یک سال نوری برابر با چند سال است؟
سال نوری
به دلیل استاندارد نبودن تعریف سال، در کارهای دقیق و تخصصی نجومی، کمتر از این واحد استفاده می‌شود و واحد پارسک ترجیح داده می‌شود. اما در کاربردهای عمومی، سال نوری بیشتر به‌کار می‌رود که گاهی با فرض هر سال معادل ۳۶۵ روز و سرعت نور معادل ۳۰۰٬۰۰۰ کیلومتر بر ثانیه، مقدار سال نوری را تقریباً برابر با ۱۰ × ۹٫۴۶۱ متر می‌گیرند که البته پذیرفته نیست.
گاه‌شماری بهیزکی
به دلیل رعایت نکردن شش ساعت و اندی زمان در گاه‌شماری هر سال، بعد از مدتی، حساب سال قراردادی و سیار با حساب سال حقیقی اختلاف پیدا می‌کرد. چون سال شمسی حقیقی، کسری علاوه دارد و با کسور اعشاری، نزدیک به ۳۶۵/۲۴۲۲ روز است، به همین جهت سال ایرانیان هر چهار سال یک روز، یا در مقیاسی بزرگ‌تر در هر ۱۱۶ یا ۱۲۰ یا ۱۲۸ سال، ۳۱ روز نسبت به سال شمسی حقیقی و روال و روند عادی طبیعت و گردش معمول فصول، جلوتر می‌افتاد و کمتر از آن تمام می‌شد. برای برطرف کردن این اختلاف بین سال حقیقی و سال عرفی و رفع مشکل، ایرانیان قدیم یک ماه سیزدهم به سال می‌افزودند که در واقع تکرار یکی از ماه‌های سال بود. این یک ماه کبیسه، در نوشته‌های قدیم بهیزک بزرگ گفته می‌شد و چنین سالی را که یک ماه اضافه داشت، وهگیک یا وهیژکی (بهیزکی؛ وهیگکی، ویهیجکی) می‌نامیدند و این نوع گاه‌شماری، گاه‌شماری بهیزکی یا گاه‌شماری ویهیژکیک نامیده می‌شد. منجمین و نویسندگان و دانشمندان دوره اسلامی، این سال را سال ناقصه می‌گفتند. مثلاً در ۱۲۰ سال نخست، دو ماه فروردین و در ۱۲۰ سال دوم، دو ماه اردیبهشت ایجاد می‌کردند. روزهای این ماه‌ها هم همان نام روزهای عادی را داشتند. گاه‌شماری بهیزکی
در عدد ۱۲۰ میان منابع گوناگون، اختلاف است. برای نمونه ۱۱۶ و ۱۲۸ سال هم گفته شده‌است. این برمی‌گردد به احتساب این امر که اختلاف سال حقیقی با سال ۳۶۵ روزه دقیقاً یک‌چهارم روز نیست. البته پژوهشگران اظهار داشته‌اند که ۱۲۸ سال، حساب دقیق‌تری خواهد بود. اینک دقیق‌تر به این مسئله می‌پردازیم: طول سال اعتدالی برابر با ۳۶۵٫۲۴۲۱۹۸۷۹ روز است (موسی اکرمی، گاه‌شماری ایرانی، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، ۱۳۸۰، ص ۳۳). اگر ۱۲۰ مبنا گرفته شود، نتیجه‌اش این می‌شود که سال معادل ۳۶۵٫۲۵ = ۳۶۵ +۳۰/۱۲۰ روز تقریب خورده‌است؛ اگر ۱۱۶ مبنا گرفته شود، نتیجه این می‌شود که سال معادل ۳۶۵/۲۵۸۶ = ۳۶۵ + ۳۰/۱۱۶ روز تقریب خورده، و اگر ۱۲۸ مبنا گرفته شود، نتیجه‌اش این می‌شود که سال معادل ۳۶۵/۲۳۴۳۷۵ = ۳۶۵ + ۳۰ /۱۲۸ روز تقریب خورده‌است. چنان‌که دیده می‌شود، تقریبِ ۱۲۸ از بقیه دقیق‌تر و ۱۱۶ به یک معنا از همهٔ تقریب‌ها غیردقیق‌تر است. اما بیرشک برای عدد ۱۱۶ خاصیتی ذکر کرده‌است، و آن این است که پس از ۱۳ دورهٔ ۱۱۶ساله = ۱۵۰۸ سال جمعِ کسرها تقریباً دقیقاً برابر با یک سال می‌شود (احمد بیرشک، گاه‌نامهٔ تطبیقی سه هزار ساله، بنیاد دانشنامهٔ بزرگ فارسی، چاپ دوم، ۱۳۷۳، ص ۲۲۲): ۱۵۰۸ × ۳۶۵ = ۱۵۰۷ × ۳۶۵٫۲۴۲۱۹ هرچه هست، در اکثر مآخذ، رقم ۱۲۰ سال ذکر شده‌است. این سؤال مطرح می‌شود که چرا برای جبران این کاستی ۱۲۰ سال صبر می‌کردند و چرا هر چهار سال یک روز به سال نمی‌افزودند. پاسخ به اعتقادات و تعصبات مذهبی مربوط می‌شود. زرتشتیان برای هر یک از روزهای ماه‌های سی‌روزه‌شان اوراد، ادعیه و مناسک و مراسمی داشتند. همچنین در هر یک از پنج روز اندرگاه، به سبب تقدس و تبرک دینی این روزها، یکی از پنج گاه مقدس گاهان زرتشت را می‌خواندند. از این رو نمی‌توانستند (و نمی‌خواستند هم) تعداد روزهای سال را کم و زیاد کنند. این دلیلی است که ابوریحان بیرونی آورده‌است (هاشم رضی، گاه‌شماری و جشن‌های ایران باستان، تهران، بهجت، ۱۳۸۰، صص ۵۸–۵۹ که بخشی از ترجمهٔ فارسی آثار الباقیه عن القرون الخالیه ابوریحان را نقل کرده‌است). با این حال در بعضی منابع، اشاره‌ای به کبیسه‌های چهارساله هم شده‌است. یعنی اندرگاه را به جای پنج روز، شش روز می‌گرفتند و به این روز ششم، اَوَرْداد به معنی روز زیادی می‌گفتند (هاشم رضی در کتابش، "گاه‌شماری و جشن‌های ایران باستان"، صفحهٔ ۵۲ به دو منبع، یکی دست‌اول و دیگری دست‌دوم اشاره می‌کند که به این مسئله اشاره داشته‌اند: یکی Zoroastrian Calendar (Spiegel Memorial Volume) Bombay, 1908 و دیگری بحار الفضائل تألیف سال ۷۶۴ یزدگردی، فصل سوم). سال
سال قمری عرفی مساوی است با ۱۲ ماه هلالی و مدت آن برابر با ۳۵۴ یا ۳۵۵ شبانه روز (سال کبیسه) است. سال قمری متوسط ۳۵۴٫۳۶۷ روز است. گاه‌شماری در ایران
ماه‌های تقویم هجری خورشیدی برجی، بین ۲۹ تا ۳۲روزه و طول ماه‌ها در هرسال بستگی به توقف سالانه خورشید در هر برج متفاوت بوده‌است. طول ماه‌ها: حمل (۳۰ یا ۳۱روزه)، ثور (۳۱ یا ۳۲روزه)، جوزا (۳۱ یا ۳۲روزه)، سرطان (۳۱ یا ۳۲روزه)، اسد (۳۱ یا ۳۲روزه)، سنبله (۳۰ یا ۳۱روزه)، میزان (۳۰ یا ۳۱روزه)، عقرب (۲۹ یا ۳۰روزه)، قوس (۲۹ یا ۳۰روزه)، جدی (۲۹ یا ۳۰روزه)، دلو (۲۹ یا ۳۰روزه)، حوت (۲۹ یا ۳۰روزه). گاه‌شمار جهان
پس از حدود ۳۷۰۰۰ سال تا ۱ میلیارد سال، پس از دوره بازترکیبی و واجفتیدگی، جهان شفاف بود اما ابرهای هیدروژنی بسیار به کندی رمبش می‌کردند تا ستاره‌ها تشکیل شوند، به همین دلیل هیچ منبع نور جدیدی وجود نداشت. تنها فوتونهای (تابش الکترومغناطیسی، یا نور) موجود درجهان آنهایی بودند که طی واجفتیدگی آزاد شده‌بوند (که امروزه به شکل تابش زمینه کیهانی قابل مشاهده‌اند) و اتمهای هیدروژن گاهی تابش رادیویی ۲۱ سانتی‌متری داشتند. فوتون‌های جدا شده ابتدا سراسر جهان را پر از درخششی نارنجی کردند و سپس بر اثر پدیده انتقال به سرخ، پس از سه میلیون سال به طول موجهای نامرئی تغییر یافتند و جهان از نور مرئی تهی شد. این دوره به نام عصر تاریکی کیهانی شناخته می‌شود. گاه‌شماری مصری
پاپیروس‌های مصری نشان می‌دهد که مصریان باستان مدت زمان گردش زمین بدور خورشید را دقیقآ معادل ۳۶۵ و یک چهارم روز تعیین کرده بودند ولی برای حل مشکل کسری یک چهارم روز اندیشه خاصی نکرده بودند. به همین دلیل پس از گذشت ۱۴۶۰ سال خورشیدی - معادل چهار بازه ۳۶۵ سال خورشیدی - تعداد سال‌های گذشته شده مصری معادل ۱۴۶۱ سال می‌شد. دور کبیسهٔ بزرگ را در هر ۱۴۶۰ سال چون بابلیان حساب می‌کردند که در طی این مدت که آن را دورهٔ سوثی (Sothiquedh) یا شعرایی می‌نامیدند ماه توت دوباره در جای اصلی خود قرار می گرفت چون دور بزرگ کبیسه در ایران که ۱۴۴۰ سال بود و اعتدال ربیعی به تقریب در جای اصلی خویش قرار می‌گرفت. مصریان در اولین روز پس از آغاز سپری شدن این دور جشن بزرگ برپا می‌کردند. اما هم چنان که به موازات سال سیار یا سال شمسی ناقصه (۳۶۵ روز بدون حساب کسر) در ایران میان موبدان حساب و شمار یک سال ثابت و دقیق شمسی جهت تعیین مواقع اصلی درو و خرمن و هنگام‌های فصلی اصلی رایج بود، نزد کاهنان مصری نیز نگاهداشت چنین سال ثابت شمسی جهت اعلان مواقع درو و خرمن رواج داشت که هنگام آن را با اولین طلوع صبحی ستاره شعرا مشخص می‌کردند. سال تقویمی
سال شمسی تقویمی می‌تواند به چهار ربع سه ماه (فصل) تقسیم‌بندی شود. به عبارت زیر: سال کبیسه
در گاهشمارهای مبتنی بر تقویم خورشیدی، مثل تقویم گریگوری و تقویم هجری خورشیدی که سال‌های عادی ۳۶۵روزه و سال‌های کبیسه آن‌ها ۳۶۶روزه است، به‌طور متوسط در حدود هر سی‌وسه سال، هشت سال کبیسه و بیست‌وپنج سال عادی وجود دارد. این تقویم‌ها معمولاً در هر چهار سال یک سال کبیسه دارند و برای تعدیل دقیق‌تر در دوره‌هایی بزرگتر، با افزودن فاصله بین بعضی کبیسه‌ها (در هجری خورشیدی) یا با حذف یک کبیسه (در گریکوری)، از آن‌ها کاسته می‌شود. سرعت نور
سرعت نور در خلأ یک ثابت جهانی و دقیقاً برابر با ۲۹۹٬۷۹۲٬۴۵۸ متر بر ثانیه است. علت دقت این است که تعریف متر براساس سرعت نور و تعریف ثانیه بنا شده‌است. این کمیت را در فیزیک و دیگر علوم با حرف c نشان می‌دهند. در محاسبات عادی که دقت زیادی مورد نیاز نیست، سرعت نور را برابر با ۳۰۰٬۰۰۰ کیلومتر بر ثانیه (۳ متر بر ثانیه) در نظر می‌گیرند. مقدار آن تقریباً برابر با ۱۸۶٬۲۸۲ مایل بر ثانیه است. سرعت نور بیشینه سرعتی است که انرژی، ماده و اطلاعات در جهان می‌تواند مسافرت کند. این سرعت همچنان سرعت تمام ذرات بدون جرم و میدان‌های فیزیکی — شامل تابش الکترومغناطیسی که نور نیز جزو آن می‌شود — نیز هست. ذراتی که ذکر شد سرعتشان مستقل چارچوب مرجع است که گسترش این اصل به نسبیت خاص می‌انجامد. همچنین این سرعت در فرمول مشهور هم‌ارزی جرم و انرژی یعنی "E" = "mc²" ظاهر می‌شود. ژانویه
ژانویه (در فارسی افغانستان: جنوری) نخستین ماه سال میلادی در گاهشماری گریگوری و گاهشماری ژولینی است و یکی از هفت ماه سال میلادی است که ۳۱ روز دارد. در بیشتر نقاط جهان نخستین روز این ماه با نام «روز سال نو» شناخته شده‌است. ژانویه در بیشتر نقاط نیمکرهٔ شمالی دومین ماه زمستان است و به‌طور متوسط از دیگر ماه‌های سال سردتر می‌باشد ولی در نیمکرهٔ جنوبی دومین ماه تابستان و گرم‌ترین ماه در سال است. از نظر فصلی، ژوئیه در نیمکرهٔ شمالی برابر ژانویه در نیمکرهٔ جنوبی است. ۱ تیشری
۱ تیشری - روز آغاز سال در گاه‌شماری عبری و به پایان آن ۳۶۵ روز (در سال عادی) یا ۳۶۶ روز (در سال کبیسه) مانده است. بابیه
گاه‌شمار آئین بیانی بر اساس تقویم شمسی تنظیم شده‌است. نوروز مبدأ سال است و سال به ۱۹ ماه نوزده روزه تقسیم شده‌است به همراه ۴ یا ۵ روز اضافه. هر ۱۹ سال یک «واحد» نام دارد و هر نوزده واحد یک «کل شی». گاه‌شماری هجری خورشیدی حسابی
برای آنکه بدانیم بر اساس شیوه رایانه‌ای یک سال کبیسه‌است یا نه کافی است سال مورد نظر را با مقدار ثابت ۲۳۴۶ جمع کنیم و آن را در عدد ثابت ۲۴۲۱۹۸۵۸۱۵۶/. ضرب کنیم. (عدد ثابت ۲۴۲۱۹۸۵۸۱۵۶/. از تقسیم ۶۸۳ (تعداد سال‌های کبیسه در بازه زمانی ۲۸۲۰ ساله) بر عدد ثابت ۲۸۲۰ (بازه زمانی مورد محاسبه) بدست می‌آید) برای مثال برای سال ۱۳۹۱: (۱۳۹۱+۲۳۴۶)×(۰/۲۴۲۱۹۸۵۸۱۵۶) =۹۰۵/۰۹۶۰۹۹۲۹۱ درصورتیکه جزء اعشاری محاسبه فوق (در این مثال۰۹۶۰۹۹۲۹۱/.)، از عدد ثابت ۰/۲۴۲۱۹۸۵۸۱۵۶ کمتر باشد (مانند مثال فوق) آن سال کبیسه خواهد بود. عدد صحیح حاصل نماینده تعداد کبیسه از آغاز یکدوره نجومی است. برای سال‌های منفی وجود سال صفر فرض شده‌است و این رابطه برای سال ۲۳۴۶- به بعد می‌باشد. دوره متونی
در مطالعات مربوط به تقویم و ستاره‌شناسی، دورۀ متونی یا اندکاتریس(Enneadecaeteris)(واژه‌ای با اصل یونانی به معنای ۱۹ سال) به دوره‌ای اطلاق می‌شود که خیلی نزدیک به ۱۹ سال است. چیزی که در مورد این دوره جالب توجه می‌باشد اینست که دورۀ متونی کوچک‌ترین مضرب مشترک میان سال خورشیدی و ماه قمری است. نور-ثانیه
نور-ثانیه یا یک ثانیه نوری یکای اندازه‌گیری طول است که در اخترشناسی، مخابرات نظریه نسبیت کاربرد دارد و به فاصله‌ای که نور در یک ثانیه در شرایط خلأ طی می‌کند گفته می‌شود که برابر است با ۲۹۹٬۷۹۲٬۴۵۸ متر. ثانیه نوری مبنایی برای دیگر واحدهای مشابه مانند دقیقه نوری، ساعت نوری و روز نوری است که در مقالات علمی برای یکای فاصله از آن استفاده می‌کنند همچنین نانو نور (که فقط بر پایه سیستم آمریکایی و انگلیسی فوت هست) نیز بر پایه ثانیه نور تعریف می‌گردد. سال نوری بیشترین استفاده را برای یکای مسافت‌های طولانی دارد که بر پایه سال ژولینی (اخترشناسی) (نه گاه‌شماری میلادی) تعریف می‌گردد که دقیقاً دارای ۳۶۵٫۲۵ روز هست که دقیقاً برابر با یکای ثانیه‌است. گاه‌شماری بهیزکی
سالی که توسط عموم مردم در ایران باستان و در گاه‌شماری اوستایی نو (تقویم مزدیسنا)، استفاده می‌شد، سال سیار بود، یعنی سال را ۳۶۵ روز حساب می‌کردند و آن را به ۱۲ ماه سی روزه به اضافه پنج روز با نام اندرگاه (یا اندرگاهان (در حالت جمع) یا پنجه دزدیده یا بهیزک کوچک، که در دورهٔ اسلامی خمسهٔ مسترقه نامیده می‌شد) تقسیم می‌کردند. گاه‌شماری بهیزکی
ایرانیان باستان علاوه بر سال سیار، یک سال ثابت هم داشتند که شمسی نزدیک به حقیقی بود و به احتمال زیاد در اعتدال ربیعی آغاز می‌شد و نزدیک به آن نقطه نگه داشته می‌شد، یعنی بیش از یک ماه جلوتر یا چند روزی عقب‌تر از آن نمی‌رفت. بنابراین ماه‌ها و روزهای این سال تقریباً همیشه نزدیک به محل اصلی نجومی خود باقی می‌ماندند. ثابت نگه داشتن این سال به‌وسیله کبیسه‌ای که هر ۱۲۰ سال یک ماه بود، انجام می‌شد. به این ترتیب قبل از اسلام دو نوع سال و ماه به‌طور موازی توسط ایرانیان استفاده می‌شد؛ یکی سال عرفی که سیار بود و دیگری سال مذهبی که ثابت نگه داشته می‌شد. اما اینطور به نظر می‌رسد که این سال ثابت جز برای امور مربوط به زراعت و تعیین اوقات فصول سال شمسی و انجام برخی امور مهم مذهبی و از آن جمله عید فروردگان که عید ارواح مؤمنین بود، و جشن‌های گاهنبارهای شش‌گانه (و شاید آیین مربوط به روز وفات زرتشت)، مورد استعمال نداشته و تنها موبدان (و نیز احتمالاً کارمندان و کارکنان دفاتر مالیاتی) به آن توجه می‌کردند. دانشمندان و روحانیون وقتی که روز یا ماهی از سال را ذکر می‌کردند، هرگاه مرادشان سال و ماه و روز عرفی بود، آن را به‌طور مطلق ذکر می‌کردند، مثلاً می‌گفتند: تیر ماه یا روز بهرام از ماه آذر، و هر وقت مقصودشان، سال و ماه و روز ثابت مذهبی کبیسه شده شمسی بود، آن را با لفظ "وهیککیگ" ("وهیکَک" یا "وهیگَک" یا "وَهیجَک" یا "وهیژَک" یا "وهیزَک" یا "بهیزَک") معادل لفظ "مَکبُوس" کتب و منابع عرب‌زبان تردیف می‌کردند، مثلاً می‌گفتند: «ماه وهیگک تیر» یا «روز وهیگک بهرام از ماه وهیگک آذر» یا «ماه وهیگک تیر و روز وهیگک خرداد»، یعنی روز مقدس یا مبارک خرداد از ماه مقدس یا مبارک تیر یا ۹۶ روز گذشته از اعتدال ربیعی. سال نجومی
به دلیل تقدیم محوری زمین، سال اعتدالی بر اساس دو بار عبور زمین از دایره انتقالی خود بر نقطه اعتدال بهاری است و از یک دوران انتقالی زمین بر یک دایره هندسی کامل نسبت به ستارگان اندکی عقبتر است از اینرو نسبت به سال نجومی که بر اساس دوران انتقالی زمین بر دایره هندسی کامل نسبت به ستارگان است ۲۰ دقیقه کوتاهتر است. از اینرو در هر سال زمینه ستارگان ثابت نسبت به یکروز مشخص سال اعتدالی یا تقویمی در حال اندکی تغییر است. این تفاضل طی ۲هزار سال موجب جابجایی صورتهای فلکی تا ۳۰ درجه قوسی شده‌است. مثلاً نقطه اعتدال بهاری که ۲هزار سال پیش در صورت فلکی حمل (بره) بوده، امروزه در صورت فلکی حوت (ماهی) به عقب کشیده شده‌است. گاه‌شماری طبری
سال تبری دوازده ماه‌است با فردینه ما از ۲ مردادماه هجری خورشیدی آغاز می‌شود و هر ماه ۳۰ روز دارد. مانند تقویم باستانی دارای پنجه می‌باشد که «پیتک» نام دارد و با پنج روز اول فروردین هجری خورشیدی برابر است و در سالهای کبیسه ۳۰ اسفند با روز کبیسه «شیشک» برابر است. سرسال تقویم تبری با داشتن کبیسه‌گیری یکنواخت چهارساله نسبت به تقویم رسمی گردان بوده‌است و زمانی که به ۲ مردادماه خورشیدی رسیده‌است از نظر کبیسه‌گیری با تقویم رسمی هماهنگ شده‌است و سرسال آن تثبیت شده‌است. این روز بعلت تناسب فصلی سرسال گرفته شده و تثبیت گردیده‌است؛ و از سویی روز کبیسه «شیشک» با این محاسبه با ۳۰ اسفند مطابقت دارد. وهگیک
سال سیار ایرانی در گاه‌شماری زرتشتی درست ۳۶۵ روز حساب می‌شد و هر سال یک ربع روز و در حدود شش ساعت اضافه را محسوب نمی‌کردند. بدین ترتیب در هر چهار سال یک روز افزوده می‌شد که آن روز را اورداد یعنی روز زیادی می‌نامیدند یا طی ۱۲۰ سال یک ماه جلو می‌رفت و چنین سالی را که یک ماه اضافه داشت وهگیک می‌نامیدند و این سالی است که منجمان اسلامی سال ناقصه نامیدند. در مثل در صد و بیست سال نخست، دو ماه فروردین و در صد و بیست سال دوم، دو ماه اردیبهشت تا آخر بر قرار می‌کردند. بهار
بهار نخستین فصل در گاه‌شماری خورشیدی و دومین فصل در گاه‌شماری میلادی است. در نیمکرهٔ شمالی زمین، این فصل منطبق با سه ماه فروردین، اردیبهشت و خرداد (براساس تقویم گاه‌شماری خورشیدی) است. در نیمکره شمالی بهار مصادف با پاییز در نیمکره جنوبی است و بالعکس. در اعتدال بهاری، روزها و شبها تقریباً دوازده ساعت طول می کشد، و با پیشرفت فصل و افزایش طول روز، طول شب کاهش می یابد. سال اعتدالی
به‌طور معمول سال خورشیدی تقویمی یا قراردادی، به صورت ۳۶۵ روز در قالب ۱۲ ماه تشکیل شده‌است که برای تعدیل کسر روز آن معمولاً هر چهار و به‌ندرت پنج سال یکبار به صورت ۳۶۶ روز کبیسه در نظر گرفته می‌شود. محاسبه با دقت بالای سال خورشیدی اعتدالی، اولین بار توسط گروهی ریاضیدان و اخترشناس که نامدارترینشان حکیم عمر خیام نیشابوری ریاضیدان و شاعر ایرانی در طراحی و اصلاح تقویم ایرانی مرسوم به جلالی به سفارش ملکشاه سلجوقی برای تعیین اعتدال بهاری جهت محاسبه نوروز در گاه‌شماری جلالی، دقیق‌ترین گاهشماری جهان و در پی آن توسط دانشمندان بعدی از جمله خواجه نصیرالدین طوسی انجام شد. بهیزک بزرگ
سال سیار ایرانی درست ۳۶۵ روز حساب می‌شد و هر سال یک چارک روز و در حدود شش ساعت اضافه را محسوب نمی‌کردند. بدین ترتیب در هر چهار سال یک روز افزوده می‌شد که آن روز را اورداد یعنی روز زیادی می‌نامیدند یا طی ۱۲۰ سال یک ماه جلو می‌رفت و چنین سالی را که یک ماه اضافه داشت وهگیک می‌نامیدند و این سالی است که منجمان اسلامی سال ناقصه نامیدند. در مثل در صد و بیست سال نخست، دو ماه فروردین و در صد و بیست سال دوم، دو ماه اردیبهشت تا آخر برقرار می‌کردند. دوره متونی
بسته به این که سال خورشیدی چگونه محاسبه شود، اختلاف میان ۱۹ سال خورشیدی و ۲۳۵ ماه قمری فقط در حد چند ساعت است. سال نوری
بر مبنای این توصیه‌نامه، یک سال برابر است با ۳۶۵٫۲۵ روز که هر روز معادل ۸۶٬۴۰۰ ثانیه می‌باشد، که با احتساب تعریف سرعت نور به مقدار ۲۹۹٬۷۹۲٬۴۵۸ متر بر ثانیه، مقدار مسافت سال نوری معادل ۹٬۴۶۰٬۷۳۰٬۴۷۲٬۵۸۰٬۸۰۰ متر خواهد بود. پلوتون
یک سال پلوتونی به اندازهٔ ۲۴۸ سال زمینی طول می‌کشد و پلوتو که در اوج مداری خود بعد از نپتون قرار دارد، در ۲۰ سال از این ۲۴۸ سال را از مدار نپتون گذشته و به فاصلهٔ کمتری از خورشید نسبت به نپتون قرار می‌گیرد. آخرین باری که این روی داد پیش آمده ۲۱ ژانویهٔ سال ۱۹۷۹ میلادی بوده که پلوتو مدار نپتون را قطع و وارد منطقهٔ داخلی هشتمین سیارهٔ سامانهٔ خورشیدی شده و تا یازدهم فوریه ۱۹۹۹ که مجدداً مدار نپتون را به قصد خارج قطع کرده در فاصله‌ای نزدیک‌تر از نپتون به خورشید قرار داشته‌است. زمان تجربهٔ دوبارهٔ این رویداد سپتامبر سال ۲۲۲۶ میلادی خواهد بود. گاه‌شماری قمری
گاه‌شماری قمری () نوعی گاه‌شماری بر پایه گردش هلالی ماه به دور زمین و مشاهده گام‌های ماه است. این گاه‌شماری با گاه‌شماری شمسی که بر پایه گردش زمین به دور خورشید است متفاوت است. به دلیل این که تعداد روزهای سال خورشیدی بیشتر از تعداد روزهای سال قمری است، تعداد روزهای ۱۲ ماه قمری (۳۵۴٫۳۶۷ روز) را گاهی سال قمری می‌نامند. سال کبیسه
در تقویم‌های خورشیدی قمری، مثل گاه‌شماری عبری و گاه‌شماری چینی، هر سه سال (گاه هر دو سال) یک ماه قمری کبیسه وجود دارد و طول سال‌های عادی ۱۲ ماه و طول سال‌های کبیسه ۱۳ ماه است. سال اعتدالی
سال اعتدالی بر اساس دو بار عبور زمین از نقطه اعتدال بهاری بر دایره انتقالی خود است و از یک دوران انتقالی زمین بر یک دایره هندسی کامل نسبت به ستارگان اندکی عقبتر است از اینرو نسبت به سال نجومی که بر اساس دوران انتقالی زمین بر دایره هندسی کامل نسبت به ستارگان است ۲۰ دقیقه کوتاهتر است. از اینرو در هر سال زمینه ستارگان ثابت نسبت به یکروز مشخص سال اعتدالی یا تقویمی در حال اندکی تغییر است. این تفاضل طی ۲هزار سال موجب جابجایی صورت‌های فلکی تا ۳۰ درجه قوسی شده‌است. مثلاً نقطه اعتدال بهاری که ۲هزار سال پیش در صورت فلکی حمل (بره) بوده، امروزه در صورت فلکی حوت (ماهی) به عقب کشیده شده‌است. ۱۳۹۹ (خورشیدی)
به باور عرفی برخی قرن چهاردهم هجری خورشیدی با اتمام سال ۱۳۹۹ خورشیدی به سرانجام می‌رسد و حلول سال ۱۴۰۰ خورشیدی سرآغاز قرن پانزدهم (هـ خ) می‌باشد، از طرفی به جهت تقویمی هر قرن صد سال بوده (قرن اول از آغاز سال ۱ تا پایان سال ۱۰۰) و قرن چهاردهم (هخ) از روز چهارشنبه ۱ فروردین ۱۳۰۱، آغاز شده و روز یک‌شنبه ۲۹ اسفند ۱۴۰۰ به انجام خواهد رسید؛ بنابراین، روز اول قرن پانزدهم هجری خورشیدی، دوشنبه ۱ فروردین ۱۴۰۱ خواهد بود. میر (یکا)
میر () کوته‌نوشت میلیون سال (million years) است که برابر با دورهٔ زمانیِ یک‌میلیون‌ساله است. نمونه‌ای از کاربرد این یکا، سن تخمینی کیهان است که حدود ۱۳٫۷۹۸ میر (میلیون سال)، برابر با ۱۳ میلیارد و ۷۹۸ میلیون سال برآورد شده‌است. گاه‌شماری اوستایی نو
شایان ذکر است که در عدد ۱۲۰ میان منابع اختلاف است. برای نمونه ۱۱۶ هم آمده‌است. این برمی‌گردد به احتساب این امر که اختلاف سال حقیقی با سال ۳۶۵روزه دقیقاً یک‌چهارم روز نیست. البته محققان اظهار داشته‌اند که ۱۲۸ سال حساب دقیق‌تری خواهد بود. اینک دقیق‌تر به این امر پرداخته می‌شود: طول سال اعتدالی برابر با ۳۶۵٫۲۴۲۱۹۸۷۹ روز است. گاه‌شماری در افغانستان
ایشان در یافته بودند که یک سال نجومی ۳۶۵ روز و ۶ ساعت و اندی است، بنابراین آنان برای نگهداری آغاز و پایان سال در نقطه خاص، دست به ایجاد دو نوع کبیسه به نام‌های بهیزک (به پهلوی «وهیجک»، دری «اندر گاه» و عربی خمسه مسترقه) بزرگ و کوچک زدند. چون در تقویم، ۱۲ ماه ۳۰ روزه وجود داشت، در وهله اول ۵ روز باقی‌مانده از سال حقیقی را پس از پایان ۱۲ ماه و قبل از آغاز سال جدید به صورت مستقل و غیر مربوط به سایر ماه‌ها می‌افزودند و بدین طریق ۵ روز کسری جبران می‌شد، به عقیده برخی این عمل را زردشت به پیروانش آموزاند؛ تا زمان اعمال دینی از مواقع خود دور نیفتد. به عقیده او محل این پنج روز آخر آبان ماه است. (۸) دوره متونی
متون، ستاره‌شناس یونانی که از اهالی آتن بود، دریافت که ۱۹ سال خورشیدی تقریباً معادل با ۲۳۵ ماه قمری است و اگر این دوره را بر حسب روز بیان کنیم معادل ۶٬۹۴۰ روز می‌شود. طول مسیر نوری
در مبحث نور یا اپتیک، طول مسیر نوری یا فاصلهٔ نور، () یا (OPL)، محصول طول هندسی مسیری است که به‌وسیلهٔ نور درون سیستم معینی پیموده شده و ضریب شکست آن رسانه نوری است که نور از طریق آن پخش می‌شود. در بسیاری از کتاب‌های استاندارد در بارهٔ نور، به صورت نمادین به صورت Λ نوشته شده‌است. تفاوت در یک طول مسیر نوری بین دو مسیر اغلب تفاوت مسیر نور (OPD) نامیده می‌شود. OPL و OPD به این دلیل مهم هستند که آن‌ها فاز نور را تعیین و تداخل امواج را کنترل و پراکندگی نور در هنگام انتشار آن را تعیین می‌کنند. گاه‌شماری میلادی
طول زمانیِ سال گریگوری -> ۳۶۵٬۲۴۲۵ روز = (۳:۴۰۰) - ۳۶۵٬۲۵ گاه‌شماری در افغانستان
مدت زمان یک سال تقویم جلالی برابر با مدت زمان یک دور کامل زمین به دور خورشید، یعنی ۳۶۵ روز و ۵ ساعت و ۴۹ دقیقه و ۱۵ ثانیه‌است. هر یک از ماه‌های سال سی روز بود و ۵ روز اضافی را به ماه دوازدهم (حوت) اضافه می‌کردند و اضافه آن (۵ساعت و۴۹ دقیقه و ۱۵ ثانیه) در هر ۴یا۵ سال یک روز حساب شده به عنوان کبیسه به آخر ماه حوت اضافه می‌گردید و آن سال را ۳۶۶ روز حساب می‌کردند(۱۳). این تقویم تا سال (البته با کمی تغییر) ۱۳۳۴ همچنان تقویم رسمی کشور بود (باید توجه داشت که در مکاتبات رسمی حکومتی و اسناد از تقویم قمری استفاده می‌شده‌است) تا اینکه به صلاحدید دولت وقت، تغییراتی در آن داده شد و ما امروزه از این تقویم اصلاح شده، استفاده می‌کنیم. تقویم بدیع بیانی
در کتاب الأسماء کلشیئ (چهار شأن) در سال ۱۲۶۵ هجری قمری در جواب مومنی به اسم رفیع (در ظل اسم رفیع در این کتاب) چنین آمده‌است: "انما قد ذکرت فی الکتاب من اول سنة البدیع فی البیان" ترجمه:(در این نامه از مبدأ تاریخ و تقویم پرسیده‌ای) شمااز پنجم جمادی اولی سال هفتم ظهور (۱۲۶۶) حساب کنید "ثم کل واحد شهر تحسبون" ترجمه: هر نوزده روز را یک ماه حساب کنید. "و ما یزید انتم من بعد تنقصون" ترجمه: چند روز اضافه را به سال بعد ببرید. "کل شهر تسعة عشر یوما و کل سنة تسعةعشر شهرا و کل حول ثلثمأة و ستین ثم واحدا " ترجمه :هر ماه نوزده روزاست و هر سال نوزده ماه و هر سال ۳۶۱ روز باشد نه زیاده. "و لا تومرنّ بالقمر فی طلوعه و لا بما انتم بالشمس تحسبون" ترجمه: به قمری یا شمسی حساب نکنید. "قد رفعنا عنکم ما انتم فیه تختلفون" ترجمه: ما آن دو تقویم را برداشتیم به سبب آنچه در آن اختلاف می‌کردید (اختلاف دقایق و کبیسه‌ها که در اسلام باعث شد روزهای احزان و اعیاد مورد اختلاف باشد). "و من لم یُسمیٰ شیئا بغیر ما قد سمّاه الله فیکون مشرکا" ترجمه:هر کس در این باره بر خلاف حکم خدا عمل کند مشرک است. ثانیه کبیسه
هرچند کلاودیوس بطلمیوس حدود ۱۴۰ سال قبل از میلاد یک روز خورشیدی را به ۶ قسمت مساوی برای نگهداری زمان تقسیم کرده‌بود، ولی این ابوریحان بیرونی بود که در سال ۱۰۰۰ میلادی، یک روز را به ۲۴ قسمت و هر قسمت را به ۶۰ واحد تقسیم کرد. در سال ۱۸۷۴ بود که مقیاس ثانیه (در دستگاه CGS) به‌صورت رسمی به‌عنوان پایهٔ واحد زمان منظور گردید. کمی پس از این مساًله وقتی دانشمندان به این نتیجه رسیدند که زمان چرخش زمین متفاوت است، اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی IAU در سال ۱۹۵۲ ثانیه را به‌عنوان واحد در سال نجومی در نظر گرفت اما از آنجائیکه سال خورشیدی در محاسبات اساسی تر از سال نجومی قلمداد می‌شود، در سال ۱۹۵۵ IAU ثانیه را به مقدار برای سال ۱۹۰۰ تعیین نمود. بالاخره با توجه به ناکافی بودن این تعریف‌ها، در تاریخ ۱۹۶۷ مجدداً مقدار آن را معادل ۹۱۹۲۶۳۱۷۷۰ دور تشعشع حاصل از اتم سزیوم تعیین کردند. مسیر نوری
"مسیر نوری"' (): یک مسیر هندسی است که نور برای پیمودن یک محیط یا رسانه نوری (مانند میکروسکوپ، تلسکوپ، پروژکتور، مبدل، طیف‌سنج نوری و غیره) آن را می‌پیماید واغلب "مسیر نوری" نامیده می‌شود. طول فیزیکی یک وسیلهٔ نوری را می‌توان با استفاده از اپتیک تا شده به کمتر از طول مسیر نوری کاهش داد. طول مسیر نوری همان‌طور که در نورشناسی (اپتیک) تعریف شده: طول مسیری است که در ضریب شکست رسانه ضرب شده‌است. تقویم بدیع بیانی
در کتاب بیان تعداد روزهای سال بیانی سیصد و شصت و یک روز ذکر گردیده ولی تکلیف چهار یا پنج روز تفاوت نسبت به تقویم شمسی مشخص نگردیده است و نام ماهها و مبدأ تاریخ نیز عنوان نشده‌است. در کتاب پنج شأن چنین وارد است: "هذا یوم الاربعاء الخامس من شهر جیم الاول من سنة ۱۲۷۶ عن بعثة الفرقانیه ... هذا یوم الاول من شهر البهاء من السنة الابد" ترجمه: امروز چهار شنبه پنجم جمادی‌الاول از سال ۱۲۷۶ از بعثت فرقان است ... امروز روز اول از ماه بهاء از سال هفتم ظهور است. "قد جعل الله کل حول من ذلک الیوم تسعةعشر شهرا و کل شهر تسعة عشر یوما و بداء الحساب من ذلک الیوم لانه اول سنة لایبدل الا بامر من یظهره الله ... " ترجمه:از امروز خداوند عز ذکره، سال را نوزده ماه و هر ماه را نوزده روز قرار داده است و آغاز حساب از امروز است این تقویم تغییر پذیر نیست مگر به امر ((من یظهره الله ))... نوروز
در دوران سلجوقیان، به دستور جلال‌الدین ملک‌شاه سلجوقی، تعدادی از ستاره شناسان ایرانی از جمله خیام برای بهسازی گاهشمار ایرانی گرد هم آمدند. این گروه، نوروز را در یکم بهار (ورود آفتاب به برج حمل) قرار دادند و جایگاه آن را ثابت نمودند. بر اساس این گاهشماری که به تقویم جلالی معروف شد، برای ثابت ماندن نوروز در آغاز بهار، مقرر شد که حدوداً هر چهار سال یک‌بار (گاهی هر پنج سال یک بار)، تعداد روزهای سال را به‌جای ۳۶۵ روز، ۳۶۶ روز در نظر بگیرند. این گاهشمار از سال ۳۹۲ هجری آغاز شد. بهار
در فرهنگ عمومی برخی از کشورها، مثل ایران و افغانستان، به این فصل بسیار اهمیت می‌دهند، به طوری که، حتی، سال نو آن‌ها در این فصل و با رسیدن خورشید به نقطهٔ اعتدال بهاری (اول فروردین، معمولاً مطابق با ۲۱ مارس) شروع می‌شود. آن‌ها شروع این سال را با مراسمی به نام نوروز جشن می‌گیرند که سیزده روز طول می‌کشد. (سیزده به در) این اهمیت در ادبیات نیز نمود زیادی دارد و بهار یکی از مهمترین سوژه‌های هنری و ادبی می‌باشد. گاه‌شماری هجری خورشیدی
گاه‌شماری هجری خورشیدی بر پایهٔ گاه‌شماری جلالی با مبدأ هجری است. آغاز سال خورشیدی برابراست با نخستین روز بهار. گاه‌شماری هجری خورشیدی، اکنون در کشورهای ایران و افغانستان گاه‌شمار رسمی است. این گاه‌شماری در ایران با تصویب مجلس شورای ملی در ۱۱ فروردین ۱۳۰۴، گاه‌شمار رسمی ایران اعلام شد. نام دوازده ماه تقویم خورشیدی در ایران، نام‌های باستانی ساسانی امشاسپندان و دیگر ایزدان کیش زرتشتی است. سال ژولینی (اخترشناسی)
همچنین تعریف سال نوری کاملاً وابسته به سال ژولینی اخترشناسی است زیرا مقدار آن برابر طولی است که نور در یک سال ژولینی می‌پیماید. ناواسارد
گاه‌شماری ارمنی دارای سال سیزده‌ماهه بود که دوازده ماه آن سی روزه و یک ماه پنج روزه بوده و مجموعاً ۳۶۵ روز، یعنی یک سال خورشیدی را تشکیل می‌داده است. ارمنیان برای روزهای ماه نیز اسامی خاصی داشتند که میان آنها نیز به واژه‌هایی مشترک با زبان‌های ایرانی برمی‌خوریم، زیرا این اسامی برگرفته از اسامی خدایان باستان و اماکن مقدس دوران کهن کیشی هستند. ارمنیان حتی برای ساعات شبانه روز هم نام‌های خاصی داشته‌اند. سال کبیسه
در اغلب این تقویم‌ها در هر دورهٔ ۱۹ ساله، هفت سال کبیسه (سالهای: ۳ - ۶ - ۸ - ۱۱ - ۱۴ - ۱۷ - ۱۹) با افزودن یک ماه قمری اعمال می‌شود که پنج کبیسه سه ساله و دو کبیسه آن دو ساله است. در تقویم یهود از دورهٔ ۸ سالهٔ خورشیدی- مهی با سه کبیسه نیز استفاده می‌شده‌است. محاسبه زمان تحویل سال خورشیدی از -۴۰۰۰ میلادی تا +۲۵۰۰ میلادی (برابر با -۳۳۷۹ خورشیدی تا ۱۸۷۹ خورشیدی) در تارنمای The Institut de Mecanique Celeste et de Calcul des Ephemerides (IMCCE) فناوری مصر باستان
سال مصریان بی‌گمان در ایام بسیار دور قمری بوده‌است. مصریان باستان با دریافت نظم مشخص طغیان نیل، و همچنان طلوع منظم ستاره شعری از آن به عنوان معیاری برای گذشت زمان استفاده کردند. آن‌ها از تقویمی خورشیدی-نجومی استفاده می‌کردند که در آن یکسال شامل ۱۲ ماه ۳۰ روزه بود. آن‌ها متوجه شده بودند که به تدریج تغییر فصل در روزهای غیرمشابه سال انجام می‌شد و گویی زمان تغییر فصل در تقویم در حال حرکت می‌باشد. در حدود ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد تصمیم گرفتند که در پایان هر سال ۵ روز به سال اضافه کنند تا مشکل تغییر فصل را حل کنند. این ۵ روز برای آن‌ها جز روزهای جشن و تعطیلات محسوب می‌شد و در این روزها کار نمی‌کردند.مصریان افسانه ای در اینباره داشتند:خدایی به نامتحوتبا ماه گوی بازی کرد و بخشی از نور ماه را در بازی برد.سپس تحوت این نور را به 5 روز افزوده شده به تقویم بخشید. در حقیقت از ابتدای تاریخ مصر یعنی سلسلهٔ اول فراعنه سال شمسی و ۳۶۵ روزه بوده‌است که ۳۶۰ روز ایام ثابت سال و پنج روز خمسه مسترقه (Epahomene) داشتند که مؤلفین اسلامی آن را ابوغمنا می‌نامیدند. در کنار سال و ماه شمسی حساب و شمار و ماه قمری را نیز نگاه می‌داشتند و هرگاه روز معینی از ماه قمری با همان روز از سال شمسی برخورد و تقارن می‌یافت آن روز را جشن می‌گرفتند و این شباهت بسیاری با مطابقت نام روز و ماه ایرانی دارد که آن را طی هر ماه جشن می‌گرفتند. تقسیم سال به هفتاد و دو خمسه یا هفتاد و دو واحد پنج روزه چون بابل و آشور و ایران معمول بود و هم چنین سال را به سی و شش قسمت ده روزه بخش می‌کردند که ماه توت مصری محسوب می‌شد. روزهای خمسه مسترقه ایامی نحس محسوب می‌شد و هر روز نامی داشت منسوب به یکی از خدایان و این پنج روز عید ارواح و مردگان به‌شمار می‌آمد که شباهت تامی با همان پنجه دزدیده در گاه‌شماری اوستایی نو دارد. گاه‌شماری رسمی ایران
یک سال رسمی ایران، یک سال خورشیدی است که تشکیل شده‌است از ۱۲ ماه، که شش ماه اول ۳۱ روز، پنج ماه دوم ۳۰ روز و ماه آخر ۲۹ روز می‌باشد. هر ۴ سال یکبار طول ماه آخر ۳۰ روز است که آن سال به سال کبیسه معروف است. گاه‌شماری هجری خورشیدی
بلندترین روز سال در ۱ تیر و بلندترین شب سال در شب یلدا (از غروب ۳۰ آذر تا طلوع آفتاب در ۱ دی) رخ می‌دهد. طول ماه‌های این گاه‌شماری در طول تاریخ و در کشورهای مختلف متفاوت بوده‌است، ولی از حدود سال ۱۳۴۸ در ایران و افغانستان طول ماه‌ها یکسان است. طول ماه‌ها در نیمه اول سال ۳۱ روزه و در نیمه دوم سال ۳۰ روزه است با این تفاوت که ماه پایانی (اسفند) ۲۹ روزه است و تنها در سال‌های کبیسه ۳۰ روز خواهد داشت. طول و نام کنونی این ماه‌ها در جدول زیر آمده‌است: اشکال قمری
از آنجا که صفحه مداری ماه در فضا پیشروست، اشکال ماه نیز بر ماه گرفتگی غالب می‌شوند و یک انقلاب را (که دوره ای دراکونیکی یا گره ای نامیده می‌شود) در ۱۸٫۶۱۲۹۵۸ سال (۶٬۷۹۸٫۳۸۳ روز) رقم می‌زند. (این به اندازه یک ساروس به طول نمی‌انجامد)(توضیح مترجم:ساروس چرخه خسوف و کسوف است که هر ۱۸ سال یکبار اتفاق می‌افتد) همان چرخه ای که در برابر یک مرجع اینرسی انجام شود، مانند سیستم مرجع بین‌المللی آسمانی (ICRS). یک سیستم مختصاتی که نسبت به ستاره‌های ثابت اندازه‌گیری شده‌است و ۱۸٫۵۹۹۵۲۵ سال است. گاه‌شماری عبری
یا این که هر سال (یک بار گردش کامل زمین به دور خورشید) ۳۶۵٫۲۵ روز خواهد بود. عبدالغفار نجم‌الدوله
نجم‌الدوله برای اولین بار عبارت ۱۲۶۴ هجری خورشیدی را در حاشیه تقویم سال ۸۰۷ جلالی مطابق ۳–۱۳۰۲ هجری قمری ذکر کرد و از آن تاریخ به بعد، گاه‌شماری را در ایران رایج کرد که برای اولین بار اساس آن خورشیدی و مبدأ آن هجرت پیامبر از مکه به مدینه باشد. ماه‌های آن براساس اسامی عربی برج‌های دوازده‌گانه فلکی (حمل، ثور، جوزا… حوت) و طول آن‌ها برمبنای توقف نسبی خورشید در بروج مذکور ۲۹ تا ۳۲روزه بود. گاه‌شماری که او نوشت، به گاه‌شماری هجری خورشیدی بُرجی معروف است. این گاه‌شمار در دوره دوم مجلس شورای ملی در ۲۱ صفر ۱۳۲۹ مطابق ۲ اسفند (حوت) ۱۲۸۹، به عنوان مقیاس رسمی زمان محاسبات مالی کشور پذیرفته شد. دست‌کم تا ربع قرن پیش از آن، تقویم‌هایی بر اساس گاه‌شماری هجری خورشیدی در ایران استخراج و چاپ می‌شد. ۱۵ سال بعد در پنجمین دوره مجلس شورای ملی قانون گاه‌شماری هجری خورشیدی به تصویب رسید. نوما پمپیلیوس
ویل دورانت، در کتاب تاریخ تمدن، از برخی روایات چنین نتیجه گرفته‌است که، نخستین تقویم رومی، یعنی تقویمی که بر نظم روزشماری و زندگی رومیان تا زمان قیصر حکومت می‌کرد، از آن نوما بوده‌است. این تقویم، سال را به دوازده ماه بخش می‌کرد و، با شیوهٔ پیچیدهٔ خود در افزودن روزها، شمارهٔ روزهای سال را تقریباً به ۳۶۶ روز می‌رساند. استفاده از این تقویم به همان شکل تا سال ۱۹۱ قبل از میلاد، [سالی که در آن، برای جلوگیری از افراط کاری روزافزون در این شیوهٔ گاهشماری، به کاهنان اعظم اختیار داده شد تا روزها و ماههای افزوده شده بر سال را بازنگری کنند]، ادامه داشت. سال اعتدالی
بر اساس سال اعتدالی در تقسیم‌بندی تقویم ایرانی، یک سال خورشیدی قراردادی؛ ۳۶۵ روز و در هر ۴ و به ندرت ۵ سال کبیسه ۳۶۶ روز، دارای ۴ فصل با نام‌های بهار، تابستان، پاییز، و زمستان است و هر فصل ۳ ماه دارد. هر ماه در نیمه اول سال ۳۱ روزه و در نیمه دوم سال ۳۰ روزه می‌باشد که ماه آخر، در سال‌های عادی غیرکبیسه ۲۹ روزه‌است. هر ماه آن تقریباً ۴ هفته و هر هفته ۷ روز متوالی، با نام‌های شنبه، یکشنبه، دوشنبه، سه‌شنبه، چهارشنبه، پنجشنبه و جمعه (آدینه) دارد. گاه‌شماری هجری خورشیدی حسابی
طبق کبیسه‌های پیشنهاد شده از جمله زیج ایلخانی تقویم جلالی دارای یکدوره ۱۲۸ ساله با جمعاً ۳۱ روز کبیسه‌است. هر دوره کبیسه گیری ۱۲۸ ساله شامل یک زیرْدورهٔ ۲۹ ساله و سه زیردوره ۳۳ ساله‌است؛ که هر زیرْدوره یک کبیسه با فاصله پنج ساله در آغاز، پیش از کبیسه‌های چهارساله دارد. بدنبال دوره‌های تقویم جلالی کبیسه گیری پیشنهادی ذبیح بهروز دوره بزرگ ۲۸۲۰ ساله وجود دارد که مورد توجه احمد بیرشک نیز قرار گرفته و میاندوره‌های آن را نیز نظم بخشید و تدوین کرد. در طی این دوره بزرگ ساعت تحویل سال تکرار می‌شود؛ و شامل ۲۲ دوره ۱۲۸ ساله سابق جلالی بعلاوه یک کبیسه چهارسالی در پایان دوره بزرگ است. در این شیوه سال خورشیدی ۳۶۵٬۲۴۲۱۹۸۵۸ روز و میزان دقت آن یک روز در هر ۴٬۷۶۱٬۹۰۵ سال می‌باشد. این دوره جامعترین کبیسه گیری سال خورشیدی می‌باشد. دوره پیش با احتساب سال صفر سال‌های (۲۳۴۵- تا ۴۷۴) می‌باشد. دوره اخیر سال‌های (۴۷۵ تا ۳۲۹۴) می‌باشد. تحویل سال آغاز هر دوره (مانند:۴۷۵) در لحظه ظهر (مرز تحویل سال) می‌باشد و سال پایانی (مانند:۳۲۹۴) کبیسه‌است. گاه‌شماری جلالی
قوانین این تقویم ساده‌اند. سال‌ها ۱۲ ماه دارند که از هجرت پیامبر از مکه به مدینه در سال ۶۲۲ بعد از میلاد شروع شده‌اند. یک سال جلالی در اولین روز بهار نجومی یا در روز بعد از آن که به ترتیب منطبق با این است که لحظه اعتدالی قبل یا بعد از ظهر حقیقی به وقت تهران (تقریباً حدود ۱۲:۰۷) اتفاق بیفتد، شروع می‌شود. در۶ ماه اول سال همه ماه‌ها۳۱ روز و در ۶ ماه دوم در یک سال کبیسه همه ۳۰ روز دارند. در سال‌های معمولی (غیر کبیسه) آخرین ماه سال ۲۹ روزه‌است؛ بنابراین هر فصل با ۳ ماه متوالی منطبق است. گاه‌شماری هجری خورشیدی
در ۱۳۴۰ هجری قمری/ ۱۳۰۱ ش، در پی اصلاحاتی که امان‌الله‌خان در جامعه افغانستان صورت داد و بر اساس یکی از نظامنامه‌هایی که دولت او صادر کرد، گاهشماری رسمی افغانستان هجری شمسی شد و برای نام ماه‌های سال نام‌های عربی برج‌های فلکی که تا پیش از آن روی منطقةالبروج گذاشته می‌شد، در نظر گرفته شد. در سال ۱۳۳۷ خورشیدی مجلس ملی وقت افغانستان طول ماه‌های تعریف شده برای گاهشماری هجری خورشیدی ایران را ملاک قرار داد و آرایه طول ماه‌های سال در گاه‌شماری هجری شمسی افغانستان همانند گاه‌شماری هجری خورشیدی ایران تعیین شد. اما نام ماه‌های سال همچنان نام برج‌های فلکی منطقه البروج باقی ماند. پیش از آن دوره‌های کبیسه‌های گاه‌شماری هجری خورشیدی افغانستان بر اساس ۸ کبیسه در هر ۳۳ سال، به ترتیب یک کبیسه ۵ ساله و ۷ کبیسه ۴ساله تثبیت گردیده بود و طول ماه‌ها طبق توقف ظاهری خورشید در برج‌ها بین ۲۹ تا ۳۲ روز محاسبه می‌شد. پیش از رسمی شدن این گاه‌شماری، از آن در جوامع شهری افغانستان در کنار گاهشماری هجری قمری و گاه‌شماری میلادی استفاده می‌شده‌است. اکنون تقویم رسمی ایران و افغانستان فقط با تفاوت اسامی ماه‌ها از هر جهت گاهشماری یکسان به حساب می‌آیند. فلسفه فیزیک
در حالت کلی تمام دیدگاهها و مقیاس‌های ما نسبی میباشد. یعنی یک اصل را نسبت به یک پارامتر خاص بیان یا مشاهده و عمل میکنیم. به عنوان مثال وقتی از یک سال نوری صحبت میکنیم، مقصود مقدار مسافتی است که فوتون‌های نور در یکسال شمسی آن مسافت را طی مینماید. و این یکسال در مقیاس اندازه‌گیری ما مدّت زمانی است که کرهٔ زمین یک دور کامل به دور خورشید چرخیده است. امّا برای شخصی که در خارج از منظومه شمسی و یا در سیاره دیگر زندگی میکند، این مدّت زمان قابل تحلیل و اندازه‌گیری نخواهد بود. پس از دیدگاه ما یکسال نوری نسبتی از حرکت نور و چرخش زمین به دور خورشید میباشد. و این نسبی بودن همواره در تمامی واحدهای اندازه‌گیری مانند، ثانیه و ساعت، درجهٔ دما، سانتیمتر و متر و ... صادق است. ماه (زمان)
ماه خورشیدی (شمسی) بر پایهٔ حرکت ظاهری سالیانهٔ خورشید (حرکت زمین به دور خورشید) به هر یک از ۱۲ بخش سال خورشیدی اطلاق می‌شود. هر ماه تقویمی در تقویم خورشیدی ممکن است ۲۸، ۲۹، ۳۰ یا ۳۱ روزه باشد. با اینکه کاربرد ماه خورشیدی حالت همگانی دارد، استفاده از کلمه برج برای تقویم‌های خورشیدی بامسمی تر است. سال
سال تقویمی (عرفی) مدتی است بین دو تاریخ روز که نام واحدی در تقویم دارند. مثلاً از ۵ آذر تا ۵ آذر بعد. سال تقویمی عادی ۳۶۵ روزه و کبیسه ۳۶۶ روزه‌است. تقویم خورشیدی معمولاً برای پیش‌بینی شروع فصل‌ها بکار می‌رفت. ۱۲ (عدد)
در ایران و هند باستان، تعداد سال‌های جهان در آفرینش، ۱۲۰۰۰ سال انگاشته شده‌است. تعداد ماه هاس سال هم بر همین اساس (به ازای هر ۱۰۰۰ سال، یک ماه) دوازده ماه است. شاید در راستای همین باورها بوده که اکنون در ابتدای سال شمسی، ایرانیان ۱۲ روز و در ادامه، روز سیزدهم فروردین را تعطیل هستند. گاه‌شماری کلده
برای نزدیک شدن به طول سال خورشیدی متوسط (۲۴۲۱۹۸۷۹/۳۶۵) هر چهارسال به اندازهٔ یک روز دیگر نیز اضافه می‌شده‌است با این وجود همچنان با اختلاف کسری از زمان با سال حقیقی تطبیق کامل نداشته است: روزه بهائی
در تقویم بهائی که یک تقویم خورشیدی است و با نوروز آغاز می شود، هر سال دارای ۳۶۵ روز (و در سالهای کبیسه ۳۶۶ روز ) است. این تقویم شامل ۱۹ ماه ۱۹ روزه است که جمعاً ۳۶۱ روز می‌شود و چهار روز باقی‌مانده که در سالهای کبیسه پنج روز است به « "ایام هاء»" موسومند و «بهائیان» آنها را به مهمان نوازی و بخشش برای محتاجین میگذرانند. ایام هاء بعد از ماه ۱۸ و قبل از آخرین ماه بهائی شهر العلاء (ماه بلند مرتبگی) قرار دارد، شهرالعلاء در تقویم بهائی ماه صیام (روزه) است که همه ساله پس از پایان «ایام هاء» شروع شده و تا روز سال تحویل (نوروز) ادامه دارد. هر سال عید صیام بهائی و اول عید نوروز بر هم منطبقند. سال عادی
در تقویم‌های خورشیدی مانند سالنمای گریگوری و سالنمای هجری خورشیدی، سال‌های عادی ۳۶۵ روزه و سال‌های کبیسه ۳۶۶ روزه هستند. در سالنماهای قمری، مثل تقویم هجری قمری، سال‌های عادی ۳۵۴ روزه هستند. تاریخ گاه‌شماری ایرانی
روزهای سال را به‌طور مساوی به ۱۲ ماه ۳۰ روزه تقسیم می‌کنند و پنج روز اضافی را بعد از آخر ماه اسفند یا اول ماه فروردین می‌آورند، اسامی ۱۲ ماه همان اسامی سال شمسی امروزی است. ایرانیان قدیم، خرده ایام, یعنی تقریباً شش ساعت مانده از هر سال را با اعمال کبیسهای به نام بهیزک جبران می‌کردند، اما بعد از سقوط سلسله ساسانیان برخی از زرتشتیان دیگر کبیسه و بهیزک را در نظر نگرفتند و سال را تنها ۳۶۵ روز حساب کردند، در نتیجه اول فروردین ماه هر چهار سال [و به ندرت پنج سال] یک روز عقب می‌رود و نوروز حقیقی با زمان تحویل آفتاب در برج حمل برابر نمی‌شود و در یک دوره ۱۴۶۱ ساله دوباره به نقطه اول می‌رسد. روز
"شبانه‌روز خورشیدی متوسط"، شبانه‌روز استاندارد و رسمی است که با میانگین‌گیری و تعدیل شبانه‌روز متغیر برپایه یکای ثانیه، به عنوان یک‌دورهٔ ۲۴ساعته واحدی از زمان و گاه‌شماری است. طی یک سال حداکثر تفاضل شبانه‌روز متغیر با متوسط آن، ۱۶ دقیقه و ۲۴ ثانیه است. شبانه‌روز متوسط خورشیدی را که از نیم‌شب (متوسط) آغاز می‌شود را «شبانه‌روز عرفی» نیز می‌نامند. سال
سال نجومی مدت زمانی است که زمین نسبت به یک ستاره ثابت یک دور در مسیرش به دور خورشید می‌گردد. طول سال نجومی ۳۶۵٫۲۵۶۳۶ روز است، یعنی ۳۶۵ روز و ۶ ساعت و ۹ دقیقه و ۹٬۵ ثانیه‌است. سال نجومی ۲۰ دقیقه از سال اعتدالی بلندتر است. از این رو مختصات ستارگان به مرور در نقشه آسمان تغییر می‌یابد. گاه‌شماری رومی
تعداد روزهای سال در این گاهشماری جمعاً ۳۰۴ روز می‌شود. اسامی ماه‌ها از کوئین‌تیلیس تا دسامبر مبتنی بر اعداد هستند. در تقویم کوئین‌تیلیس ماه پنجم بوده و از واژه لاتین کوئینک (quinque) به معنی پنج مشتق شده‌است. سکس‌تیلیس ماه ششم و «سکس» در لاتین به معنی شش است. و به همین ترتیب سپتم: هفت؛ اُکتو: هشت؛ نُوِم: نُه و دِسِم (دِکِم): ده. سال نوری
در ۹ ژانویه ۲۰۱۳ دورترین ابرنواختر شناخته شده، توسط تلسکوپ هابل کشف شد. فاصله این ابرنواختر حدود ۱۰ میلیارد سال نوری است. گاه‌شماری در ایران
یک سال رسمی ایران، یک سال خورشیدی است که تشکیل شده‌است از ۱۲ ماه، که شش ماه اول ۳۱ روز، پنج ماه دوم ۳۰ روز و ماه آخر ۲۹ روز می‌باشد. هر ۴ یا به ندرت ۵ سال یکبار طول ماه آخر ۳۰ روز است که آن سال به سال کبیسه معروف است. نوردورگی
طول روز و در نتیجه آگاهی از فصل سال، برای بسیاری از حیوانات حیاتی است. تعدادی از تغییرات زیست شناختی و رفتاری به این آگاهی بستگی دارد. دوره نوری همراه با تغییرات دما، تغییر رنگ خز و پرها، مهاجرت، ورود به خواب زمستانی، رفتار جنسی و حتی تغییر اندازه اندام‌های جنسی را تحریک می‌کند. سال اعتدالی
سال اعتدالی (سال خورشیدی اعتدالی) فاصله زمانی دو عبور متوالی خورشید از نقطه اعتدال بهاری است که مبنای گاه‌شماری خورشیدی قرار می‌گیرد. سال اعتدالی به دو صورت سال اعتدالی متغیر یا حقیقی و سال اعتدالی متوسط یا میانگین می‌باشد. زمان هر سال اعتدالی بعلت برخی تأثیرات نجومی متغیر است (سال اعتدالی متغیر) که مبنای آغاز سال در گاه‌شماری هجری خورشیدی و میانگین آن (سال اعتدالی متوسط یا میانگین)، مبنای واحد سال تقویمی در همه گاه‌شماری‌های خورشیدی است. سال تقویمی
میانگین سال اعتدالی در ستاره‌شناسی در حال حاضر ۳۶۵/۲۴۲۱۹ روز است. تمدن مایا
سیستم گاهشماری مایاها نیز از بخش‌های پیچیدهٔ این تمدن است. مایاها به سال ۳۶۵ روزه خورشیدی پی برده بودند اما برای محاسبه سال نه تنها جابجایی خورشید در آسمان فراز خود را که حرکت‌های ماه و ستارگان و دیگر اجرام آسمانی را نیز مدنظر داشتند. نزد مایاها سه نوع تقویم استفاده می‌شد. یکی تقویم سالنمای ۲۶۰ روزه، دیگری هاآب یا سال ۳۶۵ روزه و دیگر تقویم شمارش طولانی ۵۲ ساله. سال مقدس که "تزولکین" نامیده می‌شد همان سالنمای ۲۶۰ روزه بود. هر ماه آن ۲۰ روز بود و هر روز یک نام مشخص داشت و نیز ۱۳ شماره که روزها در آن ضرب می‌شدند و مجموعاً ۲۶۰ روز می‌شد. آن‌ها از این طریق سعی می‌کردند تا از زمان دقیق وقوع پدیده‌های قدیمی به میزان روزهایی که از آن گذشته آگاه شوند. شیوه آن به گونه‌ای بود که مثلاً روز "ایمیکس" که روز نخست هر ماه بود و اولین باری که در سال ۲۶۰ روزه واقع می‌شد نام سال یکم ایمیکس می‌گرفت و به همین ترتیب سال دوم سال دوم ایک و زمانی که به سیزدهمین می‌رسید نام چهاردهمین روز یعنی ایکس مقارن یک می‌شد و سال یک ایکس می‌گردید و این‌گونه مشخص می‌شد که ۱۴ سال گذشته‌است. فایده این تقویم برای این بود که در ارقام بالا با ضرب و تفریق ساده می‌شد زمان واقعی را به روز تعیین کرد و از این رو به آن سالنمای مقدس می‌گفتند چراکه در امور مذهبی مردمی کاربرد بیشتری داشت. سالنمای هاآب سالنما و تقویم رسمی مایا بود. هاآب را برای امور سلطنتی و کشوری بکار می‌بردند. در سالنمای هاآب سال ۱۹ ماه داشت. ۱۸ ماه نخست سال ۲۰ روز بود و ماه آخر سال ۵ روز که روی‌هم رفته ۳۶۵ روز را تشکیل می‌دادند. ماه آخر "یوایب" نامیده می‌شد و برای مردم بدشگون می‌نمود. روزهای ماه از صفر تا ۱۹ را در بر می‌گرفتند شمار روز با یک آغاز نمی‌شد. مایاها در ذکر تواریخ معمولاً در کتیبه‌ها هردو سالنمای تزولکین و هاآب را بکار می‌بردند. از آنجایی که "هاآب" ۱۰۵ روز بیش از تزولکین داشت یعنی در تطابق دو تقویم هاآب ۱۰۵ دندانه وارد سال تزولکین شده بود و تطابق کامل تنها زمانی انجام می‌شد که ۵۲ سال از آغاز گذشته باشد که این دوره ۵۲ سال را "دَوَران تقویم" نامیده‌اند. و این دوران برای مایاها بسیار مهم و با اهمیت بوده‌است. تقویم سوم سالنمای شمارش طولانی است که مبتنی بر روزهاست که هر روز اما سال به ماه‌های سی روزه تقسیم نمی‌شد. هر روز یک "کین" به‌شمار می‌رفت و هر ۲۰ روز برابر یک "یوئنال" می‌شد. هر ۱۸ "یوئینال" را یک تون می‌گفتند که مجموعاً ۳۶۰ روز (کین) به دست می‌آمد. هر ۲۰ سال (تون) برابر یک "کاتون" و هر بیست کاتون یک "باکتون" و هر بیست باکتون یک "پیکتون" بود. یک پیکتون برابر می‌شد با ۲٬۸۸۰٬۰۰۰ روز. بالاترین واحد در گاهشماری مایایی "آلائون" است که برابر می‌شود با بیست و سه میلیارد و چهل میلیون روز. سال‌های آنان ۳۶۰ روزه بود و دلیل آن هم فرار از شومی پنج روز پایانی بود. کاربرد این تقویم بیشتر برای شمارش روزهای گذشته یا باقی‌مانده نسبت به یک رویداد مهم بوده‌است. مایاها سیستمی ریاضیاتی نیز داشتند که سالنماهای سه‌گانه را به هم تبدیل می‌کرد و از طریق داده‌های یک تقویم می‌توانستند آن را در سالشماری دیگر نیز بیابند. منظومه شمسی
سرعت خورشید در منظومهٔ شمسی ۲۲۰ کیلومتر بر ثانیه است و گردش خورشید پیرامون مرکز کهکشان راه شیری حدود ۲۲۵ میلیون سال به طول می‌انجامد. این مدت زمان یک سال کهکشانی نامیده می‌شود. بازپسین باری که منظومهٔ شمسی در این موقعیت بود، دایناسورها بر روی زمین زندگی می‌کردند. مگاثانیه
مگاثانیه با نماد Ms یک واحد ثانیه و برابر با یک میلیون ثانیه یا تقریباً ۱۱٫۶ روز است. یک سال تقریباً ۳۱٫۵ مگاثانیه است. سال نوری
سال نوری یکی از یکاهایی است که به مخفف به صورت «ly» نشان می‌دهند و برای سنجش طول یا درازا است که بیشتر در محاسبات مربوط به کیهان‌شناسی و نجوم به‌کار می‌رود. سال نوری طبق تعریف برابر است با مسافتی که نور در خلاء در مدت یک سال طی می‌کند و تقریباً برابر است با ۹ پتامتر (9Pm). گاه‌شماری شمسی–قمری
گاه‌شماری شمسی–قمری یا گاهشماری خورشیدی مهی در بسیاری از فرهنگ‌ها، نوعی گاه‌شماری (تقویم) است که ماه‌های آن قمری و طول سال آن شمسی می‌باشد و در هر سه سال (و به‌ندرت دو سال) یک بار، یک ماه کبیسه خواهد داشت. این تقویم، علاوه بر گام‌های ماه، زمان سال شمسی را نیز نشان می‌دهد. اگر سال شمسی براساس سال اعتدالی محاسبه شود، تقویم شمسی–قمری زمان فصل‌ها را مشخص می‌کند، و اگر سال شمسی براساس سال نجومی محاسبه گردد، تقویم برج فلکی‌ای را که در آن بدر رخ می‌دهد پیش‌بینی می‌کند. معمولاً مقرر می‌کنند که تعداد ماه‌های سال عدد ثابتی (۱۲) باشد که در این صورت هر دو یا سه سال تعداد ماه‌ها ۱۳ تا محاسبه می‌شود. سال
سال معمولاً به سال خورشیدی گفته می‌شود. گاه‌شماری قمری بر اساس سال قمری برابر ۱۲ ماه قمری است و بیش از ۱۰ روز از سال خورشیدی کوتاهتر است. مبنای محاسبه نوروز
در سال ۱۳۰۴ خورشیدی (۱۳۴۳ قمری، مطابق ۱۹۲۵ میلادی) در ایران، تقویم خورشیدی به عنوان تقویم رسمی پذیرفته شد. محاسبه پیشین که دقیق بود، مراعات شد و تنها به جای افزودن پنج روز به سال، شش ماه نخست سال را سی و یک روز، و پنج ماه دوم را سی روز و اسفند را بیست و نه روز قرار دادند که هر چهار یا پنج سال، سی روز محاسبه می‌شود. سالی که اسفند آن سی روز بود، کبیسه نامیدند (در یک دورهٔ ۳۳ ساله، ۸ سال کبیسه وجود دارد، یعنی در هر دوره، یکبار به جای هر چهار سال، بعد از پنج سال کبیسه می‌شود. ۰ (خورشیدی)
این سال در گاهشماری ایرانی سال قبل از ۱ هجری خورشیدی سال بعد از ۱- هجری خورشیدی است. این سال در بعضی محاسبات گاهشماری‌های هجری خورشیدی یا ایرانی وجود ندارد و سال ۱- بجای آن قرار دارد. تقویم نجومی یا استخراجی معمولاً صفر را به عنوان یک نقطه زمانی جهت اندازه‌گیری و مقایسه طولی زمان در محاسبات خود دارد و تقویم مورخان یا حسابی که معمولاً سالشماری است صفر ندارد. گاه‌شماری بهیزکی
به این ترتیب در گاه‌شماری وهیزکی هر ۱۲۰ سال، یک سال ۱۳ ماهی داشتند. یعنی به مدت ۱۱۹ سال، سال به صورت عادی بود و سال ۱۲۰اُم وهیزکی می‌شد. ماه اضافی در سال‌های وهیزکی میان ماه‌های دیگر در گردش بود. یعنی در سال ۱۲۰اُم، ماه اضافی را بعد از فروردین که ماه اول بود، می‌آوردند و در سال ۲۴۰اُم آن را پس از اردیبهشت قرار می‌دادند و الی آخر. همچنین شواهدی در دست است که در سال سیزده‌ماهه، پنج روز اندرگاهی را نیز پس از ماه اضافی می‌آورند و در سال‌های غیر وهیزکی (تا وهیزک بعدی)، این پنج روز اضافه پس از ماهی که ماه اضافی (وهیزکی) پیشین به آن اضافه شده بود، می‌آمد. مکان روزهای اندرگاه در گاه‌شماری سیار یا شمسی ناقصه نیز بر همین مبنا تعیین می‌شد. در پنج روز بهیزک کوچک، زرتشتیان مراسم خاص دینی و کارهای اجتماعی و خیرات و نذورات انجام می‌دادند و آغاز سال را بعد از پایان این پنج روز مبارک به حساب می‌آوردند، و با وجود اینکه این پنج روز به مردم اختصاص داشت و عمومی بود، روز اول فروردین ماه را روز نو یا نوروز سلطانی می‌نامیدند و آن را به سلاطین اختصاص می‌دادند. به عقیدهٔ برخی، عمل بهیزک‌گیری کوچک به خود زردشت منسوب است. او این اصول را به مؤمنین خود آموخت تا زمان اعمال دینی از مواقع خود دور نیفتد. گاه‌شماری شمسی–قمری
در این گاهشماری که امتزاج سال شمسی با انتقسام ماه‌های قمری است، لازم می‌آید در هر سه یا دو سال خورشیدی یک ماه کبیسه قمری افزوده شود (هر ۲٫۷ سال شمسی نیاز به یک کبیسه یکماهه قمری است). در یک دوره متونی که متون ستاره‌شناس یونانی در ۴۳۰ پیش از میلاد بدست آورد هر دوره ۱۹ ساله خورشیدی با ۲۳۵ ماه قمری برابری می‌کند (یعنی با اعمال هفت کبیسه ماه قمری طی هر ۱۹ سال). دورهٔ متونی در بیشتر گاهشماری‌های خورشیدی-مهی (از سلوکیان و اشکانیان و یهودیان تا بعضی از چینیان) مورد استفاده قرار گرفته‌است. بنا به تفاضل این دو گاهشماری بطور معمول در این تقویم در هر گردش ۱۹ ساله، هفت ماه کبیسه (سالهای: ۳ - ۶ - ۸ - ۱۱ - ۱۴ - ۱۷ - ۱۹) اعمال و اضافه می‌شود که دو کبیسه آن دو ساله است. در تقویم یهود از دورهٔ هشت سالهٔ خورشیدی- مهی با ۹۹ ماه قمری و سه کبیسه نیز استفاده می‌شده‌است. خورشید
انتظار آن می‌رود که مدار گردش خورشید پیرامون کهکشان، تقریباً بیضی گون باشد که به دلیل مارپیچ بودن بازوهای کهکشانی و توزیع ناهمسان جرم در آن‌ها، با کمی آشفتگی همراه باشد. همچنین خورشید نسبت به صفحهٔ کهکشان، تقریباً ۲٫۷ بار بر گردش، به بالا و پایین نوسان می‌کند. این بحث وجود دارد که با گذر خورشید از ناحیهٔ پرچگالی کهکشان، شمار برخورد جرم‌های آسمانی با زمین بیشتر می‌شود و در نتیجه انبوهی از جانوران و گیاهان در زمین از میان می‌روند. روی هم رفته ۲۲۵ تا ۲۵۰ میلیون سال طول می‌کشد تا سامانهٔ خورشیدی یک بار پیرامون کهکشان بگردد (یک سال کهکشانی) پس باید انتظار داشت تا خورشید در طول زندگی اش، بتواند ۲۰ تا ۲۵ بار پیرامون کهکشان بگردد. سرعت حرکت سامانهٔ خورشیدی پیرامون مرکز کهکشانی نزدیک به است. با این سرعت ۱٬۱۹۰ سال طول می‌کشد تا سامانهٔ خورشیدی بتواند در مسافتی به درازی یک سال نوری سفر کند. همچنین ۷ روز طول می‌کشد تا به اندازهٔ یک واحد نجومی جابجا شود. تاریخ گاه‌شماری ایرانی
روایت است که داریوش بزرگ دو نفر ستاره‌شناس نامدار کلدانی به نام‌های نبوریمنو و کیدینوس را جهت اصلاح این تقویم به ایران دعوت کرد و ایشان با آشنایی به دانش نجوم یک سال شمسی را برابر با ۳۶۵ روز و ۶ ساعت و ۱۵ دقیقه و ۴۱ ثانیه معین نمودند. به احتمال قوی سال و ماه ایرانیان را با اصول سال و ماه بابلی تنظیم کردند. این تقویم که قدیمیترین نمونه زمانسنجی در ایران است، تا زمانی که گاه‌شماری زرتشتی در ایران گسترش یافت، تقویم رسمی کشور بوده‌است. بر اساس متون گلی تخت جمشید احتمال داده می‌شود که آغاز سلطنت هر پادشاهی، مبدأ تاریخی هر دوره گاه‌شماری محسوب می‌شده‌است. آغاز سال با آغاز پاییز و برگزاری جشن میتراکانا مقارن بود که بعدها جشن مهرگان جایگزینش شد. سال به چهار فصل سه‌ماهه تقسیم می‌شد و هر ماه ۳۰ روز بوده‌است. سال (ابهام‌زدایی)
سال، معمولاً گردش یکبار کره زمین به دور خورشید است و بنا به اعتبارهای گوناگون کاربردهای زیر دارد: گاه‌شماری رسمی ایران
با اینکه معیار محاسبات تقویم‌های خورشیدی، حرکت زمین به دور خورشید (سال) است؛ واژه ماه در این تقویم‌ها هم مورد استفاده قرار می‌گیرد که تقریباً برابر یک دور حرکت ماه به دور زمین در گاه‌شماری قمری است. هر ماه در سال خورشیدی، ۲۹، ۳۰ یا ۳۱ روز طول می‌کشد که برابر ۳۰درجه حرکت زمین بدور خورشید در یک برج فلکی است. با اینکه کاربرد این کلمه ماه حالت همگانی دارد، استفاده از واژه برج مانند قدیم برای تقویم‌های خورشیدی درست‌تر است. گاه‌شماری یونانی باستان
متون با یک حساب دقیق نشان داد که ایام ۱۹ سالهٔ شمسی برابر است با ایام ۲۳۵ ماه قمری. او در سال ۴۳۲ ق. م یک تقویم ۱۹ ساله شمسی قمری به جامعه یونان پیشنهاد کرد در تقویم او در داخل یک دوره ۱۹ ساله ۷ سال دارای ۱۳ ماه قمری و ۱۲ سال دارای ۱۲ ماه قمری حساب شده‌است او در فرمول خود از این ۲۳۵ ماه، ۱۱۰ ماه را به نام ماه‌های ناقص یا ۲۹ روزه و ۱۲۰ ماه آن را ماه‌های کامل با ۳۰ روزه حساب کرد در نتیجه این ۲۳۵ ماه برابر با ۶۹۴۰ روز است. در آغاز هر یک از سال‌های دورهٔ اول وضع ماه به هر صورتی بود در کلیهٔ سال‌های این دورهٔ نوزده ساله وضع به همان صورت بود و این موضوع از خصوصیات بزرگ اصول متون می‌باشد. متون جدولی را درست کرد که در آن نشان می‌دهد در یک دورهٔ نوزده ساله روزهای ماه قمری در هر یک از سال‌ها چگونه است مثلاً او سالی را در آغاز قرار داده‌بود که آغاز آن سال آغاز دیدن هلال بود همشهری‌های متون جدولش را با آب طلا بر روی ستون‌های معبدی ثبت کردند به همین دلیل عدد طلایی همان عدد ترتیبی سال‌ها در جدول متون است. در دورهٔ ۱۹ ساله به ترتیب سال‌های ۳، ۵، ۸، ۱۱، ۱۳، ۱۶ کبیسه‌اند یعنی ۱۳ ماه ۳۸۴ یا ۳۸۵ روزه و بقیهٔ سال‌ها دارای ۱۲ ماه و ۳۵۴ روز است. گاه‌شماری شمسی–قمری
در کبیسه‌گیری ۱۹ ساله از طریق ماه‌های قمری قراردادی با ۱۳۸ دوره (دورهٔ آخر ۲۰ ساله با کبیسه سال ۲۰ بجای سال ۱۹) طی چرخه ی ۲۶۲۳ به دست می آید. طبق تقویم قمری قراردادی برای نمونه سال ۳۸ تا ۵۶ خورشیدی می‌تواند آغاز اولین دوره و سال ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۵ دورهٔ کنونی کبیسه‌گیری متوازن ۱۹ ساله باشد. سال ۵۰ خورشیدی که تقریباً با یک ماه قمری آغاز می‌شود نقطه اتکایی محاسبه این چرخه خواهد بود. سال ۲۶۶۰ خورشیدی آخرین سال این چرخه خواهد بود که کبیسه است. سال اعتدالی
زمان سال اعتدالی بعلت برخی تأثیرات نجومی از جمله جاذبه ماه، تغییر سرعت دورانی زمین (تقدیم محوری)، تقویم اعتدالین و حرکت حضیض دوران زمین، در هر سال متغیر است که سال اعتدالی متغیر یا حقیقی نام دارد که با محاسبه نسبتاً پیچیده‌تری بدست می‌آید و مبنای آغاز هر سال در گاه‌شماری هجری خورشیدی است که در درازمدت میانگین آن (یعنی سال اعتدالی متوسط یا میانگین)، مبنای واحد سال تقویمی در همه گاه‌شماری‌های خورشیدی است. حداکثر اختلاف سال اعتدالی متغیر با متوسط آن حدود ۲۰ دقیقه می‌باشد. گاه‌شماری آتیکی
اما مشکل یازده روز کوتاه‌تر بودن مجموع ماه‌های قمری نسبت به سال شمسی کماکان برقرار بود. برای جبران این مابه‌التفاوت، تقریباً هر سه سال یک بار می‌بایست یک ماه به ماه‌های سال اضافه می‌گشت تا سال کبیسه‌ای با حدود ۳۸۴ روز به وجود آورد. بدین ترتیب هر سال معمولی به اندازهٔ دوازده گردش ماه به درازا می‌کشید و وقتی احساس می‌شد که ماه‌ها به اندازهٔ کافی عقب مانده‌اند، یک سال کبیسهٔ سیزده ماهه برای همگام‌سازی سال قمری با سال شمسی به جای سال عادی می‌نشست. ماه سیزدهم تکرار یکی از ماه‌های پیشین بود بدین معنی که در سال کبیسه از یک نام برای اطلاق به دو ماه مختلف استفاده می‌شد. معمولاً ماه ششم، یعنی پوسیدئون، تکرار می‌شد اما امکان تکرار ماه‌های اول یا دوم یا هفتم یا هشتم نیز وجود داشت. نسبیت خاص
این مخروط دوتایی پوچ «خط دید» را در نقطه‌ای از فضا مشخص می‌کند، به این معنی که وقتی به ستارگان نگاه می‌کنیم و می‌گوییم «نوری که از ستاره به من می‌رسد X سال عمر دارد»، در واقع ما در امتداد این خط دید را نگاه می‌کنیم:یک ژئودزیک پوچ. ما به رویدادی در فاصله formula_31 و در یک زمان "d/c" در گذشته می‌نگریم. به همین دلیل مخروط دوتایی پوچ «مخروط نور» نیز نامیده می‌شود. مسیه ۹
بیست و پنج هزار و هشتصد سال نوری و قدر ظاهری آن ۷.۹ است. سال تقویمی
به‌طور کلی، یک سال تقویمی یا "سال گاهشماری" برپایه تقویم (مربوط به آن منطقه) از روز اول سال آغاز شده و پایان آن تا پیش از روز نخست سال نو است و بدین سان شمار روزهای پدیدآورنده یک سال را در بر می‌گیرد. همچنین با نگرش به هر روزشماری یک سال گاهشماری می‌تواند از روزهای دیگر سال آغاز شود و پایان آن در سال نو پیش از همان روز باشد. برای وفق داده شدن سال تقویمی با چرخه نجومی (دارای تعداد کسری از روز) بعضی از سال‌ها دارای تعداد روز اضافی هستند. تقویم
سال، ماه و روز از جمله اجزای گاهشماری‌اند. مهم‌ترین جزء گاهشماری و واحد آن سال می‌باشد. سال عرفی در گاهشمار خورشیدی با تطبیق و تعدیل سال اعتدالی به صورت ۳۶۵ روزهٔ عادی یا ۳۶۶ روزهٔ (کبیسه) خواهد بود؛ و ماه از تقسیم دوازده‌گانهٔ سال به صورت معمول ۲۹ تا ۳۱ روزه خواهد بود که در مواردی ۲۸ روزه (تقویم میلادی) یا ۳۲ روزه (تقویم هجری شمسی برجی) نیز دیده می‌شود. سال مالی
سال مالی برابر با سال شمسی است و از فروردین شروع می‌شود. پنجه دزدیده
مصری‌ها از تقویمی خورشیدی-نجومی استفاده می‌کردند که در آن یکسال شامل ۱۲ ماه ۳۰ روزه بود. آن‌ها متوجه شده بودند که به‌تدریج تغییر فصل در روزهای غیرمشابه سال انجام می‌شد و گویی زمان تغییر فصل در تقویم در حال حرکت می‌باشد. در حدود ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد تصمیم گرفتند که در پایان هر سال ۵ روز به سال اضافه کنند تا مشکل تغییر فصل را حل کنند. این ۵ روز برای آن‌ها جز روزهای جشن و تعطیلات محسوب می‌شد و در این روزها کار نمی‌کردند. در حقیقت از ابتدای تاریخ مصر یعنی سلسلهٔ اول فراعنه سال شمسی و ۳۶۵ روزه بوده‌است که ۳۶۰ روز ایام ثابت سال و پنج روز خمسه مسترقه (Epahomene) داشتند که مؤلفین اسلامی آن را ابوغمنا می‌نامیدند. روزهای خمسه مسترقه ایامی نحس محسوب می‌شد و هر روز نامی داشت منسوب به یکی از خدایان و این پنج روز عید ارواح و مردگان به‌شمار می‌آمد که شباهت تامی با همان پنجه دزدیده در گاه‌شماری اوستایی نو دارد. گاه‌شماری عبری
بر این اساس، تعیین شماره روزها، آغاز ماه‌ها و شمارش سال‌ها از مهم‌ترین موضوعات مورد توجه علمی یهود بوده‌است. طبق فرمان خداوند، اعیاد سه‌گانه یهود (پسح: سالگرد خروج بنی اسرائیل از مصر- شاووعُوت: نزول تورات در کوه سینا- سوکُوت: جشن سایه بان‌ها) می‌بایست در موعد مقرر و با مراسم عبادی ویژه برگزار گردد. همچنین روزهای رُوش هَشانا (آغاز سال نو) و یوم کیپور (روزه بزرگ برای بخشش گناهان) که با آداب و احکام خاص همراه هستند، می‌بایست به دقت تعیین گردند، چرا که بنا بر اعتقاد یهودیان، در چنین ایامی است که خداوند سرنوشت یک سال گذشته را مورد بررسی قرار داده و چگونگی وضعیت و گذران زندگی را برای سال آینده، رقم می‌زند. علاوه بر این جدا کردن تِروما (سهم کوهنها) و مَعَسِر (یک دهم) از محصول و بهائم و استفاده از میوه درختان غرس شده وابسته به تعیین دقیق روزها و ماه‌های سال بود. دانستن شماره سال‌ها نیز از این جهت حائز اهمیت بود که بنا به فرمان خداوند در تورات، در پایان هر دوره هفت ساله، سال شِمیطا فرا می‌رسید که در آن امور کشاورزی تعطیل می‌شد و گروهی از محکومین جرایم مالی آزاد می‌شدند. در پایان هفت دوره ۷ ساله نیز در سال پنجاهم، سال یووِل فرا می‌رسید که آن نیز شامل احکام خاص خود بود و از این جهت، شمردن سال‌ها نیز بسیار اهمیت داشت. طبق آیه ذکر شده در بالا، ماه‌های عبری، با حلول ماه آغاز می‌شود و با حلول ماه بعدی (یعنی یک دور گردش ماه به دور زمین) پایان می‌یابد. زمان دقیق شروع ماه، هنگامی است که کره ماه بین زمین و خورشید قرار دارد و در این حالت قابل رویت نمی‌باشد. این زمان به زبان عبری -مُولاد» به معنی «تولد» نام دارد. فاصله زمانی بین دو مولاد برابر ۲۹ روز و ۱۲ ساعت و ۴۴ دقیقه و ۳/۱۳ ثانیه است. بنابر این یک سال قمری ۳۵۴ روز و ۸ ساعت و ۴۸ دقیقه و ۶۶ ثانیه خواهد بود و از سال خورشیدی که حدود ۳۶۵ روز و ۶ ساعت است، ۱۰ روز و ۲۱ ساعت و ۱۱ دقیقه و ۱۸ ثانیه کوتاه‌تر است و این تفاوت موجب گردش ماه‌های قمری نسبت به سال خورشیدی می‌شود. از سوی دیگر، طبق فرمان تورات، سالگرد خروج بنی اسرائیل از مصر (عید پسح) همواره باید در اوایل بهار جشن گرفته شود و جشن سایه بان‌ها (سوکُوت) نیز باید در اوایل پاییز برگزار گردد. در صورتی که سال عبری طبق ماه‌های قمری شمرده شود، پس از گذشت ۹ سال، عید پسح از اول بهار به آخر پاییز منتقل خواهد شد. و این در حالی است که این اعیاد و جشن‌ها علاوه بر یادبود مذهبی و تاریخی، جنبه کشاورزی نیز دارند. عید پسح هنگام برداشت محصول گندم، عید شاووعوت هنگام تقدیم نوبرانه برداشت محصول جو و جشن سوکوت زمان تقدیم نوبرانه محصولات شده تابستانی است. ایام خاص توبه (روش هشانا و کیپور) نیز می‌بایست در محدوده زمانی اوایل پاییز قرار گیرند. برای تطبیق این دو موضوع (قمری بودن ماه‌ها و تطابق اعیاد و مناسبت‌ها با سال خورشیدی) چنین مقرر شد که هر ۲ یا ۳ سال یک بار، سال کبیسه اعلام شده و یک ماه به آن اضافه شود (سال ۱۳ ماهه). به این ترتیب از چرخش ماه‌ها و مناسبت‌ها نسبت به سال خورشیدی جلوگیری می‌شود. اعلام سال کبیسه در ابتدا توسط مجمع عالی روحانیون یهود و به صورت مشورتی انجام می‌گرفت. همان گونه که شروع ماه‌هایی که اعیاد مهم در آن‌ها قرار داشت، با رویت حلول ماه توسط همین مجمع و ارسال پیک به مناطق یهودی‌نشین اعلام می‌شد. علما و دانشمندان یهود برای تنظیم و تثبیت تقویم عبری تلاش بسیار نمودند و در حدود سال ۴۱۱۰ عبری (۱۶۵۰ سال پیش) شکل نهایی و امروزی تقویم عبری توسط دانشمندی به نام «هیلل دوم» تدوین شد. مبنای سر آغاز شمارش تقویم عبری، آفرینش آدم در نظر گرفته شده‌است. طبق گفتار تورات خداوند در شش مرحله (دوره) یا شبانه روز جهان را آفرید و در آخرین مرحله، بشر متعقّل را خلق کرد. پس از آن تورات به‌طور دقیق، عمر آدم اول را ذکر می‌کند و تاریخ جهان (یهود) را با ذکر طول عمر نسل‌های بعدی آدم تا نوح، ابراهیم، موسی و همچنین انبیاء بعدی بنی اسرائیل تا حدود اوایل آبادی معبد دوم بت هَمیقداش (بیت المقدس) شرح می‌دهد. با محاسبه این سال‌ها از مبدأ مذکور، طول تاریخ تقویم عبری به ۵۷۶۰ سال (در ۱۳۷۸–۱۳۷۹ هجری خورشیدی) می‌رسد. این تقویم از دورهٔ ۱۹ ساله تشکیل شده‌است. علت انتخاب عدد ۱۹ آن است که هر دوره نوزده ساله که ۱۲ سال آن سال‌های معمولی و ۷ سال آن کبیسه باشد دقیقاً برابر با زمان ۱۹ سال خورشیدی خواهد بود (دوره نوزده ساله فقط یک ساعت و ۱۰۸۰/۴۸۵ ساعت از مجموع زمان ۱۹ سال خورشیدی بیشتر خواهد بود که به حساب نمی‌آید). در نتیجه در این دوره، ماه‌ها قمری و همه سال‌ها خورشیدی خواهند بود.با دانستن زمان حلول هر دوره ۱۹ ساله و اضافه کردن زمان ۲ روز و ۱۶ ساعت و ۱۰۸۰/۵۹۵ می‌توان به راحتی و با دقت زمان حلول دوره بعدی ۱۹ ساله را محاسبه نمود.سال‌های کبیسه (۱۳ماهه) در هر دوره عبارتند از، سال سوم، ششم، هشتم، یازدهم، چهاردهم، هفدهم و نوزدهم.برای تعیین سال‌هایی که کبیسه هستند، آن سال را بر عدد ۱۹ تقسیم می‌کنیم، اگر عدد باقی‌مانده یکی از اعداد ۳، ۶، ۸٬۱۱٬۱۴٬۱۷ یا ۱۹ باشد، آن سال کبیسه خواهد بود.به‌طور مثال در تقسیم سال ۵۷۶۰ بر عدد ۱۹، عدد ۳ باقی می‌ماند که جزء سالهی کبیسه است.ماه‌های عبری در ابتدا نام مشخص نداشتند و در تورات و سیر متون مذهبی و کهن یهود، ماه‌ها با ذکر شماره (ماه اول، ماه دوم و…) نام برده شدهاند. بعدها در اثر حمله بخت النصر به سرزمین مقدس و به اسارت رفتن یهودیان به بابِل، با تأثیر گرفتن از فرهنگ بابلی، ماه‌های عبری نام‌هایی مخصوص به خود گرفتند.ترتیب ماه‌های عبری با توجه به ماه‌های ایرانی به شرح زیر هستند (لازم است ذکر شود که این ماه‌ها هر سال در محدودهٔ ۲۰ روزه نسبت به ماههی ایرانی در نوسان هستند): گاه‌شماری دیلمی
سال گالشی، دوازده ماه ۳۰ روزه دارد به علاوه ۵ روز اضافه به نام پنجیک (panjik) که به پایان ماه هشتم اضافه می‌گردند که روی هم رفته سیصد و شصت و پنج روز است؛ و هر چهار سال یک‌بار، یک روز به عنوان کبیسه به نام ویشَک بر پنج روز پنجیک اضافه می‌گردد. از ۱۷ مرداد شمسی هجری آغاز می‌شود و تا ۱۵ شهریور ادامه دارد. این ماه و روز اول آن، آغاز سال گیلکی است و در بزرگ‌داشت آن شعله نوروزی (نوروزِ بلnoruzəbal) می‌افروختند و جشن آغاز سال می‌گرفتند. از ۱۶ شهریور تا ۱۴ مهر ماه هجری شمسی می‌باشد. در این ماه، کوه‌نشینان کم‌کم از کوه‌ساران سربلند به سوی جلگه‌ها سرازیر می‌شوند. از ۱۵ مهرماه تا ۱۴ آبان هجری شمسی. از ۱۵ آبان تا ۱۴ آذر طول می‌کشد. صاحب فرهنگ اسدی، یکی از معانی تیر را فصل خزان نوشته‌است. شاید استعمال «تیر» و «تیرماه» در معنی فصل خزان، یادگار باقی‌مانده نوعی از گاه‌شماری قدیمی‌تر (پیش از مبدأ سال‌های باستانی ایرانی) باشد که تحویل سال را از اول تابستان می‌گرفتند. ۱۵ آذر تا ۱۴ دی‌ماه هجری شمسی. در زبان گیلکی، لاشه گوسفند و گاو را مردال گویند. ۱۵ دی تا ۱۴ بهمن هجری شمسی. ۱۵ بهمن تا ۱۴ اسفند. به‌معنی نمیرماه، یا جاودان یا مهرماه دیلمی است. شانزدهم این ماه، امیرِ مای هشت و هشت، یعنی ۱۶ مهرماه است که همان مهرگان معروف می‌باشد. از ۱۵ اسفند تا ۱۵ فروردین هجری شمسی (چون اسفندماه در سال‌شماری هجری شمسی ۲۹ روزه‌است) طول می‌کشد. این ماه مقارن با اسفند و فروردین هجری شمسی است و در آن آیین کول‌کول چارشمبه (چهارشنبه‌سوری) اجرا می‌شود. در پایان همین ماه، ۵ روز اضافه بر ۳۶۰ روز با نام پنجیک (panjik) جا می‌گیرد. هر چهار سال، یک روز به نام ویشَک نیز به این پنج روز اضافه می‌گردد. اگر سال ۳۶۵ روزه باشد، روزهای پنجیک به ترتیب: شانزدهم، هفدهم، هجدهم، نوزدهم و بیستم فروردین هجری شمسی خواهد بود و اگر سال ۳۶۶ روزه باشد، پانزدهم فروردین ویشک نام می‌گیرد و روزهای شانزدهم تا بیستم، باز هم پنجیک خواهند بود. از ۲۱ فروردین تا ۱۹ اردیبهشت هجری شمسی. از ۲۰ اردیبهشت تا ۱۸ خرداد ماه هجری شمسی. از ۱۹ خرداد تا ۱۷ تیر ماه هجری شمسی. ماهی که برف نمی‌آید، اوج گرما. ۱۸ تیر تا ۱۶ مرداد ماه هجری شمسی.