفاع‌سنج رادیویی) ابزاری است در هواگرد یا فضاپیما که ارتفاع هواگرد یا فضاپیما را تا ناهمواری‌های زمین نشان می‌دهد. این نوع ارتفاع‌سنج فاصلهٔ میان آنتن هواگرد یا فضاپیما تا سطح زمین زیر آن را نشان می‌دهد که از این لحاظ با ارتفاع‌سنج بارومتریک تفاوت دارد، زیرا ارتفاع‌سنج بارومتریک ارتفاع هواگرد تا داده‌ای معین شده که معمولاً میانگین سطح آب‌های آزاد است را نشان می‌دهد. بر اساس زمان بازتاب اشعه خروجی از هواپیما از سطح زمین، فاصله هواپیما تا سطح زمین بدست می‌آید. هم‌ترازسازی ساختاری
هم‌ترازسازی ساختاری، تلاشی جهت یافتن تشابه در ساختار فضایی دو یا چند پلیمر است. این فرایند معمولاً روی ساختار سوم پروتئین اعمال می‌شود اما می‌تواند روی مولکول‌های بزرگ RNA نیز انجام شود. هم‌ترازسازی ساختاری ابزاری مناسب برای مقایسه میان پروتئین‌هایی است که دنباله آمینواسیدی آن‌ها، شباهت کمی با یکدیگر دارد. جایی که تکنیک‌های مبتنی بر بررسی دنباله‌ها برای تطابق پروتئین‌ها نمی‌تواند شباهت‌ها و روابط تکاملی میان ساختارها را به سادگی پیدا کند. فهرست تلسکوپ‌های فضایی
این تلسکوپ‌ها فوتون‌های دارای انرژی بالا موسوم به اشعه ایکس را اندازه‌گیری می‌کنند. چون اشعه ایکس، نمی‌تواند مسافت‌های طولانی را درون جو زمین طی کند، به‌همین علت، تنها می‌توان آن را در بخش‌های بالایی یا در خارج از جو مشاهده کرد. چندین نوع جسم نجومی از خود اشعه ایکس منتشر می‌کنند، از خوشه‌های کهکشان و سیاه‌چاله‌های موجود در هسته‌های کهکشانی فعال گرفته تا اجسام کهکشانی مانند بقایای ابرنواختر، ستاره‌ها و ستارهای دوتایی حاوی یک کوتوله سفید (ستاره‌های متغیر انفجاری)، ستاره نوترونی یا سیاه چاله (دوتایی اشعه ایکس). برخی از اجسام منظومه شمسی، از خود اشعه ایکس ساطع می‌کنند که قابل توجه‌ترین آنها ماه است، با این‌حال بیشتر تابش اشعه ایکس ناشی از ماه، در واقع بازتاب اشعه ایکس خورشیدی است. تصور می‌شود ترکیبی از بسیاری از منابع اشعه ایکس شناخته نشده، عامل ایجاد "اشعه ایکس پس زمینه" است. دیاستریومر
در یک ترکیب دیاستومری که دارای دو مرکز کایرال مجاور و فاقد تقارن درون مولکولی است(مزو نباشد) پس از ترسیم نمایش فیشر آن ترکیب چنان‌چه استخلاف‌های موجود در هر دو کربن در یک طرف باشند اصطلاحاً آن ایزومر فضایی را اریترو و چنانچه در سوی مولکول باشند ترئو می‌نامند. تمام ترکیبات مزو اریترو هستند آزمایش بومرنگ
آزمایش مشاهدات بالونی تابش میلیمتری فراکهکشانی و ژئوفیزیک که به اختصار بومِرَنگ (BOOMERanG) نامیده می‌شود، نام آزمایشی ست که تابش زمینه کیهانی بخشی از آسمان را در حین پرواز سه بالون نیمه‌مداری (ارتفاع بالا) اندازه گرفت. این نخستین آزمایشی بود که تصاویر با کیفیت بالا از ناهمسانگردیهای دمایی تابش زمینه کیهانی (CMB) ارائه داد. با استفاده از تلسکوپی که در ارتفاع بیش از ۴۲۰۰۰ متر پرواز می‌کند، جذب اتمسفری ریزموج‌ها به حداقل رسید. این روش نسبت به استفاده از ماهوارهها هزینه بسیار کمتری داشت، اما تنها بخش کوچکی از آسمان را رصد می‌نمود. کاوشگر پژوهش
در طول مأموریت ارسال پژوهش به فضا دانشمندان فضایی ایران توانستند علایم محیطی داخل محمولهٔ زیستی از جمله صوت، تصویر، ترکیب گازی و علائم حیاتی موجود زنده نظیر نوار قلب و شاخص‌های تعیین‌کنندهٔ وضعیت عمومی در طول پرواز زیرمداری را ثبت و کنترل نموده و در ایستگاه‌های زمینی آن‌ها را لحظه به لحظه رویت نمایند. این اطلاعات دریافتی به متخصصان ایرانی فرصت می‌دهد تا در زمینه‌های گوناگون از جمله زیست فضایی، فیزیولوژی، هوافضا و مهندسی پزشکی تحقیقات در حوزهٔ فناوری فضایی را تأمین کنند. پرتاب کاوشگر پژوهش و بازیابی آن، گام دیگری در راستای نزدیک‌شدن ایران به اعزام انسان به فضا به‌شمار می‌رود. نشانه‌گذاری E-Z
پیکربندی "E"–"Z، یا قرارداد E"–"Z"، روش ترجیحی آیوپاک برای توصیف شیمی فضایی مطلق پیوندهای دوگانه در شیمی آلی است. این روش نشانه‌گذاری برای توصیف ایزومری سیس–ترانس است. (که فقط شیمی فضایی "نسبی را" توصیف می‌کند) نشانه‌گذاری E-Z می‌تواند برای توصیف پیوندهای دوگانه با دو، سه یا چهار استخلاف استفاده شود. ایزوزیم
ایزوآنزیم‌ها برای اولین بار توسط RL Hunter و Clement Markert (1957) توصیف شدند که آنها را به عنوان "انواع مختلف آنزیم مشابه با عملکردهای یکسان و در یک فرد مشخص تعریف کردند". این تعریف شامل (۱) انواع آنزیم‌هایی است که محصول ژن‌های مختلف هستند و بنابراین مکانهای مختلفی را نشان می‌دهند (به عنوان "ایزوزیم" توصیف می‌شوند) و (۲) آنزیم‌هایی که محصول آلل‌های مختلف یک ژن هستند (به عنوان "آلوزیم" توصیف می‌شوند). سازه‌های فضاکار
ساده‌ترین نوع قاب‌های فضایی به این گونه‌است که هرم‌هایی با سقف تخت و با استفاده از میله‌های آلومینیومی یا فولادی میله‌ای شکل ساخته شوند. در بیشتر مواقع، این نوع از قاب‌ها شبیه به بازوی متحرک افقی یک جرثقیل برجی است که در کنار هم قرار گرفته‌اند. نوع دیگر قاب‌های فضایی که دارای استحکام بیشتری نیز هست، به صورت هرم‌های چهاروجهی به‌هم‌پیوسته اجرا می‌شوند. در این حالت، همهٔ اعضای محوری قاب، دارای طول یکسانی هستند. از نظر فنی، این نوع از قاب فضایی، مانند یک شبکهٔ برداری یا یک خرپای هشت‌گانه‌است. در انواع دیگر قاب‌ها نیز، با تغییر دادن طول اعضای محوری، شکل کلی سازه به صورت انحناء یا اشکال هندسی دیگر تغییر می‌یابد. دیاستریومر
دیاستریومرها یا میان‌فضاپار گروهی از ایزومرهای فضایی هستند که انانتیومر نمی‌باشند. پرواز فضایی مداری
اصطلاح پرواز فضایی مداری، اغلب برای تمایز گذاشتن با پرواز زیر مداری استفاده می‌شود، که در طی آن فضاپیما به فضا می‌رسد، ولی حضیضی بسیار پایین دارد. شیمی فضایی
دو موضوع اساسی در شیمی فضایی، کایرالیته و تقارن مولکولی هستند. شیمی فضایی با عنوان شیمی سه‌بعدی نیز شناخته می‌شود. این شاخه از دانش، بر ایزومریِ فضایی و ارتباط آن‌ها با طیف‌های ورودی در شیمی آلی، شیمی معدنی، زیست‌شیمی و به‌ویژه شیمی فراذره‌ای تمرکز دارد. توتومر
توتومر ترکیباتی با فرمول شیمیایی یکسان که ساختار آن‌ها از نظر آرایش اتمها متفاوت باشد، اما به صورت تعادلی سریع و آسان وجود داشته باشد، توتومر نامیده می‌شوند. توتومرها ایزومرهای ساختمانی ترکیبات آلی هستند. پیرهلیومتر
مشخصات اندازه‌گیری پیرهلیومتر تابع استانداردهای سازمان بین‌المللی استاندارد (ISO) و سازمان جهانی هواشناسی (WMO) است. مقایسه بین پیرهلیومترها برای کالیبراسیون بین‌المللی به‌طور منظم برای اندازه‌گیری مقدار انرژی خورشیدی دریافتی انجام می‌شود. هدف مقایسه‌های بین‌المللی پیرهلیومتر که هر ۵ سال یکبار در مرکز جهانی تشعشع در داووس انجام می‌شود، اطمینان از انتقال مرجع رادیومتری جهانی در سراسر جهان است. در طول این رویداد، همه شرکت‌کنندگان ابزار، سیستم‌های ردیابی خورشیدی و جمع‌آوری داده‌های خود را به داووس می‌آورند تا همزمان با گروه استاندارد جهانی اندازه‌گیری تابش خورشیدی را انجام دهند. مؤسسه علوم فضایی و فضانوردی ژاپن
مؤسسه علوم فضایی و فضانوردی ژاپن () یا (ISAS) مؤسسه علوم فضایی و فضانوردی، یک سازمان ملی تحقیقات ژاپنی در زمینهٔ اخترفیزیک است که با استفاده از موشک‌ها، ماهواره‌های اخترشناسی و کاوشگرهای بین سیاره‌ای نقش مهمی در توسعهٔ فضایی ژاپن دارد. از سال ۲۰۰۳، این مؤسسه بخشی از آژانس کاوش‌های هوافضای ژاپن (JAXA) است. شبیه‌ساز فضایی
شبیه‌ساز فضایی سیستمی است که سعی می‌کند فضای خارجی یا تجربه پرواز فضایی در یک فضاپیما را تا حد امکان به طور واقعی، شبیه‌سازی کند. این موضوع شامل اتاقک شبیه‌سازی بر روی رم‌های هیدرولیک می‌باشد و به وسیله تکنولوژی رایانه، منبع آب ویژه برای شبیه‌سازی بی وزنی، و وسایلی که برای مطالعه فیزیک و محیط فضا بکار می‌رود، کنترل می‌شود. انانتیومر
ملکولهای «انانتیومر» پادهمسان در انواع دیگر، اغلب خصوصیات شیمیایی متفاتی نسبت به هم دارند که به وجود مواد دیگر مربوط می‌گردد که آنها نیز از نوع ایزومرهای «انانتیومر» پادهمسان می‌باشند. چون بسیاری از ملکولها درون بدن جانداران خود از نوع ایزومر پادهمسان می‌باشند، اغلب تفاوتی فاحش در عوامل دو ایزومر پاد همسان متقارن در این موجودات و از جمله انسانها وجود دارد. شاخص (اقتصاد)
برخی از شاخص‌ها به صورت سری زمانی نیستند. شاخص‌های فضایی مواردی مانند قیمت املاک و مستغلات یا سموم موجود در محیط زیست یا در دسترس بودن خدمات را در اقصی نقاط جغرافیا خلاصه می‌کنند. همچنین ممکن است از شاخص‌ها برای تلخیص مقایسه بین توزیع داده‌ها در دسته‌های مختلف استفاده شود. به عنوان مثال، مقایسه برابری قدرت خرید ارزها معمولاً با شاخص‌ها انجام می‌شود. رادیولوژی از راه دور
ناسا از پیشگامان اندازه‌گیری و انتقال از راه دور داده‌های پزشکی است. این سازمان دارای تاریخچه ای طولانی در استفاده از رویکرد پزشکی از راه دور است و به منظور کنترل وضعیت سلامت فضانوردان در فضا از رویکردهای غیر همزمان ذخیره و ارسال تصاویر پزشکی بهره می‌گیرد. در سال ۲۰۰۵ میلادی ناسا در یکی از پروژه‌های خود موفق به انجام از راه دور سونوگرافی فراصوتی در یک ایستگاه فضایی بین‌المللی گردید. در این پروژه، فضانوردان با حداقل آموزش در تصویر برداری با راهنمایی یک متخصص سونوگرافی مستقر در مرکز علوم از راه دور ناسا واقع شده در هوستون، از مفصل شانه‌های یکدیگر سونوگرافی کردند و تصاویر حاصل برای بررسی به زمین ارسال گردید. ناسا همچنان نیز برای پیشبرد این حوزه از تکنولوژی سرمایه‌گذاری می‌کند اصل هم‌ارزی
چنین آزمایشی نشان می‌دهد که تمام اجرام، زمانی که اصطکاک (از جمله مقاومت در برابر هوا) ناچیز است، در یک نسبت یکسان سقوط می‌کنند. در آزمایش‌های پیچیدهٔ بیشتر، از نوعی تعادلِ چرخش، اختراع شده توسط اوت ووس استفاده می‌شود. از آزمایش‌های ماهواره‌ای نیز، برای آزمایش‌های دقیق ترِ این اصل در فضا استفاده می‌شود، اِستپ یکی از این برنامه‌هاست. فضاپیمای سایوز
گردونهٔ مداری یا مسکونی در جلوی فضاپیما واقع شده‌است و با نام مخفف BO شناخته می‌شود. ابزارآلاتی مانند وسایل آزمایشی، دوربین‌ها، دستگاه‌های مخابراتی، بار، دستگاه‌های اتصال فضایی، دستشویی فضاپیما، و سایر دستگاه‌هایی که برای مرحله بازگشت و فرود سایوز ضروری نیستند در این بخش جاسازی شده‌اند. در گونه‌های جدید سایوز، پنجره کوچکی نیز در این گردونه تعبیه شده که دید بهتری از جلوی فضاپیما برای فضانوردان فراهم می‌کند. سیارک
تا عصر مسافرت در فضا، اشیاء موجود در کمربند سیارکی حتی در بزرگترین تلسکوپ‌ها نورهای مبهمی بودند و شکل و جنس آنها به صورت رمز و راز باقی مانده بود. بهترین تلسکوپ‌های مدرن نصب شده روی زمین و تلسکوپ فضایی هابل می‌توانند مقدار کمی از جزئیات را بر روی سطح بزرگترین سیارک‌ها نشان دهند، اما حتی این موارد نیز نمایی کمی بهتر از حباب‌های فازی نشان می‌دهند. اطلاعات محدودی در مورد شکل و ترکیبات سیارک‌ها را می‌توان از منحنی‌های نوری آن‌ها (تغییر در میزان روشنایی در چرخش آن‌ها) و از خصوصیات طیفی آنها استنباط کرد و اندازه سیارک‌ها را می‌توان با زمان‌بندی طول انقباضات ستاره (هنگامی که یک سیارک مستقیماً از جلوی یک ستاره عبور می‌کند) تخمین زد. تصویربرداری راداری می‌تواند اطلاعات خوبی در مورد اشکال سیارک‌ها و پارامترهای مداری و چرخشی به خصوص در مورد سیارک‌های نزدیک به زمین بدست آورد. از نظر delta-v و الزامات پیشرانه، NEOها راحتتر از ماه قابل دسترسی هستند. ماه/بازنویسی
در سال ۲۰۰۱ گروهی از دانشگاه کارنگی واشینگتن گزارشی بسیار دقیق از ایزوتوپ‌های سنگ‌های ماه ارایه کردند. با کمال تعجب آنها دریافتند که سنگ‌های بدست آمده از برنامه فضایی آپولو همان نشانه‌های ایزوتوپی را داشتند که سنگ‌های زمین داشت اما با تقریباً با تمام جرم‌های دیگر سامانهٔ خورشیدی متفاوت است. این مشاهده به این دلیل غیرقابل انتظار بود که تصور می‌شود بیشتر مادهٔ سازندهٔ ماه از تیا گرفته شده‌است در سال ۲۰۰۷ نیز اعلام شد که کمتر از ۱ درصد احتمال این وجود دارد که تیا و زمین نشانه‌های ایزوتوپی یکسان داشته باشند. در سال ۲۰۱۲ اعلام شد که دیگر نمونه‌های گرفته شده از ماه توسط آپولو ایزوتوپ‌های تیتانیم یکسان با زمین دارند. آشنایی با نسبیت عام
معادلات اینشتین در قلب نسبیت عام قرار دارند. این معادلات، فرمول‌بندی دقیقی از رابطه بین هندسهٔ فضازمان و ویژگی‌های ماده به زبان ریاضیات بیان می‌کنند. به‌طور دقیق‌تر، این معادلات بر اساس مفاهیم هندسه ریمانی فرمول‌بندی شده‌اند که در آن ویژگی‌های هندسیِ یک فضا (ی چندبعدی) با کمیتی به نام متریک توصیف می‌شود. متریک، اطلاعات لازم برای محاسبهٔ کمیت‌های بنیادیِ هندسی در یک فضا مانند فاصله و زاویه را دربردارد. یک سطح کروی مانند سطح زمین مثالی ساده است. مکان هر نقطه روی سطح می‌تواند با دو مختصه بیان شود: عرض جغرافیایی و طول جغرافیایی. برخلاف آنچه در مختصات دکارتی دیده می‌شود، تغییر در این مختصه‌ها بین دو نقطه، "هم‌ارز" با فاصله آن‌ها روی سطح نیست. همان‌طور که در شکل دیده می‌شود، برای شخصی که روی استوا ایستاده‌است، تغییری ۳۰ درجه‌ای در طول جغرافیایی به سمت غرب متناظر با فاصلهٔ به طول ۳٬۳۰۰ کیلومتر است. اما شخصی که در طول جغرافیایی ۵۵ درجه به همین مقدار طول جغرافیاییِ خود را تغییر می‌دهد، فاصله‌ای به طول ۱٬۹۰۰ کیلومتر را طی می‌کند؛ بنابراین این مختصه‌ها اطلاعات کاملی را برای توصیف هندسهٔ یک سطح کروی، یا در حالت کلی، هر فضای پیچیده‌تر با ابعاد بیشتر، دربر ندارند. این اطلاعات دقیقاً چیزی هستند که در تنسور متریک فشرده شده‌اند: تابعی که در هر نقطه از فضازمان تعریف شده‌است و تغییر در مختصات را به تغییر در "مسافت" مربوط می‌کند. تمام کمیت‌های مورد نیاز دیگر در هندسه، مانند طول هر خم یا زاویه برخورد دو منحنی می‌تواند از این متریک به دست آید. ناسا
کاوشگرهای "پایونیر ۱۰" و "۱۱" و هر دو "وویجر"، پیام‌هایی از زمین را خطاب به زیست فرازمینی حمل می‌کنند. برقراری ارتباط با فضای دوردست مشکل است؛ برای مثال، رسیدن یک سیگنال رادیویی به فضاپیمای "نیوهورایزنز" تا هنگامی که در میانهٔ راه خود تا پلوتون بود، حدود سه ساعت طول می‌کشید. ارتباط با "پایونیر ۱۰" در سال ۲۰۰۳ قطع شد. هر دو کاوشگر "وویجر" در حالی که به اکتشاف کمربند خارجی میان منظومه شمسی و محیط میان‌ستاره‌ای مشغول هستند، در وضعیت عملیاتی قرار دارند. منوساکارید
در بین ایزومرهای فضایی، دو مورد از آن‌ها همیشه با هم تصویر آینه ای هستند به این معنی که کاملاً قرینهٔ هم می‌باشند ولی نمی‌توان آن‌ها را برهم منطبق کرد (مانند دو دست که مشابه هم و تصویر آینه‌ای هم می‌باشند ولی نمی‌توان آن‌ها را برهم منطبق نمود به شکلی که هر دو رو به یک سمت باشند) (تصویر آینه‌ای یک شکل نامتقارن، با خود آن شکل متفاوت است و این دو را هیچ‌گاه نمی‌توان برهم منطبق نمود ولی در مورد اشیای متقارن این اصل صحت ندارد - برای اطلاعات بیشتر مقالهٔ مربوط به ایزومرهای فضایی را مطالعه کنید). دو مولکولی که تصویر آینه‌ای هم هستند را انانتیومر هم گوییم (Enantiomers). و در نامگذاری آن‌ها را بر اساس آخرین کربن کایرال نام‌گذاری می‌کنیم. در مورد مونوساکاریدها برای نام‌گذاری دو مولکول انانتیومر، به آخرین کربن کایرال که همان کرین ماقبل آخر مونو ساکارید است نگاه می‌کنیم. اگر گروه OH- در سمت راست باشد آن را با حرف D و اگر در سمت چپ باشد آن را با حرف L مشخص می‌نماییم. برای مثال در شکل زیر D-گلوکز و انانتیومر آن یعنی L-گلوکز را مشاهده می‌کنید. ایزوتوپ‌های محیطی
ایزوتوپ‌های محیطی زیرمجموعه ای از ایزوتوپ‌های پایدار و رادیواکتیو هستند که موضوع ژئوشیمی ایزوتوپی هستند. آنها اکثراً به عنوان ردیاب برای مشاهده چگونگی حرکت اشیا در سیستم اقیانوس-اتمسفر، درون زیست‌های زمینی، درون سطح زمین و بین این حوزه‌های وسیع استفاده می‌شوند. ایزودیافر
در فیزیک هسته‌ای ایزودیافر به نوکلیدهایی گفته می‌شود که دارای عدد جرمی و عدد اتمی متفاوتی هستند ولی اختلاف تعداد نوترون ها و پروتون‌ها در آن‌ها برابر است. به عنوان مثال در هر دو نوکلید U و Th اختلاف تعداد نوترون (N) و عدد اتمی (Z) برابر است با: N − Z = ۵۴. گلوکز
۴ کربن از کربن‌های گلوکز (کربن ۲ تا ۵) مراکز ایزومری فضایی هستند به این معنی که با چهار بخش متفاوت پیوند برقرار کرده‌اند. برای مثال کربن شماره ۲ با H, OH, -(C=O)H و -(CHOH)4H پیوند بر قرار کرده‌است. در ایزومری از گلوکز که آن را D-گلوکز می‌نامیم، گروه‌های هیدروکسیل متصل به این کربن‌ها باید جایگیری فضایی خاصی داشته باشند طوری‌که وقتی مدل فیشر آن را رسم می‌کنیم، باید هیدروکسیل‌های مربوط به کربن‌ها ۲ و ۴ و ۵ در سمت راست بوده و هیدروکسیل مربوط به کربن ۳ در سمت چپ قرار گیرد. رصدخانه فضایی
فرابین فضایی جیمز وب جایگزین تلسکوپ فضایی هابل شد این فرابین فضایی در مدار L2 قرار گرفت. آینه این فرابین فضایی 2 الی 3 برابر فرابین فضایی هابل است یکی از مهمترین ماموریت های این فرابین دیدن تصاویری از اوایل بیگ بنگ است. همپار
در شیمی ایزومرها ترکیباتی با فرمول شیمیایی یکسان و فرمول ساختاری متفاوت هستند. ایزومرها صرفاً دارای خواص شیمیایی مشابه نیستند مگر آن که دارای گروه‌های عاملی مشابه باشند. ایزومرها شامل ۲ دسته اصلی ایزومرهای ساختاری و ایزومرهای فضایی می‌باشند. ایستگاه فضایی بین‌المللی
ارتفاع ایستگاه فضایی بین‌المللی از سطح زمین بین ۳۳۰ کیلومتر تا ۴۳۵ کیلومتر در تغییر است. ارتفاع پایین‌تر معمولاً برای اتصال شاتل با محموله سنگین، و ارتفاع حداکثر ۴۳۵ کیلومتر برای اتصال فضاپیمای پشتیبانی سایوز حامل سرنشینان به ایستگاه مناسب است. به دلیل نیروی گرانش زمین، و اصطکاک جزئی ولی دائمی با اتمسفر بسیار رقیق لایه‌های فوقانی جو، ارتفاع ایستگاه فضایی بین‌المللی حدود ۲٫۵ کیلومتر در ماه کاهش می‌یابد. به همین علت ارتفاع ایستگاه باید چندین مرتبه در سال اصلاح گردد. این اصلاح ارتفاع توسط پیشرانه‌های موجود در بخش زیوزدا، و همچنین پس از اتصال شاتل، پروگرس و فضاپیمای ترابری خودکار با استفاده از پیشرانه‌های آن‌ها میسر است. اصلاح ارتفاع حدود ۳ ساعت (دو گردش مداری دور زمین) به طول می‌انجامد. آمینو اسید
مطابق قرارداد اگر ساختمان فضایی یک اسید آمینه را در نظر بگیریم، چنانچه عامل NH۲ که به کربن آلفا متصل است در طرف چپ باشد، می‌گوییم که این اسید آمینه از نوع L است و هرگاه عامل NH۲ در طرف راست کربن آلفا قرار گیرد، گوییم که این اسید آمینه از نوع D است. برخلاف قندهای طبیعی که از نوع D هستند، اسیدهای آمینه طبیعی همگی از نوع L هستند. این ایزومر‌های نوری را ایزومرهای انانتیومر می‌گویند. به جز ساده‌ترین اسیدآمینه یعنی گلیسین همهٔ آمینواسیدهای دیگر دارای انانتیومر یا ایزومرهای آینه‌ای یا قرینه هستند؛ که به دلیل به وجود آمدن کربن نامتقارن یا کایرال در آنها است. آنالوگ زمین
احتمال یافتن "آنالوگ زمین" بیشتر به ویژگی‌هایی که انتظار می‌رود مشابه باشند بستگی دارد و این‌ها به‌گونهٔ گسترده‌ای بسار متفاوت اند. به‌طور کلی تصور بر این است که سیاره‌ای زمین‌سان وجود خواهد داشت و بررسی‌های علمی گوناگونی با هدف یافتن چنین سیاره‌هایی تاکنون انجام شده‌است. معیارهایی مانند اندازهٔ سیاره، گرانش سطح، اندازهٔ ستاره و نوع آن (یعنی آنالوگ خورشیدی)، فاصله مداری و پایداری، شیب و چرخش محوری، جغرافیای مشابه، اقیانوس‌ها، شرایط هوا و آب و هوا، مغناطیس سپهری قوی و حتی حضور حیات شبیه زمینی و در صورت وجود زندگی پیچیده، که البته تعداد آن‌ها به این معیارها محدود نمی‌شود. اگر زندگی هوشمندانه‌ای وجود داشته‌باشد، برخی از جنگل‌ها می‌توانند قسمت اعظم زمین را پوشانده باشند و برخی از قسمت‌های زمین را شهرها پوشش دهند. همچنین برخی از عواملی که در مورد چنین سیاره‌ای فرض گرفته می‌شود ممکن است به سبب دیگر بودن تاریخ خود زمین با گذشتهٔ آن‌ها دگرگونه باشد. به عنوان مثال، جو زمین همیشه غنی از اکسیژن نبود و این خود یک ردپای زیستی از ظهور زندگی فتوسنتزی در آن‌جاست. شکل‌گیری، حضور، و تأثیرگذاری ماه بر این ویژگی‌ها؛ (مانند تأثیر نیروهای کشندی جزر و مد) نیز ممکن است در پروسهٔ یافتن "آنالوگ زمین" مشکل ایجاد کند. هم‌ارزی تابشی زمین
چندین ماهواره به‌طور مستقیم انرژی جذب شده و تابش شده توسط زمین را؛ برای سنجش و بررسی عدم تعادل انرژی، اندازه‌گیری می‌کنند. آزمایش هم‌ارزی تابشی زمین (ERBE) ناسا شامل سه ماهواره است: ماهواره هم‌ارزی تابشی زمین (ERBS)، که در اکتبر ۱۹۸۴ راه‌اندازی شد. NOAA-9، دسامبر ۱۹۸۴ راه اندازی شد، و NOAA-10، در سپتامبر ۱۹۸۶ به فضا پرتاب شد. کاوشگر لیزا
لیزا فقط دارای یک ابزار است؛ ابزاری که برای اندازه‌گیری فاصلهٔ ۳۸ سانتی‌متری بین دو بلوک ۴٫۶ سانتی‌متری از جنس آلیاژ طلا و پلاتین، ساخته شده‌است. این دو بلوک در این فضاپیما به صورت معلق و در حالت سقوط آزاد قرار گرفته‌اند. یک سامانهٔ لیزری سعی می‌کند فاصلهٔ آنها را به صورت دائم اندازه بگیرد و به دنبال تغییر فاصله‌ای کوچک و به اندازهٔ چند پیکومتر (کمتر از قطر یک اتم) میان این دو بلوک باشد. بدین ترتیب اگر امواج گرانشی از رصدخانه عبور کند، باید فضا-زمان کج و معوج شود و در نتیجه فاصلهٔ بین دو بلوک تغییر کند. سامانهٔ لیزری می‌تواند متوجه این تغییر فاصلهٔ خیلی کوچک بشود. هیپارکوس (ماهواره)
بار اصلی فضاپیما در مرکز لنز تمام بازتابندهٔ یک تلسکوپ اشمیت قرار گرفته‌بود. یکی از ویژگی‌های این تلسکوپ، آینهٔ پرتو ترکیبی بود، که نور را از دو میدان دید، که از یک‌دیگر ۵۸ درجه فاصله داشتند و ابعادشان ۰٫۹ در ۰٫۹ بود، به یک سطح کانونی مشترک منتقل می‌کرد. همین باعث می‌شد، که اندازه‌گیری‌های میدان بزرگ و کوچک به صورت هم‌زمان انجام بگیرند. ماهواره دایره‌هایی روی کرهٔ آسمانی ترسیم می‌کرد و تصاویر از دو میدان دید با استفاده از ۲۶۸۸ روزنهٔ موازی و شفاف در سطح کانونی با یکدیگر ترکیب می‌شدند. همسان‌گردی
خاصیتی را همسانگرد یا ایزوتروپ می‌نامیم که اندازه‌گیری آن در هر جهت فضایی به نتیجه‌ای یکسان منجر شود؛ یعنی اگر آن خاصیت را رو به سمت خاصی از فضا اندازه‌گیری کنیم، همان نتیجه‌ای را بگیریم که همان خاصیت را رو به سمت دیگری اندازه گرفته باشیم. به زبان فنی‌تر (به زبان نظریه گروه‌ها)، یک خاصیت همسانگرد نسبت به گروه دوران‌های فضایی تقارن دارد. همگن
هَمگِن یک ویژگی است که اندازه‌گیری آن در هر نقطه‌ای از فضا به نتیجه‌ای یکسان منجر شود. یعنی اگر یک آزمایش فیزیکی در نقطهٔ خاصی از فضا اجرا شود، همان نتیجه‌ای را خواهد داشت که همان آزمایش را در چند نقطه یا چندمتر دورتر انجام داده باشند. ایزومرفضایی
مولکول I سیس ۱،۲-دی‌کلرواتن و مولکول II ایزومر ترانس است. نوع دیگری ایزومر فضایی، ایزومری نوری است. پاره‌ای از مولکول‌ها و یون‌ها در دو شکل که قابل انطباق بر یکدیگر نیستند، رابطه بین آن‌ها مثل رابطه دست‌های راست و چپ است وجود دارند و از چنین مولکول‌ها و یونهایی به عنوان نامتقارن یاد می‌شود و این ایزومرها را انانتیومر (تصویر آینه‌ای) می‌نامند. این ایزومرها دارای خواص فیزیکی یکسان می‌باشند و تنها تفاوت ایزومرهای نوری تأثیر بر نور قطبی شده‌است. اگزومارس
برنامهٔ اگزومارس یا دگرزیست‌شناسی مریخ یک مأموریت گستردهٔ شناسایی مریخ برای جستجو پیرامون وضعیت زیستی در مریخ و بن‌مایه‌های زندگی و زندگی مریخی، در گذشته یا حال‌است. این مأموریت اخترزیست‌شناسی توسط آژانس فضایی اروپا (ESA ایسا) با همکاری سازمان فضایی فدرال روسیه (روس‌کاسموس) در حال اجراست. این برنامه شامل فرستادن چندین گونه فضاپیما و فضاافزار است که با به‌راه‌اندازی دو پرتاب به سیارهٔ مریخ فرستاده می‌شوند. مدارگرد ردیاب گاز اگزومارس (TGO تی‌جی‌اُ) و "فرودگر-کاوشگر ثابت شیاپارلی" (EDMای‌دی‌ام) در ۱۴ ماه مارس سال ۲۰۱۶ با پرتاب نخست راه‌اندازی شدند. "مدارگرد ردیاب اگزومارس" بردن "کاوشگر ثابت شیاپارلی" را به مریخ بر عهده دارد. شیاپارلی را آژانس فضایی اروپا در ایتالیا ساخته‌است. پس از آن، اگزومارس به گردآوری نقشهٔ منبع‌های گاز متان و سایر گازها در جوّ مریخ می‌پردازد و با انجام این کار، به یافتن محلی مناسب برای فرود "مریخ‌نورد اگزومارس" در سال ۲۰۱۸ که یک سکوی خودرو پرتاب سنگین روسی پروتون را به مریخ می‌برد کمک می‌کند. "مدارگرد اگزومارس" (تی‌جی‌اُ) دارای چهار ابزار ویژه‌است و نیز خود به عنوان یک "ماهوارهٔ رله" برای پیگیری ارتباط زمین با "مریخ نورد" عمل می‌کند. رصدخانه فضایی
رصدخانهٔ فضایی یا فَرابین (تلسکوپ) فضایی به ابزارهایی مانند تلسکوپ (فرابین) گفته می‌شود که در فضای بیرونی و خارج از جو زمین مستقر شده و برای رصد سیارات دوردست، کهکشان‌ها و دیگر اشیای فضایی به‌کار می‌روند. فرابینفضایی هابل نخستین رصدگر فضایی است که در سال ۱۹۹۰ در فضا مستقر شد. رصدگرهای فضایی برخی مشکلات رصدخانه‌های زمینی در رصدگری مانند آلودگی نوری و انتشار تابش الکترومغناطیسی (سوسو زدن) را ندارند. کلمبوس (آزمایشگاه فضایی)
آزمایشگاه فضایی کلمبوس یک آزمایشگاه علمی و بخشی از ایستگاه فضایی بین‌المللی است که توسط سازمان فضایی اروپا ساخته شده‌است. کلمبوس عمده‌ترین همکاری این سازمان در پروژه ایستگاه فضایی بین‌المللی تاکنون محسوب می‌شود. این آزمایشگاه فضایی به شکل استوانه‌ای به قطر ۴ و نیم متر است و فضای داخلی آن با گنجایش ۷۵ متر مکعب از انعطاف زیادی برای نصب ابزارهای گوناگون پژوهشی برخوردار است. آسانسور فضایی
آسانسور فضایی وسیله‌ای خیالی است که برای انتقال ماده از سطح یک جرم آسمانی به فضا طراحی شده‌است. برای این وسیله طرح‌های بسیاری تصور شده که همهٔ آن‌ها شامل مسافرت به فضا از طریق حرکت در امتداد ساختاری ثابت به‌جای استفاده از موشک‌های فضایی است. طرح کلی این وسیله غالباً به سازه‌ای مربوط می‌شود که از روی سطح زمین – در نزدیکی یا روی استوا – تا مدار پیرامون زمین و فضای بی‌وزنی امتداد داشته باشد. تمایز دونقطه‌ای
چندین آزمایش لمسی بسیار معتبر به عنوان جایگزینی دقیق برای آزمایش 2PD پیشنهاد شده‌است. سالهاست که در آزمایشگاه‌های تحقیق روانشناسی فیزیک، یک آزمایش مطلوب دقت فضایی لمسی، همان آزمایش جهت‌گیری شبکه‌ای (GOT) است. در GOT، شرکت‌کننده تلاش می‌کند جهت شیارهای موازی فشرده‌شده در امتداد یا از سر نوک انگشت را تشخیص دهد. آستانه GOT عرض شیار است که شرکت‌کننده با سطح مشخصی از دقت (مثلاً ۷۵٪ صحیح) عمل می‌کند. گفته می‌شود GOT اندازه‌گیری معتبری از دقت فضایی لمسی را تولید می‌کند و در بسیاری از مطالعات، با پروتکل‌های تحریک محرک دستی و خودکار، مورد استفاده قرار گرفته‌است. به عنوان مثال، این آزمایش برای تعیین این موارد به کار رفته: دقت فضایی در مناطق مختلف بدن، برای توصیف تأثیرگذاری سن، جنس، ویژگی‌های پوست، , and blindness, و نابینایی بر دقت لمسی فضایی، و برای پیگیری تغییرات دقت فضایی لمسی که در حین یادگیری ادراکی و بهبودی از آسیب عصبی رخ می‌دهد. میزر (اخترفیزیک)
به دلیل اختلاف بین مشاهده‌های طبیعی که منشأ خود به خودی دارند و آزمایشگاهیِ مهندسی شده، غالباً گفته می‌شود که میزرهای اخترفیزیکی، میزرهای «واقعی» نیستند زیرا فاقد حفره‌های نوسانی هستند. با این حال، تمایز بین لیزرهای مبتنی بر اسیلاتور و لیزرهای تک پاس عمداً توسط جامعه لیزر در سال‌های اولیه این فناوری مورد بی‌توجهی قرار گرفت. راه‌پیمایی فضایی
فضانوردانی که در پیاده‌روی‌های فضایی شرکت داشته‌اند، همیشه از بوی به شدت عجیب فضا سخن می‌گویند. این بو تنها زمانی قابل شناسایی بوده که فضانوردان درون محیط فضایی قرار می‌گرفتند چرا که درون لباس فضایی از یک بوی پلاستیک برخوردار است. اما در زمان ورود به ایستگاه فضایی بین‌المللی و برداشتن کلاه‌ها، آن‌ها یک بوی متمایز قوی از پوسته رویی لباس استنشاق می‌کردند که از لباس، کلاه، دستکش و ابزار آن‌ها استشمام می‌شد. ذرات مهاجر از خلأ نزدیک که احتمالاً اتم اکسیژن هستند، از عطر تند «استیک خشکیده»، «فلز داغ و گازهای جوشکاری» برخوردارند! استیون پیرس، شیمیدان ناسا که برای بازسازی بوی فضا در زمین برای اهداف تمرینی فضانوردان استخدام شده، اظهار کرد که جنبه فلزی این بو احتمالاً از ارتعاشات پرانرژی یون‌ها ننشان گرفته‌است.. کوین فورد، فضانورد ناسا در سال ۲۰۰۹ از مدار گفت: این بو مانند چیزی است که تاکنون استنشاق نکرده‌ام اما هیچگاه از یاد نخواهم برد. اما فضانوردان لزوماً از این بو ناراحت نمی‌شوند. دون پتیت، فضانورد ناسا پس از مأموریتی در سال ۲۰۰۳، آن را به این شکل توصیف کرد: توصیف این بو سخت است. مطمئناً معادل بویایی برای توصیف احساسات ذائقه در مواجهه با غذاهای جدید مانند «مزه شبیه به مرغ» نیست. بهترین توصیف برای این بو که من دریافت کرده‌ام، بوی فلز است، یک حس دلپذیر شیرین فلزی. این بو من را یاد تابستان‌های دانشجویی می‌اندازد که ساعات بسیاری را با یک مشعل کمان جوشکاری برای تعمیر تجهیزات سنگین می‌گذراندم. این بو مرا یاد گازهای جوشکاری می‌اندازد. این بوی فضا است. بوی درون ایستگاه فضایی بین‌المللی بیشتر شبیه به زمین است. پتیت که اخیراً از دومین مأموریت شش‌ماهه خود در ایستگاه بازگشته، در گفتگو با سایت اسپیس اظهار کرد: ایستگاه فضایی از بویی میان یک «دستگاه-فروشگاه-موتور-اتاق-آزمایشگاه» برخوردار است و در زمانی که برای شام غذا درست کرده و یک کیسه خورشت را باز می‌کنید، می‌توان تا حدی بوی یک رست بیف را احساس کرد. پرولین
این ترکیب دو ایزومر فضایی S و R دارد که فرم S آن فراوانتر است. دست‌سانی (شیمی)
یک ایزومر نوری می‌تواند توسط پیکربندی فضایی اتمهایش نامگذاری شود. در مورد سیستم (که نام آن از واژگان لاتین dexter و laevus به معنای راست و چپ گرفته شده‌است و نباید آن را با سیستم "d-" و "l-" که در بالا اشاره شد، اشتباه گرفت)، می‌توان گفت که این نامگذاری با استفاده از ارتباط بین مولکول موردنظر و گلیسرآلدهید انجام شده‌است. گلیسرآلدهید، خود یک ترکیب دست سان است و دو ایزومر آن با و برچسب گذاری شده‌اند. دستکاری‌های شیمیایی خاصی می‌تواند بر گلیسرآلدهید اعمال شود، بدون آنکه تأثیری بر پیکربندی آن داشته باشد و استفاده تاریخی آن برای این منظور (علاوه بر مفید بودنش به عنوان یکی از کوچکترین مولکول‌های پرکابرد دست سان) منجر به کاربردش در نامگذاری شده‌است. در این سیستم، ترکیبات در قیاس با گلیسرآلدهید، که به‌طور کلی توصیفات بدون ابهامی را ایجاد می‌کند، نامگذاری می‌شوند. اما راحت‌ترین راه، مشاهده این نامگذاری‌ها در بیومولکول‌های مشابه گلیسرآلدهید است. به عنوان مثال، آمینواسید آلانین که دارای دو ایزومر نوری است، بر اساس اینکه از کدام ایزومر گلیسیرآلدهید به وجود آمده‌اند، برچسب زده می‌شوند. از سویی دیگر گلیسین که یکی از آمینواسیدهای گلیسرآلدهید است، هیچ فعالیت نوری ندارد و دست سان هم نیست؛ در حالیکه آلانین دست سان است. فوتوتراپی نوزادان
ممکن است بجای دو مورد بالا، اشکال حد واسط تبدیل به ایزومرهای فضایی بیلی‌روبین شوند که در آن حداقل یکی از دو وضعیت Z به وضعیت E تبدیل شده‌است. Z مخفف واژه آلمانی "zusammen" است که کنارهم معنی می‌دهد و E مخفف "entgegen" آلمانی است که یعنی روبرو. از این واژه‌ها برای نشان دادن وضعیت اتم‌ها حول پیوند کووالانسی استفاده می‌شود. عددهای ۴ و ۱۵، محل پیوندهای کووالانسی را نشان می‌دهند. در شکل بالا، تنها دو فوتوایزومر اصلی نشان داده شده‌اند. ایجاد ایزومرهای فضایی، سریعتر از ایزومرهای ساختمانی است و برگشت‌پذیر هم می‌باشد و هردو این ایزومرسازیها، از روند ترکیب با اکسیژن (فوتواکسیداسیون) سریعتر هستند. ایزومرهای نوری بیلی‌روبین، کمتر تمایل به چسبیدن به چربی‌ها دارند و می‌توانند در صفرا مستقیماً بدون گلوکورونید دفع شوند. لومی‌روبین در ادرار هم دفع می‌شود. محصولات فوتواکسیداسیون بیشتر در ادرار حل می‌شوند. همین که ایزومرهای فضایی وارد صفرا شوند، خودبخود تبدیل به بیلی‌روبین می‌شوند. منوساکارید
دو مونوساکارید داری شکل مولکولی یکسان (طول زنجیره کربنی یکسان و جایگاه کربونیل یکسان) ممکن است با هم متفاوت باشند. ایزومرهای فضایی مولکول‌هایی هستند که از لحاظ ویژگی‌هایی که بر شمردیم با هم یکسان هستند ولی از لحاظ جهت‌گیری فضایی با هم متفاوتند. این موضوع زمانی اتفاق می‌افتد که مولکول دارای یک مرکز ایجاد کنندهٔ ایزومر فضایی باشد. این مرکز تقریباً همیشه یک کربن کایرال (Chira) است یعنی کربنی که با چهار گروه متفاوت پیوند کوالانسی برقرار کرده باشد. در ساختار خطی مونوساکاریدها، در آلدوزها، همهٔ کربن‌ها به جز کربن اول و آخر کایرال هستند. در کتوزها، همهٔ کربن‌ها به جز کربن اول و آخر و کربن دارای گروه کربونیل (که غالباً کربن شماره ۲ است)، کربن کایرال به‌شمار می‌روند. فاصله همراه
در کیهان‌شناسی استاندارد، فاصله همراه و فاصله ویژه دو تا از معیارهای فاصله‌ای هستند که توسط کیهان‌شناسان استفاده می‌شوند تا فاصله بین اشیاء را تعریف کنند. "فاصله ویژه" تقریباً متناظر با جایی است که یک شی دور در لحظه خاصی از زمان کیهانی قرار می‌گیرد و به دلیل انبساط گیتی در گذر زمان تغییر می‌کند. "فاصله همراه" از انبساط گیتی فاکتور می‌گیرد و فاصله‌ای را ارائه می‌دهد که با گذشت زمان بر اثر انبساط گیتی تغییر نمی‌کند. (البته ممکن است به دلایل دیگری مانند جابجایی کهکشان در درون یک خوشه تغییر کند) در لحظه حال فاصله همراه و فاصله ویژه طبق تعریف با هم برابر خواهند بود و نسبت فاصله ویژه به فاصله همراه ۱ است. در سایر زمانها فاکتور مقیاس ۱ نیست. انبساط گیتی باعث می‌شود که فاصله ویژه تغییر کند در حالیکه فاصله همراه را تغییر نمی‌دهد، زیرا مقدار آن برابر است با فاصله ویژه تقسیم بر آن فاکتور مقیاس. همپار
در آنان شکل پیوندها یکسان است؛ اما شکل هندسی اتم‌ها و گروه‌های عاملی در فضا متفاوت است. ایزومرهای فضایی دو دسته‌اند: انانتیومر و دیاسترومر. انانتیومرها برخلاف دیاسترومرها می‌توانند قرینهٔ همدیگر باشند. دیاسترومرهابه صورت دو ایزومر سیس و ترانس دیده می‌شوند که در ایزمر سیس گروه‌های مشابه کنار هم و در ترانس مقابل یکدیگر هستند. انانتیومرها را ایزومر نوری نیز می گویند زیرا از خود فعالیت نوری نشان می دهند و قادر اند جهت نور قطبیده را را بچرخانند. به آن ایزومر نوری که نور قطبیده را به راست می چرخاند راست گرد و به آن دیگری که صفحه نور قطبیده را به چپ می چرخاند چپ گرد می گویند. اگر یک نمونه حاوی غلظت‌های مساوی از هر دو ایزومر راست گرد و چپ گرد باشد چرخش خالصی در صفحه نور قطبیده هنگام عبور از نمونه رخ نمی‌دهد. چنین مخلوطی را راسمیک می گویند. البته انواع دیگری از ایزومرها خارج از این رده بندی وجود دارد مانند ایزومرهای توپولوژیک که توپوایزومرها نامیده می‌شوند. دست‌سانی (شیمی)
یک قاعده کلی برای تعیین ایزومرهای یک آمینواسید، قاعده "CORN" است: گروه‌های COOH و R وNH2 و H (که R در زنجیره جانبی است) در اطراف اتم کربن مرکزی دست سان، مرتب شده‌اند. هنگامی که اتم هیدوژن دور از ناظر قرار گرفته باشد، اگر آرایش گروه‌های CO→R→N حول اتم کربن به عنوان مرکز، پادساعتگرد باشد؛ ایزومر از نوع و اگر ساعتگرد باشد، از نوع خواهد بود. نوع ، ایزومر یافت شده در پروتئین‌های طبیعی است. برای بیشتر آمینواسیدها، ایزومر نوع مشابه یک شیمی فضایی مطلق S است، اما برای زنجیره‌های جانبی، مشابه R است. نماد هرمان-موگن
نماد یک گروه فضایی با ترکیب حرف بزرگی که نوع شبکه را توصیف می‌کند با نمادهایی که عناصر تقارن را مشخص می‌کنند، تعریف می‌شود. عناصر تقارن به همان ترتیبی که در نماد گروه نقطه متناظر وجود دارد (گروهی که در صورت حذف همه اجزای انتقالی از گروه فضایی به دست می‌آید) مرتب می‌شوند. نمادهای عناصر تقارن متنوع‌تر هستند، زیرا علاوه بر محورهای چرخشی و صفحات آینه‌ای، گروه فضایی ممکن است حاوی عناصر تقارن پیچیده‌تری باشد - محورهای پیچ (ترکیب چرخش و ترجمه) و سطوح لغزنده (ترکیبی از بازتاب آینه و ترجمه). در نتیجه، بسیاری از گروه‌های فضایی مختلف می‌توانند با یک گروه نقطه مطابقت داشته باشند. به عنوان مثال، با انتخاب انواع مختلف شبکه و سطوح لغزنده می‌توان ۲۸ گروه فضایی مختلف را از گروه نقطه "mmm ایجاد کرد"، به عنوان مثال. "Pmmm, Pnnn, Pccm, Pban, Cmcm, Ibam, Fmmm, Fddd." سامانه بین‌المللی مرجع آسمانی
آی‌سی‌آراس مجموعه‌ای از قوانین است که یک سامانهٔ مختصات با دقت بالا را با استفاده از تنسور متریک، راه‌حلی برای پیدا کردن و حفظ محور حرکت با استفاده از فهرستی از اجرام آسمانی و مختصات دقیق آن‌ها و مدل‌ها و الگوریتم‌های استاندارد که تبدیل این مختصات به دیگر مختصات را آسان می‌کند، را تعریف می‌کند. تفاوت میان سامانهٔ مرجع و چارچوب مرجع در این مورد باید مدنظر قرار بگیرد. تصویری از محلی که ابزار فضایی در حرکت است تهیه می‌شود، سپس تصویر با استفاده از ابزارهای یافتن الگو مورد بررسی قرار می‌گیرد و ستاره‌های موجود در تصویر بر اساس درخشش با منبع ستاره‌ها مقایسه می‌شوند. پس از آن محل قرارگیری ابزار فضایی با دقت بسیار بالا به دست می‌آید. منبع ستاره‌های مورد استفاده در این سامانه از دو پایگاه متفاوت است. یکی ۶۰۸ منیع رادیویی وی‌بی‌ال‌ای است که به صورت دوره‌ای محل قرار گیری آن‌ها توسط سرویس بین‌المللی چرخش زمین و سامانه‌های مرجع به روز می‌شود. دیگری نقشه‌ای است که توسط ماهوارهٔ هیپارخوس تهیه شده‌است. خطای ایجاد شده تا سال ۲۰۱۰ در منبع هیپارخوس در حدود ۲۰ میلاآرک‌ثانیه است که برای درخشان‌ترین ستاره‌ها اندازه‌گیری شده‌است. سازمان فضایی اروپا و دیگر سازمان‌های فضایی برای استفادهٔ عموم از این سامانه الگوریتم‌های به زبان‌های مختلف برنامه‌نویسی ایجاد کرده‌اند. آن‌ها خطاها و بهینه‌سازی‌های مورد نیاز در منابع هم در نرم‌افزارهای خود لحاظ کرده‌اند. دیاستریومر
دیاسترومری هنگامی رخ می‌دهد که دو یا چند ایزومر فضایی یک ترکیب شیمیایی دارای صورتبندی متفاوت در یک یا چند (و نه همه) مرکز فضایی باشند. شرط لازم برای دیاسترمر بودن آن است که این ایزومرها، تصویر آینه‌ای همدیگر نیز نباشند. سیاره
ویژگی اصلی جداکننده ستاره‌ها و سیارات نیز جرم است. حد بالای جرم برای سیاره بودن، برای اجسامی با فراوانی ایزوتوپی شبیه خورشید، تقریباً ۱۳ برابر جرم مشتری است. فراتر از آن جسم شرایط مناسب برای همجوشی هسته‌ای را پیدا می‌کند. به جز خورشید، جسم دیگری با چنین جرمی در منظومه شمسی وجود ندارد، اما سیارات فراخورشیدی با این اندازه وجود دارند. حد جرمی ۱۳ برابر مشتری مورد توافق جهانی قرار نگرفته و دانشنامه سیاره‌های فراخورشیدی اجسامی با جرم‌های تا ۲۰ برابر مشتری معرفی می‌کند، و مرورگر داده‌های برون سیاره‌ها شامل اجسامی با ۲۴ برابر جرم مشتری است. سامانه حسی-پیکری
مطالعات گوناگونی نشان داده‌است که علت تفاوت بین افراد مختلف در حس آن‌ها از یک لمس خوب است. یک ناحیه مورد مطالعه، هوش فضایی یک لمس صحیح است، یعنی توانایی فهمیدن جزئیات دقیق فضایی یک جسم که به‌طور ثابت در برخورد با پوست قرار دارد. روش‌های مختلفی برای سنجش هوش فضایی یک لمس صحیح استفاده شده‌است، شاید دقیق‌ترین آن‌ها آزمایش است. در این آزمایش افراد، جهت‌گیری یک سطح جارو مانند را در دو جهت مختلف تعیین می‌کنند که می‌تواند به صورت دستی یا خودکار انجام شود. بسیاری از مطالعات نشان می‌دهد که هوش فضایی لمس صحیح با افزایش سن کاهش می‌یابد؛ دلایل این کاهش ناشناخته است، اما ممکن است علت آن از دست دادن طبیعی گیرنده‌های لمسی در طول زمان باشد. به‌طور قابل ملاحظه‌ای، هوش فضایی لمس صحیح انگشتان در میان بزرگسالانی با نوک انگشتان کوچک‌تر بهتر است؛ این اثر مربوط به اندازه انگشتان، به‌طور متوسط مبنای بهتر بودن این هوش فضایی در زنان نسبت به مردان است و دلیل آن تراکم بیشتر گیرنده‌های مکانیکی لمسی است که موجب تشخیص بهتر ارتعاشات با فرکانس پایین در انگشتان کوچک‌تر می‌شود؛ این امر در بین کودکان از همان سن کودکی دیده می‌شود، بدین صورت که کودکان با انگشتان کوچک‌تر تمایل بیشتری به لمس اجسام دارند. بسیاری از مطالعات نشان داده‌اند هوش فضایی لمس صحیح در میان افراد نابینا نسبت به افراد سالم در هم‌سن با آن‌ها بیشتر است. و این امر احتمالاً به علت درون قشر مغزی فرد نابینا می‌باشد؛ همچنین شاید به علت باشد. گزارش شده‌است افرادی که از زمان تولد نابینا بوده‌اند اطلاعات لمسی را سریعتر از افراد سالم دریافت می‌کنند. اتاقک ابر
محمود بهمن‌آبادی عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف با همکاری مصطفی حیدری زاد و احمد صادقی در آزمایشگاه پرتوهای کیهانی دانشکده فیزیک دانشگاه صنعتی شریف، موفق به ساخت آشکارسازی با نام «اتاقک ابر» (Cloud Chamber) شده‌اند. این اتاقک ضمن به نمایش گذاشتن عبور ذرات باردار، می‌تواند برای اندازه‌گیری بعضی از پارامترهای این ذرات استفاده شود. فیزیک ذرات یکی از مباحث بنیادی در فیزیک است که به مشخصه‌های مختلف ذرات از جمله بار، جرم، اسپین و بر همکنش آنها با محیط می‌پردازد. برای بررسی این مشخصه‌ها احتیاج به ابزارهایی است که بتواند این خصوصیات را اندازه‌گیری کند. این ابزارها انواع مختلفی دارند که در بعضی از آنها عبور ذره از آنها با چشم قابل مشاهده است و در بعضی دیگر قابل رویت نیست. در آزمایشگاه پرتوهای کیهانی دانشکده فیزیک دانشگاه صنعتی شریف یک آشکارساز با نام «اتاقک ابر» ساخته شده که عبور ذرات از آن قابل مشاهده است. این آشکارساز در نوع خود بی نظیر است و برای اولین بار در ایران طراحی و ساخته شده‌است. آشکارساز «اتاقک ابر» می‌تواند برای مواردی مانند تعیین میانگین تعداد ذرات باردار زمینه، نمایش عبور ذرات باردار از جمله ذرات آلفا، بتا، میون و غیره و تابش‌های گسیل شده از چشمه‌های رادیواکتیو Cs-۱۳۷ و Na-۲۲ و غیره مورد استفاده قرار گیرد. همچنین این آشکارساز برای تفکیک ذرات باردار مثبت و منفی با استفاده از میدان مغناطیسی، مورد استفاده قرار می‌گیرد. این آشکارساز می‌تواند گامی مؤثر برای ارتقا فیزیک ذرات در کشور باشد. اکسیژن
زمین‌شناسان مقدار نسبی ایزوتوپ‌های اکسیژن در نمونه‌های زمین، ماه، مریخ و شهاب‌سنگ‌ها را تعیین کرده‌اند اما تاکنون در اندازه‌گیری نسبت مقادیر این ایزوتوپ‌ها در خورشید، ناموفق بوده‌اند. باور براین است که مقدار این نسبت برای خورشید معادل این نسبت در زمان تشکیل سحابی اولیه است. بررسی نوارهای سیلیسیمی قرار گرفته در معرض پرتوهای خورشیدی در فضا نشان داده‌است که میزان اکسیژن-۱۶ در خورشید بیشتر از زمین است. این اندازه‌گیری می‌گوید که فرایند نامعلومی موجب کاهش میزان اکسیژن-۱۶ قرص پیش‌سیاره‌ای پیش از زمان تشکیل زمین شده‌است. هم‌ترازسازی ساختاری
هم ترازسازی ساختاری می‌تواند برای مقایسه دو یا بیش‌تر از دو ساختار استفاده شود. از آن‌جایی که این روش از اطلاعات سه بعدی ساختارها استفاده می‌کند، این روش تنها روی ساختارهایی قابل اجرا است که شکل سه بعدی آن‌ها به‌طور کامل شناخته شده باشد. ساختارهای فضایی معمولاً به وسیله بلورشناسی پرتو ایکس یا طیف‌سنجی تشدید مغناطیسی هسته‌ای به دست می‌آیند. دگزامفتامین
دگزامفتامین ایزومر فضایی راست دست آمفتامین است و فعالیت آن در دستگاه عصبی مرکزی بسیار زیاد است ولی ایزومر دیگر آمفتامین یعنی لووآمفتامین فعالیت بیشتری در دستگاه عصبی محیطی دارد و به همین دلیل برای افزایش کارایی درمانی و کاهش عوارض محیطی فرم خالص ایزومر راست دست آمفتامین یعنی دگزآمفتامین عرضه می‌شود. وکتور (زیست‌شناسی مولکولی)
بسته به نوع میزبانی که ژن مورد نظر در آن تکثیر یا بیان می‌شود، نوع بردار و پروموتر به کار رفته متفاوت خواهد بود. خصوصیات عمومی بردارهای یوکاریوتی و پروکاریوتی مشابه‌است. اما این بردارها در برخی خواص با هم تفاوت دارند. جایگاه‌های آغاز همانند سازی، رونویسی و توالیهای تنظیمی هر بردار باید بگونه‌ای باشد که برای سیستم آنزیمی میزبان قابل شناسایی باشد. به عبارتی دیگر جایگاه اتصال ریبوزوم (RBS) بردارهای بیان ژن یوکاریوتی، توسط ریبوزومهای یوکاریوتی و RBSهای پروکاریوتی توسط ریبوزومهای پروکاریوتی شناسایی می‌شوند. اسکن لیزری
زمانی که یک وسیل نقلیه فضایی می خواهد در ایستگاه فضایی لنگر بیاندازد، میبایست موقعیت را به صورت دقیقی کنترل و رصد کند. برای به دست آوردن موقعیت نسبی وسیله نسبت به ایستگاه فضایی، اسکنرهای لیزری بر روی وسایل نقلیه فضایی تعبیه شده اند به صورتی که بعد از به دست آوردن هندسه و شمایل ایستگاه فضایی به کمک یک کامپیوتر دستورات مانور را صادر می کنند. اسکنرهای گالوانومتری رزونانسی برای این کاربردها مورد استفاده قرار می گیرند. وضوح فضایی
قدرت تفکیک پذیری زاویه ای ( Angular resolution) یا تفکیک پذیری فضایی (spatial resolution) یا وضوح فضایی، قدرت هر نوع سیستم تولید کننده ی تصویر همچون تلسکوپ رادیویی یا اپتیکی، میکروسکوپ، دوربین و یا چشم انسان برای متمایز سازی جزئیات یک شیء را می گویند. به همین دلیل قدرت تفکیک پذیری زاویه ای از اصلی ترین مشخصه های وضوح تصویر می باشد.