ዝርሕቀታ ገጠር ብ 11 መስከረም 1882 ኢዩ ተወሊዱ። ብ 11 ጥሪ 1955 ከኣ ኣብ ሮማ ሞይቱ። ግራስያኒ ንዅሉ ወተሃደራዊ ማዕርጋት ሓሊፉ ክሳብ ፊልድ ማርሻል፡ ሽመት፡ ዝተቐበለ ህቡብ ኢጣልያዊ ወተሃደር'ዩ ነይሩ። እቶም ኣውራ ንቕድሚት ዘወንጨፍዎ ፍጻሜታት (ቅድምን ብእዋን ካልኣይ ዉግእ ዓለምን) ንሱ ኣብ ኣፍሪቃ ብዝመርሖም ብጭካኔ ዝልለዩ ኣውራ ኣብ ሊብያን ኢትዮጵያን ዝተኻየዱ ወፍሪታት ምንባሮም ኣብ መጻሕፍቲ ተሰኒዱ ኣሎ። ንሱ ኣብ ዘበን ቀዳማይ ሚኒስተር በኒቶ ሙሶሊኒን ንጉስ ቪክቶር-ኢማንዌል-3ይ ዝነበረ ዉፉይ ፋሺስት ምዃኑ ይዝረበሉ። ጣልያን ንኢትዮጵያ ምስ ወረረት ንጉስ ቪክቶር-ኢማንዌል-3ይ፡ ንንጉስ ሃይለስላሴ ኣልዩ ኣብ ኢትዮጵያ ብሓይሉ ዝነገሰ ንጉስ ኮነ። ሓደ ካብ'ቶም ዝተጐናጸፎም ሽመታት ከኣ 'ንጉስ ናይ ኢትዮጵያ' ዝብል ተወሳኺ ሽመት ነበሮ። እቲ ቀንዲ ስልጣን ጣልያን ግን ኣብ ኢድ ሙሶሊኒ ስለ ዝነበረ፡ ንግስነት ቪክቶር-ኢማንዌል-3ይ ብዙሕ ዋጋ ኣይነበሮን። እቲ ኣገዳሲ ጕዳይ ሙሶሊኒ ቀንዲ መራሒ ዀይኑ ግራስያኒ ኸኣ ኣብ ኣፍሪቃ የማናይ ኢዱ'ዩ ነይሩ ክበሃል ይከኣል። ግራስያኒ ኣብ 26 ዓመቱ ናብ ኤርትራ ተላእከ። ሓላፊ ናይ'ቲ ኣብ ዓዲ ወግሪ ዝርከብ ዝነበረ 1ይ ቦጦሎኒ ደቀ'ባት (ዓሰክር ጣልያን) ኰይኑ ከአ ኣገልገለ። ድሕሪ ኣርባዕተ ዓመት ግን ንሃገሩ ተመልሰ፣ ብስርሑ ዉሕሉል ስለ ዝነበረ ከኣ ካፕተይን ተሾመ። ‘ክልተ ዓመትን መንፈቕን ኣብ ኮንቴይነር ዝተኣሰረት’ ኤርትራዊት ምስ ትራምፕ ተራኺባ "መዓስ ኮን'ዩ እቲ ዝበሃልን ዝግበርን ዝሳነ?" ብ 1930 ሙሶሊኒ ንግራስያኒ ምኽትል ፔትሮ ባዶልዮ ሾይሙ ንሊብያ ልኣኾ። (ንመብርሂ፡ ባዶሎዮ ንሓይልታት ጣልያን መሪሑ፡ ኣብ ተምቤን፡ እንደርታ፡ ሺረ ዝነበሩ ነቝጣታት ስዒሩ ኣብ ማይጨው ዓወት ዘመዝገበ፡ ጸኒሑ ኸኣ ንደሴ ረጊጹ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝኣተወ መኰነን ነበረ) እምበኣርከስ ግራስያኒ ሒደት ኣዋርሕ ጸኒሑ ንባዶልዮ ተኪኡ'ዩ ቫይስሮይ ኢትዮጵያ ዝዀነ። ግራስያኒ በቲ ኣብ ሊብያ ዝፈጸሞ ዜስካሕክሕ ተግባራት 'ሓራድ አዕራብ' ዚብል ስም ተዋህቦ። ብግዜኡ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ዜጋታት ሊብያ ተኣስሩ፡ ብዙሓት ከኣ ተቐትሉ። ዜጋታት ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ክርሸኑ ልሙድ ነበረ። ካብኡ ሓሊፉ ንዜጋታት ከሳቒ ንዔላታት ብቸመንቶ ይዓብሶም ነበረ። ንጥርጡራት ድማ ኣብ ነፋሪት ሰቒሉ ካብ ሰማይ ይድርብዮም ነበረ ይበሃል። ብ 1935 ግራስያኒ ካብ ሶማል ንኢትዮጵያ ንምውራር ምድላው ኪገብር ብ1935 ከም ጠቕላል-ኣማሓዳሪ ናይ ግዝኣት ጣልያን-ሶማልያ ዀይኑ፡ ንሶማል ተላእከ። ኣብኡ ዀይኑ ከኣ ዝኣክል ምድላዋት ገበረ። መዓት ኣጽዋር ኣከበ (እኳ'ድኣ ክልኩላት ኣጽዋር ... ከም እኒ ጋዝ)። እቶም ወተሃደር ምቕርዳድ'ምበር ምምራኽ ዘይፈልጡ ኣብ ሊብያ ምስኡዝነበሩ ኣሃዱታት ንሶማል ኣግዓዞም። ግራስያኒ ብትእዛዝ ሙሶሊኒ ሓይልታቱ ሒዙ ብግንቦት 1936 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣተወ። ኣይጸንሐን፡ ቫይስሮም-ኢትዮጵያ ዚብል ሽመት ከኣ ተዋህቦ። "እምነተይ እዩ ሓይሊ ሂቡኒ" ኤርትራዊት ኣድያም ድቡስ ጀነራል ባዳልዮ ንዓዱ ምስ ተመልሰ፡ ግራስያኒ ነቲ ሓላፍነት ብኡ-ንብኡ ጠቕሊሉ ሓዞ። ሽዑ ከኣ'ዩ ንዓበይቲ ዓድን ሓይልታት ኢትዮጵያን ከበሳጩን ከሳጕጕን ክኣስርን ከጥፍእን ዝጀመረ። ኰይኑ ድማ ማዕረ-ማዕሪኡ ሕርቃን ህዝቢ ኢትዮጵያ ነሃረን ጐሃረን። እቲ ኣብ ልዕሊ ግራስያኒ ዝተፈጥረ ጽልኢ ክልተ ኤርትራውያን አዕሩኽ - ኣብርሃ ደቦጭን ሞጎስ ኣስገዶምን-ግብረ-መልሲ ክህብሉ ተበገሱ። ሓደ መዓልቲ-ዕለቱ 19 ለካቲት፡ግራስያኒ ኣብ ትሕቲ 'ወፈያ-ምጽዋት' ዚብል ቴማ ንህዝቢ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣኪቡ ከብዕል ወሰነ። ብእኡ ምኽንያት ድማ ዓበይቲ ዓዲ፡ መራሕቲ ሃይማኖት፡ ሰበ-ስልጣናት ኣብ ግቢ ዓዲሙ ነቲ በዓል ከብዕልዎ ጀመሩ። ልክዕ ሰዓት 11፡40 ኣብቲ ኣደባባይ ተዅሲ ተሰምዐ። እቲ ተዅሲ ኣብ ልዕሊ ግራስያኒ ናይ ቅትለት ፈተነ ነበረ፣ ትሽዓተ ቦምባታት ተተኰሱ። ኣብቲ መጥቃዕቲ ሸሞንተ ሰባት ሞቱ-ሓደ ቀሺ፡ ክልተ ዛብጥያ፡ ሓደ ካራቢኔሪ (ፖሊስ ጣልያን)፡ ክልተ ተክኒሻናት፡ ክልተ ወተሃደራት ጣልያን-ሓምሳ ዝዀኑ ሰባት ከኣ ቘሰሉ። ግራስያኒ ግን ብመቝሰልቲ ሓለፈሉ። ኣብርሃ ደቦጭን ሞጎስ ኣስገዶምን በታ ትጽበዮም ዝነበረት ታክሲ ኣምለጡ። እቲ ብድሕሪ'ቲ ፈተነ ዝሰዓበ ቅዝፈት ግን ዘስካሕክሕ ነበረ። “ልሳንን ብርዕን እሱራት ኤርትራ ንሕና ኢና” ጸላምን ኣይሁዳዊትን ቲፋኒ ሓድሽ እዞም ክልተ ኤርትራውያን - ኣብርሃ ደቦጭን ሞጎስ ኣስገዶምስን - ንምንታይ ንግራስያኒ ከቐትሉ ተበገሱ?
