مادرنظام السلطنه که بود؟
رضاقلی نظام‌السلطنه
رضاقلی نظام مافی ملقب به سالار معظّم و نظام‌السلطنه و سردار مکرّم (۱۲۴۶ شمسی - ۱۳۰۳ شمسی) از رجال صاحب نفوذ در دوره قاجار بود. او پس از استبداد صغیر حاکم کرمانشاه شد و در حین جنگ جهانی اول به همراه برخی رجال و روحانیون در مبارزه با روسیه و انگلستان، با حمایت آلمان و عثمانی در کرمانشاه دولتی به نام دولت مهاجرین یا دولت در تبعید تشکیل داد و رئیس قوای ملی شد. دولت مرکزی ایران در واکنش، همهٔ اموال و نشان‌های او را مصادره کرد. او با اهدای هدایایی به احمد شاه، اجازه ورود به کشور را گرفت. پس از شکست قیام محمدتقی پسیان، نظام‌السلطنه از سوی قوام‌السلطنه والی خراسان شد. او در تهران درگذشت و در امامزاده عبدالله تهران دفن شد. اموال زیادی در غرب تهران از او بر جای ماند. او پسر حیدرقلی‌خان برهان‌الدوله، نوه محمدشریف خان مافی و برادرزادهٔ میرزا حسینقلی‌خان نظام‌السلطنهٔ مافی بود. او همچنین سه بار ولایت لرستان و بروجرد را بر عهده داشته است.
عزالسلطنه
خدیجه خانم عزالسلطنه شاهزاده قاجار، دختر ناصرالدین شاه قاجار و خواهر تنی عزیزالسلطنه بود. مادرش محبوب‌السلطنه از زنان متعه ناصرالدین شاه قاجار بود. در زمانی که ناصرالدین شاه به قتل رسید عزالسلطنه خردسال بود. او بعدها با غلامحسین امیراصلانی (احتشام‌الملک) ازدواج کرد و صاحب دو پسر، حسنعلی و هوشنگ امیراصلانی، و چهار دختر شد. دوتن از دختران او با دو تن از پسران کامران میرزا نایب‌السلطنه ازدواج کردند. عزالسلطنه در سال ۱۳۶۳ خورشیدی در نود و سه سالگی درگذشت و در گورستان بهشت زهرا مدفون گشت. خاطرات او از دربار ناصری در رمان «در اندرون» که توسط نوه دختری عزالسلطنه، افسانه اتحادیه، نوشته شده‌است، بازتاب یافته‌است. حلیمه سلطان
حلیمه سلطان، (زاده ۱۵۷۲ آبخازیا – درگذشته ۱۶۲۴ استانبول) همسر محمد سوم و هم‌چنین والده سلطان و نایب‌السلطنه پسرش مصطفی یکم بود. سیاست‌های دربار عثمانی در سال‌های ۱۶۱۷ تا ۱۶۱۸، ۱۶۲۲ تا ۱۶۲۳ توسط او تعیین می‌شد. حلیمه توانست به یکی از زنان قدرتمند در امپراتوری عثمانی و دوران سلطنت زنان تبدیل شود زمانی که کوسم سلطان و صفیه سلطان زنده بودند. امیراصلان‌خان نظام‌الدوله
نظام‌السلطان و افتخارالسلطنه سفری به دور اروپا رفتند. پس از بازگشت برای مدتی به زندگی مشترک ادامه دادند، اما به تدریج به سبب رفتار آزادانه افتخارالسلطنه، عشق نظام‌السلطان به او رنگ باخت. نظام‌السلطان در نهایت پس از دو سال افتخارالسلطنه را طلاق داد و دوباره با همسر پیشین خود ازدواج کرد که در این مدت به همسری حاج علی شال‌فروش، تاجر معروف بازار و نماینده مجلس شورای ملی، درآمده بود. نظام‌السلطان دو فرزندی را که همسرش از حاجی شال‌فروش داشت به نام‌های محسن و فروغ، به فرزندی پذیرفت و نام فامیلی خود را به آنان داد. مهرماه سلطان
مهرماه سلطان، (تولد مارس ۱۵۲۲ استانبول – درگذشته ۲۵ ژانویه ۱۵۷۸ استانبول) دختر سلطان سلیمان قانونی از خرم سلطان بود. نام او خوانشی از مهروماه یا مهری‌ ماه ( به معنی خورشید و ماه) است. او قدرتمندترین و تاثیرگذارترین شاهدخت امپراتوری در تاریخ عثمانی و هم‌چنین یکی از مشهورترین بانوان در دوره سلطنت زنان بود. قدرت‌السلطنه
قدرت‌السلطنه در هفتم جمادی‌الثانی سال ۱۳۰۸( ۱۲۰۹ شمسی )قمری متولد شد. محمدحسن خان اعتمادالسلطنه در "روزنامه خاطرات" خود ذیل روز پنج شنبه ۱۱ جمادی‌الثانی ۱۳۰۸ قمری چنین نوشت: «امشب شب شش دختر تازه شاه است. تفصیل این مولود از این قرار است: مادر این بچه موسوم به قمرتاج خانم و در خانه شاه معروف به «زیقوله» است... رمضان گذشته بعد از اینکه سه چهار ماه بود زیقوله را صیغه کرده بودند، به التماس و توسط عزیزالسلطان، او را شاه بردند، به قدر ده دقیقه خدمت شاه بوده است و ازاله بکارت او را نموده فی‌الفور به اتاق خودش می‌رود. به همین یک دفعه آبستن می‌شود. شب یکشنبه هفتم ماه دختری زایید. شاه از شدت حیرت فرموده بودند غیر از قدرت نمایی خدا هیچ تصور نمی‌شود کرد که به زور «زیقوله» را به من بدهند، در ظرف ده دقیقه من او را درست ندیده آبستن شود و بزاید. باید اسم او را قدرت‌السلطنه بگذارند... امام‌جمعه اسم او را فاطمه خانم و لقب او را قدرت‌السلطنه گذاشتند.» حسام‌السلطنه مراد
ملکه عصمت الملوک دولتشاهی همسر آخر رضاشاه،خواهرزاده حسام السلطنه بود. قدرت‌السلطنه
قمرتاج خانم در سن هجده سالگی و دو سال پس از تولد قدرت‌السلطنه در روز شنبه ۲۲ جمادی‌الثانی سال ۱۳۹۰ قمری درگذشت. امیراصلان‌خان نظام‌الدوله
پس از مدتی آقا بالاخان سردار که در آن زمان رئیس پلیس تهران بود، از این امر با خبر شد ولی به جای رهایی دختر از دست نظام‌السلطان، تصمیم گرفت خود او را به چنگ آورد و به کام‌ستانی بپردازد، از این رو عده‌ای را به عنوان خویشاوندان دختر سر راه مظفرالدین‌شاه قرار داد تا از او بخواهند نظام‌السلطان را به سبب دزدیدن دختر و کام‌ستانی نامشروع از وی تنبیه کند. شاه نظام‌السلطان را احضار و بازخواست کرد که در مقابل نظام‌السلطان ادعا نمود که دختر را صیغه کرده‌است، ولی در نهایت مجبور شد او را ترک کند. آقابالاخان به نوکران خود دستور داد دختر را مستقیماً به خانه او بیاورند. پس از این ماجرا نظام‌السلطان ساکت ننشسته و با ابوالقاسم‌خان احتساب‌الملک، معتمدخاقان و مختارالسلطنه کاشی که این گروه همواره با هم متفق بودند، آغاز به دشمنی و سخن چینی علیه آقابالاخان کردند و در نهایت مظفرالدین‌شاه تحت تأثیر سخنان آن‌ها آقابالاخان را از نظمیه معزول کرده و به حکومت استرآباد فرستاد. نظام‌السلطان بار دیگر معشوقه خود را به چنگ آورد و معشوقه نیز رفته‌رفته با مؤیدهمایون، برادر زیبا و جوان نظام‌السلطان و سپس با حسام‌السلطنه مراد شاهزادهٔ هنرمند و نوازنده به‌نام، بنای دوستی گذاشت. مدتی پس از این وقایع بود که عارف توسط دوستی مشترک به بزم نظام‌السلطان راه یافت و شبی در باغ گلندوئک برای اولین بار معشوقه نظام‌السلطان را دید و دلباخته او گشت. پس از آن دختر به قزوین رفت تا به خواهرش که صیغه حاجی میرزا مسعود، از اعیان آن شهر شده بود، بپیوندد و پس از مدتی عارف نیز از عقب او به قزوین رفت. آن دو مدتی در قزوین باهم مخفیانه مراوده داشتند تا آنکه حاجی میرزا مسعود از این عشق با خبر شد. عارف به دختر توصیه کرد تا خود را از دست حاجی میرزا مسعود رهایی داده و به تهران برود. ولی حاجی میرزا مسعود از این نقشه باخبر شده و شبانه دختر را به قتل رساند. گلنوش سلطان
گلنوش سلطان دختر کشیش یونانی بود که در ونیز متولد شد. نام او به معنای گل زیبا است. وی به مدت ۲۰ سال والده سلطان قدرتمندی بود. مسجد ینی والده در استانبول از جمله آثاری است که به فرمان گلنوش سلطان ساخته شد. ملکه مادر
ملکه‌های مادر به‌طور رسمی حکمرانی نمی‌کنند اما در مواردی به عنوان نایب‌السلطنه تعیین شده‌اند. از قدرتمندترین ملکه‌های مادر در تاریخ جهان می‌توان به اتوسا شهبانوی ایران و مادر خشایارشا، امپراتریس دواگر لو ملکه چین و مادر امپراتور هوی، امپراتریس دواگر وو ملکه چین و مادر امپراتوران ژونگ زونگ و رویزونگ، اگریپینا کوچک ملکه روم و مادر نرون، جولیا دومنا ملکه روم و مادر کاراکالا، جولیا مائسا اگوستا روم و مادر بزرگ هلیوگابال و الکساندر سوروس، جولیا سیومیاس ملکه روم و مادر هلیوگابال، جولیا مامیا ملکه روم و مادر الکساندر سوروس، کاترین مدیچی ملکهٔ فرانسه و مادر سه پادشاه فرانسه با نام‌های‌ فرانسوای دوم ‌و شارل نهم و هانری سوم، اولگا کی‌یف مادر سویاتوسلاو یکم کی‌یف، تزی شیء مادر امپراتور تونگ‌ژی و ترکان خاتون مادر محمد خوارزمشاه و ترکان خاتون ملکه سلجوقی و مادر محمود یکم سلجوقی نام برد. همچنین خرم سلطان ، صفیه سلطان، کوسم سلطان و تورخان سلطان چهار تن از قدرتمندترین سلطان‌های امپراتوری عثمانی در دورهٔ موسوم به سلطنت زنان بودند. مهدعلیا مادر ناصرالدین شاه قاجار نیز از چهره‌های درباری مهم دورهٔ قاجاریان ایران بوده‌است. علاءالدین تکش
ترکان خاتون زنی بسیار قدرتمند و گسترده در حکومت داری بود و در زمان همسرش سلطان تکش قدرتمندترین زن خوارزمشاهیان بود و یکی از بزرگترین بانوی ایران بود و حکومت به دو دست تقسیم شد چرا که ترکان خاتون خودش را در سلطنت با همسرش شریک می‌دانست ترکان خاتون از همین دوره توانست بر تمامی امور کشور مسلط شود و اداره حرمسرا سلطان در دست ترکان خاتون بود و مسئول دربار سلطان و مشاور رسمی سلطان بود وی در همه تصمیمات حکومت دخالت داشت و عملاً تمام وزیران و درباریان و فرماندهان زیر نظر ترکان خاتون بودن و در کنار سلطان حکومت می‌کرد ترکان خاتون در این دوره تمامی همسران سلطان تکش را از سده را ور داشت و تمامی شاهزادگان سلطان را که از دیگر همسرانش بود از چشمه همسرش انداخت و فرزندش را جانشین همسرش کرد و در سال ۱۲۰۰ پسرش را به سلطنت رساند و خودش در این دوره قدرت قانونی را در دست گرفت و تمامی قبایلش را در کارهای دولت دخالت داد و خوارزمشاه محتاج قبیله ترکان خاتون شد و به همین روابت ترکان خاتون قدرت را از دست نمی‌داد و در این دوره ترکان خاتون دیوان و اقطاعات و لشکری جداگانه داشت و هفت تن از عالمان و دانشمندان خوارزم در دربار وی مشغول به کار بودن وی همچنین وزیر مخصوص و مشاوره اصلی و فرمانده سپاه خود را داشت و اختیار کامل برای عزل و نصب تمام مقامات حکومتی و لشکری پسرش داشت و بدون اجازه وی هیچ‌کس کاری نمی‌کرد. حرم‌سرا
بزرگ‌ترین شبستانها، در کاخ توپ‌قاپی و کاخ دلمه‌باغچه در استانبول هستند. در کاخ توپ‌قاپی، زنان سوزن‌دوزی، رقص، موسیقی و آرایش را می‌آموختند. مادر سلطان، که والده سلطان نامیده می‌شد، قدرتمندترین زن حرم و معمولاً قدرتمندترین زن کل امپراتوری عثمانی بود. زنانی که برای سلطان پسرانی به دنیا آورده بودند، خاصگی سلطان نامیده می‌شدند و در مرتبه بعدی قدرت قرار داشتند. زنان اجازه خروج از شبستان را نداشتند، و خواجگان سیاه‌پوست از مصر و حبشه از آن‌ها مراقبت می‌کردند. زمانی که یک والده سلطان فوت می‌کرد، گردانندگی شبستان بر عهده خاصگی سلطان بود و کسی که سرپرستی شبستان را برعهده داشت قدرتمندترین زن شبستان و امپراتوری عثمانی محسوب می‌شد و هیچ‌کس توان رویارویی با آن را نداشت و اجازه دخالت در برخی از کارهای سیاسی را داشت و رسماً به سلطان مشاوره می‌داد. در منابع تاریخی گاهی از بدرفتاری و تنبیه بدنی زنان شبستان (به ویژه چوب و فلک) در صورت خشم گرفتن پادشاه بر زنان یاد شده‌است. اجرای تنبیه معمولاً بر عهده خواجه سرایان بوده‌است. خرم سلطان
تأثیر خرم بر سلیمان، وی را بدون شک به یکی از قدرتمندترین و تاثیرگذارترین زنان تاریخ عثمانی و جهان در آن زمان تبدیل کرد. حتی به عنوان یک همسر سلطان، قدرت او با قدرتمندترین زن حرم امپراتوری، که طبق سنت، مادر سلطان یا والده سلطان بود، کاملاً برابر و قابل مقایسه است. به همین دلیل، وی به شخصیتی بحث انگیز در تاریخ عثمانی تبدیل شده است - مشروط بر ادعای مورخان و تاریخ‌نگارهای زمان خودش برای توطئه علیه دشمانش و دستکاری در برابر رقبای سیاسیش هم بسیار مشهور شده بود، بخصوص برای جابجایی وزیران اعظم تا جانشینان سلطان نقش مستقیم را ایفا کرد. تأثیر خرم در امور امپراتوری نه تنها او را به عنوان یکی از مهم‌ترین زنان رقم زد، بلکه چهره ای جنجالی در تاریخ عثمانی به ویژه در رقابت او با ماه‌دوران سلطان و پسرش شاهزاده مصطفی، پارگالی ابراهیم پاشا و کارا احمد پاشا بود. سجاد
به نوشته ایتان کلبرگ در دانشنامه اسلام، از مادرِ علی بن حسین با عناوین مختلفی از جمله غَزاله، جَیِّده و بَرّه یاد کرده‌اند و بر طبقِ اعتقاداتِ سنتیِ شیعه، او دخترِ یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی است و نام فارسی‌اش «جهانشاه»، «شهربانو»، یا «شاه زنان» می‌باشد. به گزارش کلبرگ، برخی اعتقاد دارند که پس از نبردِ کربلا شهربانو، خود را درون فُرات انداخت، اما در مقابل، گروهی او را از بازماندگانِ کربلا به‌شمار می‌آورند. به نوشته کلبرگ، شیعیان، زین‌العابدین را «اِبنُ الْخیَرَتَیْن» یعنی «پسرِ دو برگزیده» می‌دانند، چون بر طبق روایتی منتسب به پیامبر اسلام، قُرَیْش برگزیدهٔ عرب و ایرانیان برگزیدهٔ عجم هستند. به نوشتهٔ ابن خلکان، مادرِ زین العابدین به همراه دو خواهر دیگرش در زمانِ خلافتِ عُمَر به‌عنوان اسیر به مدینه آورده شدند. بنا بر این گزارش، عمر می‌خواست آنها را بفروشد اما علی بن ابی‌طالب پیشنهاد داد تا با آنها مثل دختران مردم عادی رفتار نشود. به نقل از ابن خلکان، یکی از این سه خواهر به ازدواج حسین درآمد که از او زین العابدین به دنیا آمد. دو خواهر دیگر با محمد بن ابوبکر و عبدالله بن عمر ازدواج کردند. شیخ صدوق، عالم شیعی، این اتفاق را مربوط به دوران خلافت عثمان، و برخی دیگر آن را متعلق به دوران خلافتِ علی می‌دانند. امیراصلان‌خان نظام‌الدوله
«نظام‌السلطان نیز که پنجه قوی و آهنین در گول زدن زن داشت و کم‌ترین حربه‌اش که به موقع استعمال می‌کرد گریه بود که گویی مشکی پر از آب همیشه زیر پلک چشم یدکی و ذخیره داشت که در موقع لزوم به مختصر فشار، چشم و آستین و گریبان و دامن را تر می‌کرد. دختر بدبخت اولین بار به دام نیرنگ او گرفتار شد به عنوان اینکه ترا خواهم گرفت یا از تو تا زمانی که زنده هستی نگهداری خواهم کرد، کام دل از او گرفته، در آغاز ملاقات میل خود را به صورت دلخواه انجام داده و تا مدتی برای داد گرفتن، دختر را در گوشه‌ای ... پنهان داشته با او مشغول می‌شد.» فاطمه طباطبایی
فاطمه سلطانی طباطبایی بروجردی (زاده ۱۳۳۳ خورشیدی، قم) فرزند سید محمدباقر سلطانی طباطبایی بروجردی و جد مادری او صدرالدین صدر (از علمای ثلاث) بود. وی همسر سید احمد خمینی بود و بعد از ازدواج تحصیلات خود به‌طور مستمع‌آزاد تا دیپلم، در قم گذراند. پس از انقلاب کارشناسی فلسفه غرب از دانشگاه تهران و کارشناسی ارشد و دکتری عرفان اسلامی را از دانشگاه آزاد اسلامی اخذ کرد. او مادر سید حسن خمینی (عهده دار تولیت آرامگاه روح‌الله خمینی)، سید یاسر خمینی و سید علی خمینی است. او همچنین خواهر صادق طباطبایی  می باشد. فاطمه طباطبایی آثار سید روح‌الله خمینی را جمع‌آوری نموده‌است. ایشان هم‌اکنون مدیریت گروه عرفان اسلامی پژوهشکدۀ امام خمینی و انقلاب اسلامی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را برعهده دارد. عایشه سلطان (دختر احمد یکم)
عایشه سلطان درسال ۱۶۰۶ یا ۱۶۰۸ در استانبول به دنیا آمد و احمد او را به احترام عمه خود عایشه نامید. مادرش ماه‌پیکر سلطان بود و دارای چندین خواهر و برادرتنی از جمله فاطمه سلطان بود که هر دو شاه‌زاده خانم به ازدواج‌های سیاسی متعدد مشهور هستند. قربان‌سلطان اجه
قربان‌سلطان اَجه (به معنی مادرقربان‌سلطان) (زاده ۱۹۱۳ در قپچاق، ترکمنستان - درگذشته در پنجم یا ششم اکتبر ۱۹۴۸ در عشق‌آباد) مادر صفرمراد نیازف، نخستین رئیس‌جمهور ترکمنستان پس از دوران شوروی، بود. امیراصلان‌خان نظام‌الدوله
امیراصلان‌خان پسر میرزا محمدخان موقرالدوله پسر میرزا آقاخان نوری بود. مادر او شرف‌الدوله یگانه دختر ابراهیم‌خان نظام‌الدوله بود و ثروت فراوانی به میراث برد که میان دو پسرش یعنی امیراصلان‌خان و مویدهمایون تقسیم شد. امیراصلان‌خان ابتدا «نظام‌السلطان» لقب داشت و از اجزای خلوت و محارم مخصوص مظفرالدین‌شاه قاجار به‌شمار می‌آمد و از آنجایی که بارها به اروپا سفر کرده بود، افکار مترقی داشت و طرفدار برقراری حکومت مشروطه بود. به همین خاطر عین‌الدوله، نخست وزیر مستبد آن زمان، با او دشمنی می‌ورزید و نهایتاً دستور داد او و شکرالله‌خان صدری (ملقب به معتمدخاقان) را به فلک بستند و از دربار راندند. نظام‌السلطان چندی بیکار بود تا با توسل به افراد مختلف سرانجام مورد عفو مظفرالدین‌شاه قرار گرفت و به حکومت مازندران تعیین شد، که نوعی تبعید محترمانه بود. ضیاءالسلطنه
ضیاءالسلطنه، شاهزاده قاجار، دختر ناصرالدین‌شاه از ندیم‌السلطنه و همسر میرزا زین‌العابدین تهرانی امام‌جمعه تهران بود. او که در سال ۱۲۷۲ قمری متولد شد بود، در سال ۱۲۹۰ قمری پس از درگذشت شاه‌بیگم ضیاءالسلطنه دختر فتحعلی شاه ضیاءالسلطنه لقب گرفت. ضیاءالسلطنه در دوران سلطنت مظفرالدین‌شاه درگذشت. او صاحب چهار فرزند بود که در هنگام مرگش تنها دوتن از آنان در قید حیات بودند: سید جواد ظهیرالاسلام و زهرا خانم شمس‌السلطنه که بعد از درگذشت مادرش لقب او را دریافت کرد و همسر محمد مصدق، نخست وزیر معروف ایرانی، شد. ماه‌دوران سلطان
در سال ۱۵۲۰ سلیمان به سلطنت رسید و ماه‌دوران همراه فرزندانش به استانبول رفت. در سال ۱۵۲۱ شاهزاده محمود فرزند ارشد سلیمان فوت شد و مصطفی به عنوان بزرگ‌ترین پسر او ولیعهد سلطنت شد. در اوایل سلطنت سلیمان ماه‌دوران با رقیب جدی رو به رو شد، خرم سلطان که بعدا به خاصگی و همسر عقدی سلیمان تبدیل شد. سلطنت زنان
حفصه سلطان، مادر سلطان سلیمان، با به دست آوردن مقام والده سلطان راه را برای سلطنت زنان هموار کرد و بعد از مرگ او در سال ۱۵۳۴، خرم سلطان از بردگی آزاد و به عقد سلطان سلیمان در آمد. او پس از مرگ حفصه سلطان اداره حرم‌سرای سلطان را به دست گرفت. او در سال ۱۵۳۶ باعث اعدام وزیراعظم و فرمانده ماهر ارتش سلیمان، ابراهیم پاشا شده و پس از آن، به عنوان مشاور ارشد سلیمان تبدیل شد. او همچنین حکم خاص سلطان محمد دوم فاتح را زیر پا گذاشت و شوهرش را راضی به زندگی در کاخ توپکاپی بجای کاخ اسکودار برای همیشه کرد و حتی او را راضی به ماند در دربار برای همیشه بجای رفتن به شهر یکی از پسرانش که برای آموزش حکمرانی رفت بودند کرد، این وضعیت باعث ماندگاری او در قدرت و نفوذش می‌شد که از طرق سلطان دارا بود. او همچنین در سال ۱۵۵۵ باعث اعدام احمد پاشا نیز شد. وی بعد از سال ۱۵۳۹ زمانی که دخترش مهرماه سلطان با فرمانده دیاربکر رستم پاشا ازدواج کرد تلاش کرد تا رستم را به شخصی بسیار مقتدر و تاثیرگذار در دیوان حاکمیت (بالاترین نهاد اداری امپراتوری) تبدیل کرده و به عنوان نزدیکترین همراه سلطان سلیمان معرفی کند. رستم پاشا در سال ۱۵۴۴ به عنوان وزیراعظم منصوب شد. ملکه لو
امپراتریس (دواگر) لو ژی (۲۴۲-۱۸۰ قبل از میلاد) ، معروف به امپراتریس لو (چینی ساده شده: 吕后 ؛ چینی سنتی: 呂后 ؛ پینیین: Lǚ Hòu) و به طور رسمی امپراتریس گائو هان (چینی ساده شده: 汉 高 后 ؛ سنتی چینی: 漢 高 后 ؛ پینیین: Hàn Gāo Hòu) امپراتریس همسر گائوزو، امپراتور بنیانگذار سلسله هان بود. آنها دارای دو فرزند شناخته شده بودند، لیو یینگ (بعداً امپراتور هوی هان) و پرنسس یوان لو. امپراتریس لو اولین زنی بود که عنوان امپراتریس چین و قدرت برتر را به خود اختصاص داد. پس از مرگ گائوزو، وی در دوران کوتاه سلطنت امپراتور هوی و جانشینان وی امپراتور کیانشائو و امپراتور هئوشائو به عنوان امپراتریس دواگر و نایب السلطنه افتخار یافت و تا زمان مرگش قدرت را در دست گرفت. تورخان سلطان
تورخان سلطان، (زاده ۱۶۴۸ روسیه – درگذشته ۴ اوت ۱۶۸۳ ادرنه) خاصگی سلطان برای ابراهیم یکم و والده سلطان برای محمد چهارم بود. تورخان به دلیل نایب السلطنگی پسر خردسال خود و حمایت از ساختمان سازی برجسته بود. او و مادرشوهرش، کوسم سلطان، تنها دو زنی هستند که در تاریخ عثمانی به عنوان نایب السلطنگی رسمی شناخته می شوند و بر امپراتوری قدرت عالی داشتند. شمس‌الدوله دیلمی
شاه‌خسروِ دیلمی ملقب به شمس‌الدوله و مُکَنّیٰ به ابوطاهر پسر کوچک فخرالدوله دیلمی و برادر کوچکتر مجدالدوله دیلمی بود. پس از مرگ پدر در شعبان ۳۸۷ ه‍. ق، توسط قادر (خلیفهٔ بغداد) شمس‌الدوله لقب یافت و حکومت اسمی همدان و نواحی مجاور به او داده‌شد. به سبب این که هنوز در سنین خردسالی به سر می‌برد، ادارهٔ امور و نیابت سلطنت به ملکهٔ فخرالدوله واگذار شد. نام مادر وی شیرین‌دختِ اسپهبدْ رستمِ طبری بود و سیده خاتون خوانده می‌شد. خاندان مادر وی نیز از فرمانروایان محلی طبرستان به‌شمار می‌آمدند. سلطنت زنان
او در سال ۱۵۹۵ با مرگ شوهرش مراد به عنوان یک تقلید از مادر شوهرش نوربانو برای ۱۱ روز مرگ سلطان را مخفی کرد و با خبر دادن به پسرش توانست مخفیانه او را به پایتخت بیاورد و در ژانویه سال ۱۵۹۵ او را سلطان امپراتوری عثمانی کند، او به عنوان والده سلطان یکی از قدرتمندترین‌ها شد و در امور داخلی و خارجی بسیار فعال‌تر شد. او به پسرش در همه امور مشاوره می‌داد، سلطان محمد نیز مانند پدرش وابسته مشورت‌های مادرش بود و شخصی تنبل بود و حال و حوصله امور روزمره امپراتوری را نداشت و عمدتاً آن را به وزیران و تحت نظارت مادرش با دستی باز می‌سپرد. صفیه هنگامی که پسرش در سال ۱۵۹۶ در جنگ با مجار‌ها بود، شخصاً دولت را اداره می‌کرد و پسرش او را مسئول خزانه و نظارت بر گردش امپراتوری کرده بود. صفیه سلطان همانند نوربانو دارای دیپلماسی قدرتمندی بود. او با ونیزی‌ها و انگلیسی‌ها ارتباطات نزدیکی داشت. ماه‌دوران سلطان
ماه‌دوران سلطان، که با نام گل‌بهار هم شناخته می‌شود (زادهٔ ۱۵۰۰ – درگذشتهٔ ۳ فوریه ۱۵۸۰) یکی از سوگلی‌های سلیمان قانونی و مادر شاهزاده مصطفی بود. والده سلطان
برخی زنان همسر رسمی سلطان و زنی آزاد بودند و به همین دلیل در زمان سلطنت پسرشان قدرتی بسیار عالی تر و بزرگتر از حد معمول که شگفت انگیز بود داشتند، مانند؛ نوربانو سلطان، صفیه سلطان و کوسم سلطان و برخی والده‌ها به دلیل کم سن بودن فرزندشان یا نداشتن کفایت لازم، خود حکومت را اداره می‌کردند مانند؛ حلیمه سلطان، کوسم سلطان و تورخان سلطان. نوربانو سلطان
زیر سلطه نوربانو بر حرمسرا امپراتوری، احترام بسیار زیاد پسرش مراد و همچنین ضعف پسرش نسبت به او نوربانو توانست نقش اصلی در دولت داشته باشد. به این ترتیب والده سلطان به مقام بسیار والایی رسید و به یک مقام رسمی، مهم، قدرتمند و بسیار بانفوذ سلسله تبدیل شد. پول جیب نوربانو ماهانه به ۲۰،۰۰۰ سکه طلا می رسید، که در بین اعضای فرماندهان و مقامات عالی رتبه به مقدار بالایی رسیده بود، و به عنوان شاخص این قدرت بزرگ در نظر گرفته می شود. همچنین به عنوان والده سلطان، او روزانه ۲۰۰۰ سکه طلا به او اختصاص می یافت. رقیه بنت حسین
منابع در ذکر مادر رقیه بنت الحسین دچار اختلاف هستند. گروهی از جمله اربلی در "کشف الغمه" و مفید در "الارشاد"، ام اسحاق را که پیش از آن همسر حسن بن علی بوده‌است، مادر رقیه دانسته‌اند. در مقابل گروهی دیگر چون حائری در "معالی السبطین"، مادر رقیه را شهربانو، و رقیه را با سجاد، خواهر تنی می‌دانند. از این میان، دیدگاه اول به علت گزارش منابع نسب‌شناسی مبنی بر تولد دختری با نام فاطمه صغری برای حسین بن علی از ام اسحاق بنت طلحه، دیدگاهی قوی‌تر به نظر می‌رسد. الکساندر سوروس
الکساندر سوروس و مادرش جولیا مامیا در سال ۲۳۵ میلادی و هنگامی که آمادهٔ نبرد با ژرمن‌ها می‌شدند به دست سربازان یاغی به قتل رسیدند و مرگ او و مادرش پایانی بود بر دوران دودمان سوری در روم و همچنین پایان سلطه زنان بر امپراتوری که از آغاز سلسله با جولیا دومنا شروع شده بود، و با جولیا مامیا تمام شد نشان داد. سلیمان یکم
سلیمان احتمالاً در ۶ نوامبر ۱۴۹۴ در شهر ترابزون، واقع در سواحل دریای سیاه زاده شد. مادر او، والده حفصه سلطان یا حفصه خاتون سلطان نام داشت. در سن هفت سالگی برای تحصیل علوم، تاریخ، ادبیات، الهیات، و فنون جنگی در مدارس کاخ توپقاپی به قسطنطنیه رفت. در آنجا با برده‌ای به نام ابراهیم آشنا شد و رفتار دوستانه‌ای را با او پیش گرفت. ابراهیم بعداً به یکی از معتمدترین مشاوران سلطان سلیمان تبدیل شد. سلیمان جوان در سن هفده سالگی به سمت فرماندار کفّه (تئودوسیا) و سپس مانیسا برگماشته شد. با درگذشت پدرش، سلطان سلیم، در سال ۱۵۲۰ به قسطنطنیه آمد و بر تخت سلطنت امپراتوری عثمانی نشست. بارتولومئو کونتارینی، سفیر ونیز، تنها چند هفته پس از جلوس سلیمان بر تخت سلطنت، او را چنین توصیف کرده‌است: «۲۶ سال سن دارد. قدبلند و لاغر اما عضلانی است و پوست صورت حساسی دارد. گردنش اندکی بیش از حد دراز است. صورتش لاغر و دماغش عقابی است. ریش و سبیل‌های کم‌پشت و کوتاهی دارد. در مجموع ظاهر خوبی دارد اگرچه رنگش پریده‌است. گفته می‌شود که اربابی خردمند و علاقه‌مند به دانش است و همگان به سلطنت او امید بسته‌اند.» برخی از مورخان ادعا می‌کنند که سلیمان در جوانی علاقهٔ وافری به اسکندر کبیر داشته‌است. او تحت تأثیر رؤیای اسکندر مبنی بر تشکیل حکومتی جهانی از شرق گرفته تا غرب، قرار داشت و این رؤیا در لشکرکشی‌های او به آسیا، آفریقا، و اروپا بی‌تأثیر نبود. نظام‌شاهیان احمدنگر
برهان شش پسر داشت و پس از او پسرش، حسین، به سلطنت رسید. و پس از مرگ حسین نظام‌شاه اول پسر کوچک برهان، مرتضی نظام‌شاه بر تخت نشست. و هنگامی که مرتضی هنوز خردسال بود مادرش خانزاده همایون به عنوان نایب‌السلطنه چندین سال حکومت کرد. مرتضی شاه در ۱۵۷۴ م برار (هند) را ضمیمه حکومت خود کرد. توران‌السلطنه
توران‌السلطنه اولین فرزند محمدحسن میرزا معتضدالدوله پسر مهدی‌قلی میرزا بود. معتضدالدوله نام توران‌السلطنه را «شاهزاده خانم» گذاشت که نامی عجیب و بی‌سابقه است. هاجر
پولس در نامه‌ای که به غلاطیان نوشت، هاجر را با عنوان مادر شریعت ذکر کرد. سلطانم بیگم
سلطانم بیگم، (متولد ۱۵۱۷ موصل – درگذشته ۱۵۹۳ قزوین) ملکه همسر شاه تهماسب یکم و ملکه مادر شاه اسماعیل دوم، شاه محمد خدابنده و هم‌چنین مادربزرگ شاه عباس یکم بود. سلطانم یکی از قدرتمندترین زنان در تاریخ امپراتوری صفویان بود. سلطانم دختر موسی سلطان از قبیله موصلوهای ترکمان، از نزدیکان تاجلی بیگم بود. وی در سال ۱۵۳۰ با شاه تهماسب یکم ازدواج کرد، ثمره این ازدواج چهار فرزند به‌ نام‌های محمد میرزا، اسماعیل میرزا، مراد میرزا و گوهرسلطان بیگم بود. سوسن (مادر حسن عسکری)
در منابع تاریخی و روایی برای مادر حسن عسکری چند نام بیان شده، که عبارتند از:سُوسَن، حُدَیْث، سَلیل، حُدَیْثه، حَرْبیّه، سَمانه. بنا به نوشته عیون المعجزات: «اسم مادر امام علیه‌السلام ، بر اساس آنچه محدّثان بیان نموده‌اند، «سلیل» است...» تعدّد نام در بین عرب‌ها رایج بوده، به‌ویژه برای کنیزان؛ چرا که ورود آنها به سرزمین غیر مادری یا به خانه مولا و مالک جدید، زمینه نامگذاری و تغییر اسامی را در پی‌داشته است. لذا موّرخان و محدّثان پیش از معرّفی نام این بانو، یادآور شده‌اند که: «و امّه امّ ولد یقال لها...؛ و مادر امام عسکری علیه‌السلام کنیز و جاریه بود که نامیده شده به...».البتّه برخی نیز بر این باورند که بیشتر این اسامی، از القاب او است. سوسن پس از تولّد فرزندش حسن عسکری با کنیه «امّ‌الحسن» و «امّ ابی‌محمّد» نامیده شد و با تولّد نوه یگانه‌اش (حجت بن الحسن )، با لقب و عنوان «جدّه» شهرت یافت. شیخ عباس قمی در منتهی‌الآمال نام مادر حسن عسگری را «سوسن» می‌داند و البته از القاب ایشان به سلیل، حدیث و جدّه اشاره می‌کند. ایرنه
نقشه کنستانتین این بود که او باید قدرت مطلق و مسئولیت‌های کامل مادرش بر عهده امپراتوری را لغو کند و خودش اداره امور را به عهده بگیرد و خودش حکومت کند - او پس از رسیدن به سن قانونی که شایسته حکومت بود می خواست اعلام وظایف را برای خود در امپراتوری کند - اما با زلزله ای که منجر به انتقال دادگاه به قصر در سنت ماماس شد، نقشه های او خنثی شد. برای ایمنی به استوراکیوس فرصت داده شد تا با نقشه ای توطئه کند و ایرنه را علیه کنستانتین پر کند. ایرنه بعد به همه اعلام کرد که نمی‌خواهد قدرت مطلق و استبدادی خود را به پسرش تحویل دهد و به همه افراد بخصوص ارتشیان گفت که اعلام وفاداری کنند که در بیزانس او را امپراتور ارشد و کنستانتین را امپراتور صغیر کنند، در این باره هیچ کس جرأت مخالفت با فرمان ایرنه را نداشت و سپاهیان اروپا و قسطنطنیه و همه سران دولت، ایالتها و اشراف او را پذیرفتند و اعلام کردن: "تا زمانی که شما زنده هستید ما پسر شما را به هیچ وجه به عنوان امپراتور قبول نداریم و هیچ حکمی از طرف او پذیرفته نیست" اما سپاهیان در آسیای صغیر آن را نپذیرفت اند و اعلام فرمانروایی یگانه را برای کنستانتین کردن و به شورش پرداختن و گفتند "یک زن نمی‌تواند بر ما و کلیه مقدسین روم با نام خودش حکومت کند و ما نام ایرنه را در مقابل امپراتور کنستانتین قرار نخواهیم داد، اما مانند قبل امپراتور کنستانتین را مقابل ایرنه خواهیم گذاشت"، بعد آنها کنستانتین را از چنگ مادرش در آوردن که در قصر مقدس زندانی شده بود بعد زمانی که کنستانتین قدرت مطلق را کاملاً تصرف کرد، ایرنه را از مقامش به عنوان نایب السلطنه (حاکم به نام امپراتور) و consors imperii (شریک در حکومت) معزول و تبعید کرد. عایشه سلطان (همسر مراد چهارم)
عایشه سلطان، (درگذشته ۱۶۸۰ ادرنه) خاصگی سلطان مراد چهارم و مادر کایا سلطان بود. اصالت وی ناشناخته است اما در طول سلطنت هفده ساله مراد عایشه تنها خاصگی در حرم‌ او بوده و بعد از والده ماه‌پیکر سلطان دومین زن قدرتمند در حرم‌سرا بوده است. نظام عامری
نظام عامری در سال ۱۳۰۵ در تهران به دنیا آمد. پدر او شیخ خزعل (از حاکمان جنوب ایران) و مادر او خانم فخرالسلطنه دختر نظام‌السلطنه مافی بود. او از همان دوران کودکی تحت مراقبت بوده و زندگی پر فراز و نشیبی را تجربه کرد. حمله مغول به ایران
ترکان خاتون مادر محمد خوارزمشاه، در غیاب سلطان اختیار پایتخت را در دست داشت و اخبار مربوط به فرار سلطان و پیروزی‌های مغول در ماوراءالنهر و خراسان یکی پس از دیگری به وی می‌رسید و موجب سستی عزم ترکان خاتون درماندن و دفاع از پایتخت شد. وی پایتخت را به یکی از امرای خود سپرد و به همراه وزیر خود، ناصرالدین نظام‌الملک، با همهٔ گنجینه‌ها و اموال گران‌بهای شاهی به دژی در لاریجان در مازندران رفت و درآن‌جا پناهنده شد. ترکان خاتون هنگام ترک شهر دستور داد تا دوازده تن از ملوک و شاهزادگان اسیر در گرگانج را به قتل برسانند و در واقع کار مغولان را ساده کرده و کسانی را که می‌توانستند سد نیرومندی در برابر مغول باشند را از سر راه برداشت. مغولان در اوایل سال ۶۱۷ ه‍.ق آن‌جا را محاصره کردند و پس از مدتی به علت نبود آب در قلعه ساکنان آن تسلیم شدند. به غیر از این قلعه مغولان قلعهٔ قارون را نیز که پناهگاه زنان و کودکان سلطان محمد بود تسخیر کردند. مغولان ترکان خاتون و وزیر وی و فرزندان خوارزمشاه را پیش چنگیز که در حوالی طالقانِ خراسان بود فرستادند. چنگیز پس از کشتن نظام‌الملک و پسران خردسال خوارزمشاه، ترکان خاتون و دختران و زنان و خواهران سلطان محمد را به قراقورم (واقع در مغولستان) فرستاد. ترکان خاتون تا سال ۶۳۰ ه‍.ق که تاریخ وفات وی است، در زندان بود. مرزبان بن رستم بن شروین طبری
به گفته هلال الصبیع مورخ، مرزبان خواهری به نام سیده شیرین داشت که همسر فخرالدوله حاکم آل بویه و مادر مجدالدوله بود. با این حال، طبق قابوس‌نامه نوشته کیکاووس حاکم زیاری (که از تبار باوند بود)، سیده شیرین خواهرزاده مرزبان بود. در مورد سلطنت پادشاهان باوندی پس از مرگ رستم دوم سردرگمی‌های زیادی صورت گرفته‌است. در سال ۹۸۶، دیگر از مرزبان به عنوان حاکم خاندان باوند نام برده نمی‌شود و در عوض از یک شروین سوم خاص نام برده می‌شود. بعداً از شهریار سوم بعنوان حاکم سلسله باوند در سال بعد نام برده می‌شود. از مرزبان نیز بار دیگر در منابع نام برده می‌شود، زیرا وی شهریار سوم را خلع کرده و خود را به عنوان حاکم خاندان باوند احیا کرده‌است. در سال ۹۹۸(میلادی)، شهریار سوم با کمک‌های زیارتی به طبرستان بازگشت و پایتخت باوندی پریم را از مرزبان بدست آورد. با این حال، مرزبان با کمک آل بویه، توانست به سرعت او را از شهر دفع کند. شهریار سوم به زودی یک ضد حمله دیگر انجام داد و مرزبان را شکست داد. شهریار سوم سپس بر تخت سلطنت باوندی نشست، و استقلال خود را از حکومت زیاریان اعلام کرد. مرزبان از این فرصت استفاده کرد و به عنوان ناعل زیاری‌ها شناخته شد و تاج و تخت خود را بدست آورد. شهریار سوم سپس به ری فرار کرد و در آنجا در سال ۱۰۰۰(میلادی) درگذشت. در سال ۹۹۹(میلادی)، دانشمند مشهور ایرانی ابوریحان بیرونی از بارگاه مرزبان دیدار کرد. مرزبان احتمالاً تا سال ۱۰۰۶(میلادی) سلطنت می‌کرد، زمانی که خاندان باوند توسط فرمانروای زیارتی قابوس به پایان رسید. با این وجود، چندین شاهزاده باوندی همچنان در مناطق کوچک محلی مازندران به حکومت ادامه دادند. از یک شاهزاده باوندی به نام ابو جعفر محمد در کمک به مجدالدوله علیه شورشی دیلمی ابن فولاده در سال ۱۰۱۶(میلادی) و علیه حاکم کاووسی (کاکووید) محمد بن رستم دشمن زیار در سال ۱۰۲۸ نام برده می‌شود که ممکن است خودش از تبار باوندیان باشد. خانم سلطان بیگم
خانم سلطان بیگم، (۲۱ نوامبر ۱۵۶۹ – ۱۶۰۳) یک شاهدخت گورکانی و دختر بزرگ امپراتور اکبر کبیر از همسرش دولت شاد وخواهر امپراتور جهانگیرشاه بود. او به نام شهزادی خانم مشهور بود و در سال ۱۵۹۴ با میرزا مظفر حسین پسر میرزا ابراهیم که آخرین پسر سلطان حسین بایقرا تیموری بود ازدواج کرد. فاطمه سلطان باغبانباشی
فاطمه سلطان ملقب به خانم باشی، دختر باغبان باغ اقدسیه بود. او دختر بزرگ محمدحسین باغبانباشی بود و خواهری کوچکتر به نام ماهرخسار داشت. پدرش باغبان باغ امین اقدس، یکی از قدرتمندترین و بانفوذترین زنان ناصرالدین شاه قاجار بود. کوسم سلطان
ماه‌پیکر، زمانی که پسرش مراد چهارم در تاریخ ۱۰ سپتامبر ۱۶۲۳ به سلطنت رسید دوباره قدرت را به دست آورد. پس از آن نه تنها لقب والده سلطان را به کوسم دادند بلکه به دلیل کم سن بودن پسرش به عنوان نایب السلطنه (حاکم موقت) نیز شناخته می‌شد. در طول زمامداری پسرش از ۱۰ سپتامبر ۱۶۲۳ تا ۱۰ می ۱۶۳۲ در بیشتر موارد زمامداری سلطان مراد چهارم او بود که با تسلط بر پسرش از طریق نام سلطان اساساً امپراتوری عثمانی را اداره می‌کرد. او حتی پس از سال ۱۶۳۲ زمانیکه که دیگر به عنوان نایب السلطنه پسرش متوقف شده بود‌ و دیگر سمتی رسمی نداشت، همواره در جلسات دیوان (کابینه اداره دولت) از پشت پرده شرکت می‌کرد و هرگاه که از طرف مقامات دولت و فرماندهان ایالات‌ها دادخواست‌هایی، مکاتبه‌هایی و مخاطبانی به طور روزانه و پی‌درپی برای حل‌و‌فصل امورات فراوان مملکتی به سلطان می‌رفتند، او نیز بسیاری از مواقع در کنار پسرش حضور داشت. با اینکه مراد چهارم از سال ۱۶۳۲ رسماً حکومت را با اقتدار مطلق خود و دستی‌محکم اداره می‌کرد، اما کوسم همچنان بخشی از قدرت را بواسطه مشورت و کمک به مراد برای رفع مشکلات عظیم امپراتوری در اختیار داشت. سلطنت مملوک (دهلی)
از دیگر حاکمان مهم این خاندان رضیه است؛ او نخستین سلطان زن مسلمان در شبه قاره هند و دختر سلطان شمس‌الدین التمش بود که از ۶۳۴ ق/ ۱۲۳۶ م تا ۶۳۷ ق/ ۱۲۴۰ م در دهلی فرمانروایی داشت. قدرت‌السلطنه
قدرت‌السلطنه (زنده در ۱۳۲۰ خورشیدی) شاهزاده قاجار و دختر ناصرالدین‌شاه و قمرتاج‌خانم بود. مهرماه خانم عصمت‌السلطنه
مهرماه خانم دختر فرهاد میرزا معتمدالدوله از بطن جهان‌آرا خانم دختر محمدعلی میرزا دولتشاه بود. محمدشاه که در اواخر عمر نسبت به فرهاد میرزا کمال محبت را داشت، برای آن که برای پسر محبوب خود عباس میرزا ملک‌آرا، که معروف بود رقیب ناصرالدین میرزا برای جانشینی شاه است، حامی‌ای در خانواده سلطنت ترتیب دهد، مهرماه خانم را به نامزدی مُلک‌آرا درآورد. اما با فوت محمدشاه در ششم شوال ۱۲۶۴ قمری و آغاز سلطنت ناصرالدین شاه، ملک‌آرا به عتبات عالیات تبعید شد و این ازدواج محقق نگردید. منورالسلطنه
مادرش دختر میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی بود. منورالسلطنه با میرزا احمدخان امیرزاده (ملقب به ساعدالملک) پسر امیرکبیر ازدواج کرد. نظام‌شاهیان احمدنگر
در گذر سده دهم هجری/شانزدهم میلادی، نظام‌شاهیان درگیر منازعه با رقیبان مسلمان خود بودند. در اواخر این سده، آثار زوال حکومت آنان آشکار بود و حکمرانان به سرعت جای خود را به یکدیگر می‌دادند ابراهیم نظام شاه پس از چند ماه حکوت در نبردی با سلطنت بیجاپور کشته شد و به زودی عمه او، چندبی‌بی، اعلام کرد بهادر به عنوان نوزاد ابراهیم، حق سلطانت دارد و خود نایب‌السلطنه او شد.چندبی‌بی سلطان یا «ماه رو خانم» دختر حسین نظام‌شاه و مادر مرتضی نظام‌شاه بود. که برای تحکیم موقعیت نظام‌شاهیان و اتحاد با عادل‌شاهیان به عقد علی عادل‌شاه بیجاپوری درآمد. حمله گورکانیان در ۱۵۹۶ م به رهبری مراد، شجاعانه توسط چندبی‌بی دفع شد اما پس از مرگ چندبی‌بی در ۱۰۰۹ه‍. ق/ ژوئیه ۱۶۰۰ م احمدنگر توسط گورکانیان فتح شد و بهادر شاه را زندانی کردند. ماه‌دوران سلطان
ماه‌دوران جزء ۱۷ زن حرم‌سرای سلیمان در مانیسا بود و همراه با سه نفر دیگر روزانه ۴ آسپر دریافت می‌کرد. او شاهزاده مصطفی را در سال ۱۵۱۵ و در سن ۱۵ سالگی به دنیا آورد و به سوگلی سلیمان تبدیل شد. او احتمالا بعدا یک دختر به دنیا آورد که در سال ۱۵۲۲ به دلیل بیماری فوت شد. زن حرمسرا
مادر سلطان، که والده سلطان نامیده می‌شد، قدرتمندترین زن حرمسرا و معمولاً قدرتمندترین زن امپراتوری عثمانی بود. زنانی که برای سلطان پسرانی به دنیا آورده بودند، سوگلی سلطان نامیده می‌شدند و در مرتبه بعدی قدرت قرار داشتند. زنان اجازه خروج از حرمسرا را نداشتند، و خواجگان سیاه‌پوست از مصر و حبشه از آن‌ها مراقبت می‌کردند. محمدتقی حسام‌السلطنه
محمدتقی میرزا حسام‌السلطنه (۱۲۰۶ ه‍.ق - ۱۲۷۸ ه‍.ق) معروف به حسام‌السلطنه و ملقب به پادشاه و کدخدای عراق عجم یکی از شاهزادگان قاجار بود. حسام السطلنه فرزند هفتم فتحعلی‌شاه قاجار و بی بی زینب کیانرسی (کیان ارثی) بودو در بیشتر عمر حکومت خود، حاکم ولایت بروجرد و مضافات آن بود. در سال ۱۲۴۲ ه‍.ق به حکومت بروجرد، لرستان و خوزستان رسید و بروجرد را مقر حکومت خود قرار داد. وی در طول حکمرانی خود، در آبادانی و عمران بروجرد بسیار کوشید. حریم سلطان
نام اصلی سریال (سدهٔ باشکوه) به دوران سلطنت سلطان سلیمان قانونی اشاره دارد و این مجموعهٔ تلویزیونی، توطئه‌ها و دسیسه‌هایی را که در حرمسرا و دربار او روی می‌داد به تصویر می‌کشد. جزئیات اکثر حوادث و اتفاقاتی که در سریال روی می‌دهد، واقعیت ندارد اما کلیت حوادث واقعیت تاریخی دارد. سلطان سلیمان در ۲۶سالگی بر تخت سلطنت نشست. او در پی آن بود که امپراتوری عثمانی را قدرتمندتر و گسترده‌تر از امپراتوری اسکندر کبیر سازد و به آن وجهه‌ای شکست‌ناپذیر بخشد. در تمام مدت ۴۶ سال سلطنتش، سلیمان به‌عنوان مقتدرترین سلحشور و فرمانروای شرق و غرب شناخته می‌شد. در سال ۱۵۲۰، سلیمان در حال شکار بود که از مرگ پدر خبردار شد و بدین‌ترتیب امپراتوری عثمانی صاحب سلطانی جدید گشت. جلال‌الدین خوارزمشاه
سلطان جلال‌الدین بر اساس آنچه استاد مینوی اشاره کرده‌است، دارای چهار فرزند بوده‌است. یک فرزند سه سالهٔ او به نام قیقمار شاه یا قیقمار که خواهر شهاب‌الدین سلیمان شاه، حاکم ایوه زاده شده بود. این زن را خوارزمشاه پس از مراجعت از هند و هجوم به بغداد، در راه خود به آذربایجان به همسری گرفته‌است. نام این زن ملکه خاتون بود. (به نظر می‌رسد ملکه خاتون عنوان کلی زنان شاه بوده‌است؛ زیرا در چند مورد این عنوان به همسران سلطان داده شده‌است) قیقمار پس از تولد سه سال عمر کرد. در روایتی در جریان محاصره اخلاط مرد یا به روایتی دیگر به وسیله دایه خواهر خود زهر خورانده شد. خاندان خواجه‌نوری
پسر دیگر، میرزا محمدخان موقرالدوله، با شرف‌الدوله دختر ابراهیم‌خان نظام‌الدوله (نوه محمدزکی‌خان نوری) ازدواج کرد. آنان صاحب دو پسر شدند: امیراصلان‌خان نظام‌السلطان (مرگ ۱۳۱۷ خورشیدی) و رضا خان مؤید همایون. نظام‌السلطان در دوران سلطنت مظفرالدین‌شاه به حکومت مازندران منصوب شد. او در دوره سوم و چهارم مجلس شورای ملی از بابل به نمایندگی انتخاب شد و در خلال جنگ جهانی اول به حکومت شهرهای مهمی چون همدان و کرمان رسید. او نخست دختر میرزا فتح‌الله ثانی (نوه میرزا اسدالله نوری) را به همسری برگزید و صاحب پنج فرزند، دو دختر و سه پسر شد، اما در میانسالی به افتخارالسلطنه دختر ناصرالدین‌شاه علاقه‌مند شد و برای ازدواج با وی، همسر و فرزندان خود را رها کرد. در آن زمان عارف قزوینی نیز به افتخارالسلطنه عشق سوزانی پیدا کرده بود و در مجالسی که نظام‌السلطان به افتخار افتخارالسلطنه برپا می‌کرد، شرکت می‌کرد. این ماجراها در نزد مردم آن روزگار شهرتی بسیار یافته بود و عارف نیز بخشی از آن را در یادداشت‌ها و شعرهای خود ثبت کرده‌است. همسر سابق نظام‌السلطان، یعنی دختر میرزا فتح‌الله پس از آنکه نظام‌السلطان به افتخارالسلطنه علاقه‌مند شد از او طلاق گرفت و به ازدواج حاج‌محمدعلی شال‌فروش که از تجار معروف بازار تهران بود، در آمد. پس از چند سال رابطه افتخارالسلطنه با نظام‌السلطان به تیرگی گرایید، نظام‌السلطان او را طلاق داده و دوباره با همسر قبلی خود ازدواج کرد. دختر میرزا فتح‌الله از ازدواج با حاج‌محمدعلی دو فرزند پیدا کرده بود به نام‌های محسن و فروغ که نظام‌السلطان حضانت آنان را قبول کرده و نام فامیلی خود را به آنان داد. نظام‌السلطان در سال ۱۲۹۷ خورشیدی نظام‌الدوله لقب گرفت و لقب قبلی خود را به پسر بزرگش غلامعلی خواجه‌نوری منتقل کرد. عزیزالسلطنه
عزیزالسلطنه شاهزاده قاجار، آخرین دختر ناصرالدین شاه و خواهر تنی عزالسلطنه بود. مادرش محبوب‌السلطنه از زنان متعه ناصرالدین شاه شمرده می‌شد. او در زمانی که پدرش به قتل رسید شش ماه داشت. پس از آنکه مظفرالدین شاه برای سکونت دادن حرمسرای خود همسران و فرزندان ناصرالدین شاه را از کاخ گلستان اخراج کرد، عزیزالسلطنه نزد مادرش سکونت گزید. او در شانزده سالگی در سال ۱۳۲۹ هجری قمری درگذشت. او ازدواج نکرده بود و فرزندی برجا نگذاشت. همدم‌السلطنه پهلوی
به گفته برخی منابع او فرزند مریم سوادکوهی بود و مادرش در جوانی درگذشت. برخی منابع همدم‌السلطنه را فرزند صفیه همدانی دانسته‌اند. صفیه همدانی زنی بود که در زمان خدمت رضاخان در همدان به ازدواج موقت او درآمد. زن‌سالاری
زن‌سالاری یا مادرسالاری نوعی سیستم اجتماعی یا حکومتی می‌باشد که اساس مدیریت و رهبری آن بر عهده یک یا چند زن است. در این نوع سیستم اجتماعی، مادر یا بزرگترین جنس مونث سرپرست خانواده است. نژاد و روابط فامیلی براساس جنس مونث نوشته می‌شوند. در این نوع سیستم حکومتی یک زن یا جمعی از زنان حکومت می‌کنند. در یک جامعه زن سالار زنان صاحب خانه و زمین های کشاورزی هستند و اموال به ارث رسیده به دختران می رسد و نام های کودکان نیز متعلق به مادر است و نه پدر. تاج‌السلطنه
خاطرات او اولین بار ۶۰ سال پس از مرگش منتشر شدند. هم اکنون دست نوشته‌های او در کتابخانه ملی ایران نگهداری می‌شوند و کتاب خاطراتش به زبان انگلیسی ترجمه و چاپ شده است. به غیر از کتاب «خاطرات تاج‌السلطنه» که به شکل نسخه خطی بوده و در مدت اندکی پس از نگارش آن، نسخه‌برداری و در سطح جامعه پراکنده شده، کتاب دیگری از او نیز با عنوان «سرگذشت شاهزاده خانم ایرانی» در سال ۶۱ منتشر شد البته این کتاب قبل از انتشار، در سال ۱۳۰۶ به شکل پاورقی در روزنامه کوشش منتشر شده بود. گلبهار خاتون (همسر بایزید دوم)
گلبهار خاتون (؛ ۱۴۵۳ – ۱۵۰۵ یا ۱۲ ژوئن ۱۵۱۵) همسر بایزید دوم سلطان امپراتوری عثمانی و مادر یاوز سلطان سلیم بود. کوسم سلطان
کوسم سلطان، (زاده ۱۵۸۹ یونان – مرگ ۳ سپتامبر ۱۶۵۱ استانبول) همچنین معروف به ماه‌پیکر سلطان، همسر عقدی و خاصگی سلطان احمد یکم و والده سلطان و مادر مراد چهارم، ابراهیم یکم، هم‌چنین نامادری عثمان دوم و مادربزرگ محمد چهارم بود. او به مدت تقریبا نه سال نایب‌السلطنه پسرش مراد چهارم بود و سپس به مدت سه سال نایب‌السلطنه نوه‌اش محمد چهارم شد. او هم‌چنین در زمان سلطنت پسر جوانش ابراهیم یکم به مدت ۷ سال به واسطه نام او حکمرانی کرد و تمام ارکان دولت را رسماً دردست داشت و همانند نایب السلطنه رفتار می‌کرد. نجم‌السلطنه
در سال ۱۲۶۰ هـ. ش نجم‌السلطنه با شوهر دومش میرزا هدایت‌الله وزیردفتر (پسر میرزاحسین آشتیانی و پسرعمو و برادرزن میرزا یوسف مستوفی‌الممالک) ازدواج کرد. حاصل این ازدواج هم دو فرزند بود، آمنه دفترالملوک و محمد مصدق که بعدها نخست‌وزیر و یکی از چهره‌های اثرگذار تاریخ ایران شد. وقتی محمد مصدق ۱۰ ساله بود، پدرش میرزا هدایت‌الله وزیردفتر در پاندمی وبا (۱۸۹۱-۱۸۹۲) درگذشت و نجم‌السلطنه سرپرستی دو فرزندش را برعهده گرفت. محمد مصدق در بزرگسالی بارها از زحماتی که مادرش برای تربیت و هدایت او کشیده بود قدردانی می‌کرد. راضیه سلطان
او در سال ۱۵۲۵ در استانبول کاخ توپقاپی چند ماه بعد از شاهزاده بايزيد به دنيا امد.او یک خواهر به نام مهر ماه سلطان دارد ولي با او ناتنی می باشد( مادر مهرماه سلطان خرم سلطان و مادر او سوگلی ناشناسی که در بعضی منابع نازنین خاتون ذکر شده ميباشد) او سر انجام در می ۱۶۰۲ پس از دوران بيماري دراستانبول در گذشت. نورالسلطنه
پسران نورالسلطنه نام خانوادگی سیدامامی داشتند. دختر او اشرف‌الدوله که در مدرسه کاتولیک‌های تبریز درس خوانده بود با آقای لیقوانی ازدواج کرد ولی خیلی زود جدا شد. او تنها یک دختر داشت به نام سروراعظم که مدتی ریاست مدرسه ایران بیت ئیل را به عهده داشت که یک مؤسسه پرسبیترین آمریکایی در تهران بود. او با آقای نسیری امیری که از مؤسسین بانک پارس بود ازدواج کرد و صاحب سه فرزند شد: محمود، فرخ و ژینوس. محمود و فرخ بنیانگذاران کارخانه مادیران هستند. فهرست مادران سلطان‌های عثمانی
این صفحه فهرستی از مادران خونی سلطان‌های عثمانی است. سی و شش سلطان در امپراتوری عثمانی در بیست و یک نسل وجود داشت. (در آغاز از بی به جای سلطان استفاده می‌شد) در سراسر ۶۲۳ سال حکومت عثمانیان همه اعضای از یک خاندان یعنی خاندان عثمانی (ترکی: "Osmanlı Hanedanı") بودند. مهرماه سلطان
مهرماه پس از مرگ مادرش به مشاور سلیمان و نزدیک‌ترین شخص به پدرش تبدیل شد و هنگانی که رستم پاشا فوت شد (۱۵۶۱) همراه با فرزندانش به کاخ توپ‌قاپی رفت. او در رقابت میان برادرانش به حمایت از شاهزاده بایزید پرداخت اما در نهایت او اعدام شد. زمانی که سلیم دوم به سلطنت رسید به مانند والده سلطانی برای برادرش عمل کرد‌ و حرم‌‌سرای سلطان را در دست داشت و به اصلاح مالیاتی خزانه عثمانی پرداخت. او در زمان سلطنت برادرزاده‌اش مراد سوم همواره مورد احترام بود‌ و در قصر قدیمی زندگی می‌کرد اما بیشتر مورخان بر این معتقدند که مهرماه قدرتش را همراه نوربانو سلطان مادر مراد به عنوان دومین زن قدرتمند عثمانی داشته است و همراه با نوربانو و صفیه مادر و همسر سلطان در دادگاه امپراتوری شرکت داشته. مهرماه سلطان سرانجام در ۲۶ ژانویه سال ۱۵۷۸ فوت شد. وی با احترام در مقبره پدرش در مسجد سلیمانیه، دفن شد. بی‌بی‌شمس‌الملوک
بی‌بی‌شمس‌الملوک دختر علی‌محمدخان نظام‌الدوله و مادرش شمس‌الدوله دختر فتحعلی‌شاه بود. پس از درگذشت آقاخان دوم، از آنجا که پسرش خردسال بود، شمس‌الملوک خود زمام امور را به دست گرفت و تا رسیدن آقاخان سوم به سن قانونی وظایفی را که ازآن امام اسماعیلیان بود انجام می‌داد. او بیشتر عمر خود را در هندوستان به سر برد. اندکی پیش از فوت به بغداد رفت و در سن هشتاد و هشت سالگی در سال ۱۹۳۷ در آن شهر از دنیا رفت. نظام‌الملک
در کتاب «تجارب السلف» دربارهٔ قتل نظام الملک در تاریخ ۲۹ مهرماه سال ۴۷۱ خورشیدی برابر با دهم رمضان سال ۴۸۵ قمری، چنین نوشته شده‌است: برخی تاریخ‌نویسان نیز برکناری و مرگ او را میوه توطئه ترکان خاتون زن ملکشاه می‌دانند چراکه نظام‌الملک با ولیعهدی پسر وی محمود مخالف بود. ملکشاه پس از برکناری او تاج‌الملک قمی را جایگزین وی ساخت. برخی این فرد را نیز انگیزاننده کشتن خواجه می‌دانند. نام قاتل وی را بوطاهر ارانی نوشته‌اند که نامبرده بی‌درنگ پس از انجام عملیات به دست پاسداران خواجه کشته شد. زنان در ایران
ملکه خیرالنساء، مادر شاه عباس کبیر و همسر سلطان محمّد، نیز از زنان نامدار ایران بود که فرمان‌دهی قشونی متجاوز از ۱۰۰هزار نفر سواره و پیاده از قزوین تا شیروان را بر عهده داشت و عثمانیان را از خاک ایران بیرون کرد. صفیه سلطان
ساخت و سازهایی از زمان شروع سلطنت صفیه آغاز شد. شروع ساخت مسجد والده سلطان در زمان صفیه سلطان صورت گرفته، اما در سال ۱۵۹۸ ساخت و ساز برای چندین دهه متوقف شد زیرا محمد سوم درگذشت و صفیه سلطان قدرتش را از دست داد. مسجد در سال ۱۶۶۵ توسط یکی دیگر از والده سلطان‌ها، تورخان خدیجه، مادر محمد چهارم به پایان رسید. مسجد صفیه در قاهره به افتخار ملکه مادر صفیه سلطان، نامگذاری شده‌است.صفیه سلطان در نوامبر سال ۱۶۱۸ در زمان سلطنت نواده‌اش عثمان دوم درگذشت و با احترام در کنار مقبر شوهرش مراد سوم به خاک سپرده شد. موزا
موزا در کل حدود ۳۰ سال در ایران ماند و نخستین زن حاکم بر این کشور بود. البته پیش از او شهبانو رینو، همسر مهرداد یکم اشکانی ()، در زمان کوچک بودن پسرش شاهنشاه فرهاد دوم به عنوان نایب‌السلطنه بر ایران حکومت کرده‌بود. موزا همچنین یکی از سه زن حاکم بر ایران در طول تاریخ است؛ دو زن دیگر دو خواهر از خاندان ساسانی در سده هفتم میلادی به نام‌های بوران‌دخت () و آزرمی‌دخت () هستند. صفیه سلطان
هنگامی که مراد سوم در سال ۱۵۹۵ از دنیا رفت صفیه مقدمات به سلطنت رسیدن فرزندش محمد را فراهم کرد و خودش والده سلطان - یکی از قدرتمندترین‌ها در تاریخ عثمانی شد. هنگامی که وی در سال ۱۵۹۵ والده سلطان شد، در گردش امور داخلی و خارجی امپراتوری فعالتر شد، تا زمان مرگ پسرش در سال ۱۶۰۳، سیاست عثمانی در این دوره بر اساس نظر گروهی به رهبری صفیه سلطان و غضنفر آقا یکی از خواجگان سفیدپوست حرم و رئیس اندرونی تعیین می‌کرد. او بخاطر دخالت‌ها و اعمال اقتدار و نفوذ مجبور به درگیری جدی داخلی بود و به جای پسرش با ارتش مبارزه می‌کرد. او هزینه های جنگ را از حساب شخصی خود برای حمایت از پسرش می داد و در شورش‌های دوره سلطنت پسرش عامل اصلی بود، زیرا مشاوره او به پسرش سلطان محمد تاثیر منفی داشت. رقیه سلطان بیگم
در سال ۱۶۰۵ بعد از مرگ اکبر، سلیم با نام جهانگیر بر تخت نشست و رقیه بخاطر نقش خود برای موفقیت جهانگیر برای تصاحب تخت بسیار مورد احترام او و درباریان بود، در سال ۱۶۰۷، رقیه به زیارت باغ‌های بابر در کابل رفت و برای اولین بار از مقبره پدرش هندل میرزا و همچنین نیاکان دیگرش دیدن کرد. جهانگیر و شاهزاده خرم همراه او بودند. در همان سال، شیر افگان خان، جاگیردار باردامن درگذشت و همسر بیوه وی، مهرالنسا (ملکه بعدی نور جهان) توسط جهانگیر به آگرا احضار شد تا به عنوان بانوی منتظر مادر ناتنی خود عمل کند، ملکه مادر رقیه، با توجه به ارتباطات سیاسی نامشخص شیر افگان قبل از مرگ وی، خانواده وی در معرض خطر نامشخص و بزرگی بودند و بنابراین برای محافظت از وی، مهرالنسا نیاز به حضور در دربار مغول هند در آگرا داشت. رقیه، همسر اصلی اکبر امپراتور فقید و بزرگترین زن حرمسرا، از نظر زمان و قدرت، توانایی ارائه محافظت مورد نیاز مهرالنسا در دربار مغول را داشت. فاطمه سلطان (دختر احمد یکم)
فاطمه سلطان در حدود سال ۱۶۱۰ در استانبول به دنیا آمد و احمد او را به احترام عمه خود فاطمه نامید. مادرش ماه‌پیکر سلطان بود و دارای چندین خواهر و برادرتنی از جمله عایشه سلطان بود که هر دو خواهر با ازدواج‌های متعدد سیاسی خود شناخته شده‌اند. شمس پهلوی
شَمس (خدیجه) پهلوی (زاده ۶ آبان ۱۲۹۶ – درگذشته ۱۰ اسفند ۱۳۷۴) که تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران با نام پادشاهی والاحضرت شاه‌دُخت شمس پهلوی خطاب می‌شد، اولین و بزرگ‌ترین فرزند رضاشاه از دومین همسرش، ملکه تاج‌الملوک آیرملو و خواهر بزرگتر محمدرضا پهلوی بود. حفصه سلطان (همسر سلیم یکم)
حفصه سلطان در سال ۱۴۹۳ وارد حرم‌سرای شاهزاده سلیم شد و در سال ۱۴۹۴ فرزندش شاهزاده سلیمان را به دنیا آورد. وی بعد از مرگ گلبهار خاتون اداره حرم‌سرای سلیم را در ترابوزان بر عهده گرفت و زمانی که شاهزاده سلیمان فرماندار کفه شد (۱۵۱۰) او طبق سنت‌های عثمانی فرزندش را همراهی کرد اما زمانی که سلطان سلیم در سال ۱۵۱۲ به‌سلطنت رسید حفصه سلطان برای اصلاح حرم‌سرای همسرش به استانبول رفت. او در سال ۱۵۱۳ به‌ نزد شاهزاده سلیمان در مانیسا فرستاده شد. حفصه، پس‌ از اقامت در مانیسا در بین سال‌های ۱۵۱۳ تا ۱۵۲۰ اداره حرم‌سرای ولیعهد را در دست داشت و آغازگر جشنواره مسیر از سنت‌های محلی مانیسا بود. او هم‌چنین یک مجتمع بزرگ شامل یک مسجد، یک مدرسه، یک کالج، خانقاه در مانیسا ساخت. زنان در امپراتوری عثمانی
زنان در امپراتوری عثمانی () بسته به مذهب و طبقه خود از حقوق و موقعیتهای مختلفی برخوردار بودند. زنان عثمانی مجاز به شرکت در سیستم حقوقی، خرید و فروش املاک، ارث بردن و وصیت به ثروت، و مشارکت در سایر فعالیت‌های مالی بودند. اصلاحات تنظیمات در قرن نوزدهم حقوق اضافی برای زنان ایجاد کرد، به ویژه در زمینه آموزش. برخی از اولین مدارس دخترانه در سال ۱۸۵۸ آغاز به کار کردند، اگرچه برنامه درسی بیشتر به آموزش زنان و مادران مسلمان متمرکز بود. سلطنت زنان، دورانی که به دهه ۱۵۲۰ برمی گردد و تا اواسط قرن هفدهم ادامه داشت، دوره‌ای بود که در آن زنان بلندپایه از طریق مشارکت در سیاست داخلی، مذاکرات خارجی و کارگزاران از قدرت سیاسی و اهمیت عمومی برخوردار بودند. مادران ملکه و صیغه‌های اصلی از طریق سیاست حارم نفوذ قابل توجهی پیدا کردند. برخی از تأثیرگذارترین سلاطین والده سلطان، نوربانو سلطان، صفیه سلطان، خندان سلطان، حلیمه سلطان، کوسم سلطان و تورخان سلطان بودند. ماه‌سلطان امیرصحی
ماه‌سلطان امیرصحی (زادهٔ ۱۲۹۴ هجری قمری - درگذشته ؟) از فعالان جنبش مشروطه و جنبش زنان ایران بود. او همسر میرزا اسدالله مجتهد بود و علوم و معارف اسلامی را در خانه نزد او فرا گرفت. امیرصحی در انجمن مخدرات وطن عضویت داشت که با هدف استقلال ایران از تسلط کشورهای بیگانه به دست عده‌ای از زنان مبارز به شکل مخفیانه تشکیل شده بود و مؤسس «مدرسه تربیت نسوان»، از اولین مدارس دخترانه ملی ایران، بود. نجم‌السلطنه
ملک‌تاج فیروز ملقب به نَجم‌السلطنه (زاده ۱۲۳۳ش؛ تهران، درگذشته ۱۰ دی ۱۳۱۱) شاهزاده قجری و از زنان نیکوکار ایرانی، پایه‌گذار بیمارستان نجمیه تهران و مادر نخست‌وزیر معروف ایران محمد مصدق بود. مراد سوم
مراد از ۱۵۷۴ تا زمان مرگش در سال ۱۵۹۵ میلادی سلطنت کرد. در زمان سلطنت مراد سوم زنان خانواده وی در امور سیاست‌های دربار عثمانی نفوذ بزرگی پیدا کرده و دخالت‌های فراوانی در بسیاری از تصمیمات امپراتوری می کردند، اما در این میان، مادر وی نوربانو سلطان نفوذ بسیار قدرتمندتر و بیشتری به طور عمده در تمامی کنترل اوضاع داشت و سلطان مراد در اداره امور به حرف او گوش می کرد، همچنین در طول اوایل حکومت خود جنگ قدرت بین مادر و همسرش برای کنترل کردن سلطان و تنها شدن در مقام سلطانا (مقام عالیرتبه زنان خانواده عثمانی) بود، نوربانو سلطان همسر مراد صفیه سلطان را متهم به جادو برای بی علاقگی مراد به زنان دیگر کرد و این اتهام صفیه را تا زمانی که نوربانو زنده بود از چشم سلطان انداخت، اما با مرگ نوربانو، صفیه دوباره مورد علاقه شدید سلطان و به عنوان اولین زن امپرتوری قدرت را در دست گرفت و بیشترین حد نفوذ را برای امور دولت و نظامی در مراد داشت. در زمان سلطنت مراد، سپاهیان مسلمان در شمال آفریقا پیش روی کردند. مراد سوم، فز را فتح کرد و حکومت آن را به سرداری از مراکش به نام احمد منصور سپرد. جنگ با صفویان در ایران در دورهٔ سلطنت مراد سوم تداوم یافت. سپاهیان سلطان مراد پیشروی خود را از طریق اردهان آغاز کردند و با تسخیر آخیسکا و تفلیس پایان دادند. مراد سوم در استانبول درگذشت و در همان شهر دفن شد. ملک‌جهان خانم
ملک‌جهان خانم آخرین شخصی بود که لقب مهد علیا را داشت اما اسم و لقب مهد علیا سابقه‌ای طولانی‌تر از عهد قاجار دارد و در دوران صفویه و قبل از صفویه نیز متداول بوده‌است. یکی از همسران شاه عباس مهد علیا دختر عمویش بود. همچنین خیرالنساء بیگم همسر سلطان محمد خدابنده لقب مهد علیا داشت. به اسامی و القاب مهد علیا (سلجوق شاه خاتون) همسر حسن پادشاه و مادر سلطان خلیل و اوغورلو محمد و همچنین «مهد علیا گوهر شاد بیگم» یا «گوهرشاد آغا» برمی‌خوریم و همان‌طور که گفته شد، این خود نشانگر آن است که این لقب پیش از سلسله صفویه نیز رایج بوده و در سلسله قاجار نیز رسم بر این شد که مادر شاه را مهد علیا بنامند؛ در نتیجه مادر محمد شاه قاجار یعنی همسر عباس میرزا نایب‌السلطنه و مادران سایر شاهان بعدی قاجار لقب مهد علیا گرفتند. حفصه سلطان (همسر سلیم یکم)
حفصه سلطان، همچنین شناخته شده با نام عایشه حفصه سلطان، (زادهٔ ۱۴۷۸ – درگذشتهٔ ۱۹ مارس ۱۵۳۴) همسر یاوز سلطان سلیم و والده سلطان سلطان سلیمان قانونی بود. او هچنین اولین زنی بود که در تاریخ عثمانی قدرت زیادی داشت و لقب والده سلطان را کسب کرد. اشرف‌السلطنه
عزت ملک خانم در سال ۱۸۶۳ در کرمانشاه به دنیا آمد. پدرش امام‌قلی میرزا عمادالدوله حاکم غرب ایران و پسر محمدعلی دولتشاه بود. او نوۀ‌ بزرگ فتحعلی‌شاه قاجار دومین پادشاه سلسلۀ قاجار در ایران بود. او در سال ۱۸۷۱ به عنوان همسر دوم با محمد حسن‌خان اعتمادالسلطنه ازدواج کرد و به همراه او به تهران رفت. همسر او عضو عالی‌رتبۀ‌ دربار بود که به عنوان مترجم و کاتب خصوصی پادشاه ناصرالدین‌شاه قاجار خدمت می‌کرد. عزت ملک خانم پس از آن‌که همسرش در سال ۱۸۸۷ لقب اعتمادالسلطنه دریافت کرد، به اشرف‌السلطنه ملقب شد. تاج‌الملوک آیرملو
نیم‌تاج خانم یا تاج‌الملوک دختر یاور (سرگرد) تیمورخان آیرملو و از سران قزاق بود. تیمورخان آیرملو از مهاجرین قفقازی بود که طی تحویل ۱۷شهر قفقاز به روسیه به ایران مهاجرت کردند. تاج‌الملوک در سال ۱۲۹۵ خورشیدی به عقد رضاشاه پهلوی درآمد. تاج‌الملوک مادر محمدرضا و اشرف و علیرضا و شمس پهلوی است. وی پس از تبعید و استعفای همسرش رضاشاه و در دوره پادشاهی پسرش محمدرضاشاه پهلوی، «ملکه مادر» لقب گرفت. حسینقلی نظام‌السلطنه
میرزا حسینقلی‌خان نظام‌السلطنهٔ مافی که در آغاز «سعدالملک» لقب داشت، پسر محمدشریف خان مافی، از نخست‌وزیران ایران در زمان محمدعلی‌شاه قاجار بود. در ۲۹ آذر ۱۲۸۶ کابینه‌اش را به مجلس معرفی کرد. دو بار کابینه‌اش را ترمیم نمود ولی چون نمی‌توانست با محمدعلی‌شاه هماهنگی کند استعفا داد و به کلی کناره گرفت و محمدعلی‌شاه نیز بدون توجه به تمایلات مجلس شورای ملی، میرزا احمدخان مشیرالسلطنه را مأمور تشکیل کابینه کرد. او پس ۴ ماه حکومت خود بر اصفهان در دوره ناصرالدین شاه در بستر بیماری گرفتار شد و فرزند صغیر یکی از یاران گرجی ، حاج ابراهیم خان تبرک را بدون توجه به حکومت مرکزی به عنوان جانشین خود معرفی کرد ، حکومت او نیز دو سال بیشتر دوام نداشت و توسط حکومت مرکزی عوض شد. وی به هنگام مرگ ۸۵ سال داشت. آرامگاه او در جوار امامزاده عبدالله شهر ری قرار دارد. مادرشاه (شاه سلطان حسین)
نام او مشخص نیست اما از ازدواج‌های ثبت‌شدۀ شاه سلیمان با زنی به نام یا النا بوده است که اصالتی گرجی داشته است. مادر شاه سلطان حسین بیشتر به خاطر موقوفاتی که برای مدرسهٔ چهارباغ انجام داده مشهور شده‌است. به طوری که گاهی به آن مدرسه، مدرسهٔ مادرشاه می‌گویند. موقوفات او شامل یک کاروانسرا (هتل عباسی)، یک بازارچه و سرای فتحیه بوده است. نجم‌السلطنه
ملک‌تاج خانم نوه عباس میرزا ولیعهد قاجار، و دختر فیروز میرزا نصرت الدوله بود و در سال ۱۲۷۰ ق / ۱۲۳۳ ش متولد شد. مادر او حاجیه همایون سلطان (هما) خانم، دختر بهمن میرزا بهاءالدوله و واقفه مسجد و مدرسه شاهزاده خانم (مسجد الزهراء کنونی) در گذر وزیردفتر (جنب خیابان شاهپور سابق و وحدت اسلامی کنونی) بود. ملک تاج بزرگترین فرزند خانواده و دارای دو خواهر به نام‌های ماه سماءخانم و سرورالسلطنه و تنها یک برادر تنی به نام عبدالحسین میرزا فرمانفرما داشت. سرورالسلطنه با مظفرالدین میرزا (بعدها مظفرالدین‌شاه) و عبدالحسین میرزا فرمانفرما با دختر مظفرالدین میرزا (بعدها مظفرالدین‌شاه) ازدواج کردند بنابراین خانواده نجم‌السلطنه ارتباط نزدیکی با خانواده مظفرالدین‌شاه داشتند. گلنوش سلطان
گلنوش سلطان، (متولد ۱۶۴۷ ونیز – درگذشته ۶ نوامبر ۱۶۱۵) با نام کامل امت‌الله ماه‌پاره رابعه گلنوش سلطان، همسر محمد چهارم و تنها خاصگی سلطان او، هچنین والده سلطان مصطفی دوم و احمد سوم بود.گلنوش سلطان بعد از ماه‌پیکر سلطان تنها زنی بود که دو پسرش به سلطنت رسیدند و دوبار والده سلطان شد.وی آخرین زن قدرتمند و با نفوذ در امپراطوری عثمانی بود. مهرماه خانم عصمت‌السلطنه
او در محرم سال ۱۳۰۳ قمری عصمت‌السلطنه لقب گرفت. او سرانجام در رمضان سال ۱۳۳۶ قمری درگذشت. شیخ خزعل
شیخ خزعل چندین همسر و از آنان اولادی داشت. از جمله همسران وی، خانم فخر السلطنه بود که دختر نظام السلطنه مافی و مادر مهندس نظام عامری بود. یکی دیگر از همسران وی جمیل‌السلطنه (دختر سیف‌الدوله) است که دارای فرزند نشد. سمانه مغربیه
سمانه مغربیه معروف به سیده و کنیه اش ام‌الفضل،مادر علی الهادی و همسر محمد التقی (به ترتیب امامان دهم و نهم شیعهٔ دوازده امامی) می باشد. نام او را اسماء نیز گفته‌اند. سمانه، کنیزی بود که به دستور محمدالتقی به هفتاد دینار خریداری شد. او بسیار روزه می‌گرفت و نماز می‌خواند. مرقد سمانه، در سامرا، در حرم عسکریین و در مجاورت علی الهادی، حسن العسکری، نرجس خاتون ( ، حکیمه ( و حٌدَیث (همسر علی الهادی) است. سمانه در زمره زنان راوی حدیث نام برده شده است. تاج‌السلطنه
تاج السلطنه یک نویسنده، نقاش و روشنفکر بود که هفته ای یک بار در خانه خود مجالس ادبی برگزار میکرد. او به شدت منتقد نظام سلطنتی از جمله پدر خود ناصرالدین شاه و برادر خود مظفرالدین بود و شاهان بی کفایت را برای بسیاری از معضلات ایران مقصر میدید. او به عنوان زنی صریحا تغییر خواه و دموکراسی طلب جایگاهی یگانه داشت. صفیه سلطان
صفیه سلطان تنها زنی بود که مراد قبل از رسیدن به سلطنت با وی رابطه داشت و این رابطه تک همسری تا سالهایی بعد از به سلطنت رسیدن مراد نیز ادامه داشت اما مادر بانفوذ مراد، نوربانو که به طور مرتباً در طول دوره سلطنت پسرش دخالت‌های بسیار بی شماری در تمامی کارهای روزمره امپراتوری می کرد، به پسرش توصیه های مداوم کرد که برای داشتن چندین شاهزاده با دیگر زنان حرم نیز رابطه داشته باشد چرا که تا سال ۱۵۸۱ تنها یک پسر از مراد و صفیه به‌نام محمد زنده مانده بود. فاطمه سلطان (دختر سلیم دوم)
فاطمه در سال ۱۵۵۸ در قونیه متولد شد. مادر او ناشناخته است اما برخی از منابع نوربانو سلطان را مادر او بیان کرده‌اند. فاطمه سلطان در سال ۱۵۷۴ با داماد سیاووش پاشا ازدواج کرد و ثمره این ازدواج سه پسر و یک دختر بود. فاطمه سلطان سرانجام در اکتبر سال ۱۵۸۰ به دلیل زایمان سخت فوت شد. او در مقبره پدرش در مسجد ایاصوفیه دفن گردید. همدم‌السلطنه پهلوی
فاطمه پهلوی (۳ اسفند ۱۲۸۱ – ۱۶ فروردین ۱۳۷۱) ملقب به همدم‌السلطنه فرزند رضاشاه بود. در زمان سلطنت پدرش در مجالس و محافل مطرح نبود و بیش‌تر اوقات را با نامادری‌اش ملکه تاج‌الملوک می‌گذراند و همدم و مصاحب او بود. او با هادی آتابای ازدواج کرد. ثمره این ازدواج دو پسر به نام‌های امیررضا و سیروس و یک دختر به نام سیمین بود. احترام‌السلطنه
احترام‌السلطنه در زمان ولیعهدی پدرش در حدود سال ۱۳۰۰ قمری/۱۲۶۱ خورشیدی بنا به درخواست علی‌قلی مخبرالدوله به ازدواج پسر او مرتضی‌قلی صنیع‌الدوله درآمد. او در هشتم شعبان سال ۱۳۲۱ هـ. ق (۷ آبان ۱۲۸۲) در هنگام زایمان در سن سی و سه سالگی درگذشت. هشت سال بعد (۱۲۹۰ خورشیدی) صنیع‌الدوله که وزیر مالیه بود به قتل رسید. آن دو صاحب ده فرزند بودند، که نام برخی از آنان به شرح زیر است:یکی دیگر از دختران او با رضاقلی هدایت (نیرالملک) ازدواج کرد. تاج‌السلطنه
بخش‌هایی از کتاب خاطرات تاج‌السلطنه («تاریخ حالات ایام زندگانی خانم تاج السلطنه») در ۱۳۶۲ با نظارت منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان در تهران منتشر شده‌است. او در این خاطرات، عقاید خود را نوشته‌است که وسعت اطلاعات او را نشان می‌دهد. وی از مشروطیت، حقوق زنان، آزادی، برابری و قانون دفاع کرده‌است. کتاب خاطرات تاج‌السلطنه ارزش تاریخ‌شناختی زیادی نیز دارد زیرا اطلاعات روشنی دربارهٔ پنج سال آخر سلطنت ناصرالدین شاه و دربار ناصری و مظفری دارد و دربارهٔ رویدادهای مهمی مانند واقعه رژی، قتل ناصرالدین شاه، غارت خزانه پس از او، سلطنت مظفرالدین شاه، نقش سیدجمال الدین اسدآبادی و امین السلطان نوشته‌است. از این کتاب دو نسخه خطی در دست است که نسخه قدیمی تر به خط حاج یمین‌الملک است و در سال ۱۳۳۲ قمری، یعنی مدت کوتاهی پس از نگارش خاطرات توسط تاج السلطنه، از روی نسخه اصلی که همچنان مفقود است استنساخ شده است. بخش‌هایی از متن اصلی کتاب تا کنون پیدا نشده‌است. مراد سوم
مراد سوم (زادهٔ ۴ ژوئیهٔ ۱۵۴۶ – درگذشته در ۱۶/۱۷ ژانویهٔ ۱۵۹۵ میلادی) دوازدهمین سلطان امپراتوری عثمانی بود که پس از پدرش، سلیم دوم، به خلافت رسید و روی هم رفته ۲۱ سال سلطنت کرد. طول دوره حکمرانی مراد آغاز اوج نفوذ اقتدارگرانه زنان قدرتمند دربارش شامل مادرش نوربانو سلطان و همسرش صفیه سلطان می شد که مشهور به سلطنت زنان شد. او بر اثر ابتلا به بیماری فلج عضلات فوت کرد. ترکان خاتون (همسر علاءالدین تکش)
ترکان خاتون دیوان و اقطاعات و لشکر جداگانه داشت و وزیر مخصوص و مشاوره و فرمانده سپاه داشت و مُهرش «عصمت الدنیا والدین اُلُغ تَرکان ملکة نساءالعالمین» با علامت «اعتصمت باللّه وحده» بود. او از اواخر دورهٔ حکومت سلطان تکش و طول دورهٔ سلطان محمد با حمایت امرا و درباریان ترک بتدریج قدرت گرفت و بر امور کشور و سایر عزل و نصب ها مسلط شده و حکم می داد، او زنی حکومتگر و مقتدر بود و مقام خداوندگار (ارباب بزرگ) را گرفت و حکم پسرش سلطان محمد بدون امضاء او موثر نبود و سلطان آشکارا مادرش را در حکومت به شراکت پذیرفت. او همچنین زنی بشدت خوشگذران ولخرج و بی بند و باری در امور شخصی بود و هر شب در نهان مجالس عیش و طرب پرهزینه و باشکوهی داشت، وی تا جایی فاسد بود که از ارتباط و ازدواج پنهانی او با شیخ مجدالدین بغدادی، صوفی و عارف قرن ششم و هفتم، خبر داده‌اند؛ حتی گفته شده‌است که قتل مجدالدین به فرمان سلطان محمد و به سبب رابطهٔ او با ترکان خاتون بوده‌است.