ኣሉላ ኣባነጋ ነታ ሕዚ ዘላ ኢትዮጵያን ትግራይን ንክትህሉ፣ መንነት ዜጋታት እታ ሃገር ካብ ጽልዋ ባዕዳውያን ገዛእቲ ናጻ ክኸውን ዝገበረ መራሒ ብምንባሩ'ዩ ክትብል ምኽንያታ ተብርህ። "ኣብዚ ጉዕዞ ብዙሕ ነገር ይፈልጥ ኣለኹ፤ ትውልዲ ቦትኡ፣ ኣብ ዕድመ ንእስነቱ ዝገብሮም ዝዛረቦም ዝነበሩ ነገራት ኣብ ጉዕዞይ ይግንዘብ ኣለኹ። እዚ ድማ፡ ጽንዓት ሓቦን ስምዒት ትግራዋይነትን ክህልወኒ ገይሩኒ" ትብል እታ መንእሰይ። ነባሪ ናይታ ራእሲ ኣሉላ ኣባ ነጋ ተወሊዱ ዝዓበየላ ከባቢ መነወ፡ ደሳለኝ ረዳ ብወገኑ "ኣሉላ ካብ እዋን ቁልዕነቱ ተበግሶ ሓርበኝነት ዝነበሮ፣ ቅኑዕን ምሕደራ ጽሩይ ክኸውን ከም ዘለዎ ዝኣምን ሰብ ምንባሩ እዩ ታሪኽ ዝነግረና። በዚ ድማ ኣብ ዕድሜና ክንኾርዐሉ ዝግባእ ጅግና ኾይኑ ኢና ንረኽቦ" በሃሊ'ዩ። "ኣነ ኣሉላ ክገልጾ ከለኹ ብቑዕ፣ ሃገሩ ኣሕሊፉ ዘይህብ በዓል ሰፊሕ ሕድሪ'ዩ ኢለ'የ ዝገልጾ" ይብል መንእሰይ ደሳለኝ። ነዞም ክብርታት ኣብ ግምት ብምእታው፤ ንዝኽሪ እቲ ጀነራል ጉዕዞ እግሪ ክገብሩ ከም ዝተበገሱ ዝገልጹ እዞም መናእሰይ፡ እዚ ድማ ክብሮም ዝገልጽሉ ሓደ መገዲ ምኳኑ ይገልጹ። "ኣሉላ፡ ብሞያዊ ስነ ምግባር'ውን ክሳዕ መወዳእታ እሙን'ዩ ነይሩ" ዝበለ መሓሪ ዮውሃንስ፡ 'እምነት' ሓደ ሰብ ክጎድሎ ዘይግባእ ክብሪ ከም ዝኾነ ይዛረብ። "ኣሉላ ኣብ ዘመኑ፡ ኣብ ቤተ መንግስቲ ብዙሓት ፈተናታት ይገጥሙዎ ነይሮም። ብስልጣን ንሕንሕ ጸገም ዝፈጥርሉ ነገስታት ነይሮም። ንሱ ግን ልዕሊ ውልቀ ክብርን ጥቕምን ዓድን ህዝብን ናይ ምቕዳም ዝብሉ ክብርታት ዘለውዎ'ዩ።... ኣሉላ ጀግናይ እዩ ክብል ከለኹ እዞም ከምዚኦም ዝበሉ ከም ሰብ ዝጨበጦም ስብእናታት ክህልውኒ ስለዝደሊ'ዩ። ሓደ ሕብረተሰብ እውን ጥዑይ ክኸውን እንተኾይኑ ከምዚኦም ዝበሉ ሰባት ክህልውዎ ኣለዎ ኢለ ይኣምን። ስለዚ ኣሉላ ንዓይ ጀግናይ'ዩ" ብምባል ዘረብኡ ይኣስር። ዓውደ ውግኣት ኣሉላ ኣባ ነጋ ኢትዮጵያ ንባዕዳዊ መግዛእቲ ንዝመጽአ ሰራዊት ጥልያን ኣብ 1896 ኣብ ዓድዋ ቅድሚ ምስዓራ፡ ብዝተፈላለየ ኣንፈት ዝመጽኡ ዝነበሩ ናይ ደገ ሓይልታት ንምምካት ብርክት ዝበሉ ዓበይትን ኣናኣሽቱን ውግኣት ተኻይዶም'ዮም። እዚኦም፡ ራእሲ ኣሉላ ኣባ ነጋ ውዒሉሎም'ዩ ተባሂሎም ዝፍለጡ እንትኾን፡ ዳርጋ ኣብ ተቐራራቢ ዓመትን ወርሕን ምስ ዝተፈላለዩ ሓይልታት ዝተኻየዱ'ዮም ነይሮም። ራእሲ ኣሉላ ዝቖሰለሉ ብ1885 ኣብ ኩፊት ምስ ማህዲስት 16 ሕዳር 1875 ዓም ፈረንጂ ኣብ ጎዳጉዲ ምስ ግብጻውያን ድሕሪ ዝተወሰነ ወርሒ ካብ 7-9 መጋቢት 1876 ኣብ ጉራዕ ሕጂ'ውን ኣንጻር ብቱርኪ ዝድገፉ ግብጻውያን ወርሒ ጥሪ 1887 ኣብ ዶግ ዓሊ [ተድዓሊ] ምስ ጥልያን ዝተገበረ ውግእ። ጥልያን ንፈላማ እዋን ናብ ኣፍሪቃ ዘሚታ እንትትስዓር ዝሞቱ ወተሃደራታ ክትዝክር ኣብ ከተማ ሮማ ኣደባባይ ሰይማ'ያ። እዚ "ኣደባባይ ሓሙሽተ ሚኢቲ" ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኣደባባይ ቺንኰ ቼንቶ፡ ኣብ ዶግዓሊ ንዝሞቱ ወተሃደራት ጥልያን ዝዝክር'ዩ። 9 መጋቢት 1889 ዓመተ ፈረንጂ ኣንጻር ደርቡሽ ኣብ መተማ። ኣብዚ ውግእ ሃጸይ ዮውሃንስ ራብዓይ ተሰዊኦም። ናይ መወዳእታ መጋቢት 1896 ኣንጻር ጥልያን ኣብ ዓድዋ ዝተኻየደ ውግእ'ዩ። ትጥቀምሉ ዘለኹም መሳርሒ ኣይተቐበሎን። መግለጺ ቪድዮ, ውቁብ ኪነ ህንጻ ቆንስላ ጣልያን ኣብ ዓድዋ ካብዚ ብምብጋስ ብፍላይ ኩሎም ቅድሚ መተማ ዝተገበሩ ውግኣት፡ "ኣሉላ ኣባ ነጋ ከም መራሕን መዋግእን ጥራሕ ዘይኮነ፡ ከም መሪሕ ተዋጋኢ ኮይኑ ተሳቲፉ'ዩ። እዚኦም ድማ ምስ ወተሃደራዊ ኣበርክቶ ኣሉላ ኣባ ነጋ ተዛሚዶም ዝንገሩ ዓውደ ውግኣት'ዮም" ይብል። ጀነራል ኣሉላ፡ ኣብ ኲናት ብዝነበሮ ኣበርክቶ ዝተፈላለዩ መዓርጋት ተዋሂቡዎ'ዩ። "እቲ ዝወሃቦ ዝነበረ ስልጣን ኣብ ኲናት ዝነበሮ ኣበርክቶ መሰረት ዝገበረ ኮይኑ፡ መጀመርታ ሻለቃ፣ ባለ ሟል፣ የእልፍኝ ኣገልጋይ ጽንሕ ኢሉ ድማ ራእሲ ዝብሉ መዓርጋት ረኺቡ'ዩ። ደሓር ድማ ፍርቂ ባሻ [ብናይ ሎሚ ኣጸዋውዓ ኢታማጆር ሹም] ዝበሃሉ መዓርጋት በጺሑ" ይብል ኣቶ ሳሙኤል። ምንጪ ስእሊ, Mehari Yohannes ስልቲ ውግእ ራእሲ ኣሉላ ራእሲ ኣሉላ ካብ መንእስይነቱ ጀሚሩ ኣገልጋሊ ኮይኑ ዝዓበየ ብምዃኑ፡ መብዛሕትኡ ህይወቱ ምስ ወተሃደራዊ ስራሕትን ምክልኻልን ተተሓሒዙ ዝመጽአ'ዩ ዝብል ኣቶ ሳሙኤል፡ ከባቢኡ ምንባብ ዝኽእልን ኣብ ኲናት ዘድልዩ ነገራት እውን ፈሊጥኻ ኣብ ምእታው ብቕዓት ከም ዝነበሮን'ዩ ታሪኽ ዝነግረና ኢሉ። "ኣብ ኩሎም ዓውደ ውግኣት'ውን እንተሪኢናዮም ኣሉላ ሒዙዎም ዝነበሩ ስልቲታት ናይ ምክልኻል'ዮም። ከም ኣብነት ኲናት ጎዳጉዲ እንተሪኢና፡ ጸላኢ ኩሉ ዕርዲታት ሒዙ ናይ መጨረሻ ክሕዛ ዝደሊ ዝነበረ ከተማ ዓድዋ'ያ። ናይ ምክልኻል ቅድመ ምድላው ተገይርሉ ስለ ዝነበረ ግን ተሳዒሩ እዩ"። ቀጺሉ ምሁር ታሪኽ ሳሙኤል፡ "ናይ መተማ'ውን፡ ደርቡሽ ኣትዩ ቤተ ክርስቲያን እንተቃጽል፣ ህዝቢ ምቕታል፣ ስደትን ማህሰይትን ምስ በዝሐ ነዚ ንምክልኻል ዝተገበረ ወፍሪ ኾይኑ፡ ጥልያን ክሳብ ናይ መወዳእታ ኣብ ዓድዋ ዝውቃዕ ዝነበረ ውግእ ናይ ምክልኻል እዩ ተባሂሉ ክግለጽ ኣለዎ" ክብል ይገልጽ። ራእሲ ኣሉላ ኣባ ነጋ፡ ድሕሪ ዓወት ዓድዋ ሓደ ዓመት ኣብ ዘይመልእ ግዜ፡ ምስ ራእሲ ሓጎስ ኣብ ተምቤን ኣብ ዝተገበረ ውግእ ተሃሪሙ'ዩ፡ ቅድሚ 122 ዓመት 15 ለካቲት 1897 ዓመተ ፈረንጂ መይቱ። ተዛማዲ ትሕዝቶ "ኦሮሞ ዘይብሉ ስልጣን ኣብ ታሪኽ መንግስቲ ኢትዮጵያ የለን"6 ታሕሳስ 2018 ቪድዮ, ጎሬ፡ 'ርእሰ ከተማ ኢትዮጵያ'6 ታሕሳስ 2018 ኤርትራዊ ፕሮፌሰር ኣስመሮም ለገሰ ካብ ዩንቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ናይ ክብሪ ዶክትሬት ረኺቡ19 ታሕሳስ 2018 ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 8 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 6 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 2 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 3 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 4 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
