کدام روستاها به روستای آشوری‌نشین شهرت داشتند؟
جمعیت‌شناسی تاریخی منطقه ارومیه
در ژانویهٔ سال ۱۹۱۵ و پس از عقب‌نشینی نیروهای ارتش روسیه تزاری از ارومیه، سربازان ترک عثمانی، دست به کشتار آشوریان ایران زدند. به عنوان نمونه، در یک مورد نیروهای متجاوز، اقدام به محاصره، غارت و نابودی «روستای گلپاشان» —بزرگ‌ترین و ثروتمندترین روستای آشوری‌نشین ارومیه— کردند. این روستای آشوری‌نشین، دو هزار و پانصد نفر جمعیت داشت که در این حمله، همهٔ آشوریان روستا بجز دویست نفر کشته شدند. در «روستای هفتوان» —دیگر روستای آشوری‌نشین ایران نزدیک ارومیه— ۷۵۰ نفر گردن زده شدند و پس از آن ۵ هزار زن و کودک آشوری به اسارت درآمدند. در پی کشتارهای آشوریان، تنها ۲۵ هزار نفر از آشوریان ایران موفق به فرار از مرگ شده و در قفقاز جنوبی پناه گرفتند.
تاریخ اجتماعی مادها
آثار ارزشمند باستان‌شناختی به‌دست‌آمده از تپه نوشیجان، گودین‌تپه و دیگر محوطه‌های باستانی و همچنین سنگ‌نگاره‌های آشوری، نشان می‌دهند که در نیمهٔ نخست هزارهٔ یکم پیش از میلاد، سکونت‌گاه‌های شهری در مناطق مختلفی از ماد وجود داشته‌اند که مراکز تولید صنایع دستی و اقتصاد دامداری و کشاورزی اندکی را تشکیل می‌دادند. با قضاوت بر اساس منابع آشوری، شغل اول و اصلی مردم مناطق ماد، پرورش اسب و تولید صنایع دستی بود. آشوریان از مناطق مادی، اسب، گاو، گوسفند، شتر باختری، سنگ لاجورد، برنز، طلا، نقره و دیگر فلزات و همچنین پارچه‌های پشمی و کتانی را به عنوان باج و خراج دریافت می‌کردند. ترشاب (دورود)
ترشاب (دورود)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان دورود در استان لرستان ایران است. این روستا به همراه ۲ روستای گاوکشه و حشمت آباد به سه دِه آسترکی یا(چال آسترکی) معروف هستند. آسترکی ها حدود ۲۰۰تا۲۵۰ سال پیش در این مناطق یکجانشین شدن و تا قبل از آن مناطق سردسیری آنها نیز بوده است. امروزه افراد زیادی از طوایف دیگر در این مناطق زندگی میکنند و آسترکی های زیادی از چال آسترکی(حشمت آباد،گاوکشه،ترشاب) به شهر کوچ کرده اند، اما بازهم تعداد زیادی از آسترکی ها در این سه روستا ساکن هستند. موسیقی محلی و پاپ آشوری
به‌طور کلی هنرمندان آشوری نوین که به زبان "کوین عراقی" یا «آشوری استاندارد» (که بر اساس گویش معتبر ارومیه‌ای است و از گویش‌های حکاری نیز تأثیر می‌گذارد) آواز می‌خوانند، برای مردم قابل فهم‌تر و شناخته شده‌تراست. آهنگ‌ها با گویش‌های کوهستانی، مانند طیاره‌ای، معمولاً از سبک موسیقی رقصی محلی هستند و مخاطبان خاصی را به خود جذب می‌کنند. به دلیل تأثیر اعراب، برخی از خوانندگان آشوری ممکن است موال را در موسیقی خود بگنجانند. سبزوار
از جمله دهکده‌های تاریخی سبزوار می‌توان به مزینان، زعفرانیه، خسروگرد، باشتین و بسیاری دیگر اشاره کرد. سه اقامتگاه بوم‌گردی در سه روستای طبس، مزینان و زعفرانیه دایر است. کاروانسرای آشاغی (شکی)
از آنجایی که شکی از شهرهای تجاری و صنعتی قدیمی آذربایجان بوده‌است، کاروانسراهای متعددی در آن شهر بنا گردیده‌است. در قرون ۱۸ تا ۱۹، ۵ قلم کاروانسرا همچون کاروانسراهای «اصفهان»، «تبریز»، «لزگی، «ارمنی» و «کاروانسرای تازه» در شکی وجود دشته است، که ۲ تا از آنها – کاروانسرای «یوخاری» (بالا)، و کاروانسرای «آشاغی» (پایین) باقی مانده‌است. این دو اثر که به ۱۸]]|قرن ۱۸ تعلق دارند، توسط اوستاهای محلی بنا شده‌اند. این تخمین‌ها نیز وجود دارد، که کاروانسرای «آشاغی» متعلق به قرون ۱۶-۱۸ است. آشی
شاید بتوان یکی از نکات جالب این روستا را خلق و خوی خاص اهالی این منطقه بکر نامید. آشی که در امتداد کوی بیرمی قرار گرفته را می توان آخر روستای منطقه خاییز نامید و در اصل این منطقه در بن بستی قرار گرفته که چهار سوی آن را کو های سر به فلک کشیده بیرمی احاطه کرده است. بخاطر همین شرایط خاص و ویژه نیز اهالی این روستا چندان به ورود افراد غیرخودی روی خوش نشان نداده و از ورودی های روستا شاهد آن هستیم که بر روی دیواره سنگ ها مطالبی با عناوین تهدیدآمیز خطاب به بازدید کنندگان همچون "آشی جای گشتن نیست" "از ورود به روستا جدا خودداری کنید" "حمل اسلحه به هیچ عنوان تحمل نخواهد شد" و ... به چشم می خورد. از همین رو در استان بوشهر و شهرستان تنگستان نیز این منطقه و اهالی آن با خلق و خوی ویزه خود مشهور شده اند و تاکنون نیز بسیاری سعی می کنند وارد این روستا نگردند، مساله ای که باعث گشته همچنان روستا بکر و دست نخورده باقی بماند. کردشامی
طوایف و تیره هایی که در این روستا زندگی میکنن از خان زادگان قدیم ایل بختیاری هستند. این روستا در قدیم بسیار بزرگ تر و پر جمعیت تر بوده ولی بعد از گذشت سال ها پیشرفت کردن شهر هایی ایران مردم این منطقه به اصفهان ، شهرکرد و تهران مهاجرت کردن. تنها ربط این روستا به قوم کرد و شام (سوریه) فقط در اسم آنها هست این مردم نه کردن نه از شام امده اند همانطور که شهرکرد یا دهکرد(دژگرد) ربطی به کرد ها ندارد، این روستا هم ربطی به کرد ها ندارد. کردشاهی نشانگر چوپان های شاه نسب یا کیانی زاده بودن آنهاست.همین الان هم مردم عشایر یا روستا های بختیاری به چوپانان کُرد به پیرهنشون: کُردین به شلوارشون: شلوار کُردی می‌ گویند[نشونه دیگه برای اینکه این روستا هیچ ربطی به کرد ها ندارد] گوجی
گوجی یا گرجی روستایی کهن در دهستان زاوه بخش مرکزی شهرستان زاوه استان خراسان رضوی ایران است. با مردمانی خون گرم مهربان و شجاع و دانا که در گوجی زندگی می کنند روستای گوجی روستای پر بارندگی است همین موجب سرسبز بودن روستا و وجود چشمه های فراوان اطراف روستاست که با خوردن چند لیوان از آب معدنی این چشمه ها در عرض نصف روز سنگ کلیه دفع میشود همچنین این روستا دارای تنوع بسیار پوشش گیاهی و جانوری است به غیر از طبیعت دل انگیز این روستا مکان های دیدنی زیاد دیگری هم در این روستا وجود داردمثل قبرستان روستا که قبر هایی با قدمت بیش از دویست سال در آن یافت میشود و همین طور حمام قدیمی روستا همین طور خانه های روستا که شاید هرکدام مسکن هفت نسل قبل هم بوده است و همین طور سنگی که به طور طبیعی به شکل انسان در میان کوه ها واقع شده است و در میان اهالی روستا به عباسپور معروف است و مردم روستا افسانه های زیادی درباره عباسپور میدانند همین طور در روی تپه آنطرف روستا یک مزار امامزاده وجود دارد که اهالی روستا معجزه های زیادی از مزار این امامزاده دیده اند این روستا یکی از قدیمی ترین روستا های استان خراسان رضوی میباشد و تقریبا در مرکز این استان قرار دارد اهالی سالمند روستا اتفاقات طبیعی زیادی را مثل کولاک های برف زلزله های هولناک کسوف ها و خسوف ها و صاعقه های دلهره آور بهاری را به خاطر دارندفامیل اهالی روستا بلوچ زاده و نوری نژادو...ولی اکثر مردم روستا فامیل شان کوهجانی است در سال 1375 با هجوم اشرار افغان به این روستا اهالی روستا پس از ایستادگی بسیار دربرابر آنان مجبور به ترک زادگاه و مهاجرت به شهر های نزدیک شدند که چند سال بعد با ایجاد پاسگاه انتظامی در این روستا امنیت در آنجا تاکنون برقرار شد و همین هجوم باعث کمی متروکه شدن روستا شد. بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ جمعیت این روستا ۱۸۸ نفر (در ۶۸ خانوار) بوده است. دهستان آشناخور
دهستان آشناخور یکی از دهستان‌های استان مرکزی است که در بخش مرکزی شهرستان خمین واقع شده است.  روستاهای تابع آن عبارتند از: آشناخور، حسین آباد، خورزن، دهنو، رضاآباد، عکس آباد، علی آباد، فرج آباد، قره کهریز، قلعه آشناخور، نصرآباد، نورآباد موسیقی محلی و پاپ آشوری
پس از جنگ جهانی اول و در نتیجه نسل‌کشی آشوریان، بسیاری از آشوریان از منطقه کوهستانی حکاری در جنوب شرقی ترکیه به مناطق شمال عراق و شمال شرق سوریه رانده شدند و جنگ جهانی دوم آنها را در تماس مستقیم با غرب به ویژه ارتش انگلیس در عراق، روس‌ها در ارومیه و فرانسوی‌ها در سوریه قرار داد. اما ارتباط با انگلیسی‌ها بیشترین تأثیر را بر موسیقی نوین آشوری ایجاد کرد، به ویژه دوره پس از استقلال عراق در سال ۱۹۳۲، که شرکت‌های نفتی انگلیس را وارد عراق شدند و بسیاری از آشوری‌های انگلیسی زبان را استخدام کردند. در این زمان آشورها با موسیقی و سازهای غربی آشنا شدند. جوانان آشوری پس از دیدن و شنیدن نواختن انگلیسی‌ها، شروع به برداشتن و نواختن این سازهای جدید کردند. جوانان آشوری شروع به یافتن گروه‌های جدید و بازی در مهمانی‌ها، پیک نیک‌ها و سایر کارها برای آشوری‌ها و دیگران کردند. قره‌ضیاءالدین
قسمت‌های قره ضیاءالدین امروزی ترکیبی از روستاهای میرزا کندی، آوک و حاچا می‌باشد که در حال حاضر اراضی مربوط به آوک به "آوک یئرلری" و مزارع مربوط به حاچا به "حاچا یئرلری" معروف هستند.روستای قدیمی این شهرستان عبارت اند از: چورس، خانگاه، قره آغاج، حاجی لار، بسطام،.. لازم است ذکر شود که در بسیاری از موارد از روستای خانگاه (محل زندگی خان هاًاحمدی")اشتباهاً به صورت خانقاه (محل جمع خانه پیروان اهل حق یا علوی و… (جمع خانه دراویش)) نیز استفاده شده‌است که این منطقه کاملاً با این معنی در تضاد می‌باشد و هیچگونه اهل حق، علی‌الله، گوران و… وجود ندارد و همه ترک اصیل می‌باشند."روسا پسر ارگشتی این معبد را برای خالدی خدا بر پا کرد به نیروی خدا. روسا پسر ارگشتی سخن می‌گوید: این سرزمین خالی بود و چیزی در اینجا بر پا نشده بود و همانطوری‌که خدای به من فرمان داده‌است من در اینجا بنا ساختم و این‌جا را شهر روسا نامیدم. روسا پسر ارگشتی می‌گوید هر کس که این نبشته را منهدم کند و به آن زیان رساند یا آن را بشکند خالدی خدای او را به وسیله خدای هوا و خدای آفتاب و خدایان دیگر برخواهد انداخت و در زیر آفتاب نامی از خود نگاه نتواند داشت. منم رو سا پسر ارگشتی شاه نیرومند شاه کشورها سرور شهر توشیا. " ولسوالی کهمرد
از روستاهای مهم آن می‌توان به آجر، بنق، روی سنگ، دودَری، پایان باغ، مَدَر، دُرو، دوشاخ، باجگاه، انداب، دشت سفید، کِلیچ، دوآب، و میخ زرین می‌باشند. تاریخ ارومیه
از دهه ۳۰ سده نوزده میلادی تا جنگ جهانی اول، ارومیه به پایتخت معنوی آشوریان تبدیل شده بود. در طی جنگ جهانی اول ارومیه چندین نوبت دست به دست گشت. پس از فروپاشی ارتش روسیه در سال ۱۹۱۷م، مسئولیت حقیقی اداره امور در شهر به دست شورای مسیحیان آشوری (موتاوا) سپرده شد. پس از یک سلسله رویدادهای پی‌درپی غم‌انگیز و وقایع خونینی چون کشتار مسلمانان ارومیه به دست مسیحیان در ۲۲ فوریه ۱۹۱۸، ترور مطران مارشیمون به دست کردهای طرفدار سمکو در ۲۲ فوریه، رسیدن ۲۰ هزار ارمنی پناهجو از وان، جنگ‌های بین آشوری‌ها و ترک‌ها در نتیجه همهٔ جمعیت آشوریان در جلگه ارومیه جمع شدند. این جمعیت ۵۰ تا ۷۰ هزار نفری از آشوریان به سوی جنوب حرکت کردند تا تحت‌الحمایه بریتانیا قرار گیرند. این مهاجرت دسته‌جمعی به همراه زنان، کودکان و رمه‌ها از طریق صائین قلعه و همدان، در میان نبرد با ترک‌ها و کردها صورت گرفت. پناهجویان در بعقوبه -در نزدیکی شمال بغداد - اسکان یافتند. پس از رفتن آشوریان، سونتاگ، عالی‌جناب اسقف کاتولیک و اچ فلاومر، مبلغ باپتیست در آگوست ۱۹۱۸م در ارومیه به قتل رسیدند. آقاکندی
آقاکندی یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان آذغان بخش مرکزی شهرستان اهر واقع شده‌است.این روستامتعلق به هزاره اول ق.م می‌باشد. از روستاهای همجوار آن می‌توان از رشت آباد قدیم و جنگل آباد و نهار نام برد.ساکنین این روستای با صفا مثل اکثر روستاهابه شهرهامهاجرت کرده و در حال حاضر این روستا تقریباً دارای 24خانوار می‌باشد.از محاسن این روستا از طبیعت سر سبز آن می‌توان نام برد، از آن جمله مناطق کلهلی و گول ، گوزه لر و تنگ می‌باشند که در فصل‌های بهار و تابستان تفرجگاه مناسب برای گردشگران منطقه می‌باشند.این روستا از نظر تاریخی خیلی اهمیت دارد در این روستا چن قبرستان قبل از میلاد وجود دارد که یکی از قبرستان‌های ملقب به «رزگان» که افراد بومی به این اسم میشناسند،این قبرستان به ثبت ملی رسیده است ولی چند سالی است مورد غارت قرار گرفته‌است و آثار باستانی وگنجینه‌های بسیاری یافت شده ولی توسط افراد سودجو فروخته شده‌است ویک قبرستان در قسمت شمالی این روستا وجود دارد که به قبرستان ارمنی‌ها معروف می‌باشد که آن‌ها نیز توسط افراد سودجو مورد حفاری غیر مجاز گرفته‌است چن سنگ نوشته بزرگ قدیمی در ورودی روستا وجود داشت که به زبان‌های میخی وآشوری حک شده بود که دربارهٔ روستا وتاریخ آن حکایت داشت که آن نیز به غارت رفته‌است ولی یک سنگ نوشته کوچک با تلاش میراث فرهنگی هم‌اکنون در موزه شیخ شهاب الدین اهر نگهداری می‌شود براساس آثار وکتیبه‌های یافت شده قدمت این روستا به دوهزار سال قبل میلاد برمیگرد واقوام گوناگونی در این مکان زندگی می‌کردند که هرکدام در یک قسمت روستا و هرکدام قبرستان مخصوص خود را داشتند چاشم
در ۳ کیلومتری جنوب چاشم دشتی پهناور وجود دارد که نام آن آسران می‌باشد نزدیکترین معنی به آن، نگهبان آتش مقدس (ورجاوند)) می‌باشد زیرا زرتشتیان کوه‌ها را مقدس می‌شمردند و در کنار آسران کوه ازنا به معنای آتشکده قرار دارد این منطقه بر اساس استنادات محلی در قدیم شهری آباد و با جمعیت بوده‌است که شامل آبادی‌های چاشم، پرور، فینسک، شهمیرزاد، افتر، خطیرکوه و قلعه سارو و آبادی‌های تاریخی بین سمنان و مازندران بوده‌است آسران در دوره‌های اسلامی اولین سنگر در مقابل هجوم اقوام بیگانه به پایتخت طبرستان یعنی دشت پریم محسوب می‌شده‌است لذا برای اسپهبدان باوندی مستقر در فریم که در شمال چاشم قرار داشته ناحیه‌ای بسیار با اهمیت محسوب می‌شده‌است بارها سپاهیان اعراب صدر اسلام حوالی کلیس و تنگه‌های چاشم و خطیرکوه زمین گیر شده و با مقاومت آنها را از تبرستان بیرون راندند در حوالی آسران آثاری از وجود آتشکده و قلعه‌های متعدد که عموماً تخریب شده به چشم می‌خورد از قلاع مرتبط با آن می‌توان به قلعه سارو سمنان، شیرقلعه شهمیرزاد، قلعه بشم، قلعه کلیس، برج دیده‌بانی قدمگاه و قلعه کنگلو (معبد میترا) یا قلعه کوزا در نوار مرزی دهستان چاشم با دهستان بنافت ساری اشاره نمود که از طریق دود آتش با یکدیگر ارتباط برقرار می‌نمودند آسران در زمان حکومت ایلخانیان و مغولان نیز بر ایران، نکاتو یایلاق خوانده می‌شد در زمان میرعمادالدین محمود و قرن هشتم آسران در کنار پریم و هزارجریب یکی از نواحی سه‌گانه کوهستانات مازندران شرقی بوده‌است که به خاطر موقعیت خاص جغرافیایی و قلعه‌های فراوان تسلط خاصی بر جاده ابریشم و نواحی ایالت کومش نیز داشته‌است آسران در قرن هشتم بعلّت حملهٔ غافلگیرانهٔ همسایگان شمالی که میرعمادالدین محمود را تحریک به حمله به چاشم و آسران می‌نمودند از بین رفت و رونق و اعتبار گذشته اش را از دست داد گویا میرعمادالدین محمود بدون توجه به تحریکات سران هزارجریب بی‌دلیل قصد حمله و آزار به ملک محمود ولاش که حکمران مستقل و محلی آسران بود را نداشت روزی میرعمادالدین حکمران هزارجریب با لباس صوفیان سوار بر استر از کیاسر به سمت آبگرم افتر حرکت می‌کند و جهت استراحت در آسران اتراق می‌کند که با رفتار توهین‌آمیز و بی اعتنایی ملک محمود ولاش که او را درویش ساده‌ای می‌پنداشت مواجه می‌گردد لذا بر اساس ذهنیات منفی او در مورد ملک محمود و رفتار توهین‌آمیز وی از رفتن به آبگرم منصرف شده و با دو هزار نفر سپاه هزارجریب به آسران حمله می‌کند و ملک محمود که به قصد شکار از آسران خارج شده بود غافلگیر شده و شکست سختی خورده و به دلیل نداشتن تاب مقاومت به اصفهان عزیمت می‌کند لذا سلسله ایرانی حکومت محدود آل قارن منقرض گردید و آسران و چاشم و روستاهای توابع که برای مدتی پس از افول پریم که در اثر زلزله‌های متعدد از بین رفته بود دوباره به خاک هزارجریب ضمیمه گشت و غیر از سنگسر و شهمیرزاد که از تخریب مصون ماند عموم آبادی‌های این منطقه دچار زوال گردیدند یا نتوانستند همچون گذشته اعتبار خود را حفظ نمایند با انقراض حکمرانی محدود آل قارن در طبرستان و کوچ ملک محمود ولاش به اصفهان، به دستور میرعمادالدین ۴۰۰ خانوار از مردم چاشم و مجموعاً ۱۲۰۰۰ نفر از جلگه چاشم به خلرد هزارجریب تبعید شدند و برخلاف آنچه در تاریخ آمده دیگر به موطن خود بازگردانده نشدند سارگون دوم
در مغرب اولخو نیز چنین نواحی ثروتمند و آباد و متمدّنی وجود داشت. بسیاری از دهکده‌های این نقاط سخت مستحکم بودند ولی ارتش روسا که روحیهٔ خویش را باخته بود کوششی برای حفظ آن‌ها نکرد. کماکان آشوریان وارد قلاع ثروتمندی می‌شدند که ساکنان آن‌ها اموال خویش را رها کرده و گریخته بودند. بدین سبب بخصوص در اینجا ذخایر عظیم آذوقه بدست آشوریان افتاد. بخشی از مردم که به کوه‌ها پناه برده بودند بدست آشوریان نابود گشت. آشوریان دهکده‌ها را چنان‌که رسم ایشان بود سوزاندند و غارت کردند و سپس از طریق گردنهٔ قتور وارد خاک اصلی اورارتو شدند. ارومیه
بیشینهٔ آذری‌های ارومیه شیعه‌مذهب هستند اما در عین حال تعداد زیادی آذری‌های سنی‌مذهب حنفی و شافعی نیز در آن زندگی می‌کنند. مذهب اکثریت کردهای ارومیه نیز سنی است. همچنین اقلیتی از مردمان آشوری و ارمنی در این شهر زندگی می‌کنند. در سال ۱۹۰۰ میلادی حدود نیمی از جمعیت شهر ارومیه مسیحی اعم از آشوریان و ارامنه بودند اما بسیاری از آن‌ها در میان درگیری‌های روسیه و عثمانی در سال ۱۹۱۸ شهر را ترک کردند. پس از عقب‌نشین روس‌ها از این منطقه بیشتر مسیحیان باقی‌مانده در شهر ارومیه قتل‌عام شدند. در زمان رضاشاه پهلوی آشوریان ایران دعوت به بازگشت به این شهر شدند و چندین هزار نفر از آن‌ها به این شهر بازگشتند. دهستان آق‌کهریز
دهستان آق‌کهریز یکی از دهستان‌های استان مرکزی است که در بخش نوبران شهرستان ساوه واقع شده‌است.مردم این دهستان به زبان ترکی تکلم می‌کنند روستاهای تابع آن عبارتند از: بادام چالق، بیجی گرد، ترشک، چمران، ساربقاش، کشکور، لوئین، اتلن، اردمین، اسکین، زمبر، سنگک، قزلقاش، یاری آباد، بیوران، میچک، اکبرآباد قوشچی، علی درزی، آقچه مشهد، بالقلو، کهک، آق‌کهریز، غازم آباد، پیمان، دولت آباد، کله دشت، مر، ویسمان و شهر غرق آباد. خاوه (ورامین)
در کتاب نزهه القلوب نوشته حمدالله مستوفی قزوینی نام خاوه و ورامین به عنوان ابادترین روستاهای ری ذکر گردیده‌است. آشی
البته گفتنی است نام اصلی این روستا "آشیر" می باشد که پس از سال ها بخاطر بیان ساده تر به آشی تغییر پیدا کرده است. نقل شده که علت نامگذاری این روستا به نام "آشیر" نیز ورود جد بزرگ ساکنین کنونی این روستا به این منطقه بوده که نام ایشان "شیر" بوده و بنا به احترام به وی "آقاشیر" لقب داده اند و پس از آن روستا آرام آرام به راحت شده این نام یعنی آشیر و سپس آشی مشهور گشته است. جلو (عثمانی)
جیلو منطقه‌ای در شمال میان رودان نام منطقه‌ای کوهستانی در جنوب دریاچه وان در ناحیهٔ حکاری ترکیه‌است که پیش از سال ۱۹۱۵ نشیمنگاه جمعیت زیادی از آشوریان و ارمنی ها و همچنین اقلیتی از کردها بود. در این ناحیه ۲۰ روستای آشوری‌نشین وجود داشت. این منطقه به صورت سنتی به دو منطقه جیلو بزرگ و کوچک و ایشتازین تقسیم گشته بود که هر کدام مالک خود را داشت که هرکدام شامل روستاهای آشوری‌نشین خاص خود بود. با آغاز سال ۱۹۱۵ و در میانه تجزیه طلبی آشوریان و ارامنه این منطقه تحت حمله نیروهای ترک و همسایگان کرد قرار گرفت. پس از مبارزه‌ای کوتاه برای حفظ مواضع، آشوری‌ها مجبور به پناهندگی به ایران و شهر سلماس شدند. آشوریان و آذربایجان غربی در جنگ جهانی اول
آسوریان بومی ایران که تا این زمان در اطراف ارومیه در روستاها زندگی می‌کردند، حدود پنجاه هزار نفر تخمین زده می‌شدند که غیر از آسوریان جیلو بودند که از عثمانی فرار کرده بودند. تا این زمان، ایشان در ایران آسوده زندگی می‌کردند و ارتباط ایشان با مسلمانان خوب بود. اما پس از اینکه میسیونرهای روس، فرانسوی و آمریکایی کسانی از ایشان را از کیش قدیمی نستوری خود برگرداندند و ارتودکس، پروتستان یا کاتولیک نمودند، اندیشه‌هایی از دشمنی با دیگر ایرانیان در ایشان دمیدند و روزنامه‌هایی با زبان سریانی بنام «جوخو» و «زاهریراباهر» در ارومیه منتشر نمودند. دهستان اجارود شمالی
روستاهایی که از نظر تقسیمات کشوری در محدوده دهستان اند عبارتند از: انگورتلار سفلی، آرانچی، بابی کندی، بهرام آباد، بیک باغی، چونه خانلو، حواس کندی، خامسلو، ساری نصیرلو، سیدکندی، شکراب، شکرلوی سفلی، شکرلوی علیا، شوردرق انی، صغیرلر، عدالت قشلاقی، فرضی کندی، قاطریوران سفلی، قاطریوران علیا (یئدی قارداش)، قیزل گونئی، قشلاق حسین قلی «متروکه»، قشلاق مازان سفلی، قشلاق مازان علیا، کچلر، کله سرسفلی، کله سرعلیا، مشهدلو، نجفقلی قشلاقی، نقاره و هاچاکندتازه آشی
آشی، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان تنگستان استان بوشهر ایران که در منطقه گردشگری خاییز قرار گرفته و دارای طبیعتی بکر و دست نخورده می باشد. دهستان داران
می‌توان گفت افشار کهن‌ترین روستای منطقه می‌باشد که بیشتر اهالی ان به هادیشهر و مرند و تبریز و کرج و عمدتا تهران مهاجرت کرده‌اند .اکثرا در کارهای دولتی و ادارجات مشغول هستند. آسیاب خرابه جزو املاک شخصی افشار که در گذشته به عنوان آسیاب مورد استفاده قرار می‌گرفت ، اکنون جزو آثار باستانی به‌شمار می‌رود و هر سال بازدیدکنندگان زیادی را مجذوب خود کرده‌است. انار (مشگین‌شهر)
این روستا از روستاهای تاریخی ایران به‌شمار می‌رود که اخیراً به عنوان یکی از روستاهای هدف گردشگری در استان اردبیل تعیین شده‌است. روستای اونار بر روی تپه‌ای ساخته شده که در دو سوی آن رودخانه «اونارچای» جاری است و بر اثر آبیاری این رودخانه، باغ‌های سرسبز و مراتع دل‌انگیزی در خود روستا و اطراف آن به وجود آمده‌است. رودخانه اونارچای از دامنه کوه سبلان سرچشمه می‌گیرد و غیر از باغات و مراتع روستای اونار زمین‌های چند روستای اطراف را هم سیراب می‌کند. هنر آشوری
آشوریان در نزدیکی شهر موصل امروزی، در کنار رود دجله، ساکن بودند و پیش از این که به قدرتی مستقل برسند، تابع دولت میتانی بودند. هنر آشوریان را از جنبه‌های مختلف می‌توان متاثر از هنر بابلی دانست اما آشوریان که از جایی دیگر آمده و در شمال بین‌النهرین مستقر شده بودند، عناصری از فرهنگ پیشین خود را با فرهنگ و هنر بابلی در آمیختند. از حدود ۱۵۰۰ ق. م. تولید آثار هنر مستقلآشوری آغاز و تا ۶۱۲ ق. م. ادامه داشت؛ اتمام این تولیدات به دلیل نابودی این حکومت و فرو ریختن دژهای شهر نینوا -پایتخت پادشاهی آشور- بود. آشوریان با ساکنان سوریه باستان و کوه نشینان نواحی شرقی تر خویشاوندی داشتند، و علاوه بر این مواد و مصالحی چون سنگ و عاج فیل در اختیارشان بود که بابلی‌ها از آن بی‌بهره بودند.از شاخص‌ترین آثار آشوری می‌توان به نقش برجسته‌ها اشاره کرد که روایتگری ویژگی بارز این آثار است. هنرمندان آشوری نقوش حجاری را چون دیوارنگاره رنگ می‌کردند و صحنه‌های جنگ، شکار و مراسم مذهبی را با تأکید بر حضور مقتدرانه شاه نشان می‌دادند. محاصرهٔ شهر و قلعه دشمنان نیز از جمله موضوع‌های متداول در این گونه هنر آشوری است. در این صحنه‌ها تجهیزات و تدابیر جنگی و شجاعت سپاهیان آشوری با دقت بسیار تجسم یافته‌اند. از جمله این نقش برجسته‌ها می‌توان به نقش برجستهٔ "آشور بانیپال دوم در حال جنگ" که مربوط به حدود سال ۸۷۵ ق. م. است و از نیمرود به دست آماده اشاره کنیم.هنرمندان آشوری در بازنمایی حیوانات -به خصوص صحنه‌های شکار شیر- توانایی بسیاری داشتند و حالت‌های گریز و ستیز و مرگ حیوانات را بادقت و واقعگرایانه به تصویر می‌کشیدند؛ مثل نقش برجستهٔ "شیر محتضر"، حدود۶۵۰ ق. م، مکشوف در نینوا. در نقش برجسته‌های آشوری انسان بر خلاف حیوانات بسیار خشک و رسمی دیده می‌شود و عموماً سر و پاها از دید جانبی و بدن از دید روبرو ترسیم می‌گردد. ولسوالی نسی
دهکده های مشهور این ولسوالی عبارت اند از دهکده بادشهر، دوآب و جامرچ که در زیبا و آب و هوای مناسب شهرت به سزای دارند. این منطقه در گذشته، بخشی از پادشاهی نیمه‌خودسالاری با فرمانروایی میر بود. تورلاک، کالیفرنیا
تا ۱۹۳۰، آشوری‌ها، ۲۰٪ از جمعیت تورلاک را تشکیل می‌دادند که بیشتر در بخش زراعت فعال بودند. آنها چنان بخش شایان توجهی از جمعیت را تشکیل می‌دادند که حتی به بخشی از جنوب شهر ارومیه کوچک که از آنجا آمده بودند گفته می‌شد. این شهر از مراکز مهم جامعهٔ آشوری در آمریکاست، که از دهه ۱۹۱۰ وارد آن شدند. پس از نزاع سیاسی در عراق و انقلاب اسلامی در ایران ورود آشوریان به آن افزایش یافت. آشی
تمامی ساکنین این روستای بکر از سادات به نام شهرستان تنگستان بوده و قریب به اتفاق آنها نیز به "موسوی" مشهور می باشند. آشوری‌ها
در طول قرن گذشته میلادی بسیاری از آشوریان به نقاط دیگر دنیا از جمله قفقاز، آمریکای شمالی، اروپا و استرالیا مهاجرت کردند. حوادثی چون سیاست‌های ملی‌گرایی عربی حزب بعث عراق و سوریه، عملیات انفال صدام حسین، و انقلاب ۱۳۵۷ ایران از عوامل مهاجرت آشوریان بوده‌اند. آش (خمیر)
بعلت وجود داشتن «آس» یا «آسیاب» سنگی در این محل نام روستا «آش» نامگذاری شده‌است.  این روستا از سمت جنوب تپه خص واقع می‌باشد، و در حدود ۳۵ کیلومتر خاور «دهستان کوخرد» واقع شده‌است. آثار آسیاب «آش» قدیمی وجود دارد که در زمان قدیم به وسیله آن جو و گندم آسیاب می‌کردند، این آسیاب به‌وسیله آب به کار می‌افتاده‌است. پرندان
در میان اشکوری ها این روستا به نقطه آهنگری مشهور می باشد. از دیرباز در این روستا مردمانی زندگی می کردند که کار اصلی آنها آهنگری بوده است. بدین منظور قاطر و اسب چهارپاداران مناطق مختلف اشکور را نعل می کردند. هم اکنون نیز در این روستا یک دکان آهنگری وجود دارد. در گذشته این روستا مسیر رفت‌وآمد اشکوری ها به سمت قزوین نیز به شمار می رفت. خرقان
از روستاهای معروف و سرشناس خرقان میتوان به حصار ولی‌عصر، کامشکان،اسماعیل‌آباد (آوج)،چنگوره (آوج)، منصور (آوج)،روستای مشهد قرقان،علی‌آباد (بخش مرکزی آوج)،دیدار (آوج) و کلنجین اشاره کرد. آشتیان
در حال حاضر زبان فارسی در میان مردم آشتیان رواج دارد. در لهجهٔ خاص این شهر کلمات عمدتاً به صورت کتابی ادا می‌شوند. در شهر آشتیان و روستاهای مجاور آن مانند: آهو، سیاوشان، صالح‌آباد و گرکان زبان فارسی با لهجهٔ خاص منطقه آشتیان تکلم می‌شود. همچنین روستاهای کردیجان، هزارآباد، فیض‌آباد، بن‌چنار، سرهرود، خوراک‌آباد، مزرعه نو، بهارستان، نادرآباد، موسی‌آباد و سقرجوق به زبان خلجی صحبت می‌کنند. خانه زنیان
شهرت خان زنیان به جنگ انگلیس با ایل قشقایی و ایل کوهمره برمی‌گردد. ایل قشقایی یکی از بزرگترین ایل‌های عشایر ایران می‌باشد. استان فارس مهم‌ترین ییلاق و قشلاق این ایل بزرگ محسوب می‌گردد. این جنگ را باید اینطور تعریف کرد که، تیره «یار محمدلو» از طایفه معروف و بزرگ دره‌شوری در کنار خان زنیان اطراق کرده بودند. نیروهای انگلیسی به طور ناگهانی و بدون هیچ پیش‌زمینه‌ای به این تیره حمله می‌کنند و با تمام رشادت‌های عشایر، بخش زیادی از احشام آنها به غارت می‌رود. خبر به کلانتر طایقه دره شوری می‌رسد و در همان شب ایاز کیخا (کلانتر طایفه دره شوری) دستور حمله به اردوگاه انگلیسی‌ها را می‌دهد و تعدادی از نیروهای انگلیسی در این حمله زخمی می‌شوند. زبان تاتی ایران
برخی از واژه‌های زبان تاتی به گویش [[اسفرورین]] (از توابع [[شهرستان تاکستان]] در [[استان قزوین]]) برخی از واژه‌های زبان تاتی به گویش روستای [[سگزآباد]] (از توابع شهرستان [[بوئین‌زهرا]] [[استان قزوین]]) برخی از واژه‌های زبان تاتی به لهجهٔ شهر[[شال]] ([[استان قزوین]]) این گویش در منتهی‌الیه حدود مرزی [[استان مرکزی]] با [[استان همدان]]، در شمال [[شهرستان اراک]] استفاده می‌شود؛ در روستای [[وفس]] و سه روستای همجوار، یعنی [[چهرقان]] در غرب و [[فرک]] و [[گورچان (فراهان)|گورچان]] در شرق. این مناطق تقریباً در یک خط فرضی واقعند که احتمالاً حدود ۲۵۰۰۰ نفر از مهاجرین و ساکنین این روستاها به این لهجه سخن می‌گویند؛ البته در گویش این روستاها به‌طور جزئی تفاوت‌هایی مشاهده می‌شود ولی اصل و مبنای آن‌ها یکی است. این روستاها جمعیت ساکن فعلی آن‌ها حدود ده هزار نفر است. آشوری‌ها
آشوریان، آسوریان، کلدانی‌ها، آرامی‌ها یا سُریانی‌ها قومی هستند که ریشه آن‌ها به مردم سامی میانرودان باستان می‌رسد. به زبان آشوری (از خانواده زبان‌های سامی) سخن می‌گویند و دین مسیحی دارند. منطقه زندگی بومی آن‌ها اکنون در لبنان، شمال عراق، جنوب شرقی ترکیه، شمال شرقی سوریه، استان‌های مرکزی و بیشتر در شمال غربی ایران و تهران واقع شده‌است. بر طبق تورات و قرآن، ابراهیم پیامبر نیز سامی بوده و به این خاطر به سه دین یهودیت، مسیحیت و اسلام، ادیان سامی یا ابراهیمی گفته می‌شود ولسوالی ورس
تخت ورس، ایسپی غو، شیوقل، کنگ، یِگ، رزگ، [قول مسعود]، تنگ زردگ، سینه بولاق، قوناق، جوقول، سرو) که یکی از مناطق یا منطقه بسیار زیبای ورس است که در قریه‌های متعددی مثل: تنور، باریکی، خاک سیدقولی، رشک، نهورک، سفید نهور، نیک، میاندیک، قول پیری، اسپسنگ، قول محمد، بدقولک، شگتگ، قاف جوی، لدو، بید قول، پشه کل، آچه مزار «که زیارت بسیار بزرگ به اسم شاه سرورآغا در آن جا وجود دارد که در ایام سال ده‌ها هزار زائرین به زیارت آن می‌آید»، بونه غول قلعه شینیه، جویکاکه، آبقول و سیا قولک از مناطق معروف سراب است)، کوسه، بریکی، لیگان، تینل، قفقول، پتابجوی و تگابغار از مناطق معروف ورس است. ولسوالی گرزیوان
مشهورترین قریجات این ولسوالی عبارتند از: ۱- جرقلعه: ( که در آن لیسهٔ ذکور و اناث مکتب با سابقه جرقلعه واقع شده‌است)، ۲- گواکی: (که در آن مکتب ذکور و اناث گل‌تپه واقع شده‌است و غذاها و نان این قریه زبان‌زد عام خواص است و مردم آن به مهمان‌نوازی شهره‌اند)، ۳- تگابشان: (که در آن مکتب اناث و ذکور تگابشان واقع است و هم‌چنان بازار تگابشان هم در بین قریهٔ گواکی و تگابشان مشترکاً در روز ای ۲ و ۳ شنبه برقرار می‌گردد)، ۴- دهندره: ( که آبشار زیبای خواجه ‌ار درین قریه واقع شده‌است)، ۵- غلبیان: که بزرگ‌ترین قریهٔ این ولسوالی را تشکیل می‌دهد، سرچکان که مرکز این ولسوالی بوده و در روزهای ۴شنبه و ۵شنبه بازار این ولسوالی در آن برقرار می‌گردد، قریهٔ دریشاخ که آبشار زیبای دریشاخ درآن واقع شده ‌ست و این قریه سابقهٔ تاریخی بسیار کهنی برخوردار است که در کتاب‌های تاریخ به درهٔ شاهان مشهور است. آشوریه هخامنشی
در زمان فرمانروایی هخامنشیان بر آشوریه، پایتخت‌های سابق آشوریان یعنی نینوا، دور شاروکین و نمرود جمعیت پراکنده‌ای داشتند. بیشتر آشوریان در شهرهای کوچک و روستاها سکونت داشتند. با این حال، بنابه نظر برخی آشورشناسان شهرهایی مانند عرفه، تل حلف و اربیل سالم و دست نخورده ماندند. طبق گفتهٔ تاریخ‌نگار یونانی گزنفون، با وجود ویرانی بسیاری از شهرهای آشوریان در جنگ‌ها، آشوریانی که در روستاها زندگی می‌کردند، زندگی مرفهی داشتند. گزنفون و سایر یونانیانی که از آشوریه بازدید می‌کردند، پس از عبور از شهر نمرود که از آن به عنوان «ویرانه‌ای با ساکنانی اندک» یاد می‌کند، از روستاهای شمال غربی منطقه به دنبال کرانهٔ رود دجله این گونه یاد می‌کند: ... روستاهایی پر از ذرت وجود دارد، قصری پیداکردیم با روستاهای زیادی اطراف آن… آنان (یونانیان) در آن روستاها به مدت سه روز ماندند نه تنها به خاطر زخم هایشان، بلکه به خاطر اینکه آنان مقادیر بسیاری آرد و شراب و انبارهای بزرگ جو برای تغذیهٔ اسبان داشتند تمام این منابع توسط ساتراپ‌های منطقه جمع‌آوری شده‌است. این نقل قول نشانگر رونق کشاورزی و وجود کاخ‌های ساتراپی در آشوریه است. مکان دقیق کاخ‌ها مشخص نیست اما آستن هنری لایارد باستان‌شناس بریتانیایی، مکان کاخ‌ها را نزدیک زاخو کنونی پیش‌بینی می‌کند. کتیبهٔ یافت شده در مصر که به وسیلهٔ ساتراپ آن زمان آرسامس نوشته شده، از مراکز حکومتی آشوریان در زمان هخامنشیان را این‌گونه نام می‌برد: پیش از حکومت ایرانیان بر آشوریه، هخامنشیان تا حد زیادی تحت تأثیر آشوریان قرار داشتند. در زمان فرمانروایی هخامنشیان در این منطقه زبان آرامی به عنوان زبان میانجی با الفبای آشوری کاربرد روزمره داشت. مذهب آشوریان گرامی داشته می‌شد و سیستم قضایی آشوریان، تقویم آشوریان و قوانین حکومتی آنان به قوت خود باقی ماندند. آشوریان مانند سایر خراجگزاران ایران، مجبور به پرداخت مالیات و اعزام سرباز برای سپاه ایران بودند. نقش برجسته‌ای در کاخ آپادانا ادای احترام مردان خراجگزار آشوری را نشان می‌دهد که هدایایی را برای پادشاه ایران آورده‌اند: یکی چرم، یکی پارچه، دو نفر ظرف و دو نفر قوچ شرقی آورده بودند. آشوری‌ها
زبان و فرهنگ آشوری از جمله گویش‌های نوین آرامی و در شمار زبان‌های سامی شرقی- شمالی است و با زبان آشوری باستانی تفاوت دارد. آشوریان به گویش‌های گوناگون آشوری سخن می‌گویند و می‌نویسند. ازجمله این گویش‌ها می‌توان اورمژیانا (گویش ارومیه‌ای) و صلمسنایا (گویش سلماسی) را نام برد. گویش اورمژیانا تنها گویش آسوری است که دست‌کم از حدود سال ۱۸۴۸ به این سو ادبیات مکتوب ویژه خود را پدیدآورده است. نخستین فراورده‌های مکتوب آشوریان، متون مذهبی بوده‌است. در پی آن اشعار و داستان‌هایی به این زبان پدید آمد. برگردان آثار ادبی از زبان‌های دیگر به شکل‌گیری ادبیات آشوری سرعت بخشید. مارتوما او دو مشهورترین شاعر آشوری است. از برجسته‌ترین نویسندگان آسوری می‌توان شموپیل بیت کولیا دگوپتایا و پیره سرمس (نویسنده تاریخ ادبیات آسوری به زبان آسوری) را نام برد. آشوریان و آذربایجان غربی در جنگ جهانی اول
جنبش ترکان جوان که دارای گرایش‌های پان ترکیستی می‌بودند، تمایل به گسترش مرزهای سرزمینی خود داشتند. از آن جا که بیشتر سرزمین‌های اروپایی تحت سیطرهٔ خود را در خلال جنگ جهانی اول از دست داده‌بودند، در اندیشهٔ شکست دادن امپراتوری روسیه و گسترش مرزهای خود در شرق و ضمیمه ساختن مناطق ترک‌زبان قفقاز و آسیای مرکزی به امپراتوری عثمانی افتادند. بر همین اساس، ترکان عثمانی شروع به پاکسازی مناطق غیرترک‌نشین امپراتوری کردند. در این راستا، ارمنیان که بزرگترین اقلیت غیرترک ساکن در عثمانی و همچنین جداکنندهٔ مناطق ترک‌زبان قفقاز و ترکان عثمانی از منظر جغرافیایی بودند، قربانی نخستین نسل‌کشی قرن بیستم شدند. همزمان اقوام دیگر نظیر آشوریان مسیحی نیز در همین راستا نسل‌کشی شدند. معروف (ولسوالی)
معروف یکی از ولسوالیهای ولایت قندهار در جنوب خاوری افغانستان است. جمعیت آن در سال ۲۰۰۶ میلادی، ٢٠٠٠٠٠ نفر اعلام شده‌است. ولسوالی معروف ۳۰۰ قریه دارد قوم مشهور درقومهای پشتونها بارکزی و بعداٙ علیزی می‌باشد امپراطور احمدشاه درانی درین ولسوالی درنزدیک توبه وفات نموده درانی‌ها برای اولین بار درین ولسوالی جابجا ګردیده سربن نيکه جد دراني‌ها درهمين ولسوالی زندګي کرده معروف از شهر کندهار به فاصله ۱۹۰ کیلومتر دور است نصف از راهش تا ولسوالی ارغستان قیر ریزی شده نصفش خراب است معروف منطقه کوهستانی است سه دره عمده بنام معروف ناوه، سالیسون و اعلی جرګه دارند، معروف در شکم خود یک دریای کلان که در جغرافیه بنام ارغستان مسمی است در وی میګزرد امیر دوست محمد خان اولین شاه بارکزی‌ ها بودند که سرچشمه اش از معروف هست خاندان شان ۱۵۷ سال حکمرانی را برخاک افغانستان کرد، قبرستان از جد محمدزی (بارکزی) در معروف و ارغستان که پیشتر یک ولسوالی بودند وجود دارند که نامش در قدیم اراکوزیا بود اراکوزیا در زمانه‌های سکندر مقدونی ۳٢٣ سال قبل المیلاد بر ولسوالی‌های معروف وارغستان نهاده شده‌است که یک تاریخ علیحده در منطقه آسیای جنوبی داشت از روایات قدیمی نام پشتون‌ها برای اولین بار درین جا بر پشتون‌ها نهاده شده‌است امروز هر قوم درانی خود را از معروف وارغسان می‌دانند، و اجداد غلجی‌ها هم درنزدیک این ولسوالی زندګی داشت مثلاً هوتک بابا در اتغر متولد در قرن ششم شده ولسوالی معروف در قدیم‌ها تا ساحات پشین بلوچستان طولانی‌تر بود و بعد از کشیدن دیورند کوچک درآمد محصولات عمده اين ولسوالي عبارت است از ګندم ، انګور ، بادام ، نصوار ، انار وغيره. معروف در جنګ باروسها مخفي ګاه اولين براى مجاهدين بود با ديورند 160 کيلومتر طول دارد خنگ (بیرجند)
قدمت این روستا به دوران قبل اشکانی می رسد و در طول تاریخ همواره یکی از مراکز مهم آن منطقه بوده است؛ این روستا که به خُنگ شریف معروف است در دوره هایی جزو بلوک شاخن و القور بوده که به خنگ بیرجند و قبل آن خنگ قاینات شناخته می شده؛ خنگ شریف به وقفیات فراوان، شخصیت های بزرگ، تنوع قومی و نژادی و فرهنگی و همچنین افسانه های قدیمی و محصولات استراتژیک آن مخصوصاً زعفران و اخیراً زرشک شهرت دارد. آشی
از جمله افراد مشهور این روستا می توان به اشخاصی همچون؛ 1-سید اسماعیل موسوی( از یاران وفادار رئیس علی دلواری) 2- سید ابراهیم موسوی( از کدخدایان بزرگ منطقه) 3- سید محمود موسوی(از سیاسیون و افراد بانفوذ منطقه 4- سید عبدالحمید موسوی(از افراد خوشنام، معتمد و مردم دار منطقه) 5-سید محمد نامجو( از بازاریان قدیمی و خوشنام منطقه) 6-سید عطاالله موسوی 7-سید محسن موسوی 8-سید محمد موسوی اشنار
روستای اشنار یکی از قدیمی‌ترین روستاهای منطقهٔ بزقوش می‌باشد. رودخانهٔ معروف "اشنار چایی" که از کوه‌های حلمسی سرچشمه می‌گیرد در آن واقع شده‌است. منطقه قاراپیر و سنی مزار از مناطق بسیار قدیمی این روستا می‌باشد. محصولات این روستا بیشتر سیب، زرد آلو، گردو، گلابی، آلبالو، سنجد، به می‌باشد. سرکیس آغاجان
سایر کلیساهای دیگر که به وی نشان داده‌اند، عبارتند از: ((أومرا، مار اوراها، آرادن، ارموطا، آزاخ، افزروک شنو، آفزروک میری، أقری، البرکه، الفاف، آیت، اینشکی (باز سازی) , بابلو، باجده، باختمی، بادرش، باز، باگیری، بخلوجه، بشخابور، بشمیایی، باناصور، بیناثا، بلمد، بلیجانی، بی تانوری، ببیدی، بیبوزی، بیدارو، بیدیال، بیرکا، تاشیش، تلا، تن، توث شمایی، جدیدی، چقالا، چلک، چلک العلیا، چم ربتکی، جمبور، خلیلانی، خوارا، داودیه، دشتتاخ، دشقوتانی، دهی، دوری، دیری، دیریشکی، دیرابون، رومتا، سردراف، سردشتی، سکرینی، شرانش، شیوز، شکفدل، شولی، صورکا، صوریا، عین بقری، قرولا، آغاجانیان، کانی ماسی، گرماوا، کرنجو، کانی بلاف، کشکاوا، کوری گاڤانا، کومانی، گوند کوسا، لیڤو، ماریاقو /شیوز، مالختا، مانگیش الجدیده، ماوانا، مایی، معلثایی/شیوز، مرکجیا، مغاره، ملابروان، میرکاصور، موسکا، میروکی، میزی، میرگی، ناف کندالا، نهاوا، هاوریسک، هاوسارک، هزارجوت، هرماشی، هیس، هلوا، همزیه، هیزانی سفلی، هیزانی العلیا، هیزاوا، پیروزاوا، بیقولکی، بیهندوایا، شهرک تلکیف، دیانا (باز سازی)،سرسنگ (باز سازی)، شهرک رغید (کرملیس)، شهرک آواره گان در بغدیدا، شهرک آواره گان در برطلی، شهرک نور (تللسقف)، شهرک روستاها در بیرسفی)) سرکیس اغاجان هزارها خانواده آشوری که بس از انفجار کلیساها در بغداد و موصل در سال (۲۰۰۴) و کشتار مسیحیان متواری و به شمال عراق آمده بودند، در این روستاها که زادگاه اجدادیشان بودند، اسکان دادند و کمک‌های لازم را برای ادامه زندگی در این روستاها تقدیم کردند. برای حفاظت مسیحیان ساکن در (دشت نینوا) که یکی از مراکز بزرگ تجمع اشوریهای عراق است، اقدام به تشکیل نیروهای مخصوصی از آشوری‌ها در شهر و روستاهای آشوری در این منطقه نمود، این نیروها به پنج هزار نفر تخمین زده می‌شوند که توسط (۱۰۰) تن از افسران آشوری فرماندهی می‌شوند، از سال ۲۰۰۴ و تا کنون توانسته‌اند مسیحیان را از دست ترور و کشتار حفاظت کنند و همچنین مانع مهاجرت آن‌ها به خارج از کشور بشوند. در سال ۲۰۰۶ درخواست خودمختاری برای اشوری‌ها در کردستان عراق کرد، و پس از سه سال تلاش موفق شد آن را در ماده ۳۵ قانون اساسی اقلیم کردستان جایگزین کند. این قانون اساسی توسط پارلمان کردستان با ۹۶ رأی موافق و تنها یک رأی مخالف تصویب شده‌است. بر طبق این ماده آشوری‌ها حق تشکیل یک منطقه خودمختاری را دارند. یک سال پس از آن اعلان پشتیبانی از تشکیل استانداری در دشت نینوی کر و در مورد آن نیز کابینه وزراء عراق به ریاست مالکی در آغاز سال ۲۰۱۴ موافقت خود را به تشکیل این استان اعلان و کمیته مخصوصی برای تهیه اقدامات قانونی و اجرائی لازم تشکیل داد. از سال ۲۰۱۰ و تا کنون جمیع احزاب و گروه‌های آشوری تشکیل خودمختاری در کردستان و استانداری در دشت نینوی شعار اساسی خود قرار داده‌اند که آقای سرکیس آغاجان بنیان‌گذار این اندیشه بوده‌است. در سال ۲۰۰۵ تلویزیون ماهواره‌ای عشتار را تأسیس کرد، این تلویزیون مخصوص آشوری‌ها است، لیکن اهمیت مخصوصی به اقلیتهای دینی و قومی عراقی مثل ارامنه و ایزدی و مندایی و غیره می‌دهد، برنامه‌هایش بزبان‌های آشوری و عربی و کردی پخش می‌شود و برنامه‌های مخصوص نیز بزبان‌های ارمنی و مندایی دارد. در سال ۲۰۰۶ تلویزیون ماهواره‌ای (اینانا) بنیاد نهاد که برنامه‌هایش از (لندن) پخش می‌کرد. صاحب امتیاز ۹ مجله کردی و عربی و آشوری است و بیش از ۴۰۰ کتاب متعلق به تاریخ و فرهنگ و زبان آشوری چاپ و نشرکرده‌است. در اواسط ماه مارس ۲۰۰۷ مجلس ملی کلدانی سریانی آشوری را تأسیس کرد. این مجلس در انتخابات سال ۲۰۰۹ توانست نمایندگی مخصوص به مسیحیان را در مجلس استانداری‌های بغداد و نینوی بدست بیاورد. همچنین در انتخابات پارلمان کردستان عراق نیز که در سال ۲۰۰۹ برگزار شد، این مجلس توانست از پنج کرسی مخصوص به آشوری‌ها سه کرسی را بدست بیاورد و سال بعد نیز در انتخابات پارلمان عراق دو کرسی را کسب کرد. در انتخابات ۲۰۱۳درپارلمان کردستان دو کرسی ونمایندگی درمجلس استانداری نینوی را کسب کرد ودرسال۲۰۱۴نیز در مجالس استانداری‌های دهوک و اربیل به پیروزی رسید و با دو نماینده به پارلمان عراق راه یافت. در انتخابات ۳۰ آوریل ۲۰۱۴ با به دست آوردن دو کرسی در پارلمان عراق مشارکت کردند. در این هفت سال مجلس ملی به عنوان قدرتمندترین و پر نفوذترین نیروی مسیحی در عراق شمرده می‌شود. در کابینه‌های ششم و هفتم دولت منطقه فدراسیون کردستان عراق با پست وزیری مخصوص به مسیحیان را که وزارت پست و تلفن و تلگراف بود شرکت داشته‌اند. لازم به یادآوری است که مسیحیان عراق (۵) نماینده در پارلمان عراق و (۶) نماینده(۵ آشوری و۱ ارمنی) در پارلمان کردستان و در هر یک از حکومت‌های بغداد و کردستان یک وزیر دارند. علاوه بر این در هر یک از مجالس استانداری‌های اربیل (۲عضو) ودهوک(۳ عضو-دو آشوری یک ارمنی) و بغداد (۱ عضو) و نینوی (۱ عضو) و بصره (۱ عضو) و سلیمانیه (۱ عضو) عضو دارند.منابع فوق از مصاحبه خبرنگار وسام کاکو با سرکیس اغاجان منتشر شده در ویب سایتهای: اسبقران
اسبقران یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان رازلیق بخش مرکزی شهرستان سراب واقع شده‌است. این روستا از جنوب به روستاهای آبرس و شیرجین و از شمال به روستاهای میرکوه حاجی و سلطان مطوف است این روستا در بین روستاهای سراب به سرسبزی معروف بوده و باغ‌های گردوی این روستا در شهرستان سراب از شهرت خوبی برخوردار است.این روستا قریب به ۷۰ خانوار را در خود جای داده است. وجمعیت آن به ۲۰۰ نفر می‌رسد. این روستا دارای چندین طایفه می‌باشد (بخشعلی، اسلامیها، زینیها، صمدیها، جفرقلی‌ها) و مهمترین طایفه آن طایفه جعفر قلیها است بخش بزرگ جمعیتی این روستا را تشکیل می‌دهند این روستا دارای دو غار قدیمی است که در زبان محلی به آن‌ها «فرهاد کوئولی» گفته می‌شود. همچنین این روستا دارای ۳ رود می‌باشد که به نام‌های درمان ارخی، خیردا ارخ، و رود تاجیار که از این روستا می‌گذرد. آسفالت، امکانات آب، برق و گاز نیز در این روستا وجود دارد… بام (اسفراین)
عبدالغافر فارسی در کتاب «السیاق» اسفنج، بان و راونیر نام می‌برد که از قرای ارغیان‌اند. ابوسعد سمعانی (۶۱۶–۵۶۲ هـ) می‌نویسد:  سمعانی می‌نویسد : شمس‌الدین دمشقی در کتاب «نخبه الدهر فی عجائب البر و البحر» آورده‌است: «از شهرهای نیشابور، شهرستان را می‌توان نام برد که از بناهای عبدالله پسر طاهر است … دیگر سرزمین‌های با خزر بالین و غیان است که سرزمین غیان را چنان‌که سمعانی گفته‌است ارغیان نیز می‌خوانند، همه این سرزمینها بسیار پرفایده و حاصلخیزند» (دمشقی، ۱۳۵۶، ص ۳۵۰) باتوجه به گزارش‌هایی که به صورت پراکنده از لابلای منابع مختلف جمع‌آوری گشت، می‌توان چنین استنباط کرد که ارغیان تا حمله مغول یکی از ولایت‌های معروف که تابع نیشابور بوده و از لحاظ موقعیت در جنوب قوچان قرارداشته و حدود ۷۱ قریه را شامل می‌شده‌است. از این تعداد روستای ذکرشده مهم‌ترین روستاهای آن که به دلیل داشتن مشاهیر و رجال شهرت عام داشته‌اند؛ بان، اسفنج و راونیر می‌باشد. شهرستان ارومیه
از نظر قومی اکثر مسیحیان ایران را گروه‌های قومی ارامنه، آشوری‌ها و کلدانی‌ها تشکیل می‌دهند. غالب جمعیت آشوریان و کلدانیان مسیحی‌اند و به زبان «آرامی» صحبت می‌کنند. دربارهٔ تعداد مسیحیان ساکن در ایران آمار دقیقی در دست نیست، اما برخی منابع داخلی تعداد آنان را ۱۵۰ هزار اعلام کرده و برخی منابع نیز تخمین می‌زنند ۲۰۰ الی ۳۰۰ هزار مسیحی در کشور ایران وجود دارد. در زمان سرشماری سال (۱۹۷۶) حدود ۲۰۰٬۰۰۰ هزار نفر آشوی در ایران وجود داشت. قبل شروع جنگ جهانی اول در سال ۱۹۰۰ میلادی، آشوری‌ها در شمال غرب ایران، جمعیتی بالغ بر بیش از ۷۶٬۰۰۰ نفر بودند و بزرگترین گروه غیر مسلمان در ارومیه بودند و از ۳۰۰ روستای اطراف ارومیه، ۶۰ روستا کاملاً آشوری‌نشین و ۶۰ روستا نیز ترکیبی با جوامع آشوری، ارمنی و کرد بودند. در طی جنگ جهانی اول منطقه آذربایجان محل تاخت و تاز دو امپراتوری روسیه و عثمانی بود. امروزه جمعیت آشوریان در ایران حدود ۵۰٬۰۰۰ نفر تخمین زده می‌شود. بیشتر آشوریان ایران امروزه در تهران ساکن شده‌اند ولی در شهر ارومیه و روستاهای پراکنده اطراف ارومیه نیز اقلیت‌هایی از آن‌ها همچنان سکونت دارند. دوگونچی
عمده طوایف ساکن روستای دوگونچی شامل تیره‌های مختلف طایفه دوگونچی شامل عالینقی (عالینقیلار)، قاراجا آرتیقلی، ساروانلی به همراه تعداد ۱۵ خانوار از طایفه کسه آرکا (تیره قارالار) می‌باشد. نام‌های فامیلی روستا بیشتر شامل ایزدی، دوگونچی، توکلی، عزّتی و فامیلی دوگونچی می‌باشد. این روستا شامل ۵ مسجد می‌باشد. شایان ذکر است ترکمن‌ها برای اولین بار از فاصله بندر ترکمن تا گنبد کاووس در روستای دوگونچی نماز عیدین را برپاکرده اند (قبلاً به صورت پراکنده و در مکان‌هایی به نام یر مسجد برگزار می‌گردیده)؛ دوگونچی طایفه بزرگی از ترکمن‌های ساکن ایران می‌باشد که علاوه بر این روستا در روستاهای مرزنشین حایر حوجا (خیر خواجه) سفلا و علیا، داشلی برون، اینچه برون، دوز اولوم، تنگه لی (تنگلی) و شهر گنبد و… می‌باشد که از خلوص نژاد بیشتری نسبت به ترکمن‌های روستای دوگونچی می‌باشند، اصولاً این طایفه و طایفه طانا (طعنه) از نظر نسبی برادر می‌باشند. چهاردولی
چهاردولی یا چرداولی شهرت مردمان ساکن در شهرستان چرداول استان ایلام است. البته بسیاری از مناطق ایران, از جمله ملایر, نهاوند و اسدآباد در استان همدان، شاهین دژ در استان آذربایجان غربی، کنگاور و ماهیدشت در استان کرمانشاه، سنقر و قروه در کردستان, مناطقی از استان های فارس، قزوین و ... موطن این مردمان هستند. ایل چاردولی از طایفه بزرگ ریزه وندی هستند و گویش آنها قرابت بالایی با کُردی کلهری و همچنین کردی اردلانی دارد و از نزدیکانِ ایل زنگنه هستند. نسل‌کشی آشوری‌ها
جمعیت آشوری‌ها در اوایل سده بیستم در امپراتوری عثمانی و به همراه آشوریان ساکن ایران، عراق و سوریه بین ۶۰۰٬۰۰۰ تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر برآورد شده‌است. جمعیت قابل توجه آشوری‌ها در مناطق ارومیه، وان، حکاری، طور عبدین، استان سعرد و شرق استان‌های دیاربکر، ارزروم و بتلیس سکونت داشتند. شش ولایت ارمنی
بر مبنای این تقسیم‌ها از نیمهٔ نخست سده ۱۹ (میلادی) تا ۱۸۳۰م شهرها و روستاهای ارمنستان غربی و برخی شهرهای ارمنی‌نشین در محدودهٔ پاشانشین‌های ارزروم، دغوبایزید، قارص، وان، دیاربکر، قیصریه، سیواس و آخالتسیخه قرار می‌گرفت و برخی مناطق ارمنی‌نشین نیز در حدود پاشانشین ترابوزان واقع می‌شد. آذرشهر
آذرشهر یکی از شهرهای تاریخی شمال غرب ایران است که منابع قدیمی نام آن را به صورت ده نخوارگان و ده نخیرجان نوشته‌اند و در کتاب‌های جغرافی قدیم عرب این نام به شکل «داخَرَّقان و دخارقان درآمده‌است. یاقوت حموی از این شهر باعنوان «دِه‌نَخیرجان» یاد کرده‌است؛ درحالی که حمدالله مستوفی از عنوان «دهخوارقان» استفاده نموده‌است. اکثر مورخان از آذرشهر به عنوان شهری کوچک با هشت روستای تابعه یاد می‌کنند و از وفور باغ‌های انگور، و میوهجات مختلف آن سخن به میان آورده‌اند. همچنین لپه آذرشهر و گردوی آذرشهر شهرت جهانی دارد. در روستای فیروز سالار آذرشهر باغ‌های پسته وجود دارد. آشتیان
محلات معروف این شهر عبارتند از: صادق بیک، مازری، باغچه حلاری، آقازیارت، میدان امین نظاره، محنت آباد، باقرآباد، بازار، دشت، گلشن، حسن‌آباد، شهرک سجادیه، شهرک جوادیه، لاقه وکله پشته.. نسل‌کشی آشوری‌ها
در سال ۱۹۱۸ گروهی از مهاجرین آشوری نجات یافته از قتل‌عام تُرک‌ها به شهر بعقوبه و گروهی دیگر که تعدادشان همراه ارمنیان به ۶۰–۵۰ هزار نفر می‌رسید به بغداد رسیده و در اردوگاه‌هایی که ارتش بریتانیا ساخته بود اسکان یافته و در شرایط چادرنشینی به سر می‌بردند. مهاجرین از لحاظ تغذیه تأمین شده بودند ولی شرایط زیستی آن‌ها غیرقابل تحمل بود. یکی از شهود گواهی می‌داد که: «در اوایل تعداد فوت شدگان به‌طور متوسط روزانه به ۷۰ الی ۸۰ نفر می‌رسید.» آشی
یکی از شگفتی های این روستا نیز وجود آثار باستانی متعددی است که کارشناسان قدمت برخی از آن ها را به دودمان ساسانیان نسبت داده اند. از جمله آثار باستانی موجود در این روستا می توان به دو آسیاب بزرگ و قدیمی در ورودی تنگ این روستا نام برد که هنگام عبور از آنها نمایی محسور کننده به تنگه رمزآلود این منطقه می دهد و چشم هر رهگذری را محو تماشای این زیبایی ها می کند. موسیقی محلی و پاپ آشوری
در سرزمین آشوریان در شمال موصل بود که مردم بیش از دویست سال قبل از نخستین مبلغین انگلیسی، شروع به نوشتن به زبان بومی سریانی کردند، اگرچه اولین سوابق مربوط به زبان سریانی مربوط به آشوریه هخامنشی در سده ۵ پیش از میلاد است. آشی
از دیگر آثار کهن و رازآلود این روستا نیز می توان به معبد تخریب شده و خرابه ای اشاره کرد که در میان روستاییان به دلیل داشتن چهار طاق در 4 جهت اصلی به چهارطاق معروف گشته است. خرابه ای که شاید بتوان عجیب ترین نقطه این روستا عنوان کرد زیرا در شعاع 5 متری دیوارهای این معبد هیچگونه گیاهی قادر به رشد نیست و هر گونه کشت و کشاورزی رو به نیستی می رود. لازم به ذکر است که بررسی کارشناسان نشان داده قدمت این بنا به پیش از زمان هخامنشیان بر می گردد زیرا در این خرابه آثاری از وجود آیین های گبری(کافرانی که پیش از دین زرتشت به قربانی کردن افراد اعتقاد داشته اند) یافت شده است. آرامی نو آشوری
تنها دو گویش از آسوری مدرن (که از آن با آرامی مدرن یا سریانی نیز یاد می‌شود) توسط مردمان آشوری‌زبان به‌کار می‌رود. آشوریان گویش‌های مدرن خود را سریانی می‌نامند. از مهم‌ترین زیرگویش‌های آسوری نو، اورمژنایا یا اورمیه ایی و شاپدنایا، یعنی گویش آسوری‌های ارومیه که به‌صورت مکتوب با ادبیات ویژهٔ خود از نیمهٔ دوم قرن ۱۹ رواج یافت. تقسیم‌بندی گویش‌های مدرن عبارت است از: اشورآباد (ازنا)
اشورآباد روستایی از توابع بخش جاپلق شهرستان ازنا در استان لرستان ایران است. این روستا بیشتر ترک نشین است و مناطقی با اسم کرم آباد،بچه آخار،جوب آشوراباد (جی آشیراباد) ، دره کنگر (کنگر درسی) ، هفت جفت و... را دارد شوسنی
این روستا در دهستان رستم یک قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱٬۱۷۲ نفر (۲۸۳خانوار) بوده‌است. وجه تسمیه این روستا از شاه حسنی گرفته شده‌است که نام یک امام زاده می‌باشد که در مرکز این روستا واقع شده است،با نام امام زاده شاه ابوالحسن.گویش مردم این روستا لری می‌باشد. این روستا در کنار کوه سیاه واقع شده که در بهار جلوه‌ای زیبا در این ناحیه ایجاد می‌کند از آثار کهن این روستا یک آسیاب ابی است که متعلق به خاندان قیصری می‌باشد که نوادگان آن‌ها هنوز در این روستا ساکن هستند این اسیاب در حال حاضر تخریب شده و اثار کمی از ان باقی‌مانده‌است. همینطور یک اتشکده در کوه همجوار آن قرار دارد که در اصطلاح محلی به آن تشگه میگویند. جمعیت‌شناسی تاریخی منطقه ارومیه
در فوریهٔ سال ۱۹۱۵ ارتش عثمانی ۶۱ آشوری را در نزدیکی ارومیه به گروگان گرفت. در نهایت ۲۰ نفر با دادن جزیه آزاد شدند و باقی آنان همچون اسقف مار دنخا اعدام شدند. بنا به نوشته‌های آسوریان شمار آنان تا پیش از جنگ جهانی اول در ارومیه و سلماس، مجموعاً به ۲۰۰ هزار نفر می‌رسیده‌است. از دهه ۳۰ سده نوزده میلادی تا جنگ جهانی اول، ارومیه به پایتخت معنوی آشوریان تبدیل شده بود. در سال ۱۸۹۸ میلادی، گروهی از نسطوریان ارومیه تغییر مذهب داده و به کلیسای ارتدوکس روسی پیوستند. آشوری‌ها
جمعیت آشوریان ایران در میانهٔ قرن نوزدهم میلادی به ۱۳۸۰۰۰ نفر می‌رسید که عمدتاً در آذربایجان غربی ساکن بودند و به دو گروه عمدهٔ مذهبی نستوری و کاتولیک تقسیم می‌شوند. جمعیت آشوریان ایران در میانهٔ قرن بیستم میلادی به ۲۰٬۰۰۰ نفر کاهش پیدا کرد. تیس
روستای تیس براساس آخرین آمار سرشماری سال ۹۵ یکی از بزرگترین روستاهای استان سیستان و بلوچستان است و جمعیت آن از ۲۸ شهر استان بیشتر است که در زیر آمده‌است. رودخانه لاوری از میان شهر می‌گذرد و خلیج چابهار در غرب آن قرار گرفته‌است. بلندی‌های چندی مانند کوه‌های شهباز، پیلبند و لاوری، شهر تیس را احاطه کرده‌است. این شهر آب و هوای گرم و خشک دارد. شهر تیس از مراکز عمده سوزن‌دوزی است که بیشتر از سوی زنان شهر تولید می‌شود. این شهر دژی به نام قلعه پرتغالی‌ها دارد که از دیدگاه دیرینگی و نوع معماری شایان توجه‌است ولی هم‌اکنون ویرانه‌ای از آن به جای مانده‌است. ارسباران
در آغاز جنگ‌های روس - ایران بخش مهمی از مردم زندگی عشایری داشتند. شش ایل عمده شیعه ترک‌زبان عبارت بود از چلبیانلو (۱۵۰۰ خانوار)، قاراچورلو یا قره چورلو (۲۵۰۰ خانوار)، حاج علیلو (۸۰۰ خانوار)، بیگ دیللو (۲۰۰ خانوار)، و گروه‌های دیگر (۵۰۰ خانوار). آن زمان، اهر به عنوان مرکز ناحیه ۳۵۰۰ نفر جمیعت داشت. جمعیّت عشایری ارسباران در دو قرن بعدی زیاد نشد. در سال‌های ۱۹۶۰ و ۲۰۰۸ این جمعیت، به ترتیب ۳۰۰۰۰ و ۳۶۰۰۰ نفر تخمین زده شده‌است. در طول زمان به تدریج سر ریز جمعیت عشایری در روستاها ساکن شدند. در آغاز سده بیستم میلادی منطقه شامل ۴۰۰ روستای مسلمان‌نشین و ۱۷ روستای ارمنی‌نشین بود. بروز قحطی و بی سامانی‌های پس از جنگ جهانی دوم شروعی بود برای مهاجرت اهالی ارسباران به حاشیه تبریز و تهران و فعالیت به عنوان نقاش ساختمان. اصلاحات ارضی سال‌های ۱۳۴۲–۱۳۴۴ باعث شتاب بیشتر مهاجرت شد. اعلام ارسباران به عنوان منطقه حفاظت شده در سال ۱۳۵۰، بدون جبران خسارات مالی اهالی، یک فاجعه انسانی بود. روستائیانی که دیگر مجاز به نگهداری بز نداشتند و آخرین ممر زندگی را از دست داده بودند ناچار دهات را تخلیه کردند. مثلاً: جمعیت روستای عباس‌آباد از ۶۰ خانوار سال ۱۳۴۹، به ۱۲ خانوار در سال ۱۳۸۴، رسید. در عرض همین زمان همهٔ روستاهای نزدیک (آینالو، ینگی قیشلاق، گاویران و گرمناب از سکنه خالی شده بودند) قوشچی (ارومیه)
جمعیت مهاجر اهالی این شهر به قدری بوده که منطقه‌ای در ارومیه (۶۰ طناب) به منطقه قوشچولولار مشهور است، که اکثر اهالی مهاجر شهر قوشچی در این منطقه ساکن می‌باشند. شهرستان آوج
مکان‌های دیدنی فراوانی در این شهرستان وجود دارد که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به دره سرسبز روستای توآباد، خروس دره، برج‌های دوگانه خرقان واقع در روستای حصار ولیعصر، کاروانسرای شاه عباسی آوج، آبگرم معدنی شهر آبگرم، تفرجگاه علی بولاغو در روستای ارتش آباد، درخت کهنسال روستای پروان، آبشار و پل معلق شاه دره آوج ، آبشار روستای منصور، غار قلعه کرد، غار عباس‌آباد، امامزاده‌های روستای کلنجین، امامزاده اسماعیل، کوه بلند آق داغ، کهن سرزمین روستای وروق، طبیعت روستای مشانه، روستاهای دیدنی کامشکان، اروان، اسماعیل‌آباد، نیریج، شهیدآباد، قهوج، قیرخ بولاغ (چهل چشمه)، روستای منصور، امامزاده علاءالدین، چوبینه، چنگوره، روستای یمق و… نام برد. ارمنی‌های گرجستان
برای نمونه می‌توان خانه زیبای «ملیک آزاریانتس» در تفلیس در خیابان اصلی موسوم به «خیابان روستاولی» را نام برد. فش
مردم فش کرد بوده و به گویش پشی تکلم می‌کنند که خاص این روستاست. گویش پشی شاخه‌ای از زبان کردی گورانی است که تأثیراتی از لری، لکی و کلهری را نیز نشان می‌دهد. مذهب اکثر مردم این روستا شیعه بوده و گروهی از پیروان دین یارسان نیز در آن زندگی می‌کنند. در کتاب خارکسی جغرافی‌دان یونانی اواسط قرن اول میلادی نام "هوش" در اطراف کنگاور ذکر شده ولی به هر حال قدمت روستای فش حداقل به دوره ساسانیان باز می‌گردد (با توجه به کتیبه هفت برادران و روایت‌ها)، همچنین امامزاده فش که به احتمال بسیار زیاد قبل از اسلام آتشکده بوده و سنگ قبرهای قدیمی روستا قدمت بیش از هزار ساله روستا را با قاطعیت تایید می‌کند. گفته شده که دره فش یکی از شکارگاه‌های خسروپرویز بوده و به دلیل سرسبزی و علفزارهای آن "پش" به معنی ریش آراسته یا یال اسب نامگذاری شده است که معرب آن "فش" می‌باشد اما اهالی روستا هنوز هم آن را پش می‌نامند. گفته می‌شود برخی از همراهان شاهزاده شیرین بانو زمانی که از ارمنستان به کرمانشاهان آمدند در روستای فش ساکن شدند. شغل اصلی مردم روستا کشاورزی و باغداری است، همچنین ساخت سازهای سنتی همچون تنبور و سه تار و تار از گذشته دور در این روستا رواج دارد، همچنین عده‌ای از اهالی به شغل نظامی‌گری اشتغال دارند. از زیبایی‌های این روستا می‌توان سراب فش، سراب گرمه‌خوانی، سراب بایجان را نام برد که جوی‌های ویسار، بایجان، چم، بلینه و فشخوران را در این دره جاری کرده که درنهایت آب آنها به رودخانه گاماسیاب می‌پیوندد. همچنین روستا دارای جنگل‌های دست کاشت که اکثرا درخت تبریزی و سپیدار است و باغهای میوه می‌باشد که سرسبزی و منظره چشم نوازی به آن بخشیده است. این روستا با کوه‌های همچون قلالولان، سه تخت (بلینه)، الیه ور، سراب (سرتخت) احاطه شده و نمایی از کوهستان زیبای امروله از همه جای روستا دیده می‌شود. محصولات کشاورزی عمده روستا شامل گندم، گیشنیز، چغندر، سیر و صیفی جات است و محصولات باغی عمده آن شامل انگور، گردو، زردآلو و غیره می‌باشد. بخش‌های کردنشین سوریه
آشوری ماناشید
این روستا به‌دست مهاجران سوئیسی-آلمانی و با نام "ماناشید" ایجاد شد و تا مدتی با پنیرش شناخته‌شده بود. این روستا بعدها به‌عنولن بخشی از ناحیه شاهومیان در جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجان به‌دست توسط ارامنه آباد شد. در طی جنگ قره‌باغ و در میان عملیات حلقه در بهار ۱۹۹۱، پیرامون ماناشید صحنه جنگ بسیار سختی بود. در سپتامبر ۱۹۹۱ "شیکاگو تریبون" گزارش داد که ساکنان این روستا ماه‌ها بدون برق، گاز و تجهیزات زندگی کرده‌اند و همچنین مدرسه تعطیل شده است، زیرا ساکنان از قراردادن شمار زیادی از کودکان در یک مکان شلوغ و پرتجمع به‌دلیل گلوله‌باران و انفجار واهمه دارند. در آن زمان گزارش‌ها هنوز پیروزی نیروهای آذری در جبهه‌ها را نپذیرفته بودند؛ زیرا یکی از جنگجویان ارمنی که ساکن این ناحیه بود و برای دفاع از روستا آمده بود که نیروهای آذری فقط بمب دارند و جنگجویان خوب و ماهری نیستند. پس از درگیری‌های فراوان روستا از مردم ارمنی خالی شد و این روستا و کلیسای "سورب هوانتس" نابود شد. چند سال بعد روستایی جدید با نام "منش‌لی" در این ناحیه با سکونت شماری از مردم آذری در این ناحیه ایجاد شد. شاه‌وران
شاهوران، روستایی از توابع بخش طارم سفلی شهرستان قزوین در استان قزوین ایران است. درنزدیکی آلتین کش میباشد و بیشتر به عنوان قشلاق استفاده میشود . شغل اصلی ساکنین دامداری بوده که اکنون کشاورزی و زیتونکاری نیز بخش اصلی تر درآمد ساکنین را تشکیل میدهد و دارای دو آبریز فصلی مهم میباشد که محل تامین آب اصلی روستا شیزر چای میباشد. آبریز دوم قورو دره میباشد که حدود ۶۵ سال محل تامین آب خانواده اصلی روستا بنام قنبری میباشد. دارای مردمان خونگرم و مهمان نواز که از ایل عشایری بزرگ و قدیمی چموشگزک میباشند و ییلاق آنها منطقه سرسبز و باصفای شامادشت میباشد. با روستاهای آلتین کش از طرف شرق.هندی زمین از طرف شمال و بابا و نهران از سمت جنوب و روستای گیلانکشه از سمت غرب همجوار است. بگعان
بگعان، عشیره وهمچنین روستای از توابع شرق اهواز و بخش هویزه شهرستان دشت آزادگان در استان خوزستان ایران است. علاوه بر آن بگعان نام طایفه ایی عرب است که ساکن شرق اهواز میباشند این طایفه خود قسمت بزرگی از یک طایفه ی بزرگتر به نام بریهه میباشد. طایفه بگعان دارای دو روستای محل سکونت میباشند که روستای قدیمی با نام بربوگه معروف است و این نام گذاری بدان سبب است که به هنگام بارش مقدار زیاد باران در این روستا از زمین روستا حباب هایی بیرون می اید که دلیل ان میتواند نفت خیز بودن این زمین ها باشد. روستای دوم نیز بنام شهرک معروف است و در فاصله ۲ الی ۳ کیلومتری شمال شرقی بربوگه است و در مجاورت رشته کوههای حمرین میباشد گفتنی است که روستایی که از توابع هویزه است منتسب به این طایفه میباشد و همچنین قسمت دیگری از این طایفه ساکن ابادان و خرمشهر نیز است. ابگع در عربی به معنای پیسی میباشد که نام گذاری این طایفه براین اساس بوده است که جد اول این طایفه بیماری پیسی داشته و فرزندان او را فرزندان ابگع نامیدند که در عربی بگعان گفته میشود یعنی کسانی که پیسی دارند البته این نام گذاری فقط انتسابی به جد انهاست و انها پیسی ندارند. طایفه بگعان خود به چندین شاخه تقسیم میشوند که شاخه را بیت میگویند. مهمترین شاخه ی بگعانی ها بیت اشحیتی، بیت امخلیف وبیت ابریهی وبیت حمود هستند، اما بیت اشحیتی مهم‌ترین هستند زیرا اشحیتی و با حاج اشحیتی تنها فرزند عطیه بود ولی با وجود داشتن عمو زاده های فراوان، اشحیتی توانست با حکمت و ‌درایت وشجاعت خود شخصیتی بی نظیر برای فرزندان علی الابگع ایجاد کند تا جای که همانند حاتم‌ طایی به ابن الابگع مشهور شد ومضیفش وانصافش زبان زد خاص وعام گردید.. اشحیتی ۲ فرزند داشت؛ حسن وحسین، که اسود فرزند حسن شخصیتی مهم بود که شیخ خزعل خود در فیلیه از او‌استقبال می کرد چون به حکمت ودرایت مشهور بود و شخصی کریم النفس بود.در زمینه شعر وادب بگعان شاعر امسلم البگعانی زبان زد بود و‌اشعار وغزل های عرفانی-فلسفی از او به جای مانده که در میان بگعان و‌عشایر همجوار همانند البو‌عطوی، آلبوبالد، حزبه وغیره نسل به نسل منتقل می شود..امسلم اشعاری در زمینه مشکلات زندگی روزمره، عشق ومحبت،وحتی دوستی با حیوانات داشت که اشعار وی در مورد لاکپشت وخرچنگ و بسته خرما(الرطیلیه) آثاری در حد کلیله و دمنه داشت که به دقت احساسات، روان شناسی، آرزو و امیدها، وحتی زندگی جانداران طبیعت را به شیوه ی زیبا ‌و شاعرانه به تصویر می کشد. از دیگر شخصیتهای بگعان می توان به حاج عبود از بیت اشحیتی اشاره کرد که شیخ بلا منازع عشیره و مردی معروف به شجاعت وسخاوت اشاره کرد، وی ریاست عشیره را تا زمان وفاتش در سال ۲۰۱۲ به عهده داشت. همچنین از شخصیت های معروف بگعان، ملا عبدالکریم بگعان می توان اشاره نمود که مردی است ادیب و‌صاحب دل..که اشعار زیبایی در مورد مسائل اجتماعی سروده است. در روستای بربوگه که در بخش غیزانیه از توابع شهرستان اهواز میباشد جمعیت آن ۱۹۸ نفر (۲۰خانوار) و در روستای بگعان۲ (شهرک) جمعیت ان ۱۴۷ نفر (۱۶خانوار) و در روستایی که در هویزه قرار دارد جمعیت به شرح زیر است. این روستا در دهستان بنی‌صالح قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۱۴ نفر (۱۵خانوار) بوده‌است. آشتیان
این شهر و مناطق اطراف آن جزو قدیمی‌ترین شهرهای ایران است که از تاریخ کهنی بهره می‌برد. این منطقه در زمان پیش از اسلام نیز معمور و آباد بوده‌است؛ ولی متأسفانه به دلیل بی‌توجهی مردم و مسئولین وقت بسیاری از بناهای قدیمی این شهر شامل ۱۵ آتشکده و۷ قلعه، آب‌انبارهای قدیمی سردرهای منقش و زیبا و حمامی معروف به حمام آقا در طول سالیان مختلف ویران شدند تا تنها از آن همه تاریخ فقط نامی در کتاب‌ها موجود باشد. با این وجود هنوز آثار تاریخی، زیارتی و مناطق طبیعی متعددی در آشتیان و روستاهای اطراف آن وجود دارد که می‌تواند برای گردشگران واجد اهمیت باشد. آشنان
آشنان (یا آشنو) روستایی از توابع دهستان بهارستان، بخش مرکزی شهرستان نائین در استان اصفهان، ایران است. در منطقه معمولاً این روستا را با نام آشنو می‌شناسند. { } شوند
نام این روستا آنگونه که حمدالله مستوفی در کتاب نزهه القلوب ثبت کرده است، در قدیم اشوند بوده است. اشوند ریشه‌ای پارسی دارد. به لحاظ زبان‌شناختی، این نام از دو جزء اَشا+وند تشکیل شده است. آشا به معنای درستی و تقدس و از پرکارترین واژگان پارسی باستان در پیوند با دین زرتشتی است و وند نیز پسوند پیوند است.  با توجه به قدمت بالای این روستا بر اساس شواهد باستان‌شناختی، و همچنین با توجه به نام اصیل پارسی روستا که در پیوند با دین زرتشتی است (واژه آشا در اوستا بارها به کار رفته است. این واژه تلطیف شده واژه آرتا در سانسکریت است)، بی‌گمان روستای شوند یکی از اصیل‌ترین و دست‌نخورده‌ترین روستاهای ایران است که قدمت آن دست‌کم به دوران پیش از ساسانیان باز می‌گردد. آشور (سرزمین)
در زمان فرمانروایی هخامنشیان بر آشوریه، پایتخت‌های سابق آشوریان یعنی نینوا، دور شاروکین و نمرود جمعیت پراکنده‌ای داشتند. بیشتر آشوریان در شهرهای کوچک و روستاها سکونت داشتند. با این حال، بنابه نظر برخی آشورشناسان شهرهایی مانند عرفه، تل حلف و اربیل سالم و دست نخورده ماندند. طبق گفتهٔ تاریخ‌نگار یونانی گزنفون، با وجود ویرانی بسیاری از شهرهای آشوریان در جنگ‌ها، آشوریانی که در روستاها زندگی می‌کردند، زندگی مرفهی داشتند. گزنفون و سایر یونانیانی که از آشوریه بازدید می‌کردند، پس از عبور از شهر نمرود که از آن به عنوان «ویرانه‌ای با ساکنانی اندک» یاد می‌کند، از روستاهای شمال غربی منطقه به دنبال کرانهٔ رود دجله این گونه یاد می‌کند: ... روستاهایی پر از ذرت وجود دارد، قصری پیداکردیم با روستاهای زیادی اطراف آن… آنان (یونانیان) در آن روستاها به مدت سه روز ماندند نه تنها به خاطر زخم‌هایشان، بلکه به خاطر اینکه آنان مقادیر بسیاری آرد و شراب و انبارهای بزرگ جو برای تغذیهٔ اسبان داشتند تمام این منابع توسط ساتراپ‌های منطقه جمع‌آوری شده‌است. این نقل قول نشانگر رونق کشاورزی و وجود کاخ‌های ساتراپی در آشوریه است. مکان دقیق کاخ‌ها مشخص نیست اما آستن هنری لایارد باستان‌شناس بریتانیایی، مکان کاخ‌ها را نزدیک زاخو کنونی پیش‌بینی می‌کند. کتیبهٔ یافت شده در مصر که به وسیلهٔ ساتراپ آن زمان آرسامس نوشته شده، از مراکز حکومتی آشوریان در زمان هخامنشیان را این‌گونه نام می‌برد: پیش از حکومت ایرانیان بر آشوریه، هخامنشیان تا حد زیادی تحت تأثیر آشوریان قرار داشتند. در زمان فرمانروایی هخامنشیان در این منطقه زبان آرامی به عنوان زبان میانجی با الفبای آشوری کاربرد روزمره داشت. مذهب آشوریان گرامی داشته می‌شد و سیستم قضایی آشوریان، تقویم آشوریان و قوانین حکومتی آنان به قوت خود باقی ماندند. آشوریان مانند سایر خراجگزاران ایران، مجبور به پرداخت مالیات و اعزام سرباز برای سپاه ایران بودند. نقش برجسته‌ای در کاخ آپادانا ادای احترام مردان خراجگزار آشوری را نشان می‌دهد که هدایایی را برای پادشاه ایران آورده‌اند: یکی چرم، یکی پارچه، دو نفر ظرف و دو نفر قوچ شرقی آورده بودند. آندیا
منابع آشوری نیز از شاهکان و نقاط مسکونی اندیا، زیکرتو، گیزیل بوندا و مادای تحت عنوان اتحادیه قبایل ماد و سلف پادشاهی بزرگ ماد را نام می‌برند، با توجه به اینکه وجود قلاع نشانهٔ حاکم‌نشین شدن منطقه‌ای بود آشوریان در جنوب نواحی فوق از دژهای سیبار در زنجان، خارخار در بین همدان و زنجان و آرازیاش را در نقطهٔ شرقی‌تر در دامنه‌های البرز را نام می‌برند. عبدویی
عبدویی، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان کازرون در استان فارس ایران است؛ که دارای نژاد کرد می‌باشند و به زبان کردی تکلم می‌کنند. ساکنین روستای عبدویی از طایفه عبدویی ایل شکاک می‌باشند این ایل که در منطقه مرز بین کازرون و شیراز زندگی می‌کنند دارای دو طایفه عبدویی و کاردار می‌باشد که که خاستگاه اصلی آنان در چندین روستای شهرستان سلماس استان آذربایجان غربی مانند صومای برادوست می‌باشد. روستای عبدویی دارای طبیعت ییلاقی بسیار زیبا در منطقه ای به نام کمسوز در دامنه‌های کوه کمسوز و قله چنگ (دشت ارژن شیراز) می‌باشد که ساکنان این روستا در بهار و تابستان به این منطقه کوچ می‌کنند که در حال حاضر این کوچ نشینی کمتر مشاهده می‌شود. به احتمال قوی مردم این منطقه در زمان کریمخان زند به استان فارس مهاجرت کرده‌اند. ولسوالی اورگون
ارگون در اصل از مربوطات کته واز بوده، کته واز مناطق وسیع در ولایت پکتیکا بود که شامل ارگون، سرحوضه، گومل و شاران بود. که ساکنان اصلی آن هزاره‌ها بودند که پس از تسلط عبدالرحمان‌خان افغان، این مناطق توسط کوچی‌ها تقسیم‌بندی شده و با حمایت نیروهای عبدالرحمانی بر مردمان بومی منطقه حمله صورت گرفته و تعداد زیادی از مردم قتل‌عام و تعداد کمی از مردم هم به غزنی، لوگر و کابل مهاجرت نمودند. اما تا هنوز یکی از مکان‌های تاریخی آن به نام هشت‌رُخ، و دهات و قریه‌ها با نام‌های قدیمی فارسی یاد می‌شود. سورت (ساری)
به دلیل جایگاه مکانی، داده‌های باستان‌شناختی و گواه‌های سطحی، باشندگان سورت با دژنشین‌ها و باشندگان پهنه‌های باستانی شناخته‌شده‌ای همچون دژ گرد کوه، دژ منصور کوه، دژ مهرنگار، قلعه تپهٔ بادله‌کوه، شاهدژ، شهر چیدین، پهنهٔ باستانی کژین‌دشت، قلعه تپهٔ چمن ساور، دراز نو، رادکان، دشت گرگان، و شهر نسا در ترکمنستان به عنوان خاستگاه اشکانیان در پیوند بوده‌اند. ولسوالی گلران
بزرگترین قریه‌های آن:بوزان، طوطچی، گلران خوگیانی، گلران تیموری، گلران زیکینی، شکرآب، قشاوری، نهرآب، لهراب، زیره گی، حوزچه‌ها (قریه کهنه-مومین آباد-کلابی - خردمندان)، زیارت، آسیادیو، افضل، غورقند غوری دهنهٔ ذوالفغار، چکاب چای کهسانی سیاه کمرک دهنه شهر بند که موقعیت تاریخی نیز داردچای اب گرمی رباط سرگردان و دوم اینکه بیشترین نفوس ولسوالی گلران را اقوام بلوچ تیموری اسحاقزای نورزای غوری‌ها ماشیگزای سرخکمان ملکی و به تر تیب تاجیک وترکمن. ارغیان (ولایت)
تقریباً کمی بعد از ابن رسته در قرون سوم و چهارم هجری حاکم نیشابوری از ۱۳ روستای که ابن رسته به نیشابور نسبت داده، وی از آن‌ها به عنوان ولایت‌های نیشابور یاد کرده که تعداد آن‌ها را ۱۲ قلمداد کرده که عبارتند از: بیهق، جوین، اسفراین، خبوشان (استوا)، ارغیان، پشت، رخ، زوزن، خواف، ازقند، جام و باخزر، جاجرم و می‌نویسد منظور از ولایت آن است که طول و عرض آن باید از بیست و پنج یا سی فرسخ کمتر نباشد و در آن قری و قنوات و باغات و عمارات باشد (نیشابوری، ۱۳۳۹، ص ۲۱۵). و از ارغیان به صورت یک ولایت که به کثرت علما و کبار مشهور می‌باشد یاد کرده‌است (همان، ص ۲۱۵). و بعضی از علمای بزرگ را از جمله ابواحمد ارغیانی، عمران بن موسی، محمد بن المسیب، هارون بن عمران و عامر بن شعیب را به این ولایت نسبت داده‌است و همچنین زمانی که محدوده خبوشان را توصیف می‌کند نسا، اسفراین، طوس و ارغیان را از از حدّهای آن ذکر کرده‌است به نقل از یاقوت چنین نوشته‌است: «... یاقوت از شهرهای سگانه سملقان یا سمنگان که به قول او در خاور جاجرم است اسم می‌برد و آنها عبارتند از راونیر و بان که هر دو در روستای ارغیان واقع اند و اما موضع آنها را ذکر نمی‌کند. وی همچنین از سبنج یا اسبنج که هنوز در جنوب باختری جاجرم سر راه بسطام باقی است نیز اسم برده‌است» اسپونر ((spooner هم مقاله ای در مجله ایران تحت عنوان: (ARGHIYAN The area of Jajarm in western Khurasan) نوشته که به گفته خودش به دلیل اینکه ارغیان در منابع نویسندگان قبل از مغول یاد شده ولی بعد از زمان رشیدالدین وزیر غازان خان نامی از ارغیان دیده نمی‌شود و همچنین نویسنده نام دیگری پیدا نکرده که به منطقه جاجرم اطلاق شود از این نام برای مقاله استفاده کرده‌است. در سال ۸۲۳ هـ بایسنقر بهادرخان در روز چهارشنبه، بیست و سوم رمضان از نیشابور حرکت کرده به پنج گرد نزول آمده و پنجشنبه به اندلان و جمعه به حدود جهان ارغیان و شنبه به قریه رونیز و یکشنبه به قاسمی و دوشنبه به کروژده و سه‌شنبه به بحر آباد و زیارت شیخ الاسلام سعدالمله و الدین محمدالحموی دریافته و روز چهارشنبه، سلخ رمضان به قریه خداشاه جوین نزول آمد. در سال ۸۳۳ حافظ ابرو که خود احتمالاً از منطقه جهان و ارغیان گذر کرده برای این ولایت ۱۲ قریه ذکر کرده که عبارتند از: قریه روئین و توابع، قریه اردین و توابع، قریه دستجرد و توابع، قریه کاریزدر، قریه بکر آباد، قریه نهامود، قریه جهان و توابع، قریه بان و توابع، قریه اسفنج و توابع، قریه خرق و توابع، قریه کرد، قریه سی و توابع؛ بیرون از این قری مزارع بسیار دارد. از این تعداد قریه ای که او نام برده هنوز ده عدد به همان نام تا به امروز باقی مانده که دو عدد از آن‌ها مانند روئین و خرق جزء شهرهای مجاور از جمله اسفراین و فاروج قرار گرفته‌است. از نوشته‌های خوافی چنین استنباط می‌شود ولایت جهان و ارغیان همان ارغیان قبل از دوره تیموری است جون او از روستای بان و اسفنج نام برده که در منابع قرون سوم تا هفتم هجری جزو ولایت ارغیان شمرده می‌شده‌است. در اواخر دوره تیموری (۸۹۹ هـ) معین الدین محمد الزمجی الاسفرازی، جهان و ارغیان را از ولایات تابع هرات ذکر کرده و به گفته خودش به دلیل طولانی شدن کتابش از شرح جزئیات آن دوری جسته‌است. (الزمجی الاسفزاری، ۱۳۸۰، ص ۲۷۷) از آنجا که اسفزاری خود در حلقهٔ علما و دانشمندان هرات بوده و به نامه‌های دولتی دسترسی داشته‌است، اطلاعات مفیدی دربارهٔ هرات و سایر بلاد خراسان قدیم ارئه می‌دهد، اما از اینکه وی ارغیان را تابع هرات ذکر کرده نکته ای مهم و قابل توجه استنباط می‌شود: بعد از حملات ویرانگر مغول مراکز علمی و فرهنگی خراسان تبدیل به ویرانه شدند، از جمله آن‌ها نیشابور بوده‌است، یعنی ابرشهری که ریشه در دوران باستان داشت. با روی کار آمدن تیموریان و توجه به هرات، رفته رفته هرات تبدیل به مرکزی فرهنگی می‌شود. در این میان می‌توان چنین گفت، نقشی که نیشابور در دوره‌های گذشته ایفا می‌کرد، اکنون به هرات انتقال داده شده‌است، در این صورت است که ارغیان از مناطق مهم خراسان بزرگ، که قبلاً از ولایات نیشابور محسوب می‌شده، در دورهٔ تیموری جزو ولایات هرات به حساب آید. گزارش اسفزاری موید این مطلب است. نکتهٔ بعدی این است که تا اواخر دوره ایلخانی نام ارغیان به کرار یاد شده ولی از زمان تیموریان ارغیان به جهان و ارغیان مبدل گردیده‌است و مشخص نیست که به چه دلیل در نامگذاری این ناحیه یک تغییر اندکی صورت گرفته و از جهان و ارغیان یاد شده‌است؛ و شاید یکی از احتمالات در این تغییر نام به دلیل توقف تیمور در مرغزارهای روستای جهان که یکی از بزرگترین مرغزارهای شرق اسفراین است و ارجحیت دادن این روستا از لحاظ سرسبزی نسبت به دیگر روستاها ی ارغیان باشد. در سال ۹۴۸ هـ، آقا کمال وزیر کل خراسان می‌شود و او بعد از ممیزی تربت خراسان، ممیّزی جهان ارغیان و کلیدر و سرکار معدن را به بوداق قزوینی واگذارمی‌کند. در سال ۹۷۷ هـ، زمانی که شاه تهماسب در النگ بسطام خیمه زده بود به فرهادخان و امرای منطقه دستور داد که برای راندن ازبک‌ها برای مشهد معلی حرکت کنند و زمانی که فرهادخان به ولایت جهان ارغیان رسیدند پیکی خوش خبر از مشهد رسید و مژده داد که عبدالمومن خان کشته شده‌است آن‌ها از این منطقه برگشتند (میرنیا، ۱۳۶۹، ص ۳۷–۳۸؛ طاهری، ۱۳۸۵، ص ۱۶). این مطلب بیانگر آن است که در این دوره هنوز جهان ارغیان موردنظر پادشاهان بوده و به عنوان منطقه ای جغرافیایی از آن نام برده می‌شده‌است. در لشکرکشی شاه عباس صفوی به سال ۱۰۰۱ هـ، به خراسان ولایت جهان ارغیان نیز تصرف شد و به نوشته عالم آرای عباسی شاهقلی سلطان قمری حاکم جهان ارغیان گردید. اما پس از بازگشت شاه عباس، عبدالله خان ازبک و پسرش عبدالمومن به شهرهای خراسان از جمله ولایت جهان ارغیان حمله کرده آنجا را تخریب و قتل‌عام کردند. شاه عباس در سال ۱۰۱۲ هـ پس از بازگشت از مشهد عازم جهان ارغیان و بام شد. در سال ۱۰۱۳ هـ روشن سلطان مکری حاکم جهان ارغیان با جمعی از قورچیان و غلامان که برای شاه عباس دولت پناهی کرده بودند به درگاه او جمع شده بودند. کلنل ادوارد ییت در سال ۱۸۹۷ که خود به منطقه اسفراین سفر کرده و عیناً منطقه را مشاهده کرده در سفرنامه خود خراسان و سیستان راجع به ارغیان می‌نویسد: تمام ناحیه بام و صفی‌آباد در اشغال ترک‌های بغایری بود که شمار آن‌ها به ۱۳۰۰ خانوار می‌رسید. اینان دو تیره بودند، تیره ای که جزء بام محسوب می‌شدند ۸۰۰ خانوار و تیره ای که بخش صفی‌آباد بودند که شمار آن‌ها ۵۰۰ خانوار بود… طبق نظر صنیع الدوله بغایری‌ها تیره ای از ترکان گرایلی هستند که توسط هلاکوخان از قراقوم به خراسان آورده شدند. تمام آنچه را که ما توانستیم در مورد کلمه ارغیان دریابیم این بود که، این نام به شهری در پای کوه‌های واقع در سه چهار مایلی بام اطلاق می‌شده‌است. گای لسترنج در کتاب سرزمین‌های خلافت شرقی در مورد راونیر و بان که از قریه‌های ارغیان می‌باشد، اما پس از دوره صفویه یعنی در دوره افشاریه، اطلاعات چندانی از ولایت جهان ارغیان در دست نیست و به نظر می‌رسد ولایت جهان ارغیان که مرکز آن راونیز ذکر شده، در منابع کم رنگ تر می‌شود و به جای آن از بام و صفی‌آباد صحبت به میان می‌آید. اما از زمان قاجاریه نقش بام و صفی‌آباد در صحنه تاریخ پررنگ تر می‌شود و هرکدام دارای حاکم جداگانه می‌باشند و از این زمان است که نام جهان ارغیان کهنه و فرسوده شده و بر غبار فراموشی سپرده می‌شود و تنها نام آن در سینه مردم به صورت مبهم که گاهی به روستای جهان و کوه‌های آن کوه‌های جهان ارغیان و گاه بر ویرانه‌های نوروزتپه اطلاق می‌شود. (قرون سیزدهم و چهاردهم ه‍.ق) در این زمان خاندان بغایری، حاکمیت منطقه را در دست دارند و بر بام و صفی‌آباد حکومت می‌کنند. می‌توان این دوره را دوره بغایری‌ها اطلاق کرد اما بیشتر یک حکومت محلی بوده‌است. از گزارش‌های ارئه شده می‌توان چنین دریافت که هرچند بام و صفی‌آباد دو منطقهٔ تفکیک شده محسوب می‌شده‌است، اما چه به لحاظ جغرافیایی و چه به لحاظ تاریخی، اختلاف چندانی نداشته و چنین نبوده که بین آن‌ها فضای رقابتی حاکم باشد. حوزهٔ بام و صفی‌آباد در کل یک حوزهٔ خاص را شامل می‌شده‌است و در دوره قاجاری تفکیک آن‌ها ملموس نیست. به‌طور کلی این منطقه در این دوره به جهت مسیر ارتباطی سبزوار به قوچان و مشهد، اهمیت خاصی داشته و مورد توجه بوده اما با این وجود اعتبار دوره‌های اولیه را نداشته‌است. در زمان حکومت آقا محمدخان قاجار در سال ۱۲۱۱ هـ، حاکم صفی‌آباد لطفعلی خان بغایری بوده‌است و در بام در این زمان صفرعلی خان بغایری حکومت می‌کرد که پس از او در دوران حکومت فتحعلی شاه قاجار در سال ۱۲۳۳ هـ شاهزاده سلطان میزا که به لقب «حسام السلطنه» اختصاص یافته بود، مأمور خراسان شد و مصمم تسخیر بوزنجرد و تخریب اسفراین بود او در پنجم ذیحجه، راه خراسان را در پیش گرفته و به سبزوار رسیدند و در این ایام برف شدیدی می‌بارید و سپاه حسام برای حمله به خبوشان از راه سرولایت نیشابور عبور کرد در بین این راه شاهان دژ قلعه ای بود که صاحب آن محمدخان بغایری بود که او بعد از مدتی ایستادگی به منطقه بام که دارای قلعه ای که به حصارهای محکم و استوار معروفیت داشت و محل سران بغایری و حکومت سعادت قلی خان بود پناه برد و اطراف قلعه توسط سپاه حسام السلطنه محاصره شد و توپ‌های ثعبان نشان در اطراف قلعه نصب شد و جنگ سختی بین دو سپاه درگرفت و پس از ده روز جنگ قلعه به محاصره درآمد در این حین سفیر روس هم توسط یک گلوله از طرف بغایری‌ها از پا درآمد و سعادتقلی خان و برادرش با کلام‌الله مجید به شفاعت شاهزاده رفتند و او آن‌ها را عفو کرد. در سال ۱۲۴۸ هـ عباس میرزا نایب السلطنه، پسر فتعلی شاه با نیروهای خود و گرفتن قشون کمکی از روس‌ها و همراهی افسران انگلیسی و توپخانه مجهز به قوچان رفت و پس از دوماه، آنجا راتسخیر کرد. وی، رضاقلی خان و محمدخان قرایی را دستگیر کرد و به آذربایجان تبعید نمود و شورش در خراسان را موقتاً فرو خواباند. حکومت ولایت خبوشان که سرولایت نیشابور و بام و صفی‌آباد، جهان ارغیان بود، سراسر به نورمحمد خان برادر جناب آصف الدوله الهیارخان قاجار داده شد موسیقی محلی و پاپ آشوری
گمان می‌رود موسیقی بومی آشوری بازمانده موسیقی نیاکان باستانی آشوریان در میان‌رودان است که در موسیقی دینی کلیساهای سریانی باقی مانده‌است. ترانه‌های آشوری بیشتر بهآرامی نوآشوری خوانده می‌شدند، که یک زبان معیار از نوآشوری است. با این حال، ترانه‌های قدیمی بیشتر گویش ارومیه ای داشتند و موسیقی مردمی تمایل به گویش‌های طیاره‌ای داشت. موضوع ترانه‌ها آرزوها، خیال، اختلافات و مسائل عاشقانه هستند. آهنگ‌های آشوری معمولاً طولانی هستند و میانگین ۵ دقیقه طول می‌کشند. اقلیم کردستان عراق
با ورود آریایی‌ها به فلات ایران مناطق کردنشین امروزی ایران نیز از همان دوره‌های آغازین سکنه‌ای ایرانی‌تبار داشت و در حوزه فرهنگ ایرانی قرار گرفت. در آن دوره اما بخشی از منطقه امروزی کردستان عراق آشوری‌نشین بود و بخشی از امپراتوری آشور را تشکیل می‌داد در این دوره اقوامی ایرانی زبان از سکاها که مزدور آشوری‌ها بودند منطقه مانا در سرزمین ماد محل تاخت و تاز خود قرار دادند، در دوره‌های بعدی دسته‌های از اقوام سکایی در منطقه مانا در مکریان امروزی و کوهستان‌های اربیل ساکن شدند که آثار فراوانی از اقوام سکایی در تپه زیویه سقز، ودر کوهستان‌های قندیل کشف گردیده‌است. وزیرستان
روستاهای معروف این منطقه: رازماک، داتاخل، اسین وام، دوسالی، شوال و دائور نام دارند. کشتزارهای ایشان درون درهایی در پایین روستاهایشان قرار دارند که شامل: میران شاه، درپاخل، آمزونی، علی خل، میرعلی، عداک، هورماز، هاسسوخل، زیرکی، تاپی، ایسسوری، حیدرخل، خددی و عربکت است. پشتون‌ها بسیار نزدیک به هم و مستحکم با یکیدگر می‌باشد . طالبان این منطقه نیز متشکل از پشتون‌ها هستند. وزیرستان شمالی با ولایت خوست افغانستان هم مرز است. آشوری‌های عراق
جمعیت آشوریان عراق حدود یک میلیون و پانصد هزار نفر است. بر اثر جنگهای عراق ایران و عراق _ کویت و پس از سقوط صدام نیز به‌علت حمله نظامیان مختلف اکثریت آنها کشور را ترک کرده و به خارج مهاجرت کرده‌اند، بطوریکه اینک فقط ۶۵۰،۰۰۰ نفر از آنان در عراق باقی‌مانده‌اند. بزرگترین مراکز تجمع آنها در بغداد و استانهای نینوا و دهوک می‌باشد، همچنین در استانهای اربیل و کرکوک و بصره نیز موجود هستند و شمار کمی در شهرهای رومادی، حله، ناصریه، میسان، اسکندریه، تکریت سکونت دارند. بزرگترین فرقه‌های دینی آنها عبارتند از: (کلیسای کلدان کاتولیک)،(کلیسای شرق آشوری)، (کلیسای سریان ارتودوکس)، (کلیسای سریان کاتولیک)، (کلیسای شرق قدیم). در طول تاریخ عراق همیشه دچار قتل‌عام و ظلم و ستم شده‌اند و بیش از (۳۰۰) روستای آنها منهدم گردیده است. قتل‌عام آشوریان در ۷ اغسطس ۱۹۳۲ در شهر سمیل از قتل‌عامهای بزرگی است که توسط رژیم بغداد از آنها شده است، که هر سال مراسم مخصوصی برای یادبود قربانیان این کشتار برگزار می‌شود. طیاره (آشوریه)
طیار (به سریانی:ܛܝܪܐ)از اقوام باستانی و همچنین نام منطقه ای در آشوریه می باشد.این منطقه باستانی به دو بخش طیار سفلی و علیا تقسیم می شد که شامل چندین روستای آشوری بوده است.این منطقه در اطراف شهر چوکورجه ر ترکیه امروزی و در استان حکاری قرار دارد. دره مارون
دره مارون، نام روستای خوش آب‌وهوایی است در ۳۵ کیلومتری شیراز که محل اسکان جمعی از عشایر قشقایی از طایفه کشکولی بزرگ و تیره ابیوردی (بولوردی) می‌باشد. در میان خود بولوردی‌ها مردمان دره مارون به گردانی‌ها معروفند. کلیسای آشوری مشرق
مقر این کلیسا در گذشته در اربیل در کردستان عراق قرار داشت اما به دلیل جنگ ایران و عراق این مقر در دهه ۱۹۸۰ به شیکاگو در ایالات متحده آمریکا منتقل شد. منطقه اصلی کلیسای آشوری علاوه بر شمال عراق، شامل جنوب شرق ترکیه، شمال شرق سوریه و شمال غرب ایران نیز می‌شود که عمدتاً نواحی امپراتوری تاریخی آشور را شامل می‌شوند. از سال ۲۰۱۵، مار جرجیس سوم رهبر این فرقه است. شهر باستانی راونیر
عبدالغافر فارسی در کتاب «السیاق» اسفنج، بان و راونیر نام می‌برد که از قرای ارغیان‌اند. ابوسعد سمعانی (۶۱۶–۵۶۲ هـ) می‌نویسد:  شمس‌الدین دمشقی در کتاب «نخبه الدهر فی عجائب البر و البحر» آورده‌است: «از شهرهای نیشابور، شهرستان را می‌توان نام برد که از بناهای عبدالله پسر طاهر است … دیگر سرزمین‌های با خزر بالین و غیان است که سرزمین غیان را چنان‌که سمعانی گفته‌است ارغیان نیز می‌خوانند، همه این سرزمینها بسیار پرفایده و حاصلخیزند» (دمشقی، ۱۳۵۶، ص ۳۵۰) یاقوت حموی در کتابش معجم البلدان می‌نویسد: حال باتوجه به گزارش‌هایی که به صورت پراکنده از لابلای منابع مختلف جمع‌آوری گشت، می‌توان چنین استنباط کرد که ارغیان تا حمله مغول یکی از ولایت‌های معروف که تابع نیشابور بوده و از لحاظ موقعیت در جنوب قوچان قرارداشته و حدود ۷۱ قریه را شامل می‌شده‌است. از این تعداد روستای ذکرشده مهم‌ترین روستاهای آن که به دلیل داشتن مشاهیر و رجال شهرت عام داشته‌اند؛ بان، اسفنج و راونیر می‌باشد و قصبه ارغیان طبق گفته مورخین راونیر(راونیج یا راونیز) نام داشته‌است و این ولایت کاملاً از جاجرم و اسفراین جدا بوده‌است. در (قرون هفتم و هشتم ه‍.ق) از آنجا که ولایت ارغیان همزمان با حملات ویرانگر مغول یکی از توابع نیشابور محسوب می‌شده، می‌توان چنین پنداشت که ارغیان هم از آماج تاخت و تازهای مغولان بی نصیب نبوده، چرا که نیشابور از جمله شهرهایی بوده که تخریبات بسیاری را متحمل شده‌است. در (قرون هشتم تا دهم ه‍.ق) در حدود سال (۷۸۲ هـ) زمانی که تیمور به اسفراین حمله می‌کند پس از تخریب شهر در هنگام بازگشت به سمرقند برای نیرو گرفتن چهارپایان در مرغزارهای ولایت جهان و ارغیان چند روزی توقف می‌کند و در همین زمان حاکمان این ولایت را از بین می‌برد. در سال ۸۲۳ هـ بایسنقر بهادرخان در روز چهارشنبه، بیست و سوم رمضان از نیشابور حرکت کرده به پنج گرد نزول آمده و پنجشنبه به اندلان و جمعه به حدود جهان ارغیان و شنبه به قریه رونیز و یکشنبه به قاسمی و دوشنبه به کروژده و سه‌شنبه به بحر آباد و زیارت شیخ الاسلام سعدالمله و الدین محمدالحموی دریافته و روز چهارشنبه، سلخ رمضان به قریه خداشاه جوین نزول آمد. هفت‌چشمه (آذرشهر)
روستای هفت چشمه داری مکان های دیدنی وتاریخی زیادی است که از معروف ترین آن ها میشه به بویک چشمه اشاره کرد که یک چشمه معدنی با خواص درمانی است.واز لحاظ تاریخی دارای قدمت بسیاری میباشد(بدلیل واقع شدن چندین روستاومکان تاریخی متروکه در اطراف روستا) وتپه معروف در اطراف روستا (تپه داش دیبی)که مربط به زمان اشکانیان وقبل از اسلام بوده ثبت ملی شده است(میتوان گفت یکی از قدیمی ترین مکانهای قدیمی استان میباشد) وبلندترین کوه اذرشهر به نام کرکس (کرگز)به ارتفاع ۲۶۰۰ متر دراین روستا قرار دارد واین روستا دارای مناظر وطبیعت بکر ودره های سر سبز میباشد(کت دره سی _قدیمچان_توفار _کولگری چای _بستان اجر _ وچندین دره سر سبز دیگر) وشغل اکثر مردم این روستا دامپروری وکشاورزی وقالیبافی میباشد و دارای حدودا ۲۰۰۰ نفر جمعیت میباشد وعده کثیری از خانوارهای این روستا در گذشته به شهر مقدس قم مهاجرت کرده اند. چناران
روستاهای نظیر گهوه خالصه، حکیم آباد بقمچ، اندیشش، شترپا و چمبر غربال، کبیر و (زندان لاجوردی) از روستاهای هم مسیر رشته کوه‌های هزار مسجد می‌باشد. نزدیک‌ترین روستا به این شهرستان روستای سرک و (حسین‌آباد) است.خرابه‌های شهرمنیجان منسوب به منیژه دخترافراسیاب که یکی ازقدیمی‌ترین آثارتاریخی چناران وخراسان حتی کشوراست درحاشیه شمالی این روستا قراردارد، این روستادارای قناتی تاریخی وزیباست که قدمت آن به دوره صفویه می‌رسد ودراکثراوقات سال دارای آب گوارایی است، منطقه تفریحی چشمهٔ دژنوه، درکوه‌های جنوب روستا ودردره ای به همین نام ودرفاصله ۴کیلومتری روستاقراردارد، وازدیگرآثارتاریخی آن می‌توان به قلعه یالان تش خان، خانه دختره (قلعه ای کوهستانی، درجنوب غرب روستا) اشاره نمود، سردارشهید سپاه اسلام حسین خوشرو، ازفرماندهان ۸سال دفاع مقدس متولدشده این روستاست. مزرعه محمد آشوری
مزرعه محمد آشوری یا اسدآباد روستایی در دهستان باقرآباد بخش مرکزی شهرستان محلات استان مرکزی ایران است. فهرست روستاهای گردشگری ایران
سوکهریز، سهرین، روستای شیت (طارم)، خویین، روستای قروه، جزوان (گیزوان)، شاه‌نشین (ده بهار)، منطقه حفاظت شده انگوران و کلیسای تک‌آغاج، گلابر. آشوریه (روم)
آشوریه یکی از سه استان رومی (در کنار ارمنستان و بین‌النهرین) بود که توسط امپراتور ترایانوس در پی لشکرکشی‌اش به ایران در سال ۱۱۶ میلادی در عراق امروزی تأسیس شد و از کم‌عمرترین ایالات رومی بود. به‌رغم پیروزی نظامی رومیان، این ایالت از همان ابتدای تأسیسش روزهای خوشی نداشت. در سال ۱۱۶ میلادی یک شاهزاده پارتی به نام سانتروکس یک شورش مسلحانه در استان‌های تازه تأسیس روم سازمان داد. در طول شورش، پادگان‌های روم در آشوریه و بین‌النهرین از پُست‌های خود بیرون رانده شدند، و یک ژنرال رومی هم در پی تلاش بیهوده برای توقف شورش کُشته شد. ترایانوس بر این شورش فائق آمد، و سلوکیه و ادسا را متصرف شده و آتش زد، و حتّی یک شاه دست‌نشانده پارتی را به فرمانداری گماشت؛ امّا در طول بازگشتش به روم برای برگزاری جشن تریومف، بیمار شد و در ۸ اوت ۱۱۷ میلادی درگذشت. چقیورت
روستای چقیورت در فاصله تقریبی ۱۳ کیلومتری از مرکز شهرستان و در سمت غرب فریدون‌شهر قرار دارد. هنگام ورود گرجی‌ها به این روستا ترک‌ها در آن سکونت داشتند، وجود اسامی متعدد ترکی همچون اصلان داغ، سخ بولاق، قراداش، قراگل، آغلی دره، قوروچای، قوروشا وبولاغ و… دلیل این مدعاست. نام این روستا نیز میراثی از ترک‌های ساکن این روستاست. مسعود میرزا ظل السلطان، فرزند ناصر الدین شاه در تاریخ مسعودی در وصف چقیورت چنین می‌نویسد: «ده بسیار خوبی است، گرجی نشین است، شکارهای عالم را شخص تصور می‌کند در اینجاست. ده، بیست کوه بسیار بزرگ دارد، پرآب و علف، کبک و کبک دری به عدد ریگ در آنجاست من در شیراز و هزار جریب و مازندران هم آنقدر کبک ندیده‌ام، خرس زیاد دارد…» پیرامون وجه تسمیه و علت نامگذاری چقیورت مطالب متعددی وجود دارد اما به یقین باید گفت کلمه چقیورت یک کلمه ترکی است.