2 ጥቅምቲ 2019 መግለጺ ስእሊ, ኣብ ነሓሰ 2019 ኣብ ኣስመራ ዝተኻየደ ዓመታዊ ሃገራዊ ፌስቲቫል፡ ብርክት ዝበሉ ባህላዊ ምርኢታት ብሄራት ኤርትራ ቀሪቦም መንእሰያት ሃገራት ትሕቲ ሰሃራ፡ ዝሓሸ ትምህርትን ዕድል ናብራን ብምድላይ ዝስደዱ ምኻኖም ጸሓይ ዝወቕዖ ሓቂ'ኳ እንተኾነ፡ ኤርትራ ሓንቲ ዓባይ ምንጪ ብማእከላይ ባሕሪ ዝስገር ስደት ኤውሮጳ ብምዃን፡ ርእሰ-ዜና ዓለም ካብ ዝገበሩዋ ጉዳያት ሓደ ኮይኑ ጸኒሑ'ሎ። ኣብ ኣስመራ ኣብ ዝነበረና ጻንሒት ዝተዳለወ ሳልሳይ ክፋል ትሕዝቶ፡ ዕላል መንእሰያት እታ ከተማ ሒዙ ኣሎ። ንቐዳማይ ክፋል እዚ ፈለግ ተኸቲልኩም ትረኽቡዎ ፤ ካልኣይ ክፋሉ'ውን ኣብዚ ፈለግ ኣሎ። ከም ጸብጻብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ትሕቲ ሰሃራ ካብ ዘለዋ ሃገራት ዕድሚኦም ካብ 35 ንታሕቲ ዝኾኑ መንእሰያት ቑጽሮም 65 ሚኢታዊት ይኸውን። እዚ ቑጽሪ ኣብ ኤርትራ ዝተፈለየ'ዩ፤ ቁጽሪ እቲ መንእሰይ 30 ሚኢታዊት ዝጽጋዕ ኾይኑ፡ 90 ሚኢታዊት ዝተምሃረ'ዩ። ኣብ ሕሉፍ ክልተ ዓሰርተ ዓመታት ዝተርኣየ ግን፡ ዓቐን ዘይብሉ ስደት ኤርትራውያን ናብ ጎረባብቲ ሃገራት ሱዳን፣ ኢትዮጵያን ኤውሮጳን'ዩ። ኣብ ዓለም ዕቑባ ብምሕታት ካብ ዜጋታት ሃገራት ትሕቲ ሰሃራ ኤርትራውያን ኣብ ካልኣይ ደረጃ ዝርከቡ ኮይኖም፡ ኤርትራ ኣብ ዓለም ዕቑባ ዝሓቱ ሰባት ዝምንጩውላ ሓምሸይቲ ሃገር ተባሂላ ትጥቀስ። ድሕሪ ምኽፋት ዶባት ኤርትራን ኢትዮጵያን ጥራሕ፡ በተን ዶባት ኣቢሎም ዝወጽኡ መንእሰያት ቑጽሮም ከም ዝለዓለ ነበርቲ ነጊሮምና። እዝን ካልእን ተደሚሩ፡ ኣስመራ "መንእሰያታ ዝሓብኣት" ከተማ ኣምሲሎምዋ ኣለው። "ህዝባዊ ግንባር፡ መዓስ እንታይ ይገብር ዝፈልጥ ውድብ'ዩ" ኣየኖት ሃገራት'የን ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘለወን ክንድ'ቲ ዓይንኻ ዝብህጎ መንእሰይ ምርኣይ ትናፍቕ። ብዕድመ ድፍእ ዘበሉ ሰብ ጸጋ ዕድመ ቑጽሮም ካብቲ መንእሰይ ዛይዱ ይጸንሐካ። ሓንቲ ኣብ ኣድማ ወይ ዓመጽ ዘላ ከተማ፡ ዝበዝሑ ድኳናታ ይዕጸውዋ፣ መካይን ምንቅስቓሰን ይግደብ፣ ቑጽሪ ዝንቀሳቐሱ ሰባት ይስሕው። ኣብ ኣስመራ ዝተዓዘብናዮ እዚ'ዩ። እታ ከተማ 'ዝኣደመት' ከተማ እንክትመስል፡ ኣብ ገለ መዓልታት ድማ ዝተከዘት ጥንታዊት ከተማ የምስላ። መግለጺ ስእሊ, ኣጋግዘ ምስ ኮነ፤ ብርክት ዝበሉ ነበርቲ ከተማ ኣስመራ፡ ኣብ እግሪ ካቶሊካዊት ቤተክርስቲያን (ካቲድራል) ኮፍ ይብሉ። ነገረ ፓስፖርት ስራሕ ዝፈትው መናእሰይ ብዙሓት'ዮም። ኣብ ሓደ ጠረጴዛ ከቢብካ ወይ 'ተጃሚዕኻ' ኣብ እትፈጥሮ ዕላል፡ ሕውስ ዝብሉ 'ኣዝማሪኖታት' ኣይትስእንን። ኮይኑ ግን፡ ቁጡባትን ዚያዳ ጥንቑቓትን'ዮም። እንተኾነ፡ ኣብ ዝኾነ ኣጋጣሚ ከይተልዓለት ዘይትተርፍ ሓንቲ ጉዳይ ኣላቶም፡ ነገር ፓስፖርት። ፓስፖርት፡ ሕጂ ዘለው መናእሰይ ኤርትራ ሓደ ነቲ ካልእ 'ብቕዱስ ቅንኢ' ተዓዲሉ [ላ] ዝበሃሃልሉ፣ ዘተሓሳስቦም፣ ግን ድማ ንምርካቡ ዘጸግሞም ዓብዪ ነገር'ዩ። ሓደ ኤርትራዊ፡ ናይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ግቡኡ ፈጺሙ፡ ወይ ንሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይብቑዕ ምስ ዝኸውን እዩ ካብ መንግስታዊ ኣካል ፓስፖርት ክረክብ ፍቓድ ዝረክብ። በዚ ምኽንያት፡ መብዛሕትኦም ፓስፖርት ናይ ምርካብ ዕድሎም ጸቢብ'ዩ። "ፓስፖርት እኾ ኣቕሊልካ ዘይትሓስቦ ነገር'ዩ" ይብል ሓደ መንእሰይ። "ሃገራዊ ኣገልግሎት ምስ ወዳእኻ፡ ካብ ናይ መንግስታዊ ቤት ጽሕፈት ደብዳበ ክጽሓፈልካ ኣለዎ። እዚ ኹሉ ክሳብ ዝኸውን ወዲ 40 ወይ 45 ዓመት ኾይንካ በዓል ሓዳርን ኣቦ ቖልዑን ትኸውን፤ እዚ እውን ንደቂ ኣንስትዮ እምበር፡ ደቂ ተባዕትዮ ኪኖ እዚ ዕድመ እዚ ክኸዱ ኣለዎም" ይብል። በዚ ጉዳይ ግር ዝብሎም ዓበይቲ ሰባት፡ ቑጽሮም ውሑድ ዘይብሃል መናእሰይ ኤርትራ፡ ፓስፖርት ንምርካብ ዶብ ኣቋሪጾም ናብ ኢትዮጵያን ሱዳንን ይኸዱ ምህላዎም ይዛረቡ። ቋንቋ ቋንቋ ትግርኛን ዓረብኛን፡ ናይ ኤርትራ ናይ ስራሕ ቋንቋታት ኮይኖም፡ ኣብ ከተማ ኣስመራ ብዙሓት ናይ ቋንቋ ኢንግሊዘኛ ኣብያተ ትምህርቲ ኣለዋ። መናእሰይ ብሰፊሑ ቋንቋ ኢንግሊዘኛን ዓረብን እንትጥቀሙ፡ ዓበይቲ ድማ ጣልያንኛ ሕውስ እናበሉ ይዛረቡ። "ኣለ ኡኖ'ዶ ክንራኸብ?" "ኖ ኡኖ ሜዚ ንግበራ ሽቑል ኣለኒ" ኣብ ዝኾነ ክትሰምዖ እትኽእል ምብህሃል እዩ፡ ብፍላይ ከኣ ካብ መንእሰያት። እቶም ዓበይቲ ሰባት እንተዘይኮይኖም፡ መንእሰያት ኣምሓርኛ ምዝራብ ይጽገሙ። ሙዚቃ፣ መዝሙር፣ ናይ ቴሌቪዥን ምድላዋት ብኣምሓርኛ ከም ዝሰምዑን ከም ዝከታተሉን የውግዑ፤ ግን 'ምዝራብ ኣይንኽእልን' እዮም ዝብሉ። ኤርትራውያን ባህሎም ዝፈትው፣ ናጽነቶም ልዕሊ ህይወቶም ዘቐድሙ፣ ብዜግነቶም ዝኾርዑን ዝምክሑን'ዮም። ኣብ መደብራት መሸጣ ክዳውንቲ ኣቲኻ " I am proud to be Eritrean" ዝብል ጽሑፍ ዝተጻሕፎ ኣልባሳትን፡ ኣብ ጎደናታት ዝተገተረ 'ታቤላታትን' ፎቖድኡ ኢኻ ትረክብ፤ ይኽደንን ይንበብን ከኣ። መግለጺ ስእሊ, ኣብ ኣብያተ መሸጣ ክዳውንቲ ኣቲኻ " I am proud to be Eritrean" ከምኡ'ውን ኤርትራ ዝብል ጽሑፍ ዝተጻሕፎ ኣልባሳት ትረክብ ደቂ ኣንስትዮ እታ ከተማ፡ ጫማን ክዳንን መሪጸንን ኣማሲለንን ('ማች') ይኽደና። ጽርየት መግለጺ እታ ከተማን ሰብን ብምኻኑ፡ ጽሩያት መንእሰያት ርኢኻ ትድነቕ፤ ግዳ ባህሊ'ዩ ኢሉ ሕሊናኻ ይቕበሎ። ወልደኣብ ወልደማርያም፡ መን'ዮም?
