ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት “ስርዓት 'ምበር ሃገር ኣይትበታተንን” 12 ጥቅምቲ 2017 ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ኣብ ሞንጎ ክልላት ኦሮሚያን ሶማሌን ብዝተወለዐ ጎንፂ ህይወት ዜጋታት ጠፉኡ እዩ ብፍላይ ኣብ መንጎ ክልላት ኦሮምያን ሶማሊ ኢትዮጵያን ዝተፈጥረ ጎንጺ ዶብ ስዒቡ ብዙሓት ሂወቶም ስኢኖም፣ ኣስታት 100 ሽሕ ህዝቢ ካብ መረበቱ ተመዛቢሉ፣ ብዙሕ ንብረት ድማ ጠፊኡ። ኣብ መንጎ እቶም ክልላት ሰሓቦ ውጠጦ ቀጺሉ። እቶም ጎንጽታት ግና ሐዚውን ጠጠው ከምዘይብሉን፣ ምምዝባል ከምዝቐጸለን ሓላፊ ቤት ጸሕፈት ጉዳያት ኮምኒኬሽን መንግስቲ ዶክተር ነገሪ ለንጮ ኣፍሊጦም። ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ኢህወደግ ኣቶ ሺፈራው ሽጉጤ ብወገኖም ማእከላዊ መንግስቲ ናብቲ ጎንጺ ዝተፈጠረሉ ከባቢ እኹል ሓይልታት ጸጥታ ምልኣኹን እቲ ኩነታት ሙሉእ ንሙሉእ ኣብ ቁጽጽር ከምዘውዓሎን ይዛረቡ። መንግስቲ ከምዚ ይበል ምበር፡ እቲ ጎንጺ ጠቐሊሉ ጠጠው ዘይበለሉ ምኽንያት ግና ግልጺ ኣይኮነን። ብኻልእ ገጽ፣ ኣፈ ጉባኤ ባይቶ ኢትዮጵያ ብገዛእ ፈቓዶም ካብ ስልጣኖም ንምውራድ ሕቶ ምቐራቦም፡ ንቲ ጉዳይ ሕልኽልኽ ዘበሎ ይመስል። ኣይተ ሺፈራው ግና እቲ ውሳነ ናይ ምትኽኻእ ኣካል ምዃኑ ይዛረቡ፣ እዋን ስልጣንካ ከይወዳእኻ ስልጣን ክለቅቕ ምባል ዘይተለምደ ምዃኑ'ኳ ከይከሓዱ። ኣባ ዱላ፡ ዋላ'ኳ ምኽንያት ምልቃቕ ስልጣኖም ዳሕራይ ክገልጾ እየ ይበሉ ምበር፣ ፈለጥቲ ውሽጢ ግና ምስቲ ኣብ መንጎ ክልልላት ኦሮምያን ሶማልን ዘጋጠመ ጎንጽን ዝደንጎየ ምላሽ ማእከላዊ መንግስትን የተሓሕዙዎ። መግለጺ ስእሊ, መንግስቲ፥ ኣብ መንጎ ክልላት ዝተልዓለ ጎንፂ ካብ ኢድ ቁፅፅሩ ኣይወፀን ይብል። ናዕብታትን መልዓሊኦምን ካብ ዓመት ንላዕሊ ዝተናውሐ ናዕቢ ኦሮምያ፡ ጊንጭ ኣብ ዝተብሃለ ከባቢ ዝርከብ ጪልሞ እናተብሃለ ዝፍለጥ ጣሻ (ዱር) ናብ ውልቀ ዋንነት ብምዝውዋሩ ዝተላዕለ'ዩ ነይሩ። ከምኡ እውን ዝተዋደደ ማስተር ፕላን ኦሮምያን ኣዲስ ኣበባን ናይ ባዕሉ ሰፍ ዘይብል መዘዝ ሒዙ መጺኡ። ኣብቲ ከባቢ ዝተላዕለ ናዕቢ ንዘምናት ኣጽጋቢ መልሲ ዘይረኸበ ሕቶ ዋንነት መሬት ዳግም ክምዝልዓል ገይሩ። ምስዚ ተኣሳሲሩ፣ ድማ ብስም ልምዓት ካብ ሕርሸኦም ብዘይረብሕ ካሕሳ ዝተባረሩ ሓረስቶት፣ ሕቶኦም ክጎልህ ክኢሉ። እዚ ምስ መሬት ተኣሳሲሩ ዝተላዕለ ሕቶ፡ ብሱሩዉን ሓድሽ ስርዓት ፈደራሊዝም ዘይምልሶ እዩ። እቲ ስርዓት፡ ህዝብታት ባዕሎም ንባዕሎም ከመሓደሩ፣ ብቛንቆኦም ክመሃሩን መንነቶም ከጠንክሩን ኣብ ዝብል ፅኑዕ ኣተሓሳስባ ዝተመስረተ እንትኾን'ኳ ብሓቂ ኣይተተግበረን ይብሉ፡ ቢቢሲ ዘዘራረቦም ተንተንቲ ፖለቲካ። ስሙይ ተመራማሪ ፖለቲካ ጆን ማርካኪስ ኣብ ቀረባ ጊዜ ኣብ ዘሕተሙዎ መጽሓፎም ከምዝብልዎ፣ "እዚ ኹሉ ዝተገብረ፡ ህዝቢ ንምዕጋስ እዩ ነይሩ እምበር ስልጣን ንምምቕቓል ዝዓለመ ኣይነበረን " ይብሉ። "ፌዴራሊዝም ብኢህወደግ ዝተማህዘ ሜላ እዩ"። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ብሰንኪ ጎንፅታት ንብረት ህዝብን መንግስትን ዓንዩ ሐዝውን ስልጣን ኣብ ማእኸል ተዋህሊሉ እዩ ዘሎ፡ ዝብሉ እቶም ምሁር፣ መንግስቲ ፈዴራል፡ ስልጣን ኮነ ሃፍቲ ኣብ ቁጽጽሩ ገይሩ፡ ንምምቓል ድልው ዘይምዃኑን እዚ ድማ ነቲ ስርዓት ጠንቂ ከምዝኾነን ይገልጹ። ንስም ተዘይኮይኑ ሐዚውን፡ ኣብ ስልጣን ዘሎ መንግስቲ ሃፍትን መሪሕነትን ብማዕርነት ዝርኢ ሰርዓትን ኣስራርሓን ከምዝይተፈጠረ ዝገልጹ ድማ፣ ምክትል ኣቦ ወንበር መድረኽ አይተ ሙላቱ ገመቹ እዮም። ባዕልኻ ንባዕልኻ ምምሕዳር ይብሃል ምበር፣ ነቲ ስርዓት ተኣመንቲ ዝኾኑ ሰባት፡ ኣብ ላዕሊ ኮይኖም ዝቆጻጽሩዎ ከምዝኾነ የረድኡ፣ ብተዘዋዋሪ እቲ ስርዓት ኣሃዳዊ ከምዝመሳሰል ብምሕባር። ሕፅረት ዲሞክራሲ ኣብዛ ሃገር እናኾነ ዘሎ እንታይ እዩ?
