چند نوع حدیث متواتر داریم؟.
حدیث متواتر
حدیث متواتر به متواتر لفظی و متواتر معنوی و متواتر اجمالی تقسیم شده‌است.
فتوا
اجتهاد را به «اجتهاد مشروع» و «اجتهاد ممنوع» تقسیم می‌کنیم. اجتهاد مشروع؛ عبارت است از اجتهادی که بر اساس ادلهٔ استنباط احکام (قرآن و سنّت ( كه سنت عبارت است قول و فعل و تقرير پیشوایان اسلام) و عقل و اجماع) باشد و مجتهد از خودش نظری شخصی و دلخواه نمی‌دهد. اجتهاد ممنوع؛ عبارت است از اجتهادی که بر اساس به کار بردن نظر شخصی صورت می‌گیرد؛ نه بر اساس کتاب و سنّت و عقل و اجماع. به بیان دیگر؛ این نوع اجتهاد، اجتهادی است که در آن، فردی که صلاحیت علمیِ لازم برای استنباط حکم‌شرعی ندارد؛ بر اساس رأی و نظر شخصی و دلخواه، دست به اجتهاد می‌زند؛ که دراصطلاح به آن «اجتهاد به رأی» می‌گویند. جعفر صادق
در منابع اهل سنت، از صادق به عنوان یک راوی مورد اعتماد یاد شده است هر چند به نسبت شیعه، علمای اهل سنت احادیث بسیار کمتری از صادق نقل کرده اند. احمد بن محمدبن ثعلبی در اثری تفسیری الکشف و البیان، به چهل حدیث از صادق استناد جسته است. برخی از این احادیث مبیّن برتری اهل بیت است از جمله در جایی که صادق اشاره کرده است که در آیه «به ریسمان محکم الهی چنگ بزنید و پراکنده نشوید.»(03:103)، مقصود از ریسمان الهی، اهل بیت می باشند. یا در رابطه با آیه 23 سوره شوری، صادق از علی و حسن و حسین در کنار پیامبر اسلام اسم برده می شود است که مودّت و محبّت مردم در مورد آنها توصیه شده است. به عقیده باکلی آمدن چنین احادیثی در تفسیر الکشف و البیان نشان می دهد که ثعلبی اینگونه روایات را مخالف عقیده اهل سنت- که از علی و فاطمه و حسن و حسین به بزرگی یاد می کنند- نمی‌داند. هر چند که به واسطه اینگونه اظهارات بسیاری از مفسرین متاخر سنی مذهب از جمله ابن تیمیه، از ثعلبی به عنوان یک راوی غیر قابل اعتماد نام برده اند. با این وجود موقعیت صادق در میان صوفیان اهل سنت بسیار والاتر گزارش شده است. به عقیده باکلی، در متون عرفانی اهل سنت، صادق از موقعیت محوری برخوردار است. حدیث
حدیث، در لغت به معنی هر چیز نو و جدید است، خبر و کلام را نیز حدیث خوانند. ابوالبقاء گوید: «حدیث، اسم مصدر از تحدیث به معنی خبر دادن است، سپس قول یا فعل یا تقریری که به محمد منسوب شود را بدان نامیده‌اند، و جمع آن احادیث بر خلاف قیاس است». در اصطلاح، حدیث عبارت است از سخنی که حاکی از قول یا فعل یا تقریر معصوم باشد. چنان‌که جمعی از علمای درایة و اصول تصریح کرده‌اند. حدیث نجوم
حدیث نجوم یا حدیث امان از دیگر احادیث محمد است که در آن مَثَل اهل بیت خود را ستارگان آسمان می‌داند که مایهٔ امان اهل زمین‌اند. این حدیث دست‌کم در ۷ لفظ از پنج نفر — علی بن ابی‌طالب، عبدالله بن عباس، سلمة بن اکوع، جابر بن عبدالله انصاری و منکدر بن عبدالله قرشی — و از ۷ طریق و با مجموع ۲۲ سند مستقل در ۱۷ منبع اهل سنت تا سدهٔ ششم ه‍.ق روایت شده‌است. مصطلح‌الحدیث
حدیث "ضعیف" آن است که شرایط موارد دیگر را نداشته باشد که خود انواع گوناگونی دارد. طبق "مقدمة ابن الصلاح"، هر حدیثی که "صحیح" یا "حسن" نباشد "ضعیف" است و انواع آن را چنین ذکر می‌کند: موضوع، مقلوب، شاذ، معلل، مضطرب، مرسل، منقطع، و معضل. شرح چهل حدیث
بیشتر مباحث کتاب شرح چهل حدیث، به احادیث فضائل و رذائل پرداخته است. اوّلین حدیث، مربوط به جهاد نفس می باشد و سپس ریا، عجب، تکبّر، حسد، دنیا دوستی، غضب، تعصّب، نفاق و هوای نفس به عنوان مهم ترین رذائل اخلاقی، به گونه ای تقریباً تفصیلی وارسی شده اند. این کتاب، به زبان‌های عربی، انگلیسی، فرانسوی، اردو، تایلندی و کردی ترجمه و منتشر شده‌است. حدیث ولایت
این روایت از طریق های متعدد نقل شده و دارای اسناد صحیح و حسن است که به برخی از طریق‌ها اشاره و بررسی می‌شود: مسند اسحاق بن راهویه
مسند اسحاق بن راهویه اثری از اسحاق بن راهویه دربارهٔ احادیث پیامبر اسلام است. مؤلف از ذکر احادیث غیرمعتبر خودداری، و تنها احادیث صحیح، حسن و ضعیف را نقل کرده‌است. تعداد احادیث منقول از ابوهریره در کتاب ۵۴۳ حدیث است که با توجه به آنچه که از ابوهریره روایت شده، بسیار کم است؛ و تعداد احادیث عایشه بنت ابوبکر نیز ۱۲۷۲ حدیث است. نجم‌الدین مروجی طبسی
۱- معجم احادیث الامام مهدی (عج)، عربی، حدیث ، با همکاری جمعی از نویسندگان میثم تمار
میثم ظاهراً کتابی نیز در حدیث داشته‌است که فرزندانش از آن روایاتی نقل کرده‌اند و پاره‌ای از روایات آن در منابع موجود است. برخی از این روایات دربارهٔ این موضوعات است: حب و بغض نسبت به اهل بیت پیامبر، برتری مسجد کوفه بر بیت‌المقدس، بغض و کینه منافق و فاسق به علی و بغض علی نسبت به آنان، چهار بار اقرار به زنای محصنه و حدّ آن، و اینکه علی‌بن‌ابی‌طالب قاتل جوانی اعرابی را برای بازماندگان او معلوم کرد. الاستبصار
تا پیش از سده دوم ه‍. ق، عبارت «تدوین حدیث» مرسوم نبود و از عناوینی چون «تقیید حدیث» یا «کتابت» و «تألیف» استفاده می‌شد. محدثان سنی مذهب در قرن اول ه‍. ق، از نگارش حدیث منع می‌شدند یا آن را مکروه می‌دانستند. در مقابل، محدثان شیعه، به روایت‌هایی از پیامبر اسلام استناد می‌کردند که در آنها به نگارش حدیث توصیه می‌شد. سخت‌گیری‌ها در منع روایت، در خصوص روایت‌های فقهی با اغماض همراه بود. در میان شیعیان امامیه، روایاتی گزارش شده‌است که اولین کتاب‌های مدون حدیثی، متعلق به علی بن ابی‌طالب بوده‌است که به دستور پیامبر اسلام و به جهت حفظ تعالیم اسلامی برای امامان پس از علی نگارش یافته‌است. نام این اثر در برخی روایات، «الجامعه» یا «کتاب علی» عنوان شده‌است. عمر بن عبدالعزیز (۹۹–۱۰۱ ه‍.ق) در قرن دوم هجری به حاکمان ولایت‌های اسلامی دستور داد تا هر حدیث منسوب به پیامبر اسلام را بنویسند. پیش‌تر، شاگردان محمد باقر (۵۷–۱۱۴ ه‍.ق)، به این کار مبادرت کرده بودند که در دوران جعفر صادق با توان بیشتری پی گرفته شد. آقابزرگ تهرانی در کتاب "الذریعه"، یکصد و هفده اصل را به شاگردان محمد باقر و جعفر صادق منسوب دانسته و نام آنها را ذکر کرده‌است. روند نگارش حدیث به صورت اصل در تشیع، تا دوران امامت حسن عسکری (مـ ۲۶۰ ه‍.ق) ادامه داشت. امامان شیعه، همواره شاگردان خود را به نگارش حدیث ترغیب می‌کردند. در این‌باره، محمد باقر، مفضل بن عمر را به نوشتن حدیث توصیه کرد و به او از در پیش بودن روزگاری پر آشوب خبر داد که جز روایت‌های مکتوب، منبع دینی دیگری وجود ندارد. از آن پس، شاگردان امامان شیعه، به‌ویژه اصحاب جعفر صادق، احادیث را مکتوب می‌کردند. درنتیجه ۴۰۰ کتاب حدیثی تألیف شد که بعدها پایه علوم حدیث شیعه را شکل داد. این آثار که در اصطلاح علوم حدیث به آنها «اصل» می‌گویند؛ به جهت تعدادشان، به اصول اربعه‌مأئة (به فارسی: اصول چهارصدگانه) مشهورند. اهمیت این اصول، پس از روی‌کار آمدن عباسیان و سخت‌گیری بر علویان بیشتر شد و به این جهت، شیعیان برای جمع‌آوری و کتابت حدیث، انگیزه بیشتری پیدا کردند. محمد باقر
"تفسیر جابر جُعفی" از دیگر تفاسیرِ منتسب به محمد باقر است. این تفسیر مشتمل بر روایاتِ تفسیری است که به‌نقل از جابر بن یزید جعفی گردآوری شده‌است. همچنین عبدعلی حُوِیْزی در "تفسیر نورُالثَّقَلَیْن" که مشتمل بر ۱۴۰۰۰ تفسیر روایی است، احادیث زیادی در زمینهٔ تفسیر قرآن از باقر روایت کرده‌است که بعد از احادیث پیامبر اسلام و جعفر صادق، رتبهٔ سوم را از نظر تعداد به خود اختصاص داده‌است و سیزده درصد از احادیث این کتاب را شامل می‌شود. زبیر بن عوام
احادیثی که زبیر از محمد نقل کرده بسیار اندک‌اند و در کتبی مانند صحاح سته، مسند (اثر احمد بن حنبل)، بحر الزخار (اثر احمد بن عمرو بن بزار)، المسند (اثر ابو یعلا موصلی)، المصنف (عبدالرزاق سنانی)، مجمع الزوائد (علی بن ابی بکر هیثمی) و معجم الکبیر (اثر طبرانی) آمده‌است. روایاتی از زبیریان نقل شده که زبیر بسیار می‌ترسید که حدیثی اشتباه به محمد منسوب کند و عقوبتش را ببیند. فقه امامیه
شیعه، گرایشی خاص در اسلام بر اساس یک رشته نظرات و تحلیلات کلامی و تاریخی است. حدیث ثقلین که توسط محدثین شیعه و سنی از پیامبر اسلام روایت شده و برخی دیگر از روایات از پیامبر اسلام ریشهٔ اصلی این گرایش را تشکیل داد و استدلالات کلامی و فلسفی و تاریخی آن را بعداً تقویت کرد. مکتب شیعه نظراتش در زمینه‌های مذهبی را اکثراً از رهنمودهای بزرگان و ائمه اهل بیت پیامبر الهام گرفته‌است. اختلاف اصلی دو مکتب فقهی سنی و شیعی در تلقی آن‌ها در خصوص سنت نبوی و منابع فقه است. حدیث نبوی را اهل سنت از صحابهٔ او و شیعه از خاندان وی به دست آورده‌اند. مذاهب فقهی اهل سنت پیرو نظرات فقهی چند نفر از فقهای مدینه و عراق هستند، ولی مذاهب فقهی شیعی تابع نظرات امامان اهل بیت‌اند. مکتب شیعی دوازده امامی که عمده‌ترین نحله شیعی در حال حاضر است از نظرات امامان دوازده‌گانهٔ خود به خصوص امام ششم ابو عبدالله جعفر بن محمد الصادق دنباله روی می‌کند و زین رو به آن جعفری گفته می‌شود. سنی
قرآن، حدیث (به خصوص آن دسته از احادیثی که در صحاح سته ذکر آنان رفته) و اجماع، پایه‌های فقه سنی را تشکیل می‌دهند. تسنن مجموعه‌ای از مذاهب سنی است که به مرور زمان، میانشان اختلافاتی پدید آمده‌است. اشاعره و ماتریدی مهم‌ترین مکاتب کلامی، و حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی مذاهب چهارگانه فقهی را تشکیل می‌دهند. تاریخ تدوین حدیث
کتاب‌های حدیثی موجود از اهل سنت همگی در اواخر سدهٔ دوم هجری و پس از آن در سدهٔ سوم گردآوری شده. با توجه به بعضی روایات تاریخی به نظر می‌رسد که از ابتدای سدهٔ دوم، کمابیش تعدادی از محدثان، اقدام به نوشتن روایاتی کردند که مدون نبوده‌است. پس از آن، این نوشته‌های کوچک، منبع آثار بزرگ‌تر قرار گرفته‌اند. بااین‌حال بسیاری از احادیث موجود در کتاب‌های بزرگ، از طریق حفظ نوشته شده‌اند و پیش از آن در جایی مکتوب نشده‌بودند. یکی از علل تأخیر کتابت حدیث، جلوگیری بعضی از خلفا در نوشتن احادیث بوده که متعاقب آن، گروهی از صحابه و تابعین، از این امر پیروی کردند خلافا ابوبکر و عمر و عثمان صحابه را از نوشتن حدیث به علت تمایلات شخصی منع کردند تا مردم از تعیین جانشین پیامبر اگاه نشوند و خلافت ایشان را به تباهی نکشد. همهٔ صحابه و تابعین مشمول این موضوع نبودند. تعدادی از آنان مانند علی بن ابی‌طالب حدیث را می‌نوشته و به نوشتن دستور نیز می‌کردند. اما نوشتن احادیث از سوی دیگر صحابه زمانی آغاز شد که منع خلفا، به امر خلفا در نوشتن حدیث تغییر کرد. تنها چیزی که از پیشینیان اهل سنت به ارث مانده‌بود، حفظ و به‌یادسپردن حدیث بود؛ و ازهمین‌رو، ازبین‌بردن این روحیه بسیار مشکل بود؛ آن‌چنان‌که بعضی از محدثان اواخر سدهٔ دوم هنوز نسبت به نوشتن احادیث کراهت داشتند. حدیث متواتر
علم اجمالی به صحت چند حدیث است که در یک موضوع وارد شده است،گر چه در تک تک آنها میتوان خدشه وارد کرد،ولی صدور یکی از آن جمع به تواتر اجمالی ثابت است.می توان گفت که برگشت تواتر اجمالی نیز به همان قدر مشترک مفاد چند خبر است که تواتر معنوی می نامند. دیدگاه کلامی علی بن موسی الرضا
با بررسی روایات منقول از علی بن موسی الرضا در باب «نادر جامع فی فضل الامام و صفاته» از کتاب "اصول کافی"، مشخص خواهد شد که مسئله امامت در گفتار علی بن موسی الرضا جایگاه ویژه‌ای دارد. بر اساس یک بررسی آماری، بیشتر تأکید این روایات بر علم امام است. از بین این روایات، هجده روایت به مسئله صفات و ویژگی‌های امام، ده روایت به اهداف امام، هفت روایت به توصیف امام، ۶ روایت به عظمت جایگاه امامت، شش روایت به جهل عامل سلب اختیار بشر در تعیین امام، چهار روایت به الهی بودن انتصاب امام و سه روایت نیز به منکران انتصابی بودن امامت اشاره دارد. به دیگر سخن ۸۱ درصد از مجموع روایات این باب، به معرفی جایگاه امام و امامت پرداخته‌است و ۱۹ درصد دیگر در موضوع روش تعیین امامان تبین شده‌است. علی بن موسی الرضا در این دسته از روایات، ویژگی‌ها و لوازم امامت را بیان کرده‌است. وی علم خدادادی، عصمت، قریشی بودن، برتری بر دیگران و داشتن صفات عالیه‌ای همچون شجاعت، قدرت، شرح صدر و… را از مهمترین ویژگی‌های امام دانسته‌است. حسن مجتبی در قرآن و حدیث
علّامه طباطبایی در بحث جامعی در تفسیر این آیه در "المیزان"، مخاطب این آیه را اصحاب کسا می‌داند و به احادیث آن که تعداد آن‌ها بیش از هفتاد حدیث است و بیشتر از طریق اهل سنّت هستند اشاره می‌کند. راویان این حدیث نزد اهل سنت ام‌ّسَلَمه، عایشه، ابوسعید خُدری، سعد، واثِلة بن اَسقَع، ابِی‌الْحَمراء، ابن‌عباس، ثوبان غلام آزادشدهٔ پیامبر اسلام، عبدالله بن جعفر، علی بن ابی‌طالب، و حسن بن علی هستند و نزدیک به چهل طریق از آنان نقل شده‌است. راویان نزد شیعه علی بن ابی‌طالب، علی بن الحسین، محمد باقر، جعفر صادق و علی بن موسی الرضا، ام‌سلمه، ابوذر، ابی‌لیلی، ابوالاَسوَد دُؤِلی، عمرو بن میمون اودی، و سعد بن ابی‌وقاص هستند که بیش از سی طریق از آنان نقل شده‌است. آلوسی در تفسیر خود ضمن بیان روایات مختلف دربارهٔ مصداق اهل بیت در این آیه، به حدیث کسا اشاره می‌کند و اهل بیت را اصحاب کسا می‌داند. اما در ادامه و در بحث عصمت و طهارت، ضمن بیان نظر شیعه و رد آن، قائل به عصمت و طهارت اهل بیت نیست و این آیه را شرط می‌داند، نه آیه‌ای که خبری باشد و در گذشته انجام شده‌باشد. طبری در "جامعُ الْبَیان" بسیاری از احادیث را نقل می‌کند که این آیه را دربارهٔ علی، فاطمه، حسن و حسین می‌دانند و می‌گوید که بعضی قائل به این هستند که منظور از اهل بیتِ پیامبر، اینان هستند. بیضاوی در "انوار التنزیل" نیز می‌گوید شیعیان معتقدند که این آیه دربارهٔ علی، فاطمه و دو فرزندشان است و دربارهٔ عصمتِ آنان، به این آیه احتجاج می‌کنند، اما این احتجاج با قبل و بعد آیه متناسب نیست و احادیث هم تنها به این اشاره دارد که اینان از اهل بیت پیامبر به‌شمار می‌روند. فخر رازی در "تفسیر کبیر" می‌گوید نظرات مختلفی دربارهٔ کیستی اهل بیت در این آیه هست؛ امّا نظر معتبرتر این است که اهل بیت، فرزندان پیامبر — فاطمه — و همسران و حسن و حسین و علی هستند. ابن کثیر در "تفسیر القرآن العظیم" حدیث ایستادن پیامبر به‌مدت شش ماه بر در خانهٔ فاطمه و صدا زدن اهل بیت برای نماز و حدیث کسا را بیان می‌کند. ابن عطیه در "المحرر الوجیز" با اشاره به حدیثی از پیامبر می‌گوید این آیه در حق پیامبر، علی، فاطمه، حسن و حسین نازل شده‌است. ماتُریدی در "تَأویلاتُ أَهلِ السُّنَّة" می‌گوید شیعیان با استناد به حدیث کسا، این آیه را دربارهٔ اهل بیت — علی، فاطمه، حسن و حسین — می‌دانند. حدیث صحیح
حدیث صحیح از دیدگاه اهل سنت اینگونه تعریف شده است: «ما اتصل سنده بالعدول الضابطین من غیر شذوذ ولا علة.» ابوذر غفاری
ابوذر به نقل حدیث دلبسته بود بطوری که در زمان عمر بخاطر نقل حدیث زندانی شد. در منابع از ابوذر ۲۸۱ حدیث نقل شده که صحیح بخاری و صحیح مسلم، ۳۱ عدد از آنان را روایت کرده‌اند همچنین در کتب اربعه شیعه احادیث زیادی از وی نقل شده است. علامه امینی در کتاب الغدیر به نقل از شهاب الدین ابشیهی آورده‌است که: علم حدیث
روایت غیر معتبر بر چهار قسم است: میرزا حسین نوری
محدث نوری حدود سی کتاب نوشته‌است. وی در مقدمه کتاب مستدرک الوسائل می‌نویسد: «عالم کامل، متبحر خبیر، محدث نقّاد و آگاه، نشر دهنده آثار، جمع آورنده روایات، شیخ محمد بن حسن حر عاملی در کتاب وسائل الشیعه روایات و احادیث فراوانی را از میان کتابهای روایی علما و اصحاب جمع‌آوری نموده‌است؛ روایاتی که برای جان لذت بخش و برای دیده نور چشم است…؛ ولی با مراجعه به دیگر کتابهای روایی اصحاب، به بخش دیگری از روایات برخوردم که کتاب ارزشمند وسائل آنها را در برندارد… و بعد از سعی و تلاش فراوان و جستجوی سخت در کتابهای روایی توانستم این مجموعه بزرگ و ارزشمند را جمع‌آوری نمایم که روایات آن در حدود روایات وسائل است و همچون روایات آن ارزشمند و گرانبها می‌باشد». این منابع شامل ۷۵ کتاب روایی معتبر شیعه است و در مجموع بیش از ۲۳ هزار روایت دارد. محمد تقی
در "موسوعه الامام الجواد"، علاوه بر پدر و پسرش، نام شصت و سه تن از افرادی که محمد تقی با آن‌ها مکاتبه داشته، گزارش شده‌است. برخی از این مکاتبات در پاسخ به گروهی از شیعیان نگاشته شده‌است و برخی مخاطبِ خاص دارد. مخاطب برخی نیز ناشناس هستند. همچنین احادیث فراوانی در تقریباً نیمی از ابواب فقهی، که بسیاری از آن‌ها را محمد تقی از پیامبر و ائمهٔ پیش از خودش روایت کرده، از او باقی مانده‌است. در دیگر کتب حدیث و ادب نیز احادیثی دربارهٔ مسائل اعتقادی، مواعظ اخلاقی و کلمات قصار از او به جا مانده‌است. کلمات حکمت‌آمیز او با مضامین اخلاقی در کتاب ابن‌حمدون با نام "التذکره الحمدونیه" به جا مانده‌است. پاره‌ای احادیث در موضوع طب و علاج برخی بیماری‌ها نیز از محمد تقی به یادگار مانده‌است. همچنین دعاها و تعویذات روزهای هفته و حرزهای مشهوری از او نقل شده‌است. ابن صباغ مالکی برخی از کلمات قصار محمد تقی را در کتاب "الفصول المهمه" جمع‌آوری کرده‌است. همچنین در "تحف العقول" و منابع دیگر از اینگونه کلمات زیاد گزارش شده‌است. مسند ابویعلی موصلی
مسند ابویعلیٰ موصلی مهم‌ترین اثر ابویعلی موصلی محدث حنفی است. این مسند شامل ۷۵۵۵ حدیث است. این اثر در کنار مجموعه‌های بزرگ و معتبر حدیثی مانند صحاح سته و مسند احمد بن حنبل اعتبار ویژه‌ای دارا و از کتاب‌های درسی بوده‌است. طرق روایت آن از دو طریق بوده: نخست روایت ابن مقری معروف به «مسند کبیر» و دوم روایت ابوعمرو بن حمدان مشهور به «مسند صغیر». حدیث ولایت
بررسی: 1. زکریا بن یحیی: حافظ و ثقه (10)؛ 2. سلمه بن شبیب: از راویان مسلم و ثقه (11)؛ 3. عبد الرزاق: از راویان بخاری و مسلم و سایر صحاح اهل سنت؛ ثقه (12)؛ 4. معمر بن راشد: از راویان بخاری و مسلم و سایر صحاح اهل سنت؛ ثقه (13)؛ 5. علی بن زید: از راویان مسلم و سایر صحاح اهل سنت؛ ثقه (14)؛ 6. عدی بن ثابت: از راویان بخاری و مسلم و سایر صحاح اهل سنت و ثقه (15)؛ 7. براء بن عازب: صحابی. طبق بررسی ها سند این روایت نیز صحیح است و هیچ مشکلی ندارد. حدیث متواتر
درایه الحدیث تالیف:کاظم مدیر شانه چی ص ۶۶ جفر
موارد زیر دوازده حدیث در مورد وجود الجفر است: حدیث دوازده خلیفه
حدیث دوازده جانشین، یا خلیفه (عربی: حدیث الاثنی عشر خلیفة) یک پیشگویی اسلامی است که به محمد، پیامبر اسلام نسبت داده می‌شود. این حدیث در میان شیعیان دوازده‌امامی بسیار مشهور است، از آنجایی که آنان اعتقاد دارند تفسیر این حدیث با دوازده امام شیعه برآورده شده‌است. این حدیث (که به عنوان حدیثی صحیح، شناخته می‌شود) به‌طور گسترده بوسیلهٔ همهٔ گروه‌های مسلمانان پذیرفته شده‌است اما تفاسیر گوناگونی از آن ارائه شده‌است. محمد الغزالی
همچنین او در جای دیگری می‌نویسد: «اما الحدیث فما حاجتکم إلیه؟ لا یفید عقیدة و لایکلف به عمل و ما یسألکم الله عنه یوم القیامة: اما حاجت شما به حدیث چیست؟ حدیث نمی‌تواند در حوزه عقاید مفید بیفتد و در اعمال هم الزام‌آور نیست و در روز قیامت هم از حدیث پرسش نمی‌شود[بلکه از قرآن سؤال می‌شود]» (سر تأخر العرب و المسلمین ص۱۰۲) یا می‌گوید: «ما یحتاج المسلم فی حیاته إلّا إلی بضع عشرات من احادیث الآحاد: مسلمان در زندگی خود به چند ده حدیث خبر واحد بیشتر نیاز ندارد» (سر تأخر العرب والمسلمین ص۱۰۱) توقیعات امام زمان
مجموعه توقیعات امام زمان در دو کتاب کمال الدین و تمام النعمة اثر شیخ صدوق و الغیبة اثر شیخ طوسی جمع‌آوری شده‌است . در کتاب کمال الدین ۴۹ توقیع و در کتاب الغیبة نیز ۴۳ توقیع تدوین شده که ۱۲ عدد آن‌ها مشترک است. در نتیجه، مجموعاً ۸۰ توقیع در این دو کتاب در ۵ دسته اصلی تشریح شده‌است: تاریخ تدوین حدیث
تاریخ تدوین حدیث به موضوع سِیر تدوین احادیث محمد، پیامبر اسلام، — که به نام سنّت شناخته می‌شود — می‌پردازد. این احادیث به‌صورت «قول»، «فعل» یا «تقریر» از جانب پیامبر صادر شده‌است. برخلاف کتابت قرآن — که از روز اول وحی انجام گرفت — تدوین حدیث با تأخیر صورت گرفت. هرچند نگرش به تدوین حدیث میان اهل سنت و شیعه متفاوت بود. شیعه از آغاز به کتابت حدیث توجه، و با توجه به وجود امامان شیعه تا اواسط سدهٔ سوم هجری، بر آن اهتمام داشته و مجموعه‌هایی را نیز تدوین کرده و از این نظر ضعفی ندارد. جعفر صادق
صادق با وجودی که اصحابش را به نوشتن احادیث تشویق می کرد، اما دلیلی بر تکرار اِسنادِ هر آن چه نقل می کرد، نمی دید. هر چند به مناسبتهایی تاکید می کرد که حدیثِ من، حدیثِ پدرم؛ حدیثِ او، حدیث پدرانش؛ و حدیثِ آنان حدیثِ پیامبر است. در همین رابطه از ابن دراج و ابوبصیر خواسته بود هر چه از او می شنوند از پدرش، محمد باقر، نقل کنند. با این وجود صادق در خصوص اسانید، جز اسانیدِ اهل بیت، بر حفظ آن اسناد تاکید داشت و در این رابطه به حدیثی از علی بن ابیطالب ارجاع می داد که «اگر حدیثی را نقل کردید، آن را به کسی که برای شما بازگفته اسناد دهید؛ اگر حق باشد به نفع شما ست و اگر دروغ باشد، به عهدهٔ او ست». بر این مبنا، صادق پیروانش را از «کذب مفترع» منع می کرد. کذب مفترع به معنای این است که کسی حدیثی از طریق کسی بشنود و در نقلِ حدیث، واسطه را حذف کند و وانمود کند که خودش شنیده است. این شیوه بعدها در کتب علم الحدیث به شدت نهی شده است. در موارد «اختلاف الحدیث»، روشهای صادق از یک سو به «نقد صدور»، از طرفی به «شرایط صدور» و از طرف دیگر به «نقد فهم» برمی گشت؛ که فهمِ حدیث یا «فقه الحدیث» در این میان نقش پررنگ تری داشت. در حالی که محافل حدیثی آن دوره درگیرِ نقل حدیث و کثرت روایت بودند، صادق فهم حدیث را مهمتر می دانست. در همین رابطه از او نقل شده است که «خبری که آن را فهم کنی بهتر از هزار حدیث است که آن روایت کنی و کسی از شما فقیه نخواهد شد، مگر آنکه جوانب سخن ما را بشناسد». صادق برای فهم حدیث پیغمبر از روشهایی مشابه تفسیر قرآن استفاده می کرد و مبحث نسخ (تفسیر) در سنت نبوی را مطرح میکرد. صادق همچنین در تبیینِ معنای احادیث پیامبر، از آیات قرآن کمک می گرفت. همچنین از تفسیر حدیث با حدیث، به قرینهٔ تفسیرِ قرآن با قرآن سخن می گفت. همینطور از زبان چند سطحی احادیث سخن به میان می آورد که به تناسب مخاطب و همچنین شرایط تقیه تغییر می کرد. در همین رابطه صادق از شیعیان میخواست که اگر در دریافت حدیثی به مشکل خوردند، از تاویل های شتاب زده خودداری کرده و علم آن را از ائمه طلب کنند. آیه تطهیر
قرطبی، مفسر سنی مذهب، مدعی است که واقعه حدیث کسا، پس از نزول آیه صورت گرفته‌است و پیامبر پس از نزول آیه، در حق علی، فاطمه و حسنین دعا نموده‌است تا در زمره اهل بیتش (یعنی همسران خود) قرار گیرند. وی منکر بخشی از روایات شده‌است که بر اساس آن، عایشه و ام‌سلمه، از پیامبر اسلام در خصوص جزئی از اهل بیت بودن سؤال کردند و پیامبر ضمن دعا برای آنان، آنها را شامل اهل بیت ندانسته‌است. از میان مفسران اهل سنت که منظور از اهل بیت در آیه تطهیر را فاطمه، علی و حسنین می‌دانند می‌توان به: حمزاوی، قسطانی، ابن بلبلان، ابن صباغ مالکی، حاکم نیشابوری، حافظ کنجی، محب‌الدین طبری، سخاوی، حافظ بدخشانی، توفیق ابوعلم، شوکانی، احمد بن محمد شامی، شبلنجی، فخر رازی، زمخشری، قرطبی، طبری، سیوطی، ابن حجر عسقلانی و ذهبی اشاره کرد. قرائتی، مفسر شیعه در "تفسیر نور"، تعداد روایاتی که علی، فاطمه و حسنین را مصداق اهل بیت می‌داند و در منابع اهل سنت گزارش شده‌اند را صد و سی روایت گزارش نموده‌است که همگی در کتاب "شواهد التنزیل" جمع شده‌اند. به گزارش طباطبایی در "المیزان"، منابع اهل سنت در بیش از ۴۰ روایت مختلف، به نقل از ام سلمه، عایشه، ابی‌سعید خدری، سعد، وائله بن اسقع، ابی حمراء، ابن‌عباس، ثوبان -غلام محمد-، عبدالله بن جعفر، علی بن ابی‌طالب و حسن بن علی منظور از اهل بیت آیه را، علی، فاطمه و حسنین گزارش کرده‌اند. همین‌طور منابع شیعی، در بیش از ۳۰ روایت مختلف و به نقل از علی بن ابی‌طالب، علی بن الحسین، محمد باقر، جعفر صادق، ام سلمه، ابوذر غفاری، ابی‌لیلی، ابی الاسود، عمرو بن میمون اودی و سعد بن ابی وقاص، منظور از اهل بیت را پنج تن آل عبا دانسته‌اند. طبری، مفسر سنی مذهب، در تفسیر خویش ۱۴ روایت را در اثبات این مدعا ذکر می‌کند. جابر بن عبدالله انصاری
جابر در میان صحابه از اعتبار علمی خاصی برخوردار بود. در مسجد نبوی حلقه ای برای تعلیم داشت. در ارتباط با قرآن رویکرد او بیشتر تفسیری بود. در میان اخبار تفسیری بازمانده از جابر سبب نزول آیات جایگاه ویژه ای به خود اختصاص داده است. آنچه از روایات بر می آید او مرجعی برای پرسش درباره اسباب نزول در میان تابعان بوده است. در زمینه حدیث وی به عنوان یکی از صحابه پر روایت بوده است و مرجعی برای حدیث نبوی در میان تابعان بوده است. وی در نقل حدیث دقت بالایی داشته است. در منابع حدیثی اهل سنت 1540 حدیث از پیامبر به نقل از جابر ثبت شده است که برخی از آنها مشترک می باشد بطور مثال بین صحیح بخاری و مسلم 60 حدیث مشترک از جابر وجود دارد. در منابع شیعی احادیث اندکی از جابر نقل ثبت شده است. اما اسناد نشان مید هد که در سده های نخستین هجری نسخه ای دربردارنده مجموعه احادیث جابر در میان شیعیان دست به دست می شوده است که در مشیخه کتاب من لایحضر الفقیه بدان اشاره شده است. علم حدیث
در اسلام، علم حدیث، علمی است که توسط آن اقوال و افعال و احوال یا تقریر پیامبر اسلام و امامان شناخته می‌شود و چون احادیث رسیده ازایشان، شامل گفته‌های آنان هم می‌شود شامل گفته و نیز نام وسائطی است که کلام مزبور را از وی روایت کرده‌اند. می‌توان گفت که علم حدیث علم به قوانینی است که به وسیلهٔ آن احوال سند و متن حدیث شناخته می‌شود حدیث متواتر
حدیثی است که همهٔ ناقلان، مضمون آن را دقیقاً به یک صورت نقل کرده‌باشند؛ این‌گونه موارد کم‌تر رخ می‌دهد. حدیث مضطرب
علم درایه دارای اصطلاحاتی است که یکی از آن اصطلاحات «حدیث مضطرب» است. در واقع چندگانگی در حدیث؛ چه در متن یا سند را گویند یعنی یک بار به‌طوری نقل شده باشد و جایی دیگر به‌طور دیگری بیان شده باشد. حالا چه اضطراب از طرف راوی‌های متفاوت باشد و چه از طرف نگارندگان حدیث و مؤلف ها اهل حدیث
بدان که محدثان ما دو طایفه‌اند طایفه‌ای به هر خبر صحیحی که به ایشان رسد عمل می‌کنند، و اگر دو خبر مختلف باشد می گویند مکلف مخیر است در عمل به هر یک که خواهد، بواسطه اخباری که از ائمه معصومین به ایشان رسیده‌است که بأیّهما اخذت من‌باب‌التّسلیم وسعک یعنی به هر یک از این دو خبر مختلف که عمل نمائی از باب تسلیم جایز است تو را، یعنی مقام اطاعت و فرمان برداری آنست که هر چه بفرمایند سخن شنو باشی، و کاری نداشته باشی که چرا مختلف گفته اند، چون وجوه اختلاف بسیار است، بسا باشد که تو چیزی را سبب اختلاف نمایی که نه چنان باشد، و در آن صورت افترا بر ایشان بسته باشی، و وجوه دیگر که ظاهر خواهد شد. و از این طایفه است شیخ اجل اعظم محمد بن یعقوب کلینی رضی اللَّه عنه.( برخی از اهل حدیث ) و طایفه دیگر می گویند که از حضرت ائمه معصومین (ع) در جمع بین الاخبار اخبار دیگر وارد شده‌است، پس باید که میان این اخبار نیز جمع کنیم پس عمل به تخییر در صورتیست که از هیچ وجه جمع نتوان کرد، ( اخباریان و برخی دیگر از اهل حدیث) فهرست کتاب‌های شیعه
۱. الکافی: گردآوری شده توسط محمد بن یعقوب کلینی (متوفای ۳۲۸ یا ۳۲۹ق)، و ۱۶۱۹۹ حدیث دارد. ۲. من لایحضره الفقیه: گردآوری شده توسط ابوجعفر محمد بن علی بن بابویه قمی ملقب به شیخ صدوق (متوفای ۳۸۱ق) و ۵۹۶۳ حدیث دارد. ۳. تهذیب الاحکام: گردآوری شده توسط ابوجعفر محمد بن الحسن طوسی معروف به شیخ طوسی (متوفای ۴۶۰ق) و ۱۳۵۹۰ حدیث دارد. ۴. الاستبصار فِیمَا اختُلف مِن الاخبار: گردآوری شده توسط شیخ طوسی است و ۵۵۱۱ حدیث دارد. حدیث قلم و کاغذ
عمر شنیده بود که محمد حدیث ثقلین را بارها تکرار می‌کرد که می‌گوید: «من در میان شما دو امانت گرانبها می‌گذارم یکی کتاب خدا قرآن و دیگری اهل بیت را. تا وقتی که به این دو تمسک جویید، هرگز گمراه نخواهید شد و این دو یادگار من هیچ‌گاه از هم جدا نمی‌شوند. تا کنار حوض کوثر بر من وارد شوند». عمر تصور می‌کند که پیامبر می‌خواهد دربارهٔ قرآن و اهل بیت بنویسد و تمام تلاش خود را کرد تا از آن جلوگیری بکند. نظام حقوقی شیعه
تشیع به عنوان یک نظام نظری، تمایل خاصی از اسلام به زنجیره‌ای از تحلیلهای الهیاتی-تاریخی را نمایندگی می‌کند. حدیث ثقلین، سنتی که شیعه و سنی آن را از پیامبر متواتر می‌دانند، که بنا بر آن پیامبر مسلمانان را به پیروی از قرآن و اهل بیت اش پس از خود فرا می‌خواند، در کنار شماری از دیگر سنتها، ریشه و منبع اصلی این گرایش بود که بعدها با استدلالهای دیگر الهیاتی-فلسفی و تاریخی استحکام یافت. تشیع در مسایل مذهبی عموماً نظریاتش را بر اسا دستورهای امامان بنا کرده‌است. فرق اصلی بین مکاتب شیعه و سنی شیوه‌ای ست که آن‌ها سنت پیامبر را در منابع قانونی شان دریافته‌اند. شیعه سنت شان را از خانواده پیامبر و سنت از صحابه او گرفته‌اند. از سوی دیگر، در حالی که مکتب حقوقی سنی از نظریات حقوقی برخی حقوقدانان مدینه و عراق پیروی می‌کنند، شیعه از نظرات امامان اش پیروی می‌کند که بازماندگان پیامبر اند. شیعه دوازده امامی که مکتب رایج کنونی ست، از نطرات دوازده امام شان پیروی می‌کند، خصوصاً ششمی جعفر صادق و به این دلیل نظام حقوقی شان جعفری هم شناخته می‌شود. حدیث رأیت
این روایت از طرق راویی مختلفی نقل شده‌است؛ از روایان آن می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد: تاسوعات
منظور از تاسوعات پنجاه و چهار رساله کوچک است، در شش مجلد، هریک حاوی نه رساله، شامل مباحث مختلف. در تاسوعه نخستین، بحث دربارهٔ انسان و اخلاق است. دومی و سومی شامل مباحث عالم محسوس و عنایت الهی است؛ و هریک از سه تاسوعه دیگر، حاوی یکی از اصل‌های سه‌گانه فلوطین (ثالوث) یعنی نفس و عقل و واحد (خیر) است. در واقع، او در هر تاسوعه، موضوعات مختلفی را مورد بحث قرار داده‌است. چهل حدیث
در روایات اسلامی اعم از شیعه و سنی فضائل فراوانی برای نگاشتن چهل حدیث یا حفظ و عمل کردن بدان آمده‌است. به همین جهت جهت محدثان شیعه و سنی نسبت به نگارش کتبی با محتوای چهل حدیث در زمینه‌های مختلف همت گمارده‌اند. از این کتب به الاربعین یا چهل حدیث نام برده شده‌است. علم حدیث
روایاتی است که احتمال جعلی بودن آن‌ها زیاد است اما به گونه‌ای نیست که بتوان بر این ادعا پای فشرد. طبیعی است که این دسته از روایات نیز معتبر نیستند. حدیث متواتر
قدر مشترکی از مضمون چند حدیث است و بیشتر برای بیان معنای یک مطلب آورده شده‌اند. احادیث متواتر معنوی، از گونهٔ لفظی بیشتر هستند. حدیث
«موثَّق»، حدیثی است که، به استثنای شرط امامی بودن، راویان آن برخوردار از دو رکن پیش گفته در حدیث صحیح باشند؛ بنابراین اگر سلسله سند روایتی به معصوم متصل و راویان آن ثقه باشند در صورتی که همه یا بعضی از آن‌ها شیعه دوازده امامی نباشند، موثق خواهد بود. حدیث موثق از جهت اعتبار، پس از حدیث صحیح و حسن، درمرتبه سوم قرار دارد. حدیث مرسل
حدیث مرسل از اقسام اخبار واحد است و اصطلاحی در علم درایه و علم الحدیث است. در تعریف حدیث مرسل آورده‌اند که حدیثی است که توسط راوی بدون واسطه مستقیم از یکی از امامان شیعه یا پیامبر اسلام نقل شده باشد. اگر راوی حدیث، روایت را با واسطه نقل کند اما در مشخص کردن شخص واسط ابهامی ذکر کند یا نامش را ذکر نکند و یا حتی از روی فراموشی یا خطا، آن را ذکر نکند، این روایت نیز در زمره حدیث مرسل قرار می‌گیرد. در اعتبار یا عدم اعتبار این حدیث، اختلافاتی بین فقها گزارش شده‌است. فاطمه زهرا
روایات نقل‌شده از فاطمه زهرا در کتاب‌های تفسیر اهل سنّت تنها دوازده روایت است؛ و این درحالی است که از بین این دوازده حدیث تنها یک حدیث در این کتاب‌هاست و دیگر احادیث در آثار توفیق ابوعَلَم نقل شده‌است. از میان دوازده حدیث نقل‌شده توسط ابوعلم، سه حدیث مانند همان یک روایت رایج مذکور است. برطبق منابع شیعه حدیث لوح فاطمه حدیثی است که جبرئیل از جانب خدا در روزهای پس از تولّد حسین بن علی، آن را به محمّد و پیامبر نیز آن را به دخترش فاطمه زهرا هدیه داد. بر روی این لوح که سبزرنگ بوده، نام دوازده امام از اهل‌بیت پیامبر اسلام نوشته شده‌است. فاطمه نیز آن را به جابر بن عبدالله انصاری از صحابهٔ محمّد نشان داده و اجازه داد تا از آن نسخه‌ای بردارد. حدیث ولایت
بررسی: 1. قتیبه بن سعید: از راویان بخاری و مسلم و ثقه (2)؛ 2. جعفر بن سلیمان: از راویان بخاری و مسلم و ما بقی صحاح اهل سنت؛ ثقه و صدوق و زاهد (3)؛ 3. یزید رشک: از راویان بخاری و مسلم و مابقی صحاح اهل سنت؛ ثقه (4)؛ 4. مطرف بن عبد الله: از راویان بخاری و مسلم و مابقی صحاح؛ ثقه عابد (5)؛ 5. عمران بن حصین: صحابی. طبق بررسی ها سند روایت صحیح است و هیچ مشکلی ندارد. بزرگان شیعه و اهل سنت و وهابیت مثل محمد ناصر الدین البانی (6)، ذهبی (7)، طبری، ابن حجر العسقلانی (8) و ... نیز روایت را تایید کرده اند. جعل حدیث
همان‌طور که گذشت تعداد زیادی از جعل‌کننده‌ها در طول تاریخ وجود داشته‌است که به برخی به عنوان نمونه اشاره می‌کنیم (۲): مقدمه بر علم حدیث
"کتاب شامل ۶۵ فصل است که هر فصل شامل حدیثی دربارهٔ ان موضوع است. ۳۳ فصل اول اصطلاحات گوناگون فنی در حدیث‌شناسی را توصیف می‌کنند که شرایط اعتبار و اصالت حدیث را مشخص می‌سازد. فصل‌های بعدی مربوط به اسناد و سلسله روایت هستند و فصول بعدی به کدهای اخلاقی می‌پردازد که یک محدث باید آن‌ها را رعایت کند". تقلید
احادیثی که گاه فقهای امامیه برای جواز تقلید به آن‌ها استناد کرده‌اند، چند دسته‌اند: حسین بن علی در قرآن و حدیث
علّامه طباطبایی در بحث جامعی در تفسیر این آیه در "المیزان"، مخاطب این آیه را اصحاب کسا می‌داند و به احادیث آن که تعداد آن‌ها بیش از هفتاد حدیث است و بیشتر از طریق اهل سنّت هستند اشاره می‌کند. راویان این حدیث نزد اهل سنت ام‌ّسَلَمه، عایشه، ابوسعید خُدری، سعد، واثِلة بن اَسقَع، ابِی‌الْحَمراء، ابن‌عباس، ثوبان غلام آزادشدهٔ پیامبر اسلام، عبدالله بن جعفر، علی بن ابی‌طالب، و حسن بن علی هستند و نزدیک به چهل طریق از آنان نقل شده‌است. راویان نزد شیعه علی بن ابی‌طالب، علی بن الحسین، محمد باقر، جعفر صادق و علی بن موسی الرضا، ام‌سلمه، ابوذر، ابی‌لیلی، ابوالاَسوَد دُؤِلی، عمرو بن میمون اودی، و سعد بن ابی‌وقاص هستند که بیش از سی طریق از آنان نقل شده‌است. آلوسی در تفسیر خود ضمن بیان روایات مختلف دربارهٔ مصداق اهل بیت در این آیه، به حدیث کسا اشاره می‌کند و اهل بیت را اصحاب کسا می‌داند. اما در ادامه و در بحث عصمت و طهارت، ضمن بیان نظر شیعه و رد آن، قائل به عصمت و طهارت اهل بیت نیست و این آیه را شرط می‌داند، نه آیه‌ای که خبری باشد و در گذشته انجام شده‌باشد. طبری در "جامعُ الْبَیان" بسیاری از احادیث را نقل می‌کند که این آیه را دربارهٔ علی، فاطمه، حسن و حسین می‌دانند و می‌گوید که بعضی قائل به این هستند که منظور از اهل بیتِ پیامبر، اینان هستند. بیضاوی در "انوار التنزیل" نیز می‌گوید شیعیان معتقدند که این آیه دربارهٔ علی، فاطمه و دو فرزندشان است و دربارهٔ عصمتِ آنان، به این آیه احتجاج می‌کنند، اما این احتجاج با قبل و بعد آیه متناسب نیست و احادیث هم تنها به این اشاره دارد که اینان از اهل بیت پیامبر به‌شمار می‌روند. فخر رازی در "تفسیر کبیر" می‌گوید نظرات مختلفی دربارهٔ کیستی اهل بیت در این آیه هست؛ امّا نظر معتبرتر این است که اهل بیت، فرزندان پیامبر — فاطمه — و همسران و حسن و حسین و علی هستند. ابن کثیر در "تفسیر القرآن العظیم" حدیث ایستادن پیامبر به‌مدت شش ماه بر در خانهٔ فاطمه و صدا زدن اهل بیت برای نماز و حدیث کسا را بیان می‌کند. ابن عطیه در "المحرر الوجیز" با اشاره به حدیثی از پیامبر می‌گوید این آیه در حق پیامبر، علی، فاطمه، حسن و حسین نازل شده‌است. ماتُریدی در "تَأویلاتُ أَهلِ السُّنَّة" می‌گوید شیعیان با استناد به حدیث کسا، این آیه را دربارهٔ اهل بیت — علی، فاطمه، حسن و حسین — می‌دانند. اصحاب اجماع
اصحاب اجماع هجده تن از راویان حدیث شیعه هستند که بنا بر تعریف شیخ کشی از راویان موثقی هستند که همه علمای درایه و حدیث و فقها به روایاتی که از ایشان به طریق صحیح نقل شده بدون تردید و دغدغه خاطر اعتماد می‌کنند و آنها را صحیح می‌دانند و عمل به آنها را لازم می شمرند، اگرچه از افراد ناشناخته یا ضعیف نقل خبر کرده باشند. حدیث سد الابواب
روایت سد الابواب، در منابع شیعی و سنی -با اندکی تفاوت- نقل شده‌است؛ در منابع اهل سنت، افرادی چون ترمذی، نسائی، حاکم نیشابوری و احمد بن حنبل به این روایت اشاره کرده‌اند. این روایت به‌طور کلی به چند شکل نقل شده‌است: حسن مجتبی
از حسن بن علی روایات، خطبه‌ها و نامه‌هایی به‌جا مانده که در منابع اهل سنت و شیعه موجود است. روایات پراکندهٔ وی دربردارندهٔ بیان سیرهٔ پیامبر اسلام، علی بن ابی‌طالب و فاطمه زهرا، جایگاه اهل بیت و امامان شیعه است. روایات وی در مجموعه‌هایی با عنوان «مُسنَدُ الْحَسَن» یا «حَدیثُ الْحَسَن» در ضمن مجموعه‌های حدیثی گردآوری شده‌است. نمونهٔ آن روایات ابوالحوراء در "مسند احمد بن حنبل" و "المعجم الکبیر" طبرانی است. در عصر حاضر عزیزالله عطاردی "مُسنَدُ الإمامِ الْمُجْتَبیٰ أبی مُحَمَّدِ الْحَسَنِ بنِ علی" را گردآوری کرده‌است. حدیث رأیت
این روایت منابع شیعی چون کافی، الارشاد، امالی شیخ طوسی، احجتاج طبرسی، عوالی اللئالی، اعلام الوری و مناقب خوارزمی و فضائل فضل بن شاذان نقل شده‌است. حدیث منزلت
از دیگر کاربردهای حدیث که بیشتر در منابع سنی مذهب مورد استفاده قرار گرفته‌است، مساله اثبات خاتم پیامبران بودن محمد است به طوری که بعد از محمد دیگر پیامبری مبعوث نخواهد شد. ابن کثیر از این میان است که بدون اشاره به استدلال‌های شیعه در خصوص حدیث منزلت، تنها به مساله ختم نبوت و اثبات آن از این روایت پرداخته‌است. این مفهوم به نوعی پایان‌بخش شبهات و تردیدها در خصوص نبوت محمد بود که در اواخر حیات محمد بروز کرده بود. محمد بن رافع
و افرادی که از او نقل حدیث کرده‌اند، عبارتند از: «بخاری، مسلم، ابوداود، نسائی، ترمذی، محمد بن یحیی الذهلی، احمد بن سلمه،‌ابوزرعه، ابراهیم بن ابی طالب، ابوبکر بن خزیمه،‌ابوبکر بن ابی داود، محمد بن عقیل بلخی، جعفر بن احمد بن نصر، محمد بن اسحاق ثقفی، زنجویه بن محمد» وسائل‌الشیعه
در این اثر ۳۵۸۶۸ حدیث در ابواب مختلف فرائض، آداب و احکام گردآوری شده‌است و مصادر و منابع وسایل الشیعه علاوه بر کتب اربعه، بیش از ۱۷۰ اثر است. نام کامل کتاب «تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة» است. این کتاب اثر محدث بزرگ و علامه محقق، شیخ محمد بن حسن حُر عاملی از علمای بزرگ و از فقهای برجسته شیعه در قرن یازدهم هجری است (۱۰۳۳–۱۱۰۴ هجری). این کتاب رابه همراه الوافی وبحارالانوار جوامع حدیثی (ثانویه) می‌نامند. جعل حدیث
اینها تنها نمونه‌هایی از آن‌هاست و تعداد ایشان بسیار زیاد است که اهمیت علم رجال برای شناخت تاریخ و حقایق اسلام را نشان می‌دهد. حدیث حسن
حدیث حسن حدیثی را گویند که همه راویان آن شیعه و ممدوح باشند؛ لیکن تصریح بر عدالت آنان نشده باشد. همچنین به حدیثی هم که بعض راویانش ممدوح و بعض دیگر امامی و عادل باشند، حدیث حسن اطلاق کرده‌اند. در میزان اعتبار حدیث حسن نیز در بین دانشمندان مسلمان اختلافاتی گزارش شده‌است. علم حدیث
روایاتی است که صحت یا عدم صحت انتساب آن به معصوم به گونه‌ای است که نمی‌توان یک طرف را بر دیگری ترجیح جدی داد. شیعه بر عدم حجیت شک‌ها نیز اتفاق نظر دارند، لذا این دسته را نیز نمی‌توان معتبر دانست. رویداد غدیر خم
بنا بر پژوهش دقاق، حدیث غدیر خم در برخی از منابع شیعه و برخی از منابع سنی آمده، اما نقل یا عدم نقل آن بر مبنای دسته‌بندی مذهبی نبوده‌است. مجموعهٔ جامعی از نقل قول‌ها و احادیث در مورد غدیر خم در سه کتاب اهل سنت وجود دارد. این سه اثر عبارتند از کتاب مُسند احمد بن حنبل (۱۶۴–۲۴۱ هجری)، تاریخ مدینات دمشق ابن عساکر (۴۹۹هـ - ۵۷۱ ه)، و کتاب البدایة و النهایة ابن کثیر (۷۰۱ ق. - ۷۷۴ ق). این حدیث در برخی منابع تاریخی اهل سنت نظیر سیرهٔ ابن هشام، تاریخ طبری و طبقات الکبری ابن سعد نیامده، اما در "انساب الاشراف" بلاذری ذکر شده‌است. به نوشته رضا شاه کاظمی، زمانی که گروهی از اهل حدیث افراطی در بغداد در سده سوم هجری این حدیث را ساختگی می‌دانستند، محمد بن جریر طبری کتابی با نام «الولایة» نگاشت که اسناد حدیث غدیر را با جزئیات بیان نمود و تردیدناپذیری این رخداد را نشان داد. روبنده
در برخی کتب حدیث اهل تسنن، احادیثی آمده‌است که بر اساس آن صحابیات و از آن جمله فاطمه زهرا، فاطمه بنت مره، عاتکه، عایشه، اسماء بنت عمیس، حفصه و ام‌خالد چهره خود را می‌پوشانیده‌اند. از صحابه و تابعین از جمله از ابن‌جریر، عبدالله بن مسعود، ابوعبیده السلمانی و محمد بن سیرین نیز احادیثی نقل شده‌است که برخی از آن به وجوب نقاب استدلال کرده‌اند. حدیث مدینة العلم
با وجود آنکه این روایت را بسیاری از علماء اهل سنت نقل کرده‌اند، با این حال ابن تیمیه این روایت را ضعیف و سست می‌پندارد. برخی در مقام پاسخ به ابن تیمیه، به راویان کثیر این روایت اشاره کرده‌اند، افرادی چون حاكم نيشابوري، ابن حجر عسقلانی، ذهبی، ابن كثير، ابوالمؤيد موفق بن أحمد و ابن أثير که این روایت را با قید صحت یا حسن نقل کرده‌اند. ابن جوزی این حدیث را از همهٔ جهات نادرست خوانده‌است. أبو أحمد بن عدی الجرجانی و محمد ناصرالدین آلبانی به دلیل روایت عبدالسلام هروی، صحت این سخن را رد کرده‌اند. محمدناصرالدین آلبانی در کتاب ضعيف الجامع،این حدیث را موضوع(جعلی) خوانده است. شوکانی این حدیث را بی مبنا و نامعتبر میخواند. قیاس
مواد گوناگونی که در قیاس به کار می‌رود به حسب استقراء عبارت است از: ۱- محسوسات ۲- تجربیات ۳- اولیات ۴- متواترات ۵- قضایایی که حد وسط آنها با آنها است. ۶- حدسیات ۷- مقبولات ۸- وهمیات ۹- مشهورات ۱۰- مشبهات ۱۱- مظنونات ۱۲- مسلمات ۱۳- مصادرات ۱۴- مخیلات تفسیر قرآن
به گفتهٔ روایات و عالمان حدیث، بطون قرآن شدیداً گسترده و ناشناخته‌اند. قرآن دو دسته آیات دارد: محکمات یعنی آیاتی که تنها یک معنی مشخص و روشن دارند و دیگری متشابهات یعنی آیاتی که بیش از یک معنی دارند و برخی از آن معانی قابل سوء استفاده توسط کج اندیشان می‌باشد. دربارهٔ آیات متشابه قرآن می‌گوید: وَ ما یَعلَمُ تأویلَهُ الّا الله یعنی: از تأویل یا بطن (معانی پنهان) آیات متشابه تنها خداوند آگاه است. کتب اربعه
امامان شیعه، همواره شاگردان خود را به نگارش حدیث ترغیب می‌کردند. در این‌باره، محمد باقر، مفضل بن عمر را به نوشتن حدیث توصیه کرد و به او از در پیش بودن روزگاری پر آشوب خبر داد که جز روایت‌های مکتوب، منبع دینی دیگری وجود ندارد. از آن پس، شاگردان امامان شیعه، به‌ویژه اصحاب جعفر صادق، احادیث را مکتوب می‌کردند. درنتیجه ۴۰۰ کتاب حدیثی تألیف شد که بعدها پایه علوم حدیث شیعه را شکل داد. این آثار که در اصطلاح علوم حدیث به آنها «اصل» می‌گویند؛ به جهت تعدادشان، به اصول اربعه‌مأئة (به فارسی: اصول چهارصدگانه) مشهورند. اهمیت این اصول، پس از روی‌کار آمدن عباسیان و سخت‌گیری بر علویان بیشتر شد و به این جهت، شیعیان برای جمع‌آوری و کتابت حدیث، انگیزه بیشتری پیدا کردند. حدیث
حدیث در پذیرش اولیه به دو دسته تقسیم می‌شود: محکم و متشابه
بطون قرآن شدیداً گسترده و ناشناخته‌اند. قرآن دو دسته آیات دارد: محکمات یعنی آیاتی که تنها یک معنی مشخص و روشن دارند و دیگری متشابهات یعنی آیاتی که بیش از یک معنی دارند و برخی از آن معانی سوءاستفاده‌پذیر به دست کج‌اندیشان می‌باشند. در مورد آیات متشابه قرآن می‌گوید: وَ ما یَعلَمُ تأویلَهُ الّا الله یعنی: از تاویل یا بطن (معانی پنهان) آیات متشابه تنها خداوند آگاه است. (و نیز کسانی مانند پیامبر و امامان با تعلیم خداوند.) گفته شده قرآن مفاهیمی دارد که از ظاهر آن قابل فهم نیست. بیان این منظورها را تاویل می‌گویند. تاویل در لغت یعنی «بازگرداندن چیزی به مصداق آن». مصداق یعنی معادل خارجی یا واقعی مفهومی در ذهن یا لغتی در زبان. در اینجا بازگرداندن یعنی آشکار کردن رابطه‌ای که وجود دارد، امّا آشکار نیست. در قرآن آمده که کسی تاویل قرآن را نمی‌داند بجز خدا و رسوخ‌کنندگان در علم. (یا تنها خداوند و بس) عبقات الانوار
محدث قمی خلاصه این کتاب را به دو مقصد تقسیم کرد: وی مقصد اول را به اثبات تواتر حدیث غدیر و نقض ایرادات فخررازی و مقلدین او و ذکر اسمای ناقلین و مخرجین این حدیث شریف از اکابر ائمه سنیه اختصاص داد که این فصل را در سه باب با این عنوان هاتنظیم کرد: باب اول: اثبات متواتر بودن حدیث غدیر و ذکر نام عالمان اهل سنت که کتابی در خصوص حدیث شریف تألیف کردند؛ باب دوم: ذکر کلمات فخر رازی در قدح حدیث شریف غدیر و جواب آن؛ باب سوم: در ذکر نام کسانی که در قدح حدیث غدیر از فخررازی تقلید کرده‌اند به همراه نقل کلمات بعضی از آنان. محمد الغزالی
غزالی می‌نویسد: «والقول بأن حدیث الآحاد یفید الیقین کما یفیده المتواتر ضرب من المجازفة المرفوضة عقلا ونقلا: این سخن که حدیث آحاد به مانند متواتر مفید یقین است، نوعی گزافه گویی مردود بوده و فاقد ریشه عقلی و نقلی است» (السنة النبویة.. /الغناء)(نگرشی نو در فهم احادیث نبوی/ص۱۰۸) فاطمه زهرا در قرآن و روایات
حدیث بَضعَه از احادیث مشهور و معروف و حتی مُتَواتِرِ معنوی محمّد پیامبر اسلام است. این حدیث به ۲۸ لفظ مختلف در بسیاری از کتاب‌ها ازجمله دست‌کم ۱۸ منبع اهل سنت و ۱۳ منبع شیعه روایت شده‌است. دربارهٔ علّت صدور این حدیث چند ماجرا نقل شده که عبارتند از: نخست ماجرای پرسش محمّد از علی دربارهٔ بهترین چیز برای زنان و پرسش علی در این‌باره از فاطمه و پاسخ فاطمه؛ دوم در ماجرای پذیرش توبهٔ ابولُبابه انصاری و بازکردن او از ستون توبه توسط فاطمه زهرا؛ سوم در ماجرایی که محمّد فاطمه را معرفی کرد؛ چهارم در شب عروسی علی و فاطمه که محمّد این جمله را خطاب به علی گفت؛ و پنجم ماجرایی که توسط مسور بن مخرمه دربارهٔ خواستگاری علی از دختر ابوجهل و ماجراهای پس از آن روایت شده‌است. محمدجعفر طبسی در پژوهشی دربارهٔ این حدیث در منابع اهل سنت، ضمن این‌که ۱۲۳ منبع حدیث بضعه در کتاب‌های اهل سنت را ذکر می‌کند، دربارهٔ روایت پنجم اشکال‌هایی را مطرح، و به دلایل مختلف صحت این ماجرا را رد می‌کند. علم حدیث
علم حدیث، به علم روایة الحدیث و درایة الحدیث منقسم می‌گردد، زیرا آنچه را مربوط به سند (سلسله ناقلان) است، روایة الحدیث یا اصول الحدیث می‌نامند و آنچه را مربوط به فهم کلام پیامبر اسلام و امام است درایة الحدیث گویند. حدیث
بنابر عقیده مسلمانان، قرآن، به مثابه قانون اساسی اسلام، بیشتر کلیات را بیان کرده و تبیین تفاصیل و جزئیات را به روایات واگذار کرده‌است، از این‌رو روایات، پس از قرآن، مهم‌ترین منبع شناخت دین اسلام به شمار می‌آید. بدین جهت، مسلمانان به فراگیری، ثبت و تدوین احادیث، به‌رغم برخی فراز و نشیب‌ها، توجه کرده و مجموعه‌های حدیثی را شامل هزاران روایت در تمام موضوعات مورد نیاز دین‌داران، فراهم آوردند. پس از آن، دانش‌های رجال، تاریخ حدیث، مصطلحات حدیث، فقه‌الحدیث و... برای حفظ، نشر، فهم و تبیین میراث روایی پدید آمد. حدیث منزلت
حدیث منزلت از احادیث گزارش شده از پیامبر اسلام است که مورد اتفاق شیعه و سنی قرار گرفته و از احادیث متواتر شمرده شده‌است. محتوای این حدیث، معرفی جایگاه علی بن ابی‌طالب نسبت به محمد است. این حدیث به نقل‌های متعددی گزارش شده‌است که معروف‌ترین نقل آن، به نقل از بخاری در "صحیح بخاری" آمده‌است.«أنتَ مِنّی بِمَنزلةِ هارونَ مِنْ مُوسی، اِلّاأنـّه لانَبیَّ بَعدی»؛ تو نسبت به من به منزله هارون نسبت به موسی هستی، بجز اینکه بعد از من، پیامبری مبعوث نخواهد شد.غیر از او در منابع دیگری چون صنعانی در "المصنف"، ابونعیم اصفهانی در "حلیة الاولیاء،" بیهقی در "السنن الکبری"، خطیب بغدادی، هیثمی در "مجمع الزوائد" و متقی در "کنز العمال" نیز این روایت گزارش شده‌است. با وجود نقل‌های متعدد این روایت، همگی بر جایگاه و منزلت علی بن ابی‌طالب نسبت به پیامبر همانند جایگاه هارون نسبت به موسی تصریح کرده‌اند. به گزارش "دانشنامه جهان اسلام"، بیشتر اختلاف‌های صورت گرفته در متن روایت نیز به سبب تکرار روایت در مناسبت‌های مختلف بوده‌است. آنان که این روایت را در ذیل ماجرای غزوه تبوک عنوان کرده‌اند، در ابتدای حدیث از جانشینی علی در مدینه خبر داده‌اند و از خالی شدن شهر یاد کرده‌اند. پس از آنکه علی به همراه جمعیت اندکی در شهر حاضر بود، شایعه‌هایی در خصوص اختلافات علی و محمد عنوان شد که موجب گردید علی خود را به محمد برساند و شایعات را به او اطلاع دهد. در آنجا محمد روایت منزلت را در حق علی مجدداً عنوان کرد. از اختلاف‌هایی که در متن روایت گزارش شده‌است، گزارش خطیب بغدادی از ولید بن عبدالملک اموی است که در آن کلمه «هارون» به صورت «قارون» گزارش شده‌است. حدیث ولایت
معتبر بودن این روایت توسط تمامی دانشمندان شیعه و اکثر علمای طراز اول اهل سنت در طول تاریخ، پذیرفته شده است. ذهبی، عبدالقادر بغدادی، ابن حجر عسقلانی (16)، محمد ناصر الدین البانی، ترمذی (17)، طبری، حاکم نیشابوری (18)، متقی هندی، ابن ابابکر هیثمی، ابن عبد البر برخی از ایشان هستند. حتی البانی، موسوم به بخاری دوران و مقتدای وهابیت در علم رجال و تصحیحات، دو سند از این روایت را صحیح و یکی را حسن و در حد صحیح دانسته است. اصحاب کسا
حدیث کسا در هر دو دسته منابعِ شیعه و سنی گزارش شده‌است. از دیدگاه شیعه، رویداد کساء از مهم‌ترین وقایع در زمینهٔ معرفیِ جانشینِ پیامبر و بیانگرِ جایگاهِ اهل بیتِ پیامبر اسلام است. ری‌شهری در "حکمت‌نامهٔ پیغمبر"، سندِ این رویداد را معتبر دانسته و این حدیث را از نظرِ حدیث‌شناسی، «مُستَفیض» دسته‌بندی کرده و مدعی است می‌توان برای آن ادعای «تَواتُر» کرد. با این وجود، منابع به‌طور کامل و جامع، این رویداد را گزارش نکرده‌اند و هر منبع بخشی از واقعه را پوشش داده‌است. براساس گزارشی که ری‌شهری آن را به‌صورتِ جمع‌بندی از روایاتِ نقل‌کننده از این ماجرا می‌آورد، محمد به خانهٔ اُمِّ‌سَلَمه وارد شد و از همسرش خواست تا هیچ‌کس را به خلوتش راه ندهد؛ با این وجود، فاطمه با ظرفی از غذا نزد محمد آمد و به‌دستورِ محمد، برای همراه کردنِ علی و حسنین، راهیِ منزلِ خویش شد. با جمع شدنِ پنج تنِ آل عبا — محمد، علی، فاطمه و حَسَنَیْن — آیهٔ تطهیر نازل شد. پس از آن پیامبر عبایی را بر سر خاندانش انداخت و از آمدنِ ام‌سلمه به زیر عبا جلوگیری کرد. منابعْ این واقعه را مربوط به سال ۱۰ ه‍.ق/۶۳۱ م، یعنی همان سالِ رویداد مباهلهٔ محمد با نَجرانیان دانسته‌اند. تعدادِ روایاتی که به ماجرای حدیث کساء اشاره داشته‌اند، بیش از ۷۰ مورد است که از این میان، ۴۰ حدیث متعلق به منابع اهل سنت و ۳۰ حدیث از منابع شیعی است. بیع موجل
کلاً از نظر فقه و حقوق خصوصی به ۴ نوع بیع، مؤجل گویند. حال هر کدام از آن‌ها را می‌توان در یک تقسیم‌بندی خاص جای داد ولی به هر حال به صورت کلی و عام این ۴ نوع را در شمول این تعریف منعکس می‌سازد. سید محمدرضا حسینی شیرازی
۱. موسوعه الفقیه الشیرازی (۲۱ جلدی) ۲. کیف نفهم القرآن ۳. التدبر فی القرآن (۳ جلد) ۴. ابحاث اصولیة (۴ جلد) ۷. سلسلة الرسول و العترة علیه‌السّلام (۱۶ جلد) ۸. تعلیقات علی مبانی منهاج الصالحین (۳ ملجد) ۱۸. وظیفتنا اتجاه الاموات ۱۹. الترتب حدیث رأیت
در برخی منابع اهل سنت، این روایت با کمی تفاوت نقل شده‌است، بنابر آنچه ابن حجر عسقلانی می‌گوید، این روایت در صحیح بخاری به صورت ناقص و تنها بخشی از آن نقل شده‌است؛ بر اساس نقل بخاری، وقایع قبل از این روایت مشخص نیست. اما این وقایع که پیش زمینه این روایت بوده‌است، در منابع دیگری چون صحیح مسلم و و مسند احمد مورد اشاره می‌باشد. در این بین برخی منابع به تمام ماجرا اشاره داشته‌اند و از شکست‌های قبلی مسلمانان به تفصیل گزارش نقل کرده‌اند، از جمله این منابع می‌توان به تاریخ طبری و مستدرک حاکم نیشابوری اشاره کرد. مسند (علم حدیث)
مُسنَد اصطلاحی در علم حدیث است و به احادیثی گفته می‌شود که سلسلهٔ راویانش تا فرد معصوم منقطع نباشد. کتاب‌های مسند به کتاب‌های حدیثی گفته می‌شود که روایات آن براساس ترتیب صحابه گرد آمده‌باشد. از بزرگ‌ترین مسندهای موجود، "مسند احمد بن حنبل" است. از مسندهای جدید نیز می‌توان به "المسند الجامع" اشاره کرد. خبر واحد
قریب به اتفاق احادیث در سنت اسلامی از نوع خبر واحد است. میزان اعتبار خبر واحد بستگی به استحکام سلسله راویانش دارد. مشخص بودن نام و نشان افرادی که حدیث را نقل کرده‌اند، از گوینده (که ممکن است محمد، صحابه یا امامان شیعه باشد) تا نویسنده‌ای که آن را در کتاب خویش آورده و علم به عدالت آن‌ها بر اعتبار خبر واحد می‌افزاید. همچنین قرائنی که احتمال یا اطمینان بر درستی مضمون حدیث را سبب گردد مانند شهرت و مقبولیت حدیث دیگر عامل مهم در اعتبار بخشی به خبر واحد است. مصطلح‌الحدیث
حدیثی‌است که سلسله سند آن انقطاع نداشته باشد، هرچند انتهای آن به معصوم نرسد که در این صورت، "متصل نسبی" (متصل موقوف) است و اگر به معصوم (نزد شیعه) یا صحابی (نزد اهل سنت) برسد، "متصل مطلق" (متصل مرفوع). مثال از متصل مرفوع: «ابن فلان عن فلان عن رسول الله» و مثال از متصل موقوف: «ابن فلان عن فلان عن ابن بهمان عن بهمان قوله ...». حدیث ولایت
این روایت در منابع بسیار زیادی از شیعه و سنی نقل شده است که باعث شده این روایت متواتر یا چیزی نزدیک به آن به شمار آید. روایات متواتر بی‌نیاز از بررسی سندی است لکن با توجه به اسناد صحیحی که این روایت دارد نیازی به آن هم نیست؛ برخی از اسناد در بخش بعدی می‌آید. برخی از منابع مشهوری که این روایات را نقل کرده اند: محکم و متشابه
دربارهٔ تعداد متشابهات در قرآن، میان دانشمندان اختلاف است و این اختلاف ناشی از نسبی بودن مفهوم تشابه می‌باشد. جلال الدین سیوطی تعداد متشابهات قرآن را بالغ بر ۵۰۰ مورد می‌داند. قاضی عبدالجبار تعداد آن‌ها را ۸۷۵ مورد دانسته است. درالتمهید فی علوم القرآن تعداد متشابهات حدود ۲۰۰ مورد شمرده شده‌است. آیه نور-آیه خمس-آیه تطهیر-آیه حجاب-آیه مباهله-آیه اطاعت-آیه ولایت-آیه تبلیغ-آیه انذار-آیه فطرت-آیه اکمال-آیه خیرالبریه-آیه اخوت-آیه تداین-آیه کرسی-آیه و ان یکاد-آیه قتال-آیه مودت-آیه اولی الامر-آیات قتال حدیث
مکتب و شاخه‌ای از مسلمانان است که قرآن را تنها کتاب و مرجع مستند برای ایمان، انجام مناسک و اعمال دینی خود، قبول دارند. اینان حدیث و گاه سنت را که عموم مسلمانان و روحانیان رسمی به عنوان مرجع مورد قبول برای انجام مناسک و ملاک ایمان و اعتقاد می‌دانند، ملازم و مترادف اعتقاد دینی ندانسته و در رفتار دینی خود الزامی به رعایت آن ندارند. احمد بن ابی نصر بزنطی
نام بزنطی در سلسله سند بیش از هفتصد حدیث آمده‌است. بزنطی از اصحاب اجماع است و علمای شیعه وقتی در روایتی به نام او می‌رسند به سند او تا معصوم اعتماد می‌کنند. شیخ طوسی و نجاشی او را نزد امامان شیعه، رضا و جواد «ارجمند» دانسته‌است. قرار گرفتن بزنطی در سلسله اسناد حدیثی در سیره نبوی، موجب گشته تا شخصیت او در آثار رجالی اهل سنت نیز مورد بررسی قرار گیرد و ظاهراً به سبب مذهب، با نقد رو به رو گردد. سید اسماعیل صدر
عده‌ای از عالمان دینی از وی اجازه نقل حدیث داشتند که عبارتند از: حدیث
به حدیثی «ضعیف» می‌گویند که هیچ‌یک از تعریفهای اقسام پیش گفته، یعنی صحیح، حسن و موثق بر آن منطبق نباشد. به عبارت روشن‌تر، حدیثی که سلسله سند آن فاقد اتصال باشد، یا راویان آن افراد مجهول‌الحال، یا فاسق و دروغگو باشند، حدیث ضعیف خواهد بود. حدیث کساء- حدیث ثقلین-حدیث جابر-حدیث سلسله‌الذهب-حدیث لوح فاطمه-حدیث سفینه-حدیث مردان فارسی-حدیث منزلت -حدیث غدیر کعب‌الاحبار
مسلم، ابو داود و ترمذی حدیثهایی از او نقل کرده‌اند. هیچ‌یک از نقل‌قول‌های او در بخاری نیامده است. خبر واحد
عقل، بلوغ، مسلمان بودن، عدالت، توثیق به معنی گواهی علمای بزرگ بر مورد اعتماد بودن شخص و داشتن قوهٔ حافظهٔ مناسب شرایطی است که راویان حدیث باید داشته باشند. در اصول فقه امامیه، شیعه دوازده امامی بودن راویان نیز لازم است. خمس
محمد محمدی ری‌شهری در درس خارج فقه خود روایات زیادی را معرفی می‌کند که دال بر حلال شدن خمس بر شیعیان است که با وجوب پرداخت آن تنافی دارند، از نظر وی، این روایات چالشی‌ترین بحث میان شیعیان و اهل سنت شده‌است. او تعداد روایات تحلیل خمس ارباح مکاسب در زمان غیبت را دوازده روایت می‌داند. او نظر خویی، بروجردی، سبحانی و محقق داماد را دربارهٔ این احادیث بیان می‌کند. به نظر ری‌شهری اجماع فقهای شیعه بر عدم تحلیل مطلق خمس در زمان غیبت باعث شده‌است این روایات مورد تبیین و توجیه قرار گیرند؛ البته روش فقها در برخورد با این روایات متفاوت است. فقه امامیه
البته لازم است ذکر شود که بعضی از اخباریان قائل به صحت یا ضعف حدیث نبوده و تمام احادیث و عمل به آنان را صحیح و درست می‌دانند حتی اگر این احادیث در کتب نا معلوم باشد. اخباریان در باب عمل به احادیث متعارض چند گونه عمل می‌کنند بعضی از از آن‌ها قائل به تخییر بوده یعنی به هر کدام از آن‌ها بخواهی عمل می‌توان کرد و بعضی قائل به ترجیح اند که در ابتدا آن را با کتاب خداوند سپس با سنت پیامبر می‌سنجند در مرحله بعد به روایتی عمل می‌کنند که مخالف عامه باشد و در مرحله آخر به راویی که بیشتر مورد اعتماد باشد عمل می‌نمایند. معمولاً کسانی که اهل تخییرند قائل به صحت تمام احادیث هستند و کسانی که قائل به ترجیح‌اند احادیث را به صحیح و ضعیف تقسیم‌بندی می‌کنند. در ضمن باید گفت که هر دو نوع اعتقاد از روایات برخاسته است. صحیح مسلم
ابن حجر عسقلانی می‌نویسد: بخاری در کتاب خود ۱۱۰ حدیث معلل (یعنی مشکل‌دار) و ضعیف و مخدوش را نقل کرده است. ۳۲ حدیث از همین احادیث ضعیف در کتاب مسلم نیز نقل شده است. (و عدّة ما اجتمع لنا من ذلک ممّا فی کتاب البخاری و إن شارکه مسلم فی بعضه مائة و عشرة أحادیث، منها ما وافقه مسلم علی تخریجه و هو إثنان و ثلاثون حدیثاً و منها ما انفرد بتخریجه و هو ثمانیة و سبعون حدیثاً) جعل حدیث
جعل حدیث یا همان وضع حدیث به نسبت دادن یک روایت یا مطلبی به پیامبر اسلام یا امامان بعد از ایشان گویند که از ایشان صادر نشده‌است. برای این کار انگیزه‌های متعددی وجود داشته‌است که مهم‌ترین آنها انگیزه اعتقادی به‌شمار می‌رود. افراد زیادی در تاریخ دست به این کار زده‌اند و عده ای از آنها نیز به این امر شهرت دارند. سید بن طاووس
او حدود ۵۰ تألیف دارد که بسیاری از آن‌ها در موضوعات دعا و زیارت است. اما از احادیث منقول خود او و آثار مرتبط به عصر او و پیرامون شیعیان پیرو او تاکنون بیش از ۱۵۰۰ کتاب نگاشته شده است.