‘ዋዕላ ምህናጽ ደሞክራሲ ኣብ ኤርትራ 2020’ ይጋባእ ኣሎ 'ኤርትራ ኣብ ግዝኣተ ሕጊ ዝኣምን መሪሕነት እንተረኺባ ንርእሳ ኮይና ንካልኦት ክትከውን ትኽእል'ያ' ተስፋ ደሞክራሲ ኣብ ኣፍሪቃ ድሕሪ ምብቃዕ ዝሑል ኲናት ኣብ ኣፍሪቃ ብዙሕ ለውጥታት ተኸሲቱ እዩ። ኣብ ኣመሪካ ዝመደበሩ ፍሪደም ሃውስ ዝበሃል ንባህሪያት ደሞክራሲ ዝልክዕ ትካል ኣብ ናይ 1988 ጸብጻቡ ካብተን ዝመዝገበን 50 ሃገራት ኣፍሪቃ እተን 17 ሃገራት ጥራሕ እየን ኣብቲ "ፍጹም-ናጻ" ወይ "ተዛማዲ-ናጽነት" ኣብ ዝብል መስርዕ ተጸብጺበን። ኣብ 2015 ግን ካብተን ኣብቲ መምዘኒ ብቕዓት ዝቐረባ 54 ሃገራት ኣፍሪቃ እቲ ቑጽሪ ናብ 31 ሃገራት ዓብዩ። እዚ ከኣ እቲ ትካል ንዝጽብጽቦ መሰረታውን መባእታውን ሰብኣዊ ናጽነት ዓንዲ ደሞክራሲ እናተመሓየሸ ይመጽእ ምህላው ዘርኢ እዩ ይብል፡ ተስፋ መጻኢ ደሞክራሲ ኣብ ኣፍሪቃ ብዝብል ኣርእስቲ ዝጸሓፈ መጽናዕታዊ ትካል ጸጥታ። ካብ 2016 ንደሓር ኣብ ኣፍሪቃ ክሳብ 24 ዝኸውን ሃገራዊ ምርጫ ከምዝተኻየደ ዝገልጽ እቲ ጸብጻብ፡ ዋላኳ ኣብ ሓደ ሓደ ሃገራት ኣብ እዋን ምርጫን ድሕሪኡን ህውከትን ዘይምርግጋእን እንተ ተኸስተ እቲ ተበግሶ ግን ኣተባባዒ ምዃኑ ይሕብር። ምንጪ ስእሊ, Getty Images ድሕሪ ምብቃዕ ዝሑል ኲናት ካብ ተስዓታት ንደሓር ሓያሎ ብምልካዊ ስርዓታት ክመሓደራ ዝጸንሓ ሃገራት ደሞክራሲያዊ ኣገባብ ምሕደራ ከተኣታትዋን መስርሕ ደሞክራሲ ክለማመዳን ጀሚረን ምህላወን እቲ ጽሑፍ ይገልጽ። ኣብ ብዙሓት፡ 'ምርጫ ንስለ ምርጫ ዘይኮነስ ናይ ብሓቂ ፍትሓውን ርትዓውን ክኸውን ኣለዎ ከምኡ እንተዘይኮይኑ ክተርፍ እዩ ዘለዎ' ዝብል ርእይቶ ኣሎ። ካልኦት ከኣ 'ደሞክራሲያዊ ምሕደራ፡ ኣብ ነዊሕ መስርሕ ብትካላት ደሞክራሲ ዝምእዘን ቀጻሊ ልምምድ ዘድልዮ፡ ምስ ዕቤት ትምህርትን ብልጽግና ሕብረተሰብን ዝምዕብል መስርሕ ብምዃኑ ምስ ኩሉ ጸገማቱ ክፍተን እዩ ዘለዎ' ዝብሉ እውን ኣለው። እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ንሓሙሽተ እብረ ዝተኻየደ ብዙሕ ዝንቀፍ ጎድንታት ዘለዎ ፈተነ ምርጫን እዚ ቅድሚ ሰሙን ኣብ ትግራይ ዝተኻየደ፡ ተመሳሳሊ ድኽመታት ዘለዎ፡ ኣብ 190 ወናብር ሓደ ድምጺ ተቓውሞ ጥራሕ ዘሳትፍ ብውጽኢት ምርጫ ዝቐውም ዘሎ ባይቶ ብዙሕ ሕቶታት የልዕል ኣሎ። ግን ከኣ "ደሞክራሲ ብዘረባ'ዶ ብግብሪ?" ዝብል ሕቶ እቲ ህዝቢ ክመሃረሉን ክልብመሉን ዕድል ስለዝኸፍት ከም መምሃሪ ክረአ እውን ይኽእል እዩ ይብል ሓላፊ ጃስቲስ ኣፍሪቃ ዝተባህለ ሲቪካዊ ማሕበር ዝበረ ኤርትራዊ ዳዊት መስፍን። ምንጪ ስእሊ, Getty Images ሕልሚ ደሞክራሲ ኣብ ኤርትራ ህዝቢ ኤርትራ፡ ካብ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ናጻ ወጺኡ ብደሞክራሲያዊ ኣገባብ ንክመሓደር ን30 ዓመታት መሪር ብረታዊ ተጋድሎ አሕሊፉ። ኣብ ባሕቲ መስከረም 1990 ዝተሓትመ መጽሔት ሳግም ንኣብነት፡ ኣብታ ድሕሪ ብረታዊ ተጋድሎን ክቡር መስዋእትን እትመጽእ ናጻ ኤርትራ፡ ሓደ ኣብ ዘይምእኩል ስርዓተ-ምምሕዳር ዝተመስረተ፡ ኣብ ኩሉ ሜዳታት ህይወት ንኹሉ ዜጋ ማዕረ ዕድል ዚኸፍት፡ ማሕበራዊ ፍትሒ ዝሰፈኖ ሕብረ-ሰልፋዊ ስርዓት ምትካል ኣድላዪ ቅድመ ኵነት ንርግኣት ሃገርናን ቅሳነትን ራህዋን መላእ ህዝብናን'ዩ ይብል። ኣብቲ መጽሔት ሰፊሩ ዘሎ መልስታት ናይ ሽዑ ዋና ጸሓፊ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ኣብ ካልኦት መጽሔታት፡ ጋዜጣ ኣዋጃት ኤርትራ፡ ኣብ ጽባሕ ናጽነት ዝወጽኡ ሕታማት ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራን ሰነዳት ጉባኤታትን ዝወጽእ ዝነበረ ጽሑፋት፡ ኣብ ኤርትራ፡ መባእታዊ ሰብኣዊ መሰላት ዘኽብር፡ ማሕበራዊ ፍትሒ፡ ዘረጋግጽ ቍጠባዊ ሓርነት ዘረጋግጽ መንግስቲ ክትከል ከምዘለዎ ብተደጋጋሚ ተጻሒፉ እዩ። እንተኾነ ይብል ተመራማሪ ታሪኽ እውን ዝኾነ ዳዊት መስፍን: ደሞክራሲ ክዓብን ክዕምብብን ጽዑቕ ናብዮትን ክንክንን የድልዮ። እቲ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ክውንነት ግን ተስፋን ጮራን ደሞክራሲ ዘርኢ ኣይኮነን ይብል። ኣብታ ኣብ 1990 ዝተሓትመት መጽሔት ንኣብነት፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ "ዕላማና ስደተኛታት መታን ናብ ሃገሮም ክምለሱ ብቑዓት መደባት ኣውጺእና መጓዓዝያ፡ ክንክን ጥዕና፡ እኹል መግቢ፡ ከምኡ'ውን እግሪ ንክተኽሉ ዜድሊ ናውትን ቀረብን ከነአንግድ'ዩ ..." ንዝብል ዘረባ ብምጥቃስ ዳዊት፡ "ድሌትን ሃንቀውታን መላእ ህዝቢ ከምኡ እዩ ነይሩ: ብዙሓት እውን ተመሊሶም ነይሮም ይብል። ግን ህይወት ስለዘይማእመኦም ተመሊሶም። ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ከኣ እዛ ንእሽቶ ሃገር ኤርትራ ካብተን ዝበዝሓ ስደተኛታት ዘፍርያ ሃገራት ኮይና" ብምባል እቲ ትጽቢት ድሕሪ ናጽነት እውን ከምዘይሰመረ በዚ ሕጂ ዘሎ ክውንነት ይገልጾ። ኤርትራ ናጻን ልዑላዊትን ሃገር ኮይና ንኣኽብሮ መባእታዊ ሰብኣዊ መሰላት ብዝምልከት ግን ገና ነዊሕ ጉዕዞ ክትከይድ ኣለዋ ይብል ምሁር ሕግን ስደትን ፕሮፌሰር ጋይም ክብረኣብ ብወገኑ። ኣብ 2016 ልዕሊ ሚእቲ ጸለውቲ ኣፍሪቃውያን ጸሓፍቲ፣ ጋዜጠኛታትን ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ዝርከቡዎም ሰባት፡ ናብ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ደሞክራስያዊ ጎደና ይግስግሳ ብምህለወን ኤርትራ እውን ኣብቲ መስርዕ ክትጽምበር ዝጽውዕ ቅሉዕ ደብዳበ ጽሒፎም ነይሮም። ሽዑ መንግስቲ ኤርትራ፡ "ግዚኡን ኣገባቡን ዘይሓለወ'ዩ" ብምባል፡ ንዝሓለፈ 16 ዓመት ኢትዮጵያ፡ ነቲ ብኮሚሽን ዶባት ዝተዋህበ ናይ መወዳእታን ቀያድን ብይን ምትግባር ሓንጊዱ መሬት ኤርትራ ጎቢጣ እንከላ ብጩቕ ዝበለ ኣፍሪቃዊ ኣይነበረን ክብል መሊሱሎም ነይሩ። ምንጪ ስእሊ, @FITSUMAREGAA 'ሓደ ሰብ፡ ምእንቲ ሃገሩ ተጋዲሉ፡ ሞይቱ ኽበሃል ከሎ፡ ምእንቲ ሓርነት ማለት'ዶ ኣይኰነን?'
