ማሕበር ልምዓት ትግራይ፡ ብትግራይ ዝውነን ዩኒቨርሲቲ ክትሃንፅ እያ ሓንቲ ሓላፊት፡ ንተቓወምቲ ውድባት ትግራይ 'ባንዳታት' ምባላ ቁጥዐ ፈጢሩ ልሳን ናይቲ ውድብ ዝኾነ መጽሄት ወይን፡ ኣብ ናይ 2009 ወርሒ ሰነ-ነሓሰ ሕታሙ፡ "ብሰንኪ ኣብ ውሽጥና ዘለዉ ድኽመታት ጸላእትና'ውን ዕዳጋ ይረኽብ ኣለዉ እዮም" ክብል ጽሒፉ ነይሩ። ኣብ'ቲ ናይ ሽዑ ጽሑፍ፡ ዓረና ዝበሃል ሕጋዊ ተቓዋሚ ውድብ፡ ከም ጸላኢ ተጠቒሱ ንረኽቦ። "ከምታ ኣመልና ንጸላእትና ክንቆርጾም ኢና" ድማ ይብል። እቲ ጽሑፍ ወሲኹ "ኣብ መንጎ ህዝቢ ትግራይን ህወሓትን ነቓዕ ክፈጥሩ ብጎይተቶም ዝተልኣኹ ጸላእቲ" ዝበሎም ሓይልታት ንመንእሰይ ክቆጻጸሩ ይንቀሳቐሱ ምህላዎም እዩ ዝትንትን። እዚ ጽሑፍ ናይ ቅድሚ 3 ዓመት እዩ። ሎምቅነ ድማ ብተመሳሳሊ፡ ህወሓት "ባንዳታት" ኢሉ ንዝገለጾም ውዳበታትን ውልቀሰባትን 'ንምጽራይ' ወፍሪ ጀሚሩ ከምዘሎ ይግለጽ። መራሕቲ ተቓወምቲ ውድባት ከምዝብልዎ፡ ላዕለዎት መራሕቲ ህወሓት ኣብቶም ዝሓለፉ ሰሙናት ናብ ዝተፈላለዩ ክፋላት ትግራይ ተንቀሳቒሶም፡ ህዝቢ ኣንጻር "ባንዳታት" ክለዓልን ረመጽ ክኾኖምን ክጉስጉሱ ከምዝቐነዩ ይገልጹ። ውድብ ህወሓት ግን፡ ብዛዕባ እዚ ዝጀመሮ ወፍሪ ብግልጺ ዝበሎ ነገር የለን። ሓደገኛ ወፍሪ ብመንግስቲ ትግራይ ዝውነን ቴሌቪዥን ትግራይ "ትግራይ ካብ ባንዳታት ምጽራይ" ዝብል ምድላው ኣሕሊፉ ነይሩ። ኣብ'ቲ ምድላው ጋሻ ኮይና ዝቐረበት፡ ምክትል ሓላፊት ቢሮ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ትግራይ፡ ወይዘሮ ኣለማት ኣማረን ነቲ ምድላው ዘሰናደአ ጋዜጠኛ ዮውሃንስ ብርሃነን፡ ንገለ ኣብ ትግራይ ዝንቀሳቐሱ ሕጋዊ ውድባትን መራሕቲ ተቓወምቲን ብባንዳነት፣ ከሲሶም፡ "ህዝቢ ረመጽ ክኾኖም ይግባእ" ዝብል መልእኽቲ ምስሓለፈን፡ ቁጠዐ ፈጢሩ እዩ። እታ ሓላፊት ጸኒሓ፡ ንውድባ ህወሓት ወኪላ ዘይኮነስ፡ ብውልቀኣ ነዚ ሓሳብ ከምዝገለጸት ኣብ ፌስቡካ ጽሒፋ። ነቲ ምድላው ዘሕለፈ፡ ቴሌቪዥን ትግራይ'ውን ጸኒሑ "ካብ ሞያዊ ስነ ምግባር ጋዜጠኝነት ወጻኢ" ዝተሰርሓ ምዃኑ ገሊጹ ይቕረታ ሓቲቱ እዩ። ካብ ላዕለዎት መራሕቲ ህወሓት ሓደ ዝኾነ ኣይተ ጌታቸው ረዳ'ውን ነቲ ብቴሌቪዥን ዝቐረበ ምድላው "ዘይቅቡል" ኢሉ ዝገለጾ ኾይኑ፡ ንዕኡ'ውን ከምዘሰንበዶ ገሊጹ። ምንጪ ስእሊ, Tigray TV "መንእሰይ፡ ነቶም ሽማግለታት ብኽብሪ ሰንዩ፡ ስልጣን ክቆፃፀር ኣለዎ" ኣዴፓ፡ ህወሓት ኣብታ ሃገር ንዘለዉ ጸገማት ተሓታቲ'ዩ ንዕኡ ሓዊሱ፡ ኣመራርሓ ህወሓት፡ ባይታ ፖለቲካ ትግራይ ኣብ ምስፋሕ ቅሩብነትን ድልየትን ከምዘለዎም'ውን ገሊጹ እዩ። ተቓወምቲ ግን፡ እቲ ዝሓለፈ መልእኽቲ ናይታ ሓላፊት ናይ ውልቃ ሓሳብ ዘይኮነስ፡ መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ዝተፈላለየ ከባብታት ትግራይ ክካየድ ዝቐነየን "ባንዳታት ምጽራይ" ዝብል ወፍርን ምዃኑ እዮም ዝገልጹ። እዚ "ጸለመ" ክብሉ ዝገለጽዎ ወፍሪ ድማ "ሓደገኛ" ምዃኑ እዮም ዝገልጹ። ሓላፊ ጉዳያት ወጻኢ ውድብ ባይቶና ኣይተ ክብሮም በርሀ፡ "እቲ ምጽራይ ዝብል ቃል ሓደገኛ ትርጉም እዩ ዘለዎ" ብምባል ምስ'ቲ ኣብ 1960ታት ዝነበረ ናይ ምጥፍፋእ ባህሊ ፖለቲካ የነጻጽሮ። ነዚ "መሕፈሪ" ክብል ዝገልጾ ተግባር ድማ "ንባህሊ ፖለቲካ ትግራይ ንድሕሪት ዝመልስ እዩ" ኢልዎ። "ሕዚ ኣብ ሚድያ ስለዝወጽኣ እዩ'ምበር፡ ንሕና ቀዲሙ ሓበሬታ ኣለና። ኣብ ኣባላትና ብዙሕ ጸገማት ክበጽሕ ጸኒሑ እዩ። እቲ ገዛኢ ውድብ ኣብ ዝተፈላለየ ኣኼባታቱ፡ ናይ ምጥቃን ስራሕ ከምዝሰርሕ፡ ጸላእተይ እዮም ንዝብሎም ሕጋዊ ናይ ፖለቲካ ውድባትን ስቪክ ማሕበራትን ዘይሕጋዊ ክትትል ከምዝገብረሎም ዝፍለጥ እዩ" ኢሉ። ህወሓት ኮይንዎ ድዩ ምስ ኢህወደግ ተፋቲሑ?
