ዝብሉ ፖለቲካዊ፣ ቁጠባውን ማሕበራውን ኩነታት ምርኣይ እኹል'ዩ እዩ። "ቅድሚ 28 ዓመት ዓብዪ ፍናን ዝነበሮ፡ ብመስዋእቱ ሕፍርቲ ሃገር ዝወነነ ህዝቢ፡ ኣብዚ እዋን ነቲ ሓራ ዘውጽኣን ሓርነታ ዘውሓሰን'ውን ከይተረፈ ክትከውን ኣይከኣለትን። ካብዚ ዝኸፍእ ውድቀት ድማ የለን" ክብል ይገልጻ ዓወት ንዋሕዚ ስደት መንእሰያት ምኽንያት ብምግባር። ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ኤርትራ፡ ፖለቲካዊ ቁጠባውን ማሕበራውን ቅልውላው ከም ዘጓነፋ ዝዛረብ ፕሮፌሰር ዓወት፡ ኣብ ውሽጢ ይኹን ኣብ ስደት ዘሎ ዜጋ ተዳኺሙ፡ እታ ሃገር ተረሚሳ፣ ጽቡቕ ሓሳብ ኣምጺኡ ከተግብር ዘይክእል መንግስቲ ዘለዋ ሃገር ኮይና ተሪፋ፡ ከኣ ይብል። "ሃገራዊ ኣገልግሎት ቀልጢፉ ዝውዳእ መሲሉና ነይሩ" ሳዋ፡ 'መንፈሳዊ ዝኾነ ሰብ ከም ጓል'ዩ ዝሕሎ' ናይ ሎሚ ኤርትራ በቲ ግኡዝ ቅዋማ ብዶብን ሽምን እያ ዘላ ዝብል ዓወት " እቲ ንኤርትራ ኤርትራ ዝገብራ ክብርታት ተሸራሪፉ'ዩ። እዚ መንግስቲ ከኣ ነቲ ክብርታት ክመልስ እኹል ዓቕምን ውክልናን የብሉን" ይብል። ሓሓሊፉ 'ግዱድ ዕስክርና' እናተባህለ ዝግለጽ፡ ዝተናውሐ ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ነቲ ሕጂ ኤርትራ ኸሲራቶ ዝበሃል ዕድላት ሓደ ምኽንያት ምኻኑ ዝዛረቡ ውሑዳት ኣይኮኑን። እዛ ኣብ ተሃዋሲ ዞባ ብዓበይቲ ሃገራት ተኸቢባ እትርከብ ኤርትራ፡ ናጽነታ ብዕጥቃዊ ቃልሲ እንትተረጋግጽ፡ ውሑድ ህዝብን ንኡስ ቁጠባን እዩ ዘለዋ። ብምኻኑ ድማ፡ ሃገራዊ ጸጥታኣን ቁጠባዊ ዓቕማን ብሃገራዊ ኣገልግሎት ዜጋታት ከተውሕሶ ግቡእ'ዩ ብምባል ንሃገራዊ ኣገልግሎት ዝቕበሉዎ'ኳ እንተሃለው፡ ኣብ ኣልያን ምሕደራን ሃገራዊ ኣገልግሎት ብዘሎ ክፍተት ግን ኩለንትናዊ ቅልውላው ኣስዒቡላ ይርከብ። ፕሮፌሰር ዓወት፡ "እዛ ድሕሪ ነዊሕ ኲናትን ዕንወትን ሓራ ዝኾነት ሃገር፡ ንዝርካቡ ዓቕሚ ሰባ ነቲ ማንታ ስርሓት ዳግመ ህንጻን ምክልኻል ብቑዕ ክትጥቀመሉ ኣገዳሲ እዩ። እቲ ጸገም [ሕቶ] ኣብ ኣተገባብራ'ዩ" ይብል። ምንጪ ስእሊ, Yemane Gmeskel/Twitter መንግስቲ ኤርትራ ግን፡ እቶም ኣውሓስቲ ስምምዕ ኣልጀርስ ዝነበሩ ስርዓታት ኣመሪካን ኤውሮጳን፡ እቲ ንምንዋሕ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኤርትራ ምኽንያት ዝኾነ፡ ሕንገዳ 'ስርዓት ወያነ' ንትግባረ ብይን ኮሚሽን ዶባት፡ ንምንዋሕ ሃገራዊ ኣገልግሎት እናመኽነዩ ንመንግስቲ ኤርትራ ጸለሎ ክቐብኡ ክፍትኑ ክሓፍሩ ምተገበኦም ዝብል ምጉት እዩ ዘቐምጥ። "ሃገራዊ ኣገልግሎት ማሕበራዊ ውህደት ዝፈጥር ባይታ'ዩ" "ሃገራዊ ኣገልግሎት ብግቡእ እንተዝመሓደር ቅያ ምተሰርሐ" ኣብ ዝሓለፈ ታሪኽ 25 ዓመታት ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ክሳብ 4ይ ዙርያ ዝነበሩ ኣባላት ጥራሕ'ዮም እተን ናይ 18 ኣዋርሕ ኣገልግሎቶም ምስ ዛዘሙ ዝተጣየሱ፤ ንሳቶም እውን ዳሕራይ ተጸዊዖም እዮም። ኣብ ሓሙሻይ ዙርያ ኩናት ዶባት ስለ ዘጋጠመን፡ ብድሕሪኡ፡ 'ስርዓት ወያነ' ንብይን ኮሚሽን ዶባት ምትግባር ስለ ዝኣበየን ወጥሪ ዶባት ስዒቡ ሃገራዊ ኣገልግሎት ተናዊሑ፡ ዜጋታት ንልዕሊ ዓሰርተ ዓመታት ከገልግሉ ተገዲዶም። ኤርትራ ንዓቕሚ ሃገራዊ ኣገልግሎት ከም ተዋጋኣይ ሓይሊ ጥራሕ ስለ ዝሓዘቶ ብዝግባእ ክትጥቀመሉ ኣይክኣለትን። እዚ ከኣ ሓደ ዓብዪ ባኽኖት'ዩ ዝብል ፕሮፌሰር ዓወት፡ "ሕጂ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዳስ ሓውያ እዩ ኮይኑ፤ ዝኣቱ እምበር ወዲኡ ዝወጽእ ዳርጋ የለን" ክብል ይገልጾ። ይኹን እምበር ሰበ ስልጣን ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ብጉዳይ ንውሓት ሃገራዊ ኣገልግሎት እናኽሕተቱ፡ "ኣብ ክንዲ ንዓና ምንቃፍ፡ ቅድሚ ዝኣገረ እቶም ንውዕል ኣልጀርስ ዘውሓሱ ስርዓታት ነቲ ንወጥሪ ዶባት ክፈትሑዎ ክተብዑ ኣለዎም" ዝብል መልሲ እዮም ዝህቡ። "ብግቡእ ተታሒዙ ነይሩ እንተዝኸውን .
