ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ጎንጺ፣ ምምዝባልን ምላሽ መንግስቲ ፌደራልን 10 ጉንቦት 2018 ቅድሚ ዝተወሰኑ ኣዋርሕ ካብ ቤንሻንጉል ጉሙዝ ዝተመዛበሉ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ተወለድቲ ክልል ኣምሓራ መንግስቲ እቲ ክልል እንሰማምዐሉ መፍትሑ ክህበና ኣይኽኣለን ዝብል ናይ ቅርታ ደብዳበ ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን ናብ ቐዳማይ ሚኒስትር ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ ከምዝጽሓፉ ተገሊጹ ነይሩ። እቶም ተመዛበልቲ ካብ መንግስቲ እቲ ክልል መሬትን መጣየሲ ገንዘብን ዝደልዩ'ኳ እንተኾኑ ዝቐረበሎም ኣማራጺ ግና ናብ ዝተመዛበልሉ ከባቢ ክምለሱ እንተዘይኾይኑ ድማ ኣብ ዝተፈላለዩ ወረዳታት ናብ ዝርከቡ ስድርኦም ክጸዕምበሩ ከምዝኾነ ይዛረቡ። ምምሕዳር እቲ ክልል፡ ብርክት ዝበሉ ተወለድቲ ክልል ኣምሓራ ስለዝነብሩ ነቶም ተመዛበልቲ ሓረስቶት መሬትን መጣየሲ ገንዘብን ምሃብ ግጉይ መልእክቲ ከየሕልፍ ብምስጋእ ካብ ምትግባሩ ክቑጠብ ገይሩዎ ክኸውን ከምዝኽል ቢቢሲ ዘዘራረቦም ገለ ሓለፍቲ ስራሕ መንግስቲ እቲ ክልል ይዛረቡ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ብምኽንያት ጎንጺ ንዝተመዛበሉ ዜጋታት መፍትሒ እንትህብ፡ ጠንቂ'ቶም ጸገማት ኣለልዩ ብምፍታሕ ናብ ዝነበርሉ ከባቢ ምምላስ ቀዳመይ መንገዲ መፍትሒ ገይሩ'ዩ ዝወስድ። እንተኾነ ግና እዞም ጸገማት ምፍታሕ ኮነ ንተመዛበልቲ ብዘላቕነት ምጥያስ ነቲ ሓዱሽ ቐዳማይ ሚኒስትር ቀሊል ፈተና ዝከዉን ኣይመስልን። "ሸሞንተ ወርሒ ሙሉእ ብዘይ ስራሕ ኢና ኾፍ ኢልና" ዝብላ ኣደ ሰለስተ ቖልዑ ሉጁማ መሓመድ እየን። እተን ወይዘሮ ኣብ ኣዋሰንቲ ከባቢታት ሶማልን ኦሮሚያን ተላዒሎም ብዝነበሩ ጎንጺታት ካብ መረበቶም ተመዛቢሎም ኣብ ዞባ ምብራቕ ሸዋ ከባቢ ባቱ ክሰፍሩ ካብ ሞንጎ ዝተገበሩ ዜጋታት ሓንቲ እየን። "ተኣሲሩ ከምዝቕለብ ከፍቲ ኮፍ ምባል ኣጸጋሚ'ዩ። ኣብ'ዚ ዝኾነ ዓይነት ስራሕ የብልናን" ይብላ። ምዕባይ ቑጽሪ ተመዛበልቲ ጎንጺ ዝወለዶም ጸገማት ኮሚሽነር ኣመራርሓ ስራሕ ብሄራዊ ስግኣት ሓደጋ ኣይተ ምትኩ ካሳ፡ ብምኽንያት ጎንጽን ድርቅን ቑጽሪ ዝተመዛበሉ ዜጋታት ሓደ ሚሊዮን ከምዝጽጋዕ ይገልጹ። ብድርቂ ዝተመዛበሉ መብዛሕትኦም ሕጽረት ማይ ካብ ዘለዎም ከባቢታት ብምግዓዝ ማይ ናብ ዘለዎም ከባቢታት ክሰፍሩ እንትግበር፡ እቲ ዝለዓለ ቑጽሪ ግና ኣብ ኣዋሰንቲ ከባቢታት ክልላት ኦሮሚያን ሶማሌ ኢትዮጵያን ይርከብ። እዚ ቑጽሪ ካብ 800 ሽሕ ይዛይድ። ካብዚኦም ካብ ክልል ናብ ክልል ዝተመዛበሉ ዜጋታት 33 ሚኢታዊት እንትኮኑ፡ ዝተረፉ ጎንጺ ብምፍራሕ ካብ መረበቶም ዝሃደሙ'ዮም ይብሉ ኣይተ ምትኩ። ብኻልእ ወገን ኣብ'ዚ ቀረባ እዋን ኣብ ዞባ ጉጂ ክልል ደቡብ ብሄር ብሄረ ሰባትን ህዝብታትን ብዝተልዓለ ጎንጺ ሐዙሓት ከምዘመዛበለ ኣይተ ምትኩ ይዛረቡ። ንግዚኡ ሙሉእ ሓበሬታ ስለዘይብሎም ትክክለኛ ቁጽሪ ምዝራብ ኣጸጋሚ ምዃኑ ዝገለጹ ኮሚሽነር፡ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ነበርቲ እቲ ኸባቢ ካብ መረበቶም ምፍንቓሎም ይዛረቡ። ኣብ ኢትዮጵያ ምምዝባል ዜጋታት ሓዱሽ ተርእዮ ኣይኾነን። ንብርክት ዝበሉ ሰባት ድርቅን ሓደጋ ዉሑጅን ዝኣመሰሉ ተፈጥሮኣዊ ሓደጋታት፣ ጥምየት፣ ኲናትን ጅማሮታት ልምዓታት መንግስትን ናብራ ካብ ዝደኮኑሉ ከባቢ ከመዛብሎም ጸኒሑ'ዩ። ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ግና ብዘይተለመደ መልክዑ ናይ ብሄር ጎንጺታትን መጥቃዕታትን ተራእዮም፡ ምኽንያት ምምዝባል ብዙሓት ድማ ኮይኖም። ምምላስን ዳግም ምስፋርን መንግስቲ ፌደራል ብፍላይ ናይ ብሄር ጎንጺ ምልክት ዘለዎም ግጭታት (ብፍሉይ ኣብ ኣዋሰንቲ ከባቢታት ኦሮሚያን ሶማሊያን) ዘስዓቡዎ ማሕበራዊ ቅልዉላዉ ዘጻሪ፣ ፍሉይ ሓገዝ ዝገብር፣ ዳግም መሊሱ ዘጣይሽ ግበረ ሓይሊ ክሳብ ቤት ጸሕፈት ቐዳማይ ሚኒስትር ዘለዉ ኣብያተ ጽሕፈት ኣካቲቱ ከምዘጣየሰ ይገልጽ። ሚኒስትር ኣርባሕቲ እንስሳን ፌደራልን እዞም ስራሕቲ የተሓባብር፣ ስልጠና ይህብ፣ ኣብ ሞንጎ ህዝቢ ዘለዉ ርክባት ዘጎልብቱ ቅርታታት ዝፈትሑ'ዮም ዝተብሃሉ ጉባኤታት ይዉግን። ጀነራል ዳይሬክተር ቅድመ መጠንቐቕታ ጎንጽን ዘላቒ መፍትሕን ኣይተ ንጋቱ ኣብዲሳ ጎንጺ ጠጠዉ ዝብለሉ ባይታ ምፍጣር ቀንዲ መፍትሒ ከምዝኾነ ብምግላጽ እዚ ንምዕዋት ምስ ፖሊስ ፌደራልን ምክልኻል ሰራዊትን ሓቢርኻ ከምዝስራሕ ይዛረቡ። ጉዳይ እቶም ተመዛበልቲ ብዝምልከት፡ "ክንደይ ዝኣኽሉ ተሪፎም፣ ክንደይኸ ተመሊሶም ዝብል ዝከታተልን መረዳእታ ንሕዝን ንሕና ኢና። ክምለሱ ዝደልዩን ዘይደልዩን ፈሊና መረዳእታ ሒዝና ኢና። ብመሰረት እዚ ክምለሱ ዘደልዩ ኣብ ዝሓተትዎ ከባቢታት ክሰፍሩን ክጣየሱን መንግስቲ ክልላት ሓላፍነት ይወስዱ" ይብሉ ኣይተ ንጋቱ። ኮሚሽነር ኣመራርሓ ስግኣት ሓደጋ ኣይተ ምትኩ ከምዝብሉዎ፡ ካብ ሞንጎ እቶም ጎንጺ ሰጊኦም ካብ ከባቢ ኦሮሚያን ሶማሊያን ዝተመዛበሉ እቶም 300 ሸሕ ናብ መረበቶም ተመሊሶም'ዮም። ክምለሱ ዘይደለዩ ካልኦት 20 ሽሕ ድማ ኣብ ዝተሓረዩ ወረዳታት ኣብ ዝተሃነጹ ግዝያዊ ኣባይቲ ክሰፍሩ ተገይሩ'ዩ። እዚ ንምትግባር ድማ ኣብ ክልል ኦሮሚያ 11፡ ኣብ ክልል ሶማሌ ድማ 8ተ ከባቢታት ተሓርዮም ህንጸት ኣባይቲ እንትዛዘሙ፡ ተወሳኺ ስድራ ክጽምበሩ'ዮም። ነዚ ተመዛበልቲ ናይ ምጥያስ ስራሕ ዘካይዱ መንግስታት ክልል ንምሕጋዝ ዝዉዕል ልዕሊ 8 ሚሊዮን ብር መንግስቲ ፌደራል ከምዝሰልዐ ዝገልጹ እቶም ኮሚሽነር፡ "እዚ ገንዘብ ንብምኽንያት ጎንጺ ዝተመዛበሉ ሰባት ጥራሕ'ዩ ዝምልከት" ይብሉ። ስግኣትን ጥርጣረን ካብ ቤንሻንጉል ተመዛቢሎም ኣብ ባህርዳር ዝርከቡ ተወለድቲ ኣምሓራ፡ ብጻዕሪ ኣካላት መንግስቲ ጉባኤታት ሰላምን ዕርቅን ተኻይዶም ኹሉ ነገር ዝሃድአ'ኳ እንተመሰለ፡ ድሕሪ ዝተወሰነ ግዘ ጎንጺታት ዳግም ዘልዕል ሃዋህዉ ክህሉ ከምዝኽእል ብምግላጽ፡ ናብ ዝነበርዎ ከባቢ ክምለሱ ድሌት ከምዘይብሎም ይዛረቡ። ኣይተ ምትኩ ግና እቲ ሕገ መንግስቲ ንዜጋታት ዝሃቦ መሰል ምንቅስቓስ ብምልዓል፡ እቶም ጎንጺታት ክሳዕ ዝሃድኡ ናብ ዝነበርሉ ከባቢ ናይ ምምላስ ዕድሎም ዝለዓለ ከምዝኾነ'ዮም ዝገልጹ። እታ ሃገር ተመስሪታትሉ ዘላ ብሄር ማእኸል ዝገበረ ስርዓት ፌደራሊዝም፡ ብናይ ዜጋታት ካብ ቦታ ናብ ቦታ ናይ ምንቅስቓስ ዝፍጠር ናይ ስነ ህዝቢ ለዉጢ ዘተባብዕ ኣይኮነን ይብል መጽናዕቲ መሓሪ ታደሰ።ግኣት ተዛማዲ ትሕዝቶ ኣብ መንጎ ኦሮምያን ሶማሊ ኢትዮጵያን ዘጋጠመ ጎንፂ ስዒቡ፥ ቁፅሪ ዝተመዛበሉ ዜጋታት ካብ 50ሺሕ ንላዕሊ ምብፅሑ ተገሊፁ ነይሩ። ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ሓደ ሚልዮን ንላዕሊ ስደተኛታት ኣዕቒቦም ዝርከቡ እንትከውን፥ ተኸታታሊ ጎንፅን ድርቅን ስዒቡ ቁፅሪ ተመዛበልቲ ካብ ዝገመት ንላዕሊ ብምውሳኹ እታ ሃገር ክትፃወሮ ካብ እትኽእል ንላዕሊ እናኾነ መፂኡ።22 መስከረም 2017 ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 7 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ” 7 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
