ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ኣብነታዊት #3፡ 'ንነብሰይ፡ ፍልይቲ ፍጥረት ክትኾኒ ኣይትሕፈሪ ይብላ' 21 ሕዳር 2019 ምንጪ ስእሊ, Getty Images ዳርጋ ብዙሕ ሰብ፡ ብዛዕባ ሄለን ከለር (Helen Keller)ይፈልጥ እዩ። ሄለን ከለር፡ ዝነበራ ኣካለዊ መጉዳእቲ ምርኣይን ምስማዕን፡ ተማሂራ ክትምረቕ፤ ድሕሪኡ ድማ ተሓላቒት መሰላት ደቂ ኣንስትዮ፣ ጉድኣት ኣካልን ዓሌታዊ ማዕርነትን ክትኸውን ኣየሐንኮላን። ክሳብ ሕጂ ግን፡ ኣካለዊ መጉዳእቲ ዘለዎም ሰባት ማዕረ እቲ ካልእ ክፋል ሕብረሰተብ ተማሂሮም ዝዓብዩን፡ ሰሪሖም ዝመርሑን ዝልውጡን ዘይመስሎም ውሑዳት ኣይኮኑን። ኣካላዊ መጉዳእቲ፡ ብዘርኢ ዝውረስ፣ ስነ ልቦናዊ ስንክልና ዝፈጥር፣ ድሕሪት ዘትርፍ ነገር ገይሮም ዝርድኡዎ'ውን ኣይተሳኣኑን። ሊ ሪድለይ ዝተብሃለ፡ 'ሎስት ቮይስ' ብዝብል ዝፍለጥ እንግሊዛዊ፡ ን39 ዓመታት ድምጹ ዝጠፍኦ ቀይዓይ'ዩ። ዘደንቕ ታሪኽ ጠዓምቲ ጸብሒ ሂትለር "ጉድእቲ ኣካል ምዃነይ ኣብ ፅቡቕ ደረጃ ንክበፅሕ ኣኽኢሉኒ" ሰባት ኣብ ልዕሊ መጉዳእቲ ኣካል ዘለዎም ኣረኣእያን ኣገላልጻን ንምእራም፡ ንሱ ዘለዎ ኣካለዊ መጉዳእቲ እናልዓለ ብኣፈጣጥርኡ ዝቕይዕ ሊ፡ ኣብ 2018 ኣብ ዝተኻየደ ፍሉጥ ውድድር፡ 'ብሪቴይን ጎት-ታለንት' ብምቕራብ፡ ንብዙሓት ኣርኣያ/ኣብነት ክኸውን ምኽኣሉ ይዝረበሉ። ብጋዜጠኝነት ቀዳማይን ካልኣይን ዲግሪ ዘለዎ፡ ምስ ቢቢሲን ካልኦት ጋዜጣታትን እታ ሃገር ዝሰርሐ ሊ፡ ተሸላሚ ብርክት ዝበሉ ሽልማታት ብምዃን፡ ዝኾነ ዓይነት ኣካላዊ መጉዳእቲ ዘለዎም ሰባት፡ ማዕረ ካልኦት ክሰርሑን ብሉጻት ክኾኑ ከም ዝኽእሉን ብግብሪ ምስ ዘርኣዩ ይስራዕ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ኢንግሊዛዊ ቀያዒ ሊ ሪድለይ ተዓዋቲ መድረክ ውድድር 'ብሪቴይንስ ጋት ታለንት'፡ ተሸላሚ ርብዒ ሚሊዮን ፓውንድ ኮይኑ'ዩ ጓል 31 ዓመት ሓበን ግርማ ከኣ፡ ብተነጽሎ ዘሕለፍኩዎም ዓመታት፡ እቲ ዝደልዮ መጻኢ ክፈጥር ምሂሮምኒ'ዮም ትብል። ዝኾነ ነገር ይከኣል እዩ ዝብል እምነት ዘለዋ ሓበን፡ ናይዚ ዘመን ሄለን ከለር 'ያ። ብተፈጥሮ ካብ እትውለድ ጀሚራ ጸማምን ዕውርትን'ያ። ይኹን'ምበር፡ ኣካላዊ ጉድኣት ዘለዎም ሰባት ክሰርሑዎ ዝኽእሉ ነገር ድሩት'ዩ፡ ዝብሉ ኣተሓሳስባታት እናተቓለሰት መጺኣን ትቃለስ ኣላን። ብ2013 ኣቆጻጽራ ፈረንጂ፡ ቀዳመይቲ ጸማምን ዕውርትን ምርቕቲ ቤት ትምህርቲ ሕጊ ዩኒቨርሲቲ ሃርቫርድ ዝኾነት ሓበን ግርማ፡ ኣብ 2019 ''The Deafblind Woman who Conquered Harvard Law'' እትብል መጽሓፍ አሕቲማ። ሕልሚ ንእስነታ ዘተግበረት ኤርትራዊት ኤርትራዊት ማርታ ኤርምያስ፡ ዓላሚት 'ፍኖት ናብ ዓወት' ''ውጻእ መዓት መንሽሮ እየ" ኤርትራዊት ኣደ ኣብ ዓለም እናዞረት ከኣ፡ ኣካላዊ መጉዳእቲ ዘለዎም ሰባት ማዕረ ተጠቀምትን ተበጻሕትን ክኾኑ ኣለዎም ዝብል ጎስጓስ ተካይድ። ሓበን፡ ካብ መራሕቲ ዓለም፡ ባራክ ኦባማ፣ ቢል ክሊንተን፣ ኣንጌላ መርከል፣ ጀስቲን ትሩድን ካልኦትን፡ መሰላት ኣካላዊ መጉዳእቲ ዘለዎም ሰባት ክኽበሩ ብእትገብሮም ዘላ ጻዕርታት ኣፍልጦን ኣኽብሮትን ረኺባ እያ። ምንጪ ስእሊ, Tasos Katopodisg ኣብ ኦክላንድ ካሊፎርኒያ ተወሊዳ ዝዓበየት ሓበን ግርማ፡ ኣቡኣን ኣዲኣን ካብ ኢትዮጵያን ኤርትራን'ዮም። ኣብ መጀመርታ ድሩትነት ምርኣይን ምስማዕን'ኳ እንተነበራ፡ ድሕሪ ግዘ ግን ክልቲኡ እናደኸመ መጺኡ፤ ሕጂ ድምጺ ቀዲሑ ብዝሕዝ መሳርሒ ትዛረብን ምስ ሰባት ትረዳዳእን። "ኣብ ዓለም ይዘውር'የ፤ ማይሎ ዝበሃል ወዲ ሰለስተ ዓመት ዓሌት ጀርመን ዝኾነ ሓባሪ መገዲ ከልቢ ኣለኒ። ማይሎ፡ ንዓይ መገዲ ምምራሕ ዘኽእሎ፡ ናይ ክልተ ዓመት ትምህርቲ ረኺቡ'ዩ" ብምባል፡ ኣብ ህይወታ ልዑል ቦታ ንእትህቦ ሓባሪ መገዳ ዝኾነ ከልቢ ተላልዮ። ኤርትራዊት ሳሮን ገብረስላሴ፡ ኣብ ምርጫ ከንቲባ ቶሮንቶ ኤርትራዊት ኤልሳ ገብረየሱስ፡ ቀባኢት ረቂቕ ጥበብ ኣብ ቀጻሊ፡ ኣብ ዓለም ንዘለው ልዕሊ 1.3 ቢልዮን መጉዳእቲ ኣካል ንዘለዎም ሰባት ተበጻሒ ዝኸውን ቴክኖሎጂ መኪና ክመሃዝ ኣለዎ ኢላ እትኣምን። እዚ፡ መጉዳእቲ ኣካል ዘለዎም ሰባት ማዕረ ዕድላት ረኺቦም፡ ብነጻነት ክመሃሩ፣ ክሰርሑን ክንቀሳቐሱን ዝፈጥሮ ጸጋ ብቐሊል ዝርአ ኣይኮነን ትብል። "ሕጂ፡ ኣነ ኩሉ ነገር ዝርኢ ከልቢ ኣለኒ። ኣብ ደርቢ ጠጠው ምባል፡ ካብ ኣጸገምቲ መገዲታት ምእላይ፣ ኣብ መሳገሪ መገዲ ምስ በጻሕኩ ጠጠው ምባልን ካልኦትን ተማሂሩ። ክልቴና ብሓባር ምንቅስቓስ ንገብር፣ ብነፋሪት ንጉዓዝ፤ ማይሎ ኣዝዩ ብሉጽ መዛወሪ'ዩ"። ከምኡ ኮይና እናሃለወት'ውን ግን፡ ሓበን ክትስዕስዕ፣ ብሽክሌታ ክትዝውር፣ ጎቦ ምሕኳር ኮነ ካልኦት ኣካላዊ ምንቅስቓሳት ክትገብር ኣይትጽገምን። ብዙሓት ስድራ ይኹኑ ግዳያት ኣካላዊ መጉዳእቲ ዝኾኑ ውልቀሰባት፡ ካብ ካልኦት ትሕት ዝበሉ ወይ ዝተፈለዩ ምዃኖም ንከይስመዖም ወይ ብውሉዶም ንከይሓፍሩ፡ እቲ ዘሎ ጸገም ይሓብኡዎ። "ኣነ'ውን በዚ'የ ሓሊፈ፤ ካብ ካልኦት ዝተፈለኹ ከም ዝኾንኩ ንከይስመዐኒ፡ ኣካለዊ መጉዳእተይ ክሓብአሉ ዝፈተንኩ ግዘ ነይሩ'ዩ" ድማ ትብል በዓልቲ ሞያ ሕጊ ሓበን ግርማ። ንኣካለዊ መጉዳእቲ፡ ኩሉ ሰብ ክብድሆ ከም ዘለዎ እምበር፡ እትሓፍረሉ ክኸውን ኣይግባእን ዝበለት ሓበን፡ ብድሆታትካ ምቕባል ድማ መፍትሒ ንክተምጽእ ከም ዘስርሐካ ትኣምን። ኤርትራዊት ሳሮን፡ "መጻኢ ሕልመይ ኣብ ኤርትራ " "እምነተይ እዩ ሓይሊ ሂቡኒ" ኤርትራዊት ኣድያም ድቡስ "ኣደይ!
