ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት መኸተ ኦቲዝም ብኤርትራዊት ኣደ 16 ጥሪ 2019 ምንጪ ስእሊ, Awet ኦቲዝም ኣብ ቀዳሞት ሰለስተ ዓመታት ዕድመ ወዲሰብ ዘጋጥም ኣብ ስርዓት መትንታት ዝርአ ዘይስሩዕ ምዕባለ ሓንጎል ኢዩ። ንንቡር ንጥፈታት ሓንጎል ድማ ይትንክፍ። ጠንቂ ሕማም ኦቲዝም ብልክዕ ንምፍላጥ ሊቃውንቲ ስነ-ሕክምና ክሳብ ሕጂ ዝጽዕሩሉ ጉዳይ እኳ እንተኾነ፡ ተወርሶኣዊ ባእታት (ጂን) ግን እቶም ቀንዲ ጠንቂ ናይዚ ሕማም ከምዝኾኑ ይግለጽ። ብተወሳኺ እውን ኣብ ስርዓት መትንታት ዘጋጥም ጉድኣት ካልእ ምኽንያት ክኸውን ከሎ ኣመጋግባን ኣብ ክታበታት ዝርከብ ሜርኩሪን እውን ካልኦት ምኽንያታት ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ይግለጽ ኢዩ፡ ይኹን እምበር እዞም ዳሕረዎት ጠንቅታት ዛጊት ብሕክምናዊ ኣገባብ ዝተረጋገጹ ኣይኮኑን። ብፍላይ ምስ ክታበት ተታሓሒዙ ኣዝዩ ብዙሕ ስክፍታታት ይመጽእ እኳ እንተኾነ፡ ነቲ ሕማም ጠንቂ ክኸውን ከም ዘይክእል ግን ሰብ ሞያ ሕክምና ይሕብሩ ኢዮም። ኦቲዝም ዘጋጠሞ ህጻን ኣብ መበል 18 ወርሑ ብዘርእዮ ምልክታት ኢዩ ክንጸር ዝጅምር። ኣብ ዶባት ኤርትራን ሱዳንን ብዝተራእየ ሕማም ቺኩንጉኛ ሰባት ይሞቱ ኣለው ኤርትራውያን ስደተኛታት ደቂ-ኣንስትዮ ግዳያት ጾታውን ዘቤታዊ ዓመጽ ይኾና ምልክታት ኦቲዝም ንዕላል ቅሩባት ዘይምዃን። ኣብ ዝዛረቡሉ እዋን ድማ ካብ ብቓላት ብምልክት ምርድዳእ ምምራጽ። ንነገራት ወትሩ ብሓደ ዓይነት መንገዲ ምዝውታር ዋላ እውን ንንእሽቶ ለውጢ ዘይምጽዋር። ምድግጋም ምንቅስቓስ ኣካላት። መሓዙት ወይ ኣዕሩኽ ዘይምግባር ወይ ዘይምህላው። ንፍሽኽታ ይኹን ካልእ ምልክታት መልሲ ዘይምሃብ ወይ ቅሩብ ዘይምዃን። በይንኻ ምዃን ወይ ጽምዋ ምምራጽ። ናይ ካልኦት ሰባት ስምዒት ስምዒት ዘይምርዳእ። ኣዝዩ ንእሽቶ ወይ ጸቢብ ድሌታት ወይ ዝንባሌታት ምውናን (መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ሓደ ዓውዲ ጥራይ ምትኳር)። ኣዝዮም ውዕያት ወይድማ ኣዝዮም ዝሑላት ምዃን። ዲ ኣር ሲ ኮንጎ፡ ሰልፈኛታት ተቓውሞ ማእከል ሕማም ኢቦላ ኣጥቂዖም ሕማም ሽሮኽ 40 ኮንጋውያን ስደተኛታት ቀቲሉ ጠንቅን ፍውሳን ኦቲዝም ሕማም ኦቲዝም ካብ ዝጅምር ጀሚሩ ክሳብ ዕለት ሞት ዝጸንሕ ሕማም እኳ እንተኾነ ንምፍዋሱ ግን ጻዕርታት ይካየድ ኢዩ። ንጠንቂ እቲ ሕማም ምፍላጥ ዝግበር ዘሎ ጻዕርታት ምስ ዝዕወት ድማ ነቲ ሕማም ንምፍዋሱ ከኽእል ኢዩ። ይኹን እምበር ብሕክምናዊ መዳያት ነቶም በዚ ሕማም ዝተጠቕዑ ሰባት ዝተፈላለዩ ኣገባባት ፍወሳ ይግበረሎም ኢዩ። ከኒናታት ነቲ ሕማም ንምፍዋስ ከም ቀንዲ ኣገባብ ፍወሳ ዘይኮኑስ ነቲ በዚ ሕማም ዝተጠቕዐ ሰብ ዘጋጥሞ ጸቕጥን ካልእ ስምዒታትን ንምቅላል ኢዩ። እቲ ቀንዲ ኣገባብ ፍወሳ ናይዚ ሕማም ኣብቲ እቲ ሕሙም ዘንጸባርቖም ምልክታት ተሞርኲሶም ዝካየዱ ናይ ስነ ኣእምሮ ፍወሳ ኢዩ። እዚ ብብዙሕ መዳዩ እወታዊ ዝኾነ ኣገባብ ሕክምና ብብዙሓት ዝድገፍ እኳ እንተኾነ፡ ሓደ ሓደ ግዜ ንግዳያት ካብቲ ዘጋጥሞም ሓደገኛ ኩነታት ንምክልኻል ተባሂሉ ዝወሰድ ብኤለክትሪክ ዝስነ ሕክምና ብዓይኒ ሰብኣውነት ዘይድገፍ ተርእዮ ናይቲ ኣገባብ ፍወሳ ኢዩ። ካልእ ብሕክምናዊ ኣገባብ ዘይተረጋገጹ ዓይነት ፍወሳታት እውን ይፍተኑ ኢዮም። ንኣብነት ፍሉይ ዝኾነ ኣመጋግባ ምዝውታር ሓደ ካብቲ ኣሉታዊ ሳዕቤን ዘይብሉ ኣገባብ ኢዩ። በዚ ሕማም ዝተጠቕዑ ሰባት ዕድመ እናወሰኹ ኣብ ዝኸዱሉ ግዜ ምስ ሰባት ርክብ ምፍጣር ግድን እናኾኖም ስለዝኸይድ ድማ ኣብ መዳይ ትምህርቲ ይኹን ስራሕ ከይጽገሙ ምስ ሰባት ንቡር ንጥፈታት ኣብ ምግባር ዝሕግዞም ነገራት በብግዜኡ እናተማልአ ይኸይድ ኣሎ። ኣዝዩ ዝተፈለየ ባህሪ ዝውንኑ ግዳያት ድማ ምስቲ ዘለዎም ጠባይ ዝሳነ ስራሕ እናሰርሑ ሂወቶም ኣብ ምምራሕ ይርከቡ። እቲ ዝያዳ ዝሰማምዖም ዓይነት ስራሕ ድማ ምስ ግዜን ኩነታትን ዝቀያየር ባህሪ ዘለዎ ስራሕ ዘይኮነስ ብሓደ ዉሱን ሕጊ ተቐይዱ ዝስራሕ ዓይነት ስራሕ ኢዩ። ኣብ ሃገርና'ኸ?
