ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዩኒቨርሲቲ መቐለ፡ ፈላመይቲ ጓል ኣንስተይቲ 'ፕሮፌሰር ምድቓል ዘርኢ' ፈቴን ኣባይ 16 መስከረም 2020 ኣብዚ ሰሙን ንዝሓለፉ ሸውዓተ ዓመታት ፕሬዝደንት ዩኒቨርሲቲ መቐለ ዝነበረ ፕሮፌሰር ክንደያ ገብረህይወት ካብ መዝነቱ ከም ዝተላዕለ ይፍለጥ። ነዚ ስዒቡ፡ ካብ ላዕለዎት ኣመራርሓ እቲ ዩኒቨርሲቲ ሓንቲ ዝኾነት ተመራማሪት ሕርሻ ፕሮፌሰር ፈቴን ኣባይ ግዚያዊት ፕሬዝደንት እቲ ዩኒቨርሲቲ ኮይና ተሸይማ። ፕሮፌሰር ፈቴን ኣባይ፡ ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ በዚ መዓርግ ዝበጽሐት ፈላመይቲ ጓል ኣንስተይቲ ኮይና ብብዙሕ ኣካዳምያዊ ዓወታት እትፍለጥ ጠንካራ ጓል ኣንስተይቲ'ያ። ንምዃኑ ፕሮፌሰር ፈቴን መን'ያ?፤ ሓጺር ድሕረ ባይታ ክንነግረኩም። ጓል ሓረስታይ ስለ ዝኾነት፡ ኣብ ብዙሓት መድረኻት ህይወት ሓረስታይ ክቕይሩ ዝኽእሉ ምርምራት ሕርሻ ክሰፍሑ ከም ዘለዎም ትዛረብ። ኣብ ትግራይ ካብ መቐለ 36 ኪሎ ሜትሮ ርሒቓ ኣብ እትርከብ ከተማ ውቕሮ ተወሊዳ ኣብ ውሽጢ ዓብዪ ስድራ ዓብያ። ስድራ ፕሮፌሰር ፈቴን ኣባይ 12 ቖልዑ ዘፍረየ ኮይኑ፡ ንሳ ፍላይ መንታን ሕሳስ ገዛን እያ። እንተኾነ ገና ቖልዓ 12 ዓመት እናሃለወት ብዕድመ ዳርጋ ሰለስተ ዕጽፊ ምስ ዝዓብያ ሰብኣይ ክትምርዖ ተሓሲቡ፡ ኣዲኣ ካብ ትሕቲ ዕድመ መርዓ ከም ዘናገፈታ ይዝረብ። ንሳ'ውን ነዚ ሰይራ ኣብቲ ሕጂ ዘላትሉ ደረጃ ከም ዝበጽሐት ተሞኩሮ ህይወታ ኣብ ዘካፈለትሎም መድረኻት ትገልጾ'ያ፤ ድሕሪኡ ኣድህቦኣ ኣብ ትምህርቲ ኮይኑ። ፈለማ፡ ናብ ደቡብ ኢትዮጵያ ብምኻድ ኣብ ኮሌጅ ሕርሻ ሃዋሳ እጽዋት ሳይንስ ተማሂራ ብዲፕሎማ ክትምረቕ እንከላ፡ ካብ 1985 ክሳብ 1988 [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ኣብ ገጠር ከባቢታት ኦሮሚያን ኣምሓራን ሰሪሓ። ካብዚ ግዜ ኣትሒዙ ምስ ሓረስቶት ወሪድካ ኣብ ምስራሕ ብዘለዋ ልዑል ተወፋይነት ውጽኢታዊ ስራሕቲ ክትሰርሕ ብምኽኣላ፡ ሓረስቶት ምዕራብ ሃረርጌ ምንጪ ማይ ብምርካቦም ንክብራ ብሽማ ሰይሞምላ'ዮም። ጎናጎኒ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣላማያ [ሕጂ ሃሮማያ ዩኒቨርሲቲ ተባሂሉ ዝጽዋዕ] ዕድል ትምህርቲ መርሃ ግብሪ ዲግሪ ረኺባ ብ1991 ካብቲ ዩኒቨርሲቲ ምስ ተመረቐት ኣብ ኢንስቲትዩት መጽናዕቲ ሕርሻ ኢትዮጵያ ተመራማሪት ኮይና ሰሪሓ'ያ። ድሕሪ ክልተ ዓመት ማለት'ውን ብ1993 ዓ.ም ድማ ካብተን ፈላሞት ደቂ ኣንስተይትዮ መምህራን ኮይና ናብቲ ሓድሽ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ተጸምቢራ። ብሙህሮን ምርምርን ክትቕጽል እንከላ፡ ናብ ዓዲ ኢንግሊዝ ብምኻድ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ዌልስ [ባንጎር] ብምምሕዳር ሃፍቲ ገጠር ካልኣይ ዲግሪ ተማሂራ። ንውሕ ንዝበሉ ዓመታት ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ብምምሃርን ምስትምሃርን ከምኡ'ውን መጽናዕትን ምርምርን ብምክያድ ክትሰርሕ ድሕሪ ምጽናሕ ብ2007 [ኣቆጻጽራ ኤውⶂጳ] ንቐጻሊ ትምህርቲ ሳልሳይ ዲግሪ ናብ ኖርወይ ብምኻድ፡ ብሳይንስ ዘርእን ተኽልን {ሲድ ኤንድ ፕላንት} ሳልሳይ ዲግሪ [ፒኤችዲ] ረኺባ። ናይ ኬሚስትሪ ጅግና ፕሮፌሰር ሃረገወይኒ ኣሰፋ መን'ያ?
