''እቲ ሓድሽ ስርዓት ኦህዴድን ብኣዴንን እዮም ዝዝዉርዎ ዘለዉ'' ገሊኦም ድማ፡ "ክልላዊ መንግስቲ ሲዳማ" ዝብል ፅሑፍ ዝተፅሓፎም ማሊያታት ሓጎሶም ንዝገልፁ ሰባት ይሸጡ፤ ካልኦት ድማ ብምሒር ሓጎስ ኣብ መንገዲ ንዝረኸብዎ ኩሉ እናሓቖፉ፡ "እንኳዕ ደስ በለኩም" ይብሉ ነይሮም። ገዛኢ ውድብ እቲ ክልል ደኢህዴን ዞባ ሲዳማ ርእሳ ዝኸኣለት ክልል ንክትኸውን ኣብ ዘኽእል ውሳነ በፂሑ ዝብል ወረ ስለ ዝተሰምዐ እዩ፡ ኣብታ ከተማ እዚ ኹሉ ስምዒት ሓጎስ ዝሰፈነ። ዋላ'እኳ ነዚ ዝተላብዐ ወረ ዘረጋግፅ፡ ካብ ዝምልከቶም ኣካላት ዝተረኸበ መረዳእታ እንተዘይሃለወ፡ በቲ ዞባ ዝተልዓለ ሕቶ ክልል መልሲ ከም ዝረክብ ብዙሓት እምነት ነይርዎም። ይኹን'ምበር ዋላ ሓደ ነገር እንከይተሰምዐ እታ መዓልቲ ሓሊፋ። ብፅባሒቱ ድማ ከተማ ሃዋሳ ክትሕመስ ውዒላ። ኣብ ዕለተ ሰኑይ ዝነበረ ሓጎስ፡ ዕለተ ሰሉስ ጉዱማሌ ኣብ ዝበሃል ቦታ ብኣኼባታት ተተኪኡ። እቶም ኣኼባታት ድማ፡ ካብ ዝምልከቶም ኣካላት ንዝወሃብ መልሲ ህዝቢ ዝያዳ ብሃንቀውታ ንክፅበይ ገይሮም። ድሕሪ እዚ፡ ተኸታቲሎም ብገዛኢ ሰልፊ ክልል ደቡብ ደኢህዴንን ቦርድ መረፃ እታ ሃገርን ዝተውሃቡ መግለፅታት ግን፡ ኣብ ዞባ ሲዳማ ዝነበረ ስምዒት ሓጎስ ኣዝሒለሞ። ስግኣትን ወጥርን ተሓለቕቲ መሰል ብሄር ሲዳማ፡ ብዘይ ገለ ፍቓድ፡ 11 ሓምለ 2019 ኣቆፃፅራ ኢትዮጵያ፡ ክልል ናይ ምዃን ሕቶኦም ተግባራዊ ከም ዝገብሩ ኣፍሊጦም። ኣብዚ ዕለት፡ ቀይሕ ቆቢዕ ዝገበሩ ኣባላት ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር'ውን፡ ኣብ ክፉታት መኻይን ኮይኖም፡ ቀንዲ ከባብታት እታ ከተማ እናተዘዋወሩ ይዕዘቡ ነይሮም። ነዚ ስዒቡ ድማ፡ ኣብ ሕብረ-ብሄራዊት ኣብ ዝኾነት ከተማ ሃዋሳ ውጥረት ከም ዝዓሰለ ዘመላኽት እዩ። ኣባል ብሄር ሲዳማ ዘይኮነ ነባሪ እታ ከተማ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ እቶም ወተሃደራት ኣብታ ከተማ ምውፋሮም፡ ድሕንነት ንክስመዐኒ ገይሩ ኢሉ። "ሓቂ ዘረባ ሓደ ሕማቕ ነገር እንተድኣ ኣጋጢሙ፡ ኣብ ፖሊስ እቲ ክልል እምነት የብለይን" ይብል። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብታ ከተማ ዘጋጠመ ዓሌታዊ ጎንፂ ድማ ከም ኣብነት ይፀርሕ። ኣረጋዊ በርሀ (ዶ/ር) "ኣብ ኣካለይ ዝበጽሐኒ ማህሰይቲ የለን" ኢሉ ተሓለቕቲ መሰል ብሄር ሲዳማ ግና፡ ገለ ሰባት ከም ዝሰግእዎ ሓድሽ ክልል እንክምስረት ዓሌት መሰረት ዝገበረ ኣድልዎ ወይ ጥቕዓት፡ ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ብሄር ሲዳማ ዘይኮኑ ከጋጥም ይኽእል እዩ ዝብል ጥርጣረ ኣይቕበልዎን፤ ኣትሪሮም ድማ ይኹንንዎ። መምህር ሕጊ ዩኒቨርሲቲ ሃዋሳ ሓጋዚ ፕሮፌሰርን ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰልን ተሰማ ኤልያስ፡ "ቃልሲ ህዝቢ ሲዳማ ፀለሎ ንምኽዳን ዝካየዱ ምንቅስቓሳት ኣለዉ" ይብሉ። "ካብ ሞንጎ እዚኦም ድማ ካልኦት ብሄራት ብፍሉይ ክረኣዩ ይኽእሉ እዮም ዝብል ሓደ እዩ"። ክልል ሲዳማ እንክምስረት፡ ምስ ካልኦት ማሕበረሰባት ብዛዕባ ዝህልዎ ርክብ፣ ብዛዕባ ከተማ ሃዋሳን ካልኦት ጉዳያትን፡ ትልምታት ዘውፅእን ዝመርሕን ግብረ ሓይሊ ስሙያት ሰባት ኣካቲቱ ይሰርሕ ከምዘሎ፡ ገለ ምንጭታትይሕብሩ። እዚ ጉጅለ ቅድሚ 19 ሓምለ ኣብ ዘለው መዓልታት ብዛዕባ ዝበፅሖ ብርኪ ንቦርድ መረፃ ከቕርብ ትፅቢት ይግበር። እምነት ምስኣን ቢቢሲ ዘዘራረቦም ተሓለቕቲ መሰልን ኤጀቶ ተባሂሉ ናይ ዝፅዋዕ ጉጅለ መናእሰይ ኣባላት ኢና ዝብሉን ሰባት ከኣ፡ በዚ ኩነታት ከም ዝሓዘኑን፡ ኣብ ገዛኢ ውድብ እቲ ክልል ደኢህዴን እምነት ከም ዘይብሎምን ገሊፆም። ገሊኦም ድማ፡ እቲ ውድብ ሕቶ ክልል ምዃን ህዝቢ ሲዳማ፡ ከተዓናቕፍ እዩ ፀኒሑ ብምባል ንደኢህዴን ይኹንንዎ። ለምለም ፀጋየ፡ "ደኢህዴን፡ ንሕቶ ሲዳማ ምላሽ ንምሃብ ቆራፅ ኣይኮነን፤ ህዝበ ውሳነ ]ረፈረንደም] ንኽካየድ ፀኒዖም ኣይደገፉን። ነዚ እዩ ኣብ ከምዚ ዓይነት ፀገም ኣቲና ዘለና" ክትብል ተዛሪባ። ኣብ ከተማ ሃዋሳ ወጥሪ ዓሲሉ ተባሂሉ "ኣይከሰርናን፡ ኣይጠፍኣናን" እንታይ ማለት'ዩ?
