መድህን ፈርዲናንዶ ድራር፡ ካብተን ቀዳሞት ኤርትራውያን መማህራን ስደተኛታት መዓስከር ሸገረኣብ ብሕጽረት መሰረታውያን ቀረባት ይሽገሩ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ሸገረኣብ ‘ንሕማማት ተቓሊዕና’ ይብሉ ድሕረባይታ ቤት ትምህርቲ ኤርትራውያን ስደተኛታት ካርቱም እዛ ኣብ መወዳእታ 1970ታት ዝተመስረተት ቤት ትምህርቲ መሰታ ስደት ኤርትራውያን'ያ ክበሃል ይካኣል'ዩ። ሰውራ ኤርትራ ተጀሚሩ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኤርትራ ሓርነታዊ ኲናት እናሓየለ ምስ መጸ፡ ግብረመልሲ ተኸታቲሎም ዝመጹ ስርዓታት ሃይለስላሰን፡ ደርግን ኣብ ውግኣት ምግጣም ጥራይ ዘይኮነ፡ ዓድታት ከንድዱን ሰላማውያን ክቐትሉን ምስ ጀመሩ፡ ብዙሓት ኤርትራውያን ካብ ኣባይቶምን መነባብሮኦምን ተመዛቢሎም ናብ ሱዳን ክስደዱ ጀሚሮም። በብቑሩብ ድማ መዓስከራት ስደተኛታትን ቀንዲ ከተማታትን ሱዳን ህጻናት ብዝርከብዎም ኣማኢት ኣሽሓት ኤርትራውያን ከዕለቕልቑ ጀሚሮም። ናብታ ሃገር ዝኣተዉ ኣሽሓት ኣብ ሓርነታዊ ቃልሲ ክሳተፉ ዝወፈሩ ተጋደልቲ'ውን ኣካል ናይቲ ስደተኛ ህዝቢ ኮይኖም'ዮም። እንተወሓደ ክሳብ ናጽነት ዝረጋገጽ ኣብ ሃገረ ሱዳን መነባብሮኦም መስሪቶም፡ ሓደር ክገብሩን ቆልዑ ክወልዱን ድማ ግድነት ኮይኑ። ኣቦመንበር ቦርድ ናይታ ቤት ትምህርቲ ዝኾነ፡ ኣቶ ሃነጸ ካሕሳይ ሓጎስ፡ ኣብ 1975 ኣብ መሳርዕ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ዝነበረ ኮይኑ፡ ካብ 1985 ጀሚሩ ድማ ምስታ ቤት ትምህርቲ ምትእስሳር ከምዝነበሮ ይዛረብ። "ኣብቲ እዋን'ቲ ብብዝሒ ካብ ጸላኢ [ሃዲሙ] ዝስደድ ዝነበረ ህጻን ብዘይ ትምህርቲ ይኸይድ ስለዝነበረ፡ ንዕኡ ኣብ ጸብጻብ ብምእታዉ፡ ኣብ 1978 ብማሕበር ሰራሕተኛታት ኤርትራ (ናይ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ) ተመስሪቱ" ይብል። መግለጺ ስእሊ, ኣቶ ሃነጸ ካሕሳይ ሓጎስ በቲ ምምቕቓል ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ተጸልዩ "ናብዚን ናብትን" ክብል ድሕሪ ምጽናሕ ከኣ ኣብ 1988 ኣብ ትሕቲ ሰውራዊ ባይቶ ዝተባህለ ወገን ተጠርኒፉ። ኣብ መወዳእታ ናይ 1980ታት እውን፡ ብማሕበር ረዲኤት ኤርትራ (ናይ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ) ዝካየድ ካልኣይ ቤት ትምህርቲ ኣብ ካርቱም ተኸፊቱ። ድሕሪ ናጽነት፡ ኣብ 1992 እታ ቤት ትምህርቲ ስውኣት ትብሃል ዝነበረት ቤት ትምህርቲን (ተሓኤ)፡ ናይ ማሕበር ረዲኤት ኤርትራን (ህግሓኤ) ኣብ ትሕቲ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኤርትራ ብሓደ ተጠርኒፈን ክመሓደራ ጀሚረን። ሕማቕ ዕድል ኮይኑ ግን፡ ኣብ 1995፡ ኤርትራን ሱዳንን ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ምስበተኻ፡ ኩነታት እታ ቤት ትምህርቲ ኣብ ሓደጋ ኣትዩ። ኩሉ ትካላት መንግስቲ ኤርትራ ተዓጽዩን ግዒዙን ዝነበረሉ ኩነታት'ዩ። ኣቶ ሃነጸን ብጾቱን ግን ናብ ሰብመዚ ጸጥታ ሱዳን ከይዶም፡ እቶም ተምሃሮ ብቋንቋ ኣዲኦም ክምሃሩ ምእንቲ፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ሱዳን ዝሕወሱ፡ እታ ቤት ትምህርቲ ብናይ ህዝቢ ሽማገለታት ከም ክትመሓደር ሓቲቶም፡ ሰሚሩሎም ድማ። ዝምድና ክልቲአን ሃገራት መሊሱ ምስ ተመሓየሸ ኸኣ፡ ኤምባሲ ኤርትራ ነታ ቤት ትምህርቲ ናብቲ ዝነበረቶ ንምምላስ ከምዝጸዓረን፡ ይኹን እምበር ኣብ መወዳእታ ብህዝቢ ክትመሓደር ስለዝተወሰነ ብኡ ትቕጽል ከምዘላ ኣቶ ሃነጸ ይገልጽ። እንታይ ዓይነት ኣገልግሎት'ያ ትህብ ዘላ?
