እቶም ኪኢላታት፡ እቲ ድኹም ክብሉ ዝገልጽዎ ቁጠባ ኤርትራ ዝምራሓሉ ንጹር ፖሊሲ ከም ዘየለን ብሃውሪ ዝኸይድ ምዃኑን’ዮም ዝገልጹ። ኤርትራ ሓንቲ ካብተን ኣዝየን ዝደኸያ ሃገር ምዃና ጸብጻባት ዓለማዊ ባንክን፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን የረድኡ። ሰብመዚን ቀጠባዊ ኣማኸርቲን መንግስቲ ኤርትራ ሓሓሊፎም ነቲ ኣብ 1994 ዝወጸ ‘ማክሮ ፓሊሲ’ ከም ፍኖተ ካርታ ክጠቕስዎ ይስምዑ’ዮም። ይኹን እምብር፡ ኣብ ግብሪ ካብ ዘይስራሓሉ ነዊሕ ልዕሊ ክልተ ዓሰርተታት ዓመታት ኣቚጺሩ ኣሎ። እቲ ሰነድ “ኣብ ስራሕ የለን ጥራይ ዘይኮነ፡ ዋላ ካብ ተዘክሮታትና’ውን ሃሲሱ’ዩ ክትብል ትኽእል ኢኻ” ብምባል ዶ/ር ፍትዊ ይገልጾ። እቲ ማክሮፖሊሲ ብቐንዱ ኣብ ስርዓተ-ባጀት፡ ማለት ኣታውን ወጻኢን ዝምርኮስ ምዃኑን፡ ባጀታዊ ኣሰራርሓ ምብኳሩ እቲ ፖሊሲ ከምዘየለ’ዮም እቶም ኪኢላታት ዝምጉቱ። ዶ/ር ፍትዊ፡ ስርዓተ-ባጀት ምህላዉ፡ ፖለቲካውን ቁጠባውን ኣገዳስነት ከም ዘለዎ’ዩ ዝዛረብ። “ሓበሬታ ዝበሃል ስለዘየሎ፡ ዋላ እቲ ፖሊሲ ዝበሃል’ውን፡ እቲ ዓበይቲ ዓበይቲ እንተ ዘይኮይኑ፡ ገሊኡ ብዘዋሪ ወረቐት፡ ገሊኡ ከኣኒ ብኣዋጃትን ስለዝወጽእ፡ እዚ ፖሊሲ’ዚ ኣብዚ ዕለት’ዚ ወጺኡ ከምዚን ከምትን ሳዕቤናት ነይርዎ ኢልካ ክትዛረብ ኣይትኽእልን ኢኻ። “ባጀት ዘይመውጽኢኦም እዚ’ዩ ኢልካ ክትዛረበሉ ኣይትኽእልን ኢኻ። ምኽንያቱ ባጀት ዘይብሉ መንግስቲ ነቲ ህዝቢ ተሓታቲ ኣይኮነን።'' መንግስቲ፡ ካብ ከርሲ መሬት ዝወጽእ ሃብቲ ይኹን፡ ብግብሪን ቀረጽን ዝእከብ ገንዘብ፡ ኣብ ክንዲ ህዝቢ ኮይኑ’ዩ ከመሓድሮ ዝግባእ ዝበለ፡ እቲ ምሁር ቁጠባ፡ ባጀት እቲ ገንዘብ ኣብቲ ንህዝቢ ከርብሕ ዝኽእል ይውዕል ከምዘሎ ንምቁጽጻር ከም ዘገድስ ይዛረብ። እቲ ፈጻሚ ኣካል ዝበሃል መንግስቲ ንባዕሉ ባጀት ዘይምህላዉ፡ ንብልሽውናን ካልኦት ጉድለታትን ዝቆጻጸረሉ ሜላ ክህልዎ ኣይክእልን’ዩ ይብል። ብሰንኪ ቅጥዒ ዘይብሉ ኣካይዳ ናይቲ መንግስቲ፡ “ሃገር ኣብ ሕሱም ድኽነት” ኣትያ ከም ዘላ ብምጥቃስ፡ “ከም ሓቂ ኤርትራ ብሰንኬሎ ክትቀድሕ ዝግብኣ’ያ ብማንካ ሽኮር ትቐድሕ ዘላ” እቲ ናይ ቁጠባ ኪኢላ። “ኤርትራ ኣብ ዓጸቦ ኣላ ጥራይ ዘይኮነ፡ ን10 ዓመት ኣብ ናይ ህጹጽ ረዲኤት (ኢመርጀንሲ) እያ ጸኒሓ። ምኽንያቱ፡ ብኩቦን እትካየድ እንተኾይና፡ በየናይ መዕየሪ’ዩ ቁጠባኣ ክዕቀን?” ምንጪ ስእሊ, AFP መግለጺ ስእሊ, ዕደና ቢሻ ንሓያሎ ዓመታት፡ መንግስቲ ንመሰረታውያን ሃለኽቲ ብምቁጽጻር፡ ብኩቦን ስቤዛ ‘ብርትዓዊ ዋጋ’ ክሸይጥ ከም ዝጸንሐ ይፍለጥ። ዶ/ር ፍትዊ ከም ዝብሎ፡ እቲ መንግስቲ ከም ዓወት ዝቖጽሮ ዘሎ፡ ምስፋሕ ናይ ትምህርቲ ዕድልን፡ ኣገልግሎት ጥዕናን፡ በቲ ካብታ ሃገር ዝወጽእ ዘሎ መንእሰይን ምሁርን ክዕቀን እንከሎ፡ ከም መዐቀኒ ቁጠባ ክውሰድ ከም ዘይክእል’ዩ ዝዛረብ። ምድስካል ቁጠባ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ’ታ ሃገር ዝተነብረ እገዳታት ዝፈጠሮ’ዩ ንዝብል መጎት’ውን፡ ዶ/ር መብራህቱ ኣቶወብርሃን ወድዓዊ ገምጋም ኣይኮነን ብምባል ይነጽጎ። ንሱ ከምዝበሎ፡ እቶም እገዳታት ፖለቲካውን ወታሃደራውን እምበር፡ ንቑጠባ ኤርትራ ብቐጥታ ዝትንክፍ ኣይኮነን። እቲ ዓንዲ-ሕቖ ናይቲ ዘሎ ቁጠባ ኤርትራ ዝኾነ ዕደና ወርቅን ካልኦት ማዕድናትን፡ ኣብ እዋን እገዳ ከይተረፈ ጽቡቕ ክንቀሳቐስ ምጽንሑ ጸብጻባት ይሕብሩ። ኣብ ኤርትራ ዘለዉ ወጻእተኛታት ኣወፈርቲ፡ ኣብቲ ጽላት’ዮም ዝሳተፉ ዘለዉ። መብዛሕትኦም’ውን ኩባንያታት ቻይና ምዃነን ሓበሬታታት ሚኒስትሪ ጸዓትን ማዕድን ይገልጽ። ኪኢላ ቴክኖሎጂን ኣውፋርን ዝኾነ ኣቶ ተወልደ እስቲፋኖስ ብወገኑ፡ “መሰረታዊ ናይ ባህሊ ጸገም ኣሎና እመስለኒ” ብምባል፡ ሕማቕ ክግበርን፡ ምግላል ክፍጸምን እንከሎ ትም ምባል፡ ነቲ ኩነታት እናግደዶ ከይዱ ዝብል ርእይቶ ኣለዎ። ንሱ፡ ብሰንኪ ዘየሰርሕ ዝበሎ ፖሊሲ መንግስቲ ነቲ ኣብ ኣስመራ ዝጀመሮ ንእሽቶ ናይ ሓበሬታ ቴክኖሎጂ ወፍሪ ኣቋሪጹ ናብ ስደቱ ምምላሱ፡ መርኣያ ናይቲ ኩነታት ምዃኑ ይዛረብ። ብተመሳሳሊ ኣገባብ ብዙሓት ኤርትራውያን ኣውፈርቲ ብሰንኪ ፖሊሲ መንግስቲ ካብ ሃገሮም ወጺኦም ኣብ ከምብዓል፡ ደቡብ ሱዳን፡ ኣንጎላ፡ ዩጋንዳ፡ ደቡብ ኣፍሪቃን ካልኦት ሃገራትን ብዓቕሞም ከውፍሩ ምግዳዶም ይፍለጥ። ምንጪ ስእሊ, MAHEDER HAILESELASSIE TADESE ኤርትራ ብኸመይ’ያ ሓያልን ዘመናውን ቁጠባ ክትሃንጽ ትኽእል?
