ትካል ጥዕና ዓለም፡ እዞም ሕማማት ንምክልኻልን ሳዕቤኖም ንምንካይን ኣጽዒቑ ይሰርሕ ኣሎ። እንተኾነ፡ ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ ፈለማ ኣብ ዲሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ብዝተኸሰተ ቫይረስ ኢቦላ ተወጢሩ፤ ሕጂ ድማ ብኮቪድ-19። ክልቲኦም ጉዳያት ጥዕና ሃንደበታዊ ሓደጋታት ጥዕና ህዝቢ ዓለም ምኻኖም ተኣዊጁ'ዩ። 'ምዕሩግን ምቕሉልን' እዚ ማለት፡ 24 ሰዓት ምቁጽጻር፣ ሰብ ሞያ ጥዕና ምውፋር፣ ናውቲ ሕክምናን መድሓኒትን ምቕራብ፣ መዓልታዊ እዞም ሕማማት ምስ ዝተርኣዩወን ሃገራት ምዝታይ፣ ከመይ ከም ዝምክትኦ ኣንፈት ምሃብ ከምኡ'ውን ነዚ ቀጥታዊ ምላሽ ዝጽበ ጭኑቕ ዓለም ርጡብ ሓበሬታ ምሃብን ትጽቢት ይግበር። ንወዲ 55 ዓመት ቴድሮስ ዝፈልጥዎ ሰባት፡ "ምዕሩግ" ከምኡ'ውን "ምቕሉል" እናበሉ ይገልጽዎ።። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ብ2017 ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም ፈላማይ ዳይሬክተር ጀነራል ትካል ጥዕና ዓለም ኮይኑ ተመሪጹ ዳይሬክተር ጀነራል ትካል ጥዕና ዓለም ምስ ኮነ ንመጀመርታ እዋን ጋዜጣዊ መግለጺ እንትህብ፡ ኣብ ጀኔቫ ዝነበሩ ጋዜጠኛታት ብባህሪኡ ቁሩብ ግር ዝበሎም ይመስሉ ነይሮም። እናስሓቐ ምእታዉ፣ ብጣዕሚ ብዝተዛነየ መልክዑ ኮፍ ምባሉን፡ ዘረባ ምስ ጀመረ ገለ ሻብ ድማ ድምጹ ዘይስማዕ ምንባሩ እዩ ኣገሪሙሎም። እዚ ቅድሚኡ ካብ ዝነበረት ማርጋሬት ቻን ዝተፈለየ ባህሪ እዩ። ሓላፊ ትካል ጥዕና ዓለም ቅድሚ ምዃኑ፡ ሚኒስተር ጥዕናን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻእን ኮይኑ ኣብ ኢትዮጵያ ኣገልጊሉ'ዩ። 'ሓወይ ዝሞተ ብንፍዮ ክኸውን ይኽእል' ብ1965 ዓ.ም ኣብ ኣስመራ ዝተወልደ ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ ኣብ ትግራይ'ዩ ዓብዩ። ደራኺ ብሉጻት ስራሕቱ ዝኾነ ተጓንፎ ሞት ንኡሽቶ ሓው'ዩ፤ ኣብቲ እዋን ቆልዓ ኣርባዕተ ዓመት ነይሩ። ትካል ጥዕና ዓለም ኣምባሳደርነት ሙጋቤ ሰሪዙ ንሕሙማት ኮሮናቫይረስ ክሕክም ዝቐነየ ዶክተር በቲ ቫይረስ ሞይቱ ምክትል ሚኒስተር ጥዕና ኢራን ብኮሮናቫይረስ ተታሒዙ ተምሃራይ ምስ ኮነ፡ ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም ሓው ብምኽንያት ንፍዮ ከም ዝሞተ ፈሊጡ። በዚ ሕማም ዘጋጥም ሞት፡ "ኣይተቐበልኩዎን፤ ሕጂ'ውን ኣይቕበሎን" ከም ዝበለ መጽሄት ታይም ጽሒፉ ነይሩ። ብተወሳኺ ቖልዓ፡ እኹል ቀረብ ኣብ ዘይብሉ ቦታ ስለ ዝተወልደ ጥራሕ፡ ክትከላኸሎ ብእትኽእል ሕማም ክመውት የብሉን ኢሉ ይኣምን። "ኩሎም መገዲታት፡ ዓለማዊ ሽፋን ጥዕና ናብ ምርግጋጽ ክመርሑና ይግባእ። እዚ ክሳብ ዘዐውት ድማ ኣየዕርፍን" ክብል ቅድሚ ምምራጹ ንጉባኤ ትካል ጥዕና ዓለም ተዛሪቡ ነይሩ። ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ ውልቀመላኺ ስርዓት ደርግ ንምድምሳስ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ናይ ዝመርሐ ውድብ ህወሓት ኣባል ነይሩ። ካብ 2005 ሚኒስትር መንግስቲ ፌደራል ምስ ኮነ፡ ካብ ካልኦት ኣመራርሓን ኣባላትን እቲ ሰልፊ ብዝተፈለየ ዚያዳ ምቕሉልን ተመሓዛይን ንሱ ነይሩ። ኣብ ኢትዮጵያ፡ ቀረብ ትካል ጥዕና ብምምሕያሹ ናእዳ ኣትሪፍሉ'ዩ። ኣብቲ እዋን ግን፡ ኣብታ ሃገር ሽሮኽ [ኮሌራ] እንተጋጥም ጋዜጠኛታት ከይጽብጽቡዎ ይገብር ነይሩ ተባሂሉ ይንቀፍ። 'ኣብ ክንዲ ንቻይና ምንቃፍ' ትካል ጥዕና ዓለም ንምምራሕ ኣብ ዝተኻየደ ጎስጓስ መረጻ፡ ደገፍቲ ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ እቲ ጋዜጠኛታት ብዛዕባ ሽሮኽ ከይጽብጽብ ይገብር ነይሩ ዝበሃል ክሲ ነጺጎምዎ እዮም። መሪሕነት ቴድሮስ ኣድሓኖም ኣብ ውድብ ጥዕና ዓለም ብዝምልከት ክለዓል ከሎ፤ "መእመናይ" ከምኡ'ውን "ፖለቲካዊ" ባህሪ ኣለዎ እናተባህለ'ውን ይግለጽ። ዓለምለኻዊ ቅልውላዋት ጥዕና ንምቅላስ፡ ሓበራዊ ስራሕ 194 ኣባል ሃገራት ኣገዳሲ ከምዝኾነ እዩ ዝኣምን። ኣብ ዲሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንግ ኢቦላ ምስ ተኸሰተ፡ ብተደጋጋሚ ናብታ ሃገር ተጓዒዙ'ዩ። ነቲ ኩነታት ንምዕዛብ ጥራሕ ዘይኮነስ፤ ምስ ኣመራርሓ መንግስቲ እታ ሃገር ንምዝታይ'ውን እዩ። ክስተት ኮሮናቫይረስ ምስ ተሰምዐ ድማ ናብ ቤጂንግ ንምኻድ ግዜ ኣይወሰደሉን። "ናቱ ስትራቴጂ፡ ንመንግስቲ እታ ሃገር ኣብ ክንዲ ምንቃፍ ቻይና ናብ ግልጽነትን ዓለምለኻዊ ምትሕብባርን ንክትመጽእ ምእማን'ዩ" ይብል ኣብ ጆርጅታውን ዩንቨርሲቲ፡ ሕጊ ዓለማዊ ጥዕና ዝምህር ፕሮፌሰር ላውረንስ ጎስቲን። እዚ ግን ፍረ ኣፍርዩ ድዩ?
