29 ታሕሳስ 2017 መግለጺ ስእሊ, ማሕበራዊ ድረ ገጻት ማሕበራዊ ሚድያ፡ ንብዙሓት ዉልቃዉን ጉጅለኣዉን ሰፊሕ መማረጺ መድረኽ ኾይኑ መጺኡ። ኣብዚ ዝነጥፉ ሰባት (ኣክቲቪስት) ማሕበራዊ፣ ቁጠባዉን ፖለቲካዉን ጉዳያት ብምልዓል ብኣብዝሓ ትኹረት ክረኽቡ ጻዕሪ ክገብሩ ይረአዩ። ኣብዚ ሕዚ'ዋን፡ ብዝተፈላለየ መልክዑ ክግለጹ ዝኽእሉ ከባብያዉን ኣህጉራዉን ጉዳያት፡ ምስ ነባራዊ ኩነታት ብምልጋብ ሓሳብ መለዋወጢ መድረኻት ምፍጣር ክኢሎም'ዮም። ፕረዚደንት ነበር አመሪካ ባራክ ኦባማ ሓዊሱ ብዙሓት ግና፥ አጠቓቐማ እቲ ዓውዲ መልክዕ እንተዘይወፂኡሉ ዝተዛበዐ ሓበሬታ ብመንዛሕ ኣብ ልዕሊ ማሕበረሰብ ሓደጋ ከስዕብ ከምዝኽእል የተሓሳስቡ። መልክዓት ምንቅስቓስ ምስ ምትእትታው ማሕበራዊ ሚዲያ ተኣሳሲሩ፥ ዝተፈላለዩ ማሕበረ ቁጠባዉን ፖለቲካዉን ጉዳያት ብብርኪ ሃገር ኮነ ክልል ክዝተዩሎምን ጎስጓስ ክግበረሎምን ፀኒሑ። ካብ መንጎ እቶም ምንቅስቓሳት "ልምዓት ትግራይ ኣገዳሲ'ዩ" (ትግራይ ዴቨሎፕመንት ማተርስ) ብዝብል ስያመ ዝተጀመረ ሓደ እዩ። ኣካል እዚ ምንቅቓስ ዝኾነ ዓብለሎም መለስ፡ ኣብ ሕሉፍ ሰለስተ ኣርባዕተ ዓመታት በዚ መድረኽ ነባራዊ ኩነታት ትግራይ ብምልዓል፡ ሃገራዉን ዞባዉን ጉዳያት ትኹረት ክወሃቦም ከምዝተኽኣለ ይዛረብ። ኣብ ዝተፈላላየ ሃዋህዉ ኾይንካ ድማ ብዘይሰኸፈት ምዝታይ ተኻኢሉ'ዩ ይብል። "ከም ትግራዋይ፡ ዝተፈላላዩ ሓሳባት ሒዝኻ ሓሳባትኻ ተጋዉሐሉ ሚዲያ ኣይነበረን፡ እተን ዝነበራ'ውን ዝቐሃማሉ ባይታ ስለዝነበረ። ማሕበራዊ ድረ ገጽ፡ ኣብ ከምዚ ዓይነት ጭቡጥ ኩነታት ዝተፈጠረ መድረኽ ስለዝኾነ ዝተሓብኡ፣ ዝተዘንግዑ ጉዳያት ብምዉጻእ ኣጀንዳ ህዝብን መንግስትን ክኾኑ ኣኽኢሉ'ዩ" ይብል። ቅድም ክብል ብስም ርእሰ ከተማ መቐለ ዝተሰርሐት መርከብ ዝተሰሓሓተ ስያመ ሒዛ መሰስ ምሰበለት ካብ ሓደሓደ ግዱሳት ተጋሩ ብዝተገበረ ጎስጓስ ኣፀዋዓ እታ መርከብ ኮነ እታ ከተማ ከምኡ'ውን ካልኦት ዘይምዕሩያት አፀዋዋዓታት ክስተኻኸሉ ተገይሩ'ዩ። አሰያይማ ቤት ዕዮታት መንግስትን ትካላት ውልቀን ብሓፈሻ ኣጠቓቐማ ቋንቋ ትግርኛ'ውን ብዝምልከት ብፍላይ ብዙሓት ተጠቀምቲ ፌስቡክ ብዝገበሩዎ ዘይሕለል ፃዕሪ ለውጢ መፂኡ እዩ። ሰብ ሞያ ከምዝብሉዎ መንግስቲ ክልል ትግራይ ንነዊሕ እዋን ባሊህ ዘይበሎ እዚ ጉዳይ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ስሩዕ ሕጊ ኣጠቓቕማ ቋንቋ ከውፅእ ተገዲዱ'ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ምክንያቱ ብዘይተፈለጠ ምድምሳስ ፕሮጀክት ህንፀት መንገዲ ባቡር መቐለ-ሸረ ድማ ዓብይ ውዕውዕ ክፈጥርን መንግስቲ መብርሂ ክህብን ዘገደደ ብኣውርኡ ምንቅስቓስ ፌስቡክ ከምዝነበረ ብዙሓት ይዛረቡ። ካልኦት ዝሰመረሎምን ዘይሰመረሎም ጎስጓሳት'ውን ተገይሮም እዮም። ቆላሕታ ዝሰኣኑ ጉዳያት ኣብ ኢትዮጵያ ኢሉ'ውን ኣብ ትግራይ ኣገደስቲ ዝኾኑ፡ ግን ድማ ዝተዓፈኑ ብርክት ዝበሉ ማሕበረ-ቁጠባዊ ጉዳያት ከምዘለዉ እቶም ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝነጥፉ ይዛረቡ። እዚ መድረኽ፡ ዉሕሉል መገዲ ኣጠቓቕማ ሒዝኻ ንዝተፈላለየ መዳይ ለዉጥን ንቕሓት ሕሊናን ምዉዓል ይከኣል'ዩ ይብሉ፡ ርኢቶኦም ንቢቢሲ ዝሃቡ እዞም ንጡፋት ማሕበራዊ ሚዲያ። ልምዓት ምስ ብሄራዊ ሓርነትን ሃገራዊ ሓድነትን ይተሓሓዝ'ዩ ዝብል ኣምር ሒዙ ይካየድ ኣብ ዝነበረ ምንቅስቓስ "ትግራይ ዴቨሎፕመንት ማተርስ"፡ ዝተፈላለዩ ዝርጉፋት ኣጀንዳታት ምርድዳእ ክፍጠረሎም ከምዝገበረ ይዛረብ ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ መምህር ፖሊቲካል ሳይንስ መሓሪ ዮዉሃንስ። ማሕበራዊ ሚድያ ዝተፈላለዩ ኣጀንዳታት ካብ ምልዓሎም ብዝሰገረ፡ ፖለቲካዊ ዉድባት መልክዕ ኣብ ምትሓዝ ዝለዓለ እጃም ከም ዝነበሮም'ዉን ይገልጽ። "ኣብ ቀረባ መሪሕ ዉድብ ህውሓት ነቒሱ ዘዉጽኦም ጸገማተይ ዝበሎም ድኽመታት፡ ቅድም ኢሉ ኣብቲ ማሕበራዊ ድረ ገጽ ብተደጋጋሚ ይዝረቡ ዝነበሩ'ዮም። ናይ ኣተሓሳስባ ለዉጢ ምፍጣር ስለዝተኽኣለ ድማ፡ ድሕሪ ነዊሕ ግዘ ተዓብዒቦም ዝነበሩ ስትራቴጂካዊ ስሕተታት ተነቒሶም ክወጹ ኽኢሎም፡ ዉጽኢት እቲ ኣብ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ይግበር ዝነበረ ምንቅስቓስ'ዩ" ክብል የረድእ። ሰባት ስሚዒቶም፣ ሓሳባቶም፣ ዘለዎም ርድኢት፣ ሓጎስ፣ ሓዘንን ካልእን ብዝተፈላለየ ቅዲ ዝገልጽሉ መድረኽ 'ዩ ዝብል ዓብለሎም፡ ብፍላይ ኣብ ሞንጎ እቲ መንእሰይ ናይ ሓሳብ ሓድነት ምፍጣር ተኻኢሉ'ዩ ይብል። በቲ ሒዘሞ ዝተልዓሉ ምንቅስቓስ ማሕበራዊ ሚዲያ፡ ትኹረት ዝሰኣኑ ጉዳያት ልምዓትን ተጠቓምነትን ብምምጻእ፡ ናይ ኣተሓሳስባ ሓድነት ከምዝተፈጠረ የልዕል። "ዝተዓናቐፉ፣ ዝተሰረዙ፣ ዝተዓበጡ ስራሕቲ ልምዓት ትግራይ ተነቒሶም ክወጹን፡ ሰብ ክፈልጦምን ተገይሩ'ዩ። ኣብታ ክልል ዘሎ ፖለቲካዊ ኮነ ማሕበራዊ ምንቅስቓስ ሰብ ቆላሕታ ክገብረሉ፣ ክሓትት ኣኽኢሉ'ዩ" ድማ ይብል። ማሕበራዊ ሚዲያ ንለዉጢ ኣብ ስርዓተ ጾታ ኮነ ካልኦት ጉዳያት ዘለዉ ጸገማት ናብ ህዝቢ ክበጽሑ ማሕበራዊ ሚዲያ ሓደ መሳልል ኮይኑ'ዩ። ኣብ 2011 ብተምሃሮን መምሃራንን ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ዝተጣየሸ "የለዉ ሙቭመንት" መስረትቲ ካብ ሞንጎ ዝኾነት ወይዘሪት ሕሊና ጅማሮ እቲ ምንቅስቓስ ትዛረብ። "ኣብ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ መተኣናገዲት ዝነበረት ኣበራሽ ዝበጽሓ ጥቕዓት ስዒቡ ብዝተፈላለዩ መራኸብቲ ማዕኸናት ዝተልዓለ ዘተ ንምስረታ እቲ ምንቅስቓስ ምኽንያት ኾይኑ'ዩ" ትብል። ከምዚ ዓይነት ጾታ ዝፈለየ መጥቃዕቲ እንትበጽሕ ኹሉ "ናይ ሓደ ቅነ ጅግና" ይኸዉን ዝበለት ወይዘሪት ሕሊና፡ ድሕሪ ዝተወሰነ ግዜ ኩሉ ናብ ዉልቃዊ ዕማሙ ኣምሪሑ መጥቃዕቲ ደቂ ኣንስትዮ ይዝንጋዕ በሃሊት'ያ። "ስለዝኾነ፡ ንሕና ቀጻልነት ዘለዎ መድረኽ ዘተን ምዕባይ ግንዛበን ንምፍጣር ክንሰርሕ ጀሚርና"። "ሴታዊት" ኣብ ዝተብሃለ ኻልእ ምንቅስቓስ ኣተሓባባሪት ዝኾነት ወይዘሪት ፍራኦል በላይ ድማ፡ ኣብቲ ማሕበር ዘይትንከፉ ዝበሃሉ ጉዳያት ብምልዓል ንዘተ ኽፉት ዝኾነ መድረኽ ንምፍጣር ይስራሕ ኣሎ ክትብል ትዛረብ። "እቲ ዝካየድ ዘተ ቀጻልነት ክህልዎ ግና፡ በዓላትን ፌስቲቫላትን እናስዓብና ዘይኾነ፡ ትሉም ብዝኾነ መገዲ ዝተፈላለዩ ማሕበራዊ ጉዳያት ንዝትየሎም ኢና" ትብል። "ኣብ ማሕበራዊ መርበብ ሓበሬታ ዝሓዝናዮም ሓሳባት መዛተይቲ ክኾኑን፡ ግንዛበ ክፍጠርን ኣበርቲዕና ክንሰርሕ ኢና" ትብል ሕሊና፡ ዝለዓሉ ሓሳባት ኣድላዪ ጽዕንቶ ክፈጥሩ፡ ብመጽናዕቲ ዝተሓገዙ ወፍርታት ከምዝካየዱ ትዛረብ። ፍራኦል ብወገና፡ "ቀንዲ ዕላማ ማሕበረሰብ ፌስቡክ ምዝታይ'ዩ። ዕድል እንተገይርና፡ ዓበይቲ መራኸብቲ ማዕኸናት ነቲ ሓሳብ ወሲዶም ናብ ህዝቢ ከብጽሑዎ'ዮም" ኢላ። "ማሕበራዊ ድረ ገጻት ፎረም ምትሕግጋዝ ኮይኖም'ዮም" ዝብል መሓሪ ብወገኑ፡ ጸጋታት ቱሪዝም፣ በዓላትን ፌስቲቫላትን ኣብ ምልላይ ናይ ኣተሓሳስባን ትኹረትን ለዉጢ ኣብ ምፍጣር ሓጋዛይ ግደ ከምዝነበሮም ይገልጽ። ካብዚ ሓሊፉ "ጽቡቕ ኣለና" ዝብል ፕሮፖጋንዳ መንግስቲ ይንዝሐሉ ዝነበረ ኣይ ሰላም ኣይ ኲናት ኢትዮጵያን ኤርትራን ሰፊሕ ወፍሪ ተኻይድሉ ትኹረት መንግስቲ ክኸዉን ከምዝኸኣለ ገሊጹ። "ማእኸላይን ክልላዉን መንግስቲ ካብዚ ፕሮፖጋንዳ ወጺኡ፡ ዳግም ክሓስበሉ ዝገብር ወፍሪ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ተፈጢሩ'ዩ። እዚ ጉዳይ ምስተልዓለ ናብ ሕብረተሰብ'ዉን ክወርድ ክኢሉ'ዩ" ይብል፡ ኣብ ከባቢታት ኣኽሱምን ዓድዋን ህዝቢ ዝዘተየሎም መድረኻት ከምዝተኻየዱ ብምልዓል። ዕብለኻ ማሕበራዊ ሚድያ ዉልቃዊ ባህሊ ዝዕብልሎ መድረኽ ስለዝኾነ ዉሕሉል ኣቀራርባ ወሳኒ'ዩ ይብል ዓብለሎም። "ዝለዓሉ ኣጀንዳታት እነቕርበሉ መገዲ ክመሓየሽ ኣለዎ። መምሃራይ፣ ዘበናዉነት ዝሰብኽ፣ ኣብ ሓሳብ ዘድህብ ክኸዉን ኣለዎ። ምጽላም፣ ምጉጅጃል፣ ዉልቃዉነት፣ ረብሻ ካብ ዝኣምሰሉ ዝንባለታት ክጸሪ ኣለዎ" ይብል። ኣብዚ መድረኽ ዝለዓሉ ሓሳባትን ወፍርታት ብኣወንታ ዘይርእዩ ኣካላት ምህላዎምን እኹል ተበጻሕነት ኢንተርኔትን ቅልጣፈን ዘይምህላዉ'ዉን ዘልዕሉ ኣለዉ። ማሕበራዊ ሚድያ ዝቆጻጸሮም ኣካል ብዘይምህላዉ ምኽንያታዊ ንዘይኾኑ ኣተሓሳሰስባታት ዝተቓልዑ ምዃኖም ካልእ ሕመቕ ኮይኑ ይለዓል። "ብግልፂ ናይ ሓሶት ሓበሬታ ይንዛሕ'ዩ" ዝበለ መሓሪ፡ ግጉይ ኣተሓሳስባ ኣብ ምፍጣር ናይ ባዕሉ ዓብይ እጃም ከምዝተፃወተ የቐምጥ። እዚ ከይዱ ከይዱ ኣብ ሓድነትን ምሕዝነትን ማሕበረሰብ ሓደጋ ከስዕብ ከምዝኽእል ይሰግእ። ስለዝኾነ ድማ ይብል "ትኽክለኛ ናይ ተጠቃማይ ሓበሬታ ዝህቡ ናይ መጥቀሚ ገጻት ዘይምህላዎም ጸገም እቲ ሚዲያ ስለዝኾነ፡ ካብ ባይታ ዝረሓቑ ሓሳባት ካብ ምንዛሕ ዝጸረየ ኣብ ምግባር ክስርሐሉ ኣለዎ" ይብል። ኣብዚ ቅነ ዝተፈላለዩ አካላት ብዛዕባ እሱራት ፖሊቲካ አመልኪቶም በኡ ኣቢሎም ጎስጓስ እናገበሩ ይርከቡ። ፕሬዚዳንት ነበር አሜሪካ ባራክ ኦባማ ብወገኖም ሓላፊነት ዝጎደሎ አጠቓቕማ ማህበራዊ ሚድያ ሰፍ ዘይብል ሓደጋ ከስዕብ ከምዝኽእል ኣጠንቂቖም። ኣብ ቀረባ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሩዎ ቃለ መሓተት ከምዚ ዓይነት ሓላፊነት ዝጎደሎ አጠቓቕማ እዚ ሓዱሽ ቴክኖሎጂ ሚዲያ፥ ንሰባት ዝተዛበዐ ሓበሬታ ብምንዛሕ ሕልኽልኽ ኣብ ዝበሉ ዛዕባታት ዝተሰሓሓተ ግንዛበ ክህልዎም እናገበረ ምዃኑ ኦባማተዛሪቦም። ኣብዚ ሐዚ እዋን ድማ ብዙሓት ሰባት ሐቂ ንጎኒ ገዲፎም ንሶም ክሰምዑዎ ዝደልዩዎ ጥራሕ መሪፆም ኣብ ምንባብን ምስማዕን ምድሃቦም ብጣዕሚ ሓደገኛ ምዃኑ ወሲኾም ገሊፆም። "ብፍላይ ኣብ መሪሕነት እንርከብ ሰባት ሓደ ፍታሕ ክንፈጥረሉ ይግባእ" ድማ ኢሎም። ሓደ ማሕበረሰብ ብዝተዛበዐ ሓበሬታ ቅድሚ ምዕብላኹን እዚ ስዒቡ ሓደጋ ቅድሚ ምብፅሑን አጠቓቕምኡ መልክዕ ክግበረሉ ከምዝግባእ የተሓሳስቡ። ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 7 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ” 7 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
