ኤርትራ፡ "ምሕታት'ዶ ሓጢኣት'ዩ?" ኣብቲ ተኣሲርሉ ዝነበረ ክፍሊ ሓንቲ ጣውላ ዘሊቓ ስለዝጸንሓቶ ንዓኣ ተጠቒሙ ኣምሊጡ። ከምዝሃደመ ምስ ተረጋገጸ ከኣ ብኡ ንብኡ ካብቲ ናይ ኣብራሪ ስልጠና ተባሪሩ። ንተውህቦኡ ዘድንቑ ዝነበሩ ላዕለዎት ሓለፍቲ ግን ይግባይ ክብል ኣተባቢዖሞ። እንተኾነ ብዘይፍላጥ ግጉይ መምልኢ ቅጥዒ ወረቐት ስለዝሃቡዎ ድሕሪ ሰለስተ ወርሒ ቅኑዕ መስርሕ ከምዘይተኸተለ ተሓቢርዎ። ካልእ ዝኾነ ይኹን ስጉምቲ ንክወስድ ከኣ ጊዜ ኣይነበረን። ኣብራሪ ኮይኑ ክስልጥን ስለዘይክእል ነተን ተሪፈንኦ ዝነበራ ሽዱሽተ ዓመታት ኣብ'ቲ ሓይሊ ባሕሪ ከም ቴክኒሻን ኮይኑ ክቕጽል ተሓቢርዎ። "ካብ ሓደ ብዙሓት ቖልዑ ዘለውዎ ስድራ'የ ዝውለድ" ይብል፡ እቲ 12 ቖልዑ ካብ ዘለውዋ ስድራ መበል ታሽዓይ ኮይኑ ዝተወልደ ቫን ኤይክ። "ኣብ ስድራና ድማ ሓቂ፡ ሓቂ ምዃና፡ ሓሶት ድማ ሓሶት ምዃና ኢና እንፈልጥ። እዚ [ናይ ምስጓግ ውሳነ] ግን ጌጋ'ዩ ነይሩ። በቃ ፍትሓዊ ኣይነበረን ምኽንያቱ፡ ተገዳስነት ከምዝነበረኒ ብዙሕ ኣይፈልጡን እዮም ነይሮም" ብምባል ድማ ዝተዓፈነ ሰሓቕ ሰሓቐ። "ካብ ሆላንድ፡ እቲ መንገዲ ነዊሕ'ዩ ነይሩ። ምስ'ቲ ኩሉ ዝነበረ ናይ ሽዑ ፖለቲካዊ ሽግር፡ ንጀርመን ክኸይድ ኣይደለኹን። ሓደ መዓልቲ ድማ ሓይሊ ባሕሪ ብሪጣንያ ናብ ማልታ ዝኸዱ ሰባት የናድዩ ስለዝነበሩ፡ ካብ ማልታ ናብ ዝኾነ ቦታ ክበርር ከምዝኽእል ሓሰብኩ" ይብል ንሱ። ኣብ ማልታ፡ ቫኔይክ ኣብ`ቲ ናይ ውልቂ ነፈርቲ ዝዓልባሉ መዓርፎ ነፈርቲ ምስ`ቶም መካኒካት እናዕለለ፡ ንኩሉ እቲ ዝገብርዎ ነገራት ክዕዘብ ጀመረ። ንግሆን ምሸትን ድማ ነታ ክሳብ ሕጂ ዝውንና መጽሓፍ ሓበሬታ ናይ`ታ ትራከር ዝዓይነታ ነፋሪት ምንባቡ ቀጸለ። ኣብ`ታ ቅድሚ ንዓዱ ምብራሩ ዝነበረት ናይ መወዳእታ ቀዳመ-ሰንበት ኣብ ዝነበረ ናይ ፈነወ ድግስ ብትሕትና ተሳተፈ። እቶም ብጾቱ ነቲ ዝውሕዝ ዝነበረ ኣልኮላዊ መስተ ሓንፊፎም ክስነፉ እንከለዉ፡ እቲ መንእሰይ ቫን ኤይክ ንኸይሰክር ጥንቁቕ ነበረ። "ኣብ`ዚ ህሞት`ዚ ድማ`ዩ ታሪኸይ፡ ንታሪኽ ሰርጌንቲ ፖወይ መየርስ ዝመሳሰል" ኢሉ። "ምኽንያቱ፡ ንጽባሒቱ ንግሆ ተንሲአ ሓንቲ ሞተር ብሽግለታ ተለቂሐ ናብ`ቲ መበገሲ ነፋሪት [ራንወይ] ኣምሪሐ። ሰርጌንቲ መየር፡ ነቲ ተረኛ ዘብዐኛ 'ኣነ ካፕተይ ኤፕስተይን`የ ዝበሃል' ኢልዎ። ኣነ ድማ ነቲ ዝነበረ ዘብዐኛ 'ጃንሰን`የ ዝበሃል' ኢለዮ። መን ምዃነይ ዝፈልጦ ነገር ስለዘይነበሮ ድማ ነቲ መሓድሮ ነፋሪት [ሃንገር] ከፊቱለይ"። ምንጪ ስእሊ, Getty Images ቫን ኤይክ፡ ነቲ ስርቂ ብዓቢ ጥንቃቐ ወጢንዎ ስለዝነበረ፡ ምናልባት ውጥኑ ቀልጢፉ ከይቅላዕን እቲ ዘብዐኛ ከየርክቦን ናይ`ቲ ዘብዐኛ ሽጉጥን ሞተር ብሽግለታን ለኲቱ፡ መጒልሒ ድምጺ ናይ`ታ ኣብ ቤት ጽሕፈቱ ዝነበረት ቴለፎን ኣቐዲሙ ኣልይዎ። ቫን ኤይክ፡ ነዚ ልቢ ዝሰልብ ናይ'ታ ንግሆ'ቲ'ኣ ዛንታ ከዘንቱ እንከሎ እተን ሰማያዊ ዝሕብረን ኣዒንቱ ውርሕሪሕ ይብላ ነይረን። "ብድሕሪ'ዚ ነቲ ሞተረ ኣተንሲኤዮ። ነታ ረዲዮ ርክብ እውን ወሊዐያ። እቲ ናይ መቆጻጸሪ ግንቢ [ኮንትሮል ታወር] ድማ መን ምዃነይን እንታይ እገብር ከምዝነበርኩን ሓተተኒ። መልሲ ግን ኣይሃብኩን። ስቕ ኢለ ጥራይ ናብ መብረሪ ቦታ ኣምሪሐ"። "በቃ፡ ብድሕሪ'ዚ [ንሰማይ]ተዓዚረ"። እታ ክልተ ሳብማሪን ዘዕንዉ ሮኬታት ዝዓጠቐት ነፋሪት ሓይሊ ባሕሪ ሆላንድ ድማ ናብ ሰሜን ኣፍሪቃ ኣምረሐት። "እቶም ሮኬታት ቁሩብ ኣስጊኦሙኒ ነይሮም" ኢሉ ተኣሚኑ። "እንተኾነ ንኽወጽእ ጥራሕ እደሊ ስለዝነበርኩ ኣይዓጀበንን፡ እቲ ሓይሊ ባሕሪ ክመልሰኒ ዝኽእለሉ መንገዲ'ውን ኣይነበሮን"። ቫን ኤይክ ነዳዲ ንምቑጣብ ኣብ ልዕሊማእከላይ ባሕሪ/ሜዲተራኒያን ኣብ 5,000 ጫማ ብራኸ ንበይኑ'ዩ ይበርር ነይሩ። "ሰርጌንቲ መየር [ከም'ቲ ኣነ ዝገበርኩዎ ክገብር እንከሎ] ከመይ ከምዝተሰምዖ ተፈሊጡኒ" ይብል ቫን ኤይክ። "ምኽንያቱ ከምኡ'ዩ ተሰሚዑኒ። ኣብ ምሉእ ህይወተይ እቲ ዝበለጸ ነገር'ዩ ነይሩ፡ ምኽንያቱ ኩሉ ሰብ ኣይግበርን'ዩ ዝብሎ ነገር ኢኻ ትገብር ዘለኻ። ኣብ'ታ ዓባይ ማሽን፡ ኣብ'ቲ ሰፊሕ ሰማይ፡ ንስኻ ንበይንኻ፡ ካብ ኩሉ ሰብ ድማ ዝሓየልካ"። ብስም ናጻ ኤርትራ ኣንድነታዊ ውዲት ጉዳይ ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ተዘትይሉ ኣብ መንጎ፡ ብሃንደበት ዘረብኡ ደው ኣቢሉ። ይበኪ ከምዝነበረ ድማ ተረዲአ። "[ስምካን ተግባርካን] ካባኻ መንጢሉ ክወስዶ ዝኽእል ሰብ የለን" ድማ ይብል ሕንቕንቕ እናበለ። "መስተንክር'ዩ ነይሩ፡ ኣዝዮ ድማ ሓያል። ክሳብ ሕጂ ድማ እቲ ዝነበረ ስምዒት እስምዓኒ። ክገብሮ ከምዝኽእል ድማ ፍጹም ዝኾነ ርእሰ-ምትእምማን ነይሩኒ"። ሰርጌንቲ መየር ኣብ'ቲ ናይ ኣብራሪ መንበር ኮፍ ምስ በለ ናበይ ከምዝኸይድን እንታይ ይገብር ከምዘሎን ንምግምጋምን ንነብሱ ንምህዳእን በታ ናይ ነፋሪት ራዲዮ ንበዓልቲ ቤቱ ከምዝደወለላ ንቫን ኤይክ ኣዘኻኺረ፡ ንሱ'ኸ ናብ ዘይተፈልጠ ቦታ/ኩነታት ክብገስ እንከሎ ብዛዕባ ስድራኡ ይሓስብ እንተነይሩ ንክፈልጥ ሓቲተዮ። "ኣደይ" ድማ በለ ድምጹ ትሕት ኣቢሉ። "እወ፡ ብዛዕባ ኣደይ እሓስብ ነይረ። ቅድሚ ሓደ ሰሙን ኣቢሉ ይኸውን ህያብ ሰዲደላ ነይረ። ብብሩር ዝተሰርሐት መስቀል'ያ ነይራ። ገለ ነገር ክገብር እሓስብ ከምዘለኹ ድማ ገሚታ። ኣደይ ወላዲተይ" ኢሉ። ንብዓቱ ክቆጻጸር እናተቓለሰ ድማ ቡን ክሰቲ ጊዜ ክወሃቦ ሓተተ። ብዛዕባ ውሑስ መዕለቢ ቦታ እናሓሰበ፡ ቫን ኤይክ ንሓሙሽተ ሰዓትን ፈረቓን በረረ። ሰራዊት ብሪጣኒያ ኣብ ሊብያ ከተማ ትሪፖሊ ስለዝነበረ ብአኦም ከይረአ ሰጊኡ ኣብ ከተማ ቤንቓዚ ብኽልተ ጎኑ ኣጓዱ ኣብ ዝነበርዎ ንእሽቶ መዕለቢ ነፈርቲ [ኣየር ስትሪፕ] ኣምርሐ። እቲ መዓርፎ ኣባጊዕ መሊኤንኦ ስለዝነበራ ንክብትነን ቁሩብ ለጠቕ ኢሉ ንሓያሎ ጊዜ ኣብ ልዕሊኤን ዘምብዩ ምድሪ ረገጸ። ኣተዓላልብኡ ኣበር-ኣልቦ ምንባሩ ብሓበን ይዝክር። እዚ ንኣዘዝቱ ክንገሮም ምዃኑ ብምሕሳብ ድማ ደስታ ተሰምዖ። "ብጽቡቕ እንተዓሊበ እቶም ሓለፍቲ ሓይሊ ባሕሪ ነፋሪት ከብርር ከምዝኽእል ክፈልጡ'ዮም' ኢለ እሓስብ ነይረ" ናይ በረራ መዝገቡ ካብ ጣውላ ኣልዒሉ ኣብ ግንቦት 1964 ኣብቲ መዝገብ ዝተጨሓጋገረ ጽሑፍ ኣርኣየኒ። በታ ዝሰረቓ ነፋሪት ዝገበሮ ዘይሕጋዊ በረራ ከኣ ብድፍረት ኣብቲ መዝገብ ኣስፊርዎ። ኣብቲ ሓደ ገጽ ከኣ ሓደ ዝኾነ ሰብ "ኣብ መዝገብ ክኣቱ ዘይብሉ" ኢሉ ብጽኑዕን ብዝነደረ ኣጸሓሕፋን ጽሒፍሉ'ሎ። ቫን ኤይክ ብዝገርም ኩነታት፡ ምስ ዓለበ፡ ሓደ ሰብ ካብ'ተን ኣጓዱ ቀዲሙ እናጎየየ ወጽአ። ንሱ ከኣ ኣብ ሓደ ናይ ሊብያ ትካል ዝሰርሕ ሆላንዳዊ'ዩ ነይሩ። ንሱ ሓንቲ ወተሃደራዊት ነፋሪት ኣብ'ቲ ቦታ ክትዓልብ ብምርኣዩ ኣዝዩ ደንጽይዎን ሰንቢዱን ነበረ። እቲ ደኺሙ ክነሱ ግን ከኣ ፍሱህ ዝነበረ ቫን ኤይክ ታሪኹ ከፍስስ ጀመረ። እንተኾነ ግን ብዛዕባ መጻኢ ናይ ህይወት መደባቱ፡ ማለት ምፍናው ካብ ሓይሊ ባሕሪ፣ ሓዲሽ በርጌሳዊ ህይወትን ጽቡቕ ስራሕን እናዕለለ እንከሎ፡ እቲ ወዲ ዓዱ ክጽወግ ምስ ተዓዘበ፡ ምናልባት ንመደባቱ ጽቡቕ ገይሩ ከምዘይሓሰበሉ ተገንዘበ። ኣብ ሽግር ወዲቑ ከምዘሎን ንኤውሮጳ ክምለስ ይሓስብ እንተነይሩ ድማ፡ ብርግጽ ክእሰር ምዃኑ፡ እቲ ሆላንዳዊ ኣጠንቀቖ። ብመሰረት ምኽሪ ወዲ ዓዱ ድማ ንፖሊስ ሊቢያ ኢዱ ሃበ። ንሳቶም ሓደ ሆላንዳዊ ጨዋይ ነፋሪት ብምሓዞም ሞተር ብሽግለታታት ኣምሪሖም ኣብ'ቲ ጽርጊያ መጉየዪ ነፈርቲ ብፈንጠዚያ ክግዕሩን ክሰራሰሩ ምርኣዩ ይዝክር። ቫን ኤይክ፡ ሕጂ'ውን ብምኽሪ ወዲ ዓዱ፡ ንነጻ ኣረኣእያ ኤውሮጳ ኣብ ጉዳይ ግብረ-ሰዶመኛነትን ደቂ ኣንስትዮን ተቓዊሙ ሃዲሙ ከምዝመጽአ ኣምሲሉ ስለዝነገሮም ግን ናይ ፖለቲካ ዑቕባን ውሕስነትን ተዋሂብዎ። ኣዘዝቲ ሰራዊት ሆላንድ፡ ነቲ ብዘይ ፍቓድ ካብ ስራሕ ዝቦኸረ ሰልጣኒን ዝተሰርቀት ነፋሪቶምን ንምርካብ ምስ መጽኡ፡ ሓደ ሓደ ጊዜ ንምርካቦም ይኣቢ ነይሩ። ብዛዕባ'ቲ ሽዑ ዝነበር ናይ ስልጣን ጸወታ [ፓወር ጌምስ] ዘኪሩ ዓቢ ፍሽኽታ ከርእይን ኪርኪር ኢሉ ክስሕቕን ርኢኻ፡ ቫን ኤይክ ነቶም ሕልሙ ንኸይትግብር ዝዓንቀፍዎ ሰበስልጣን ክጻወተሎም ምኽኣሉ ከምዘሕጉሶ ግልጺ ኮይኑ ይረኣየካ። ድሕሪ ናይ ሓደ ሰሙን ዘተ ምስ ናይ'ቲ እዋን ኣምባሳደር ሆላንድ ኣብ ሊብያ፡ ቫን ኤይክ ናብ ሆላንድ ክምለስን ብምህዳሙ ንሓደ ዓመት ክእሰር፡ ብኣምሳይኡ ድማ ካብ'ቲ ሓይሊ ባሕሪ ብኽብሪ ክሰናበት ተሰማሚዑ። "እቲ ዝደለኽዎ ረኺበ'የ። ይብል ቫን ኤይክ። "ካብ'ቲ ሓይሊ ባሕሪ ክወጽእ እደሊ ነይረ፡ ወጺአ ኸኣ፡ በቲ ዝገብርክዎ ድማ ኣይጣዓስን'የ" ይብል ንሱ። ካቴድራለ፡ ንኣስመራ ኣስመራ ዝገበረ ህንጻ ኤርትራውያን ተቐማጦ ለንደን ሲሃም ዓሊ ክትፍታሕ ጸዊዖም ዳሕራይ ግን መዝገብ በረራኡ ብኻልኦት ኣብ ሆላንድን ኣብ'ታ ንብዙሕ ዓመታት ዝነበረላ ደቡብ ኣፍሪቃን ብዝገበሮም ሕጋውያንን በረራታት ዝመልአ'ዩ። ካብ ቤት ማእሰርቲ ምስ ወጽአ፡ ቫን ኤይክ ብሕታዊ ኣብራሪ ንምዃን በቒዑ'ዩ። "ንሱ'ዩ ኩሉ ዝደልዮ ዝነበርኩ" ድማ በለ መንኩቡ ሰው እናበለ "በቃ፡ ክበርር ጥራይ'የ ዝደሊ ነይረ"። ቫን ኤይክ፡ እቲ ነታ ዝሰረቓ ነፋሪት ሒዙ ዝወደቐ ሰርጌንቲ መየር ካብ ናቱ ዝተሓተ ተመክሮ ከምዝዝነበሮን፡ ቀሊል ጌጋ ናይ ኣብራሪ [ፓይሎት ኤረር] ከምዝፈጸመ'ዩ ቫን ኤይክ ዝግምት። "ርኤኺ፡ ንዓይ ከርክቡ ሰለስተ ነፈርቲ'ዮም ሰዲዶም" ይብል ንሱ። "እንተኾነ ግን ግጉይ ኣንፈት ስለዝሓዙ ክረኽቡኒ ኣይከኣሉን። ዳሕራይ ግን ምስ'ቶም ኣብረርቲ ተዘራሪበ'የ፡ ምሳይ ብራዲዮ ተዘራሪቦም ክስዕቦም ከእምኑኒ ጥራይ መምርሒ ከምዝተዋህቦም ድማ ነጊሮሙኒ። ቶኲሶም ከውዱቑኒ መምርሒ ኣይተዋህቦምን፡ ክልተ ሮኬታት ከምዝነበረኒ ኸኣ ዘክሪ"። "ሓደ ሓደ ጊዜ ክሓስቦ እንከለኹ፡ ገይረዮ እየ ኢለ'ውን ኣይኣምንን'የ" ድማ ይብል። "መስተንክር'ዩ!
