ریشه کلمه قاصد چیست؟
قاصد
قاصد (به معنای پیک و فرستاده) یک بمب هوشمند ۹۰۰ کیلوگرمی (۲۰۰۰ پوندی) ساخت ایران است. بمب قاصد بمبی است هوا به زمین، هدایت‌شونده و دور برد، تا کنون سه نمونه از بمب‌های قاصد توسط نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران رونمایی شده‌است. بمب قاصد ۱ با سر جنگی ۲۰۰۰ پوندی بردی معادل ۴۰ کیلومتر دارد و از یک سامانه هوشمند و اپتیکی پسیو برای هدایت آن استفاده می‌شود. بمب قاصد ۲ نسبت به قاصد ۱ با افزایش برد ۱۰ کیلومتری (برد ۵۰ کیلومتر) و با حفظ سر جنگی ۲۰۰۰ پوندی که امکان استفاده آن از فاصله ۵۰ کیلومتری را میسر می‌کند. بمب قاصد ۳ به دلیل داشتن یک پیشرانه راکتی بردی معادل ۱۰۰ کیلومتر را پیدا کرد و بالک‌های آن نیز در مقایسه با دو نمونه قبلی کوچک تر شده‌است که این موضوع موجب افزایش برد دو برابری این بمب نسبت به نمونه‌های قبلی شده‌است.
اخشید
واژهٔ اِخشید واژه‌ای سغدی و شکل اصلی آن خشیذ (xšyδ, xšēδ) است. برخی زبان‌شناسان آن را از ریشهٔ ایرانی باستان خشائتا (khshaeta) به معنی «تابان و درخشان» دانسته و برخی دیگر نیز آن را از ایرانی باستان خشایثیا (khshāyathiya) به معنی شاه دانسته‌اند. واژهٔ شاه نیز از خشایثیا ریشه گرفته است. قصاص
قصاص در لغت، اسم مصدر از ریشه «قصَّ یقُصُّ» به معنای پیگیری نمودن اثر چیزی است. سلیمان‌خان اعتضادالدوله
سلیمان خان پسر امیرقاسم خان قاجار محمدقاسم ظهیرالدوله پسر سلیمان خان اعتضادالدوله قوانلو دایی آقامحمدخان مؤسس سلسله قاجاریه است. عده
عده یا عدت در لغت به معنی شمار و جماعت و گروه است و از "العدة" عربی گرفته شده که از رِیشه "عَدَّ" به معنی شمردن می‌آید. از نظر دستوری مصدر سماعی است و در اصطلاح فقه به مدتی گفته می‌شود که زن باید برای ازدواج مجدد صبر کند. «عده گرفتن» کنایه از خانه‌نشینی و «عدهٔ غم» به معنای دوران اندوه و افسردگی است. «عده‌دار بکر» هم کنایه از خم شراب و شرابی است که هنوز از آن نخورده‌اند. خاقانی در این دو بیت به این معانی اشاره دارد: کوهن
کوهِن یا کُهِن (عبری: כֹּהֵן به صورت جمع כֹּהֲנִים) به لهجه فارسی: (کاهن) یک لغت عبری برای روحانی (یا آخوند) است. کاهنین یهودی تصور می‌شود که از تبار هارون (برادر موسی) باشند. واژه کاهن که در عربی و فارسی به کار می‌رود از واژه کوهن عبری ریشه گرفته‌است. قاطر
قاطر یا اَستَر یا خراسب حیوانی است که از جفت‌گیری خر نر و اسب ماده ایجاد می‌شود. قاطر یک گونه به حساب نمی‌آید زیرا توانایی تولید مثل را ندارد و برای به وجود آوردن قاطر دیگری باید حتماً یک خر نر را با یک اسب ماده آمیزش داد. این حیوان معمولاً به عنوان بارکش استفاده می‌شود. در زیست‌شناسی قاطر را زیستا اما نازا خطاب می‌کنند.جثهٔ قاطرها معمولاً از خرها بزرگ‌تر بوده و سری بزرگ و کشیده با گوش‌های نسبتاً بلند دارد. توانایی جسمی و مقاومت آن در برابر بیماری‌ها به مراتب از خرها بیشتر است و به همین دلیل روستاییان ترجیح می‌دهند از قاطر برای باربری استفاده کنند. واژه اَستَر ریشه در زبان سانسکریت دارد که به صورت "اسوتره" ادا می‌شده که جزء اول آن ("اسو") بمعنی اسب است. در برخی گویش‌های ایرانی از آن جمله گویش تاتی عمارلو به این جانور "مول" می‌گویند. کاسه
واژه کاسه در زبان فارسی و عربی ریشهً اوستایی و سانسکریتی دارد و از واژه کاچه به معنی شیشه، آبگینه، آیینه، لیوان، جام و کریستال اخذ شده است. این واژه چنانکه در واژه پهلوی کاسوک (کاسه پشت، لاکپشت) دیده میشود، به همین صورت کاسه در ایران پیش از اسلام رایج بوده است.به احتمال زیاد اعراب نام کاسه را از تجار هندی فرا گرفته بوده اند. آرامی های شبه عرب جام شراب را مانمن و سومریان و اکدیان جام را بور و خود اعراب کاسه و جام را ناجود و قدح می گفته اند. زن
واژهٔ «خاتون» که کاربرد قدیمیتری دارد نیز یکی دیگر از واژه‌های هم‌ارز است که در گذشته برای اشاره ارجمندانه به زنان به‌کار می‌رفته‌است. در منابع مانند دهخدا و معین ریشهٔ آن ترکی یاد شده هرچند عمید ریشهٔ مغولی را نیز برای آن ذکر کرده‌است. طومار
ریشهٔ این واژه یونانی است. آن را در مصر باستان از پاپیروس می‌ساخته‌اند. عرض آن بیش از بدستی و درازا گاه تا سی ذراع بوده‌است. در زبان پارسی میانه، به آن frawardag می‌گفتند. ق
بیشتر واژه‌هایی که با همخوان /ق/ آغاز می‌شوند، ریشهٔ عربی یا ترکی دارند یا ممکن است معرب باشند. در بعضی از واژه‌ها که از فارسی یا زبانهای دیگر وارد زبان عربی شده و سپس دوباره وارد زبان فارسی شده است، همخوان (صامت) ابتدایی به «ق» تغییر کرده است. برای نمونه «قند» معرب «کند» و «قرمز» معرب «کرمست». برخی دیگر از واژه‌های فارسی که همخوان غین در آن شنیده می‌شود به غلط با قاف نوشته شده است. مانند قباد، قشنگ، قالیچه و قلندر. بعضی از واژه‌های فارسی هم هستند که همخوان آغازین آن‌ها به «ق» تبدیل شده است. برای نمونه «قلک» که در اصل به صورت «کولک» و «غلک» رایج بوده است. ق (سوره) ایل قاجار
پس احتمالاً، قاجارها مغول، تر کمان و سلجوقی نبوده‌اند بلکه از ترکان غربی و خویشاوند نزدیک خزرهاو قبچانها و بلغارها و بجناکها بوده‌اند و در حدود قرن هشتم با سایر طوایف ترک ماورای قفقاز از آن سرزمین هجرت کرده‌اند. اینان نخست در حدود قرن هشتم با سایر طوایف ترک ماورای قفقاز از آن سرزمین هجرت کرده‌اند و سپس ۲۰۰ سال بعد از حمله مغول به ایران مجدداً به ایران برگشته اند. صفویه آنها را از آذر بایجان به مازندران و گرگان و مر کز ایران برده‌اند و با افشارها و بیاتها و بایندرها بسیار نزدیک بوده و حتی شریک سرنوشت و شاید همسفر ایشان بوده‌اند. یهودیت موعودباور
ماشیح واژهٔ عبری به معنای «مسیح رهایی‌بخش» است و از ریشهٔ عبری «مشح» یعنی «پاک کردن با روغن مقدس» مشتق شده‌است. یهودیان مانند اقوام و ملل باستان پیش از نصب پادشاه و کاهن به سر آن‌ها روغن می‌مالیدند تا نشانهٔ موقعیت جدید آن‌ها و نیز علامت آن باشد که روح الهی در آن‌ها حلول کرده‌است. قلمرو مفهومی واژه «ماشیح» رفته رفته گسترش پیدا کرد و معانی گوناگونی پیدا کرد. کلمهٔ ماشیح به تمام پادشاهان و پیامبران قوم یهود و همچنین به کورش پادشاهدودمان هخامنشیان در ایران یا هرکس که خداوند او را مأمور انجام کار خاصی می‌کرد اشاره داشت. این کلمه در نهایت امر معنی خاصی یافت و اشاره به کسی داشت که از سوی خداوند فرستاده شده و قداست خاصی دارد. طبق اعتقاد عمومی یهود نام ماشیح جزء یکی از هفت چیزی است که پیش از خلق عالم هستی بوده‌است. «از آغاز خلقت عالم، پادشاه ماشیح به دنیا آمد زیرا لزوم وجود او حتی پیش از آنکه جهان آفریده شود به ذهن خداوند خطور کرد.» چنین عقیده‌ای در انجیل یوحنا دربارهٔ مسیح نیز وجود دارد. ماشیح انسانی آسمانی و موجودی معجزه گراست که جاودانی از خدای پدر قبل از خلقت جهان وجود داشته و او در آسمان می‌ماند تا زمان فرستادن وی فرا برسد. به او «پسر انسان» نیز می‌گویند زیرا به شکل انسان ظاهر می‌شود هرچند که سرشت وی آمیخته‌ای از خدا و انسان است. او تجسم خدا در تاریخ است؛ و پادشاهی از نسل داوود است که پس از ظهور ایلیای نبی خواهد آمد تا مسیر تاریخ یهود بلکه بشریت را اصلاح نماید. او به رنج و محرومیت یهودیان پایان می‌دهد و آن‌ها را رهایی خواهد بخشید. یهودیان پراکنده در تبعید را گرد هم آورده آن‌ها را به صهیون باز خواهد گرداند دشمنان قوم یسرائیل را از بین برده اورشلیم (قدس) را به پایتختی خود برخواهد گزید. زرادخانه
در دوران قاجار، بیشتر واژهٔ ترکیبی ترکی فارسی "قورخانه" بدین منظور به‌کار می‌رفته‌است، ولی، فرهنگستان زبان اول، واژه فارسی زراد را به‌جای واژه ترکی قور پذیرفت؛ البته پیشتر هم در متون فارسی کم از این واژه استفاده نشده‌است؛ برای نمونه: قیمومت
کلمات "قیمومیت" و "قیومیت" [قَ یّ یَ، در عربی: قیّومیة] که هر دو مصدر مجعول هستند نیز در همین معنا استفاده شده‌اند. قیّومیت مصدر ساختگی (مجعول) به شکل عربی است که در متون فارسی مصطلح شده‌است و از ریشهٔ «قیّوم» است و نه «قیّم». در اصطلاح سیاسی، "قیّومیت" در معنی همین "قیمومت" به کار رفته‌است. "قیمومیت" هم گفته‌اند که رایج نیست و به همین ترتیب از لحاظ زبان‌شناسی محل اشکال است. مهدی
واژهٔ «مهدی» در قرآن به کار نرفته‌است. «مهدی» از ریشهٔ ه-د-ی است و به معنای "هدایت شده" یا "هدایت شده توسط خدا" می‌باشد. سابقهٔ استفاده از کلمهٔ مهدی قبل از ظهور اسلام وجود ندارد، به ویژه به معنای موعود جهانگشای عدل‌گستر. اما استفاده از این کلمه در زمان پیامبر اسلام و بعد از آن، در اشعار و متن‌های عرب بسیار دیده می‌شود. در شعری سعد بنی‌سلیم پس از ایمان به اسلام در مدح پیامبر اسلام چنین می‌سراید: قاصدک
گیاهی است علفی و دائمی که به‌طور خودرو در بیشتر مزرعه‌ها و دشت‌ها، در وسط چمن، حاشیه شوره‌زار، کنار جاده‌ها و اراضی بایر و به‌طورکلی در همه جا می‌روید. در چمن، مراتع و بسیاری مزارع به عنوان یک علف هرز مشکل محسوب میشود. شب قدر
شب قدر (به عربی: "لیلة القدر"، به معنای شب سرنوشت؛ که شب فرمان، شب قدرت، شب ارزش، شب تقدیر، یا شب اندازه‌گیری نیز ترجمه شده‌است) نام شبی است که در قرآن، به خصوص سوره قدر، از آن نام برده شده‌است. اغلب مسلمانان اعتقاد دارند قرآن برای اولین بار در شب قدر از سوی خدا بر محمد نازل شد. اسلام‌شناسان نظرات متفاوتی دربارهٔ معنای شب قدر در قرآن ابراز کرده‌اند؛ از جمله اینکه سوره قدر ریشه در یکی از اشعار افرایم سوری دارد و منظور از شب قدر، تولد عیسی است. بوداپست
خاستگاه نام بودا و پشت مشخص نیست. بر اساس یک نظریه، خاستگاه نام بودا از زبان اسلاوی وُدا (вода) به معنیِ آب است که به لحاظ زبانشناختی، استخراج ریشهٔ آلمانیِ کلمه از زبان اسلاوی امکان‌پذیر نیست و این نظریه رد شده‌است. در مورد پِشت سه نظریه وجود دارد؛ ۱- ریشهٔ نام از زمان باستان به قلعه‌ای در پشت مربوط می‌شده که به نقل از بطلمیوس، پِسیون (به یونانی "Πέσσιον") خوانده می‌شده‌است. ۲- ریشه برگرفته از کلمهٔ غار (به اسلاوی: "пещера" یا "peštera") است. ۳- ریشه برگرفته از غاری که درش آتش می‌سوزد یا «کورهٔ آهکی» (به اسلاوی: "пещ" یا "pešt") است. خانگاه
واژه خانقاه معرب خانگاه فارسی و از دو واژه خانه و گاه تشکیل شده‌است. جمع آن خوانق و خانقاهات است. برخی را عقیده بر این است که خانقاه از واژه «خان» بمعنی سفره گرفته شده‌است یا از تخفیف واژه «خانه آقا» که اشاره به محل سکونت یا دفن «پیر» یا «قطب» آن خانه دارد. خانقاه از فارسی وام‌گرفته شده، و به معنای «محلی که درویشان و مرشدان در آن سکونت کنند.» فهرست واژگان انگلیسی با ریشه فارسی
از پنجابی chakdar، از chak(«حق تصدی» از سنسکریت cakra) + «دار». در هند: مالک دارای زمین‌های اجاره‌ای و برزگران. فهرست واژگان انگلیسی با ریشه فارسی
ترکی bostanci، به معنای باغبان. از bostan از فارسی «بوستان»: «بو» عطر + «ستان» جایگاه. شغلی درباری در باغ‌های سلطنتی عثمانی. محمد قاصد
محمد قاصد (؛ زادهٔ ) یک بازیکن فوتبال اهل عراق است. قاصدک (فیلم ۱۳۵۵)
قاسم ملول جوان قماربازی است که با سرقت کیف پیرزن‌ها گذران می‌کند. مادرش با او به مهربانی رفتار می‌کند. اما پدرش، که مأمور پلیس است، به او اعتنایی ندارد. پدر او را از خانه می‌راند و قاسم در خانهٔ دوستش عزیز ساکن می‌شود. قاسم کیف زری را می‌رباید، و زری، چند روز بعد، با دیدن قاسم او را تعقیب می‌کند و در تصادف اتومبیل از هوش می‌رود. قاسم او را به خانهٔ یکی از دوستانش می‌برد، و زری پس از به هوش آمدن جارو جنجال راه می‌اندازد. آن دو، به تدریج، به هم علاقه‌مند می‌شوند. قاسم در یک مهمانی در خانهٔ خودش کیف مهمانان را می‌رباید، و نامادری زری او را می‌بیند. زری خانهٔ نامادری را ترک می‌کند و به قاسم پناه می‌برد، و قاسم او را به عقد خود درمی‌آورد. قاسم، که قادر نیست که کار آبرومندی بیابد، پس از این که در می‌یابد زری آبستن است، به یک جواهر فروشی دستبرد می‌زند و موقع فرار به ضرب گلوله ای، که پدرش به سوی او شلیک می‌کند، از پا در می‌آید. حافظ (قرآن)
حافظ در لغت به معنی محافظت کننده است، اما این لفظ در بین مسلمانان به کسی اطلاق می‌شود که بتواند کل قرآن را از حفظ بخواند. محمد پیغمبر اسلام در قرن ششم میلادی، در عربستان جایی که شمار اندکی از مردم باسواد بودند، می‌زیست. با تقریب خوبی می‌توان گفت عرب‌ها تاریخ، نسب نامه‌ها و شعرهای خود را تنها از راه حافظه حفظ می‌کردند؛ بنابراین سنت، وقتی محمد سوره‌هایی که بعدتر تحت عنوان قرآن جمع‌آوری شدند را اعلام می‌کرد، پیروانش به‌طور طبیعی آن کلمات را از راه به خاطر سپردن حفظ می‌کردند. قاورد
ملک قاورد در سال چهارصد و پنجاه و پنج شیراز را با مضافات تسخیر کرده نایبی در آنجا گذاشته و به کرمان بازگشت. چون این قضیه بدون اجازه الب ارسلان که برادر بزرگتر و شاهنشاه ممالک ایران و روم و عربستان بود، واقع گردید و نیز به بخ گوش آن شاه رسید که در مناطق فارس و کرمان خطبه به نام ملک قاورد منفردا خوانده می‌شود، الب ارسلان به عزم رزم برادر مصمم شد. با لشکری بیشتر از مور و ملخ (به سمت) کرمان تاخت و بر ظاهر گواشیر خیمه برپای کرد. بعد از رسل رسایل آق صقلان سلجوقی بکرات و مرآت بین الاخوین تردد کردند. آخرالامر سلطان شاه کرمان شاه پسران قاورد با عموی خود مصالحت کردند. با این قرار که قاورد شیراز و مضافات را به گماشتگان الب ارسلان گذارد و مزک و طارم که جزو هفت شهر فارس است، اضافهٔ مملکت کرمان باشد و ملک قاورد را پادشاه کرمان نویسند و گویند و اولاد و احفاد او که در آن مملکت ریاست نمایند نام شاهی بر آن‌ها اطلاق شود و کرمان و بلوچستان تسلیم قاورد شود و گماشتگان سلطان طمع در آن ننمایند. دولت مطرود
واژهٔ پاریا (Pariah) از ریشهٔ (Paraiyar) گروه بزرگی از قبایل بومی ایالت تامیل نادوی هند، گرفته شده. طبق نظام طبقاتی منسوخ‌شدهٔ هند، پارایارها عضو پایین‌ترین طبقه بودند که در قوانین سلطنتی انگلیسی هند مطرود یا وازده نامیده می‌شدند. از آنجایی که این اصطلاح برای اولین بار در سال ۱۶۱۳ در انگلیسی به کار رفت، فرهنگ‌های سراسر جهان اصطلاح «پاریا» را به عنوان «مطرود» یا «وازده» پذیرفتند. قاصدک (شعر)
«قاصدک» عنوان یکی از مشهورترین شعرهای مهدی اخوان ثالث (م. امید) است. این شعر در چهار بند با خطاب قرار دادن قاصدک از جانب راوی سروده شده‌است. اصطبل
اصطبل وام‌واژه‌ای است در پارسی که از راه عربی رایج در سرزمین شام از واژه لاتین Stabulum گرفته شده است. ریشه این واژه لاتین نیز به اصل هندواروپایی *-ste-dhlo بازمی‌گردد که به معنی ایستادنگاه است. و بخش نخست آن یعنی ste هم‌ریشه با «ایستادن» فارسی است. گستا فرانکوروم
"گِشتا" یا "چِستا" ، واژه‌ای لاتین به معنای رویداد، رخداد یا حادثه است و لفظ "گِشیشتِ" که از قرن ۱۸ میلادی در زبان آلمانی جایگزین کلمه Historie شد، از همین ریشه "گِشهِن" به معنای رخداد، حادثه یا مجموعه‌ای از رویدادهاست که آن نیز از همین ریشه لاتینی "گشتا" است. بنا بر نظر مارک بلوخ لفظِ Geste نیز مشتق از Geschehen و به معنای قالب شعری است که برای شرح داستان‌های رمانتیک و ماجراجویانه در قرون وسطی به کار می‌رفت که می‌توان در این زمینه به "شانسون دو ژِست" یا "کانتار دِ گِستا" اشاره کرد. کاتماندو
نام کاتماندو از ترکیب واژه‌های سانسکریت «کاسث» (काष्ठ) به معنی چوب و «مانداپ» (मंडप/मण्डप) به معنی سایه‌سار پدید آمده‌است. قاصدک
گل قاصد گیاهی می‌باشد علفی و دائمی با برگهای کشیده دارای بریدگی و ریشه‌ای عمودی دارد به رنگ قهوه‌ای مایل به زرد. برگ‌های گل قاصدک سبزرنگ بوده، بریدگی‌های مثلث‌شکل و نوک‌تیز دارند. برگها بطور دسته‌ای در پایین گیاه جمع هستند و ساقه گل دهنده‌ای از میان گیاه رشد می کند که ممکن است به ارتفاع ۴۰ سانتی‌متر برسد. ساقه و ریشهٔ این گیاه دارای شیرابهٔ سفیدرنگی می‌باشد. پیشینه کاغذ
یا شاید کلمهٔ کاغذ از واژهٔ چینیِ «کاکتز» گرفته شده‌است. (نام فارسی آن «رخنده» یا «پرزه» است) جنبش مشروطه ایران
"مشروطه" ترجمه واژه "کنستیتوسیون" فرانسوی است. اما ریشه آن دقیقاً معلوم نیست. عبدالهادی حائری آن را کلمه‌ای عربی از مصدر "شرط" و تقی‌زاده و رضازاده شفق آن را برگرفته از کلمه فرانسوی "لا شارت" (la Charte) به معنی «منشور» دانسته‌اند. دهخدا معتقد است که مشروطه به معنای حکومت قانون، نه در زبان عربی و نه در فارسی متداول نبوده و به وسیله ترکان عثمانی وارد فارسی شده‌است. بعضی از رجال دوران قاجار مانند سعدالدوله و صادق آقا تبریزی، "مشروطه" را ترجمه‌ای نادرست می‌دانستند و ترجیح می‌دادند از همان لفظ "کنستیتوسیون" استفاده کنند. دهستان چاه‌ورز
چاه‌ورز اسم مرکبی است که از دو واژه "چاه" و "ورز" تشکیل شده، چاه فارسی که همان چاه آب است و ورز در اصل ورد دو معنی دارد، واژه عربی به معنی گل یا به معنی سطلی که آب را به‌وسیلهٔ آن از چاه می‌کشند است. ورد طبق قاعده ذال معجم تبدیل به ورذ شده‌است. قاعده ذال معجم به این‌گونه‌است که اگر قبل از دال مصوت بیاید دال به ذال تبدیل می‌یابد، در لهجهٔ مرسوم به شهرستان لامرد، ذال معجم رعایت می‌شود. همچنین این قاعده را شاعران پارسی زبان نیز رعایت می‌کردند چنانچه سعدی نبوذ را با لذیذ قافیه کرده‌است. پیشینه زبان فارسی
پازند کلمه‌ای مشتق از پا + زند است که بعد از اسلام در ایران شکل گرفت و عبارت است از پهلوی روان‌شده بدون لغات هُزوارِش، یعنی به‌جای مفهوم‌نگاشت آرامی، خود کلمات فارسی معادل آن‌ها را نوشته‌اند. پازند معمولاً به خط سادهٔ اوستایی که به آن «دین دبیره» گفته می‌شود، نوشته می‌شود و در بعضی موارد به خط فارسی نیز نوشته شده‌است. سردر قورخانه تهران
قورخانه یک واژه ترکی و در واژه به معنای زرادخانه یا کارخانه اسلحه سازی می‌باشد. محل قورخانه در زمان ناصرالدین شاه قاجار در بخش دارالخلافه ناصری قرار گرفته بود و یکی از وزارتخانه‌های عصر قاجار محسوب می‌شد که دارای وزیری مستقل با عنوان وزیر قورخانه مبارکه بود. از جمله شاخص‌ترین افرادی که وزارت قورخانه مبارکه را برعهده داشته‌اند، آقا رضا خان اقبال‌السلطنه است. متصدی
متصدی کسی است که مباشر کار و سمتی باشد. یکی از مقام‌های اداری پایین‌تر از مسؤول و بالاتر از کارمند ساده است. عنوانی است که برای دارنده یک پست سیاسی مورد استفاده قرار می‌گیرد. قوسار
بر اساس فرهنگ لغات و اسامی مکان های جهان آکسفورد قوسار از ریشه "قوس" در زبان لزگی به معنی مرد است. کتام
واژه کتام با کد و کند به معنی خانه و روستا از یک ریشه است. واژه کدواده فارسی به معنای پی و بنیاد خانه، و واژه‌های سغدی kaθām (حصار شهر) و kadwē (سقف) هم از همین ریشه است. سنگرتوپ
این کلمه از واژه ایتالیایی "کاساماتا" برگرفته شده‌است"، که ریشه آن مشخص نیست. اگرچه می‌تواند از "casa" به معنای کلبه و "ماتا" به معنای "ساخته شده با نی و حصیری" گرفته شده باشد که بدین ترتیب معنی "کلبه حصیری" یا کلبه‌ای با بام کوتاه و بدون هیچ پنجره یا روزنه ای که در مکانی باتلاقی قرار دارد، می‌دهد. همچنین می‌تواند با "matta" به معنای «غلط» ناشی شود که به معنی کلبه دروغین می‌باشد. چاشت
معادل چاشت را در زبان انگلیسی برانچ (Brunch) می‌دانند. کلمه برانچ ترکیبی از کلمات Breakfast (صبحانه) و Lunch (ناهار) در زبان انگلیسی است و ریشه آن به اواخر سده ۱۸۰۰ و انگلستان بازمی‌گردد و از دهه ۱۹۳۰ در آمریکا نیز شهرت یافته است. این کلمه در ضمیمه فرهنگ انگلیسی آکسفورد ۱۸۹۶ به نقل از مجله پانچ مشاهده شده است. در آن مقاله مجله پانچ توضیح می‌دهد که ریشه کلمه به ۱۸۹۶ در انگلیس و مقاله‌ای با عنوان همین عنوان بازمی‌گردد. کاکاتریس
در دیکشنری انگلیسی آکسفورد برای کلمه «کاکاتریس» ریشه ای از زبان فرانسوی کهن که برگرفته از زبان لاتین میانه (کلمه کالکاتریکس) است در نظر گرفته شده‌است. خورش قیمه
قدمت این خوراک به درستی مشخص نیست. بنابر فرهنگ دهخدا واژه قیمه از ترکی به معنای گوشت تکه شده ریشه گرفته‌است. شاردن که در دوره صفوی به ایران سفر کرده‌است از این خورشت نام می‌برد. همچنین نادر میرزا قاجار آن را شاهنشاه خورشت و مربوط به دوره ساسانی می‌داند. قریش (سوره)
در خصوص واژهٔ «إیلَافِ» آورده‌اند که مصدر ثلاثی مجردش «إلف» و باب افعال از ریشهٔ «آلف» بوده و معنای آن اجتماع، انس، همبستگی و الفت است. بر اساس آنچه راغب اصفهانی، لغت‌شناس اهل سنت گفته، این واژه در ابتدا «الاف» بوده که لام آن به یاء مبدل شده‌است. از دیگر معانی این کلمه، معنای «مؤالفة» به معنای پیمان و عهد است که به اعتقاد مکارم شیرازی از مفسران شیعه، به جهت عدم همخوانی این معنا با مصدر باب افعال، صحت این معنا، دور از نظر است. بانو امین، مفسر شیعه، معنای «به حقارت به جایی بردن کسی» را برای واژهٔ «ایلاف» عنوان کرده‌است. واژهٔ «قُرَیْشٍ» نیز با ریشهٔ «ق‌رش»، نام قبیله و دودمان محمد است که همگی از نسل نضر بن کنانه که قریش نام داشت، و به نقلی فهر بن مالک بن نصر می‌باشند. محمدتقی شریعتی، مفسر شیعی و عمر رضا کحاله، تاریخ‌شناس سنی‌مذهب، دربارهٔ وجه تسمیهٔ قریش به این نام، چهار احتمال را مطرح کرده‌اند؛ اول به جهت کسب و کار قریش، دوم به جهت جمع شدن و همبستگی آنان، سوم به جهت وظیفهٔ آنان (یعنی تفتیش حاجیان) در ایام حج و چهارم، اقتباس از نام یکی از جانوران بزرگ دریایی. به گفتهٔ شریعتی، این چهار معنا همگی از معانی واژهٔ قریش است. قای
در میان آلتایها به داستانهای قهرمانی نام قای (قایلاپ) داده‌می‌شود و گوینده آن قایچی نامیده می‌شود. ریشه واژه قای در آوایی است که از حنجره انسان بیرون می‌آید. در میان قوم تووایی یه آوازهای حنجره‌خوانی خومی گفته‌می‌شود که به قای شباهت دارد. سرودن قای، قایلاماق نامیده‌می‌شود. شمار مصراع‌های سروده‌های قای میان دوهزار تا هشت‌هزار است. خوانده‌شدن آنها گاه چهار-پنج روز یا یک هفته زمان می‌یرد. قایچی‌ها به ویژه در شب‌های دراز شکار، جشن‌ها، عروسی‌ها و دورهمی‌ها قای می‌خوانند. قایچی‌ها در هنگام خواندن قای از حالات چهره و رفتار نیز استفاده می‌کنند چنانچه گویی در ضمن روایت داستان به قهرمان داستان تبدیل می‌شوند و علاوه بر نقش انسان می‌توانند نقش حیوانات گوناگونی همچون اسب، گوزن و پرندگان را نیز اجرا کنند. افزون بر این، قایچی‌ها می‌توانند به روش‌های گوناگونی صحنه‌های نبرد یا مبارزه را در برابر جمع به تصویر بکشند. حتی برای این که نمایش قایچی‌ها متقاعدکننده‌تر باشد می‌توانند برای اجرای این نقش‌ها آرایش کنند. قاعا
قاعا (همچنین قَعا و کاعا) واپسین پادشاه دودمان نخست مصر باستان بود. نام قاعا «آنکه دست‌هایش گشوده است»، معنا می‌دهد. فهرست واژگان انگلیسی با ریشه فارسی
از magus، از فارسی باستان magu- «شخص مقتدر»، فارسی «مغ». روحانی زرتشتی. در عهد جدید از سه مغ نام برده شده که از شرق می‌آیند و بشارت میلاد عیسی را می‌دهند. قروه
مورد اطمینان‌ترین ریشه‌یابی نام شهر قروه، برگرفته از گل وا بوده که به محلی اطلاق می‌شده که گل در آن زیاد بوده و با اندکی بارندگی گل به وجود می‌آید. قروه معرب کلمهٔ فارسی میانه (گوربِگ) بوده و مرکب از (گروگور) یعنی دشت و صحرایی هموار و از این جهت است که (گور) با (بگ) به معنی خدا که بر روی هم گوربک یعنی دشت خدا است. در اسفند آباد شهرستان قروه کنونی کلمهٔ اسفند در لغتنامهٔ دهخدا چنین تعبیر می‌شود اسفند. [اِ ف َ] (اِ) در اوستا سپنته صفت است (در تأنیث سپنتا) یعنی پاک یا مقدس است. در بسیاری از کلمات بسیط و مرکب فارسی بجا مانده مانند: اسفند یا سپند گیاهی که در لاتینی روتا نام دارد و دانهٔ آن بخوری است معروف. حنظلهٔ بادغیسی گوید: کاباره
واژه cambret، خود احتمالاً از شکل قبلی chambrette، اتاق کوچک یا از واژه فرانسوی نورمن chamber به معنای میخانه گرفته شده‌است، خود از واژه لاتین camera به معنای سقف قوسی گرفته شده‌است. کیش‌مات
مقدم پیشنهاد می‌کند که ریشه‌شناسی واژه مات از فعل ماندن در فارسی آمده است؛ که در زبان لاتین maneo و در زبان یونانی meno است و یعنی شاه به صورت ترک شده مانده است و در برگردان رسمی غافلگیر ترجمه شده است. در حالت نظامی به آن حمله شده است (نه غافلگیر) و در واقع به شاه در حالت مات حمله شده است و وی ترک شده است. فهرست واژگان انگلیسی با ریشه فارسی
از فرانسوی caviar، از ایتالیایی یا ترکی وارد انگلیسی شده، از فارسی «چاو-دار» به معنی «تکه‌ای از قدرت». به دلیل اینکه ایرانیان باستان کاملاً از خواص مفید و نیروبخش آن آگاه بوده‌اند. قاصدک نصیر
قاصدک نصیر یک خودرو تمام الکتریکی ساخته شده توسط دانشگاه خواجه نصیر در ایران است که در سال ۱۳۸۸ معرفی گشت. چراغ‌های جلو خودرو برای تیبا و چراغ‌های عقب برای پراید ۱۱۱ است. این خودرو از یک جعبه دنده کاملاً مشابه با خودرو پراید بهره می‌برد با این تفاوت که برای تعویض دنده‌ها نیازی به گرفتن کلاچ نیست.این خودرو  بیش از ۹۰ کیلومتر را با هر بار شارژ بپیماید و به سرعت بالای ۹۰ کیلومتر بر ساعت با این خودرو برسد. یک سیستم تأمین انرژی خورشیدی ۷۰ واتی در خودرو وجود دارد که صفحه خورشیدی روی سقف نصب شده‌است و وظیفه آن تأمین برق هتلینگ (امکانات داخل کابین) این خودرو است. سیستم ترمز خودرو قاصدک ترکیبی از ترمز الکتریکی و مکانیکی است. مردم کرد
دربارهٔ منشأ نام کرد نظریه‌های متفاوتی وجود دارد. بر اساس یک نظریه، این کلمه در فارسی میانه به عنوان کورت kwrt-، اصطلاحی برای «کوچ نشین، چادرنشین»، ریشه گرفته‌است. پس از حمله اعراب، این اصطلاح در زبان عربی به عنوان کرد- مخصوص قبایل عشایری مورد استفاده قرار گرفت. نام قوم کرد ممکن است در نهایت از یک نام قدیمی باستانی در حوضه بالای دجله گرفته شود. به گفته گودفری رولز شرق‌شناس انگلیسی، اصطلاح کرد مربوط به کاردا سومری است که در لوح‌های سفالی سومری هزاره سوم قبل از میلاد یافت شد. وی در مقاله ای که در سال ۱۹۲۳ منتشر شد نوشت که اصطلاح کرد در ملل مختلف به‌طور متفاوتی مورد استفاده قرار نگرفته‌است و با بررسی تغییرات فلسفی کاردا در زبانهای مختلف مانند کوردونی، گردینی، کردیویی، کاردوچی، کاردوینی، قردو، کاردایی، قارداوی، او دریافت که شباهت‌ها بدون شک به تبار مشترک اشاره دارد. قیصر
نخستین‌بار از اصطلاح روم در پایان زمامداری فریدون و آغاز فتوحات منوچهر یاد می‌شود که فرمانروای روم سلم است. اما کشور یا تمدن روم به‌طور واضح‌تر در زمان گشتاسپ مطرح گشته که کشوری با حاکمیت مستقل بوده و خراجگزار ابرقدرت‌های آن زمان یعنی ایران و توران نیست. شاهزاده گشتاسپ دو بار تصمیم گرفت از ایران بگریزد بار اول که موفق نشد به کشور هندوان می‌رفت که از میانه راه بازگردانده شد. اما بار دوم به‌طور ناشناس به کشور روم وارد شد و هنگام خروج از مرز ایران از طریق رود مرزی و اجازه یافتن از رودبان آن مردی بنام هیشوی وارد خاک روم شد. فلافل
نجف دریابندری در کتاب مستطاب آشپزی فلافل را جمع مکسر فلفل می‌دانند. که طبق لغتنامه دهخدا ادعایی درست است. از طرفی داستانی وجود دارد حاکی از این که اول بار قبطیان (مسیحیان مصر) برای ایام روزه‌داری و پرهیز از گوشت فلافل را درست کرده‌اند؛ البته سندی در این باره وجود ندارد. فرهنگ لغات قبطی به انگلیسی کلمه فلافل را «دارای باقلای بسیار» معنی می‌کند. اما در مصر تنها در شهر اسکندریه نام این خوراکی فلافل است و در نقاط دیگر طعمیه خوانده می‌شود. این نامِ مصری نیز با طعم و مزه هم ریشه است و می‌توان آن را لقمه طعم‌دار معنی کرد. قاهر
"القاهربالله" در لغت به معنی «پیروز به یاری خدا» است. قاصد
قاصد یک جنگ‌افزار هدایت‌شونده دقیق است؛ اما این آشکار نیست که آیا این بمب هدایت لیزری است یا هدایت تلویزیونی. در ۲۳ اوت ۲۰۰۷ پرس تی‌وی این بمب را به عنوان یک بمب هدایت لیزری گزارش داد؛ اما فیلمی که در هنگام تست آتش آن تهیه کرده‌اند نشانگر هدایت تلویزیونی بودن آن است. این بمب توسط هواپیمای جت اف-۴ فانتوم بکار می‌رود. داستان
همچنین ممکن است واژهٔ داستان مرکب از دو بخش «دا» و«ستان» باشد. «دا» از ریشهٔ هندواروپایی: *dʰē-؛ ریشهٔ فارسی باستان و اوستایی: dā- (آفریدن، ساختن)؛ سنسکریت: dʰā- و فارسی میانه: dah- (آفریدن) است و «ستان» پسوند مکان و زمان است، بدین رو داستان؛ «جا» و «گاهِ» آفریدن است. لنج
واژه "لنج"٬ که در جنوب ایران به فتح لام و در در تهران و برخی مناطق دیگر به کسر لام تلفظ می‌شود٬ از واژه انگلیسی لانچ (launch) به معنی قایق بزرگ موتوری گرفته شده است. قاهره
اولین سکونتگاه در منطقهٔ قاهره، فُسطاط بود که آن اولین پایتخت مصر پس از اسلام است. این شهر در سال بیستم ق (۶۴۱ م) با تلاش فاتح مصر از سوی مسلمانان، عمرو بن عاص ساخته شد که مسجد، بازار و بناهای دفاعی مهمترین بخش‌های آن به‌شمار می‌رفت. مسجد آن هنوز پابرجاست و مسجد عمرو عاص نامیده می‌شود. این مسجد را نخستین مسجد در قارهٔ آفریفا می‌دانند. فسطاط دارای ارتباط بازرگانی (کاروان‌ها) و فرهنگی با سراسر جهان اسلام بود و یکی از امصار شمرده می‌شد، از سوی آن فتوحات بعدی مسلمانان در افریقیه ادامه یافت و در دورهٔ فرمانروایان بعدی گسترش و پیدا کرد. قافیه
قافیه، مشتق از قَفْوْ (بر وزنِ عفو)، به معنای پیروی کردن و در پی رفتن و همچنین پسِ گردنِ کسی زدن و ازپی‌رونده است. در فارسی آن را پساوند گویند، و اصطلاحی است در نظم و شعر. مثل: چشمان مستت ماه شب های من شده  سیاهی چشمت ، قاتل روز های من شده فهرست واژگان انگلیسی با ریشه فارسی
Mazdoor قائم‌مقام
قائم‌مقام لقبی قاجاری است. لقب قائم‌مقام در سال ۱۲۱۳ زمانی که عباس میرزا به حکومت آذربایجان منصوب شد به وجود آمد و به میرزا عیسی فراهانی اعطا شد که وزیر و نایب ولیعهد در تبریز بود. در دوران قاجار این لقب به وزرای حکمرانان ایالت آذربایجان داده می‌شد. ناودان
ناودان از دو کلمه «ناو» به معنای هر چیز دراز و میان تهی که یک طرف آن باز باشد و «دان» به معنی جای، ظرف یا مکان تشکیل شده‌است. قراقوش
قراقوش کلمه ­ای ترکی و تشکیل شده از قارا و یا قَرا به معنی سیاه، و قوش است . قاصدک (آلبوم)
قاصدک، نام آلبومی است با صدای محمدرضا شجریان و آهنگسازی و نوازندگی سنتور پرویز مشکاتیان، که در دستگاه راست پنجگاه و دستگاه ماهور اجرا شد. این آلبوم در سال ۱۳۹۴ به صورت رسمی و با کیفیت مناسب در خارج از ایران ارائه شد که شامل دو اجرای پاریس و گوتنبرگ است. از اجرای گوتنبرگ نسخه‌ای تا پیش از این‌جایی موجود نبود. در این اثر که آخرین همکاری مشترک شجریان و مشکاتیان بود، همایون شجریان تمبک می‌زند. ظرف
واژه ظرف ماخوذ از ریشه عربی ظرف است. برابر آن در پارسی «آوند» می‌باشد که از پارسی میانه است (از: آو، آب + وند، خنور). عتیقه
ریشه کلمه ی عتیق در عربی اق قایه
آق قایه به زبان ترکی از دو واژه آق (سفید) و قایه(صخره یا کوه) می‌باشد و به معنی کوه سفید است ووجه تسمیهٔ این روستا به دلیل وجودکوه سفیدی است که در این روستا قراردارد. این روستا دارای قنات‌های متعددی است که با توجه به خشکسالی‌های اخیر تعدادی از آن‌ها خشک شده‌اند. اما مهم‌ترین آن‌ها که هنوز هم جهت آبیاری مزارع روستا استفاده می‌شود. قنات قاراچشمه-قنات رمچین-قنات قمشلق-قنات جفت دره وچندقنات کوچک دیگرمی باشد. همچنین کوه زیبا وصخره ای چاقل یا چهل دختر که از دور به شکل مثلث متساوی الاضلاعی دیده می‌شودزیبایی خاصی به مناظر طبیعی این روستا داده‌است واز نشانه‌های مهم وشناخته شده ودوست داشتنی برای اهالی این روستا می‌باشد و حتی گذشتگان اعتقادداشتندکه این کوه روستا را در برابر بلایای طبیعی ازجمله زلزله محافظت می‌کند. جالب است بدانید که آغوش گرم این کوه هرساله در ۱۲فروردین پذیرای جوانان این روستا ومسافرانی که برای دیدار اقوام وآشنایان آمده‌اند می‌باشد وبارفتن به این کوه زیبا واستوار یکی از زیباترین روزهای پایان تعطیلات نوروزخود را در دامان آن می‌گدرانند. از افسانه‌های زیبا ودلنشینی از این کوه که سینه به سینه توسط مادرها ومادر بزرگ‌ها برای بچه‌های این روستانقل شده‌است هم نباید غافل بود که می‌گویند: «چهل دختر» برای بازدید از این کوه رفته بودند و در هنگام بازدید از آن زلزلهٔ شدیدی رخ می‌دهدواز خدا کمک می‌خواهند و در همان لحظهٔ دیوارهٔ صخره ای کوه باز شده و به آن‌ها پناه می‌دهد و بعد از بسته شدن غاری در آن جا به وجود آمده و حتی گوشهٔ شال یکی از آن‌ها هم در لای صخره گیر کرده بود که بعد از مدتی ناپدید می‌شود و به گفتهٔ آن‌ها هر گاه از آن‌ها تقاضا می‌کردی می‌توانستی صدای چرخ خیاطیشان را نیز بشنوی. این افسانهٔ جالب وشیرین را بیشترکودکان این روستا شنیده‌اند و حتی در هنگام رفتن به کوه درخواست چرخیدن چرخ وشنیدن صدای آن را نیز داشته‌اند. به همین دلیل نیز به این کوه چهل دختر نیز گفته می‌شود. سادات
در دورهٔ قاجار اصطلاحاً به شاهزادگان قجری میرزا می‌گفتند و باید گفت که بعضی از وزیران و شاهزادگان این فامیل را دارند و نام خانوادگی را از خود شاه یا شاهزادگان هدیه گرفتند. در دوران پیشتر، میرزا به کسی گفته می‌شد که در کار نوشتن و حساب و کتاب دیوان سالاری‌های دولتی بود و عملاً قشر مرفه و سطح بالای جامعه را تشکیل می‌داد و به صورت عام با سوادان دوران گذشته بودند. از همین رو به سادات تحصیل کرده، میرزا نیز اطلاق می‌شده‌است. اتاقک خلبان
واژهٔ کاکپیت از واژهٔ cockpit در زبان انگلیسی گرفته شده‌است. این واژه از اواخر سدهٔ شانزدهم میلادی در زبان انگلیسی پدیدار شد که از دو واژهٔ cock + pit تشکیل شده و به چاله‌ای گفته می‌شد که خروس جنگی‌ها را در آن به جان هم می‌انداختند. این اصطلاح در سال ۱۹۱۴ میلادی برای هواپیما به کار برده شد. قاجاریان
ایل قاجار ابتدا در شمال رود ارس ساکن بود و در آن زمان به دلیل کمک‌های بزرگی که به دربار صفوی می‌نمود، قدرت بیشتری یافت و سپس شاه عباس یکم دسته‌ای از آنان را به غرب استرآباد و دشت گرگان کوچاند تا به عنوان سدی در برابر حملات پیاپی قبایل ترکمن و ازبک عمل کنند. ایل قاجار در استرآباد به دو شاخه تقسیم شدند. شاخهً بالای رود گرگان به "یوخاری‌باش" (بالادستی) و شاخه پایین رود گرگان به "آشاغی باش" (پایین دستی) معروف شدند. حکومت قاجاریه از ایل آشاغی باش تشکیل یافت. در حقیقت واژه قاجار از نام یکی از فرماندهان سپاه چنگیزخان مغول به نام قاچار نویان گرفته شده‌است واژه قاجار عربی شده واژه ترکی_مغولی (قاچار) است قاچ + ار:به معنی دونده یا کسی که خوب می‌دود. (قاچار در ترکی به معنی دونده می‌باشد) همانند واژه قاچاقی که از یک ریشه می‌باشند. پس قاچار نویان که نام قاجارها از وی گرفته شده‌است یعنی نویانی که تند می‌دود نویان هم یک نام مغولی است. قاهره
در سال ۹۶۹ (میلادی) جوهر صقلی شهری نو را در شمال فسطاط در سه سال بنیان نهاد که آن را "المنصوریة" نامید. سپس خلیفهٔ فاطمی، المعز لدین‌الله در ۷ رمضان ۳۶۱ (=۱۱ ژوئن ۹۷۲ م)درون آن جای گرفت و آن را پایتخت خلافت فاطمیان قرار داد و آن را القاهِرَة (al-Qahirah)، به معنی شهری که بر آن قاهر/چیره شده، نامید. او در قصری که جوهر بنا نهاده بود، جای گرفت و در روز دوم رسماً خلافت خود را اعلام کرد. از آن تاریخ، پیروی قاهره از بغداد (خلافت عباسیان) بریده شد. شهرستان کوار
کوار کلمه‌ای فارسی است و به معنای سبدی پر از میوه می‌باشد. در برخی منابع تاریخی نام کُواد بر این شهر اطلاق شده‌است. در فارسنامه ابن بلخی در سال۵۰۰ ه‍.ق از قباد ساسانی که در سال‌های ۴۸۷ تا ۵۳۱ میلادی پادشاه ایران بوده‌است به عنوان بانی این شهر یاد شده‌است: چون قباد به پادشاهی نشست، سیرت‌های نیکو نهاد و عمارت‌های خرم بنا نهاد؛ و آثار او این شهرهاست کی در اصل او بنا کرده‌است، ارجان و نواحی آن … شهر آباد کُواد،... قاصدک (فیلم ۲۰۰۴)
قاصدک () فیلمی در ژانر درام به نویسندگی و کارگردانی مارک میلگارد محصول سال ۲۰۰۴ است. قفس
واژه قفس که در فارسی، عربی (به صورت قفص) و ترکی استفاده می‌شود در اصل از واژه یونانی καφασι (کافاسی) که به همین معنی است گرفته شده‌است. آرماگدون
آرماگدون (، لاتین: ) که ریشه در هر مگیدو در عبری (הַר מְגִדּוֹ، در برخی ترجمه‌های فارسی عهدین: حارمجدون) دارد، نام محلی است که مطابق پیشگویی مکاشفه یوحنا در عهد جدید، سپاهیان برای حضور در نبردی در آخرالزمان آنجا گرد خواهند آمد. از این عبارت، برداشت‌های تحت‌اللفظی یا استعاری مختلفی شده‌است. آرماگدون همچنین به صورت عام به پایان جهان و اتفاقات آن نیز اطلاق می‌شود. مگیدو نام تلی در شمال اسرائیل است که در عهد باستان قلعه‌هایی بر روی آن ساخته شده بود تا از راه تجاری ویا ماریس که مصر را به شام، بین‌النهرین و آناتولی متصل می‌کرد، محافظت کنند. مگیدو محل وقوع نبردهای متعددی، از جمله نبرد بزرگی در قرن ۱۵ قبل از میلاد میان مصر و شورشیان کنعانی و نبرد دیگری در سال ۶۰۹ قبل از میلاد میان مصر و بابل بوده‌است. یکی از نبردهای جنگ جهانی اول نیز به این نام خوانده می‌شود. چاووشی
«چاووش» واژه ای ترکی است، به معنای جارچی، پیک، پیشرو کاروان، کسی که دعوت رفتن به زیارت عتبات عالیات و خانه خدا کند. فهرست واژگان انگلیسی با ریشه فارسی
ریشه‌شناسی: روسی kaftan، از ترکی، از فارسی «خفتان». ردایی نظامی، تا قوزک پا و آستین‌های بسیار بلند و پرشده از پنبه یا ابریشم و یراق کمربندی رایج در سده‌های میانی اسلام. لنکران
احمد کسروی بر این باور است که بی‌گمان تالشان امروزی فرزندان و بازماندگان همان کادوس‌ها می‌باشند و واژه «تالش» از «کادوس» است. او می‌گوید: نخست باید دانست که رویه درست و ایرانی نام کادوس، کادوش یا کادِش می‌بوده که گادوش یا گادش نیز می‌گفته‌اند؛ چرا که می‌دانیم که یونانیان همچون تازیان واژه‌هایی را که می‌گرفتند، دیگر می‌گردانیده‌اند و از جمله «ش» ها را در آخر نام‌ها «س» می‌کردند؛ همچون کاسی که اصل آن کاشی است. مجوس
به انگلیسی ماگوس: ماگوس Magus، جمع ماگی Magi، هموند یک دودمان باستانی ایرانی که در فعالیت‌های فرقه‌ای کاردان بودند. این نام گونه لاتین شده ماگویی Magoi (برای نمونه هرودوت Herodotus ۱:۱۰۱) می‌باشد که برگردان یونانی از ریشه ایرانی‌ست. کلمه جادو Magic از همین واژه گرفته شده. اینکه آیا مغان از آغاز پیروان زرتشت بوده و پیام‌رسان او بوده باشند جای گمان دارد. در سنگ نبشته سه زبانه بیستون که در آن داریوش بزرگ پیروزی پرشتاب و پایانی خود را بر مغ که در برابر فرمانروایی او شوریده بود شرح (۵۲۲ قبل از میلاد) چنین به نظر نمی‌رسد. در دائرةالمعارف اسلام اثر E.J. Brill به Madjus پیگیری شود. قاموس المحیط: مجوس؛ کصبور، رجل صغیر الاذنین به اسپانیایی Magos قافیه
در نظم، کلمهٔ قافیه در انتهای بیت‌ها می‌آید یا مصراع مطلع غزل، و البته چنانچه شعر دارای «ردیف» باشد، کلمهٔ قافیه قبل از «ردیف» قرار می‌گیرد. به بیتی که هر دو مصراع آن قافیه داشته‌باشد مُصَرَّع می‌گویند. قیچی
نام‌های اصیل فارسی آن دوکارد، گاز و ناخن‌پیرای بوده که مدِتی با نام عربی مقراض و در دورهٔ جدید در ایران با نام ترکی قیچی (در اصل قیچا) نامیده می‌شود. البته برخی ریشهٔ این واژه را قی‌چین یعنی ابزاری که قی شمع را می‌چیند دانسته‌اند. قاهر
القاهربالله(نام کامل وی:"أبو منصور محمد بن المعتضد ابن طلحة بن المتوکل القاهر بالله") خلیفه‌ای از خلفای عباسی در بغداد بود که در سال ۲۸۶ هجری/۸۹۹ میلادی زاده شده بود و در سال ۳۳۹ هجری/۹۵۰ میلادی درگذشت. کوار
کوار کلمه‌ای فارسی است و به معنای سبدی پر از میوه می‌باشد. در برخی منابع تاریخی نام کُواد بر این شهر اطلاق شده‌است. در فارسنامه ابن بلخی در سال۵۰۰ ه‍.ق از قباد ساسانی که در سال‌های ۴۸۷ تا ۵۳۱ میلادی پادشاه ایران بوده‌است به عنوان بانی این شهر یاد شده‌است: چون قباد به پادشاهی نشست، سیرت‌های نیکو نهاد و عمارت‌های خرم بنا نهاد؛ و آثار او این شهرهاست کی در اصل او بنا کرده‌است، ارجان و نواحی آن … شهر آباد کُواد،... قباد: کواذ: کواد: کوار قرنطینه
خاستگاه واژهٔ قرنطینه به ونیز بازمی‌گردد ریشۀ واژۀ قرنطینه از واژۀ ایتالیایی "Quarantina" یا "Quaranta giorni" گرفته شده و به معنی "دورهٔ چهل‌روزه" است. در زبان فارسی قرنطینه از واژهٔ زبان فرانسوی Quarantaine - که از همان ریشه است - وام گرفته شده ‌است. بغداد
اگرچه در خصوص ریشه‌های ایرانی هیچ شبهه‌ای وجود ندارد، واژه بغداد دو نوع ریشه اصلی گوناگون داشته‌است. قابل اطمینان‌ترین موردی که توافق بیشتری بروی آن گردیده لفظی است که از ترکیب پارسی باستان با نام «باگا» (=بت، خدا) +داتا (=معلوم مسلم) به وجود آمده که واژه پارسی میانه «بگدات / بگداد» (= داده شده توسط خداوند) از آن گرفته شده؛ و سرانجام به واژه فارسی امروزی و عربی «بغداد» تغییر یافته‌است. ریشه دیگر نیز از پارسی «باگ – داد» یا «بگ-دا-دو» (ترجمه «باغ خداوند») گرفته شده‌است. در عین حال، برخی اقلیت‌ها اعتقاد دارند که این نام از عبارت آرامی گوسفند اخذ شده‌است. قیصر
قِیصَر چهره عربی واژهٔ لاتین کایسار (Caesar) است که لقب پادشاهان امپراتوری روم شرقی ، امپراتوری مقدس روم و سپس امپراتوری آلمان بود. اصطلاح قیصر در شاهنامه نامی است که به دوران پیش از میلاد مورخ است و او پادشاه کشوری معین در جوار اراضی کشورهای ایران و توران بوده‌است. خندق
واژهٔ خندق عربی شدهٔ واژهٔ پارسی میانه کندک یا کَندَگ و به معنی «کَنده» است. در زبان‌های کهن ایرانی چون اوستایی و فارسی باستان، ریشهٔ «کن» به معنی «کندن» امروزی به‌کار می‌رفته‌است و «فرکنتن» برابر است با آغاز به ساختن ساختمان یا شهر.لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ خندق، به نقل از ناظم‌الاطباء و دیگر منابع قدیمی. شجره مودودیه چشتیه
سَیِّد، واژه‌ای عربی در اصل سیوِد بوده و به معنی آقا و سرور است. فرزندان و نوادگان هاشم جد بیامبر اسلام می‌گویند. سیادت به فرزندان محمد که از طریق فاطمه دختر محمد و همسر علی پسر ابیطالب (امام اول پیروان تشیع و خلیفه چهارم اهل سنت) به دنیا آمده‌اند، می‌رسد. این دسته از سادات به سادات هاشمی معروفند. شهوه
واژه شهوه از دو قسمت شه+وه تشکیل شده که شه همان مخفف شاه و «وه» که تعابیر مختلفی از آن می‌شود. واژه «وه» در نام بسیاری از شهرها و روستاهای کهن ایران در بخش غربی و مرکزی بکار برده شده‌است که از آن جمله می‌توان به روستای باستانی «هزاوه» در شهر اراک و همچنین روستای باستانی «آوه» در نزدیکی شهر ساوه و نیز خود شهر «ساوه» را نام برد. احتمالاً «وه» از زبان پهلوی گرفته شده و به معنای «پسند» از مصدر پسندیدن می‌باشد. امروزه این واژه در زبان کردی نیز مرسوم می‌باشد؛ و اگر حرف «و» را با کسره تلفظ کنیم معنی «خوب» می‌دهد. با توجه به نزدیکی روستای «شهسواران» در نزدیکی این روستا احتمالاً واژ «شه» یا همان شاه به منظور خاصی مورد استفاده بوده‌است. در هر صورت با توجه به اشیا کشف شده در سالهای دهه چهل هجری شمسی (که متأسفانه به ثبت نرسیده و تنها در ذهن اهالی مانده) و نیز قنوات و امامزادگانی که در محدوده نسبتاً وسیع این روستا واقع شده (از روستای امان آباد تا مرز کویر) می‌توان قدمتی به مراتب بالاتر از دوره قاجاریه که اشتباهاً نام این روستا رابرگرفته از این دوره می‌دانند متصور شد. بنابر متون کتب تاریخی مختلف، بین فتحعلی شاه قاجار و اولین صدراعظم وی یعنی حاجی ابراهیم خان کلانتر اعتماد الدوله اختلاف نظر و اختلاف سلیقه پیش می‌آید و در نهایت شاه قاجار موفق می‌شود در دهه اول ذی القعده ۱۲۱۵ هجری قمری برابر با جشن نوروز و ابتدای سال ۱۱۸۰ هجری شمسی با همکاری عده‌ای از خاصان و نزدیکان مورد اعتمادش (ایمانی خان فراهانی و ربیع خان کزازی که از محارم دربار فتحعلی شاه قاجار بودند) در سراسر ایران حاجی ابراهیم خان اعتمادالدوله و کلیه وابستگان وی را که دارای پست و مقام (نظیر حکومت شهرهای اصفهان، شیراز، بروجرد، تهران و…) بودند دستگیر و معدوم نماید. قیمه نجفی
قیمه در اصل کلمه‌ای فارسی است و به معنی خورشت گوشت کوبیده‌است، شاید اصالت آن به کلمهٔ «کیمه» هندی به معنی گوشت خوردشده برسد. اولین کسانی که این قیمه را طبخ کردند اهالی نجف هستند. قیمه شهر نجف دارای خصوصیات نامعمول برای شهرهای دیگر است به دلیل اینکه دارای مواد و مقادیر متفاوت است و بیشترین طبخ آن در روزهای ماه محرم و به‌خصوص روز عاشورا است که به همین دلیل به قیمهٔ حسینی نیز معروف است. قیراط
این واژه معرّب (عربی‌شدهٔ) (kerátion (κεράτιον یونانی است که فرنگی‌ها آن را از پارسی اقتباس کرده‌اند و carat می‌گویند: به قِنطار زر بخش‌کردن ز گنج ـــــ نباشد چو قیراطی از دسترنج مرتاض
واژهٔ "ساد" (sādh) به معنی ریشه است و در کل به معنی "رسیدن به اهداف شخصی" یا "رسیدن به چیرگی" است. اجارستاق
رستاق معرب واژه رستاک به معنای روستا است. در مورد اجا بیشترین احتمال نشات گرفتن از درخت اوجا است که به مرور زمان به اجا تبدیل شده‌است. قاورد
ملک قاورد بعد از رفتن برادر، به بلوچستان سفر نموده، بندر طیس را تعمیر کرده بر شهرهای مکران فرماندارانی معین فرمود، سی و دو سال در این دو مملکت سلطنت نمود، در آبادانی بلاد و ترفیه عباد کمال اجتهاد را کرده از ابنیهٔ او حال تحریر بر معمور است مسجد ملک در خود گواشیر می‌باشد.[مسجد با این وسعت در کمتر بلدی از بلدان ایران است.] در سال چهارصد و شصت و چهار که ملکشاه بن الب ارسلان بر تخت سلطنت جلوس کرد، بعضی از امراء و معارف سلجوقیه، که در موکب ملکشاه بودند، قاورد را مکتوبا تطمیع سلطنت همهٔ ایران نمودند، او با سپاهی رزم خواه از کرمانی و بلوچ عازم جنگ برادر زاده شد و چنین می‌پنداشت که با تلاقی دو دسته همهٔ لشکریان ملکشاه به طرف او خواهند آمد، در حوالی همدان تقارب دو گروه گردید، از حسن تدابیر خواجه نظام الملک وزیر هیچ‌کس از جنود ملکشاهی بخدمت ملک قاورد نپیوست. بعد از سه روز ستیز و آویز قشون کرمان شکست خورده شاه کرمان را طوعا او کرها به اردوی ملکشاه بردند، او را با سلطان شاه پسر بزرگترش در خیمهٔ خاص محبوس نمودند. فردای آن روز متجنده به خدمت نظام الملک رسیده مرسوم و مقدری افزون از استقرار طلب داشتند و گفتند اگر نمی‌دهید: سر ملک قاورد سلامت باشد که پسر چغری بیک و برادر الب ارسلان است. مفهوم این کلام آن اگر استدعای ما با جایت مقرون نشود ملکشاه را خلع کرده قاورد را به سلطنت برمی‌داریم. خواجه نظام الملک گفت امشب شاه را می‌بینم و برای همه مرسوم و مواجب می‌گیرم. همان شب ملک قاورد را مسموم کردند. صاحب تکمله الاخبار گوید به زه کمان به ره دارالامان عقبی رفت. فردا که سپاهیان به تقاضای اضافه مرسوم به دارالوزارة آمدند، خواجه نظام الملک جواب داد، دیشب ملک قاورد انگشتری زهر آلود مکیده سلطان از غم عموی در هم بود، در چنین موقع جرات عرض مطلب نکردم. لشکریان که این سخن بشنیدند، دم درکشیدند، سلطان شاه پسر قاورد را نیز در همان شب میل کشیدن نام اصلی ملک قاورد احمد بود. صاحب روضه الصفا گوید: لقبش قرا ارسلان بود. اخسیکت
اخسیکت نامی است با ریشهٔ سغدی که در فرهنگ سغدی به شهر سبز همسان شده‌است. برخی پژوهشگران، این واژه را دارای دو بخش "اخشی" و "کت" دانسته‌اند و گفته‌اند که بخش نخست واژه‌ای سغدی که از "اخشید" به معنای سرور گرفته شده‌است و خود ریشه‌ای اوستایی از واژهٔ "خشته" به معنای توانا دارد و بخش دوم نیز در زبان سغدی، به معنای امیرنشین یا شاه‌نشین می‌دهد. علی‌اکبر شیدا
حافظ شیرازی و عبدالقادر مراغه‌ای از تعبیر قول و غزل در بیان تصنیف استفاده می‌کردند و عبدالقادر مراغه‌ای از خوانندگان آن با عنوان متغزلان عجم یاد می‌کرد؛ بنابراین واژه تصنیف را باید نامی جدید برای ترانه‌های قدیمی مردمی ایرانی دانست که اساس آن بر نظم هجابندی و تکرار برخی عبارت‌ها یا مصرع‌ها استوار است و شاعران بزرگ نیز از آن استفاده می‌کرده‌اند. گوندولا
ریشهٔ نام گوندولا را برخی از واژهٔ cymbula لاتین به معنی قایق می‌دانند و برخی نیز برگرفته از واژهٔ conchula به معنی صدف کوچک. قاورد
ملک قاورد شاهزاده سلجوقی، برادر سلطان آلپ‌ارسلان و مؤسس سلسلهٔ قاوردیان بود که حکومت قدرتمندی را در کرمان و مکران پایه‌گذاری کرد که حدود۱۵۰ سال دوام آورد. دوران حکومت او دوران شکوفایی کرمان به‌شمار می‌آید؛ که با تبعیت از سلجوقیان بزرگ ان را حفظ کرده بود. ملک قاورد باوجود مشکلاتی که با ابوکالیجار و بهرام داشت وبا وجود مخالفت‌های الب ارسلان و ملکشاه فرزند الب ارسلان توانست بر امارت کرمان مستولی شود و در زمان سلجوقیان کرمان از نظر اقتصادی به اوج خود رسیده بود. با ورود غزها به کرمان حکومت قاوردیان پایان می‌یابد.