نورالدین زنگی در چه قرنی می زیست؟
نورالدین زنگی
نورالدین زنگی (۱۱۱۸ فوریه ۱۵ می ۱۱۷۴)، از حاکمان تُرک حکومت زنگیان بود که بر سوریه حکومت می‌کرد. او از سال ۱۱۴۶ تا ۱۱۷۴ حاکم بود. یعقوب نصیبینی
او در نيمه اول قرن چهارم ميلادى زندگی میکرد و در شهر نصیبین، شهری در مرزهای ایران و بین النهرین به دنیا امد و بزرگ شد. او آرزوی یک زندگی آرام و زاهدانه را داشت و بنابراین، در حالی که هنوز بسیار جوان بود، او در نزدیکی کوه جودی جای که تصور می‌شد کشتی نوح نشسته بوده است، منزوی شد. او از گياهان صحرا و ميوه درختان تغذيه مى كرد و پوشش او از پوست بز بود. او با زاهد گوشه‌نشین مروکه دیدار کرد جایی که چشمه یا چاهی مقدس پدیدار شد که گفته‌اند خواص درمانی دارد. ابوبکر بن سعد بن زنگی
تاریخ تولد و وفات و مدت شهریاری او را صریحاً ننوشته‌اند، ولی چون به تصریح خواجه رشیدالدین فضل‌الله در جامع التواریخ، ۶۷ سال در این جهان زیسته، ظاهراً در حدود سال ۵۹۱ هجری قمری (۱۱۹۴ میلادی) تولد یافته‌است. وفات وی نیز به تصریح همان مورخ، پنجم جمادی‌الثانی سال ۶۵۸ هجری قمری (۱۲۵۹ میلادی) روی نموده و مدت شهریاری او هم به روایت دقیق جامع التواریخ ۳۴ سال بوده‌است. صاحب شیرازنامه گورگاهش را در «رباطِ اَبِش» کنار پدر گفته‌است.
جنگ صلیبی سوم
پس از آن درگیری‌ها در شمال و جنوب و خشکی و دریا ادامه یافت. صلیبیون برای تصرف فلسطین و سکونت در آن‌جا آمده بودند، در حالی که امکانات سرزمین فلسطین برای آن‌ها کافی نبود؛ بنابراین دست به کارهای خصومت‌آمیز زدند. مسلمانان نمی‌توانستند تسلیم دشمن شوند و ریاست سرزمین و ثروتشان را به آنان دهند. از آن‌جا که صلیبیون کاری جز جنگ و ادامه تحرکات نظامی، نمی‌توانستند انجام دهند، ناگزیر باید به کاروان‌های نجاری پیرامون خود حمله می‌کردند و این کار به نوبه خود موجب تشدید درگیری می‌شد. در خلال همین درگیری‌ها بود که خاندان زنگی در موصل ظهور کرد و وظیفه رهبری جهاد را بر عهده گرفت. عمادالدین زنگی پیش از وفات خود در سال ۱۱۴۶ میلادی راه را برای پیشبرد جنگ به نفع مسلمانان پایه‌گذاری کرده‌بود. نورالدین در ادامه راه پدرش رهسپار حلب گردید؛ که تحت قیومت اسدالدین شیرکوه قرار داشت. وی در آن‌جا مورد حمایت قرار گرفت و راه برای رسیدن به حکومت هموار شد. پس از آن‌که عمادالدین زنگی به دست یکی از خدمتکارانش کشته شد (شب ۱۴ سپتامبر سال ۱۱۴۶ میلادی). صلیبیون تصور کردند که می‌توانند از اوضاع آشفته‌ای که در غیاب بزرگ‌ترین دشمن صلیبی‌ها پیش آمده‌است بهره ببرند. داستان آشفتگی اوضاع از این قرار بود که هنوز خبر کشته شدن عماد الدین منتشر نشده بود که پسر بزرگش سیف الدین غازی به همراه جمال الدین اصفهانی به موصل رفت و حکومت آن‌جا را به دست گرفت، و نورالدین زنگی آهنگ حلب کرد. در جنوب معین الدین اُنر، حاکم دمشق، شهر بعلبک را که تابع زنگیان بود به تصرف درآورد. همین‌طور لشکر دمشق امیران حمص و حماه را ناگزیر ساخت که تابعیت دمشق را بپذیرند. اما در شرق، آلپ ارسلان اخرس بن رضوان سلجوقی درصدد تحمیل حاکمیت خویش برآمد که شکست خورد و ارتقیان دیار بکر، شهرهایی را که عمادالدین زنگی از آن‌ها گرفته بود بازپس گرفتند. صلیبیون درصدد استفاده از اوضاع و موقعیت پیش آمده، برآمدند و ریموند، امیر انطاکیه، نیروهایش را رهسپار تهاجم به حلب کرد و جوسلین لشکری را برای بازپس‌گیری رها آماده ساخت. نورالدین توانست لشکر جوسلین را در رها در روز ۲۷ اکتبر شکست دهد. در جنوب تونتاش، امیر بصری و صلخد، به صلیبیون پیوست و سرکشی نسبت به انر، پادشاه دمشق، را آغاز کرد. صلیبیون جانب او را گرفتند و اُنر از نورالدین در حلب کمک خواست. نورالدین خود را با شتاب به دمشق رساند و از سپاه شهر پشتیبانی کرد. همسر تونتاش، بصری را تسلیم نورالدین وانر کرد و در عصر همان روزی که مسلمانان بصری را تصرف کردند، نیروهای صلیبی به این شهر نزدیک شده اقدام به تهاجم علیه مسلمانان کردند و آنان را ناگزیر به عقب‌نشینی ساختند. اسدالدین شیرکوه
نورالدین زنگی که جانشین پدرش عمالدین شده بود شیرکوه را برای وساطت اختلاف میان وزیران خلفای فاطمی در ۱۱۶۳ میلادی به مصر فرستاد. درگیری میان وزیران بالاگرفت و یکی از آنان به نام شاور بن مجیر به صلیبیون پناهنده‌شد. این اقدام بهانه‌ای به دست آنان داد تا به مصر لشکر بکشند. در این میان شیرکوه در شهر بلبیس حصاری شد و صلیبیون شهر را در محاصره گرفتند. به تلافی این اقدام نورالدین شاهزاده‌نشین انطاکیه را تسخیر نمود. سید نورالدین حسینی‌الهاشمی شیرازی
سید نورالدین حسینی شیرازی در سال ۱۳۱۲.ق به دنیا آمد و در بهمن سال ۱۳۳۵.ش پس از تمام شدن و فروکش کردن مسائل نهضت نفت از دنیا رفت. وی نویسندة کتاب‌های «اس‌الاصول»، «بنیان‌الاصول»، «اصول‌الفقه»، «احکام‌الانام فی شرح شرایع الاسلام»، «رقائق‌الحقائق»، «ترکیب‌الاجسام در طبیعیات به معنی الاعم»، «شکست کسروی»، «کتاب الحساب»، «تحفه الاحباء فی لیله الغراء» و... بود. موقعیت دینی، علمی، اجتماعی و سیاسی سید نورالدین حسینی شیرازی به اندازه‌ای بالا بود که از وی با عنوان نائب‌الامام یاد می‌شد. سعدالدین نزاری قهستانی
حکیم سعدالدین بن شمس‌الدین نزاری بیرجندی قهستانی (۶۴۵–۷۲۱ یا ۷۲۰ قمری) معروف به حکیم نزاری از سرایندگان بزرگ نیمه دوم سده هفتم و آغاز قرن هشتم، در روستای فوداج از توابع بیرجند متولد شد. وی را نخستین نویسنده دوره بعد از الموت دانسته‌اند که پس از یک دهه بعد متولد شد و زبان شعر و تعبیرات و اصطلاحات صوفیان را برای پنهان کردن عقاید اسماعیلی خویش برگزید. مکتب منتظمیه
قطب‌الدین محمود بن مسعود بن مصلح کازرونی معروف به قطب‌الدین شیرازی در سال ۶۳۳ ه‍.ق در کازرون به دنیا آمد و در دربار احمد تگودار (فرزند هلاکو و از حاکمان ایلخانیان) صاحب منصب بود. وی به هنرهای مختلف از جمله موسیقی مسلط بود، و اگر چه خود شاگرد صفی‌الدین نبود اما شرحی که بر آثار صفی‌الدین نوشت بسیار حائز اهمیت دانسته شده‌است (به ویژه رسالهٔ "درة التاج لغرة الدباج" که شرحی است بر "رسالهٔ شرفیهٔ" ارموی). با این حال برخی معتقدند که نظریات قطب‌الدین مورد استفادهٔ دیگران نبوده و نظریه‌پردازان موسیقی هم‌عصر او نیز با دیدگاه‌های او آشنا نبوده‌اند. در مقابل، اعتبار انتقال مکتب منتظمیه از غرب ایران و فرهنگ عربی و عثمانی به شرق ایران و منطقهٔ هرات را به عبدالقادر می‌دهند و وی را عامل گسترش حوزهٔ مکتب منتظمیه می‌دانند. همچنین عبدالقادر اطلاعات بسیاری افزون بر آنچه صفی‌الدین در رساله‌هایش نگاشته بود ارائه کرده‌است از قبیل توصیف انواع فرم‌های موسیقی، جزئیات بیشتر در مورد مدها و ریتم‌های موسیقی، و نیز سازشناسی. فیضی دکنی
وی پسر «شیخ مبارک ناگوری» (۹۱۱ - ۱۰۰۲ ق/ ۱۵۰۵ - ۱۵۹۳ م) و برادر بزرگ مورخ و ادیب صاحب‌نام ابوالفضل علامی بود. اکبر به نبوغ او باور داشت و او را به عنوان معلم فرزندان خود برگزید و مناصب مهمی به او داد و تا زمانی که یکی از ناواراتان بود قصری در اختیارش بود. «نه تن» در دیوان اکبر شاه رجال ممتاز تلقی می‌شدند که به‌زبان محلی شبه قاره هند آن‌ها را «نورتن» یا «ناواراتان» به معنی «نه جواهر» گفته‌اند و فیضی یکی از آن‌ها بوده‌است. فخرالدین علی صفی
مولانا فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی یا فخرالدین علی صفی (۹۳۹–۸۶۷ هـ ق) نویسندهٔ کتاب "لطایف الطوایف" از لطیفه‌پردازان نامبردار ایران است. او از خاندان دانش و قلم است که در قرن‌های نهم و دهم هجری زندگی می‌کرده‌است. فخر الدین شعر هم می‌سروده و صفی تخلص می‌کرده‌است. کتاب "رَشَحات عین الحیات" در شرح حال و معرفی مشایخ و بزرگان نقشبندی و کتاب "انیس العارفین" در وعظ و نصیحت از اوست. جنگ صلیبی دوم
فرماندهٔ اصلی مسلمانان از ۱۱۳۸ تا ۱۱۴۹ م، معین‌الدین اَنر، اتابک دمشق بود. در ظاهر خاندان بوری‌ها بر دمشق حکومت می‌کردند، اما فرمانده نظامیان، اَنر حاکم واقعی شهر بود. تاریخ‌نگاری به نام دیوید نیکوله، اَنر را به‌عنوان یک ژنرال و دیپلماتی توانا و همچنین به‌عنوان کسی که از هنر حمایت می‌کرده توصیف نموده‌است. از آن‌جایی که سلسلهٔ بوری در سال ۱۱۵۴ م با سلسلهٔ زنگی جایگزین شدند، نقش انر در دفع جنگ صلیبی دوم به‌وسیلهٔ مورخان و رویدادنگارانِ وفادار به زنگیان پاک شده‌است، تا اعتبار رقیب انر، نورالدین زنگی، امیر حلب را افزایش دهند. قطب‌الدین زنگی
قطب الدین زنگی، فرزند عمادالدین زنگی، فرمانده تُرک و امیر موصل بود. نورالله نجفی اصفهانی
محمدمهدی نجفی اصفهانی (۱۲۳۸ خورشیدی برابر با ۱۲۸۷ قمری – دی ۱۳۰۶ خورشیدی قم) معروف به نورالله نجفی اصفهانی ملقب به ثقةالاسلام نویسنده رساله "مقیم و مسافر" است. مسجد جامع نوری
مسجد تاریخی موصل به‌دست نورالدین زنگی، از فرمانروایان محلی که علیه صلیبیون اولیه می‌جنگید ساخته شده بود. نورالدین زنگی، حاکم ولایت سوریه در امپراتوری سلجوقی بود. سال ساخت این مسجد ۷۳-۱۱۷۲ میلادی یعنی کمی پس از مرگ نورالدین زنگی به پایان رسید و در آغاز یک مدرسه اسلامی در آن جای گرفت. گلدسته این مسجد بعدها کج شد و زمانی که ابن بطوطه، جهانگرد سده‌های میانه به این محل رسید این مناره کج بود. در ساخت مسجد جامع نوری از هفت ردیف آجرکاری تزئینی استفاده شده بود که با اشکال هندسی پیچیده به سمت بالا درهم تنیده بودند. نورالدین مدرسی چهاردهی
نورالدین مدرسی چهاردهی (زادۀ ۱۲۹۷ در کربلا - درگذشتۀ ۱۳۷۶ در تهران) دین شناس و پژوهشگر تجربی تاریخ ادیان بود. وی به سبب پژوهش‌های تجربی‌اش بر روی دین یارسان و نیز سلسله‌های خاکسار و نعمت‌اللهی شناخته شده‌است. صلاح‌الدین ایوبی
بعد از مرگ نورالدین زنگی، صلاح‌الدین آغاز به بسط قدرت خود نمود. پس از تسلط کامل بر سرزمین مصر، متوجه سوریه شد و توانست شهر حلب را که تحت حاکمیت پسر نورالدین بود به تسخیر درآورد. او حکومت خود را تا ایران گسترش داد و حجاز، یمن، نوبه و الجزیره را نیز به تصرف درآورد. پس از متحد کردن جهان اسلام، بهار سال ۱۱۸۷ میلادی عازم فتح بیت‌المقدس شد. روز ۴ ژوئیه سال ۱۱۸۷ میلادی در نبرد حطین در نزدیکی دریاچه طبریه، سپاهیان صلیبی پادشاهی اورشلیم را با از پای درآوردن هزار شوالیه، در هم کوبید و گی لوزینیان، فرمانروای آن‌ها و رونو دو شاتیون را به اسارت گرفت. پیش از آن که رو به بیت‌المقدس آورد، تصمیم به تسخیر بنادر مدیترانه گرفت تا مسیر کمک‌رسانی به صلیبی‌ها را سد کند. حاکم عکا که از معرکه حتین جان به‌در برده بود، تاب مقاومت در برابر صلاح‌الدین را نداشت و شهر را به سرعت تسلیم او ساخت. در مقابل تهدید صلیبی‌ها مبنی بر تخریب شهر، صلاح‌الدین به آن‌ها اجازه داد به همراه دارایی‌های خود عکا را ترک کنند. غنائم فراوانی در این فتح نصیب سلطان شد که آن‌ها را بین سربازان خود تقسیم نمود. با گماردن افضل‌علی، پسر خود بر ولایت عکا، صلاح‌الدین با ادامه لشکرکشی صیدا را ۲۹ ژوئیه، بیروت را ۶ اوت و عسقلان را ۴ سپتامبر به تصرف خود درآورد. سپس بیت‌المقدس را فتح کرد. پنج سال بعد را مشغول دفاع از سرزمین‌هایی بود که از صلیبی‌ها گرفته بود؛ زیرا سپاهیان اروپایی یکی پس از دیگری از راه می‌رسیدند و خواهان بازپس‌گیری بیت‌المقدّس بودند. صلاح‌الدین در نبردی با ریچارد یکم و صلیبی‌ها آن‌ها را مجبور به ترک قسمت‌های زیادی از خاک فلسطین نمود. زبان مازندرانی
همچنین زبان مازندرانی با لهجهٔ گرگانی از زبان‌های مقدس فرقهٔ حروفی که یکی از فرقه‌های صوفی ایران است اشاره کرد. کتاب‌های محبت نامه، جاودان نامه و نوم نامه نوشتهٔ ملا فضل‌الله نعیمی استرآبادی از مهم‌ترین و با ارزش‌ترین کتب عرفانی و ادبی به زبان مازندرانی با گویش گرگانی است که متعلق به قرن هشتم هجری است. بخشی از آثار قدیمی که یا به مازندرانی نگاشته شده یا بخش‌هایی از آن مازندرانی است: ۱. تفسیر قران سورتچی (قرن۷) ۲. مقامات الحریری (قرن۷) ۳. تاریخ تبرستان (قرن۷) ۴. جاودان نامه (قرن۸) ۵. نوم نامه (قرن۸) ۶. محبت نامه (قرن۸) ۷. الکفایه (قرن۹) ۸. الابانه (قرن۹) ۹. تفسیر کتاب الله (قرن۹) ۱۰. تفسیر مغنیسا (قرن۹) ۱۱. دوم مشیخ زیدی (قرن۹) ۱۲. سوم مشیخ زیدی (قرن۹) ۱۳. قصیده طنطرانیه (قرن۹) ۱۴. اشعار امیر پازواری (قرن۹) نویسندگان مسالک و ممالک در نخستین قرن‌های اسلامی در ذیل گفتار دیلمان و طبرستان از این گویش یاد می‌کنند. ابوعبدالله مقدسی می‌گوید: «زبان کومش و گرگان به هم نزدیک است. ها بکار می‌برند و می‌گویند هاکن و هاده و آن را حلاوتی‌ست، و زبان مردم طبرستان بدانها نزدیک است مگر در آن شتاب است». از این‌گونه نوشته‌ها فقط پیداست که گویش طبری را در قرن‌های نخستین اسلامی بازشناخته‌اند ولی از آنچه در ادامه می‌آید می‌توان دریافت که به این گویش نوشته‌ها و شعرهایی بوده که امروز پاره‌ای از آن‌ها به ما رسیده‌است. این نام‌ها و نوشته‌های اندک نشان می‌دهد که چون طبرستان پس از برافتادن شاهنشاهی ساسانی مدت‌ها از دایره نفوذ خلافت بیرون بوده و چندین قرن حکومت محلی داشته این گویش دارای سنت ادبی شده و این سنت پس از برافتادن آن حکومت‌ها از میان رفته‌است. از آثار نظم و نثر طبری قرون چهارم تا نهم هجری، تنها ابیات و عباراتی پراکنده در لابلای سطور قابوس نامه، تاریخ طبرستان ابن اسفندیار، تاریخ رویان اولیاءالله آملی و تاریخ طبرستان و رویان و مازندران ظهیرالدین مرعشی بر جای مانده‌است. همه این آثار را صادق کیا بررسی کرده و داوود منشی زاده کار او را دنبال کرده‌است (نیز رجوع کنید: هَمِّر، ۱۹۱۳؛ بهار، ۱۳۱۶؛ ادیب طوسی، ۱۳۳۲؛ عمادی، ۱۳۵۹). سراج قمری
سراج‌الدین قُمری آمُلی معروف به سراج قمری یا قمری آملی (زادهٔ میانه‌های سدهٔ ششم قمری در آمل- درگذشتهٔ ۶۲۵ ق.)، از شاعران پارسی‌گوی نیمه دوم سدهٔ ششم و اوایل سدهٔ هفتم است. یاقوت حموی
در سال ۵۷۰ قمری (۱۱۷۴ میلادی) نورالدین زنگی در دمشق در گذشت و صلاح‌الدین ایوبی پس از تثبیت حاکمیت خود در مصر، توانست با تسلط بر شام (دمشق)، سلسله ایوبیان را تأسیس کند. با قدرت گرفتن صلاح‌الدین در منطقه و در نتیجهٔ آن شکست دادن صلیبیون در نبرد حطین و بازپس‌گیری اورشلیم، زمینه‌های شروع جنگ صلیبی سوم بین مسلمانان و صلیبیان فراهم شد. این جنگ با دوران کودکی و نوجوانی یاقوت حموی مصادف بود. بغداد، شهری که کودکی و نوجوانی یاقوت در آن طی شد، در آن دوران یکی از بزرگ‌ترین شهرهای دنیا محسوب می‌شد و از زمان شروع حکومت عباسیان به عنوان پایتخت انتخاب شده بود. به همین سبب، اقوام مختلف و پیروان مذهب‌های گوناگون در این شهر ساکن بودند. تنوع قومی و مذهبی در بغداد و رقابت رهبران اقوام و مذاهب برای کسب قدرتِ بیشتر، باعث شده‌بود که در این شهر چندین‌بار نزاع‌های قومی و مذهبی و حتی در بعضی موارد، آشوب‌های شهری شکل بگیرد. گرایش مذهبی خلیفه و افراد صاحب‌منصب حکومت نیز گاهی باعث تشدید درگیری‌ها می‌شد. عمادالدین زنگی
وی فرماندهی نخستین ضدحمله مهم علیه پادشاهی صلیبیان را بر عهده داشت. او در اوج قدرت خود، شهر رها، که یکی از پایتخت‌های مهم صلیبی‌ها بود، را در سال ۱۱۴۴ پس از ۲۸ روز محاصره بازپس گرفت و باعث شد مسیحیان به فکر مرحلهٔ دوم جنگ‌های صلیبی بیفتند. این پیروزی، که اولین مورد بازپس‌گیری سرزمین‌ها از صلیبیان بود، او را در میان مسلمانان به قهرمان جهادی مشهور ساخت. محیی‌الدین زنگنه
محی‌الدین زنگنه (?? در کرکوک - ۲۱ اوت ۲۰۱۰ در سلیمانیه) از نمایشنامه‌نویسان عراقی است. الأدوار
اکثر رسالات قرون میانهٔ اسلامی در زمینهٔ موسیقی، در مکتب منتظمیه نوشته شده‌اند که سبکی از تشریح ادوار بود که بر پایهٔ نظریات صفی‌الدین ارموی (۶۱۳ق/۱۲۱۱م، ارومیه - ۶۹۳ق/۱۲۹۴م، بغداد) در اواخر قرن هفتم هجری شکل گرفت. موسیقی‌دانان شاخص موسیقی کهن ایران نظیر فارابی، ابن سینا، صفی‌الدین ارموی و عبدالقادر مراغی همگی تئوری موسیقی را با استفاده از ادوار شرح داده‌اند؛ برخی از موسیقی‌دانان معاصر نظیر داریوش صفوت، مهدی برکشلی و تقی بینش نیز دیدگاه این نظریه‌پردازان کهن را شرح داده‌اند. نورالدین محمد اصفهانی
نورالدین محمد، ابتدا در کتابخانه سلطنتی، در زمان شاه عباس مشغول به کار بوده و از خوشنویسان مشهور این دوره می‌باشد. درگذشت او به سال ۱۰۹۴ه‍.ق اتفاق افتاد. نجم‌الدین رازی
نجم‌الدین رازی با نام کامل‌ترِ ابوبکرْ عبدالله بن محمد بن شاهوار بن انوشیروان الرازی، همچنین مشهور به نجم‌الدین دایه یا نجم رازی، از چهره‌های تأثیرگذار و مطرح در تاریخ تصوف در ایران و جهان اسلام است. تقی‌الدین شامی
تقی الدین محمدبن معروف (۹۳۲-۹۹۳ق/۱۵۲۶-۱۵۸۵م)، قاضی ریاضی‌دان، مهندس و منجم کرد تبار عثمانی است . وی موسس رصدخانه استانبول و طراح ماشین آلات حرارتی و بخار و چند مدل پمپ آب میباشد. محاصره دمشق (۱۱۴۸)
نورالدین زنگی و سیف‌الدین غازی که در این زمان به حمص رسیده بودند، مذاکرات خود را برای تصرف دمشق با اُنر آغاز کردند، چیزی که نه صلیبیون خواستار آن بودند و نه معین‌الدین اُنر. همچنین سیف‌الدین غازی طی نامه‌ای از صلیبیون خواست که با اورشلیم بازگردند چراکه با حضور نورالدین زنگی، موقعیت بهتری نصیب آنها نخواهد شد. بارون‌های محلی صلیبی نیز از ادامه محاصره امتناع کردند و در این شرایط ۳ پادشاه راهی جز رها کردن محاصره و عقب‌نشینی به سمت اورشلیم نداشتند. ابتدا کنراد و پس از آن مابقی ارتش صلیبی در ۲۸ ژوئیه تصمیم به عقب‌نشینی به سمت اورشلیم گرفتند. اگرچه در مسیر بازگشت توسط سواران کماندار ترک مورد حمله قرار گرفتند. تاریخ‌نگارانی همچون رالف کوگشالی، جان سالزبری و تاریخ‌نویس وورتسبورگ بیان داشته‌اند که زمانی محاصره رها شد که شوالیه‌های معبد رشوهٔ معین‌الدین انر را پذیرفتند، در حالی که ویلیام صوری و میکائیل سریانی به این موضوع اشاره کرده‌اند که سکه‌های داده‌شده از جنس مس بودند نه طلا. محاصره ادسا (۱۱۴۶)
محاصره ادسا () در اکتبر-نوامبر ۱۱۴۶، تلاشی بود از جانب ژوسلین دوم، کنت ادسا، برای فتح مجدد شهر ادسا که در سال ۱۱۴۴ توسط نیروهای عمادالدین زنگی تصرف شده بود. نیروهای صلیبی تحت فرمان ژوسلین و بالدوین مارش موفق به تصرف شهر شدند اما از رسیدن به قلعه شهر بازماندند تا آن که امیر جدید زنگی، نورالدین زنگی، محاصره قلعه ادسا شکست و بار دیگر شهر را تصرف کرد. پس از فتح شهر، جمعیت مسیحی شهر به دستور نورالدین زنگی کشته و از دیوارهای شهر آویزان شدند. این محاصره پایانی برای کنت‌نشین ادسا بود. نجم‌الدین قمراوی
موسی بن محمّد کِنانی قمراوی شهرت‌یافته به نجم‌الدین قمراوی و "ابوالفضائل" (۱۱۹۵-۱۲۵۲م) فقیه، ادیب و شاعر شامی در سدهٔ هفتم هجری بود. نورالدین زنگی
نور‌الدین زنگی با بیعت ظاهری با خلیفه بغداد در سال ۱۱۴۶ جانشین پدرش به عنوان اتابک (حاکم) حلب شد. قبل از حکومت وی​​، دلیل عمده موفقیت صلیبیون در نبرد با مسلملنان، اختلاف نظر حاکمان مسلمان منطقه بود که قادر به تشکیل جبهه نظامی واحد در برابر اشغالگران صلیبی نبودند. نورالدین در تلاش برای بیرون راندن صلیبی‌ها از سوریه و فلسطین، لشکرکشی‌های نظامی علیه صلیبیون انجام داد. نیروهای وی ادسا را ​​پس گرفتند و در سال ۱۱۴۹ به منطقه مهم نظامی انطاکیه حمله کردند و در سال ۱۱۵۴ دمشق را به تصرف خود درآوردند. نورالدین زنگی فرمانروایی توانا و حاکمی عادل بود که به دلیل تقوا و شجاعت شخصی نیز مورد توجه قرار گرفت. وی فردی زاهد بود و از دریافت پاداش مالی فتوحاتش چشم پوشی می‌کرد، در عوض، او از غنایم جنگی برای ساختن مساجد، مدارس، بیمارستان‌ها و کاروانسراهای متعدد استفاده کرد. پیش از مرگ، حکومت وی ​​در سوریه، مصر و مناطقی از عراق و آناتولی به رسمیت شناخته شد. پیرمراد بیگ زنگنه
وی در اواخر عمر در حال نگارش شرحی بر اشعار خاقانی بوده‌است، اما در سال ۱۸۲۱ میلادی (۱۲۰۰ خورشیدی و ۱۲۳۷ قمری) درگذشت و این اثر وی ناتمام ماند. محمد بن محمود بن محمد نیشابوری
از زندگی نیشابوری اطلاعات زیادی در دسترس نیست. قسمت اعظم زندگی او در دورهٔ غزنویان (سدهٔ چهارم تا ششم قمری) و سلجوقیان (سدهٔ پنجم و ششم قمری) بوده‌است، و در دربار بهرامشاه غزنوی جایگاهی داشته‌است و در آن دربار به تألیف و ترجمه و تفسیر آثار فلسفی و موسیقی (از جمله ترجمه و تفسیر "احصاء العلوم" از فارابی و کتاب "شفا‌" و "کتاب النجات" از ابن سینا) پرداخته‌است. غازان‌نامه
غازان‌نامه یا غازان نامه منظوم، کتابی منظوم در تاریخ سلطنت ایلخانان، به زبان فارسی، اثر سرودۀ نورالدین محمد نوری اژدری، در سدۀ هشتم است۔ غازان نامه یکی از چھار منظومه ٔ تاریخی قرن ھشتم است که در اینجا بدان می پردازیم۔ نام کامل این کتاب غازان‌نامۀ منظوم است. تاریخ دقیق به گفتۀ خود نوری اژدری سرودن نگارش این اثر به گفته مؤلف آن در سال ۷۵۸ آغاز شده و تا سال ۷۶۳ ادامه یافته است. نام کامل این کتاب غازان‌نامه منظوم است سروده نورالدین محمد نوری اژدری است. در پایان  ذکر شده است که کتاب این اثر توسط خطوطی شروانی در سال ۸۷۳ در تبریز بوده است۔ نظم کتابی که بیش از ۸۷۰۰ بیت است در طول یک سال البتّه استبعادی ندارد؛ امّا با ذکر دو سال متفاوت در اوایل و اواخر منظومه ـ سالھای ۷۵۸ و ۷۶۳ (ھجری قمری) ـ مغایرت دارد و متأسفانه مسأله ٔ مشکلی است۔  بنا براین مقدمه، نوری اژدری که با لقبهای بلندی از او یاد شده، پسر خواجه شمس‌الدین محمد اژدری است که در ایام حکومت غازان‌خان مقام وزارت داشته است. اما در صحت این مطلب تردید است، زیرا در هیچ‌یک از آثاربجا در دورۀ غازان‌خان و همچنین کتابهایی که در ذکر وزیران است، ذکری از نام وی نیامده است تا بتوان این موضوع را به اثبات رساند.  سرایندۂ غازان نامه از شاعران ناشناخته و گمنام اواخر عصر ایلخانی و معاصر با آل جلایر است که ازو نامی در کتب تذکرہ و تاریخ و ادب نیامدہ است۔ شاعر در مجموعه ٔ مثنوی خود نُه بار به تخلص خود نوری ـ اشارہ دارد بدون اینکه ذکری از نام و نسب، لقب و کنیه ٔ خود بکند و یا به گوشه ھایی از زندگانی خود اشارہ نماید: عزالدین حسن‌اوغلو اسفراینی
شیخ عزالدین حسن اوغلو اسفراینی نخستین شاعر شناخته شده زبان ترکی به‌شمار می‌آید؛ و در شعرهایش حسن اوغلی تخلص می‌کرد. وی در اواخر قرن ۷ هجری و اوایل قرن ۸ هجری در منطقه بام و صفی‌آباد خراسان زندگی می‌کرده‌است. نمونه‌های شعر این شاعر بسیار اندک می‌باشد. مجدالدین خوافی
مجدالدین خوافی از نویسندگان نیمهٔ اول قرن هشتم هجری و نویسندهٔ کتاب "روضهٔ خلد" است. این کتاب به تقلید از "گلستان" سعدی و در هجده باب نوشته شده و شانزده باب آن در سال ۱۳۲۹ هجری قمری با نام "خارستان" به چاپ رسیده‌است.به چاپ رسید. ازهار الروضتین
ازهار الروضتین فی اخبار الدولتین، نوشتهٔ ابوشامه، ابوالقاسم شهاب‌الدین عبدالرحمن بن اسماعیل بن ابراهیم مقدسی، فقیه، محدث، ادیب و مورخ دمشقی است. این کتاب اطلاعاتی دربارهٔ حوادث زمان فرمانروایی نورالدین محمود زنگی و صلاح‌الدین ایوبی دارد که از بهترین مآخذ تاریخ جنگ‌های صلیبی و مهم‌ترین تألیفات تاریخی وی است. انگیزه مؤلف در تدوین این اثر برانگیختن فرمانروایان و حاکمان محلی به پیروی از دو سلطان یاد شده؛ و ذکر فضل و بزرگواری آنان بوده‌است. وی در این کتاب، حوادث تاریخی را از زمان نورالدین محمود زنگی تا هنگام مرگ صلاح‌الدین در سال ۵۸۹ به‌طور سال‌شمار و با استفاده از مآخذ معتبر معاصر، ماننده "تاریخ ابن قلانسی"، "رسائل قاضی فاضل"، کتاب ابی‌طی، "البرق الشامی"، "الفتح القدسی" و "الخریده کاتب اصفهانی"، "النوادر السلطانیه" ابن شداد و "التاریخ الباهر" ابن اثیر، با ذکر منابع مذکور آورده و گاه نیز مطالب خود را از شاهد آن واقع برگرفته است. ابوشامه در کتاب الروضتین، ضمن رعایت شیوهٔ سال‌شماری به شیوهٔ فرهنگنامه‌ای، شرح حال افراد بسیاری از بزرگان و عالمان عصر نورالدین و صلاح‌الدین را به تفصیل ذکر کرده‌است؛ و نیز به روش تاریخ‌های عمومی، البته با اختصار، در ذیل هر سال اخبار و اطلاعاتی در همه زمینه‌ها به دست می‌دهد. جنگ صلیبی دوم
در اواخر سال ۱۱۴۴ م، ژوسلین دوم با آل ارتق متحد شد، و تقریباً تمام سپاه خود را از ادسا برای حمایت از آل ارتق در جنگ علیه حلب اعزام نمود. در این هنگام و به‌دنبال مرگ فولک در سال ۱۱۴۳ م، زنگی که توانسته بود به برتریِ نسبی دست پیدا کند، با شتاب از سوی شمال به محاصرهٔ ادسا پرداخت و پس از یک ماه در ۲۴ دسامبر ۱۱۴۴ م آن را تسخیر نمود. ماناسز هیرجز، فیلیپ نابلس و چندتن دیگر از اورشلیم برای کمک به آنان فرستاده شدند، ولی هنگامی رسیدند، که بسیار دیر شده و ادسا تسخیر گشته‌بود. ژوسلین دوم همچنان به حفظ بقایای دولت خود از تل بشیر ادامه داد، هرچند بقیهٔ سرزمین‌هایش نیز کم‌کم توسط مسلمانان تسخیر یا به بیزانسی‌ها فروخته شد. زنگی در جهان اسلام خود را با القاب «مدافع مذهب» و «المالک المنصور» مشهور گرداند. او از ترس رویدادهای موصل، حمله به قلمرو باقی‌ماندهٔ ادسا و در ادامه پرنس‌نشین انطاکیه را متوقف کرد. زنگی مجبور شد به خانه بازگردد، و بار دیگر به وضعیت دمشق بپردازد. با این حال، وی در سال ۱۱۴۶ م توسط یک برده کشته و پسرش نورالدین زنگی در حلب جانشین او شد. نبرد حطین
با آغاز درگیری بین نورالدین زنگی و شاوَر که با صلیبیون همراه شده بود، وی در سال ۱۱۶۶ م اسدالدین شیرکوه و بردارزاده‌اش صلاح‌الدین را به مصر فرستاد تا علاوه بر شکست نیروهای متحد شاور و صلیبیون حکومت مصر را به‌دست بگیرند. اما پس از پایان یافتن جنگ و صلح بین طرفین، خلیفهٔ فاطمی، العاضِد، اسدالدین را به عنوان وزیر خود برگزید ولی پس از یک سال، با مرگ شاور و شیرکوه، صلاح‌الدین وارث مقام عموی خود شد و سرانجام، با مرگ آخرین خلیفهٔ فاطمی، حکومت مصر در سال ۱۱۷۳ م به صلاح‌الدین رسید. با از بین رفتن خلافت فاطمی، صلیبیون بار دیگر درصدد تصرف مصر برآمدند تا جنگ بین صلاح‌الدین با صلیبیون آغاز شود. همزمان با درگیری صلاح‌الدین با پادشاهی اورشلیم، نورالدین زنگی، رهبر قدرتمند زنگیان درگذشت تا منطقهٔ شام، دچار آشفتگی ناشی از برخورد فرماندهان نورالدین بر به‌دست گرفتن قدرت شود اما صلاح‌الدین در سال ۱۱۷۴ م، با عبور از اردن و دور زدن فلسطین، دمشق را محاصره کرد و پس از مدتی موفق به تصرف شهر شد و آن را به عنوان پایتخت خود برگزید. پس از آن توانست امرای محلی شام را سرکوب و آن‌ها را تابع خود کند. وی پس از تصرف شام در سال ۱۱۷۶ م، بار دیگر تمرکز خود را معطوف صلیبیون و پادشاه جوان اورشلیم، بالدوین چهارم کرد. مدرسه نورالدین
مدرسه نورالدین ()مدرسه تاریخی مربوط به قرن دوازدهم میلادی در دمشق، سوریه است که توسط نورالدین زنگی ساخته شده و مقبرهٔ او نیز در این بنا واقع است. داستان‌های عشقی هزار و یک شب
داستان اصلی فیلم درباره نوجوانی به نام نورالدین (فرانکو مرلی) است که اسیر عشق کنیزی به نام زمرد (اینس پله‌گرینی) می‌شود. از آنجاکه ارباب زمرد او را در انتخاب ارباب بعدیش آزاد گذاشته است، او نورالدین را انتخاب میکند و این باعث حسادت مردی میشود که قصد خرید زمرد به 1000 دینار را داشت.از این رو با دسیسه نوکرش علی "پسر چشم آبی" به نورالدین دوا می خورانند و او به خواب می رود و زمرد را می دزدند، نورالدین با کمک بانوی شهر وپرداخت بهای آن که رابطه با اوست، محل زندانی شدن زمرد را پیدا میکند ولی شب هنگام و موقع فرار بخواب میرود و یک دزد از 40 دزد بغداد با برداشتن عمامه نورالدین خود را بجای او جا میزند و زمرد را برای بار دوم میدزد و او را به پیرمردی میسپارد و خود میرود تا بقیه دزدان را بیاورد، تا به وصال زمردبرسند، ولی زمرد با گول زدن پیرمرد فرار میکند. زمرد با لباس مردانه به سرزمینی میرسد که پادشاه خود را ازدست داده اند و منتظر ورود اولین مرد به سزمینشان هستند،که او را به پادشاهی برگزینند. زمرد که به اجبار باید با دختر پادشاه مرده ازدواج کند، داستان را با او در میان میگذارد و قرار میشود این راز بین آنها بماند. آنها مهمانی باشکوهی میگیرند و قرار میشود مردمآن آن شهر از غذاهای مهمانی نخورند تا غریبه هایی که به شهر می آیند شناسایی شده و زمرد بتواند نورالدین را پیدا کند. اولین نفری که وارد شهر میشود علی است و با خوردن غذا و لو رفتن اعدام میشود. دومین نفر نیز همان دزد بغداد است که او هم به همان سرنوشت دچار می شود . در نهایت نورالدین در طول مسافرت و پس از رابطه با دختران بسیار و شنیدن داستان های هزار و یکشب از زبان آنها به شهر وارد میشود. نورالدین ابتدا فکر میکند پادشاه قصد تجاوز به او را دارد ولی میفهمد که در آغوش عشق خود زمرد است . شیخعلی ابیوردی
سید نورالدین حسینی شیرازی شهرستان نظرآباد
میرزا تقی نجم‌آبادی ساوجبلاغی (درگذشت ۱۳۲۵ ه‍.ش) معروف به «دبیراعلم» و «عنوان نگار»، از شاعران و نویسندگان دوره قاجار است که در دیوان رسایل حکومت ناصرالدین‌شاه به مقام دبیری و منشی‌گری رسید. نخستین نهج‌البلاغهٔ منظوم و نخستین صحیفهٔ سجادیهٔ منظوم، در تاریخ نگارش و سرایش به نام او ماندگار شده‌است. ویلیام صوری
پادشاهی اورشلیم در سال ۱۰۹۹ به‌دنبال پیروزی صلیبیون در نخستین جنگ صلیبی تشکیل شد. این پادشاهی شامل سه چهارم قلمرویی بود که صلیبیون طی جنگ صلیبی نخست تسخیر کرده و در آنجا دولت‌های صلیبی (کنت‌نشین طرابلس، شاهزاده‌نشین انطاکیه و کنت‌نشین ادسا) تشکیل داده بودند. سه پادشاه نخست اورشلیم، گادفری بوین (۱۰۹۹–۱۱۰۰)، برادرش بالدوین یکم (۱۱۰۰–۱۱۱۸) و عموزادهٔ آنها، بالدوین دوم (۱۱۱۸–۱۱۳۱)، مرزهای پادشاهی را تثبیت و حفظ کردند و حتی به قلمروی که امروزه شامل لبنان، اسرائیل و فلسطین است، گسترش دادند. در نخستین دهه‌های شکل‌گیری این پادشاهی، زائرانی که برای زیارت اورشلیم به شرق آمده بودند، در این قلمرو مستقر شدند و بازرگانان دولت‌شهرهای ایتالیا و کشور فرانسه نیز برای به‌دست گرفتن بازار این قلمرو به شرق آمدند. با این حال نخستین واکنش‌ها از جبهه مسلمانان در میانه قرن ۱۲ رخ داد؛ خاندان زنگی که در این زمان در شام قدرت یافته بودند، به رهبری نورالدین زنگی موفق به شکست صلیبیون و فتح کنت‌نشین اِدسا، نخستین دولت صلیبیون در شرق، شدند. این کار وی موجب بسیج دوم صلیبی از سوی غرب گردید، که دامنه‌اش در سال ۱۱۴۸ میلادی به سرزمین شام کشیده‌شد و (۲۴ ژوئن ۱۱۴۸ میلادی) دمشق مورد حمله قرار گرفت. اما مقاومت شدید مدافعان شهر و سرعت پیشروی نورالدین از حلب به دمشق، منجر به شکست صلیبیون و عقب‌نشینی آنها و تسلط نورالدین بر شهر دمشق شد. این حمله نه تنها هیچ سودی برای صلیبیون نداشت، بلکه به زیان آنان نیز تمام شد. پیروزی‌های بدست آمده موجب افزایش نیروی مسلمانان گردید. چنان‌که نورالدین نیز موفق گردید در سایه پیروزی‌های خود سرزمین شام را متحد گرداند. پس از یکپارچگی شکل‌گرفته در شام تحت لوای خاندان زنگی، مصر که در کنترل فاطمیان روبه‌زوال بود، مبدل به کانون جنگ میان نورالدین زنگی و صلیبیون شد؛ درگیری میان صلیبیون و نورالدین زنگی در نهایت با پیروزی نورالدین همراه بود و فرمانده اعزامی وی به مصر، شیرکوه، توانست به عنوان وزیر کنترل امور مصر را در دست بگیرد. اما مرگ وی سبب شد تا این جایگاه به برادرزاده وی، صلاح‌الدین یوسف، برسد که چند سال توانست حکومت ایوبیان را با تسلط بر مصر و در ادامه با شکست زنگی‌ها در شام بنا نهد. ابوالقاسم شیرازی
ابوالقاسم ناصر بن احمد شیرازی یا ابوالقاسم شیرازی از نحودانان قرن پنجم هجری قمری بود. او در سال ۵۰۷ هجری قمری درگذشت. اثری در نحو به نام شرح اللمع لابن جنی دارد که شرحی است بر کتاب ابن جنی. ابن نقیب نفیسی
ناصرالدین، حسن بن شاور کِنانی شهرت‌یافته به ابنُ نَقیبِ نَفیسی (۱۲۰۱م - ۱۲۸۸م) شاعر و نویسنده مصری در سدهٔ هفتم هجری بود. میان او سراج‌الدین وراق مراسلات ادبی بود. او را شاعری بسیار آرایه‌گرا به‌ویژه در جناس و تضمین برشمرده‌اند، و شعرش را واضح و نزدیک به فهم عامهٔ مردم نامیده‌اند. در غزل، نسیب، شکوائیه و هجو سرود و به هزل و مجون نیز گرایید. کتاب «منازل الأحباب و منازة الألباب» از اوست. ضیاء­الدین مکی
ضیاءالدین مکی یا خطیب خوارزمی عالم معتزلی و از دانشمندان برجسته سده ششم قمری در خوارزم است که شاگرد جارالله زمخشری بود. یکی از دلایل این شهرتش نوشتن "الکفایة فی علم الإعراب" بوده‌است. چنان‌که زیدیان شمال ایران از این کتاب نسخه‌های متعددی را رونویسی کرده بودند. او همچنین نویسنده "مناقب و مقتل" و کتاب‌های دیگری نیز هست. جغتای (خراسان رضوی)
- هلالی جغتایی، بدرالدین، نورالدین (مقتول ۹۳۹/ ۹۳۶/ ۹۳۵ ق)، شاعر، متخلص به هلالی. نسب وی به ترکان جغتایی می‌رسد. در استرآباد به دنیا آمد و در همان‌جا به تحصیل و کسب کمالات پرداخت. از زادگاهش به هرات رفت و به خدمت امیر علیشیر نوایی رسید و در سایهٔ تربیت او به کسب فضایل و فنون شاعری پرداخت. وی با سام میرزای صفوی (م ۹۷۵/ ۹۷۴ ق)، صاحب «تحفه سامی»، معاصر و معاشر بود. بعد از فوت سلطان حسین، هرات به تصرف عبیداللَّه خان ازبک درآمد و هلالی به همراه گروهی از شیعیان یا متهمان به تشیع، به وسیلهٔ عبیداللَّه خان به قتل رسیدند. البته گفته‌اند که وی ابتدا مورد محبت خان ازبک و از ملازمان او بود تا آنکه مورد حسادت اطرافیان شاه قرار گرفت و به شیعه بودن محکوم شد و به همین علت سلطان او را ابتدا به زندان افکند و پس از چندی در چهار سوق هرات به قتل رساند. هلالی طبع شعر خوبی داشت. از او قصایدی در مدح عبیداللَّه خان و امامان شیعه به جای مانده‌است، اما اهمیت وی بیشتر به سبب غزل‌های لطیف و پرمضمون او می‌باشد. از آثارش: مثنوی «شاه و درویش»، در هزار و سیصد و چهل و پنج بیت؛ مثنوی «صفات العاشقین»، در هزار و دویست و سی و هفت بیت؛ مثنوی «لیلی و مجنون»؛ «دیوان» شعر.[۱] جغتائی. نورالدین استرابادی (مقت. ۹۳۶ ه‍. ق- ۱۵۲۹ م) وی به سبب انتساب به ترکان جغتای به «جغتائی» مشهور شده. هلالی یکی از غزلسرایان دورهٔ صفویه‌است. در استراباد متولد شد و پس از پرورش در استراباد به خراسان رفت و به دستگاه سلطان حسین بایقرا و وزیر او امیر علیشیر نوائی راه یافت و پس از زوال سلطنت بایقرا در اوایل عهد صفوی هنگام حملهٔ عبیداللَّه‌خان ازبک به جرم تشیع کشته شد. هلالی هلالی دیوان قصاید، غزلیات، مثنویهائی به نام «شاه و درویش» و «صفات‌العاشقین» دارد. غزل‌های او لطیف و پرشور است. نرجس
روایاتی که به ماجرای شاهزاده رومی اشاره دارد، در منابع کهن شیعه همچون "کمال الدین و تمام النعمه" اثر شیخ صدوق، "الغیبه" اثر شیخ طوسی و "دلائل الامامه" اثر محمد بن جریر طبری مورد اشاره قرار گرفته‌است که نشانه شهرت این ماجرا در قرن چهارم و پنجم ه‍.ق است. ری‌شهری در بررسی سندی این روایات، گزارش می‌کند که تمام راویان حدیث بجز محمد بن بحر شیبانی، همگی مجهول و مهمل هستند و محمد بن بحر نیز به غلو متهم است. از دیگر ایرادات این روایت، پرداخت داستان‌گونه به ماجرا و عدم هم‌گونی با شیوه حدیث‌نگاری است. اما به گفته ری‌شهری ضعف این روایات سبب انکار محتوای آن نمی‌‎شود. او همچنین معتقد است که انتقادهایی که به نبود جنگ در بازه زمانی مورد اشاره روایت بین مسلمانان و رومیان را وارد نمی‌داند و به جنگ‌هایی بین سال‌های ۲۴۵ تا ۲۵۴ ه‍.ق اشاره می‌کند. ویل دورانت در تاریخ تمدن، از وقوع توطئه‌های داخلی در بین سال‌های ۱۸۱ تا ۲۴۶ خبر می‌دهد که سبب نابسامانی عمده در امپراتوری بیزانس شد. منابع تاریخی دیگری چون "تاریخ ابن خلدون، البدایة و النهایة" و "الکامل فی التاریخ" نیز از وقوع جنگ‌های متعددی در بین سال‌های ۲۴۵ تا ۲۵۴ بین مسلمانان و رومیان یاد کردند. سید علی میلانی در این‌باره می‌نویسد: «برخی در صحت این اخبار تشکیک کرده‌اند که در بازه زمان ولادت امام مهدی سلام الله علیه، هیچ جنگی بین مسلمانان و مشرکین رخ نداده‌است. اما این ادعا به‌جهت جهل آنها به تاریخ و دشمنی آنها با حقیقت ولادت مهدی موعود است؛ چرا که وقوع جنگ بزرگی بین مسلمین و مشرکین در اندلس (که جزئی از روم محسوب می‌شود) به‌تاریخ ۲۵۱ از مسلمات تاریخی است. در این جنگ تعداد بسیاری از مشرکین کشته و بسیاری اسیر شدند. این روایت با توجه به درگذشت امام هادی علیه السلام در سال ۲۵۴ و وقوع این جنگ، تطابق زمانی دارد.» بر اساس برخی روایات دیگر، نرجس خاتون مدتی را نزد حکیمه برای کسب علوم دینی و اسلامی ماند. این روایات منافاتی با روایت ماجرای شاهزاده رومی ندارد و احتمالاً مربوط به پس از حضور در سامرا می‌باشد. عمادالدین نسیمی
دیوان نسیمی حاوی قالب‌های متنوع شعری از قبیل غزل، قصیده، رباعی اکثراً به زبان ترکی آذربایجانی است. به علت تأثیری که طریقت حروفی به دیگر عقاید عرفانی داشته، بسیاری از شعرهای بکتاشی و علوی به نسیمی نسبت داده شده‌است. نسیمی یک دیوان به زبان ترکی آذربایجانی، دیوانی به زبان فارسی و اشعاری به زبان عربی نیز داشته‌است. عمادالدین نسیمی یکی از بزرگترین شاعران عرفانی زبان‌های ترکی‌تبار از اواخر قرن ۱۴ میلادی تا اوایل قرن ۱۵ میلادی به‌شمار می‌رود. و یکی از برجسته‌ترین استادان دیوان در تاریخ ادبی ترکی محسوب می‌شود. تقی‌الدین شامی
در ۹۵۳ق/ ۱۵۴۶م همراه با برادر بزرگ‌ترش در استانبول در ۹۵۹ق در مصر و طی سالهای ۹۶۶-۹۷۵ق در نابلس بوده و دو اثر خود الکواکب الدریـة و ریحانة الروح را در آن شهـر بـه پایـان بـرده است. تزک جهانگیری
تُزک جهانگیری یا توزک جهانگیری زندگینامه نورالدین محمد جهانگیر امپراتور گورکانی (۱۶۲۷–۱۵۶۹) است. همچنین به عنوان جهانگیرنامه به آن اشاره شده‌است، "تزک جهانگیری" به زبان فارسی است و جهانگیر آن را به سنت جد بزرگ خود، بابُر (۱۴۸۷–۱۵۳۰)، نوشته بود و لذا از "بابرنامه" الهام گرفته لیکن جهانگیر یک قدم فراتر رفته و علاوه بر تاریخ سلطنت خود، جزئیاتی مانند تأملاتش در مورد هنر، سیاست و همچنین اطلاعاتی در مورد خانواده اش را در کتاب مذکور ارائه کرده‌است. تذکره
قدیمی‌ترین، جامع‌ترین و معتبرترین تذکرهٔ شاعران فارسی‌زبان، تذکرهٔ «لباب الالباب» تألیف «نورالدین یا سدیدالدین محمد عوفی» تذکره‌نویس و محقق نامی نیمهٔ دوم قرن ششم و آغاز قرن هفتم هجری است که کتاب خود را در سال ۶۱۸ به پایان رساند. این کتاب ترجمهٔ احوال تمام شاعران پس از اسلام تا زمان مؤلف را دربر دارد و از دیرباز مأخذ و سند معتبر تذکره‌نویسان و تاریخ‌نویسان ایران بوده‌است. ایوبیان
با آغاز درگیری بین نورالدین زنگی و شاوَر که با صلیبیون همراه شده بود، وی در سال ۱۱۶۶ م اسدالدین شیرکوه و بردارزاده‌اش صلاح‌الدین را به مصر فرستاد تا علاوه بر شکست نیروهای متحد شاور و صلیبیون حکومت مصر را به‌دست بگیرند. اما پس از پایان یافتن جنگ و صلح بین طرفین، خلیفهٔ فاطمی، العاضِد، اسدالدین را به عنوان وزیر خود برگزید ولی پس از یک سال، با مرگ شاور و شیرکوه، صلاح‌الدین وارث مقام عموی خود شد و سرانجام، با مرگ آخرین خلیفهٔ فاطمی، حکومت مصر در سال ۱۱۷۳ م به صلاح‌الدین رسید. با وجود آنکه این تغییر عظیم به سهولت تمام انجام شد، اما بین صلاح‌الدین و فرمانده‌اش؛ یعنی اتابک نورالدین زنگی اختلافاتی به وجود آمد. با مرگ نورالدین، صلاح‌الدین پس از چندی استقلال کامل خود را اعلان نمود و با حمایت خلیفه عباسی خود را سلطان معرفی کرد. سیف فرغانی
مولانا سِیفُ‌الدّین ابوالمَحامِد محمّد فَرغانی از شعرا و مشایخ قرن هفتم و هشتم هجری بود، وی اصلاً از فرغانه‌ی ماوراءالنهر بود که در دورهٔ سلطهٔ ایلخانان و مغولان در آسیای صغیر می‌زیست. وی در حالی که نزدیک به هشتاد سال داشت در سال ۷۴۹ هجری و در یکی از خانقاه‌های آقسرا وفات یافت. نورالدین زنگی
نورالدین، پسر دوم عماد الدین زنگی، بود. او در زمان جنگهای صلیبی در سوریه بود. پس از مرگ پدرش در ۱۱۴۶، نور‌الدین و برادر بزرگترش سیف الدین غازی پادشاهی را بین خود تقسیم کردند، نور الدین حکومت حلب و سیف الدین غازی (غزوه کننده با کافران) حکومت خود را در موصل ایجاد کرد. نور‌الدین به محض این که حکومتش را آغاز کرد به انطاکیه حمله و قلعه‌های متعددی را در شمال سوریه تصرف کرد، در حالی که در همان زمان، ژوسلین دوم حاکم ادسایی برای بازیابی شهرهای از دست رفته تلاش می‌کرد، ولی سرانجام شهر ادسا توسط زنگیان در سال ۱۱۴۴ فتح شد و نور‌الدین تمام جمعیت مسیحی شهر ادسا را، به دلیل کمک به ژوسلین دوم مجازات کرد. نورالدین محمد اصفهانی
نورالدین محمد اصفهانی (درگذشت ۱۰۹۴ه‍.ق) از خوشنویسان و نستعلیقنویسان صاحب‌نام سده یازدهم هجری است که از اهالی شهر اصفهان بود. نورالعلوم
نورالعلوم کتابی‌ست منسوب به شیخ ابوالحسن خرقانی، عارف بنام قرن چهارم(متوفی ۴۲۵ ه.ق)، در مبانی عرفانی کـه نسخه موجود آن را یکی از شاگردانش پس از مرگ مرشد خود انتخاب کرده و در ده باب تدوین نموده است. نورمحمد عندلیب
از تاریخ دقیق وفات او اطلاعی در دست نیست ولی اوایل دههٔ هفتاد قرن ۱۸ را تخمینا سال وفات او دانسته‌اند. جامی
در این دوره بود که جامی با تصوّف آشنا و مجذوب آن شد به‌طوریکه در حلقه مریدان سعدالدین محمد کاشغری نقشبندی درآمد و به تدریج چنان به مقام معنوی خود افزود که بعد از مرگ مرشدش (۸۶۰ ه‍.ق برابر با ۱۴۵۵ م) خلیفه طریقت نقشبندیه گردید. پس از گذشت چند سالی جامی راه سمرقند را در پیش گرفت که در سایه حمایت پادشاه علم دوست تیموری الغ بیگ به کانون تجمّع دانشمندان و دانشجویان تبدیل شده بود. در سمرقند نیز نورالدّین توانست استادانش را شیفته ذکاوت و دانش خود کند. او که سرودن شعر را در جوانی آغاز کرده و در آن شهرتی یافته بود، با تکیه زدن بر مقام ارشاد و به نظم کشیدن تعالیم عرفانی و صوفیانه به محبوبیتی عظیم در میان اهل دانش و معرفت دست یافت. جامی به افتادگی و گشاده‌رویی معروف بود و با اینکه زندگی‌ای بسیار ساده داشت و هیچ‌گاه مدح زورمندان را نمی‌گفت، شاهان و امیران همواره به او ارادت می‌ورزیدند و خود را مرید او می‌دانستند. جانشینان الغ بیگ خصوصاً سلطان حسین بایقرا و امیر او علیشیر نوایی تا آخر عمر او را محترم می‌داشتند و اوزون حسن آق قویونلو، سلطان محمّد فاتح پادشاه عثمانی و ملک الاشراف پادشاه مصر از ارادتمندان او بودند. منهاج سراج
ابوعمروعثمان بن سراج الدین محمد جوزجانی، مشهور به منهاج سراج ملقب به صدر جهان است. او قاضی، شاعر و مورخِ ایرانی دربار غوریان و سلاطین هند در سده هفتم، مؤلف کتاب طبقات ناصری است. از مطالب کتابش آشکار است که او در سال ۵۸۹ قمری متولد شده‌است. از زادگاه او اطلاع دقیقی در دست نیست. برخی از مورخان محل تولد او را لاهور و برخی دیگر فیروزکوه (پایتخت غوریان) می‌دانند. نبرد حطین
در خلال همین درگیری‌ها، خاندان زنگی در موصل ظهور کرد و رهبری جهاد را بر عهده گرفت. عمادالدین زنگی راه را برای پیشبرد جنگ به نفع مسلمانان پایه‌گذاری کرده بود اما در شب ۱۴ سپتامبر سال ۱۱۴۶ م به‌دست یکی از خدمتکارانش کشته شد. با کشته شدن او، درگیری‌های درون‌خاندانی و برون‌خاندانی برای رسیدن به قدرت اوضاع را آشفته کرد و رِیْموند، امیر انطاکیه با این تصور که می‌تواند از غیاب بزرگ‌ترین دشمن صلیبیون بهره ببرد، نیروهای خود را عازم حلب کرد. اما نورالدین زنگی، فرزند عمادالدین، توانست آن‌ها را شکست دهد و در ادامه بر مناطقی از شام همچون دمشق، بُصریٰ و صَلخَد مسلط شود و قدرت دوباره زنگیان را بازگردانَد. نورالدین در ادامه رهسپار حلب شد که تحت قیمومت اسدالدین شیرکوه قرار داشت. وی در آن‌جا مورد حمایت قرار گرفت و راه برای رسیدن به حکومت هموار شد. الروضتین فی اخبار الدولتین النوریه و الصلاحیه
الروضتین فی أخبار الدولتین النوریّة و الصلاحیّة اثر ابوشامه مقدسی است که به زبان عربی دربارهٔ حوادث زمان فرمانروایی نورالدین محمود زنگی و صلاح‌الدین ایوبی نوشته شده‌است. این اثر از بهترین مآخذ تاریخ جنگهای صلیبی و مهم‌ترین تألیف تاریخی برجای مانده از ابوشامه است که با تحقیق و حواشی ابراهیم شمس‌الدین منتشر شده‌است. سید قطب‌الدین محمد نیریزی
سید قطب‌الدین محمد حسینی نیریزی (زاده ۱۱۰۰ قمری، نی‌ریز، فارس - درگذشته ۱۱۷۳ قمری، نجف، عراق) صوفی شیعه، از حکما و عرفای نامدار و برجسته ایرانی و سی‌ودُومین قطب سلسله ذهبیه در دوره صفوی و متأخر از صدرالمتألهین است. تمام تاریخ‌نویسان نام او را "محمد" و لقب وی را "قطب‌الدین" ذکر کرده‌اند. وی نخست در وطن خویش به تحصیل پرداخت سپس به شیراز و اصفهان رفت و از اساتید بزرگی همچون "ملاشاه محمد دارابی" کسب فیض نمود و در زمینه‌های مختلف دینی و خصوصاً عرفان اسلامی آثار ارزشمندی از خویش به جای گذاشت. میرزا محمد هاشم درویش شیرازی ("داماد و جانشین وی در سلسله ذهبیه") و آقامحمد بیدآبادی برجسته‌ترین شاگردان سلوکی وی بودند. وی علاوه بر داشتن جایگاهی والا در تاریخ عرفان شیعی، از مهم ترین و تأثیرگذارترین اندیشمندان سیاسی اواخر دوره صفویه بود. بهاءالدین سبکی
ابوحامد، احمد بن علی سُبْکی شهرت‌یافته به بهاءالدین سُبْکی (۱۳۱۹ - ۱۳۷۲م) محدث، فقیه، مدرس، ادیب، نویسنده و شاعر مصری در سدهٔ هشتم هجری بود. جنگ صلیبی سوم
بعداز شکست صلیبیون در جنگ دوم صلیبی، نورالدین زنگی کنترل دمشق را به دست گرفت این‌چنین توانست سوریه را متحد سازد. برای ادامه روند گسترش قدرت خود، چشم به مصر و دولت تضعیف شده فاطمیان داشت. در سال ۱۱۶۳ میلادی، نورالدین، معتمدترین نیروی خود، شیرکوه، را برای انجام عملیات‌های نظامی عازم مصر کرد. شیرکوه طی این لشکرکشی برادر زاده خود، صلاح‌الدین ایوبی، را همراه خود برد. وی که به ظاهر برای رفع اختلافات داخلی دربار فاطمی عازم آن‌جا شده بود، درگیر اختلافات روزافزون وزیران فاطمی شد و یکی از وزرا به نام شاور بن مجیر السعدی به صلیبیون پناهنده شد و آمالریک یکم را برای لشکر به مصر تطمیع کرد. در پاسخ به درخواست شاور، صلیبیون تهاجم خود را به مصر آغاز کردند و در این میان شیرکوه که در شهر بلبیس استقرار داشت، توسط نیروهای صلیبی محاصره شد. خواجه تاج‌الدین سلمانی
برخی ایجاد و ابداع خط تعلیق را به او نسبت می‌دهند و اغلب محققین بر این باورند که او خط شکسته تعلیق را به وجود آورده است. او اگر واقعاً واضع این خط نباشد اول کسی است که به آن سر و صورت کامل داد و تحت قاعده درآورد. او در زمان سلطنت سلطان ابوسعید گورکانی (۸۵۵- ۸۷۲ ه‍.ق) می‌زیست. خط وی را در تعلیق و هم در خطوط ششگانه ستوده‌اند. خواجه تاج در سال ۸۲۱ ه‍.ق در قید حیات بوده و گفته می‌شود در سال ۸۹۷ درگذشته است. آذری طوسی
نورالدین (یا فخرالدین) حمزه پسر علی‌ملک اسفراینی آذری طوسی (۷۸۴–۸۶۶ق / ۱۳۸۲–۱۴۶۲م)؛ صوفی و شاعر ایرانی بود. وی از تبار رهبران سربداران بود. شعرهای آذری طوسی در آغاز در ستایش شاهان بود ولی بعداً رنگ عرفانی یافت. منطقی رازی
ابومحمد منصور بن علی شناخته‌شده به منطقی رازی شاعر سده چهارم هجری و از شاعران پیشگام در عراق عجم است. او هم‌دوره با صاحب بن عَبّاد وزیر ایرانی بود. او میان سال‌های ۳۶۷ تا ۳۸۰ ق درگذشته‌است. نمونه‌ای از شعر او در پی می‌آید. نجم‌الدین راوندی
نجم‌الدین ابوبکر محمدبن علی‌بن سلیمان‌بن محمد الراوندی (زادهٔ ۵۵۰ هـ. ق (؟) در راوند کاشان) دانشمند، خطاط، شاعر و نویسندهٔ نامدار قرن ششم هجری و صاحب کتاب «راحةالصدور» است که شامل تاریخ خاندان سلجوقی از آغاز تا پایان دوره طغرل بن ارسلان در سال ۵۹۰ ه. ق و از منابع مهم پژوهش در تاریخ عصر سلجوقیان است. زید فسایی
زید بن علی بن عبدالله فسایی فارسی یا زید فسایی از نحودانان قرن پنجم هجری قمری و از اهالی فسای فارس بود. صاحب روضات الجنات می‌نویسد به نوشتهٔ ابن عساکر در تاریخ دمشق و ابن الندیم در تاریخ طب و صاحب البغیه در علم نحو از معاریف بنام بوده و در سایر علوم اسلامی نیز مطلع و وارد در طب به کسب دانش پرداخته و در دمشق زندگی می‌کرده‌است. او مذهب تشیع داشت و در سال ۴۶۷ هجری قمری درگذشت. سعدالدین حموی
محمدبن الموید بن ابی بکر جمال ابن عبدا... بن احسین علی بن ابن عبدا... محمدبن حمویه عثمان بن سعدالدین او سعدبن نصرا... بن محمدبن الشیخ ابی اسمعیل عبدا... انصاری بر این اساس شیخ سعدالدین حموی جوینی از عرفای قرن ۶ و ۷ ه. ق است که در بحرآباد جوین متولد شد، تحصیلات اولیه اش را در سبزوار و نیشابور گذراند و به منظور کسب فیض از محضر اساتید و مشاهیر وقت بمدت ۲۵ سال از محضر اساتیدی چون خواجه نجم الدین کبری، صدرالدین قونوی و شهاب الدین خیوفی مستفیض و مفیض به شاگردانی چون شمس الدین طبری عزیز نسفی و ... گردید، وی را رائض به معنی رام‌کننده میدان دری و تازی و خسروایوان حقیقی و مجازی سیر وسلو ک از عین به یقین گفته‌اند. حموی سعدالدین بعد از مرگ معین الدین جاجرمی مدرس مدرسه نظامیه نیشابور شد و آورده‌اند که بعد از نیشابور به خوارزم رفت و به صحبت شیخ نجم الدین کبری پیوست و از او اجازه ارشاد یافت، سپس به موطن خود بحرآباد جوین بازگشت و خلعتهای شاهانه را فروخت وبا پول آن خانقاه خود راتعمیر کرد وی در روز عید قربان سال ۶۵۰ ه. ق درگذشت. یکی از شاگردانش قطعه شعری در ماده تاریخ وفات وی به شرح زیر سروده است: سراج‌الدین وراق
سراج‌الدین، عمر ورّاقِ مصری (۱۲۱۸ - ۱۲۹۶م) (نسب: عمر بن محمد بن حسن مصری فائزی) کاتب، نسخه‌نویس، خوشنویس و شاعر مصری در سدهٔ هفتم هجری بود. بهاءالدین زهیر
بهاءالدین زُهَیْر (۲۶ فوریه ۱۱۸۶، مکه - ۱ نوامبر ۱۲۵۸، قاهره) نثرنویس و شاعر عربی در نیمهٔ اول سدهٔ هفتم هجری بود. ویلیام صوری
با مرگ آمالریک یکم در سال ۱۱۷۴، پسرش بالدوین با عنوان بالدوین چهارم به پادشاهی اورشلیم رسید. در همین سال، نورالدین زنگی نیز درگذشت تا فرمانده وی، صلاح‌الدین که پیش از مرگ نورالدین تنها در مصر قدرت داشت، در شام هم به قدرت برسد و بتواند قلمروی اورشلیم را از جنوب و شرق به صورت کامل محاصره کند. به دنبال مرگ آمالریک، پادشاهی اورشلیم شاهد منازعات و اختلافات میان دو گروه «جبهه دربار» و «جبهه اشراف» شد. «جبهه دربار» زیر رهبری مادر بالدوین، آگنس کورتنی، و خاندانش قرار داشت که به‌تازگی از اروپا به شرق آمده و در امور پادشاهی لاتین بی‌تجربه و تازه‌کار و خواهان جنگ با صلاح‌الدین ایوبی بودند. «جبهه اشراف» زیر رهبری ریموند سوم تریپولی قرار داشت که از اشراف بومی پادشاهی و خواهان صلح با مسلمانان و برقراری روابط مسالمت‌آمیز با آنها، به‌خصوص با صلاح‌الدین ایوبی بود. این تفسیری از شرایط ابتدایی دوره زمامداری بالدوین چهارم بود که ویلیام صوری در هیستوریا نوشته که بعدها به‌عنوان یک واقعیت مورد قبول همگان قرار گرفت. با این حال افرادی همچون پیتر ادبوری معتقدند که ویلیام صوری به‌شدت حزبی بوده‌است چرا که او با ریموند، رهبر جبهه اشراف که بعدها باعث پیشرفتش در امور سیاسی و مذهبی شد، متحد و همراه بود. همچنین گزارش‌های مورخان ادامه‌دهنده هیستوریای ویلیام صوری در قرن ۱۳ میلادی مورد شک قرار گرفته‌است چرا که آنها مناسباتی با خاندان ابلین که از حامیان ریموند بودند، داشتند. با این حال، اتفاق‌نظر کلی میان تاریخ‌نگاران بر روی این مسئله است که اگرچه درگیری و منازعات داخلی در این دوره وجود داشت، اما اختلافات و درگیری‌ها میان اشراف و بارون‌ها با تازه‌واردان از غرب نبود بلکه بیشتر اختلافات میان خویشاوندان مادری و پدری بالدوین چهارم بوده‌است. دوران نوسنگی
انقلاب نوسنگی نامی که بر اتخاذ «یک‌جانشینی» و «اهلی کردن» (کشاورزی و دامداری) از سوی جوامعی که پیش از آن شکارچی گردآورنده بودند گذارده می‌شود. در این دوران، در برخی نواحی جنوب غرب آسیا (خاورمیانه)، انسان از مرحلهٔ جمع‌آوری و شکار به مرحلهٔ کشت و اهلی کردن برخی حیوانات مثل بز و گوسفند و همچنین سگ، انتقال یافت. باستان‌شناسان آغاز این دوره را در حدود ۱۱٬۰۰۰ سال پیش در سرزمین شام دانسته‌اند. دوران نوسنگی با آغاز دوران مس‌سنگی (آخرین دورهٔ عصر حجر) در حدود ۴۵۰۰ پ.م. (۶٫۵۰۰ سال پیش) به پایان رسید. صلاح‌الدین ایوبی
صلاح‌الدین کار خود را در دربار اتابک عمادالدین زنگی از دست‌نشاندگان سلجوقیان در شامات شروع کرد و بعدها در مصر جانشین وی گردید. نورالدین زنگی پس از مدتی صلاح‌الدین را به همراهی عمویش شیرکوه عازم مصر کرد تا متحدش شاهوار، فرمانروای مصر را که به وسیله یکی از رقبای خویش از مصر طرد شده بود، در مقام خود حفاظت نماید. مصر در این زمان تحت فرمانروایی العاضدلدین الله، یکی از خلفای فاطمی بود. شیرکوه و صلاح‌الدین مجبور بودند که با او حسن سلوک داشته باشند. از طرفی صلیبیون فهمیده بودند که اتحاد مصر و شامات برای آن‌ها خطرناک خواهد بود به همین خاطر به شام حمله بردند ولی صلاح‌الدین آن‌ها را سخت شکست داد و عقب راند. زبان ترکی آذربایجانی
در قرن چهاردهم میلادی آذربایجان، قفقاز و بخش‌های غربی ایران تحت سلطه حکومت‌های قره قویونلو و آق قویونلو بود. در دوران این حکومت‌ها شاعرانی مانند قاضی برهان‌الدین، حبیبی و جهانشاه قراقویونلو با تخلص "حقیقی" زندگی می‌کردند؛ که نخستین آثار ترکی آذری را در آن دوران از خود به جا گذاشته‌اند. اواخر قرن چهاردهم، زمان ظهور یکی از بزرگترین شعرای آذربایجانی، عمادالدین نسیمی بود؛ دیوان اشعار وی از بزرگترین دیوان شعرهای زبان‌های ترکی به‌شمار می‌رود. آموزه‌های صوفی و عرفانی از اواخر قرن ۱۴اُم تا اوایل قرن ۱۵اُم میلادی رواج داشت عمادالدین نسیمی یکی از برجسته‌ترین استادان دیوان ادبیات در تاریخ ادبی زبان‌های ترکی‌تبار بوده‌است. وی به زبان فارسی و عربی نیز آثاری داشته‌است. پس از معرفی سبک دیوان ادبیات و غزل، عمادالدین نسیمی در قرن ۱۵اُم، شاعران مشهور آذربایجانی چون شاه اسماعیل خطایی، قاسم انوار و محمد فضولی ادبیات آذربایجانی را گسترش دادند. جمال‌الدین بن نجار
ابراهیم بن سلیمان قُرشی، مجوّدِ دمشقی شهرت‌یافته به جمال‌الدین بن نجّار (۱۱۹۴ - ۱۲۵۳م) ادیب و شاعر شامی در سدهٔ هفتم هجری بود. نصیرالدین همایون
میرزا نصیرالدین بیگ محمد (مارس ۱۵۰۸–۲۲ فوریه ۱۵۵۶ م)، که با نام سلطنتی اش همایون شناخته می‌شود، دومین پادشاه امپراتوری مغولی هند یا گورکانیان بود که از سال ۱۵۳۰ تا ۱۵۴۰ و بار دوم از سال ۱۵۵۵–۱۵۵۶ بر قلمرویی که امروزه بخش‌هایی از افغانستان، پاکستان، هند و بنگلادش را شامل می‌شود حکومت کرد.مانند پدرش بابر، او پادشاهی خود را بزودی از دست داد و به قلمروی ایران صفوی پناه برد و با کمک صفویان دوباره قلمروی خود را، به علاوه مناطقی دیگر، بدست آورد. هنگام مرگش در سال ۱۵۵۶، امپراتوری گورکانی تقریباً یک میلیون کیلومتر مربع مساحت داشت. ظهوری ترشیزی
نورالدین محمد ظهوری ترشیزی (حدود ۹۴۴ ق - ۱۰۲۵ ق)، شاعر و نویسنده نیمه اول قرن ۱۰ تا ربع اول قرن ۱۱ ه‍.ق متخلص به ظهوری. ملقب به ملک الشعراء، اهل ترشیز (کاشمر، خراسان رضوی) بود. او مدت زیادی در هند سکونت داشت و شهرت وی در هند بیشتر از ایران است. نورالدین زنگی
نور‌الدین به دنبال اتحاد با همسایگان مسلمان خود در شمال عراق و سوریه به منظور تقویت جبهه اسلامی در برابر دشمنان غربی بود. او در سال ۱۱۴۷ با امضای یک معاهده دو جانبه با معین الدین، فرماندار دمشق، بخشی از این قرارداد، ازدواج با دختر معین الدین عصمت الدین خاتون است. معین الدین و نور الدین شهر بصری محاصره می‌کنند در سال ۱۱۴۸، جنگهای صلیبی دوم شروع می‌شود (محاصره دمشق) به رهبری لوئی هفتم پادشاه فرانسه و کنراد سوم از آلمان می‌باشد. دلیل اصلی نبرد را پیروزی نور الدین و زیان صلیبیون در آسیای صغیر و تصرف ادسا (محاصره ادسا) توسط مسلمانان می‌دانند. نورالدین در سال ۱۱۴۹ در جریان جنگ صلیبی دوم و در نبرد اناب، ارتش متحد شاهزاده‌نشین انطاکیه (به رهبری ریموند پواتیه) و حشاشین (به رهبری علی بن وفا) را به سختی شکست داد. سوریه
در سده‌های پنجم و ششم هجری که با جنگ‌های صلیبی همراه بود، حکام بسیار مقتدر و دینداری در این کشور بر تخت سلطنت نشسته و پرچم نبرد اسلامی علیه صلیبی‌ها و رومیان را برافراشتند. کسانی چون نورالدین محمود زنگی شهید، سلطان صلاح‌الدین ایوبی کرد سوریه، ملک عادل ایوبی، ملک ظاهر بیبرس البندقداری، سیف الدوله حمدانی و… که نه تنها امور جنگی و نظامی را در راس اقدامات خود قرار داده و به ایجاد پایگاه‌های نظامی، ساخت قلعه‌ها، حفر خندق‌ها و… پرداختند که امروزه وجود صدها اثر تاریخی از آن دوران بیانگر این مدعاست. در سده‌های بعدی، ممالیک و سرانجام ترکان عثمانی پس از استیلا بر این سرزمین، سیاست پیشگامان خود را تداوم بخشیده و ضمن حفاظت و بازسازی آن آثار اسلامی، به احداث بناهای دیگری نیز پرداختند. محاصره دمشق (۱۱۴۸)
در جبهه مسلمانان، معین‌الدین انر یک سال پس از پیروزی درخشانش در دمشق درگذشت. به روایت ابن قلانسی، «یک روز که بنا به عادتش پرخوری کرده بود، دچار کسالت می‌شود. معلوم می‌شود که به اسهال مبتلا شده‌است. ... بیماری مهلکی که به‌ندرت از آن رهایی می‌یابند.» پس از مرگ معین‌الدین انر، شخص جوانی به نام اَبَک، از نوادگان طغتکین، کنترل شهر را در دست می‌گیرد. با این حال از نظر امین معلوف، برنده واقعی این نبرد، نورالدین زنگی است؛ وی پس از شکست ریمون، شاهزاده انطاکیه، در نبرد اناب در ژوئن ۱۱۴۹ و دور کردن خطر و تهدید صلیبیون از شمال شام، تمرکز خود را برای جهت تحقق یافتن آرزوی پدرش، عمادالدین زنگی، یعنی تصرف شهر دمشق، صرف می‌کند. با این حال وی با وجود تلاش‌های فراوان تا سال ۱۱۵۴ موفق به فتح این شهر نمی‌شود. مجیرالدین اسعردی
مُجیرالدین، محمد بن یعقوب اِسعِردی (؟ -۱۲۸۵م) شاعر شامی در سدهٔ هفتم هجری بود. اشعار او مقطّعات کوتاه در دو، سه یا چهار بیت است. چراغ‌علی‌خان زنگنه
چراغ زنگنه خان زنگنه (مرگ بعد از ۱۸۶۴/۵ میلادی) یک دولتمرد برجسته ایران در اوایل سلطنت شاه قاجار، ناصرالدین‌شاه قاجار (۱۸۴۸–۱۸۹۶) بود. نجم‌الدین رازی
پراهمیت‌ترین کتاب نجم رازی به نام مرصادالعباد به تصحیح دکتر محمدامین ریاحی است. با وجود کثرت تالیفات نجم رازی، مرصادالعباد تحقیقاً شاهکار او است. چرا که از نظر نثر یکی از زیباترین و شورانگیزترین نوشته‌های عرفانی است که در نیمه نخست قرن هفتم هجری، هنگام هجوم مغول تألیف شده‌است. این اثر به قدری مهم و پردامنه است که عرفای بزرگی چون مولوی و حافظ همگی به نحوی متأثر از آن هستند. منبع‌شناسی دوران آغازین اسلام
منابع ثانویه برای کشف و فهم تاریخی رویدادهای زندگی محمد، آثار تاریخی مورخان در قرن سوم و چهارم هجری در دنیای اسلام می‌باشد سیره نبوی شامل زندگی‌نامه‌های سنتی نوشته‌شده توسط مسلمانان و گفتارهای منسوب به اوست (سیره نبوی). قدیمی‌ترین زندگی‌نامه از محمد، نوشتهٔ ابن اسحاق(۸۵ ق. تا حدود ۱۵۰ ق) با عنوان «زندگی رسول خدا» (نوشته‌شده در ۱۲۰ تا ۱۳۰ سال پس از درگذشت محمد) است که متن اصلی آن از بین رفته‌است، ولی بخش‌هایی از آن در آثار نوشته‌شده توسط تاریخ‌نگاران بعدی، ابن هشام و طبری به جای مانده‌است. بسیاری اگرچه نه همهٔ محققین درستی و صحت این زندگی‌نامه‌های قدیمی را پذیرفته‌اند، با این وجود میزان صحت آن‌ها قابل تعیین نیست. از دیگر سیره نویسان مطرح محمد بن عمر واقدی (مرگ ۲۰۷ یا ۲۰۹ هجری) مؤلف «کتاب المغازی» و نیز منشی او، محمد بن سعد بن منیع (۱۶۸–۲۳۰ ق) مشهور ابن سعد بغدادی، نگارنده طبقات الکبری می‌باشند. آقانورالدین عراقی
آیت‌الله آقانورالدین نوری عراقی (۱۲۷۸ ه‍.ق اراک - ۱۳۴۱ ه‍.ق اراک) از مجتهدان و مراجع تقلید شیعه و از علمای پرنفوذ منطقه عراق عجم و از شاگردان و پیروان آخوند خراسانی بود. وی از حامیان اصلی مشروطه طلبان عراقی به حساب می‌آمد و در چند مقطع با صدور حکم جهاد به حمایت از ایشان در اراک پرداخت، پس از صدور فرمان مشروطه نیز ریاست انجمن ایالتی اراک را بر عهده گرفت. در خلال جنگ جهانی اول به همراه مجاهدین به کرمانشاه و بعدها استانبول رفت. وی یکی از بانفوذترین و برجسته‌ترین شخصیت‌های روحانی اراک و ولایت عراق (شهرستان اراک) بود و بین سال‌های ۱۳۲۱ تا ۱۳۴۲ (زمان مرگ وی) مرج تقلید غالب مردم اراک و ولایت عراق بوده‌است. امروزه آرامگاه وی در اراک زیارتگاه مردم محسوب می‌شود و با شمارهٔ ثبت ۳۴۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. وی پسرعموی روحانی محسن سلطان‌آبادی عراقی محسوب می‌شود. عمادالدین نسیمی
سید علی عمادالدین نسیمی متخلص به نسیمی، شاعر و متفکر حروفیه در قرن هشتم هجری بود. او بنا به منابعی از ترکمان‌های عراق یا از مردمان آذربایجانی و بنا به منابعی دیگر از اهالی حلب است. از شاعران صوفیِ بزرگِ زبان ترکی در اواخر سدهٔ ۱۴ و اوایل سدهٔ ۱۵ میلادی به‌شمار می‌آید.دو دیوان، یکی به ترکی و دیگری به فارسی، به نظم درآورد و قصائدی عربی نیز سرود. فهرست حاکمان ایوبی
با آغاز درگیری بین نورالدین زنگی و شاوَر که با صلیبیون همراه شده بود، وی در سال ۱۱۶۶ م اسدالدین شیرکوه و بردارزاده‌اش صلاح‌الدین را به مصر فرستاد تا علاوه بر شکست نیروهای متحد شاور و صلیبیون حکومت مصر را به‌دست بگیرند. اما پس از پایان یافتن جنگ و صلح بین طرفین، خلیفهٔ فاطمی، العاضِد، اسدالدین را به عنوان وزیر خود برگزید ولی پس از یک سال، با مرگ شاور و شیرکوه، صلاح‌الدین وارث مقام عموی خود شد و سرانجام، با مرگ آخرین خلیفهٔ فاطمی، حکومت مصر در سال ۱۱۷۳ م به صلاح‌الدین رسید. با وجود آنکه این تغییر عظیم به سهولت تمام انجام شد، اما بین صلاح‌الدین و فرمانده‌اش؛ یعنی اتابک نورالدین زنگی اختلافاتی به وجود آمد. با مرگ نورالدین، صلاح‌الدین پس از چندی استقلال کامل خود را اعلان نمود و با حمایت خلیفه عباسی خود را سلطان معرفی کرد. جمال‌الدین حسینی
جمال‌الدین عطاءالله بن فضل‌الله حسینی محدث و خطیب سدهٔ نهم و دهم هجری از سادات دشتکی‌ شیراز بود. در زمان ‌سلطان ابوسعید گورکان تیموری‌، همراه با عموی خویش به هرات مهاجرت کرد و به‌همین دلیل «هروی» نیز خوانده شده‌است. در سال ۹۲۷ هجری درگذشت. برخی از آثار او عبارتند از: "روضة الاحباب فی سِیر النبی و الآل و الاصحاب"، "تحفةالاحبّاء فی مناقب آل العبا"، "اربعون حدیثاً من احادیث سید المرسلین فی مناقب امیرالمؤمنین"، "رساله اولاد امیرالمؤمنین علیه‌السلام و انسابهم و احوالهم". محاصره ادسا (۱۱۴۴)
ژوسلین دوم همچنان به حفظ بقایای ایالت خود از تل بشیر ادامه داد، اما بقیه سرزمین‌هایش کم‌کم توسط مسلمانان تسخیر یا به بیزانسی‌ها فروخته شد. زنگی خود را در سراسر جهان اسلام به عنوان «مدافع مذهب» و المالک المنصور، ستایش می‌کرد. او از ترس رویدادهای موصل، حمله به قلمرو باقی مانده ادسا یا مسیحیان انطاکیه را ادامه نداد و مجبور شد به خانه بازگردد و بار دیگر دیدگاه خود را متوجه دمشق سازد. با این حال، او در سال ۱۱۴۶ توسط یک برده کشته شد و پسرش نورالدین زنگی در حلب جانشین او شد. مسجد علاءالدین کیقباد
مسجد علاءالدین اصلی‌ترین بنای ارگ قونیه در ترکیه است. این سازه به عنوان «مسجد تاج و تخت» برای سلاطین سلجوقی روم کاربری داشته و حاوی مقبره پادشاهان سلسله سلجوقیان روم است. این بنا در مراحل بین اواسط قرن ۱۲ و اواسط قرن ۱۳ ساخته شده. هر دو ارگ و مسجد نام سلطان علاءالدین کیقباد اول را دارند. نجم‌الدین محمد بن الیاس شیرازی
نجم الدین محمود بن صائن الدین الیاس شیرازی پزشک مردم ایرانی بود که در قرن ۱۴ میلادی می‌زیست. وی متولد شهر شیراز بود. کمال‌الدین بن یونس
کمال‌الدین ابوعمران موسی بن یونس بن محمد بن منعه موصلی (زاده‌ی ۵۵۱ هجری قمری در موصل و متوفای ۶۳۹ هجری قمری در موصل) از دانشمندان بزرگ عرب در قرن ۶ الی ۷ قمری در زمان خود بود که بر طب،فلسفه و ریاضیات تسلط داشت. او نخست نزد پدرش دانش آموخت و سپس به نظامیه بغداد رفت و از بزرگ‌ترین هندسه دانان زمان خود شد. وی در فلسفه و طب نیز چیره دست بود. به گفته ابن‌ابی‌اصیبعه پادشاه فرنگ چند مسئله مشکل در نجوم، هندسه، ریاضیات، پزشکی و فلسفه را با پیکی به دربار بدرالدین لولو فرستاد. دانشمندان از پاسخ آن درآمدند و سرانجام آن مسائل را نزد ابن یونس به موصل فرستادند و ا و به حل آن‌ها موفق شد. او همچنان استاد خواجه نصیرالدین طوسی بود. شمس‌الدین سجاسی
شمس‌الدین محمد سجاسی، شاعر و منشی نیمۀ دوم سدۀ ششم و نیمۀ نخست سدۀ هفتم هجری که تولد او در حدود سال ۵۷۰ بوده است و از آنجا که نسخه‌ای به خط او با تاریخ ۶۱۷ق وجود دارد معلوم می‌شود در این سال زنده بوده است و سال ۶۰۲ هجری قمری که مستوفی به عنوان سال وفات او آورده نباید درست باشد.به استناد آنچه در نزهةالقلوب حمدالله مستوفی آمده، وی در مقبرةالشعرای تبریز به خاک سپرده شده‌است. سجاس
از منابع مختلف تاريخي بر‌مي‌آيد كه ركن‌الدين سجاسي در اواخر دوره‌ي سلجوقيان ترك در شهر سجاس استان زنجان زندگي مي‌كرد، دوره‌ي كه شهر سجاس يكي از شهرهاي مهم سلجوقيان ترك بود و به نقل حمد‌اله مستوفي در كتاب نزهه‌القلوب دو شهر سجاس و سهرورد نزديك به هم در فتنه مغول و به دليل مقاومت شديد اهالي آن در برابر مغولان با خاك يكسان شد و از آنجايي كه اغلب مريدان شيخ‌ركن‌الدين سجاسي نظير اوحد‌الدين كرماني كه در سنه‌ 635 فوت كرده است و يا شمس تبريزي مريد‌ش كه در سنه‌ي 645 وفات يافته است و همگي نشان مي‌دهند كه خود شيخ ركن‌الدين سجاسي قبل از آنان و در اواخر قرن ششم زندگي مي‌‌كرد و يا حداقل تا اوايل قرن هفتم و هم زمان با يورش مغول به ايران زنده بود و ممكن است نيز در همين حملات جانباخته باشد و در هر حال وي از عارفان قرن ششم هجري است كه در اين دوره‌ كه طريقت عرفان و تصوف به اوج رشد اجتماعي خود در دوره‌ي سلجوقيان رسيده بود زندگي مي‌كرد و يا شيخ‌نجيب‌الدين سهروردي عارف هم، در همين دوره تاريخي  زندگي مي‌كرد كه مريدان زيادي داشت و دو شهر سجاس و سهرورد به هم چسبيده در استان زنجان هستند كه در دوره‌ي سلجوقيان اين دو شهر، منشأ فرهنگي بسياري از تفكرات فلسفي و عرفاني قرن پنجم و ششم بودند كه مريدان مختلف فكري را تربيت كرده‌اند و تاثير گرفتن فرهنگي شيخ‌اوحد‌الدين كرماني از شيخ ركن‌الدين سجاسي و يا شيخ سعدي شيرازي از شيخ نجيب‌الدين سهروردي همگي نمونه‌هايي از اين نوع تأثيرات فرهنگي اين شهرها در اين دوره‌ي تاريخي سلجوقيان ترك هستند. جنگ صلیبی سوم
در این زمان، نورالدین مشغول آزادسازی شمال بود. ریموند، حاکم انطاکیه، خود را در مقابل خطری دو جانبه دید: سلاجقه به رهبری مسعود، حاکم قونیه؛ و نورالدین که برای جنگ با صلیبیون با مسعود هم پیمان گشته بود. ریموند نیز به نوبه خود با رهبر حشاشین (اسماعیلیه) به نام علی بن وفای کرد متحد شد؛ و این دو نورالدین را در نوامبر سال ۱۱۴۸ میلادی در افامیه مورد حمله قرار دادند، ولی به هدف خود نرسیدند. در بهار سال ۱۱۴۹ میلادی نورالدین مسلمانان را فرماندهی کرد و ریموند را در بغراس شکست داد. سپس برای مبارزه با دژ إنب عازم جنوب شد. ریموند نیز با سپاهی کوچک همراه با هم پیمانان فاطمی خود به رهبری علی به وفا، به یاری دژ شتافت. در ۲۸ ژوئن سپاه صلیبی در زمین پست نزدیک عین مراد، در دشت واقع در میان إنب و برکه غاب، اردو زدند. لشکر نورالدین زنگی طی یک حمله شبانه سپاه صلیبیون را در محاصره قرار دادند. بامداد روز بعد، ریموند دریافت که هیچ راهی جز درگیری با مسلمانان وجود ندارد. به دنبال آن نبردی خونین روی داد که طی آن تعداد زیادی از طرفین کشته شدند. نورالدین به عقب راندن صلیبیون از دژهای شمال ادامه داد. او در سال ۱۱۵۰ میلادی بر دژهای ارزجان و تل کشفان چیره شد و آنگاه دو پادگان ارتاح و حارم را تصرف کرد. سپس رهسپار غرب گردید و خود را به نزدیکی انطاکیه رساند. او به حملات خویش ادامه داد تا به سویدیه رسید. در این زمان ژوسلین، کنت رها، در کمینی که شماری از سپاهیان ترک برایش نهاده بودند افتاد. نورالدین شماری از نیروهای خود را فرستاد تا وی را از دست کسانی که اسیرش کرده بودند، رها سازند و فرمان داد چشمانش را میل کشیدند و او را در حلب به زندان افکندند. وی همچنان در آن‌جا ماند و نه سال بعد جان سپرد. جنبش خرمدینان
از شکست بابک خرمدین تا سال ۲۵۴ هجری قمری جنبش‌های دیگر در برابر خلفا فراگیر نبودند. از این سال بود که انقلاب سازمان یافتهٔ بردگان به رهبری علی بن محمدرازی زنگی یار (صاحب الزنج) که به زنگی یاران شهرت یافت و تا سال ۲۷۰ هجری قمری دوام آورد و یک دولت نیز در جنوب غربی ایران تشکیل داد، زمینه را برای ضعف خلفا و پایان حاکمیت اعراب در ایران آماده نمود. افزون بر این در کتب تاریخی و از جمله تاریخ طبری گاه می‌بینیم که: «علی بن آبان» سپهدار نامدار و بزرگ زنگی یاران، از بحرین و یمامه به سوی ری سپاه می‌برد، به دولت بردگان زنگی یار خراج می‌دادند یا علی بن محمد زنگی یار پیشوای بردگان از آنان می‌خواست که در منبرها به نام او خطبه بخوانند. (۱۷) این نکات که در لابلای تاریخ دیده می‌شود، ن. خواجه نظام الملک زنگی یاران را نیز به مزدکی و بابکی بودن متهم می‌کند. (۱۸) زنگی یاران در مدت ۱۵ سال صدو پنجاه و شش بار با سپاهیان خلیفه نبرد کردند که در نبردهای آخرین در سال ۲۷۰ هجری قمری شکست بدی خوردند و با تسخیر مختاریه، پایتخت زنگی یاران توسط سپاهیان خلیفه، حکومت آنان برچیده شد. اگرچه زنگی یاران و همهٔ بردگان و مردم ستم دیدهٔ دیگر، از ظهور قریب‌الوقوع قرمطیان به سال ۲۸۷ هجری آگاهی نداشتند؛ ولی باز همچنان به ظهور نهضتی دیگر امیدوار مانده و چشم به آینده دوختند. معماری نوسنگی و مس‌سنگی در ایران
کشاورزی و دامپروری دیرتر از زاگرس مرکزی به شمال غربی ایران رسید. محوطهٔ کلیدی دوران نوسنگی در این منطقه تپه حاجی فیروز در درهٔ اوشنو-سولدوز است که با در میانرودان همزمان بوده‌است. مانند دیگر محوطه‌های معاصر در ایران، حاجی فیروز روستایی کوچک با خانه‌های تک‌خانواده‌ای (خانوادهٔ هسته‌ای) بوده‌است و ساکنان آن مردگانشان را در زیر کف همان خانه‌ها دفن می‌کرده‌اند. در کل ۱۸ بنای چهارضلعی، هر یک به مساحت بین ۲۷ تا ۳۸ مترمربع، در حاجی فیروز یافت شده‌است. تیغه‌ای کوتاه این خانه‌ها را به دو بخش تقسیم می‌کرده که یکی (که جزئیات تمیزتر و تزئینات داشته) برای زندگی و دیگری برای کار و فعالیت به کار می‌رفته‌است. دیوارها از خشت‌های نامنظم به ضخامت ۴۰ سانتی‌متر ساخته شده‌اند و در ضلع شرقی ساختمان‌ها (جهت وزش بادِ غالب)، دیواره‌ای کوتاه و بدون سقف قرار دارد. جهت درهای ورودی نیز برای دوری از باد غربی به سمت شرق بوده‌است. سقف بناهای حاجی فیروز احتمالاً مسطح و از لایه‌های نی و گل بر روی تیرهای چوبی کوچک بوده‌است. شمس‌الدین ذهبی
شمس‌الدین ذهبی، محدث و تاریخ‌نگار مسلمان و سیره‌نویس اهل سنت در سده هشتم و نهم قمری بود. او در سال ۷۴۸ هجری قمری درگذشت. وی در فقه پیرو شافعی است و در کلام به اهل حدیث و حنابله گرایش دارد. سیر اعلام النبلاء از او کتابی دربارهٔ علم رجال است. او در علم رجال بسیار سخت گیر بوده به طوری که ابان بن تغلب که خود ذهبی او را توثیق می‌کند هم در کتاب المغنی فی الضعفا نوشته‌است. تاج‌الدین حسینی
سید تاج‌الدین بن علی حسینی عاملی از نویسندگان سدهٔ دهم و اوایل سدهٔ یازدهم هجری بود. وی مؤلف کتاب "التتمه فی تواریخ الائمه" است. اطلاعات زیادی از او موجود نیست. حر عاملی او را محدث، فقیه و زاهد نامیده است. به‌گفتهٔ عاملی تاریخ پایان کتاب "التتمه" سال ۱۰۱۸ هجری است. محاصره اشکلون
بعد از شکست صلیبیون در جنگ‌های صلیبی دوم در ۱۱۴۸، کنراد سوم تلاش کرد اشکلون را محاصره کند ولی زمانی که کمکی از جانب پادشاهی اورشلیم و دیگر صلیبیون دریافت نکرد مجبور به عقب‌نشینی شد. در همین حین سرزمین‌های شرقی و شمالی اورشلیم در حال متحد شدن با نورالدین زنگی بودند کسی که موصل و حلب را تحت سلطه داشت و دمشق را طی درگیری‌های بعد از جنگ‌های صلیبی دوم تصرف کرده بود. در سال ۱۱۴۹ نور الدین طی نبرد ایناب شاهزاده‌نشینان انطاکیه را شکست داد و بر انطاکیه مسلط شد و فاصله زیادی تا پادشاهی اورشلیم نداشت. به این ترتیب پادشاهی اورشلیم برای گسترش اراضی تحت سلطه خود چاره ای جز حرکت به سوی مصر نداشت. گمشتکین
گمشتکین (م. ۱۱۷۷) خواجه ترک در دربار دودمان زنگی بود که در زمان نورالدین زنگی به عنوان نایب وی در موصل در عراق انتخاب شد. پس از مرگ نورالدین، گمشتکین به عنوان سرپرست فرزند وی، الصالح اسماعیل، انتخاب شد و توانست کنترل قلمرویی از دمشق تا حلب در دست بگیرد. وی همچنین اتحادی با سیف‌الدین غازی، امیر موصل، علیه ابن مقدم که کنترل دمشق را در دست گرفته بود، تشکیل داد. پس از این اتحاد، ابن مقدم از صلاح‌الدین ایوبی، سلطان ایوبیان در مصر، کمک خواست و پس از رسیدن وی به دمشق، کنترل شهر را به وی واگذار کرد. در این زمان بنا به دستور امیر جوان زنگی، اقطاع حارم به وی اعطا شد. پس از به قدرت رسیدن گمشتکین در حلب، وی دستور به آزادی رینالد شاتیون، ژوسلین سوم و سایر اسیران مسیحی در سال ۱۱۷۶ داد. با این حال وی به بهانه مذاکره با صلیبیون و خیانت به مسلمانان در سپتامبر ۱۱۷۷ دستگیر و بر روی دیوار شهر حارم اعدام شد.