"ኣብዛ ዕለት እዚኣ ስለ ምንታይ ተጻባእቲ ኮይኖም ዝብል ኣይንፈልጥን፤ ናይ ሰለስተ ወይ ኣርባዕተ ወርሒ ቆልዑት ከይተረፈ ይቐትሉ ነይሮም" ትብል። እዛ ዕለት፡ ኣብ ኲናት ቬትናም መቐይሮ ነጥቢ ዘምጽአት ምዃና ጥራሕ'ዩ እቲ ዝፍለጥ። ብወርሒ ጥሪ፡ ሰሜን ቬትናምን ቬትኮንግን ብሓባር ኣንጻር ደቡብ ቬትናማውያን፣ ኣሜሪካን መሻርኽታን ከቢድ ደማዊ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ከፊቶም። ነዚ ዝመጽአ ግብረ መልሲ ግን ከቢድ ነይሩ፤ ኣብ ለካቲት 1968፡ ወተሃደራት ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ንጹሃት ዜጋታት ጨፍጫፍ ማይ ሊ፣ ጾታዊ ዓመጽን መቕተልትን ብምፍጻም ሕነ ፈድዮም። መግለጺ ስእሊ, ኑግየን ታይ ታንህ ሕጂ ኑግየን፡ ኣካላዊ መጉዳእቲ በጹሑዋ ስለ ዝነበረ ኣብ ዳ ናንግ ናብ ዝርከብ ሆስፒታል ተወሲዳ ስለ ዝነበረት፡ ኣብ ሃ ማይ ዝተፈጸመ ቕትለት ኣይርኣየቶን። እቶም ወተሃደራት ተመሊሶም መጺኦም ተሪፉ ዝበሉዎ ኩሉ የዕንው ምንባሮም ግን ሰሚዓ እያ። ኣብቲ ናይ 20 ዓመት ኲናት ቬትናም ብኣሜሪካ ንዝተፈጸመ ግፍዒ ይቕሬታ ተሓቲቱ ኣይፈልጥን፤ ግን ድማ ገበን ኲናት ከም ዝተፈጸመ ብምእማን ካሕሳ ክወሃብ ተገይሩ'ዩ። ሕጂ ምስ ቬትናም ጥቡቕ ቑጠባዊ ዝምድና ዘለዎ መንግስቲ ደቡብ ኮርያ ግን፡ ኣብቲ ኲናት ንዝነበሮ ተራ ኣብ ምግምጋም ክተሓባበር ፍቓደኛ ኣይኮነን። ደቡብ ኮርያ፡ 320 ሽሕ ወተሃደራት ልኢኻ እያ ተባሂሉ እዩ ዝእመን። መግለጺ ስእሊ, ወተሃደራት ደቡብ ኮርያ ኣብ ሰሜን ቦንግ ሰን ሚኒስትሪ ምክልኻል ደቡብ ኮርያ፡ ናብ ኑግየንን ካልኦት 102 ብህይወት ዝተረፉ ውጻእ መዓትን፡ ደብዳበ ልኢኹ ነይሩ። እዚ ደብዳበ፡ ወተሃደራቱ ኣብ ልዕሊ ንጹሃት ዜጋታት ዝፈጸሙዎ ቕትለት ከም ዘለየለ ብምግላጽ፡ እቲ ግፍዒ ብወተሃደራት ቬትናም ከም ዝተፈጸመ ይገልጽ። ስለ ዝኾነ ድማ፡ ክልቲኦም መንግስታት ነቲ ሓቂ ከጻርዩ መርመራ ክካየድ ኣለዎ ኢሉ፤ ኣብዚ ሕጂ እዋን እዚ ንክተሳኽዕ ግን ኣጸጋሚ'ዩ። መልሲ ኣብ ምድላይ እቲ ሓቂ ፈልፊላ ክተውጽእ ናይ ባዕላ ልኡኽ ዝወሰደት ጓል ኣንስተይቲ፡ ደቡብ ኮርያዊት ኩ ሱ-ጆንግ እያ። ኣብ 1990ታት ኣብ ዙርያ ታሪኽ ቬትናም ሳልሳይ ዲግሪ ከተጽንዕ እንከላ፡ ካብ ሚኒሰትሪ ጉዳያት ወጻኢ ቬትናም ሓደ ሰነድ ረኺባ። እዚ መንግስታዊ ሰነድ፡ ብዛዕባ ደቡብ ኮርያውያን ዝፈጸሙዎ ግፍዕን ጨፍጫፍን ዝርዝር መረዳእታ ዝሓዘ እዩ። ኣብ መወዳእታ፡ ቅዳስ ዘይጸደቐ ሰነዳት ካብ ሓላፊ መንግስቲ ቬትናም ብናጻ ረኺባ፤ ን20 ዓመታት ድማ ናብ ዓድታት ቬትናም ብምኻድ ምስቶም ብህይወት ዝተረፉ ሰባት እናተራኸበት ኣሕሊፋቶ። ንሳ፡ ወተሃደራት ደቡብ ኮርያ ብዝፈጸሙዎ 80 ዝበጽሕ ጨፍጫፍ፡ ኣስታት ትሸዓተ ሽሕ ደቡብ ቬትናማውያን ሞይቶም'ዮም ኢላ ትኣምን። ኩ፡ ብዙሓት ሰባት እቲ ዝተፈጸመ ቕትለት ብቤት-ፍርዲ ክርኣየሎም ከም ዝደልዩን ሓላፍነት ዝወስደሎም ኣካል ዘይተረኽቦም ተወሰኽቲ ሞት ከም ዘለውን ትገልጽ። "ክሳብ ሕጂ ናብ ዓዶም ከይደ ክሓቶም ዝደልዩ ሰባት ይድውሉለይ'ዮም" ትብል። እዚ ን20 ዓመታት ዘካየደቶ መጽናዕቲ፡ ብናይ ባዕላ ወጻኢ እዩ። ውጽኢት እቲ ዘካየደቶ መጽናዕቲ ኣብ ጋዜጣ ኣርቲክል ደቡብ ኮርያ ብወርሒ ሚያዚያ 1999 ምስ ተሓተመ ድሕሪ ክልተ ወርሒ፡ ኣብ 50ታት ዝርከቡ ወተሃደራዊ ክዳን ዝተኸደኑ ኣስታት 2 ሽሕ ገዳይም ወተሃደራት፡ ኣብ ፊት ኣብ ሴኡል ዝርከብ ቤት-ጽሕፈት እቲ ጋዜጣ ተረኺቦም ነይሮም። እዞም ተቖጢዖም ዝመጽኡ ወተሃደራት ኣብ ልዕሊ እቲ ቤት-ጽሕፈት ጉድኣት ብምብጻሕ፡ መንበሪ ገዝኣ ከም ዘዕነውዎ ትዛረብ። በዚ ምኽንያት፡ ንሳን ኣዲኣን ዝሓሸ ድሕነት ናብ ዝረኽባሉ ቦታ ክኸዳ ከም ዝተገደዳ ገሊጻ። ማሕበር ገዳይም ወተሃደራት ደቡብ ኮርያ'ውን፡ ብምጥቃንን ብምትልላን ከሲሶምዋ፤ ግን ክልቲኡ ክሲ ውድቂ ኾይኑ። ኣብ ሃ ማይ ንዝተቐተሉ ስድራ ንጉየን ሓላፍነት ዝወስድ ኣካል ነጺርካ ምፍላጥ ቀሊል ኣይኮነን። ርዩ ጂን-ሳንግ ዝተብሃለ ወተሃደር ነበር ግን፡ ኣብ ሃ ማይ ቅድሚ ዝተፈጸመ ጨፍጫፍ ንዝተፈጸመ ተመሳሳሊ ግፍዒ፡ ንሱ ዝነበረሉ ክፍለ ሰራዊት ሓላፍነት ከም ዝወስድ ተዛሪቡ። ካብ ሃ ማይ ቁሩብ ኪሎሜትር ርሒቕ ኢለን ካብ ዝነበራ ፖንግ ንሂን ፖንግ ንሃትን ዝተብሃለ ክልተ ዓድታት ጥይት ክትኮስ እንከሎ፡ ርዩ ኣብ ወተሃደራዊት መኪና እዩ ነይሩ። እቲ ንሱ ዝነበረሉ ኩባኒያ ድማ፡ ሰለስተ ኣሃዱታት ብምልኣኽ ኣብ ልዕሊ እተን ዓድታት ሕነ ዝፈዲ መጥቃዕቲ ብሰለስተ ኣንፈት ክፍጸም ገበረ። ሓደ ዘይተዓጠቐ ብጻዩ ብጥይት ተሃሪሙ ምስ ሞተ ርዩ ዝነበራ ኣሃዱ ካብቲ መጥቃዕቲ ክትወጽእ ተገዲዳ። ኣብቲ ዕለት፡ ብጾቱ ቖልዑትን ሓንቲ ሰበይትን ከም ዝቐተሉ ክዛረቡ ሰሚዑ፤ ኣብቲ ዝቕጽል መዓልቲ ድማ ሬሳ እቶም ግዳያት ኣብ ማእኸል ጽርጊያ ተሰጢሑ ርኣዮ። "ኣብቲ ቦታ ክንበጽሕ እንከለና ብዙሕ እኩብ ሰብ ነይሩ፤ ንዓና ምስ ርኣዩ ኣብ ርእሴና ኣእውዮም። ኣዒንቶም ናባይ ክጥምታ ምስ ረኣኹወን፡ ዝቐትሉኒ'ዩ መሲሉኒ ነይሩ። ክሃድም በራሚል ይጥቀም ነይረ። ሬሳታት ርእየ፣ ዝሓዘኑ ስድራቤታት'ውን ርእየ። ክሳብ ሕጂ ካብ ሕሊና ኣይጠፍእን" ኢሉ። ኣብ ዓድታት ቬትናም ዝኾና ፖንግ ንሂን ፖንግ ንሃትን ዝተፈጸመ ጨፍጫፍ ዝክሕዱ ሰባት ድማ፡ ሓበሬታ የብሎምን ወይ ድማ እቲ ሓቂ ንክቕበሉ ድሉዋት ኣይኮኑን ይብሎም። ቢቢሲ፡ ጓል 63 ዓመት ኑጉየንን ርዩን፡ ኣብ ሴኡል ኣብ ዝርከብ ሓደ ሬስቶራንት ክራኸቡ ገይሩ'ዩ። ክልቲኦም፡ ርዩ፡ ኣብ ፖንግ ንሂን ፖንግ ንሃትን ጥይት ተተኲሱዎም ብዝሞተ ብጻዩ፣ ንጉየን ድማ ብንኡሽቶ ሓዋ ብዝርኣዩዎ ጨፍጫፍ ብዙሓት ቬትናማውያን በዚ ኲናት ከም ዝሰንበዱን፡ መልኣከ ሞት ይሃድኖም ዘሎ ከም ዝመስሎምን ይገልጹ። ቁሩብ ኣብቲ ኲናት ብዛዕባ ዝነበሩ ታሪኻት ምስ ኣውግዑ፡ ርዩ ኣቐድም ኣቢሉ ኣዳሊዩዋ ዝነበረት ሓንቲ ሓረግ ኣንበበላ፤ "ይቕረታ" ኢሉዋ። ንጉየን፡ ሕራይ ንምባል ርእሳ ጥራሕ እያ ነቕኒቓትሉ። ካብቲ ሬስቶራንት ምስ ወጽአት፡ ቁሩብ ሩፍታ ከም ዝተሰምዓ እንተገለጸት'ውን፡ ደበብ ኮርያ ግን ወግዓዊ ይቕረታ ክትሓትት ትጽበ። ኣብዚ ጉዳይ ርኢይቶ ክህብ ብቢቢሲ ዝተሓተተ መንግስቲ ደቡብ ኮርያ፡ ክልቲኤን ሃገራት ዲፕሎማሲያዊ ምሕዝነት ካብ ዝጀመራሉ 1992 ጀሚሩ፡ "ክልትኣዊ ምሕዝነተን ንመጻኢ ዘተኮረ ንክኸውን ኣብ ሕሉፍ ዝተፈጸሙ ሕማቓት ትዝታታት ንድሕሪት ብምግዳፍ፡ ንቕድሚት ንክጓዓዛ ብዘኽእለን መገዲ ቃንየን፡ ክልትኣዊ ምሕዝነተን ንምዕባይ ቀጻሊ ጻዕሪ ይገብራ እየን ዘለዋ" ዝብል ናይ ጽሑፍ መልሲ ሂቡ። ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ደቡብ ኮርያ ኣብ ቬትናም ዝዓበየ መዋእለ ንዋይ እተውፍር ሃገር እያ። ከም ሳምሰንግን ኤልጂን ዝበሉ ሃፋትም ኩባኒያታት ደቡብ ኮርያ ኣብ ቬትናም ብቢሊዮን ዶላር ዝግመት ኢንቨስትመንት ኣለዎም። ንፈለማ እዋን ኣካታዒ መጽናዕታዊ መረዳእታ ኩ ሱ-ጆዮንግ ዘሐተመ ደቡብ ኮርያዊ ጋዜጠኛ ኮህ ክያንግ-ታኢ፡ ኣረሜናዊ ተግባር ወተሃደራት ደቡብ ኮርያ፡ እታ ሃገር ግዳይ ምዃን ምስ ዝብል ዘለዋ ኣመለኻኽታ ዝሳነ ኣይኮነን ይብል። መግለጺ ስእሊ, ደቡብ ኮርያዊ ጋዜጠኛ ኮህ ክያንግ-ታኢ "ንሕና ኮርያውያን ታሪኽ 5 ሽሕ ዓመት ዘለና ኢና ንብል፤ ኩል ግዘ ድማ ግዳያት ኢና ነይርና። ብጃፓን፣ ቻይና፣ ሞንጎሊያ .
