فسیل‌های دایناسورها در کدام مناطق یافت شده اند؟
فروتادندان
فرویتادن‌ها گونه‌ای از راسته پرنده‌وَرَکیان (مانند ترایسراتوپ‌ها و استاگوسورها) که عمدتاً گیاهخوار بودند تعلق داشته و فسیل آن در سال ۱۹۷۹ در ایالت کلورادو آمریکا کشف شده و در موزه تاریخ طبیعی لس‌آنجلس نگهداری می‌شده‌است. فسیل‌های به جا مانده از این دایناسورها به اواخر دورهٔ زمین‌شناسی ژوراسیک مربوط است. وزن این دایناسور ۰٫۵ تا ۰٫۷۵ کیلوگرم و طول آن ۶۵ تا ۷۵ سانتیمتر بوده‌است. نام فرویتادن به ناحیه فرویتا در کلورادو اشاره دارد، جایی که فسیل‌ها پیدا شدند. درومیسارویدیس
درومیسارویدیس یک سرده از دونده‌خزندگان ددپا مربوط به کرتاسه پیشین است. این دایناسور اولین فسیل کشف شده در دانمارک کنونی به حساب می‌آید. درومیسارویدیس در منطقهٔ جیدگارد در سازند روبدلِ برنهلم در دریای بالتیک کشف شد. دایناسور
از آن پس، تجسس برای کشف دایناسورها در سراسر جهان، حتی در جنوبگان وسعت یافت. امروزه آمریکای جنوبی به ویژه آرژانتین و چین که در اعماق خاک‌های آن فسیل‌های دست‌نخورده و اسکلت‌های کاملی پیدا شده‌اند، مورد توجه خاصی قرار می‌گیرند. دانشمندان، تقریباً مطمئن بودند که انقراض نسل دایناسورها بر اثر برخوردی بزرگ بوده‌است. زیست‌شناسان و زمین‌شناسان احتمال می‌دادند که شاید علت دیگری باعث این انقراض شده باشد. از جمله: رد پای دایناسور زرند
ردپای دایناسور زرند اشاره به ۲ اثر فسیلی یافت شده در این منطقه دارد. یکی تخته‌سنگ روستای «بابهوتک» که حدود ۱۹۰ میلیون سال قدمت دارد و جای پای ۱۴ تا ۱۵ دایناسور بر روی آن دیده می‌شود. و دیگری بخشی از ردپای یک دایناسور که حدود ۱۸۰ میلیون سال پیش در عصر ژوراسیک می‌زیسته و محل آن در روستای ده علیرضا است.
دایناسور
یکی از اولین دایناسورهایی که در آمریکا کشف شد هادروسور فولکی بود که در سال ۱۸۵۸ در نیوجرسی کشف شد. این اکتشاف بسیار مهم بود، چرا که این اولین اسکلتی بود که تقریباً به‌طور کامل پیدا شده بود، و در ضمن نشان می‌داد که این جانور بدون شک دوپا بوده‌است. تا این زمان دانشمندان فکر می‌کردند که دایناسورها همچون مارمولک‌ها بر روی چهار پای خود حرکت می‌کردند. دایناسور
دایناسورها گروهی از خزندگان مهره‌دار بودند که حدود ۲۳۵ میلیون سال پیش در دورهٔ تریاس پسین به وجود آمدند. آنها در جریان رویداد انقراض تریاس-ژوراسیک به صورت جانوران برتر در خشکی درآمدند و سلطه آن‌ها بر خشکی تا پایان دوره کرتاسه ادامه یافت. با وقوع رویداد انقراض کرتاسه-پالئوژن بیشتر آن‌ها به غیر از دو تبار پرندگان و تمساح ها منقرض شدند. امباسور
امباسور (به معنی سوسمار امبا)، یک دایناسور گوشت‌خوار مربوط به دورهٔ کرتاسه پیشین می‌باشد. سنگوارهٔ این دایناسور در قزاقستان کشف شده‌است و در سال ۱۹۳۱ به وسیله آناتولی ریابینین نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس امباسور میناکس نام دارد. ژلیسول
ژلیسول‌ها عمدتاً در سیبری، آلاسکا و کانادا یافت می‌شود. مناطق کوچکتر در آند (عمدتا در نزدیکی تقاطع بین شیلی، بولیوی و آرژانتین)، تبت، شمال اسکاندیناوی و بخش‌های بدون یخ گرینلند و جنوبگان یافت می‌شوند. سنگواره‌های ژلیسولی از دوران یخبندان پرکامبرین، یعنی ۹۰۰ میلیون سال پیش یافت شده است. دایناسور
ایگوآنودون اولین گونه‌ای بود که در سال ۱۸۲۲ توسط زمین‌شناس انگلیسی گیدئون مانتل که متوجه تشابهاتی میان فسیل‌های آن و ایگوانای امروزی شده بود، کشف شد. اولین مقاله علمی دربارهٔ دایناسورها دو سال بعد توسط ویلیام باکلند، استاد دانشگاه آکسفورد و در رابطه با مگالوسور که فسیل آن به تازگی در نزدیکی آکسفورد کشف شده بود، منتشر شد. میکروپاکیسفالوسور
نام این دایناسور به معنی "مارمولک کوچک سرسخت" است که فسیلش در چین کشف شده و در سال ۱۹۷۸ توسط دیرینه‌شناس چینی دانگ نام گذاری شده است که طولانی‌ترین نام دایناسوری در جهان است، حال آنکه با طول جثه ای حدود یک متر از کوچکترین دایناسورهاست. رد پای دایناسور زرند
بسیاری از این فسیل‌ها و رد پاها به حال خود رها شده و در معرض نابودی هستند. موزه دیرینه‌شناسی کرمان نیز تعطیل شده و حتی مدیر این مجموعه از سرنوشت فسیل‌ها بی‌خبر است. ایمائوسور
ایمائوسور (به معنی سوسمار ایمائو)، یک دایناسور گیاه‌خوار مربوط به دورهٔ ژوراسیک پیشین می‌باشد که در ۱۹۴ تا ۱۸۸ میلیون سال پیش می‌زیست. سنگوارهٔ این دایناسور در آلمان کشف شده‌است و در سال ۱۹۹۰ به وسیله هارموت هاوبولد نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس ایمائوسور رنستی نام دارد. دلفین صاف
دلفین صاف شمالی در گستره‌ای وسیع از آب‌های معتدل شمال اقیانوس اطلس که از سوی غرب از شبه‌جزیره کامچاتکا و ژاپن آغاز می‌شود و در شرق به بریتیش کلمبیا تا شبه‌جزیره باخا کالیفرنیا می‌رسد، یافت می‌شود. با قطعیت مشخص نیست که آیا آن‌ها الگوی مهاجرتی دارند یا نه. گستره دلفین صاف جنوبی میان عرض‌های جغرافیایی °۴۰ تا °۵۵ جنوبی است. این گونه به ویژه در دریای تاسمان دیده می‌شود. آنتارکتوسور
آنتارکتوسور (نام علمی: "Antarctosaurus") نام یک سرده از زیرراسته سوسمارپاشکلان است. این دایناسور گیاه‌خوار ودر دوران کرتاسه زندگی می‌کرد. آنتارکتور در آمریکای جنوبی می‌زیست. سنگواره این دایناسور در آرژانتین و اروگوئه کشف شد. پاول سرینو
پاول کالیستوس سرینو استاد دیرینه شناسی در دانشگاه شیکاگو و کاوشگر مقیم انجمن جغرافیای ملی آمریکا است که چندین گونهٔ جدید از دایناسورها را در قاره‌های مختلف کشف کرده‌است؛ از جمله در مغولستان، آرژانتین، مراکش و نیجر. یکی از گسترده‌ترین اکتشافات او، نمونهٔ تقریباً کاملی از سارکوسوکوس امپراتور در بیابان تنر نیجر است که به‌عنوان اَبَر کروکودیل شناخته می‌شود. والدین او یک پستچی و یک معلم هنر بودند. فهرست دایناسورها
دایناسورها گروهی متنوع از خزندگان از کلان‌راستهٔ «دایناسورسانان» هستند که برای اولین بار در طول دوره تریاس، حدود ۲۴۳ تا ۲۳۳ میلیون سال قبل ظهور کردند. البته تحقیقات دربارهٔ خاستگاه و زمان دقیق ظهور و تکامل دایناسورها همچنان ادامه دارد. این جانوران پس از وقوع رویداد انقراض تریاس٫‌ژوراسیک در حدود ۲۰۱٫۳ میلیون سال پیش، مهره‌داران غالب بر روی خشکی شدند. تسلط آن‌ها بر خشکی، در سرتاسر دوره‌های ژوراسیک و کرتاسه ادامه داشت. شواهد به‌دست‌آمده از سنگواره‌ها بیانگر آن است که پرندگان امروزی گونه‌ای تغییریافته از دایناسورهای پردار هستند که از تکامل تروپودها (دَدپایان) اولیه در دوران ژوراسیک پسین پدید آمده‌اند. بدین ترتیب، پرندگان تنها بازماندگان از نسبهٔ دایناسورها بودند که پس از رویداد انقراض کرتاسه٫‌پالئوژن که حدود ۶۶ میلیون سال پیش رخ داد، زنده ماندند. بنابراین می‌توان دایناسورها را به دو گروه دایناسورهای پرنده‌سان یا همان پرندگان، و دایناسورهای غیرپرنده‌سان که شامل سایر دایناسورها می‌شوند، تقسیم‌بندی کرد. رد پای دایناسور زرند
در سال‌های اخیر، فسیل‌های بسیاری شامل فسیل حیوانات هم‌عصر با دایناسورها، تخم دایناسورها، تنهٔ درخت از دوران ژوراسیک، فسیل کامل یک ماهی از دوران کامبرین، هزاران فسیل بی‌مهرگان و سخت‌پوستان و گیاهان در این استان کشف شده‌است که اکثر آن‌ها در موزهٔ تاریخ طبیعی کرمان نگهداری می‌شود. همچنین رد پای حیوانات مختلف بر روی رسوبات دوران‌های گذشتهٔ زمین‌شناسی به ویژه دوران مزوزوئیک در مناطق مختلف استان دیده شده‌است. دلفین راسو
دلفین‌های راسو در دو منطقه جهان پراکنده شده‌اند. بیشترین گروه جمعیتی در کرانه‌های آرژانتین و جزایر فالکلند زندگی می‌کند. گروه دوم، که در دهه ۱۹۵۰ کشف شدند، در آب‌های جزایر کرگولن یافت می‌شوند. این جزایر در ۸٬۰۰۰ کیلومتری مکان زندگی گروه نخست قرار دارند. این جانوران آب‌های کم عمق را ترجیح می‌دهند. جمعیت جهانی آن‌ها مشخص نیست، با این حال یک سرشماری در سال ۱۹۸۴ تعداد ۳٬۴۰۰ تا از آن‌ها را در کنار تنگه ماژلان تخمین زد. جک هورنر (دیرینه شناس)
هورنر در شلبی متولد و بزرگ شد. تنها هشت سال داشت که اولین استخوان دایناسورش را پیدا کرد. وی هفت سال در دانشگاه مونتانا به تحصیل در زمین‌شناسی و جانورشناسی پرداخت. سپس طی جنگ ویتنام، دو سال را در صف نیروهای ویژه نیروی دریایی ایالات متحده سپری کرد. هورنر به‌علت خوانش‌پریشی شدیدش نتوانست دوره کارشناسی (لیسانس) را به پایان برساند. با این‌حال پایان‌نامه ارشد دشواری را در Bear Gulch Limestone در مونتانا، که یکی از مشهورترین لاگشتاته‌های می‌سی‌سی‌پی در دنیاست، تکمیل کرد. "(لاگشتاته به منطقه‌ای گفته می‌شود که سنگواره‌ها در آن از درجه حفظ‌شدگی بالایی برخوردارند)" هورنر در سال ۱۹۸۶ از دانشگاه مونتانا دکترای افتخاری علوم دریافت کرد و هم‌چنین موفق به دریافت شد. در اواسط دههٔ ۱۹۷۰، هورنر و دستیار تحقیقاتی‌اش Bob Makela، یک سایت فسیلی را کشف کردند که آشیانهٔ یک کلونی از سردهٔ جدید دایناسورها تحت عنوان "مایاسور" (به معنای مارمولک مادر خوب) بود. اسکوتلوسور
اسکوتلوسورئوس ("Scutellosaurus") گونه‌ای منقرض شده از دایناسورها می‌باشد که حدود ۱۹۶ میلیون سال پیش در دوره آغازین ژوراسیک در آریزونای امروزی می‌زیسته‌است. اسکوتلوسورئوس در کلاد زره‌پوشان طبقه‌بندی می‌شود. اسکلیدوسور و ایمائوسور از نزدیک‌ترین گونه‌ها به اسکوتلوسورئوس است. این‌گونه جزء دایناسورهای چهارپا به‌شمار می‌رود. اسکوتلوسورئوس یکی از کهن‌ترین نمونه‌های دایناسورهای زره‌پوش و اساسی‌ترین ساختار کشف شده تاکنون است. اسکوتلوسورئوس جثه‌ای کوچک و سبک داشت و در خشکی زندگی می‌کرد. این دایناسور گیاه‌خوار بود و تا حدود ۱/۱۷۵ متر رشد می‌کرد. دلفین فریزر
دلفین فریزر بیشتر در آب‌های گرم و ژرف اقیانوسی میان °۳۰ جنوبی و °۲۰ شمالی دیده شده‌است. نواحی شرقی اقیانوس آرام بهترین جا برای دیدن این دلفین‌ها است. گروه‌هایی تنها و به دور افتاده از دیگر دلفین‌ها از این گونه در کرانه‌های فرانسه و اوروگوئه دیده شده‌اند. چنین چیزی اما غیرطبیعی است و احتمال می‌رود به دلیل پدیده ال‌نینو شکل گرفته باشد. تیغه‌پشتان
این خانواده از دایناسور ابتدا در اروپا پدید آمدند و سپس در آسیا ، آفریقا و آمریکای جنوبی پراکنده شدند اسپینوساروید ها دایناسورهای گوشت خوار و بزرگ جثه ای بودند اما نکته قابل توجه همزیستی این حیوانات با دایناسورهای گوشت خوار بزرگ دیگر مانند کارکارودونتوسوریدها و آبلی سوریدها بوده است علت این همزیستی رژیم غذایی متفاوت آنان با سایر دایناسورهای بزرگ گوشتخوار بوده است اسپینوسورها اغلب از ماهی ها و جانوران آبزی تغذیه می کردند با توجه به این موضوع آن ها می توانستند به راحتی و بدون رقابت با سایر دایناسورهای گوشت خوار بزرگ با آنان در یک محیط زندگی کنند. آدراتیکلیت
پوشیده خزنده سانان در دوره ژوراسیک میانه در لوراسیا بسیار فراوان بودند اما بقایای کمی از آنها در گوندوآنا یافت شده‌است. آدراتیکلیت قدیمی‌ترین سرده پوشیده خزندگان است که در کل دنیا وجود داشتند و شاید اثری از نیای این تیره به همراه خود داشته باشد. Susannah C.R. Maidment , Thomas J. Raven و Paul M. Barrett در ۱۶ اوت ۲۰۱۹ در نزدیکی بولاهفا در مراکش فسیل‌های زیر را کشف کردند. (در فسیل‌ها کد کاتالوگ آنها نیز درج شده): مهره پشتی، NHMUK PV R37366 است. نمونه‌های ارجاع شده شامل سه مهره گردنی (NHMUK PV R37367 و NHMUK R37368)، نمونه دوم متشکل از یک سری از دو استخوان مفصل)، یک مهره پشتی (NHMUK PV R37365) و یک لگن سمت چپ (NHMUK PV R37007). سهمگین‌سران
سهمگین‌سران یا داینوسفالیان (نام علمی: "Dinocephalia") گروهی از ددکمانان اولیه بودند که بین ۲۷۲ تا ۲۶۰ میلیون سال پیش زندگی می‌کردند. این جانوران برای مدت کوتاهی در دوره پرمین صاحب تنوع بزرگی بودند و شامل انواع گیاه‌خوار، همه‌چیزخوار و گوشت‌خوار بودند. سنگواره‌های داینوسفالیان تا کنون در روسیه، چین، برزیل، آفریقای جنوبی، زیمباوه و تانزانیا کشف شده‌است. کنگونافون
کنگونافون نام یک سرده منقرض شده از پرنده گردنان است. فسیل این دایناسور که در ماداگاسکار کشف شده است، مربوط به تریاس میانی تا تریاس پسین میباشد . این سرده از یک اسکلت بسیار جزئی شناخته شده است. این دایناسور بسیار کوچک اولین سرده خانواده لاجرپتید ها است که دندان داشته است. انتظار میرود این دایناسورسان یک حشره خوار ماهر بوده که میتوانست با پرش های بلند با دوپای عقبی خود حشرات را شکار کند. گونه خاص این جانور Kongonaphon kely نام دارد. گویوسفال
گویوسفال (به معنی سرزیبا یا آراسته شده)، یک دایناسور گیاه‌خوار مربوط به دورهٔ کرتاسه پسین می‌باشد که در ۸۵ تا ۸۰ میلیون سال پیش می‌زیست. سنگوارهٔ این دایناسور در مغولستان کشف شده‌است و در سال ۱۹۸۲ به وسیله ماریانسکا و اوسمولسکا نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس گویوسفال لاتیمور نام دارد. رد پای دایناسور زرند
در ادامهٔ عملیات پی‌جویی دایناسورها در اواخر تابستان ۱۳۸۱، تیم مشترک ایران و برزیل در «دره نیزار»، واقع در روستای «ده علیرضا» در شمال زرند کرمان، موفق به شناسایی آثار اسکلتی دایناسورها شامل یک دندان دایناسور گوشت‌خوار تروپود و قطعاتی از استخوان‌های نامعین در روستاهای اطراف زرند شدند. سراتوسور
سراتوسور به معنی سوسمار شاخ‌دار یک سرده از دایناسورهای ددپا متعلق به دوره ژوراسیک پسین است که بین ۱۵۳ تا ۱۴۸ میلیون سال پیش می‌زیست. گونه شاخص این سرده سراتوسور نسیکورنس نام دارد که بر اساس یک اسکلت تقریباً کامل توسط اتنیل چارلز مارش دیرینه‌شناس آمریکایی در سال ۱۸۸۴ نام‌گذاری و توصیف شد. در سال ۲۰۰۰ دو گونه دیگر نیز از سراتوسور شناسایی شد که هنوز درباره اعتبار آن‌ها اختلاف نظر وجود دارد. سنگوارههای موجود از سراتوسور تا کنون به طور قطعی در آمریکای شمالی کشف شده اما بقایای منصوب به آن در اروگوئه، تانزانیا، سوئیس و پرتغال نیز شناسایی شده‌است. دایناسور
اگرچه امروزه در میان مردم دایناسورهای گوشت‌خوار مشهورترند اما بیشتر دایناسورها گیاه‌خوار بودند در هر زنجیره غذایی باید موجودات زنده بیشتری در سطح‌های پایین‌تر زنجیره غذایی وجود داشته باشد و گرنه انتقال انرژی غذا کافی نخواهد بود. شمار زیادی از گیاهان (تولیدکنندگان یا آن‌ها که خودبخود تغذیه می‌کنند) غذای تعداد کمتری از گیاه‌خواران (مصرف‌کنندگان اولیه نامیده می‌شوند) را تأمین می‌کنند. این گیاه‌خواران به وسیله تعداد کمتری از گوشت‌خواران (مصرف‌کنندگان ثانویه نامیده می‌شوند) خورده می‌شوند. برای مثال صدها جریب گیاه لازم بوده تا گروه کوچکی از تریسراتوپس‌ها تغذیه شوند. این گروه تریسراتوپس‌ها می‌توانستند غذای تنها یک تیرانوسور را تأمین کنند تا به زندگی خود ادامه دهد. با نگاهی به فسیل‌هایی که تا کنون از انواع دایناسورها کشف شده نشان می‌دهد که ۶۵ درصد دایناسورها گیاه‌خوار بودند و تنها ۳۵ درصد آن‌ها گوشت‌خوار بودند. چون که فسیل‌های زیادی از بعضی از دایناسورهای گیاه‌خوار پیدا شده. برای مثال بیش از صد فسیل پروتوسراتوپس پیدا شده، در حالی که در مقابل تنها چند فسیل تیرانوسور پیدا شده‌است. موزه تاریخ طبیعی فیلد
از جمله نامدارترین مجموعه‌های این موزه می‌توان به مجموعه بزرگی از سنگواره‌های دایناسورها در نمایشگاه "Evolving Planet" (سیاره تکامل‌پیداکننده)، مجموعه بسیار غنی از آثار مردم‌شناسانه شامل آثار مصر باستان، مردمان ساکن شمال‌غرب اقیانوس آرام، جزایر اقیانوس آرام، و تبت، همچنین کلکسیونی از انواع گوناگون جانوران تاکسیدرمی شده اشاره کرد. نمایشگاه "آمریکای باستان" این موزه مجموعه بزرگی از دست‌سازه‌های سرخپوستان ایالات متحده آمریکا را در خود دارد و بزرگترین و سالم‌مانده‌ترین سنگواره پیدا شده از تیرانوسورها به نام سو در این موزه قرار دارد. الویسور
الویسور (به معنی سوسمار الویس)، یک دایناسور گوشت‌خوار مربوط به دورهٔ ژوراسیک پیشین می‌باشد که در ۱۸۸ میلیون سال پیش می‌زیست. سنگوارهٔ این دایناسور در قطب جنوب کشف شده‌است و در سال ۱۹۹۴ به وسیله دکتر ویلیام هامر و هیکرسون نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس الویسور الیوتی نام دارد. به خاطر شباهت زایده ی موجود بر روی جمجمه ی این جانور به مدل موی خواننده ی معروف سالهای دهه ی ۱۹۵۰، الویس پریسلی، به این نام مشهور شده است. انسان راست‌قامت
بسیاری از فسیلهای انسان راست قامت، متعلق به بازهٔ زمانی ۱٫۸ میلیون سال قبل تا ۱ میلیون سال قبل، در محدودهٔ جغرافیایی پراکنده‌ای از آفریقا در دریاچه تورکانا و تنگ الدوای، تا قفقاز در دمانیسی در گرجستان، در سانگیران در اندونزی، جاوهٔ مرکزی و جاوهٔ شرقی، ویتنام، چین در زوکودیان و شانکسی (نمونهٔ انسان لانتیانی) یافت شده‌است. سیلسور
سوسک بال‌پوش و سایر بقایای بندپایان در مدفوع فسیل‌شده (کوپرولیت) که در مجاورت سنگواره‌های "سیلسور" بازیابی شده‌اند، یافت شده‌اند. اندازه و شکل کوپرولیت‌ها همراه با معماری منقاری عجیب جمجمه "سیلسور" ممکن است نشان دهد که این حیوان کوپرولیت دفع می‌کرده و به‌طور کامل یا تا حدی حشره‌خوار بوده است. ممکن است با نوک زدن از حشرات و سایر بندپایان کوچک تغذیه می‌کرده و از نوک منقار مانند پوزه برای هدف قرار دادن دقیق طعمه به روشی مشابه پرندگان امروزی استفاده می‌کرده است. اگر چنین بوده باشد، این اولین رخداد شناخته شده این شیوه تغذیه بسیار مشتق شده را نشان می‌دهد و پیامدهایی برای درک سازگاری‌های تکاملی دارد که در نهایت منجر به پیدایش دایناسورها می‌شود. رد پای دایناسور زرند
طی سال‌های گذشته به علت عدم حفاظت، دو انگشت رد پای دایناسور روستای ده علیرضا توسط برخی افراد تخریب شده‌است و احتمال آن وجود دارد که به زودی به‌طور کامل از بین برود. همچنین برخی از فسیل‌ها نیز به صورت غیرعلمی به استان‌های دیگر نظیر خراسان منتقل شده‌اند. دامالاسور
دامالاسور (به معنی سوسمار دامالا)، یک دایناسور گیاه‌خوار مربوط به دورهٔ ژوراسیک پیشین می‌باشد. سنگوارهٔ این دایناسور در چین کشف شده‌است و در سال ۱۹۸۳ به وسیله ژانوزیچین نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس دامالاسور ماگنوس نام دارد. چیاوالونگ
چیاوالونگ گونه‌ای از خانواده دایناسورهای ساروپاد براکیوسارید هستند که فسیلهایی از آن‌ها در سال ۲۰۰۷ در ایالت گانسو چین کشف شده‌است. فسیل‌های به جا مانده از این دایناسورها به اواخر دورهٔ زمین‌شناسی ژوراسیک و اوایل دوره کرتاسه مربوط است. دیلوفوسور
دیلوفوسور (نام علمی: "Dilophosaurus") نام یک سرده از دایناسورهای تروپود بود که حدود ۱۹۳ میلیون سال پیش در آمریکای شمالی می زیسته است. دیلوفوسور از نخستین دایناسورهای گوشتخوار بزرگ جثه بوده است اگرچه این جانور با ۷ متر طول و حدود ۴۰۰ کیلوگرم وزن به طور کلی یک تروپود متوسط محسوب می شود اما در زمان خودش جزو بزرگترین دایناسورهای گوشتخوار محسوب می شده است همچون سایر دایناسورهای گوشتخوار اولیه نظیر زوپایسور دیلوفوسور نیز دارای اندامی باریک بوده و دو کاکل استخوانی در بالای سر خود داشته است که نرها از این کاکل ها برای جلب جفت استفاده می کرده اند همچون برخی از خویشاوندان امروزی این دایناسور چون خروس و بوقلمون دیلوفوسور دارای آرواره هایی باریک و دندان هایی بلند بوده است و در گذشته تصور می شده که این جانور لاشخور بوده است اما تحقیقات بعدی اثبات کرد که این دایناسور نه تنها لاشخور نبوده بلکه از نیرومندترین گوشتخواران زمان خودش بوده است. سیلسور
بقایای "فسیل‌شده" سیلسور در سنگ‌های گّلی کویپر در کراشیوو در نزدیکی اوپوله، سیلزی لهستان، پیدا شده‌است که منشأ نام آن نیز می‌باشد. گونه نماد آن یعنی "Silesaurus opolensis" توسط یرزی دزیک در سال ۲۰۰۳ توصیف شد. حدود ۲۰ اسکلت از سیلِسور شناخته شده است که آن را به یکی از بهترین گونه‌های دایناسورهای اولیه تبدیل می‌کند. اسپینوسور
بقایای اسپینوسور اولین بار در دره بحریه در مصر در سال ۱۹۱۲ میلادی یافت شده‌است؛ و به‌وسیله دیرینه‌شناس آلمانی ارنست استرومر در سال ۱۹۱۵ اسپینوسور نامگذاری شده‌است. برخی از سنگواره‌های آن در حین انتقال به موزه داچز مونیخ آلمان تخریب شدند. باقیماندهٔ استخوان‌ها نیز در سال ۱۹۴۴ در بمباران متفقین به‌طور کلی نابود شدند. افروویناتور
افروویناتور (به معنی شکارچی آفریقایی)، یک سرده از دایناسورهای ددپا گوشت‌خوار مربوط به دوره ژوراسیک میانی می‌باشد. این جانور حدود ۸ تا ۹ متر طول داشته‌است. سنگوارهٔ افروویناتور در نیجر کشف شده و در سال ۱۹۹۴ به وسیله پاول سرینو نام‌گذاری شد. گونه خاص سرده افروویناتور با نام افروویناتور اباکنسیس شناخته می‌شود. آدراتیکلیت
آدراتیکلیت نام یک سرده از تیره پوشیده خزندگان است. فسیل کشف شده وی حاکی از زندگی آدراتیکلیت در دوره ژوراسیک میانه می‌باشد. بقایای این دایناسور در نزدیکی شهر بولاهفا در مراکش یافت شد. گونه خاص این سرده Adratiklit boulahfa نام دارد. آسیامریکا
آسیامریکا جزیرهٔ بزرگی بود که از تودهٔ خشکی لوراسیا به‌وجود آمده و توسط دریاهای کم‌عمق قاره‌ای از اوراسیا در غرب و از بخش شرقی آمریکای شمالی در شرق جدا می‌شد. سرزمین‌های امروزی چین، مغولستان و بخش‌های غربی ایالات متحده آمریکا و کانادا در این قاره قرار داشتند. همچنین فسیل‌های به‌دست آمده در این منطقه نشان می‌دهد که آسیامریکا، زیستگاه انواع گوناگونی از دایناسورها و پستانداران آرکئیک بوده است. پارک استانی دایناسور
پارک استانی دایناسور یک مرکز میراث جهانی یونسکو است که در استان آلبرتای کانادا واقع شده است. این پارک شامل یکی از مهم‌ترین و غنی‌ترین ذخایر فسیل‌های دایناسورهاست که تاکنون کشف شده است. تاکنون فسیل حدود ۳۵ گونه دایناسور در این پارک یافت شده است که قدمت آن‌ها به حدود ۷۵ میلیون سال پیش می‌رسد. اسپینوسور
اِسپینوسور یا تیغ‌سور یک سرده از دایناسورهای تروپود گوشت‌خوار متعلق به خانواده تیغه‌پشتان است که در میانه دوره کرتاسه و بین ۱۱۲ تا ۹۳٫۵ میلیون سال پیش در شمال آفریقا زندگی می‌کرده. اسپینوسور در ردیف بزرگ‌ترین دایناسورهای گوشت‌خوار تاریخ است. این دایناسور حتی از جیگانوتوسور و تیرانوسور نیز بزرگ‌تر بوده و طول آن به حدود ۱۶ متر و وزن آن نیز ۹ تن بوده‌است. اسپینوسور ماهی‌خوار بوده و این موضوع را می‌توان از پوزه بلند و تمساح‌مانند و نیز دندان‌های مخروطی آن دریافت. این دایناسور در زیستگاه خود با دایناسور گوشت‌خوار بزرگ دیگری به نام کارکارودونتوسور هم‌زیستی داشته‌است. البته این موضوع کمی عجیب است زیرا در یک جامعه زیستی معمولاً تنها یک شکارچی رأس هرم غذایی وجود دارد و این دو دایناسور گوشت‌خوار بزرگ در یک زمان و در یک مکان می‌زیسته‌اند. این‌طور توجیه می‌شود که شکارهای اسپینوسور با شکارهای کارکارودونتوسور کاملاً متفاوت بوده و اسپینوسور بیشتر از ماهی‌ها و پتروسورها تغذیه می‌کرده در حالیکه شکار کارکارودونتوسور معمولاً خزنده‌پایان بزرگ بوده‌است. با کشف استخوان‌هایی که اخیراً در مراکش به دست آمده بسیاری از سوالات و نقاط گمشده آن پیدا شد. این استخوان‌ها را یک حفار مراکشی به کلکسیونی می‌فروشد و بعد به دست پژوهشگران ایتالیایی می‌رسد. این اسکلت‌ها که تا کنون بی‌نظیر بوده‌اند چهل درصد از پیکر جاندار را شامل می‌شده که امری بسیار نادر است و باعث شده تا شکل دقیق‌تری از دایناسور به دست دهد. باستان‌شناسان در واشینگتن با این اسکلت به دست آمده و نقاشی‌هایی که اشترومر از کشفیات خود به جا گذاشته بود و تطبیق برخی استخوان‌ها با خویشاوندان نزدیک اسپیناسور به این نتیجه رسیدند که اسپیناسور بزرگترین جاندار روی زمین و بزرگترین شکارچی تاریخ و قاتل گمشده شمال آفریقاست که در سه دوره زمین‌شناسی فرمانروایی می‌کرده‌است. او هم در آب و هم در خشکی زندگی می‌کرده. او با دایناسورهایی به نام روگوپس کارکاروندونتاسوروس و ورانوسوروس زندگی می‌کرده‌است. سگیسور
سِگیسور (به انگلیسی:segisaurus) دایناسوری بود که در آغاز دورهٔ ژوراسیک می‌زیست. تنها سنگوارهٔ شناخته شده از این دایناسور در سال ۱۹۹۳ در درهٔ سگی در آریزونا پیدا شده است و نام او به همین دلیل اشاره به مکان یافت شدنش دارد. این سنگواره ناقص بود. هر چند که از این دایناسور جمجه‌ای یافت نشده با این حال حدس زده می‌شود که گوشتخوار بوده است. تاریخ سوریه
قدیمی‌ترین یافته‌های تاریخ سوریه مربوطه دوران پارینه سنگی و پیشاتاریخ (۸۰۰٬۰۰۰ قبل از میلاد) است. در ۲۳ آگوست سال ۱۹۹۳ یک تیم باستان‌شناسی متشکل از متخصصان اهل ژاپن و سوریه فسیل انسانی را مربوط به دوران پارینه سنگی در غار ددریه در ۴۰۰ کیلومتری شمال دمشق پیدا کردند. استخوان‌های پیدا شده در این غار متعلق به یک بچه نئاندرتال بوده‌است که تخمین زده می‌شود حدود دو ساله بوده و در دوران پارینه سنگی میانی (۲۰۰٬۰۰۰ تا ۴۰٬۰۰۰ سال پیش) زندگی می‌کرده‌است. تاکنون استخوان‌های بسیاری ازنئاندرتال‌ها کشف شده‌است ولی این عملاً برای اولین بار بود که اسکلت تقریباً کامل یک کودک در حالت دفن شده پیدا شد. گودال قیر
از سال 1906 بیش از یک میلیون فسیل در چاله‌های تار لا برا کشف شده است. این فسیل‌ها شامل 231 گونه مهره‌دار، 234 گونه بی مهره و 159 گونه گیاهی است. متداول ترین پستاندار بزرگی که در چاله های لابرا تار یافت شده است، گرگ وحشت است، یکی از معروف ترین گوشتخواران ماقبل تاریخ که در دوران پلیستوسن زندگی می‌کرده است. فسیل های گربه های شمشیر دندان و کایوت ها نیز در این چاله ها فراوان بوده است. فسیل های دیگری هم به طور مداوم از طریق پروژه های حفاری مستمر این چاله‌ها کشف می‌شوند. دلفین فریزر
تنها در سال ۱۹۷۱ بود که بدن کامل یک دلفین فریزر کشف شد. در آن زمان لاشه‌های این جانوران به وسیله آب دریا به کرانه‌های جزیره کوکوس در آرام خاوری، استرالیای جنوبی و آفریقای جنوبی آورده شده بودند. فسیل شاخص
علائم ردیابی حفاری شده در کف دریا که دارای یک ساختار دولوبی و یک شیار مرکزی می‌باشند، لوب آن‌ها اغلب ساخته شده توسط پاهای ارگانیسم حفاری تحت پوشش و معمولاً از بندپایان و خرچنگ‌ها هستند. بیشتر در رسوبات دریایی تشکیل شده و متعلق به دوران پالئوزوئیک هستند در سنگ‌های دوره کامبرین و اردویسین نیز شابع بوده؛ و بیش از %۳۰ آن‌ها شناسایی شده‌است. باسوتودون
باسوتودون (به معنی دندان باسوتو) جنس مشکوکی از خزندگان هستند که ممکن است دایناسور باشد و شاید هم نباشد. که در دوره تریاس می‌زیستند دندانهای فسیل شده این جانور که مربوط به دوره تریاس هستند در آفریقای جنوبی یافت شدند. باسوتودون به وسیله دیرینه‌شناسی به نام وون هیون در سال ۱۹۳۲ نام گذاری شد. گونه خاص این جنس "باسوتودون فروکس" نام دارد. بحریه‌سور
بحریه‌سور (به معنی سوسمار بحریه)، یک دایناسور ددپا و گوشت‌خوار مربوط به دوره کرتاسه پسین می‌باشد. این جانور ۹۵ تا ۱۰۹ میلیون سال پیش می‌زیسته که حدود ۶ تا ۱۲ متر طول و ۴ تن وزن داشت است. سنگوارهٔ بحریه‌سور در بحریه در مصر کشف شده‌است و در سال ۱۹۴۸ به وسیله استروم نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس بحریه‌سور اینگنس نام دارد. یوزپلنگ
از لحاظ تاریخی، یوزها در اکثر مناطق آفریقا و بخش‌های گسترده‌ای از آسیا زندگی می‌کردند. در آفریقا، این جانوران از دماغه آگولاس تا دریای مدیترانه یافت می‌شدند. در آسیا نیز، فلسطین، سوریه، بخش‌های شمالی شبه‌جزیره عربستان، عراق، ایران، جنوب ترکمنستان، افغانستان و بلوچستان از جمله زیستگاه‌های یوز به‌شمار می‌رفتند. در گذشته در آسیای جنوب‌شرقی، یوزها را می‌شد در سند، پنجاب، غرب بنگال، مرکز هند، فلات دکن و به گمانی میسور یافت. البته یوزها هیچ‌گاه در شمال گنگ و شرق بنگال دیده نشدند. گیگانتوراپتور
گیگانتوراپتور (به معنی دزد غول‌پیکر) گونه‌ای از خانواده دایناسور هستند که سنگواره‌هایی از آن‌ها در سال ۲۰۰۷ در در حوضه ارلیان در مغولستان داخلی چین کشف شده‌است. سنگواره‌های به جا مانده از این دایناسورها مربوط به ۷۰ میلیون سال قبل دورهٔ زمین‌شناسی کرتاسه می‌باشد. گیگانتوراپتور منقار داشته و وزن این دایناسور پرنده به ۱۴۰۰ کیلوگرم می‌رسیده‌است. قد آن نیز ۸ متر بوده‌است. دایناسور
مطالعه این جانوران به زودی مورد توجه همایش‌های علمی اروپایی و آمریکایی شد، و در سال ۱۸۴۲، دیرین‌شناس انگلیسی، ریچارد اوون واژه "دایناسور" را اختراع کرد. او مشاهده کرد که در میان بقایای دایناسورهایی که تا آن زمان کشف شده بودند تشابهاتی وجود دارد، به همین دلیل تصمیم گرفت رده‌بندی جدیدی تهیه کند. او با کمک همسر ملکه ویکتوریا موزه تاریخ طبیعی لندن را به وجود آورد تا کلکسیون ملی فسیل‌ها و بقایای دایناسورها را به نمایش بگذارد. فسیل
سَنگواره یا فُسیل (از زبان لاتین کلاسیک: Fossilis، یا زبان فرانسوی: Fossile، به معنای «به دست‌آمده از حفاری») به بازمانده‌های جانوران و گیاهان یا بازمانده‌ها و آثار دیگر مثلاً ردپا گفته می‌شود. مثال‌هایی از بقایای جانداران عبارت اند از استخوان، صدف، اسکلت خارجی، مو، روغن، زغال‌سنگ، دی‌ان‌ای یا حتی تصویر و ردی از جانداران یا باکتری‌ها که روی سنگ‌ها نقش بسته‌اند. کیانژوساروس
کاشف دایناسور لو ژوچانگ از انستیتوی زمین شناسی ، آکادمی علوم زمین شناسی چین اظهار داشت که "کشف جدید بسیار مهم است. همراه با "آلیوراموس" که در مغولستان کشف شد، نشان می دهد که تیرانوسوریدهای ددپا به طور گسترده در آسیا پخش شده بودند. اگرچه ما فقط شروع به یادگیری و کشف در مورد آنها می کنیم ، تیرانوسارید ها مدت ظاهراً یکی از گروه های اصلی دایناسورهای درنده در آسیا بودند. " وجود تیرانوسور به دلیل سایر یافته های فسیل غیرمستقیم مشکوک بود، اما همکار کاشف زوچانگ استفان ال. براست از دانشگاه ادینبورگ گفته: که این یافته به ما می گوید. کاملاً به طور واضح و روشن تیرانوسارید ها یک نژاد متفاوت بودند ، درست در اواخر دوره دایناسورها زندگی می کردند. " بررسی سنگهای حاوی فسیل نشان می دهد که احتمالاً ازتخته سنگ های قرمز ماستریختی هستند، که حدود 72-66 میلیون سال پیش می رسد (مرحله ماستریختین ). فیزیولوژی دایناسورها
در سالهای اولیه دیرینه‌شناسی دایناسورها، به‌طور گسترده‌ای مورد توجه قرار گرفت که آنها مارمولک‌های لاغر، دست و پاگیر و پر از باد هستند. با این حال، با کشف اسکلت‌های بسیار کامل تر در غرب ایالات متحده، از دهه ۱۸۷۰، دانشمندان می‌توانند تفسیرهای آگاهانه تری از زیست‌شناسی و فیزیولوژی دایناسورها انجام دهند. ادوارد درینکر کوپ، حریف ایتنیل چارلز مارش در جنگهای استخوانی، حداقل برخی از دایناسورها را فعال و چابک مطرح کرد، همان‌طور که در نقاشی دو جنگ "Laelaps" تولید شده تحت سرپرستی وی توسط چارلز نایت تولید شده‌است. دلفین
باور بر این است که تیرهٔ پاک‌نهنگان در ۴۲–۵۲ میلیون سال پیش منشأ بسیاری از آب‌بازسانان، از جمله دلفین‌های اقیانوسی، بوده‌است. فرگشت این تیره بعدها منجر به پیدایش «نهنگ‌های نوین» و در نهایت جدا شدن نهنگ‌های دندان‌دار از نهنگ‌های بی‌دندان در ۳۵ میلیون سال پیش شد. در این هنگام بدن نهنگ‌ها دوکی‌شکل و سرشان دارای پوزه درازی شده بود و فرم کلی بدن تطابق بسیاری برای زندگی در آب پیدا کرده بود. بوتو در حوضه آمازون در آمریکای جنوبی نشأت گرفت و از راه کرانه‌های اقیانوس آرام به دیگر رودخانه‌ها راه پیدا کرد. قدیمی‌ترین سنگواره‌های پیدا شده از دلفین‌ها مربوط به ۱۱ میلیون سال پیش در میوسن پسین است. فسیل شاخص
این نام به پنج دسته یا ردیف فسیل موجود در سنگ و محل استراحت ستاره‌ها دریایی در کف دریا اشاره می‌شود Asteriacites در سنگ‌های اروپایی و آمریکایی و از دوره اردویسین به بعد و در سنگ‌های دوره ژوراسیک المان متعدد پیدا می‌شوند. آن‌ها به خصوص در رسوباتی هستند که در محیط‌های کم اکسیژنه نهشته شده‌اند. دایناسور
اولین اثبات زندگی گله‌ای دایناسورها در سال ۱۸۷۸ در بلژیک رخ داد. به نظر می‌رسید ۳۱ ایگوانودون در یک فروریزی زمین فرورفته و غرق شده باشند. سپس مرگ‌هایی توده‌ای در چند جایگاه دیگر نیز کشف شد. بر اساس این کشفیات و نیز فسیل‌هایی یافته شده، دانش‌مندان به این نتیجه رسیدند که زندگی گروهی در بسیاری از گونه‌های دایناسور رایج بوده‌است. سگ آبی
فسیل‌های به جای مانده از سگ‌های آبی در میان کودهای گیاهی و دیگر مواد ته‌نشینی سطحی در بریتانیا و منطقه‌های قاره‌ای اروپا پیدا شده‌اند. منطقه‌های بریتانیا و سیبری در دورهٔ پلیستوسن تشکیل شده‌اند، این فسیل‌ها ی به جای مانده، خود نشان دهندهٔ سرده سگ‌های آبی غول پیکر هستند. آشیلوسور
آشیلوسوروس نام یک سرده از تیره الوارز خزندگان است. بقایای این دایناسور در منطقه ریو نگرو آرژانتین کشف و در سال ۲۰۰۷ نامگذاری شد. مانند سایر آلوارزخزندگان به نظر می‌رسد این دایناسور دوپا و پرنده مانند بوده و بازوان کوچکی را دارا بوده‌است. آشیلوسور دایناسوری نسبتاً بزرگ و پایه آلوارزخزندگان محسوب می‌شده ولی هنوز ارتباطش با دیگر آلوارزخزندگان اثبات نشده‌است. هالسکارپتور
این دایناسور گردنی بلند شبیه اردک سرسبز، پنجه‌هایی بسیار بلند، دمی مانند خزندگان و نوکی مملو از دندان داشته‌است و ۷۵ میلیون سال قبل در دوره کرتاسه زندگی می‌کرده‌است. فسیل این دایناسور در مغولستان یافت شده است . فیل سوری
فیل سوری یا فیل غرب آسیا نام یک زیرگونه پیشنهادی از فیل آسیایی است که روزگاری در غرب آسیا می‌زیست و غربی‌ترین جمعیت این گونه محسوب می‌شد. انقراض این فیل در عصر باستان روی داد و سنگواره‌های موجود از آن در ایران، عراق، ترکیه و سوریه با قدمتی حداقل میان ۱۸۰۰ تا ۷۰۰ سال پیش از میلاد یافت شده‌است. و با توجه به این که هیچ سابقه سنگواره‌ای از این جانور مربوط به اواخر پلیستوسن و اوایل تا میانه هولوسن وجود ندارد پیشنهاد شده که به صورت یک گونه معرفی‌شده توسط انسان وارد غرب آسیا شده‌است. صحت این موضوع اما مورد ابهام و اختلاف نظر قرار دارد. فوتاباسور
فوتاباسور (به معنی سوسمار فوتابا)، یک دایناسور گوشت‌خوار مربوط به دورهٔ کرتاسه پسین می‌باشد که در ۹۹٫۶ تا ۶۵٫۵ میلیون سال پیش می‌زیست. سنگوارهٔ این دایناسور در ژاپن کشف شده‌است و در سال ۲۰۰۶ به وسیله ساتو، هاسگاوا نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس فوتاباسور سوزوکی نام دارد. مگالوسور
مگالوسور اولین دایناسوری کشف شده‌است، قسمتی از استخوانش در معدن سنگ آهک در شهرک آکسفوردشایر در انگلستان در سال ۱۶۷۶ کشف شده‌است. ویلیام باکلند در سال ۱۸۱۹ فسیل دایناسور، مگالوسور را کشف و در سال ۱۸۲۴ نام‌گذاری کرد. دایناسور
بیشتر دایناسورها بر روی پوست خود پرهایی مانند کرک و پرز جوجه داشتند. در پی کشف یک فسیل ۱۵۰ میلیون ساله «کولیندادروموس زابایکالیکوس» در سیبری مشخص شد که داشتن پرروی بدن، میان دایناسورها بسیار معمول بوده‌است. در ابتدا پرها برای محافظت از بدن دایناسورها در برابر تغییر دما و نیز ارتباط آن‌ها با یکدیگر به کار می‌رفتند و بعدها برای پرواز سازگاری پیدا کردند. هوپلیتوسور
هوپلیتوسور (به معنی سوسمار هوپلیت)، یک دایناسور گیاه‌خوار مربوط به دورهٔ کرتاسه پیشین می‌باشد که در ۱۳۵ تا ۱۱۹ میلیون سال پیش می‌زیست. سنگوارهٔ این دایناسور در داکوتای جنوبی، ایالات متحده کشف شده‌است و در سال ۱۹۰۲ به وسیله فرددریک لوکاس نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس هوپلیتوسور مارشی نام دارد. کنیا
سنگواره‌های یافته شده در آفریقا نشان می‌دهد که پستانداران از ۲۰ میلیون سال پیش در آن زندگی می‌کرده‌اند. یافته‌های اخیر در کنار دریاچه تورکانای کنیا نشان می‌دهد که انسان‌های نخستین حدود ۵/۲ میلیون سال پیش در آن زندگی می‌کرده‌اند. در سال ۱۹۸۴، ریچارد لیکی و کامویا کیمئو اسکلت یک پسر بچه تورکانایی را در دریاچه تورکانا کشف کردند که مربوط به ۶٫۱ میلیون سال پیش است. صدها سنگواره دایناسورهای ددپا و تمساح‌های غول پیکر در اطراف کنیا در سال ۲۰۰۴ کشف شده‌است. فسیل‌های مربوط به دوران میانه‌زیستی (بیش از ۲۰۰ میلیون سال پیش) توسط گروه جستجوی دانشگاه یوتا و موزه ملی کینا در ژوئیه و اوت ۲۰۰۴ در لوکیتانگ جورج در نزدیکی دریاچه تورکانا پیدا شده‌است. بیدادگرخزندگان
بیدادگرخزندگان یا تیرانوسارید (نام علمی: "Tyrannosauridae") یک خانواده از دایناسورهای گوشت‌خوار بزرگ است که در دور کرتاسه پسین در آمریکای شمالی و آسیا زندگی می‌کردند. سنگواره‌های این جانوران تا کنون در ایالات متحده آمریکا، کانادا، چین و مغولستان کشف شده‌است. بیدادگرخزندگان از آخرین دایناسورهای گوشت‌خوار غول‌پیکر محسوب می‌شدند ولی خودشان از بیدادگرخزنده‌ریختان اولیه که دایناسورهای گوشت‌خوار اغلب کوچک تا متوسطی بودند فرگشت یافتند. این خانواده از دایناسورها به دو زیرخانواده آلبرتوسوریان و تیرانوسوریان تقسیم می‌شوند. از زیرخانواده آلبرتوسوریان تا کنون تنها ۲ سرده یعنی آلبرتوسور و گورگوسور کشف‌شده ولی از زیرخانواده تیرانوسوریان تا کنون ۱۳ سرده از جمله تیرانوسور، تاربوسور و داسپلتوسور کشف‌شده است. داتوسور
داتوسور (به معنی سوسمار سالار)، یک دایناسور گیاه‌خوار مربوط به دورهٔ ژوراسیک میانی می‌باشد که در ۱۷۶ تا ۱۶۱ میلیون سال پیش می‌زیست. سنگوارهٔ این دایناسور در چین کشف شده‌است و در سال ۱۹۸۴ به وسیله دونگ و تانگ نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس داتوسور باشانتسیس نام دارد. ویلیام باکلند
باکلند اولین فسیل دایناسور را به‌طور کامل توصیف کرد و آن را "مگالوسور" نام نهاد. او با این کار اثبات نمود که غار کیرکدیل، لانه پیشاتاریخی برای کفتار بوده و به دلیل این کار علمی مدال کاپلی را دریافت نمود. این کار او را بدین دلیل که نشان داد چگونه تحلیل علمی قادر به بازسازی رویدادهای دوردست اند مورد تشویق قرار گرفت. او از پیشروان استفاده از مدفوع فسیل شده در بازسازی اکوسیستم بود و اصطلاح «coprolites» را ابداع نمود. ادیاکاران
فسیل‌های ادیاکاران در نقاط دیگر دنیا نیز پیدا شده‌اند، مثل روسیه، اسکاندیناوی، انگلستان، ایرلند، جزیره نیوفاوندلند، ایالات متحده و مکزیک. آبیدوسور
آبیدوسور ، یک دایناسور گیاه‌خوار مربوط به دورهٔ کرتاسه پیشین می‌باشد که در ۱۰۴٫۵ میلیون سال پیش می‌زیست. سنگوارهٔ این دایناسور در یوتا، ایالات متحده آمریکا کشف شده‌است و در سال ۲۰۰۹ به وسیله دانیل چور نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس آبیدوسور مکینتشی نام دارد. هیپسبیما
هیپسبیما (به معنی سکوبالا)، یک دایناسور گیاه‌خوار مربوط به دورهٔ کرتاسه پسین می‌باشد که در ۸۳ تا ۷۳ میلیون سال پیش می‌زیست. سنگوارهٔ این دایناسور در کارولینای، ایالات متحده کشف شده‌است و در سال ۱۸۶۹ به وسیله ادوارد درینکر کوپه نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس هیپسما کراسیکاودا نام دارد. زانابزار جونیور
زانابزار (نام علمی: Zanabazar)، سرده‌ای از دایناسورهای والانه‌دندان بزرگ است که در دوره کرتاسه پسین و در مغولستان می‌زیسته است. این خزنده یکی از بزرگترین جانوران در دسته والانه‌دندانیان محسوب می شود. تنها گونه یافت شده از آن تاکنون زانابزار جونیور نام دارد. دم‌بال
دُم‌بال ، یک دایناسور ددپای گوشت‌خوار مربوط به دوره کرتاسه پیشین می‌باشد. این دایناسور در ۱‍۳۰ تا ۱۲۰ میلیون سال پیش می‌زیسته که حدود ‍۱ متر طول داشت‌است. سنگوارهٔ دم‌بال در رسوبات یک دریاچه قدیمی در استان لیااونینگ چین کشف شده‌است و در سال ۱۹۹۸ به وسیله جیانگ جی نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس کائودیپتریکس زوئی نام دارد. به احتمال زیاد کاودیپتریکس ازاجداد پرندگان بوده‌است. فسیل شاخص
در اوایل paleobotanisis ناشناخته ماندند یک عرض متنوعی از ساختارها که گیاهی در سنگهای رسوبی. گرچه حتی در طول اولین دهه از مطالعه ichnology برخی از فسیل‌ها و ردپاهای حیوانات و لانه‌ها به رسمیت شناخته شده‌اند. مطالعات انجام شده در سال ۱۸۸۰ توسط آقای نازروس و جوزف جیمز که به مقایسه فوسیدهای مدرن پرداخته بود به صورت آشکارا روشن که بسیاری از نمونه‌های فوسیدها حاصل از فسیل‌های مسیرهای پیاده‌روی حیوانات و لانه‌ها بودند. فوسیدهایی که فسیلی کامل و بدون نقص و سالم باشند بسیار نادر است. گاو شاخ چهره
آگوجاسراتوپس (به معنی «گاو چهره»(گرفته شده از کلمه Aguja)) سرده ای از تیره شاخ‌چهرگان و کلاد دایناسورها بود که در اواخر کرتاسه و دوره زمین‌شناسی کامپانین می‌زیست. فسیل‌های این سرده، در تگزاس یافت شد. دو گونه از این سرده تا کنون شناخته شده‌اند، "Agujaceratops mariscalensis" و "A." "mavericus نام دارند." آلوسور
آلوسور یا دِگَرسور (نام علمی: Allosaurus) سرده‌ای از دایناسورهای بزرگ گوشت‌خوار از کلاد ددپایان است که بین ۱۵۵ تا ۱۴۵ میلیون سال پیش در اواخر دوره ژوراسیک پسین زندگی می‌کرد. نام آلوسور به معنی «سوسمار متفاوت» می‌باشد که از دو واژه یونانی یعنی "آلوس" (ἄλλος) به معنای دیگرگون یا دیگر و "سوروس" (σαῦρος) به معنی مارمولک، گرفته شده‌است. اولین بقایای کشف شده مربوط به این دایناسور در سال ۱۸۷۷ میلادی توسط چارلز مارش توصیف شد. این دایناسور از معروف‌ترین دایناسورهای ددپا است که توجه زیادی را به خود جلب کرد و در بسیاری از فیلمها و مستندها سردسته دایناسورها بوده‌است. هیستریاسور
هیستریاسور (به معنی سوسمار ایسترین)، یک دایناسور گیاه‌خوار مربوط به دورهٔ کرتاسه پیشین می‌باشد که در ۱۳۰ تا ۱۲۹ میلیون سال پیش می‌زیست. سنگوارهٔ این دایناسور در کرواسی کشف شده‌است و در سال ۱۹۹۸ به وسیله دالا وکیا نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس هیستریاسور بوسکارولی نام دارد. دوتیرکی
دیپلودوکوس یا دوتیرکی یک سرده از یکی از انواع دایناسورهای خزنده کفلان گیاه‌خوار بود که فسیل آن برای اولین بار توسط ویلیستون در سال ۱۸۷۷ (میلادی) کشف گردید. نام این دایناسور از دو واژه یونانی دیپلو به معنی دوتایی و دکس به معنی تیرک است و این اسم از استخوان دوشاخه‌ای زیر دم این حیوان گرفته شده است. نخست تصور بر این بود که این نوع استخوان‌بندی در این گونه خاص یعنی دیپلودکس بی‌نظیر است. اما بعداً در دیگر اعضای خانواده دیپلوسوریدها و حتی غیر دیپلوسوریدها مانند مامنچیسور نیز یافت شد. ایفرایسیا
ایفرایسیا (به معنی ایفرایسیا)، یک دایناسور گیاه‌خوار مربوط به دورهٔ تریاس پسین می‌باشد که در ۲۱۰ میلیون سال پیش می‌زیست. سنگوارهٔ این دایناسور در آلمان کشف شده‌است و در سال ۱۹۷۳ به وسیله پیتر گالتون نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس ایفرایسیا مینور نام دارد. گوجیراسور
گوجیراسور (به معنی سوسمارگودزیلائی)، یک دایناسور گوشت‌خوار مربوط به دورهٔ تریاس پسین می‌باشد که در ۲۱۱ تا ۲۱۰ میلیون سال پیش می‌زیست. سنگوارهٔ این دایناسور در نیومکزیکو کشف شده‌است و در سال ۱۹۹۷ به وسیله کنث کانپتر نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس گوجیرازاروس کوآیی نام دارد. داچونگواسور
داچونگواسور (به معنی سوسمار داچونگوا)، یک دایناسور گیاه‌خوار مربوط به دورهٔ ژوراسیک پیشین می‌باشد که در ۱۹۹ تا ۱۷۶ میلیون سال پیش می‌زیست. سنگوارهٔ این دایناسور در چین کشف شده‌است و در سال ۱۹۸۵ به وسیله چاو نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس داچونگواسور یونانتسیس نام دارد. گورپشته‌های دیلمون
بحرین از زمان‌های گذشته به عنوان جزیره‌ای با تعداد گورهای زیاد شناخته شده بود، و گفته می‌شد با داشتن چندین کیلومترمربع گورپشته یکی از بزرگترین گورستان‌های جهان باستان است. گورستان‌ها در شمال جزیره در مناطقی با زمین سنگی کمی بالاتر از خاک‌های کشاورزی متمرکز شده‌اند، جنوب جزیره عموماً ماسه‌ای و صحراگونه است. مطالعات جدید نشان داده‌است که تقریباً حدود ۳۵۰٬۰۰۰ گورپشته باستانی می‌توانست تنها توسط جمعیت محلی در طی چند هزار سال ایجاد شود. همه قبرها از یک دوره تاریخی، ویا یک مدل نیستند، و در مناطق مختلف گورستان ممکن است ابعاد بسیار متفاوتی را از یکدیگر داشته باشند. تحقیقات تحت نظارت موزه ملی بحرین (و با توجه زیاد انجمن باستان‌شناسی و تاریخی بحرین) در حال انجام است، تا بتوان یک جدول زمانی دقیق برای همه این تفاوت‌ها و شباهت‌ها ایجاد و همچنین پیامدهای آن را بر روی جوامع سازنده آنها بررسی کرد. استگوسور
استگوسور که با اسامی سوسمار سقفی، سوسمار طاقی، زره‌پُشت‌خزنده یا پوشیده‌خزنده هم شناخته می‌شود؛ نوعی از دایناسورهای دسته استگوسوریدهای زره‌پوست است که در دورهٔ ژوراسیک پسین در غرب آمریکای شمالی کنونی زندگی می‌کرده‌اند. در سال ۲۰۰۶ یک نمونه استگوسور در کشور پرتغال کشف شد که نشان می‌داد این موجود در اروپا نیز زندگی می‌کرده‌است. به خاطر دم میخ‌دار و صفحه‌های موجود در پشت این جانور، استگوسور یکی از قابل شناسایی‌ترین گونهٔ دایناسورها همراه با تیرانوسور، تریکراتاپوس و آپاتوسور است. نام استگوسور به معنی «سوسمار پوشیده» است، که از دو واژهٔ یونانی استگوس (Stegos) به معنی پوشیده و سوروس (Sauros) به معنی سوسمار تشکیل شده‌است. تاکنون از میان ۸۰ فسیل بدست آمده دست‌کم سه گونه از این دایناسور شناسایی شده‌اند. هیپاکروسور
هیپاکروسور (به معنی سوسمار پایین بالا)، یک دایناسور گیاه‌خوار مربوط به دورهٔ کرتاسه پسین می‌باشد که در ۷۵ تا ۶۷ میلیون سال پیش می‌زیست. سنگوارهٔ این دایناسور در آلبرتا، کانادا کشف شده‌است و در سال ۱۹۱۳ به وسیله بارنوم برون نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس هیپاکروسور آلتیسپینوس نام دارد. پروروتوداکتیلوس
پروروتوداکتیلوس ، گونه‌ای از دایناسورسانان هستند که اسکلت آن‌ها در صخره‌های ۲۵۰ میلیون ساله در لهستان کشف شده و نشان می‌دهد اولین موجود شبیه به دایناسور ۹ میلیون سال زودتراز آنچه تاکنون تصور می‌شد ظهور کرده‌است. این دایناسور به اندازه یک گربه خانگی بود و روی چهار پا راه می‌رفت. فسیل شاخص
لانه‌های موازی به صورت سطح ملافه‌ای که در سنگ‌ها تشکیل می‌شود و در سراسر جهان بعد از دوران ژوراسیک به وفور یافت می‌شود. آن‌ها بارها و بارها منشعب شده‌اند. در حال حاضر تورم جزئی در اتصالات لوله‌ای دارند. لانه‌های آن‌ها استوانه‌ای هستند و قطر آن‌ها از ۲ تا ۵ سانتیمتر متفاوت است. گاهی اوقات علائمی مانند خراش، مدفوع یا بدن سخت پوستان در آن‌ها مشاهده می‌شود. ادیاکاران
در تمام قاره‌ها و نقاط مختلف جهان گروه‌های فسیلی بیشتری پیدا شدند و مجموعاً به عنوان زیاگان ادیاکاران نامیده شدند. ته نشست‌های مهمی نیز در دریای سفید در روسیه، در جنوب غربی آفریقا، در شمال‌غربی کانادا و شرق جزیره نیوفاوندلند پیدا شدند. تیمورلنگی
فُسیل‌های تیمورلنگی بِه‌گوش در بیابان قزل‌قوم ازبکستان یافت شده‌است و از همین روی، نام این دایناسور را با اقتباس از نام تیمور لنگ، تیمورلنگیا یا تیمورلنگی نامیده‌اند. انسان نالدی
پژوهشگران برای دسترسی به استخوان‌ها ناگزیر شدند از شکافی باریک در انتهای یک غار واقع در ۵۰ کیلومتری ژوهانسبورگ عبور کنند و سپس وارد اتاقکی در ژرفای ۴۰ متری زمین شوند. از آنجا که شکاف ورودی این محل بسیار باریک بود، ناگزیر چند پژوهشگر زن باریک اندام‌تر وارد این محل شدند و در نور چراغ‌هایی که همراه آنان فرستاده شده بود به کاوش پرداختند. پس از بیست و یک روز کاوش، آنان بیش از یکهزار و پانصد قطعه استخوان متعلق به دست کم پانزده فرد از جنس مذکر و مؤنث را کشف کردند که به نظر می‌رسد در سنین مختلف، از نوزادی تا سالخوردگی، مرده‌اند. پیش‌بینی می‌شود که استخوان‌های بیشتری در این محل پیدا شود. این فسیل‌ها شامل جمجمه، آرواره، استخوان‌های قفسهٔ سینه، دندان‌ها، تقریباً تمام استخوان‌های یک پای کامل، و یک دست و گوش میانی هستند. دایناسور
کشف لانه‌های مایاسورها در مونتانا در سال ۱۹۷۸ نشان داد که مراقبت از نوزادان در راسته پرنده‌پایان فقط تا زمان بازشدن تخم‌ها نیست. شواهد دیگری نشان می‌دادند که چنین رفتاری در بعضی دایناسورهای دوره کرتاسه نیز همچون سالتاسور وجود داشت و آن‌ها همچون پنگوئن‌ها گروه‌های عظیمی برای لانه‌سازی تشکیل می‌دادند. اکیلوسور
اکیلوسور (به معنی سوسمار آخیلوس)، یک دایناسور شاخ‌چهرهٔ گیاه‌خوار مربوط به دوره کرتاسه پسین می‌باشد. سنگوارهٔ اکیلوسور در مونتانا آمریکا کشف شده‌است و در سال ۱۹۹۵ به وسیله سمپسون نام‌گذاری شد. گونه خاص این جنس اکیلوسور هورنری نام دارد. به نظر می‌رسد اکیلوسور یک دایناسور حد واسط بین اینیوسور و پاکی‌رنیوسور بوده‌است. فسیل شاخص
شاید یکی از دیدنی‌ترین فسیل‌ها جا پا برزگ، سه پنجه تولید شده توسط دایناسورها است. دانشمندان دنبال سرنخ‌هایی بوده‌اند که چگونه این حیوانات زندگی می‌کردند. اگرچه اسکلت این دایناسورها را می‌توان بازسازی کرد ولی تنها رد پای فسیل شده آن‌ها می‌تواند تعیین کند که آن‌ها چگونه می‌ایستادند و چگونه راه می‌رفتند. همچنین آن‌ها می‌توانند راه رفتن دقیق آن‌ها را بیان کنند و این که چه گام‌های بلندی برمی‌داشتند؛ و کدام اندام زمین را لمس می‌کرد. تکودونتوسور
تِکودونتوسور ("به انگلیسی:Thecodontosaurus") یا دایناسور چاله‌دندان، دایناسوری گیاه‌خوار و کوچک بود که در اواخر دورهٔ تریاس و اوایل ژوراسیک می‌زیست. فسیل‌های این دایناسور در انگلیس و ولز یافت شده‌اند. اولین فسیل تکودونتوسور در سال ۱۸۴۳ در بریستول انگلیس کشف شد. تهی‌پیکر
از این دایناسور فسیل‌ها و اسکلت‌های بسیاری یافته شده است و تعداد یافته‌ها از دیگر انواع ددپایان بیشتر است. پژوهشگران در سال ۱۹۴۷ در نیومکزیکو صدها اسکلت سیلوفیسیس پیدا کردند که برخی از آنها کامل بودند. فیل کوتوله
سنگوارههای فیل‌های کوتوله تاکنون در جزایر مدیترانه‌ای قبرس، مالت (در قار دالام)، کرت (در خانیا)، سیسیل، ساردنی، سیکلدیز، و دودکانس یافت شده‌اند. دیگر جزایری که در آن‌ها پوشیده‌دندان کوتوله یافت شده است عبارتند از سولاوسی، فلورس، تیمور، دیگر جزایر کوچکتر سوندای کوچک و جاوه مرکزی، همگی در اندونزی. فیل‌های کوتوله تنها گونه‌های برآمده از ماموتها بودند که در جزایر دریای مدیترانه یافت می‌شدند. تهی‌پیکرواران
تهی‌پیکرواران (نام علمی: "Coelophysoidea") نام یک بالاخانواده از کلاد نوددپایان است آنها جز اولین دایناسورهای گوشتخواری بودند که حدود ۲۲۰ میلیون سال پیش به وجود آمدند فسیل های این گروه از دایناسورها تا کنون در قاره های آمریکای شمالی ، آمریکای جنوبی ، آفریقا ، آسیا و اروپا کشف شده که این پراکندگی گسترده فسیل ها نشان دهنده تنوع گسترده این گروه از دایناسورها در اواخر دوره تریاس و اوایل دوره ژوراسیک بوده است اندازه ی اعضای خانواده تهی پیکرواران بین حداقل ۱ متر و حداکثر تا ۶ متر بوده است همه گونه های تهی پیکرواران دارای سر و بدنی باریک بوده اند آن ها تروپودهایی ابتدایی محسوب می شدند و در دوره ژوراسیک تنوعشان به تدریج رو به افول نهاد که علت آن احتمالاً ظهور و گسترش دیلوفوسارید ها و پس از آن ها پرنده پوزگان بوده است آن ها در نهایت ۱۸۳ میلیون سال پیش منقرض شدند. زوپایسور
زوپایساروس (نام علمی: Zupaysaurus) گونه ای از دایناسورهای اولیه از کلاد تروپودها یا ددپایان است که در عصر نورین و در دوره تریاس پسین، حدود ۲۲۱ تا ۲۰۶ میلیون سال پیش، در مکانی که امروزه آرژانتین نامیده می‌شود می‌زیسته‌است. بقایای فسیل آن در تشکیلات رسوبی «لاس کلورادوس» واقع در شمال غربی آرژانتین یافت شد. رد پای دایناسور زرند
از گذشته، استان کرمان با توجه به شناسایی آثار فسیلی متعلق به دوره‌های مختلف، به نام «بهشت فسیل‌شناسی کشور» شناخته می‌شود. دانشگاه کالیفرنیا، برکلی
شهر اوکلند شامل چندین موزه، از جملهٔ موزهٔ دیرین‌شناسی دانشگاه کالیفرنیا، موزه هنر دانشگاه برکلی و آرشیو فیلم و اقیانوس آرام، و تالار علوم لارنس می‌شود. موزهٔ دیرین‌شناسی اوکلند دارای فسیل‌های مختلفی از دایناسورها شامل استخوان‌های تیرانوسوروس () است. رد پای دایناسور زرند
حدود ۴۰ سال پیش، گروهی از باستان‌شناسان ایرانی و برزیلی موفق به کشف اسکلت یک دایناسور شدند که در همان زمان به موزهٔ تاریخ طبیعی پاریس انتقال یافت.