شهر باستانی اسپارت در کدام کشور قرار دارد؟
اسپارت
اسپارت یا اسپارته یا اسپارتا یا لاکِدمون (Lacedemone). شهر مشهور باستانی در شبه‌جزیرهٔ موزه واقع در یونان. این شهر مرکز و پایتخت ناحیهٔ لاکونیا واقع در منتهای جنوبی شبه‌جزیرهٔ مذکور است و در محلی ناهموار و کوهستانی در ساحل رود اوروتاس جای دارد. در نزدیکی این شهر پرتگاهی موسوم به باراترون بود. اسپارتی‌ها اطفال سقط شده و علیل و ناتوان را در آنجا می‌افکندند.
پترا
یوهان لودویگ بورکهارت سوئیسی که در لباس یک تاجر هندی مبدل شده بود، در سال ۱۸۱۲ پترا را دوباره برای جهان غرب کشف کرد. در این بین شهر به یک ویرانه تبدیل شده بود. پترا در سال ۱۹۸۵ توسط یونسکو به عنوان میراث جهانی معرفی شد. در سال ۲۰۰۷، این شهر به عنوان یکی از عجایب هفتگانه جدید جهان انتخاب شد. شراتس
شراتس یکی از قدیمی‌ترین شهرستان‌های لهستان است که در مرکز لهستان و در کنار رود ورتا واقع شده است. این شهر در استان ووجکی قرار دارد و بر اساس آمار سال ۲۰۰۴، ۴۴٫۳۲۶ نفر جمعیت دارد. تاریخ تأسیس این شهر به قرن ۱۳ میلادی بر می‌گردد. تیگراناکرت
تیگراناکرت نام شهری باستانی است در کنار شهر سیلوان در خاور دیاربکر در ترکیهٔ کنونی. این شهر را تیگران بزرگ پادشاه ارمنستان در سده یکم پیش از میلاد بنیاد نهاد و نام این شهر به معنی «ساختهٔ تیگران» است. پسوند (وام واژه ایرانی میانه غربی): کرت به معنی کرده و ساخته است و در نام بسیاری از شهرهای منطقه استفاده شده است.‎ اسپارت
لئوتیخید۴۹۲ق. م. تاریخ اروپا
تا پیش از سده پنجم پیش از میلاد، ناحیه شهری اسپارت بیشتر نواحی جنوب یونان را تحت کنترل داشت. این ناحیه را منطقه «پلویونی» می‌نامند. زندگی اسپارتی‌ها در جنگ می‌گذشت. همه شهروندان مذکر و بالغ، اعضاء تمام وقت ارتش محسوب می‌شدند. زن‌ها آموزش‌های فیزیکی می‌دیدند تا بتوانند بچه‌های قوی و نیرومند به دنیا بیاورند. هنگامی که شهروندان اسپارتی مشغول پرداختن به امور جنگی بودند، غلامان (بردگان) روی زمین کشاورزی می‌کردند. فهرست میراث جهانی در اتریش
مکان‌های اتریش برای اولین بار در بیستمین نشست کمیته میراث جهانی، که در مریدا، مکزیک در سال ۱۹۹۶ برگزار شد ثبت شدند. در آن جلسه، دو مکان مرکز تاریخی سالزبورگ، و کاخ و باغ‌های شون‌برون به عنوان نخستین آثار این کشور ثبت رسیدند. از سال ۲۰۲۱، اتریش دارای ۱۲ مکان ثبت شده و ۱۰ میراث دیگر در فهرست آزمایشی آن است. پنج سایت میراث جهانی اتریش با کشورهای دیگر مشترک است. در سال ۲۰۱۷، سایت مرکز تاریخی وین به دلیل ساخت ساختمان‌های مرتفع جدید برنامه‌ریزی شده در فهرست میراث جهانی در معرض خطر ثبت شد. گراتس مرکز استان استایرا و دومین شهر بزرگ اتریش با ۳۳۱۵۶۲ نفر جمعیت است. این شهر در حدود ۱۳۰ کیلومتر مربع در دره رودخانه مور، در دامنه کوه‌های آلپ گسترش یافته‌است. مرکز تاریخی در سال ۱۹۹۹ تحت معیارهای (ii) و (iv) در فهرست میراث جهانی ثبت شده‌است. مرکز تاریخی گراتس و دژ اگنبرگ ترکیبی هماهنگ از سبک‌های معماری و جنبش‌های هنری هستند که از قرون وسطی تا قرن هجدهم در بسیاری از مناطق همسایه اروپای مرکزی و مدیترانه جانشین یکدیگر شده‌اند. آن‌ها مجموعه‌ای متنوع و بسیار جامع از نمونه‌های معماری، تزئینی و منظره‌ای از این تبادلات تأثیر را در خود جای می‌دهند. گزارش‌های وضعیت حفاظت که بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۹ به کمیته میراث جهانی ارائه شد مسائل مربوط به فشارهای توسعه شهری و چارچوب‌های مدیریتی ناقص را نمایان ساخت. پس از اعزام یک مأموریت مشترک تخصصی یونسکو/ایکوموس به این ملک در اکتبر ۲۰۰۶، دولت عضو از توصیه‌های این مأموریت پیروی کرد و یک طرح مدیریتی و یک طرح جامع برای اموال میراث جهانی و همچنین جزئیات بیشتر در مورد پروژه‌های توسعه پیشنهادی و در حال انجام ارائه کرد. در سال ۲۰۱۰، مرزهای سایت میراث جهانی گسترش یافت و شامل قلعه اگنبرگ و محور تاریخی است که مرکز شهر را به قلعه متصل می‌کند. اسپارت
دوریسوس۹۸۶ق. م. اسپارت
ارگالوس––ق. م. اسپارت
تیندار۱۳۲۸ق. م. زرت
زرت (به آلمانی: Sörth) یک شهر در آلمان است که در راینلاند-فالتس واقع شده‌است. اسپارت
آجسیلاس۴۰۰ق. م. اسپارت
آرتاس دوم۲۶۴ق. م. اسپارت
آگاسیکلیس۶۰۵ق. م. بمپور
بمپور دارای آب و هوای گرم و مرطوب است که دارای تابستانی طولانی و میانگین دمای آن در تابستان از ۴۰ درجه سانتی گراد بیشتر است می‌توان گفت که بمپور از لحاظ تاریخی یکی از قدیمی‌ترین شهرهای ایران به‌شمار می‌رود. بر اساس کاوش‌هایی که در اطراف شهر بمپور صورت گرفته‌است تاریخ پیدایش آن به زمان ساسانیان و اشکانیان برمی‌گردد. البته همچنان این تحقیقات ادامه دارد در خرداد ماه ۱۳۸۷ سازمان میراث فرهنگی ایران اعلام کرد محوطه باستانی را در اطراف بمپور با وسعت ۱۵۰ هکتار کشف کرده که کاوشها در آن همدوره بودن آن با تمدن‌های شهر سوخته و جیرفت نشان می‌دهد در دوره معاصر هم تا پیش از سال ۱۳۷۰ بمپور بزرگترین بخش کشور بود که از آن بخش‌های بزمان، فنوج، دلگان، و لاشار منشعب شدند، شهر داری بمپور هم هم‌زمان با شهرهای سمنان، یزد و کهکیلویه تأسیس شده از نقاط دیدنی آن هم می‌توان به ارگ بمپور و رودخانه بمپور اشاره کرد. پلاته
پلاته (به یونانی باستان: Πλάταια یا Πλαταιαί) شهری کهن در کشور یونان که در جنوب شرقی بئوسی و جنوب تب واقع شده است. شهر پلاته محل نبرد پلاته در سال ۴۷۹ پیش از میلاد بود که در آن دولت‌شهرهای یونانی علیه ایران با یکدیگر متحد شدند و ایرانیان را شکست دادند. اسپارت
لاسدمون۱۵۷۷ق. م. تپه باستانی آغچه حصار
این محوطه باستانی در استان تهران، شهرستان ساوجبلاغ و در موقعیت روستای آغچه حصار از توابع بخش چهار باغ واقع گردیده است.کشفیات باستان شناختی شامل سفال‌های بسیار زیبای خاکستری را شامل می‌شود.خمیره سفال‌ها بیشتر خاکستری و نخودی و قرمز و پوشش آن‌ها خاکستری و نخودی رنگ است.احتمالا با وجود سفال‌های خاکستری یک دوره اجتماعی در عصر آهن داشته‌است. اسپارت
پونیدکت۹۰۷ق. م. فلات ادرار
فلات اَدرار (به عربی: هضبة آدرار، به زبان بربری: ) فلاتی طبیعی و منطقه‌ای تاریخی است در صحرای بزرگ آفریقا واقع در شمال موریتانی. استان ادرار کشور موریتانی نام خود را از این فلات گرفته‌است. منطقه ادرار جمعیت کمی دارد که بیشترشان در شهر اطار گرد آمده‌اند. شهر باستانی وادان نیز که در قدیم از شهرهای مهم کاروان‌رو و گذرگاه بازرگانان طلا بود در حاشیه فلات ادرار قرار گرفته‌است. دیگر شهر مهم این ناحیه شهر شنقیط است. سراب (آذربایجان شرقی)
قدمت این شهرستان آنطوری که از مدارک و کتابهای موجود در این زمینه بر می‌آید به دوره پیش از اسلام برمیگردد. وجود کتیبه اورارتو، تپه‌های باستانی و معابد سنگی در حومه این شهر نشان گر قدمت تاریخی منطقه است. سراب در دوره امپراتوری اورارتویی از جمله مناطق دارای تمدن شهرنشینی بود. حتی پاره‌ای از محققین و باستان شناسان بر این باورند که قبور پراکنده در اطراف و اکناف شهر سراب، قدمتی بیش از سنگ نبشته‌های اورارتویی دارند همچنین، آثار به جای مانده از فتوحات حکمرانان اورارتویی قدمت تاریخی این منطقه را به سال‌های ۶۸۵–۷۳۰ ق. م می‌رساند. سیمفروپول
مدارک باستان‌شناسی در سیمفروپول نشانگر قدمت آن به‌عنوان یک شهر باستانی سکاها است که با نام ناپل سکائیه شناخته می‌شد. این منطقه همچنین با نام آق‌مسجد (Aqmescit) منزلگاه تاتارهای کریمه‌ای بوده‌است. پس از تصرف خانات کریمه به‌دست امپراتوری روسیه، نام این شهر به سیمفروپول (نام کنونی) تغییر یافت. جرش
جِرَش نام شهری است باستانی در کشور پادشاهی اردن. ذکر نام شهر جرش در بسیاری از کتب مؤرخین عرب آمده‌است. آثار زیاری از دوران تسلط امپراتوری روم بر این منطقه در جرش باقی‌مانده‌است که بسیار شگفت‌انگیز است، و یکی مراکز گردشگری کشور اردن است. تاریخ باستان
کارتاژ در سال ۸۱۴ قبل از میلاد توسط شهرک نشینان مهاجر فنیقی از شهر صور تأسیس شد و خدای شهر خود یعنی ملقارت را با خود به همراه آوردند.کارتاژ باستان یک هژمونی غیررسمی از شهرهای فنیقی در سراسر آفریقای شمالی و اسپانیا مدرن از ۵۷۵ قبل از میلاد تا ۱۴۶ قبل از میلاد بود. پس از سقوط شهر تایر به دست نیروهای بابل، این کشور کم و بیش تحت کنترل دولت شهر کارتاژ قرار داشت. در اوج نفوذ این شهر، امپراطوری آن بیشتر قسمتهای غربی مدیترانه را شامل می‌شد. این امپراتوری در یک مبارزه مداوم با جمهوری روم بود، که منجر به یک رشته درگیری‌های معروف به جنگهای پونیک شد. پس از سومین و آخرین جنگ پونیک، کارتاژ ویران شد و سپس توسط نیروهای رومی اشغال شد. تقریباً تمام قلمرو در دست کارتاژ به دست رومیان افتاد. مصر باستان تمدنی طولانی مدت بود که از لحاظ جغرافیایی در شمال شرقی آفریقا قرار داشت. این تمدن در امتداد میانه به پایین رودخانه نیل متمرکز شده بود و بیشترین گسترش را در طول هزاره ۲ قبل از میلاد داشت که از آن به عنوان دوره پادشاهی جدید یاد می‌شود. به‌طور گسترده‌ای از دلتای نیل در شمال، تا جنوب به جبل بارکال در چهارم آب مروارید نیل، رسید. اسپارت
ماخانیداس۲۱۰ق. م. ساکز
ساکز، سکز، سکاکز یا اسکیت نام شهری باستانی مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است که در اتحاد اول سکاها با امپراطوری ماد، سکاها در این شهر سکونت نموده و آن را مرکز فرماندهی و پایتخت خود قرار دادند. این شهر قبل از سکاها و در زمان مادها اسکیت نام داشته‌است و به دلایل مختلف جغرافیایی و اجتماعی بعد از سکاها همچنان مرکز سکونت مردمان و تمدنهای مختلف بوده و نام ساکز بر روی آن باقی ماند. به اعتقاد باستان شناسانی همچون رومن گیرشمن شهر کنونی سقز باقیمانده شهر باستانی ساکز است که قدمت آن به بیش از سه هزار سال قبل از میلاد مسیح می‌رسد. این شهر در جنگ‌های میان سکاها، مادها و آشوری‌ها مرکز رویارویی و تقابل ارتش‌های این حکومت‌ها بوده و هر بار نیروی فاتح در آن مستقر می‌شده‌است که بدین سبب آثار مختلف از تمامی این تمدن‌ها در سایت‌های باستان‌شناسی موجود در آن یافت شده‌است. باث، سامرست
باث شهری است در ناحیه جنوب غربی انگلستان، واقع در سامرست و در مرکز حوزهٔ «باث و سامرست شمال شرقی». این شهر جزئی از جزیرهٔ بریتانیا و پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی هم محسوب می‌شود. باث در جنوب غربی انگلستان و در کنار رود آون واقع شده‌است. این شهر دارای تنها چشمه‌های آب داغ طبیعی در کل بریتانیای کبیر است. پرت (استرالیا)
پرت یا پرث ( به انگلیسی: Perth) مرکز ایالت استرالیای غربی در کشور استرالیا است. جمعیت ۲٬۰۲۱٬۲۰۰ نفری پرت، این شهر را به بزرگترین شهر استرالیای غربی تبدیل کرده‌است. همچنین این شهر چهارمین شهر بزرگ استرالیا نیز محسوب می‌شود که فاصله آن تا سیدنی نزدیک به ۳۸۰۰ کیلومتر است. اسپا (بلژیک)
شهر سپه در شهرستان ورویه در استان لیئژ در منطقه فدرال والوون در کشور بلژیک واقع شده‌است. اسپارتاک (شهرستان موسکوا)
اسپارتاک (به لاتین: Spartak) یک روستا در قرقیزستان است که در شهرستان مسکوفسکی، قرقیزستان واقع شده‌است. اسپارتاک ۱٬۲۱۷ نفر جمعیت دارد و ۶۱۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است. اصطخر
اصطخر یا استخر شهری باستانی است که در مرودشت استان فارس واقع است. اصطخر از بزرگ‌ترین شهرهای دوران خود بوده و به گفته تاریخ‌نویسان چهار دروازه داشته که امروزه یکی از آنها در سر پیچ دوراهی مرودشت ارسنجان قرار دارد و دیگری در جنوب مرودشت کنونی قرار داشته‌است. اسپارت
کلئومروت سوم ۲۴۳ق. م. هیپیاس اول
هیپیاس همچنان از مسافرت‌های خود به شهرهای مختلف سخن می‌گوید، از جمله از اسپارت اما در اسپارت کسی به او پول نمی‌دهد. سقراط می‌پرسد مردم اسپارت که بیش از همهٔ شهرهای یونان به قانون و تربیت جوانان اهمیت می‌دهند چرا سوفسطائیان را که مربی جوانان هستند، به جامعهٔ خود راه نمی‌دهند یا حاضر نیستند که به آنان پولی بپردازند؟ و در ادامه می‌پرسد مردم اسپارت به شنیدن چه سخنانی راغب هستند؟ هیپیاس می‌گوید «به شنیدن سرگذشت اقوام و پهلوانان کهن و چگونگی پیدایش شهرها و داستان‌های روزگاران گذشته شائق‌تر از هر چیزند.» بارث، آلمان
شهر بارث، آلماندر ایالت مکلنبورگ-فورپومرن در کشور آلمان واقع شده‌است. پرت (اسکاتلند)
چندین شهر دیگر در جهان با نام «پرت» شناخته می‌شوند که مهم‌ترین آنها شهر پرت مرکز استرالیای غربی است. نام این شهر استرالیایی به درخواست سِر جُرج ماری (Sir George Murray) وزیر جنگ و مستعمرات امپراتوری بریتانیا انتخاب شده؛ که خود وی متولد پرت در اسکاتلند بوده‌است. اسپارت
اومالوس––ق. م. شهر باستانی خرگرد
شهر باستانی خرگرد مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان تربت جام، شرق روستای لنگر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۱۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. ازمیر
عصر مفرغ: ۶۵۰۰ تا ۱۰۵۰ پیش از میلاد مسیح: محل شهر قدیمی ازمیر در منطقهٔ کنونی بورنووا واقع شده‌است و در حفاری‌های باستان‌شناسی که اخیراً انجام شده‌است تاریخ سکونت در این شهر به ۶۵۰۰ سال پیش از میلاد می‌رسد که به دوران پیش از تمدن ترووا می‌رسد (جنگ ترووا حداکثر ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح بین دو تمدن یونانی‌تبار اسپارت و ترووا روی داد و منجر به نابودی تمدن ترووا شد). تپه پیش از تاریخ سردره
تپه پیش از تاریخ سردره مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان گرمسار، بخش ایوانکی، شهر ایوانکی، ۲۰ متری غرب قلعه شرقی سردره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۶۰۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. شیروان
در دوران پیش از اسلام شیروان پایتخت قوم پارت بوده‌است. دیاکونوف محقق و نویسنده روسی بر این باور است که نخستین امپراتوری مقتدر پارتها در شیروان به وجود آمده‌است. ایزدوخاراکسی و استرابون از مورخان و جغرافی‌دانان یونان محل زندگی و حکومت پارت را در دره رود اترک شیروان ذکر کرده‌اند. شیروان در زمان اشکانیان در زمره قلمرو آنان قرار داشته و وجود قبرهای زرتشتی و آثار تاریخی در نقاط گوناگون ناحیه شیروان، نه تنها بر شناخت رویدادهای تاریخی شیروان در پیش از تاریخ کمک می‌نماید، بلکه آبادی و اهمیت این شهر را در آن زمان نشان می‌دهد. هترا
هترا یا حضر یا حتره یا حترا شهری باستانی است که در استان نینوا، عراق قرار دارد. هترا در ۲۹۰ کیلومتری شمال شهر بغداد و ۱۵۰ کیلومتری جنوب غرب موصل قرار دارد. اما در دوران باستان این شهر در فاصله ۵۰ کیلومتری شمال غرب پایتخت آشور باستان واقع بود. شهر هترا دارای معماری خاصی است که می‌توان سه نوع تمدن ایرانی، یونانی و رومی را در آن دید. حضراء یکی از تمدن‌های عربی پیش از اسلام در عراق است که توسط داعش نابود شد. اسپارت
آناکسیدام۶۹۰ق. م. شهرستان شیروان
شیروان روزگاری پایتخت قوم پارت بوده است. دیاکونوف محقق و نویسنده روسی معتقد است اولین امپراتوری مقتدر پارتها (یوئه چرمی) به نام کوشانیان در شیروان به وجود آمده است. ایزدو خاراکسی و استرابون از مورخین و جغرافی دانان یونان محل زندگی و حکومت پارت را در درّه رود اترک شیروان ذکر کرده‌اند. اسپارت (اصفهان)
این روستا در دهستان براآن شمالی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۵۸۶ نفر (۱۵۸خانوار) بوده‌است. ورمس
شهر ورمس در جنوب شرقی ایالت راینلاند-فالتس در کشور آلمان در ساحل رودخانهٔ راین واقع شده‌است. ورمز که توسط اقوام سلت بنا نهاده شده در آلمان بر سر تصاحب عنوان قدیمی‌ترین شهر آلمان با شهرهای آوگسبورگ، تری‌یر وکمپتن ایم آلتگاو رقابت می‌کند. ورمز همچنین نمایندهٔ آلمان در کارگروه قدیمی‌ترین شهرهای اروپا می‌باشد. فریم (ساری)
در سال ۲۳۱ خورشیدی برابر با ۲۳۷ قمری شهاب سنگی در منطقه فریم سقوط کرد که به نام شهاب سنگ اسپهبد شروین خوانده شد. برخی پژوهشگران برج رسکت را یادمانی در نزدیکی محل سقوط این شهاب سنگ می‌دانند. برج رسکت از بناهای قرن پنجم هجری قمری است. این اثر در تاریخ ۹ مرداد ۱۳۱۲ با شمارهٔ ثبت ۱۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است و حدود شصت کیلومتری جنوب غرب شهر ساری قرار دارد. برج رسکت، افزون بر معماری شگفت، دو سنگ نگاره به خط کوفی گلزار و پهلوی ساسانی دارد که بر ارزش هنری آن افزوده‌است. برج رسکت با نقشهٔ مدور از آجر بنا شده‌است. ورودی بنا در جهت خاوری و در بالای طاق‌نمای ورودی دارای نگاره‌های چشم‌نواز گچی مقرنس کاری است و چهار سر کتیبه کوفی گلزار و خط پهلوی ساسانی به طرز زیبایی گچ‌بری شده‌است که مشتمل بر آیه‌های قرآنی و مطالب تاریخی است. گام‌های بازسازی بر روی برج از سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ انجام شده‌است. برج رسکت در شیب تند کوهی سنگی بنا شده و همواره این سؤال مطرح بوده که این بنای آجری چگونه در این شیب تند ایستاده‌است؟ برج آرامگاهی رسکت در زمان غزنویان ساخته شده‌است اما در این زمان خاندان باوندیان که از اسپهبدان ساسانی بودند در مازندران حکومت می‌کردند. این خاندان از دوره ساسانی در این منطقه از کشور بوده‌اند اما با ورود اسلام، مسلمان شده و حدود ۷۰۰ سال در مازندران حکومت کرده‌اند. برج رسکت آرامگاه «شهریار ابن قارن»، و یکی از اعضای خاندان باوندیان است. آرامگاه خواجه ابونصر پارسا
شهر بلخ یا باختر، از شهرهای مهم خراسان بزرگ و از کهن ترین شهرهای افغانستان است که امروزه در فاصلهٔ بیست کیلومتری از شهر مزار شریف واقع است. برخی می‌گویند این شهر، کهن‌ترین شهر جهان است و قدمت آن به هزاران سال پیش از میلاد مسیح بازمی‌گردد و می‌گویند زرتشت، بین سال‌های ششصد تا پانصد پیش از میلاد در بلخ ظهور کرده و پادشاه کیانی دعوت وی را به آیین زرتشت پذیرفته است. دین زرتشتی و زبان اوستایی از بلخ آغاز شد. این شهر از مراکز مهم آیین بودایی نیز بوده‌است. اولین حملهٔ مسلمانان به بلخ در سال 32 هجری قمری بود، اما چند سال بعد به‌طور کامل به تصرف مسلمانان درآمد. در دورهٔ اعراب، بلخ همراه با هرات، نیشابور و مرو یکی از چهار قسمت (چهار ربع) شهر بزرگ خراسان بود. در سال 118 هجری قمری پایتخت خراسان از مرو به بلخ انتقال یافت و این امر باعث رونق بیش‌تر این شهر گشت. در سال 287 به تصرف دولت سامانیان درآمد و در سال 451 سلجوقیان تصرفش کردند. در سال ۵۵۰ ه‍. ق. به دست ترکان غز ویران شد و در سال ۶۱۷ ه‍. ق. با وجود این‌که بلخ تسلیم چنگیزخان مغول شد، از هجوم وحشیانه و کشتار در امان نماند. در دورهٔ تیموریان (قرن‌های هشتم و نهم هجری قمری) تا اندازه‌ای شکوه گذشته را بازیافت ولی پس از بنای مزارشریف در بیست کیلومتری آن، بلخ رو به انحطاط گذاشت. خرابه‌های بلخ قدیم اکنون ناحیهٔ وسیعی از این شهر را اشغال کرده است. مسجد و مقبرهٔ ابونصر پارسا برهان‌الدین محمد ابونصر پارسا، عارف و شاعر نامی قرن نهم هجری قمری است. او از بزرگان فرقهٔ نقشبندیّه بود و بعد از پدرش ـ خواجه محمد ـ جامع علوم شریعت و فنون طریقت در این فرقه بود. از ابونصر پارسا رساله‌ای به زبان فارسی باقی مانده است که نسخهٔ منحصر به فردی از آن در مؤسسهٔ شرق‌شناسی ابوریحان بیرونی واقع در تاشکند موجود است. ابونصر در سال 865 هجری قمری در بلخ درگذشت و دو سال بعد، مقارن با سال 1462 میلادی، میر مزید ارغون (یکی از زمین‌داران آن زمان) مقبره‌ای با گنبدی زیبا برای او ساخت که به گنبد عالی معروف است و به مرکز طریقت او تبدیل شد. بعدها مدرسه‌ای و سپس مسجدی کنار مقبرهٔ این عارف و به نام او ساخته شد. مسجد ابونصر پارسا از زیباترین آثار معماری دوران تیموری در استان بلخ افغانستان است و به نام مسجد جمعهٔ بلخ معروف است. این مسجد بر روی پلانی هشت ضلعی به ابعاد 25 × 30/25 ساخته شده و ارتفاع کلّ ساختمان بیست و هفت متر است. بنای مسجد شامل یک تالار مربع است که روی زیرزمینی قرار گفته. سایر بناهایی که در جوار مسجد ساخته شده بودند، بر اثر مرور زمان از بین رفته‌اند. بر روی تالار مربع، گنبدی ساخته شده که پوشش داخلی آن با گوشواره‌هایی زیبا که در آن‌ها روزنه‌هایی تعبیه شده، تزیین شده‌است. پوشش خارجی گنبد روی استوانه‌ای سوار است و به شیوهٔ معماری دوران تیموری، شامل ترکه‌هایی است که تعداد آن در این گنبد به چهل و هشت عدد می‌رسد. در ورودی اصلی بنا سردرِ بزرگی ساخته شده که پوشیده از تزئینات کاشی‌کاری و اغلب -به رنگ محبوب مغولان – فیروزه‌ای است. در دو سوی طاق ورودی دو ستون مارپیچ قرار دارد و سرتاسر پوشش خارجی بنا، دیوارهای خارجی، گنبد و ساقهٔ گنبد به‌وسیلهٔ آجر و کاشی معرق تزیین شده‌است و در دخل بنا، محراب از معرق پوشیده شده، و دیوارها سفید رنگ‌اند. پوشش داخلی گنبد، گوشواره‌ها و مقرنس‌ها نیز با استفاده از رنگ زینت یافته‌اند. بسیاری از مورخین بر این عقیده‌اند که قسمت عمدهٔ تزئینات مسجد ابونصر، در دوران بعد انجام شده‌است. متأسفانه این بنای عظیم اسلامی ـ ایرانی امروزه در معرض ویرانی است و باستان‌شناسان افغان در مورد از بین رفتن این بنا هشدار داده‌اند. سرت
سِرت یکی از شهرهای لیبی است که در استان سرت واقع شده‌است. این شهر برخی از سازمان‌های مهم دولتی را در خود جای داده و زادگاه معمر قذافی است. این شهر در میانهٔ راه طرابلس به بنغازی قرار دارد. افتر
اَفتَر یا هَفدَر یکی از روستاهای شهرستان سرخه در استان سمنان ایران است. روستای نمونه گردشگری «افتر»، مرکز دهستان هفت در (افتر) از توابع بخش مرکزی شهرستان سرخه در فاصله ۲۵ کیلومتری شمال غربی شهر سرخه و ۳۵ کیلومتری شمال غربی شهر سمنان و در ارتفاع ۲۱۱۰ متری از سطح دریا قرار دارد. کهن‌شهر سفلی
کهن‌شهر سفلی روستایی در دهستان نجف‌آباد بخش مرکزی شهرستان سیرجان استان کرمان ایران است. ینگی‌کند (اغوز یبغو)
ینگی‌کند یا ینگی‌کنت (ترکی استانبولی: Yengi-kend) (به زبان تُرکی به معنی شهر جدید) شهری متروک در شرق دریای آرال در قزاقستان مدرن است. از نوشته‌های عربی قرن دهم میلادی به عنوان پایتخت امپراتوری استپی ترکان اوغوز شناخته شده‌است. تحقیقات باستان‌شناسی اطلاعاتی در مورد شکل ظاهری شهر فراهم کرده و تاریخ را تأیید می‌کند، اما همچنین به ریشه‌های قبلی اشاره دارد. اسپارت
اوریکرات اول۷۲۴ق. م. درگز
شهر درگز، شهری با سابقه درخشان تاریخی، شهری که قبلاً به نام ابیورد معروف بوده و در تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی به تعدادی از اندیشمندان و بزرگان برخورد می‌کنیم که عنوان ابیوردی را با خود داشته‌اند. شهری که خاوران نام داشته و از مناطق باستانی پارتهای قدیم در خراسان بوده، در ۳ کیلومتری همین شهر آثار و بقایایی موجود است که به پنج هزار سال قبل از میلاد می‌رسد، یعنی سابقه شهرنشینی و مدنی درشهر مو چتذاذ پارسادرگز به حدود هفت هزار سال پیش می‌رسد، یعنی درگز وارث یک تمدن هفت هزار ساله می‌باشد. شهر و ناحیه درگز از دوران پیش از اسلام تاکنون داراگرد، نسیایا، آپاوارتاکن، باورد، ابیورد، اتک، نسایا، نسا، درون، خاوران و دریجز نامیده می‌شده‌است. ناحیه درگز در گذشته یکی از نقاط مهم باستانی پارت و خراسان بود که به موجب قرارداد ننگین آخال ۱۲۶۱ هـ. ش / ۱۸۸۲ م، کناره آباد و تاریخی آن، از تجن تا نزدیکی عشق آباد، از ایران جدا شده و جزء ترکمنستان گردید. اسپارت
آجیس دوم۳۳۸ق. م. اسپارن
اسپارن رودی در کشور هلند است. پرسفت
شهر پرسفت در کشور روسیه و در اوبلاست مسکو واقع شده‌است. صبراته
صبراته (به عربی: صبراتة) شهری در شمال غرب لیبی است که در غرب شهر طرابلس جای گرفته است. کارتاژی‌ها آن را در سدهٔ چهارم قبل از میلاد ساختند. اوج شکوفایی آن در زمان فرمانروایی رومیان در سدهٔ دوم میلادی بود. اکنون یادگارهای رومی در این شهر پابرجاست. محوطه باستانی صبراته در سال ۱۹۸۲ به عنوان میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. اسپارت
گفتنی است این شهر را پادشاهی بنام اسپارتون در سال ۱۸۸۰ ق.م. بنا نهاده و لاسدمون که یکی از فرزندزادگان این پادشاه بوده در نزدیکی شهر قدیم، محله‌ای بزرگ موسوم به لاسدمون بنا کرد و به‌مرور زمان شهر وسعت یافت و هر دو بهم وصل شد و از این رو این شهر را گاه اسپارته و گاه لاکدمونه می‌گفتند. ابتدا پانزده تن از اعقاب اسپارتون مزبور حکومت کرده‌اند. (اسامی آنان در ذیل ذکر خواهد شد). سپس در سال ۱۱۹۰ ق.م. هرکولیها و دوریالیها اسپارت را متصرف شدند. در این هنگام رئیس آنان آرستوم زمام امور را در دست گرفته حائز عنوان پادشاهی گردید. بعد از وفات وی دو پسر توأمان وی به اشتراک حکمرانی و فرمانفرمائی می‌کردند، نام یکی پروکلیس و دیگری اُریستن بود. بعد از این دو همیشه امر پادشاهی را دو تن از نژاد آن دو به اشتراک اداره می‌کردند. در تاریخ ۸۹۸ ق.م. کودکی خاریلائوس نام از نژاد پروکلیس به حکومت رسید و ازین‌رو عموی وی لیکورگوس (Lycurgue) را نایب‌السلطنه کردند و او حکیمی بود و قانونی برای اسپارتیها وضع کرد که مبنی بود بر محدودیت حقوق دو پادشاه و ضمناً حکومت را به‌شکل یک جمهوری نظامی درآورد. قانون لیکورگوس قانون نظامی شدیدی می‌باشد. در موقع ضبط و تسخیر اسپارت بدست هرکولیان و دوریالیان دسته‌ای از اسپارتیان قدیم که از آخائیان محسوب می‌شدند به زیر فرمان درآمده مالیات و سپاهی می‌دادند و جمعی برعکس قبول اطاعت نکرده مغلوب و اسیر شده بودند و از این‌رو اهالی اسپارت به سه طبقه: حاکم، محکوم و برده تقسیم می‌شدند. وسپرم
شهر وِسپْرِم در وسپرم در کشور مجارستان واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۶۲٫۰۲۳ نفر است. اسپارت
دوریسوس خدای جنگ: روح اسپارت
مانند نسخه‌های پیشین "خدای جنگ"، "خدای جنگ:روح اسپارت" در یک نسخه موازی از یونان باستان قرار دارد که در آن خدایان المپ‌نشین، تیتان‌ها و دیگر موجودات از اساطیر یونانی زندگی می‌کنند. به غیر از فلش‌بک‌ها، رخدادهای بازی میان نسخه‌های یک (۲۰۰۵) و "" (۲۰۰۷) قرار دارد. مکان‌های مختلفی در بازی قرار دارد، مانند شهر خیالی آتلانتیس (که جلوتر در بازی غرق می‌شود). آتلانتیس یک شهر خیالی است که به دست خدای دریاها پوزئیدون ساخته شده‌است و معبد پوزئیدون در آن قرار دارد. نزدیک این شهر یک مکان که در دنیای واقعی نیز وجود دارد، آتشفشان متانا قرار دارد، که توسط یک پیچ ارشمیدس حفاظت می‌شود و تیتان ترا در آن زندانی است. در محوطه‌های خارجی شهر معبد تاناتوس قرار دارد، دروازه مرگ و درگاه به قلمروی مرگ نیز در همان‌جا قرار دارد. دیگر مکان‌ها شامل جزیره کرت و پایتخت آن هراکلیون، کوه‌های آروئانیا، شهر باستانی اسپارت (که مکان معبد آرس است)، کوه‌های لاکونیا و بخش‌های خلاصه‌ای از شهر آتن است. آپترا
آپترا (به یونانی: یا ) که آپترون نیز نامیده می‌شود، یک شهر باستانی و در حال حاضر یک محوطهٔ باستان‌شناسی است که در غرب جزیرهٔ کرت و در فاصلهٔ حدوداً ۱۳ کیلومتری شرق شهر خانیا قرار دارد. ستره
شهر ستره در ستره در کشور بحرین واقع شده‌است. اسپارت
آناکساندرید۵۹۷ق. م. حرثا
واقع در شمال اردن در استان اربد، ۱۲ کیلومتری شمال اربد، در شرق شهر حرثا در ۱۱۰ کیلومتری شمال پایتخت اردن این شهر در طرف غربی وادی قویلبه که سرشار از آبهای جاری و گیاهان همیشه سبز است قرار دارد و سابقه آن به دوران برنز می‌رسد. نامهای دیگر: حرثا نام مشترک قویلبه است. نام‌های باستانی قویلبه عبارتند از: ابیلا، رافانا، تل آبیل اشپالت
شهر اشپالت در ایالت بایرن در کشور آلمان واقع شده‌است. خرند
محوطه باستانی خرند یکی از مناطق باستانی شهمیرزاد در استان سمنان است. این منطقه باستانی در فاصله 20 کیلومتری شمال شرق شهمیرزاد و ۵۱ کیلومتری شمال شرق سمنان در دامنه جنوبی رشته کوه البرز قرار گرفته‌است. بخش‌هایی از آثار تاریخی موزه گرمابه پهنه سمنان از منطقه خرند شهمیرزاد، کشف و به این موزه انتقال داده شده است. اسپارت
آجیس اول۴۲۷ق. م. اسپاتا
اسپاتا (به لاتین: Spata) یک شهرک و شهر در یونان است که در Spata-Artemida Municipality واقع شده‌است. اسپارت
اخسترات پرسک
پرسک، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان سلسله در استان لرستان ایران است.این روستا که قدمتی باستانی دارد، دارای آثار باستانی متعددی از جمله غار اشکفت کیاوان (= کاهدان) و همچنین درختان کهنسال چنار در شمال این روستا است. اسپارت‌ها
اسپارت‌ها یا لیدیایی‌ها () مردم ساکن لیدیه، منطقه ای در آناتولی، بودند که به یک زبان هند و اروپایی صحبت می‌کردند. پایتخت لیدیا در اسفارد یا ساردیس بود. آنها در همسایگی فریگیه بوده‌اند. اسپارت
اوریستن شهر گمشده زد
شهر گمشدهٔ زد نامی است که توسط کلنل انگلیسی، پرسی هریسون فاست، به شهری که به گمان او در جنگل‌های ماتو گروسو وجود داشت گفته می‌شود. فاست بر اساس اکتشافات خود در رود آمازون به این نتیجه فرضی رسید که تمدنی مدرن در این منطقه وجود داشته‌است و خرابه‌های آن بایستی تا به امروز جان سالم به در برده باشند.فاست در ین زمان مدرکی یافت که به دستنویس ۵۱۲ مشهور بود و توسط براندیرانت ژاو دا سیلویا گویماراس نوشته شده بود که در طول سال ۱۷۵۳ او خرابه‌هایی از شهری باستانی را کشف نمود که شامل طاق مجسمه و یک معبد بوده‌است. شهر با جزئیات فراوانی بدون آنکه محل آن توصیف شده بود. شهر مقصد جدیدی برای کاوش‌های فاست در پی شهر گمشده زی شد. او در کتاب کاوش‌های خود در بارهی این کاوشهای در منطقه سراتو در باهیا به آن اشاره نموده‌است. خدای جنگ: روح اسپارت
پس از یک نبرد با ارینیئس، کریتوس به اسپارت می‌رسد و شاهد گروهی از اسپارتی‌ها است که درحال تخریب مجسمه آرس و عوض کردن آن با یک مجسمه از کریتوس هستند. کریتوس پس از آن یک مخالف وفادار به آرس را تعقیب می‌کند و او را در اسپارت به زندان می‌اندازد زیرا قصد کشتن کریتوس را با آزاد کردن شیر پیرئاس داشت. با شکست دادن هر دو دشمن، کریتوس به معبد آرس ادامه می‌دهد، جایی که با روح دوران کودکی خود روبرو می‌شود و می‌فهمد که باید با آتلانتیس که اکنون غرق شده‌است بازگردد و مکان قلمروی مرگ را پیدا کند. پیش از آنکه او اسپرات را ترک کند، یک سرباز اسپارتی وفادار به او اسلحه‌های پیشین خود، «بازوهای اسپارت» را برمی‌گرداند. کریتوس از این اسلحه زمانی که فرماندار ارتش اسپارتی‌ها بود استفاده می‌کرد. پس از آنکه او به آتلانتیس برمی‌گردد، به علت غرق کردن شهر مورد علاقه پوزئیدون، با خشم پوزئیدون روبرو می‌شود. شهداد
گروهی از باستان شناسان، شهداد را کلیدی برای شناخت فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی تمام منطقه جنوب شرقی ایران در هزاره سوم ق. م می‌دانستند. عده‌ای هم آن را با شهر گمشده سومری آراتا منطبق می‌دانستند (آراتا: در گل نوشته سومری نام آراتا بسیار به کار رفته‌است. طبق متون سومری آراتا سرزمینی بود در شرق انشان. هانسمن انگلیسی، سرزمین انشان را همان فارس می‌داند و شهر سوخته واقع در استان سیستان و بلوچستان را شهر حماسی آراتا می‌دانست. نظریه‌ای شهداد را مرکز ایالت آراتا می‌داند که یکی از چند ایالات خود مختار امپراتوری عیلام به‌شمار می‌رفته و دارای اجتماعی شکل یافته و منسجم بود. علاوه بر حاکم و حکومت، دارای طبقات اجتماعی و اصناف بوده‌است. کشف گورستان شهداد از مهم‌ترین اکتشافات باستان‌شناسی دوران معاصر است. از آنجاییکه پیشینیان، بنا بر اعتقادشان به اینکه بعد از مرگ در دنیایی دیگر محتاج آب و غذا و مسکن خواهند بود، تمامی متعلقات خود، از ظرف و لباس گرفته تا زیورآلات را با خود به گور می‌بردند. به علت جهت گردش خورشید گورستانهای شهداد اغلب شرقی، غربی هستند. ساکنان شهداد، از افراد بزرگ و سرشناس خود از جمله حکمرانان، کاهنان، مجسمه‌هایی می‌ساختند و پس از فوت آن‌ها در هنگام تدفین آن را با اشیای دیگر در گور جای می‌دادند. در بین مجسمه‌ها، تعداد زیادی مجسمه زن نیز وجود دارد. همچنین قدیمی‌ترین درفش فلزی کشف شده در جهان با عنوان درفش شهداد در این منطقه بوده‌است. از دیدنی‌های شهداد می‌توان به قلعه کهنه، قلعه رموک، قلعه چغوکی، قلعه بهرام، گورستان‌های باستانی، آب انبار حاج محمد تقی، کارگاه فلز کاری باستانی ( محوطه باستانی شهداد) ، نبکا، کویر لوت، آسیاب آبی دوقلو، باغ شهرداری، باغ کشاورزی و امام زاده زید اشاره کرد. بیابان لوت در بخش شهداد و ۱۰۰ کیلومتری مرکز استان کرمان قرار گرفته‌است. بیابان لوت لقب زیباترین و در عین حال گرمترین نقطه جهان را به خود نسبت داده‌است سرزمینی با پدیده‌ها و شگفتی‌های ناشناخته که می‌تواند پنجره ای نو به صنعت طبیعت گردی ایران بگشاید، در ۸۰ کیلومتری کویر شهداد منطقه ای به نام گندم بریان یا «ریگ سوخته» وجود دارد که در تابستان با دمای نزدیک به ۱۰۰ درجه سانتی گراد رکورد دار گرمترین نقطه جهان شده‌است، به دلیل نداشتن جاده و راه مشخص دستیابی به آن به سختی و تنها با همراهی تعداد معدودی که آشنا به مسیرها هستند امکان‌پذیر است. بعد از اعلام نظر دکتر کردوانی پدر کویرشناسی ایران و تأیید ناسا، پرچم ایران به عنوان گرمترین نقطه جهان در این منطقه برافراشته شد. اسپیدر
اسپیدر روستایی در دهستان پیشکوه بخش مرکزی شهرستان تفت استان یزد ایران است. اسپارت
در سدهٔ هفتم و ششم ق.م. اسپارتیها بنای جنگ را با باشندگان مسینیا گذاردند. این شهر در انتهای جنوب غربی شبه‌جزیرهٔ موره واقع است. جنگ مدت مدیدی ادامه داشت عاقبت با پیروزی اسپارتیان پایان یافت. باشندگان را اسیر و دستگیر کردند مگر کسانی را که به جزیره (سیسیل) فرار کرده بودند. سپس کینوریا را که در جنوب شرقی موره واقع شده ضبط کردند و نیز قسمت اعظم آرکادیا واقع در وسط همان شبه‌جزیره را بدست آوردند و تدریجاً به تمام موره استیلا یافته بنوعی حق‌ فرمانروایی بر بعض شهرهای بزرگ مستقل مانند آرگوس هم نایل گشتند. این مقدمات موجب آن شد که بنای رقابت با آتنی‌ها را بگذارند و اینان در آن سوی یونان می‌زیستند و از حیث بحریه بر اسپارتیها تفوق داشتند. این رقابت‌ها موجب جنگ‌های موره شد و در این مجادلات پیروزی نصیب اسپارتی‌ها گردید و شهر آتن را تسخیر و ضبط کردند، در نتیجه تمام یونان زیر نفوذ اسپارتیان درآمد. اما آنان قانون لیکورگوس را رعایت نکرده به عیش و عشرت پرداختند و در نتیجه آتنی‌ها و باشندگان تیبه و مردم دیگر جهات آن سرزمین به‌کمک و تشویق ایرانیان بنای شورش را گذاردند. در این هنگام اسپارتیها به موجب عهدنامه‌ای جزائر و مستملکات ساحلی آناتولی را به ایران واگذار کرده یونان‌زمین را مخصوص به خویش ساختند، سپس دلاوری موسوم به اپامینونداس از تیبه ظهور کرد و پس از استرداد استقلال وطن خود مسینیا و آرکادیا را از چنگ اسپارتیان درآورد و نزدیک بود که خود اسپارت را هم به تصرف درآورد اما اجل امانش نداد و در نتیجه اسپارتیها توانستند فقط استقلال خود را حفظ کنند. خدای جنگ: روح اسپارت
خدای جنگ: روح اسپارت یک بازی ویدئویی در ژانر اکشن-ماجراجویی و هک اند اسلش از مجموعه بازی‌های "خدای جنگ" است که استودیو سنتا مونیکا و ردی ات دان آن را توسعه دادند و سونی کامپیوتر انترتینمنت در ۲ نوامبر ۲۰۱۰ آن را به‌طور انحصاری برای کنسول پلی‌استیشن همراه منتشر کرد. این بازی ششمین قسمت سری "خدای جنگ" است. موضوع این بازی اساطیر یونانی در دوران یونان باستان رقم می‌خورد و داستان آن حول انگیزه انتقام می‌چرخد. بازیکن کنترل شخصیت اصلی بازی کریتوس را در دست می‌گیرد. کریتوس همچنان به خاطر گذشته‌اش در عذاب است و تصمیم به کشف کردن ریشه‌های خود دارد. در آتلانتیس، او مادر خود کالیستو را پیدا می‌کند که ادعا دارد برادرش دیموس هنوز زنده است. کریتوس برای نجات برادرش به قلمروی مرگ می‌رود. پس از آن که او برادرش را نجات داد، دو برادر تصمیم می‌گیرند ضد خدای مرگ، تاناتوس متحد شوند. اسپارتا، میزوری
اسپارتا (به انگلیسی: Sparta) یک شهر در ایالات متحده آمریکا است که در شهرستان کریستین، میزوری واقع شده‌است. اسپارتا ۳٫۲۱ کیلومتر مربع مساحت و ۱٬۷۵۶ نفر جمعیت دارد و ۴۲۸ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است. اسپارت
هبپونون––ق. م. تمدن جیرفت
بررسی دقیق این کتیبه‌ها و آثار کشف شده این فرضیه را به اثبات نزدیک می‌کند که شهر افسانه‌ای و گمشدهٔ ارت که در شرق ایران قرار داشته، به احتمال زیاد همان شهر جیرفت است. از آثار کشف‌شده در حوزهٔ تمدن جیرفت می‌توان به ظروف و پلاک‌های سنگی با نقوش بسیار ظریف از موجوداتی چون عقاب، عقرب و پلنگ اشاره کرد. متأسفانه طی چند سال اخیر، حفاران غیرمجاز و قاچاقچیان اشیای عتیقه، بسیاری از آثار کشف شده در این محوطهٔ باستانی را که جزو میراث ملی ایرانیان محسوب می‌شدند و ارزش بسیار زیادی در شناخت سابقهٔ تمدنی کشورمان داشتند، از کشور خارج کرده و با بهای اندکی به موزه‌داران بزرگ دنیا فروخته‌اند. اسپارت
آجیس ۱۱۸۶ ق.م. اسپارت
آجسیلاس۹۵۷ق. م. پلا، اردن
پلا () ( شناخته می‌شود) روستا و محل ویرانه‌های باستانی در شمال غربی اردن است. این منطقه نیم ساعت با ماشین از اربد، در شمال کشور فاصله دارد. پلا در دره اردن در ۱۳۰ کیلومتری از شمال عمان واقع شده، و سایت به طور کامل از دوران نوسنگی اشغال شده. برای اولین بار در قرن ۱۹ میلادی در کتیبه‌های مصری به آن اشاره شد، و نام آن به پلا تغییر داده شد. این شهرستان محل یکی از اولین کلیساهای مسیحیت بود؛ و با توجه به اوسبیوس قیصری از قیصریه را یک پناهگاه برای مسیحیان بیت المقدس در قرن ۱ میلادی که در حال فرار از جنگ یهودی روم بودند بود بسطه
بسطه () یک منطقه باستانی پیشاتاریخی در ۳۶ کیلومتری جنوب‌شرقی پترا در اردن است. همانند سایت نزدیک بعجه، بسطه در حدود ساخته شده و متعلق به دورهٔ نوسنگی پیش از سفال ب است. بسطه ۱۴۵۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. تپه باستانی ماری
تپه باستانی ماری مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان گرمسار، بخش ایوانکی، شهر ایوانکی، جنوب غربی ایوانکی، غرب قلعه ماری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۶۱۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تپه بسطه
تپه بسطه یا بوباستیس یا بوبسطه () در مصر باستان باستیت نام داشته‌است یک مرکز دینی بسیار مهم در مصر باستان و یکی از مهم‌ترین شهرهای قدیمی مصر بوده‌است، نظر به موقعیت قرار گرفتن این تل در ورودی شرقی مصر همیشه در معرض طیف گسترده‌ای از کسانی بوده‌است که از طریق سینا وارد مصر می‌شده‌اند و با بسیاری از فاتحین و جنگ‌ها و کشورگشایی‌های هم دوره بوده‌است و این شهر این افتخار را داشته‌است که مسیر عبور و مقر موقتی برای مریم عذرا و فرزندش مسیح که بر هر دوی آنها سلام باد، در زمانی که پا به مصر گذاشتند بوده‌است. اسپارت
آرخلائوس۹۰۹ق. م. اسپلیت
اسپلیت یا اشپلیت دومین شهر بزرگ کشور کرواسی پس از زاگرب (پایتخت) است. این شهر بندری در نیمه جنوبی کرواسی و در کرانهٔ خاوری دریای آدریاتیک قرار دارد و بزرگترین و مهمترین بندر کرواسی است. این شهر همچنین مرکز ایالت اسپلیت دالماتسیا است. فت (شهر)
فُت در پِشت در کشور مجارستان واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۱۷٫۶۳۳ نفر است. اسپارت
ژولیوس دی آکپریوس از ۱۱۴۲ق. م. شوروپاک
شوروپاک یا شوروپاگ (سومری: محل شفا) شهری باستانی در سومر بود که در ۵۶ کیلومتری جنوب نیپور بر کرانۀ رود فرات قرار داشت. امروزه شهر تل فارا در استان القادسیه‌ی عراق در محل این شهر باستانی است. سلوط
سلوط روستایی است که در استان اردبیل، شهرستان نمین، بخش مرکزی، دهستان گرده قرار دارد. با توجه به نشانه های مکشوفه، تمدن در این اقلیم تا ۹۰۰۰ سال قبل از میلاد را شامل است ولی مشخصا دو تپه باستانی در سلوط وجود دارد که مربوط به ادوار اشکانیان و نیز اوایل اسلام است: تپه محمد خان دیکی مربوط به هزاره دوم قبل میلاد با شمارهٔ ثبت ۸۷۷۷ آثار ملی ایران و گورستان اوغری تپه مربوط به هزاره اول قبل از میلاد که این اثر نیز در تاریخ ۱۴ مرداد ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۴۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. ضمنا هم اکنون سازمان ميراث فرهنگي نسبت به ثبت دو اثر دیگر یعنی تپه باستاني قوروق چي داغي و قنات سلوط در حال اقدام است. وجوه تسمیه آن دقیقا مشخص نیست و علتهای متنوعی ذکر و یا محتمل دانسته شده اما سلوط به عربی بنوعی برکت و صلح و سلام معنی میدهد، مثلا سلوط الله یعنی خدا برکت دهد و این موضوع بطور شاخصی شاید وجه تسمیه آن، قدمت و لااقل اهمیت دوره اوایل اسلام آنرا شاهد است. شهر سیبه
شهرسیبه (کوخرد) یکی از شهرهای باستانی شهرستان بستک در غرب استان هرمزگان در جنوب ایران واقع شده‌است. این شهر تاریخی (ساسانی) در بخش کوخرد واقع می‌باشد. بخشی از این شهر تاریخی در حال حاضر زیر دهستان کنونی «کوخرد» مدفون است و روی بخش دیگری از آن گورستان، این دهستان قرار گرفته‌است. باستان‌شناسان از آن به عنوان شهر فراموش شده ساسانیان یاد می‌کنند، وسعت شهر باستانی سیبه از جانب باستان‌شناسان به ۴۰ هکتار تخمین شده‌است…. بمپور
بمپور از لحاظ تاریخی یکی از قدیمی‌ترین شهرهای ایران به‌شمار می‌رود و براساس کاوش‌هایی که در اطراف آن انجام شده، تاریخ پیدایش آن به زمان ساسانیان و اشکانیان و مادها برمی گردد. از قدمت این شهر اطلاع دقیقی در دست نیست اما شهرت این محل به دلیل وجود قلعه بمپور است که به عهد ساسانیان تعلق دارد. برخی روایات و افسانه‌های محلی، علت نام‌گذاری این منطقه را به بمپور را مربوط به بهمن (پسر اسفندیار) می‌دانند که اول بهمن پور بوده و به مرور زمان به بمپور تبدیل شده‌است. سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایران در سال ۸۷ اعلام کرد که محوطه باستانی را در اطراف بمپور با وسعت ۱۵۰ هکتار کشف کرده و کاوش‌ها نشان می‌دهد که آثار به دست آمده در آن با تمدن‌های شهرسوخته و جیرفت همخوانی دارد. همچنین سفال‌های به دست آمده در بمپور متعلق به ۲هزارو۷۰۰ سال قبل از میلاد هستند. پیرک
پیرک، نام منطقهٔ باستانی است، در فاصله 20 کیلومتری "سبّی" که در بلوچستان قرار دارد. این منطقهٔ تاریخی علاوه برداشتن ویژگی‌های تاریخی مناطق مهرگر و نوشهرو، آثار باستانی گرانبهای دیگری از جمله مجسمه‌های غول پیکر اسب و شتر که با مهارت ویژه‌ای ساخته شده‌اند، را نیز با خود به همراه دارد. تمام آثار مناطق باستانی مهرگر، نوشهرو و پیرک در موزهٔ شهر "سبّی" نگهداری می‌شود. اسپارت
دمارات۵۲۰ق. م. سیمره (شهر)
سیمره شهری باستانی در ضلع غربی و جنوب غربی دره شهر است، در واقع شهر قدیمی‌تر دره‌شهر، سیمره نام دارد. این شهر مربوط به اواخر دورهٔ ساسانی و قرون اولیهٔ اسلامی است و احتمالا مرکز ولایت مهرگان‌کَذَک (مهرجانقَذَق) بوده‌است به عبارتی پایتخت تابستانی آن دوره بوده‌است. این شهر باستانی بزرگترین محوطه تاریخی در سطح استان ایلام است. مساحت این شهر بالغ بر ۲۰۰ هکتار است. شهر باستانی سیمره جزو اولین آثار ثبت شده در فهرست آثار ملی ایران می‌باشد. دره شهر به دلیل فراوانی و تنوع قلعه‌های تاریخی در محدوده شهرستان، به شهر قلعه‌های ایران شهرت دارد. دره شهر همچنین به لحاظ زمین‌شناسی بزرگترین ژئوپارک دنیا محسوب می‌شود. پایگاه پژوهشی ملی شهر تاریخی متولی امور اداری اجرایی و پژوهشی این شهر تاریخی است.. شیروان
نام شیروان منسوب به نقش شیری است که شکل و شمایل آن در دامنه کوهی که در فاصله چند کیلومتری جنوب شهر وجود دارد مشاهده می‌گردد[نیازمند رفرنس] این کوه به شیرکوه نیز معروف است. سنگ‌های تشکیل دهنده شکل شیر با دیگر سنگ‌های کوه‌های جنوب شهر، ازنظر جنس، نوع و رنگ متفاوت است و باعث می‌شود که هر بیننده‌ای این وجه تمایز (شکل شیر) را به وضوح مشاهده کند. شیروان از کهن‌ترین مراکز فرهنگ و تمدن و تاریخ در خراسان شمالی و ایران است و قدمت تمدن در این شهر به ۷۰۰۰ سال (۵۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح و ۴۵۰۰ سال قبل از امپراتوری هخامنشیان) می‌رسد. تاکنون بیش از ۱۲۰ اثر باستانی و مکان فرهنگی در آن شناسایی شده‌است. تپه باستانی ارگ شیروان سابقاً مرکز حکومت و فرماندهی خطه شمال خراسان بوده‌است و اکنون عظیم‌ترین و مهم‌ترین محوطه باستانی شمال شرق کشور است. این ارگ که در اطراف آن سفال‌های دارای قدمتی ۷۰۰۰ ساله به دست آمده‌است، به عنوان کهن‌ترین زیستگاه خراسان شمالی مورد تحقیق و بررسی و پژوهش باستانشناسان ایرانی و خارجی قرار گرفته‌است. قبرهای زرتشتی در اطراف تپه مذکور و روستاهای قدیمی گلیان و خانلق و بعضی از آداب و رسوم مردم شیروان زندگی زرتشتیان در شیروان را تأیید می‌نماید. در دوران پیش از اسلام شیروان پایتخت قوم پارت بوده‌است. دیاکونوف محقق و نویسنده روسی بر این باور است که نخستین امپراتوری مقتدر پارتها در شیروان به وجود آمده‌است. ایزدوخاراکسی و استرابون از مورخین و جغرافیدانان یونان محل زندگی و حکومت پارت را در دره رود اترک ذکر کرده‌اند. شیروان در زمان اشکانیان در زمره قلمرو آنان قرار داشته و وجود قبرهای زرتشتی و آثار تاریخی در نقاط گوناگون ناحیه شیروان، نه تنها بر شناخت رویدادهای تاریخی شیروان در پیش از تاریخ کمک می‌نماید، بلکه آبادی و اهمیت این شهر را در آن زمان نشان می‌دهد. اسپارت
آلکامن۸۱۳ق. م.