در اقلیم‌شناسی به بررسی چه مطالبی می پردازند؟
اقلیم‌شناسی
کِلیماشناسی یا اقلیم‌شناسی به دانش مطالعه اقلیم و مشخصات متوسط آب و هوایی در یک دوره بلند مدت گفته می‌شود. این شاخه از دانش نوین شاخه‌ای است از رشتهٔ دانش‌های جوی و نیز زیر رشته جغرافیای طبیعی بوده که خود جزئی از علوم زمین به شمار می‌رود. امروزه اقلیم‌شناسی دربرگیرندهٔ اقیانوس شناسی و زیست-زمین شیمی است. اقلیم‌شناسی در سطح ابتدایی آن می‌تواند با واژهٔ پیش‌بینی هواشناسی نامیده شود که به کمک روش‌های کمی انجام می‌شود. مدل‌های اقلیمی در طیف گسترده‌ای از اهداف از بررسی تغییرات آب و هوایی و سامانه‌های اقلیمی نا پیش‌بینی آینده به‌کار گرفته می‌شوند.
کونگه اسپیله
بخش اول، شامل توصیه‌های عملی و اخلاقی در مورد بازرگانی و دریانوردی است. از جمله در این بخش شرایطی مانند، وزش باد، جزر و مد، تغییرات دما در گرداگرد جهان (زمین کروی است!) و دیگر شرایط اقلیمی مورد بحث قرار می‌گیرند. همچنین در این بخش کشورهایی مانند ایسلند، گرینلند و ایرلند که در جغرافیای آن زمان در حاشیه محسوب شده و کمتر مقصد سفر قرار می‌گرفتند، بررسی می‌شوند. بخش دوم، در مورد اطرافیان پادشاه، رفتار درباریان و سلحشوران است. در کنار موارد دیگر، در این فصل نویسنده، از جمله به مشکلاتی می‌پردازد که در صورت مرگ پادشاه؛ و ابهام در تعیین جانشین وی، بروز خواهد کرد. جلبک‌شناسی
جلبک‌شناسی () دانش مطالعه و بررسی جلبک‌ها است. این دانش شاخه‌ای از علوم زیستی و زیرشاخه گیاه‌شناسی برشمرده می‌شود. جلبک‌ها در اکوسیستم آبی به‌عنوان تولیدکنندگان دستِ اول دارای اهمیت هستند. بیشتر جلبک‌ها یوکاریوتی و فوتوسنتزکننده در محیط‌های مرطوب هستند. جلبک‌ها از بقیه گیاهان بالاتر از خود در ساقه، ریشه و برگ تمیزپذیر هستند. این موجودات گل یا شکوفه نمی‌کنند. در جلبک‌شناسی، افزون بر گونه‌های یوکاریوتی، گونه‌های پروکاریوتی شامل جلبک‌های سبزآبی و سیانوباکتری‌ها نیز مورد بررسی قرار می‌گیرند. محمدحسن گنجی
او دلیل گرایش خود را به جغرافیا و به‌ویژه هواشناسی دو رویداد خشکسالی و سیلی می‌داند که در روزگار کودکی و نوجوانی در زادگاهش رخ داد و باعث آسیب زیادی به روستاییان شده‌بود. همچنین، در روزگاری که در خارج تحصیل می‌کرد، بحث‌های داغی پیرامون نظریهٔ تکامل در جریان بود و از آنجا که بارها شنیده‌بود که پاسخ جانداران به دگرگونی آب و هوا، نقش مهمی در تکامل جانداران دارد، به موضوع‌های مربوط به آب و هوا و محیط بسیار گرایش پیدا کرده‌بود. زمین‌شناسی اقتصادی
زمین‌شناسی اقتصادی مطالعهٔ بخشی از مواد سازندهٔ زمین را شامل می‌شود که می‌توانند برای مقاصد اقتصادی و/یا صنعتی به‌کار روند. این مواد شامل عناصر پایه و قیمتی، کانی‌های غیرفلزی، سنگ‌های ساختمانی، نفت، زغال و آب می‌شوند که معمولاً به آنها ذخیره یا نهشته می‌گویند. ابزارها و روش‌هایی که در دیگر گرایش‌های زمین‌شناسی (مانند ژئوشیمی، کانی‌شناسی، ژئوفیزیک، پترولوژی (سنگ‌شناسی) و زمین‌شناسی ساختمانی) استفاده می‌شوند، می‌توانند برای فهم، توصیف و استخراج کانسارها نیز به‌کار آیند. روان‌شناسی محیطی
مطالعات سنتی روانشناسی، روی پدیده‌های فردی یا درون روانی محیط، متمرکز است و رفتار را در زمینه رابطه بین افراد یا حالات درونی فرد، تحلیل می‌کند. در مواردی، چون مطالعه ادراک که محیط کالبدی، درنظرگرفته می‌شود؛ بیشتر، مقیاس ملکولی (مثل طول موج نور) و مقیاس ریز رفتار انسان (مثل عکس‌العمل پوست در مقابل برق) مورد نظر است. در مواردی که مطالعات روانشناختی، از این الگوها، رهایی یافته و به مقیاس کلی تر محیط (مثل روانشناسی گشتالت) پرداخته اند؛ با تمام نکات مثبت و منفی، مورد استفاده طراحان قرار گرفته‌اند. در جامعه شناسی، به محیط کالبدی، به عنوان محیطی برای فرایندهای گروهی، توجه کمی شده‌است. مکتب شیکاگو، در اکولوژی انسانی، مدعی ست که ماهیت کالبدی، اهمیت زیادی برای جامعه شناسان این مکتب، داشته‌است. بررسی دقیق تر، نشان می‌دهد که این ادعا «در هاله ای از ابهام رها شده» و در واقعیت، جایگاهی در برنامه پژوهشی مکتب شیکاگو نداشته‌است. هنگامی که مردم شناس، روانشناس یا جامعه شناسی، راجع به آینده، اظهارنظری ارزشی کند؛ در واقع، بجای رفتارشناس، به برنامه ریز، تبدیل می‌شود. هر عملی که معمار، طراح منظر یا طراح شهری انجام می‌دهد؛ انتخاب آینده ای بجای آینده دیگر است. جغرافیا
با افزایش جمعیت و افزایش فشار بر سیستم‌های زمین، هیچ وقت زمان بهتر یا مهمتری برای مطالعهٔ جغرافیا نبوده‌است. با پیچیده‌تر شدن جهان در نتیجه جهانی شدن، بهبود فن‌آوری‌های حمل و نقل و ارتباطات، تغییر در سیستم‌های طبیعی، و افزایش هم‌کاری و تعارض نیاز به دانش جغرافیایی، مهارت‌ها و چشم‌اندازهای فکری در میان مردم جهان افزایش می‌یابد. اساساً جامعهٔ انسانی سیستم‌های طبیعی را در مقیاس جهانی و محلی با پیامدهای غیرقابل‌پیش‌بینی برای مردم و محیط‌زیست تغییر می‌دهد. کار جغرافیدانانِ برنامه‌ریز درک این سیستم‌ها را برای ترویج سیاست مبتنی بر علم بهبود می‌بخشد. پس با توجه به اهمیت روزافزون مسائل و مباحثی مانند تغییر آب و هوا، مهاجرت، تخریب محیط‌زیست، اپیدمیولوژی فضایی و نابرابری‌ها، جغرافیا یکی از مرتبط‌ترین دوره‌هایی است که افراد و دانشجویان می‌توانند برای مطالعه و تحصیل انتخاب کنند. آثارالبلاد و اخبارالعباد
مقدمۀ دوم درباره "خواص بلاد" است و از دو فصل تشکیل شده است. نویسنده در فصل اول از مقدمۀ دوم به بررسی تاثیر بلاد در ساکنان آن می پردازد و معتقد است منتهاالیه خاور، باختر و جنوب جهان بسیار گرو و منتهاالیه شمال آن بسیار سرد و غیر قابل زیست است یا دست کم زیستن در این نقاط با مشقت بسیار زیادی همراه است. وی قسمت‌های قابل سکونت زمین را میانه‌های اقلیم سوم و چهارم و پنجم عنوان می‌کند و زندگی در خارج از این محدوده‌ها را جانکاه توصیف می کند. نویسنده در این بخش از کتاب به اثرات آب و هوا در پرورش طبع انسان نیز می پردازد. در فصل دوم از مقدمۀ دوم، به اثرات آب و هوای اقلیم‌ها به معادن، گیاهان و جانداران منطقه پرداخته شده‌است. احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم
کتاب احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم بر یک پیش گفتار و دو بخش تقسیم شده‌است. این کتاب به موضوعاتی همانند پیشگامان جغرافیا، بیان اصطلاحات، دریاها و ترسگاه‌هایش، رودخانه‌ها، شهرهای همنام، لهجه‌ها، ویژگیهای هر سرزمین، مذهب‌ها و دسته‌بندی آنها، راه‌ها، گنبد و بارگاه‌های افسانه‌ای، اقلیم‌ها و نمای کشور اسلام، اقلیم عربی، اقلیم عجمی، اقلیم بین‌النهرین، شام، مصر و مغرب، خاوران، دیلم، رحاب (ارمنستان، اران و گرجستان)، کوهستان (آذربایجان و کردستان و لرستان)، خوزستان، فارس، کرمان و سند پرداخته‌است. زیست‌زمین‌شناسی
در زیست‌زمین‌شناسی ارتباط سامانه‌های مواد حیاتی، آب‌شناسی و بوم‌سار با یکدیگر به منظر کمک به درک اقیانوس‌ها، اقلیم و تثیر بر روی سامانه‌های زمین‌شناختی بررسی می‌شود. نعیم‌آباد (فضل)
مطالعات مختلف زمین شناسی، آب و هوا و اقلیم ، نقشه های مختلف ترسیمی، جغرافیای انسانی در سایتهای مختلف. اقلیم
اقلیم (از کلیما در یونان باستان) معمولاً به عنوان میانگین آب و هوا برای مدت طولانی تعریف می‌شود. بازه زمانی این تعریف برای یک دوره متوسط ۳۰ ساله است، اما بسته به هدف مورد نظر، ممکن است غیر از دوره متوسط، از بازه‌های زمانی مختلف دیگر مانند اندازه تغییرات روز به روز یا سال به سال نیز استفاده شود. تعریف واژه‌نامه هیئت بین‌المللی تغییر اقلیم (Ipcc) مربوط به ۲۰۰۱ به شرح زیر است: «اقلیم به معنای دقیقتر کلمه معمولاً به عنوان «میانگین آب و هوا» تعریف می‌شود. این عنوان توصیف آماری میانگین و تغییر مقادیر مربوطه در یک بازه زمانی از ماه‌ها تا هزاران یا میلیون‌ها سال را در بر می‌گیرد. طبق تعریف سازمان جهانی هواشناسی(WMO) دوره کلاسیک آن ۳۰ سال است که اغلب شامل متغیرهای سطحی، مانند وضعیت دما، بارش و باد می‌باشد. اقلیم به معنای وسیع ترکلمه توصیف سیستم‌های آماری را نیز در بر می‌گیرد.» یخچال‌شناسی
یخچال‌شناسی شاخه‌ای از علوم زمین و ترکیبی از دانش‌های ژئوفیزیک، زمین‌شناسی، جغرافیای طبیعی، ژئومورفولوژی، اقلیم‌شناسی، هواشناسی، آب‌شناسی، زیست‌شناسی و بوم‌شناسی است. تأثیرات یخچال‌ها بر انسان نیز در حیطه جغرافیای انسانی و انسان‌شناسی است. یافتن یخ بر سطح ماه، مریخ و اروپا شاخه‌ای فرازمینی از این رشته را به‌وجود آورده است که یخچال‌شناسی نجومی نامیده می‌شود. اقلیم گرم و خشک
در مناطق تحت نفوذ اقالیم خشک؛ میزان تبخیر و تعرق حاصل از سطوح اب‌ها و پوشش رویشی و خاک؛ بیش از میزان بارندگی می‌باشد. از این رو نیاز ابی محیط از طریق بارندگی تأمین نمی‌گردد. ذخیره همیشگی اب‌های زیر زمینی نیز نیاز اب یاری را کفاف نمی‌کند. دو اصل کلی برای طراحی اقلیمی در مناطق گرم و خشک ۱- جلوگیری از تأثیر هوای گرم در فضاهای داخلی مجموعه الف. طراحی مناطق نیمه محافظت شده در خارج بنا ب. استفاده از پوشش گیاهی برای خنک کردن محوطه ج. استفاده از گیاهان در کنار دیوارهای خارجی ساختمان د. استفاده از بام و دیوار دو جداره جهت تهویه در داخل پوسته ساختمان ه. استفاده از پوسته‌های دو جداره جهت جابجایی حرارت ۲- محافظت ساختمان در برابر تابش آفتاب در مواقع گرم سال الف. طراحی محوطه ب. ایجاد سایه برای پنجره‌های رو به آفتاب تابستان ج. شکل و جهت دادن به بدنه ساختمان به منظور کاهش اثر آفتاب تابستان د. کاهش انعکاس زمین و سطوح بیرون از پنجره‌های رو به آفتاب تابستان ه. تأمین سایه برای دیوارهایی که رو به آفتاب تابستانی هستند. خوشه‌بندی
اقلیم‌شناسی ریزمقیاس‌نمایی
مدل‌های چرخش عمومی مدل‌های سه‌بعدی هستند که با استفاده از سناریوهای انتشار می توانند آثار انتشار گازهای گلخانه‌ای بر اقلیم فعلی و آینده کرهٔ زمین را بر اساس سنارویو های محتمل در انتشار گازهای گلخانه ای پیش‌بینی کنند . با این حال، یکی از محدودیت‌های اصلی در استفاده از خروجی‌های اقلیمی مدل‌های چرخهٔ عمومی (GCM) و "مدل های گردش عمومی اتمسفری-اقیانوسی" (AOGCM) این است که دقت تجزیهٔ مکانی و زمانی آنها با دقت موردنیاز مدل‌های منطقه‌ای و هیدرولوژیکی مطابقت ندارد. دقت مکانیِ این مدل‌ها در حدود ۲۰۰ کیلومتر است، که این دقت به‌ویژه برای بررسی مناطق کوهستانی و پارامترهای اقلیمی نظیر بارش و دما مناسب نیست. تکنیک‌های کوچک مقیاس‌نمایی، اطلاعاتی دربارهٔ حوضهٔ آبریزی با مقیاس کوچک‌تر در اختیار ما قرار می‌دهد. ترمودینامیک
ترمودینامیک موضوع بخش گسترده‌ای از علم و مهندسی است - همانند: موتور، گذار فاز، واکنش‌های شیمیایی، پدیده‌های انتقال و حتی سیاه چالهها-. محاسبات ترمودینامیکی برای زمینه‌های فیزیک، شیمی، مهندسی نفت، مهندسی شیمی، مهندسی هوافضا، مهندسی مکانیک، زیست‌شناسی یاخته، مهندسی پزشکی، دانش مواد و حتی اقتصاد لازم است. انکار تغییر اقلیم
انکار تغییر اقلیمی یا انکار گرمایش جهانی بخشی از مجادله گرمایش جهانی است و شامل انکار، جدی نگرفتن، تشکیک بی جا یا دیدگاه‌های مخالف خوان می‌شود که از دیدگاه علمی در خصوص تغییرات اقلیمی که معتقد است دلیل آن اعمال انسان هاست، تأثیرات آن بر طبیعت و جامعه، یا احتمال سازگاری با گرمایش جهانی به وسیلهٔ کنش‌های انسانی، فاصله می‌گیرد. در حالی که دانشمندان فکر می‌کنند «درست نیست به کسانی که [گرمایش جهانی با منشأ انسانی را] انکار می‌کنند اجازه داده شود قبای شکاکان را بر تن کنند؛ در عمل، این دو لفظ یک گستره‌ای از دیدگاه‌های پیوسته و دارای همپوشانی را شکل می‌دهند و عموماً مشخصات مشابهی دارند: هر دو بیش و کم دیدگاه جریان اصلی علمی در خصوص تغییر اقلیم را نفی می‌کنند.» ژئومورفولوژی
ژئومورفولوژی با سایر رشته‌های علوم طبیعی چون هیدرولوژی، کشاورزی، آب و هوا، جنگل و مرتع، مهندسی رودخانه‌ها و نیز خاک‌شناسی و سنگ‌شناسی ارتباط دارد و در توجیه مسائل از این علوم بهره می‌برد. به‌همین جهت پس از جنگ جهانی دوم، ژئومورفولوژی کاربردی در اغلب کشورهای جهان با روش سیستماتیک و با اهمیت خاص مورد توجه قرار گرفته‌است و بررسی عوامل گوناگون را به‌طور ترکیبی مدنظر می‌گیرد و می‌تواند پاسخگوی نیازهای برنامه‌های علوم طبیعی باشد. ژئومورفولوژی با فراهم آوردن مقدمات لازم جهت استفاده از روش‌های پرخرج مانند سونداژهایی که در ژئوفیزیک رایج است یا هدایت آن‌ها از برتری خاصی برخوردار است. به این ترتیب که استفاده از روش‌های ژئوفیزیک و سونداژها به هزینه‌های بسیار زیادی نیاز دارد. با توسل به روش‌های ژئومورفولوژی می‌توان محل‌های مناسبی را انتخاب کرد که احتمال توفیق به‌کارگیری از روش‌های مذکور در آن بیشتر باشد. بدین ترتیب از هدر رفتن هزینه‌های سنگین در اعمال روش‌های ژئوفیزیک جلوگیری می‌شود. زمین‌شناسانی که اطلاعات کافی از اصول ژئومورفولوژی دارند به کمک داده‌های حاصل از مطالعات اشکال ناهمواری‌ها، خطوط اصلی اشکال تکتونیک را که از مهم‌ترین موضوعات زمین‌شناسی است، مشخص می‌کنند. همچنین کاربرد ژئومورفولوژی در زمین‌شناسی و تفسیر عکس‌های هوایی به منظور شناسایی برون‌زدها اهمیت دارد که به فتوژئولوژی معروف است. استفاده از عکس‌های هوایی بیش‌تر در در مشخص نمودن واحدهای سنگ‌شناسی و وضع استقرار آن‌ها نسبت به‌هم است که به رخساره و ماهیت سنگ‌ها پی می‌بریم. همچنین در پژوهش‌های زمین‌شناسی که بر پایه اصول منطقی استوار باشد، کشف معادن بزرگ مانند مس، طلا، نفت و… به سهولت و به سرعت امکان‌پذیر می‌شود. ویژگی سنگ‌های رسوبی با نوع و جنس مواد تشکیل دهنده آن‌ها و با کیفیت انباشته‌شدن این مواد روی یکدیگر و نوع تغییر شکل آن‌ها و تبدیل مواد به سنگ (دیاژنز) در ارتباط است. گرچه مرحله تبدیل مواد به سنگ‌های رسوبی یعنی مرحله دیاژنز در قلمرو مطالعات زمین‌شناسی قرار می‌گیرد، ولی در مرحله اولیه آن یعنی نحوه پیدایش مواد تشکیل دهنده رسوبات و چگونگی حمل و رسوب‌یافتن آن‌ها در قلمرو مطالعات ژئومورفولوژی قرار دارد. ماهیت سنگ‌های رسوبی از نظر توصیفی که به پتروگرافی معروف است و همچنین از جهت اندازه دانه‌های تشکیل دهنده آن که دانه‌بندی خوانده می‌شود مستقیماً به عوامل ژئومورفولوژی مربوط می‌شود. همچنین مورفوژنز، با تخریب و فرسایش سنگ‌های مادر، نوع و مقدار مواد را که به حوضه‌های رسوبی می‌رسد تنظیم و هدایت می‌کند. اقلیم
آب و هوا یا اقلیم برآمد شرایط جوی یک محل طی بازه زمانی معین (معمولاً چند دهه) است. به عبارت دیگر رویدادهای پر بسامد جوی طی سالیان متمادی را اقلیم گویند؛ در جمع‌بندی و طبق تعریف ارائه شده به وسیلهٔ کاویانی و علیجانی (۱۳۷۹)، آب و هوا (اقلیم) را می‌توان «شرایط جوی غالب (دراز مدت) در یک محل» تعریف کرد. اقلیم‌شناسی دانشی است که اقلیم (آب‌وهوا) را مطالعه می‌کند و از زیرشاخه‌های جغرافیای طبیعی است. علوم محیطی
دانشمندان محیط زیست موضوعاتی مانند درک فعل انفعالات زمین، ارزیابی سیستم‌های انرژی جایگزین، کنترل و کاهش آلودگی محیط، مدیریت منابع طبیعی و اثرات تغییرات آب و هوایی جهانی را مطالعه می‌کنند. مسائل زیست محیطی تقریباً همیشه شامل تعامل فعل و انفعالات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی است. دانشمندان محیط زیست رویکردی سیستماتیک برای تحلیل مشکلات زیست محیطی ارائه می‌دهند. کلید توانمندی یک دانشمند محیط زیست مؤثر، عبارت است از توانایی ارتباط فضا و روابط زمانی و همچنین تجزیه و تحلیل کمی پدیده‌های مربوطه. جغرافیای سیاسی
جغرافیای سیاسی به عنوان یکی از شاخه‌های علوم جغرافیایی به مطالعه بُعد سیاسی فضای جغرافیایی می‌پردازد، بدین معنی که در فضای جغرافیایی اعم از مقیاس محلی تا جهانی و فرا کروی سویه‌ها، پدیده‌ها و ساخت‌هایی وجود دارند که اساساً ماهیت فضایی/جغرافیایی دارند که با مؤلفه سیاست درآمیخته اند؛ بنابراین، بن مایه فلسفی جغرافیای سیاسی را مکانها، فضاها و پدیده‌هایی تشکیل می‌دهند که در آفرینش، واقعیت و نمود دارند. همچنین باید افزود که جغرافیای سیاسی به مطالعه ادعاها و منازعات انسانی دربارهٔ استفاده، شراکت، مالکیت زمین و منابع آن می‌پردازد. این منازعات در سطوح بسیار متفاوتی به وقوع می‌پیوندد. از جمله ادعاهای ارضی میان قبایل رقیب یا گروه‌هایی از ملیت‌های مختلف که در یک سرزمین زندگی می‌کنند، بروز کند یا امکان دارد میان کشورهای همسایه به وقوع بپیوندد یا به صورت رقابت‌هایی بر سر نفوذ جهانی میان بلوکهای بزرگ قدرت رخ دهد. بنیادی‌ترین جنبه‌های جغرافیای سیاسی به «سیاست‌های ناشی از مکان» می‌پردازد. شاخه‌های تخصصی جغرافیای سیاسی ۱_ ژئوپلیتیک: Geopolitics ژئوپلیتیک یکی از شاخه‌های تخصصی جغرافیای سیاسی است که دربارهٔ موضوع و مفهوم آن طیفی از دیدگاه‌های متفاوت مطرح شده‌است. از دید حافظ نیا تعریف علمی ژئوپلیتیک در قالب یک مفهوم ترکیبی تبیین پذیر است که در آن سه عنصر اصلی یعنی جغرافیا، قدرت و سیاست خصلت ذاتی دارند. ترکیب سه متغیر جغرافیا، قدرت و سیاست و پدیده‌ها و الگوهای رفتاری گروه‌های متشکل انسانی را نسبت به یکدیگر تعیین می‌کنند که آنها را در کنش‌های رفتاری مختلف همانند نوسان قدرت، رقابت، همگرایی، واگرایی، نفوذ، بحران، سلطه، زیر سلطه، ائتلاف، صلح، همکاری، جنگ، امنیت، آرامش و ثبات، بازرگانی و دادوستد و غیر آن می‌توان پی گرفت. ۲_ جغرافیای انتخابات: Electoral Geography طی چند دهه اخیر جغرافیای انتخابات به عنوان زیر مجموعه دانش جغرافیای سیاسی کندوکاو گسترده‌ای در قلمرو مفاهیم دموکراسی، مشارکت، خاستگاه آرا، وزن مکانی حوزه‌های انتخاباتی، نقش مکان‌ها و غیره داشته‌است. ۳_ جغرافیای مرز: Geography of The Border تا اوایل دهه ۱۹۶۰ که جغرافیای سیاسی تحت تأثیر مطالعات کالبدی واحدهای سیاسی به ویژه کشور قرار داشت موضوع کشمکش‌های مرزی توجه زیادی به خود جلب کرده بود. ۴_ جغرافیای سیاسی شهر: Political Geography of The City جغرافیای سیاسی شهر به بررسی کارکرد نهادها، سازمان‌ها و جنبش‌های اجتماعی در شکل‌گیری مناسبات فضایی شهر می‌پردازد. فرایندها و پیامدهای فضایی برخاسته از تعامل میان سه عنصر سیاست، شهروندان و شهر را بررسی می‌کند. منبع: کتاب فلسفه جغرافیای سیاسی اثر دکتر محمد رضا حافظ نیا و دکتر مراد کاویانی راد و ترجمهٔ کتاب درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی اثر ریچارد میور، مترجمان دکتر دره میر حیدر و دکتر یحیی صفوی. جغرافیا
علوم محیطی یک موضوع چندرشته‌ای است که در آن فرآیندهای کنترل‌کننده و تأثیرگذار بر طیف گسترده‌ای از زیستگاه‌ها، اکوسیستم‌ها و محیط‌های روی زمین بررسی می‌شود. در علوم محیطی، فعال و برنامه‌ریز، در فرآیندهای طبیعی و انسانی مؤثر بر محیط طبیعی جهانی و متأثر از آن تأمل داشته؛ دانش و مهارت‌های لازم را برای کمک به ساخت آینده‌ای پاک‌تر و پرداختن به چالش‌های بزرگِ پیش روی بشریتِ موجود در زمین کسب کرده‌است. جغرافیا یکی از مهم‌ترین رکوردهای (سوابق) محیطی (زیست‌محیطی) است که ما داریم. درک تغییرات زمانی و مکانی بخش کلیدی یادگیری جغرافیایی است و جغرافی‌دانان شروع به در نظر گرفتن روندهای طولانی مدتی کرده‌اند که جهان پیرامون ما را شکل داده‌اند. این یک ثبت و گزارش غنی، دقیق و بلندمدت است از این که محیط در حال حاضر و در گذشته چگونه به نظر می‌رسد. مثلاً مطالعات مدیریت و برنامه‌ریزی حوضهٔ رودخانه‌ها شامل مطالعات وضع گذشته و پیش‌بینی اوضاع آینده حوضه‌های رودخانه‌ها است. زیرا اکوسیستم‌ها در طول تاریخ بشر مشکل گرفته و تکامل یافته و اگر انسان به صورت نامناسب از محیط بهره‌برداری کرده باشد، آنها را بر پیکره خود دارد. این، هر روز که می‌گذرد، داده‌های بیشتری برای برداشت، تحلیل و توضیح ایجاد می‌کند و در عین حال، تاریخ محیطی و شهری نیز اخیراً به عنوان حوزه‌های در حال جنبشی ظاهر می‌شوند. هدف اصلی یک برنامه در برنامه‌ریزی و طراحی محیط (محیط‌زیست) عبارت است از ادغام نگرانی‌های محیطی (زیست‌محیطی) با نیازها و خواسته‌های انسان، آشناسازی شرکت‌کنندگان به مسائل و فرآیندهای کلیدی محیطی (زیست‌محیطی)، و ارائهٔ استراتژی‌هایی برای پیشگیری و کاهش دامنه وسیعی از مسائل زیست‌محیطی در چارچوب کلی توسعهٔ پایدار، از دیدگاه برنامه‌ریزی است. در این زمینه رابطهٔ در حال تغییر بین جامعه و محیط‌زیست مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و تهدیدهای موجودی که محیط‌های فیزیکی (طبیعی)، بیولوژیکی (زیستی) و اجتماعی با آن مواجه هستند ارائه می‌گردند. در شاخه‌های غیرطبیعی جغرافیا معمولاً این دوره با ساخت‌گشایی اصطلاحات «محیط» و «پایداری» آغاز می‌شود. چرا که چالش‌های محیطی و اکولوژیکی به‌طور فزاینده‌ای در تنظیم اجتماعی-فضایی مهم شده‌اند. لذا در تمامی برنامه‌های توسعه به‌ویژه توسعهٔ پایدار بدون درنظر گرفتن پارامترهای ابعادی محیط علاوه بر اینکه زیربنای توسعه با مشکل مواجه خواهد شد، آینده توسعه نیز در مخاطره بی‌توجهی به این پارامترها و در نتیجه خسارت جبران‌ناپذیر قرار خواهد گرفت. زمین‌شناسی طوفان
زمین‌شناسی طوفان (به انگلیسی: Flood geology) یا زمین‌شناسی آفرینش (به انگلیسی: Creation geology) یا زمین‌شناسی طوفان نوح (Diluvial geology) تلاشی است برای تفسیر و تطبیق ویژگی‌های زمین‌شناختی زمین هماهنگ با اعتقاد به طوفان جهانی که حرف به حرف آن طور که در سفر پیدایش، ۶ الی ۸، بیان شده‌است. در اوایل قرن ۱۹ ام میلادی زمین شناسان طوفان (Diluvial geologists) این فرضیه را ساختند که ویژگی‌های سطحی خاصی، شواهدی برای طوفانی جهانی است که متعاقب با دوران‌های زمین شناختی اولیه بوده؛ بعد از تحقیقات و بررسی‌های بیشتر به توافق رسیدند که این ویژگی‌ها حاصل سیلاب‌های محلی یا یخچال‌های طبیعی هستند. در قرن ۲۰ ام میلادی، آفرینش‌گرایان زمین جوان، زمین‌شناسی طوفان را به عنوان اندیشه‌ای گران [یا غلوآمیز] در مخالفتشان با فرگشت دوباره زنده کردند، و آفرینش شش-روزه وابسته به دوران هلوسین (Helocene) و تغییرات عظیم جغرافیایی در روایت طوفان نوح انجیلی را فرض گرفتند، و تبیین‌های آفرینش‌گرایانه‌ای را برای توالی چینه‌ای سنگ‌ها (Sequence of rock strata) به کار گرفتند. کانی‌شناسی
کانی‌شناسی یک موضوع زمین‌شناسی است که تخصص در مطالعهٔ دانشی شیمی، ساختار بلوری و خاصیت‌های فیزیکی (از جمله نوری) کانی‌ها و دساچ‌های کانی‌سازی شده است. مطالعات آبیزه در زمینه کانی‌شناسی شامل فراروندهای خاستگاه و دیسش کانی، رده‌بندی کانی‌ها، توزیع جغرافیایی شان و همچنین هودش شان است. اقلیم قطبی
اقلیم قطبی مناطقی را در بر می‌گیرد که با ویژگی‌هایی مانند نبود تابستان‌های گرم مشخص می‌شود. میانگین دمای هوا در همه ماه‌های سال در اقلیم قطبی کمتر از ۱۰ درجه سلسیوس (۵۰ درجه فارنهایت) است. سرزمین‌های دارای اقلیم قطبی بیش از ۲۰ درصد از مساحت زمین را می‌پوشانند. در این مناطق خورشید در تابستان در ساعت‌های طولانی و در زمستان در ساعت‌های بسیار کمتری می‌تابد. اقلیم قطبی باعث پیدایش مناطق بدون درخت توندرا، یخچال‌های طبیعی و لایه‌های دائمی یا نیمه‌دائمی یخ می‌شود. در این نوع اقلیم تابستان‌ها گرم نیستند و زمستان‌ها بسیار سرد است. اقلیم‌شناسی
اگر چه موضوع مطالعه هواشناسی و اقلیم‌شناسی، اتمسفر (هواسپهر) است، ولی هر کدام با نگرشی متفاوت آن را بررسی می‌کنند: دانشنامه کلمبیا
حدود یک‌سوم مقالات دانشنامه کلمبیا به جغرافیا اختصاص دارند و تمام کشورهای دنیا را پوشش می‌دهند. ۴۵٪ مقالات بیوگرافی اشخاص -زنده یا مرده- به ویژه رهبران سیاسی هستند. بقیه نیز به موضوعات علمی بنیادین و تاریخچه آن‌ها اختصاص می‌یابند. بوم‌شناسی
بوم‌شناسی مترادف با «محیط زیست‌گرایی» یا «تاریخ طبیعی» نیست. بوم‌شناسی با شاخه‌های علمی چون: زیست‌شناسی تکاملی، ژنتیک، رفتارشناسی جانوران رابطه نزدیک و همپوشانی دارد. یکی از تمرکزهای اصلی بوم‌شناسان ارتقاء فهم اثرات تنوع زیستی روی عملکرد بوم‌شناسانه است. بوم شناسان به دنبال توضیح این موارد هستند: جغرافیا
جُغرافی یا جُغرافیا (، اصل آن از یونانی باستان: تلفظ: ژئوگرافیا) یا زمین‌نگاری، یک شاخه از علم است که خشکی‌ها، ویژگی‌ها، ساکنان و پدیده‌های زمین را مطالعه می‌کند. جغرافیا ارتباط گسترده‌ای با دیگر رشته‌های مرتبط در علوم اجتماعی و علوم طبیعی دارد. جغرافیدانان بر اثرات محیط اطراف بر فعالیت‌های انسانی، فرهنگ و رفاه و این که مردم به نوبه خود چگونه بر محیط اطراف خود تأثیر می‌گذارند، تاکید می‌کنند. ژئوگرافی در ایران و در دوران مدرن یک علم وارداتی بوده‌است و پایداری و ماندگاری آن نتیجه کوشش‌های دو استاد جغرافیا محمدحسین پاپلی یزدی در مجله تحقیقات جغرافیایی و پروفسور حسین شکویی با دو اثر ارزشمند در فلسفه جغرافیا و دیدگاه‌های نو در جغرافیای شهریو پروفسور سیروس سهامی می‌باشد. جغرافیا در تعریف در میان کلیه علمای این علم مورد بحث و جدل است و هنوز یک اجماع در جغرافیا صورت نگرفته‌است و همواره با مطالعه تاریخ علم جغرافیا به تعاریف مختلفی برمی‌خوریم که دال بر پویایی جغرافیا است؛ ولی نکته اصلی در همه این تعاریف تکیه بر مفاهیم اصلی گیتی‌شناسی از جمله فضا، مکان، زمان، فاصله، و مقیاس است؛ بنابراین جغرافیای انسانی هم تعریف دقیقی ندارد. تنها کسانی می‌توانند در مورد تعاریف جغرافیایی اظهار نظر کنند که مقاله‌ای در سطح جهانی یا مجلات علمی و پژوهشی داشته باشند که مبتنی بر تحقیق باشد. برخی از پیشروان گیتی‌شناسی در ایران پروفسور مصطفی مؤمنی و پروفسور یداله فرید بودند. زمین‌شناسی ایران
زمین‌شناسی ایران به مطالعه واحدهای زمین‌شناختی و ساختمانی، چینه‌شناسی، ماگماتیسم و سنگ‌های آذرین، سری‌های افیولیتی و سنگ‌های فرامافیک و رویدادهای کوه‌زایی در ایران می‌پردازد. اقتصاد
امروزه، طیفی وسیعی از حوزه‌هایِ مختلف علوم اجتماعی از جامعه‌شناسی (جامعه‌شناسی اقتصادی) و تاریخ (تاریخ اقتصادی) گرفته تا انسان‌شناسی (انسان‌شناسی اقتصادی) و جغرافیا (جغرافیای اقتصادی) به بررّسی و تجزیه و تحلیلِ جنبه‌هایِ مختلفِ اقتصادیِ حیاتِ جمعیِ انسان‌ها می‌پردازد. هواشناسی
در اواخر قرن نوزدهم مطالعات جوشناسی در سطح زمین به ویژه در زمینه اندازه‌گیری باران‌ها توسعه پیدا می‌کند و از سال ۱۹۱۶ مطالعه پدیده‌های جوی در زمینه پیش‌بینی هوا شکل می‌یابد و این بررسی‌ها بر مبنای ویژگی‌های سیستماتیک صورت می‌گیرد. در سال‌های بعد، توسعه هوانوردی پیش‌بینی‌های دقیق‌تری را در وسعت گسترده‌ای ایجاب می‌کند و آگاهی هوانوردان از حالت‌های احتمالی آزمایش‌های مربوط به هوا در ناحیه معین و برای یک لحظه از زمان الزامی می‌نماید و به منظور رفع همین نیاز هست که در پاره‌ای از نقاط دنیا سازمان‌های هواشناسی به‌وجود می‌آید. به تدریج به موازات توسعه شناسایی‌های علمی، برای بهره‌گیری منطقی از منابع اقتصادی زمین به آگاهی‌های بیشتری از پدیده‌های جوی احساس نیز می‌شود. به گونه‌ای که برای شناخت قدرت هیدرولیکی ناهمواری‌ها و «نفت سفید» کوهستان‌ها به عنوان منبع زایش آب‌ها، تعیین حجم متوسط آب رودخانه‌ها در رابطه با نوسان میزان بارندگی سالانه حوضه‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد. همچنین پیشرفت علم کشاورزی به منظور کاشت و برداشت محصولات کشاورزی، مهندسین زراعی را به کسب اطلاعاتی در زمینه آب و هواشناسی وامی‌دارد و همین نیاز به عنوان انگیزه دیگری در پیشرفت تحقیقات کلیماتولوژی مؤثر می‌افتد. گرده‌شناسی
گرده‌شناسی دانشی میان‌رشته‌ای و شاخه‌ای از علوم زمین (زمین‌شناسی) و علوم زیستی (زیست‌شناسی و به‌ویژه گیاه‌شناسی) به‌شمار می‌رود. گرده‌شناسی چینه‌شناختی شاخه‌ای از ریزدیرین‌شناسی و دیرین‌گیاه‌شناسی است که به مطالعه گرده‌های سنگواره‌ای از دوران پرکامبرین تا هولوسن می‌پردازد. هواشناسی
هواشناسی شاخه‌ای از علوم جوی است که شامل ماهیت و فیزیک اتمسفری با هدف تمرکز بر پیش‌بینی آب‌وهوا است. هواشناسی دانشی است که دربارهٔ شناخت جو و هوای اطراف کره زمین به مطالعه و تحقیق می‌پردازد. یکی از مهم‌ترین کارهای هواشناسی اندازه‌گیری مقدار بارندگی است که در ایستگاه‌های باران سنجی بر حسب میلی‌متر انجام می‌شود. مطالعهٔ هواشناسی به هزاران سال پیش برمی‌گردد اما فرآیندهای اصلی در این زمینه تا سدهٔ ۱۸ میلادی انجام نشده بود. در سدهٔ ۱۹ میلادی فرآیندهای نسبتاً کمی در این زمینه پس از شبکه‌های مشاهدهٔ هوا که در محل‌های خارجی ایجاد شده بود، انجام گردید. تلاش‌های اصلی در پیش‌بینی وضع آب‌وهوا بستگی به اطلاعات و داده‌ها داشت. تا پیش از بیان قوانین فیزیک و مهمتر از آن استفاده از کامپیوتر کاری انجام نشده بود. استفاده از کامپیوتر برای حل بسیاری از معادلات برای مدل‌سازی آب‌وهوا است. در نیمهٔ دوم سدهٔ بیستم پیشرفت‌های مهمی در پیش‌بینی وضعیت آب و هوا به دست آمد. پدیده‌های هواشناسی، رویدادهای آب‌وهوایی قابل مشاهده هستند که توسط علم هواشناسی توضیح داده می‌شوند. پدیده‌های هواشناسی با تغییرات اتمسفر زمین توضیح و تفسیر می‌شوند: دما، فشار هوا، بخار آب، جریان باد و اختلاف و ارتباط این متغیرها و اینکه در طول زمان چطور تغییر می‌کنند. مقیاس‌های فضایی مختلف برای توصیف و پیش‌بینی آب و هوای یک محلی، منطقه‌ای و جهانی استفاده می‌شوند. هواشناسی، اقلیم‌شناسی، فیزیک جوی و شیمی جوی زیر شاخه‌های علوم جوی هستند. هواشناسی و آب‌شناسی با هم حوزهٔ نویی به اسم آب‌وهواشناسی به وجود می‌آورند. تعامل‌های بین جو زمین و اقیانوس‌ها بخشی از سیستم جو اقیانوسی است. هواشناسی در حوزه‌های مختلفی مثل ارتش، تولید انرژی، حمل‌ونقل، کشاورزی و ساخت‌وساز کاربرد دارد. واژهٔ هواشناسی در انگلیسی (meteorology) ریشهٔ یونانی دارد و به‌معنی بسیار بالا در آسمان و مطالعهٔ اشیای موجود در هوا است. هاوارد آلوین استون
مطالعات استون به طور مستقیم در ارتباط با مفاهیم انتقال حرارت و انتقال جرم است و به مسائلی در این علوم می‌پردازد که دربردارنده پدیده‌های همرفت، نفوذ مولکولی و واکنش‌های سطحی است. همچنین او در طیف گسترده‌ای از مسائل سیالاتی شامل اثرات کشش سطحی، نیروهای شناوری، حالت گردابی سیال و مواد فعال در سطح سیال دارای تالیفات متعددی است. اضافه بر موارد یاد شده، استون به مطالعه در زمینه جریان سیال در لایه‌های چربی و نانولایه‌ها نیز پرداخته است و دربارهٔ نحوه حرکت ذرات معلق در چنین سطوحی تحقیقاتی انجام داده است. این زمینه مطالعاتی به طور عمده توسط محققان شیمی بین سطحی، فیزیک و مهندسی دنبال می‌شود. تغییرپذیری و تغییر اقلیم
این شواهد از دسته‌ای از منابع به دست می‌آید که می‌توان برای بازسازی اقلیم‌های قدیمی بکار برد. بیشتر این شواهد تغییرات غیر مستقیم آب و هوایی هستند که از نوسانات موجود در شاخصهایی استنباط می‌شود بر اقلیم تأثیر می‌گذارند، همچون رویش گیاهان، دانش تعیین سن گیاهان با شمارش حلقه‌های رشد، لایه‌های یخی، تغییر سطح دریا، پسروی (لایه) یخی. اقلیم گرم و خشک
روشی است برای ثابت نگه داشتن یا به حداقل رساندن هزینه لازم برای حفظ شرایط مطلوب و آسایش در فضای داخل بنا می‌باشد. حفظ آسایش حرارتی، از تعادل دما میان بدن و محیط اطراف ناشی می‌گردد. الف. طراحی مناطق نیمه محافظت شده در خارج بنا ب. استفاده از پوشش گیاهی برای خنک کردن محوطه ج. استفاده از گیاهان در کنار دیوارهای خارجی ساختمان د. استفاده از بام و دیوار دو جداره جهت تهویه در داخل پوسته ساختمان ه. استفاده از پوسته‌های دو جداره جهت جابجایی حرارت پدیده‌های انتقال
پدیده‌های انتقال درمهندسی، فیزیک و شیمی، مطالعهٔ پدیده‌های انتقال(به انگلیسی:transport phenomena) انتقال جرم، انرژی، بار، تکانه و تکانهٔ زاویه ای بین سیستم مشاهده شده و مطالعه شده را دربرمیگیرد. در حالیکه آن از موضوعات متفاوتی مانند مکانیک کوانتوم و ترمودینامیک صحبت می‌کند، در عین حال بر مشترکات بین موضوعات صحبت شده هم تأکید دارد. جرم، تکانه، و انتقال حرارت همگی چارچوب ریاضیاتی بسیار مشابهی را در اشتراک دارند. و توازن‌های بین آنها در پدیده‌های انتقال *بیان می‌شوند تا به ارتباطات ریاضیاتی عمیقی که عموماً ابزار بسیار کاربردی در تحلیل یکی از زمینه‌هایی که بطور مستقیم از طریق سایر زمینه‌ها بدست می‌آیند را تأمین می‌کنند برسند. جامعه‌شناسی
برای مدت طولانی جامعه‌شناسان به واکاوی تغییرات تاریخی جوامع غربی و تحلیل روابط و وابستگی‌های بین مؤسسات اجتماعی مختلف و ملزومات زندگی اجتماعی مانند اقتصاد، حکومت، خانواده و مذهب می‌پرداختند. به عبارت دیگر، تلاش جامعه‌شناسان ادغام نظریات و داده‌های جمع‌آوری شده و اکتشافات علوم اجتماعی مختلف بود. امروزه این موضوعات در زیررشتهٔ نظریه‌های جامعه‌شناسی مورد بررسی قرار می‌گیرند. این زیررشته همچنین مفاهیم اصلی زندگی اجتماعی را مورد تحلیل قرار می‌دهد و بر خلاف تحلیل‌های قرن ۱۹ میلادی، تأکید زیادی روی جمع‌آوری داده‌های آماری و تحقیقات میدانی دارد. اقلیم گرم و خشک
اصولاً در بسیاری مناطق جهان، اقلیم به وسیلهٔ عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا مشخص می‌شود، ایران با توجه به موقعیتی که دارد دارای ۴ نوع اب وهوا می‌باشد دانشمندان ایرانی، تقسیمات اقلیمی ایران را بر اساس روش کوپن انجام داده‌اند، بنابراین تقسیمات چهارگانهٔ اقلیم ایران را که توسط دکتر حسن گنجی با کمی تغییر در روش تقسیم‌بندی کوپن پیشنهاد شده به شرح زیرمی باشد. اخترفیزیک
در عمل، تحقیقات نجومی مدرن اغلب شامل مقدار قابل توجهی از کار در عرصهٔ فیزیک نظری و مشاهدات است. برخی از حوزه‌های مطالعاتی که برای اخترفیزیک‌ها انجام می‌شود عبارتند از تلاش‌های آن‌ها برای تعیین: خواص مادهٔ تاریک، انرژی تاریک و سیاهچاله‌ها؛ آیا زمان سفر امکان‌پذیر است؟ کرم‌چاله‌ها می‌توانند شکل بگیرند؟ یا چند نوع وجود داشته باشند؟ و سرنوشت نهائی جهان چیست؟ مباحثی که توسط فیزیکدانان ستاره‌ای نظری مورد مطالعه قرار گرفت عبارتند از: تشکیل و تکامل سیستم خورشیدی؛ دینامیک و تکامل ستارگان؛ شکل‌گیری و تکامل کهکشان؛ ساختار بزرگ مقیاس ماده در جهان؛ منشأ پرتو کیهانی؛ نسبیّت عام و کیهان‌شناسی فیزیکی، از جمله کیهان‌شناسی رشته‌ای و فیزیک ذرّات. نوسان اقلیم
نوسان اقلیم () یا چرخه اقلیم به هرگونه نوسان دوره‌ای تکرارشونده اقلیم در سطح جهانی یا منطقه‌ای گفته می‌شود و نوعی الگوی اقلیمی به‌شمار می‌رود. این نوسان‌ها در دمای اتمسفری، دمای سطح دریا، بارندگی یا دیگر پارامترهای اقلیمی دیده می‌شود و اغلب به صورت دورن‌سالانه، چندساله، ده‌ساله، چنددهه‌ای، چندسده‌ای، هزاران ساله یا مقیاس‌های زمانی طولانی‌تر روی می‌دهد. زیست‌زمین‌شیمی
زیست‌زمین‌شیمی یک رشته علمی است که به مطالعه فرایندها و واکنش‌های شیمیایی، فیزیکی، زمین شناختی و زیست‌شناختی حاکم بر ترکیب محیط طبیعی (از جمله زیست کره، یخ‌کره، آبکره، خاک‌سپهر، جو و سنگ‌کره) می‌پردازد. به‌طور خاص، زیست‌زمین‌شیمی مطالعه چرخه عناصر شیمیایی مانند کربن و نیتروژن و تعامل آن‌ها با موجودات زنده است. نظریه سامانه‌ها
درابتدا، نظریهٔ سامانه‌ها پیرامون تنظیم و جمع‌بندی اصول نظری و مفاهیم کلّی و مشترک مربوط به سیستم‌های نسبتاً ساده‌تر در فیزیک، و مهندسی آغاز شد، ولی کم‌کم به‌سوی مطالعهٔ سامانه‌های پیچیده‌تر در زیست‌شناسی، جامعه‌شناسی، اقتصاد، مدیریت، سیاست، مهندسی نرم‌افزار، مهندسی دانش، و مانند آن پیش رفته‌است. رشد ایده‌های معاصر پیرامون این نظریه در زمینه‌های مختلف در کارهای زیست‌شناس لودویگ ون برتلنفی، زبان‌شناس بلا اچ بناتی، و جامعه‌شناس تالکوت پارسونز، و سیستم‌های زیست‌محیطی با هوارد تی.اودم، یوجین اودم و فریجوف کاپرا، و رفتار سازمانی و مدیریت با افرادی مانند پیتر سنجی، و بررسی میان رشته‌ای مانند توسعهٔ منابع انسانی در اثر کار ریچارد سوانسون و دیگران انعکاس یافته‌است. در فضایی که نظریهٔ سامانه‌ها، به عنوان یک فرارشته، میان‌رشته‌ای با دامنه‌های چند بینشی پدیدآورده، اصول و مفاهیم هستی‌شناسی و فلسفه علم، فیزیک، علوم رایانه، زیست‌شناسی، مهندسی و همچنین جغرافیا، جامعه‌شناسی، علم سیاست، روان درمانی (در قالب خانواده‌درمانی) و علم اقتصاد را گرد هم می‌آورد. بنابر این، نظریهٔ سامانه‌ها همانند پلی است که برای رسیدن به یک تفاهم میان رشته‌ای، میان زمینه‌های خودگردان (مستقل) بررسی، و همچنین در زمینهٔ خود دانش سامانه‌ها عمل می‌کند. اقلیم سرد
اقلیم به شرایط آب و هوایی یک منطقه جغرافیایی نظیر دما، رطوبت، فشار اتمسفر، باد، بارش و سایر مشخصه‌های هواشناسی در مدت زمانی نسبتاً طولانی نسبت داده می‌شود. کوهستان‌های غربی که دامنه‌های غربی رشته کوه‌های مرکزی ایران را شامل می‌شوند با توجه به این که میانگین دمای هوا در گرمترین ماه سال در آن‌ها بیش از ۱۰و میانگین حداقل دمای هوا کمتر از ۳- درجه سانتیگراد است. گرمای شدید دره‌ها در تابستان زیاد و در زمستان بسیار کم است. زمستان‌های طولانی، سرد و سخت بوده و چندین ماه از سال زمین پوشیده از یخ است. میزان بارندگی در تابستان کم و در زمستان زیاد است. فصل بهار کوتاه بوده و زمستان و تابستان را از هم جدا می‌کند. شهر هایتبریز ،ارومیه، سنندج وهمدان را می‌توان در این اقلیم قرار داد. در سراسر این منطقه ازآذربایجان تافارس زمستان‌ها به شدت سرد است سرما از اوایل آذر ماه شروع می‌شود و تا آخر فروردین ماه کم وبیش ادامه می‌یابد. علوم محیطی
مطالعات زیست‌محیطی، علوم اجتماعی بیشتری برای درک روابط انسانی، ادراکات و جهت‌گیری‌های سیاسی محیط زیست را در بر می‌گیرد. مهندسی محیط زیست از هر نظر بر روی طراحی و فناوری جهت بهبود کیفیت محیط تمرکز دارد. جغرافیای اقتصادی
امروزه جغرافی‌دانان اقتصادی تمایل به مطالعه تخصصی موضوعاتی مانند نظریه‌مان‌ها و تحلیل فضایی به کمک سامانه اطلاعات جغرافیایی، پژوهش‌های بازاریابی، جغرافیای حمل و نقل، ارزیابی قیمت املاک و مستغلات، توسعه منطقه‌ای و جهانی، برنامه‌ریزی، جغرافیای اینترنتی، نوآوری و شبکه‌های اجتماعی دارند. علوم طبیعی
زمین‌شناسی یا ژئولوژی (به فرانسوی: géologie، ژئولوژی)(به انگلیسی: Geology، جیالوجی)، علم مطالعه زمین، مواد سازنده آن، ساختار مواد آن و فرایندهایی را که بر روی آن عمل می‌کنند است. بخش مهمی از زمین‌شناسی مطالعه چگونگی تغییر مواد، ساختارها، فرایندها و ارگانیسم‌های زمین با گذشت زمان است. آینده‌پژوهی
موضوعات آینده‌پژوهی دربرگیرندهٔ گونه‌های «ممکن»، «محتمل» و «دلخواه» برای دگرگونی از حال به آینده هستند. مگنتوهیدرودینامیک
امروزه به‌طور گسترده‌ای از این نظریه در مباحث تحقیقی اختر فیزیک استفاده می‌شود. در بررسی ماده بین ستاره‌ای، ماده بین سیاره‌ای، بادهای خورشیدی، تاج خورشید، سیستم‌های حاکم بر دینامیک ستاره‌ها و … به‌طور گسترده‌ای از این نظریه استفاده می‌شود. یکی از جدیدترین مباحثی که هم‌اکنون سعی در حل آن با استفاده از نظریه MHD می‌شود مسئله گرمایش تاج خورشید می‌باشد. با مشاهدات صورت گرفته مشخص شده‌است که دمای سطح خورشید از مرتبه چند هزار درجه کلوین و دمای قسمت‌های بالاتر یعنی اتمسفر یا به‌طور مشخص تر تاج خورشید از مرتبه چند میلیون درجه کلوین می‌باشد که این مسئله ظاهراً با قوانین ترمودینامیک سازگار نمی‌باشد برای توجیه این پدیده عجیب مکانیسم‌های گوناگونی تاکنون پیشنهاد شده‌است که به نظر می‌رسد نظریه اتلاف امواج آلفن منتج شده از نظریه MHD پلاسما و میرایی تشدیدی آن‌ها بهترین گزینه برای توجیه این پدیده می‌باشد. مدل گردش عمومی جوی-اقیانوسی (AOGCM)
مدلهای گردش عمومی (General Circulation Model یا به اختصار GCM) مدلهایی جهت شبیه سازی اقلیم کنونی و پیش بینی تغییرات اقلیم آینده کره زمین هستند . شباهت مدلهای گردش عمومی جوی با مدل های پیش بینی آب و هوایی در این است که هر دو معادلات پیوستگی دینامیک سیال جوی را در مقیاس های گسسته زمانی و مکانی حل میکنند. مهمترین تفاوت این مدلها در این است که مدل های پیش بینی آب و هوا معمولاً در دوره های کوتاه زمانی (در حد روز)، با تعریف شرایط اولیه دقیق و در ابعاد کمتر از 150 کیلومتر مربع اجرا می شود. این موضوع بر خلاف مدل های GCM است که شبکه ای مشتمل بر چند طول و عرض جغرافیایی را شامل شده و ممکن است برای شبیه سازی تغییرات بلند مدت آب و هوایی (تغییر اقلیم) به کار روند . تغییر اقلیم یک پدیده پیچیده اتمسفری- اقیانوسی جهانی و درازمدت است که می‌تواند متأثر از عوامل طبیعی مانند آتشفشان‎ها، فعالیت‌های خورشیدی، اقیانوس­ها و اتمسفر یا فعالیت­های انسانی باشد. مدل گردش عمومی جوی-اقیانوسی (Atmosphere-Ocean General Circulation Model یا به اختصار AOGCM) مدل هایی هستند که تاثیرات و اندرکنش های گردش عمومی جوی و اقیانوسی را به صورت توامان در نظر می گیرند . شیمی جو
این دانش بنیادین به بررسی شیمیِ جوِّ کره زمین و جو دیگر سیاره‌ها پرداخته می‌شود. این زمینه دارای اشتراک‌های زیادی با شیمی محیط زیست، اقیانوس‌نگاری، زلزله‌شناسی، زمین‌شناسی، اخترشیمی، مدل‌سازی رایانه‌ای، هواشناسی، فیزیک، اقلیم‌شناسی و آتشفشان‌شناسی است. اقلیم (ابهام‌زدایی)
اقلیم ممکن است به یکی موارد زیر نیز اشاره داشته باشد: یخچال‌شناسی
یخچال‌شناسی دانش مطالعه یخچال‌های طبیعی در نواحی قطبی و کوهسارها یا به‌صورت کلی‌تر، مطالعه همه نمودهای یخ و پدیده‌های حاصل از آن در سطح زمین است و در آن، ویژگی‌های گوناگون آب در حالت جامد (برف و یخ) بررسی می‌شود. جویبار
علم مطالعه جوی‌ها و آب‌راه‌ها در حالت کلی به عنوان علم هیدرولوژی سطحی شناخته می‌شود و عنصر اصلی علم جغرافیای محیطی است. اقلیم گرم و خشک
آب و هوا تحت تأثیر دو عامل دما و میزان بارش است که این دو عامل خود تحت تأثیر عواملی مانند عرض جغرافیایی، ارتفاع و اقیانوس‌ها قرار دارند؛ بنابراین با تغییر هر یک از این عوامل، تغییرات آب و هوایی در منطقه ایجاد می‌شود که عاقبت آن چگونگی زندگی ما انسان‌ها را به وجود می‌آورد. معماری اقلیمی در ایران
در این اقلیم، رطوبت زیاد، نزولات جوی فراوان تابستان های نسبتاً گرم و تغییر درجه حرارت در طول شب و روز کم می‌باشد. با توجه به بارش زیاد باران و رطوبت بالای زمین و هوا، استفاده ازجریان‌های بادی، به مسئله‌ای اصلی در شکل‌گیری معماری تبدیل شده‌است.اقلیم گرم و خشک:درجه حرارت بالا در تابستان و سرمای شدید در زمستان، رطوبت بسیار کم، آب اندک، طوفان‌های شنی از خصوصیات این مناطق می‌باشد. روان‌شناسی اجتماعی (جامعه‌شناسی)
برخی از موضوعات اصلی که در این حوزه مورد مطالعه قرار می‌گیرند عبارتند از: پایگاه اجتماعی، قدرت ساختاری، دگرگونی اجتماعی-فرهنگی، نابرابری اجتماعی و پیش‌داوری، رهبری و رفتار بین گروهی، مبادله اجتماعی، تضاد گروهی، مدیریت و تشکیل تأثیر گذاری، ساختارهای مکالمه‌ای، اجتماعی شدن، ساخت‌گرایی اجتماعی، هنجارهای اجتماعی و کج‌رفتاری، هویت اجتماعی و نقش‌ها و رنج عاطفی. اقلیم افغانستان
دانشمندان اقلیم افغانستان را از دو جهت مورد بررسی قرار می‌دهند: ۱. از لحاظ توپوگرافی، محیط زیست، درجه حرارت و غیره ۲. از لحاظ مساعد بودن برای کشت زراعت و مالداری زمین‌شناسی
بسیاری از فرایندها مانند لغزش زمین، زمین‌لرزه، سیل و فوران آتشفشانی می‌تواند برای انسان، خطرناک باشد. زمین‌شناسان تلاش می‌کنند تا این فرایندها را به خوبی درک کنند تا از ساختن سازه‌های مهم در جایی که ممکن است آسیب ببینند جلوگیری کنند. زمین‌شناسان می‌توانند نقشه مناطقی را که در گذشته طغیان کرده‌اند تهیه کنند، همچنین می‌توانند نقشه مناطقی را که ممکن است در آینده تحت تأثیر سیل قرار بگیرند را آماده کنند. این نقشه‌ها می‌توانند برای هدایت توسعه جوامع و تعیین محل حفاظت سیل یا بیمه سیل مورد استفاده قرار گیرند. ژئوفیزیک
این علم با زمین و زیست‌بوم آن، سروکار دارد؛ از جمله: هواشناسی، اقیانوس‌نگاری، لرزه‌شناسی و زمین‌مگنات‌مندی. اخترزمین‌شناسی
زمین‌شناسی سیاره‌ای یا اخترزمین‌شناسی برون‌زمین‌شناسی دانشی است که اصول و فنون زمین‌شناسی و زمین‌شیمی و زمین‌فیزیک را در مطالعهٔ ماهیت و منشأ و تاریخچهٔ گازها و مواد چگال منظومهٔ شمسی، به‌جز زمین، به کار می‌برد. اجماع علمی در خصوص تغییر اقلیم
اجماع علمی این است که اقلیم زمین بی شک در حال گرم شدن است و این شدیداً محتمل است (یعنی با احتمال اقلاً ۹۵٪ یا بیشتر) که انسان‌ها بیشتر آن را از طریق اقداماتی که تمرکز گاز گلخانه‌ای را در جو زمین، با اقداماتی چون جنگل‌زدایی و سوزاندن سوخت سنگواره‌ای انجام می‌دهند. علاوه بر این محتمل است که برخی گرم شدن‌های ناشی از گازهای گلخانه‌ای با افزایش هواپخشها جبران شده باشد. سامانه طبقه‌بندی اقلیمی تروارثا
T برابر است با میانگین دمای سالانه بر درجهٔ سانتیگراد و P نشانگر درصد کل بارش در ۶ ماه گرمتر سال است (از آوریل تا سپتامبر در نیمکرهٔ شمالی و از اکتبر تا مارس در نیمکرهٔ جنوبی). اگر میزان بارش منطقه‌ای کمتر از فرمول بالا باشد اقلیم آن منطقه بیابانی(BW) است. اگر برابر یا بیشتر از فرمول بالارال ولی کمتر از دوبرابر آن باشد آن اقلیم نیمه خشک(BS) است و اگر میزان بارش بیشتر از دوبرابر فرمول باشد آن اقلیم در گروه B جای نمی‌گیرد. بر خلاف طبقه‌بندی کوپن هیچ زیرمجموعهٔ گرمایی در این گروه وجود ندارد، مگر در مورد مقیاس گرمای جهان که در پایان این مقاله توضیح آن آمده است. حکمرانی زیست‌محیطی
مسائل زیست‌محیطی مانند مدیریت منابع طبیعی و تغییرات اقلیمی نکات امنیتی و اجتماعی دارند. برای مثال، کمبود آب آشامیدنی و تغییرات آب و هوایی می‌توانند باعث مهاجرت جمعی پناهندگان اقلیمی گردد. برای درک چگونگی همکاری و اختلاف دست‌اندرکاران مختلف در حاکمیت زیست‌محیطی از تفسیر و تحلیل شبکه‌های اجتماعی استفاده شده‌است. روابط موجود می‌تواند بر نحوه همکاری مشارکت کنندگان در زمان درگیری تأثیر بگذارد. مطالعه برنامه‌ریزی در مورد حمل و نقل و استفاده از زمین در کالیفرنیا نشان می‌دهد که مشارکت‌کنندگان شرکای مشترک خود را نه از کسانی که عقاید دیگری دارند، بلکه شرکایی با عقاید مشترک را انتخاب می‌کنند. در نتیجه احتمالاً بیشتر با کسانی همکاری می‌کنند که با آنها دارای دیدگاهای مشترک هستند. زمین‌شناسی طوفان
در مراحل اولیه توسعه علم زمین‌شناسی، فسیل‌ها به عنوان شواهدی مبنی بر سیل زدگی‌های گذشته تفسیر می‌شدند. «تئوری‌های زمین» (به انگلیسی: theories of the Earth) قرن ۱۷ ام میلادی مکانیسم‌هایی را بر اساس قوانین طبیعی، و در مقیاس زمانی گاهشناسی انجیلی پیشنهاد دادند. به مرور که زمین‌شناسی مدرن توسعه پیدا می‌کرد، زمین‌شناسان شواهدی مبنی بر یک زمین کلانسال (An ancient Earth)، و شواهدی ناسازگار با این تصور که زمین یک سری سیل و دگرگونی بزرگ (به انگلیسی: Cataclysm) را پشت سر گذاشته باشد، یافتند، که متاخرترین چنین رویدادهایی می‌توانست منتسب به روایت طوفان سفر پیدایش باشد.مشارکت کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی زیست‌شناسی
سیستم‌های زیست‌محیطی در چند سطح مختلف از افراد و جمعیت به اکوسیستم و زیست‌کره مورد مطالعه قرار می‌گیرند. اصطلاح زیست‌شناسی جمعیت اغلب به جای بوم‌شناسی جمعیت استفاده می‌شود، اگرچه زیست‌شناسی جمعیت اغلب زمانی که در مورد بیماری‌ها، ویروس‌ها و میکروب‌ها مطالعه می‌شود استفاده می‌شود در حالیکه بوم‌شناسی جمعیت معمولاً در زمان مطالعه گیاهان و جانوران استفاده می‌شود. بوم‌شناسی به دیگر رشته‌های فرعی متصل است. برزشناسی
برزشناسی به علوم و فناوری برای استفاده از گیاهان به منظور ایجاد غذا و سوخت گفته می‌شود. برزشناسی شامل کار در زمینه‌های ژنتیک گیاهی، فیزیولوژی گیاهی، هواشناسی و علم خاک است. برزشناس‌ها امروزه بیشتر در زمینهٔ تولید غذای سالم، مدیریت اثرات زیست‌محیطی زراعت و تولید انرژی از گیاهان می‌پردازند. جامعه‌شناسی محیطی
جامعه‌شناسی محیطی معمولاً به عنوان مطالعه جامعه‌شناختی تعاملات اجتماعی محیطی تعریف می‌گردد، هرچند این تعریف بلافاصله مسئله ادغام فرهنگ‌های بشری با بقیه محیط زیست را مطرح می‌نماید. ابعاد مختلف تعامل انسان با محیط طبیعی از جمله جمعیت و جمعیت‌شناسی سازمان‌ها و نهادها، فناوری، سلامتی و بیماری، فرهنگ، هویت و نابرابری اجتماعی توسط جامعه‌شناسان محیطی مورد مطالعه قرار می‌گیرد. اگرچه این حوزه علمی به‌طور کلی روی رابطه میان جامعه و محیط زیستی متمرکز می‌باشد، اما جامعه شناسان محیطی معمولاً روی مطالعه عوامل اجتماعی که باعث مشکلات محیطی می‌گردد، تأثیرات اجتماعی این مشکلات و تلاش برای حل کردن این مشکلات تأکید ویژه دارند. افزون بر آن، توجه قابل ملاحظه‌ای به فرایندهایی که از تأثیرات آن حالات مشخص زیست‌محیطی از نظر اجتماعی به عنوان مشکل تعریف می‌گردند مبذول شده‌است. بیشتر تحقیقات در حوزه جامعه‌شناسی محیط زیستی به بررسی جوامع معاصر می‌پردازد. تغییرپذیری و تغییر اقلیم
آب‌وهوا در آن و به خودی خود، یک سیستم پویای غیرخطی نامنظم و بی نظم است، اما در بسیاری از موارد، مشاهده می‌شود که اقلیم یعنی وضعیت میانگین آب و هوا، به درستی ثابت و قابل پیش‌بینی است. این مسئله شامل دمای متوسط، میزان بارش، روزهای آفتابی و بسیاری متغیرهای دیگری می‌شود که در هر مکانی می‌توان آن را سنجش نمود. اما، تغییراتی نیز درون محیط زمین وجود دارند که می‌تواند بر اقلیم آن تأثیر بگذارد. مدل اقلیمی
مدل اقلیمی () از روش‌های پژوهش کمی و مدل‌سازی است، که به‌منظور شبیه‌سازی تغییرات آب‌وهوایی در اتمسفر زمین، اقیانوس‌ها، ناهمواری‌های سطح زمین و سطوح یخی استفاده می‌شود. مدل‌های اقلیمی با اهداف مختلف؛ از مطالعه پویایی سیستم‌های اقلیمی تا پیش‌بینی وضعیت آب‌وهوایی در آینده، مورد استفاده قرار می‌گیرند. مدل‌های اقلیمی سیستم‌هایی بر پایه معادلات دیفرانسیل می‌باشند، که از قوانین بنیادی فیزیک، دینامیک شاره‌ها و شیمی پیروی می‌کنند. برای اجرای یک مدل اقلیمی، دانشمندان، سیاره زمین را به یک شبکه ۳ بعدی تقسیم می‌کنند و با اعمال معادلات پایه در آن، اقدام به ارزیابی نتایج حاصل از مدل، می‌نمایند. ینس هولمبو
در سال ۱۹۰۵ وی برای مطالعهٔ پوشش گیاهی نادر و کم‌تر شناخته شدهٔ جزیرهٔ قبرس راهی آنجا شد و مدتی را در آن‌جا به مطالعات گیاهشناسی گذراند. هولمبو، نتایج بدست آمده از این سری مطالعات خود را در چند مقالهٔ بزرگ و کوچک، در چندین نوبت منتشر کرده‌است. بیشتر این مقالات به موضوع جغرافیای گیاهی می‌پردازند. تلاش وی، به ویژه، کمک به توضیح چگونگی و چرایی تشکیل پوشش گیاهی در نروژ بوده‌است. دیگر این مقالات به موضوعاتی نظیر اکولوژیکی، زمینشناسی و علم کواترنری می‌پردازند. وی همچنین در مورد دیاتومها، گیاهان شرقی و مسائل ارثی نوشت. تاثیر محیطی صنعت انرژی
اگرچه تغییرات اقلیمی به شدت انکار می‌شود، اکثریت قریب به اتفاق دانشمندانی که در اقلیم‌شناسی کار می‌کنند، پذیرفته‌اند که این تغییرات ناشی از فعالیت‌های انسانی است. گزارش IPCC "Change Climate 2007: Climate Change Impacts، سازگاری و آسیب‌پذیری" پیش‌بینی می‌کند که تغییرات آب و هوا باعث کمبود آب و غذا و افزایش خطر سیل خواهد شد که میلیاردها نفر را تحت تاثیر قرار می‌دهد، به ویژه کسانی که در فقر زندگی می‌کنند. سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن
ساختار طبقه‌بندی اقلیمی کوپن اقلیم‌ها را به پنج گروه اصلی طبقه‌بندی می‌کند که هر کدام دارای چندین زیرگروه می‌باشند. هر نوع اقلیم با ۲ تا چهار نماد حرفی نشان داده می‌شود. مشخصهٔ اقلیم گرمسیری همیشگی بودن دمای بالای آن‌ها در سطح دریا و ارتفاع پایین است. همهٔ دوازده ماه سال دارای میانگین دمای ۱۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر است. این اقلیم به زیرگروه‌های زیر طبقه‌بندی می‌شود: در همهٔ دوازده ماه سال میانگین بارش در اقلیم جنگل‌های بارانی دست کم ۶۰ میلی‌متر است. این اقلیم معمولاً تا مدار ۵ تا ۱۰ درجهٔ عرض جغرافیایی از خط استوا هستند. در برخی از مناطق سواحل شرقی ممکن است این اقلیم تا ۲۵ درجه فاصله از استوا گسترش یابد. این اقلیم در تمام طول سال دارای سیستم کم فشار آرامگان استوایی است و بنابراین هیچ فصل طبیعی در آن وجود ندارد. ژئومورفولوژی
موضوع ویژه مطالعه ژئومورفولوژی سطح تماس و محل برخورد قلمرو سه‌گانه آبی، گازی و جامد است. به عبارت دیگر محیط مطالعه ژئومورفولوژی محل تلاقی پوسته جامد زمین، هواکره و آب‌کره است. سطح زمین از منابع گوناگون انرژی بهره‌مند می‌شود و قلمرو فیزیکی و جغرافیایی ویژه‌ای را به‌وجود می‌آورد که ویژگی عمدهٔ آن تحرک و پویایی (دینامیک) آن است. این پویایی در مقیاس زمانی و مکانی، در سطوح کاملاً متفاوت ظاهر می‌گردد که در بُعد زمانی به میلیاردها سال تحول ژئوفیزیکی کره زمین مربوط می‌شود و در بعد مکانی از ذره بسیار کوچک در حد یون‌ها تا سیاره زمین گسترش می‌یابد. موضوعات ژئومورفولوژی که بخش اعظم محیط طبیعی یا قلمرو فیزیکی و جغرافیایی را تشکیل می‌دهد، از این قاعده مستثنی نیست و مطالعات آن در زمان و مکان‌های مختلف از چندین روز تا چندین میلیارد سال، و در مقیاس میکروسکوپی تا مقیاس کره زمین انجام می‌شود. پوسته زمین و سطح آن به‌طور دائم در معرض کشمکش و تعارض عوامل دینامیک درونی و دینامیک بیرونی قرار گرفته و پیوسته می‌کوشد به یک تعادل و پایداری نسبی دست یابد. اشکال موجود در زمین نیز حاصل و عمل مشترک این دو عامل (دینامیک درونی و دینامیک بیرونی زمین) هستند. تغییرپذیری و تغییر اقلیم
تغییرات اقلیمی به نوسانات درون محیط زمین، فرایندهای طبیعی موجود در اطراف آن، و تأثیر فعالیت بشر بر آن برمی‌گردد. عوامل خارجی که می‌تواند اقلیم را شکل دهد اغلب نیروهای اقلیمی نامیده می‌شوند شامل فرایندهایی همچون نوسانات در تابش خورشیدی، گردش (وضعی) زمین، و مقادیر (تمرکز) گاز گلخانه‌ای می‌باشند. زیست‌شناسی
فیزیولوژی در مورد فرایندهای مکانیکی، فیزیکی و بیوشیمیایی جانداران و تلاش برای درک این موضوع که چگونه تمام ساختارها به عنوان یک کل عمل می‌کنند، مطالعه می‌کند. موضوع «ساختار به عملکرد» در زیست‌شناسی اساسی است. مطالعات فیزیولوژیکی به‌طور سنتی به فیزیولوژی گیاهی و فیزیولوژی جانوری تقسیم شده‌است، اما بعضی از اصول فیزیولوژی بدون توجه به اینکه کدام ارگانیسم خاص مطالعه می‌شود، جهانی هستند. به عنوان مثال، آنچه که در مورد فیزیولوژی سلول‌های مخمری آموخته شده می‌تواند در مورد سلول‌های انسانی نیز به کار برده شود. زمینه فیزیولوژی جانوری ابزارها و روش‌های فیزیولوژی انسانی را به گونه‌های غیرانسانی گسترش می‌دهد. فیزیولوژی گیاهی روش‌ها را از هر دو زمینه تحقیقات اقتباس می‌کند. هواشناسی
اگر چه موضوع مطالعه هواشناسی و اقلیم‌شناسی، اتمسفر (هواسپهر) است، ولی هر کدام با نگرشی متفاوت آن را بررسی می‌کنند: جغرافیای تاریخی
تردیدی نیست که موضوع و مفهوم جغرافیای تاریخی به‌عنوان دانشی جوان در قیاس با سایر عناوین مشابه، قدمتی به درازای پیدایش انسان بر روی کرۀ زمین دارد و از مجموع تعاریف نقل شده درباره جغرافیای‌ تاریخی می‌توان دریافت که مولفه‌هایی همچون بررسی موقعیت‌های گوناگون حوادث تاریخی، تأثیر و تأثر اقلیم بر حوادث انسانی، مطالعه تغییرات جغرافیایی مکان‌ها در پرتو زمان، بررسی سابقه انسان و گذشته تمدن بشری، تحول انواع مختلف معیشت، تحول بهره‌برداری انسان از سرزمین و ... مهم‌ترین و درعین حال مورد اتفاق‌ترین ویژگی‌های تعاریف در نظریه‌های صاحب‌نظران بوده است. اقلیم (مستند)
اقلیم مجموعه مستند تلویزیونی ساخته رئوف جابری می‌باشد. این مستند به بررسی اقلیم‌های مختلف ایران می‌پردازد. رویکرد این برنامه گردشگری جغرافیایی است و آبشارها، غارها، دره‌ها، تنگه‌ها، کویر و تالاب‌های ایران را به تصویر می‌کشد. این مستند در ۴۲ قسمت ۳۰ دقیقه‌ای ضبط و از شبکه سوم سیما پخش شد. تصویربرداری این مستند در شاهرود، لرستان، گلستان، اردبیل و کردستان و… انجام شده‌است. موسی جابری تهیه‌کنندگی این مستند را بر عهده داشته‌است. جغرافیا
جغرافیای طبیعی روی جغرافیا از نگاه علوم زمین تمرکز دارد و هدفش درک فیزیکی سنگ‌کره، آب‌کره، هواکره، خاک‌کره و الگوهای جهانی گیاگان و زیاگان (زیست‌کره) است. در تعریفی کامل‌تر، جغرافیای طبیعی مطالعهٔ سطح زمین و محیط نزدیک به سطح زمین است و بر توضیح فرایندها و الگوهای فضایی در آب‌سپهر (هیدروسفر)، زیست‌سپهر (بیوسفر)، هواسپهر (اتمسفر) و سنگ‌سپهرِ (لیتوسفر) زمین متمرکز است. درک رابطه بین این فرآیندها و پیامدهای آن‌ها برای بشریت، موضوعات اصلی هستند. هیدرومتئورولوژی
هیدرومتئورولوژی یا آب-هواشناسی کاربرد هواشناسی را در مسائل هیدرولوژی مورد بررسی قرار می‌دهد. به عبارت دیگر هیدرومتئورولوژی را می‌توان علمی دانست که درباره مسائل مشترک بین هواشناسی و هیدرولوژی بحث می‌کند. بعضی از افراد معتقدند هیدرومتئورولوژی بخشی از علم هیدرولوژی است که فرایندهای آن در بالای سطح زمین یعنی در اتمسفر اتفاق می‌افتد. برنامه‌ریزی
برنامه‌ریزی به عنوان یک موضوع برای مطالعه، یکی از چند رشته‌ای‌ترین موارد است: از عمل و نظریه می‌گذرد و به گستردگی علوم اجتماعی و دیگر تأثیرات آن می‌پردازد. تاکنون نمایندگان بسیاری از علوم اجتماعی و طبیعی به طریقی درگیر برنامه‌ریزی شده‌اند. جغرافیا یکی از اصلی‌ترین این موارد است. سابقه زمین‌شناسی
سابقه زمین شناسی در چینه شناسی، دیرینه شناسی و سایر علوم طبیعی به کلیت لایه های اقشار سنگی اشاره دارد. یعنی سپرده هایی که توسط آتشفشان و یا با رسوب گذاری حاصل از آبگیر ها (خاک رس ، شن و ماسه و غیره) ایجاد شده اند که شامل تمام محتوای فسیلی آن و اطلاعاتی است که در مورد تاریخ زمین می دهد. این اطلاعات می تواند شامل: آب و هوای گذشته زمین، جغرافیا، زمین شناسی و تکامل زندگی در سطح آن باشد. مطابق قانون برهم‌چینی یا روی‌هم‌گذاری، لایه های سنگ رسوبی و آتشفشانی در بالای یکدیگر قرار گرفته اند. آنها به مرور زمان سخت می شوند تا به یک ستون سنگی مستحکم تبدیل شوند، که ممکن است سنگهای آذرین به زور به آن داخل شده یا به وسیله حوادث تکتونیکی در هم شکسته شوند. دوستی
موضوعیت دوستی در زمینه های دانشگاهی مانند ارتباطات، جامعه شناسی، روانشناسی اجتماعی، انسان شناسی و فلسفه مورد مطالعه قرار گرفته است. نظریه های آکادمیک مختلفی درباره دوستی ارائه شده است، از جمله نظریه تبادل اجتماعی، نظریه برابری، دیالکتیک رابطه و سبک های دلبستگی است. اگرچه اشکال زیادی از دوستی وجود دارد که برخی از آنها ممکن است از مکانی به مکان دیگر متفاوت باشد، ویژگی های خاصی در بسیاری از این پیوندها وجود دارد. چنین ویژگی هایی عبارتند از انتخاب با یکدیگر بودن، لذت بردن از زمانی که با هم سپری می شود، و توانایی ایفای نقش مثبت و حمایتی برای یکدیگر. هواشناسی
مطالعه و پژوهش دربارهٔ تمامی جنبه‌های جو زمین که به‌طور تفصیلی از سطح زمین تا سطح بالایی جو را در بر می‌گیرد، امروزه تحت عنوان علوم جوی نامیده می‌شود. واژه قدیمی و مصطلح‌تر هواشناسی مطالعه سطوح پایانی جو را، که دارای تغییرات دائمی است، شامل می‌شود. بشر از ابتدای خلقت به دلیل تماس نزدیک با طبیعت و مشاهده عینی پدیده‌های جوی همواره نسبت به کشف این پدیده‌ها کنجکاوی نشان داده‌است. اولین تجربه عینی پدیده‌های جوی شاید مشاهده رعد و برق و آتش گرفتن جنگل‌ها بوده که بعدها به کشف آتش منجر شده‌است. همچنین اولین کوشش انسان برای تهیه غذا و کشاورزی نیز همراه با دیده‌بانی هوا بوده‌است. هواشناسی شاخه‌ای تخصصی از فیزیک پیشرفته‌است که از ابزارهای ریاضی پیچیده‌ای بهره می‌گیرد و بر همه علوم فیزیک تکیه‌ای استوار دارد. هواشناسی بیش از همه با نظریه تابش الکترومغناطیسی، ترمودینامیک، مکانیک کلاسیک، فیزیک شاره‌ها، شیمی فیزیک و نظریه لایه مرزی سر و کار دارد. اگر جو زیرین نیز در آن گنجانده شود، فیزیک خورشید، طیف‌شناسی، فیزیک پلاسما، یونش، فیزیک ذرات بنیادی، پدیده‌های اشعه ایکس، نور شناخت، فیزیک پرتوی کیهانی، پدیده‌های برانگیزش، الکترودینامیک، مگنتو هیدرودینامیک، انتشار رادیویی و سایر فرایندهای مربوطه را نیز باید فرا گرفت. دیرینه‌اقلیم‌شناسی
دیرینه‌اقلیم‌شناسی یا آب و هواشناسی دیرینه (Paleoclimatology) مطالعه شرایط آب و هوایی گذشته کره زمین است. در واقع، هر گونه پژوهشی که اطلاعاتی درباره شرایط آب و هوایی کره زمین پیش از احداث ایستگاههای هواشناسی فراهم کند در زمره پژوهش های دیرینه اقلیم شناسی قرار می گیرد. بطورکلی، طولانی ترین داده های اندازه گیری شده در ایستگاه های هواشناسی در برخی از نقاط جهان نزدیک به 150 سال گذشته را پوشش می دهند. حال آنکه مدت زمان ثبت داده های ایستگاهی در ایران کوتاه تر بوده و به حدود 1950 میلادی بر می گردد. در مقایسه با عمر طولانی کره زمین، اطلاعات ثبت شده در ایستگاههای هواشناسی بازه زمانی بسیار کوتاهی را پوشش می دهند. این در حالی است که برخی از عوامل تغییر دهنده اقلیم کره زمین در مقیاس های زمانی چند صد هزار ساله (همچون تغییرات مدار کره زمین) عمل می کنند و اقلیم کره زمین را دستخوش تغییر می کنند. از این رو، دانش دیرینه اقلیم شناسی در پی آن است تا با دستیابی به آرشیوهایی (Archives) از اقلیم دیرینه همچون رسوبات اقیانوسی و دریاچه ای، مغزه های یخی، رسوبات غاری، مرجان ها، حلقه های درختی و غیره و با بکارگیری روش های ویژه (Proxies) دیرینه اقلیم شناسی بر روی این آرشیوها، تغییرات اقلیم کره زمین در بازه های زمانی بلند مدت را بازسازی کند. چنین بازسازی هایی دانش ما را از شیوه پاسخگویی اقلیم کره زمین به واداشت های وارده بر آن بیشتر می کند و بواقع همچنان که از جمله مشهور "گذشته کلید آینده است" بر می آید می توان با بهره گیری از اطلاعات بدست آمده از پژوهش های دیرینه اقلیم شناسی با اطمینان بیشتری تغییرات اقلیمی آینده کره زمین را پیش بینی کرد. شاخه‌ای از اقلیم شناسی را که به مطالعه وضعیت اقلیم گذشته زمین می‌ پردازد دیرینه اقلیم‌شناسی می‌نامند این اقلیم ترکیبی است از علومی نظیر زمین‌شناسی، جغرافیای دیرینهگیاه‌شناسی و جانورشناسی در راستای اقلیم‌شناسی در دیرینه اقلیم‌شناسی به مطالعه آثار ونشانه‌هایی می‌پردازند که در نتیجه سیر تحولی اقلیم از گذشته‌های دور به جا مانده است امروزه یافته‌های این علم تصویری نسبتاً واضح از چگونگی تغییرات آب وهوایی طی ۵۰۰ الی۱۰۰۰ میلیون سال قبل به دست داده است بدیهی است رویدادهای اقلیمی با نزدیک شدن هر چه بیشتر به زمان حال دقیق تر وروشن تر می‌شود. دستاوردهای دیرینه اقلیم شناسی و نیز اسناد تاریخی نشان می‌دهد که آب وهوا (اقلیم) در طول میلیون ها و هزاران سال گذشته تغییرات اساسی را تجربه کرده‌ است و دوره های خشک و مرطوب و سرد و گرم بطور متناوب جایگزین یکدیگر شده اند. نوسان‌های اقلیمی حتی در ۲۰۰ سال اخیر که آمار و داده‌های هواشناسی در مورد آن موجود است بسیار ملموس بوده‌اند. بعضی از اقلیم شناسان نوسان‌های اقلیمی را به تلاطم و امواج دریایی تشبیه می‌کنند که حرکت واقعی آن را تغییرات حقیقی اقلیم همچون گذار از دوره‌های یخچالی و بین یخچالی تشکیل می‌دهند. جامعه‌شناسی محیطی
جامعه‌شناسی محیطی (به )، حوزه علمی است که به مطالعه تعامل میان جوامع و محیط طبیعی آنها می‌پردازد. این حوزه، عوامل اجتماعی که بر مدیریت منابع محیطی تأثیر گذاشته و باعث ایجاد مسائل محیطی می‌گردند و فرایندهایی که به وسیله آن‌ها این مسائل زیست محیطی از نظر اجتماعی ساخته می‌شوند را برجسته می‌کند، از دل این مسائل، مسائل اجتماعی تعریف شده و به دنبال پاسخ این سؤال‌هاست. زمین‌شناسی دریایی
مطالعه خط ساحلی و رسوبات بستر عمیق دریا و میزان انحلال کربنات کلسیم در محیط‌های مختلف دریایی، کاربرد مهمی در مطالعه تغییر اقلیم دارد. طبیعت
آب‌وهوای یک منطقه به عوامل مختلفی از جمله عرض جغرافیایی وابسته است. خطی از عرض جغرافیایی با خواص آب‌وهوایی مشابه، یک منطقه آب‌وهوایی تشکیل می‌دهد. تعداد زیادی از این مناطق وجود دارند که از اقلیم گرمسیری در استوا تا اقلیم قطبی در دو قطب شمال و جنوب متغیرند. هوا نیز تحت تأثیر فصول قرار دارد، که حاصل انحراف محوری زمین نسبت به صفحه مداری آن است. بنابرین، در هر زمانی از زمستان یا تابستان، یک بخش از زمین به‌طور مستقیمتر، در معرض تابش نور خورشید قرار دارد. این رویداد با گردش زمین تکرار می‌شود. در هر زمانی، بدون در نظر گرفتن فصل، نیم‌کره شمالی ونیم‌کره جنوبی فصل‌های مخالفی را تجربه می‌کنند. بوم‌شناسی
بوم‌شناسی یا اکولوژی (ترکیبی از کلمه به معنای «خانه» و پسوند به معنای «مطالعه») شاخه‌ای از زیست‌شناسی است که با الگوهای مکانی و زمانی توزیع و فراوانی جانداران سروکار دارد و بررسی‌هایش شامل علیت (علت و معلول) رویدادها نیز می‌گردد. موضوعات مورد علاقه در بوم‌شناسی شامل تنوع زیستی، توزیع، زیست‌توده و جمعیت موجودات به علاوه همکاری و رقابت بین گونه‌ها می‌باشد. بوم‌سازگان (اکوسیستم‌ها)، برهمکنش پویای بین جانداران، اجتماعاتی که تشکیل می‌دهند و مؤلفه‌های غیر زنده محیطشان می‌باشد. فرآیندهای بوم‌سازه‌ای (اکوسیستمی) چون: تولید اولیه، خاک‌زایی، چرخش مواد مغذی و ساختار کنام، شار انرژی و ماده را در محیط تنظیم می‌کند. این فرایندها توسط موجوداتی با مشخصات خاصی در تاریخ زندگیشان پایدار می‌گردد. زمین‌شناسی
زمین‌شناسی یا ژئولوژی علم مطالعه زمین، مواد سازنده آن، ساختار مواد آن و فرایندهایی را که بر روی آن عمل می‌کنند است. بخش مهمی از زمین‌شناسی مطالعه چگونگی تغییر مواد، ساختارها، فرایندها و ارگانیسم‌های زمین با گذشت زمان است. اقتصاد منابع طبیعی
بخش اقتصادی و سیاست‌گذاری این رشته بر جنبه‌های انسانی مشکلات زیست‌محیطی تمرکز دارند. مباحث معمول اقتصاد منابع طبیعی و اقتصاد محیط زیست این موارد را شامل می‌شود: دولت رفاه، استفاده از زمین، کنترل آلودگی، استخراج منابع، ارزش‌گذاری غیربازاری، فرسودگی منابع، پایداری، مدیریت زیست‌محیطی، و سیاست‌گذاری زیست‌محیطی. چند نمونه از موضوعات تحقیقاتی نیز شامل این موارد است: اثرات زیست‌محیطی کشاورزی، حمل و نقل و شهرنشینی، استفاده از زمین در کشورهای فقیر، تجارت بین‌الملل و محیط زیست، تغییرات اقلیمی، و پیشرفت‌های روش‌شناختی در ارزش‌گذاری غیربازاری. ژئوفیزیک
ژئوفیزیک یا زمین‌فیزیک، از مباحث علوم طبیعی است که به فرآیندها و خواص فیزیکی زمین و محیط اطراف آن، با استفاده از روش‌های کمّی برای تجزیه و تحلیل این فرایندها، می‌پردازد. جنوبگان
به دلیل تأثیر جنوبگان بر روی اقلیم زمین، موقعیت منحصر به فرد آن در قطب جنوب، منابع بسیار زیست‌محیطی و طبیعی و محیط زیست دست نخورده‌اش به کانون توجه جهانیان تبدیل شده‌است. به صورتی‌که می‌توان از آن به عنوان یک آزمایشگاه طبیعی برای پژوهش علمی در بسیاری از شاخه‌های علوم بهره جست؛ زیرا این منطقه، ناحیه‌ای کلیدی و مهم برای فهم اکوسیستم زمین و محیط زیست آن است. ویژگی‌های منحصر به فرد جنوبگان، در طی ۵۰ سال گذشته، امکان پژوهش بر روی خاستگاه خشکی‌ها، آلودگی هوا، و تغییر اقلیم زمین را برای دانشمندان فراهم آورده‌است. هواشناسی جنوبگان شاخص‌های مورد نیاز جهت پیش‌بینی مدل‌های هواشناسی نیم‌کره جنوبی و الگوی چرخش سامانه‌های اقیانوسی در اختیار پژوهش‌گران قرار می‌دهد. مغزه‌های یخی بدست آمده از این قاره به عنوان یک مخزن ارزشمند اطلاعات در خصوص اقلیم گذشته و تاریخ محیطی زمین محسوب می‌شوند. سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن
بخش بحث‌برانگیز دیگر اقلیم B خشک است. ایرادی که گرفته می‌شود این است که تقسیم‌بندی این اقلیم فقط به دو زیرگروه دمایی کافی نیست. اقلیم شناسانی که چنین نظری دارند(مانند گریفیس) پیشنهاد کرده که اقلیم خشک روی همان پیوستار دمایی مانند دیگر اقلیم‌ها قرار گیرد و پس از حرف مربوط به دما یک حرف بزرگ اضافی S برای استپ و W( یا D) برای بیابان در نظر گرفته شود. گریفیس همچنین یک فرمول دیگر برای شناسایی مرز خشکی پیشنهاد کرد: R=160+9T، در این فرمول R برابر است با مرز خشکی در میانگین بارش سالانه به میلی‌متر و T میانگین دمای سالانه در درجهٔ سانتیگراد است.) اخترشناسی
در این شاخه از اخترشناسی، سیارهها، قمرها، سیاره‌های کوتوله، دنباله‌دارها، سیارکها و دیگر اجرام سماوی که به دور خورشید می‌چرخند و همچنین سیاره‌های فراخورشیدی مطالعه می‌شوند. منظومهٔ شمسی با استفاده از تلسکوپ‌ها و در مرتبهٔ بعد از طریق فضاپیماها تقریباً به خوبی مورد مطالعه قرار گرفته‌است. هرچند اطلاعات به دست آمده درک کلی خوبی از نحوهٔ پیدایش و تکامل این سیستم سیاره‌ای به ما داده‌است، اما هنوز اکتشافات زیادی در حال انجام هستند. رسوب‌شناسی
رسوب‌شناسی مطالعهٔ رسوب‌های نوین چون ماسه، گِل، رُس، و درک فرایندهایی که آن‌ها را نهشته می‌کند را دربر می‌گیرد. رسوب‌شناسان درک خود از فرایندهای نوین را برای تفسیر تاریخ زمین‌شناسی با مشاهدهٔ سنگ‌های رسوبی و ساختارهای رسوبی، به کار می‌گیرند. فلسفه محیط زیست
فلسفه محیط زیست شاخه‌ای از فلسفه است که مربوط به محیط طبیعی و جایگاه انسان در آن است. سوالات مهمی در ارتباط با روابط زیست محیطی انسان در این شاخه از فلسفه مطرح می‌شود؛ از جمله «وقتی از طبیعت صحبت می‌کنیم منظورمان چیست؟» «ارزش طبیعت چیست، یعنی محیط غیر از انسان در رابطه با ما یا خودش؟» «چگونه باید به چالش‌های زیست محیطی مانند تخریب محیط زیست، آلودگی و تغییرات آب و هوایی پاسخ دهیم؟» «چطور می‌توانیم رابطه بین جهان طبیعی و تکنولوژی و توسعه انسانی را به نحو احسن درک کنیم؟» و «جایگاه ما در دنیای طبیعی کجاست؟» به این ترتیب، این فلسفه به عنوان زمینه ای برای مقابله با چالش‌های قرن ۲۱ موقعیت منحصر به فرد خود را دارد. فلسفه محیط زیست شامل اخلاق محیط زیست، زیبایی‌شناسی محیط زیست، بوم‌فمینیسم، هرمنوتیک محیط زیست و الهیات محیط زیست است. برخی از زمینه‌های اصلی علاقه‌مندی فیلسوفان محیط زیست عبارتند از: زمین‌پویایی‌شناسی
زمین‌پویایی‌شناسی با استفاده از فیزیک و شیمی و ریاضیات، به چگونگی همرفت گوشته که به زمین‌ساخت صفحه‌ای (تکتونیک صفحه‌ای) می‌انجامد و نیز پدیده‌هایی زمین‌شناختی مانند گسترش بستر اقیانوس، شکلگیری کوه‌ها، آتشفشان، زمین‌لرزه و گسل، ... می‌پردازند. همچنین بررسی فعالیت‌های داخلی با اندازه‌گیری میدان‌های مغناطیسی و گرانش و موج‌های لرزه‌ای و نیز کانی‌شناسی سنگ‌ها و ترکیبات ایزوتوپیشان.