ዓለም ለኻዊ ስግኣታት ካብ ፀጥታን ደሕንነትን ኢትዮጵያዉያንን ኤርትራዉያንን ተነጺሎም ዝረኣዩ ጉዳያት ስለዘይኾኑ፡ ኢትዮጵያዉያንን ኤርትራዉያንን ኣብ ሞንጎ እተን ሃገራት ሰላም ክህሉ፡ ክኸዉን ኣለዎ ዝብልዎ ሓሳብ ናብ ሓደ መኣዲ ንምቕራብ ዝዓለመ መድረኽ ዘተ ተጀሚሩ ኣሎ። ኣባል ኮሚቴ ኤርትራዊት ሽማግለ ህዝባዊ ተበግሶ ሰላም ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣይተ ይስሃቅ ዮሴፍ፡ እዚ ተበግሶ ንቕሓት ህዝቢ ብምዕባይ ኣብ ሓበራዊ ምርድዳእ ዝበጽሐ ፅልዋ ፈጣሪ ሓፋሽ ንምፍጣር'ዩ ይብሉ። "ኣብ ሞንጎ ክልቲአን ሃገራት ተፈጢሩ ዘሎ ዘይምርድዳእ መሰረታዊ ድሕረ ባይትኡ እንታይ ከምዝኾነ ዘነፅሩ ሙሁራትን መናእሰይን ክልቲኤን ሃገራት ዝሓወሱ መድረኻት ዘተ ተጀሚሮም ኣለዉ። ብዋናነት ህዝባዊ መሰረት ዘለዎ ሓበራዊ ኣረዳድኣ ክፍጠር ስለዘለዎ፡ ህዝቢ ትኹረት ገይርኻ ክስራሕ" ይብሉ። ብመንግስታት ዝተፈጠረ ፀገም ነቲ ህዝቢ፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ከባቢ ዶብ ዝነብር ማሕበረሰብ ዚያዳ ከምዝጎድኦ ዘልዓሉ ኣይተ ይስሃቅ፡ ኣብ ሕሉፍ መንግስታት እዘን ሃገራት ኾነ ፀቕጢ ከሕድር ዝኽእል ማሕበረሰብ ዓለም እቲ ጸገም ኣብ ምፍታሕ ክዕወቱ ኣይከኣሉን ይብሉ። ህዝቢ ንህዝቢ ዘቀራርብን ሰላም ዝፈጥርን ሃዋህዉ ምፍጣር ቀንዲ ዕላማ እዚ መድረኽ'ዩ ዝበሉ ፕሮፌሰር መድሃኒዬ ታደሰ፡ ሙሁራት ዝርርብ ከካይዱ ስለዝግብኦም እቶም ዘፈላልዩ ጉዳያት ብምንፃር፡ መጻኢ ዕድል እቲ ህዝቢ ክዉስኑ ዝኽእሉ ከባብያዊ ጉዳያት ስለዘለዉ ፈቲሽኻ ርክብ ክልቲኡ ህዝቢ ናብ ቦትኡ ዝምለሰሉ ብርኪ ምብጻሕ'ዩ ይብሉ። "ሰላም ልዕሊ ኹሉ'ዩ። ሕዚ እናደፍኡ ይመፅኡ ዘለዉ ስግኣታት ከይሓልኹና ድማ፡ ህዝቢ ንህዝቢ ኣቀራሪብኻ ሰላም ምፍጣር ኣገዳሲ'ዩ" በሃሊ'ዮም ፕሮፌሰር መድሃንዬ። መንግስታት ኣብ ፅልኢ እናሃለዉስ'ኳ ዕርቂ "ክልቲ ህዝቢ ኣብ ፀገም'ዩ ዘሎ" ዝብሉ ሙሁር ታሪኽ ገብረኪዳን ደስታ፡ ፅልኢ ዘይብሉ ህዝቢ ብፖለቲካዊ ጉዳይ ክእሰር ከምዘይብሉ ይዛረቡ። "እቲ ዘይምውዳድ ኣብ ሞንጎ ፖለቲከኛታት'ዩ ዘሎ። ህዝቢ ሰላም ክረክብን ብማሕበራዉን ቁጠባዉን ጉዳያት ክራኸብን ኣለዎ። ዋጋ ሰላም ክባር ስለዝኾነ፡ ኣብዚ ጉዳይ ቂመኛ ዝኾነ መንግስቲ ክህሉ ኣይግብኦን" ይብሉ መምህር ገብረኪዳን። ካልእ ተሪፉ ግና፡ ብባህሊ፣ ዶብን ታሪኽን ዝተኣሳሰሩን ዝራኸቡን ህዝብታት፡ ክልተ ማዕዶ ኾይኖም ክተርፉ የብሎምን ኣብ ዝብል ብዙሓት ይሰማምዑ። እቲ ምጥምማት ማዕዶ ንምፍታሕ ሙሁራዊ እጃሞም ንምብርካት ይንቀሳቐሱ ዘለዉ ዜጋታት እዘን ሃገራት፡ መንግስታት እንተዝዕርዩ ኩሉ ነገር ከቀላጥፉዎ ምኽኣሉ ይብሉ። ምንጪ ስእሊ, Abrham መግለጺ ስእሊ, ሙሁራትን ተንተንቲ ፖለቲካን ሕዱር ፀገም እዘን ሃገራት ነቲ ህዝባዊ ርክብ እናጎደኦ ክቕፅል የብሉን ይብሉ። ፕሮፌሰር መድሃንዬ ኣካል እዚ ሓሳብ'ዮም። መንግስታት ጉዳይ ምሕዝነታዊ ርክብ እቲ ህዝቢ ሸለል ምስ ዝብሉዎ፣ ምስ ዝደኽሙ፣ ዝሽገሩ ወይ ዕንቅፋት ምስ ዝኾኑ ህዝባዊ ዲፕሎማሲ ብሕታዊ መማረፂ ከምዝኾነ የቐምጡ። "ንግዳዊ ርክባት፣ ሙዚቃ፣ ስፖርትን ካልኦት ስራሕቲ ኪነትን መግለፂ ህዝባዊ (ፐብሊክ) ዲፕሎማሲ'ዮም። ብፍላይ ስፖርት ፅቡቕ ኣብነት ፐብሊክ ዲፕሎማሲ'ዩ። ኣብ ዓበይቲ መድረኻት ስፖርት ርክብ ህዝቢ ንህዝቢ ክንጸባረቕ ንዕዘብ ኢና። ኣባና እዚ'ዩ ዘየለ" ይብሉ። መንግስታት ክልቲኤን ሃገራት ብምኽንያት እቲ ዝኣተወኦ ኲናት ኣብ ኹራ ምህላዮም ግሁድ ሓቂ'ዩ ዝብሉ ተንታኒ ፖለቲካን ኣካያዲ ስራሕ ኤፍ ኤም ዛሚን ኣይተ ዘሪሁን ተሾመ፡ ሕዚ ግና "እቲ ኹራ ባዕሉ መንግስታት ዘኾረዮም ይመስል" ይብሉ። እዚ ሒዝኻ ዕጫ ህዝቢ ንምቕፃል ዘየዋፅእ እናኾነ ይመፅእ ስለዘሎ እዚ ናይ ህዝቢ ድፍኢት እንተሃልይዎ፡ እቶም መንግስታት ጠጠዉ ኢሎም ክሓስቡ ይገብሮም'ዩ ይብሉ። "እዞም መንግስታት ሃገርን ህዝብን ንዘልኣለም ብኹራ ኣሲረሞ ክነብሩ ኣይኽእሉን። ዶብን ነታጒን ረጊፁ ዝቀራረብ ዝነበረ ህዝቢ ሕዚ፡ ኣብ ዶብ ከባቢታት ሰፊሩ ሓዘኑ፣ ሓጎሱን ካልእን ይካፈል የለን። ስለዝኾነ እዚ ምኩርራይ ይኣክል'ዩ ክበሃል ዘለዎ" ብምባል የስምርሉ። ንህልዉና ህዝቢ ዝፍትኑ ስግኣታት ፀጥታን ድሕንነትን ይጥጥዑ'ዮም ዘለዉ ዝብሉ ኣይተ ይስሃቅ ብወገኖም፡ ቐጠናዊ ዉህደት ንምፍጣር ዝሕግዝ ህዝባዊ መሰረት ዘለዎ ሰላማዊ ሃዋህዉ ክፍጠር ከምዘለዎ የስምርሉ። ሙሁራት እዘን ሃገራት ጀሚሮሞ ዘለዉ ምንቅስቓስ ድማ፡ መንግስታት ዘይደለይዎ ህዝቢ ክልቲኡ ሃገራት ምርኻብ ዘይኾነ መበኣሲ ጉዳይ እንታይ ነይሩ፣ ታሪኽን መፃኢ ዕድልን እዞም ህዝብታት እንታይ ይመስል?
