ብመሰረት መብርሂ መምህር ገብረኺዳን፡ ኣሕፂርና ዓኾዓዀዃይ ብምባል ኢና ኣባላሺናዮ እምበር፡ ዓኩኽ ዓኳዃይ እዩ ዝበሃል። ዓኩዀሉ ማለት ኣባራዓዮ፡ኣቃፅሎ ማለት እዩ። ርእሱ ዝኸኣለ ትርጉምን ታሪኻዊ ኣመፃፅኣን ኣለዎ። ኣብዚ ዝተፈላለዩ ሓሳባት ኣለዉ። ገለ ሰባት ምስ ምምፃእ ፖርቱጋላውያን እዩ ተጀሚሩ ይብሉ፤ ካልኦት ድማ ምስ ምምፃእ ቱርኪ እዩ ተጀሚሩ ብምባል የቕርብዎ። እዚ ንቐጻሊ ምምርምር ክፉት እዩ። መምህር ገብረኺዳን ደስታ ግን ከምዚ በሉ። "ቱርኪ ክሳብ ዓድዋ መፂኡ፤ ኣብያተ ክርስትያን ኣቃፂሉ፤ ህዝበ ክርስትያን ኣስላም ኩኑ እናበለ ንገዳም ደብረ ዳሞ ኣቃፂልዎ። ብቱርኪ እዩ ንመጀመርታ እዋን ተቓፂሉ። እምበኣርከስ ዓኩኽ ማለት በሎ ኣባራዓዮ ማለት እዩ። ዓኩኽ ዓኳዃይ ብርሃን ግዳይ መስቀል ግዳይ፤ 'ንዕኡ ዓኵዀ መስቀልን ብርሃንን ኣምፂአልኩም ኣለኹ ተቐበሉኒ' ዝብል ከምዚ ዝበለ ታሪኻዊ ኣመፃፅኣ ኣለዎ" ኢሎም። ብምኽንያት እዚ ትርጉም'ዚ እዩ ሽግ ኣቃፂልካ ኣብ ትሕቲ ዓራት ከይቀረየ ተሓቢኡ ከይህልው ኢኻ ትዕኩኽ፤ ኣብ ውሻጠ እውን ከይድካ ትዕኩኽ። ትዃን ውፃእ ቁንጪ እተው ኣብዚ ኣየናይ እተው ኣየናይ ከ ውፃእ እዩ ዝበሃል?
