" प्राणायामलक्षणमुक्तं गोरक्ष नाथेन प्राणः स्वदेहजो  वायुरायामस्तन्रोधनम्‌ (घोर्‌. []अत्‌.. 42) इति रेचकश्च पूरकश्च कुम्भक तभा तरिका रचकाणायामःपूक- प्राणायामः कुम्भकप्ाणायामवरैति ।"
" प्राणायामलक्षणमुक्तं गोरक्ष- नाथेन-’ प्राणः स्वदेहजो वायुरायामस्तन्निरोधनम् (घोर्. Śअत्., 42) इति रेचकश्च पूरकश्च कुम्भकश्च तैर्भेदैस्त्रिधा त्रिप्रकारकः, रेचकप्राणायाम: पूरक- प्राणायामः कुम्भकप्राणायामश्चेति ।"