17 ሓምለ 2018 ምንጪ ስእሊ, ETV ኣብ ኣስመራ ሓሙሽተ መሰረታዊ ነጥብታት ዝሓዘ ስምምዕ ምሕዳስ ዲፕሎማሲያዊ ርክባት ካብ ዝፍረም ኣብ ዉሽጢ ሓሙሽ መዓልታት ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ንሰለስተ መዓልታት ናብ ኢትዮጵያ መጺኡ'ዩ። ብወገን መንግስትን ህዝብን ኢትዮጵያ ዝጸንሖ ድሙቕ ኣቀባብላ ልቡ ዝተገዝአ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ "ህዝቢ ኢትዮጵያን ኤርትራን ክልተ ህዝቢታት'ዮም ኢሉ ዝዛረብ ነቲ ሓቂ ይፈልጥ'ዩ"፤ "ን25 ዓመታት ዝተኸሰሩ ብሙሉኦም ኣምሊስና፤ ተኻሒስና" ዝብሉን ካልኦት ዘረባታትን የስምዕ ነይሩ። መንግስቲ መሪሕነት ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ነቲ ኣይ ሰላም ኣይ ኵናት ዝኾነ ሃዋህዉ ብምፍታሕ ሓድሽ ምዕራፍ ዲፕሎማሲያዊ ርክብን ኣህጉራዊ ዉህደትን ክፍጠር ዝወሰዶ ስጉምቲ "ተባዕ ስጉምቲ" ዝብል ናእዳ መንግስቲ ኤርትራ ረኺቡ'ዩ። ብደረጃ ላዕለዎት መራሕቲ መንግስቲ ተጀሚሩ ዘሎ ምብጽጻሕ ድማ ዋላ'ኳ ንጹርን ጥሉልን ስምዒት ክንጸባረቖ እንተዘየኽኣለ፡ ሰላም ልዕሊ ዝኾነ ስለዝኾነ፡ ብዓይኒ ሰላም ምርኣዪ ይዛይድ ዝብሉ ዉሑዳት ኣይኮኑን። ገለ ሓቕታት ብዛዕባ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ "ልምዓትናን ዕብየትና ንምትዕንቓፍ ንዝፍትን ኣይክነፍቅደሉን" ፕ/ት ኢሳይያስ ኤርትራውያን ክትግበሩ ዝደልይዎም ሓሙሽተ መሰረታዊ ለውጥታት ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣክሱም መምህር ፖለቲካል ሳይንስን ዓለምለኻዊ ርክባትን ኣቶ ካሕሳይ ገብረህይወት፡በዚ ሓሳብ ካብ ሞንጎ ዝሰማምዑ ሓደ'ዩ። "ብዝኾነ ይኹን፡ ካብ ዝኾነ ይኹን እቲ ሓሳብ ይበገስ፡ ሰላም ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣድላዪ ስለዝኾነ ጽቡቕ ጅማሮ'ዩ" ዝብል ካሕሳይ፡ ምብጽጻሕ መራሕቲ ክልቲኤን ሃገራት ብዓይኒ ሰላም ክርአ ኣለዎ ዝብል እምነት ከምዘለዎ ይዛረብ። "እቲ ዝጸንሐ ኩነታትን ሕዚ ዘሎን'የ ዘወዳድር፤ ሰላም'ዶ ይሐይሽ ኵናት ዝብል'የ ዝርኢ። ስለዝኾነ ንዓይ ብደረጃ መራሕቲ ዝግበር ዘሎ ምርኻብ ጽቡቕ ጅማሮ'ዩ" ይብል። መጀመሪያ እቲ ናይ ሰላም ዉዕል ምፍራሙን ምብጽጻሕ ምጅማሮምን ብእወንታ'ዩ ከምዝረኣ ዝዛረብ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ መምህር ዝነበረ ተቐማጢ ዓዲ ኢንግሊዝ ዶክተር መብራህቱ ኣቶብርሃን ብወገኑ፡ "ክሳብ ሕጂ ጥልቕ ዝበሉ ትንታነታት ብኽልቲኡ ወገን ስለዘየሎ፡ ዝተረፈ ብሕጂ ዝመጽእ ጉዳይ ስለዝኾነ፡ ክሳብ ሕጂ ዘሎ ብእወንታ'ዩ ክርአ ዝኽእል" በሃሊ'ዩ። እዘን ብድሕሪ ክልተ ዓሰርታት ዓመታት ኣብ ሓድሽ ምዕራፍ ዲፕሎማሲ ዝርከባ ጎረባብቲ ሃገራት ሕሉፍ ታሪኸን ንምቕያር ካብ ሞንጎ ዝተሰማምዓሉ ምጅማር ኣገልግሎት በረራ ኣየር ፅባሕ ናብ ኣስመራ ክጅመር'ዩ። "ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልተ ህዝቢ'ዩ ዝብል ሓቂ ዘይፈልጥ'ዩ" ፕረዚደንት ኢሳይያስ ፍቕሪ ዶብን ደረትን የብሉን!
