ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ንስነ ጽሑፍ ኣፍሪቃ ዘበራበረ ደራሲ ቺነዋ ኣቸበ 4 መስከረም 2020 መግለጺ ስእሊ, ቺንዋ ኣቸበ እታ ብነፍሲሄር ቺንዋ ኣቸበ ዝተጻሕፈት "ረሞቝታ ነገራት" ዘርእስታ በዅሪ መጽሓፉ ካብተን ዝበለጻ መጻሕፍቲ ዓለምና ዝኾነትሉ ምኽንያት ብሒደት ቃላት ንምቕራቡ የሸግር። እስከ እታ መጽሓፍ በቲ ዝተጓነጸፈቶ ዓወታት ንጀምር። ሓደ እዋን ቺንዋ ኣቸበ ባዕሉ ዝበሎ ክንጠቅስ ... "ህቡብነት መጽሓፈይ ኣብ ሕብረተ-ሰበይ (ሕብረተ-ሰብ ናይጀርያ ምዃኑ'ዩ) ከመይ'ሉ ከም ዝተተኰሰ ብቐሊሉ ክገልጾ እኽእል። ንመጀመርታ ጊዜ ህዝቢ ናይጀርያ ስእሉን ታሪኹን ኣብታ መጽሓፍ ብቓላት ተቐቢኡ ስለ ዝረኣየ'ዩ ክብል እኽእል። "ነጸብራቕ ምስልናን ታሪኽናን ኣብ መጽሓፍ ሰፊሩ ዝረኣናሉ ፈለማ እዋን ምሉኣት ሰባት ምዃንና ፈሊጥና። እወ፡ ንሕና ፍርቂ ሰባት ኣይኰንናን፡ ምሉኣት'ምበር። ወዮ ከምቲ ጆሰፍ ኮንራድ ዝበሎ ንማለቱ ዝተፈጠርና ሰባት ኣይኰንናን። ንሕና ንማለቱ ዝተፈጠርና ዘይኴንናስ በቃ ዘበልና ሩሕ ዘሎና ሰባት ኢና።" ንምዃኑ ጆሰፍ ኮንራድ (1857-1924) ሓደ ፍሉጥ ጸሓፊ ነበረ። ንሱ ብዛዕባ ኣፍሪቃውያን ኣብ መጽሓፉ ዜስፈሮ ጥረ ርእይቶ ንቺንዋ ኣቸበ ክወሓጠሉ ስለ ዘይከኣለ ብዛዕባኡ መጽሓፍ ጽሒፉ ነይሩ። መጽሓፍ ወርቅሃ ናብ ቋንቋ ሩስያ ተተርጒማ መጽሓፍ ምንባብ ኣእምሮኣዊ ጥዕናና ክመሓየሽ ይሕግዝ ናብቲ "ረሞቝታ ነገራት" ዘመዝገበቶ ዓወታት ክንምለስ። እዛ ብ1958 ዓመት ዝተጻሕፈት፡ ማለት ደራሲ ኣብ 28 ዕድሚኡ፡ ልዕሊ 20 ሚልዮን ቅዳሓት ዝተሸጠት፡ ኣብ 50 ቋንቋታት ዝተተርጐመት: ኣብ ስነ-ጽሑፍ ዓለም ድማ ከም እምነ-ምዕራፍ እትርአ መጽሓፍ፤ ኣብ ናይጀርያ ይዅን መላኣ ዓለም ከም ዓይነተኛዊትን ዘመናዊትን ኣፍሪቃዊት ናይ እንግሊዘኛ ድርሰትን'ያ ትሕሰብ። ካብ'ቶም ብርክት ዝበሉ ኣቸበ ዝደረሶም መጻሕፍቲ "ረመቝታ ነገራት" እታ ዝበለጸት መለለዮኡ'ያ። ዀይና ድማ ብዙሕ ክለሳን ነቐፌታን ስነ-ጽሑፋዊ ምርምራትን ተኻይድዋ'ዩ። ኣብ ኣካድምያዊ ማዕከናትን ኣብያተን ምርምርን ዓቢ ቆላሕታ ብምርካባ ብዙሓት ኣፍሪቃውያን መናእሰይ ተማሂሮምላ'ዮም። ተፈላጥነት'ታ መጽሓፍ ኣብ ኣፍሪቃ ጥራይ ከይተወሰነ ኣብ ኤውሮጳ፡ ሰሜን ኣሜሪካ፡ ህንዲ፡ ኣውስትራልያን ደሴታት ኦሺያንያን ኣብ ካልኣይን ሳልሳይን ደረጃታት ትምህርቲ ዓቢ ቆላሕታ ረኺባ'ያ። ታይም መጋዚን (Time magazine) ን "ረመቝታ ነገራት" ሓንቲ ካብ'ተን እምብዛ ዝበለጻ ትውፊታውያን መጻሕፍቲ ኢሉ ይገልጻ። ኢንሳክሎፒድያ ብሪታኒካ፡ እቲ ኣብ ዓለምና ጽቡቕ ስም ዘሎዎ ትካል ስነ-ጽሑፍ፡ ን "ረሞቝታ ነገራት" ሓንቲ ካብተን ኣብ ዓለምና ኣዝየን ብሉጻት 12 መጻሕፍቲ ኢያ ክብል ይገልጻ። ምንጪ ስእሊ, AFP ትሕዝቶ እታ መጽሓፍ እቲ ቀንዲ ትሕዝቶ ናይ'ታ ዛንታ ብዛዕባ ጥንታዊ ታሪኽ ናይጀርያ'ዩ - እዚ ቅድሚ ባዕዳዊ መግዛእቲ ኣብ ኣፍሪቃ ምምጽኡ ማለት'ዩ። እቲ ዛንታ 'ከመይ ኔርና ድሓር ጸዓዱ ምስ መጹ ኸኣ ኣብ ምንታይ ተለዊጥና' ንዚብል ዛዕባ ኣልዒላ ንዝነበሩ ዝተጋህዱን ነገራት ኣበርቲዓ ትፍትሽ። ነቲ ባዕዳውያን ገዛእቲ ብመበል ዓሰርተ-ትሽዓተ ክፍለ ዘመን ምስ መጽኡ ዜተኣታተዉዎ ቅልስ ብልበ-ወለድ ዛንታ ተዘንቱ - ባህላዊ ነውጺ፡ ዝቖሰሉ ያታውያን ክብርታት፡ምግርጫዋት ስርዓተ-እምነታት ...ወዘተ። ርግጽ'ዩ እታ መጽሓፍ ኣዝያ ስለ ዝተወርየትን ብሚልዮናት ከኣ ስለ ዝተነበትን ኣብ ልዕሊኣ ዝፈሰሱ ርእይቶታት ሒደት ኣይኰነኑን። ብዙሓት ነናቶም ርእይቶታት ሂቦምላ'ዮም፡ ኣዝዩ ኣካቲዓ'ኳ ድኣ፡ ጌና'ውን ኣብ ሞንጎ ምሁራን-ታሪኽ፡ ሃያስያን ስነ-ጽሑፍ፡ ተራ ኣንባብያን "እታ ዝበለጸት መጽሓፍ ዲያ ኣይኰነትን" ኢሎም ተቐባቢሎም ይካትዑላ'ዮም። እቲ ቀንዲ እታ መጽሓፍ ዜስምዓቶ መልእኽቲ ኣፍሪቃውያን ወነንቲ ክፍሊ-ዓለሞም ክነሶም ታሪኾም ብኻልኦት ባዕዳውያን ስለ ዝቐርብ ምስ መንቅባቱ'ዩ ዚቐርብ ዜስምዕ ነበረ። ሓደ ኣፍሪቃዊ ወደ'ባት ብድድ ኢሉ 'እንሆ ታሪኽና ከምዚ ይመስል' ኢሉ፡ እኳ ድኣ ብቛንቋ እንግሊዝ ብምጽሓፉ ንዅሎም ዓበይቲ ጸሓፍትን ተመራመርትን ኣገሪሙዎም እዩ። እታ መጽሓፍ ኣብ ልዕሊ ባዕዳውያን፡ ማለት ከመይ ኣቢሎም ነቲ ዘቤታዊ ባህልን ልምድን እምነታትን ከም ዝበከሉዎ፡ ዘውረደቶ ክሲ ብኣንባቢ ተቐባልነት ረኸበ። እምበኣርከስ ፕሮፈሶር ቺንዋ ኣቸበ በዚ'ዩ ኣውራ ዝፍለጥ። እታ ዛንታ ዝተጓናጸፈቶ ዓወት ፍናን ጥራይ ዘይኰነስ በቲ ዜስዓበቶ ምንቕቓሕ'ያ ትፍለጥ - እሞ ኣብ ሞንጎ ኣፍሪቃውያን ጥራይ ዘይኰነስ ኣብ ሞንጎ ኤውሮጳውያንን ገዛእቲ-ነበርን። መርገጽቲ ባዕዳዊ መግዛእቲ ንክብርታት ኣፍሪቃ ከመይ ኣቢሉ ከም ዝደፈሮን ሕንፍሽፍሽ ዜእተወሉን ብ"ኦኮንክዎ" እቲ ቀንዲ ተዋሳኢ ናይታ መጽሓፍ ኣቢልካ ከም ስእሊ ክረአ ይከኣል። ኣብ ንእስነቱ ንመጽሓፍ ቺንዋ ኣቸቨ ዘንበበ ዳዊት መስፍን ብዛዕባ እታ መጽሓፍ፡ " ይዝከረኒ ኣብ 1994 ንስራሕ እናተጓዓዝኩ ኣብ ባቡር እየ ኣንበቢያ። እታ መጽሓፍ። ባዕዳውያን ንኣፍሪቃ መጺኦም ከመይ ገይሮም ነቲ ሕጊ እንዳባ ፍንጥሕጥሕ ከም ዘእተውሉ እያ ትነግር። እቲ ዛንታ ብቐጥታ ምስ ታሪኽናን ህይወትናን ስለዝተኣሳሰር ከኣ ኣዝዩ ተንኪፉኒ" ይብል። መጽሓፍ ፎክሎር፡ መጽናዕቲ ህዝብታትን ባህሎምን ተሓቲሙ "መወከሲታት ተጠቒሙ፡ ትንፋስ ዘለዎ መጽሓፍ እዩ ኣቕሪቡልና" ሓደ ሓደ ሰባት ባዕዳውያን ኣብ ኣፍሪቃ ጽርግያን ባቡርን ብምስርሖም ፋብሪካን እንዱስትርን ብምትካሎም ወይ ሰፋሕቲ ሕርሻ ኮንቺስዩነ ብምፍጣሮም ጽቡቕ ነገር ጥራሕ ዝገበሩ ዝመስሎም እውን ኣለው። እንተኾነ፡ ነቲ ሱርን መበቆልን እቲ ሕብረተሰብ ዝኾነ ባህልን ክብርታትን ስለዝተፈታተኑዎ ኣሉታዊ ተራ እውን ተጻዊቶም እዮም ይብል። ንመጽሓፍ ኣቸበን ካልኦን ዘንበበ ኤልያስ። ቺንዋ ኣቸበ ኣብ 28 ዕድሚኡ እዩ ነታ መስተንክራዊት ነባሪት መጽሓፍ ጽሒፉዋ። ታሪኽ ናይቲ ብ1930 ኣብ ናይጀርያ ተወሊዱ ብ2013 ኣብ 82 ዕድሚኡ ኣብ ከተማ ቦስቶን (ሕ.መ.ኣ.)
