آثار باستانی شهر اصفهان کدامند؟
منطقه ۹ شهرداری اصفهان
این منطقه آثار باستانی زیادی دارد مانند:مسجد جامع گورتان، امامزاده سلطان ایوب، چنار زهران،ابودردا،منارجنبان در محله ی کارلادان و کوه آتشگاه در محله ی جروگان از جمله آثار باستانی این محله هستند.
اصفهان
قطار شهری به نام متروی اصفهان نیز معروف است. این شبکه به سبب گذر از منطقه‌های باستانی این شهر با مخالفان بسیاری همراه گشته و تاکنون به منطقه‌های باستانی همانند: خیابان چهار باغ و سی و سه پل آسیب رسانده‌است. شبکه درون‌شهری مترو دارای ۵ خط جداگانه می‌باشد. خط شماره یک شمالی - جنوبی و دارای بیست و یک ایستگاه است. این خط از شمال غربی آغاز شده و به کوه صفه در جنوب ختم می‌شود. خط شماره دو نیز محور شرقی - غربی دارد که بیست و یک ایستگاه را شامل می‌شود. این خط از شمال شرقی آغاز می‌شود و تا خمینی شهر ادامه می‌یابد. خط شماره سه از فولادشهر در جنوب غرب اصفهان آغاز شده و در ایستگاه میدان آزادی به پایان می‌رسد. خط شماره چهار دنباله خط اول تا بهارستان و شهر مجلسی می‌باشد و خط شماره پنج هم دنباله خط اول از سمت شمال به سمت شاهین شهر می‌باشد. هم‌اکنون هر سه فاز خط شماره یک حدفاصل شهرک قدس تا پایانه صفه برای استفاده عموم دایر است. در طراحی ایستگاه‌های قطار شهری اصفهان سعی شده از معماری مطابق با الگوهای بناهای تاریخی شهر اصفهان استفاده شود. به گفته شهردار اصفهان در ارتباط با تراموا از قبل مباحثی در اصفهان مطرح و این موضوع به‌طور جدی دنبال شده و تفاهم‌نامه مربوطه را با قرارگاه خاتم‌الانبیا تنظیم کردند. مسعود میرزا ظل‌السلطان
فرمانروایی سی و چهار ساله ظل‌السلطان بر اصفهان، با ویرانی بیش از ۵۰ اثر و بنای تاریخی و باغ ایرانی در پایتخت دولت صفوی همراه بود. شهر اصفهان که در روزگار اوج شکوه خود دارای ۱۳۷ کاخ، ۱۶۲ مسجد، ۴۸ مدرسه، ۲۷۳ حمام و ۱۲ گورستان بود، در دوره ظل‌السلطان بیشتر شکوه و زیبایی خود را از کف داد. یکی از جهانگردان اروپایی در آن زمان نوشته‌است: باباهای اصفهان
مسعود بیضاوی معروف به بابا رکن‌الدین را می‌توان بزرگترین و تاثیرگذارترین بابا در شهر اصفهان در نظر گرفت که بزرگانی همچون شیخ بهایی و سید عبدالکریم کشمیری به زیارت وی می‌رفتند. ایشان در قرن هشتم هجری در زمان سلطنت ابوسعید ایلخان مغول در اصفهان زندگی می‌کرده‌است. رساله قلندریه و شرح فصوص الحکم ("نصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص)" از آثار اوست. آرامگاه بابا رکن الدین در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و تحت نظر مؤسسه تخت فولاد اداره می‌شود. ملا حسن آرندی نائینی سالک، عارف، حکیم و ریاضیدان سدهٔ سیزدهم هجری درایوان جلو مقبره بابا رکن الدین مدفون است. قطار شهری اصفهان
وجود آثار تاریخی متعدد در اصفهان و همچنین شرایط اقلیمی و نوع خاک، عبور خطوط مترو در مناطق تاریخی شهر را با مشکل مواجه کرد چرا که این امکان وجود داشت لرزش‌های ایجاد شده در هنگام عبور مترو از زیر مناطق تاریخی و همچنین ساخت و حفاری در این مناطق آسیب‌های جدی به آثار تاریخی وارد کنند. بخشی از خطوط یک و دو قطارشهری از زیر آثار تاریخی مهم شهر اصفهان عبور می‌کنند. باباهای اصفهان
مزار بابا سوخته (قبا سوخته) در مسجد بابا سوخته در مجاورت باغ قوشخانه قرار داشته‌است. مسجد بابا سوخته هم‌اکنون از میان رفته و تنها یکی از مناره‌های آن باقی است که با نام مناره باغ قوشخانه (گویش محلی: باقوشخانه) در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌است. این بنا متعلق به دوره ایلخانی می‌باشد. مصلّای قدیم اصفهان در عهد سلاجقه در مجاورت قبرستان تاریخی طوقچی و مسجد بابا سوخته قرار داشته‌است. سوغات اصفهان
در دوره صفوی صنایع دستی در این شهر رونق یافته که عبارت است از خاتم کاری، میناکاری، مینیاتور، قلمزنی، پارچه‌های قلمکار، پارچه‌های زرباف و آثار خوشنویسی. شهرستان میانه
موزه آثار باستانی اصفهان
بنای اصفهان را به طهمورث، سومین پادشاه از سلسله پیشدادیان نسبت داده‌اند. اصفهان در تاریخ قدیم با نامِ «گِی» در پارس علیا معرفی گردیده و در دورهٔ پس از اسلام به حالت عربی در می‌آید و می‌شود «جِی»، پیش از آن نیز از اصفهان، تحت عنوان "گابای" یا "تابای" نام برده شده‌است. این شهر محلِ تقاطعِ راه‌های عمده و اقامتگاهِ سلطنتی پادشاهانِ هخامنشی نیز بوده‌است. استرابون جغرافی‌دان یونانی، از اصفهان به عنوان مرکز کشور ایران نام برده‌است. شهرستان میانه
از آثار باستانی شهرستان میانه می‌توان به مسجد سنگی ترک، پل دختر (میانه)، پل میانه، قلعهٔ دختر، شهر سوختهٔ کاغذکنان،پل پردلیس کاغذکنان کاروانسرای جمال‌آباد کاغذکنان و بقعهٔ امامزاده اسماعیل و قلعه نجفقلی خان اشاره کرد. صفاشهر
صفاشهر یکی از شهرهای باستانی ایران است که سابقهٔ تمدن۳۰۰۰ ساله در آن می‌درخشد ازجمله آثار تاریخی این شهر میتوان به قصر بهرام گور، تل خاکی، چهارطاق ساسانی، کاروانسرای قاجار، کاروانسرای شاه عباس، مسجدجامع صفاشهر، قلعه و حمام گرگی، امام زاده شهدا ، تل جنگی و تپه‌های تاریخی فرآب و خرمه که قدمت هزاران ساله دارند، تپه‌های تاریخی مشکان-قصر یعقوب، قلعه قدیمی پرواب (حسینقلی خان) قلعه ناصر آباد و قلعه حسین آباد (قلعه گرگی) اشاره کرد. لهجه اصفهانی
در اطراف شهر اصفهان رگه‌هایی از گویش‌های باستانی مانند پهلوی و اوستایی وجود دارد و در گفتار روزمره مردمان شهرهایی مانند سده، گز، مورچه خورت و جرقویه هنوز هم می‌توان بسیاری از واژه‌های پهلوی را یافت. روز اصفهان
«... از آنجا که احداث باروی حفاظتی یا حصار بزرگ اصفهان به منظور تضمین امنیت شهر تاریخی اصفهان در دوران دیلمیان و در زمان رکن‌الدوله دیلمی (۲۹۲–۳۶۶ هجری قمری) صورت گرفت و برپایی این باروی امنیتی به عنوان نقطه عطفی در تاریخ اصفهان شناخته می‌شود، یاد روز آن رویداد تاریخی از این روی شایسته‌تر از دیگر پیشنهادها است. همچنین چون در آن زمان برپایی باروی بزرگ اصفهان بر بنیان زایچه این شهر در آذر ماه (برج قوس) صورت گرفت، لذا روز یکم آذرماه هر سال (مطابق با ۲۲ نوامبر) به عنوان روز نکوداشت اصفهان برگزیده می‌شود. همچنین نگاره تاریخی منقوش بر کاشی‌کاری‌های سردر بازار قیصریه اصفهان که با اقتباس از صورت فلکی برج قوس (آذر ماه) و با محتوایی متعالی طراحی شده‌است، به عنوان نماد این روز گزیده شد.» مسجد جامع اصفهان
سیاحان و مورخان در قرون مختلف اطلاعاتی از اماکن تاریخی شهر را در متون تاریخی ثبت کردند که حاوی اطلاعاتی از مسجد جامع اصفهان نیز هست. استان بوشهر
کاخ سنگ سیاه، شهر باستانی سیراف، شهر باستانی ریشهر، بافت شهر بوشهر، کلیسای خارک، مسجد بردستان (دیر)، قلعه بردستان، قلعه نصوری، کاخ بردک سیاه، گور دختر، کشتی رافائل، خانه قاضی، امامزاده عبدالمهیمن، عمارت کلاه‌فرنگی بوشهر، عمارت گلشن، کلیسای ارامنه گریگوری، گورستان مهاجمین انگلیسی، قبر جنرال، عمارت کوتی، مدرسه سعادت، عمارت ملک بوشهر، کوشک اردشیر، سنگ‌نبشته هخامنشی (جزیره خارک)، دژ برازجان، نیایشگاه مند، امامزاده شاهزاده ابراهیم، قلعه خورموج، امامزاده امام حسن، غار چهل‌خانه، برج خان (گناوه) جمعیت‌شناسی اصفهان
در اصفهان، ارامنه و دیگر شاخه‌های مسیحی، زرتشتیان، ورشوییان، بهاییان، بودایی، ربانیان (هندوهای تاجرپیشه) و یهودیان زندگی می‌کردند. اصفهان در جایگاه یک پایتخت و با شکوفایی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی که در روند تاریخی خود داشت، همواره کانونِ نگرشِ اقلیت‌ها بود. امروزه یهودیان اصفهان از قدیمی‌ترین اهالی این شهر می‌باشند که در گذشته در محله جویباره ساکن بوده‌اند ولی اکنون بیشترشان به خارج کشور مهاجرت کرده‌اند. اندک یهودیانِ باقی‌مانده هم بیشتر در خیابان فردوسی، آمادگاه و سیدعلیخان ساکن هستند. نژاد اکثر مردم اصفهان فارس است. در سال‌های اخیر به دلیل کمبود کار و امکانات در استان‌های مجاور مهاجرت‌های زیادی به امید پیدا کردن یک زندگی بهتر به اصفهان شده‌است، که اکثراً از استان‌های غربی اصفهان و استان خوزستان بوده‌است. خالدآباد
آثار باستانی و تاریخی شهر خالدآباد عبارتند از مسجد بیرین با قدمت بیش از ۸۰۰ سال متعلق به دوره ایلخانی، خانه تاریخی آقاگل انصاری متعلق به عهد قاجار، حمام توده و مسجد ورگرموئه متعلق به عهد صفوی، بقعه باباحاجی که به روایتی تنها اثر تاریخی با معماری یزدی در استان اصفهان و متعلق به دوره صفویه می‌باشد، کاروانسرای خالدآباد در مسیر جاده ابریشم با قدمت بیش از ۴۰۰ سال، محوطه‌های باستانی ابوذر و مسی با قدمت بیش از ۶۰۰۰ سال متعلق به دوره مفرغ که بنا به گفته کارشناسان میراث فرهنگی کارگاه‌های تولید مس را در دل خود دارد و این محوطه‌های تاکنون حفاری و کاوش نشده‌اند، قلعه تاریخی کریم آباد متعلق به دوره قاجار، بازارچه قنات، خانه‌های تاریخی صولت، ایرج، امیرسعیدی، خواجه امیری، شریفی، سعیدی، حائری، جعفرزاده و باباخان که شاخصه این خانه‌ها بادگیرها و سرداب‌های آنهاست. همچنین آستان مقدس امامزادگان آقاعلی عباس و شاهزاده محمد در شهر خالدآباد واقع است بنابر اسناد موجود در کتب تاریخی من جمله سفرنامه صفاالسلطنه نائینی، این امامزادگان بعد از شهادت توسط عبدالحمید حاکم بادافشان (بادرود فعلی) ، پیکر مطهر ایشان توسط چهل تن از زنان و دختران خالدآبادی (معروف به چهل دختران) در محلی به نام گودریگ دفن گردید. از قدیم الایام نیز متولیان این امامزادگان دو طایفه از اهالی خالدآباد (سعیدی و عابدی) بوده اند و در ساختمان قبلی آستان، صحنی به نام چهل دختران وجود داشت. اراک
با توجه به اینکه شهر اراک در دوره قاجار ساخته شد، بیشتر آثار باستانی باقی‌مانده در این شهر از این دوره می‌باشد. از جمله مهم‌ترین اثر تاریخی شهر، می‌توان به مجموعه تاریخی بازار اراک اشاره کرد که از بناهای نخستین شهر اراک بوده‌است. مدرسه سپهداری که هم‌زمان با بازار ساخته شده‌است، از مکان‌هایی است که امام‌خمینی بخشی از سال‌های عمر خود را در این مدرسه سپری کرد. حمام چهارفصل، که از نظر مساحت بزرگترین حمام ایران است، یکی دیگر از آثار تاریخی شهر است که به موزه مردم‌شناسی تبدیل شده‌است. خانه حسن‌پور از بناهای قدیمی شهر اراک است که به صورت درون‌گرا ساخته شده و به موزه صنایع دستی تبدیل شده‌است. برج شیشه از بناهای معروف شهر بود که به دلیل وجود تزئینات کاشی معقلی به این نام معروف شد. این بنا در سال ۱۳۶۱ تخریب شد. قلعه حاج‌وکیل نیز یکی از بناهای دوره قاجار است که در قدیم یکی از کارگاه‌های بزرگ فرشبافی کمپانی زیگلر و کنسولگری انگلیس در اراک بود. همچنین ارگ حکومتی اراک، کاروانسرای شاه‌عباسی، خانه آقا محسن عراقی و خانه خاکباز از دیگر آثار تاریخی شهر می‌باشند.امامزاده محمدعابد (دوره صفویه)، امامزاده عبدالله و آمنه‌خاتون، مقبره آقا نورالدین عراقی و آرامستان قدیمی شهر از جمله بناهای مذهبی اراک هستند. امامزاده احمد (اصفهان)
بقعه امامزاده احمد مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان نشاط، بازارچه حسن‌آباد، کوچه امامزاده احمد (در نزدیکی میدان نقش جهان و خانه مشروطه) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. موزه هنرهای تزئینی و معاصر اصفهان
در این بخش منسوجات متنوع و کم نظیری از نمونه‌های آثار دورهٔ صفوی تا قاجار به نمایش گذاشته شده‌اند. قلمکارهای ساخت اصفهان از دیگر آثاری است که در این موزه به نمایش گذاشته شده‌اند. آقا نجف اصفهانی
از وی آثار ماندگاری به جای مانده که در کلکسیون‌های شخصی و موزه‌های مختلف سراسر دنیااز جمله موزه ایران باستان نگهدای رمی‌شوند. برخی از این آثار چنین می‌باشند: اصفهان
در سال ۱۰۰۰ هجری قمری به دستور شاه عباس اول پایتخت صفویان از قزوین به اصفهان انتقال یافت در این زمان جمعیت اصفهان به یک میلیون نفر رسید و به شدت از نظر مراکز تجاری و فرهنگی ترقی نمود. عصر صفوی، عصر کمال و شکوفایی نبوغ معماری و شهرسازی در ایران است. هنرمندان شهر جلفای آذربایجان اوج شکوه معماری ایران را در اصفهان به نمایش گذاشتند. زیباترین و با شکوه‌ترین آثار معماری ایرانی اسلامی در همین دوره، توسط معماران خلاق و هنرمندی چون محمدرضا و علی اکبر اصفهانی آفریده شد. اصفهان در مرکز امپراتوری صفوی قرار داشت و نسبت به قزوین به خراسان نزدیک تر بود. موقعیت جغرافیایی این شهر موجب افزایش سرعت عکس‌العمل شاه در مقابل تهدیدات ازبکان و عثمانیان بود. شاه عباس بدون ایجاد تغییرات عمده در بخش قدیمی شهر، بخش‌های جدیدی را به آن افزود. میدان نقش جهان، دولتخانه و خیابان چهارباغ در کنار بخش‌های قدیمی شهر ساخته شدند. شاه اسماعیل یکم
شاه اسماعیل به رسم‌ها و آیین‌های مذهبی و ملی بسیار علاقه نشان می‌داد و به ایجاد آبادانی و بناهای یادبود اهتمام داشت. مهم‌ترین آثاری که از دوران وی به یادگار مانده، عبارتند از ۴ بازار دور میدان قدیم اصفهان؛ مدرسه هارونیه و بقعه امامزاده هارون در اصفهان. وی بناهای یادبودی هم در اوجان فارس و شیراز و آبادانی و ساختمان‌های متعددی در خوی و تبریز بنیاد کرد. اصفهان
پایانه‌های اتوبوس بین شهری اصفهان شامل: پایانه کاوه - پایانه صفه - پایانه زاینده رود - پایانه جی و پایانه بابلدشت می‌باشد. ایستگاه راه‌آهن اصفهان سال ۱۳۴۷ ساخته شده‌است. استان اصفهان
آتشگاه دژ ماربین، ساروبه، مشهد کاوه، کهندژ، تپه اشرف نمونه آثار جامانده از پیش از اسلام است. موزه صدف اصفهان سوغات اصفهان
گز اصفهان، قدمتی طولانی و چند صد ساله دارد. قرن‌ها پیش، پادشاهان ایرانی، گز را به دیگر پادشاهان دنیا پیشکش می‌کردند و مهم‌ترین سوغات اصفهان به‌شمار می‌رود. از انواع گز اصفهان می‌توان به گز لقمه‌ای، گز آردی، گز سکه‌ای، گز برشی، گز با لایه شکلاتی و گز انگشت‌پیچ اشاره کرد. نود درصد گز ایران، چیزی در حدود ۶۵۰ هزار تن در سال، در اصفهان تولید می‌شود. اصفهان
اِصفَهان یا سپاهان (پارسی میانه: Spāhān) شهری تاریخی و گردشگری در مرکز ایران است. این شهر مرکز استان اصفهان و نیز شهرستان اصفهان است. سومین شهر پرجمعیت ایران پس از تهران و مشهد و همچنین یکصد و شصت و پنجمین شهر پرجمعیت جهان و نهمین شهر پرجمعیت باختر آسیا به‌شمار می‌رود. کلان‌شهر اصفهان نیز چهاردهمین کلان‌شهر پرجمعیت خاورمیانه است. این شهر در سه نوبت به پایتختی ایران برگزیده شد. دوران آل بویه، دوره سلجوقیان و دوره صفویان (در بین سال‌های ۱۰۵۰ تا ۱۷۲۲ میلادی). به ویژه در سدهٔ شانزدهم میلادی به هنگام پادشاهی صفویان که پایتخت ایران شد، رونق فراوانی نیز گرفت. بناهای تاریخی متعددی در شهر وجود دارد که شماری از آن‌ها به عنوان میراث تاریخی در یونسکو به ثبت رسیده‌اند. این شهر به داشتن معماری زیبای ایرانی، پل‌های سرپوشیده، مسجدها و مُناره‌های منحصربه‌فردش نام‌آور است. این امر سبب شده تا در فرهنگ عامه، اصفهان نصف جهان، لقب بگیرد. این شهر در آذر ۱۳۹۴ (دسامبر ۲۰۱۵) به همراه رشت به عنوان نخستین شهرهای ایران، به شبکه شهرهای خلاق جهان زیر نظر یونسکو پیوست. براساس استانداردهای یونسکو، شهر خلاق، شهری است که از نوآوری و توانمندی‌های شهروندان در توسعه پایدار شهری بهره می‌برد. میدان نقش جهان نمونه برجسته‌ای از معماری صفوی است. این شهر دارای پانزده منطقه شهری است. از جمله دیگر آثار تاریخی اصفهان از منارجنبان، سی و سه پل، پل خواجو، کاخ چهل ستون، عمارت عالی قاپو، مسجد شیخ لطف‌الله و بسیاری از اماکن تاریخی دیگر می‌توان نام برد. کاروان‌سرای ملک (اصفهان)
کاروان‌سرای ملک اصفهان مربوط دوره صفوی است و در اصفهان، خ فیض، نبش خیابان بابا رکن‌الدین و در تخت فولاد اصفهان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۸۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. آتشگاه اصفهان
بررسی‌های باستان‌شناسی دکتر شیپمن در سال ۱۹۷۱ و نیز کاوش‌های باستان شناختی میراث فرهنگی این ناحیه را نقطه عطف بین فلات مرکزی و جلگهٔ مرودشت و خوزستان مطرح می‌نماید هر چند نگارنده مدت‌ها قبل از کاوش‌های آقای دکتر جاوری در غرب اصفهان، شباهت بین سفالهای بدست آمده از سده و نیز آتشگاه را با سفال‌های باباجان تپه در کتاب دیار کهن به اثبات رسانده و حتی نمونه سفالی مربوط به دورهٔ تمدن عیلام را که در عمق ۴ متری زمین در خانهٔ آقای علیزاده در خوزان به دست آمده بود را معرفی نمودم بنابراین باید پذیرفت که تحقیقات مؤسسه ایزمئو و نیز بررسی‌های پروفسور هنینگ به همراه کاوش‌های باستان‌شناسی اثبات می‌کند که از حدود هزارهٔ چهارم پیش از میلاد، دوره‌های پیش از تاریخ، عیلام میانه و عصر آهن (دوره ماد) در این محدوده قابل تشخیص است و می‌دانیم که آشوری‌ها فلات مرکزی ایران را بارها مورد حمله قرار داده و ساکنین آریایی این ناحیه برای دفاع در مقابل آنان به ساختن دژ و نیز تونل‌های مخفی اقدام می‌کرده‌اند. علاوه بر این کشف جدید تونل مربوط به دوران امپراتور هادریانوس در رم که از آن بعنوان کریدور ارتباطی آشپزخانه سلطنتی یاد می‌شود شباهت بسیاری به کارکرد تونل کهندژ بر اساس گفته‌ها و شنیده‌های مردم بومی منطقه دارد. اصفهان
در این شهر کلیساها و کنیسه‌های زیادی وجود دارد که بخش عمده‌ای از کلیساها در منطقه جلفا می‌باشند. برخی از کلیساهای شهر از سده هفده میلادی به جای مانده‌اند که شهره‌ترین و قدیمی‌ترین آنان کلیسای وانک، کلیسای مریم مقدس، کلیسای گئورگ، کلیسای حضرت لوقا، کلیسای هاکوپ، کلیسای نرسس و سرکیس. در این میان کلیسای هاکوپ مقدس قدیمی‌ترین کلیسای اصفهان می‌باشد. اصفهان
از دوره پیش از اسلام، چیزی به جز بقایای آتشکدهای در کوه آتشگاه، اکتشافات اندکی در تپه اشرف و همچنین پل شهرستان (متعلق به دوران ساسانیان) بجا نمانده‌است که از میان آن سه، تنها بنای برپا و برجا پل شهرستان است. شاه عباس یکم
میدان نقش جهان، مسجد شاه (پس از انقلاب نام آن به مسجد امام تغییر یافت)، عالی قاپو، بخش‌هایی از چهل ستون، چهارباغ، پل‌های رود زاینده رود، کانال کشی آب‌های تونل کوهرنگ به سمت زاینده رود از آثار نیک اوست. اگرچه نزدیک به نیم هزاره از زمان او گذشته‌است ولی هنوز اصفهان به بناهای فرهنگی و هنر عصر صفوی می‌بالد چنانچه که در سال ۱۴۲۸ قمری «پایتخت فرهنگی دنیای اسلام» بود. خیابان چهارباغ که به عنوان قدیمی ترین خیابان اصفهان شناخته می شود در زمان شاه‌عباس و در سال ۱۰۰۶ ه.ق ساخته شده است. دستگرد
دستگرد برخوار در کنار گز برخوار از قدیمی‌ترین شهرهای اطراف اصفهان به‌شمار میرود و بنا به روایتی محل جمع‌آوری لشکریان برای دفاع از شهراصفهان بوده‌است. هم‌اکنون شغل اصلی مردم این شهر کشت صیفی جات در اقصا نقاط ایران است. لازم است ذکر شود که کشاورزان دستگردی در توسعه این صنعت در ایران نقش به سزایی داشته‌اند و ازجمله نو آوری‌های آن‌ها کشت صیفی با پوشش پلاستیک می‌باشد که در دهه ۵۰ به همت سه تن از کشاورزان کارکشته دستگردی برای اولین بار در ایران پیاده شد. با گذشت زمان عده‌ای از مردم به مشاغل دیگر روی آورده‌اند. تجارت در زمینه آهن آلات یکی از این مشاغل است که این شهر را به بورسی برای این کالا تبدیل کرده. متأسفانه از آثار تاریخی این شهر به علت بی‌توجهی مسولان آثاری باقی نمانده‌است. امامزاده ادهم معروف‌ترین بنای این شهر است. پیشینه نام اصفهان
شهر اصفهان، مرکز شهرستان استان اصفهان، با پهنه‌ای حدود دویست و پنجاه کیلومترمربع، در دل فلات ایران قرار دارد. در رابطه با پیشینه نام اصفهان با رجوع به نوشته‌های یاقوت حموی و ابراهیم پورداوود و حمزه اصفهانی، اصفهان در لهجه قدیم اصفهانی به معنی قشون سپاه و سگ هست و کلمهٔ اصفهان ارتباطی با، محل قشون از اسب و سگ دارد. جعفرآباد سفلی (بوانات)
گورستان کهنه، تپه شاه آباد، محوطه پشنگی، کتکتو، تل آنگها، آرمگاه درویش، قلعه مسه، تپه گور حیدر، مسجد شیدان، آب انبار بزم، حمام اکبری، قلعه ریزکان و ... از آثار باستانی شهرستان بوانات هستند . مسجد جامع اصفهان
در شمال این ایوان و چهلستون‌های آن، چهلستون دیگری نیز وجود دارد که واسطهٔ اتصال ساختمان‌های دورهٔ دوم سلجوقی با گنبد تاج‌الملک (سدهٔ پنجم) ایجاد شده‌است. این چهلستون در انتهای ضلع شمالی مسجد قرار گرفته‌است. آخرین بنای این ضلع، گنبد تاج‌الملک است که به «گنبد خاکی» مشهور است و آن را وزیر ملکشاه سلجوقی ساخته و در کتیبه‌ای که در آن نصب شده، نام وزیر و سال ساختمان آن، ۴۸۱ ه‍.ق ذکر شده‌است. حفاری‌هایی که در شبستان شمال شرقی انجام شد، تا دو متر ادامه داشت و بقایایی از روستای یاوان به دست آمد. در کتب تاریخی اصفهان اشاره شده که روستای یاوان و خانه‌های آن خریداری و مسجد بر روی آن ساخته شده‌است. همین کشفیات باعث شد به تاریخی از مسجد که قبل از قرن سوم ه‍.ق است، دست پیدا کنند. صایین‌قلعه
به دلیل دیرینگی صائین‌قلعه، محوطه و آثار باستانی متعددی در گوشه و کنار شهر به چشم می‌خورد که بسیاری از آن‌ها اکتشاف نشده و از آن جمله می‌توان به تپه باستانی علی یورد، تپه باستانی در محوطه امامزاد یحیی، محوطه قدیمی طالیب ایوانی (ایوان طالب)، حوض باستانی گاودره. همچنین بقعه‌های متبرکه چند امامزاده از جمله امامزداه یعقوب، امام زاده یحیی، ینگه امام (سارا و قاسم)، امامزداه عبدالله اشاره کرد. مسجد خان اصفهان
مسجد خان اصفهان مربوط به دوره صفویه است و در اصفهان، خیابان احمد آباد، کوچه لت احمدآباد (کوچه مسجد خان) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. آشتیان
این شهر و مناطق اطراف آن جزو قدیمی‌ترین شهرهای ایران است که از تاریخ کهنی بهره می‌برد. این منطقه در زمان پیش از اسلام نیز معمور و آباد بوده‌است؛ ولی متأسفانه به دلیل بی‌توجهی مردم و مسئولین وقت بسیاری از بناهای قدیمی این شهر شامل ۱۵ آتشکده و۷ قلعه، آب‌انبارهای قدیمی سردرهای منقش و زیبا و حمامی معروف به حمام آقا در طول سالیان مختلف ویران شدند تا تنها از آن همه تاریخ فقط نامی در کتاب‌ها موجود باشد. با این وجود هنوز آثار تاریخی، زیارتی و مناطق طبیعی متعددی در آشتیان و روستاهای اطراف آن وجود دارد که می‌تواند برای گردشگران واجد اهمیت باشد. شهرکرد
بر اساس یافته‌های باستان‌شناسی، پیدا شدن سکه‌های مربوط به دوران اشکانی و ساسانی، و به خصوص توجّه به استقرار تپه‌های باستانی مربوط به هزاره‌های پیش از میلاد مسیح، قدمتی در حد هزاره‌های مذکور برای استقرار بشر و آغاز تمدن در محدوده دشت شهرکرد یا لار می‌توان منظور نمود. از آن جمله در این دشت، هیئت‌های باستان‌شناسی در تپه باستانی گورگای و تپه سراب(گنبدک) در شمال شهرکیان نشانه‌هایی مبنی بر قدمت حداقل ۷۰۰۰ساله را یافته‌اند و از این جهت آثار شهرکیان نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. در شهر هفشجان، در ۱۴ کیلومتری شهرکرد، سفالینه‌ها و ابزارهای سنگی ابتدایی با پیشینه ۹۰۰۰ ساله بروی تپه‌های باستانی هفشجان کشف شده‌است و گمان می‌رود که تپه اسکندری شهر هفشجان سازه‌ای شبیه زیگورات (معبد الهی) داشته‌است. تپه اسکندری اولین و بزرگترین اثر ملی استان چهارمحال و بختیاری محسوب می‌گردد و به صورت دولت شهری کهن در غرب هفشجان قرار دارد. فعالیت هیئت‌های باستان‌شناسی در این منطقه قدیمترین گمانه زنی‌های باستان‌شناسی استان چهارمحال و بختیاری بوده‌است. بهبهان
به هر روی، خرابه‌های شهر باستانی ارگان در ۱۲ کیلومتری شمال شرقی بهبهان در دو سوی حاشیه رود مارون نزدیک قدمگاه امام رضا واقع شده‌است، و وسعتی در حدود ۵۰۰ هکتار دارد. در نخستین پژوهش‌های پیرامون شهر کهن ارجان، قدمت این شهر به دوران ساسانیان (۲۲۴–۶۵۲ میلادی) نسبت داده شده ولی در سال ۱۳۶۱خورشیدی در نزدیکی این محوطه باستانی، آثار یک آرامگاه متعلق به حدود هزاره دوم پیش از میلاد و به دوره ایلامی کشف شد که در جدیدی در باستانشناسی این محوطه تاریخی گشود. این آرامگاه حاوی تابوتی بزرگ از جنس برنز بود. به همراه این تابوت یک حلقه طلایی، نود و هشت دکمه زرین، ده ظرف استوانه‌ای، یک خنجر، یک میله نقره‌ای، تنگ و ساغر و سینی برنزی با تصاویر تاریخی پیدا شدند که به ۸۰۰ سال پیش از میلاد برمی‌گردند. حمام نصر
اشیاء موزه بخشی از تاریخ و فرهنگ منطقه را به معرض نمایش قرار داده‌است. هم‌اکنون در موزه باستان‌شناسی خلخال، بیش از ۱۵۰ شیء باستانی به نمایش گذاشته شده که باسابقه‌ترین شی این موزه مربوط به ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد است. گوشواره‌های طلایی دوره ساسانی، گردنبند طلایی دوره هخامنشی، اشیاء سفالی نقش دار ۳۰۰۰ سال پیش، مجسمه گاو کوهان‌دار با بیش از ۴۰۰۰ سال قدمت و مجسمه حیوان دو سر ۳۰۰۰ ساله و … در این مکان در معرض دید است. علاوه بر این‌ها نسخه‌های خطی صحیفه سجادیه و قرآن کریم مربوط به قرن ۱۳ هجری در این موزه نگهداری می‌شوند. علاوه بر تعدادی سنگ‌قبر، تعدادی سنگ‌نگاره نیز در موزه وجود دارد که رمزگشایی از خطوط و علائم روی آن‌ها و تعیین قدمت سنگ‌نگاره‌های مذکور توسط باستان شناسان ضروری به نظر می‌رسد. موزه خلخال سومین موزه استان اردبیل بعد از موزه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و موزه باستان‌شناسی مشگین‌شهر است. پل خواجو
در کتاب دانشنامهٔ تخت فولاد جلد دوم در بخش معرفی شیرهای سنگی، به نقل از استاد جلال الدین همایی ذکر شده که تعداد شیرهای سنگی اصفهان دوازده عدد هستند. این شیرها در محله‌های درب کوشک، آب بخشان، درب امام، امام زاده احمد، امام زاده حمزه، گلستانه، خواجه علی شاه، امام زاده اسماعیل، طوقچی و تخت فولاد هستند. استاد جلال الدین همایی در مورد اصالت تاریخی و مکان اولیه این شیرها چنین نقل می‌کنند که: «در تخت فولاد هم دو عدد شیر سنگی بود نزدیک آب انبار قدیمی اوایل تخت فولاد، مابین تکیه شهشهان و تکیه سید محمد ترک. در تغییراتی که در زمان پهلوی داده شد، این دو شیر را از محل خود نقل مکان کرده دو طرف پل خواجو قرار دادند و اکنون آنجاست.» در تکمیل این موضوع بر اساس شنیده‌ها استاد چنین می‌گویند که: «از مردم محلی شنیده یکی از این شیرها سابق در محل دروازه طوقچی قرار داشته‌است و بعد از تخریب دروازه تاریخی طوقچی، آن را به پل خواجو می‌آورند.». لذا هیچگونه ارتباطی بین این شیرهای سنگی با موضوعی خاص و مکان فعلی آنها وجود ندارد و اکثراً نشانی از اماکن مذهبی، امامزاده‌ها یا دروازه‌ها (ورودی) محله‌های شهر بوده‌است؛ ولی حسب تغییرات و دستورها از مکان اولیه خود جابجا شده‌اند. برخی دلیل این نقل مکان را خواسته عباس بهشتیان، از محققین و اصفهان پژوهان، جهت حفظ و نگهداری بهتر آنها می‌دانند. کوهنجان
همان‌طور که گفته شد بر اساس شواهد به دست آمده، قدمت این منطقه به زمان هخامنشیان بازمی‌گردد، که وجود شهر باستانی براته در روبه روی کوهنجان به عنوان آثار باقی‌مانده یک شهر کهن است. آرامگاه امام‌زاده شاه صفی الدین با سنگ قبرهای منقش از جاذبه‌های مذهبی و تاریخی شمرده می‌شود. بر روی برخی از گورهای این گورستان مجسمه شیر سنگی قرار دارد که از سنگ یکپارچه تراشیده شده‌است؛ این مجسمه‌ها در روستاهای اطراف کوهنجان هم دیده می‌شود. از دیگر جاذبه‌های تاریخی روستای کوهنجان، حمامی با قدمت ۳۰۰ ساله است. حمام عمومی کوهنجان که بنای آن از سنگ و آجر و ساروج تشکیل شده‌است، در وسط شهر واقع شده از بناهای قدیمی است که نیمی از ساختمان آن در زمین و نیمی دیگر آن با طاقهای آجری و نور پردازی شیشه‌ای و ارتفاع دو و نیم متر از سطح زمین است. بنایی معروف به عمارت رضاخان نیز از بناهای قدیمی شهر است. بنای قدیمی معروف به برج مش سمیع در ایام قدیم از آن جهت دیده‌بانی و محافظت از شهر استفاده می‌شده‌است. از دیگر جاذبه‌های تاریخی کوهنجان که در روستاهای اطراف و حومه است، می‌توان به کاروانسرای شاه‌عباسی (مهارلو)، کارونسرای خیرآباد، قلعه کمال‌آباد، تپه شرقی و تل شاهرخی مهارلو نام برد. محوطه باستانی اریسمان
این محوطه در سال ۱۳۷۸ خورشیدی به شماره ۲۳۴۳ در فهرست آثار ملی کشور ایران به ثبت رسید. آثار کشف شده از این محوطه باستانی شگفت‌انگیز، در اولین موزه باستان‌شناسی استان اصفهان، یعنی خانه باقری‌های نطنز نگهداری می‌شود. اصفهان
در طول تاریخ به آسانی نمی‌توان رد شهر اصفهان را به‌طور پیوسته دنبال کرد، هر چند اصفهان در مرکز فلات ایران قرار داشت. به سبب آن که در دوران پیش از اسلام گرانیگاه شاهنشاهی‌های هخامنشی تا ساسانی، قلمرو غربی این شاهنشاهی‌ها و به خصوص میان‌رودان بود، این شهر در کانون توجه این دودمان‌ها قرار نداشت. در طول تاریخ تا دوران اسلامی می‌توان در محل فعلی شهر اصفهان ردپای شهرهای مختلفی تحت نام‌های مختلف، محل‌های مختلف و حتی مردمان متفاوتی را پیگیری نمود. مسجد جامع اصفهان
از آغاز قرن چهاردهم هجری شمسی رسیدگی به بناهای تاریخی شهر اصفهان اهمیت بسیاری یافت. مسجد جامع اصفهان جز آثار ملی ثبت شد (۱۳۱۰ ه‍.ش) و هر ساله قسمتی از بودجهٔ دولتی به آن اختصاص داده شده‌است. هنگامی که وزارت فرهنگ و هنر اصفهان تصمیم گرفت مرمت مسجد را آغاز کند، از "حسین معارفی" خواسته شد این کار را به انجام برساند. در این زمان مدرسهٔ مظفری، ایوان شرقی و منارهٔ غربی مسجد دچار ناپایداری شده‌بود و "معارفی" دربارهٔ همین موضوع با باستان‌شناس و آرشیتکتی فرانسوی که در اصفهان حضور یافته بود گفتگو کرد. مشکل این قسمت‌ها چرخیدن لبهٔ خارجی ایوان به بیرون بود، پس آن‌ها به وسیلهٔ نصب دو تیرآهن قرینه و ادامه‌دادن آن‌ها تا انتهای ایوان شرقی، حرکت آجرها را مهار کردند. پایین منارهٔ غربی را هم به وسیلهٔ کمربندی فولادی محکم کردند و با کشیدن سیم بکسلی در جهت عکس آن موفق شدند از حرکت آن جلوگیری کنند. با ایجاد پشت‌بندها و نصب سیم بکسل‌ها از تخریب مدرسهٔ مظفری هم جلوگیری شد. کاشی‌های شبستان الجایتو و نماهای خارجی ایوان شمالی و جنوبی نیز تعمیر شد. مؤسسهٔ ایتالیایی ایزمئو هم به سرپرستی "گالدیری" روابط خوبی را با ایران آغاز کرد و مرمت و مطالعهٔ بناهایی از ایران را به‌عهده گرفت. او از سال ۱۳۴۹ ه‍.ش/ ۱۹۷۱ م تا ۱۳۶۲ ه‍.ش/ ۱۹۸۴ م، مرمت قسمت‌های مختلف مسجد را انجام داد. "گالدیری" می‌گوید رطوبتی که از طریق پشت بام یا از طریق صعود از زمین وارد مسجد شده‌بود به شدت معماری آن را دچار آسیب کرده‌بود؛ پس سقف به‌طور کامل به همان شیوهٔ قدیمی کاهگل شد و برای قسمت‌های دیگر هم هواکش قرار داده‌شد. شهرضا
امامزاده شاه‌رضا: از جمله آثار دیدنی این شهر امامزاده شاهرضا است. گفته می‌شود شاهرضا در زمان امام رضا از دست مأموران حکومت وقت گریخت و به کوه این شهر پناه برد. مأموران او را در غاری در آن کوه کشتند و سرش را برای حاکم اصفهان بردند. بقعه مذکور از آثار با ارزش اسلامی در عهد صفویه می‌باشد. ساختمان اولیه این بقعه متعلق به عهد شاه اسماعیل اول مؤسس سلسله صفویه (۹۵۰–۹۳۰ هجری قمری) است. طرق‌رود
این شهر کوهپایه‌ای دارای آثار باستانی و تاریخی فراوانی است که برای نمونه می‌توان قلعه خشتی دوره اشکانی با بیش از ۲۲۰۰ سال قدمت/درخت چنار ۱۴۰۰ساله/مسجد جامع دوره ایلخانی/دریاچه طرق و چهار سامون/و حمام هانی که از جاذبه‌های گردشگری طرق به‌شمار می‌روند نام برد. استان اصفهان
برخی از مکانهای باستانی استان عبارتنداز:ٔ گزبرخوار
مهمترین سند تاریخی شهر گز، تپه باستانی گز می‌باشد که در محدوده پارک مدرس گز قرار دارد. این تپه از سال ۱۳۸۴ به صورت اتفاقی کشف گردید و طی یک فصل کاوش باستان‌شناسی، پنج گور خمره و تعدادی خشت‌های سفالی از دل این تپه کشف گردید. بنا به نظر کارشناسان میراث فرهنگی استان اصفهان، این گور خمره‌ها مربوط به دوران اشکانیان بوده و قدمت گز به دوره اشکانی می‌رسد. نمونهٔ مشابه این گور خمره‌ها در تپه اشرف اصفهان و تپه سیلک کاشان مشاهده شده‌است. علیرضا جعفری زند باستان‌شناس، در مصاحبه ای با خبرگزاری ایرنا اعلام کرد: آنچه باعث شده احتمال اشکانی بودن تپه اشرف اصفهان قوت بگیرد، گورخمره‌هایی بود که قبلاً مشابه آن‌ها در تپه گز کشف گردید«a href="https%3A//www.irna.ir/news/83862504/">ادیب برومند در سال ۱۳۸۰ به همت شاعر ملی ایران ادیب برومند به منظور ایفای خدمتی ویژه برای زادگاه ایشان بنیاد شد. این فرهنگسرا به صلاحدید هیئت امنای این بنیاد و شورای شهر، فرهنگسرای ادیب برومند نامیده شده‌است. محل فرهنگسرا بنایی کهن، با قدمت حدود ۱۳۰ سال و به مساحت ۳۴۰۰ متر مربع می‌باشد. در قسمت شمالی زمین یک تالار مزیّن به گچ بری و شاه‌نشینی با دو پستو و در دو سوی آن دو طاق همقواره و پیوسته به هم وجود دارد. در قسمت شرقی یک حوض‌خانهٔ بزرگ و یک آبدارخانهٔ کوچک و در قسمت غربی یک اتاق بزرگ با دو اتاق کوچک‌تر واقع شده‌است. افزون بر این در ضلع غربی یک راهرو به یک زیرزمین منتهی می‌گردد که هم‌اکنون موزهٔ مردم‌شناسی برخوار در آن‌جا مستقر شده‌است. در حیاط این عمارت، حوضی آبی رنگ و دورسنگی در میان ساختمان و روبروی سالن ساخته شده و آب آن در جویباری به رنگ آبی پلّه پلّه با داشتن فوّاره‌های متعدد به سوی جنوب جاری می‌شود. این بنا در واقع بخشی از عمارت ساخته شده در عهد قاجار توسط حاج محمدعلی‌خان کلانتر، فرزند علی‌اکبر بیگ والی منطقه از عهد فتحعلی شاه قاجار بوده که شامل ۳ بخش بیرونی (فرهنگسرای کنونی)، اندرونی و کاروانسرا (مجموعاً حدود ۱۰ هزار متر مربع) بوده‌است. فرهنگسرای گز برخوار یکی از خانه‌های تاریخی برومند در گز برخوار متعلق به آقای حیدرعلی خان برومند بود و در حال حاضر"فرهنگسرای ادیب برومند " نام گرفته‌است. فرونشست زمین در ایران
فرونشست در کمین شهرموزه اصفهان است؛ پل‌ها در عرصه رودخانه زاینده رود، دولتخانه صفوی، میدان نقش جهان و تراکم بناهای تاریخی در محور تاریخی فرهنگی اصفهان همه در خط اول هجوم عوارض فرونشست قرار دارند. بیشتر پل‌های تاریخی اصفهان به دلیل قرارگیری روی آبرفت با عمق‌های مختلف و همچنین میدان نقش جهان با آثار بی نظیری چون مسجد شیخ لطف‌الله، مسجد امام، عمارت عالی قاپو و سردر بازار قیصریه به دلیل ضخامت و وسعت زیاد آبرفتی که بر آن بنا شده‌اند، تحت تأثیر عوارض فرونشست قرار دارند و شدت گرفتن فرونشست‌ها می‌تواند برای آثار میراث فرهنگی اصفهان تهدید جدی باشد. موزه هنرهای تزئینی و معاصر اصفهان
وی افزود: عمارت جٌبه‌خانه که امروزه موزه هنرهای معاصر اصفهان است، بخشی از دولتخانه صفوی بوده که در کنار دیگر آثار بر جا مانده از دوران‌ها به یادگار، به دست ما رسیده است. همسایه‌های این عمارت: رکیب‌خانه و تالار اشرف (در ضلع جنوبی)، تالار تیموری (در ضلع شمالی)، کاخ چهلستون (در ضلع شمال غربی) و مجموعه میدان نقش جهان و عمارت‌های اطراف آن (در ضلع شرقی) هستند. معماری امروز این بنا، قاجاری و دلیل آن، تخریب و بازسازی این عمارت صفوی در دوره قاجار است. همدان
همچنین آثاری همچون کتیبه‌های کتیبه‌های گنج‌نامه و مجسمه شیر سنگی نیز از آثار بجا مانده از دورهٔ قبل از اسلام هستند. از دوره پس از اسلام نیز در نقاط مختلف شهر یادمان‌های متعددی برجای مانده که اهم آن‌ها عبارتند از: بقعهٔ خضر مربوط به قرن پنجم، بنای بسیار زیبا و ارزشمند گنبد علویان، آرامگاه استر و مردخای و برج قربان از دورهٔ سلجوقی، پل آبشینه از دورهٔ صفوی و مسجد جامع همدان، بازار همدان و میدان امام همدان از ابنیهٔ مهم بعد از دورهٔ صفوی است. استان اصفهان
سیم‌کشی، زرکشی، زربافی، گلابتون دوزی، منبت گلپایگان، پولک‌دوزی، زنجیره‌بافی، قالی‌بافی و نساجی از صنایع دستی رایج اصفهان است. این صنایع در عهد شاهان صفوی رونق فراوان داشت. در دوران قاجاریه، بازار صنایع دستی در اصفهان از رونق افتاد؛ ولی بعد از انقلاب مشروطه باز توسعه یافت. به‌طور کلی طرح و نقش عموم دست ساخته‌های اصفهان اعم از فرش و قلمکار و ظروف قلم‌زنی و کاشی، دوختنی‌های روی پارچه تحت تأثیر طرح‌های تزئینی دوران صفویه قرار دارد و طراحان اصفهان، به نسبت قدرت درک و مهارت خود از آثار قدیمی برمی‌گیرند و با خلاقیت خود، آن‌ها را زیباتر می‌سازند. از مهمترین لباس سنتی مردم: ابیانه، چادر سفید ورزنه است. بازی‌های دسته جمعی - بازی یه قل دو قل، تخم مرغ بازی، الک دولک، گرگم و گله می‌برم، هفتسنگ، طنابکشی و …. بقیه آثار فرهنگی استان شامل موسیقی و ساخت آلات موسیقی، سبک معماری، بافتن فرش دستباف، گلیم و عبا، پارچه‌های نخی تهیه سفال و کاشی و سوغات منحصر به فرد است. افسانه‌ها و حکایتهای محلی از جملهٔ ماه پیشونی، کلاغ وروباهٔ، هفت در و نمکی، کاوه آهنگر، در مناطق مختلف نقل می‌شود. در مناطق مختلف استان اصفهان، لالایی و دوبیتیهای محلی، بهطور خودجوش توسط زنان و مردان سروده شده‌است. نمایش‌های محلی شامل تعزیه و روضه محرم، شمایل گردانی، نقالی و پرده خوانی پهلوانی و حماسی و مذهبی بوده‌است. ارمنی‌های اصفهان
میدان تاریخی این بافت که به میدان جُلفا مشهور است، مشرف بر سه کلیسای مهم ارامنه است. سوغات اصفهان
شهر اصفهان از شهرهای مهم گردشگری در ایران به‌شمار می‌رود که همه ساله تعداد زیادی مسافر و گردشگر را پذیرا است. این شهر مانند شهرهای دیگر ایران دارای سوغات به خصوصی است.ترمه، خاتم‌کاری، قلم زنی، قلمکاری، چاپ‌سنگی، فیروزه‌کوبی، مرصع‌کاری، میناکاری، پاپیه ماشه، کاشی معرق، گز، پولکی، و… گورستان ارامنه اصفهان
شخصیت‌های تاریخی چون «یوهان نورتمبر» فرستاده انگلستان در دربارهٔ شاه عباس اول متوفی در سال ۱۶۲۴ میلادی و «یوهان رودلف اشتیندلر» (۱۶۳۷–۱۶۰۵) ساعت‌ساز معروف دوره صفوی، «الکساندر دورود» (۱۶۶۰–۱۵۹۱)، «ایزاک بودته دولتوان»، «ارنست هولتسر» (۱۹۵۵–۱۸۷۶) و «جیمز گارلند» در این گورستان دفن شده‌اند. گورستان تاریخی ارامنه اصفهان در سال ۱۳۸۰ در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده‌است. گوگد
گوگَد شهری در بخش مرکزی شهرستان گلپایگان استان اصفهان ایران است. ارگ گوگد از بناهای قدیمی و تاریخی این شهر است. . مسجد جامع و امامزاده عمران بن علی از بناهای معروف این شهر است. فهرست آثار ملی شهرستان اصفهان
شهرستان اصفهان یکی از شهرستان‌های استان اصفهان است. مرکز این شهرستان، شهر اصفهان است. جویباره
محله تاریخی جوباره با ویژگی‌های منحصربه فرد خود، یکی از مهم‌ترین هسته‌های فرهنگی و گردشگری شهر اصفهان محسوب می‌شود.جوباره اصلی‌ترین هسته اولیه شهر اصفهان است که منشاء آن به حکومت هخامنشی باز می‌گردد. محله جوباره محله اصلی یهودیان اصفهان است، در دوره های گذشته محله ای یهودی نشین بود اما امروزه اکثر یهودیان این محله مهاجرت کرده اند. محله جوباره در شمال شرقی اصفهان قرار دارد که از شمال به میدان قدس، از جنوب به عبدالرزاق، از غرب به خیابان هاتف و میدان عتیق و از شرق به خیابان سروش محدود می‌شود. محور جوباره از میدان عتیق اصفهان (میدان کهنه) و بازار غاز شروع و با عبور از محله جویباره به مجموعه کنیسه‌ها، مقبره کمال الدین، دو منار دارالضیافه و نهایتاً به خیابان کمال رسیده و از طریق پارک کمال الدین اسماعیل به منار ساربان و بازارچه میرزا باقر و از آنجا به منار چهل دختران منتهی می‌شود که محورهای دسترسی مرکز شهر سلجوقی به دروازه اصفهان قدیم بوده و از لحاظ قدمت از قدیمی‌ترین محورهای موجود است. اصفهان
گنجینه هنرهای تزئینی و هنرهای معاصر اصفهان، موزه صنایع‌دستی و هنرهای سنتی اصفهان، کاخ موزه چهل ستون، موزه کلیسای وانک، موزه تاریخ طبیعی، موزه علوم و فنون آموزش پرورش اصفهان، موزه حمام علی قلی آقا، موزه آب اصفهان، موزه شهدای اصفهان، گنجینه سنگ نوشته‌های تخت فولاد و موزه پروانه‌ها آرین‌شهر
از آثار باستانی آرین شهر می‌توان به قلعه، مسجد جامع، آب‌انبار اشاره کرد. پیشینه نام اصفهان
نویسنده کتاب حدودالعالم از این شهر به نام «سپاهان» یاد کرده، می‌گوید: محمد حسین بن خلف تبریزی، دربارهٔ نام اصفهان، نوشته‌است: در کتیبه‌های پارسی هخامنشی، انزان شامل ناحیه اصفهان بوده و پیش از کوروش، مرکز قدرت هخامنشیان در این ناحیه بوده و پس از کورش انزان به گابیان تبدیل یافته و استرابن هم آن را به همین نام خوانده‌است و گابیان رفته رفته به جی تغییر یافت. باباهای اصفهان
مزار بابا محمود در بخش میانی سهرفیروزان و در دامنه کوه در قبرستان قدیمی قرار دارد. پل بابا محمود در سهرفیروزان شهرستان فلاورجان قرار دارد و دومین پل تاریخی بر روی زاینده رود می‌باشد. این پل تاریخی مربوط به دوران ایلخانان مغول به قرن هفتم هجری توسط بابا محمود حاکم سهرفیروزان و لنجانات و مشاور سلطان محمد خدا بنده الجایتو ساخته شده‌است از شاگردان بابا محمود میتوان به محمد بن بکران اشاره کرد. فهرست آثار تمدنی ایران در سایر مناطق جهان
[[رده:اشیای ایران باستان در موزه‌های خارج از کشور]] [[رده:اشیاء خاورمیانه در موزه بریتانیا]] [[رده:اکتشافات باستان‌شناسی سده ۱۹ (میلادی)]] [[رده:ایران باستان]] [[رده:فهرست آثار تمدنی ایرانشهری بیرون از ایران]] [[رده:فهرست‌های آثار تاریخی ایران]] [[رده:فهرست‌های سنگ نوشته های فارسی]] [[رده:گنجینه آمودریا]] [[رده:نسخه‌های خطی تذهیب‌شده]] [[رده:نسخه‌های خطی تذهیب‌شده اسلامی]] [[رده:هنر اسلامی]] [[رده:هنر ایران]] [[رده:هنر در ایران باستان]] [[رده:روابط ایران و افغانستان]] [[رده:مکشوفه‌های باستانی]] [[رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در افغانستان]] [[رده:باستان‌شناسی هخامنشیان]] [[رده:روابط ارمنستان و ایران]] [[رده:باستان‌شناسی در آسیا]] [[رده:موزه‌های هنرهای آسیایی]] [[رده:روابط ایران و جمهوری آذربایجان]] [[رده:تخارستان]] [[رده:آسیای مرکزی]] [[رده:حوزه‌های نفوذ فرهنگی]] [[رده:کوروش بزرگ]] [[رده:مناطق مسکونی پیشین در افغانستان]] [[رده:جغرافیای ایران]] [[رده:روابط ایران و گرجستان]] [[رده:جغرافیای تاریخی]] [[رده:منطقه‌های تاریخی]] [[رده:منطقه‌های تاریخی ایران]] [[رده:روابط ایران و عراق]] [[رده:جواهرات]] [[رده:خاورمیانه]] [[رده:موزه‌های مسکو]] [[رده:زبان فارسی باستان]] [[رده:ساکا]] [[رده:تندیس‌های خاور نزدیک باستان]] [[رده:کنزینگتون جنوبی]] [[رده:غرب آسیا]] محمدرضا امامی
در مجموع ۲۹ کتیبه از کتیبه‌های ابنیه تاریخی اصفهان به خط محمد رضا امامی است که قدیمی‌ترین آن‌ها تاریخ ۱۰۳۸ه‍. ق در مسجد شاه اصفهان و آخرین آن‌ها مربوط به سال ۱۰۸۱ه‍. ق است. فرهنگ در اصفهان
معماری اصفهانی همان‌طور که گفته شد در زمان حکومت ترکمانان پدید آمد و تا اواخر حکومت قاجاریه هم ادامه داشت و پس از آن رشته تکاملی معماری ایران قطع شد و سبک تازه ای پدید نیامد لذا اگرچه حکومت صفویه در ادامه جای خود را به افشاریه، زندیه و قاجار داد، اما سبک اصفهانی به حیات خود ادامه داد و سرانجام تحت تأثیر جریان فرنگی سازی، انحطاط کامل خود را از زمان محمدشاه قاجار آغاز کرد. از مهم‌ترین بناهای بناهای معماری در این دوران می‌توان به مجموعه ابراهیم خان، مجموعه وکیل، مدرسه و مسجد آقابزرگ کاشان، شمس العماره و … اشاره کرد. کرمانشاه
جاذبه‌های تاریخی پیش از اسلام شهر کرمانشاه بیشتر آثار باقی‌مانده از دوران ساسانیان است که سرآمد آن‌ها طاق بستان است که به گونه‌ای نماد شهر کرمانشاه هم به حساب می‌آید و در پایین‌تر از محوطهٔ تاریخی طاق بستان و شهر تاریخی کامبادنه منطقه‌ای به نام شکارگاه خسروپرویز وجود دارد که در زمان خسروپرویز برای شکار تفریحی کاربرد داشته‌است که در نقش برجسته‌های طاق بستان این شکارها به تصویر کشیده شده‌اند. سنگ‌نبشته بیستون نیز از آثار ثبت شدهٔ ایران در میراث جهانی یونسکو، در دامنه کوه بیستون قرار دارد. ایذه
یاشوسن به گفته بعضی مورخان همان محل قصر شوسن مذکور در تورات است که در ایذج بوده. لایارد، عالم انگلیسی مدتی از عمر خود را در ایذه گذرانید. ۱۴ مورد آثار باستانی مربوط به سلسله‌های ماقبل میلاد در آن وجود دارد از جمله ایلامی‌ها. از دیگر آثار معروف باستانی این شهرستان می‌توان اشکفت سلمان و کول فرح و خنگ اژدر یا روستای شمی و… نام برد لازم است ذکر شود که مجسمه ایاپیر از روستای شمی کشف شده‌است. پل ایذج یکی دیگر از آثار باستانی ایذه می‌باشد، این پل از شگفتی‌های قابل توجه تاریخی است، زیرا جنس آن از سنگ و ملات ساروج بوده و بر روی بستر رودخانه‌ای خشک و بسیار عمیقی بنا شده‌است. همچنین در ایذج آتشکده‌ای قرار داشته‌است که تا زمان هارون الرشید فروزان بوده‌است. بردگوریهای موجود در کوه‌های ایذه و بختیاری نیز حکایت از دین اهالی آن پیش از اسلام و در ایران باستان زرتشتی دارد. شیرهای سنگی بردشیر نیز از آثار باستانی ایذه به‌شمار می‌روند که البته نمونه‌های بسیاری در دیگر نقاط بختیاری یافت می‌شود. اصفهان
گوش‌فیل و دوغ، خوردنی ویژهٔ اصفهان است. در اصفهان غذاهای سنتی بسیاری مورد استفاده هستند که برخی از آن‌ها مربوط به شهرهای دیگر اصفهان بوده‌اند یا در شهرهای دیگر ایران نیز رواج داشته و دارند. در این میان کباب، بریانی اصفهان و خورش ماست و حلیم بادمجان و آش شل قلمکار وحلیم و عدس آبگوشت (گوشت و لوبیا) کشک‌وبادمجان و کله جوش معروف‌ترین غذای اصفهان می‌باشند. همچنین سایر غذاهای این شهر عبارتند از: باقالا ذرت (خوراسگان)، آش سماق، کله جوش که از غذاهای ایلات اصفهان است، سرگنجشکی، کوکو قندی، قیمه ریزه، آش ماش و قمری، یخنه ترش، ماش و زردک، اوماج سرکه و چغندر، نخود آب، کوفته برنجی. فالوده هم معروف است. فهرست آثار تمدنی ایران در سایر مناطق جهان
از خشایارشا یک کتیبه در وان در ۲۷ سطر بر دیوار قلعه‌ای وجود دارد که مشتمل است بر ۱- مدح اهوره مزدا ۲- معرفی شاه ۳- ذکر بنایی که داریوش ساخته و خشایارشا کتیبه‌ای به یادبود آن نگاشته‌است ۴-دعا. درهنگام کاوشهای تپه اولوز اولوز هیوک در آماسیا ، پایه ستونهای یک کاخ 2 هزار و 500 ساله از دوره پارسیان کشف شد. دکتر شوکت دانمز گفت: "پس از مدتها کاووش امسال برای اولین بار یک سالن پذیرایی ستون دار به نام" آپادانا "، یک سالن تاج و تخت و یک سالن اجرایی پیدا شد کرد. ما تازه در آغاز حفاری ها هستیم. اما حتی یافته های فعلی نیز بسیار هیجان انگیز است. " پروفسور دکتر دونمز با تأکید بر اینکه یافته ها از نظر تاریخ عصر آهن آناتولی ، تاریخ باستان آناتولی و باستان شناسی ایرانی و هخامنشی بسیار مهم هستند ،وی گفت: در حال حاضر 6 ستون و پایه را آشکار کردیم.  پروفسور دکتر دنمز گفت: "ما قبل از شروع کاوش ، نمی‌دانستیم که چنین شهری ایرانی و نه چنین معبدی ، یا چنین تالار پذیرایی. را پیدا خواهیم کرد. ما فکر نمی‌کردیم تپه آناتولی مرکزی و خودمان مشکلات فرهنگ عصر آهن را حل کنیم. اکنون باور کنید ، بر اساس همه باستان شناسی آناتولی مرکزی ، همه جهان پیروی از اولوز تپه را آغاز کرده اند. من فکر می کنم بعد از گوبکلیتپه ، آناتولی شروع به تبدیل شدن به یک مرکز بسیار مهم کرد که تاریخ دین در آناتولی را تغییر داد. تندیس بهرام‌شاهپور ساسانی، شاه بخش ایرانی ارمنستان( برادر بهرام چهارم که از سوی ایران به پادشاهی ارمنستان گمارده شد ۳۹۲-۳۹۴م )در کنار وی پیکره مسروب ماشتوتس نوآور دبیره( خط) ارمنی ، در نزدیکی آپاران ارمنستان. موزه دولتی تاریخ روسیه . موزه ارمیتاژ و مجموعه دوره اسلامی موزه ارمیتاژ که این مجموعهٔ ، پس از تأسیس دپارتمان شرقی، در ۱۹۲۰ شکل گرفت. در آن زمان، موزه‌های سن پترزبورگ دچار یک فرایند بازسازماندهی و تخصصی شدن گردیدند، که در جریان آن، مجموعه‌های ایرانیِ مربوط به قرون وسطی در ارمیتاژ قرار گرفتند. موزه همچنین اشیایی ایرانی را از ناحیهٔ کوباچی جمهوری داغستان به دست آورد، ولی هیچ کاوش باستان‌شناسانه‌ای در ایران صورت نگرفت و از خود ایران هیچ شیء هنری خریداری نشد. تاج شاهپور همانند تاج شاهپورسوم در تاق بستان کرمانشاه است که شناسایی شاهنشاه را آسانتر میکند. شاهنشاه خنگری آخته بر پُشت پلنگی فرو کرده است، گنجینه‌ی: موزه ارمیتاژ پهنا دوری ۲۲/۵سامتیمتر. گنجینه هرمیتاژ روسیه . نبشته به خط و زبان پهلوی"دارایی دادوَر اسپندارمذ". این دوری همراه نبشته‌ی پهلوی و سُغدی است"رامن۲۳۰درهم" "نگاهدارنده‌ی مُهر"گنجینه‌ی هرمیتاژ روسیه. فهرست آثار تاریخی خوزستان
شهرستان اهواز شهر اهواز شاپورآباد (برخوار)
ماکسیم سیرو جهانگرد فرانسوی نویسنده کتاب «راه‌های تاریخی اصفهان» قدمت شاپورآباد را پیش از اسلام ذکر کرده‌است. مسجد جامع شاپورآباد (که به علت بی‌اطلاعی اهالی روستا تخریب شده‌است) و آرامگاه شاهفیروز گواه این مطلب هستند. نشانه‌هایی در مسجد جامع وجود داشته‌است که این مکان را به پیش از اسلام آتشکده مرتبط کرده‌است. آرامگاه شاه‌پیروز (که اهالی روستا آن را امامزاده می‌دانند)، برج کبوتر و برج دوقلو، خانه حاج علی آقا، تکیه و چند خانه قدیمی است، از آثار باستانی موجود در این شهر و بقایای قلعه درمیان در شمال شاپورآباد از آثار باستانی خارج از شهر هست. میدان نقش جهان
بناهای تاریخی موجود در چهار طرف میدان نقش جهان شامل عالی‌قاپو، مسجد شاه (مسجد امام)، مسجد شیخ لطف‌الله و سردر قیصریه که ورودی اصلی بازارچه اصفهان است. علاوه بر این بناها دویست حجره دو طبقه پیرامون میدان واقع شده‌است که عموماً جایگاه عرضهٔ صنایع دستی اصفهان می‌باشند. حمام قاضی
حمام قاضی واقع در خیابان ابن سینای اصفهان یکی از آثار باستانی این شهر می‌باشد. بخش‌هایی از این بنا در سال ۱۳۸۷ توسط برخی از اهالی تخریب شد. اصفهان
جروکان، عاشق آباد، مارنان، چرخاب، خواجو، تل واژگون، قلعه تبرک، شهشهان، دستگرده (فروغی)، پاچنار، بید آباد، علی قلی آقا، شیْش، در کوشک، محله نو، جوزدان، الیادران، چهارسوق شیرازی‌ها، لنبان، ناژوان، زهران، جاوان، آفاران، برزان، ولدان، خوراسگان، کوله پارچه، تخت فولاد، هزارجریب، ابر، بوزان، کنگاز، سیچان، دستگرد خیار، قائمیه، ماربین، گورتان، شیخ یوسف، طوقچی، جویباره، جلفا، جی، هفتون، دردشت، رهنان، کارلادان، کنگاز، گارماسه، نصرآباد، محله مرداویج، لادان، مفت آباد، لمجیر، جوی آباد (قدیم)، دارک، حصه، زینبیه (اصفهان)، احمدآباد، محله دهنو، ملک شهر، مارچین، حسین‌آباد، هفتون، عباس‌آباد، در کوشک، سرلت، علی‌قلی‌آقا، بیدآباد، کوجان، گرکان، اندوان، کساره، تل باسکون، پل بلند، ملک شهر، خانه اصفهان، قلمستان، فردوان، پرتمان، احمدآباد، سروش، پایین دروازه، جاده گودالی، پوزوه، کردآباد، پل شهرستان، فینارت، ردون، شش راه، قهجاورستان، جاوان بالا، جاوان پایین، دهچی، الیادران، شمس‌آباد، نصرآباد، آتشگاه، بابوکان، دهنو، پاقلعه، لمجیر، جوب شاه، کُهَنستان، شاهزید. اصفهان
این شهر به دلیل داشتن قوچ و میش اصفهان نیز که بومی منطقه اند در میان دوستداران طبیعت و محیط زیست شهره جهان است. آبدزدک اصفهان ۱۳۹۰ شناخته و معرفی شد.گاوهای بومی اصفهان سال ۱۳۹۹ منقرض شد. محمدحسن ملک‌مدنی
مهندس ملک‌مدنی سپس در ۲۹ آبان ۱۳۶۲ به عنوان شهرداری اصفهان معرفی شد. در دورانی که این سمت را عهده‌دار بود، اقدامات فرهنگی مهمی را به ثمر رساند از جمله: تأسیس کتابخانه‌های عمومی در سطح شهر، تأسیس فرهنگسراها در اصفهان، احداث باغ غدیر، تأسیس اولین موزه اصفهان تحت عنوان موزه تاریخ طبیعی، احداث پارک کوهستانی صفه، احداث هنرستان موسیقی، احداث تالار تئاتر عروسکی و انجام نخستین اقدامات مترو اصفهان. پس از شهرداری اصفهان، ایشان پنج سال مشاور وزیر کشور و مشاور عالی شهردار تهران بود که در این زمان تخریب کشتارگاه تهران و تبدیل آن به پارک و فرهنگسرای بهمن انجام شد. قم
قرآن‌های خطی، مسکوکات تاریخی، کاشی‌های مختلف دوره‌های اسلامی، انواع سفالینه‌ها، ظروف شیشه‌ای، آثار منبت‌کاری، آثار حجاری، آثار نقاشی، فلزکاری، پارچه‌های دستباف، قالی‌های دستباف و انواع درهای خاتم‌کاری، انواع مُهرها و عقیق‌ها، تابلوهای خط و تذهیب، ظروف چینی، انواع تمبر و اسکناس‌های ایرانی و خارجی و همچنین بخش صدف‌ها و موجودات دریایی، مهم‌ترین بخش‌های مجموعه آثار موزه را تشکیل می‌دهد. قدیمی‌ترین بخش آثار موزه را سفالینه‌های پیش از میلاد مسیح تشکیل می‌دهد که مربوط به منطقه باستانی سیلک کاشان و برخی نیز مربوط به منطقه باستانی صرم قم است که متعلق به هزاره‌های اول و دوم پیش از میلاد مسیح هستند. پیشینه نام اصفهان
پورداود یادآور شده‌است که بطلمیوس، جغرافیانگار سده دوم میلادی، نام این شهر را «اسپدان» نگاشته، سپس می‌گوید واژه اصفهان روی اسپاهان قرار گرفته که خود شامل سپاه به معنی ارتش و هان اسم مکان، یعنی جای سپاه است. فرهنگ در اصفهان
با آغاز سلطنت عباس میرزا در سال ۹۹۵ هجری قمری و انتقال پایتخت به اصفهان بود که این شهر به نهایت آبادانی و شهرت خود رسید و شماری از مهم‌ترین بناهای ایران را در خود جای داد. پیشینه نام اصفهان
شهر اصفهان از روزگاران کهن تا کنون به نامهای: آپادانا، آصف‌هان، اسباهان، اسبهان، اسپاتنا، اسپادنا، اسپاهان، آسپا، آسپدان، اسپدانه، اسپهان، اسفاهان، اسفهان، اصباهان، اصبهان، اصپدانه، اصفاهان، اصفهان، اصفهانک، انزان، بسفاهان، جی، دارالیهودی، رشورجی، سپاهان، سپانه، شهرستان، صفاهان، صفاهون، گابا، گابیان، گابیه، گبی، گی، نصف جهان و یهودیه سرشناس بوده‌است. محمدشهر
از آثار منطقه محمدشهر، می‌توان به قلعهٔ اربابی تپه قشلاق نام برد، که در سال‌های اخیر تخریب و بنای محلهٔ قلعه در آنجا نهاده شد، تپهٔ تاریخی واقع در کوی بهار و امامزاده عبدالله و گل علی و تپه‌های باستانی قشلاق‌تپه در علی‌آباد گونه، تپه‌های باستان و امامزاده احمد و محمود و قلعه حیدرآباد اشاره کرد. اصفهان
در سال ۳۱۹ ه‍.ق مردآویج زیاری با سپاهش از گیلان، اصفهان را آزاد کرد و این شهر را به پایتختی برگزید و جشن سده را با شکوه بسیار در این شهر برپا کرد. در سال ۳۲۷ قمری این شهر به دست رکن‌الدوله دیلمی افتاد که وی نیز اصفهان را پایتخت خود قرار داد. پس از آن شهر اصفهان پیشرفت پیشین خود را بازیافت و کانون گرد هم آمدن دانشوران و سرایندگان شد.به نظر دیوارهای قدیم شهر اصفهان در زمان سلطنت امیران آل بویه در قرن دهم میلادی قرن چهار هجری ساخته شدند. استان اصفهان
در فهرست میراث جهانی یونسکو از میان ۲۱ مکان ثبت شده از ایران، ۴ مورد شامل میدان نقش جهان، باغ ایرانی (باغ چهلستون و باغ فین کاشان)، مسجد جامع اصفهان و قناتها (مزدآباد میمه، وزوان در بخش میمه و قنات دوطبقه اردستان) در استان اصفهان می‌باشند. همچنین تعداد آثار تاریخی شناسایی شده در استان ۲۲۱۱۱ مورد و تعداد آثار ثبت شده تاریخی استان تا پایان سال ۱۳۹۴ در فهرست آثار ملی ۱۷۳۱ اثر می‌باشد. در استان اصفهان تعداد ۲۴ موزه شامل موزه‌های محلی، استانی دولتی یا مشارکتی وجود دارد که در آنها حدود ۲۱ هزار شیء تاریخی نگهداری می‌شود. در استان اصفهان ۵۴۸ محوطه و منطقه باستانی با وسعت و قدمت مختلف وجود دارد. خواجه (کوه)
در اطراف این کوه تعداد زیادی آثارباستانی از دوران ساسانیان، اشکانیان و بقایای اماکن اسلامی و معبد بودایی باقی‌مانده‌است که شامل آثار باستانی کوه خواجه (کوه رستم)، مجموعه ی کاخها، قلعه کهک کهزاد، قلعه چهل دختر، قلعه سرسنگ، آرامگاه خواجه غلطان، ساختمان پیر گندم بریان، خانه شیطان، بناهای منفرد آرامگاهی و قبور اسلامی است. مرودشت
وجود ۱۵۰ اثر گرانبهای باستانی و تاریخی در این شهر، به خصوص آثار برجای مانده تخت جمشید، نقش رستم، نقش رجب و پاسارگاد که جزء آثار ثبت شده جهانی هستند و دیگر آثار باستانی موجود که هرکدام به نوبهی خود منحصربه فرد هستند، باعث شده تا مرودشت گردشگاهی مناسب و زیبا برای مردم و جایگاه ویژهای برای جذب گردشگر از گوشه گوشه دنیا که با این آثار به خوبی آشنایند و خیره به عظمت و شکوه آنند، باشد. شهشهان
بقعه شهشهان یکی از بناهای تاریخی اصفهان و مربوط به دوره تیموریان است که در شمال شهر اصفهان، در کنار مسجد جامع در خیابان ابن سینا، کوچه مسجد صفا، فلکه شهشهان واقع شده و به همین علت کوی اطراف آن را محله شهشهان می‌گویند. این بقعه آرامگاه یکی از عرفای قرن نهم هجری به نام بقعه شهشهان أرامگاه شاه علاءالدین محمد است. توحیدخانه
بنای توحید خانه که در محدوده باغ‌ها و عمارات (قصرها، حرمسراهاو…) شاهان صفوی و با عملکرد خاص خود و در غرب میدان نقش جهان قرار داشته، امروز به عنوان بنایی با ویژگی‌های ممتاز، مانند قرارگرفتن گنبد خانه در وسط حیاط و…، در محدوده تاریخی فرهنگی اصفهان (مصوب سال ۱۳۴۹) قرار دارد. این بنا همچنین در محدوده تعیین شده توسط طرح تجدید نظر نظر طرح جامع اصفهان و متعاقب آن طرح تفضیلی اصفهان نیز واقع شده‌است. در محدوده‌های تاریخی موصوف علاوه بر توحید خانه، بسیاری از بناهای ارزشمند شهر اصفهان، همچون تالار اشرف نیز استقرار یافته‌اند. گنجینه آثار تاریخی اصفهان
گنجینهٔ آثار تاریخی اصفهان کتابی از لطف‌الله هنرفر است که در سال ۱۳۴۴ منتشر و برندهٔ جایزه کتاب سال سلطنتی شد. اصفهان
گابا، گابیه، گابیان، گبی، گی، جی، اسپادانا، سپهان، اسپهان، سپاهان، اصفاهان، صفاهان، اصفهان، اصبهان و دارالیهودیه از نام‌های کهن اصفهان هستند. جی در واقع زی zi بوده است. دیاکونوف در تاریخ ماد می‌نویسد: پس از فتح توسط اعراب مسلمان و چون در نوشتار عربی فصیح حرف «پ» وجود نداشته به مرور زمان واژه اسپهان به صورت «اصفهان» تلفظ گردید. شهر باستانی آسک
بنا به نوشته یکی از قدیمی‌ترین سیاحان عرب تا قرن چهارم ه‍.ق آثار قصور عالیه و انبیه عظیمیه باستانی در هندیجان برپا بوده‌است. آثار عظیم آبیاری روزگار باستان در طرفین رودخانه زهره و خیرآباد که در زیدون یکی شده و از وسط هندیجان می‌گذرد، پیداست. مورخان دربارهٔ آثار آسک نوشته‌اند: ایوان بلندی داشته و آتشکده‌ها و دفینه‌های باستانی و گورهای قدیمی، تابوتها و حجاریهای کتیبه مانند در آسک وجود داشته‌است. کتیبه‌هایی به خط پهلوی بر در غربی ایوان (معبد آتشکده) آسک در سنگ منقوش بوده‌است. در غرب آسک قلعه گنبدی است که قبلاً برج دیده‌بانی آنجا بوده‌است. پیشینه نام اصفهان
بنای اصفهان رابه طهمورث، سومین پادشاه ازسلسله پیشدادیان نسبت داده‌اند. اصفهان در تاریخ قدیم به نام (گی) در پارس علیا معرفی گردیده، این شهر محل تقاطع راه‌های عمده و اقامتگاه سلطنتی پادشاهان هخامنشی بوده‌است. استرابون جغرافی‌دان یونانی در ۲۰۰۰ سال قبل، از اصفهان به عنوان مرکز کشور ایران نام برد. مسلمانان این شهر را (جی) و در طول تاریخ به نامهای اسپاهان یا شهر سواران و همچنین صفاهان و صفاهون گفته شده. ورود اسلام و گسترش آن و تأثیر عمیق فرهنگ اسلامی در زیر بنای ساخت شهر اصفهان و وجود هنرمندان ایرانی باعث گردید تا یکی از زیباترین شهرهای مذهبی جهان که در آن نمودهای فرهنگی با ارزش از جمله مساجد و مناره‌ها و مدارس علمیه بود شکل بگیرد. موزه آذربایجان
در طبقهٔ همکف موزهٔ آذربایجان، آثار و اشیای تاریخی مربوط به دوران پیش از تاریخ و دوران پیش از اسلام گردآوری شده‌اند که سفال‌های مربوط به تپهٔ اسماعیل‌آباد با هفت هزار سال قدمت، از تاریخی‌ترین آثار این بخش به‌شمار می‌روند. قدمت سنگ‌های معدنی «سرپانتین» که در جیرفت یافته شده‌اند نیز به دوران پیش از تاریخ می‌رسد؛ بر روی این سنگ‌ها تصاویری از گیاهان و حیوانات گوناگون نقش بسته‌است. همچنین مجسمهٔ الههٔ زن که در رستم‌آباد گیلان یافته شده، سه هزار سال قدمت دارد؛ این مجسمه ارزش زن را در دوران ایران باستان به تصویر کشیده‌است. ریتون‌های مربوط به دو تا سه هزار سال پیش نیز در این موزه نگهداری می‌شوند. شاه عباس یکم
نام اصفهان پیوسته با اسم شاه عباس همراه بوده و اغلب آثار باستانی و عمرانی شهر اعم از آب انبارها، مادی‌ها، پل‌ها، خیابان‌ها، تفرجگاه‌ها، کاخ‌ها، مساجد، مدارس، معابد، بازارها و باغ‌ها و میدان‌ها به نام شاه عباس ثبت شده‌است چهل‌ستون (ابهام‌زدایی)
چهل‌ستون از بناهای تاریخی استان اصفهان در ایران است. ولی در موارد زیر نیز کاربرد دارد: بازار هنر اصفهان
ساخت این بازار از سال ۱۱۱۶ هجری قمری آغاز شد و در سال ۱۱۱۸ پایان یافت. این بنا در آن زمان با عنوان بازار کاروانسرای مادر شاه همراه خود کاروانسرای مادر شاه (هتل عباسی امروزی)، دو موقوفه مدرسه شاه سلطان حسین (مدرسه چهارباغ امروزی) بوده‌اند. این بازار در سال ۱۳۴۵ هجری شمسی از طرف اداره اوقاف کل اصفهان بازسازی شد. آتشگاه اصفهان
آتشگاه اصفهان یا کوه آتشگاه از بناهای تاریخی شهر اصفهان و خمینی شهر (بلوک ماربین) و از یادگارهای ایران باستان است. این مجموعه دارای پیشینه تاریخیِ کهنی است و در زمان‌های گونا گونی از آن بهره برده‌اند. کوه آتشگاه فعلی در سده مکانی مقدس و محل دفن طهمورث پیامبر بوده که در حدود سدهٔ ششم پیش از میلاد بنا بر گفتهٔ طبری زندگی می‌کرده‌است. همچنین دارای تونل مخفی به کهندژ خمینی شهر بوده و یکی از مراکز مهم نگهداری گنجینه‌ها در زمان حمله اسکندر مقدونی به ایران به‌شمار می‌رفته‌است. میدان نقش جهان
درگیری میان شورای شهر و شهرداری اصفهان از یک طرف و سازمان میراث فرهنگی و استانداری اصفهان به دادگاه انقلاب نیز کشیده شد و حتی سید محمد خاتمی رئیس‌جمهور وقت نیز مجبور به دخالت گردید. سرانجام با پرداخت بخشی از خسارات شهرداری توسط سازمان میراث فرهنگی، برج جهان‌نما در تاریخ ۸ بهمن سال ۱۳۸۴ تعدیل گردید و دوطبقه بالایی آن تخریب شد تا به منظر فرهنگی میدان آسیبی وارد نشود. در پیرامون میدان، مشهورترین و عظیم‌ترین بناهای تاریخی اصفهان مانند مسجد جامع عباسی یا مسجد شاه (در ضلع جنوبی)، مسجد شیخ لطف‌الله (در ضلع شرقی)، عمارت عالی‌قاپو (در ضلع غربی) و سردر قیصریه (در ضلع شمالی) ساخته شده‌است. اطراف میدان را چهار بازار بزرگ احاطه کرده‌اند. عایدات چهار بازار اطراف میدان، در سال ۱۰۱۷ قمری وقف چهارده معصوم شده‌است. ولی قلی شاملو در کتاب قصص الخاقانی می‌نویسد که شاه عباس در سال ۱۰۱۴ بازار دور میدان نقش جهان اصفهان، کاروانسرای بزرگ آنجا، بنای قصیریه، و حمام شاهی را وقف سادات مدینه و به خصوص برای هزینه ازدواج دختران و پسران سید این شهر کرده‌است. همزیستی ابنیه تجاری با ساختمان‌های حکومتی و مذهبی و همچنین وجود قدیمی‌ترین دروازه بازی چوگان جهان در میانه میدان از جاذبه‌های معماری میدان است. محوطه باستانی اریسمان
در این خانه قدیمی که اکنون تبدیل به اولین موزه باستان‌شناسی استان اصفهان شده‌است، علاوه بر آثار کشف شده از محوطه باستانی ۶۰۰۰ ساله روستای اریسمان، آثار کشف شده از محوطه باستانی ۶۰۰۰ ساله روستای میلاجرد هم وجود دارد.