16 መጋቢት 2018 ምንጪ ስእሊ, Alamy መግለጺ ስእሊ, ኮስታሪካ ምስ ካልኦት ጎረባብታ ዘመሳስላ ብዙሕ ኣሎ ግና ካብ ኩለን ብልጽግትን ሰላም ዝዓሰላን'ያ ኣብ ዝሓለፈ ሚእቲ-ዓመት ብሉጽነት ሃገር ንምፍላጥ ክልተ መዐቀኒታት ክንጥቀም ጸኒሕና። ሓዲኦም ጂዲፒ (ሓፈሻዊ ሃገራዊ ምርቲ)፡ እቲ ካልእ ከኣ ሽቕለተ-ኣልቦነት እዩ። ግናኸ፡ ሓንቲ ሃገር ንዜጋታታ እትህቦ ኣገልግሎት ክንመዝን እንተ ድኣ ደሊና እዞም ዝተረቝሑ መዐቀኒታት ምሉእ ስእሊ ኣይህቡን'ዮም። ንኣብነት ብዛዕባ ማሕበራዊ ምዕባለ ገምጋም ክንወስድ ምስ እንደሊ - ትምህርቲ፡ መግቢ፡ መንበሪ ናይ ምርካብ ተኽእሎ - ዝደኸያ ሃገራት ካብ'ተን ርኹባት ጸብለል ኢለን ክረኣያ ይኽእላ። "ብሓፈሽኡ ርኹባት ሃገራት ዝሓሸ ማሕበራዊ ግስጋሰ ኣሎወን፣ ስለዚ ዝያዳ ቍጠባዊ ዕብየት ምድላብ ሕማቕ ሓሳብ ኣይኰነን" ይብሉ ማይክል ግሪን፡ ላዕለዋይ ፈጻሚ ሓላፊ ናይ "ሶሻል ፕሮግረስ ኢንደክስ" (ሓ'ባሪ ማሕበራዊ ዕብየት)። "ብተወሳኺ፡ ማሕበራዊ ዕብየት ብመልክዕ ረቛሕቲ-ቍጠባ ክንገልጾም ኣሸጋሪ'ዩ። 'ሓፈሻዊ ሃገራዊ ምርቲ' እቲ ናይ መወዳእታ ዕላማ ኣይኮነን። "ሓ'ባሪ ማሕበራዊ ዕብየት" ሓደ ካብ'ቶም ብዙሓት ሓበርቲ፡ ማለት ብዛዕባ ኣብ ምሉእ ዓለም ዝርከባ ሃገራት እንእክቦም ሓበሬታታት'ዩ - ምስኡ ድማ እተን ሃገራት ንዜጋታተን ክሳብ ክንደይ ኣገልግሎት ይህባ ከም ዘሎዋ ይሕብር። ከምኦም ዘኣመሰሉ ሓበሬታት ምስ ዘጋጥሙና ተርታ ሃገራት ርኢና ናብ'ቶም ቀዳሞት ዝወጹ ሃገራት፡ ከም እኒ ዴንማርክ ወይከኣ ኒው-ዚላንድ ገጽና ንኽንህውትት ይደፋፍኡና። ብድሕሪ መጋረጃ፡ እቶም ከምኦም ዘኣመሰሉ ሓበሬታት ንኻልእ ነጋራት ንጥቀመሎም ኢና። ዘገርሙ ዝምድናታት ናይ'ቶም ፖሊሲታት ዘቕርጹ ተኽእሎታት ከርእዩና ይኽእሉ። ኣየኖት ሃገራት ናይ ገንዘብ ሓገዝ ከም ዝረኽባ ከርእዩና ይኽእሉ። ከምኡ'ውን መጻኢ ስእሊ ከመይ ከም ዝመስል ናይ ምርኣይ ተኽእሎ ከም ዝህልወና ይሕግዙና። ካብ'ቶም ኣገደስቲ ጥቕምታት ናይ ከም'ዚኦም ዘኣመሰሉ ሓበርቲ ኣሃዛት፡ ሓንቲ ሃገር ብኸመይ ትስጕምን ትድሕርን ከም ዘላ ከርእዩና ይኽእሉ'ዮም፣ ወይከኣ ሓንቲ ሃገር ኣይንቕድሚት ኣይንድሕሪት ኣብ ዘላቶ ከም ዝተረፈት'ውን ከርእዩና ይኽእሉ። ንኣብነት ገለ ሰባት ኣሎዉ መንግስቲ ኣሜሪካ ከም ቀደሙ ውጽኢታዊ ኣይኰነን ዝብሉ፣ ህዝቢ ኣሜሪካ ኣብ መንግስቲ ዘሎዎ እምነት፡ ምስ'ቶም ካብ 1958 ጀሚሮም ዝተሰነዱ ደረጃታት ኣነጻጺርካ ክርአ ኸሎ፡ እዚ ናይ ሕጂ ለጠቕ ከም ዝብል ክንርዳእ ንኽእል። ይዅን'ምበር፡ ናይ ባንካ-ዓለም ዘውጽኦ ጸብጻብ "ዎርልድ ዋይድ ጋቨርናንስ ኢንዲከይተርስ" ("ሓበርቲ-ምሕደራ-ዓለም") ከም ዘርእዮ፡ ካብ 1996 ጀሚሩ ለውጥታት ኣየርእን። (እቲ መዐቀኒ ዝትንትኖ ውጽኢታት ከም እኒ ኵነታት ዓበይቲ ጽርግያታት፡ ዓይነት መባእታዊ ቤት-ትምህርትታት፡ ከምኡ'ውን ቢሮክራስያ እዮም)። ምንጪ ስእሊ, Alamy መግለጺ ስእሊ, ቱኒዝያውያን 6ይ ዓመት ጽንብል 'ኣራብ ስፕሪንግ' እናኽበሩ፡ እታ ሃገር ብመገዲ ሰውራ 'ኣራብ ስፕሪንግ' ናብ ፓርላመንታዊ ደሞክራሲ ዝተሰጋገረት እንኮ ሃገር'ያ ካልኦት ሃገራት ብዙሕ ለውጥታት ኣርእዮም'ዮም። ንኣብነት ቱኒዝያ ቀስ-ብቐስ፡ ካብ 1996 ክሳብ 2010፡ ህዝቢ ብመንግስቲ ዝነበሮ ተሰማዕነትን ተሓታትነትን እናኣንቘልቈለ ከደ - እዚ ማለት ምጕዳል እምነት ህዝቢ ኣብ ምርጫን ናጻ-ፕረስን። ሽዑ ሰውራ ጽድያ-ዓረብ ሰዓበ። ብ2011 ቱኒዝያ ካብ 9% ን36% ዘለለት፡ ብድሕሪኡ ኸኣ እቲ ሚእታዊ እናሓደረ ደየበ፣ ብ2016 ከኣ ማዕረ ሃንጋሪ ኣብ 57% ክበጽሕ ከኣለ። መብዝሕትኡ ጊዜ ካብ ሓደ ኣዝዩ ለጠቕ ዝበለ ናብ ኣዝዩ ክብ ዝበለ ደረጃ ምዝላል ኣሸጋሪ'ዩ። ኣርት ክራ'ኣይ ዝተባህለ ናይ ባንካ-ዓለም ስነ-ቍጠበኛ፡ ኣባል "ሓበርቲ-ምሕደራ-ዓለም"፡ ንሓደ ናይ ቀረባ እዋን ገምጋም ብምጥቃስ ከምዚ ዚስዕብ ይብል፡ "እዚ እንታይ'ዩ ዘርኢ፡ ጽቡቕ ምሕደራ ምስ ዝተኣታቶ እቲ ሓ'ባሪ ኣሃዝ ብዘይምፍራግ እናደየበ'ዩ ዝኸይድ።" ይብሉ ክራ'ኣይ። "ይዅን'ምበር ኣብኡ ምብጻሕ ቀሊል ኣይኰነን።" ደረት ጥረ-ገንዘብ ሃብቲ ንበይኑ ጥራይ ክሰርሕ ኣይክልን'ዩ። ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ሓንቲ ኣብነት'ያ። ሓንቲ ካብ'ተን ላዕለዎት ሓሙሽተ ሃገራት'ኳ ትዅን፡ ማለት "ጠቕላላ ሃገራዊ ምርቲ" ብዉልቀ-ሰብ ክምዘን ከሎ፡ ብማሕበራዊ-ዕብየት መበል ዓሰርተ-ሸሞንተ'ያ - ካብ ንካናዳ ብዝያዳ ንኤስቶንያ ትጸጋጋዕ። ብተመሳሳሊ ኣገባብ፡ ነዘርላንድ ምስ ስዑዲ-ዓረብ ዝመሳሰል "ሓፈሻዊ ሃገራዊ ምርቲ" ኣሎዋ። ቺለን ካዛክስታንን ከምኡ'ውን ፊልጲንስን ኣንጎላን። ይዅን'ምበር ነዘርላንድን ቺለን ፊልጲንስን ንመጻምድተን የወጻጽአአን'የን። ሕብረት ኤውሮጳ'ውን፡ ነቲ ቅጥዒ ሓ'ባሪ ማሕበራዊ-ዕብየት ምስ ተጠቕመትሉ ተመሳሳሊ ዉጽኢት'ያ ኣመዝጊባ። እታ ዝለዓለ ነጥቢ ዘምጽአት ኣፐር-ኖርላን፡ ሽወደን'ያ፣ እቲ "ጠቕላላ ሃገራዊ ምርቲ" (ፐር-ካፒታ ወይ ከኣ ብውልቀ-ሰብ ዝምዘን) ግን ምስ ናይ ቡካረስት፡ ሩመንያ'ዩ ዝቀራረብ። እቲ ዘመዝገበቶ ነጥቢ ግን ኣዝዩ ላዕሊ'ዩ። እቲ ናይ ሕ.ኤ.
