حزب کمونیست شوروی در چه سالی ایجاد شد؟
حزب کمونیست اتحاد شوروی
حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی نامی بود که بازماندگان جناح بلشویک حزب سوسیال دموکرات کارگری روسیه از ۱۹۵۲ تا ۱۹۹۱ بر خود اطلاق می‌کرد. اما واژهٔ «حزب کمونیست» از سال ۱۹۱۸ که بلشویک‌ها نام خود را «حزب کمونیست تمام روسیه (بلشویک‌ها)» نام‌گذاری کردند در ترکیب اسم این حزب بود. در ۱۹۲۵ این حزب نام خود را به «حزب کمونیست تمام اتحادیه (بلشویک‌ها)» تغییر داد و بالاخره در ۱۹۵۲ نام حزب «کمونیست اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی» برگزیده شد. حزب کمونیست جمهوری شوروی فدراتیو سوسیالیستی روسیه
حزب کمونیست جمهوری شوروی فدراتیو سوسیالیستی روسیه یک شاخه جمهوری‌خواه از حزب کمونیست اتحاد شوروی در جمهوری شوروی فدراتیو سوسیالیستی روسیه است که در سال ۱۹۹۰ میلادی تأسیس شد. در آن زمان ۵۸ درصد از حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی را تشکیل داده بود. این حزب در میان مردم به حزب کمونیست روسیه معروف بود و از لحاظ سیاسی آن را به یک مرکز برای مخالفان حکومت گورباچف تبدیل کرد.
کمونیسم جنگی
کمونیسم جنگی نام نظام اقتصادی و سیاسی بود که در جریان جنگ داخلی روسیه از ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۱ در جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه شوروی وجود داشت. مطابق تاریخ‌نگاری شوروی، بلشویک‌ها این سیاست را اتخاذ کردند تا برای شهرها و ارتش سرخ غذا و اسلحه مورد نیاز را فراهم کنند زیرا شرایط جنگ داخلی مانع از ادامه مکانیزم‌ها و روابط اقتصادی معمول شده بود. حزب سوسیالیست کانادا (۱۹۰۴)
اولین حزب سوسیالیست کانادا (SPC) یک حزب سیاسی با ایدئولوژی سوسیالیسم در کشور کانادا بود. این حزب از سال ۱۹۰۴ تا ۱۹۲۵ به رهبری ET Kingsley فعالیت می‌کرد. این حزب روزنامه "وسترن کلاریون" را منتشر کرد. تأسیس حزب سوسیالیست کانادا در چهارمین کنگره سالانه حزب سوسیالیست بریتیش کلمبیا در ۳۰ و ۳۱ دسامبر ۱۹۰۴ آغاز شد. از نمایندگان حاضر در این کنوانسیون خواسته شد با توجه به پذیرش این سکوی با احزاب و سازمانهای سوسیالیست در سایر استانها، سازماندهی هسته یک حزب فدرال را بررسی کنند. سازمانهای سوسیالیست به سرعت تشکیل حزب را تأیید کردند و مدیر اجرایی جدید حزب برای اولین بار در ۱۹ فوریه ۱۹۰۵ تشکیل جلسه داد. حزب کمونیست کردستان-عراق
حزب کمونیست کردستان عراق (کردی: حزبی شیوعی کوردستان / عربی: الحزب الشیوعی الکوردستانی) حزبی است با بینش مارکسیستی، که قبلاً از سال ۱۹۴۵ به بعد به عنوان شاخه کردستان حزب کمونیست عراق فعالیت می‌کرد. از آغاز دهه ۹۰ م. با نام جدید فعالیت مستقل خود را ادامه داد. صدر حزب محمد جوانرودی بود، پس از وی کمال شاکر جانشین وی شد. حزب کمونیست ترکیه (دهه ۱۹۲۰)
در دهۀ ۱۹۶۰ حزب کارگران ترکیه به عنوان نیرویی قدرتمند اعلام موجودیت کرد. تأسیس حزب کارگران ترکیه در زمانی اتفاق افتاد که جو سیاسی نسبتاً بازتری به وجود آمده‌بود. حزب کارگران ترکیه به نیروی رهبری‌کننده در درون جنبش اتحادیه‌ای تبدیل شده‌بود و کنفدراسیون اتحادیه‌های کارگری انقلابی (DISK) را رهبری می‌کرد که در سال ۱۹۶۷ تأسیس شد. علاوه بر این حزب کارگران ترکیه اولین حزب سیاسی ترکیه بود که مسئلۀ کرد را در دستور کار خود قرار داد. حزب کمونیست ایتالیا
حزب کمونیست ایتالیا در سال ۱۹۱۹ و در اثر انشعابی از حزب سوسیالیست ایتالیا تأسیس شد. این انشعاب بر سر مخالفت منشعبین با جنگ جهانی اول و طرفداری از انقلاب بلشویکی روسیه درگرفت. دعواها در حزب سوسیالیست از سال ۱۹۱۴ و شروع جنگ جهانی اول آغاز شده بود. در این هنگام بود که حزب سوسیالیست ایتالیا از حرکت ایتالیا در جنگ پشتیبانی کرد و موضعی گرفتند که در آن سال‌ها لنین و هم‌نظرانش آن موضع را «سوسیال شوونیستی» می‌خواندند. («سوسیالیسم در گفتار و شوونیسم در عمل» اصطلاحی بود که لنین به کار می‌برد) فراکسیون چپ به رهبری آنتونیو گرامشی و پالمیرو تولیاتی و آمادیو بوردیگا از حزب سوسیالیست منشعب شد و حزب کمونیست ایتالیا را بنیان گذاشت. حزب کمونیست به کمینترن (انترناسیونال کمونیستی) پیوست. سوسیالیسم در ایران
در اصل به عنوان حزب عدالت در سال ۱۹۱۷ تأسیس شده، حزب کمونیست ایران بود ایران حزب کمونیست سابق تأسیس حزب سوسیال دموکرات اعضای 'ثانیه که حمایت باکو مبتنی بر بلشویکها، حزب در شرکت بین‌المللی سوم در سال ۱۲۹۶ و در سال ۱۲۹۸ به "حزب کمونیست ایران" تغییر نام داد. ولادیمیر لنین
ولادیمیر ایلیچ اولیانوف (به روسی: Владимир Ильич Ленин) معروف به لنین (زاده – درگذشته ) نظریه‌پرداز مارکسیست و انقلابی کمونیست روسی، رهبر انقلاب ۱۹۱۷ روسیه و بنیانگذار دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بود. او از سال ۱۹۱۷ تا ۱۹۲۲، نخست‌وزیر روسیه شوروی و از سال ۱۹۲۲ تا ۱۹۲۴ نخست‌وزیر اتحاد جماهیر شوروی بود. لنین نظریه کمونیستی-بلشویکی را بنیان گذاشت و این دیدگاه را به جایی رساند که به انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ انجامید و نخستین حکومت سوسیالیستی جهان را بنیان گذاشت. هستهٔ مرکزی حکومتی که لنین به وجود آورد به اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی تبدیل شد که به رغم همه مشکلات و موانع دوام آورد. لنین و رهبران کمونیست کشور، روسیه را از جنگ جهانی اول بیرون کشیدند و در جنگ داخلی روسیه پیروز شدند. حزب فاشیست روسیه
یک ملاقات مخفی بین گروه‌های مختلف برگزار و منجر به تأسیس این حزب تحت ریاست سرلشکر ولادیمیر دیمیتریویچ کوزمین شد. کنستانتین رودزافسکی در ۲۶ مه ۱۹۳۱ دبیرکل کمیته مرکزی حزب شد و به عنوان رهبر صوری و غیررسمی حزب درآمد. این حزب با اتخاذ شعار "خدا، ملت، کارگر" و انتشار مجله "ناتسیا" ("ملت") خواستار فاشیسم به سبک ایتالیایی شد تا از موقعیت متزلزل رهبران بلشویک در برابر هر دو مخالفت خارجی و داخلی استفاده کند. در جریان حمله ژاپن به منچوری در سالهای ۱۹۳۱–۳۲، حزب فاشیست روسیه در حمایت از ژاپن با ایجاد ارتباط نزدیکی با ارتش کانتوگون که تا سال ۱۹۴۵ ادامه داشت، بسیار جدی عمل کرد. حزب کمونیست ترکیه (دهه ۱۹۲۰)
حزب کمونیست ترکیه پس از تأسیس به عنوان بخشی از انترناسیونال کمونیستی (کمینترن) شناخته شد. تأسیس حزب کمونیست ترکیه در میانۀ جنگ استقلال ترکیه و پس از شکست امپراتوری عثمانی در جریان جنگ جهانی اول اتفاق افتاد. فرقه دموکرات آذربایجان
در یادداشتی مورخ ششم ژوئن ۱۹۴۵ (۱۵ تیر ۱۳۲۴) که به ظاهر به امضا دفتر سیاسی کمونیست شوروی (ولی به گمان مورخان به قلم شخص استالین) بود، حزب کمونیست آذربایجان شوروی موظف شده بود، همه اقدام‌های لازم «برای ایجاد جنبشی جدایی‌طلبی در آذربایجان و دیگر استان‌های شمالی ایران اتخاذ کند». بنابراین فرمان، می‌بایست جنبش استقلال ملی در آذربایجان [ایران] ایجاد گردد و قدرت‌های گسترده‌ای در چهارچوب کلی ایران را از آن خود کند. حزب کمونیست همچنین موظف شد «در میان کردهای شمال ایران، وارد فعالیت شود و آن‌ها را به ایجاد کردستان مستقلی ترغیب کند. در همین زمان، عبدالصمد کامبخش (دبیرکل حزب توده ایران) به باکو فراخوانده شد و در آنجا دستور گرفت تشکیلات حزب توده در آذربایجان را یکجا منحل و همه افراد را در تشکیلات جدیدی به نام «حزب دموکرات آذربایجان» عضو کند. برای مثال، از پنج عضو حزب دموکرات در تبریز، چهار نفرشان پیش از جنگ در شوروی زندگی می‌کردند. حزب کمونیست چین
حزب کمونیست چین (CPC ; چینی ساده: 中国共产党; چینی سنتی: 中國共產黨; پین ین: Zhōngguó Gòngchǎndǎng) معروف به حزب کمونیست چینی (CCP)، بنیانگذار و تنها حزب حاکم سیاسی جمهوری خلق چین (PRC) است. حزب کمونیست چین هشت حزب کوچک فرعی مجاز دیگر را به عنوان جبهه متحد رهبری می‌کند. حزب کمونیست چین در سال ۱۹۲۱ با کمک دفتر شرق دور حزب کمونیست روسیه (بلشویک‌ها) و دبیرخانه خاور دور انترناسیونال کمونیست تأسیس شد. این حزب به سرعت رشد کرد و در سال ۱۹۴۹ پس از جنگ داخلی چین، دولت ملی‌گرای کومینتانگ (KMT) را از سرزمین اصلی چین به تایوان سوق داد و جمهوری خلق چین را در ۱ اکتبر ۱۹۴۹ تشکیل داد. این حزب نیروهای مسلح کشور، ارتش آزادیبخش خلق (PLA) را کنترل می‌کند. تاریخ شوروی
تاریخ شوروی در سال‌های بین ۱۹۲۲ تا ۱۹۹۱ عمدتاً تاریخ جمهوری‌های سوسیالیستی اتحاد شوروی است. این اتّحاد مبتنی بر ایدئولوژی، در دسامبر ۱۹۲۲ از سوی رهبران حزب کمونیست اتحاد شوروی تأسیس شد که تا حدودی مجاور با امپراتوری روسیه بود. در آن زمان، این کشور جدید شامل چهار جمهوری منتخب بود که عبارت بودند از: روسیه (SFSR)، اوکراین (SSR)، بلاروس (SSR) و ماوراء قفقاز (SFSR). حزب کمونیست ایران
حزب کمونیست ایران در طول تاریخ خود انشعاباتی را پشت سرگذاشته‌است، که مهم‌ترین آن‌ها انشعاب تعدادی از اعضا و فعالین این حزب تحت نام کمونیسم کارگری به رهبری منصور حکمت بوده‌است. این انشعاب در سال ۱۹۹۱ میلادی صورت گرفت و حاصل آن تشکیل حزب کمونیست کارگری ایران بود. خود این حزب هم به نوبهٔ خود دستخوش انشعابات دیگری شد که حاصل آن حزب حزب کمونیست کارگری ایران-حکمتیست، حزب اتحاد کمونیسم کارگری و اتحاد سوسیالیستی کارگری، اتحاد بین‌المللی در حمایت از کارگران ایران و چند گروه دیگر است. حزب کمونیست چین
کنگره ملی تأسیس ح.ک. چ در ۲۳ تا ۳۱ ژوئیه ۱۹۲۱ برگزار شد. در ابتدای سال ۱۹۲۱ با تنها ۵۰ عضو، سازمان و مقامات ح.ک. چ رشد چشمگیری داشتند. در حالی که کنگره در ابتدا در امارتی در شانگهای تحت انحصار فرانسه برگزار می‌شد، پلیس فرانسه جلسه را در ۳۰ ژوئیه متوقف کرد و کنگره به یک قایق گردشگری در دریاچه جنوبی در جیاکسینگ، استان ژجیانگ منتقل شد. فقط ۱۲ نماینده در این کنگره شرکت کردند، نه لی و نه چن قادر به شرکت در این کنگره نبودند، دومی نماینده شخصی خود را به جای خود فرستاد. در قطعنامه‌های کنگره تأسیس یک حزب کمونیست (به عنوان شاخه ای از انترناسیونال کمونیست) و انتخاب چن به عنوان رهبر آن مطرح شد. چن سپس به عنوان اولین دبیرکل حزب کمونیست و از او به عنوان «لنین چین» یاد می‌شد. اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی
جنگ سرد در سال ۱۹۴۷ به‌عنوان یک نتیجه از تسلط شوروی در اروپای شرقی آغاز شد، به دنبال مرگ استالین در سال ۱۹۵۳، دوره ای معروف به استالین‌زدایی و ذوب خروشچف به رهبری نیکیتا خروشچف آغاز شد. این کشور به سرعت توسعه یافت، زیرا میلیون‌ها دهقان به شهرهای صنعتی منتقل شدند. اتحاد جماهیر شوروی با فرستادن اسپوتنیک-۱، نخستین ماهواره جهان و یوری گاگارین، نخستین انسان تاریخ به فضا توانست در مسابقه فضایی پیشتاز شود. در دهه ۱۹۷۰ میلادی روابط کوتاهی با ایالات متحده به وجود آمد، اما با حمله اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۷۹ به افغانستان تنش‌ها از سر گرفته شد. این جنگ منابع اقتصادی این کشور را تخلیه کرد و در مقابل با کمک‌های شدید ایالات متحده آمریکا به مجاهدین افغانستان طرف شد. در اواسط دهه ۱۹۸۰، واپسین رهبر اتحاد جماهیر شوروی، میخائیل گورباچف، با سیاست‌های گلاسنوست و پرسترویکا تلاش در اصلاح و آزادسازی بیشتر اقتصاد داشت. جنگ سرد در دوران وی به پایان رسید و در سال ۱۹۸۹ کشورهای هم پیمان ورشو در اروپای شرقی رژیم‌های مارکسیست-لنینیست خود را سرنگون کردند. این امر منجر به ظهور جنبش‌های ملی‌گرایانه و جدایی‌طلبانه در داخل اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی نیز شد. در اوت ۱۹۹۱، تندروهای حزب کمونیست اقدام به کودتا کردند. این کودتا به رهبری بوریس یلتسین شکست خورد و باعث ممنوعیت موقت حزب کمونیست و نامداری بیشتر وی شد. در ۲۵ دسامبر ۱۹۹۱، گورباچف استعفا داد و دوازده جمهوری تشکیل دهنده باقی‌مانده از انحلال اتحاد جماهیر شوروی به‌عنوان کشورهای مستقل پس از شوروی ظهور کردند. روسیه حقوق و تعهدات اتحاد جماهیر شوروی را بر عهده گرفت و به‌عنوان جایگاه حقوقی ادامه‌دار آن شناخته شد. کمونیسم ملی
در سال ۱۹۱۸، کتاب "Do Khvyli" (ترجمه شده به انگلیسی "در مورد اوضاع فعلی در اوکراین"، ص. Potichnyj ed. [1970])، نوشته شده توسط کمونیستهای اوکراینی Serhii Mazlaakh و Vasyl 'Shakrai، آنچه را سلطه روسیه بر آنها می‌دید به چالش کشید. پیشروان کمونیستهای اوکراین، یعنی سوسیال دموکرات‌های چپ‌گرایی اوکراینی در مارس ۱۹۱۹ تلاش کردند تا خیزش گسترده ضد بلشویکی را که در آن زمان در اوکراین آغاز شد، هدایت کنند، اما نتوانستند کنترل یک منطقه قابل کنترل و تحت سلطه خود را بدست آورند. نیروهای اصلی نظامی آنها تحت فرماندهی دنیلو زلنی تا ژوئیه ۱۹۱۹ شکست خورد. در مواجهه با حمله موفقیت‌آمیز آنتون دنیکین، آنها تصمیم گرفتند که فعالیت نظامی خود را متوقف کنند و به عنوان یک شر کمتر با بلشویک‌ها متحد شوند. در ژانویه ۱۹۲۰، آنها حزب کمونیست اوکراین را تشکیل دادند که حاکمیت کمونیست روسیه بر اوکراین شوروی را به رسمیت شناخت، اما از تمرکز اداری، فرهنگی، سیاسی، حزبی و اقتصادی بلشویکی انتقاد کرد. آنها در نامه ای که در آن سال به انترناسیونال سوم ارسال کردند، تحلیل‌های شکرایی و مازلاخ را گسترش دادند. سوسیالیسم
انقلاب بلشویکی روسیه در ژانویه ۱۹۱۸ آغازگر احزاب کمونیست در بسیاری از کشورها و موجی انقلابی تا اواسط ۱۹۲۰ شد. عده‌ی کمی از کمونیست‌ها شکی در این داشتند که پیروزی تجربه‌ی روسیه به پیروزی انقلاب‌های کارگری و سوسیالیستی در کشورهای توسعه‌یافته‌ی صنعتی بستگی داشت. در سال ۱۹۱۹ لنین و تروتسکی احزاب کمونیست جهان را در قالب مجمعی جهانی از کارگران جمع کردند که به آن بین‌الملل کمونیستی یا کمینترن یا بین‌الملل سوم نیز گفته می‌شد. ولادیمیر لنین
لنین درخواست‌های متعدد — که برخی از جانب خود بلشویک‌ها بود — برای تشکیل دولتی ائتلافی میان احزاب سوسیالیست‌ها را رد کرد. با این وجود، شورای کمیسرهای خلق پذیرفت که با سوسیالیست‌های انقلابی چپ ائتلاف کند و پنج پست در کابینه را به آن‌ها اختصاص داد. این ائتلاف فقط برای چهار ماه تا مارس ۱۹۱۸ دوام آورد زیرا سوسیالیست‌های انقلابی چپ به دلیل اختلاف نظر با بلشویک‌ها برای پایان دادن به جنگ جهانی از آن خارج شدند. بلشویک‌ها در هفتمین کنگره حزبی، نام حزب خود را به حزب کمونیست روسیه تغییر دادند؛ لنین تمایل داشت میان حزب خود (که پیشتر حزب سوسیال دموکرات کارگری روسیه نام داشت) با حزب سوسیال دموکرات آلمان که در عقایدشان اصلاحاتی اعمال کرده بودند، فاصله ایجاد کند و همچنین نام جدید بر هدف نهایی — ایجاد جامعه کمونیستی — تأکید داشت. حزب سوسیال دموکرات آلمان
حزب سوسیال دموکرات آلمان در سال ۱۸۶۳ تأسیس شد و قدیمی‌ترین حزب سیاسی آلمان است که همچنان در بوندستاگ فعالیت می‌کند. این حزب همچنین یکی از اولین احزاب تحت تأثیر مارکسیسم در جهان بود. از دهه ۱۸۹۰ تا اوایل قرن ۲۰، حزب سوسیال دموکرات آلمان بزرگترین حزب مارکسیست اروپا بود و همچنین به‌طور متوالی پرطرف‌دارترین حزب سیاسی آلمان به‌شمار می‌رفت. در طول جنگ جهانی اول، این حزب بین جریان‌های طرفدار جنگ و سوسیال دموکرات ضد جنگ تقسیم شد که برخی از اعضای ضدجنگ آن حزب کمونیست آلمان (KPD) را تشکیل دادند. SPD نقش اصلی را در انقلاب آلمان از ۱۹۱۸ تا ۱۹۱۹ ایفا کرد و مسئولیت اصلی تأسیس جمهوری ویمار را بر عهده داشت. فردریش ابرت ، سیاستمدار حزب سوسیال دموکرات به عنوان اولین رئیس‌جمهور آلمان انتخاب شد و حزبش تا سال ۱۹۳۲ پرقدرت‌ترین حزب اروپایی بود. پس از قدرت گرفتن حزب نازی، حزب سوسیال دموکرات آلمان تنها حزبی در رایشستاگ بود که علیه قانون تفویض اختیارات ۱۹۳۳ که به هیتلر اختیارات تام برای تبدیل حکومتش به یک نظام دیکتاتوری می‌داد، رأی داد. حزب سوسیال دموکرات متعاقباً در سال ۱۹۳۳ همراه با همه احزاب غیر از حزب ملی کارگران سوسیالیست ممنوع شد. حزب سوسیال دموکرات بعد از آن در تبعید به فعالیت خود ادامه داد. آمادئو بوردیگا
در نوامبر ۱۹۱۷، رهبران جناح انقلابی-سرسخت حزب سوسیالیست ایتالیا برای گردهم‌آیی مخفی در فلورانس فراخوان دادند تا به بحث در مورد «جهت‌گیری آتی حزب ما» بپردازند. در این نشست آمادئو بوردیگا که باور به ضرورت عمل ستیزه‌جویانه داشت، با گرامشی و دیگران متحد شد. نشست با تأیید مجدد اصول انترناسیونالیسم انقلابی و مخالفت با جنگ به پایان رسید اما بدون هرگونه راهنمای عملی برای آنچه باید کرد. جناح چپ حزب سوسیالیست ایتالیا نهایتاً در سال ۱۹۲۱ به رهبری آمادیو بوردیگا (جناج چپ) آنتونیو گرامشی (جناح میانه) و پالمیرو تولیاتتی (جناح راست) از حزب سوسیالیست منشعب شده و حزب کمونیست ایتالیا را بنیان گذاشت. حزب کمونیست
یک حزب کمونیست یک حزب سیاسی است که از راه موقعیت سیاسی که بدست می‌آورد خود را ملزم به اجرای اصول اقتصادی و اجتماعی کمونیسم می‌داند. این نام نخستین بار در عنوان مقالهٔ "مانیفست حزب کمونیست" از سوی کارل مارکس و فریدریش انگلس بدست آمد. به عنوان حزبی که قدرت را بدست گرفته آنها در قالب دیکتاتوری پرولتاریا اصول خود را اعمال می‌کنند. ایدهٔ حزب کمونیست به شدت از نوشته‌های ولادیمیر لنین در دو دههٔ نخست سدهٔ بیستم میلادی تأثیر گرفته‌است. هنگامی که سوسیال دموکراسی روسیه به دو شاخهٔ بلشویک (به معنی "گروه اکثریت") و منشویسم (گروه اقلیت) تقسیم شد. لنین خود رهبر بلشویک بود. حزب بلشویک که کم‌کم به حزب کمونیست اتحاد شوروی تبدیل شد پس انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ قدرت را بدست گرفت. با تشکیل کمینترن، اصول حزب کمونیست جهانی شد. در کمینترن، تک تک اعضای حزب باید خود را کمونیست می‌نامیدند. بعدها به آنها لنینیست و پس از آن حزب مارکسیست-لنینیست گفته شد. دکترین لنینیسم توسط جوزف استاین در کتابی به نام مسائل لنینیسم در ۱۹۲۴ منتشر شد. بلشویک
این جناح‌ها در ژانویه ۱۹۱۲ پس از آنکه بلشویک‌ها یک کنفرانس حزب فقط در بلشویک‌ها را برگزار کردند و منشویک‌ها و متخلفان را به‌طور رسمی از حزب اخراج کردند، روابط خود را برای همیشه قطع کردند. در نتیجه، آنها جناحی در RSDLP را متوقف کردند و در عوض خود را یک حزب مستقل اعلام کردند، حزب کارگر سوسیال دموکرات روسیه (بلشویک‌ها) - یا RSDLP (ب). به‌طور غیررسمی از این حزب به عنوان حزب بلشویک نام برده شده‌است. در طول قرن بیستم، این حزب نامهای مختلفی را برگزید. در سال ۱۹۱۸، RSDLP (b) به حزب کمونیست تمام روسیه (بلشویک‌ها) تبدیل شد و تا سال ۱۹۲۵ در این کشور باقی ماند. حزب کمونیست چکسلواکی
حزب کمونیست چکسلواکی (چکی و اسلواکی: "Komunistická strana Československa", KSČ) یک حزب سیاسی کمونیست و مارکسیست-لنینیست در چکسلواکی بود که از ۱۹۲۱ تا ۱۹۹۲ میلادی برقرار بود. این حزب عضو کمینترن بود و از ۱۹۲۹ تا ۱۹۵۳ کلمنت گوتوالد رهبر آن بود. پس از پیروزی در انتخابات ۱۹۴۶ قدرت را در کودتای ۱۹۴۸ به دست گرفت و نظام تک‌حزبی را راه‌اندازی کرد و متحد اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی شد. به دنبال آن ملی‌سازی همهٔ شرکت‌های خصوصی انجام شد. حزب کمونیست استرالیا
حزب کمونیست استرالیا در ۳۰ اکتبر ۱۹۲۰ در سیدنی توسط گروهی از سوسیالیست‌ها با الهام از گزارش‌های انقلاب روسیه شروع به فعالیت کرد. این گروه‌ها شامل حزب سوسیالیست استرالیا، برخی از اعضای حزب سوسیالیست ویکتوریا و همچنین انواع اتحادیه‌های صنفی مبارز بود. در میان بنیانگذاران حزب، اتحادیه صنفی برجسته سیدنی، جوک گاردن، تام والش، ویلیام پیسلی ارسمن حضور داشتند. زنان ضد نظام وظیفه شامل آدلا پنکهرست (دختر املین پنکهرست، نماینده حقوقی انگلیس)، کریستین جولی اسمیت و کاتارین سوزانا پریچارد بودند. حزب کمونیست اتحاد شوروی
پس از گشایش انترناسیونال سوم یا کمینترن در ۱۹۱۹، اصل سانترالیسم دموکراتیک که از تئوری مارکسیسم-لنینیسم ناشی می‌شد و در این حزب حاکم بود بر سایر اعضای کمینترن نیز حاکم شد و بر مبنای آن احزاب کمونیست مشابه در سراسر جهان تشکیل شدند. حزب کمونیست ونزوئلا
این حزب در ۵ مارس ۱۹۳۱ و به عنوان سازمانی زیرزمینی تأسیس شد و نماینده ونزوئلا در کمینترن بود. کومله سازمان کردستان حزب کمونیست ایران
کومهله به همراه سازمان اتحاد مبارزان کمونیست (سهند)، آن بخش نجات یافته از ضربات پاسداران اسلامی (سازمان پیکار)، جمعی از کادر های سازمان انقلابی راه کارگر و چندین گروه بزرگ و کوچک چپ و کمونیستی دیگر، بعد از هشت ماه، سرانجام در روز ۱۱ شهریور ۱۳۶۲ حزب کمونیست ایران را تشکیل دادند. و کومهله بهعنوان یکی از ستون های اصلی این حزب و به نام جدید سازمان کردستان حزب کمونیست ایران (کومهله) و با حفظ رهبری و فرم تشکیلاتی خود تا آن زمان به فعالیت خود در این حزب ادامه داد وتا امروز هم همچنان به این مسئولیت خود پایبند بوده و آن را ادامه داده است. حزب کمونیست ارمنستان (اتحاد شوروی)
این حزب در سال ۱۹۹۱ منحل شد و رهبران آن حزب دموکراتیک ارمنستان را تأسیس نمودند. در همان سال حزب کمونیست ارمنستان تحت رهبری سرگئی بادالیان تشکیل شد. حزب کمونیست آلمان (۱۹۶۸)
حزب کمونیست آلمان در ۱۹۶۸ در آلمان غربی به عنوان جانشینی برای حزب کمونیست سابق که در ۱۹۵۶ ممنوع شده بود تأسیس شد. پس از اتحاد دو آلمان بسیاری از اعضای این حزب آن را ترک کردند و به حزب چپ (در آن هنگام: حزب سوسیالیسم دموکراتیک) پیوستند. حزب کمونیست فرانسه
در کنگرهٔ حزب سوسیالیست در شهر تور که در ۱۹۲۰ برگزار شد فراکسیون چپ (که سه چهارم آرا را در اختیار داشت) از حزب سوسیالیست منشعب شد و حزب کمونیست فرانسه را بنیان گذاشت و نشریه وقت حزب، اومانیته، را هم با خود برد. حزب کمونیست بلافاصله به انترناسیونال کمونیستی (کمینترن) پیوست. این حزب در آن زمان "بخش فرانسوی انترناسیونال کمونیستی" خوانده می‌شد. این حزب تازه تأسیس با بیش از ۱۲۰ هزار عضو سه بار بزرگ‌تر از حزب سوسیالیست بود. حزب کمونیست عراق
حزب کمونیست عراق (عربی: الحزب الشیوعی العراقی / کردی: حزبی شیوعی عراق) حزبی است با بینش مارکسیستی، که از سال ۱۹۳۴ به بعد در عراق فعالیت می‌کند. کمونیسم
در سده بیستم ولادیمیر لنین، با اعتقاد به این که انقلاب در کشورهای توسعه‌یافته نشدنی است، انقلاب کمونیستی را از روسیه — که پیشرفته و صنعتی نبود — آغاز کرد؛ زیرا روسیه را شکننده‌ترین حلقه در زنجیر کشورهای سرمایه‌دار می‌یافت. لنین اولین حکومت کمونیستی را در پی انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ روسیه تحت عنوان اتحاد جماهیر شوروی بنا نهاد و بعد از مرگ وی، ژوزف استالین سیاست سوسیالیسم در یک کشور را پیش گرفت تا تمرکز اتحاد شوروی بر تقویت خود در درون مرزهایش باشد. این سیاست با هدف نهایی لنین که خواستار انقلاب در کشورهای صنعتی و پیوستن روسیه به آن‌ها بود، تضاد داشت. در عهد استالین اتحاد شوروی کشوری صنعتی شد و نیز میلیون‌ها نفر در اثر پاکسازی بزرگ کشته شدند. پایان جنگ جهانی دوم که شوروی در جناح پیروز آن قرار داشت، با آغاز جنگ سرد همراه بود؛ همچنین تعداد کشورهای کمونیستی از ۲ به ۱۳ رسید و بر بخش‌های وسیعی از شرق اروپا، بالکان و شرق و جنوب شرق آسیا از جمله چین حاکمیت کمونیستی برقرار شد. دیگر مکتب مهم مارکسیست–لنینیستی، مائوئیسم است که بر پایه تفکرات مائو زدونگ شکل گرفته و علاوه بر انقلاب کارگری، بر انقلاب دهقانی تأکید دارد. کمونیسم مکاتب غیر مارکسی مثل آنارکو کمونیسم نیز دارد. با مرگ استالین در ۱۹۵۳، اختلافاتی میان دولت‌های کمونیستی پدید آمد که از مهم‌ترین پیامدهای آن جدایی چین و شوروی بود. در همین دوره، چین در اثر برنامه یک گام بزرگ به جلو از مائو قحطی بزرگی را تجربه کرد که با مرگ ۱۵ تا ۳۰ میلیون، یکی از بزرگ‌ترین کشتارهای جمعی در حکومت‌های کمونیستی را سبب شد. اصلاحات اقتصادی چین بعد از مرگ مائو در سال ۱۹۷۶، اقتصاد آن کشور را به اقتصادی کاپیتالیستی تبدیل کرد. شوروی در ۱۹۷۹ (۱۳۵۷ شمسی) افغانستان را اشغال کرد که مقاومت محلی و دخالت غرب در آن منازعه، باعث شد هزینه‌های زیادی برایش به همراه داشته باشد. میخائیل گورباچف، آخرین رهبر شوروی که در ۱۹۸۵ زمام امور را در دست گرفت، برای پایان دادن به «دوره رکود» اصلاحاتی اقتصادی و سیاسی اعمال و نیز نیروهای نظامی کشورش را از افغانستان خارج کرد که او را در داخل و خارج از کشور محبوب کرد. اصلاحات گورباچف همچنین زمینه‌ساز سقوط رژیم‌های کمونیستی شرق اروپا در ۱۹۸۹ و نهایتاً فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در ۱۹۹۱ شد. امروزه چین، لائوس، کره شمالی، ویتنام و کوبا از جهاتی تنها کشورهای کمونیستی جهان هستند، هر چند فقط کره شمالی است که به شیوه دولت‌های بلوک شرق قرن ۲۰ اداره می‌شود. حزب کمونیست هند
در جنبش کمونیستی هند بر سر تاریخ تأسیس این حزب اختلاف نظر وجود دارد. خود حزب کمونیست ۲۶ دسامبر ۱۹۲۵ را روز تأسیس اعلام کرده‌است. اما حزب کمونیست هند (مارکسیست) (که از آن منشعب شده‌است) سال تأسیس را ۱۹۲۰ در اتحاد شوروی می‌داند. جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی
این جمهوری در ۲۸ آوریل ۱۹۲۰ پس از شورش بلشویک های باکو و تصرف جمهوری خلق آذربایجان توسط ارتش سرخ تشکیل شد که تحت کنترل مسکو قرار داشت. برای مدتی تمام احزاب به جز حزب کمونیست آذربایجان در داخل ممنوع شد. و همچنین ترور رهبران احزاب و رهبران سابق جمهوری دموکرات آذربایجان در دوران استالین آغاز شد. از ۱۲ مارس ۱۹۲۲ تا ۵ دسامبر ۱۹۳۶، این جمهوری، همراه با ارمنستان شوروی و گرجستان شوروی، جمهوری سوسیالیستی ماورای قفقاز شوروی را تشکیل می‌دادند. اما در دسامبر سال ۱۹۳۶ این جمهوری منحل شد. در سال ۱۹۹۰، جمهوری سوسیالیستی آذربایجان به جمهوری آذربایجان تغییر نام داد و یک سال بعد، با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، در روز ۳۰ اوت ۱۹۹۱ اعلام استقلال کرده و به صورت کشوری مستقل درآمد. حزب کمونیست فرانسه
حزب کمونیست فرانسه در ابتدا رقیبی بسیار جدی برای حزب سوسیالیست به‌شمار می‌آمد و به نظر می‌آمد بر سر رهبری جنبش سوسیالیستی فرانسه با آن حزب رقابت کند. اما تنها پس از گذشت چند سال از نفوذ و محبوبیت آن کاسته شد و به حزبی کوچک بدل شد. در اواخر دههٔ ۱۹۲۰ سیاست‌های اتحاد شوروی تحت رهبری ژوزف استالین بر این حزب نیز حاکم شد و آن‌ها حزب سوسیالیست فرانسه را به عنوان "سوسیال فاشیست" محکوم کردند و از هرگونه همکاری با آن خودداری می‌کردند. در ضمن دورهٔ استالینیسم در این حزب نیز مانند سایر احزاب کمینترن اتفاق افتاد و رهبری هوادار استالین در سال ۱۹۳۰ به رهبری موریس تورز سرکار آمد و تمام اختلافات درونی را سرکوب و ممنوع کرد. به قدرت رسیدن آدولف هیتلر و ضرباتی که حزب کمونیست آلمان متحمل شد باعث شد که این سیاست در اوایل دههٔ ۳۰ تغییر کند. حزب کمونیست آلمان (۱۹۱۸)
پس از پایان جنگ جهانی دوم و تحت نفوذ نیروهای اشغالی شوروی در آلمان شرقی، حزب کمونیست، با حزب سوسیال دموکرات ادغام شد تا حزب اتحاد سوسیالیستی آلمان تشکیل شود که حزب حاکم بر آلمان شرقی بود. کنستانتین چرنینکو
کُنْسْتانْتین چرنینکو رهبر اتحاد جماهیر شوروی در ۲۴ سپتامبر ۱۹۱۱ در خانواده‌ای بی‌بضاعت در روستایی در سیبری به دنیا آمد. وی پس از طی تحصیلات خود، در ۱۸ سالگی مسئول سازمان جوانان حزب کمونیست شوروی شد و دو سال بعد به عضویت این حزب درآمد. وی مدت ۲۰ سال از اعضای برجسته دفتر سیاسی حزب کمونیست شوروی بود و بعدها به دبیر کلی آن رسید. از چرنینْکو به عنوان مردی اسرارآمیز و خجول که به افکار و عقاید برژنف سخت پای‌بند بود، یاد می‌شود. وی هم‌چنین میخائیل گورباچف که مسئولیت نظارت بر امور کشاورزی شوروی را برعهده داشت تا رتبه دومین مقام این کشور ارتقاء داد و دست‌یابی وی را به عالی‌ترین مقام در اتحاد جماهیر شوروی را ممکن نمود. چرنینکو در تمام طول دوران زمام‌داری بِرژنِف در تمامی کنفرانس‌های بین‌المللی نزدیک‌ترین همراه او بود و به همین سببْ محافل غرب وی را سایه بِرژنِف نامیده بودند. چرنینکو پس از مرگ بِرِژْنِف و آندروپُوف به ریاست شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی منصوب گردید و پس از ۱۳ ماه زمام‌داری در ۱۰ مارس ۱۹۸۵ در سن ۷۳ سالگی درگذشت. پس از مرگ چرنینکو، میخائیل گورباچف آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی سابق به جانشینی او انتخاب شد. منشویسم
منشویسم ایدئولوژی سیاسی اعضای میانه‌رو حزب سوسیال دموکرات کارگری روسیه بود که به عنوان منشویک‌ها شناخته شده بودند. در داخل حزب سوسیال دموکرات کارگری روسیه در سال ۱۹۰۳ میلادی، دو شاخه اصلی شکل گرفت. شاخه اکثریت، بلشویکها و شاخه اقلیت منشویکها نام گرفت. سیاست در چین
حزب کمونیست چین در ماه ژوئیه سال ۱۹۲۱ میلادی تأسیس شد. از سال‌های ۱۹۲۱ تا ۱۹۴۹، حزب کمونیست چین مردم را در مبارزات سخت رهبری می‌کرد و در نتیجه ضمن برانداختن چیرگی امپریالیسم، فئودالیسم و سرمایه‌داری بوروکراتیک، جمهوری خلق چین را تأسیس نمود. حزب سوسیال دموکرات کارگری روسیه
حزب سوسیال دموکرات کارگری روسیه (به روسی: Росси́йская социа́л-демократи́ческая рабо́чая па́ртия, РСДРП) که به اسم حزب سوسیال دموکرات کارگران روسیه یا حزب سوسیال دموکرات روسیه هم شناخته می‌شود، یک حزب سیاسی انقلابی سوسیالیست بود که در سال ۱۸۹۸ در شهر مینسک تشکیل شد. هدف از تشکیل این حزب اتحاد چندین حزب در قالب یک حزب بود. این حزب بعدها بدنبال اختلاف نظر لنین و ژولیوس مارتوف به دو شاخه بلشویک و منشویک تقسیم شد. کار اختلاف بلشویک‌ها و منشویک‌ها بالا گرفت. اعضای قدیمی حزب سوسیال دموکراتیک کارگران روسیه که از کشورهای اروپایی و آمریکا به روسیه بازمی‌گشتند از همان ابتدا تحت فشار قرار می‌گرفتند تا موضع خود را روشن کنند که طرفدار کدام طرف هستند. لئون تروتسکی و تعداد زیادی از انقلابیون تازه‌وارد به روسیه، تا مدتی به هیچ‌یک از دو جناح اصلی نپیوستند، بلکه به گروه ضد جنگ پتروگراد که مژرایونتسی نام داشت، پیوستند. این گروه نیز در ماه اوت ۱۹۱۷ میلادی، در بلشویک‌ها ادغام شد. بلشویک
بُلشِویک‌ها (در روسی به معنای «اکثریت»)، بخش مارکسیست انقلابی، رادیکال و یکی از دو شاخهٔ اصلی حزب سوسیال دموکرات کارگری روسیه بودند. بلشویک‌ها در دومین کنگره حزب در ۱۹۰۳ میلادی به رهبری ولادیمیر لنین از منشویک‌ها (اقلیت) جدا شدند و سرانجام پس از انقلاب اکتبر حزب کمونیست اتحاد شوروی را تشکیل دادند. حزب کمونیست فدراسیون روسیه
حزب کمونیست فدراسیون روسیه به‌طور قانونی توسط کشور روسیه ثبت شده‌است. از نظر سازمانی، این حزب عمدتاً بازتابی از حزب کمونیست شوروی است و توسط کمیته مرکزی با تعهد به سانترالیسم دموکراتیک اداره می‌شود. این حزب ۸۱ دفتر منطقه ای دارد. هر دفتر منطقه ای توسط منطقه ای (منطقه، شهر و غیره) کنترل می‌شود. کمیته به ریاست دبیر اول. دفتر مرکزی مهمانی در مسکو است. لنینیست کامسومول فدراسیون روسیه، سازمان جوانان حزب است. استالینیسم
نسخهٔ استالینی سوسیالیسم، با تغییرات اندکی، اتحاد جماهیر شوروی را ایجاد کرد و بر احزاب کمونیست در سراسر جهان تأثیر گذاشت. استالینیسم امکان ایجاد یک جامعه کمونیستی بر اساس برنامه جامع صنعتی شدن و اشتراکی سازی در شوروی را مطرح کرد. توسعهٔ سریع صنعت و مهم‌تر از آن، پیروزی شوروی سابق در جنگ جهانی دوم این دیدگاه را حتی تا ده سال پس از مرگ استالین در سراسر جهان معرفی کرد. استالینیسم قول ایجاد یک جامعه کمونیستی در طی سی سال را مطرح کرد. با این وجود، تحت رهبری استالین، امکان ایجاد کمونیسم در چارچوب مدل روسی فراهم شد. حزب کمونیست کانادا (مارکسیست–لنینیست)
در کانادا، شکاف چین و اتحاد جماهیر شوروی اختلاف کمتری نسبت به روحیه کمونیست‌ها داشت. در پانزده سال پس از آن، حزب کمونیست کانادا (CPC) تحت فشار جنگ سرد همه دستاوردهای محدود خود را در پارلمان از دست داد و فرد رز روز نماینده کمونیست به جرم فتنه زندانی شد. ضد کمونیسم در جنبش کارگری منجر به اخراج همه اتحادیه‌های تحت رهبری کمونیست از خانه کار شد و به‌طور کلی کمونیست‌ها به عنوان خائن رفتار می‌شدند. به دنبال افشاگری‌های سال ۱۹۵۶ توسط نخست‌وزیر شوروی، نیکیتا خروشچف (" دربارهٔ فرقه شخصیت و پیامدهای آن ") در مورد جنایات جوزف استالین، حزب کمونیست چین استعفاهای زیادی را متحمل شد و سازمان جوانان آن، فدراسیون ملی جوانان کار، برای مدت کوتاهی از هم پاشید. هنگامی که در اواخر دهه ۱۹۵۰ مجدداً به عنوان اتحادیه جوانان سوسیالیست سازماندهی شد، CPC بیشتر دید قبلی خود را در پردیس‌های دانشگاه از جمله دانشگاه بریتیش کلمبیا (UBC) از دست داده بود. حزب کمونیست بلاروس
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۰_۱۹۹۱، طرفداران تفکرات مارکسیست و لنین، تصمیم گرفتند تا با ایجاد حزبی جدید قدرت از دست رفته کمونیست‌ها را به بلاروس برگردانند. این تلاش‌ها سبب شد تا در سال ۱۹۹۶ تشکیلاتی با نام حزب کمونیست بلاروس، توسط سیاستمداران روس گرا تأسیس شود. حکومت خودمختار آذربایجان
بر اساس اسنادِ محرمانه که پس از سقوط اتحادیه جماهیر شوروی منتشر شدند، یکی از مهمترین اسناد حزب کمونیست شوروی با برچسب 'فوق‌العاده سرّی' در روز ششم ژوئیه ۱۹۴۵ میلادی، پانزدهم تیر سال ۱۳۲۴ خورشیدی، در کمیته مرکزی این حزب برای ایجاد جنبش‌های تجزیه طلبانه در آذربایجان ایران و جنوب خزر تصویب شد. همه این اسناد امضای استالین را داشت و او مستقیماً در این موضوع نقش داشته‌ است. در این سند، ذکر می‌شود که برای جلب مردم باید فعالیت‌هایی همچون تأکید بر روی شعارهای خاص، انتشار چندین کتاب و روزنامه به زبان‌هایی غیر از فارسی و با تیراژ بالا، تغییر زبان در سازمان‌ها و اداره‌ها، تقسیم اراضی، شعارِ حقوق برابر، بهبود رابطه با شوروی و… انجام شود. برای تحقق این امور نیز مبلغ یک میلیون روبل اختصاص داده می‌شود. در این سند آشکارا گفته شده که برای توسعه حرکت تجزیه‌طلبانه در آذربایجان، حزبی ملی تشکیل شود و به باقروف، تیمور قلی اوف و میرزا ابراهیموف وزیر فرهنگ آذربایجان شوروی سپرده شده بود که اقدام‌های لازم در این زمینه را انجام دهند. در این سند حتی نام حزب نیز، یعنی «فرقه دموکرات آذربایجان» پیشنهاد و ذکر شده‌است. از این رو، در میانه تابستان سال ۱۳۲۴ خورشیدی، سران جمهوری آذربایجانِ شوروی به دستور شخص استالین ملزم شدند که خیلی زود دست به کار شوند و در ایران، کسانی را پیدا کنند تا برایشان حزبی با نام «فرقه دموکرات آذربایجان» تأسیس کنند و جدایی طلبی را تبلیغ کنند. حزب کمونیست فدراسیون روسیه
در اکتبر سال ۲۰۱۷ این حزب میزبان نوزدهمین نشست بین‌المللی احزاب کمونیست و کارگر در شهر سن پترزبورگ، به مناسبت صدمین سالگرد اکتبر، با حضور بیش از ۱۰۰ مهمان از سراسر جهان بود. کمونیسم ملی
درگیری آشکار بین نظریه پردازان برجسته مسلمان مانند میر سعید سلطان قالی‌یئو و لنین و استالین در سال ۱۹۱۹ در دومین کنگره انترناسیونال کمونیست بر سر خودمختاری حزب کمونیست مسلمان و همچنین در کنگره مردمان شرق و کنفرانس اول آغاز شد. از کمونیست‌های خلق ترک روسیه شوروی و به‌طور قابل توجهی در کنگره دهم حزب بلشویک (آوریل ۱۹۲۱) حضور داشتند. این بحران منجر به ایحاد حزب کمونیست ترکستان در دسامبر ۱۹۲۲ و دستگیری میر سعید سلطان قالی‌یئو در ۱۹۲۳ شد. گالیف اولین عضو حزب بلشویک بود که توسط استالین دستگیر شد. دلیل اصلی دستگیری وی اظهارات وی در مورد قطعنامه‌های دوازدهم کنگره در مورد امتیازات به غیر روس‌ها بود. استالین از اینکه گالیف کنار هم قرار دادن «شوونیسم قدرت بزرگ» با «ناسیونالیسم محلی» را رد کرد، عصبانی شد. گالیف توضیح داد که واکنش به شوونیسم قدرت بزرگ، «ملی‌گرایی» نبوده و صرفاً واکنش به شوونیسم قدرت بزرگ بوده‌است. نه روز بعد، وی دستگیر شد. مائوئیسم
با وجود آنکه حزب کمونیست چین در سال ۱۹۲۱ تأسیس شد، عقاید سوسیالیستی در چین قبل آن هم رایج بوده‌است. عقاید سوسیالیستی در اواخر قرن ۱۹ وارد چین شدند و در سال ۱۹۰۷، کمونیسم آنارشیستی شکل غالب عقاید سوسیالیستی در چین بود. پس از مرگ استالین در سال ۱۹۵۳، رهبر جدید شوروی نیکیتا خروشچف جنایات استالین و کیش شخصیت وی را محکوم کرد. او بر لزوم بازگشت به تفکرات لنین و ایجاد تغییرات در روش‌های کمونیستی تأکید کرد. با این وجود، اصطلاحات خروشچف بر تفاوت‌های ایدئولوژیکی میان جمهوری خلق چین و شوروی دامن زد که این امر دهه ۱۹۶۰ کاملاً آشکار شد. اختلاف چین و شوروی در جنبش کمونیسم بین‌المللی، به خصومت آشکار مبدل شد و چین خود را رهبر جهان در حال توسعه معرفی کرد که در برابر او دو ابرقدرت یعنی شوروی و آمریکا ایستادگی می‌کند. حزب کمونیست فرانسه
با حملهٔ آلمان به شوروی در ۱۹۴۱ سیاست حزب کمونیست دستخوش تغییر شد. حزب کمونیست فرانسه در جنبش مقاومت فعالیت کرد و به عنوان نیرویی ضد فاشیست خود را مطرح کرد. سال ۱۹۴۴ را می‌توان سال اوج نفوذ و قدرت حزب کمونیست دانست. در این سال این حزب مناطق بزرگی از فرانسه را از طریق واحدهای مقاومت زیر فرمان خود داشت. جناح‌هایی درون این حزب بودند که پس از بیرون رفتن آلمان‌ها می‌خواستند انقلابی در فرانسه به پا کنند اما رهبری این حزب، که طبق دستور استالین عمل می‌کرد، با این تصمیم مخالفت کرد و با مشارکت متفقین از سیاست تشکیل یک دولت جبههٔ مردمی دیگر پشتیبانی کرد. در زمان جنگ بسیاری از افراد مشهور همچون پابلو پیکاسو به حزب کمونیست پیوستند. (پیکاسو در ۱۹۴۴ به این حزب پیوست) کمونیسم جهانی
پایان جنگ سرد، که باعث انقلاب‌های ۱۹۸۹ و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی شد، غالباً به سقوط کمونیسم مشهور است، و اجماع گسترده‌ای از آن زمان این است که کمونیسم بین‌الملل نامحتمل است. به هر روی، کمونیست‌های انترناسیونال همچنان در دسته‌های مائوئیسم، کمونیست‌های چپ، برخی کمونیست‌های روسیهٔ امروزی و غیره باقی مانده‌اند. اتحاد مبارزان کمونیست
در آستانۀ‌ انقلاب بهمن ۱۳۵۷، چند تن از دانش‌آموختگان ایرانی دانش‌گاه‌های اروپا پس از بازگشت به ایران دور یکدیگر جمع شده و یک محفل مطالعاتی آثار مارکسیستی تأسیس کردند و خود را «گروه سهند» نامیدند. این افراد پس از مدتی با نگارش اساس‌نامه‌ای نام خود را به «اتحاد مبارزان کمونیست» تغییر دادند. با افزایش سرکوب فعالان چپ و رشد جنبش انقلابی در کردستان ایران، اعضای گروه سه سال بعد از تأسیس به کردستان نقل مکان کردند. در سال ۱۳۶۲، اعضای محفل با اعضای کومله متحد شده و حزب کمونیست ایران را تأسیس کردند. با این وجود افراد متمایل به خط مشی این محفل بعدها و در سال ۱۹۹۱ دوباره از حزب کمونیست ایران انشعاب کرده و حزب کمونیست کارگری ایران را تأسیس کردند که این حزب نیز در ادامۀ‌ فعالیت خود دچار انشعابات متعددی شد. حزب کمونیست هند (مارکسیست)
این حزب در ۱۹۶۴ به عنوان انشعابی از حزب کمونیست هند تأسیس شد. دبیرکل حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی
دبیرکل حزب کمونیست در اتحاد جماهیر شوروی (از ۱۹۵۳ تا ۱۹۶۶ این عنوان با نام دبیر اول شناخته می‌شد) مقامی در اتحاد شوروی بود که پس از مرگ لنین در ۱۹۲۴ عملاً به معنای رهبری شوروی بود. نام کامل این مقام دبیر کل (یا اول) کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی بود. سوسیالیسم در ایران
اتحادیه مبارزان کمونیست در دسامبر سال ۱۳۵۶ تأسیس شد، یک گروه مائوئیست ایرانی بود که توسط منصور حکمت تأسیس شد. این شرکت در انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران — که با ایجاد شوراهای کارگری ("شوراها") همراه بود - شرکت کرد. به دلیل افزایش سرکوب در ایران، این سازمان در سال ۱۳۶۰ به کردستان پناهنده شد. در کردستان، این سازمان با یک گروه منشعب از مردم کرد از ریشه‌های مائوئیست، کومله، ادغام شد. آنها در شهریور ۱۳۶۲ حزب کمونیست ایران را تشکیل دادند. اتحادیه کمونیست‌ها
اتحادیه کمونیست‌ها () حزب سیاسی بین‌المللی بود که در ژوئن ۱۸۴۷ در لندن بنیان گذاشته شد. این سازمان از طریق ادغام اتحادیه عدالت به رهبری کارل شاپر و کمیته مکاتبات کمونیست بروکسل که کارل مارکس و فردریش انگلس شخصیت‌های محوری آن بودند تشکیل شد. این اتحادیه نخستین سازمان سیاسی مارکسیست محسوب می‌شود. مارکس و انگلس مانیفست حزب کمونیست را در اواخر سال ۱۸۴۷ برای این سازمان نوشتند. این اتحادیه در نوامبر ۱۸۵۲ به‌طور رسمی و پس از دادگاه کمونیست کلن منحل شد. اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی
اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی یا به‌طور خلاصه شوروی، یک حکومت سوسیالیست فدرال بود که در سال ۱۹۲۲ به‌وجود آمد و در ۱۹۹۱ ازمیان رفت. این حکومت اتحادیه‌ای متشکل از روسیه و چندین جمهوری دیگر در شمال اوراسیا بود که نظام تک‌حزبی داشت و توسط حزب کمونیست شوروی اداره می‌شد. پایتخت آن مسکو در جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه شوروی، بزرگترین جمهوری خود قرار داشت. از دیگر مراکز مهم این اتحادیه می‌توان به لنینگراد (روسیه شوروی)، کی‌یف (اوکراین شوروی)، مینسک (بلاروس شوروی)، تاشکند (ازبکستان شوروی) و آلما آتا (قزاقستان شوروی) اشاره کرد. شوروی از نظر مساحت بزرگترین کشور جهان بود و فاصله شرق به غرب آن بیش از ۱۰ هزار کیلومتر و شمال تا جنوب آن بیش از ۷٬۲۰۰ کیلومتر بود و نیز ۱۱ منطقه زمانی داشت. قلمرو آن شامل بیشتر اروپای شرقی، مناطقی از اروپای شمالی و همه آسیای شمالی و مرکزی بود. پنج منطقه آب و هوایی آن شامل تندرا، تایگا، استپ، بیابان و کوهستان داشت. جمعیت گوناگون آن در مجموع با عنوان مردم شوروی شناخته می‌شد. فرد اویلسنر
او در سال ۱۹۱۷ میلادی به سوسیالیست‌های جوان («Sozialistische Arbeiter-Jugend"/SAJ) و در سال ۱۹۱۸ به سوسیالیست‌های جوان آزاد («Freie sozialistische Jugend"/FSJ) ملحق شد. او به دلیل «فعالیت‌های سیاسی‌اش» پس از هژده ماه از برنامه استاد شاگردی کنار زده شد. هرچند اویلسنر هنوز شانزده سال سن داشت، در می ۱۹۱۹ به حزب مستقل دموکراتیک سوسیال («Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands"/USPD) پیوست. این حزب چند سال قبل در نتیجه انشعاب از حزب اصلی SPD شکل گرفته بود. در آن زمان علت اصلی انشعاب تصمیم رهبری SPD برای رای دهی در حمایت از کمک مالی جنگ بود. در سال ۱۹۱۹ جنگ پایان یافت و مشکلات اقتصادی منجر به افزایش قطبی شدن سیاسی می‌شد. انقلاب روسیه سال ۱۹۱۷ باعث شد تا احتمالات اتفاقات مشابه در آلمان نیز به‌وقوع بپیوندد. حزب کمونیست آلمان در یک کنگره برگزار شده در برلین در جریان سه روز میان ۳۰ دسامبر ۱۹۱۸ و ۱ ژانویه ۱۹۱۹ اساس‌گذاری شد. در حدود یک سال بعد این بار نوبت USPD بود که تقسیم شود، طوری که اکثریت اعضای آن به حزب کمونیست جدیداً تأسیس شده پیوستند. اما، USPD به نظر می‌رسید که در طول سال ۱۹۲۰ در مجاوریت هال-مرسبورگ نسبتاً فعال باقی بماند (جاییکه اویلسنر مستقر بود) و تنها در دسامبر ۱۹۲۰ بود که او به‌صورت رسمی به حزب کمونیست پیوست. در جریان این مدت او با داشتن یک شغل دفتری در شرکت همکاری در هال تا سال ۱۹۲۱ خود را اکمال می‌کرد. در همان زمان او به عنوان رهبر تیم محلی («Bezirksleiter») برای سازمان جوانان پرولتاریای سوسیالیست («Sozialistische Proletarierjugend») و برای کمونیست‌های جوان در مجاوریت هال-مرسبورگ خدمت کرد. حزب کمونیست فدراسیون روسیه
حزب کمونیست فدراسیون روسیه (CPRF; ؛ "Kommunisticheskaya Partiya Rossiyskoy Federatsii," "KPRF)" یک حزب سیاسی کمونیست در روسیه است که پایبند به فلسفه مارکسیسم-لنینیسم است. این حزب غالباً به عنوان جانشین حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی (CPSU) محسوب می‌شود، که در سال ۱۹۹۱ توسط بوریس یلتسین رئیس‌جمهور روسیه پس از یک تلاش برای کودتای ناکام، ممنوع اعلام شد. این دومین حزب بزرگ سیاسی در فدراسیون روسیه بعد از روسیه متحد است. سازمان جوانان حزب، حزب کمونیست جوان لنینیست است. حزب توسط کمیته مرکزی اداره می‌شود. حزب کمونیست فدراسیون روسیه در دومین کنگره فوق‌العاده کمونیست‌های روسی در ۱۴ فوریه ۱۹۹۳ به عنوان جانشین حزب کمونیست جمهوری سوسیالیست فدرال اتحاد جماهیر شوروی روسیه (CPRSFSR) تأسیس شد. ، این حزب ۱۶۰۰۰۰ عضو داشت. هدف اعلام شده این حزب ایجاد شکل جدید و مدرن سوسیالیسم در روسیه است. اهداف فوری حزب شامل ملی شدن منابع طبیعی، کشاورزی و صنایع بزرگ در چارچوب یک اقتصاد مختلط است که امکان رشد بنگاه‌های کوچک و متوسط در بخش خصوصی را فراهم می‌کند. سیاست در اتحاد شوروی
حزب کمونیست شوروی متشکل از افرادی بود که بر اتحاد جماهیر شوروی حکم می‌راندند، قانون اساسی توسط این حزب نوشته شده بود، دولت جدا از حزب و قانون‌گذار، متشکل از همین افراد بود، یعنی هم سیاست گذاری کشور و هم قانون گذاری، توسط این حزب بود، زمینه آموزش اعضای حزب و نامزدهای آینده، اتحادیه جوانان لنین بود، البته در زمان اوج خود ۱۹ میلیون عضو داشت، قدرت حزب به دست سازمان تشکیلات اولیه قرار داشت که به بخش‌هایی تقسیم می‌شد، سازمان تشکیلات اولیه عملاً با اعضای خود در زندگی تمام افراد (فرهنگی و اجتماعی)، سیاست، اقتصاد، حاکم بود و در همه کارخانه‌ها، ادارات دولتی، مدارس و مزارع جمعی و هر ارگان دیگر از هر حیث دارای قدرت بود، در اوج حزب حدود ۳۹۰٫۰۰۰ عضو در تشکیلات اولیه وجود داشت، افراد بسیار قدرتمند در دبیرخانه و دفتر سیاسی حضور داشتند، این دو ارگان در کنار کنگره حزب در سازمان تشکیلات اولیه قرار داشتند، کنگره حزب نهاد عالی در CPSU (حزب کمونیست) و تشکیلات اولیه بود که معمولاً هر ۵ سال یک‌بار تشکیل جلسه می‌داد و چندین هزار نماینده در آن شرکت می‌کردند، کنگره حزب تقریباً ۳۰۰ عضو داشت، همچنین کمیته مرکزی کمیته‌ای بود که با حداقل دو جلسه در سال برای نظارت کنگره‌ها و ارگان‌های کشور به نوبه خود اعضای زیادی از کمیته‌های دیگر را به خود جذب می‌کرد، در دفتر سیاسی با ۲۴ عضو عالی‌ترین نهاد سیاست گذاری در کشور بود، و تمام سیاست‌های خارجی و داخلی و عمومی را اعمال می‌کرد عضویت این افراد اگرچه توسط کمیته مرکزی تعیین می‌شد اما در واقع عمدتاً توسط اعضای خود ارگان تعیین می‌شد. کمونیسم
شوروی در سال ۱۹۴۱ در اثر حمله آلمان نازی وارد جنگ شد. آنان در ۱۹۳۹ پیمان عدم‌تجاوزی با آلمان امضا کرده بودند که در واقع چراغ سبزی از سوی نازی‌ها به شوروی برای تصرف کشورهای بالتیک بود. در جریان حمله آلمان، مردم شوروی سرسختانه از کشور خود دفاع کردند. اما استالین می‌دانست کشورش توان شکست کامل متحدین را ندارد، در نتیجه با کشورهای غربی همکاری کرد. آنان از کنفرانس تهران (۱۹۴۳) به بعد برای تعیین مرزهای اروپای جدید مذاکره کردند. از جمله نتایج این مذاکرات تقسیم آلمان بود. نیز چرچیل، در غیاب آمریکا، به استالین پیشنهاد داد بلغارستان و رومانی حوزه نفوذ شوروی، یونان حوزه نفوذ بریتانیا و مجارستان و یوگسلاوی نیز مشترک باشد. استالین به سرعت پذیرفت. شوروی همچنین با انجام کودتایی کمونیست‌ها را در چکسلواکی در قدرت نشاند. در برپایی حکومت کمونیستی در یوگسلاوی، شوروی نقش زیادی نداشت و در واقع رژیم کمونیستی آن کشور بیشتر توسط غرب حمایت می‌شد. اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی
او رهبر اتحاد شوروی بود که در سال ۱۹۸۴، پس از مرگ یوری آندروپوف به قدرت رسید. او رکورد کوتاه‌ترین مدت رهبری اتحاد شوروی را دارد. وی اقدام خاصی در دوره حکومتش انجام نداد. سرانجام، کنستانتین چرنینکو در سال ۱۹۸۵، پس از ۱۳ ماه رهبری اتحاد شوروی درگذشت. پس از مرگ کنستانتین چرنینکو، میخائیل گورباچف در سال ۱۹۸۵ و در حالی که ۵۴ سال داشت، به‌عنوان رهبر اتحاد شوروی برگزیده شد. او واپسین رهبر اتحاد شوروی بود که به‌عنوان رهبر بلامنازع اتحاد شوروی آغاز به اصلاحاتی در حزب کمونیست و اقتصاد دولتی نمود و در کنگرهٔ بیست و هفتم حزب کمونیست اتحاد شوروی در فوریه ۱۹۸۶ این اصلاحات را در عناوین گلاسنوست، پرسترویکا و اسکورین (به فارسی: گشایش، دوباره‌سازی و شتاب (توسعه اقتصادی)) عرضه کرد. کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی
تحت رهبری استالین پروسه‌ای که در آن رهبری حزب انتخاب می‌شد کاملاً به موضوعی هرمی تبدیل شد که عملاً دبیر کل (یعنی استالین) ترکیب دفتر سیاسی و حتی کمیته مرکزی را انتخاب می‌کرد. (در حالی که قرار بود برعکس باشد). در سال ۱۹۳۴، از ۱۳۹ عضو کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی، ۹۸ نفر دستگیر و بیشتر آن‌ها در پاکسازی بزرگ، تیرباران شدند. حزب کمونیست کارگری ایران
این حزب در پاییز سال ۱۳۷۰ شمسی برابر با ۱۹۹۱ میلادی توسط منصور حکمت پایه‌گذاری شد. اعلامیه اعلام موجودیت آن توسط چهار نفر امضا شده‌است. منصور حکمت، کورش مدرسی، رضا مقدم و ایرج آذرین که پیش از آن اعضای کانون کمونیسم کارگری در حزب کمونیست ایران بودند. حزب کمونیست بولیوی
حزب کمونیست بولیوی (در اسپانیایی: "Partido Comunista do Brasil") حزبی کمونیست در بولیوی است. حزب در سال ۱۹۵۰ ایجاد شد. این حزب در ابتدا کوچک بود و اولین کنگره حزب در ۱۹۵۹ برگزار شد. حزب کمونیست اسلواکی
حزب کمونیست اسلواکی ( , KSS) یک حزب کمونیست در کشور اسلواکی است که در سال ۱۹۹۲ از طریق ادغام حزب کمونیست اسلواکی - ۹۱ و لیگ کمونیست اسلواکی تشکیل شد. لئونید برژنف
لئونید برژنف رهبر پیشین اتحاد جماهیر شوروی سابق در ۱۹ دسامبر سال ۱۹۰۶م در خانواده‌ای فقیر در اوکراین به دنیا آمد. وی پس از اتمام تحصیلات خود وارد حزب کمونیست شد و مدارج ترقی را پیمود. بِرژنِف در طی سال‌های بعد با حمایت ویژه خروشچف، به کمیته مرکزی حزب کمونیست راه یافت و در جریان جنگ جهانی دوم، تحت نظر مستقیم خروشچف، در سمت کمیسر سیاسی ارتش سرخ در اوکراین خدمت کرد. بِرِژنف در جریان نوزدهمین کنگره حزب کمونیست شوروی، به توصیه خروشچف به عضویت کمیته مرکزی حزب کمونیست برگزیده شد و پس از مرگ استالین نیز تحت توجه و حمایت خاص خروشچف به سرعت در تشکیلات حزبی ترقی کرد. بِرژنِف در سال ۱۹۶۰م به سمت ریاست هیئت رئیسه شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی که یک مقام تشریفاتی و معاون ریاست جمهوری بود، انتخاب شد و در نهایتْ در سال ۱۹۶۴م به مقام معاونت خروشچف در رهبری حزب، ارتقا یافت. بِرِژنف در همین موقعیت حساس، هنگامی که خروشچف برای استراحت در خارج از کشور به سر می‌برد، به ولی نعمت خود خیانت کرد و موجبات برکناری او را از نخست‌وزیری و رهبری حزب کمونیست شوروی فراهم ساخت. از این زمان، بِرِژنف ۵۷ ساله رهبری شوروی سابق را به عهده گرفت. لئونید بِرژنِف، پیرمردی از مجموعه امپراتوری پیرمردان در شوروی سابق بود که حوادث مثبت و منفی فراوانی را در دوران حکومت خود در داخل و خارج مرزهای این کشور تجربه کرد. او در حالی که به سیاست‌های تشنج‌زدایی اظهار شیفتگی می‌کرد و برای هم‌زیستی مسالمت‌آمیز تلاش می‌نمود، از مسابقات تسلیحاتی با رقبای غربی خود عقب نماند و بودجه عظیمی از کشورش را به تولید و انباشت انواع سلاح‌ها و برنامه‌های تسخیر فضا اختصاص داد. وی صاحب دکترینی معروف به دکترین بِرِژنف بود که بر اساس آن تمام کشورهای سوسیالیستی جهان به مثابه یک اردوگاه به‌شمار می‌روند و با خلل آمدن به هر یک، بقیه باید در رفع آن مداخله کنند. او معتقد بود که پیوند نظامی، ضامن بقای اردوگاه کمونیسم خواهد بود. بر مبنای همین دکترین بود که در سال ۱۹۶۸م و ۱۹۷۹م، دستور تهاجم ارتش سرخ شوروی سابق به چکسلواکی و افغانستان را صادر کرد. چرا که به نظر تئوریسین‌های حزب کمونیست، دفاع از نظام سوسیالیستی در یک کشور، تنها، مسئله آن کشور نبود، بلکه در مرحله نخستْ، امری بود مربوط به کل نظام جهانی سوسیالیستی، که رهبری آن را شوروی در اختیار داشت. منصور حکمت
به‌هرحال در ۱۱ شهریور ۱۳۶۲ کومه له، اتحاد مبارزان کمونیست و تعدادی از کمونیستهای عضو پیکار و چریک‌های فدائی که هم‌زمان با بقیهٔ سازمان‌های چپ، سال‌های تلخ کشتار و دستگیری‌های شدید توسط حاکمیت جمهوری اسلامی ایران و نابودی حوزه‌ها و هسته‌های حزبی و کارگری را سپری می‌کردند، به تشکیل حزب کمونیست ایران اقدام کردند. حزب همت
در پایان سال ۱۹۰۴، کمیته باکو یحزب سوسیال دموکرات روسیه، همت را به منظور جذب کارگران مسلمان ایجاد کرد. از سیاستمداران برجسته همت می‌توان به محمد امین رسول زاده (تا سال ۱۹۱۳)، مشادی عزیزبکوف، پروکوپیوس جاپاریدزه، سلطان مجید افندیف، زینال زینالوف و نریمان نریمانوف اشاره کرد. رشته دستگیری‌هایی در سال ۱۹۱۱ فعالیت‌های حزب را تضعیف کرد، اما پس از انقلاب فوریه، همت فعالیت خود را تجدید کرد. همت از سال ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۰ در مجلس جمهوری دموکراتیک آذربایجان نماینده داشت. در ۲۰ فوریه ۱۹۲۰ با حزب عدالت، حزب احرار ایران و بلشویک‌های باکو ادغام شد و حزب کمونیست آذربایجان را ایجاد کرد. تاریخ کمونیسم
بعد از سال ۱۹۱۷ زمانی که بولشویک‌ها نامشان را به حزب کمونیست تغییر دادند و یک دولت تک حزبی معتقد به اجرای سیاست‌های سوسیالیستی مکتب لنینیسم را تشکیل دادند، کاربرد اصطلاحات «کمونیسم» و «سوسیالیسم» تغییر کرد. در سال ۱۹۱۶، بین‌الملل دوم در اثر اختلاف نظر احزاب آن در مورد جنگ جهانی اول به تعدادی شعب ملی منشعب شد که این شعب بر نقش ملی مرتبط با خودشان تأکید داشتند. سپس لنین (کمین فرن) بین‌الملل سوم را در سال ۱۹۱۹ تأسیس کرد و شرایط ۲۱ ماده‌ای شامل مرکزگرایی دموکراتیک را به احزاب سوسیالیست اروپا که متمایل به پیوستن به وی بودند ارائه کرد. حزب کمونیست بریتانیای کبیر
حزب کمونیست بریتانیای کبیر (CPGB) بزرگترین حزب کمونیست در انگلیس بین سالهای ۱۹۲۰ و ۱۹۹۱ بود، اگرچه هرگز مانند احزاب فرانسه و ایتالیا به یک حزب توده ای تبدیل نشد. این حزب در سال ۱۹۲۰ با ادغام چندین حزب کوچکتر مارکسیست تأسیس شد و در طی دوره پس از جنگ جهانی اول و انقلاب اکتبر روسیه حمایت بسیاری از سازمانهای سوسیالیست و کمیته‌های کارگری را بدست آورد. بسیاری از کارگران معدن پس از اعتصاب عمومی ۱۹۲۶ از سال ۱۹۲۶ و ۱۹۲۷ به حزب پیوستند. در سال ۱۹۴۵ دو نفر از نمایندگان حزب کرسی‌های انتخابات عمومی را به دست آوردند. از سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۵۶، این حزب در اوج نفوذ بود. بعد از انقلاب ۱۹۵۶ مجارستان بیشترین از دست دادن عضویت را تجربه کرد. پس از انحلال اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، رهبری اتحادیه یورو کمونیست این حزب با تأسیس اتاق فکر چپ دمکراتیک، تصمیم به انحلال حزب گرفت. جناح ضد کمونیسم اروپایی حزب کمونیست انگلیس را در سال ۱۹۸۸ تأسیس کرده بود. سوسیالیسم در ایران
سازمان انقلابیون کمونیست (مارکسیست - لنینیست) در سال ۱۳۴۸ تأسیس شد و در مخالفت با رژیم شاه در ایران تشکیل شد و در جنبش دانشجویی ایران در تبعید فعال بود. این یک ایدئولوژی مارکسیسم - لنینیست و مائوئیست بود و با اتحادیه کمونیست‌های ایران (سربداران) ادغام شد. یوری برژنف
آندره برژنف ، یکی از فرزندان او (۱۵ مارس ۱۹۶۱ - ۱۰ ژوئیه ۲۰۱۸) ، حزب کمونیست فدراسیون روسیه (CPRF) را به انحراف از ایدئولوژی کمونیست متهم کرد و جنبش کمونیست ناموفق تمام روسیه را در اواخر دهه ۱۹۹۰ راه اندازی کرد. . او دبیرکل جنبش کمونیستی روسیه در سال ۱۹۹۸ بود. تا سال ۲۰۰۴ ، آندری به عضوی کاملاً ثابت از CPRF تبدیل شد. حزب کمونیست پاکستان
در سال ۱۹۶۶ انشعاب چین و شوروی به حزب کمونیست پاکستان رسید. در پاکستان شرقی یک گروه طرفدار حزب کمونیست از حزب کمونیست پاکستان جدا شد. بعداً این حزب منشعب شده، به حزب کمونیست بنگلادش تبدیل شد. منصور حکمت
این حزب، در اوایل دههٔ ۹۰ و در اوج فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی، و حملهٔ همهٔ متفکران و قشرها مختلف به کمونیسم، تشکیل شده بود و تلاش داشت که یک کمونیسم کارگری را در چپ ایران شکل بدهد. اولین انشعاب در حزب کمونیست کارگری در اواخر دهه ۹۰ میلادی رخ داد. در سال ۱۹۹۹ پس از دومین کنگره این حزب، قریب ۱۰۰ نفر از اعضا و کادرهای این حزب، در اعتراض به مباحث جدید این حزب، استعفا کردند. حزب کمونیست کانادا (مارکسیست–لنینیست)
حزب کمونیست کانادا (مارکسیست - لنینیست) (کوته‌نوشت CPC (ML) یک حزب سیاسی فدرال کانادا است که توسط هادریال بینس در سال ۱۹۷۰ تأسیس شد. CPC (ML) از سال ۱۹۷۴ در انتخابات کانادا به عنوان حزب مارکسیست-لنینیسم کانادا ثبت شده‌است زیرا استفاده از نام حزب کمونیست در انتخابات کانادا برای جلوگیری از سردرگمی رای‌دهندگان ممنوع است. این حزب به‌طور جداگانه و مستقل از حزب کمونیست کانادا (CPC) با منشأ خود در میان دانشجویان و روشنفکران کانادا طی دهه ۱۹۶۰ توسعه یافت. پس از یک دوره همسویی با مائوئیسم و چین، حزب کمونیست کانادا یک خط طرفدار آلبانیایی را تا اوایل دهه ۱۹۹۰ دنبال کرد. حزب کمونیست ایران
در پائیز ۱۳۶۱ کنگره اول در مناطق آزاد کردستان تشکیل می‌شود. در شهریور ماه ۱۳۶۲، اتحاد مبارزان کمونیست، سازمان انقلابی زحمتکشان کردستان ایران (کومه‌له) و افراد و فراکسیون‌های مارکسیسم انقلابی از دیگر سازمان‌ها، حزب کمونیست ایران را تشکیل می‌دهند. حزب کمونیست ترکمنستان
حزب کمونیست ترکمنستان شعبه حزب کمونیست شوروی سابق در جمهوری خودمختار ترکمنستان بود. از سال ۱۹۸۵ میلادی دبیرکل آن صفرمراد نیازف بود که بعد از استقلال ترکمنستان در سال میلادی ۱۹۹۱ به حزب دموکراتیک ترکمنستان تبدیل شد. حزب کمونیست (مارکسیست-لنینیست) سان مارینو
حزب کمونیست (مارکسیست-لنینیست) سن مارینو (به ایتالیایی: "Partito Comunista (Marxista-Leninista) di San Marino") حزبی سیاسی کمونیست در سن مارینو بود. این حزب در سال ۱۰۶۹ توسط "جنبش مارکسیست-لنینیست سن مارینو" تأسیس شد. حزب کمونیست چین
در اول اکتبر ۱۹۴۹، مائو تسه تونگ رسماً تأسیس حزب کمونیست چین را قبل از حضور گسترده مردم در میدان تیان آنمن اعلام کرد. ح.ک. چ خود را به عنوان تنها حزب حاکم در چین و در راس شورای دولتی جمهوری خلق مستقر کرد. از این زمان تا دهه ۱۹۸۰، رهبران ارشد ح.ک. چ (مانند مائو تسه تونگ، لین بیائو، ژو انلای و دنگ شیائوپینگ) عمدتاً همان رهبران نظامی قبل از تأسیس حزب کمونیست چین بودند. در نتیجه، روابط شخصی غیررسمی بین رهبران سیاسی و نظامی بر روابط نظامی و نظامی حاکم بود. حزب کمونیست ترکیه (دهه ۱۹۲۰)
حزب کمونیست ترکیه یا ت.ک.پ (به ترکی: Türkiye Komünist Partisi, TKP) یک حزب سیاسی کمونیست بود که در کشور ترکیه فعالیت می‌کرد. این حزب در سال ۱۹۲۰ توسط مصطفی صبحی بنیان‌گذاری شد و اندکی پس از آن ممنوع‌الفعالیت اعلام شد. حزب کمونیست ترکیه در دوران جنگ سرد یک حزب مخالف بود که به صورت مخفی فعالیت می‌کرد و از طوی حکومت‌های نظامی متعددی مورد تعقیب قرار گرفت. روشنفکران بسیاری از جمله ناظم حکمت به حزب کمونیست ترکیه پیوستند. حزب کمونیست ترکیه در سال ۱۹۸۸ در تلاش برای به دست آوردن موقعیتی قانونی با حزب کارگران ترکیه ادغام شد و حزب کمونیست متحد ترکیه را پدید آوردند. دبیرکل حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی
از ۱۹۲۵ به این طرف دبیر کل رهبر دفتر سیاسی و تقریباً همیشه رهبر کمیته مرکزی نیز بود.  این فهرستی از تمامی دبیران کل حزب کمونیست است. از ۱۳ مارس ۱۹۹۰ به بعد، صاحب این عنوان قدرت واقعی را در اختیار نداشت. حزب کمونیست کانادا (مارکسیست–لنینیست)
حزب کمونیست کانادا (مارکسیست_لنینیست) از پیشرفت سازمانهای دانشجویی در طول دهه ۱۹۶۰ ایجاد شد. این در درجه اول در نتیجه تلاش‌های فعال دانشجویی مارکسیست هندی-کانادایی هاردیال باینز ایجاد شد، که تا زمان مرگ در سال ۱۹۹۷ بنیانگذار و رهبر ملی CPC (ML) بود. CPC (ML) از انشعاب حزب کمونیست کانادا (CPC) ایجاد نشده‌است. این حزب در دوره ای از فعالیت‌های روزافزون دانشجویی و جوانان به وجود آمد. در این زمان CPC هنوز در تلاش بود تا از انزوایی که در طول جنگ سرد با آن روبرو بود، و از یک گسست عمده در جنبش کمونیستی بین‌المللی بین جمهوری خلق چین و اتحاد جماهیر شوروی که CPC به‌طور سنتی از آن پشتیبانی می‌کرد، خارج شود. کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی
کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی (که از ۱۹۵۲ تا ۱۹۶۶ به عنوان هیئت رئیسه شناخته می‌شد) نهاد اصلی قانون‌گذاری و سیاست‌گذاری حزب کمونیست اتحاد شوروی بود. این نهاد از بالاترین اعضای کمیته مرکزی تشکیل می‌شد. در تئوری قرار بود «دفتر سیاسی کمیته مرکزی» به عنوان مشاور سیاسی کمیته مرکزی باشد که توسط خود این کمیته انتخاب می‌شود تا بین جلسات کمیته حزب را (و فقط حزب را) رهبری کند. دفتر سیاسی به کمیته مرکزی پاسخ‌گو بود و انتخاب و عزل آن به عهدهٔ این کمیته بود. لئونید برژنف
پس از توطئه‌ای هماهنگ با همکاری تنی چند از اعضای حزب کمونیست شوروی از جمله «سوسولوف» نظریه‌پرداز حزب در آن دوره و برژنف به علاوه برخی از سران دستگاه‌های امنیتی خروشچف از دبیر اولی حزب کمونیست شوروی برکنار شد و لئونید برژنف به جای او به دبیر اولی حزب کمونیست برگزیده شد. اما این بار بر خلاف دورهٔ خروشچف که علاوه بر مقام دبیرکلی حزب کمونیست مقام نخست‌وزیری شوروی را هم از سال ۱۹۵۸ را داشت (همانند استالین) این بار اعضای حزب تصمیم گرفتند که نوعی تقسیم قدرت در حزب به وجود بیاید. در نتیجه دبیرکلی حزب به برژنف و نخست‌وزیری شوروی به «کاسیگین» رسید. در دورهٔ رهبری برژنف بر شوروی آزادی‌های محدودی که در دورهٔ خروشچف به مردم شوروی داده شده بود از میان رفت و پروژهٔ استالین زدایی خروشچف کنار گذاشته شد. البته هیچ‌گاه سطح دیکتاتوری و جنایت به زمان حکومت ژوزف استالین بر شوروی نرسید. انقلاب روسیه
از سوی دیگر، مالکیت خصوصی لغو شد و تمام امور به شوراهای روستایی واگذار شد. تمام زمین‌های مالکان نیز میان دهقانان تقسیم شد. در ۱۹۱۸ میلادی، بلشویک‌ها رسماً نام خود را به حزب کمونیست اتحاد شوروی تغییر دادند. حزب اتحاد سوسیالیستی آلمان
حزب اتحاد سوسیالیستی آلمان (آلمانی: Sozialistische Einheitspartei Deutschlands) از تأسیس جمهوری دموکراتیک آلمان در ۱۹۴۹ تا انتخابات سال ۱۹۹۰ حزب مارکسیست-لنینیست حاکم در این کشور بود. این حزب در سال ۱۹۴۶ و تحت نفوذ اتحاد جماهیر شوروی تشکیل شد. در واقع اعضای حزب سوسیال دموکرات آلمان و حزب کمونیست آلمان که در منطقهٔ تحت اشغال شوروی در آلمان و بخش تحت اشغال شوروی در شهر برلین زندگی می‌کردند در هم ادغام شدند و این حزب را بنیان گذاشتند. صدیق کمانگر
سازمان انقلابی زحمتکشان کردستان (کومله) به‌طور رسمی در سال ۱۳۵۷ تأسیس شد. صدیق کمانگر از نخستین روزهای شکل‌گیری کومله در سال ۱۳۴۸ در این حزب فعالیت کرده و با آن همراه بود. وی یکی از اعضای بنیانگذار این حزب بود و در کنگرهٔ مؤسس این حزب نیز شرکت داشت. کومله در سال ۱۳۶۲ با وحدت با یک گروه مارکسیستی به نام سهند (که بیشتر فعالیت تئوریک داشت) و چند گروه دیگر از اعضای سابق سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران، سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر و حزب مارکسیست-لنینیست شفق سرخ، حزب کمونیست ایران را بنیان نهاد و از این پس خود را سازمان کردستان حزب کمونیست ایران- کومله نامید. صدیق کمانگر در کنگرهٔ مؤسس این حزب نیز مشارکت فعال داشت و از بنیانگذاران آن به‌شمار می‌رود و در هر دو حزب عضو کمیتهٔ مرکزی به‌شمار می‌آمد. کمونیسم شورایی
کمونیسم شورایی در سالهای پس از ۱۹۱۸ ظهور کرد، زیرا برخی کمونیست‌ها در آلمان و هلند به این نتیجه رسیدند که انقلاب روسیه منجر به تمرکز قدرت در دست نخبگان سیاسی جدید شده‌است. برجسته‌ترین طرفداران اولیه آن اتو روهله، نویسنده آلمانی، آنتون پانه‌کک ستاره‌شناس هلندی و هرمان گورتر شاعر هلندی بودند. آنها در ابتدا طرفداران مشتاق بلشویک‌ها و انقلاب روسیه بودند. در سال ۱۹۱۸، گورتر گفت که رهبر بلشویک ولادیمیر لنین «بیش از سایر رهبران پرولتاریا برجسته است» و کارل مارکس یگانه همسن لنین بود. در سال ۱۹۱۹، پانکوک نوشت که «در روسیه اکنون دو سال کمونیسم عملی شده‌است». حزب کمونیست مجارستان
حزب کمونیست مجارستان () در ۲۴ نوامبر ۱۹۱۸ تأسیس شد و در مدت کوتاهی ۱۹۱۸–۱۹۱۹ تحت رهبری بلا کون و جمهوری شورایی مجارستان در قدرت بود. این دولت کمونیستی توسط ارتش رومانی سرنگون شد و فعالیت این حزب به شیوهٔ زیرزمینی ادامه پیدا کرد. این حزب پس از جنگ جهانی دوم قدرت خود را بازیافت و از ۱۹۴۵ تحت رهبری ماتیاش راکوشی سرکار آمد. در سال ۱۹۴۸ با حزب سوسیال دموکرات ادغام شد تا حزب کارگران مجارستان تشکیل شود. حزب کمونیست مجارستان عضو کمینترن بود. حزب کمونیست ایران (دهه ۱۹۲۰)
پس از انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (بهمن ۱۲۹۵) در روسیه و سقوط حکومت تزاری و تشکیل حکومت بورژوائی به ریاست کرنسکی انقلابیون آذربایجانی و ایرانی مقیم روسیه امکان یافتند که فعالیت سیاسی خود را علنی کنند، متشکل تر سازند و مراکز رهبری خویش را برپا نمایند. ضد کمونیسم
با شروع انقلاب‌های ۱۹۸۹ و انحلال اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، بیشتر دولت‌های کمونیست جهان سرنگون شدند و جنگ سرد به پایان رسید. با این حال، ضد کمونیسم به عنوان یک عنصر مهم فکری در بسیاری از جنبش‌های سیاسی معاصر باقی مانده‌است و ضد کمونیسم سازمان یافته همچنان عاملی مهم در صف بندی داخلی کشورهایی مانند جمهوری خلق چین و دیگر کشورهایی است که هنوز هم تحت حکومت احزاب کمونیست قرار دارند. اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی
کاگ‌ب مخفف نام اداره اطلاعات و امنیت اتحاد جماهیر شوروی است. نام کامل کاگ‌ب، به معنای کمیته امنیت دولتی است. کاگ‌ب در سال ۱۹۵۳ از ادغام وزارت امنیت دولتی و وزارت امور داخلی و پس از مرگ ژوزف استالین، رهبر وقت اتحاد شوروی تشکیل شد. کاگ‌ب یک نام کلی برای فعالیت‌های سرویس اطلاعات شوروی سابق، پلیس مخفی آن کشور و آژانس اطلاعاتی شوروی بود که با پیوستن «م ک و د» سازمان اطلاعات داخلی شوروی به «م و د» سازمان اطلاعات وزارت کشور شوروی به سال ۱۹۵۴ تأسیس شد در فاصله سال‌های ۱۹۵۴ تا ۱۹۹۱ (زمان سقوط شوروی) فعالیت داشت. به دنبال فروپاشی اتحاد شوروی در سال ۱۹۹۱ کاگ‌ب جای خود را به اف اس بی (سرویس ضد جاسوسی روسیه) داد، منتقدان عقیده دارند که این تغییر تنها در نام این سرویس است و کاگ‌ب همچنان به فعالیت‌های پشت پرده خود ادامه می‌دهد. حزب کمونیست ایران (دهه ۱۹۲۰)
در اوج جنبش رهایی بخش ملی و ضد امپریالیستی در ایران، پس از شکست نیروهای اشغال‌گر انگلیسی و گارد سفید، زیر ضربات شکننده ارتش سرخ و قیام متحد نیروهای انقلابی (جنگلی‌ها، اعضای فرقه اجتماعیون عامیون، روشنفکران انقلابی و کشاورزان) در گیلان رسماً «حکومت جمهوری شوروی ایران» اعلام شد. این حکومت تلگراف تبریک به لنین به مسکو مخابره کرد. در این شرایط است که روزهای اول تیرماه ۱۲۹۹، کنگره فرقه عدالت در انزلی برگزار می‌شود و رسماً نام «فرقه کمونیست ایران» را می‌پذیرد. لئونید برژنف
لئونید ایلیچ برژنف (زاده ۱۹ دسامبر ۱۹۰۶ – درگذشته ۱۰ نوامبر ۱۹۸۲) سیاست‌مدار و دبیرکل کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی از سال ۱۹۶۴ تا ۱۹۸۲ بود. وی در تاریخ ۱۹ دسامبر سال ۱۹۰۶ در شهرک کامیانسکه در استان دنیپروپتروفسک در اوکراین امروزی که در آن زمان جزئی از امپراتوری روسیه بود زاده شد و در تاریخ ۱۰ نوامبر سال ۱۹۸۲ در مسکو درگذشت. او در سال ۱۹۶۴ دبیر اول و از سال ۱۹۶۵ به بعد دبیرکل کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی بود. حزب کمونیست ترکیه (دهه ۱۹۲۰)
حزب کمونیست ترکیه در کنگره‌ای در ۱۰ سپتامبر ۱۹۲۰ در شهر باکو تأسیس شد که در آن افرادی با سه گرایش مختلف چپ متأثر از انقلاب اکتبر در روسیه گرد هم آمده‌بودند. این سه گرایش مختلف که در تأسیس حزب مشارکت کردند عبارت بودند از حزب سوسیالیست کارگران و دهقانان ترکیه که در استانبول فعالیت می‌کرد، افرادی از ارتش سبز در آناتولی (که بخش‌های چپ‌گرای جنبش رهایی‌بخش ملی را نمایندگی می‌کردند) و گروهی از کمونیست‌های اهل ترکیه در اتحاد جماهیر شوروی (که اکثر آن‌ها را زندانیان اهل ترکیه در جنگ تشکیل می‌دادند که توسط بلشویک‌ها به کار گرفته شده‌بودند). کنگره در مجموع از ۷۴ نماینده تشکیل شده‌بود. در این کنگره مصطفی صبحی به عنوان رئیس حزب و ادهم نجات نیز به عنوان دبیر کل حزب انتخاب شد. حزب کمونیست کارگری ایران
منصور حکمت، در نقد عدم پیشروی مارکسیسم انقلابی در حزب کمونیست ایران و ضرورت کارگری شدن این حزب با مشاوره رضا مقدم در دههٔ هفتاد هجری شمسی، فراکسیون «کمونیسم کارگری» را در «حزب کمونیست ایران» تشکیل داد که علاوه بر این دو نفر، ایرج آذرین و کورش مدرسی را هم دربرگرفت. این نام نشان‌دهندهٔ تفاوت خط فکری آنان با جنبش‌های دیگری بود که خود را کمونیست می‌نامیدند، اما به زعم آن‌ها «غیرکارگری» بودند. مجموعه مباحث سال‌های ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۱ در حزب کمونیست ایران و علی‌رغم هژمونی فراکسیون کمونیسم کارگری در این حزب، در نهایت به جدا شدن منصور حکمت و بخش وسیعی از اعضا و کادرهای این حزب منجر شد. کمونیسم ملی
میلووان جیلاس این اصطلاح را در "کلاس جدید" خود (۱۹۵۷) رواج داد: "هیچ شکل واحدی از کمونیسم [...] به غیر از کمونیسم ملی به هیچ وجه وجود ندارد. برای حفظ خود باید ملی شود ". چند سال قبل، مانابندرا روی کمونیست سابق خاطرنشان کرد: "کمونیسم در آسیا اساساً ملی گرایی است که قرمز رنگ شده‌است". آنتون پانکوک کمونیست چپ و سلطنت طلب روسی نیکلاس اوستریالوف و واسیلی شولگین در سال ۱۹۲۰ اظهار داشتند که روسها برای اولین بار کمونیسم را "ملی" کردند. آنها بدین ترتیب توجه داشتند که بلشویک‌ها از نظر ساختار و ایدئولوژیک با سایر احزاب سوسیال دموکرات اروپا چقدر تفاوت دارند و این واقعیت است که حزب بلشویک ولادیمیر لنین (از جناح چپ حزب سوسیال دموکرات دموکرات کار روسیه تشکیل شده‌است) اولین حزب ملی کمونیست در نظر گرفته شود. در مارس ۱۹۱۸، لنین نام حزب خود را به حزب کمونیست روسیه تغییر داد. کمونیسم ملی همچنین به جریانات کمونیستی غیرروسی که در امپراتوری تزاری سابق پس از به دست گرفتن قدرت لنین در اکتبر ۱۹۱۷ بوجود آمدند و رژیمهای مختلف کمونیستی که پس از سال ۱۹۴۵ در سایر نقاط جهان ظهور کردند اشاره دارد. تاریخ روسیه
با مرگ جوزف استالین و روی کار آمدن خروشچف، روسیه سیاستی متفاوت را پیشه کرد. خروشچف رهبری اتحاد جماهیر شوروی را به عنوان دبیر اول حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی از سال ۱۹۵۳ تا ۱۹۶۴ بر عهده داشت؛ او هم‌چنین در حدفاصل سال‌های ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۴، نخست‌وزیر اتحاد شوروی بود و ریاست شورای وزیران را بر عهده داشت. خروشچف در دوران مسئولیتش، مواردی از جمله استالین‌زدایی اتحاد جماهیر شوروی، حمایت از پیشرفت و توسعهٔ برنامه فضایی شوروی و چندین اصلاحات نسبتاً لیبرال در زمینهٔ سیاست داخلی را پی‌گرفت. اعضای حزب کمونیست شوروی، در سال ۱۹۶۴ خروشچف را از قدرت برکنار کردند و لئونید برژنف را به عنوان دبیر اول حزب کمونیست شوروی و آلکسی کاسیگین را به عنوان نخست‌وزیر شوروی جایگزین وی کردند. حزب کمونیست انقلابی آمریکا
حزب کمونیست انقلابی آمریکا که ابتدا با نام «اتحادیه انقلابی» تشکیل شده بود سازمانی مائوئیست در ایالات متحده است که در ۱۹۷۵ تشکیل شد.