'ህዝቢ ትግራይ ንበዓል ዶ/ር ደብረጽዮን ክድግፎም ኣለዎ'- ዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ ናይ ግዳም ጸላእትና ሃገር ንምፍራስ ብግልጺ ይጓየዩ ኣለው-ዶ/ር ደብረፅዮን "እቲ ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ዘሎ ወጥሪ ከይዱ ከይዱ ናብ ምፍራስ ህልውና ሃገር ከብጽሕ ከምዝኽእል ብተደጋጋሚ ክንዛረብ ጸኒሕና ኢና። ካብዚ ብተወሳኺ ድማ ከም ፓርቲ ነቲ ኣብ ሞንጎኦም ዝተፈጠረ ዘይምውዳው ንምፍታሕ ኣብ ዘኽእል መስርሕ ሽምግልና ንምስታፍ ድልዋት ምዃንና እናገለጽና መጺእና ኢና" ይብል። ኣቦ መንበር ኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ) ፕሮፌሰር መረራ ጉዲና ንሓሳብ ኣይተ ኣዳነ ዘጎልብት ገምጋም'ዩ ዘለዎም። "እቲ ምትፍናን ዝጸንሐ ኮይኑ ኣብዚ ሕዚ እዋን ከኣ ናብ ዝለዓለ ጠርዚ ይበጽሕ ኣሎ" ብምባል የረድኡ። "እቲ ምትፍናን ሓደገኛ ናብ ዝኾነ ደረጃ የምርሕ እዩ ዘሎ። ኲናት ፍታሕ ክኸውን ኣይክእልን። ውጽኢቱ ንዝኾነ ይኹን ኣካል ዝረብሕ ኣይኮነን" ክብሉ ድማ እቲ ረስኒ ናብ ከመይ ዝበለ ኩነታት የምርሕ ከምዘሎ ይዛረቡ። እቲ "ናብ ዘየድልይ ምቁርራጽ ምእታው" ዘምስል ኣካይዳ ዝረብሕ ከምዘይኮነ ብምሕባር ድማ ናብ ዘይተደለየ ጎንጺ ክእተው ከምዝኽእል ዘለዎም ስክፍታ ይገልጹ። ሃገራዊ መራጻ ምንውሑ ትኽክል ከምዘይኮነን ትግራይ ክልላዊ መረጻ ብምክያድ መንግስቲ ክተጣይሽ ምኽኣላ ግን ሕጋውነት ከምዘለዎን ዝዛረብ ምኽትል ኣቦ መንበር ሳልሳይ ወያነ ትግራይ (ሳወት) ኣይተ ኣሉላ ሃይሉ፡ እቲ ብደረጃ ብልጽግናን ህወሓትን ዘሎ ወጥሪ ግን ብቕልጡፍ ክፍታሕ ዘለዎ ጉዳይ ከምዝኾነ ይኣምን። ንሱ "ኣብ ሞንጎ ፓርቲታት ዘሎ ኣፈላላይ ናብ ብደረጃ መንግስቲ ክኸውን ብምግባር ህዝባዊ ጎንጺን ዘይምስናንይን ምፍጣር ከም ዓብዪ ጸገም ኢና ንሪኦ። ኣብ ፌደራል መንግስቲ ይኹን ክልላዊ መንግስቲ ፓርትን መንግስትን ክፈላለ ኣለዎ" ይብል። እቲ ጸገም ኣብ ሞንጎ ብልጽግናን ህወሓንት እንተኾይኑ ባዓለን ክፈትሕኦ ከምዝግባእ ነዚ ክገብራ እንተዘይክኢለን ከኣ ብሕጋዊ መገዲ ክፍታሕ ከምዘለዎ መርገጺ ውድቦም ምዃኑ የረድእ። ህወሓት ኣብ ፌደራል መንግስቲ ዝነበራ ልዕልና ካብ ዝሰኣነትሉ እዋን ጀሚራ ዝወሰደቶም ስጉምትታት ክትንጸል ዝገብርን ካብቲ "ሃገራዊ ለውጢ" ዘርሓቓን ከምዝኾነ ዝዛረብ ወሃቢ ቓል ውድብ ዜጋታት ኢትዮጵያ ንማሕበራዊ ፍትሒ (ኢዜማ) ኣይተ ናትናኤል ፈለቀ ብወገኑ እዚ ድማ ናብቲ ተፈጢሩ ዘሎ ከቢድ ወጥሪ ንኽብጻሕ ምኽንያት ከምዝኾነ ይኣምን። "ብልጽግና ንፌደራል ዝመርሕ ህወሓት ድማ ንክልል ዝመርሑ መንግስታት ምዃኖም እናተፈለጠ፤ እቲ ሕዚ ዝረኣይ ዘሎ ግን መንግስቲ ምስ መንግስቲ ናብ ምትፍናን ዝኣተዉ'ዩ ዘምስል። እዚ ከኣ ብፍላይ ኣብ ትግራይ ንዝርከብ ህዝቢ ናብ ዝሃስይ ደረጃ ዝበጽሐ ይመስል" ክብል ድማ ዘረዎም ገምጋም ይገለጽ። ውሳነታት መንግስታት ፌደራልን ትግራይን 25 መስከረም ምስበጽሐ፡ መንግስቲ ትግራይ "ካብ ሎሚ ንደሓር ምስ መንግስቲ ፌደራል ስሩዕ ርክብ ኣይክህልወናን፤ ዝወጽኡ ሓደሽቲ ኣዋጃትን መምርሕታትን ድማ ኣብ ትግራይ ተፈጻምነት ኣይክህልዎምን" ክብል ወግዓዊ ምግባሩ ይዝከር። ብወገን መንግስቲ ፌደራል ድማ "ካብ ሕዚ ንደሓር ድጎማ በጀትን ካልኦት መንግስታዊ ርክባትን ዝምልከት ብቐጥታ ምስቲ 'ሕጋውነት ዘይብሉ መንግስቲ ትግራይ' ክፍጽም ኣይክእልን። ርክበይ ምስ መሪሕነትን ወረዳታትን ቀበሌታትን ትግራይ እዩ" ዝብል መግለጺ'ዩ ኣውጺኡ። ፌደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ምስ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ዝኾነ ርክብ ከይገብር ተወሲኑ ደብረጽዮን ገብረሚካኤል 'ትግራይ ጥንቃቐ ገይራ ናይ ርእሳ መረጻ ክተካይድ ትኽእል እያ' ኢሉ "እቲ ኣብ ንጎ ክልቲኦም ዘሎ ወጥሪ ከይዱ ከይዱ ናብ ምፍራስ ህልውና ሃገር ከብጽሕ ከምዝኽእል ብተደጋጋሚ ክንዛረብ ጸኒሕና ኢና። ካብዚ ብተወሳኺ ድማ ከም ፓርቲ ነቲ ኣብ መንጎኦም ዝተፈጠረ ዘይምውዳው ንምፍታሕ ኣብ ዘኽእል መስርሕ ሽምግልና ንምስታፍ ድልዋት ምዃንና ክንገልጽ ጸኒሕና ኣለና" ይብል። ኣቦ መንበር ኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ) ፕሮፌሰር መረራ ጉዲና እውን ንሓሳብ ኣይተ ኣዳነ ዘጎልብት ገምጋም'ዩ ዘለዎም። "እቲ ምትፍናን ዝጸንሐ ኮይኑ፡ ሕዚ ግን ናብ ዝለዓለ ጥርዚ ይበጽሕ ኣሎ" ክብሉ የረድኡ። "እቲ ምትፍናን ሓደገኛ ናብ ዝኾነ ደረጃ የምርሕ ኣሎ። ኲናት ፍታሕ ክኸውን ኣይክእልን። ውጽኢቱ ንዝኾነ ይኹን ኣካል ዘርብሕ ኣይኮነን" ክብሉ ድማ እቲ ረስኒ ናብ ከመይ ዝበለ ኩነታት የምርሕ ከምዘሎ ይዛረቡ። እቲ "ናብ ዘየድሊ ምቁርራጽ ምእታው" ዘምስል ኣካይዳ ዘርብሕ ከምዘይኮነ ብምሕባር ድማ ናብ ዘይተደለየ ጎንጺ ክእተው ከምዝኽእል ዘለዎም ስክፍታ ይገልጹ። ሃገራዊ መራጻ ምንውሑ ትኽክል ከምዘይኮነን ትግራይ ክልላዊ መረጻ ብምክያድ መንግስቲ ክተጣይሽ ምኽኣላ ግን ሕጋውነት ከምዘለዎን ዝዛረብ ምኽትል ኣቦ መንበር ሳልሳይ ወያነ ትግራይ (ሳወት) ኣይተ ኣሉላ ሃይሉ፡ እቲ ብደረጃ ብልጽግናን ህወሓትን ዘሎ ወጥሪ ግን ብቕልጡፍ ክፍታሕ ዘለዎ ጉዳይ ከምዝኾነ ይኣምን። ንሱ "ኣብ ሞንጎ ፓርቲታት ዘሎ ኣፈላላይ ናብ ብደረጃ መንግስቲ ክኸውን ብምግባር ህዝባዊ ጎንጽን ዘይምስናንይን ምፍጣር ከም ዓብዪ ጸገም ኢና ንሪኦ። ኣብ ፌደራል መንግስቲ ይኹን ክልላዊ መንግስቲ ፓርትን መንግስትን ክፈላለ ኣለዎ" ይብል። እቲ ጸገም ኣብ ሞንጎ ብልጽግናን ህወሓትን እንተኾይኑ ባዕለን ክፈትሕኦ ከምዝግባእ፡ ከምኡ ክገብራ እንተዘይክኢለን ከኣ ብሕጋዊ መገዲ ክፍታሕ ከምዘለዎ መርገጺ ውድቦም ምዃኑ የረድእ። ህወሓት ኣብ ፌደራል መንግስቲ ዝነበራ ልዕልና ካብ ዝሰኣነትሉ እዋን ጀሚራ ዝወሰደቶም ስጉምትታት ክትንጸል ዝገብርን ካብቲ "ሃገራዊ ለውጢ" ዘርሓቓን ከምዝኾነ ዝዛረብ ወሃቢ ቃል ውድብ ዜጋታት ኢትዮጵያ ንማሕበራዊ ፍትሒ (ኢዜማ) ኣይተ ናትናኤል ፈለቀ ብወገኑ፡ እዚ ኩነታት ናብቲ ተፈጢሩ ዘሎ ከቢድ ወጥሪ ንኽብጻሕ ምኽንያት ከምዝኾነ ይኣምን። "ብልጽግና ንፌደራል ዝመርሕ ህወሓት ድማ ንክልል ዝመርሑ መንግስታት ምዃኖም እናተፈለጠ፤ እቲ ሕዚ ዝርአ ዘሎ ግን፡ መንግስቲ ምስ መንግስቲ ናብ ምትፍናን ዝኣተዉ'ዩ ዘምስል። እዚ ከኣ ብፍላይ ኣብ ትግራይ ንዝርከብ ህዝቢ ዝሃሲ ደረጃ ዝበጽሐ ይመስል" ክብል ድማ ዘለዎም ገምጋም ይገልጽ። 'ቤትምኽሪ ፌደሬሽን ንመረጻ ትግራይ ዝዕንቅፍ ውሳነ እንተሕሊፉ ኲናት ከምዝኣወጀ እዩ' - ክልል ትግራይ ቤት ምኽሪ ፌደሬሽን ኢትዮጵያ፡ ኣብ'ቲ ኣካታዓይ ምንዋሕ መረጻ ውሳነ ኣሕሊፉ ውሳነታት መንግስታት ፌደራልን ትግራይን 25 መስከረም ምስበጽሐ፡ መንግስቲ ትግራይ "ካብ ሎሚ ንደሓር ምስ መንግስቲ ፌደራል ስሩዕ ርክብ ኣይክህልወናን፤ ዝወጽኡ ሓደሽቲ ኣዋጃትን መምርሕታትን ድማ ኣብ ትግራይ ተፈጻምነት ኣይክህልዎምን" ክብል ወግዓዊ ምግባሩ ይዝከር። ብወገን መንግስቲ ፌደራል ድማ "ካብ ሕዚ ንደሓር ድጎማ በጀትን ካልኦት መንግስታዊ ርክባትን ዝምልከት ብቐጥታ ምስቲ 'ሕጋውነት ዘይብሉ መንግስቲ ትግራይ' ክፍጽም ኣይክእልን። ርክበይ ምስ መሪሕነትን ወረዳታትን ቀበሌታትን ትግራይ እዩ" ዝብል መግለጺ'ዩ ኣውጺኡ። ፖለቲካዊ ወጥሪ መንግስቲ ፌደራልን ትግራይን ኣብ ምክልኻል ኣምበጣ ዕንቅፋት ፈጢሩ ንመንግስቲ ትግራይን ፌደራልን ተዋጥጥ ዘላ ሰብ ኣልቦ ነፋሪት መንግስቲ ፌደራል ‘ምስ መንግስቲ ትግራይ ዘለኒ ርክብ በቲኸ’ ክብል ከሎ፡ እንታይ ማለቱ እዩ?
