]-arụ ọrụ dị ka nke a: na nnwale ígwé ojii na CERN [21] gosiri na ọkụ eletrik nke galactic w ụzarị (akpali ndị ikuku aerosols, tumadi mgbawa ugwu, ama emepụta site ohere mmetuta nke magma), ya na mmiri vepo, ma na-amị n’ígwé ojii [22], na, dabere na ogo mmalite, ha ịkpata ìhè mmiri ozuzo nke na-ekpo ọkụ kara aka ma ọ bụ oké mmiri na oyi na-atụ a kara aka (gbakwunyere okpomọkụ-ebili mmiri site na friji Jet- enuba na blocks ikpo [23], na El Ninos site subwater volcanism [24]) nwetụ na oké ọkọchị nke oyi kara aka, dị ka na-adịbeghị anya, electro-mgbawa ugwu Little Ice-afọ (1257-1900), na-ebibi Mayas, Aztec, Incas , dị ka ụfọdụ nweela mgbawa ugwu winters bibiri fero, Mycenaeans mwakpo, Ndi Rom na ọtụtụ ndị ọzọ …
