ኣፍሮ ባሮ ሜትር ዝተብሃለ ትካል ኣብዚ ሰሙን ስርዓት ፌደራሊዝምን ሕገ መንግስታዊ ምምሕያሽን ኣመልኪቱ መጽናዕቲ ከም ዘካየደ ሓቢሩ'ዩ። ፌደራሊዝም'ዶስ ኣሃዳዊ ስርዓት ይሓይሽ ኣብ ዝብል ሕቶ፡ ካብቶም ኣብቲ መጽናዕቲ ዝተሳተፉ እቶም 61 ምኢታዊት ስርዓት ፌደራሊዝም ክቕጽል እቶም 37 ሚኢታዊት ግን ኣሃዳዊ ስርዓት ክኸውን ከም ዝመረጹ ሓቢሩ፤ 3 ምኢታዊት ግን ዝሃብዎ ምላሽ ኣይነበረን። ፌደራላዊ ስርዓት ከም ዲሞክራስያዊ፡ ኣሃዳዊ ስርዓት ድማ ከም ኢ-ዲሞክራስያዊ ጌርካ ምውሳድ ግጉይ ከም ዝኾነ ዝገልጽ መምህር ገብረመስቀል ሃይሉ፡ ብናይ ኢትዮጵያ ወድዓውን ነባራውን ኩነታት ግን ፌደራሊዝም ዲሞክራሲ ንምህናጽ ከም ዝሕግዝ ተዛሪቡ። "ሓላፊት እንተኾይንኪ፡ ኣብ ገዛ፡ ታኒካ እተልዕሊ ኣይመስሎምን" ኬሪያ ኢብራሂም ''እቲ ሓድሽ ስርዓት ኦህዴድን ብኣዴንን እዮም ዝዝዉርዎ ዘለዉ'' ንመንግስታት ክልል ትግራይን ፌደራልን ዘሰሓሕብ ዘሎ 'ኮሚሽን' ከምተን ካልኦት ሃገራት ኣብ ኢትዮጵያ መንነታት ኣወሃሂድካ ኣሃዳዊ ስርዓት ንምምስራት ዝተገበሩ ፈተነታት ከም ዘይሰመሩ ዝገልጽ መምህር ገብረመስቀል፡ ፌደራሊዝም መንነታት ከይጨፍለቐን ምብትታን ከየስዓበን ከቐጽል ከም ዘኽእል ይገልጽ፡፡ ብኻልእ ገጽ ፌደራሊዝም ጸገማት ንምፍታሕን ሃገራት ካብ ምብትታንን ከም ዘድሕንን ዝሰማማዕ ዶክተር ሲሳይ መንግስቴ፡ ብኣግባቡ እንተዘይተተግቢሩን ብዲሞክራሲ እንተዘይተጸምቢሉን ግን ጸገም ከምዘጋድድ ይሕብር፡፡ ነዚ ከረድእ እንከሎ፡ ''ብፍላይ ኣብ ከም ናትና ዝበለ ህዝቢታት ብብሄር፣ ቋንቋ፣ ባህልን ካልእን ተኸፋፊሉ ኣብ ዝብሩሉ ሃገር፡ እቲ ስርዓት ፌደራል ብኸመይ ይውደብ ዝብል ነቲ ክውንነት ብዝተኣናግድ መልክዕ ተጸኒዑ፡ ኣብ ተግባር እንተዘይውዒሉ ፍልልይ ንምግፋሕ መሳርሒ ኮይኑ እዩ ዘግልግል'' ይብል፡፡ ብተወሳኺ ኣብ ዝሓለፉ 29 ዓመታት ዝተሰርሓሉ ስርዓት ፌደራሊዝም ''ንፍልልያት ቀዳምነትን ዓብዪ ቦታ ዝሃበን፡ ንሓድነት ግን ትርጉም ዘይሃበ'ዩ'' ብምባል ይነቕፎ። ''ሓደ ሓደ ግዘ ብዛዕባ ሓድነትን ኢትዮጵያዊነትን ምዝራብ ከም ሓጥያት ዝረኣየሉ ኩነታት ነይሩ፡፡ ኣብ ልዕሊ ኣሃዳዊ ስርዓት ዘሎ ጽልኣት እውን ካብ ልክዕ ዝሓለፈን ግቡእ ዘይኮነን እዩ'' ይብል፡፡ ብተወሳኺ ፌደራሊዝም ከም ስርዓት ዘይኮነስ፡ ዲሞክራሲ ዘይምህላውን እቲ ፌደራል ስርዓት ኣብ ቋንቋን መንነትን መሰረት ተገይሩ ዝተዋቐረሉ ኩነታት ግን፡ ኢትዮጵያ ኣብቲ ሐዚ ኣትያቶ ዘላ ናይ ፖለቲካ ጸገም ክትወድቕ ከም ዝገበራ ዶ/ር ሲሳይ መንግስቴ ይዛረብ፡፡ ''ኢትዮጵያ ቅድሚ 1983 ዓ.ም ድልድልትን ሓድነታ ዝዓቀበትሉን ግዜ መዓዝ እዩ?''
