رهبر سلسله سهروردیه چه نام دارد؟
ابوالنجیب سهروردی
ضیاءالدین ابوالنجیب عبدالقاهر سهروردی (۴۹۰-۵۶۳) از فقیهان و از مشایخ صوفیه در سده ششم هجری بود. او آغازگر و مرکز اتصال برخی سلاسل صوفیه، از جمله سلسله سهروردیه است. رشته تصوف او به شهاب‌الدین سهروردی و پس از او نیز به عزالدین محمود کاشانی (وفات ۷۳۵ هـ. ق) مؤلف "مصباح‌الهدایه و مفتاح‌الکفایه" می‌رسد. پس از مرشدش احمد غزالی او بطور رسمی آغازگر سلسله  ذهبیه بود و به گونه‌ای قطب دهم این سلسله و اولین قطب غیرمشترک میان سلسله  ذهبیه و سلسله  مولویه و سلسله  نعمت اللهیه بود. او در سهرورد در نزدیکی زنجان متولد شد. پدرش عبدالله بن محمد بن عَمویه سهروردی و شهاب‌الدین عمر سهروردی برادرزاده او بود. شهاب‌الدین عمر سهروردی
ابوحفص عمر بن عبدالله شهاب الدین سهروردی فقیه شافعی، از نامدارترین شیوخ تصوف و موسس سلسله‌ی سهروردیه و شیخ‌الشیوخ بغداد بوده است که میان سال‌های ۵۴۲ تا ۶۳۲ قمری می‌زیسته است و در سال‌های میان ۶۲۰ تا ۶۳۲ قمری در بغداد درگذشته و در مقبره‌ای به نام وردیه دفن شده‌است. او ساکن بغداد بوده و به دربار خلیفه هم رفت‌وآمد داشته است. سعدی شیرازی و کمال الدین اسمعیل اصفهانی از مریدان او بوده‌اند. سهروردی مذهب شافعی داشته، برادرزادهٔ ابوالنجیب سهروردی و جانشین او در طریقت بوده است.
مسعودی مروزی
دومین کسی که از مسعودی و اثرش نام می‌برد، ثعالبی است. او نیز در کتاب "غرر اخبار" دو بار از شاهنامه مسعودی نام می‌برد. بار نخست در شرح پادشاهی طهمورث می‌نویسد: «و به گفته مسعودی در مزدوج خود به فارسی، طهمورث قهندز را در مرو ساخت». و بار دوم در شرح پادشاهی بهمن نوشته‌است: «مسعودی مروزی در مزدوج خود به فارسی می‌نویسد که بهمن زال را کشت و تنی از کسان او را زنده نگذاشت». احمد سهروردی
چنانچه سهروردی در آثارش تصریح کرده، خانواده وی منسوب به سهرورد (نام شهری در زنجان) بوده و اصالتا ایرانی و به احتمال پیرو مذهب تشیع بوده‌است، زبان مردم این شهر در آن زمان ، پارسی پهلوی بوده است او در برخی از امضاهایش نام پدر و اجداد خویش را چنین نوشته‌است: «"احمدبن یحیی‌بن محمدسهروردی"» این هنرمند در پشت صفحه آخر کتاب نهج‌البلاغه که به شیوه ثلث و نسخ در غایت هنرمندی نوشته‌است، آورده «"هذا کتاب نهج‌البلاغه الیاقوت‌الثانی شیخ‌زاده السهروردی کان..."» از این نوشته برمی‌آید سهروردی ایرانی است که خود را شیخ‌زاده می‌نامد. از طرفی او را فرزند شیخ شهاب‌الدین سهروردی عارف شهید مکتب اشراق نیز دانسته‌اند. سلسله ذهبیه
صوفیان معتقدند که سالک باید از کسی پیروی کند تا او را راهنمایی کند و به اصطلاح صوفی باید مرشد انتخاب کند. این راهنما با نام‌های مختلفی مانند «پیر»، «ولی»، «شیخ» و «قطب» (انسان جهانی، مرکز، محور) خوانده می‌شود. در تعریف «قطب» آمده‌است: «"قطب یک تن است که او محل نظر خدای تعالی است؛ نظری خاص از جمیع عالم در هر زمان و آن قطب مثل دل محمد مصطفی است -علیه الصلوة والسلام- و به قطب، «عبدالاله» گویند"». دراویش گنابادی
نسب سلسله به «جنید بغدادی» می‌رسد که از عرفای مشهور اسلامی است که در قرن سوم زیسته‌ است. دراویش گنابادی از قرن سوم خود را به نام‌هایی می‌نامیدند که بیشتر، متأثر از نام‌های رهبر زمان خود بوده‌ است. این سلسله در قرن نهم دارای یک نقطه عرف شد که آن را از سابقه خود و همینطور دیگر طریقت‌های عرفانی متمایز ‌کرد. در قرن هشتم و نهم هجری (پانزدهم میلادی) دراویش گنابادی به شدت متاثر از شخصیت، منش و دانش «شاه نعمت‌الله ولی» شدند و بسیاری از ایشان، از آن پس خود را «نعمت‌اللهی» نامیدند. از این رو اصطلاح دراویش گنابادی نعمت‌اللهی، اصطلاحی است که به احترام شاه نعمت‌الله ولی استفاده می‌شود هر چند قدمت این سلسله به قبل از وی بازمی‌گردد. محمدولی‌خان تنکابنی
محمدولی خلعتبری معروف به محمدولی‌خان تُنِکابُنی ملقب به سپهدار اعظم و سپس سپهسالار اعظم (زاده ۱۲۲۵ تنکابن، مازندران – درگذشته ۱۳۰۵ تهران) سیاستمدار ایرانی بود که سه دوره نخست‌وزیر ایران بود. وی در کنار سردار اسعد بختیاری یکی از دو فرمانده سپاهیان مشروطه‌خواه بود که فرماندهی مجاهدین مازندران و گیلان و قزوین را در فتح تهران و احیای مشروطیت بر عهده داشت. سربداران
در سال ۷۳۸ هجری در پی نزاع پیش آمده بین عبدالرزاق و برادرش وجیه‌الدین مسعود، عبدالرزاق به‌قتل رسید. امیران خراسان که ارغونشاه جانی‌قربانی در راس ایشان قرار داشت اجلاس کردند و قرار گذاشتند تا سه سپاه در روز و ساعت معین به هنگام نیمروز به یکدیگر پیوسته سپس یکجا به لشکریان سربدار بزنند. سربداران به رهبری وجیه‌الدین مسعود هر یک را جداگانه تارومار کرده غنیمت فراوان به‌دست آوردند. امیر ارغونشاه بیهوده کوشید تا وحشت و هراس به سپاهیان راه نیابد و در آخر خود نیز گریخت و سربداران سربلند وارد نیشابور گشتند و وجیه‌الدین مسعود خود را سلطان خواند (این روز را روز پیروزی ایرانیان بر ترکان یعنی صحرانشینان مغول و ترک می‌شمارند). شهاب‌الدین یحیی سهروردی
سهروردی کسی است که مکتب فلسفی فلسفه اشراق را به‌وجود آورد که بعد از مرگش وسعت یافت. او نظریه خود را در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم ارائه کرد. سهروردی را رهبر افلاطونیان جهان اسلام لقب داده‌اند. او خود فلسفه‌اش را حکمت اشراق نامیده بود که به معنای درخشندگی و برآمدن آفتاب است و اقوام لاتین آن را aurora consurgens نام نهاده‌اند. اما این تفکر فلسفه خاص افلاطونی نیست و در آن آرای افلاطون و ارسطو و نوافلاطونیان و زرتشت و هرمس و اسطوره تحوت و آرای نخستین صوفیان مسلمان در هم آمیخته‌است. منظومه خاطره
منظومه خاطره کتاب شعری است اثر بولوت قاراچورلو (۱۳۰۵-۱۳۵۸) مشهور به سهند یکی از شاعران شعر سیاسی ایران است. غورک
در تاریخ بخارا آمده است که «ابو الحسن نیشابوری در خزائن‌العلوم به ترتیب آورده‌است که چون خلافت به امیرالمؤمنین مهدی رسید، یعنی پدر هارون الرشید، و هیچ‌کس از خلفای عباسی از وی پارساتر نبودی، پس امیری جمله خراسان ابو العباس فضل بن سلیمان طوسی را داد، در سال صد شصت و شش، و او بیامد تا به مرو، و آنجا بنشست، پس وجوه و مهتران و بزرگان [بخارا] به نزدیک او رفتند، و مهتران سغد نیز جمله به مرو رفتند، به سلام امیر خراسان. او از حال ولایت ایشان پرسید، اهل بخارا گفتند که ما را از کافران ترک رنج است، که به هر وقت ناگاه می‌آیند و دیه‌ها غارت می‌کنند؛ و اکنون به تازگی آمده‌اند، و دیهه سامدون را غارت کرده‌اند، و مسلمانان را اسیر کرده بوده‌اند. ابو العباس طوسی گفت هیچ تدبیری دارید تا بفرمایم. یزید بن غورک ملک سغد آنجا بود گفت بقای امیر خراسان باد. به روزگار پیشین در جاهلیت ترکان ولایت سغد را غارت می‌کرده‌اند به سغد زنی پادشاه بوده‌است، او سغد را باره برآورده‌است، ولایت سغد از ترکان امان یافته. ابو العباس طوسی بفرمود مر مهتدی بن حماد بن عمرو الذهلی را که که امیر بخارا بود از جانب او، تا بخارا را باره زند چنان‌که همه روستاهای بخارا اندرون آن باره بود به شکل سمرقند، تا دست ترکان به ولایت بخارا نرسد. این مهتدی بن حماد بفرمود تا این دیوار بزنند، و [در فرسنگی] دروازه‌ای نهند، و به هر نیمه میلی یکی برج استوار بر آرند.» حکمت خسروانی
به باور شهاب‌الدین سهروردی، این تصوفی را که بایزید بسطامی، ابوالحسن خرقانی، منصور حلاج، ابوسعید ابوالخیر و ابوالعباس قصاب آملی، پیام‌آور آن بودند، میراث کهن یا یادمان کهن، حکمای خسروانی بوده‌است. این «خمیرهٔ خسروانی»، به گفتهٔ شهاب‌الدین سهروردی، از راه پیشوایان یاد شده به وی منتقل شده‌است. شهاب‌الدین سهروردی، زنجیره را تا «سرچشمه»، فراکشیده و دو تن از پیروان زرتشت، یعنی جاماسب و فرشادشور (فرشوشتر) را زیر همین عنوان، قرار داده‌است. حصه سدیری
حصه سُدیری (۱۲۷۹−۱۳۴۸ جلالی)، هفدهمین زن از ۳۸ زن شاه عبدالعزیز - پایه‌گذار دولت سوم سعودی و بنیادگذار کشور عربستان سعودی-، همچنین دختر دایی او است. عبدالعزیز و حصه، هفت پسر به نام‌های فهد، سلطان، نایف، عبدالرحمن، ترکی، سلمان و احمد دارند. از این میان تا کنون ملک فهد و ملک سلمان به پادشاهی عربستان رسیده‌اند و امیر سلطان و امیر نایف با آن که در پادشاهی برادر ناتنی شان ملک عبدالله، در پی هم حکم جانشینی او را داشتند، اما اجل مجال بر تخت نشستن‌شان را نداد. پس از سلطان و نایف، امیر عبدالرحمن و امیر ترکی، بر خلاف وصیت عبدالعزیز، از ولایت‌عهدی حذف شدند و اینک نوبت به سلمان رسیده است. پده (بم)
نام قدیم روستای پده به نظر می‌آید کلمه ساردی می‌باشد (قسمتی از باغهای این روستا به ساردی مشهور هستند) کلمه ساردی در فرهنگ لغات عربی یا فارسی هیچگونه معنی و ترجمه‌ای که مختص مناطق جغرافیایی ایران باشد ذکر نشده‌است و فقط در لغت نامه دهخدا کلمه ساردی را همان کلمه "ساردیقه" یا سردیکا نام قدیم صوفیه پایتخت بلغارستان دانسته است بنظر می‌آید این کلمه مربوط به دوران اشکانیان قریب دوهزارسال پیش است در دوره اشکانیان فرماندهی از روم باستان بنام کراسوس به ایران حمله می‌کند و به لشکر ایران که فرماندهی آن را فردی بنام سورنا از طایفه رستم دستان که اهل سیستان بوده برخورد می‌کند از انجا که جنگجویان ایرانی از ساز وبرگ‌های جنگی پیشرفته‌ای برخوردار بودند در این جنگ پیروز می‌شوند و کراسوس کشته می‌شود و شکست دادن کراسوس جز افتخارات ایرانیان محسوب می‌شود لابد فاتحان جنگ از خبرگرفتن آشناشدن بازندگی نامه و زادگاه وسرزمین دشمن خود کراسوس ابراز خشنودی می‌کردند و اطلاع پیدا کردند که ساردیقه شهر مهمی در روم بوده که دارای آب وهوای مطلوب کوهستانی و زمین‌های حاصلخیز کشاورزی که توسط کراسوس احیا و ساخته شده‌است احتمالاً ایرانیان برای زنده نگه داشتن پیروزیشان بر کراسوس اسم ساردیقه کراسوس راکه مطابق با شرایط اب و هوایی این منطقه بوده براین دیار گذاشته‌اند. مقتدی صدر
"مقتدی صدر" به پیروی از پدرش سیدمحمد صدر، بر این اعتقاد است که مرجع تقلید بر همه امور مقلدانش ولایت دارد (ولایت فقیه) و باید در همه امور سیاسی و غیر سیاسی حضور فعال و تعیین‌کننده داشته باشد و در مواقع حیاتی به مرکزی برای هدایت مقلدان مذهبی در دفاع از ارزش‌های دینی و ملی بدل گردد و در مسایل حکومتی، قضایی، اجتماعی و شرعیِ همه امور ارشاد و اعمال نماید؛ همانند پیامبر اسلام و علی بن ابی طالب و نسل آنان. مقتدی صدر مقلد سیدکاظم حائری مرجع تقلید عراقی مقیم قم است. مقتدی چهار سال برای تکمیل دروس فقهی اجتهاد خود در شهر قم ایران سپری کرد؛ ولی به دلیل منش محتاط حوزه مرجعیت نجف و همچنین حاکمیت ایران در حوزه قم، هنوز مقام علمی شیعی-آیت الله- به وی داده نشده‌است. اما سیستانی [از مراجع فعلی شیعیان عراق] در فقه بسیار محتاط و مسایل مذهبی و شرعی را از حکومت و سیاست جدا می‌داند (کفالت فقیه). دربارهٔ عدم تفاهم میان مقتدی صدر و سیستانی نظراتی دیگر نیز وجود دارد. برخی معتقدند که مقتدی صدر و گروهش ظاهراً با روش‌های سیاسی سیستانی مخالفت می‌کنند اما بدنبال تثبیت مرجعیت عربی خود هستند و با ایرانی الاصل بودن ایشان به عنوان مرجع تقلید شیعیان عراق مخالفند. براساس این نظریه، "مقتدی صدر" چندان مایل نیست که یک مرجع غیر عرب، امور مذهبی شیعیان عراق را به عهده بگیرد. اما در مقابل پیروان این نظریه، اکثریت دیگری از صاحبنظران وجود دارند که معتقدند "مقتدی صدر" کمترین تعصب ضدایرانی ندارد، "مقتدی صدر" از حامیان علی سیستانی است ولی از اینکه ایشان فعالانه پنجه در پنجه اشغالگران آمریکایی نمی‌افکند، چندان خشنود نیست. دراویش گنابادی
دراویش گنابادی (سلسله نعمت‌اللهی سلطانعلیشاهی) از سلسله‌های تصوف است و دَرویش به مسلمان صوفی گفته می‌شود که در راه طریقت گام برمی‌دارد. در ایران سوم اسفند به عنوان روز درویش نامگذاری شده‌است. ابوالنجیب سهروردی
از علی نبهان و گروه دیگری حدیث شنید. مدتی در مدرسه نظامیه بغداد نزد اسعد میهنی و استادان دیگر به تحصیل فقه و اصول مذهب پرداخت و سماع حدیث را نزد قاضی ابوبکر انصاری تکمیل کرد. پس از فراغت از علوم ظاهری داخل رشته تصوف شد و به تربیت و ارشاد طالبان طریقت پرداخت. او را در مذهب شافعی "امام" و در طریق تصوف "عَلَمی از اَعلام" شمرده‌اند. در علم به پایگاهی رسیده بود که او را "مُفتی عِراقین" و "قُدوه فریقین" لقب داده بودند. پس از آن که به تصوف تمایل یافت با شیخ حماد دباس و احمد غزالی مصاحبت کرد و در بغداد رباط و مدرسه‌ای ساخت و به وعظ و تذکیر و دعا و تحذیر پرداخت. دو سال نیز در مدرسه نظامیه بغداد درس داد. در تفسیر و فقه محفوظات بسیار داشت و شاگردان بسیاری از او دین و تصوف فراگرفتند. نزد خلیفه عباسی زمان بسیار مقرب بود و از این رو پناهگاه مردمی بود که از تعدیات المستنجد بالله در عذاب بودند. سرانجام در بغداد درگذشت. از آثار او "آداب المریدین"، "شرح‌الاسماء الحسنی" و "غریب‌المصابیح" را نام برده‌اند. نبرد مرو
شیبک خان در این نامه، از شاه اسماعیل با عنوان «اسماعیل داروغه» یاد می‌کند و از پهناوری قلمروی خود و شمار فراوان فرماندهان سپاهی خود سخن می‌گوید و می‌گوید که قصد دارد که به زیارت مکه و مدینه برود و اسماعیل باید راه‌های ایران را برای عبور او بازسازی کند و به نام او سکه بزند؛ با این بیت: سید عزالدین سوغندی
وی خود را از طریق زنجیره خرقه، مرید حسن جوری، شیخ خلیفه، آقا شاه‌بالو و به همین ترتیب نهایتاً مرید جعفر صادق معرفی کرده و از سوی دیگر پیرو مکتب سهروردی نیز بوده‌است و در شعری زنجیره‌ای او را به سهروردی نیز متصل می‌کند. احمد سهروردی
برای شناسایی آثار سهروردی که هفتصد سال از زمان زندگانی این هنرمند شهیر می‌گذرد باید غبار هفت قرن را زدود تا به تعدادی از آثارش دست یافت همانطوری‌که اشاره رفت بسیاری از دست نوشته‌های استاد طی قرون گذشته و گذر زمانی و تخریب آگاهانه که ناشی از حسادت و بخل بوده از بین رفته‌است ما امروز می‌توانیم به برخی از آثار شناخته شده و موجود وی اشاره کنیم. آثاری که از سهروردی موجود است شامل کتابت کلام‌ا...مجید، نهج‌البلاغه، کتب ادعیه، کتب دیگر و برخی قطعات و مرقعات است که اشاره به همه آن‌ها ممکن نیست. سهروردی
اهالی شهر سهرورد زنجان را سهروردی می‌گویند. سید اشرف کرگانرودی
سید اشرف کرگانرودی از رهبران مشروطه و مجاهدین گیلانی بود که در فتح تهران شرکت داشت و از سوی دولت مشروطه به رهبری سپهدار اعظم ملقب به شجاع دیوان گردید. فلسفه اسلامی متقدم
نماینده حکمت اشراق و بنیان‌گذار آن در جهان اسلامی، سهروردی است. حکمت اشراق، فلسفه را تا حد زیادی از طبیعیات و به خصوص علم هیئت و نجوم کهن مستقل ساخت و فلسفه استدلالی را به عرفان و سیر و سلوک معنوی نزدیک کرد. روش عرفانی در فلسفه که ضمن تأکید بر همراهی عقل و عرفان، بر سلوک قلبی و مجاهدات درونی و تصفیه نفس تأکید می‌کرد در زمان ابن‌عربی به اوج خود رسید. احمد سهروردی
احمد سهروردی شاگرد یاقوت مستعصمی است و از دیگر شاگردان وی چون ارغون بن عبدالله کاملی، یوسف شاه مشهدی، مبارک شاه بن قطب، ملقب به زرین قلم، سیدحیدر گنده‌نویس (جلی‌نویس) و نصراله طبیب ملقب به صدر عراقی که به اصحاب سته معروف می‌باشند سرآمد بود. تنها شاگرد یاقوتی است که این افتخار و اجازه را داشته پائین دست آثار خود اسم استاد را کنار نام خود رقم زند. او به شیوایی خط یاقوت نوشته و قلم بر کاغذ نهاده و مرکب نشانده‌است و کاری کرده‌است که آثار بجا مانده از او را بسیار مشکل توانسته‌اند، از آثار یاقوت شناسایی کنند. در نوشتن خطوط متداول آن دوران که به خطوط یا اقلام سته یا اصول معروف بوده‌است و شامل شیوه‌های ثلث، محقق، ریحان، توقیع، و رقاع، می‌شد ماهر بوده و نسخ را به استادی تمام می‌نوشته و معروف است که وی این خط را زیباتر از یاقوت می‌نوشته و خود یاقوت به برتری سهروردی در کتابت قلم نسخ اشاره کرده‌است. در نوشتن خط محقق سهروردی بعد از یاقوت پنجمین استاد این شیوه زیبای خط بود. و در تحریر خط رقاع در مرتبت ششمی استادی قرار داشته‌است. مهرداد ششم (پنتوس)
مهرداد مدعی بود که تبار ایرانی‌اش به کوروش بزرگ و داریوش بزرگ شاهان هخامنشی می‌رسد. همچنین او مدعی بود که تبار یونانی‌اش به آنتیپاتر که یکی از سرداران اسکندر بود و سلوکوس پادشاه پرآوازه سلوکی بازمی‌گردد.وی که از حدود سال ۱۲۰ تا ۶۳ پیش از میلاد سلطنت نمود، بزرگترین دشمن امپراتوری روم در طول یک قرن پیش از میلاد به‌شمار می‌آمد. مهرداد بزرگ به تدریج بر کاپادوکیه، پافلاگونیا، بیثونیا و تقریباً تمامی کرانه‌های دریای سیاه تسلط یافت. مخالفت وی با شاهان بیثونیا و پیشروی نیروهای روم به مدیترانه شرقی، دولت روم را در مقابل وی قرار داد و موجب شد تا سه بار با رومیان بجنگد و این جنگها در تاریخ به نام «جنگهای مهردادی» معروف است. سهرورد
محمد مهریار در خصوص نامگذاری سهرورد گفته است که:"«سهرورد» مرکب از دو جزء است: سهر + ورد. جزء اول همان «سرخ» است که از صورت «سوخر» به صورت «سهر» تحول و تطور یافته است و در این شکی نیست. اما جزء دوم «ورد» در عربی از واژگان دخیل است و از پهلوی «ورت» گرفته شده و به معنای «گل» است و بنابراین واژۀ سهرورد درست به معنای «سرخ‌گل» است که نام مناسب و زیبایی برای نام گذاری محل است و ..." سهرورد پیشینه‌ای تاریخی داشته و زادگاه بزرگانی همچون شیخ شهاب‌الدین سهروردی است. ابن‌حوقل دربارهٔ این شهر می‌نویسد: «"از جانب سلطان امیر یا عاملی جهت رسیدگی به اموال در آنجا نیست و فراخی معیشت و ارزانی و موقعیت خوب بر اهمیت آن افزوده و شهر پربرکت و حاصل‌خیز است ومردمانش اغلب کُرد‌اند، و بیشتر سکنهٔ آن در سابق از خوارج بودند و سپس از آنجا رفته‌اند و گروهی نیز به سبب وطن‌پرستی، خفت و خواری را پذیرفته‌اند و شهری است استوار و دارای حصار"» ابوالفضل بغدادی
«نصرالله پورجوادی دربارهٔ شیخ احمد غزالی می‌نویسد: «در مدّت چهل سال شیخی و مرشدی، خواجه احمد شاگردان و مریدان بسیاری را تربیت کرد که سه تن از ایشان خود به مقام ارشاد رسیدند و هر یک مؤسس طریقه‌های مستقل گشتند. این سه نفر ضیاءالدّین ابونجیب سهروردی، ابوالفضل بغدادی و احمد کاتبی بلخی هستند که طریقه‌های سهروردیه و اَبهریه و کُبرویه از اوّلی و مریدانش، طریقة نعمت‌اللهّیه از دوّمی و مولویه از سوّمی منشعب شد.» نبرزن
نبرزن در سال ۳۳۱ پیش از میلاد در پی شکست ایران از لشکر اسکندر مقدونی () در نبرد گوگمل با دیگر بزرگان ایرانی همچون بسوس، ساتراپ باختر، و بارسائنت، ساتراپ رخج-زرنگ، علیه داریوش سوم توطعه کردند. آن‌ها با هم داریوش سوم را در اواسط سال ۳۳۰ پیش از میلاد دستگیر کردند و بسوس به عنوان رهبر نیروهای هخامنشی انتخاب شد که احتمالاً به دلیل تبار هخامنشی او بود. دستگیری داریوش سوم بهانه‌ای به دست اسکندر را داد تا به خونخواهی او به ایران حمله کند. بسوس و شورشیان در حال فرار از نیروهای مقدونی داریوش سوم را در ارابه‌ای حمل کردند که گفته می‌شود زنجیرهایی طلایی داشت. بسوس و همدستانش برای اینکه برای فرارشان زمان بخرند، داریوش سوم را کشتند و جسد او را کنار جاده رها کردند. بسون سپس نبرزن را به عنوان ساتراپ گرگان و پارت گماشت. هنگامی که اسکندر به نبرزن نزدیک شد، وی تسلیم شد و با کمک باگواس مورد عفو قرار گرفت. سپس نبرزنس به گرگان بازگشت، اما توسط فراتافرنس دستگیر و به نزد اسکندر فرستاده و ظاهراً در آنجا اعدام شد. شجره مودودیه چشتیه
تصوف (یا صوفی‌گری) فرقه‌ای اسلامی است و طریقه عملی عرفان یا همان خداشناسی می‌باشد. تصوف علمی است که در آن از ذات احدیّه و أسماء و صفاتش از آن حیث که رساننده مظاهر منسوباتش به ذات اویند، بحث می‌کند. این مقاله بابت سلسله اولیاء چشتیه مودودیه از سرزمین عراق، ایران، افغانستان، تا بلوچستان و پاکستان، است تولّد ۴۳۰ هجری درگذشت ۵۲۷ هجری بمطابق (تولّد ۱۰۳۸ ء درگذشت ۱۱۴۲ ء) مدفن در چشت هرات افغانستان خواجه قطب الدین مودود چشتی فرزند سید خواجه ابو یوسف ناصرالدین بود خواجه نجم الدین احمد مشتاق فرزند خواجه قطب الدین مودود چشتی بود تولّد ۵۴۵ هجری درگذشت ۶۳۵ هجری بمطابق (تولّد ۱۰۹۸ ء درگذشت ۱۱۸۱ ء) مدفن در چشت هرات افغانستان سیدخواجه نجم الدین احمد مشتاق مودودی چشتی فرزند سیدخواجه قطب الدین مودود چشتی بود سیدخواجه رکن الدین حسین فرزند سیدخواجه نجم الدین احمد مشتاق بود تولّد ۴۹۲ هجری درگذشت ۵۷۷ هجری بمطابق (تولّد ۱۱۵۰ ء درگذشت ۱۲۳۷ ء) مدفن در چشت هرات افغانستان سید خواجه رکن الدین حسین مودودی چشتی فرزند سیدخواجه نجم الدین احمد مشتاق بود سید قدودین خواجه محمد فرزند سید خواجه رکن الدین حسین بود تولّد ۵۸۴ هجری درگذشت ۶۲۴ هجری بمطابق (تولّد ۱۱۸۸ء درگذشت ۱۲۲۶ ء) مدفن در چشت هرات افغانستان سید قدودین خواجه محمد مودودی چشتی فرزند سید خواجه رکن الدین حسین بود سید خواجه قطب دین محمد فرزند سید قدودین خواجه محمد بود فردوسی
الیاس نورایی می‌گوید نور از موضوع‌های مهمِ حکمت خسروانی است که در "شاهنامه" و حکمت اشراق سهروردی نیز دیده می‌شود. او پیام فردوسی را پیام خِرَدِ مینُوی و نور می‌داند که سهروردی هم آن را به زبان عارفانه بیان کرده‌است؛ و ادامه می‌دهد مسئلهٔ فَرّهٔ ایزدی یا خْوَرنَه اوستایی که از بنیادهای اندیشهٔ سهروردی است، به نور بازمی‌گردد که فردوسی نیز آن را بنیادِ رواداری و مشروعیتِ فرمانرواییِ پادشاهان "شاهنامه" مانند کیخسرو می‌داند. مجدالاشراف
سید جلال الدین محمد شریفی حسینی ملقب به «مجدالاشراف» و متخلص به «قدسی» عارف و حکیم و قطب سلسله ذهبیه و متولی آستان شاهچراغ بود و به همین خاطر به «ذوالریاستین» هم مشهور بود. اعظم‌الدوله زنگنه
محمدحسین‌خان زنگنه ملقب به اعظم‌الدوله از سران عشایر و حکمرانان کرمانشاه در دوران مشروطه و نقش‌آفرینان حوادث این منطقه در آن دوران بود. اغریرث
اَغریرَث، در شاهنامه نام فرمانده یا سپهبُد تورانی است که در نبرد بزرگ میانِ کیخسرو و افراسیاب، فرماندهٔ سی هزار تن از یلان تورانی سپاه افراسیاب بود. حکیم فردوسی در شاهنامه وی را، اغریرثِ جنگجوی خوانده و در فرازی از شرح نبرد بزرگ این‌گونه توصیفش کرده‌است: جمالی دهلوی
وی شاعر، تذکره‌نویس و از مشایخ سهروردیه در هند بود. نام‌آوری او بیشتر به خاطر نوشتن کتاب تذکره سِیرالعارفین است. این تذکره زندگی‌نامه کوتاه سیزده عارف از سلسله‌های چشتیه و سهروردیه را در بر دارد. پیروز خسرو
پیروز در سال ۶۲۸ به عنوان توطئه‌گر علیه خسرو پرویز شناخته شد. او رهبری جناح پارسی‌ها را به عهده داشت در حالی که فرخ هرمز خاندان اسپهبد رهبری خاندان پهلوی (اشکانی) را عهده دار بود. پس از سرنگونی خسرو پرویز، شیرویه بر تخت نشست و پیروز به عنوان وزرگ فرمذار (وزیر بلندبالای ساسانی) انتخاب شد. او تمام برادران شیرویه را اعدام کرد. زیدیه جارودیه
زیدیه جارودیه یا به اختصار جارودیه یکی از شاخه‌های شیعه زیدیه است. این فرقه از پیروان زیاد بن منذر همدانی ملقب به ابی جارود (متوفای ۱۵۰ یا ۱۶۰ ه) هستند. جارودیه به خلفای ثلاثه اعتقادی نداشتند و در این مورد هیچ‌گونه تسامحی را جایز نمی‌شمردند. شیخ مفید با توجه به اعتقاد جارودیه دربارۀ امامت، علاوه بر امامیان، جارودیه را نیز شایستۀ نام شیعه دانسته است. حماسه عرفانی
به عقیده هانری کوربن، پایه‌گذار "حماسه عرفانی" در ادبیات فارسی، شهاب‌الدین سهروردی است. سهروردی در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم فلسفه اشراق را با استفاده از آثار صوفیه، منابع یونانی و حکمت ایرانی پایه‌گذاری کرد. فلسفه اشراق هم مبتنی بر استدلال عقلی و هم سیر و سلوک عرفانی است. او در صدد زنده کردن حکمت ایرانی در بین ایرانیانی بود که دین اسلام را پذیرفته بودند و ختم شدن "حماسه پهلوانی" به "حماسه عرفانی" یکی از ابعاد تحولی است که در این دوران به وقوع پیوست. منطق‌الطیر عطار نیز نمونه بارزی از این نوع حماسه به‌شمار می‌آید. توفیق سویدی
توفیق سویدی (–) یک سیاست‌مدار اهل عراق بود که سه بار به عنوان نخست‌وزیر پادشاهی عراق انتخاب شد. طریقت مولویه
بنیان‌گذار حروفیان، شهاب‌الدین فضل‌الله حروفی بود. این طریقت که تحت تأثیر اسماعیلیه شکل گرفت و به نحوی از ادیان کهن هند متأثر شده بود؛ تأثیر زیادی بر مولویان داشته‌است. حروفیان تناسب و ارتباط حروف و ارقام را از فیثارغورث اخذ کرده و براساس قداستی که برای حروف قایل بود؛ به تأویل تمام احکام شرع و تطبیق آن بر انسان پرداخته است. حروفیه تمام اساس هستی را صوت و واژه می‌دانند. شهاب‌الدین یحیی سهروردی
با اندکی تحقیق در منابع تاریخی، می‌توان دریافت که شناخت مردمان آن دوره مشابه روایتی بود که نقل گردید؛ و سهروردی را به ژنده‌پوشی و حتّی بعضی به دیوانگی می‌خواندند. سید حسین علم‌الهدی
با شروع تبلیغات گسترده عراق و رهبر آن‌ها، صدام حسین، علیه ایران در ارتباط با اعلام تمایل عشایر عرب خوزستان برای پیوستن به عراق، حسین علم الهدی بر این عقیده بود که به دنیا بفهماند مردم این منطقه به روح‌الله خمینی وفادار هستند، از این رو در پی تدارک ملاقات عشایر عرب با روح‌الله خمینی در حسینیه جماران تهران بود علم الهدی این موضوع را با علی خامنه‌ای که در آن زمان در اهواز حضور داشت در میان گذاشت. هانری کوربن
کُربَن گرچه هنگام تولد پروتستان بود، با سنت کاتولیک پرورش یافت. او در ۱۹۲۸ از طریق مدیر بخش مطالعات اسلامیِ دانشگاه سوربن با نوشته‌های سهروردی آشنا شد. سال‌ها بعد کُربَن اظهار داشت که آشنایی او با سهروردی، تکلیف سرنوشت معنوی او را برای عبور از این جهان مشخص کرد. رکن‌الدوله دیلمی
آل بویه زیر فرمان علی به سرعت سلطه خود را بر اصفهان، فارس، کرمان و خوزستان گسترش دادند. حسن به فرمانروایی اصفهان منصوب شد و احمد فرماندهی حملات بلند پروازانه سپاه بوییان به بغداد مرکز خلافت عباسی را به عهده گرفت. در سال ۳۳۴ه‍.ق / ۹۴۵م احمد پیروزمندانه به بغداد درآمد و خلیفه به ناچار سیادت آل بویه بر مرکز و غرب ایران و عراق را به رسمیت شناخت و احمد، حسن و علی را به القاب معزالدوله، رکن‌الدوله و عمادالدوله ملقب ساخت. از این زمان تا هنگام مرگ عمادالدوله، صرفنظر از فراز و نشیب‌هایی که در نبردهای پیاپی با بقایای زیاریان پیش‌آمد، رکن‌الدوله حکمران نسبتاً مستقل ری و اصفهان باقی‌ماند. در سکه‌هایی که از این دوران باقیست نام رکن‌الدوله تنها در کنار نام خلیفه آمده‌است. سکه‌هایی که عمادالدوله در فارس ضرب کرده‌است نیز تنها نام عمادالدوله و خلیفه را بر پیشانی دارند، امری که نشان از استقلال نسبی رکن‌الدوله دارد. هر چند که خاندان بویه که اصلاً اهل دیلم (ناحیه دیلم) بودند، تختگاه خود را در شیراز محل اقامت برادر بزرگتر (عمادالدوله) قرار دادند و مرکزیت سنتی شیراز تا پایان دوران بوییان پابرجای ماند. سید قطب‌الدین محمد نیریزی
سید قطب‌الدین محمد حسینی نیریزی (زاده ۱۱۰۰ قمری، نی‌ریز، فارس - درگذشته ۱۱۷۳ قمری، نجف، عراق) صوفی شیعه، از حکما و عرفای نامدار و برجسته ایرانی و سی‌ودُومین قطب سلسله ذهبیه در دوره صفوی و متأخر از صدرالمتألهین است. تمام تاریخ‌نویسان نام او را "محمد" و لقب وی را "قطب‌الدین" ذکر کرده‌اند. وی نخست در وطن خویش به تحصیل پرداخت سپس به شیراز و اصفهان رفت و از اساتید بزرگی همچون "ملاشاه محمد دارابی" کسب فیض نمود و در زمینه‌های مختلف دینی و خصوصاً عرفان اسلامی آثار ارزشمندی از خویش به جای گذاشت. میرزا محمد هاشم درویش شیرازی ("داماد و جانشین وی در سلسله ذهبیه") و آقامحمد بیدآبادی برجسته‌ترین شاگردان سلوکی وی بودند. وی علاوه بر داشتن جایگاهی والا در تاریخ عرفان شیعی، از مهم ترین و تأثیرگذارترین اندیشمندان سیاسی اواخر دوره صفویه بود. احمد سهروردی
شیخ‌زاده احمدابن‌السهروردی یا کوتاه شده احمد سهروردی (۶۵۴-۷۴۱ ه‍.ق) شناخته به شیخ‌زاده، خوشنویس برجسته دوره ایلخانی و یکی از شش نفر هنرآموز و هنرآموخته مکتب یاقوت مستعصمی یا اصحاب سته است. سهروردی خود در تاریخ سترگ هنر خوشنویسی ایران و جهان اسلام جایگاه ویژه داشته و به یاقوت ثانی شهره می‌باشد. در مورد زادگاه این خوشنویس اختلاف نظر وجود دارد، برخی زادگاه او را بغداد ذکر کرده‌اند، و شماری دیگر شهر سهرورد ، در استان زنجان را زادگاه او میدانند. اسراردده
محمد اَسْرارْدَده، متولد سال ۱۲۱۱ قمری (۱۷۴۹ میلادی)، از شاعران و تذکره نویسان سلسله مولویه در ترکیه است. وی به سال ۱۱۶۲ در سن ۴۹ سالگی از دنیا رفته است. از وی آثاری در شعر، سیره و لغت باقی مانده است. سپینود
بهرام گور پس از رسیدن به هندوستان خود را برزوی معرفی می‌کند شنگل برای به کشتن دادن برزوی او را به جنگ کرگدن و اژدها می‌فرستد اما همواره برزوی پیروز می‌شود. پس از کشتن کرگدن و اژدها توسط برزوی شنگل با دلی غمناک با بزرگان و لشکریانش مشورت می‌کند و می‌گوید با هر ترفندی این مرد را آزمودم، تا او را به‌کشتن دهم اما نتوانستم. این مرد اگر به ایران برود ما را نابود می‌کند آیا پنهانی او را بکشیم؟ شما چه چاره‌ای دارید؟ اطرافیان او را از کشتن برزوی نهی می‌کنند، می‌گویند این کار بدنامی به بار می‌آورد و با کشتن او نیز ایران به ما یورش خواهد آورد. او ما را از چنگ اژدها و کرگدن نجات داد، باید مردانگی پیشه کنیم. فردای آن روز شنگل فرستاده‌ی نزد برزوی می‌فرستد و و برزوی را نزد خود می‌خواند. به او می‌گوید به همسری تو دخترم را می‌دهم به شرط آنکه نزد من بمانی، در این صورت فرمانده سپاه من خواهی بود و در هندوستان جایگاه بزرگی خواهی داشت.برزوی می‌پذیرد و شنگل سه دختر خود را می‌طلبد برزوی یکی را برمی‌گزیند که نامش سپینود بود. سپینود بنا به شاهنامه فردوسی مانند بهاری خرم با ناز بود. سپینود با بهرام مانند مَی در ظرف بلورین روشن بود. مرودشت
سه گنبدان نام سه کوه راست قامت در جلگه مرودشت می‌باشد که در دوره‌های تاریخی مختلف از اهمیت فراوانی برخوردار بوده. نام این سه کوه به ترتیب از شمال به جنوب اشکنون(اشکنوان)،استخر و شکسته نام دارند. کوه یا قلعه استخر از مهم‌ترین این کوه هاست که قدمت دقیق آن هنوز در ابهام می‌باشد. بعضی از مترجمین اوستا گویند کوهی که هوشنگ پادشاه ایران هرساله هزاران اسب و گاو و گوسفند برفراز آن قربانی می‌کرد همین کوه استخر بوده‌است. نوربخشیه
نوربخشیه همانند حروفیه یک گرایش انقلابی را با شعار مهدویت در افق سیاسی تیموریان نمایان کرد. این نهضت توسط عده‌ای از کبرویهُ خراسان و علیه سلطان وقت شاهرخ گوکانی تیموری شکل گرفت. در طی این قیام سید محمد نوربخش ادعای مهدویت کرد، اما توسط نیروهای شاهرخ شاه سرکوب شدند. خواجه اسحاق ختلانی نیز در قیام وقت شرکت کرده، ولی پس از شکست، محبوس میشود و به امر شاهرخ در ۸۲۶ به قتل می‌رسید. سیدمحمد نوربخش و جانشینانش که در نشر مذهب شیعه در قرن نهم و بعد از آن سهم بسیار داشتند، مقدّم بر صفویه در فکر و تأسیس حکومت صوفی شیعی بودند.  از جمله سلسله‌هایی که نسبت اصلی خود را به نوربخشیه می‌رسانند، سلسله اویسی است.  در میان بزرگان نوربخشیه باید از صوفی و فقیه بزرگ شیعی ایرانی، سیدحیدر آملی (متوفی پس از ۷۸۲)، نام برد که بصراحت اتحاد تصوف و تشیع را مطرح کرده است. او در اکثر آثار خویش، خصوصاً در جامع الاسرار، با مخاطب قرار دادن شیعه رسمی (شیعه ظاهری) و صوفیه ثابت می‌کند که شیعه و صوفیه حقه مرجع و مأخذ واحدی دارند. رکن‌الدین سجاسی
در تذکره کتاب سلسله الذهب و سلسله الاولیاء آمد ه است :رکن‌الدین السجاس کان من اکابر الاولیاء و المرشیدین و متکلمات و الریاضیات و المشاهدات و المعانیات وله زعامت احکام الشریعه و آداب الطریقه و هوشان کبیر: رکن‌الدین سجاس قدس سره از بزرگان اولیاء خدا و مرشدان و از بزرگان احوال مکاتبات بی‌هدایت کشفیات، با سختی‌ها و مشاهده‌های غیرعادی و معانیات بود. وی دارای رهبری در احکام دین و آداب طریقت فقه اسلامی و مقامی بلند بود که منزلت و شان بسیار داشت. العروةالوثقی
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، معروف به صاحب عروه از فقهای نامدار شیعیان در ۲ قرن گذشته‌است. از مواردی که بیشتر مایه شهرت وی شده‌است یکی تسلطش بر مسائل فقهی و تألیف کتاب «عروة الوثقی» است که بسیار مورد توجه فقها تا عصر حاضر قرار گرفت و دیگری زعامت و رهبری شیعیان در دورهٰ مشروطه در ایران است. یزدی که می‌دید که دستی پنهان در کار است و مشروطیت را از مشروعیت و اسلامی بودن جدا می‌کند ، نسبت به جریان مشروطه در ابتدا ابراز نظر نمی‌کرد.سرانجام وی، به علت فشار عوامل برای گرفتن رأی موافق از او برای همراهی با مشروطه (مشروطه بدون مشروعه خواهی)، در آخر مخالفت خویش را با مشروطه اظهار کرد و به عنوان شخصیت طراز اول مشروطه مشروعه در نجف و در میان شیعیان نامدار شد. اساطیر ایرانی
سه هزار سال چهارم: سه هزار سال سوم در میانه‌های دوران لهراسپ به پایان می‌رسد و سه هزار سال چهارم شروع می‌شود. مهم‌ترین ویژگی این دوره ظهور زردشت است. این دوره دورهٔ وحی دینی می‌باشد. اورمزد اسرار دین را بر زردشت آشکار می‌کند و او پیامبری دین مزدیسنی و رسالت خود را اعلام می‌دارد. آیین مزدیسنایی آیینی است که در راس خدایان آن‌ها اهورامزدا قرار دارد و به عبارت دیگر دین زردشتی است. پس از مرگ زردشت به ترتیب اوشیدر، اوشیدر ماه و سوشیانت رهبری بهدینان را بر عهده می‌گیرند. دورهٔ سوشیانت دورهٔ تکامل موجودات اورمزدی است و همه دیوان از نسل دو پایان و چهارپایان نابود می‌شوند. سوشیانت وظیفه برانگیختن مردگان را دارد. هر کدام از این مردگان در طی زمان و پس از گذراندن داوری از پل چینود می‌گذرند که پلی حد فاصل این جهان و آن جهان است. ایران صفوی
بعد از مرگ شیخ صفی رهبری طریقت صفویه به شیخ صدرالدین موسی فرزند ارشد وی رسید. او در زمان حیاتش ساده زیستی را ادامه داد و مانند پدرش زندگی کرد. پس از او پسرش خواجه علی سیاهپوش به رهبری طریقت رسید. او با تیمور گورکان برخورد داشت و آزادی عده‌ای از اسیران ترک که در سوریه اسیر تیمور شده بودند به درخواست وی انجام شد. اسرای آزاد شده هم که شیعه بودند با نام صوفیان روملو به فداییان خواجه پیوستند. احتمالاً او اولین رهبر طریقت صفویه بوده که مذهب تشیع داشته‌است. بعد از خواجه علی پسرش شیخ ابراهیم به رهبری طریقت رسید. شمس‌الدین احمد بن یحیی سهروردی
شمس‌الدین احمد بن یحیی سهروردی (۶۵۴ ه‍.ق، بغداد — ۷۴۱ ه‍.ق، بغداد) موسیقی‌دان و خوش‌نویس ایرانی بود. بینش و ایدئولوژی صفویان
در کتاب "چالش سیاست دینی و نظم سلطانی" نوشته نجف لکزایی، نویسنده از قول جان فوران می‌نگارد: « صفویه از سه منبع اساسی مشروعیت بهره می‌گرفت، به‌عنوان نمایندگان مهدی، خود را از نسل موسی کاظم امام هفتم شیعیان می‌دانستند و مدعی بودند از نوعی عصمت برخوردارند، در رده صوفی‌های صفوی خود را مرشد و راهبر معنوی تلقی می‌کردند و بدین وسیله اطاعت مطلق پیروان را می‌خواستند. آنان خود را از دودمان یزدگرد سوم می‌دانستند و می‌گفتند دختر یزدگرد سوم (شهربانو) به همسری حسین بن علی امام سوم شیعیان درآمده‌است. » عبدالله مازندرانی
ملا عبدالله از رهبران مشروطه و یکی از سه مرجع عتبات حامی مشروطه‌است. دو تن دیگر آخوند خراسانی (ملا محمد کاظم خراسانی هراتی) و میرزا حسین خلیلی تهرانی هستند. این سه را مراجع ثلاثه می‌خوانند. شیخ عبدالله مازندرانی در جریان مشروطیت تلگراف‌ها و پیام‌هایی از نجف به ایران می‌فرستاد و در آن‌ها مردم را به مبارزه ترغیب می‌کرد. چون ملا عبدالله دیرتر از دو یار خود درگذشت اصلی‌ترین رهبر مشروطه ساکن در عتبات در سال آخر مشروطه دوم دانسته شد. او توجه خاصی به استقرار نهادهای جدید داشت و آن را مایهٔ ثبات مشروطیت می‌دانست. وی در شوال ۱۳۲۷ به همراه آخوند خراسانی در نامه‌ای خطاب به مجلس مجاهدین و انجمن‌ها چنین نوشتند: «واجب است در تمام اردوهای ملی و دستجات مجاهدین تمام بلاد در تحت ادارهٔ وزارت جلیلهٔ جنگ به ریاست صاحب‌منصبان نظامی به موجبات نظم و حفظ قواعد مملکت و تکمیل قواعد علمیه و عملیه قیام نموده، تشکیل ادارهٔ مستقله را بدون ابواب جمعی وزارت جنگ دشمنی به دین و وطن دانند و به کلی تحرز نمایند.» وی معتقد بود که حتی شاه باید خود را موظف به رعایت قوانین مشروطیت بداند. مراجع ثلاث
آخوند خراسانی و شیخ عبدالله مازندرانی در انزواء و فشار شدید روانی و سیاسی، در موقعیتی که به تعبیر مازندرانی «خسته و درمانده» و «خائف بر جان خود» بودند، زندگی را بدرود گفتند. در نامه‌ای که شیخ عبدالله مازندرانی در ۲۹ جمادی‌الثانی ۱۳۲۸ به حاجی محمدعلی بادامچی، از تجار مشروطه خواه تبریز، نوشته، شکل گیری چنین فضایی را به «انجمن سری»، که بهائیان در آن حضور دارند، نسبت می‌دهد: میرزا حسین خلیلی تهرانی در ابتدای استبداد صغیر در سال ۱۳۲۶ در نجف وفات یافت.آخوند خراسانی در سال ۱۳۲۹ در حین سفر به ایران به طور مشکوکی در نجف وفات یافتچون ملا عبدالله مازندرانی دیرتر از دو یار خود درگذشت اصلی‌ترین رهبر مشروطه ساکن در عتبات در سال آخر مشروطه دوم دانسته شد. او توجه خاصی به استقرار نهادهای جدید داشت و آنرا مایه ثبات مشروطیت می‌دانست. وی در سال ۱۳۳۰ در نجف وفات یافت. سلسله ذهبیه
سلسله ذهبیه یکی از فرقه‌های صوفی شیعی قرن نهم قمری، متشکل از پیروان "سید عبدالله بُرزِش آبادی مشهدی" است. در ایران پس از تشکیل دولت صفویه این فرقه گسترش یافت و سپس فرقه‌های زیادی از آن منشعب شدند. به همین دلیل به آن «اُم السلاسل» ("مادر سلسله‌ها") نیز می‌گویند. برخی معتقدند ریشه سلسله ذهبیه از صوفیان «کبرویه همدانی» است. به بیان دیگر، سلسله ذهبیه زنجیره‌ای از اقطاب منشعب از طریقت کبرویه است. برخی سلسله ذهبیه را پیش از بُرزِش آبادی سنی دانسته‌اند، پس از وی آن را به عنوان شیعی معرفی می‌کنند. مردوخ‌پلسر
دوره حکومت وی بسیار نامشخص است و فقط به‌طور بسیار حدسی و تقریبی بازه زمانی ۷۸۰ تا ۷۶۹ قبل از میلاد را در نظر می‌گیرند. وی یک رهبر قبیله‌ای کلدی بوده که در دوره پرآشوبی حکومت کرده‌است. نباید وی را با مردوخ‌پلسر که چیزی حدود یک نسل پیش فرمانروای سوهی در فرات وسطی بوده و به شلمنسر سوم باج و خراج می‌پرداخته است، اشتباه گرفت. هم‌عصران آشوری وی محتملاً سلمانسرچهارم یا آشور-دان سوم بوده‌اند و آشوردان‌سوم در شمال بابل سه بار پیکار کرده‌است: در ۷۷۱ علیه Gannanāti، در ۷۷۰ علیه Marad و در ۷۶۷ علیه Gannanāti (برای بار دوم). هانری کوربن
کُربَن هنگامی که از مفهوم بازگشت به وطن در سهروردی سخن می‌گوید، امامان شیعی را نمونه عالی جلای وطن کردگان می‌داند که باید از آن‌ها پیروی نمود: «ما مطیع و پیرو تعلیمات ائمه اطهار هستیم که خود، سیماهای تأثرانگیز و نافذی از جلای وطن کردگان و اشخاص عدل و برحقّی که شکنجه دیده‌اند، هستند.» نوربخشیه
سلسله یا نهضت شیعی نوربخشیه یکی از دو شعبه منشعب شده سلسله کبرویه می‌باشد. سلسله نوربخشیه به طرفداران سیدمحمدتقی نوربخش گفته می‌شود. سلسله کبرویه در دوره حکومت تیموریان توسط محمد قاینی معروف به سید محمد نوربخش خراسانی موجودیت یافت. جریان صدر
جریان صدر یک گروه اسلام‌گرای ملی‌گرای عراقی است که در سال ۲۰۰۳ (سقوط حکومت صدام حسین) تأسیس شد؛ و امروزه توسط مقتدی صدر اداره می‌شود. این جنبش خود را حامی تمام مردم عراق بالاخص شیعیان این کشور می‌داند. ایدئولوژی این گروه متاثر از دیدگاه‌های سید محمد صدر می‌باشد. حزب فضیلت اسلامی از زیر شاخه‌های جریان صدر می‌باشد و جیش المهدی شاخه نظامی این حزب است. هانری کوربن
ایران، دومین منبع اندیشهٔ سهروردی است. کُربَن بر پایه گزارش از سهروردی در رسالهٔ مقامات الصوفیه، او را احیاءکنندهٔ حکمت ایران باستان می‌داند و می‌گوید در ساحت تاریخ فلسفهٔ اسلامی، تنها سهروردی قادر به ایفای این نقشِ مهم بوده؛ زیرا پیش از او ابن سینا از اندیشهٔ حکیمان خسروانی آگاه نبود و نتوانست اندیشهٔ مشرقی خود را به کمال برساند؛ بنابراین سهروردی با نظر به معنویت ایران آن را از گذشته به آینده تبدیل کرد و نقش میانجیِ اسلام و حکمت کهن زرتشتی را ایفا کرد که در واقع شبیه نقشی است که سلمان فارسی میان ایران و امامان شیعه داشت. به نظر کُربَن، مکاشفات سهروردی متوجه چیزی است که اوستا آن را خورنه نامیده که بهترین معادل آن نور جلال است. او می‌گوید بر این اساس، حکیمان اشراقی خورنه را چنان فهمیدند که زرتشت فهمیده بود؛ یعنی نوری که از ذات الهی فیضان یافته است. سهروردی نور جلال یا خورنه را نور مخصوص پیامبران می‌داند [...] به نظر کُربَن اشراق نور معرفت است که بر سالک طلوع می‌کند. کُربَن حکمت اشراق را سراسر، تأویلی می‌داند و معتقد است که عرفان و تصوفی ناب در آن نهفته است. علودانی
غوریان به ملوک شنسبانیه یا آل‌شنسب نیز مشهور بوده‌اند. علت نام‌آوری این دو سلسله به آل‌شنسب، انتساب آنان به شخصی است به نام شنسب که می‌گویند در صدر اسلام می‌زیست. حسین شهید سهروردی
حسین شهید سهروردی (؛ زاده – درگذشته ) یک سیاست‌مدار اهل پاکستان و از سپتامبر ۱۹۵۶ تا اکتبر ۱۹۵۷ نخست‌وزیر این کشور بود. سلطان‌نشین بهمنی
شمس الدین محمد شاه سوم ملقب به لشکری (۸۸۷—۸۶۷/۱۴۸۲–۱۴۶۳)، سیزدهمین سلطان سلسله بهمنیان، بیشتر به سبب وزیر دانشمندش «خواجه محمود گاوان» (م ۸۸۶/۱۴۸۱)، ملقب به «خواجه جهان»، شهرت دارد. محمود گاوان انسانی وارسته، دانشمندی فرزانه، سیاستمداری مدبر، فرماندهی مقتدر و ادیبی با کمال بود و می‌توان او را همراه با «شاه طاهر» و «میر محمد مؤمن استرآبادی»، یکی از سه فرد برجسته و مؤثر در میان شخصیت‌های سیاسی علمی شیعی ایرانی در دکن محسوب کرد. شیخ شهید
به طور تاریخی، به شیخ شهاب‌الدین سهروردی، معروف به شیخ اشراق (۵۴۹ - ۵۸۷ ق) لقب شیخ شهید دادند. پس از مشروطه شیخ فضل الله نوری (۱۲۸۸-۱۲۲۲) که از مدعیان مشروطه مشروعه بود به این لقب مشهور شد.پس از انقلاب اسلامی نیز، مرتضی مطهری (۱۲۹۸ - ۱۳۵۸) «شیخ شهید» و «معلم شهید» نامیده شد. دراویش گنابادی
سلسله نعمت‌اللهی یکی از طریقت‌های تصوف است که سینه به سینه از زمان امامان به این نقطه رسیده‌است. سلسله نعمت‌اللهی سلطان علیشاهی گنابادی در عصر حاضر از معروفترین سلسله‌های تصوف است. کلمه نعمت‌اللهی از نام شاه نعمت‌الله ولی گرفته شده و چون در دوران وی، پیروان او را «نعمت‌اللهی» می‌خواندند، این عنوان به کسانی که بعد از وی از عقاید و روش صوفیانه وی تبعیت کردند، داده شد. قبل از شاه نعمت‌الله نام طریقت همنام با قطب وقت بوده، چنان‌که در زمان معروف کرخی به معروفیه و در زمان جنید بغدادی به جنیدیه مشهور بوده‌است. دراویش گنابادی
نهادهای امنیتی حکومت در سال ۱۳۹۷ به لحاظ ساختاری و تشکیلاتی دراویش گنابادی را در سه شاخه تعریف و تشریح کردند: جریان حاکمیت؛ نورعلی تابنده (درگذشته ۱۳۹۸) به عنوان قطب در این شاخه قرار می‌گرفت و بنابر عقیده جمهوری اسلامی بدنبال این بود که پسر خود را به عنوان جانشین خویش معرفی کند و جریان سیاسی تحرکاتش را تحت نظر او در سلسله دنبال می‌کرد. جریان سنتی؛ یوسف مردانی (درگذشته ۱۳۹۹) و احمد شریعت (درگذشته ۱۳۹۹) مشایخ سلسله از حامیان جریان سنتی معرفی شدند و گفته شده یوسف مردانی همواره به این مسئله اعتراض داشته که چرا فقط باید طایفه تابنده رهبر فرقه گنابادی باشند. برخی نهادها مدعی بوده‌‌اند این جریان عقیدتاً هم با نظام جمهوری اسلامی زاویه‌ای نداشته و نظرشان بر این بوده که اقداماتی که انجام می‌دهند طبق قانون است. جریان سیاسی؛ جمهوری اسلامی معتقد بوده این جریان چالش امنیتی - سیاسی برای نظام ایجاد می‌کنند و آن را به دو دسته تقسیم می‌کند: دسته اول در خارج، توسط مصطفی آزمایش هدایت می‌شد. طرفداران این جریان، لائیک و به هیچ چیز اعتقاد نداشته، بیشترین اسناد ایران را به بیگانگان داده‌اند. دسته دوم در داخل و توسط کسری نوری فعالیت می‌کردند که در ایجاد اغتشاشات [اعتراضات] در شهرستان کوار، دیگر شهرها از جمله تهران و بسیاری اقدامات دیگر تاکنون دست داشته‌اند و در اعتراضات خیابان پاسداران هم به تحریک مردم پرداختند. شاپور پسر نستوه
در شاهنامه فردوسی از پهلوانی به نام شاپور پسر نستوه که یکی از بزرگان و پهلوانان در زمان پادشاهی فریدون بود، یاد می‌شود. شاپور پسر نستوه در انتقام کشته شدن ایرج توسط تور و سلم با قارن پهلوان ایرانی همراه بود. از شاپور پسر نستوه با عنوان شمشیر زن در شاهنامه یاد می‌شود، که سپاه دشمن در سمت شاپور از هم گسیخته می‌شد. سید صدرالدین صدر
صدر هرگز به مرجعیت و زعامت‌حوزه گرایش نداشت. هنگامی که سیدحسین بروجردی برای معالجه به تهران آمد، صدر که در آن‌زمان رهبر حوزه علمیه قم به‌شمار می‌آمد، از وی خواست به قم بیاید. پس ازورود او جایگاه نماز جماعت خود در حرم معصومه را به‌ سید حسین طباطبایی بروجردی واگذار کرد؛ از ریاست حوزه فاصله گرفت و به پشتیبانی گسترده از فقیه بروجردی بسنده کرد. او در تبیین فلسفه این کار، این آیه قران را ذکر می‌کرد: «تلک الدار الاخره نجعلها للذین لا یریدون علوا فی الارض و لافسادا و العاقبه للمتقین.» (قصص، آیه ۸۲) کاظم جفرودی
«نهضت ملى ایران متعلق به مصدق‌السلطنه یا عمر و زید نیست نهضت ملت ایران (در سایه سال‌ها فداکارى و محرومیت و تعدیاتى که نسبت به مردم ایران شد به وجود آمد. نهضت ملى ایران ریشه‌دار است و این مطلب که نهضت ملى ایران متعلق به یک دار و دسته معین است خطاست. سال‌ها ملت ایران تحمل رنج و مصایب کرد تا روزگارى شرایط اظهار وجود و رستاخیز بر ایشان پیش آمد، ایادى و عواملى و اشخاصى بودند که از این شرایط حداکثر استفاده را کردند و این نهضت ملى را به وجود آوردند ... آقایان به خاطر بیاورید، تاریخ ایران را در سه سال گذشته کمى ورق بزنید. آقاى مصدق‌السلطنه که رهبر این نهضت بوده، در تمام محاکم بین‌المللى به نام ملت ایران فاتح شده‌اند. باید این را تأیید کرد». صمد شجاع‌الدوله
صمد شجاع‌الدوله رئیس ایل مقدم مراغه بود و از دشمنان سرسخت مشروطیت. علت نامیدن ایل او به «مقدم» آن بود که افراد ایل او همیشه مقدم لشکر شاهی جنگ می‌کردند. خانواده اعتماد مقدم از اولاد او هستند. بردیا
بَردیا (به پارسی باستان: 𐎲𐎼𐎮𐎡𐎹)، (درگذشتهٔ ۵۲۱ پیش از میلاد) پسر کوروش بزرگ هخامنشی و کاساندان و برادر کوچک‌تر کمبوجیه دوم بود. احتمالاً وی سومین پادشاه هخامنشیان بوده‌است. مرگ بردیا، برای مورخین ایران باستان، ماجرایی پیچیده گشته‌است، چراکه به گفته‌ی داریوش بزرگ و برخی از مورخین، پس از مرگ کمبوجیه فردی به دروغ خود را بردیا معرفی کرده و به همین دلیل داریوش علیه آن کودتا می‌کند. حال برخی از مورخین ادعا می‌کنند که شخصیت تاریخی گئومات مغ، شخصیتی جعلی است که داریوش بزرگ، اختراع کرد تا بدین وسیله، به کودتای خود علیه بردیا (وارث قانونی کمبوجیه دوم) مشروعیت ببخشد. برخی اما عقیده دارند که شخصیت گئومات مغ حقیقت دارد و داریوش دروغ نگفته‌است. نکته‌ای که ذهن مورخان را به خود مشغول کرده‌است، این بوده که چطور قتل بردیا برای درباریان و خانواده بردیا پوشیده مانده و کسی جز داریوش و رازدار او، از قتل بردیا مطلع نبوده‌است. نکته دیگر آن است که اگر واقعاً داریوش دروغ گفته بود، چطور در منابع تاریخ کلاسیک (یونانی)، هیچ اشاره‌ای به حقیقت ماجرا نشده‌است و چرا مورخان کلاسیک، سخن داریوش را تأیید کرده‌اند. آخوند خراسانی
آخوند خراسانی به همراه شیخ عبدالله مازندرانی (۱۲۵۶–۱۳۳۰ق) و میرزا حسین خلیلی تهرانی (۱۲۳۰–۱۳۲۶ق) نجف سه مرجع امضاءکننده مشروطه بودند که به آیات ثلاث نجف و مراجع ثلاثه مشروطه خواه مشهور شده‌اند. در بین اینان تهرانی خلیلی زودتر از همه درگذشت و سپس خراسانی و نهایتاً مازندرانی وفات یافت؛ ولی بیشترین تأثیر در سیاست مشروطه از جانب مراجع تقلید را آخوند خراسانی دارا بود. این سه تن -چنان‌که از تلگراف‌هایشان هویداست- تا پایان زندگانی به مشروطه وفادار ماندند. آخوند خراسانی در جریان مشروطیت تلگراف‌ها و پیام‌هایی از نجف به ایران می‌فرستاد و در آن‌ها مردم را به مبارزه ترغیب می‌کرد. خراسانی به همراه دو مرجع دیگر در زمان استبداد صغیر شاه ایران را تکفیر و از سلطنت خلع کردند. وی هم چنین در مشروطه دوم نیز دارای فعالیت سیاسی فراوان بود. رضاشاه در توجیه کار خود برای درافتادن با روحانیت و خلع لباس آن‌ها، در مورد آخوند خراسانی و مشروطیت طلبی وی می‌گوید: «او عمامهٔ طلبه‌ها را برداشت» البته این قضیه با این پیش فرض صحیح است که بگوییم مشروطه توسط انگلیس و برای ضربه زدن به دیانت مردم ایران ایجاد شده‌است، در حالی که اسناد و مدارک فراوانی ضد این موضوع شهادت داده و نشان می‌دهد مشروطیت یک نهضت ایرانی و با دخالت علما، روشن فکران و مردم بوده‌است و انگلیس بعد از روشن شدن آتش انقلاب، خود را مشروطه خواه جلوه داد. بعدها نیز به مانند قرارداد ۱۹۰۷ به ضدیت با دولت مشروطه دست زد. شیخ بدرالدین
شیخ بدرالدین هنگامی که شورش خود را آغاز کرد، آرزوهای آشکارا بلندپروازانه‌ای را در سر می‌پروراند. ادریس بتلیسی تاریخ‌نگار اهل تسنن سدهٔ ۱۵ میلادی نوشته‌است که بدرالدین خود را مهدی موعود دانسته که با توزیع زمین‌هایش در میان پیروانش وحدت خدا را در این جهان به آنان ارزانی داشته‌است. اگرچه این اظهارنظر ادری بتلیسی مغرضانه است، اما بلندپروازی‌های بدرالدین به عنوان رهبری مذهبی و سیاسی آشکار است. او همچنین تا آنجا پیش رفته که گفته بدرالدین از امپراتوری سلجوقی آمده‌بود تا مشروعیت خود را به عنوان یک حاکم بالقوه تقویت کند. این احتمال وجود دارد که او شوق تبدیل شدن به سلطان را در سر داشته‌است. طریقت مولویه
بدین ترتیب تصدّی سلسلهٔ مولوی به عهدهٔ فرزندان او گذاشته شد که تا امروز هم (و البته با چند وقفه) همچنان ادامه دارد. فرزندان سلطان ولد را «ولدی» می‌گفتند و به فرزندان مریدانی که در حضور مولانا بودند، نام مولوی می‌دادند. در نهایت تمام کسانی را که پیرو طریقت مولانا بودند را مولوی نامیدند. حکمت خسروانی
با توجه به این‌که جاماسب و فرشوشتر از نخستین کسانی بودند که به زرتشت گرویده بودند، بازگو نکردن نام «زرتشت» از سوی سهروردی را، می‌توان به دلایل جو حاکم بر اجتماع آن روز دانست یا این‌که با کشاندن زنجیرهٔ «خمیرهٔ خسروانی» به جاماسب و فرشوشتر و رابطهٔ آنان با زرتشت، شهاب‌الدین سهروردی نیازی به آوردن نام زرتشت به عنوان مظهر و سرچشمه دار حکمت خسروانی، نمی‌دانسته‌است. دکتر عبدالحسین زرین‌کوب، به درستی با توجه به پیوندی که سهروردی میان حکمت خسروانی و تصوف برقرار کرده‌است، زرتشت را «صوفی باستانی ایران»، شناخته‌است. شرف‌الدین سهروردی
او در سن ۱۰۰ سالگی در ۶۸۷ هجری قمری درگذشت و در تپه به خاک سپرده شد. هانری کوربن
کُربَن در مدرسه زبان‌های شرقی از لویی ماسینیون، درباره عرفان و شهاب الدین سهروردی آموخت. آشنایی با سهروردی سبب شد وی مطالعه آیین‌ها و اندیشه‌های هندی را رها کند و به آثار معرفتی فارسی و عربی بپردازد. کُربَن توسط ماسینیون با تشیع و تصوف آشنا شد. اما به زعم کُربَن، ماسینیون از متون تشیع بی‌اطلاع بود. ماسینیون بیشتر مجذوب حسین منصور حلاج اما کُربَن به ابن عربی و سهروردی گرایش داشت. ماسینون با دیدن اشتیاق هانری کُربَن به فلسفه و عرفان، کتاب حکمت‌الاشراق، مهم‌ترین نوشته فلسفی سهروردی، را به وی هدیه داد. کُربَن درباره گرایش زیاد خود به سهروردی می‌گوید: «من هم که از پیروان جوان افلاطون بودم ناگزیر نمی‌توانستم از تأثیر آتشی که در دم «امام افلاطونیان پارس» ساری بود، در امان بمانم.» سلسله ذهبیه
در سلسله ذهبیه، قطب وقت -که پیشوای فعلی ذهبیه است- «قطب ناطق» و جانشین او تا زمان زنده بودن قطب ناطق، «قطب صامت» نامیده می‌شود. این اصطلاحات از جمله اصطلاحات خاص فرقه اسماعیلیه است که برخی در تصوف به کار می‌برند. موبد
در زمان کیومرث سر آغاز شاهنامه، از عناوین مزبور یادی نمی‌شود امّا در زمان نبیرهٔ او تهمورث سومین پادشاه پیشدادیان از عنوان موبدان ذکری به میان می‌آید. تهمورث وزیری نیک‌خواه و بسیار مدبّر به نام سحرسپ داشت که تهمورث با به کار بستن پندها و فرمان‌های او توانست همهٔ بدکیشان و دیوان را به بند کشد و به «تهمورث دیوبند» مشهور گردد. از جمله احکام دینی سحرسپ که تا زمان معاصر برای فرهنگ بشری باقی مانده دو اصل دینی روزه و نماز شب است. سهروردی (محله)
سهروردی یکی از محله‌های شهر تهران پایتخت ایران است که نام از شهاب‌الدین یحیی سهروردی فیلسوف ایرانی گرفته شده است. این محله از پل سیدخندان آغاز شده و تا خیابان بهار شیراز ادامه می‌یابد. حکمت خسروانی
شیخ شهاب‌الدین سهروردی، نخستین کس بود که در دوران اسلامی، به سرچشمهٔ ایرانی عرفان اسلامی اشاره می‌کند. او، اذعان دارد که از راه آن چهار پیشوا، یعنی بایزید بسطامی، ابوالحسن خرقانی، منصور حلاج و ابوالعباس قصاب آملی «خمیرهٔ خسروانی»، به وی منتقل شده‌است. اما اشاره روشنی از آن سه تن به سرچشمهٔ ایرانی عرفان، در دست نیست و هرگاه شیخ شهاب‌الدین، این‌چنین به روشنی اشاره نمی‌کرد، ره‌یابی به سرچشمه، شاید مشکل می‌نمود. گرچه در نهایت برای پژوهندگان، قابل آشکاری بود. شهاب‌الدین یحیی سهروردی
سدیدالدین (معروف به ابن رفیقه) نگاه مردمان آن زمان نسبت به سهروردی را به زیبایی نقل می‌کند: «روزی با شیخ شهاب‌الدین در مسجد جامع میافارقین راه می‌رفتیم، او جبه کوتاهِ آسمانی رنگی پوشیده بود و فوطه تابیده‌ای را به سر بسته بود، یکی از دوستان مرا با او دید. مرا به کناری کشید و گفت: مگر کسی نبود با او راه بروی که با این خربنده حرکت می‌کنی! گفتم: ساکت باش، مگر او را نمی‌شناسی؟ گفت: نه او را نمی‌شناسم. گفتم: این عالم وقت و حکیم عصر است، این جوان پریشان ظاهر شهاب‌الدین سهروردی است. در موردش گویند که شیخ به مقامات عالیه و نهایت مکاشفه رسیده و صاحب کرامات و خوارق عادات گردیده‌است.» مستعلیه
مستعلیه یا بوهره، یکی از شاخه‌های اصلی فرقه اسماعیلیه در تشیع است. مستعلیه به دلیل انتسابشان به احمد مستعلی(نهمین خلیفه فاطمی)، به این نام خوانده می‌شوند. طیب ابوالقاسم، امام فعلی آنها یعنی بیست و یکمین امام مستعلیه می باشد که غایب و پنهان است. نزاری ها و مستعلی‌ها تا ۸ خلیفهٔ اول فاطمی را به‌عنوان امام می‌پذیرند اما در جانشینی نزار با مستعلی اختلاف نظر دارند. جانشین معاذ مستنصر بنابر حکم آشکار او، پسر بزرگش(نزار) بود اما امیر سپاه مصر که به مستعلی(پسر دیگر خلیفه)، ارادت داشت وی را به خلافت نشاند و او را امام مخصوص خواند. البته چون این قول، حکم آشکار خلیفهٔ پیشین نبود نتوانست تمام اسماعیلیه را راضی و خشنود کند. شطاریه
شطاریه را طیفوریه نیز می‌نامند چرا که این سلسله به بایزید بسطامی (طیفور بن عیسی) عارف قرن سوم هجری قمری می‌رسد. منتسب است به بایزید بسطامی. کبرویه
مؤسس سلسله کبرویه، نجم‌الدین کبری مشهور به "شیخ ولی‌تراش" است که در سال ۶۱۸ قمری در جنگ با مغولان کشته شد. میرزا حسین خلیلی تهرانی
مراجع ثلاث یا آیات ثلاث یا ارکان ثلاثه عنوانی است که در جنبش مشروطه ایران به محمد کاظم خراسانی، میرزا حسین خلیلی تهرانی و عبدالله مازندرانی اطلاق می‌شود. این سه مرجع تقلید از حامیان و رهبران نهضت مشروطه در ایران به حساب می‌آیند. سید عزالدین سوغندی
سربداران حکومتی پیرو شیعه امامیه و تصوف بودند. هنگامی که امیر وجیه‌الدین مسعود به حکومت سربداران رسید، شیخ حسن جوری (شاگرد شیخ خلیفه و رهبر جریان شیخیه) را آزاد کرده و با اتحاد توانستند سراسر خراسان را تسخیر کنند. پس از این سربداران دارای یک رهبر نظامی و یک رهبری مذهبی جداگانه بودند و دو جریان «سربداری» و «درویشی شیخیه» در میان این حکومت به وجود آمد. پس از مدتی اختلاف روی داده و امیر مسعود دستور قتل حسن جوری را داد. با مرگ شیخ حسن جوری، مسعود سعی کرد یکی از مریدان او، به نام سید عزالدین سوغندی، را جانشینش کند. سوغندی رهبر جریان «شیخیه حسنیه» شد و زمام تمام امور خراسان را به دست خود گرفت. اسحاقیه
رهبر فرقه اسحاق بن زید بن حارث است که از یاران عبدالله بن معاویه (اصحاب جعفر صادق) می باشد. سید محمد حسینی شاهرودی (نماینده ولی فقیه)
سید محمد حسینی شاهرودی (متولد ۱۳۳۷)، عضو مجلس خبرگان رهبرى است. وى پيش از اين نماینده ولی فقیه در استان کردستان ، و مسئول مرکز بزرگ اسلامی غرب کشور ایران بود که دی ۱۳۸۹ طی حکمی از سوی علی خامنه‌ای منصوب شد. وی در شهریور ۱۳۹۹ از سمت های خود استعفا داد. وى هم اكنون عضو مجلس خبرگان رهبرى است. شیخ احمد سرهندی
طریقت نقشبندیه در قرن چهاردهم میلادی، در آسیای میانه ظهور کرد. اخوان نقشبندی از زمان بنیانگذارشان، بهاءالدین نقشبند (متوفی ۱۳۸۹)، بر دو اصل استوار بودند: پایبندی دقیق به اصول دین اسلام و دخالت فعال در امور دنیوی. اصلی‌ترین اصل عرفانی که شیوخ نقشبندی را در حوزه سیاسی هدایت می‌کرد، «انزوا در میان جمعیت» بود. این نکته نشان‌دهنده تمرکز عمیقی است که پیروان این طریقت به دست می‌آوردند، در عین حال بر وظیفه خود برای معاشرت با مردم تأکید داشتند. سرهندی هم که با آخرین سال‌های سلطنت اکبر (متوفی ۱۶۰۵)، امپراتور گورکانیان در هند، و پسر و وارثش جهانگیر (م. ۱۶۲۷) معاصر بود، نسبت به دین الهی که اکبر در دربار خود، وضع کرده بود کاملاً بیزار بود و سعی داشت بزرگان دربار گورکانی را متقاعد کند که بر جهانگیر غلبه کنند تا از «بدعت‌های» پدرش دوری کند. در همین زمینه بود که وی یک اصل سیاسی عمده دیگر را فرموله کرد، طبق آن وظیفهٔ استاد نقشبندی است که به حاکم نزدیک شود تا وی را به مسیر مستقیم راهنمایی کند؛ البته این حکم سرهندی دارای نواقصی هم بود. سرهندی همچنین بر عقیده نقشبندیه درباره‌ی پیروی سنت پیامبر و احکام شریعت سختگیر بود. در واقعیت‌های هند، این موارد به خصومت بی حد و حصر با اکثریت هندو تبدیل شد. وی از حاکمان خواست که با هندوها مانند سگ رفتار کنند، مالیات جزیه بگیرند و ذبح گاو برای قربانی کردن را برای تحقیر هندوها مرسوم نمایند. سرهندی به همین شکل با همه مظاهر نفوذ شیعیان بر سلطنت سنی گورکانیان مخالف بود، گرچه نگرش او نسبت به شیعه آشتی جویانه‌تر بود و به‌طور کلی از کافر نامیدن آن‌ها اجتناب می‌کرد. برخلاف ادعاهای مورخان معاصر هند مبنی بر اینکه سیرهندی زمینه را برای تغییر تدریجی سلسله گورکانی از تسامح اکبر به سختگیری‌های اورنگ‌زیب (متوفی ۱۷۰۷) فراهم کرد، به نظر می‌رسد تأثیری که وی بر سیاست‌های مذهبی گورکانیان داشته، نسبتاً محدود بود. در پی ارسال نامه‌ای از سوی سرهندی به جهانگیر که در آن به دولت به خاطر ناتوانی رعایت قانون شریعت انتقاد می‌کرد، در ۱۶۱۹ احضار شد و بنا بر دفتر خاطرات امپراتور، شیخ را به خاطر رفتار متکبرانه و ادعاهای گستاخانه‌اش زندانی کردند. یک سال بعد آزاد شد، اما ترجیح داد «برای برکت ارتش سلطنتی» در اردوگاه امپراتور باقی بماند. او اندکی قبل از مرگ، در سال ۱۶۲۴ به سرهند بازگشت. احمد سهروردی
شیخ‌زاده احمد سهروردی که تبارش به سهروردی زنجان می‌رسد ظاهراً در سال ششصد و پنجاه و شش در بغداد می‌زیست و از حمله مغولان و کشتار دارالاسلام جان بدر برد و سالیان دراز در میان رودان و آذربایجان زیست و در استنتاج و استکتاب قرآن کریم به خلق آثاری به شیوه محقق جلی دست یازید که برخی از قطعات و جزوات آن دوره اینک زینت‌بخش موزه‌ها و مجموعه‌های معتبر هنر اسلامی است. قطب‌شاهیان
پس از آنکه خبر رسید که شاه اسماعیل صفوی بر تخت سلطنت ایران نشسته‌است سلطان قلی قطب‌شاه که او را مرشدزاده خود می‌دانست در خطبه‌های نماز نام مرشد خود را مقدم بر اسم خود گردانید و نام «خلفای سه‌گانه» را به تدریج از خطبه حذف کرد. دوروس
او سر سلسله دوریاییها محسوب می‌شود. بهمن (شاهنامه)
ابوریحان بیرونی را عقیده بر این است که کی‌قباد پس از اسرحدون سلطنت کرد و کی‌کاووس همان بخت النصر نسل سوم بعد از کی‌قباد است؛ کورِش همان کی‌خسرو است که جانشین کوروش (شناخته شده به عنوان لهراسب) گشته‌است. به گفته احمدی، بهمن، شخصیت اسطوره‌ای ایرانی، برخی از یادمان‌های تاریخی کوروش را به خود جذب کرده‌است: گویند وی (=بهمن) در دوران پادشاهی خود باقی‌ماندهٔ بنی‌اسرائیل را از بابل به بیت‌المقدس پس فرستاد؛ و فرمان به‌آباد نمودن بیت‌المقدس داد؛ اسرائیلیان چنین پندارند که بهمن در کتاب‌های اخبار آنها به زبان ایشان، همان کوروش است. شمس‌الدین احمد بن یحیی سهروردی
سهروردی در ۶۵۴ ه‍.ق در بغداد به دنیا آمد. بنا بر یک روایت، او شاگرد یاقوت مستعصمی بوده اگر چه در این روایت تشکیک شده‌است. روایت محتمل‌تر آن است که او و یاقوت هر دو از شاگردان صفی‌الدین ارموی و زکی‌الدین عبدالله بن حبیب بودند. دودمان سلجوق
طغرل فرزند سلطان ارسلان‌شاه ملقب به «رکن الدنیا، طغرل سوم»، پس از مرگ پدر بر اریکه پادشاهی نشست. وی در آغاز پادشاهی با تدبیر و اندیشه و کفایت وزیر خود بر مشکلات و سختی‌ها فائق آمد و توانست برای مدت یک دهه آسوده‌خاطر امارت کند. او بر رقیبان خود مانند اتابک ایلدگز، عثمان قزل ارسلان، خلیفه ناصرالدین بالله (حاکم بغداد وقت) و چندی سلطان تکش خوارزمشاه پیروز شد و از دلاوران مشهور تاریخ سلسله سلجوقی است. شهاب‌الدین یحیی سهروردی
سهروردی بعد از آن به اصفهان، که در آن زمان مهم‌ترین مرکز علمی و فکری در سرتاسر ایران بود، رفت و تحصیلات صوری خود را در محضر ظهیرالدین قاری به نهایت رسانید. در گزارش‌ها معروف است که یکی از هم‌درسان وی، فخرالدین رازی، که از بزرگ‌ترین مخالفان فلسفه بود، چون چندی بعد از آن زمان، و بعد از مرگ سهروردی، نسخه‌ای از کتاب تلویحات وی را به او دادند آن را بوسید و به یادِ هم‌درس قدیمش در مراغه اشک ریخت. ابومنصور ماتریدی
پیروان ابومنصور وی را با القابی چون الشیخ، الفقیه، علم الهدی، امام الهدی، امام اهل سنه و امام المتکلمین می‌خوانند. تعدادی از پیشوایان مذهب حنفی از شاگردان ماتریدی محسوب می‌شوند از جمله ابوالقاسم اسحاق بن محمد بن اسماعیل مشهور به حکیم سمرقندی، ابوالحسن علی بن سعید رستغفنی، ابو محمد عبدالکریم بن مونس پزدوی و ابولیث بخاری. سلسله ذهبیه
بر اساس برخی از تواریخ، خواجه اسحاق خُتَّلانی (که در آن زمان قطب کبرویه بوده)، رؤیایی در مورد خصوصیات خارق‌العاده یکی از شاگردان جوان خود به نام سید محمد نوربخش خراسانی می‌بیند و نه تنها او را جانشین خود می‌کند (خرقه استادش میر سید علی همدانی را به سید محمد نوربخش خراسانی واگذار می‌کند) بلکه او را مهدی (منجی عالم) معرفی می‌کند. خُتَّلانی پیروان خود را نیز به "سید محمد نوربخش خراسانی" می‌سپارد، اما یکی از آنان به نام سید عبدالله بُرزِش آبادی حاضر به اطاعت از او نمی‌شود و آن منطقه را ترک می‌کند. در آن هنگام خُتَّلانی می‌گوید: «ذهب عبدالله» یعنی «عبدالله رفته‌است». از این رو، راهی که بُرزِش‌آبادی در پیش گرفت به «ذهبیه» به عنوان یکی از شاخه‌های فرقه کبرویه معروف شد.