ክኢላ ስነ ሰብ ፖውል ሪቻርድ ከምዚ ይብሉ። ሃገራት ኣፍሪቃ ከም ኤችኣይቪ ኤድስን ኢቦላን ዝበሉ ተላባዕቲ ሕማማት ኣብ ምግጣም ዝነበረን ተሞኩሮ፡ ለባዳ ኮቪድ-19 ኣብ ምቁጽጻር ከም ሓደ ኣወንታዊ ብልጫ ክውሰድ ዝከኣል'ዩ። እቲ ቅውም ነገር ህዝቢ ኣብ ግንባር ኮይኑ ክዋሳእ ምግባር እዩ። እዚ ሃይማኖታዊ መጻውድያ ዘይኮነ ሓቂ ህይወት እዩ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ማሕበረሰብ ተኮር ዝኾኑ ስራሕቲ ኣብ 2015 ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ኢቦላ ንምቅላስ ሓገዝቲ ነይሮም ኣብ መጀመርታ፡ ለበዳ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ብዝተፈላለየ መገዲ ናብ ዝተፈላለዩ ክፋላት ሕብረተሰብ ይልሕኹ። ቐጺሉ፡ መንግስታት ክቆጻጸሩዎም ዘይኽእሉ ከም ኣዋጅ ዕጽዋ ዝበሉ ስጉምታት ካብ ፍቓድ ህዝቢ ወጻእ ክትግበሩ ይጅምሩ። ይኹን'ምበር፡ ዝርግሐ ዝኾነ ለበዳ ንምቁጽጻር ዘኽእሉ መደባት ትልምታቶምን ኣፈጻጽምኦምን ምስ ህዝቢ ክዝተየሎም እንከሎ'ዮም ውጽኢታዊ ዝኾኑ። ሰብ ሞያ ጥዕና፡ ሕማም ኤድስ ኣብ ዘጋጠመሉ እዋን ሰበ ስልጣን "እቲ ለበዳ ፍለጡዎ፣ መልሱ ፍለጡዎ፤ በዚ መሰረት ፖለቲካዊ ስጉምቲ ውሰዱ" ዝብሉ ጠቐምቲ መምርሒታት ኣቕሪቦም ነይሮም። ኮቪድ-19 ድማ፡ ስቕ ኢሉ ዓለምለኻዊ ለበዳ ጥራሕ ኣይኮነን፤ ኣብ መላእ ዓለም፡ እዚ ቫይረስ ዝመሓላለፈሎም መገዲታት ሓደ ዓይነት እዮም። ግና እዚ ሕማም ዝመሓላለፈሉ ናህሪ ካብ ቦታ ናብ ቦታ ዝተፈላለየ እዩ። ብዝሒ ህዝቢ ኣብ ዘለዎ ከተማ መጠን ምትሕልላፍ እዚ ቫይረስ ማእከላይ እቶት ካብ ዘለዎ ከባቢ ይፍለ። ብተወሳኺ፡ ኮሮናቫይረስ ኣብ መዓስከር ስደተኛታትን ዘላን ማሕበረሰብን ዝህልዎ መጠን ምትሕልላፍ ዝተፈላለየ እዩ። ናይ መጀመርታ ኮሮናቫይረስ ዝረኸበት ጓል ኣንስተይቲ ኮሮናቫይረስ፡ መርዓ፣ ልደትን ሞትን ኣብ እዋን ኮቪድ-19 ብኮሮናቫይረስ ንዝሓመሙ ሰባት ክሕክሙ ዝሞቱ ሱዳናውያን ዶኳትር ጸውራ ሕማም ኣፍሪቃ ዝተፈለየ ምዃኑ ኣብ ሓድሕድ ነገር፡ ከም ሰላምታ፣ ምትሕውዋስ፣ ምሕጻብ ኢድን ኣካላዊ ርሕቐትካ ሓሊኻ ምፍንታትን ዝበሉ ማሕበራዊ ባህሪያት ናይ ባዕሎም ጽልዋ ኣለዎም። ብሰብ ሞያ ዝወሃቡ መምርሒታት ኣብ ማእከላይ ገምጋምን ግምትን ዝተሞርኮዙ ክኾኑ ይኽእሉ፤ ግን፡ እቶም ዝብሃሉ ነገራት እንታይ ምዃኖም ክፈልጦም ዝኽእል ህዝቢ ጥራሕ'ዩ። ኣፍሪቃ፡ ምስ ካልኦት ኣህጉራት ክትርአ እንከላ ዝተፈለየ ጸውራ ሕማማት ኣለዋ። ኮቪድ-19፡ ሕማም ዓባይ ሰዓል ወይ'ውን ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሞም ብኤች ኣይቪ ኤድስ ዝተዳኸሞም ብዓሰርታት ሚሊዮናት ሰባት ንዝቑጸሩ ከብጽሖ ዝኽእል ኣደራዕ ቀሊል ከም ዘይኮነ ተረዲእና ክንሰግእ ይግባእ።። እዚ ሕማም፡ ግዳያት ሕማም ዓሶ ንዝኾኑን ብሕጽረት መግቢ ንዝተጠቕዑን ሰባት ዝህልዎ ሳዕቤን ጌና ብዙሕ ኣይተፈለጠን። ሃገራት 'ማስክ' ክሳብ ምስራቕ ዘብጽሐ ዲፕሎማሲ ኮሮናቫይረስ ብኻልእ ወገን፡ ካብ ጠቕላላ ብዝሒ ህዝቢ ኣፍሪቃ እቲ ዝለዓለ ቑጽሪ ዝሕዝ መንእሰይ እዩ። ጥልያን ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ ልዑል ቑጽሪ ሞት ዘመዝገበትሉ ምኽንያት፡ መብዛሕትኦም ብዕድመ ዝደፍኡ ምዃኖም እዩ። 23 ሚኢታዊት ህዝባ፡ ዕድሚኡ ልዕሊ 65 ዓመት'ዩ። ኣብዚ ክሊ ዕድመ ዝርከቡ ሰባት ድማ፡ ብቐሊሉ ብኮቪድ-19 ናይ ምጥቃዕ ተኽእሎ ኣለዎም። ብኣንጻሩ፡ ኣፍሪቃ እቲ ልዕሊ 65 ዓመት ዝኾነ ህዝባ ትሕቲ 2 ሚኢታዊት ጥራሕ እዩ። በዚ ሓደ ምኽንያት ጥራሕ ኣብ ኣፍሪቃ በዚ ቫይረስ ክመውት ዝኽእል ሰብ ቑጽሩ ትሑት እዩ። ስለ ዝኾነ ድማ፡ ነፍሲ ወከፍ ሃገራት ኣፍሪቃ እዚ ቫይረስ ኣብ ምምካት ንህዝበን ዝጥዕም መገዲ ክኽተላ ይግባእ። መንግስታት ንህዝቢ ከዘራርብሉ ዝግባእ ምኽንያት እንታይ'ዩ?
