ወተሃደራት ኢትዮጵያ ናብ ሱዳን ዝኣትው ስደተኛታት 'ጠጠው ከብሉ' ጀሚሮም ኣብዪ ኣሕመድ፡ ‘ናይ መወዳእታ ምዕራፍ ወፍሪ’ ኣብ መቐለ ክግበር ኣዚዙ 'መደመር' ኣብዪ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ጀሚሩ 'መደመር' ኣዝዩ ኣዘራራቢ ዝኾነ ቃል ነይሩ። እዚ ናይ ኣምሓርኛ ቃል ኮይኑ፡ "ሓደ ምዃን ወይ'ውን ናብ ሓደ ምምጻእ" ዝብል ትርጉም ኣለዎ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር'ውን ጸገማት ኢትዮጵያ በዚ መገዲ'ዮም ዝፍትሑ ኢሉ ይኣምን። እዚ ብደረጃ መጽሓፍ'ውን ዝተሓተመ ኮይኑ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ዝተፈላለያ ከባቢታት ኢትዮጵያ ተመሪቑ። ብቋንቋታት ኣምሓርኛን ኣፋን ኦሮሞን ተጻሒፉ ድማ ብኣማኢት ኣሽሓት ተሓቲሙ ተዘርጊሑ። ምንጪ ስእሊ, facebook መግለጺ ስእሊ, መጽሓፍ መደመር እቲ መጽሓፍ፡ 16 ምዕራፋትን 280 ገጻትን ዘለዎ ኮይኑ፡ ኣብዪ ኣሕመድ ኣፈላላያት ብምኽባር ሓድነት እታ ሃገር ክቕድም ኣለዎ ኢሉ ይኣምን። ሕምብርቲ፡ ናይዚ ናተይ ዝብሎ ፍልስፍና፡ ምትዕጽጻፍን ኣፈላላይካ ሒዝካ ሓቢርካ ምስራሕ ምኽኣልን ዝብል እዩ። ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2019 ዓ.ም፡ ኣብ ኣኼባ ሰልፊ ዴሞክራሲያዊ ምንቅስቓስ ህዝብታት ደቡብ (ዴኢህዴን) ተረኺቡ፥ "ሓንቲ ምርጫ ኣላትና፤ እዚ ከኣ ምሕባር'ዩ። ምትሕግጋዝን ምትሕብባርን ጥራሕ ዘይኮነን ብሓባር ንምንባር ምውህሃድ ከድልየና እዩ። እቲ ካልእ ምርጫ ከኣ ሓድሕድና ምቅታል" ኢሉ ነይሩ። ወሲኹ፡ "ይኹን'ምበር፡ እዚ ምርጭኡ ዝገብር ኣይህሉን። ስለዚ ምርጫና ንሓድሕድና ምትእምማን፣ ቁስልና ምፍዋስን ንዕብየት ሃገርና ብሓባር ምስራሕን'ዩ ክኸውን ዘለዎ" ኢሉ። "ደቕኹም ንምንታይ ወለዲ ኣልቦ ክኾኑ ትገብሩ" ሰብሞያ ሕጊ ኦሮሞ፡ 'ሽልማት ኖቤል ሰላም ኣብዪ ኣሕመድ ክስረዝ' ሓቲቶም ቅልውላው ትግራይ ብ4 ሕዳር 2020፡ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ሰራዊት እታ ሃገር ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ ስጉምቲ ንክወስዱ ኣዚዙ። ንሱ፡ እቶም ሓይልታት ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ኣብ ትግራይ ዝርከብ ወተሃደራዊ መዓስከር ሰሜን እዝ መጥቃዕቲ ፈጺሞም'ዮም ብማለት ይኸሶም። "ስለ ዝኾነ ድማ መንግስቲ ፌደራል ወተሃደራዊ ስጉምቲ ንክወስድ ተገዲዱ ኣሎ" ኢሉ። ኣብ ሞንጎ መንግስቲ ፌደራልን ኣመራርሓ ህወሓት ዝኾኑ ሰብ መዚ ትግራይን ዝነበረ ውጥጥ በብግዝኡ እናዓረገ ክመጽእ እንከሎ፡ ንሕንሕ ስልጣን፣ መረጻ፣ ፖለቲካዊ ጽገናታት ዘይምቕባልን ካልኦትን ምኽንያት እቲ ዘይምቅዳው'ዮም። ህወሓት፡ ንኣስታት 30 ዓመታት ብዓብላልነት ክመርሕ ጸኒሑ። ሕጂ ድማ ኣብዪ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ ንኣመራርሓ ህወሓት ኣጓንዩ'ዩ ኢሎም ይነቕፉዎ። ኣብዪ ኣሕመድ ኣብታ ሃገር ጽገናታት ክገብር'ኳ እንተፈተነ፡ ካብ ወገን ትግራይ ግን ተቓውሞ ገጢሙዎ። እዚ ድማ እቲ ፖለቲካዊ ቅልውላው ክዓርግ ምኽንያት ኮይኑ። መራሕቲ ህወሓት፡ እቲ ኣብዪ ኣሕመድ ዝገብሮ ዘሎ ጽገናታት ማእከላይ ስልጣን ንምምስራትን ፌደራላዊ ስርዓት ንምዕናውን'ዩ ኢሎም ይቃወሙዎ። ዞባዊ ጽልዋ ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመትን ፈረቓን፡ ኣብ'ቲ ዞባ ጎንጺ ኣለዎም ኣብ ዝበሃሉ ቦታታት ኣብ ምሽምጋል ዓብዪ ተራ ተጻዊቱ እዩ። ኣብ ሱዳን፡ ወተሃደራዊ መራሕቲ ናብ ልዝብ ክመጽኡ ኣብ ምግባር ኣበርክቶ ገይሩ። እዚ ከኣ፡ ሱዳናውያን ናብ ስግግርን ምምቕራሕ ስልጣንን ክመጽኡ ክኢሎም። ብተወሳኺ ድማ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ጅቡትን ንዝጸንሐ ሓርፋፍ ዲፕሎማሲያዊ ርክብ ኣብ ምምሕያሽ ክሰርሕ ፈቲኑ። ኬንያን ሶማልያን ኣብ ማያዊ ዶባተን ምስተሰሓሓባ'ውን ኣብዪ ኣሕመድ ክሽምግል ድልየት ኣርእዩ'ዩ። ኣብ ዘተ ሰላም ደቡብ ሱዳን፡ ኣብ መንጎ ፕረዚደንት ሳልቫ ኪርን መራሒ ተቓውሞ ሪክ ማቻርን ኣብ ዝግበር ልዝብል'ውን ብንጥፈት እዩ ዝሳተፍ። ኣብዪ ኣሕመድ፡ እቲ ሕጂ ኣብ ትግራይ ዝወስዶ ዘሎ ስጉምቲ፡ 'ምኽባር ሕጊ' እዩ ክብሎ እንከሎ፡ ክልቲኦም ወገናት ናብ ልዝብ ክመጽኡ ዝቐረበሉ ዓለምለኻዊ ጻውዒት ዘተ ነጺጉዎ እዩ። ኣብዚ ሰሙን፡ "ናይ መወዳእታ" ምዕራፍ ናይቲ ዛካይዶ ዘሎ መጥቃዕቲ ክውሰድ ዝኣዘዘ ኮይኑ ወተሃደራቱ ንከተማ መቐለ ክቆጻጸሩዋ መምርሒ ሂቡ ይርከብ። ተዛማዲ ትሕዝቶ ቅልውላው ትግራይ-ኢትዮጵያ፡ ብሓጺሩን ብሰፊሑን ክግለጽ እንከሎ19 ሕዳር 2020 ቅልውላው ኢትዮጵያ - ትግራይ፡ 'ንኡሽቶ ሓወይ መድሃኒት የድልዮ'ዩ'13 ሕዳር 2020 ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብ ቅልውላው ትግራይ "ዲፕሎማስያዊ ምትእትታው" ነጺጉ25 ሕዳር 2020 ኲናት ትግራይ-ኢትዮጵያ፡ ተወለድቲ ትግራይ ብሰንኪ መንነቶም ዒላማ ከምዝኾኑ ይዛረቡ25 ሕዳር 2020 ዜናታት ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎቅድሚ ሓደ ሰዓት ኣብ ትግራይ ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ህጻናት ረድኤት ክበጽሖም ኣይከኣለን - ዩኒሴፍ16 ታሕሳስ 2020 ጀርመን ሓድሽ ደግሲ ኮሮናቫይረስ ንምቊጽጻር ጽኑዕ ሕጊ ኣውጺኣቅድሚ 3 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?15 ታሕሳስ 2020 "ካብ ጨወይተይ ንምህዳም ከም ተመን እናተሰሓብኩ ነዊሕ ተጓዒዘ"15 ታሕሳስ 2020 ወታሃደራት ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ሕቡራት ሃገራት ከምዝተኮሰ መንግስቲ ተኣሚኑ8 ታሕሳስ 2020 ናሚቢያዊ ዲፕሎማሰኛ ክልተ ደቁ “ኣብ ኢትዮጵያ ተቐቲሎም”14 ታሕሳስ 2020 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ኣመሪካ፡ ንሱዳን ካብ 'መዝገብ ግብረ-ሽበራ' ብወግዒ ኣልያታ14 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ ኣብ ውሽጣዊ ግጭት ኢትዮጵያ ኢድ ኣለዋ ድዩ?25 ሕዳር 2020 ቻይና ብዛዕባ ዘማዕበለቶ ክታበት ኮሮናቫይረስ እንታይ ንፈልጥ?10 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ፡ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ድሕሪ 26 ዓመት ካብ ቤት-ማእሰርቲ ተፈቲሖም7 ታሕሳስ 2020 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዋይ ልኡኽ ስዑዲ ዓረብ ትማሊ ምሸት ናብ ኤርትራ ኣትዩ 2 ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎ 3 ኣብ ትግራይ ውልቀሰባት ዕጥቂ ንከረክቡ ዝተነብረ ገደብ መዓልቲ ተዛዚሙ 4 ጉግልን ዓበይቲ ትካላት ቴክኖሎጅን ‘ዓሌታውያን’ዮም”፡ ትምኒት ገብሩ 5 ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?
