اولین واکسن توسط چه کسی ساخته شد؟
واکسن فلج اطفال
اولین واکسن فلج اطفال بود از نوع ویروس غیرفعال بود. این واکسن توسط جوناس سالک تهیه شد و در سال ۱۹۵۵ برای اولین بار مورد استفاده قرار گرفت. واکسن خوراکی فلج اطفال بود توسط آلبرت سابین طراحی و توسعه یافت استفاده تجاری از آن در سال ۱۹۶۱ آغاز شد. این واکسن در فهرست داروهای ضروری سازمان جهانی بهداشت قرار دارد، که عبارت است از مهم‌ترین داروهای مورد نیاز در یک نظام سلامت پایه. از هزینه‌های عمده فروشی در حدود ۰٫۲۵ دلار به ازای هر دوز به صورت خوراکی است (ارقام سال 2014). در ایالات متحده هزینه آن بین ۲۵ و ۵۰ دلار برای غیرفعال فرم گزارش شده‌است. کووید ۱۹
روسیه نخستین کشوری است که رسماً اولین واکسن کووید-۱۹ را به نام خود ثبت کرده‌است. از نظر برخی محققان اما این امر بسیار شتاب‌زده بوده و نتایج کارآزمایی بالینی آن هنوز مشخص نبود. پوتین فرمان داد تا این واکسن مورد استفاده همگان قرار گیرد. رسانه‌های روسی نام واکسن روسی را «اسپوتنیک وی» عنوان کرده‌اند. پس از روسیه شرکت‌های دارویی فایزر و بیوان‌تک نیز خبر موفقیت‌آمیز بودن آزمایش اولیه واکسن کووید-۱۹ تولیدی خود را اعلام کردند. این واکسن که به صورت مشترک توسط شرکت‌های فایزر و بیوان‌تک ساخته شد، واکسن کووید-۱۹ فایزر–بیوان‌تک نام گرفت. نتایج اولیه داده‌ها نشان داد که دو بار تزریق واکسن به فاصله زمانی سه هفته، بیش از ۹۰ درصد متقاضیان را در برابر کووید-۱۹ ایمن ساخته‌است. بعد از فایزر و بیوان‌تک شرکت مدرنا نیز خبر موفقیت‌آمیز بودن فاز انسانی واکسن کرونای خود را منتشر کرد. واکسن فایزر و مدرنا، هردو برپایهٔ آران‌ای پیام‌رسان (mRNA) طراحی شده‌اند و از مواد ژنتیکی برای تولید پادتن در برابر ویروس استفاده می‌کند. این واکسن‌ها نخستین واکسن‌های ام‌آران‌ای هستند که وارد بازار دارویی در جهان شده‌اند. در تاریخ ۲۱ دسامبر ۲۰۲۰ واکسن‌های مدرنا و فایزر توانستند مجوز سازمان غذا و داروی آمریکا را برای استفاده در شرایط اضطراری دریافت کرده و وارد بازار دارویی آمریکا بشوند. واکسن طاعون
اولین واکسن طاعون توسط باکتری‌شناس یهودی والدمار هافکین در سال ۱۸۹۷ ساخته شد. وی این واکسن را روی خودش آزمایش کرد تا ثابت کند که واکسن بی خطر است. بعداً، هافکین برنامه تزریق گسترده‌ای را در هند بریتانیا انجام داد و تخمین زده می‌شود که ۲۶ میلیون دوز از واکسن هافکین از سال ۱۸۹۷ تا ۱۹۲۵ به بمبئی ارسال شده و این واکسیناسیون در آن منطقه توانست میزان مرگ و میر طاعون را ۵۰٪ -۸۵٪ کاهش دهد. واکسن آبله
واکسن آبله نخستین واکسن موفق بود که در سال ۱۷۹۶ توسط ادوارد جنر کشف شد. او متوجه شد که فرد شیردوشی که قبلاً به آبلهٔ گاوی دچار شده بود، در برابر بیماری آبله مصون است.
دیفتری
دکتر اسکیک یک مبازه با دیفتری را پایه‌گذاری کرد که ۵ سال به طول انجامید؛ و به عنوان یک بخش از این مبارزه شرکت بیمه با نام متروپولیتن در اقدامی دست به انتشار ۸۵ میلیون اعلامیه هشدار در برابر دیفتری کرد و از والدین خواست که نسبت به فرزندان خود در برابر دیفتری هوشیار باشند. واکسن دیفتری در دهه بعد از او ساخته شد و در سالهای نزدیک به ۱۹۲۴ مرگ ومیر ناشی از دیفتری سیر نزولی به خود گرفت. واکسن کووید-۱۹ آکسفورد–آسترازنکا
این واکسن از بخش کدکنندهٔ پروتئین اسپایک (سنبله‌ای) ویروس، همراه با توالی tPA ویروس کووید-۱۹ ساخته شده‌است. پس از تزریق واکسن، پروتئین سنبله‌ای (پروتئین اسپایک) در بدن ساخته شده و سیستم ایمنی نسبت به این پروتئین، واکنش نشان می‌دهد و برای مواجههٔ احتمالی با ویروس کووید-۱۹ در آینده آمادگی پیدا می‌کند. این واکسن در دو نوبت به فاصلهٔ چهار هفته تزریق شده و ارزان‌تر از واکسن فایزر بوده و نگهداری آن نیز آسان‌تر است و می‌توان آن را در دمای یخچال‌های معمولی نگهداری کرد. اگرچه اثربخشی کمتری نسبت به واکسن فایزر دارد. پژوهشگران، سه درجه مصونیت را گزارش کردند: مصونیت کم در حد ۶۲ درصد، مصونیت متوسط ۷۰ درصد و مصونیت زیاد در حد ۹۰ درصد. شرکت انستیتو سرم هند جهت فراهم کردن امکان خرید این واکسن برای کشورهایی با درآمد کم یا متوسط، تعداد یک میلیارد دُز از این واکسن را با نام «کوویشیلد» در دست تولید دارد که بر پایهٔ فرمول واکسن آکسفورد-آسترازنکا ساخته می‌شود. واکسن کوویشیلد ساخت هند یکی از گزینه‌های احتمالی ایران برای خریداری است. کروناواک
کروناواک () یک واکسن کووید ۱۹ است که توسط شرکت داروهای بیولوژیک چینی سینواک ساخته شده‌است. این واکسن از نوع واکسن غیرفعال شده است و آزمایش‌های مراحل نهایی و کارآزمایی بالینی این واکسن از میانهٔ سال ۲۰۲۰ در برزیل، شیلی، اندونزی و ترکیه آغاز شد. برزیل در تاریخ ۱۲ ژانویه ۲۰۲۱ پس از آزمایش واکسن در جمعیتی ۱۲۵۰۰ نفری میزان اثربخشی این واکسن را تا ۶۵ درصد اعلام کرد که این اثربخشی تقریباً نصف اثربخشی واکسن فایزر یا مدرنا است. این در حالیست که پیش از برزیل، ترکیه اثربخشی واکسن را ۹۱ درصد و اندونزی اثربخشی ۶۵ درصدی را البته در جامعه‌های آماری کوچک‌تر اعلام کرده بودند. مالاریا
سازمان پزشکی اروپا برای اولین بار واکسن مالاریا را مورد تأیید قرار داد. این واکسن که RTS.S نامیده می‌شود در سراسر جهان مؤثر نیست و توانایی آن برای محافظت از عفونت مالاریا پس از یکسال محو می‌شود. این امید وجود دارد که این واکسن در مبارزه با انگلی که سالانه جان نیم میلیون نفر را می‌گیرد، موفق عمل کند.در یک برنامه پیشگیری، بیش از ۲۰۰۰۰۰۰ پشه‌بند آغشته به سم در چند استان کشور چین توزیع شده‌است. در افرادی که از پشه‌بند استفاده کردند مالاریا ۸۷ درصد کاهش یافته‌است. در ویتنام این برنامه برای ۴۰۰۰ نفر اجرا شده و کاهش موارد مالاریا هم‌زمان با استفاده از پشه‌بند آغشته به سم ۸۰ درصد بوده‌است. کاهش بهای پشه‌بند و حشره‌کش مصرفی، سبب مصرف بیشتر آن توسط گروه‌های کم درآمد جامعه خواهد شد. واکسن ام‌آران‌ای
واکسن‌های مبتنی بر آران‌ای سریع‌تر و ارزان‌تر از واکسن‌های سنتی تولید می‌شوند و برای بیمار نیز ایمن‌تر هستند، زیرا با به‌کارگیری عناصر عفونی تولید نمی‌شوند. تولید واکسن‌های آران‌ای آزمایشگاهی است و این فرایند می‌تواند استاندارد و مقیاس‌بندی شود و امکان یک پاسخ سریع در شرایط بیماری‌های همه‌گیر را فراهم کند. بیشتر پژوهش‌ها در مورد واکسن‌های آران‌ای برای بیماری‌های عفونی و سرطان است، که در مرحله کارآزمایی بالینی هستند ، همچنین پژوهش‌های اولیه در مورد به‌کارگیری واکسن‌های آران‌ای برای آلرژی نیز درحال انجام است. حصارک بالا
مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی قدیمی‌ترین مؤسسه فعال در زمینهٔ تولید واکسن در ایران است. این مؤسسه که در منطقه حصارک بالا از استان البرز ایران قرار دارد، سالانه بیش از سه و نیم میلیارد دز انواع فراورده‌های بیولوژیک تولید می‌کند. این مؤسسه در مسیر جاده قدیم قزوین که اکنون به خیابان شهید بهشتی (کرج) تغییر نام یافته قرار دارد. این مسیر خود قسمتی از جاده ابریشم است که بین شهرهای قزوین و ری واقع شده‌است. مؤسسه مزبور در دوران قاجاریه به عنوان مرکز درمان اسبان، اسواران، پیکها و دام‌ها مورد استفاده داشته‌است. بعد از جنگ جهانی اول، به واسطه عهدنامه ترکمانچای، مملکت محروسه قجری دچار قحطی و بیماری‌های واگیردار گسترده‌ای در مردم و احشام گردید که درمان این امراض سبب تأسیس مؤسسه پاستور و سپس "مؤسسه دفع آفات حیوانی و سرم‌سازی ایران" گردید، که بعدهابه دستور رضاشاه کبیر به "بنگاه سرم‌سازی رازی" و سپس به "مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی" تغییر نام یافت. فعالیت اولیه مرکز روی طاعون گاوی متمرکز بود اما بعداً به تولید انواع واکسن‌ها و سرم‌های دارای کاربرد پزشکی و دامپزشکی گسترش یافت. در پی جنگ جهانی دوم، مؤسسه چند سالی به اشغال نیروهای ارتش سرخ درآمد و ایشان چند باب بنای با کاربرد نظامی در مؤسسه ساختند. دانشگاه خوارزمی یکی از دانشگاه‌های دولتی و وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران است که به‌نام محمد بن موسی خوارزمی دانشمند بزرگ ایرانی نامگذاری شده‌است. سابقهٔ تأسیس این دانشگاه به‌سال ۱۲۹۷ خورشیدی بازمی‌گردد و جز قدیمی‌ترین دانشگاه های ایران محسوب می‌شود. این دانشگاه چند بار تغییر نام داده و پردیسی در کرج به آن افزوده شده‌است. در حال حاضر دانشگاه خوارزمی در رشته‌های مختلف علوم پایه، انسانی، تربیتی و مهندسی در مقاطع مختلف از کارشناسی تا دکتری دانشجو می‌پذیرد. نام این دانشگاه در سال ۱۳۱۲ از دارالمعلمین عالی به دانشسرای عالی و در سال ۱۳۵۳ به دانشگاه تربیت معلم تغییر کرد. تغییر نام این دانشگاه به دانشگاه خوارزمی در سال ۸۱ و ۸۲ در شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم به‌تصویب رسید و از بهمن ۱۳۹۰ دانشگاه رسماً به "دانشگاه خوارزمی" تغییر نام یافت. دانشکده فنی و مهندسی این دانشگاه همواره جز برترین دانشکده های دانشگاه خوارزمی محسوب میشود به‌طوری که در دو سال۹۸ - ۱۳۹۷ بعنوان برترین دانشکده دانشگاه خوارزمی انتخاب شد. اوزلم تورجی
در طی دنیاگیری کروناویروس در سال ۲۰۲۰، وی تحقیق خود را در زمینه یافتن واکسن علیه کروناویروس سندرم حاد تنفسی ۲ آغاز کرد و در این تلاش با Pfizer همکاری کرد. در ۱۱ نوامبر سال ۲۰۲۰، فایرز گزارش داد که واکسن COVID19 که توسط تورچی و تیم وی تهیه شده، که بیش از ۹۰ درصد در پیشگیری از بیماری مؤثر است. واکسن دیفتری
سازمان بهداشت جهانی (WHO) از سال ۱۹۷۴ پیشنهاد مصرف این واکسن را کرده. تا کنون حدود ۸۴٪ از جمعیت جهان واکسینه شده‌اند. این واکسن به صورت تزریق عضلانی داده می‌شود. واکسن قبل از مصرف می‌بایست در جای خنک نگهداری شود ولی منجمد نشود. واکسن دیفتری در سال ۱۹۲۳ به مرحله تولید و مصرف رسید.این واکسن تحت داروهای بسیار ضروری برای بهداشت در فهرست داروهای اساسی سازمان بهداشت جهانی ثبت شده است. رودولف وایگل
رودولف استفان یان ویگل (۲ سپتامبر ۱۸۸۳–۱۱ اوت ۱۹۵۷) زیست‌شناس ، پزشک و مخترع لهستانی بود که به خاطر ایجاد اولین واکسن مؤثر علیه تیفوس معروف بود. او همه ساله بین سالهای ۱۹۳۰ تا ۱۹۳۹ نامزد دریافت جایزه نوبل پزشکی شد. ایمنی جمعی
ایمنی جمعی نخستین بار در دهه ۱۹۳۰ به عنوان یک پدیده طبیعی شناخته شد که هدریچ در مورد اپیدمیولوژی سرخک در بالتیمور تحقیقاتی را منتشر کرد و توجه داشت که پس از ایمنی بسیاری از کودکان در مقابل سرخک، تعداد عفونت‌های جدید از جمله در بین کودکان مستعد، به‌طور موقت کاهش یافته‌است. علیرغم این دانش، تلاش‌ها برای کنترل و از بین بردن سرخک ناموفق بود تا اینکه واکسیناسیون دسته جمعی با استفاده از واکسن سرخک در دهه ۱۹۶۰ آغاز شد. واکسیناسیون گسترده، بحث‌های مربوط به ریشه کن کردن بیماری و تجزیه و تحلیل هزینه و فایده واکسیناسیون متعاقباً باعث استفاده گسترده‌تر از اصطلاح "ایمنی جمعی" "شد". در دهه ۱۹۷۰، قضیه مورد استفاده برای محاسبه آستانه ایمنی جمعی بیماری توسعه یافت. در طول کمپین ریشه کنی آبله در دهه ۱۹۶۰و ۱۹۷۰، عمل "واکسیناسیون حلقه"، به عنوان راهی برای ایمن‌سازی هر فرد در یک «حلقه» در اطراف فرد آلوده شروع شد تا از شیوع آن جلوگیری شود. نابه‌شیما نائوماسا
وی واکسیناسیون را به ژاپن معرفی کرد و ابتدا واکسن را برای پسرش آزمایش کرد. در دوره اغتشاش باکوماتسو (اواخر دوره ادو)، قلمروی هیزن به عنوان یکی از قوی‌ترین مناطق نظامی ژاپن ظاهر شد و در ابتدا نائوماسا تلاش کرد تا سیاست بی‌طرفی را در میان جناح میانه‌روی کوبو گاتای حفظ کند. این جناح آرزوی همزیستی شوگون‌سالاری توکوگاوا با دودمان یاماتو (امپراتور ژاپن) را داشت. اما در طول جنگ بوشین در دوره اصلاحات میجی، وی جهت حمایت امپراتور میجی با نیروهای خود را به اتحاد ساتچو پیوست. پس از نبرد توبا-فوشیمی وی با بقایای طرفداران خاندان توکوگاوا در نبرد اوئنو مبارزه کرد و در مبارزات مختلف در شمال ژاپن علیه اتحاد اواوئه‌تسو رپان که از شوگون‌سالاری توکوگاوا حمایت می‌کردند، جنگید. واکسن کووید-۱۹ اسپوتنیک وی
در ماه مه ۲۰۲۰، مؤسسهٔ تحقیقات اپیدمیولوژی و میکروبیولوژی گامالیا اعلام کرد که این واکسن را بدون عوارض جانبی جدی تولید کرده‌است. تا اوت ۲۰۲۰، فازهای ۱ و ۲ دو آزمایش بالینی (شامل ۳۸ بیمار) تکمیل شد. فقط یکی از آن‌ها از فرمولاسیون استفاده کرد که بعداً تحت «شرایط محدود» مجوز بازاریابی را بدست آورد. این واکسن با نام تجاری "اسپوتنیک ۵"، پس از اولین ماهواره مصنوعی جهان، داده شد. واکسن اچ‌آی‌وی
واکسن مورد آزمایش مانند واکسن‌های کلاسیک، حاوی نسخه ضعیف شده ویروس اچ‌آی‌وی نبود و به این لحاظ تهدیدی برای شرکت کنندگان در این تحقیق ایجاد نکرده‌است. واکسن حاوی چه بود؟ این واکسن در حقیقت نسخه جدیدی از نخستین واکسن معرفی شده برای پیشگیری از ابتلا به ویروس اچ‌آی‌وی بود که تا حدودی دریافت کننده را در برابر این ویروس محافظت می‌کرد و در یک تحقیق بالینی در تایلند تحت عنوان آر. وی ۱۴۴ مورد آزمایش قرار گرفته بود. کووید ۱۹
مسعود سلیمانی از محققان نخبه ایرانی در حوزه هماتولوژی و سلول‌های بنیادی اعلام کرد «بنده به همراه یک تیم تحقیقاتی با استفاده از سلول‌های بنیادی مزانشیمی به دنبال تعدیل پاسخ ایمنی بدن در بیماران کرونایی هستیم؛ بنابراین تأکید می‌کنم که این یک روش درمانی-تحقیقاتی است… این تحقیق تحت نظارت و حمایت معاونت تحقیقات وزارت بهداشت در دو بیمارستان شریعتی و مسیح دانشوری در حال اجرا است، نتایج فاز اول کارآزمایی بالینی آن به زودی توسط وزارت بهداشت و درمان اعلام می‌شود.» روسیه نخستین کشوری است که رسماً اولین واکسن کرونا را به نام خود ثبت کرده‌است. از نظر برخی محققان اما این امر بسیار شتاب‌زده بوده و نتایج آزمایش آن هنوز مشخص نیست. پوتین فرمان داد تا این واکسن مورد استفاده همگان قرار گیرد. رسانه‌های روسی نام واکسن روسی هستند. مؤسسه سرم هند
مؤسسه سرم هند یک شرکت هندی زیست‌فناوری و داروی شیمیایی است. این شرکت بزرگ‌ترین تولیدکننده واکسن است. این شرکت در شهر پونا، در هند واقع شده، و توسط سیروس پوناوالا در سال ۱۹۶۶ تأسیس شده. این شرکت یک زیرمجموعه از شرکت هلدینگ سرمایه‌گذاری و صنایع پوناوالا است. تب دنگی
به گزارش شبکه تلویزیونی الجزیره انگلیسی، یکی از بیماری‌های مهلکی که از طریق پشه منتقل می‌شود بیماری موسوم به تب دنگی است. پژوهشگران سال‌ها تلاش کردند تا واکسن این بیماری را بسازند. درنهایت، واکسن این بیماری در مکزیک ساخته شد و سازمان‌های درمانی، آن را تأیید کردند. قرار است این واکسن تا پایان سال در بیست کشور جهان عرضه شود. روزشمار تاریخ ایالات متحده آمریکا
۱۹۵۵ : کشف واکسن فلج اطفال توسط جیمز سالک جوناس سالک
جوناس سالک (زاده ۱۹۱۴) پزشک آمریکایی کاشف واکسن فلج اطفال بود. شهرت وی به خاطر کشف و تولید واکسن فلج اطفال است و خودش نیز که فلج بود با این واکسن شفا یافت. او به منظور توسعه یک واکسن بی‌خطر در کمترین زمان ممکن و با هیچ علاقه‌ای به سود شخصی، به تحقیقات خود ادامه داد. وقتی از او پرسیدند که صاحب حق ثبت اختراع آن کیست، سالک گفت: در سال ۱۹۶۰، او «مؤسسه مطالعات زیست‌شناسی فعلی» را در لا هویا، کالیفرنیا، تأسیس کرد که امروز یک مرکز تحقیقات پزشکی و علمی است. اثربخشی واکسن
اثربخشی واکسن (به انگلیسی: Vaccine efficacy) عبارت است از میزان کاهش ابتلا به یک بیماری عفونی در گروه واکسینه شده در مقایسه با گروه واکسینه نشده در مطلوب‌ترین شرایط. این عدد به‌صورت درصد گزارش می‌شود٤. اثربخشی واکسن توسط Greenwood و Yule در سال ۱۹۱۵ برای واکسن وبا و واکسن تیفوئید طراحی و محاسبه شد. این عدد بهتر است با استفاده از کارآزمایی‌های بالینی تصادفی و کنترل شده اندازه‌گیری شود. مطالعات اثربخشی واکسن برای اندازه‌گیری چندین پیامد احتمالی مانند قدرت عامل بیماری‌زا، نیاز با عدم نیاز به بستری شدن در بیمارستان، ویزیت‌های پزشکی و هزینه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. واکسن کووید-۱۹ جانسون اند جانسون
واکسن کووید-۱۹ یانسن یا واکسن کووید-۱۹ جانسون اند جانسون یک واکسن کووید-۱۹ است که توسط شرکت یانسن واکسینس در لیدن، هلند و شرکت بلژیکی جانسن فارماسیوتیکا که زیرمجموعه شرکت جانسون اند جانسون، آمریکا است ساخته شده است. این واکسن تک دُز است و نیاز به نگه‌داری در حالت منجمد ندارد. هلا
محققی در بیمارستان دانشگاه مینه سوتا با تکیه بر رشد پایای سلولهای هلا موفق به رشد ویروس پولیو شد که در نهایت به کشف واکسن آن انجامید و در سال 1952 جوناس سالک توانست با استفاده از این سلولها واکسنی را برای پولیو پیدا کند. برای آزمایش واکسن جدید، سلولها در اولین کارخانه تولید سلول به صورت انبوه تولید شدند. واکسن کووید-۱۹ سینوفارم
بی‌بی‌آی‌بی‌پی-کروی که در ایران به واکسن سینوفارم معروف است، یکی از دو واکسن ویروس غیرفعال کووید-۱۹ است که توسط گروه دارویی ملی چین تولید می‌شود. سازمان بهداشت جهانی واکسن سینوفارم را تأیید کرده‌است.همچنین بزرگترین محموله های ورودی واکسن به ایران متعلق به سینوفارم چین است(رتبه اول فراوانی تزریق در ایران). واکسن هپاتیت ب
نخستین واکسن هپاتیت ب در ایالات متحده و در سال ۱۹۸۱ تزریق و تأیید شد. سپس گونه امن‌تر آن در سال ۱۹۸۶ به بازار آمد. این واکسن در سازمان جهانی بهداشت فهرست داروهای ضروری, از مهم‌ترین داروهای مورد نیاز در نظام سلامت کشورها عنوان شده‌است. سده نوزدهم میلادی
در سدهٔ نوزدهم میلادی نویسندگان زیادی با آثار فراوان به وجود آمدند. برخی از بزرگ‌ترین نویسندگان این سده عبارت‌اند از لئو تولستوی، آنتوان چخوف و فیودور داستایفسکی از روسیه؛ چارلز دیکنز، جان کیتز، اسکار وایلد و جین آستن از انگلستان؛ ادگار آلن پو و مارک توین از ایالات متحده و ویکتور هوگو، ژول ورن و شارل بودلر از فرانسه. دیگر نویسندگان مشهور این سده عبارت‌اند از:سدهٔ ۱۹ میلادی شاهد تولد علم به عنوان یک شغل بود؛ واژهٔ Scientist (ساینتیست یا دانشمند) اولین بار در سال ۱۸۳۳ توسط ویلیام وول ساخته شد. از میان تأثیرگذارترین نظریه‌های سدهٔ ۱۹ میلادی می‌توان به نطریهٔ چارلز داروین که در سال ۱۸۵۹ در کتاب اصل انواع منتشر شد اشاره کرد. این نظریه مبنی بر تکامل مبتنی بر انتخاب طبیعی بود. لویی پاستور توانست اولین واکسن هاری را بسازد. او همچنین توانست اکتشافات مختلفی در شیمی از جمله کریستال‌های نامتقارن را انجام دهد. توماس ادیسون توانست با اختراع لامپ به جهان نور ببخشد. کارل ویرستراس و تعدادی از ریاضی‌دانان توانستند آنالیز را مبتنی بر حساب کنند. برخی دیگر از دانشمندان مهم سدهٔ نوزدهم عبارت‌اند از: سیفلیس
عوامل زیادی بیماری سیفلیس را به عنوان یک بیماری که بتوان برای آن واکسن ساخت تبدیل می‌کند. از آنجایی که ترپونما پالیدیوم پاتوژنی انسانی است و در گونه‌های جانوری دیگر دیده نمی‌شود، با داشتن یک واکسن به راحتی می‌توان این بیماری را از بین برد. لازمه ساختن یک واکسن عوامل پیچیده‌ای هستند، از جمله اینکه واکسن باید توانایی جلوگیری از انتقال ترپونما پالیدیوم و همین‌طور HIV را داشته باشد. پژوهش‌هایی در زمینه ساخت واکسن برای این بیماری انجام شده‌است، اما هیچ‌یک از آن‌ها هنوز در صنعت داروسازی وارد نشده‌اند. واکسن آنسفالیت کنه‌ای
اولین واکسن علیه TBE در سال ۱۹۳۷ به بازار ارائه شد. این واکسن در فهرست داروهای ضروری سازمان جهانی بهداشت قرار دارد، که عبارت است از مهم‌ترین داروهای توصیه شده برای یک نظام سلامت پایه. در هر دوز این واکسن هزینه‌ای بین ۵۰ تا ۷۰ پوند انگلیس دارد. این واکسن در در ایالات متحده نیز در دسترس است. کوو ایران برکت
در ۲۹ دسامبر ۲۰۲۰، آزمایش‌های انسانی بر روی اولین نمونهٔ داخلی واکسن کووید-۱۹ در ایران آغاز شد. طبق گفته ستاد اجرایی فرمان امام، در صورت اینکه مراحل تست واکسن با موفقیت به پایان برسد، تولید واکسن توسط یکی از شرکت‌های تابع آن به نام شفا فارمد می‌تواند به ۱۲ میلیون دوز در ماه برسد. فناوری تولید این واکسن بر اساس واکسن غیرفعال است. به عبارت دیگر، «این واکسن از ویروس کرونایی ساخته شده‌است که توسط مواد شیمیایی ضعیف یا کشته شده‌است که شبیه به نحوهٔ ایمن‌سازی واکسن فلج اطفال است.» سارا گیلبرت (واکسن‌شناس)
گیلبرت از ابتدای دنیاگیری کووید ۱۹ درگیر ساخت واکسنی نو برای محافظت در برابر ویروس کرونا بوده‌است. او کار بر روی این واکسن را در کنار اندرو پولارد، ترزا لمبه، سندی داگلاس، کاترین گرین و آدریان هیل هدایت کرد. همانند کارهای قبلی وی، واکسن کووید ۱۹ از ناقل آدنوویروس استفاده می‌کند، که مایه تحریک پاسخ ایمنی در برابر پروتئین سنبله ویروس کرونا می‌شود. در آوریل ۲۰۲۰، گیلبرت در مورد روند ساخت با شبکه بی‌بی‌سی مصاحبه کرد. در همان ماه گزارش شد که گیلبرت می‌گوید واکسن وی می‌تواند تا سپتامبر ۲۰۲۰ در دسترس همه باشد گیلبرت برای پژوهش‌های واکسن‌شناسی در زمینه کووید ۱۹ در فهرست مجله "تایمز" برای "پژوهشگران مهم ماه می ۲۰۲۰" قرار گرفت. واکسن وبا
نخستین واکسن‌های ضد وبا در اواخر سدهٔ هجدهم میلادی برای مصرف انسانی تولید شدند که نخستین واکسن با استفاده گسترده بودند که در آزمایشگاه تولید شده بودند. واکسن کووید-۱۹ اسپوتنیک وی
تا ابتدای دسامبر ۲۰۲۰، شرکت‌های جنوریوم (که تحت نظارت فارم‌استاندارد است) و بینوفارم (که تحت نظارت سیستما هستند) شرکت‌ها گام-کووید-واک را در مقیاس وسیعی تولید کردند. پیش‌بینی می‌شود که این واکسن نیز توسط شرکت بایوکاد تولید شود. طبق رسانه‌های روسی، تأمین‌کنندگان ۵۰۰٬۰۰۰ واکسن را تا پایان دسامبر ۲۰۲۰ توزیع خواهند کرد. در ۱۰ دسامبر، معاون نخست‌وزیر تاتیانا گولیکووا اعلام کرد که تقریباً ۶٫۹ میلیون دوز واکسن اسپوتنیک ۵ قبل از پایان فوریه ۲۰۲۱ وارد گردش غیرنظامی در روسیه می‌شود. سرگئی سابیانین، شهردار مسکو اعلام کرد که «آر-فارم» مستقر در مسکو به تولیدکننده اصلی واکسن ویروس کرونا اسپوتنیک ۵ روسیه تبدیل خواهد شد. کارخانه با ظرفیت کامل، حداکثر ۱۰ میلیون دوز در ماه تولید خواهد کرد. بیماری ویروسی ابولا
نتایج اولیه آزمایش واکسن ابولا ' VSV-EBOV' که اداره بهداشت عمومی کانادا کار ساخت آن را برعهده دارد، نشان می‌دهد این واکسن مصونیت ۱۰۰درصدی ایجاد کرده‌است. این واکسن حاوی بخش کوچکی از ویروس ابولا و یک ویروس بی خطر دیگر است و تماس سیستم ایمنی با این ترکیب سبب می‌شود، این سیستم راه مقابله با ویروس ابولا را یاد بگیرد. آزمایش این واکسن در گینه انجام شد و هر از گاهی فرد مبتلا، اعضای خانواده، دوستان و همسایگان واکسینه می‌شدند تا یک حلقه پیشگیری در اطراف بیمار تشکیل شود. بین ماه‌های آوریل تا ژوئیه امسال حدود ۱۰۰ فرد مبتلا واکسینه شدند. ۲۰۱۴ نفر که در تماس نزدیک با مبتلایان بودند بلافاصله یا با فاصله سه هفته واکسینه شدند. هیچ‌کدام از این افراد به ابولا مبتلا نشدند. واکسن کووید-۱۹ اسپوتنیک وی
در ۲۱ ژانویه ۲۰۲۱، رئیس‌جمهور آرژانتین، آلبرتو فرناندز اولین رهبر آمریکای لاتین شد که از طریق اسپوتنیک ۵ که اخیراً تصویب شده، علیه این بیماری تلقیح شد. واکسن RTS,S
این واکسن تأیید شده‌است برای استفاده توسط آژانس دارویی اروپا (EMA) در ژوئن ۲۰۱۵، به عنوان اولین واکسن مالاریا دارای مجوز در جهان و همچنین اولین واکسن دارای مجوز برای استفاده در برابر هر نوع بیماری انگلی انسان است. در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۵، گروه مشاور استراتژیک و متخصصان در زمینه ایمن‌سازی (SAGE) و کمیته مشورتی سیاست مالاریا (MPAC) به‌طور مشترک اجرای آزمایشی این واکسن را در آفریقا توصیه کردند. این پروژه آزمایشی برای واکسیناسیون در ۲۳ آوریل ۲۰۱۹ در مالاوی، در ۳۰ آوریل ۲۰۱۹ در غنا و در ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۹ در کنیا آغاز شیوع شد. واکسن
ادوارد جنر (Edward Jenner) (تولد ۱۷ مه ۱۷۴۹ - مرگ ۲۶ ژانویه ۱۸۲۳) پزشک انگلیسی اولین کسی بود که کاربرد واقعی واکسیناسیون را کشف کرد. او را پدر ایمنی‌شناسی می‌دانند و گفته می‌شود کار او بیش از هر کس دیگری جان انسان‌ها را نجات داده‌است. وی پسری را در برابر بیماری آبلهٔ گاوی واکسینه کرد. این بیماری مانند بیماری آبله ولی کم‌خطرتر از آن است. پس از آنکه جنر میکروب بیماری را به آن پسر تزریق کرد چون واکسن آبلهٔ گاوی در وی مصونیت ایجاد نموده بود دیگر به بیماری آبله مبتلا نگردید. ایتو گنبوکو
ایتو گنبوکو (۱۱ فوریه ۱۸۰۱ – ۱۲ ژانویه ۱۸۷۱) جراح ژاپنی و متخصص رانگاکو بود که در اواخر دوره ادو و اوایل دوره میجی زندگی می کرد. او اولین کسی است که واکسیناسیون آبله گاوی را در ژاپن انجام داد که بین سالهای ۱۸۵۸ تا ۱۸۶۰ میلادی بود. واکسینیا
در تاریخ ۱ سپتامبر ۲۰۰۷، سازمان غذا و داروی آمریکا، (FDA) واکسن جدیدی با نام ACAM2000 را علیه آبله معرفی کرد. این واکسن می‌تواند در صورت نیاز به سرعت و در تعداد بالا تولید شود. وبا
واکسن وبا در ایران توسط دکتر آذر اندامی تولید شد. سرم (ایمنی‌زایی)
واکسن واکسن آنفلوانزا
در جریان دنیاگیری ۱۹۱۸ آنفلوانزا، «پزشکان هر چه می‌دانستند تلاش کردند، هر چه درباره‌اش شنیده بودند، از روش سنتی حجامت تا تجویز اکسیژن و ساخت واکسن‌ها و سرم‌های جدید (به‌ویژه بیشتر علیه آنچه امروزه به نام هموفیلوس آنفلوانزا شناخته‌می‌شود و در گذشته تصور می‌گردید که عامل بروز آنفلوانزا است و همچنین علیه چندین نوع نوموکوکسی را آزمودند. اما تنها یک روش، یعنی تزریق خون کسانی که از بیماری آنفلوآنزا جان سالم به‌در برده بودند به مبتلایان اخیرِ بیماری مؤثر بود». واکسن ناقل ویروسی
واکسن ناقل ویروسی (به انگلیسی: Viral vector vaccine) نوعی واکسن است که با استفاده از یک ناقل ویروسی، ترکیبات ژنتیکی تولیدکنندهٔ آنتی‌ژن‌های یک عامل بیماری‌زا مانند ویروس را به بدن میزبان وارد می‌کند. با ورود مواد ژنتیکی طراحی شده در این واکسن‌ها به بدن میزبان، تولید آنتی‌ژن‌های عامل بیماری‌زا آغاز شده و متعاقب آن، آنتی‌بادی‌های مورد نظر، در بدن میزبان تولید می‌شوند و بدن در مواجههٔ احتمالی با آن عامل بیماری‌زا در آینده مقاوم خواهد بود. ، شش واکسن ناقل ویروسی، حداقل در یک کشور مجوز استفاده دریافت کرده‌اند: چهار مورد واکسن کووید-۱۹ و دو مورد واکسن ابولا. واکسن فخرا
واکسن فخرا نام طرح یک واکسن ضد ویروس کووید ۱۹ است که طرح آن توسط وزارت دفاع جمهوری اسلامی ایران شکل گرفته است. در انتهای مهرماه اعلام شد که به علت نبود استقبال، تولید این واکسن متوقف می‌شود. اما طرح ادامه یافت و در اواخر دی ماه نخستین محموله واکسن تحویل وزارت بهداشت شد. واکسن کووید-۱۹ سینوفارم
در ماه نوامبر، چین برنامه تنظیم‌کنندهٔ سینوفارم را برای راه‌اندازی واکسن خود به بازارهای عمومی دریافت کرد. در تاریخ ۳۰ دسامبر، سینوفارم با تأیید مشروط از طرف اداره ملی داروهای پزشکی، اولین واکسن کووید-۱۹ تأیید شده برای به‌کارگیری عمومی در چین شد. در ماه فوریه، ماکائو نخستین ۱۰۰٬۰۰۰ دوز از ۴۰۰٬۰۰۰ دوز سفارش داده شده از سینوفارم را دریافت کرد. لقاح مصنوعی
لقاح مصنوعی برای اولین بار در دنیا در سال ۱۹۷۸ در انگلستان توسط دکتر رابرت ادواردز انجام شد که جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی را در سال ۲۰۱۰ برای وی به ارمغان آورد. لوئیزی براون، کودک حاصل از این لقاح در ۲۵ ژوئیه ۱۹۷۸ به دنیا آمد. از آن تاریخ تاکنون حدود ۵ میلیون کودک به این روش در دنیا متولد شده‌اند. گارداسیل
این واکسن، ساخت شرکت دارویی مرک اند کو.، اولین واکسن مورد تأیید اداره مواد غذایی و دارویی ایالات متحده آمریکا برای پیشگیری از سرطان گردن رحم است. ویروس پاپیلوم انسانی عامل ایجاد سرطان گردن رحم است. واکسن گارداسیل، از آلوده شدن فرد به ویروس پاپیلومای انسانی و در نتیجه ابتلا به سرطان دهانه رحم جلوگیری می‌کند. مؤسسه ملی سرطان در آمریکا اعلام داشت که اثربخشی واکسن‌های ضد ویروس اچ‌پی‌وی نزدیک به ۱۰۰٪ بوده و تزریق گسترده آن در سرتاسر جهان، به‌طور بالقوه منجر به کاهش ۹۰ درصدی بروز سرطان دهانه رحم خواهد شد. مؤسسه ملی سرطان همچنین توصیه کرده که تزریق این واکسن‌ها، با غربالگری‌های رایج سرطان دهانهٔ رحم (پاپ اسمیر و غیره) همراه باشد. تزریق برای افراد با آلرژی به مخمر، خانم‌های باردار، کودکان زیر ۹ سال و کسانی که ضعف سیستم ایمنی دارند ممنوع است. زمان تزریق برای دختران ۹ تا ۲۶ سال و زمان تزریق برای پسران ۹ تا ۲۱ سال می‌باشد. در مورد واکسن گارداسیل ۹ تجویز ان در زنان تا سن ۴۵ سالگی هم مؤثر شناخته شده‌است واکسن گارداسیل چهارگانه در ایران موجود است ولی متأسفانه واکسن گارداسیل ۹ که علیه نه تایپ ویروس مؤثر است در ایران موجود نیست. واکسن آنفلوانزا
واکسیناسیون علیه آنفلوانزا در دههٔ ۱۹۳۰ میلادی آغاز شد و تا سال ۱۹۴۵ میلادی در سطح وسیعی در دسترس مردم آمریکا قرار گرفت. این واکسن یکی از داروهای ضروری سازمان جهانی بهداشت - بی‌خطرترین و مؤثرترین داروی مورد نیاز سیستم بهداشت و سلامت – است. قیمت فروش عمدهٔ آن در سال ۲۰۱۴ در کشورهای در حال توسعه، ۵٫۲۵ دلار به ازای هر دوز است. در سال ۲۰۱۵ در ایالات متحده آمریکا قیمت هر دوز کمتر از ۲۵ دلار بود. کزاز
برای اولین بار در تاریخ بقراط در سدهٔ پنجم پیش از میلاد این بیماری را توصیف کرده‌است اما علت این بیماری در سال ۱۸۸۴ برای اولین بار توسط دانشمندان دانشگاه تورین مشخص شد. واکسن کزاز در سال ۱۹۲۴ ساخته شد. واکسن
واکسن را اینگونه می‌سازند: نخست حیوانی را عمداً دچار بیماری مورد نظر می‌کنند. سپس ویروس آن بیماری را از بدن آن حیوان جدا می‌کنند. مجدداً این ویروس را به حیوانی دیگر تزریق می‌کنند و پس از بیمار شدنش، باز ویروس را از بدنش جدا می‌سازند. آنقدر این عمل را تکرار می‌کنند تا به قدری ویروس ضعیف گردد که اگر آنرا به بدن انسانی تزریق کنند نه تنها او را بیمار نکند، بلکه برایش مصونیت هم پدیدآورد. راه دیگر واکسن سازی این است که آن را از ویروس‌های مرده یا غیرفعال به دست می‌آورند، با تزریق این نوع واکسن بدن مشغول ساختن پادتن (آنتی‌بادی) می‌شود و خود را آماده دفاع در برابر میکروب اصلی می‌کند. برای بیماری خواب و آنفلوانزا از این روش استفاده می‌کنند. بالاخره گاهی هم خود ویروس را بی آنکه ضعیفش گردانند از راه پوست به بدن تزریق می‌کنند. در چنین شرایطی چون ویروس از راه غیرطبیعی وارد بدن شده‌است، در بدن مصونیت ایجاد می‌کند. واکسن کووید-۱۹ فایزر–بیوان‌تک
واکسن کووید-۱۹ فایزر–بیواِن‌تِک با کد BNT162b2 که بیشتر به‌عنوان واکسن کووید-۱۹ فایزر شناخته می‌شود، یک واکسن mRNA جهت پیشگیری از بیماری کووید-۱۹ است. این واکسن توسط شرکت آلمانی بیوان‌تک توسعه داده شده و توسط شرکت آمریکایی فایزر با نام تجاری Comirnaty تولید و توزیع شده‌است. این واکسن همچنین با همکاری و مشارکت شرکت بیوان‌تک و شرکت چینی داروسازی فوسان، با نام واکسن کووید-۱۹ فوسان–بیوان‌تک نیز تولید می‌شود. واکسن دی‌ان‌ای
دی‌ان‌ای واکسن‌ها، نوعی واکسن هستند که با ترافرست بخش کدکنندهٔ آنتی‌ژن مربوط به یک عامل عفونی به درون سلول‌ها، باعث تحریک دستگاه ایمنی میزبان علیه آن می‌گردند. این واکسن‌ها متشکل از یک پلاسمید بوده که از طریق روش‌های مهندسی ژنتیک، طراحی و ساخته شده‌است. این پلاسمید، به‌طور مستقیم به درون سلول‌ها تزریق شده و آن سلول‌ها قادر به تولید آنتی‌ژن‌های عوامل عفونی مورد نظر، شامل ویروس‌ها، باکتری‌ها و انگل‌ها خواهند شد. سازمان بهداشت جهانی واژه واکسن‌های اسید نوکلئیک را برای این نوع از واکسن‌ها پیشنهاد کرده و آن را به عنوان سومین انقلاب در علم واکسیناسیون معرفی نموده‌است. چندین واکسن دی‌ان‌ای برای استفاده در دامپزشکی، مورد آزمایش قرار گرفته‌اند که تزریق برخی از آن‌ها منجر به ایجاد ایمنی در حیوانات مورد آزمایش شد و در برخی از موارد نیز، تأثیرات مثبتی مشاهده نشد. بررسی‌هایی برای ایجاد ایمنی در برابر بیماری‌های عفونی و همچنین ایمنی در برابر سرطان، در انسان، از طریق دی‌ان‌ای واکسن‌ها در حال انجام است. مقامات کشور هند، طی دنیاگیری کووید-۱۹، در ماه اوت ۲۰۲۱، مجوزی اضطراری برای استفاده از واکسن ZyCoV-D صادر کردند. این واکسن، تولیدشده در شرکت کادیلا، نخستین دی‌ان‌ای واکسن تاییدشده برای مصرف انسانی است. واکسن اچ‌آی‌وی
در فوریه سال ۲۰۲۱ محقق‌های مؤسسه پژوهشی اسکریپس اعلام کردند آزمایش اولین واکسن جدید اچ آی وی که سیستم ایمنی بدن را برای ایجاد پادتن‌های قدرتمند تحریک می‌کند، با موفقیت انجام شد. این واکسن ضد اچ‌آی‌وی در اولین مرحله با تولید آنتی‌بادی‌ها یا پادتن‌های کاملاً خنثی کننده، سیستم ایمنی بدن را آماده می‌کند. این واکسن جدید در اولین آزمایش بالینی خود توانسته‌است تولید سلول‌های ایمنی نادر را تحریک کند، سپس روند ایجاد آنتی‌بادی برای مبارزه با ویروس آغاز می‌کند. این پاسخ در ۹۷ درصد از آزمایش شوندگان در این آزمایش بالینی دیده شده‌است. پژوهشگرها خاطرنشان کردند که این نه تنها خبر خوبی برای ادامه جستجوی واکسن علیه اچ‌آی‌وی است، بلکه خبر خوبی برای مبارزه با ویروس‌های سریع جهش یافته نیز هست. پروفسور ویلیام شیف ایمونولوژیست مؤسسه "Scripps Research" و مدیر اجرایی طراحی واکسن در سازمان "IAVI" که آزمایشگاه وی این واکسن را تولید کرده‌است، می‌گوید: ما و دیگران سال‌ها پیش فرض کردیم که برای تحریک bnAbها باید این فرایند را با تحریک سلول‌های B مناسب آغاز کرد –سلول‌هایی که ویژگی‌های خاصی دارند و به آن‌ها امکان می‌دهد به سلول‌های ترشح کننده bnAb تبدیل شوند. وی افزود: برای دریافت پاسخ آنتی‌بادی مناسب، ابتدا باید سلول‌های B مناسب را آماده کنیم. داده‌های این آزمایش توانایی ایمونوژن واکسن را برای انجام این کار تأیید می‌کند. پژوهشگرها دو آزمایش بالینی با مجموع ۴۸ داوطلب بزرگسال سالم انجام دادند. شرکت کنندگان یا دارونما یا دو دوز از این واکسن را دریافت کردند. این اولین مرحله از آزمایش‌های چند مرحله‌ای تأیید این واکسن است که در جهت استخراج انواع مختلف bnAbها و با هدف نهایی متوقف کردن ویروس اچ‌آی‌وی به‌طور کامل کار می‌کند. محققان در آزمایش‌ها پیش از این، واکسن خود را روی ۱۲ خرگوش آزمایش کردند که نتایج آن مثبت بود. این تیم به سرعت فهمید که این واکسن بسیار مؤثرتر از سایر واکسن‌های موجود است، چرا که پنج خرگوش موفق به تولید آنتی‌بادی‌هایی شدند که می‌تواند تعدادی از ایزوله‌های HIV را خنثی کند. ایزوله ویروسی است که توسط یک فرد آلوده یا حیوان حمل می‌شود، نه وقتی که در آزمایشگاه رشد می‌کند. این یافته‌ها در تاریخ ۳ فوریه در کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های ایدز به اشتراک گذاشته شد. این پژوهش‌ها زمینه را برای انجام آزمایش‌های بالینی بیشتر فراهم می‌کند که می‌توانند این روش را تصفیه کنند و گسترش دهند و در نهایت منجر به آماده شدن یک واکسن مؤثر علیه ویروس اچ‌آی‌وی شود. والدمار هافکین
سومین همه‌گیری جهانی طاعون در سال ۱۸۹۴ از یون‌نان چین آغاز شد. این بیماری از طریق هنگ کنگ به بمبئی رسید. نخستین مورد طاعون در بمبئی در سپتامبر ۱۸۹۶ در یک اسکله این شهر پیدا شد. اما دولت بریتانیا به دلیل اهمیت تجاری این بندر، در آغاز تلاش کرد شدت همه‌گیری را کم‌اهمیت جلوه دهد. اما بیماری به سرعت در زاغه‌های پرجمعیت بمبئی پخش شد. دولت هند برای درمان بیماری به هافکین روی آورد. هافکین به بمبئی رفت و در یک آزمایشگاه کوچک و دستیارانی آموزش‌ندیده، به ساخت واکسن پرداخت. در دسامبر ۱۸۹۶ هافکین با آزمایش واکسن خود روی خرگوش توانست واکسن طاعون را بیابد. او در ۱۰ ژانویه سال ۱۸۹۷ واکسن را به خودش تزریق کرد. در آغاز دچار تب شدید شد ولی پس از چند روز حالش خوب شد. آزمایش موفقیت‌آمیز واکسن روی زندانیان یک زندان باعث باعث تسریع تولید و آزمایش واکسن شد و هافکین از آزمایشگاه کوچک به یک خانه متعلق به دولت و سپس به یک عمارت بزرگ منتقل شد. در عرض یک سال صدها هزار نفر از واکسن هافکین استفاده کردند و از بیماری نجات یافتند. به دنبال این پیروزی، ملکه ویکتوریا به او لقب شوالیه داد و هافکین در دسامبر ۱۹۰۱ رئیس آزمایشگاه پژوهش‌های طاعون در خانه دولت در محله پارِل در بمبئی شد. در این خانه، او امکانات تازه و ۵۳ کارمند در اختیار داشت. پاستوکووک
به نوشته ایرنا، محققان ایرانی و کوبایی در حال باز طراحی این واکسن برای مقابله با سویه امیکرون هستند. این واکسن تنها واکسن ایرانی است که مطالعات آن در دو کشور (ایران و کوبا) انجام شده‌است و در ۴ کشور (ایران، کوبا، نیکاراگوئه و ونزوئلا) مجوز مصرف دارد. برای تولید این واکسن در کشورها غنا و آرژانتین نیز برنامه ریزی هایی انجام شده است. فرانکلین دلانو روزولت
از جمله اقدامات بنیاد، تعریف پروژه‌ای در سال ۱۹۴۸ برای جوناس سالک برای بررسی ویروس فلج اطفال بود. ادامه تحقیقات سالک، منجر به کشف واکسن فلج اطفال شد. بیماری عفونی (تخصص پزشکی)
ادوارد جنر، جوناس سالک و آلبرت سابین با تولید واکسن‌های مؤثر آبله و فلج اطفال، منجر به ریشه‌کنی آبله و حذف فلج در دنیا گردیدند. الکساندر فلمینگ با کشف پنی سیلین، نخستین آنتی‌بیوتیک مؤثر و گرهارد دماک نیز سولفونامیدها نخستین داروی ضد میکروبی وسیع‌الطیف سنتتیک را کشف کرد. دی‌ان‌ای
نوکلئیک اسیدها برای نخستین بار در زمستان ۱۸۶۹ توسط دانشمند سوئیسی به نام فردریش میشر کشف شد. میشر ترکیبات سفید رنگی را از هستهٔ گلوبول‌های سفید انسان و خون ماهی استخراج کرد که مقدار نیتروژن و فسفات در آن باعث شد میشر گروه جدیدی از مواد آلی را با نام نوکلئیک اسیدها بنیان‌گذاری کند. سپس فردریک گریفیت در آزمایشی موسوم به آزمایش گریفیت به‌طور اتفاقی پی برد صفات و ویژگی‌ها می‌توانند از یک باکتری (سلولی) به باکتری (سلولی) دیگری انتقال یابند (اثبات وجود و انتقال مادهٔ وراثتی از سلولی به سلول دیگر). کان‌سینو
پژوهشگران چینی قصد دارند از این واکسن کرونا که ساخت شرکت «کان‌سینو بایولوجیکز» است، به‌عنوان واکسن یادآور نیز برای افرادی که قبلاً سایر واکسن‌ها را دریافت کرده‌بودند، استفاده کنند. واکسن آنفلوانزا
در سال ۱۹۳۱، امکان رشد ویروس، در جنین موجود در تخم‌مرغ توسط ارنست ویلیام گودپاسچر و همکارانش در دانشگاه وندربیلت گزارش شد. چند دانشمند دیگر نظیر توماس فرانسیس، جوناس سالک، ویلسون اسمیت و فرانک مک‌فارلن بارنت از این روش استفاده کردند تا ویروس آنفلوآنزا را در درون تخم‌مرغ کشت دهند و بدین سان، نخستین نمونه‌های تجربی واکسن آنفلوآنزا ساخته شد. در دههٔ ۴۰ میلادی، ارتش آمریکا نخستین نمونهٔ قابل تأیید واکسن آنفلوانزا با ویروس غیرفعال (کشته‌شده) را ساخت که در جریان جنگ جهانی دوم مورد استفاده قرار گرفت. از تخم‌مرغ همچنان برای کشت ویروس و تولید واکسن آنفلوانزا استفاده می‌شود، اما روش‌های خالص‌سازی ویروس و واکسن با تکنولوژی روز بهبود یافته و توانسته‌اند پروتئین‌های حساسیت‌زای تخم‌مرغ و واکنش‌های آلرژیک ناشی از آن را، به‌حداقل برسانند. در سال ۲۰۱۲، سازمان غذا و داروی آمریکا، واکسن‌های تولیدشده با استفاده از روش‌های کشت ویروس در درون سلول و همچنین دی‌ان‌ای نوترکیب را تأیید کرد. واکسن سل
بیلیهٔ کالمِت و گِرَن یا به‌اختصار، ب.ث.ژ.، تنها واکسن برضد بیماری سل است که از بیلیهٔ ضعیف‌شدهٔ بیماری سل گاوی به‌دست می‌آید. نام واکسن برگرفته از نام دو کاشف واکسن، آلبر کالمت، پزشک و کامی گرن، دامپزشک فرانسوی است. پروژه ساخت واکسن توسط این دو دانشمند از سال ۱۹۰۵ شروع شد و سرانجام پس از ۱۶ سال و انجام ۲۳۰ پاساژ به دوز ایمنی دهنده انسانی دست پیدا کردند. بیلیه‌های تزریق شونده در زیر پوست انسان٬ به اندازهٔ کافی شبیه به اجداد وحشی خود بوده و پی‌آمد آن قادر به ایجاد مقداری ایمنی در برابر بیماری سل انسان هستند. "واکسن ب.ث.ژ" می‌تواند از هیچ تا ۸۰٪ در پیشگیری سل و برای یک دورهٔ پانزده‌ساله مؤثر باشد. بااین‌حال، قدرت اثر و محافظتی این واکسن، به نظر می‌رسد با توجه به جغرافیای انسانی و نیز آزمایشگاهی که در آن واکسن ساخته شده است٬ متفاوت باشد. جان اندرز
جان فرانکلین اندرز (۱۰ فوریه ۱۸۹۷ - ۸ سپتامبر ۱۹۸۵) دانشمند و پژوهشگر زیست‌پزشکی و برنده جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی سال ۱۹۵۴ بود. از وی به عنوان "پدر واکسن مدرن" یاد می‌شود. ادوارد جنر
هرچند در سال‌های قبل نیز کارهای پراکنده‌ای در خصوص واکسن انجام شده بود، ولی اولین بار وی در ۱۴ می ۱۷۹۶ پسری هشت‌ساله به نام جیمز فیلیپ (پسر باغبانشان) را در برابر بیماری آبلهٔ گاوی واکسینه کرد. این بیماری مانند بیماری آبله ولی کم‌خطرتر از آن است. پس از آنکه جنر میکروب بیماری آبله را به آن پسر تزریق کرد، چون واکسن آبلهٔ گاوی در وی مصونیت ایجاد کرده بود، به بیماری آبله مبتلا نگردید. واکسن سل
واکسن ب‌ث‌ژ برای اولین بار در سال ۱۹۲۱ مورد استفاده پزشکی قرار گرفت. این واکسن در فهرست داروهای ضروری سازمان جهانی بهداشت قرار دار که عبارت است از مهم‌ترین داروهای مورد نیاز در یک نظام سلامت پایه. طاعون گاوی
در حدود ۳۰۰سال از شناسائی آن می‌گذرد. در گذشته عامل تلفات عمده در دام‌های اهلی و وحشی بوده و شیوع آن به صورت پاندمی (واگیری جهانی) در گذشته عامل بروز قحطی و گرسنگی در نقاط مختلف جهان بخصوص آفریقا و آسیا محسوب می‌گردید. والتر پلورایت واکسن این بیماری را کشف کرد. طاعون گاوی اول بار در سال ۱۹۲۴میلادی برابر با سال ۱۳۰۳ از مرزهای غربی وارد ایران شده و شیوع یافت واستان‌های آذربایجان و مناطق شمالی کشور را در بر گرفت. جان هانتر (جراح)
جان هانتر (زاده ۱۳ فوریه ۱۷۲۸ –درگذشته ۱۶ اکتبر ۱۷۹۳)، جراح اسکاتلندی ، یکی از شناخته شده‌ترین دانشمندان و جراحان روزگار خود بود.او از اولین طرفداران مشاهدهٔ دقیق و روش علمی در پزشکی بود.او معلم،دوست و همیار ادوارد جنر،مخترع واکسن آبله بود.همسرش اَن هانتر (هوم،نام دوران دوشیزگی) شاعر متوسطی بود که یوزف هایدن برای تعدادی از اشعارش آهنگ ساخته است. واکسن آران‌ای
به‌کارگیری واکسن‌های RNA به آغاز دهه ۱۹۹۰ برمی‌گردد. نمایش آزمایشگاهی mRNA در حیوانات نخستین بار در سال ۱۹۹۰ گزارش شد و مدتی کوتاهی پس از آن به‌عنوان واکسیناسیون استفاده شد. در سال ۱۹۹۳ مارتینون نشان داد که RNA کپسول شده با لیپوزوم می‌تواند سلول‌های T را در بدن تحریک کند و در سال ۱۹۹۴ زوو و برگلوند نخستین شواهد مبنی بر به‌کارگیری RNA به‌عنوان واکسن برای برانگیختن پاسخ ایمنی هومورال و سلولی دربرابر پاتوژن را منتشر کردند. کوواکس
بسیاری از کشورهایی که از کوواکس بهره‌مند می‌شوند، «ظرفیت نظارتی محدود» دارند و به مجوزهای سازمان جهانی بهداشت نیاز دارند. در اوایل سال ۲۰۲۱، سازمان جهانی بهداشت در حال بررسی ۱۱ واکسن احتمالی کووید-۱۹ برای فهرست استفاده اضطراری خود (EUL) بود. نخستین واکسنی که این سازمان برای فهرست خود مجاز کرد، واکسن کووید-۱۹ فایزر–بیوان‌تک در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۰ بود - یک واکسن RNA که توسط بیوان‌تک با همکاری شرکت آمریکایی فایزر و همچنین شرکت چینی فوسان تولید شده‌است و با نام تجاری کومیرناتی فروخته می‌شود. ارنست ویلیام گودپاسچر
او درک علمی دانشمندان را در زمینهٔ بیماری‌زایی برخی بیماری‌های عفونی، انگلی، ریکتزیایی و ویروسی توسعه و ارتقا داد. وی به همراه همکارانش در دانشگاه وندربیلت، روش‌هایی ابداع کردند توسط آنها می‌توان ویروس‌ها و ریکتزیا را در درون رویان مرغ رشد داد و تخم مرغ را بارور ساخت. این روش‌ها سبب شدند تا دانشمندان بتوانند واکسن‌های آنفلوآنزا، آبله‌مرغان، آبله، تب زرد، تیفوس، تب منقوط کوه‌های راکی و برخی واکسن‌های دیگر را بسازند. وی همچنین نخستین کسی بود که نشانگان گودپاسچر را توصیف کرد. گاستروانتریت
در سال ۲۰۰۹ میلادی سازمان بهداشت جهانی توصیه داشت تا همه کودکان در سرتاسر جهان با واکسن روتاویروس هم به خاطر تأثیر آن و هم به خاطر امنیت آن واکسینه شوند. تاکنون دو نوع واکسن روتاویروس به تولید تجاری رسیده‌اند و چند نوع دیگر در دست تولید می‌باشند. در آفریقا و آسیا این واکسن‌ها موفق شدند تا بیماری‌های حاد شایع در نوزادان را کاهش دهند همچنین کشورهایی که برنامه‌های ایمنی‌سازی ملی را به درستی انجام داده‌اند شاهد کاهش میزان بروز و شدت این بیماری بوده‌اند. این واکسن همچنین قادر است با کاهش میزان دفعات بروز عفونت‌های چرخشی از بروز بیماری در کودکانی که واکسینه نشده‌اند جلوگیری کند. از سال ۲۰۰۰ میلادی، اجرای برنامه واکسینه‌سازی روتاویروس در ایالات متحده به‌طور عمده‌ای تعداد موارد اسهال را تا ۸۰٪ کاهش داده‌است. اولین دوز واکسین می‌بایست به نوزادانی که بین ۶ تا ۱۵ هفته از تولدشان می‌گذرد تزریق شود. مشخص شد که میزان تأثیرگذاری واکسن خوراکی وبا پس از گذشت ۲ سال به ۵۰–۶۰٪ می‌رسد. واکسن کووید-۱۹ اسپوتنیک وی
در طی آزمایش‌های بالینی، ۳۸ شرکت‌کننده‌ای که یک یا دو دوز واکسن گام-کووید-واک را دریافت کرده‌اند، آنتی‌بادی علیه پروتئین سنبله کروناویروس سندرم حاد تنفسی ۲ تولید کرده‌اند، از جمله آنتی‌بادی‌های خنثی‌کننده قوی که ذرات ویروسی را غیرفعال می‌کنند. در ۱۱ اوت ۲۰۲۰، وزیر بهداشت روسیه میخائیل موراشکو در جلسه توجیهی دولت با مشارکت رئیس‌جمهور ولادیمیر پوتین تصویب قانونی مقررات واکسن را برای استفاده گسترده اعلام کرد. ثبت دولتی واکسن با توجه به مصوبه دولت فدراسیون روسیه «مشروط» با اقدامات پس از بازاریابی انجام شد. در گواهی ثبت واکسن آمده‌است که تا ۱ ژانویه ۲۰۲۱ نمی‌توان از آن به‌طور گسترده در روسیه استفاده کرد و پیش از آن ممکن است در اختیار «تعداد کمی از شهروندان از گروه‌های آسیب‌پذیر» مانند پرسنل پزشکی و افراد مسن قرار گیرد. مجوز تحت شماره ثبت ЛП-۰۰۶۳۹۵ در ۱۱ اوت توسط وزارت بهداشت روسیه صادر شد. اگرچه این اعلامیه حتی قبل از ورود داوطلب واکسن به آزمایش‌های فاز ۳ اعلام شده‌بود، عمل مجوز بازاریابی «در شرایط» در کشورهای دیگر نیز وجود دارد. در تاریخ ۲۶ اوت، گواهی شماره ЛП-۰۰۶۴۲۳ برای فرمول لیوفیلیزه «گام-کووید-واک-لیو» صادر شد. جاسینتو کانویت
جاسینتو کانویت گارسیا ،(زاده ۱۱ سپتامبر ۱۹۱۳ - درگدشته ۱۲ مه ۲۰۱۴) پزشک و دانشمند ونزوئلایی بود؛ که به خاطر توسعه واکسنی برای مبارزه با جذام و پژوهش‌هایش برای معالجه انواع سرطان شناخته شده است. او نقش مهمی در تأسیس مؤسسه ملی بیومدیکال ونزوئلا داشت و شغل‌های زیادی مربوط به جذام داشت. از بین افتخارات بسیار کنویت به خاطر کارش روی جذام و بیماریهای گرمسیری گرفتن جایزه شاهزاده آستوریاس اسپانیا در رده تحقیقات علمی و تکنیکی و مدال لژیون دونور فرانسه بود. در سال ۱۹۸۸، به خاطر واکسن ضد-جذام تجربی‌اش از سوی دولت ونزولا برای جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی معرفی شد اما موفق به دریافت جایزه نگردید. این واکسن به صورت مخلوط با واکسن ب‌ث‌ژ آزمایش شد، اما اثر آن بیش از واکسن واکسن ب‌ث‌ژ به تنهایی نبود. عادل محمود
عادل محمود ( – ) پزشک مصری-آمریکایی و استاد دانشگاه بود که بر روی توسعه واکسن پاپیلوما ویروس انسانی نظارت داشت و به عنوان یکی از سازندگان واکسن در عصر حاضر شناخته می‌شود. آبله‌مرغان
در ابتدای سال‌های ۱۹۷۰ در کشور ژاپن واکسنی به نام Varivax تولید شد که به‌طور مرتب از سال ۱۹۸۶ در ژاپن و از سال ۱۹۹۵ در آمریکا استفاده می‌شود که نتایج آن، مثبت بوده‌است. پس از استفاده انبوه این واکسن در این دو کشور شیوع بیماری آبله مرغان، چه در افراد واکسینه و چه در افرادی که واکسن را دریافت نکرده‌اند، به‌طور چشمگیری کاهش یافت. این واکسن در ایران موجود نمی‌باشد. ستاد اجرایی فرمان امام
این ستاد واکسن کرونا تولید کرده‌است و این واکسن [[کووایران برکت]] نام دارد. به گفته محمد مخبر، رئیس ستاد اجرایی فرمان امام، واکسن ایرانی ساخته شده توسط همکاران دارویی ستاد با موفقیت تست حیوانی خود را پشت سر گذاشته و اکنون در مرحله تزریق انسانی فعالیت می‌نماید.شرکت نفتی وابسته به ستاد اجرایی فرمان امام یکی از هشت شرکت ایرانی است که وزارت نفت صلاحیت آن را برای فعالیت اکتشاف نفتی و تولید، تأیید کرده‌است. ویروس
در اوایل قرن بیستم دانشمندی انگلیسی به نام فردریک توارت ویروس‌هایی را کشف کرد که باکتری‌ها را آلوده می‌کنند. این ویروس‌ها باکتریوفاژ یا اختصاراً فاژ نام گرفتند. دانشمندان قصد داشتند با استفاده از این ویروس‌ها باکتری‌های وبا و تیفوس را از بین ببرد اما با کشف پنی سیلین این موضوع به فراموشی سپرده شد. در سال‌های اخیر، ایجاد مقاومت آنتی‌بیوتیکی در باکتری‌ها باعث شده‌است که استفاده از فاژها جهت مقابله با بیماری‌های باکتریایی دوباره مطرح شود. واکسن کزاز
آنتی سرم کزاز در سال ۱۸۹۰ با تأثیری برای چند هفته ساخته شد. واکسن کزاز در سال ۱۹۲۷ برای اولین بار تهیه گردید و برای سربازان در جنگ جهانی دوم استفاده شد. استفاده از آن منجر به ۹۵٪ کاهش در نرخ کزاز گردید. این دارو در فهرست داروهای ضروری سازمان جهانی بهداشت قرار دارد که عبارت است از مهم‌ترین داروهای مورد نیاز در یک نظام سلامت پایه. هزینه عمده فروشی آن بین ۰٫۱۷ تا ۰٫۶۵ دلار در هر دوز می‌باشد (ارقام سال ۲۰۱۴). در ایالات متحده یک دوره واکسن کزاز بین ۲۵ و ۵۰ دلار است. واکسن آران‌ای
به‌کارگیری RNA به‌عنوان ابزاری برای واکسن در دهه ۱۹۹۰ به‌صورت mRNA خود تقویت کننده کشف شد. دو دسته اصلی واکسن‌های mRNA غیرتقویت‌کننده (حامل‌های ویروسی مرسوم) و mRNA خودتقویت‌کننده مولکولی (حامل‌های غیر ویروسی) هستند. وقتی mRNA به‌صورت غیرویروسی منتقل می‌شود، وارد سیتوپلاسم سلول شده و می‌تواند پروتئین آنتی ژنیک را تقویت و بیان کند. انستیتو پاستور
تولید واکسن و ابزارهای تشخیصی سارا گیلبرت (واکسن‌شناس)
سارا کاترین گیلبرت (زاده آوریل ۱۹۶۲) واکسن‌شناس و استاد واکسن‌شناسی در دانشگاه آکسفورد و از بنیانگذاران شرکت واکسی‌تک (Vaccitech) است. گیلبرت در زمینه ساخت واکسن آنفلوانزا و پاتوژن‌های ویروسی نوظهور سررشته دارد. وی ساخت و آزمایش واکسن آنفلوانزای جهانی را که در سال ۲۰۱۱ آزمایش‌های بالینی را پشت سر گذاشت، هدایت کرد. در ۳۰ دسامبر سال ۲۰۲۰، واکسن کووید ۱۹ که او با همکاری گروه واکسن آکسفورد ساختند، برای استفاده در انگلستان تأیید شد. واکسن آنسفالیت کنه‌ای
اولین واکسن علیه TBE در سال ۱۹۳۷ در مغز موش آماده شد. حدود ۲۰ سال بعد واکسن TBE به دست آمده از کشت سلولی (فیبروبلاست جنین جوجه سلول) توسعه داده شد و برای واکسیناسیون فعال در انسان در اتحاد جماهیر شوروی سابق مورد استفاده قرار گرفت. بعدها، یک واکسن ویروس غیرفعال و خالص شده توسعه داده شد که ثابت شده‌است نسبت به واکسن‌های پیشین ایمنی زایی بالاتری دارد. بنیاد برکت
با شیوع اپیدمی کووید ۱۹ یا همان کرونا ویروس در ایران تحقیقات محلی و مشترک با سایر کشورها آغاز شد. گروه دارویی برکت توانست اولین واکسن بومی و داخلی را در دی ماه ۱۳۹۹ به نفرات داوطلب تزریق کند. به گفته جهانپور، رئیس مرکز روابط عمومی وزارت بهداشت: «تحقیقات این واکسن در گروه دارویی برکت انجام شد.» نام این واکسن «کوو ایران برکت» است. به گفته مسئول تیم تولید واکسنِ ایرانی، آزمایش‌ها بیانگر نتیجه‌بخشی این واکسن در خنثی‌سازی ویروس جهش یافته کرونای انگلیسی است. این واکسن پس از طی نمودن فاز ۲ و ۳ مطالعات بالینی، اکنون به فاز نهایی خود رسیده‌است. در پایان، خبر مجوز مصرف این واکسن در تاریخ ۲۳ خرداد ۱۴۰۰ توسط وزیر بهداشت اعلام گردید. مهدی قدسی
مهدی قدسی (زاده سال ۱۲۷۹ در تهران،وفات ۱۳۷۰) پایه‌گذار تولید واکسن سل یا ب ث ژ در ایران است. فعالیت‌های نامبرده در طول حیات عبارت اند از ریاست بیمارستان وزیری رئیس اداره قرنطینه خرمشهر معاون وزیر بهداری در کابینه دکتر مصدق(۱۳۳۲) رئیس انستیتو پاستور ایران (۱۳۴۱ تا ۴۸). وی از همکاران مارسل بالتازار بوده است. واکسن کووید-۱۹ فایزر–بیوان‌تک
دولت انگلستان، نخستین دولتی بود که واکسن کرونا شرکت فایزر و بایونتک را تأیید کرد. هاله حامدی‌فر
در خرداد ۱۴۰۰، هاله حامدی‌فر در مصاحبه‌ای از دریافت مجوز آغاز فاز ۲ مطالعات بالینی برای واکسن کرونا با نام تجاری اسپایکوژن توسط کمیته اخلاق وزارت بهداشت خبر داد. این واکسن با تکنولوژی پروتئین نوترکیب توسط شرکت سیناژن و در همکاری با شرکت استرالیایی Vaxine تولید شده است. واکسن کووید-۱۹ اسپوتنیک وی
واکسن را می‌توان به‌صورت منجمد (دمای ذخیره‌سازی −۱۸ درجه سانتیگراد یا ۰ درجه فارنهایت) و خشک‌کردن انجمادی ("گام-کووید-واک-لیو"، دمای ذخیره‌سازی ۲–۸ درجه سانتیگراد یا ۳۶–۴۶ درجه فارنهایت) فرم‌های مقدار مصرف فرموله کرد. اولین فرمولاسیون برای استفاده در مقیاس بزرگ تهیه شده‌است، ساخت آن ارزان‌تر و آسان‌تر است. تولید فرمولاسیون لیوفیلیزه به زمان و منابع بسیار بیشتری نیاز دارد، اگرچه برای ذخیره‌سازی و حمل و نقل راحت‌تر است. گام-کووید-واک-لیو مخصوصاً برای انتقال واکسن به مناطق صعب‌العبور روسیه ساخته شده‌است. رئیس مؤسسهٔ تحقیقات گامالیا الکساندر گینزبورگ تخمین می‌زند که واکسینه کردن اکثر قریب به اتفاق جمعیت روسیه، با فرض کافی بودن منابع داخل کشور ۹–۱۲ ماه طول خواهد کشید. پروتئین اسپایک کروناویروس
در پاسخ به دنیاگیری کووید-۱۹، تعدادی از واکسن‌های کووید-۱۹ با استفاده از فناوری‌های مختلف، از جمله واکسن‌های mRNA و واکسن‌های ناقل ویروسی ساخته شده‌اند. بیشتر توسعه واکسن پروتئین اسپایک را هدف قرار داده‌است. تب دنگی
دانشمندان به کار بر روی واکسنی برای محافظت افراد در برابر هر چهار نوع دنگی ادامه می‌دهند. برخی دانشمندان نگران هستند که واکسن ممکن است از طریق افزایش وابستگی به پادتن (ADE) موجب افزایش خطر بیماری وخیم شود. بهترین واکسن احتمالی، چند ویژگی متفاوت خواهد داشت. اول این‌که ایمن خواهد بود. دوم این‌که پس از یک یا دو تزریق تأثیر خواهد گذاشت. سوم این‌که در برابر تمام انواع ویروس دنگی محافظت خواهد کرد. چهارم این‌که موجب افزایش وابستگی به پادتن نمی‌شود. پنجم این‌که حمل و نگهداری آن آسان خواهد بود. ششم این‌که کم هزینه و به‌صرفه خواهد بود. تا سال ۲۰۰۹ تعدادی واکسن آزمایش شده‌اند. دانشمندان امیدوارند که اولین واکسن (یا واکسن‌ها) تا سال ۲۰۱۵ برای مصرف عموم آماده شود. مقدمه‌ای بر ویروس
واکسیناسیون یکی از روش‌های جلوگیری از بیماری‌های ناشی از ویروس‌ها است. واکسن‌ها یک عفونت طبیعی و پاسخ ایمنی مرتبط با آن را شبیه‌سازی می‌کنند، اما باعث بیماری نمی‌شوند. استفاده از واکسن‌ها منجر به ریشه‌کنی آبله‌مرغان و کاهش چشمگیر بیماری و مرگ ناشی از عفونت‌هایی مانند فلج اطفال، سرخک، اوریون و سرخجه شده‌است. برای جلوگیری از بیش از چهارده عفونت ویروسی انسانی واکسن موجود است و تعداد بیشتری واکسن نیز برای عفونت‌های حیوانات ساخته شده‌اند. واکسن‌ها ممکن است شامل ویروس زنده یا کشته‌شده باشند. واکسن‌های زنده حاوی اشکال تضعیف شده از ویروس هستند، اما این واکسن‌ها در صورت استفاده شدن برای افرادی که ایمنی ضعیفی دارند می‌توانند خطرناک باشند چرا که در این افراد ویروس تضعیف شده می‌تواند باعث بیماری اصلی شود. تکنیک‌های بیوتکنولوژی و مهندسی ژنتیک برای تولید واکسن‌های «نوترکیب» که فقط پروتئین‌های کپسید ویروسی را دارند، استفاده می‌شود. واکسن هپاتیت بی نمونه‌ای از این نوع واکسن‌هاست. این واکسن‌ها ایمن‌تر هستند زیرا هرگز نمی‌توانند باعث ایجاد بیماری شوند. فلج اطفال
نزدیک به ۴۰ سال (پس از انقلاب جمهوری اسلامی ایران)از تاریخ تولید اولین بچ واکسن سه ظرفیتی خوراکی فلج اطفال در مؤسسه تحقیقات واکسن و سرمسازی رازی می‌گذرد. در طی این مدت قریب به کل واکسن مصرفی در ایران توسط مؤسسه رازی تولید گردیده‌است. تا کنون مطالعاتی بر روی بهینه‌سازی شرایط تولید و فرمولاسیون و ارزیابی این فراورده صورت پذیرفته‌است. واکسن تولیدی در مؤسسه رازی در بستر سلولی دیپلوئید انسانی MRC-5 تهیه می‌گردد. استفاده از بسترهای سلولی مطمئن از جمله سلولهای دیپلوئید MRC-5 و WI38 می‌تواند از خطر انتقال عوامل ناخواسته بکاهد.]. از سال ۱۹۹۷ میلادی هیچ سویهٔ وحشی داخلی (indigenous) و از سال ۲۰۰۱ میلادی هیچ موردی با منشأ خارجی (Exogenous) از ایران جدا نگردیده‌است. با توجه به برنامه سازمان جهانی بهداشت (WHO) در جایگزینی واکسن سه ظرفیتی فلج اطفال tOPV با واکسن دوظرفیتی فلج اطفال bOPV مؤسسه رازی از سال ۲۰۱۳ میلادی اقدام به تولید این فراورده نموده‌است. واکسن RTS,S
واکسن RTS، در اواخر دهه ۱۹۸۰ توسط دانشمندان در آزمایشگاه‌های بلژیک مشغول به کار هستند از جمله در شرکت گلاکسواسمیت‌کلاین طراحی و ساخته شد و در همکاری با مؤسسه تحقیقاتی ارتش بنام مؤسسه والتر رید در ایالت مریلند ایالات متحده توسعه یافت و هزینه‌اش تا حدی توسط طرح واکسن مالاریا PATH و بنیاد بیل و ملیندا گیتس تأمین مالی شده‌است. اثر بخشی این واکسن در نوزادان و کودکان خردسال بین ۲۶ تا ۵۰ درصد است. واکسن آبله مرغان
واکسن آبله مرغان اولین بار در سال ۱۹۸۴ به صورت تجاری در دسترس قرار گرفت. این واکسن در فهرست داروهای ضروری سازمان جهانی بهداشت قرار دارد، که عبارت است از مهم‌ترین داروهای مورد نیاز در یک نظام سلامت پایه. در ایالات متحده هزینه آن بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ دلار است. واکسینیا
ویروس واکسینیا (Vaccinia virus یا VACV یا VV) یک ویروس بزرگ، پیچیده، دارای پوشش ویروس و متعلق به خانوادهٔ ویروس‌های آبله یا پاکس ویروس‌ها است. ژنوم این ویروس دی‌ان‌ای دو رشته‌ای خطی با طول تقریبی ۱۹۰ هزار جفت‌باز است که تقریباً ۲۵۰ ژن را رمزگذاری می‌کند. ابعاد ویریون تقریباً ۳۶۰ × ۲۷۰ × ۲۵۰ نانومتر و وزن آن حدود ۵ تا ۱۰ فمتوگرم است. نخستین بیماری ویروسی که با واکسیناسیون گسترده پیشگیری شد بیماری آبله است. ویروس واکسینیا از اجزای اصلی و فعال واکسن آبله است. آبله اولین بیماری انسانی است که ریشه کن شد. این تلاش توسط سازمان بهداشت جهانی تحت برنامه ریشه کن کردن آبله در دنیا انجام شد. به دنبال ریشه کن شدن آبله، دانشمندان ویروس واکسینیا را مطالعه کردند تا به عنوان ابزاری برای انتقال ژن به بافت‌های بیولوژیکی (ژن درمانی و مهندسی ژنتیک) مورد استفاده قرار گیرد. با وجود ریشه‌کن شدن آبله همچنان نگرانی‌هایی در مورد استفاده از ویروس آبله به عنوان عامل بیوتروریسم وجود دارد. سل
آلبرت کالمیت (Albert Calmette) و کامیل گوئرین (Camille Guérin) در سال ۱۹۰۶ اولین موفقیت را در ایمن‌سازی علیه سل به دست آوردند. آن‌ها از گونه ضعیف‌شده سل گاوی استفاده کردند و آن واکسن را BCG نامیدند (باسیل کلمنت و گوئرین). واکسن BCG برای اولین بار در سال ۱۹۲۱ در فرانسه بر روی انسان‌ها مورد استفاده قرار گرفت. با این حال این واکسن BCG پس از جنگ جهانی دوم تنها در USA بریتانیا و آلمان به صورت گسترده پذیرفته شد. واکسن دی‌ان‌ای
حدود ۴۰ سال پیش مشاهده شد دی‌ان‌ای به تنهایی قادر به اِعمال تغییراتی در یاخته‌هاست. بدین ترتیب که اگر نوکلئیک اسید ویروس را استخراج و به‌طور مستقیم به خرگوش تلقیح شود، موجب ایجاد تومور می‌شود. حدود دو سال بعد آتاناسیو (Atanasiv) نشان داد که تلقیح دی‌ان‌ای نه تنها باعث تولید تومور در همستر می‌گردد، بلکه باعث تولید آنتی‌بادی ضد پولیوما نیز می‌شود. در سال ۱۹۹۰ ولف (Wolff) و همکاران به‌طور اتفاقی در طی آزمایش نوعی لیپوزوم برای انتقال دی‌ان‌ای به درون یاخته‌ها، مشاهده کردند پلاسمید واجد یک ژن در یاخته‌های ماهیچه‌های اسکلتی موش باعث بیان ژن حامل خود گردید و این مشاهده، اولین پایه‌های کاربرد دی‌ان‌ای واکسن شد. در سال ۱۹۹۳ ژن نوکلئوپروتئین ویروس آنفلوآنزا به‌عنوان نخستین ایمونوژن برای تولید دی‌ان‌ای واکسن به‌کار گرفته شد. لویی پاستور
پاستور نتایج مطالعات خود را در سوم اوت ۱۸۵۷ به‌آکادمی علوم در شهر لیل ارائه و فرضیهٔ خود را مبنی بر تأثیر موجودات ذره بینی و نفوذ اکسیژن در اجسام، و تجزیهٔ آن‌ها، اثبات نمود. کشف واکسن ضد هاری نیز از جمله دست‌آوردهای لویی پاستور است که تا به‌امروز مورد استفاده قرار می‌گیرد. پاستور در سن ۷۳ سالگی در اثر عوارض سکتهٔ مغزی که اولین مورد آن در ۱۸۶۸ اتفاق افتاد و باعث فلج شدن سمت چپ بدنش شد، درگذشت. وی در تاریخ ۲۸ سپتامبر ۱۸۹۵ در نزدیکی پاریس درگذشت. مقبرهٔ او در زیرزمین انستیتو پاستور در پاریس می‌باشد. سیناژن
در بهار سال ۱۴۰۰ سیناژن از تصمیم این شرکت برای تولید واکسن علیه ویروس کرونا با پلتفرم پروتئین نوترکیب خبر داد. این واکسن تولید مشترک شرکت سیناژن و شرکت استرالیایی vaxine است. پس از گذراندن مطالعات حیوانی و بالینی فاز ۱، در تابستان امسال مطالعه کارآزمایی بالینی فاز ۲ و فاز ۳ این واکسن در ایران برگزار شد. پس از انجام تزریق در حدود ۱۷۰۰۰ داوطلب در فاز ۳ کارآزمایی و ارائه گزارش نتایج به سازمان غذا و دارو، در مهرماه ۱۴۰۰ اسپایکوژن مجوز مصرف اضطراری را از این سازمان دریافت کرد. گسترش واکسن کووید-۱۹
به گفته بیل گیتس، بازرگان آمریکایی، یک واکسن مؤثر برای کووید-۱۹، می‌تواند باعث تریلیون‌ها دلار در اقتصاد جهانی صرفه جویی کند و بنابراین، هر برچسب قیمتی در مقایسه با این موضوع، کم به نظر می‌رسد. در مراحل ابتدایی همه‌گیری مشخص نبود که آیا می‌توان یک واکسن ایمن، قابل اعتماد و مقرون به صرفه برای این ویروس ایجاد کرد یا خیر و این‌که دقیقاً مشخص نیست تولید واکسن چه هزینه‌ای دارد. این احتمال وجود داشت که میلیاردها دلار بدون موفقیت سرمایه‌گذاری شود. داروی ضد ویروس
بسیاری از داروهای ضد ویروسی که حال حاضر در دسترس هستند برای کمک به مقابله با اچ آی وی، ویروس هرپس، هپاتیت B و ویروس هپاتیت C، آنفلوانزای A و ویروس آنفلوانزای B طراحی شده‌اند. محققان در حال کار برای گسترش طیف وسیعی از ضد ویروس‌ها به خانواده‌های دیگری از عوامل بیماری‌زا هستند. طراحی داروهای ضد ویروسی بی‌خطر و مؤثر دشوار است، چرا که ویروس‌ها با استفاده از سلول‌های میزبان تکثیر می‌شوند. این کار باعث دشوار شدن مسیر برای پیدا کردن هدف برای دارویی که بتواند در این ویروس بدون آسیب رساندن به سلول میزبان تداخل ایجاد کند، می‌شود. علاوه بر این، مشکل اصلی در تولید واکسن و داروهای ضد ویروسی به دلیل تنوع ویروس‌ها است. پیدایش ضد ویروس‌ها محصول پیشرفت چشم گیر دانش‌های مولکولی و ژنتیک است که به محققان زیست پزشکی اجازه می‌دهد به درک بالایی از ساختار و عملکرد ویروس‌ها برسند. اولین ضد ویروس طبیعی در سال ۱۹۶۰ به وسیله روش‌های سنتی آزمون و خطای داروها و برای مقابله با ویروس هرپس ساخته شد.در این روش محققان ابتدا سلول‌هایی را پرورش می دادند سپس آنان را با نوع خاصی از ویروس آلوده می ساختند. سپس مواد شیمیایی مختلفی را روی آن‌ها امتحان می‌کردند و نتیجه را مشاهده و بررسی می‌کردند که آیا سلول‌ها بر اثر هر ماده شیمیایی چه تغییری ( رشد یا زوال) داشته‌اند.این روش تصادفی و زمان بر بود و معمولاً برای زمانی که دانش کافی از ویروس‌ها در دست نبود کار می‌کرد.این روش برای کشف ضد ویروس‌هایی که عوارض جانبی کمی دارند مؤثر نبود تا اینکه در سال ۱۹۸۰ یعنی زمانی که مسئله توالی ژنتیکی پر از ویروس شروع به حل شدن کرد، محققان شروع به یادگیری نحوه جزئیات کار ویروس‌ها کردند، و تحقیق کردند که دقیقاً چه مواد شیمیایی برای خنثی کردن چرخه تولید مثل ویروس مورد نیاز است. انستیتو پاستور
آلبرت کالمت (Calmette) پزشک و کامیل گِرَن (Guerin) دامپزشک، طریقه کشت مایکوباکتریوم توبرکولوزیس و نوع ضعیف‌تر آن باسیل کالمت- گرن (BCG) را کشف و بر این اساس در ۱۹۲۱ اولین واکسن مؤثر علیه سل را در انستیتو پاستور شهر لیل تولید کردند. کالمت سال‌ها مدیر اولین شعبه انستیتو پاستور در خارج از پاریس (لیل) و مؤسس اولین شعبه مؤسسه در خارج از فرانسه (سایگون) بود و پژوهش‌های مشهوری دربارهٔ سرم‌های ضد مارگزیدگی و عفونت کرم قلابدار انجام داد. تب زرد
واکسن تب زرد اولین بار در سال ۱۹۳۸ مورد استفاده قرار گرفت. این واکسن در فهرست داروهای ضروری سازمان جهانی بهداشت قرار دارد، که عبارت است از مهم‌ترین داروهای مورد نیاز در یک نظام سلامت پایه. قیمت عمده فروشی آن بین ۴٫۳۰ و ۲۱٫۳۰ دلار در هر دوز است (بر اساس ارقام سال ۲۰۱۴). در ایالات متحده هزینه آن بین ۵۰ تا ۱۰۰ دلار است. این واکسن از ویروس تب زرد تضعیف شده ساخته شده‌است. والدمار هافکین
در مارس ۱۹۰۲ در روستای مولکووال در پنجاب، ۱۹ نفر پس از واکسن کزاز هافکین جان خود را از دست دادند. حال ۸۸ نفر دیگر که آن روز واکسن زده بودند خوب بود. شواهد مربوط به ترکیب مهلک شیشه ۵۳N بود که ۴۱ روز پیش در آزمایشگاه پارل تهیه شده بود. دولت هند کمیته‌ای را مأمور بررسی کرد. آنها پی بردند هافکین روش استریل کردن واکسن طاعون را تغییر داده و به جای اسید کربولیک (فنول) از حرارت استفاده کرده بود تا سرعت تولید را بالا ببرد. در سال ۱۹۰۲ این کمیته نتیجه گرفت شیشه ۵۳N در آزمایشگاه هافکین در پارل آلوده بوده‌است. هافکین از مدیریت آزمایشگاه طاعون برکنار و از خدمت در دولت هند منفصل شد. این موضوع باعث بدنامی هافکین شد؛ بنابراین او هند را ترک کرد و به لندن رفت. وی در آنجا برای اعاده حیثیت خود تلاش کرد. کوو ایران برکت
به گفته‌ی سعید نمکی وزیر سابق بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، واکسن «کوو ایران برکت» مجوز داخلی مصرف را در تاریخ ۲۳ خرداد ۱۴۰۰ بدست آورد. این واکسن هنوز تائید سازمان جهانی بهداشت را دریافت نکرده است. طیبه مخبر، اولین داوطلب که واکسن کووایران برکت را دریافت کرد دختر محمد مخبر مدیر ستاد بود. سعید نمکی وزیر بهداشت و سورنا ستاری معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری در مراسم تزریق واکسن شرکت کردند. بر اساس گزارش‌ها، بیش از ۶۵٬۰۰۰ ایرانی داوطلب آزمایش واکسن هستند و ۵۶ فرد در مرحلهٔ نخست آزمایش‌های انسانی که ۴۵ تا ۶۰ روز طول می‌کشد، انتخاب شده‌اند. مرحلهٔ اولیهٔ آزمایش انسانی کووایران برکت با تزریق به ۵۶ داوطلب آغاز شد و این واکسن به گروه دوم و سومِ داوطلبان نیز تزریق گردید. به گفتهٔ رئیس تیم تولید واکسن در ستاد، نتایج نشان می‌دهد که این واکسن توانایی مقابله با ویروس کووید-۱۹ جهش یافته انگلیسی را هم دارد.