ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ታሪኻዊ ድሕረ ባይታ፡ በዓል ደናግል አሸንዳ 22 ነሓሰ 2018 መግለጺ ስእሊ, ወይዘሪት ኢለኒ ይኩኖኣምላክ ኣሸንዳ ናይ ቖጽሊ ሽም'ዩ። እቲ ቆጽሊ ኣሸንዳ ወኻርያ፣ ኣሸንዳ ዝብእን ኣሸንዳ ሰብን እናተብሃለ ድማ ይጽዋዕ። "መጸት መጸት ኣሸንዳ ዕምበብ መጸት'' ኣሸንዳዋይ ናዓሚ ናዓሚየ ተጋኒና ሎሚየ" እናበላ፡ አዋልድ ዓመት ተጸብየን፡ ንኽልተ ሰሙን "ጾመ ፍልሰታ ለማርያም" ጾይመን ዘብዕለኣ በዓል፡ ልዕሊ ዝኾነ ክትደምቀለን፡ ሰፊሕ ምድላዉ'የን ዝገብራ። ትማሊ ኣማስያ ሎሚ መዓልቲ ንእተብዕሎ ኣሸንዳ ክትዳሎ ዝጸንሐት ኢለኒ ይኩኖ ኣምላክ፡ ኣሸንዳ ዝተፈለየ ምድላዉ እትገብረሉ በዓል ከምዝኾነ ትዛረብ። "ብፍላይ እቲ ከተመታይ ንባህሊ ብዙሕ ትኹረት ኣይህብን። ኣብ ኣሸንዳ ግና ካብ ንእሽተይ ክሳብ ዓባይ ጸጉሪ ርእሰን ተቖኒነን፡ ሰብ ባህላዊ ክዳን ተኸዲኑ ኢኻ ትርእዮ። እዚ ፍሉይ ይገብሮ" ትብል። "ከም ጓል ኣነስተይቲ ኮይነ ክርእዮ ከለኹ ድማ ናይ ናጽነት መዓልቲ'ዩ። ቖልዓ ኣሸንዳ፡ ንሰለስተ መዓልቲ ኣበይ ኣቲኺ፡ ኣበይ ዉዒልኺ ኣይትበሃልን" ትብል' እዚ ክኸዉን ከሎ ግና ጥንቃቐ ምግባር ኣድላዪ ከምዝኾነ'ውን ትገልፅ። ድሮ በዓል ኣሸንዳ ብስእሊ ''ኣሸንዳ ናብ ትግራይ ተዓዲመ ኣለኹ'' ድምጻዊ ሮቤል ሃይለ ቖልዑ ኣሸንዳ፡ ዳርጋ ንሰሙን ምስ ቆናኒት ተቛጺረን፣ ኣይበጽሕን እንትብለን ድማ ህራስ ስኢነን እንዳ ጸጉሪ ሓዲረን'የን ዝቑነና፣ ቅድሚ ኽልተ ሰሙን ድማ ነቲ በዓል ዝኽደንኦ ዓለባ ዓዲ የዳልዋን፡ ጽባቕአን ይሕልዋን። ኣብዚ ቅነ፡ "ቖልዓ ኣሸንዳ ርኢኻ ኣይትትሓጸ" እናተብሃለ'ዩ ዝምሰል። ወናኒት 'ዘዉዲቱ ጥንቲ ጥበብ' ገነት ክንደያ፡ ጓል ኣሸንዳ እትበሃል፡ ባህሊ ኣሸንዳ ባህሊ ጠንቂቓ እትፈልጥ'ያ ትብል። መግለጺ ስእሊ, ወይዘሪት ገነት ክንደያ "ኽዳን ሓበሻ ተኸዲና እትወጽእ፡ ጋመ ዓረብ ዝበሃል ቑኖ ኣሸንዳ እትቑነን፡ ኩትሻ፣ ሕንቆ መስቀል፣ ባቡር መስቀል፣ ኮንጎ ጫማን ኩሕሊ ዓድን ገይራ እትወጽእ'ያ ቖልዓ ኣሸንዳ እትበሃል" በሃሊት'ያ። ታሪኻዊ ድሕረ-ባይታ እዚ በዓል ሃይማኖታዊ ድሕረ ባይታ ከምዘለዎ እትገልጽ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን፡ ደናግል ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ ጥራሕ ዘብዕለኦ ክኸዉን ከምዘለዎ ተቐምጥ። ኣብ መንፈሳዊ ኮሌጅ ቅዱስ ፍሬምናጦስ ኣባ ሰላማ ካሳቴ ብርሃን፡ መምህር ቅኔን መጽሓፍን ሊቀ ሊቃዉንቲ ያሬድ ካሳ፡ ኣሸንዳ ዝብል ስያመ ናይቲ በዓል፡ ካብቲ ኣዋልድ ኣብ ሽምጠን ዝዕጠቐኦ ቆፅሊ ዝተወሰደ'ዩ ይብሉ። ከም ኣብነት ይብሉ "እቲ በዓል መስቀል ኮይኑ እናሃለወ፡ በቲ ዝቃጸል ዕንጸይቲ ተተኪኡ 'በዓል ዳሜራ' ይበሃል። ኣሸንዳ'ዉን ናይቲ ቖጽሊ ስያመ ወሲዱ ንዕኡ'ዩ ኣሸንዳ ተባሂሉ ዝጽዋዕ" ክብሉ የረድኡ። "ብቐንዱ ናይ ቅድስት ድንግል ማርያም በዓል'ዩ። ምኽንያቱ፡ ቅድስት ድንግል ማርያም ካብ መቓብር ኣብ ሳልሳይ መዓልቲ ተላዒላ ናብ ሰማየ ሰማያት ከም ወዳ ዝኣረገትሉ'ዩ። እርገታ ስለዝኾነ ድማ ማርያ (ማርያም) ተባሂሉ'ዉን ይጽዋዕ'ዩ" ይብሉ። መግለጺ ስእሊ, ሊቀ ሊቃውንቲ ኣሬድ ካሳ፡ ታሪካዊ አመፃፅኣ ኣሸንዳ ሃይማኖታዊ ምዃኑ ይዛረቡ። ንምንታይ ኣዋልድ የኽብርኦ?
