ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ኦሮምያን ትግራይን፡ ቋንቋ ኣምሓርኛን ፈተና 8ይ ክፍልን ዝምልከት ፍኖተ-ካርታ ኣይንቕበሎን ኢሎም 24 ነሓሰ 2019 ምንጪ ስእሊ, Gettyimages/SEAN GALLUP ንኽልተ ዓመታት መጽናዕቲ እናተገበረሉ ከምዝጸንሐ ዝተዘረበሉ ሓድሽ ፍኖተ-ካርታ ትምህርትን ስልጠናን ኢትዮጵያ፡ ቅድሚ 4 መዓልቲ ኣብ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስትር ዕላዊ ኾይኑ። እንተኾነ፡ ክልላት ኦሮምያን ትግራይን ብፍላይ ቋንቋን ፈተና 8ይ ክፍልን ኣመልኪቱ ዝተኣንፈተ፡ ኣይንቕበሎን ኢሎም። በቲ ሓድሽ ፍኖተ-ካርታ መሰረት፡ ኣብ መላእ ሃገር፡ ተመሃሮ፡ ቋንቋ ኣምሓርኛ ካብ ቀዳማይ ክፍሊ ጀሚሮም ክመሃሩ ከምዘለዎም ሚኒስትሪ ትምህርቲ ገሊጹ'ዩ። እዚይን ካልኦት ብርክት ዝበሉ ስምምዕ ዘይተበጽሐሎም ዛዕባታትን ዝርከቡዎ እዚ ፍኖተ-ካርታ፡ ኣብ ተግባር ክትርጎም ዝፍተነሉ ዘሎ ምኽንያት ሕቶን ግርታን የስዕብ'ሎ። እቲ ፍኖተ-ካርታ ብፍላይ ኣብ ጉዳይ ቋንቋን መሪሒነት ደረጃ ትምህርትን ኣመልኪቱ ዘቐመጦ ውሳነ ንስልጣን ክልላት ዝዳፋእ ስለዝኾ ተቐባልነት ከምዘይብሉ ኣብያተ ቢሮ ትምህርቲ ትግራይን ኦሮምያን ኣፍሊጦም። ኣባጊዕ ክምህር ዝመዝገበ ቤት ትምህርቲ ኩሎም ኣብያተ ትምህርቲ ሱዳን ይዕጸዉ እቲ ናይ ትምህርትን ስልጠናን ፍኖተ-ካርታ ክግምግም ዝተጣየሰ ጉጅለ ምሁራን፡ ኣባል ዝኾነ በዓል ሞያ ስርዓተ ትምህርቲ ዶ/ር ፍርዴሳ ጀቤሳ፡ "እቲ ጸገም ናይ መሓውር ኮነ ፖሊሲ ስርዓተ ትምህርቲ ዘይኮነስ ናይ ትግበራ፣ እታዎትን ሕጽረት ዓቕሚ መሪሒነትን እዩ" ተባሂሉ ከምዝተገምገመ እዩ ዘረድእ ዘረድእ። ኣብቲ ሽዑ እዋን ብዙሓት ክትዓት ተላዒሎምን መወዳእትኡ እውን ኣብ ናይ ሓባር ምርድዳእ እንከይተበጽሐ እቲ ዘተ ከምዝተዛዘመ ዶ/ር ፍርዲሳ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝነበሮ ጻኒሒት ኣረዲኡ። ቋንቋ ኣምሓርኛ ኣብ መላእ ኢትዮጵያ ከም ሓደ ትምህርቲ ዓይነት ካብ ሳልሳይ ክፍሊ ክወሃብ ከምዘለዎ ሚኒስትር ትምህርቲ ኣብ መግለጺኡ ክዛረብ ከምዝሰምዐ ዝገለጸ ዶ/ር ፍርዲሳ፡ ኣብቲ ዕላዊ ዝኾነ ፍኖተ-ካርታ ከኣ ካብ ቀዳማይ ክፍሊ ክጅምሩ ከምዘለዎም እዩ ዝገልጽ። እዚ ድማ ነንባዕሉ ዝዋቓዕ ሓሳብ ከምዝኾነ ሓቢሩ። ኣብቲ ዝተጠቕሰ ደረጃ ክፍሊ ዝርከቡ ተመሃሮ ኣእሙሮኦም ክልተ ዓይነት ቋንቋ ናይ ምሓዝ ተኽእለኦም ድኹም ስለዝኸውን ከደራብሾም ከምዝኽእል ዶ/ር ፍርዲሳ ዝተፈላለዩ ሳይንሳዊ መጽናዕቲ ብምውካስ ሓሳባቱ የጠናኽር። "በዚ ምኽንያት ድማ ክንረዳዳእ ኣይከኣልናን ነይርና" ይብል። ቢሮ ትምህርቲ ትግራይ ብኤጄንሲ መራኸቢ ሓፋሽ ትግራይ ኣቢሉ ኣብ ዘቃለሖ መግለጺ፡ በቲ ሓድሽ ፍኖተ-ካርታ መሰረት ተመሃሮ ቋንቋ ኣምሓርኛ ካብ ቀዳማይ ክፍሊ ጀሚሩ ክመሃሩ ኣለዎም ዝብል ኣካይዳ ተቐባልነት ከምዘይብሉ ገሊጹ። ብፍላይ ኣብ መንጎ ትግርኛን ኣምሓርኛን ሰፊሕ ናይ ቃላት ምውርራስ ስለዘሎ "ሓደ ወዲ 7 ዓመት ህጻን ክልተ ቋንቋ ክምሃር ምግባር ማለት ምድርባሽ'ዩ" ዝበለ እቲ መግለጺ "ብስሩ'ውን ተጋሩ ቋንቋኦም ንኸይፈልጡ ዝገብር ኣካይዳ እዩ" ብምባል ቅቡል ኣይገበሮን። ከም መግለጺ ቢሮ ትምህርቲ ትግራይ፡ ኣሽንኳይ'ዶ ካብ ቀዳማይ ክፍሊ ክጅመርስ እቲ ተግባራዊ እናኾነ ዝመጽአ ኣብ ሳልሳይ ክፍሊ ቋንቋ ኣምሓርኛ ክመሃሩ ዝገብር ኣካይዳ ንባዕሉ ተጸኒዑ፡ ተመሃሮ ኣብ 7ይ ክፍሊ ዝጅምርሉ ኩነታት ክፍጠር እዩ ዝግባእ ክብል ኣረዲኡ። ሓላፊ ቢሮ ትምህርቲ ኦሮምያ ዶክተር ቶላ በርሶ፡ ህጻናት ካብ ቀዳማይ ክፍሊ ጀሚሮም ብቋንቋ-ኣዲኦምን ብእንግሊዝኛ ቋንቋን ስለዝመሃሩ፡ ነዚ ብኣሉታ ዝጸልው ዝኾነ ዓይነት መንገዲ ክህሉ ኣይንፈቅድን ኢ። "ቋንቋ ብዝምልከት ዝልውጥ ነገር የለን። ካብ 1ይ ክሳብ ሻምናይ ክፍሊ ኩሎም ዓነተታት ትምህርቲ ብኣፋን ኦሮሞ አእዮም ክመሃሩዎ" ኢሎም። ኣምሓርኛ ብዝምልከት፡ ህጻናት ስለዝኾኑ ሰለስተ ቋንቋ ክመሃሩ ከምዘይኽእሉን ምስ ዓበዩ ከምዝመሃሩዎን ይዛረብ። ሻምናይ ክፍሊ ብዝምልከት ሃገራዊ ፈተና ዓስራይ ክፍሊ ክተርፍን ፈተና ሻምናይ ክፍሊ ሃገራዊ ክኸውን ዝተወሰነሉ ኩነት እውን ግቡእ ከምዘይኮነ በዓል ሞያ ስርዓተ ትምህርቲ ዶ/ር ፍርዲሳ ተዛሪቡ። እዚ ውሳነ ካብ ፌደራላዊ ስርዓት ናብ ኣሀዳዊ ስርዓት ንመቕያር ዝዓለመ ተግባር እዩ-ይብል ቢሮ ትምህርቲ ትግራይ ኣብ መግለጺኡ። "ብመሰረት ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ክልላት መደባት ቀዳማይ ብርኪ ኣብያተ ትምህርቲ ይመርሑ" ይበል ድኣ እምበር፡ እቲ ናይ ሕዚ ሓድሽ ፖሊሲ ትምህርትን ስልጠናን ግን እዚ መሰል ክሳብ ሻድሻይ ክፍሊ ኣውሪዲዎ ኣሎ ዝብል እቲ በዓል ሞያ፡ ተመሃሮ ናይ ኣዲኦም ቋንቋ ኣብ ሻምናይ ክፍሊ ከብቅዑ ስለዝገብር ነንባዕሉ ዘይሳነ ከምዝኾነ የረድእ። 'መሪር ሓቂ፥ ኣብያተ ትምህርቲ ኣፍሪካ' ብውድቀት ጽፈት ትምህርቲ ትግራይ መን'ዩ ተሓታቲ?
