"ኢትዮጵያ፡ ናይ ብሄር ብሄረሰባት ሃገር እያ፤ ኣብታ ሃገር ከኣ ናይ ብሄር ጭቆና ስለ ዝነበረ፡ ትካላዊ ፍታሕ የድልዮ ነይሩ"ይብል ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ መምህር ሕገ መንግስቲ ሓጋዚ ፕሮፌሰር መኮንን ፍስሃ። ንሱ ከምዝብሎ፤ ኣብ ሞንጎ እዞም ህዝብታት ዘሎ ሓድነት ንክጥናኸር ትካላዊ መልክዕ ክሕዝ ኣለዎ። በዚ ምኽንያት፡ ቤት ምኽሪ ፌደሬሽን ኢትዮጵያ መግለጺ እቲ ሕብረብሄራዊ ፌደራላዊ ስርዓት ተገይሩ ስለ ዝውሰድ፡ ቐንዲ ዝተጣየሸሉ ዕላማ ጽላል እቶም ብሄራት ኮይኑ ንከገልግል እዩ። እዚ ትካል ክጣየሽ እንከሎ፡ እቶም ብሄረሰባት ናይ ሓባር ዕላማ ኣለዎም ስለ ዝብሃል፡ በዚ ንክንጸባረቕን ንክውከልን ዝተጣየሰ ትካል ምኳኑ እቲ ምሁር ይዛረብ። መግለጺ ስእሊ, ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ 106 ዓንቀጻት ኣለዎ እንተኾነ፡ ንውሕ ንዝበሉ ዓመታት፡ እቲ ፌደሬሽን ጠንካራ ኮይኑ ትካላዊ መልክዕ ሒዙ ዝተዋህቦ ልኡኽ ብኣግባቡ ፈጺሙ ምባል ከምዘይከኣል ወሲኹ። ብፍላይ፡ እዞም ታሕተዋይን ላዕለዋይን ኣካል ዝበሃሉ [ባይቶ ወከልቲ ህዝብን ባይቶ ፌደሬሽንን]፡ ሓድሕዶም ስልጣን ዝቆጻጸርሉ ስርዓት ኣይተቐመጠን፤ ክልቲኦም ናይ ብዙሓት ድምጺ'ዮም ዘንጸባርቑ። ግን ድማ ክልትኣዊ መንግስታዊ ርክባት ኣብ ሓደጋ ክወድቁ ከለው፡ እዚ ቤት ምኽሪ መጺኡ ናይ ምርጋእ ስራሕቲ ክሰርሕ ይግባእ- ይብል። "እቲ ቐንዲ ልኡኹ'ውን፡ ናይ ብሄር ብሄረሰባትን ህዝብታትን ኢትዮጵያ ሓድነታዊ ስርዓት፡ ክገልጽን ከዐውትን እዩ ነይሩ። ካብ 1994 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ጀሚሩ ግን፡ ናብቲ ሐዚ ዘለዎ ደረጃ እናወረደ መጺኡ፡ ኣብ መወዳእታ ደጊምካ ናብ ዝፍተሸሉ ብርኪ በጺሑ ኣሎ።" ንኣመራርሓ ትግራይን ኣመራርሓ ማእከላይ መንግስትን ከዋጥጡ ካብ ዝጸንሑ ጉዳያት ሓደ፡ ምንዋሕ መረጻ ዝምልከት ጉዳይ እዩ። ነዚ ዘፍቅድ መገዲ ንምምችቻው ድማ፡ ሕገ መንግስታዊ ትርጓመ ተሓቲቱ እኳ እንተነበረ፡ ኣብ ምንዋሕ መረጻ ግደ ባይቶ ፌደሬሽን ኢትዮጵያን፡ ወይዘሮ ኬርያ መዝነታ ክትገድፍ ቀንዲ ምኽንያት ምዃኑ ተገሊጹ ኣሎ። "ብሽፋን ትርጉም ሕገመንግስቲ፡ ነቲ ሕገመንግስታዊ ሕብረ-ብሄራዊ ፌደራላዊ ስርዓት ናብ ሓደጋ ዘውድቕን ናብ ምልካዊ ስርዓት ዘምርሕን ትርጉም ሕገመንግስቲ ክውሰን ንምግባር፡ ኣፈጉባኤ ባይቶ ፌደሬሽን ኮይነ ክመርሕ ኣይደልን፡ ኣይተሓባበርን'ውን" ክትብል እታ ኣፈ ጉባኤ ገሊጻ። እዚ፡ እንታይ የመላኽት?
