رقص کردی نماد چیست؟
ایل ملکشاهی
رقص کردی به هیچ وجه برای جلوه فروشی نیست، یک رقص دسته‌جمعی است که دارای ارزش‌های معنوی، اجتماعی و اسطوره‌ای است. در واقع حرکتی است که انسجام وحدت قوم و قبیله را نشان می‌دهد. آیین‌ها و مراسم، لباسی است که بر تن اسطوره می‌پوشانند، اسطوره یعنی تکرار این آیین‌ها، با هر تکرارِ رقص، شما بار دیگر اسطوره را زنده می‌کنید. این انسجام و وحدت برای فرهنگ‌هایی که دائماً در طول تاریخ مورد تهاجم و تاخت و تاز واقع شده و ناامنی‌های جغرافیایی، تاریخی و معیشتی دارند (مانند کردها) نقش بسیار تعیین‌کننده‌ای ایفا کرده‌است.
خورشید کرد
خورشید کرد خورشیدی طلایی و سوزان است که نشان ملی کردها محسوب می‌شود. این نشان دارای سابقه مذهبی و فرهنگی در میان کردها است که به دوران باستان بازمی‌گردد. همچنین در درون پرچم کردستان درفش رسمی اقلیم کردستان عراق یافت می‌شود. این خورشید شامل ۲۱ پرتو با اندازه و شکل مساوی است. عدد ۲۱ عددی مقدس است که نوزایی در دین باستانی و اصلی کردی، یزدانی‌گری و شاخه‌های امروزی آن را نشان می‌دهد. عدد ۲۱ همچنین نمادی از روز ۲۱ مارس، مصادف با نوروز، آغاز سال نوی کُردی است. ایل ملکشاهی
رقص، بازتابش شرایط جغرافیایی است یعنی هر منطقه‌ای بنا به شرایط جغرافیایی یک سری ریتم‌ها آفریده تا رابطه اش را با طبیعت هموار کند و حیات خود را تضمین نماید. درس بزرگی که رقص به ما می‌آموزد معنای سمبلیکی که دارد، نشان دادن شور و انرژی انسان در جمع، نشان دادن عمر جامعه و از دست ندادن خوشبینی به زندگی است. رقص شمشیر
در رقص محلی چوب و شمشیر با سمبولیسم رو به رو هستیم، یعنی رنگ لباس‌ها (سفید) به مثابهٔ نیروی خیر، چوب و شمشیر (ابزار در جنگ) به مثابهٔ نیروی شر در مبارزه با بدی‌ها می‌باشد که این دو نیرو را در برابر یکدیگر قرار می‌دهند و به نظر می‌رسد یکی از باورهای جهان‌بینی زرتشتی خراسانیان است که در آن، جهان را صحنهٔ برخورد میان شر و خیر می‌بینند.  همچنین لباس‌های پرچین به هنگام نشستن و برخاستن و دور زدن در یک دایره نمایانگر پویایی و حرکت تمام نیروها در زندگی است. کمربند موجود در لباس، آمادگی افراد را برای رزم نشان می‌دهد. به‌طور کلی نوعی زبان ایماء و اشاره در این رقص به کار گرفته می‌شود تا افراد از طریق ارتباط پیام‌های گوناگون صلح، شادی و غیره را با توجه به کارکردهای مختلف در طول زمان القا نمایند. به عبارت دیگر یکی از رقص‌های آیینی و حماسی است که از پیشینهٔ تاریخی برخوردار است، به این معنا که مناسک گرد هم آیی افراد را در سیستم کنش‌های اجتماعی می‌توان مشاهده نمود. رقص‌های کردی
در شکل غنایی رقص و برای افزودن بر شور رقصندگان و ناظران معمولاً رقصنده اول سَرچُوپی با دو دستمال رنگی به انجام حرکات نمایشی فردی می‌پردازد و توانایی و تبحر خود را در رقص به نمایش می‌گذارد. به این نوع رقص «دو دستماله» می‌گویند که بیشتر در مناطق جنوب شرق کردستان همچون کرمانشاه، ایلام، مناطق لک‌نشین و سنندج رواج دارد. اتن ملی
اتن در طول دوره تاریخ اشکال مختلف را بخود گرفته‌است. ریشه این رقص به دوره زردشت و زمانی که زردتشت دین رسمی اقوام پشتون بود می‌رسد آن‌ها دورادور آتش می‌چرخیدند و سرودهایی از اوستا را می‌خواندند که با اتن خیلی مشابهت داشت. در دوران مولانابلخ رقص دیگری وجود داشت که امروزه به نام رقص مولوی نام‌گذاری شده‌است. با حملات عرب و مغول‌ها افغانها زیاده فرهنگ خود را از دست داده‌اند. پس از پیروزی احمد شاه درانی اتن شکلی رسمی به خود گرفت. اتن در مواقع قبل از جنگ و پس از پیروزی، در مواقع جمع‌آوری سرباز برای جنگ، عروسی و سایر محافل سرور استعمال دارد. کردی اردلانی
Aura+maz(n)dāha اهورا، هور، خور به معنی خدا و مزدا به معنی بزرگ، اسطوره‌شناسی ترکی
اژدها (اورن، همچنین Ebren)، نیز به عنوان یک به تصویر کشیده مار یا مارمولک ، نمادی از قدرت و قدرت است. اعتقاد بر این است که، به ویژه در کوهستانی آسیای مرکزی ، اژدهاها هنوز در کوه های تیان شان/تنگری تاگ و آلتای زندگی می کنند . اژدها همچنین نماد خدای تنگری در سنت ترکی باستان است، اگرچه خود اژدها به عنوان خدا پرستیده نمی شدند. رقص دولوری
این رقص نیز مانند رقص کینتوری و رقص قاراچوخلی نمایش دهنده رقص شهری می‌باشد ولی برخلاف این دو نشانگر آریستوکراسی شهری است. شاید اجرای این رقص، رقص کارتولی را به شما یادآوری کند، گرچه حرکات در رقص دولوری از پیچیدگی کمتری برای زن و مرد داراست.. ایل ملکشاهی
دکتر قطب‌الدین صادقی می‌گوید: در بعضی عروسی‌ها شرم می‌کنم، گاهی حتی مردها رقص‌هایی می‌کنند که براساس اندام‌های جنسی است، این ظلمی است که به رقص رفته‌است، این رقص‌ها دل بهم زن هستند، این نوع رقص‌ها با رقص کردی در تعارض آشکارند چون رقص کردی، آئینی است. موسیقی کردی
بیت، یکی از مهم‌ترین مقام‌های کلاسیک کردی که در جنگ‌ها، جوانمردی‌ها و حماسه‌ها به کار برده می‌شود و در ستایش خالق یکتا و پیامبران و رهبران آزاده و…. گفته شده که نام دیگر آن در موسیقی کردی «بالوره» می‌باشد. بالوره گویان، بی‌پرده و بی‌واهمه آوازشان را از هر قسم که باشد سرمی‌دهند زیرا می‌دانند که کسی از آنان دلتنگ نمی‌شود. بیت خوانی مبتنی بر نغمه‌های کاملاً ساده و بدون رعایت وزن و قافیه است. کردی اردلانی
کنی kane در اردلانی یعنی کندن و در پهلوی و اوستایی kan و در سانسکریت khan آمده (پارسی باستان، رولاند ج کنت، ترجمه：سعیدعریان رقص‌های لری
رقص چوب (به لُری: چوبازی)، یک سبک رقص ویژه دونفره است که اغلب در مراسم شادی و جشنها انجام می‌گیرد و تداعی‌گر نبردهای رزمی و پهلوانی است. این سبک در میان بختیاری‌ها، لرهای جنوبی و حتی ایلات غیر لرتبار مانند قشقایی‌ها متداول است. این رقص اغلب توسط دو مرد انجام می‌گیرد، اگرچه گاه زنان نیز مشارکت می‌کنند. یک اجراکننده (دفاع‌کننده) درحالیکه چوب بلند و سنگینی در دست دارد، ابتدا با چوب به رقص می‌پردازد و سپس به حالت تدافعی موضع می‌گیرد. اجراکننده دیگر (حمله‌کننده) چوب انعطاف‌پذیر کوتاه‌تری (تَرکه، Tarka) در دست می‌گیرد و پس از رقص و آمادگی دفاع‌کننده باید به شیوه‌ای ضربه خود را فقط به سطحی پایین‌تر از زانوی او برساند. همگام با اجرای دهل و کرنا توسط نوازندگان، دفاع‌کننده تنها می‌تواند با سپر قرار دادن چوب بزرگ و به‌هوا پریدن از خود دفاع کند. پس از ضربه مهاجم درصورت به هدف خوردن و تأیید ضربه او، دفاع‌کننده که بازنده محسوب می‌شود باید جای خود را به مدعی دیگری بدهد. درصورتی‌که مهاجم موفق نشود، دفاع‌کننده در مقام مهاجم قرار می‌گیرد و بازنده یا فرد دیگری مقابل او می‌ایستد. این رقص و نبردها تا تعیین قهرمانان ادامه پیدا می‌کند و جمعیت احاطه‌کننده با ابراز هیجان و هلهله برندگان را تشویق می‌کنند. رقص‌های آذربایجانی
رقص کندیری(کندیر= طناب) از جمله رقص‌های بومی قدیمی اهالی آذربایجان است. زبان‌های کردی
زبان کردی عضوی از شاخه شمال‌غربی زبان‌های ایرانی است که خود شاخه‌ای از زبان‌های هندوایرانی است و آن نیز به نوبه خود شاخه‌ای از زبان‌های هندواروپایی است. رقص ایرانی
رقص‌های محلی ایرانی ریشه در آیین‌ها، سنن، فرهنگ و فولکلر اقوام مختلف ایرانی دارد که هر کدام بازتاب‌دهنده روح جمعی و میراث ماندگار فرهنگی هر یک از این اقوام است. رقص‌های محلی ایرانی هرکدام به نام منطقه جغرافیایی که از آن برخواسته‌اند شناخته می‌شود مانند رقص آذربایجانی، رقص کردی، رقص لری، رقص مازندرانی، رقص خراسانی، رقص سیستانی، رقص قاسم‌آبادی و دیگر. معمولاً رقص هر منطقه با شرایط محیطی و معیشتی آن منطقه ارتباط نزدیکی دارد. برای نمونه رقص مناطق شمالی ایران دارای قسمت‌هایی است که به صورت نمادین کاشت برنج و پاشیدن بذر را نشان می‌دهد. کوشش‌های فراوانی در دوران پیش از انقلاب برای ثبت، بازسازی و اشاعه رقص‌های محلی ایران انجام شد. وزارت فرهنگ و هنر ایران در سال ۱۳۴۹ رابرت دو وارن را برای راه‌اندازی سازمان ملی فولکلور ایران و کمپانی رقص تابعه آن «گروه رقصندگان محلی ایران» مأمور کرد. رقص کاراکتر
تنها رقصپردازی‌های معدودی که در حیطه و ژانر رقص کاراکتر ایرانی به وجود آمده‌اند، آثاری است که نیما کیان برای سازمان باله ایران ساخته‌است. سیمای جان (ملهم از رقص‌های محلی گیلانی)، پاپو سلیمانی (بر اساس رقص کردی)، باهار گلیر (بر پایه رقص‌های آذربایجانی) و بهاره! (با الهام از رقص محلی لرستانی) از آن جمله‌اند. گورستان خالد نبی
در گورستان خالد نبی سنگ مزارهایی دیده می‌شود که به شکل کله قوچ حجاری و تراشیده شده‌اند. قوچ و شاخ قوچ در میان همه ترکمن‌ها و در قسمت‌های وسیعی از آسیای میانه به عنوان قدرت شناخته شده‌است. قوچ در نظرها یک حیوان بسیار پر قدرت و اسطوره‌ای است و چون مظهر باروری بوده و در گله زایش بوجود می‌آورد بنابراین در نظر مردم محترم بوده‌است. قوچ نیز به عنوان یکی از حیوانات شاخدار، از حیوانات منسوب به خورشید محسوب می‌گردد. متداول‌ترین نمادی که تا کنون قوم ترکمن آن را نگهداشته نقش شاخ قوچ است؛ مظهر برکت و اقتدار و سمبل روح نیاکان. نقشی که همه جا دیده می‌شود: از شکل سنگ مزارهای سنگی و چوبی تا قرار دادن خود شاخ بر روی قبور و نقش آن در نمدهای ترکمنی و گلیم‌ها و قالی‌ها و در بافته‌ها و سر ستون خانه‌ها و مساجد. ایل کلیایی
انواع رقص‌های کردی در منطقه کلیایی عبارتند از:لباس بومی مردم منطقه کلیایی لباس کردی است. در میان مردها شلوار کردی (جافی) و کفش کردی (کلاش) و دیگر بخش‌های پوشش کردی رواج دارد. لباس زنان کلیایی نیز لباس زنانۀ کردی بوده‌است. زنان پوشش سر را «سه‌روین» می‌نامند. با این حال اکنون لباس و پوشش غربی همانند سایر شهرهای ایران رواج یافته‌است. پوشش خوانین کلیایی به ویژه طایفه بیگوند، در عهد قاجار ترکیبی از لباس رسمی قجری و دستار کردی می‌باشد.پوشش کلیایی‌ها بی شک بی شباهت به پوشش سایر ایلات کرد کرمانشاهان نبوده‌است. «قدیمی‌ترین لباس محلی کرمانشاه از جنس نمدی است که شاید قدمت چند هزار ساله دارد و از شواهد برمی آید که پیشینه استفاده از این لباس‌ها به زمان دامپروری و غارنشینی برسد. این لباس محلی قدیمی‌ترین لباس در مناطق عشایری است که در انواع کرک، فرجی و کله بان است و در گذشته بلندی و کوتاهی این لباس نشان دهنده جایگاه فرد در جامعه بوده‌است. کلاهی که مردان کرد در قدیم می‌پوشیدند شامل گه گور، نمدی و دست چن بود. گه گور کلاهی شبیه کلاه‌های دوره قاجار است که دور آن را با بندی می‌پیچند. کلاه نمدی از نمد درست می‌شود و کلاه دست چن، سوزن دوزی می‌شود. کمربند لباس‌های کردی از جنس چرمی و پارچه‌ای است و بستن این کمربند آدابی به همراه داشته‌است. ملی‌گرایی
یکی از بارزترین نشانه‌های ملی‌گرایی در خاورمیانه، ملی‌گرایی کُردی (به کردی: "کوردایه‌تی") است، این جنبش به این باور است که سرزمین مردمان کُرد یاکردستان که در آن اقوام کُرد اکثریت هستند با تجزیه از کشورهای اصلی خود باید یک کشور مستقل کُرد تأسیس کنند. عبدالرحمان قاسملو که در بین طرفدارانش به عنوان «پێغه‌مبه‌ری ئاشتی» معروف است به عنوان سمبل ملی‌گرایی کردی شناخته می‌شود. پوشاک کردی
کڵاو یا کلاه که از جنس مقوا و به شکل استوانه‌ای کوتاه است که آن را با پولک‌هایی رنگین به صورت بسیار زیبایی تزیین می‌کنند. علم (عزاداری)
کبوتر هم نشانه آزادگی و شهادت است. فعل کنایی
زبان کردی کرمانجی یا Kurdiya Kurmancî که عموما با الفبای لاتین نوشته میشود الفبایی که زبانشناس و محقق زبان کردی میر دکتر جلادت عالی بدرخان Mîr Celadet Alî Bedirxan یکی از امرای کرد از خانواده بدرخان پس از ۱۴ سال تحقیق در سال ۱۹۳۲ میلادی با انتشار روزنامه "هاوار" خود یعنی فریاد در شام سوریه چاپ کرد این الفبا برای اولین بار در آن روزنامه بکار گرفته شد. بعد از آن همه روشنفکران کرد در اروپا و جغرافیای کردستان کم کم با این الفبا آشنا شدند. زبان کردی کرمانجی از لحاظ ساختار زبانی دارای پنج ویژگی است: Zayendî ye یعنی مونث و مذکر دارد Qertafgir e یعنی حروفی به کلمات اصلی اش اضافه میشوند که میتواند معنای مذکر، مونث، معرفه و نکره و غیر از آن دریافت گردد Tewangbar e یعنی حالتی است که در آن در کلمات، بنا به نقش خودشان در جمله ، تغییراتی ایجاد میشود Nîv-akûzatîv e نیمه آکوزاتیو است یعنی فعلهای لازم در همه زمانهایش و فعلهای متعدی در زمانهای حال ، آینده و آرزویی از فاعل خود یعنی ez . tu . ew . em . hûn .ew تبعیت میکنند  Nîv-ergatîv e نیمه ارگیتیو یا ارگاتیو است یعنی فعلهای متعدی زمان گذشته از نظر مفرد و جمع از مفعول جمله تبعیت میکنند و ارتباطی با فاعل خودشان چه اسم یا ضمایر min-te-wî-wê-me-we-wan ندارند در این حالت مفعول بدون تغییر میماند و مفرد و جمع بودن مفعول از طریق (شناسه) فعلی مشخص میشود. ارگیتیو در کردی یکی از نشانه های خالصیت و تاریخی این زبان تاریخی است مثال: Wî Wê Me We Wan در این حالت فعل متعدی با توجه به مفعول sêv که مفرد یا جمع باشد به صورت یکسان برای همه ضمایر tewandî یکسان به کار میرود. اما زبان فارسی یک زبان آکوزاتیوی است یعنی در همه حالتها و در همه زمانها فعل از فاعل خود تبعیت میکند. ایل ملکشاهی
تمام رقص‌ها متعلق به دوران کشاورزی است (در بین‌النهرین حدود ۸۵۰۰ سال پیش از میلاد وارد دوره کشاورزی شدیم). ما تحت تأثیر انقلاب کشاورزی با مفهوم زمان آشنا شدیم، با مفهوم دایره و رویش آشنا شدیم. در رقص کردی، دایره، بسیار اساسی است. این شکل دایره را در تقویم و ساعت کشف کردیم چون برای کاشتن دانه نیاز به زمان و تقویم و حرکت ستارگان داشتیم. تطبیق سال اساطیری با سال طبیعی، به خاطر آن است که زمان از بین نرود و به همین دلیل یکی از مهم‌ترین شکل‌هایی که کشف کردند، شکل برگشت دایره است. البته قبل از دوره کشاورزی یعنی در دوره دامداری، در دوره‌ای که انسان‌ها جستجوی عذا می‌نمودند، شب‌ها پشت به تاریکی و رو به منبع آتش می‌نشستند و چشم به چشم هم می‌دوختند تا مراقب دشمن‌هایی باشند که احتمالاً از پشت می‌آمدند، و نیز برای اینکه از تاریکی نترسند، دایره را آن وقت شناختند، ولی اوج شناخت دایره در دوره کشاورزی است و اینکه یک بار دیگر ما به تناسخ و چرخش فصول رسیدیم. شکل دایره تنها برای رجعت به این زمان اسطوره‌ای نیست بلکه تکرار این دایرة کامل برای کشتن ترس و برای تقویت روح جمعی نیز هست. بازگشت به آغاز چیز، ازلیت گمشده‌ای که انسان همواره در جستجویش هست، هیچ رقص کردی نیست که دایره نباشد. تکرار شکل دایره در رقص، برای این است که امنیت روانی فرد در دل جمع نشان داده شود. کردی اردلانی
خورشید روشن و ماه پُر برادرزاده هم زبان‌های کردی
زبان‌های کردی یک زنجیره گویشی از زبان‌های هندواروپایی در شاخهٔ زبان‌های ایرانی غربی هستند که کُردها هم اینک با آن‌ها سخن می‌گویند. زبان‌های کردی از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی هستند که با زبان‌های فارسی، بلوچی و لری خویشاوندی دارند. تعریف یک زبان به عنوان «کردی» همواره دستخوش عوامل غیر زبان‌شناختی به‌ویژه عوامل سیاسی، و فرهنگی است. در واقع زبان کردی زبان واحدی نیست و زبان واحدی به نام کردی وجود ندارد، زبان کردی به معنای یک زبان با یک شکل استاندارد و مرز و تعریف مشخص نیست، آنچه هست زبان‌های مستقلی (سورانی و کرمانجی و کلهری و لکی است که مجموعاً کردی نامیده می‌شوند. رقص ترکیه‌ای
پایکوبی‌ها یا رقص‌های محلی ترکیه مجموعه رقص‌های محلی ترکیه هستند. ترکیه که در میان سه دریا است و در مسیرهای مهم تجاری قرار دارد، فرهنگی پیچیده و دارد که در پایکوبی‌های گوناگون آن نمود دارد. شکل غالب رقص ترکی انواع پایکوبی‌های خطی است. انواع گوناگونی از پایکوبی‌های محلی در ترکیه اجرا می‌شود که شکل‌های گوناگون دارد و به ساختار فرهنگی هر منطقه مربوط است. پایکوبی "بار" در استان ارزروم، "هالای" در شرق و جنوب شرقی ، "هورا" در تراکیه ، "هورون" در دریای سیاه، رقص قاشق در قونیه و اطراف آن و لزگ در کارس و اردهان از نمونه‌های شناخته شده این پایکوبی‌ها است. موسیقی کردی
لاووک یا لاوژه از دیگر "موسیقی کردی" می‌باشد که از ترانه‌های کلاسیک کردی سرچشمه گرفته و در میان کردهای خراسان به مقام‌های (لو و هی له لو شوان) خوانده می‌شود. موسیقی کردی
موسیقی کردی بازتاب غنای روحی و معنوی مردم و در عین حال تریبونی برای تفسیر مسایل عمیق جامعه می‌باشد. نغمه‌هایی از قبیل مقام‌های الله ویسی، کوچه باغی، صمد عسکری و ترانه‌های ملودیکی نیز در موسیقی کردی وجود دارند که بر اشعار هجایی و گاه عروضی استوار هستند. زبان‌های رایج در ایران
زبان کردی یکی از زبان‌های هندواروپایی در شاخهٔ زبان‌های ایرانی غربی است. همچنین کردی به زنجیره گویشی ای گفته می‌شود که کردها هم اینک با آن سخن می‌گویند. زبان کردی یا زبان‌های کردی از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی هستند که با زبان فارسی و بلوچی خویشاوندی دارند. تعریف یک زبان به عنوان «کردی» همواره دستخوش عوامل غیر زبان‌شناختی به‌ویژه عوامل سیاسی، و فرهنگی است. در واقع «زبان کُردی» به مانند زبان فارسی به معنای یک زبان با یک شکل استاندارد و مرز و تعریف مشخص نیست بلکه امروزه به طیفی از زبان‌های ایرانی شمال غربی اطلاق می‌شود که گاه به هم نزدیک و گاه نسبت به هم از نظر زبان‌شناسی دور هستند. موسیقی کردی
اما غیر از هفت دستگاه معروف فوق یک دستگاه مشهور دیگر وجود دارد و آن دستگاه «اصفهان» می‌باشد. بسیاری از موسیقیدانان معتقدند این دستگاه بخشی از دستگاه شور است و بسیاری دیگر بر این باورند که شاخه‌ای از همایون است. آوازهای «قه‌تار» کردی در همین دستگاه جای می‌گیرند. تکامل این سبک را می‌توان در آثار استاد محمد ماملی دید. موسیقی کردی
اولین طلیعه‌های هنر کردی از بار ادبی و هنر موسیقی حماسه‌های کردی بودند. مشهورترین کسی که به این نوع موسیقی پرداخته «کاویس آغا» بود که ترانه‌های وی همان حماسه‌هایی هستند که از گذشتگان بر جای مانده‌است. نقش‌برجسته تنگ بتان
باستان شناسان این چهار گروه را به چهار دوره متوالی نسبت می دهند که چهار فرمانروای بومی در چهار دوره پیکره خود و ایزد بهرام را که به سبک برهنگی یونانی است حکاکی کرده اند. از نمادهای فرهنگی کنونی بختیاری که می توان در این یادمان شناسایی کرد عبارتند از : شلوار گشاد که امروزه آن را دبیت می نامیم و گرز که ابزار مردان بختیاری در هنگام رزم و حتا بزم و زندگی عادی بوده است. شایسته به بیان است که در دنباله این تنگه که بهتر است از اینک آن را تنگ ایزد بهرام یا تنگ سیزده رخ به جای تنگ بتان بنامیم چون این نام واپسین در روزگاری که دشمن سرزمین مان را اشغال کرد و نیاکانمان را گبری و مجوس نامید بکار گرفته شد. یعنی پس از گذر از تنگه وارد یال می شویم که در دو فاصله حدود 700 متری و 1400 متری دو قلعه ویران شده که با سنگ تراش به صورت خشک چین ساخته شده بودند وجود دارد. البته در قلعه اولی که به یادمان نزدیک تر است یک عدد خشت هم دیده شد. به گمان نگارنده( علی بهرامسری بختیاری) این مکان که به قلعه شهرت دارد بایستی محراب ایزد بهرام باشد که فرمانروایان بومی او را پرستش می کردند و برای وی قربانی می نمودند.  قلعه دوم که آن نیز با سنگ های تراش خشک چین ساخته شده وآن اکنون ویرانه است درست در نوک کوه تاراز در یک خط سیر سر راست از یادمان و قلعه نخست جای دارد که در سوی شمال آن دشت شیمبار و در سوی جنوب آن اندکا وجود دارد و قابل دیدن هستند.  اما پیوستگی ایزد بهرام با مردم بختیاری در روزگار باستان و پارتی چه بوده است؟  ویژگی هایی که در منابع زرتشتی برای این ایزد برشمرده اند نامربوط با مردم بختیاری نبوده است. در بهرام یشت بهرام ایزد نبرد و نیروی جسمانی است. نام او به چمار پیروز است و از این رو به کار می رفت که پیروانش با یاد نام این ایزد، در پی بهره مندی از سرشت بنیادی دو یعنی "پیروزی و نیرو" بودند. نامی گسترده در اوستا ست که چمار " درهم شکننده پایداری و مقاومت" را می دهد. نامی نرینه برازنده این ایزد که دلالت بر نیروی چیره شونده است. باید یادآور شد که هندو ایرانیان و به تبع آن بختیاری های باستان مردمانی جنگاور و دوستدار زندگی بودند و هر چیزی که بر سر راه گسترش و کارایی آنان واقع می شد، نگرانی آنان را بر می انگیخت. رهبران نظامی ایران باستان تا زمان ساسانیان هرگز اندیشه فتح جهانی را که بنابه ملاحضاتی گذرا متوقف شده بود از سر بیرون نکردند و در برهه هایی ایزد ورثرغنه یا بهرام جایگاه مهمی در ایزد کده آنها یافت و این جایگاه را تا پیدایی اسلام نگه داشت. چکیده این که بهرام در سراسر دوران نبرد و کارزار ها به معنی پیروزی به کار رفت.  شوربختانه این یادمان ارزشمند افزون بر آسیب های طبیعی که دیده، صورت های همه پیکره ها نیز بدست انسان نماهای مانند داعش ها و طالبان ها چکش کاری شده اند و در سده بیست یکم نیز توسط برخی افراد که از مکان دیدن کرده اند با ماژیک یادگاری بر آن نوشته اند که جای بسی تاسف است.  شانزدهم آبان نود و نه، تنگ *ایزد* *بهرام* (تنگ بتان)، گروه کوهنوردی پارسوماش رقص بختیاری
رقصی که فقط توسط مردان انجام می‌شود چو بازی است که به آن تَرکه بازی و جنگنومه هم می گویند. ایل ملکشاهی
رقص کردی (هه‌ڵپه‌ڕکێ) که در میان مردم این منطقه رایج است از روزگاران قدیم وجود داشته‌است. رقص در این خطه دارای اقسام متفاوتی است که برخی از آن‌ها منسوخ شده‌اند. برخی از رقص‌های مرسوم عبارتند از: چه پی، فه تای، قلای، پشت پا، دوجار الپر، ژنانه و… که از این میان «فه تای» دارای حرکاتی سریع و زیباتر است و جوانان به آن علاقه‌مند هستند. رقص کارتولی
رقص بیانگر دلیری، جوانمردی، تعارف بین مرد و زن گرجی است.این رقص تشکیل شده‌است از در هم آمیختن لطافت و فریبندگی زن و وقار و عشق یک مرد. چشمان مرد در همه حال بر روی شریک رقص زن بعنوان یگانه موجود برای وی متمرکز شده‌است. مرد رفتار بسیار محترمانه‌ای را نسبت به زن نشان می‌دهد. و این رفتار با ثابت ماندن بالا تنه مرد نسبت به زن و حرکات ریز و نامحسوس پاها بیان شده‌است. همچنین در همه حال اندام بالایی مرد بدون حرکت است.در مقابل چشمان زن همیشه رو به پایین است. کردی اردلانی
درد/ زیره از ریشه زرد(zard) به معنی درد کشیدن، تیره/tira از ریشه واژه درد عبدالله سوری
نمونه شعر کردی رقص‌های کردی
رقص کردی (به کردی: هه‌ڵپه‌ڕکی، هه‌ڵپه‌ڕین، هه‌ڵپه‌رگه، چۆپی، چووپی، دیلان، بازی، شایی، سه‌ما، گۆڤه‌ند) به مجموعه‌ای از رقص‌ها گفته می‌شود که بخشی از آیین‌های نمایشی کردها به‌شمار می‌آید. اکثر رقص‌های کردی به صورت گروهی و به شکل حلقه‌ای ناکامل اجرا می‌شود که از رقصندگان زن و مرد (گه‌نم و جۆ = گندم و جو) تشکیل شده که پنجهٔ دست‌های خود را به هم گره زده‌اند و از چپ به راست در حال حرکت هستند. اولین نفر سمت راست گروه که با دستمالی در دست وظیفهٔ هدایت و هماهنگ‌کردن حرکت بقیه رقصندگان را به عهده دارد و سرعت و ریتم و شور رقصندگان بستگی به هدایت او دارد را در زبان بومی سَرچُوپی‌کِش (به کردی: سه‌رچۆپی‌کێش) و آخرین نفر گروه را که در منتهی‌الیه سمت چپ حلقه قرار دارد و او نیز مسئولیت مشابهی دارد «بن چوپی» یا «گاوانی» می‌نامند. رقص ایرانی
در این دوره رقص گاه جنجال‌برانگیز شد؛ در نمونه‌ای در سال ۱۳۹۸، پس از پخش شدن ویدئویی از رقص کردی آموزگاران و دانش‌آموزان یکی از آموزشگاه‌های غیرانتفاعی در مهاباد، مقامات قضایی و مدیرهای آموزش و پرورش این شهر از «برکناری مدیر این مدرسه، تجدید نظر در گزینش آموزگاران و احتمال لغو مجوز مدرسه» خبر دادند. در سال ۲۰۲۱ نیز در برنامه‌ای برای شب یلدا در صدا و سیما، میهمان برنامه به رقص اشاره کرد و مجری در قسمت بعدی، به این خاطر عذرخواهی کرد و خبر ممنوع‌التصویری‌اش بعدها منتشر شد. تعزیه
نشانه و نماد در تعزیه کاربرد زیادی دارد چنان‌که گفته‌اند این نمایش باغی از نشانه و نماد است. انواع پرچم‌های سبز، سرخ و سیاه که نماد اهل بیت، شور و انقلاب و سوگواری‌اند، علم که نماد درفش سپاه حسین‌بن علی است، تشت آب به نشانهٔ شط فرات؛ شاخهٔ نخل یا هر نهالی به نشانهٔ نخلستان و درخت؛ چرخش به دور خود و راه رفتن به گرد صفحه به علامت گذشت زمان و همچنین مسافرت؛ چتر که وسیلهٔ القای تازه فرود آمدن هر ولی یا فرشته به‌ویژه جبرئیل از آسمان است؛ زدن عینک سفید برای نشان دادن روح بصیرت و نیکدلی و عینک دودی برای جلوهٔ خباثت و بدسگالی؛ عصا که نشانگر تجربه و مصلحت‌اندیشی است؛ نگریستن گاه‌وبیگاه از میان دو انگشت بزرگ دست برای تأکید بر قدرت و فضیلت اولیاء در تجسم اوضاع آینده و همچنین پیش‌بینی؛ بر تن کردن نیم‌تنهٔ بلند سفید (کفنی) به نشانهٔ نزدیک شدن مرگ و اعلام جانبازی؛ زدن یا افشاندن اندکی کاه بر سر برای نشان دادن ماتم‌نشینی؛ اسب سپید بی‌سوار به نشانهٔ اسب حسین‌بن علی، ذوالجناح و شهادت صاحبش؛ گهوارهٔ آغشته به رنگ سرخ برای بیان شهادت علی‌اصغر؛ استفادهٔ گاه‌وبیگاه از کبوتری سفید برای آگاهانیدن تماشاگران از دریافت نامه یا خبر و همچنین القای حس معصومیت و همدردی در آن‌ها و کجاوه‌نشینی شبیه‌زنان برای نمایش به اسیری رفتن آن‌ها، از جمله این نمادهاست. رقص‌های لری
رقص لری،به لری (بازنه لوری،بازی لوری،چوپی لوری)هریک از اقوام گوناگون ساکن در جغرافیای ایران، رقص‌هایی دارند که برگرفته از تاریخ زندگی طبیعی و اجتماعی آنان است. این رقصها همانند دیگر پدیده‌های فرهنگ مردم از مفاهیم اساسی زندگی اقوام ایرانی منشأ گرفته و در نتیجه سازگار و همگام با ساختار معیشتی، فکری و اخلاقی قومی هستند. این رقصها کارکردها و مضمونهای گوناگونی مانند آئینی و دینی، شادی و تغزل، حماسه و رزم، کار، تقلید و نمایش، سوگ و درمان دارند.  رقص‌های لُری شامل دامنه‌ای از رقص‌های فولکلوریک است که در میان گروه‌های مردم لُرتبار بشکل انتقال از نسلی به نسل بعدی گسترش یافته و شکل گرفته‌است. رقص‌های لری عموماً ویژگی‌های مشترک رقصهای ایرانی شامل دسته‌ای و گروهی بودن، آرایش دایره وار، جنبه آهنگین و لباسهای رنگارنگ را درخود دارند. نقوش سه انسان در حال رقص بر سفالهای کشف شده، نمایش رقص در سر پرچم مفرغهای لرستان، که از لرستان مربوط به هزاره یکم پیش از میلاد بدست آمده‌است و در موزه لوور نگهداری می‌شود، و نیز سنجاق مفرغی دیگری با تندیس خدا که از لرستان مربوط به سده هفتم پیش از میلاد بدست آمده‌است، شواهد موجود بر سنگ نگاره‌های نوازندگان و آلات موسیقی در کول فرح ایذه و چغامیش دزفول نشاندهنده ارزشمند بودن و پیشینه رقص در مناطق لرنشین است. به علاوه این قضیه نشان دهنده این است که مردم روزگاران پیش از تاریخ بر این پندار بوده‌اند که همانگونه که خودشان روی زمین می‌رقصند، خدایان آن‌ها در آسمان یا در زیر زمین به رقص برمی‌خیزند، و برخی نیز رقصیدن را از کارهای خدایان می‌دانسته‌اند که بشر از آنان تقلید می‌کند. واکه بی‌رنگ
در زبان‌های ایرانی باستان نیز واکه‌ای وجود داشته‌است که در دگرگونی از دورهٔ باستان به دورهٔ میانه به واکه‌های دیگر بدل شده، که برای نشان‌دادن این واکه در واج‌شناسیِ زبان‌های ایرانی از نماد واکهٔ بی‌رنگ بهره می‌گیرند. اکنون این واکه در زبان کردی وجود دارد. ایل ملکشاهی
۳- رقص با پا یا پایکوبی برای بیدار کردن زمین جهت باروری است که جنبه اسطوره‌ای- آئینی دارد. «در پایکوبی ضربه‌هایی برای بیدار کردن زمین، بر زمین می‌کوبند، چون انسان‌ها فکر می‌کردند با این طریق می‌توانند زمین را بارور کنند تا به محصول بیشتری دست پیدا کنند. از این رو مردان برهنه می‌شدند و لخت روی زمین می‌رقصیدند. اما الآن این فراموش شده ولی در ناخودآگاه به یاری طلبیدن آن همچنان نزد ما وجود دارد. رقصِ شلم یکی از جنبه‌های رزمی، زخمی‌هاست. زخمی‌هایی هستند که با یک پا می‌رقصند که این همان اسطورهٔ قدرت است. یک نوع رقص کردی نیز داریم که شکلی است از حمله و عقب‌نشینی، یک، دو، سه و چهار حمله می‌کند و یک، دو و سه، تمرین حمله و عقب‌نشینی است، منتها به شکل بسیار باشکوه آن و بعد آرام آرام با پا دانه را در زمین فرو می‌برند و ناگهان خودشان را بالا می‌کشند انگار آرزویی است که این دانه رشد کند. تمام این حرکات ریشه‌های اسطوره‌ای دارد و در ارتباط با معیشت و زمین است». رقص بختیاری
در این رقص تنها دونفر مرد شرکت کرده و بقیه در اطراف آن‌ها ایستاده و به نوبت وارد رقص می‌شوند. یکی از دونفر چوب بزرگی که به آن دِرَک می گویند و دیگری یک عدد ترکهٔ نازک را در دست دارند. کسی که ترکه را در دست دارد سعی می‌کند به هر شکل که شده به پای طرف مقابل ضربه بزند و دیگری هم با کمک دِرَک تلاش می‌کند جلو ضربه را بگیرد و پس از هر ضربه چوبها را عوض می‌کنند. معمولاً پس از یکی دو بار تعویض چوبها، افراد دیگری وارد رقص شده و جای نفرات قبلی را می‌گیرند. کردی اردلانی
dida /diz در پارسی باستانdida به معنی قلعه و در گویش سورانی اربیلی به دز diz تبدیل شده مانند قلا دزه، روان دز مار
اوروبروس نمادی است که در آیین‌های گوناگون دیده می‌شود که به کیمیاگری مربوط است. این نماد یک مار است که دم خود را می‌خورد (یک حلقه تشکیل می‌شود) که نشان دهندهٔ چرخهٔ زندگی-مرگ-زندگی دوباره است و به جاودانگی می‌رسد. مریوان
مردم منطقهٔ مریوان از واژهٔ «ههڵپهڕکێ» که از کلمهٔ «ههڵپهڕ» به معنی «جنبش و تکان و در اصل به معنی حمله کردن» است و از کلمهٔ «کێ» که نمادی از «حرکات جنگی» است از گذشته‌های دور به یادگار مانده‌است و چیزی فراتر از رقص عادی می‌باشد. رقص کردی با زیبایی خاص آیینه‌ای تمام نما از زندگی گذشتهٔ این مردم است که به صورت زنده در زمان و حال در وجود آنان در حرکت و جریان است. اگر به ریشه در زندگی و کار روزانه مانند «کشاورزی، اعتقادات دینی، جنگ و دفاع، مراسم و جشن‌های بزرگ و بازی‌های محلی» حالات روحی درونی افزار دارد که به صورت امروزی درآمده‌است که در مریوان از غنای بیشتری برخوردار می‌باشد. هه لپه رکی که از گذشته‌های دور به یا د گار مانده‌است و چیزی فراتر از رقص عا دی می‌باشد ایرانیان به قدمت و غنای تاریخ خود مفتخر هستند. آنان در هر عرصه‌ای نشان داده‌اند که پا سدار شایسته سنت‌های اصیل و دوستدار ایران و فرهنگ ایرانی‌اند. اقوام ساکن ایران
یکی از مهم‌ترین شاخصه های هویتی اقوام کرد، زبان کردی می باشد. زبان کردی زبانی است ایرانی و متعلق به گروه زبان‌ های شمال غربی یا جنوب غربی این خانواده است و در گسترۀ جغرافیایی خود، از گذشته تاکنون، به دلایل گوناگون از جمله شرایط جغرافیایی، طبیعی، اقلیمی، تاریخی، و سیاسی به شاخه ها و زیر شاخه های گوناگونی تقسیم شده است. از دیگر نماد های برجسته قوم کُرد، لباس کردی می باشد. پوشاک مردان و زنان کرد شامل تن‌پوش، سرپوش و پای‌افزار است. ساخت و کاربرد هریک از این اجزاء، بسته به فصل، نوع کار و معیشت و مراسم و جشن‌ها با یکدیگر تفاوت دارد. هرچند پوشاک نواحی مختلف کردستان مانند اورامان، کرمانشاه، مکریان، بابان، گروس، بانه، سنندج، ایلام و … متفاوت است، اما از نظر پوشش کامل بدن، همه با هم یکسان هستند. نشان ملی قبرس
نشان ملی جمهوری قبرس که بعد از استقلال از انگلیس در سال ۱۹۶۰ میلادی طراحی و انتخاب شد دو شاخه زیتون و یک کبوتر با شاخه زیتون به منقار نماد صلح می باشند عدد "۱۹۶۰" یادآور سالروز استقلال قبرس از بریتانیا است و رنگ زرد پس زمینه آن هم نماد معادن عظیم مس (به خصوص به صورت سنگ کالکوپیریت) در قبرس می باشد رقص هالای
هالای(; "šurǰpar"; "", "Chaláï"; , , ) از جمله رقص‌های فولکلوریک قدیمی اهالی خاور میانه است. در ۱۳-امین نشست کمیته میراث جهانی یونسکو در شهر پورت‌لوئیس کشور موریس در تاریخ ۲۶ نوامبر تا ۱ دسامبر سال ۲۰۱۸ میلادی «رقص‌های گروهی سنتی نخجوان- «یالّی»، «گؤچری» و «تنزره» در فهرست میراث معنوی نیاز به حفاظت فوری به ثبت رسید. هالای نامی کلی است و به رقصهایی اطلاق می‌شود که صرفاً با آواز و کف زدن همراهی می‌شوند. این آواز در مراحل اولیه به‌طور آشکاری نشانگر مشخصات رقص معیشتی بود. «هالای» از محصول سخن می‌گوید، و القا کننده زحمت فراوان و کار بلند مدت است. «هالای» در منطقه آستارا - لنکران و کمی مایل به شمال این منطقه پا به عرضه ظهور نهاده‌است. شاهنامه کردی
شاهنامهٔ کردی مجموعه‌ای از شعرهای رزمی به گویش هورامی از زبان گورانی است که از دیرباز به‌صورت شفاهی در میان مردم کرد رواج داشته‌است. گاهی در میان مردم مکتوب کردن و بازسرایی بخش‌هایی از آن به الماس‌خان کنوله‌ای نسبت داده شده‌است.، اما این مسئله پشتوانه تاریخی ندارد و در واقع نسخ متعددی به دست افراد مختلفی مکتوب شده است. علاوه بر زبان، وزن اشعار و برخی نمادها "شاهنامهٔ کردی" تفاوت‌های دیگری هم با "شاهنامهٔ فردوسی" دارد، از جمله این‌که برخی کاراکترهای آن در شاهنامهٔ فارسی وجود ندارند. سوای این تفاوت‌ها شاهنامه کردی شباهت‌های بسیاری با روایت‌های حماسی موجود همچون حلقه سیستانی دارد. رقص ترکیه‌ای
horon (به یونانی: Horos [اسم مذکر ، شکل مفرد ، مفعولی])، که از کلمه یونانی گرفته شده‌است به معنی پایکوبی در یونان باستان و یونان جدید است. در ترکیه هورون، یک سبک رقص است که در منطقه دریای سیاه، ترکیه امروزی یافت می‌شود. رقص‌هایی که هورون نامیده می‌شوند از فرهنگ یونانی این منطقه گرفته شده‌اند و ماهیتی دایره ای دارند که هر کدام با قدم‌های کوتاه مشخص می‌شوند. هورون یا رقص گرد یک پایکوبی محلی عامیانه در منطقه ساحلی دریای سیاه و قسمتهای داخلی آن است. هورون‌ها با داشتن سرعت و ضرب‌آهنگ بسیار متفاوت از رقص‌های محلی دیگر مناطق کشور به نظر می‌رسد. از آنجاکه ملودی‌های هورون بسیار تند است، نواختن برای آن با هر سازی بسیار دشوار است. به همین دلیل از طبل و زورنا برای این رقص استفاده می‌شود. ملودی‌های هورون با نوع کوچکی از زورنا انجام می‌شود که «کورا» نامیده می‌شود. ایل ملکشاهی
کُستی کمرِ بندگی است و طاعت داشتن خدای عزوجل. زنار و کشتی، نوعی پیمان و قول گرفتن هستند یعنی متعهد به دین و قول. در آسیای میانه گره‌ها نقش مهمی در عشق و ازدواج دارند. در یک تصنیف کولی آمده‌است: چه کسی پیش می‌بیند آینده‌ام را؟، چه کسی فردا باز خواهد کرد گره‌های چادر شبی ام را که تو بر سینه‌ام بسته‌ای؟ در آسیای میانه لباس عروس دارای کمربندی بافته با گره‌هایی برای حفاظت از چشم بد است. در سنت اسلامی، گره نماد حمایت است. اعراب، ریش‌های خود را برای رفع چشم بد گره می‌زنند. موسیقی کردی
یکی دیگر از آوازهای کردی حیران می‌باشد که از دل بیت سر درآورده و اغلب از متنی عاشقانه و پرسوز و گداز با توسل جستن به خالق یکتا و پیامبران برخوردار است. این آواز بیشتر در مناطق مکریان و مهاباد وجود دارد. مریوان
مردم خطهٔ کردستان و کرمانشاه و سایر شهرهای کردنشین نیز از این خصیصه مستثنی نیستند. رقص‌های کردی یکی از سنت‌های دیرینه و یادگارهای ارزشمند آریا یی هاست، که در میان اکراد هم چنان محفوظ مانده و حتی در رقص‌های سنتی بعضی از اقوام هم جوار همچون «آشوری‌ها» تأثیر کرده‌است. بی‌گمان تاریخچهٔ این حرکات مربوط به هزاره‌های دوم و سوم قبل از میلاد مسیح است اما تاریخ مشخص و چگونگی ایجاد آن در این باره وجود ندارد. یک کتیبه س سنگی در «قلعه هه پیر» وجود دارد که متعلق به هزاره س اول قبل از میلاد است، روی این کتیبه تصویر یک «سرناو و دهول و تعدادی که به نظر می‌رسد در حال اجرای حرکات موزون هستند» روی سنگ حک شده‌است این کتیبه س کهن سند مهمی در تاریخی بود این حرکات موزون در کردستان است. کردی اردلانی
کامی kami در اردلانی یعنی کدامیک و در فرهنگ اوستا صفحه ۳۷۱ بصورت کهمی kahmi و کهمیایی kahmiyai به معنی چه کس و کی است / ای رقیب
ای رقیب که در زبان فارسی آن را «ای دشمن» ترجمه می‌کنند، یک سرود ملی‌گرایانۀ کردی و در حال حاضر سرود رسمی حکومت اقلیم کردستان عراق است. کردی اردلانی
yā چه اردلانی چه cha رقص‌های آذربایجانی
(به ترکی آذربایجانی: Ağır Qaradağı) (به انگلیسی: Agir Karadagi) از جمله رقص‌های بومی قدیمی اهالی آذربایجان است. رقص لزگی
مراسم رقص لزگی دارای چندین حرکت آرام و تند است که بلافاصله با چرخش سریع تغییر ریتم داده و با حرکات موزون رقص ناز اِلَما (ناز نکن) و رقص کوراوغلو (قهرمان مبارزه با ظلم و ستم) توسط هنرمندان آذربایجانی ترکیب شده و رقص دلنشینی را پدیدآورده است. رقص بختیاری
در این رقص زن و مرد درکنارهم و باصدای ساز می رقصند. تشمال هر از گاهی نواختن را قطع می‌کند و در این زمان، رقصنده باید در هرحالتی که هست ثابت و بی حرکت بایستد . در این حال عده‌ای با دادن انعام و شیرینی از تُشمال می خواهند تا مجدداً ساز بزند. به این ترتیب نوای موسیقی باردیگر و بی خبرشروع شده و رقص به همین شکل ادامه پیدا می‌کند. مهارت رقصنده در این است که بتواند به موقع توقف کرده، حالت خود را حفظ و به موقع حرکت نماید. موسیقی کردی
پیدایش موسیقی کردی مثل اکثر ملت‌های دیگر از افسانه‌های کردی شروع شد که در این قسمت، افسانه‌ها در قالب ترانه‌های کردی گفته می‌شوند. این ترانه‌ها در فرهنگ کردی به ترانه‌های دیوانی تقسیم می‌شوند و بیشتر محتوای آن‌ها همان افسانه‌های کردی است، که شکل حماسی دارند. فرهنگ کردی
رقص کردی به گروهی از رقص های سنتی گفته می‌شود که رقصندگان دست های یکدیگر را می گیرند و مشابه آن در بالکان، لبنان و عراق نیز مشاهده می شود. این شکل از رقص به صورت دایره وار، گاه با رقصندگان تنها یا جفت همراه است که به مرکز دایرۀ رقص اضافه می شوند. به نوشتۀ دائرةالمعارف اسلام، کردها در جشن ها و مراسم های تولد و ازدواج آواز می خوانند و می رقصند. این رقص های فولکلور در تمیز کردها از دیگر همسایگان مسلمانشان، یکی از فاکتورهای اصلی است. رقص کردی انواع و شیوه‌های مختلف و متعددی دارد که برخی از آن‌ها عبارت اند از: رقص بختیاری
از رقصهای گروهی است و مرد وزن در کنار هم می رقصند. موسیقی کردی
ریتم‌های هه‌لپه‌رکی لباس لری
این لباس توسط لرهای فیلی بکار می‌رود. لباس بختیاری نماد عشایر بختیاری است و در سراسر قلمرو بختیاری از غرب اصفهان و شرق لرستان تا شرق، شمال شرق و جنوب شرق خوزستان رواج دارد. این لباس برای مردان شامل کلاه خسروی، چوقا، شلوار دبیت، گیوه و گاهی پوشش کت مانند کُردین می‌شود.  اجزای عمده لباس زنانه بختیاری شامل روسریهای مینا و لچک، زیرلچکی (بُن نایی) پیراهن زنانه (جووه)، شلوار قری و کفش (اُرسی) است. در یک قرن گذشته لباس مردان بختیاری تغییرات عمده‌ای داشته که عمده دلیل آن اصلاحات تحمیلی پوشاک در دوره سلطنت رضا شاه است. این درحالیست که جامه زنان بختیاری در طول زمان تغییرات کمتری داشته‌است. این موضوع با مطالعه آثار سیاحان قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم میلادی قابل مشاهده است. رقص بختیاری
مانند رقص سه پا است با این تفاوت که رقصندگان بعد از برداشتن سه قدم، دیگر دو گام به عقب برنگشته بلکه تنها دوگام به صورت درجا برمی دارند و بقیهٔ مراحل مشابه رقص سه پا است. لیلی (عروسک سنتی لری)
کودکان می‌توانند این عروسک را با کشیدن رشته نخی که به دستشان می‌بندند به رقص درآورند. ساختار این عروسک مفصلی ساده و جالب است. مواد طبیعی ترکیب اصلی ساختار عروسک هستند و در کنار آن سکه و پولک، مهره‌های شیشه‌ای و همچنین نوارهای رنگی برای تزئین بکار گرفته می‌شوند. عروسکها و ماسکها در واقع اجازه بروز فعالیت‌هایی را فراهم می‌کنند که در عالم واقع امکان آن وجود ندارد. برای مثال در دوره قاجار، یکی از شیوه‌های ابراز ناخشنودی مردم از شرایط جامعه در سایه خفقان و ترس از انتقاد، گسترش عروسک و خیمه شب بازی بود که در ضمن آن مردم بدون ترس از حاکمان و شرایط جامعه، حرفهای خود را منتقل می‌کردند. عروسک لیلی به علاوه نقشی مهم در نمایش و ماندگاری سنتهای فرهنگی ایفا می‌کند که بتدریج در جامعه شهری در حال کمرنگ شدن هستند. در واقع همگام با جابجایی روستاییان به شهرها برای بهبود شرایط زندگی، زنان بتدریج شروع به پوشیدن پوشش متداول شهری ایرانی (چادر و مانتو) با دامنه نقش و طرح و رنگ اندک کردند. این تمایل به پوشش یکسان شهری سبب کمرنگ شدن تنوع، نقش و نگار و الگوهای لباس محلی لری شده‌است. لیلی تداعی‌کننده پوشش سنتی زنان لر در گذشتهای نه چندان دور است. ملی‌گرایی کردی
ملی‌گرایی کردی یک جنبش سیاسی و اجتماعی است که از طرف احزاب کُرد تشکیل شده‌است و این جنبش به این باور است که سرزمین مردمان کُرد یا کردستان که در آن مردمان کُرد در اکثریت هستند باید با استقلال از کشورهای اصلی خود یک کشور مستقل کُرد تأسیس کنند. این مناطق عبارت‌اند از: شمال عراق (اقلیم کردستان عراق)، شمال غرب و غرب ایران (بخش‌های کردنشین ایران)، شرق و جنوب شرق ترکیه (بخش‌های کردنشین ترکیه)، شمال و غرب سوریه (بخش‌های کردنشین سوریه). کرد کرمانج
اکثر مناطق کرمانج‌نشین در ایران، در شمال‌غرب کشور، از جمله در شهرستان‌های منطقه آذربایجان؛ خلخال، ارومیه، سلماس، خوی، ماکو، شوط، پلدشت، چایپاره و چالدران به جز شهرستان‌های منطقه خراسان، همانند کرد‌های جنوبی و مرکزی به صورت حلقه و دست در دست هم می‌رقصند؛ معمولاً بهترین رقصنده، زن یا مرد، نقش رهبری گروه، سرچوپی‌کِش (سه‌چۆپی‌کێش)، را به عهده می‌گیرد. سرچوپی‌کِش اولین نفر حلقه رقصندگان است. او با انجام ماهرانه حرکات نمایشی توسط دستمالی که در دست راست خود دارد و نیز به کمک اصواتی هیجان انگیز و گاهی با کلام ضمن افزودن بر هیجان رقصندگان مسئولیت تنظیم سرعت و ریتم حرکت گروه را بر عهده می‌گیرد. قرار گرفتن در این نقش جذابیت فراوانی دارد و رقصنده را در موقعیت بهتری نسبت به مابقی گروه قرار می‌دهد. سرچوپی‌کش گاهی برای ایجاد نشاط بیشتر می‌تواند از حلقه رقص جدا شده و با توجه به تبحر خویش حرکات نمایشی فردی نیز انجام دهد. بقیه گروه در حالیکه دست‌هایشان رو به زمین و در امتداد دو پهلویشان قرار دارد پنجه در پنجه رقصندگان مجاور ایجاد حلقه‌ای پیوسته می‌کنند. مطلوب‌ترین حالت قرار گرفتن رقصندگان به صورت (گندم و جو) یا به عبارتی یک زن و یک مرد به صورت یک در میان است. گاوانی آخرین رقصنده گروه است که هرچند نقش زیادی در ایجاد ریتم و نشاط رقص دارد اما کمتر کسی راغب به قرار گرفتن در این نقش است. این رقص همانند رقص مردم نواحی شام و کرانه مدیترانه، معروف به دبکه است. فرهنگ کردی
به طور سنتی، اجراکنندگان موسیقی سنتی کردی به سه دسته تقسیم می‌شوند: داستانگویان (چیرۆکبێژ)، بیتخوان ها (سترانبێژ) و آوازخوان‌ها (ده‌نگبێژ). موسیقی مشخصی که به امیرنشینان کردی مربوط باشد وجود ندارد، اما در عوض موسیقی کردی را که در شب نشینی‌ها (شه‌ڤبه‌ێرک یا شه‌ونیشت) اجرا می شد می‌توان کلاسیک به حساب آورد. چندین فرم موسیقایی در این ژانر به دست آمده است. برخی از آوازها دارای طبیعت حماسی هستند، مانند آوازهای محبوب لاوک که آوازهایی قهرمانی هستند و داستان قهرمانان گذشتۀ کرد مانند صلاح‌الدین ایوبی را بازگو می‌کنند. حیران (حه‌یران)ها آوازهایی عاشقانه هستند که معمولاً درد جدایی و عشق های ناکام را روایت می کنند. لاوژ فرمی برای موسیقی مذهبی است و پاییزوک (پایزۆک)ها آوازهایی هستند که به طور ویژه در فصل پاییز اجرا می شوند. آوازهای عاشقانه، موسیقی رقص، عروسی و آوازهای جشن (دیلۆک/نارینک)، اشعار اروتیک و اشعار کار نیز در میان کردها محبوبیت بالایی دارند. فولکلور کردی بسیار غنی است. کردها همچنین لباس ملی خودشان را دارند. زن ها معمولاً لباس های رنگی می پوشند. این لباس ها از منطقه ای به منطقۀ دیگر متفاوت است و می توان از روی یک لباس یک زن پی برد که اهل کدام استان یا شهر است. مردها نیز لباسی مخصوص دارند که شالوشپک (شالوشهپک) یا رنگوچوخ (ڕهنگوچۆخ) نام دارد و از شلواری گشاد (شروال) و پیراهنی بر روی آن تشکیل شده است. همچنین پارچه ای دراز به عنوان کمربند دور کمر و شکم بسته می شود. مردها همچنین دستمالی به نام شاشک یا جمدانی (جهمهدانی) را بر روی یک کلاه (کلاو) به سر می بندند. کردها عاشق رقص هستند و صدها رقص فولکلور دارند. موسیقی معمولاً سرعت بالایی دارد. برای موسیقی رقص معمولاً از سرنا (زورنا) و دهول (دههۆل) استفاده می شود. کردها همچنین از مقام ها و آوازهای پر سوز لذت می برند که حوادث گذشته را روایت می کند. برخی از تاریخنگاران از این آوازها به عنوان تاریخ شفاهی که چندین نسل را پشت سر گذاشته است استفاده می کنند. سینمای کردی
در سال ۱۹۹۹ فیلم ایرانی «زمانی برای مستی اسب‌ها» به زبان کردی و در جغرافیای کردستان با قصه و قهرمانان بومی، مرزهای قومی و ملی را درنوردید و در اولین حضور جهانی‌اش به‌عنوان بهترین فیلم اول یک کارگردان از معتبرترین جشنواره هنری جهان «کن فرانسه» جایزه دوربین طلایی را کسب کرد و عملاً به پدیده جشنواره‌های معتبر جهانی تبدیل شد. پرچم‌های کردی
یکی از طرح‌های پرچم کُردی در عراق توسط حکومت اقلیم کردستان به‌عنوان پرچم ملی این حکومت در جامعۀ بین‌المللی به رسمیت شناخته شده‌است. اما در بخش‌های کردنشین ترکیه و بخش‌های کردنشین سوریه از پرچم‌های دیگری استفاده می‌شود و در دورهٔ جمهوری مهاباد نیز در سال ۱۹۴۶ از پرچم متفاوتی به عنوان پرچم رسمی آن حکومت استفاده می‌شده‌است. حروف‌چینی کردی
قلم کردی در اصطلاح به قلمی می‌گویند که نگاره‌های (glyph) الفبای سورانی را داشته‌باشد. کردی اردلانی
(در واژهٔ ژه نیار به معنای نوازنده) ژه ن = jan = žen ایل کلیایی
قدمت استفاده از شلوار کردی (شلوار جافی) به دوران اشکانی می‌رسد و این نوع شلوار بر سنگ نگاره‌های مجموعه جهانی بیستون حجاری شده‌است. لباس بانوان شامل سربند، کلاه، کمرچین، پیراهن، جلیقه و شلوار است. پوشش سربند بانوان کرد در کرمانشاه ۳ نوع است که شامل کت، گل ونی و سرون می‌شود و زنان و دختران براساس سن و جایگاه یک نوع از این سربندها را به سر می‌بندند. گل ونی به خاطر وجود رنگ‌های شاد، مخصوص دختران جوان است و خانم‌های میان سال از سربندهایی به رنگ تیره و قهوه‌ای استفاده می‌کنند. رقص‌های آذربایجانی
رفعت خلیل‌زاده، طراح صحنه رقص نیز رقص مردانهٔ آذربایجانی را نوعی رقابت توصیف می‌کند و می‌افزاید: «"حرکات رقصندهٔ مرد تصویرگر عقابی است که پروبال گشوده و آمادهٔ پرواز بر فراز کوهستان است، چنان که می‌بینید برخی از حرکات رقصنده روی نوک پا انجام می‌شود که اجرایشان واقعا دشوار است. در کل رقص مردانه آذری نمادی از شجاعت و مردانگی بوده، و رقص کنونی نیز همین‌ها را تصویر می‌کند".»(به ترکی آذربایجانی: Asma Kəsmə) (به انگلیسی: Asma Kasma) از جمله رقص‌های بومی قدیمی اهالی آذربایجان و از قدیمی‌ترین رقص‌های مرسوم در عروسی می‌باشد. نشان رسمی قطر
نشان ملی قطر معانی و ارزشهای متنوعی از مفاهیم مختلف جغرافیایی و فرهنگی این کشور را به تصویر می کشد. این نشان متشکل از دو شمشیر منحنی سفید رنگ متقاطع بر روی یک دایره زرد است. در میان شمشیر یک کشتی بادبانی تک دکله (داو) روی امواج آبی و سفید در کنار یک جزیره با دو درخت نخل وجود دارد. دایره زرد توسط یک شیء شکل دونات مانند احاطه شده که از وسط به صورت افقی به دو بخش سفید و عنابی رنگ تقسیم شده‌است. در بخش سفید در نیمه بالایی عبارت «دولة قطر» به رنگ سیاه و به خط کوفی نوشته شده و در بخش پایینی که عنابی رنگ است، به انگلیسی (تنها نمونه در میان کشورهای عربی) عبارت «State of Qatar» با رنگ سفید و نوشته شده‌است. این نشانواره گاهی بدون ترجمه انگلیسی استفاده شده، گاهی حلقه میانی اوقات زرد است و شمشیرهای منحنی گاهی قهوه ای (به جای سفید) است. رقص‌های آذربایجانی
میصری نام شمشیر عربی منسوب به کوراوغلو است. موسیقی کردی
"موسیقی کردی" یکی از محدود موسیقی‌های ایرانی است که در آن بداهه خوانی و بداهه نوازی رایج است. بداهه‌خوانی یکی از سبک‌های بسیار سنگین در "موسیقی کردی" است و لازم است هنرمند برای بداهه خوانی در سایر سبک‌ها نیز تبحر کافی داشته باشد. هنرمندان بداهه خوان باید سال‌ها در این زمینه فعالیت کنند و تنها با آشنایی کامل در سایر سبک‌های موسیقی کردی می‌توان بداهه خوانی را انجام داد. و علاوه بر آشنایی بر وزن و ریتم موسیقی، از لحاظ درونی نیز استعداد آوازخوانی را داشته باشد تا بتواند در این سبک موفقیت لازم را کسب کند. معروف‌ترین ترانه‌سرا در این زمینه، اسماعیل سردشتی معروف به «فرعون موسیقی کرد» می‌باشد. مریوان
رقص کردی یا ههڵپهڕکێ بخشی از آیین‌های نمایشی کردها است که به صورت گروهی و به شکل حلقه‌ای نا کامل مرکب از رقصندگان زن و مرد از چپ به راست در حرکت هستند اجرا می‌شود. اولین نفر سمت راست گروه که با دستمالی در دست؛ وظیفهٔ هدایت و هماهنگ‌کردن حرکت بقیهٔ رقصندگان را به عهده دارد و سرعت و ریتم و شور رقصندگان بستگی به هدایت او دارد را در زبان بومی سَرچُوپی کِش (به کردی: سه‌ر چۆپی کێش) و آخرین نفر گروه که در منتهی‌الیه سمت چپ حلقه قرار دارد و او نیز مسئولیت مشابهی دارد را گاوانی می‌نامند. پوشاک کردی
۱. که وا پاتول: که به جای کت و شلوار معمولی می‌پوشند ولی شکل و دوخت آن‌ها غیر از مد کت و شلواری است که معمول می‌باشد؛ که وا یا کت لباس کردی تقریباً به صورت یک ژاکت نظامی می‌دوزند با این تفاوتکه که وا جیب‌های کناره‌ای ندارد و ضمناً چاک آن کاملاً از طرفین راست و چپ باز می‌شود بعلاوه غیراز چاک کناره‌ای آستین‌هایش چاک دارا ست. دوخت شلوار کردی یا پاتول بدین ترتیب است که دهانه‌ای تنگ و بدنه‌ای گشاد دارد و به جای کمر انتهای آن را که گشادیش بیش از دوبرابر یک شلوار معمولی است با بندی که دخین نامیده می‌شود و از توی قسمت تا شده آن لیفه گذشته می‌بندند و از کمر به پایین که وا را داخل پاتول کرده و بند پاتول را روی ان می‌بندند. پل دلال
واژه دِلال در کردی به معنای زیباست. موسیقی کردی
اما براساس یک نظریه معروف واژه سیاه به معنای رنگ سیاه و چمان که همان جمان بوده از کلمه کردی جامه گرفته و به نام جامه سیاه درآمده و منظور کسی بوده که در موقع خواندن این آواز جامه مشکی می‌پوشیده‌است. رقص بختیاری
در این رقص حرکت دستها و پاها سریع بوده و بدن باید انعطاف خوبی داشته باشد. رقص کاراکتر
رقص کاراکتر (به فرانسه: danse de caractère، به انگلیسی: character dance) شاخه‌ای از رقص کلاسیک باله و گونهٔ حرفه‌ای شده رقص‌های محلی، فولکلور و ملی است که به منظور نمایش صحنه‌ای آماده و رقصپردازی شده‌اند. رقص‌های لری
رقص دستمال (به لُری: دَسمال‌بازی)، سبکی از رقص‌های پرجنب‌وجوش و مهیج است که عمدتاً در میان بختیاریها و لرهای جنوبی اجرا می‌شود و سبک غالب رقص در جشن‌های عروسی است. این رقص توسط زنان و مردان انجام می‌گیرد و درخود شیوه‌های اجرای مختلفی (مانند اشتَفی‌مَنگَنا) و هماهنگ با موسیقی نوازندگان دارد. دو دستمال و هرکدام در یک دست قرار می‌گیرند. همگام با حرکات ملایم پا، کمر و تغییر جهت بدن، اجراکنندگان دستمالهای رنگی را به‌شکل هماهنگ در جهات مختلف به حرکت درمی‌آورند. بنظر می‌رسد فلسفه این حرکات، از سده‌ها فعالیت‌های روزمره زندگی این مردمان و همزیستی با عوامل انسانی و طبیعی منشأ گرفته‌است. همگام با بالارفتن تدریجی ریتم رقص، حالت دست‌گرفتن ممکن است به حالت رودررو و انفرادی تغییر یابد. کردی اردلانی
کیسل kesal در اردلانی یعنی لاک پشت و در اوستا بصورت کسیپ kasyapa آمده‌است و در سانسکریت به شکل کشیپ آورده شده‌است. نمادهای ملی ایران
آناهیتا الهه آب ایران باستان و به عنوان الههٔ باروری، بانوی جانوران و الهه رقص مقدس شناخته شده‌است. آناهیتا بر آب‌ها حکمرانی می‌کرد و ستاره‌ها و سرنوشت تحت فرمان او بودند. او اصل خلاقیت زنانه را به تصویر می‌کشد. آناهیتا بال دارد و شیرهایی قدرتمند او را همراهی می‌کنند و اغلب مزین‌شده به تاجی از ستارگان به تصویر کشیده می‌شود. او همچنین با دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و آب‌های تولد همراه است. او حامی زنان و الههٔ جنگ است. آناهیتا به معنای «فرد پاکدامن» است. او به عنوان یک باکره به تصویر کشیده شده‌است، یک ردای طلایی و کلاه پادشاهی الماس نیز دارد. حیوانات مقدس او کبوتر و طاووس هستند. در ایران باستان، آناهیتا بسیار محبوب بود و به عنوان یکی از الهه‌های بزرگ که در بسیاری از ادیان شرقی وجود دارند، محسوب می‌شود. عمارلو (زنجان)
مردم ایل عمارلو برای رقص کُردی به صورت حلقه و دست تو دست هم می‌رقصند و بهترین رقصنده (مرد) نقش هدایت و اولین نفر گروه رقصندگان است (سَرچوپی کِش). رقص‌های کردی
مطلوب‌ترین حالت قرار گرفتن رقصندگان به صورت (گندم و جو) یا به عبارتی یک زن و یک مرد به صورت یک در میان است. بن چوپی یا گاوانی آخرین رقصندهٔ گروه است که هرچند نقش زیادی در ایجاد ریتم و نشاط رقص دارد اما کمتر کسی راغب به قرار گرفتن در این نقش است. رقص آچارولی
خاستگاه این رقص از ناحیه آچارا واقع در قسمت جنوب غربی گرجستان می‌باشد. این رقص با رنگ لباس متنوع و خلق و خوی بازیگوشانه مردان و زنان رقاص متمایز می‌شود. دلپذیری نرمی و بازیگوشی و حرکت تند و سریع مردان وزنان مشخصه این رقص است. برخلاف رقص کارتولی، ارتباط میان زن و مرد در این رقص کاملاً غیر رسمی و با نشاط است. موسیقی کردی
این موسیقی به نام هه‌لپه‌رکی یاهه‌لپه‌رین شهرت دارد و قبلاً در دانشنامه به معنی حمله کردن ذکر شده که اشتباه است هه لپه‌ر فعلی دستوری است که در فارسی یعنی به پر که با اصلاح رقصیدن هماهنگی دارد و هه‌لپه‌رین یعنی به هوا پریدن. این رقص قدمتی بسیار کهن دارد و از روزگار پرستش خدایان در دوران مهرپرستی که در مهرابه‌ها اجرا می‌شد، به یادگار مانده‌است. پادشاه رقص
پادشاه رقص یا نته‌راجه (Nataraja) تجسم انسانی شیوا، از ایزدهای دین هندو است. این تجسم به صورت تندیس کوچک فلزی یا سنگی در بیشتر نیایشگاه‌های شیواپرستان جنوب هند نهاده می‌شود. ایل ملکشاهی
دکتر کزازی می‌گوید: داستان هلپرگه یا رقص آئینی در فرهنگ کردان بسیار پیچیده‌تر از آن است که ما بینگاریم. رفتاری است به آئین، به اندام و موزون که در هنگام شادمانی به آن دست می‌یازند. این‌گونه رقص و پایکوبی در سرشت و ساختار گیتی هم وجود دارد، رقص تنها از آن آدمیان نیست، همهٔ هستی می‌رقصند؛ از آن جنین که در زهدان مادر نهفته‌است تا در جهان بسیار خرد، آن ریزه‌های بنیادین که بر گرد هستی رقصانند و آن جهان بسیار بزرگ، که در آن اختران بر گرد خورشید می‌رقصند. رقص از این دید نشانة نیایش، زندگی، پویه، جنبش، تکاپو زیستن در گیتی است؛ ما تا به گروثمان و نیروانا نرسیده‌ایم ناچاریم از رقصیدن، اگر خود در بیرون نرقصیم یاخته‌ها در درون ما می‌رقصند. شما زمانی که بسان آن کرد ناب ایرانی می‌رقصید، با همه پدیده‌های هستی، با جهان بسیار خرد، با جهان بسیار بزرگ پیوند می‌گیرید به گونه‌ای جاودانه و رازوارانه. بوکان
رقص مردم بوکان از آرامش و از یک پارچگی خاصی برخوردار و به سبک آرام و ملایمی اجرا می‌شود. همچنین سبکی به‌نام سپیی وجود دارد که رقص نسبتاً تندی است و منشأ آن منطقهٔ فیض‌الله‌بیگی بوکان است. در رقص‌های کردی تمامی رقصندگان به سرگروه چشم دوخته و با ایجاد هماهنگی خاصی وحدت یک قوم ریشه‌دار را به تصویر می‌کشند. نشان ملی کنیا
نشان ملی کنیا شامل دو شیر است به عنوان نماد حفاظت؛ که نیزه و سپر سنتی آفریقایی را در دست دارند. سپر و نیزه به ترتیب نماد اتحاد و دفاع از آزادی است. سپر به رنگ، رنگ‌های ملی است که عبارتند از: بر روی سپر یک خروسِ تبر به دست است که به سوی جلو پیش می‌رود که نشانهٔ کار، کامیابی و رسیدن به افق‌های تازه است. علاوه بر این خروس نماد حزب ملی آفریقایی کنیا است که توانست استقلال کشور را بدست آورد. عبارت "Harambee" که بر روی نشان نوشته شده در زبان سواحلی به معنی "بیایید همه با هم باشیم" است. نشان ملی لیتوانی
احتمالاً ویتیس، یادآور پرکوناس، یک خدای تندر است. پرکوناس خدای برتر کُواس است که کواس، خود خدای جنگ است. اسب سفید هم برای اشاره به بالت‌ها است. این ترجمه‌ها به ترجمهٔ نشان ملی آلمان که آدلر دارد و یادآور اودین خدای جنگ است شباهت دارد. مردم کرد
از دیگر جشن‌هایی که در میان کردها بسیار رایج است گرامی داشت عید نوروز می‌باشد. در برخی از افسانه‌های کردی، منشأ این جشن را به کیومرث، نخستین پادشاه پیشدادی، منسوب می‌دارند. (کیومرث به کردی، کیموروس) در کوهستان‌های رواندوز در شرق شهر «دیانا»، با اهریمن می‌جنگد و بر او پیروز می‌شود. به این مناسبت، دستور می‌دهد تا در کوه‌ها و بلندی‌ها آتش بیفروزند و خبر پیروزی را به همه‌جا برسانند. او فرمان می‌دهد مردم روز پیروزی را جشن بگیرند و به‌مدت نُه روز ادامه دهند. موسیقی کردی
مراسم ذکر در تکیه‌های دراویش قادری با نواختن دف و نی در جم خانه‌های اهل حق در کرمانشاهان و اورامانات با نواختن دف و تنبور اجرا می‌شود. رقص سونه یا رقص مرغابی با آهنگ لبلان اجرا می‌شود.