ሕዚ፡ እቲ ሕገ መንግስቲ ተጥሒሱዶ ኣይተጥሐሰን፡ ዝውስን ባዕሉ ቤት ምኽሪ እቲ ፌዴሬሽን ብምዃኑ፡ ግልጺ ዝኾነ ክፈተት ከምዘሎ ይሕብር። ካልእ ምሁር ሕጊ፡ በሪሁ ተወልደ ብርሃን ግን፡ መንግስቲ ክልል ትግራይ ነቲ መረጻ ንምክያድ ዝወሰነሎም መሰረታዊ መትከላት ከምዝለዉ ይዛረብ። ዓለም ለኸ ሕግን ልኡላዊነት ስልጣን ህዝብታትን ከምኡ ድማ መትከል 'መሰል ዓርሰ ውሳነ ህዝብታት' እቲ መረጻ ኣብ እዋኑ ከካይድ ከምዝድግፎ እዩ ዝገልጽ። "ዓርስኻ ብዓርስኻ ምምሕዳር፤ ከም መረጻ ዝኣመሰሉ ተሳትፎ ህዝቢ ምርግጋጽ፣ ፖለቲካዊ ስልጣን ምውዳብን መንግስታዊ ቅቡልነትን ምርግጋጽን- መሰረት ገይሩ እዩ ወሲንዎ" ኢሉ። እዚ ውሳነ ድማ፡ ዓንቀጻት 8፣ 9፣ 38ን 39ን እቲ ሕገ መንግስቲ መሰረት ዝገበረ ከምዝኾነ ይጠቅስ። መንግስቲ ክልል ትግራይ፡ እዚ መረጻ ናይ ምክያድ ውሳነ ዝወስደ፡ 'መረጻ ይናዋሕ' ዝብል ውሳነ ቤት ምኽሪ እቲ ፌዴሬሽን ዘይሕጋዊ ኢሉ ድሕሪ ምንጻጉ ምዃኑ ዝዝከር እዩ። ብፍላይ ዓንቀጽ 9 ንኡስ ዓንቀጽ 1፡ ሕገ መንግስታዊ ልዕልና'ምበር ናይ ዝኾነ ይኹን ውልቃዊ ኾነ ትካላዊ ልዕልና ክህሉ ከምዘይግባእ የብርህ። ካብዚ ብምልዓል እቲ ውሳነ ካብ መሰረቱ ጌጋ ከምዝነበረ፡ እቲ ምሁር ሕጊ የረድእ። እቲ በዓል ሞያ ሕጊ፡ በሪሁ ወሲኹ ድማ፡ "ውሳነ'ቲ ቤት ምኽሪ ፌዴሬሽን ፡ መሰል ውልቀሰባት ጥራሕ ዘይኮነስ መሰል ብሄር ብሄረሰባት ዘሕደገ፣ እቲ ፌዴሬሸን ክፈርስን ምልካዊ ስርዓት ክትከልን ዝገበረ እዩ" ይብል። እቲ ውሳነ፡ ኮሮና ከምዕድል ተጠቒሙ 'ኣይንኽእልን' ብዝብል መመኽነይታ ግቡኡ ዘይተዋጸአን፥ ሕገ መንግስቲ ዝትርጎመሉ ከይዲ ዝጠሓሰ ምዃኑን ወሲኹ ይገልጽ። ካብ ዓንቀጽ 50 ክሳብ 52 ዘለዉ ዓንቀጻት ድማ፡ ክልላት ናይ ባዕለን ሕጊ ፈጸምትን ተርጎምትን ትካላት ከውጸኣ ዘፍቅድ ልኡላዊ ስልጣን ከምዘለዎን፡ መንግስቲ ክልል ትግራይ ብኡ መሰረት ኮሚሽን መረጻ ከምዘጣየሸ ድማ የረድእ። ቤት ምኽሪ ፌዴሬሽን ኣብ ወርሒ ሰነ፡ ካብ ኣጻራዪ ጉባኤ ንዝቐረበሉ ሕቶ ሕገ መንግስታዊ ትርጉም ተመልኪቱ እቲ መረጻ ክናዋሕን፣ ስልጣን እቲ ቀዳማይ ሚንሰተር ሓዊሱ ኣብያተ ምኽሪ ክልላት ኮነ ፌዴራል፡ መረጻ ክሳብ ዝካየድ ኣብ ዘለውዎ ክቕጽሉ ዝብል እዩ። ምንጪ ስእሊ, House of Federation ETH ህወሓትን ካልኦት ብርክት ዝበሉ ተቓወምቲ ውድባት ግን፡ እቲ ውሳነ ኣግባብ ዘይብሉን ንተቓወምቲ ዘግለለን ኢሎምዎ። "ኣብ ስልጣን ዘሎ ኣካል፡ ብዘይ ህዝባዊ መረጻ ባዕሉ ኣብ ስልጣን ንክጸንሕ ናይ ምውሳን ስልጣን የብሉን" ክብሉ እቲ ውሳነ ከምዝነጸጉዎ ይፍለጥ። እቶም ነዚ ውሳነ ዝተቓወሙ ኣብዝሓ መራሕቲ ውድባት ተቓውሞ፡ ምስ ቅትለት ኣርቲስት ሃጫሉ ሁንዴሳን ንዕኡ ስዒቡ ዝተፈጥረ ዕግርግርን ብዝተኣሳሰር፡ ተኣሲሮም እዮም ዘለዉ። ካብ መንጎኦም፡ ኣይተ ጀዋር መሓመድ፣ ኣይተ በቀለ ገርባን ኣይተ ልደቱ ኣያሌውን ይርከብዎም። ቤት ምኽሪ ፌዴሬሽን ስጉምቲ ክወስድ ይኽእል'ዶ?
