ኣብ ባቲ ብሄር ተኮር መጥቃዕቲ ይበፅሖም ከምዘሎ ግዳያት ይዛረቡ "ካብቲ ዝነበርናዮ ግዜ ሕዚ ከፊኡና'ሎ" ንተዛረብቲ ቋንቋ ትግርኛ ዒላማ ዝገበረ ጥቕዓት እዩ ተፈፂሙ፡ መንግስቲ ትግራይ ኣብ ክልል ኦሮምያን ሶማልን እውን፡ ብሄር መሰረት ብዝገበሩ መጥቃዕትታት ብዙሓት ግዳያት ሞት ኮይኖም፡ ብዙሓት እውን ካብ መረበቶም ክመዘባሉ ተገዲዶም እዮም። ንፃት ርህራሀ ዝበሃል ጠፊኡ፡ ህፃናት እውን፡ ግዳያት እዚ መጥቃዕቲ ክኾኑ ክኢሎም። ኣብ ከተማታት ሃዋሳን ኣሶሳን፡ ብተመሳሳሊ ምኽንያት፡ ህይወቶም ዝሰኣኑ ውሑዳት ኣይኮኑን። ሰባት ከም ተመን ብእምኒ፣ ብበትርን ሓፂንን ብዕስለ ተቐጥቒጦም ብዘስካሕክሕ ኩነታት ህይወቶም ይስእኑ ኣለዉ። ናይ እከለ ወገን፡ ናይቲ ብሄር፤ ናይቲ ሓጋዚን ዓሌትን ብዝብል ዕስላዊ ኣተሓሳስባ፡ ሰባት ተቐቲሎም፣ መኻይን ተቓፂለን፡ ህንፃታት እውን ብዕስለ ዓንዮምን፡ መንገድታትን ተዓፅዮምን። ካብ ቀረባ ግዘ ንነዘ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ክፋላት እታ ሃገር፡ ሰባት ብጉጅለ ብዝወስድዎ ስጉምቲ፡ ህይወት ሰብ ከምብዋዛ እናተቐዘፈን፡ ንብረት እናዓነወን፡ እቲ ኩነታት፡ ናብ ዝኸፍአ ኩነታት ይቕየር ከም ዘሎ ተዓዘብቲ ይገልፁ። ሰብ ሞያ ሕጊን ማሕበራዊ ሳይንስን፡ ሎሚ፡ ሰባት ባዕሎም ከሰስቲ ባዕሎም ፈረድቲ ዝኾኑሉ ኩነታት እዩ ዘሎ ይብሉ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣባባ፡ ኣብ ክፍሊ ትምህርቲ ሶሲዮሎጂ ን 36 ዓመታት ዘምሃሩ ዶክተር የራስወርቅ ኣድማሴ፡ ናይ ዕስለ ፍትሒ፡ ብኢንግሊዘኛ ድማ 'ሞብ' ዝበሃል ኣካይዳ፡ ተዓፊኑ ዝነበረ ወይድማ ተዓፊነ ነይረ ኡሉ ዝሓስብ ማሕበረሰብ፡ ሕዚ ናፃ እየ፡ ዝኾነ ዝሰርሖ ነገር ኣየሕትተንን ኢሉ እንትሓስብ ዝፍፀም ኩነታት ከምዝኾነ የብርሁ። ስለዝኾነ ድማ፡ ሰባት ብናይ ውልቆም ኣተሓሳስባ እንተይኮነስ፡ ብዕስለ ሕልና እዮም ዝድመሩ ዘለዉ ይብሉ። "ሓደ ሰብ ኣብ 'ሞብ' እንትሳፈር፡ ብናይ ባዕሉ ሕልና እንተይኮነስ፡ ብዕስለ እዩ ዝምራሕ። እቲ ዕስለ ናይ ባዕሉ ሕልና እዩ ዝፈጥር" ዝብሉ ዶክተር የራስወርቅ፡ ሰባት ብናይ ዕስለ ሕልና፡ ጥፍኣት ምስፈፀሙ፡ ካብቲ ዕስለ ተፈልዮም ናብ ገዝኦም እንትኸዱን ናብ ሕልንኦም እንትምለሱን፡ ዝፈፀምዎ ተግባር ንምእማን ከምዝፅገሙን ከምዝጠዓሱን ብመፅናዕትታት ከምዝተረጋገፀ ይዛረቡ። ብኻልእ ወገን ድማ፡ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝነበረ ፖለቲካዊ ተቓውሞ ዕዙዝ ፅዕንቶ ከምዝነበሮ ዝዝረበሉ ጀዋር መሓመድ፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ዝረኣይ ዘሎ መጥቃዕትን ጎንፅን፡ ካብ ውልቀ-መላኺ ናብ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ኣብ ምስግጋር ዝፍጠር ክፍተት ከምዝኾነ እዩ ዝኣምን። ከም ኣገላልፃ ጀዋር፡ እዚ ግዘ እዋን ስግግርን ክፍተት ዘለዎን እዩ። ሰባት ንጥይት ዝፈርሕሉ ግዘ ኣይኮነን፡ ሕጊ እውን ብግቡእ ኣይኮነን ዝፍፀም ዘሎ። እዚ ክፍተት ድማ፡ "ስርዓትን ኣልቦነት ይፈጥር" ይብል። እዚ ሓጓፍ እዚ ብቅልጡፍ እንተድኣ ዘይምላእ ኮይኑ፡ እዚ ዘሎ ስግግር ብሓቂ፡ ናብ ዲሞክራሲ ዘምርሕ ድዩ?
