15 ታሕሳስ 2020 ኮሮና ቫይረስ ንዓለም መሰጥቀዓ ዳርጋ ሓያሎ ሃገራት ዓለም፡ እቲ እንኮ ሕርያ ምክልኻል ስለዝኾነ ኣብ ፍጹም ዕጽዋ ኣትየን። መንግስቲ ኤርትራ እውን ብዘይካ “ምርጋጥ” ካልእ ኣማራጺ የብልናን ብማለት ተሪር ዕጽዋ ኣዊጁ ብጽኑዕ ተቖጻጺሩዎ። ከም ውጽኢቱ መጠን ዝርገሐ እቲ ለበዳ ኣዝዩ ትሑት እዩ። ክሳብ ሕጂ እውን ኣብ ኤርትራ ብኮቪድ ዝተመዝገበ ሞት የሎን። እቲ ለበዳ ኮቪድ ንምክልኻል ዝተኣወጀ ዕጽዋ ግን ንሽቕለትን ንግዳዊ ንጥፈታትን ስለዝደረቶ እቲ ሕብረተሰብ ኣዝዩ ተሃስዩ ምህላው ካብ ስርሖም ዝተሰናኸሉ ይዛረቡ። ደረጃ ቁጠባ እታ ሃገር ትሑት ብምዃኑን መንግስቲ ንዜጋታቱ ዝገብረሎም ሓገዝ ብዘይምህላው ህዝቢ ኣብ ከቢድ ጸገም ከምዘሎ “ ካብ ዘይንሰርሕ ኣዋርሕ ኮይኑ፡ ቖልዑ ሒዝና ንገብሮ ጨኒቑና” ዝበለ ስሙ ክገልጽ ዘይመረጸ ዜጋ ንቢቢሲ ሓቢሩ። ቅድሚ ኮቪድ ምምጽኡ፡ መንግስቲ ኣብ ሓደ ሓደ ከተማታት ዱኳን ሕድሪ ከም መሸላ፡ ዘይቲ፡ ሽኮርን ቀጠፍን ካልእ መሰረታዊ ሃለኽትን ይዕድል እኳ እንተነበረ ዳሕራይ ግን ብፍላይ ኣብ ገሊኡ ከተማታት ንኣዋርሕ ስለዘቋረጸ ህዝቢ ተጨኒቑ ምህላው ነበርቲ ይገልጹ። ምንቅስቓስ ተሽከርከርቲ ኣብ ኣስመራ ታክሲ ብምምራሕ ህይወቱ ዝመርሕ ስዒድ፡ እቲ ኣዋጃት ዕጽዋ ኣብ ናብርኡ ብኸቢድ ከምዝሃሰዮ’ዩ ዝዛረብ። “ዘይክሓድ መንግስቲ ብግዚኡ ስጉምትታት ስለዝወሰደ፡ ነቲ ሕማም ኣብ ምጕዳሉ ሓጋዚ እዩ ነይሩ፡ እንተኾነ እቲ ኣዋጅ ዕጽዋ ክሳብ ሕጂ ስለዘይተለዓለ ብወገነይ ንዝሓለፈ 9 ኣዋርሕ ብዘይ ስራሕ ደው ኢለ ኣለኹ” ክብል ካብ ስራሕ ደው ብምባሉ ኣብ ህይወቱ ከቢድ ጸቕጢ ከምዝፈጠረሉ ይዛረብ። ኣቶ ተኽሊት’ውን ካብ ኣስመራ ናብ ዞባ ደቡብ (መንደፈራ፡ ዓዲዃላ፡ ደቀምሓረ፡ ዓዲቐይሕን ሰንዓፈን) እትመላለስ ዓባይ ኣውቶቡስ ዝውንን እዩ። ምዕባለታት ኮሮናቫይረስ ኣብ ኤርትራ ብሩህ ቁጠባዊ ዕድላት ኣብ ኤርትራ “ኣይትንቀሳቐሱ ተባሂልና ደው ኢልና፡ መኪናይ ኣብዚ ኣፍደገ ገዛይ ደው ኣቢለያ ኣለኹ፡ ንበልዖን ንሰትዮን የብልና፡ ግን እንታይ ኢና’ሞ ክንብል?” ጉዳይ ሕማም ኮይኑ ብምባል ይሓትት። ስዒድ ብወገኑ “እዛ ዝሰርሓላ ታክሲ ክልተ ስድራ እያ ትኣሊ ነይራ፡ ኣነ ተኻርየ እየ ዝሰርሓላ፡ እቶም ዝተኻረኹሎም ከኣ ስድራ ስውኣትእዮም። ብኣታዊ እዛ ታክሶም ከኣ እዮም ዝናበሩ። ኣነ ኸኣ ካብተን ዝረኽበንክራይ ከፊለ ሓዳረይ ይኣሊ። ሕጂ ግን እዛ ታክሲ ካብ ስራሕ ደው ስለዝበለት ክልተ ስደራ ተደፊንና ኣለና” ክብል ዘለውዎ ሃለዋት የረድእ። ኣቶ ተኽሊት ብወገኖም “ዝነበረና ወዲእና ኢና። ኩሉ ነገርከኣ ሰማይ እዩ ደይቡ፡ ኣስቤዛ ክትገዝእ ከይድካ እቲ ዋጋ ዝልከፍ ኣይኮነን።ኣብ ርእሲኡ ሰልዲ የለን፡ ኣስቤዛ ከቢሩ፡ ከቢድ ናብራ እዩዘሎ” ይብሉ። ብዘይካ ብፍሉይ ፍቓድ ዝንቀሳቐሳ ተሽከርከርቲ ስለዘየለዋ፡ ኣብ ዓዲ ኣቤቶ እትነብር መምህር ምልእተእውን ዋላዲታ ምስ ሓመማኣናብ ጽርግያ ወጸአ ኣስቤዛ ጽዒና ናብ ከተማ ትኸይድ ዝነበረት ካሮሳ [ዓረብያ] ሊሚና ናብ ሕክምና ከምዝወሰደትን ትዛረብ። “እንታይ ደኣ ክገብር!” ከኣ ትብል ኣገልግሎት ህዝባዊ መጓዓዝያ ብዘይምህላዉ፡ ሰብ ንኣገዳሲ ነገር ብእግሩ፡ ብብሽከለታን ብዓረብያን ክጉዓዓዝ ከምዝተገደደ ብምሕባር። ኣብ ክፍሊ መወለዳን ሆስፒታል ኦሮታ እትሰርሕ ኣደ ሓደ ቖልዓ ነርስ ልዋም የማነ፡ ቅድሚ ኮቮድ ምምጽኡ ንውላዳ ኣብ ከተማ ባጽዕ ምስ ዝነብሩ ወለዳ ሓዲጋቶ ንስርሓ ንኣስመራ ምስ መጽአት ተዓጾ ተዓጾ ኮይኑ ምንቅስቓስ ተሽከርከርቲ ደው ኢሉ። ዳሕራይ መዓልቲ ምስ ነውሐ ግን፡ ንነዊሕ ግዜ ምዝዋር ብዝረሰዓታ ብሽክለታ ገይራ ካብታ 2325 ዝብራኸኣ ከተማ ኣስመራ፡ ናብታ ካብ ጽፍሒ ባሕሪ 06 ሜተር ዝብራኸኣ ከተማ ባጽዕ 115 ኪሎሜተር ንኹሉ ጥውይዋይ መገዲ ብድፍረት ተጓዒዛ ንውላዳ ክትርኢ ተገዲዳ። ልዋም የማነ ምስ ኤርትራይ ሚድያ ኔት ዎርክ ኣብ ዝገበረቶ ዕላል ምስ ኮሮናን ዕጽዋን ተተሓሒዙ ውላዳ ንምርካብ ዝወሰደቶ ተባዕ ኣደነታዊ ስጉምቲ ብብዙሓት ሰባት ኣድናቐት ረኺባ እያ። መንእሰይ መንሱር ስዒድ እውን ስሩዕ መድሃኒት ንእትወስድ ወላዲቱ መድሃኒት ከብጽሓላን ሃለዋታ ክከታተልን ካብ ኣስመራ ንዓዲ-ዃላ ብብሽክለታ እናኸደ ደሃያ ይገብር። ኤርትራ ብስግኣት ለበዳ ኮቪድ ዕጽዋ ካብ ትእውጅ ክሳብ ሕጂ ምንቅስቓስ ተሽከርከርቲ ኣየፍቀደትን። ኩለን ኣብታ ከተማ ዝንቀሳቐሳ ዝርካበን መካይን ካብ ዝምልከቶ ኣካል ፍሉይ ፍቓድ ክረኽባ ኣለወን። ዋላ እውን ኣብ ቤቱ ክልተ መካይን ዘለዎ ርኹብ ስድራ፡ ጓሎም ሕርሲ ተታሒዛ ወይ ካብ ኣባሎም ሕክምና ክበጽሕ እንተደልዩ ፍቓድ ዘለወን መካይን እንተዘይረኺቡ ብካሮሳ ክንቀሳቐስ እዩ ዝግደድ። ብፍሉይ ምኽንያት ብፍቓድ እንተዘይ ኮይኑ ካብ ኣስመራ ናብ ገጠራት ዝኸዳ ኣውቶቡሳት የለዋን። ማሕበራዊ ምትእኽኻብ ኣብ ዘበነ ኮቪድ ኮቪድ ኣንጻር ማሕበራዊ ምትእኽኻብ እዩ። ብፍላይ ኣብቲ ብብዝሒ ዝላብዓሉ ዘሎ ክፍለ ዓለም መርዓን ቀብርን ከይተረፈ ብፍቕዲ እዩ ኮይኑ። ንኣብነት ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ ንቐብሪ 30 ሰባት እዩ ዝፍቀድ። ንመርዓ እውን ካብኡ ንላዕሊ የሎን። ኣብ ርእሲኡ ነብሲ ወከፍ ኣብቲ ምትእኽኻብ ዝጽንበር ሰብ እቲ ሕጊ ኮቪድ ዝእዝዞ ማሕበራዊ ምፍንታት ክኽተልን ኣፉን ኣፍንጭኡን ብማስኬራ ክሽፈንን ኣለዎ። ቅድሚ ኮቪድ ንኣብነት ኣብ ከተማታት ኤርትራ ሰብ እንተሞይቱ ኣሎ ዝበሃል መቕርብ ኣውቶቡስ ተኾናቲሩ እዩ ናብ ገጠራት ክቐብር ዝውሕዝ ነይሩ። ሕጂ ኣብ እዋን ኮቪድ ግን ምስታ ሬሳ ሒዛ ናብ ገጠራት እትጓዓዝ መኪና ሓሙሽተ ሰባት ጥራሕ እዮም ከሰንዩዎ ዝፍቀድ። ትምህርቲኸ ከመይ ኣሎ?
