ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ግዳያት ጨፍጫፍ ሩዋንዳ፡ 'ኣቦይ፡ እቲ ዓማጺ' 20 ሰነ 2019 ዝተመሓየሸ 4 ሰነ 2020 መግለጺ ስእሊ, ካሪንን፡ ሓደ ካብቶም ብጾታዊ ዓመጽ ዝተወለዱ ወዳ ጂን-ፔሪን ወዲ 24 ዓመት ሩዋንዳዊ፡ ኣብ እዋን ጀምላዊ ጨፍጫፍ ሩዋንዳ ኣዲኡ ተዓሚጻ ከመይ ከም ዝወለደቶ ንቢቢሲ ኣካፊሉዎ ኣሎ። ክልቲኦም፡ ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ብምኻኖም ክበጽሖም ካብ ዝኽእል ማሕበራዊ 'ሕፍረት' ንምክልኻል ሽሞም ተቐይሩ'ዩ። ጂን-ፔሪ፡ ተምሃራይ ቀዳማይ ብርኪ እናሃለወ ዝቐረበሉ ዝምላእ ቅጥዒ'ዩ፡ ወላዲ ኣቡኡ መን ምኻኑ ንክፈልጥ ኣበጊሱዎ። "ኣይፈልጦን፤ ሽሙ'ውን መን ምዃኑ ኣይፈልጥን" ኢሉ። ኣብ ገዛኻ፡ ኣቦ ዘይምህላው ሓድሽ ኣይኮነን። ብዘይ ወላዲ ዝተረፉ ብዙሓት ህጻናት ኣለው። ኣብ ርዋንዳ ኣብ 1994 ኣብ ዝነበረ ጃምላዊ ጭፍጫፍ ልዕሊ 800 ሽሕ ሰባት ተቐቲሎም'ዮም። ዴንማርክ፡ ጥርጡር 'ዓሌታዊ ምፅናት ሩዋንዳ' ኣሕሊፋ ኣረኪባ ሩዋንዳ፡ ግዳያት ጃምላዊ ቅትለት ዝተቐብረሎም ጋህስታት ተረኺቦም ነበርቲ እቲ ዝነብርሉ ከባቢ ኣቡኡ መን ምዃኑ ክሓምዩ ሰሚዑ'ዩ፤ ግን ድማ ነቲ ሓቂ ንምፍላጥ ዓመታት ክወስደሉ'ዩ። ኣዲኡ ካሪን ከም እትብሎ "ብሓደ ግዜ እትወስዶ ቀሊል ነገር ኣይኮነን፡ ብዙሕ ነገር ሰሚዑ'ዩ። ከም ዝተዓመጽኩ ኩሉ ማሕበረሰብ ይፈልጥ'ዩ፡ ዋላ ሓደ ነገር ግን ክገብር ኣይክኣልኩን"። ካሪን፡ "ወደይ ኣቡኡ መን ምዃኑ ብተደጋጋሚ ይሓተኒ ነይሩ። ግን ካብ ሞንጎ እቶም 100 ዝዓመጹኒ ሰብኡት ሓደ ክከውን ስለ ዝክእል፡ እገለ'ዩ ኢለ ክነግሮ ኣይኽኣልኩን" ትብል። 'ከምልጥ ኣይክኣልኩን' ኣብ እዋን 100 መዓልታት ጅምላዊ ጨፍጫፍ ሩዋንዳ፡ ብምኽንያት ጾታዊ ዓመጽ ቑጽሪ ዝተወለዱ ህጻናት ብወግዒ ኣይፍለጡን። ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ጎንጺ ስዒቦም ዝመጽኡ ጾታዊ ጥቕዓታት ንከብቅዑ ጻዕሪ ገይሩ'ዩ፤ ዝሓለፈ ዓመት ጾታዊ ዓመጽ ካብ ሶርያ ክሳብ ኮሎምቢያ፣ ካብ ዲሞክራሲያዊት ኮንጎ ክሳብ ሚያንማር መገዲ ውግእን ኲናትን ኮይኑ'ዩ። ውጻእ እዚ መዓት ዝኾኑ ሰባት፡ #EndRapeinWar ዝብል ናይ ጎስጓስ መገዲ ገይሮም፡ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ታሪኾም የውጽኡ ኣለው። እዚ እቲ ውድብ'ውን ትኹረት ክገብረሉ ዝዓለመ'ዩ። ምንጪ ስእሊ, AFP መግለጺ ስእሊ, ሩዋንዳ፡ መበል 25 ዓመት ናይ 100 መዓልታት ጀምላዊ ጨፍጫፍ ዘኪራ'ያ ኮይኑ ግን፡ ድሕሪ ርብዒ ዘመን'ውን እንተኾነ፡ ብዛዕባ ፍጻሜታት ምዝራብ ቀሊል ኣይክኸውንን። ታሪኽ ካሪን ምስማዕ፡ ስለ ምንታይ ወዳ እቲ ሓቂ ንምስማዕ ክሳብ ልቢ ዝገዝእን ዝዓብን ተጸብያ ግሁድ'ዩ። ጾታዊ ዓመጽ ክበጽሓ እንከሎ፡ ኣብናቱ ዕድመ ነይራ። ንሳ፡ ብጎረቤት ዓሌት ቱቲስ ዝኾኑ ሁቱ፣ ሚሊሻን ወተሃደራትን ተደጋጋሚ ጾታዊ ዓመጽ ካብ ሞንጎ ዝበጽሐን ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸራ ደቂ ኣንስትዮ'ያ። እቲ ጀምላዊ ዓሌታዊ ጨፍጫፍ ምስተጀመረ ኣብ ገጻ ብዝበጽሓ ማህረምቲ እናደመየት ሓሊፋቶ፤ ክሳብ ሕጂ ድማ ምብላዕ ኮነ ምዝራብ ኣይትኽእልን። ዘጥቅዑዋ ዝነበሩ ሰባት፡ ሬሳ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ናይ ዝተቐተሉ ሰብኡት፣ ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ኣምጺኦም ናብ ዝድርብዩሉ ዝነበረ ቦታ ኣምጺኦምዋ ነይሮም፤ ንሳ ግን፡ ኣብ ክሊ እቲ ዝበጽሓ ጉድኣትን ዘሕደረላ በሰላን ኮይና ክትመውት ኣይደለየትን። ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ምጥያስ ነፃ ዞባ ንግዲ ተሰማሚዐን ብብልሽውና ተኸሲሶም ኣብ ፍርዲ ዝቐረቡ መራሕቲ ርዋንዳ ስደተኛታት ካብ እስራኤል ከይትቕበል ጻውዒት ቀሪቡላ ዋላ'ውን፡ እቶም ዝዕምጹዋ ዝነበሩ ወተሃደራት፡ ድላዮም ምስ ፈጸሙ ድሕሪ ሰዓታት ብበትርን ካልእን መሊሶም እናሃረሙ ክትሓስቦ'ውን ዝኸብድ ጉድኣት እንተበጽሑላ፡ ካሮሊ ግን ክትመውት ኣይከኣለትን ። ጸኒሑ ግን፡ ካልኦት ጉጅለ እንተጥቅዑዋ፣ መላእ ሰብነታ ብማህረምቲ እንተሳቕዩዎ፡ ድሕሪ ሕጅስ ምንባር'ውን ኣየድልየንን ኢላ። "ኣብ ቀረባ ሞት ተመንየ፤ ብዙሕ ግዜ ክመውት ደልየ"። መክርኣ ዘእክል ኣይመስልን። ህይወታ ንምድሓን ዝጓየይ ዝነበረ ብሚሊሻ ሁቱ ዝመሓደር ሆስፒታል ነበረ። "ከምልጥ ኣይክእልን። ኩሉ ነገር ኣእኺሉ ስለ ዝነበረ ክኸይድ ኣይክእል" ኢላ። "ምሳይ ጾታዊ ርክብ ክፍጽም ዝደለ ኩሉ፡ ድላዩ ክገብር ይኽእል። ክሸኑ እንተደልየም'ውን ኣብ ዝባነይ መጺኦም ክገብሩዎ ይኽእሉ"። እቲ ሆስፒታል፡ ብግንባር ሓርበኛታት ሩዋንዳ ሓራ ምስ ወጽአ'ያ ካሪን እቲ ዘድልያ ሕክምናዊ ረድኤት ዝረኸበት። ደኺማ፣ ተሰይራ፣ እናደመየት ግን ድማ ብህይወታ ናብ ከባቢኣ ክትምለስ ድማ ፍቓድ ረኺባ። እቶም ሓካይም ድቂ ከም ዝቛጸረት ምስ ፈለጡ ግን፡ ሰንቢዶም። "እንታይ ክገብር ከም ዝኽእል ይሓትት ነይረ፤ እንታይ ክፍጠር ከም ዝኽእል ክሓስቦ ኣይክኣልኩን"። "እቲ ቖልዓ ምስተወለደ፡ ክርድኣኒ ኣይክኣለን። እቲ ህጻን ካባይ'ዩ ወጺኡ ኢሉ ክኣምን ኣይክኣልኩን። ብዛዕባ እቲ ዝተፈጠረ ነገራት'የ ዝሓስብ ነይረ። ምስ ወለድኹ፡ ፍቕሪ ዘይብለይ እቲ ቖልዓ ክነብር ፈቒደሉ'የ"። 'ተነጽሎ ቆልዑ' እዚ ታሪኽ፤ ወይ ሽራፍ እዚ ታሪኽ፡ ኣብ ሩዋንዳ ንዝሓለፉ 25 ዓመታት ሚኢቲ ግዜ ተዘሪቡ'ዩ። "ጾታዊ ዓመጽ ኣጸያፊ'ዩ። ዝበዝሐ ግዜ በዚ ተግባር ዝሓፍር እቲ ሰብኣይ ዘይኮነ፡ እታ ጓል ኣንስተይቲ'ያ" ይብል ሓላፊ ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ንዝኾና ኣደታትን ደቀንን ስነ ልቦናውን ትምህርታውን ሓገዝ ናይ ዝህብ ፕሮግራም ሩዋንዳ ዝኾነ ሳም ሙንደሬሬ። እተን ግዳያት እቲ ማሕበረሰብ ስለ ዘግልለን፡ ኣዴታት ደቀን የርሕቕኦም። ንገሊአን ድማ፡ ዝመስረትኦ ሓዳር የፍርሰለን። በዚ ምኽንያት ዘኽእለን ዝረኸባ ደቂ ኣንስትዮ፡ ምስጢረን ሓቢአን ይነብራ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ከም ጂን-ፒሬ ዝበሉ፡ ክመልኡዎ ዝግባእ ቅጥዒ እንትመጽኦም ይደናገሩ። ንምንታይ 'ፌሚኒስት' ኮይነ?
