شهر مشهور باستانی اسپارت در کجا بوده است؟
اسپارت
اسپارت یا اسپارته یا اسپارتا یا لاکِدمون (Lacedemone). شهر مشهور باستانی در شبه‌جزیرهٔ موزه واقع در یونان. این شهر مرکز و پایتخت ناحیهٔ لاکونیا واقع در منتهای جنوبی شبه‌جزیرهٔ مذکور است و در محلی ناهموار و کوهستانی در ساحل رود اوروتاس جای دارد. در نزدیکی این شهر پرتگاهی موسوم به باراترون بود. اسپارتی‌ها اطفال سقط شده و علیل و ناتوان را در آنجا می‌افکندند.
اسپارت
امروتاتوس۲۶۵ق. م. نبرد انبار
این شهر در زمان ساسانی به "پیروز شاپور" مشهور بود و در غرب نهر فرات و در ۶۲ کیلومتری غرب شهر بغداد قرار داشت. این شهر یکی از شهرهایی است که شاپور یکم مورد بازسازی و تجدید بنا قرار داد و در آن انبارهای بزرگ اسلحه و موادغذائی برای سپاهیان ساسانی ایجاد کرد. اهمیت شهر انبار بدان جهت بود که در سر اولین نهر بزرگی که قابل کشتی‌رانی بود و از فرات جدا می‌شد و به دجله می‌ریخت، واقع بود. "پیروز شاپور" یا "انبار" در حملهٔ اعراب دچار صدمات و خرابی‌های فراوانی گردید. این شهر بسبب موقعی که داشت در ضبط و نظم امر آبیاری سواد بسیار مهم شمرده می‌شد. از این رو در کار لشکر کشی نیز برای ایران و روم هر دو اهمیت تمام داشت. شهر از جهت نظامی انبار ذخایر بود: دخایر گندم و جو برای لشکریان و هم ذخیرهٔ مهمات جنگ در هنگام ضرورت از این جهت در ردیف حیره به‌شمار می‌آمد. گذشته از ایرانیان که در آنجا به مرزداری و نگهبانی می‌نشستند اعراب نصارا هم در آنجا فراوان بودند. هم نسطوری در آنجا کلیسا و دستگاه داشتند و هم مسیحیان یعقوبی به‌علاوه از یهود نیز کسانی در شهر می‌زیستند. سیپار
سیپار ، یکی از شهرهای باستانی نزدیک به رود فرات در میانرودان بود. موقعیت کنونی این شهر در استان بابل در کشور عراق است. درگز
بنابراین نواحی درگز، بجنورد، اسفراین، قوچان، شیروان و کلات در قلمرو پارت اصلی قرار داشته‌است. ایزیدورخارا کسی که در سده ۳ پ. م می‌زیست، محل شهر دارا را در شمال پارت تعیین کرده و به آن «آپاوارتانن» گفته‌اند. ژوستن (سده ۲ پ. م) محل این شهر را در دامنه کوه زاپاتنن و پلین، دانشمند رومی (سده ۱ پ. م) در دامنه کوه آپاوارتن دانسته‌اند. ژوستن، آپاروارتن، کوه ابیورد که در گذشته باورت / بااورت و سپس باورد می‌گفتند، دانسته‌است. اسپارت
آجسیلاس۴۰۰ق. م. تپه باستانی آغچه حصار
این محوطه باستانی در استان تهران، شهرستان ساوجبلاغ و در موقعیت روستای آغچه حصار از توابع بخش چهار باغ واقع گردیده است.کشفیات باستان شناختی شامل سفال‌های بسیار زیبای خاکستری را شامل می‌شود.خمیره سفال‌ها بیشتر خاکستری و نخودی و قرمز و پوشش آن‌ها خاکستری و نخودی رنگ است.احتمالا با وجود سفال‌های خاکستری یک دوره اجتماعی در عصر آهن داشته‌است. شهداد
گروهی از باستان شناسان، شهداد را کلیدی برای شناخت فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی تمام منطقه جنوب شرقی ایران در هزاره سوم ق. م می‌دانستند. عده‌ای هم آن را با شهر گمشده سومری آراتا منطبق می‌دانستند (آراتا: در گل نوشته سومری نام آراتا بسیار به کار رفته‌است. طبق متون سومری آراتا سرزمینی بود در شرق انشان. هانسمن انگلیسی، سرزمین انشان را همان فارس می‌داند و شهر سوخته واقع در استان سیستان و بلوچستان را شهر حماسی آراتا می‌دانست. نظریه‌ای شهداد را مرکز ایالت آراتا می‌داند که یکی از چند ایالات خود مختار امپراتوری عیلام به‌شمار می‌رفته و دارای اجتماعی شکل یافته و منسجم بود. علاوه بر حاکم و حکومت، دارای طبقات اجتماعی و اصناف بوده‌است. کشف گورستان شهداد از مهم‌ترین اکتشافات باستان‌شناسی دوران معاصر است. از آنجاییکه پیشینیان، بنا بر اعتقادشان به اینکه بعد از مرگ در دنیایی دیگر محتاج آب و غذا و مسکن خواهند بود، تمامی متعلقات خود، از ظرف و لباس گرفته تا زیورآلات را با خود به گور می‌بردند. به علت جهت گردش خورشید گورستانهای شهداد اغلب شرقی، غربی هستند. ساکنان شهداد، از افراد بزرگ و سرشناس خود از جمله حکمرانان، کاهنان، مجسمه‌هایی می‌ساختند و پس از فوت آن‌ها در هنگام تدفین آن را با اشیای دیگر در گور جای می‌دادند. در بین مجسمه‌ها، تعداد زیادی مجسمه زن نیز وجود دارد. همچنین قدیمی‌ترین درفش فلزی کشف شده در جهان با عنوان درفش شهداد در این منطقه بوده‌است. از دیدنی‌های شهداد می‌توان به قلعه کهنه، قلعه رموک، قلعه چغوکی، قلعه بهرام، گورستان‌های باستانی، آب انبار حاج محمد تقی، کارگاه فلز کاری باستانی ( محوطه باستانی شهداد) ، نبکا، کویر لوت، آسیاب آبی دوقلو، باغ شهرداری، باغ کشاورزی و امام زاده زید اشاره کرد. بیابان لوت در بخش شهداد و ۱۰۰ کیلومتری مرکز استان کرمان قرار گرفته‌است. بیابان لوت لقب زیباترین و در عین حال گرمترین نقطه جهان را به خود نسبت داده‌است سرزمینی با پدیده‌ها و شگفتی‌های ناشناخته که می‌تواند پنجره ای نو به صنعت طبیعت گردی ایران بگشاید، در ۸۰ کیلومتری کویر شهداد منطقه ای به نام گندم بریان یا «ریگ سوخته» وجود دارد که در تابستان با دمای نزدیک به ۱۰۰ درجه سانتی گراد رکورد دار گرمترین نقطه جهان شده‌است، به دلیل نداشتن جاده و راه مشخص دستیابی به آن به سختی و تنها با همراهی تعداد معدودی که آشنا به مسیرها هستند امکان‌پذیر است. بعد از اعلام نظر دکتر کردوانی پدر کویرشناسی ایران و تأیید ناسا، پرچم ایران به عنوان گرمترین نقطه جهان در این منطقه برافراشته شد. اباتر
اباتر یکی از شهرک‌های توریستی و گردشگری استان گیلان در شمال  ایران است که در شهرستان صومعه‌سرا و ۸ کیلومتری شمال غربی شهر صومعه‌سرا قرار دارد. اباتر در قدیم جزئی از بخش گسکرات شهرستان صومعه‌سرا به‌شمار می‌آمد. در گذشته دارای ۴ دروازه بوده و محل ارتباط بخش‌های مختلف گسکرات بوده‌ است. بخش گسکرات در چند دهه پیش یکی ازبخش‌های بزرگ شهرستان صومعه سرا محسوب می‌گردید و دارای ۳۵آبادی بزرگ وکوچک بود که مهمترین آنها:ضیابر، کلیاربر، اباتر، نوده کلنگستان و طاهرگوراب بوده‌اند. اباتر دارای محلات گوناگون است که از آن جمله می‌توان به تالش محله، بالا محله، کوده بالا و کوده پایین اشاره کرد. شغل اغلب مردم این شهرک دامداری و کشاورزی و به طبع کاشت برنج است. رودخانه معروف پلنگ رود (ور) که از کوه‌های سیاه ورود سرچشمه می‌گیرد و بزرگ ترین رودخانه شهرستان میباشد و نیز از این شهرک عبور می‌کند. به سبب وجود این رود، در فصل تابستان اباتر میزبان ماهیگیران پر شماری است که برای صید ماهی و گذراندن اوقات فراغت خود به این شهرک می‌آیند. دارای یک مسجد جامع و مرکزبهداشت میباشدکه روستاهای اطراف را پوشش می‌دهد. ملط
مَلَط، یا میلت، یا میلتوس شهر مشهور ایونیای باستان، در غرب آناتولی بر ساحل دریای اژه است. ویرانه‌های آن در استان آیدین ترکیهٔ امروزی باقی است. به این شهر در یونانی Miletos و در لاتین Miletus می‌گفتند. پترا
پِترا (یونان باستان: Πέτρα به معنی صخره، در عربی: اَلبَتْرِاء و در لاتین نویسی عربی: "Al-Batrā") که در اصل با اشاره به ساکنینش با عنوان Raqmu یا Raqēmō شناخته می‌شد، نام یونانی پایتخت نَبَطی‌ها بود که در جنوب اردن امروزی واقع شده‌است. خود نبطی‌ها که مردمی عرب‌تبار بودند، این شهر را رقمو (Raqēmō) می‌نامیدند. نام پترا که در زبان یونانی به معنی سنگ و صخره است در عربی به شکل «البتراء» نوشته می‌شود. آتن (شهر)
آتن (به عربی: صعود آتون) یک ویرانه، محوطه باستانی و شهر باستانی در مصر است که در اقصر ساحل غربی نیل قرار گرفته‌است. از آنجا که حفاری باستان‌شناسانه در اواخر سال ۲۰۲۰ آغاز شد، این شهر با درجه حفاظت قابل توجهی به عنوان بزرگترین شهر در نوع خود در مصر باستان در حال ظهور است و منجر به مقایسه با پمپئی شد. سلوط
سلوط روستایی است که در استان اردبیل، شهرستان نمین، بخش مرکزی، دهستان گرده قرار دارد. با توجه به نشانه های مکشوفه، تمدن در این اقلیم تا ۹۰۰۰ سال قبل از میلاد را شامل است ولی مشخصا دو تپه باستانی در سلوط وجود دارد که مربوط به ادوار اشکانیان و نیز اوایل اسلام است: تپه محمد خان دیکی مربوط به هزاره دوم قبل میلاد با شمارهٔ ثبت ۸۷۷۷ آثار ملی ایران و گورستان اوغری تپه مربوط به هزاره اول قبل از میلاد که این اثر نیز در تاریخ ۱۴ مرداد ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۴۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. ضمنا هم اکنون سازمان ميراث فرهنگي نسبت به ثبت دو اثر دیگر یعنی تپه باستاني قوروق چي داغي و قنات سلوط در حال اقدام است. وجوه تسمیه آن دقیقا مشخص نیست و علتهای متنوعی ذکر و یا محتمل دانسته شده اما سلوط به عربی بنوعی برکت و صلح و سلام معنی میدهد، مثلا سلوط الله یعنی خدا برکت دهد و این موضوع بطور شاخصی شاید وجه تسمیه آن، قدمت و لااقل اهمیت دوره اوایل اسلام آنرا شاهد است. فراه
برگرفته از نام شهر فرادا (به یونانی باستان/لاتین: Phrada)، با پیشینهٔ تاریخیِ هزاره اول (پیش از میلاد). فرادا پایتخت ساتراپی "زَرَنکه" (به یونانی باستان/لاتین: "Drangiana"/"درَنگیانا")، یکی از ساتراپی‌های هخامنشیان بوده.-از دوران یورش اسکندر مقدونی (در ۳۳۰ ق. م) به بعد: Prophthasia/پروفتازیا؛-از سدهٔ اول پیش از میلاد به بعد: Phra/فرا، جزئی از سرزمین هریوه (یونانی باستان/لاتین: Aria) بوده و در مسیر جادهٔ زمینی از شام به هند واقع بوده؛-از دوران ساسانیان تا اکنون: فراه، سنگری مهم در مرزهای شرقی شاهنشاهی ساسانیان شمرده می‌شده و آنطور که از نام فراخکَر-پیروز پیداست، احتمالاً توسط پیروز یکم، شاهنشاه ساسانی (شاهنشاهی: ۴۵۹–۴۸۴ میلادی) دوباره آباد شده. حران
حران منزل ابراهیم پیغمبر بود و به ویژه به عنوان مرکز عمده صابئین و دین آنها نامدار است. شهرت جاودانی این شهر به سبب فلاسفه و دانشمندانی است که در دوران اسلامی از آن برخاستند که از نامدارترین آنها ثابت بن قره و فرزندان و نوادگان او ، بتانی است. اسفره
شهر اِسفَره در استان سغد، تاجیکستان است. جمعیت این شهر ۳۷٬۳۰۰ نفر است. اسفره از کهن‌ترین شهرهای آسیای میانه است و صورت قدیمی نام آن اسبره (Асбара) بوده‌است. در سدهٔ دهم میلادی نام این شهر در تاریخ طبری ذکر شده و در سده‌های یازده و دوازده میلادی پیشرفت اقتصادی داشته‌است. بابر (۱۴۸۲–۱۵۸۰) اسفره را جزء شهرهای اصلی منطقه نامیده و در سدهٔ ۱۶ پیشرفتی در ساخت مدرسه‌ها و مسجدهای بزرگ حاصل شده‌است. در سدهٔ هفدهم اسفره بخشی از خانات خوقند بود. اسپارت
هبپونون––ق. م. اسپارت
اوریکرات دوم۶۵۲ق. م. الشتر
آثار تاریخی: قلعه مظفری، پل کاکارضا، پل هنام، تپه گریران، دژ شینه الشتر از شهرهای زیبای لرستان از نظر مناظر طبیعی می‌باشد. از جمله مناطق طبیعی آن می‌توان به منطقه تفریحی و سراب کهمان، کوه‌های مهاو و گرین،سراب خاسان(سراو خاسون)، تخت سلیمان ،بیَرواز، آبشار آوتاف، منطقه تفریحی و سراب کاکارضا، سراب پاپی، چشمه گولم کاو، سراب پرسک، سراب زز، سراب هنام، سراب امیر، سراب صیدعلی (دوآب)، تپه شهدا اشاره کرد. آثار تاریخی بر جای مانده در نزدیکی الشتر از این قرار است: پلی بزرگ منسوب به ابوالنجم بدربن حسنویه (حک ۳۶۹–۴۰۵ق) و نیز گورهای متعدد منسوب به خاندان برسقیان (گلزاری، ۱/۲۲۶؛ ایزدپناه، ۱/۵۸) اسپارت
آجیس ۱۱۸۶ ق.م. سردشت
سردشت قبل اسلام در ضلع شمال غربی شهر کنونی در کنار چشمه آبی بزرگ قرار داشته و مدتی به نام «نیزه رو» نامیده می‌شد و دارای پنج برج و با روی محکمی بوده که آثار آن هنوز پیداست. سردشت یکی از مناطق تاریخی و باستانی است که هنوز آثار متعددی از آن شناسایی نشده و دست نخورده مانده یا به غارت رفته‌است. در نزدیکی سردشت آثار قلعه‌ای مربوط به دوره اشکانیان به نام (وارش قاضی آوا) وجود دارد. اسپارت
تلکل۸۵۳ق. م. شهرستان شیروان
شیروان روزگاری پایتخت قوم پارت بوده است. دیاکونوف محقق و نویسنده روسی معتقد است اولین امپراتوری مقتدر پارتها (یوئه چرمی) به نام کوشانیان در شیروان به وجود آمده است. ایزدو خاراکسی و استرابون از مورخین و جغرافی دانان یونان محل زندگی و حکومت پارت را در درّه رود اترک شیروان ذکر کرده‌اند. اسپارت‌ها
اسپارت‌ها یا لیدیایی‌ها () مردم ساکن لیدیه، منطقه ای در آناتولی، بودند که به یک زبان هند و اروپایی صحبت می‌کردند. پایتخت لیدیا در اسفارد یا ساردیس بود. آنها در همسایگی فریگیه بوده‌اند. ازمیر
ازمیر از شهرهای باستانی یونانیان بوده و بیش از ۳۰۰۰ سال سابقه شهری ثبت شده و تا ۸۵۰۰ سال سابقه به عنوان سکونتگاه انسانی از دوره نوسنگی دارد. در دوران باستان کلاسیک یونان، این شهر با نام اسمیرنا شناخته می‌شد. شحات
قیروانی (/ saɪri:ni: / یونان باستان: Κυρήνη Kyrēnē) شهرستان یونان باستان و روم باستان نزدیک شحات امروزی، لیبی بود. قیروانی قدیمی‌ترین و مهم‌ترین شهر از پنج شهرستان یونانی در منطقه بود. اسپارت
آرتاس اول۳۰۹ق. م. پلاته
پلاته (به یونانی باستان: Πλάταια یا Πλαταιαί) شهری کهن در کشور یونان که در جنوب شرقی بئوسی و جنوب تب واقع شده است. شهر پلاته محل نبرد پلاته در سال ۴۷۹ پیش از میلاد بود که در آن دولت‌شهرهای یونانی علیه ایران با یکدیگر متحد شدند و ایرانیان را شکست دادند. اسپارت
در سدهٔ هفتم و ششم ق.م. اسپارتیها بنای جنگ را با باشندگان مسینیا گذاردند. این شهر در انتهای جنوب غربی شبه‌جزیرهٔ موره واقع است. جنگ مدت مدیدی ادامه داشت عاقبت با پیروزی اسپارتیان پایان یافت. باشندگان را اسیر و دستگیر کردند مگر کسانی را که به جزیره (سیسیل) فرار کرده بودند. سپس کینوریا را که در جنوب شرقی موره واقع شده ضبط کردند و نیز قسمت اعظم آرکادیا واقع در وسط همان شبه‌جزیره را بدست آوردند و تدریجاً به تمام موره استیلا یافته بنوعی حق‌ فرمانروایی بر بعض شهرهای بزرگ مستقل مانند آرگوس هم نایل گشتند. این مقدمات موجب آن شد که بنای رقابت با آتنی‌ها را بگذارند و اینان در آن سوی یونان می‌زیستند و از حیث بحریه بر اسپارتیها تفوق داشتند. این رقابت‌ها موجب جنگ‌های موره شد و در این مجادلات پیروزی نصیب اسپارتی‌ها گردید و شهر آتن را تسخیر و ضبط کردند، در نتیجه تمام یونان زیر نفوذ اسپارتیان درآمد. اما آنان قانون لیکورگوس را رعایت نکرده به عیش و عشرت پرداختند و در نتیجه آتنی‌ها و باشندگان تیبه و مردم دیگر جهات آن سرزمین به‌کمک و تشویق ایرانیان بنای شورش را گذاردند. در این هنگام اسپارتیها به موجب عهدنامه‌ای جزائر و مستملکات ساحلی آناتولی را به ایران واگذار کرده یونان‌زمین را مخصوص به خویش ساختند، سپس دلاوری موسوم به اپامینونداس از تیبه ظهور کرد و پس از استرداد استقلال وطن خود مسینیا و آرکادیا را از چنگ اسپارتیان درآورد و نزدیک بود که خود اسپارت را هم به تصرف درآورد اما اجل امانش نداد و در نتیجه اسپارتیها توانستند فقط استقلال خود را حفظ کنند. اسپارت
آناکساندر۶۸۷ق. م. ایذه
یاشوسن به گفته بعضی مورخان همان محل قصر شوسن مذکور در تورات است که در ایذج بوده. لایارد، عالم انگلیسی مدتی از عمر خود را در ایذه گذرانید. ۱۴ مورد آثار باستانی مربوط به سلسله‌های ماقبل میلاد در آن وجود دارد از جمله ایلامی‌ها. از دیگر آثار معروف باستانی این شهرستان می‌توان اشکفت سلمان و کول فرح و خنگ اژدر یا روستای شمی و… نام برد لازم است ذکر شود که مجسمه ایاپیر از روستای شمی کشف شده‌است. پل ایذج یکی دیگر از آثار باستانی ایذه می‌باشد، این پل از شگفتی‌های قابل توجه تاریخی است، زیرا جنس آن از سنگ و ملات ساروج بوده و بر روی بستر رودخانه‌ای خشک و بسیار عمیقی بنا شده‌است. همچنین در ایذج آتشکده‌ای قرار داشته‌است که تا زمان هارون الرشید فروزان بوده‌است. بردگوریهای موجود در کوه‌های ایذه و بختیاری نیز حکایت از دین اهالی آن پیش از اسلام و در ایران باستان زرتشتی دارد. شیرهای سنگی بردشیر نیز از آثار باستانی ایذه به‌شمار می‌روند که البته نمونه‌های بسیاری در دیگر نقاط بختیاری یافت می‌شود. سرت
سِرت یکی از شهرهای لیبی است که در استان سرت واقع شده‌است. این شهر برخی از سازمان‌های مهم دولتی را در خود جای داده و زادگاه معمر قذافی است. این شهر در میانهٔ راه طرابلس به بنغازی قرار دارد. آموزش اسپارتی
آموزش اسپارتی به سبک تربیت کودکان در اسپارت در تاریخ باستان و تا سال ۳۷۱ پیش از میلاد اشاره دارد. اهالی اسپارت بر این اعتقاد بودند که کودکان تنها متعلق به والدین نیستند بلکه سرمایهٔ کشور هستند و به همهٔ شهروندان تعلق دارند به همین سبب حق تربیت کودک بجای والدین برعهدهٔ جامعه است. بعد از تولد، کودک نوزاد به نزد انجمن ویژه‌ای برده می‌شد و بزرگ اسپارت‌ها در این انجمن نوزاد را از نظر سلامتی بررسی می‌کرد و تنها در صورت تأیید قدرت و سلامت نوزاد اجازهٔ پرورش صادر می‌شد. کودکانی که مورد تأیید نبودند در کوه تایگتوس به دور انداخته می‌شدند. کودکان پسر از سن ۷ سالگی از والدین جدا شده و در اختیار گروه تربیت قرار می‌گرفتند. هدف اصلی این گروه تربیتی بیش از هر چیز دادن تمرین‌های نظامی و جنگی و پرورش سربازان ورزیده بود. در طی مدت تعلیم کودکان همواره به‌طور برهنه زندگی می‌کردند. سیستم پرورشی به‌طور کامل کودکان را تحت نظر داشت و در صورت تخلف از اجرای اوامر یا انجام ندادن وظایف، کودک به شدت تنبیه بدنی می‌شد. در این زمان در شهرهای دیگر یونان احترام به آزادی فرد و اصل عدم مداخله معمول بود ولی در اسپارت تا هنگام بلوغ شخصیت فرد بر اساس خواست جامعه شکل داده می‌شد و خواست گروه بر خواست فرد مقدم بود. در اسپارت فرد باید به عنوان یک جزء از گروه زندگی می‌کرد. بروجرد
میرزا حبیب قاآنی شاعر عصر ناصری در سال ۱۲۶۷ هجری قمری پس‌از سفری به بروجرد، آب‌وهوای این شهر را چنین وصف کرده‌است: در ناحیه بروجرد به ویژه در دشت سیلاخور، تعداد زیادی تپه‌های باستانی و تاریخی وجود دارد که از دوره‌های پیش از تاریخ تا قرن معاصر آباد بوده‌اند. از نظر باستان‌شناسی، تپه قرق با قدمت عصر مس در دهستان شیروان، از مهم‌ترین تپه‌های باستانی شهرستان بروجرد است که تا پنج طبقه لایه برداری و مطالعه شده‌است. اشکال هندسی و رنگ اخرایی سفال‌های کشف شده قدمت آن را با تپه گیان و کوهدشت لرستان هم‌زمان می‌کند. در لایه‌های بیرونی، تک سفال‌هایی از دوره‌های بعدی از جمله اشکانیان هم در آن دیده می‌شود (ص. ۹). تپه قلعه رومیان نیز در سه کیلومتری جنوب بروجرد از تپه‌های مهم باستانی منطقه است که تا قرن نهم دارای اهمیت نظامی بوده‌است (همان). اسپارت
لیون۶۴۵ق. م. اسپارت
دوریسوس تپه بسطه
در بیرون شهر الزقاریق آثار باقیمانده از شهر بوباستیس، یکی از بزرگترین شهرهای قدیمی در مصر که الان به اسم تپه بسطه شناخته می‌شود و الهه بانو (مؤنث) بزرگ این شهر قدیمی باستت نام داشته‌است که ایزد بانوی زیبایی بوده‌است. گفته می‌شود که جشنواره‌هایی که به افتخار این الهه بانو برگزار می‌شد، گاهی تا ۷۰۰۰۰۰ نفر شرکت‌کننده را در دوره‌های قدیم مصر در بر می‌گرفت، آنها برای الهه بانو باستت قربانی می‌کردند و می‌خواندند و می‌رقصیدند و جشن می‌گرفتند، مقدارهای بسیار زیادی شراب مصرف می‌کردند و به این الهه قربانی تقدیم می‌کردند. بوباستیس حوالی سال ۹۴۵ قبل از میلاد در دوره شاه ششونک یکم پایه‌گذار خانواده بیست دوم حاکمان مصر تبدیل به پایتخت مصر گردید، بعد از آن این شهر به دست نیروهای امپراتوری شاهنشاهی هخامنشی حوالی سال ۳۵۰ قبل از میلاد نابود و خراب گردید. تیگراناکرت آرتساخ
تیگراناکرت آرتساخ (به ارمنی: Արցախի Տիգրանակերտ) یک شهر باستانی ارمنی می‌باشد که قدمت آن به دوره عصر هلنیستی بازمی‌گردد. شهر باستانی تیگراناکرت آرتساخ یکی از آن چهار شهر همنامی است که در قرن اول پیش از میلاد توسط پادشاه تیگران بزرگ ساخته شده‌است. شهر تیگراناکرت در سال ۲۰۰۵ کشف شد. آن بر دامنه کوهی به نام «وانکاسار» در نزدیکی استان مارتاکرت (مَردگِرد) قرار دارد. اسپارت
ژولیوس دی آکپریوس از ۱۱۴۲ق. م. اسپارت‌ها
فرهنگ لیدیایی متمایز، آخرین بار در میان سوابق موجود، توسط استرابون، در کیبیرا در جنوب غربی آناتولی و در حدود زمان او (قرن اول پیش از میلاد) به اثبات رسیده‌است. قدرت لیدیا با سقوط پایتخت آنها در حوادث پس از نبرد هالیس در سال ۵۸۵ قبل از میلاد و حل شدن در زیرمجوعهٔ ممالک کوروش کبیر در سال ۵۴۶ قبل از میلاد به پایان رسید. آشور (شهر)
آشور (;سومری: AN. ŠAR, خط میخی آشوری: "Aš-šur", "شهر خدا آشور"; "Āšūr"; خط میخی فارسی باستان "Aθur", : "Āšūr"; : "", ، ، همچنین به عنوان "عاشور "و" قلات شرقاط" نیز شناخته می‌شود، پایتخت امپراتوری آشور کهن (۲۰۲۵–۱۷۵۰ پ. م)، امپراتوری آشور میانه (۱۳۶۵–۱۰۶۵ پ. م) بود، و برای مدتی کوتاه نیز پایتخت امپراتوری آشوری نو (۹۱۱–۶۰۸ پ. م) بود. بقایای شهر در ساحل غربی رود دجله، در شمال محل تلاقی رود دجله با شاخه آن، زاب کوچک، به‌طور دقیق‌تر در منطقه الشرقاط از استان صلاح‌الدین کشور عراق کنونی قرار دارد. الشتر
نام آن به صورت نیسا، الیشتر، لاشتر، الاشتر و اشتر در کتاب‌های قدیمی ضبط شده‌است. در کتاب نزهت القلوب در سال ۷۴۰ ه‍.ق نوشته شده که اَلِشتَر دارای آتشکده اروخش است. نام دیگر این شهر قلعه مظفری بوده‌است. الشتر مرکز منطقهٔ سلسله می‌باشد. اسپارت‌ها
سوالات در مورد منشأ آنها، که به هزاره دوم قبل از میلاد می‌رسد، همچنان توسط مورخان زبان و باستان شناسان مورد بحث است. اما براساس مطالعات ژنتیکی که از عصر برنز در آناتولی موجود است، به نظر می‌رسد جمعیت لیدی مخلوطی از کشاورزان ایرانی بوده‌است و از لحاظ تبارشناسی ژنتیکی در زمینه کار شده‌است. اسپارت
آجسیپولیس سوم ۲۱۹ق. م. منلائوس (شاه اسپارت)
منلائوس در اساطیر یونان و بنابر ایلیاد اثر حماسی شاعر یونانی هومر، پادشاه میسنی و اسپارت بود. او فرزند آترئوس و آئروپه پادشاه و ملکه موکنای، برادر آگاممنون و همسر هلن تروا بود. همسر زیباروی او هلن با توطئه‌ی افرودیت ایزدبانوی عشق در یونان باستان به چنگ پاریس، شاهزاده تروا درآمده و به همین جهت منلائوس با همکاری برادرش آگاممنون و دیگر یونانیان با سپاهی بزرگ به جنگ تروا رفتند که بر اثر آن پهلوانان سرشناس هر دو قوم کشته و تروا نابود شد. بنابر ایلیاد، او بخاطر موهای طلایی اش به منلائوس زرین موی شهرت داشت. سرخس
نام باستانی سرخس ساریگا بوده که مردم محلی به آن ساریکا می‌گویند و بر سر راه مرو به نیشابور و عراق عجم قرار گرفته‌است. این شهر روزگاری از کانون‌های علم و دانش بوده و بواسطهٔ داشتن مدارس و کتابخانه‌های زیاد شهرت داشته‌است؛ در سال‌های اخیر نیز به دلیل فراهم آوردن موقعیت‌های تجاری، این محل دارای اهمیت است. اسپارت
اومالوس––ق. م. براآن (اصفهان)
محدوده براآن شمالی از سرزمین جی آغاز و پایان آن دشت جلگه است. براآن شمالی به مرکزیت روستای «دَستجاء» دست‌کم ۲۹ آبادی در زیرمجموعه خود دارا است. در براآن شمالی بیش از ۱۰ مادی وجود داشت که از پرآوازه‌ترین آن می‌توان به کاج، شور دز، حسین‌آباد، اشکشان، مُنشیان، دولاب و … اشاره کرد. اسپارت اصفهان، روستایی از توابع براآن شمالی است. تاریخ اروپا
تا پیش از سده پنجم پیش از میلاد، ناحیه شهری اسپارت بیشتر نواحی جنوب یونان را تحت کنترل داشت. این ناحیه را منطقه «پلویونی» می‌نامند. زندگی اسپارتی‌ها در جنگ می‌گذشت. همه شهروندان مذکر و بالغ، اعضاء تمام وقت ارتش محسوب می‌شدند. زن‌ها آموزش‌های فیزیکی می‌دیدند تا بتوانند بچه‌های قوی و نیرومند به دنیا بیاورند. هنگامی که شهروندان اسپارتی مشغول پرداختن به امور جنگی بودند، غلامان (بردگان) روی زمین کشاورزی می‌کردند. تمدن جیرفت
بررسی دقیق این کتیبه‌ها و آثار کشف شده این فرضیه را به اثبات نزدیک می‌کند که شهر افسانه‌ای و گمشدهٔ ارت که در شرق ایران قرار داشته، به احتمال زیاد همان شهر جیرفت است. از آثار کشف‌شده در حوزهٔ تمدن جیرفت می‌توان به ظروف و پلاک‌های سنگی با نقوش بسیار ظریف از موجوداتی چون عقاب، عقرب و پلنگ اشاره کرد. متأسفانه طی چند سال اخیر، حفاران غیرمجاز و قاچاقچیان اشیای عتیقه، بسیاری از آثار کشف شده در این محوطهٔ باستانی را که جزو میراث ملی ایرانیان محسوب می‌شدند و ارزش بسیار زیادی در شناخت سابقهٔ تمدنی کشورمان داشتند، از کشور خارج کرده و با بهای اندکی به موزه‌داران بزرگ دنیا فروخته‌اند. آپترا
آپترا (به یونانی: یا ) که آپترون نیز نامیده می‌شود، یک شهر باستانی و در حال حاضر یک محوطهٔ باستان‌شناسی است که در غرب جزیرهٔ کرت و در فاصلهٔ حدوداً ۱۳ کیلومتری شرق شهر خانیا قرار دارد. تل براک
تل براک شهری باستانی در سوریه بود. بقایای آن تلی را در ناحیهٔ خابور شمالی در نزدیکی روستای تل براک در استان حسکه تشکیل می‌دهد. نام اصلی شهر نامشخص است. در نیمهٔ دوم هزارهٔ سوم پیش از میلاد، این شهر با نام نقر و پس از آن با نام نور شناخته می‌شد. فلات ادرار
فلات اَدرار (به عربی: هضبة آدرار، به زبان بربری: ) فلاتی طبیعی و منطقه‌ای تاریخی است در صحرای بزرگ آفریقا واقع در شمال موریتانی. استان ادرار کشور موریتانی نام خود را از این فلات گرفته‌است. منطقه ادرار جمعیت کمی دارد که بیشترشان در شهر اطار گرد آمده‌اند. شهر باستانی وادان نیز که در قدیم از شهرهای مهم کاروان‌رو و گذرگاه بازرگانان طلا بود در حاشیه فلات ادرار قرار گرفته‌است. دیگر شهر مهم این ناحیه شهر شنقیط است. حرثا
واقع در شمال اردن در استان اربد، ۱۲ کیلومتری شمال اربد، در شرق شهر حرثا در ۱۱۰ کیلومتری شمال پایتخت اردن این شهر در طرف غربی وادی قویلبه که سرشار از آبهای جاری و گیاهان همیشه سبز است قرار دارد و سابقه آن به دوران برنز می‌رسد. نامهای دیگر: حرثا نام مشترک قویلبه است. نام‌های باستانی قویلبه عبارتند از: ابیلا، رافانا، تل آبیل سیمره (شهر)
سیمره شهری باستانی در ضلع غربی و جنوب غربی دره شهر است، در واقع شهر قدیمی‌تر دره‌شهر، سیمره نام دارد. این شهر مربوط به اواخر دورهٔ ساسانی و قرون اولیهٔ اسلامی است و احتمالا مرکز ولایت مهرگان‌کَذَک (مهرجانقَذَق) بوده‌است به عبارتی پایتخت تابستانی آن دوره بوده‌است. این شهر باستانی بزرگترین محوطه تاریخی در سطح استان ایلام است. مساحت این شهر بالغ بر ۲۰۰ هکتار است. شهر باستانی سیمره جزو اولین آثار ثبت شده در فهرست آثار ملی ایران می‌باشد. دره شهر به دلیل فراوانی و تنوع قلعه‌های تاریخی در محدوده شهرستان، به شهر قلعه‌های ایران شهرت دارد. دره شهر همچنین به لحاظ زمین‌شناسی بزرگترین ژئوپارک دنیا محسوب می‌شود. پایگاه پژوهشی ملی شهر تاریخی متولی امور اداری اجرایی و پژوهشی این شهر تاریخی است.. فلیت، همپشر
فلیت (به انگلیسی: "Fleet") یک شهر و تمدن در بخش همپشر انگلستان می باشد که در ۶۰ کیلومتری (۳۷ مایلی) جنوب غرب لندن قرار گرفته است. فلیت بخشی از هارت است. در سال ۲۰۰۷ میلادی، جمعیت فلیت حدود ۳۱۸۶۷ پیش بینی شده است. شهر باستانی دمشق
شهر باستانی دمشق پایتخت تاریخی سوریه، واقع در دمشق امروزی است. این شهر باستانی، یکی از قدیمی‌ترین شهرهایی است که به‌طور مداوم در آن سکونت گزارش شده‌است. در این منطقه باستانی، مکان‌های باستانی بیشماری از جمله برخی کلیساها و مساجد تاریخی وجود دارد. این شهر باستانی روزگاری مهمان فرهنگ‌هایی چون هلنیستی، رومی، بیزانس و اسلامی بوده‌است. در سال ۱۹۷۹، مرکز تاریخی این شهر که با دیوارهای دوران روم احاطه شده‌است، توسط یونسکو به عنوان میراث جهانی اعلام شد. در ژوئن ۲۰۱۳، یونسکو تمام مجموعه‌های سوریه را در فهرست میراث جهانی در خطر، قرار داد تا از خطراتی که در اثر جنگ داخلی سوریه تهدیدی برای آنها محسوب می‌شد، هشدار دهد. این شهر باستانی که در کرانه جنوبی رودخانه بارادا واقع شده‌است، در یک دیواره تاریخی به طول ۴٫۵ کیلومتر (۲٫۸ مایل) محصور شده بود این دیوار عمدتاً توسط رومی‌ها ساخته شده بود، سپس توسط ایوبیان و مملوکس تقویت شده‌است. اسپارت
پروکلیس ۱۱۸۶ق. م. اسپلو
اسپلو یک شهر قدیمی در ایتالیا است. این شهر به شهر گل معروف است. اسپلو. [ اِپ ِل ْ ل ُ ] (اِخ ) روستایی است در وسط ایتالیا در استان پروجا در نزدیکی رم در ۶ کیلومتری شمال‌غربی شهر فولینو واقع شده‌است. از روستاهای مستحکم قدیمی است . در تاریخ ۱۵۲۹ م . شارلکن این روستا را ضبط کرده بود و پس از وی به تخریب آن پرداخت . اوروک
اوروک در ۲۵۰ کیلومتری جنوب بغداد بر روی یکی از قدیمی‌ترین شاخه‌های فرات در عراق واقع شده‌است. در کتاب مقدس به نام ارچ (وارکا) (و همچنین در تورات به نام اَرَک نام برده شده‌است) خوانده می‌شود که نخستین شهر عمدهٔ سومر است. یکی از بزرگ‌ترین زیستگاه‌های مورد توجه سومری‌ها و نیز از مهم‌ترین مراکز مذهبی میان‌رودان به حساب می‌آید. این شهر به‌طور مستمر از ۵٬۰۰۰ سال پ.م تا ۵۰۰ سال پس از آن آباد و پرجمعیت بوده‌است. پوشنگ
پوشنگ (بوشنج، فوشنج یا بوشنگ) که در منابع عربی «فسانج» نیز خوانده شده، نام شهری باستانی در خراسان و افغانستان امروزی است و درگذشته پایتخت طاهریان و زادگاه طاهر بن حسین بود. این شهر در باختر شهر هرات و در در میانهٔ راه دو شهر بوزجان و هرات جای دارد. در سدهٔ چهارم هجری گستردگی این شهر به اندازهٔ نیمی از هرات آن زمان گزارش شده‌است. در این زمان این شهر سه دروازه داشته که یکی رو به قهستان، یکی رو به نیشابور و دیگری رو به هرات گشوده می‌شده‌است. ماری (شهر)
ماری شهر باستانی سومریان و اموریان بود. در ۱۱ کیلومتری شمال شهرک امروزین ابوکمال و در کرانه باختری رود فرات جای گرفته است؛ جایی نزدیک به ۱۲۰ کیلومتری جنوب خاوری دیر الزور در سوریه. این شهر از پنج هزار سال پیش از میلاد مسکونی بوده است. کاخ‌های فراوانی در آن ساخته شد تا این که حمورابی در سال ۱۷۵۹ پیش از میلاد آن را ویران کرد. آخرین شاه آن، زیمری لیم بود. بیروت
بیروت از قدیمی‌ترین شهرهای خاورمیانه به‌شمار می‌آید. آثار مهمی از دوره‌های مصری، فنیقی، یونانی، رومی، بیزانسی، ایرانی و عثمانی در این شهر کشف شده‌است. در زمان فنیقی‌ها بندری در سواحل فنیقیه بوده که از آن با نام بروتا در کتیبه‌های تل العَمارنه یاد شده‌است. در این عهد بیروت شهر کوچکی بود که شهر معروف بیبلوس "(جُبیل امروزی)" آن را تحت‌الشعاع قرار داده بود. اسپارت
لیکورگوس۲۱۹ق. م. اسپارت
دمارات۵۲۰ق. م. اسپارت
آجیس اول۴۲۷ق. م. فاروج
بر اساس شواهد موجود شهرستان فاروج دارای قدمتی چند هزار ساله است؛ تپه و محوطه‌های باستانی مانند تپه طویل که قدمت آن را هزاره اول قبل از میلاد دانسته‌اند، تپه خلق آباد که در داخل شهر فاروج واقع شده قدمت آن به هزاره دوم قبل از میلاد می‌رسد و تپه یام که قدمت آن مربوط به دوره نوسنگی است و در ده کیلومتری فاروج قرار دارد؛ همه نشان دهنده قدمت باستانی این شهرستان هستند. یا شهر باستانی خبوشان که در کتاب‌های فراوان تاریخی به آن اشاره شده در ۱۲ کیلومتری شهر فاروج فعلی قرار دارد؛ شهری قدیمی که شامل بخش‌های خبوشان فعلی، تپه قز بی بی، تپه کهنه حصار، تپه امام زاده عبدالله، حصار اندف، گوهر قلعه، گبه قلعه و ویران شهر بوده‌است و خواجه‌ها که در قرون وسطی آن‌ها را خوجان می‌گفتند خبوشان را در دفاتر و دیوان استو نوشته‌اند و اعراب هم به خبوشان استو گفته‌اند. کتاب تاریخی مقر یکی از ساتراپ‌های چندگانه اصلی حکومت اشکانیان را آساک یا استو ذکر کرده‌اند که همان روستای استاد در بیست و پنج کیلومتری فاروج است؛ مردم این روستا فارسی زبانند و در کنار روستا قلعه کهنه وجود دارد که باقی‌مانده پایه دیواره‌های سنگی قدیمی بوده و در کاوش‌ها سکه هائی از زمان بهرام گور در این منطقه پیدا شده‌است. ا ین روستا گبرنشین یعنی زرتشتی بوده‌اند و محلی به نام عبادتگاه مهر پرستان هم در این روستا وجود دارد؛ در قبرستان قدیمی روستای باستانی استاد که وسعت زیادی دارد؛ سنگ قبرهایی وجود دارد که طول آن‌ها به ۱٫۵ متر و ارتفاع آن به ۰٫۵ متر می‌رسد و نقوش و نوشته‌های جالبی که بعضی از نوشته‌ها به صورت شعر است، بر روی این سنگ قبرها وجود دارد، سنگ قبر خواجه شمس الدین و برادرش عبدالرزاق از امرای سربداران نیز در این گورستان است. اسپارت
پونیدکت۹۰۷ق. م. اشتایر
شهری است در اتریش در ۲۸ میلی جنوب شرقی لینتس نزدیک خط آهن، دارای ۱۷۵۹۲ تن سکنه (در سنه ۱۹۰۰ م.). در برخوردگاه ریزشگاه‌های رود اشتایر و رود انس بر فراز تپه بلندی کاخ پرنس لامبرگ که از آثار قرن ۱۰ میلادی است، بنا شده. کلیسای آن به طرز معماری گتی می‌باشد و در ۱۴۴۳ – ۱۵۲۲ م. ساخته‌اند. این شهر عمده مرکز صنایع فولادی و آهن اتریش علیا می‌باشد و کارخانه تفنگ‌سازی اشتایر مانلیشر که در تاریخ ۱۸۳۰ م. به توسط یوزف ورندل بنا شده بزرگ‌ترین کارخانه‌های اتریش می‌باشد، و از سال ۱۸۳۰ به بعد دوچرخه‌سازی و تهیه ادوات و آلات برقی نیز به صنایع سابق اضافه شده. این سرزمین مسقط رأس شاعر مشهور آلوئیس بلوموئر (۱۷۵۵ – ۱۷۹۸ م.) می‌باشد. اشتایر در آخر سدهٔ دهم میلادی بنا شده و کنت‌نشینی بوده که در ابتدا به استیریا تعلق داشت ولی در سال ۱۱۹۲ م. به اتریش ملحق گردید. شهر گمشده زد
شهر گمشدهٔ زد نامی است که توسط کلنل انگلیسی، پرسی هریسون فاست، به شهری که به گمان او در جنگل‌های ماتو گروسو وجود داشت گفته می‌شود. فاست بر اساس اکتشافات خود در رود آمازون به این نتیجه فرضی رسید که تمدنی مدرن در این منطقه وجود داشته‌است و خرابه‌های آن بایستی تا به امروز جان سالم به در برده باشند.فاست در ین زمان مدرکی یافت که به دستنویس ۵۱۲ مشهور بود و توسط براندیرانت ژاو دا سیلویا گویماراس نوشته شده بود که در طول سال ۱۷۵۳ او خرابه‌هایی از شهری باستانی را کشف نمود که شامل طاق مجسمه و یک معبد بوده‌است. شهر با جزئیات فراوانی بدون آنکه محل آن توصیف شده بود. شهر مقصد جدیدی برای کاوش‌های فاست در پی شهر گمشده زی شد. او در کتاب کاوش‌های خود در بارهی این کاوشهای در منطقه سراتو در باهیا به آن اشاره نموده‌است. اسپارت
دوریسوس۹۸۶ق. م. اسپارت
ماخانیداس۲۱۰ق. م. اسپارت
آجسیپولیس اول۳۹۷ ق.م. آرامگاه خواجه ابونصر پارسا
شهر بلخ یا باختر، از شهرهای مهم خراسان بزرگ و از کهن ترین شهرهای افغانستان است که امروزه در فاصلهٔ بیست کیلومتری از شهر مزار شریف واقع است. برخی می‌گویند این شهر، کهن‌ترین شهر جهان است و قدمت آن به هزاران سال پیش از میلاد مسیح بازمی‌گردد و می‌گویند زرتشت، بین سال‌های ششصد تا پانصد پیش از میلاد در بلخ ظهور کرده و پادشاه کیانی دعوت وی را به آیین زرتشت پذیرفته است. دین زرتشتی و زبان اوستایی از بلخ آغاز شد. این شهر از مراکز مهم آیین بودایی نیز بوده‌است. اولین حملهٔ مسلمانان به بلخ در سال 32 هجری قمری بود، اما چند سال بعد به‌طور کامل به تصرف مسلمانان درآمد. در دورهٔ اعراب، بلخ همراه با هرات، نیشابور و مرو یکی از چهار قسمت (چهار ربع) شهر بزرگ خراسان بود. در سال 118 هجری قمری پایتخت خراسان از مرو به بلخ انتقال یافت و این امر باعث رونق بیش‌تر این شهر گشت. در سال 287 به تصرف دولت سامانیان درآمد و در سال 451 سلجوقیان تصرفش کردند. در سال ۵۵۰ ه‍. ق. به دست ترکان غز ویران شد و در سال ۶۱۷ ه‍. ق. با وجود این‌که بلخ تسلیم چنگیزخان مغول شد، از هجوم وحشیانه و کشتار در امان نماند. در دورهٔ تیموریان (قرن‌های هشتم و نهم هجری قمری) تا اندازه‌ای شکوه گذشته را بازیافت ولی پس از بنای مزارشریف در بیست کیلومتری آن، بلخ رو به انحطاط گذاشت. خرابه‌های بلخ قدیم اکنون ناحیهٔ وسیعی از این شهر را اشغال کرده است. مسجد و مقبرهٔ ابونصر پارسا برهان‌الدین محمد ابونصر پارسا، عارف و شاعر نامی قرن نهم هجری قمری است. او از بزرگان فرقهٔ نقشبندیّه بود و بعد از پدرش ـ خواجه محمد ـ جامع علوم شریعت و فنون طریقت در این فرقه بود. از ابونصر پارسا رساله‌ای به زبان فارسی باقی مانده است که نسخهٔ منحصر به فردی از آن در مؤسسهٔ شرق‌شناسی ابوریحان بیرونی واقع در تاشکند موجود است. ابونصر در سال 865 هجری قمری در بلخ درگذشت و دو سال بعد، مقارن با سال 1462 میلادی، میر مزید ارغون (یکی از زمین‌داران آن زمان) مقبره‌ای با گنبدی زیبا برای او ساخت که به گنبد عالی معروف است و به مرکز طریقت او تبدیل شد. بعدها مدرسه‌ای و سپس مسجدی کنار مقبرهٔ این عارف و به نام او ساخته شد. مسجد ابونصر پارسا از زیباترین آثار معماری دوران تیموری در استان بلخ افغانستان است و به نام مسجد جمعهٔ بلخ معروف است. این مسجد بر روی پلانی هشت ضلعی به ابعاد 25 × 30/25 ساخته شده و ارتفاع کلّ ساختمان بیست و هفت متر است. بنای مسجد شامل یک تالار مربع است که روی زیرزمینی قرار گفته. سایر بناهایی که در جوار مسجد ساخته شده بودند، بر اثر مرور زمان از بین رفته‌اند. بر روی تالار مربع، گنبدی ساخته شده که پوشش داخلی آن با گوشواره‌هایی زیبا که در آن‌ها روزنه‌هایی تعبیه شده، تزیین شده‌است. پوشش خارجی گنبد روی استوانه‌ای سوار است و به شیوهٔ معماری دوران تیموری، شامل ترکه‌هایی است که تعداد آن در این گنبد به چهل و هشت عدد می‌رسد. در ورودی اصلی بنا سردرِ بزرگی ساخته شده که پوشیده از تزئینات کاشی‌کاری و اغلب -به رنگ محبوب مغولان – فیروزه‌ای است. در دو سوی طاق ورودی دو ستون مارپیچ قرار دارد و سرتاسر پوشش خارجی بنا، دیوارهای خارجی، گنبد و ساقهٔ گنبد به‌وسیلهٔ آجر و کاشی معرق تزیین شده‌است و در دخل بنا، محراب از معرق پوشیده شده، و دیوارها سفید رنگ‌اند. پوشش داخلی گنبد، گوشواره‌ها و مقرنس‌ها نیز با استفاده از رنگ زینت یافته‌اند. بسیاری از مورخین بر این عقیده‌اند که قسمت عمدهٔ تزئینات مسجد ابونصر، در دوران بعد انجام شده‌است. متأسفانه این بنای عظیم اسلامی ـ ایرانی امروزه در معرض ویرانی است و باستان‌شناسان افغان در مورد از بین رفتن این بنا هشدار داده‌اند. اسپارت (اصفهان)
این روستا در دهستان براآن شمالی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۵۸۶ نفر (۱۵۸خانوار) بوده‌است. اسپارت
آجسیلاس۹۵۷ق. م. اسپارت
اکلیداس۲۳۴ق. م. خارپوت
خارپوت یا خاربِرد () یک شهر باستانی در ترکیه است که در پایان دوره امپراتوری عثمانی جزو ولایت معمورةالعزیز به‌شمار می‌آمد. محل آن اکنون در استان الازیغ در شرق ترکیه است. آثاری متعلق به حدود ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد در این منطقه یافت شده‌است. این شهر به خاطر قلعه خارپوت معروف است و موزه، مساجد قدیمی، چندین کلیسا و غار بوزلوک (یخی) را در خود جای داده‌است. اصطخر
در دره‌های باریک پلوار، بین شمال کوه رحمت و نقش رستم واقع شده‌است. اصطخر در نزدیکی جایی که دره به‌سوی مرودشت باز می‌شود قرار گرفته‌است و تا نزدیکی‌های تخت جمشید گسترش می‌یابد. اصطخر در اصل احتمالاً حومهٔ اسکان شهری در اطراف اقامت‌گاه‌های شاهی هخامنشی بوده‌است، اما امروزه نشانه‌ها و آثار اندکی از آن برجای مانده‌است. پس از مرگ سلوکوس یکم که یکی از سرداران اسکندر مقدونی بود و پس از مرگ وی حکمران ایران گردید، هنگامی که ایالت فارس ادعای استقلال دوباره کرده بود، به‌نظر می‌رسد که اصطخر مرکز اصلی این خواسته بوده باشد. اصطخر بهتر از پایتخت قدیمی توسط تپه‌های مجاور محافظت می‌شد و «جادهٔ زمستانی» فارس به اصفهان از مسیر اصطخر به پاسارگاد و آباده می‌گذشت. سفارد
سفارد (به انگلیسی Sepharad, or Sefarad, or Sfard) نام مکانی است در انجیل که به‌درستی مکان آن شناخته نیست. تنها یک بار در انجیل، در کتاب عوبدیا، عوبدیا ۱:۲۰ از آن یاد شده است. با این حال کتیبه‌های پارسی کهن وجود دارد که دو جا به ساپارده: saparda، خوانش (قرائتی دیگر از سپارده: Sparda) اشاره دارد؛ یکی منطقه‌ای در ماد و دیگری در آسیای صغیر. حدس زده‌اند که سفارد می‌تواند سارد: Sardis بوده باشد که نام بومی لیدیائی آن Sfard است. هترا
هترا یا حضر یا حتره یا حترا شهری باستانی است که در استان نینوا، عراق قرار دارد. هترا در ۲۹۰ کیلومتری شمال شهر بغداد و ۱۵۰ کیلومتری جنوب غرب موصل قرار دارد. اما در دوران باستان این شهر در فاصله ۵۰ کیلومتری شمال غرب پایتخت آشور باستان واقع بود. شهر هترا دارای معماری خاصی است که می‌توان سه نوع تمدن ایرانی، یونانی و رومی را در آن دید. حضراء یکی از تمدن‌های عربی پیش از اسلام در عراق است که توسط داعش نابود شد. الشتر
برخی خاورشناسان سرزمین کهن الشتر را همان «نیسا» دانسته‌اند که داریوش در کتیبه بیستون از آن یاد کرده‌است، ولی پورداود در این نظریه تردید کرده‌است، زیرا نیسای یاد شده متعلق به دوره ماد، و از مکان‌های مهم پرورش اسب بوده‌است (ص ۲۸۸–۲۹۰). آثاری چون سفال‌های منقوش و اشیاء برنزی که در دشت الشتر کشف شده‌اند، نشانه آبادانی این سرزمین در دوره‌های کهن است (استاین، ۲۹۱–۲۷۷؛ گدار، ۲۵، ۲۶؛ واندنبرگ، ۹۵). حمدالله مستوفی به وجود آتشکده اروخش (یا اردخش، اردحش، اروحش) که قبلاً در آنجا وجود داشته، اشاره کرده‌است (ص ۱۰۷). اصطخری به موقعیت مکانی الشتر اشاره کرده، و آنجا را از شهرهای جبال دانسته که در ۱۰ فرسخی نهاوند و ۱۲ فرسخی شاپورخواست بوده‌است (ص ۱۹۷). ابن حوقل الشتر را در میان راه ری به شاپورخواست نوشته‌است (۲/۳۵۸ . در حدود سده ۶ ه‍.ق الشتر از تختگاه‌های برسقیان بوده‌است (ظهیرالدین، ۵۶؛ راوندی، ۲۲۹). در نیمه نخست همان سده در الشتر، گروهی از امیران با برسقِ الشتر ضد مسعود بن ملکشاه سلجوقی هم عهد شدند. سلطان پس از آگاهی به الشتر رفت و امیران از کرده خویش پشیمان شدند و سلطان نیز از گناه آنان درگذشت (همان‌جا)، اما طغرل پس از شکست از برادرش مسعود هنگام فرار به سوی خوزستان، وزیر خویش خواجه قوام الدین درگزینی را در الشتر به دار آویخت (ظهیرالدین، ۵۵). در دوره صفویه حکومت الشتر به امیران کرد سپرده شد (اسکندربیک، ۱۴۱). در اواخر سده ۱۳ش، دژ استواری که قلعه مظفری نام گرفت، در خاور الشتر، توسط مهدی خان امیرالعشایر و مهرعلی خان امیر منظم ساخته شد (فرهنگ جغرافیایی ایران، ۶/۲۱). مدتی مهرعلی خان در این قلعه حکمرانی کرد و موجبات ناامنی در شمال لرستان را فراهم آورد، ولی سرانجام توسط حاکم نظامی لرستان دستگیر و اعدام شد (استارک، ۲۱، ۲۲). می‌توان گفت که این ناامنی‌ها مانع آبادانی الشتر در سده‌های اخیر بوده‌است (ظل السلطان، ۶۰۸؛ استارک، ۲۲). این آبادی مدتی به نام قلعة مظفری و مرکز دهستان الشتر شناخته می‌شد (فرهنگ جغرافیایی ایران، همان‌جا؛ اسامی…، ۲۷۶، ۲۷۸؛ گزارش…، ۱۰). همچنین در آغاز سده حاضر به این نواحی «سلسله» نیز گفته می‌شده‌است و ییلاق برخی ایلات و طوایف لک مانند ترکاشوند، یوسف‌وند و حسن‌وند و کولی‌وند بوده که بیشتر آن‌ها در ۱۳۱۲ش تخته‌قاپو شدند (کریمی، ۱۶۰؛ رزم آرا، ۹۶، ۹۷، ۱۰۷، ۱۱۲. در تاریخ‌های گذشتگان از جمله تاریخ گزیده نوشته حمدالله مستوفی از شانزده ولایت به عنوان لرستان یاد شده‌است. حمدالله مستوفی در سال ۷۴۰ هجری در بخش کردستان و شانزده ولایت آن را آورده‌است: خوزستان و آن شانزده ولایت است و حدودش به ولایات عرب و خوزستان و عراق عجم و آذربایجان و دیاربکر پیوسته‌است. آلانی، الیشتر، بهار، خفتیان، دربند، تاج خاتون، دربند رنگی، دزبیل، دینور، سلطان آباد، چمچمال، شهر زور، کرمانشاه (قرمیسین) هرسین، وسطام. خرند
محوطه باستانی خرند یکی از مناطق باستانی شهمیرزاد در استان سمنان است. این منطقه باستانی در فاصله 20 کیلومتری شمال شرق شهمیرزاد و ۵۱ کیلومتری شمال شرق سمنان در دامنه جنوبی رشته کوه البرز قرار گرفته‌است. بخش‌هایی از آثار تاریخی موزه گرمابه پهنه سمنان از منطقه خرند شهمیرزاد، کشف و به این موزه انتقال داده شده است. اسپارت
تئوپومپ۷۷۰ق. م. مصیری
در مسیر تاریخ مصیری دارای روندی ناپیداست. شهر خفرک که از شهرهای باستانی است در غرب این شهر واقع بوده که آثاری از آن هنوز پابرجاست. آثاری نیز از شهر یا روستایی بزرگ در شمال شرق مصیری معروف به دره «کره تول باقری» در اول جاده روستای حاجی کوهی وجود دارد. البته آثار اصلی سهر نشینی شهرستان رستم در نزدیکی دهستان در شرف شهر شدن، بابامیدان قرار دارد، آثاری چون چهار بازار و تل اسپید که نشان از شهر انشان پایتخت چهار هزار ساله ایلام باستان دارند. تاریخ پریم
تاریخ پریم یا تاریخ فریم به تاریخ منطقهٔ پریم در طبرستان و در جنوب ساری می‌پردازد. پریم، چندین قرن پایتخت کوهستانی اسپهبدان طبرستان محسوب می‌شده‌است. رونق این شهر بعدتر در اثر دو زلزله (در قرون ششم و هشتم) افول کرد. ینگی‌کند (اغوز یبغو)
ینگی‌کند یا ینگی‌کنت (ترکی استانبولی: Yengi-kend) (به زبان تُرکی به معنی شهر جدید) شهری متروک در شرق دریای آرال در قزاقستان مدرن است. از نوشته‌های عربی قرن دهم میلادی به عنوان پایتخت امپراتوری استپی ترکان اوغوز شناخته شده‌است. تحقیقات باستان‌شناسی اطلاعاتی در مورد شکل ظاهری شهر فراهم کرده و تاریخ را تأیید می‌کند، اما همچنین به ریشه‌های قبلی اشاره دارد. بلخ
شهر بَلخ (، "Bakhlo") یا شهر باختر یا باکترا (، "Báktra"؛ لاتین: Bactra) که به نام زری‌اسپه (Zariaspa) نیز آمده‌است، از شهرهای مهم افغانستان که امروزه در فاصله ۲۰ کیلومتری از مزار شریف مرکز ولایت بلخ در شمال افغانستان واقع شده‌است. این شهر پایتخت دولت یونانی بلخ بود. بلخ از شروع تاریخ نخستین، مرکز باستانی بودیسم، اسلام و زرتشت و یکی از شهرهای مهم ولایت خراسان در گذشته بوده‌است. کارل
کارل یا کارل سوپ یک زیست گاه بزرگ است که در دره سوپ در استان بارانکا پرو واقع شده است و در ۲۰۰ کیلومتری شمال لیما قرار دارد. کارل یک شهر باستانی در آمریکای جنوبی است که به دوران تمدن نورته چیکو وابسته است. این مکان در سال ۲۰۰۹ در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. نیپور
نیپور در محل شهر امروزی نُفَر قرار دارد و در زمان باستان در کنار مسیر رودخانه فرات آن زمان قرار داشت. اسپارت
آجیس دوم۳۳۸ق. م. کوهنجان
از نظر قدمت تاریخی کشف سفالها در محوطه تاریخی کوهنجان در سال ۱۹۷۱ توسط باستان شناسان خارجی وجود شهری آباد متعلق به دوره هخامنشیان را نشان می‌دهد. بیشتر آثار، بناها و شواهد موجود نشان می‌دهد که کوهنجان در عصر ساسانیان یکی از مناطق قدیمی فارس به‌شمار می‌رفته و با توجه به موقعیت خاص آن که در مسیر ارتباطات شمال، جنوب، شرق، غرب فارس و راه منتهی به تخت جمشید قرار داشته نقش فعالی در تجارت داخلی و خارجی داشته‌است که وجود جاده‌های قدیمی، قناتها، قلعه‌ها تپه‌ها و آثار مربوط به آن دوره تجلی این نقش می‌باشد. از سوی دیگر وجود شهر باستانی براته و گورستان باستانی در جوار آن و گورستان باستانی کوهنجان و همچنین وجود چشمه‌های موجود چگونگی تکوین تمدن و زندگی را در این بخش منعکس می‌نماید. گورستان قدیمی روستا، با سنگ گورهایی که قدمت برخی از آن‌ها به بیش از دویست سال می‌رسد و همچنین آرامگاه شاه صفی الدین در شهر کوهنجان، نشانگر قدمت طولانی این شهر است. و همچنین در لغت نامه دهخدا آمده است: عنبرآباد
از جمله آثار باستانی و تاریخی این شهرستان می‌توان به تپه‌های باستانی باقی‌مانده از تمدن ارت (قدیمی‌ترین تمدن شهرنشینی شناخته شده در دنیا با قدمت پنج هزار سال) واقع در کنار صندل، مقبره سالار رضا در روستای گرم علیا، قلعه میرناصرخان در دوساری، قلعه ملک‌آباد در زاخت، قلعه سموران در رود فرق و … اشاره کرد. عنبرآباد ۱۰۰۰۰۰ هکتار عرصه جنگلی و ۶۰ هکتار فضای سبز دارد.وجود گونه با ارزش گیاهی جگ درخت بومی این منطقه واقع در اکثر مسیرهای دامنه‌های رشته کوه جبالبارز با توجه به منبع از درخت جگ در ساخت سقف تخت جمشید استفاده شده‌است. هم‌اکنون این درختان در روستای گمرکان،|کوشکمور|دسک، تیغ سیاه و میجان یافت می‌شود. اسپلیت
اسپلیت یا اشپلیت دومین شهر بزرگ کشور کرواسی پس از زاگرب (پایتخت) است. این شهر بندری در نیمه جنوبی کرواسی و در کرانهٔ خاوری دریای آدریاتیک قرار دارد و بزرگترین و مهمترین بندر کرواسی است. این شهر همچنین مرکز ایالت اسپلیت دالماتسیا است. پترا
امروزه آثار این شهر باستانی در میان کوه به عنوان یادگاری از دوران نَبَطی‌ها به جا مانده که از مراکز مهم گردشگری کشور اردن به‌شمار می‌آید. اسپارت (اصفهان)
اسپارت (اصفهان)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان اصفهان در استان اصفهان ایران است. این روستا در حاشیه جاده اصفهان ورزنه واقع شده است. جرش
جِرَش نام شهری است باستانی در کشور پادشاهی اردن. ذکر نام شهر جرش در بسیاری از کتب مؤرخین عرب آمده‌است. آثار زیاری از دوران تسلط امپراتوری روم بر این منطقه در جرش باقی‌مانده‌است که بسیار شگفت‌انگیز است، و یکی مراکز گردشگری کشور اردن است. سیمفروپول
مدارک باستان‌شناسی در سیمفروپول نشانگر قدمت آن به‌عنوان یک شهر باستانی سکاها است که با نام ناپل سکائیه شناخته می‌شد. این منطقه همچنین با نام آق‌مسجد (Aqmescit) منزلگاه تاتارهای کریمه‌ای بوده‌است. پس از تصرف خانات کریمه به‌دست امپراتوری روسیه، نام این شهر به سیمفروپول (نام کنونی) تغییر یافت. فرهنگ آرتساخ
تیگراناکرت آرتساخ به (ارمنی Արցախի Տիգրանակերտ به لاتین Arts'akhi Tigranakert) یک شهر باستانی ارمنی است که قدمت آن به دوره عصر هلنیستی باز می‌گردد. شهر باستانی تیگراناکرت آرتساخ یکی از آن چهار شهر همنامی است که در قرن اول پیش از میلاد توسط پادشاه تیگران بزرگ ساخته شده‌است. شهر تیگراناکرت در سال ۲۰۰۵ کشف شد. آن بر دامنه کوهی به نام "وانکاسار" در نزدیکی استان مارتاکرت (مارداکرت) قرار دارد.صومعه آماراس در قرن چهارم میلادی بنا شده‌است و در نزدیکی روستای "ماچکالاشن" در منطقه مارتونی قره باغ قرار دارد. اسپارت
میلس۱۵۶۷ق. م. شکیم
موقعیت جغرافیایی شکیم در کتاب مقدس به شرح زیر ذکر شده است : شمال بت ال و شیلوه، در راه خروج از اورشلیم به سمت سرزمینهای شمالی (قاضیان ۲۱) در فاصله نزدیکی از مکمته (یوشع ۱۷:۷) و دوتین (پیدایش ۳۷:۱۲) و در منطقه افرایم (یوشع ۲۰:۷) در زیر کوه گریزیم (قاضیان ۹:۶-۷). شکیم شهری کنعانی با تاریخ بسیار کهن بود. اولین اشارت به آن حدود ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد است. اولین اشاره به شکیم در کتاب مقدس در کتاب پیدایش ۱۲:۶ است که در آن ابراهیم به درخت بزرگ موره می‌رسد و برای خداوند قربانی می‌کند. در شکیم ابراهیم برای خداوند یک قربانگاه ساخت و خدا بر او آشکار شد و سرزمین را به او و فرزندانش داد (پیدایش ۱۲:۶). در این زمان خداوند عهدی را که با ابراهیم در سرزمین حران بسته بود تایید کرد و سرزمین کنعان را به او قول داد. واژه شکیم یا شحیم در عبری به معنی شانه است. در ادامه داستان در کتاب مقدس پسران یعقوب ( شمعون و لاوی ) انتقام تجاوز به خواهرشان دینه را با کشتن تمامی مردم شکیم می‌گیرند. بعد از این در کتاب خروج، یوشع بن نون قوم اسرائیل را در شکیم جمع کرده و به آنها می‌گوید که به تورات پایبند باشند. بسیاری اتفاقات مهم در کتاب مقدس نظیر عهد با ابراهیم، چاه یعقوب و مقبره یوسف در شکیم اتفاق افتاده است. این شهر در قرن دهم قبل از میلاد بازسازی شد و پایتخت افرایم گردید. وقتی شاهان پادشاهی شمالی اسرائیل پایتخت خود را به تیرزا و بعد به سامریه منتقل کردند شکیم از رونق افتاد. در عهد جدید عیسی با مردم سامری در شکیم ملاقات می‌کند. همچنین این شهر احتمالاً توسط حواریون عیسی مورد بازدید قرار گرفته است.