ሻድሻይ ወራር ምፍሻሉ ብወግዒ ምስ ተኣወጀ መጎስ እውን መስዋእቲ ኣፍቃሪቱ ብዕሊ ተነግረ። "ብጸይትኻ ኣለም መሓሪ ተሰዊኣ ኣላ" ምስተባህለ፡ ዝሕዞን ዝጭብጦን ኣይፈለጠን - ቀዚዙ ሰንበደ። ነቲ ናይ ሽዑ ሃለዋት ሕጂ እውን ኣይርስዖን እዩ። "ትፈትዋ ሰብ ምስኣን ከመይ ከምዝኾነ ዝፈተነ ጥራሕ'ዩ ዝፈልጦ" ይብል፡ ነቲ ቅድሚ ኣስታት ኣርብዓ ዓመት ዝገበረ ፍጻሜ እንክዝክር። ኣብ ሰውራ ኩሉ ነገር ኣብ ውሽጥኻ እዩ - ጋሂኻን ንብዓትካ ብልብኻ እዩ - ገጽካ ግን ብፍሽኽታ ክደምቕ ኣለዎ። ጽባሕ ንግሆ ደድሕሪ ኣፍቃሪትካ፡ ደድሕሪ ሓውኻ ሓፍትኻ፡ ደድሕሪ ኣቦኻ ኣዴኻ፡ ብጻይካ ብጸይትኻ ከምእትስዕብ ኣሚንካ ንመስዋእቲ ብፍሽክታ ጥራሕ ኢኻ ክትቅበሎ ዘለካ። ንመስዋእቲ ከም ዓወት ምቕባል ባህሊ ኮይኑ እዩ። ዋላ ዘይከኣል እንተኾነ ክትክእሎ ኣለካ። ካብኡ ወጻኢ ነቲ ባህሊ ከም ምኽሓድ ስለዝቑጸር ቅቡል ኣይኮነን። ዋላ እውን በቚባቚ/ ደንጋጽ እንተኾንካ፡ ነቲ ቃንዛ ክትክእሎ ኢኻ ትጽዕር። ምናልባት ገለ ውሑዳት ካብ ብጾቶም ርሒቖም ኣብ ጽምዋ በኽዮም- በኽዮም ጓሂኦም ዘንፍሱዎ ኣይሰኣኑን ነይሮም - ግን ከም ፍቕዲ ኣጻብዕ እዮም። መጎስ ከኣ ኩሉ ነገር ኣብ ውሽጡ ጸይሩ ክሳብ ንብጸይቱ ዘርክባ ቃልሲ ክቕጽል ምስ ነብሱ ቃል ኣተወ። ኣብ መወዳእታ፡ ሻድሻይ ወራር ተሳዒሩ፡ ነገራት ምስ ተረጋግአ፡ ስርዓት ደርግ ንህዝበዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ካብ ምድረ ደደቢት ከርሕቖ፡ ኣብ ትግራይ ሻብዓይ ወራር ከካይድ ይሸባሸብ ምህላው ምስተፈልጠ፡ ነቶም ኣብ ሻድሻይ ወራር ኣብ ሳሕል ተሳቲፎም እጃሞም ዘበርከቱ ህወሓት ንምሕጋዝ ቦጦሎኒ ተስፋይ ባይረን ምስ ካልኦት ኣሃዱታት ህዝባዊ ግንባር ንትግራይ ነቐለት። እቲ ጉዕዞ ለይትን ቀትርን እዩ። ለይተ ለይቲ ብመካይን፡ ቀትሪ ሓዊስካ ከኣ ብእግሪ። ካብ ሰሜናዊ ምብራቕ ሳሕል፡ ኣብ ዝባን ኤነትረ ተሰቒልካ፡ ንሰማይ ኣብ ዘንቃዕረረ ኣጻድፍ ብዝተሃንጸ (ንመገዲ ዓርበ-ረቡዕ ኣብ ዝመሳሰል ጥውይዋይ፡ ብደሆ ዝተሰምየ ጸቢብ ጽርግያ) ኣብ ርእሲ ርእሲ ተጸፋጺፍካ እዩ ነይሩ'ቲ ጉዕዞ። እሞ ኸኣ ኣብ ግብ ዝበለ ጸላም፡ መብራህቲ ኣጥፊእካ፡ ብሰሜን ንዝባን ደይብካ ብደቡብ ንቁልቁል ተነቚትካ፡ ኣብ ሩባ ዓምበርበብ ካብኡ ንባርካ ተመናኒህካ ኢኻ ትኣቱ። ስለዝኾነ ዝበዝሕ ሰብ "ብእግርና ምሓሸና" እዩ ዝብል። እቲ ኣሃዱ፡ ንጎላጉል ባርካ ብኣጋር ጸንፊፉ፡ ብሽላሎ ገይሩ ንባድመ፡ ካብኡ ብደምበ ሰንበል ቆሪጹ ንሸራሮ ኣተወ። ኣብቲ ቦታ ምስ በጽሑ ሓኪም በጦሎኒ ተኽሉ ሓደ ነገር ትዝ በሎ። ንተስፋይ ኣቡኡ፡ ኣቦይ ባይረ ኣብቲ ከባቢ እዮም ዝነብሩ። ሓደ ግዜ ብዛዕባ ኣተዓብበያኦም ከዕልሉ እንከለው፡ ተስፋይ፡ ዓዶም ደቂ ዘርኡ ምዃኑ፡ ንኣቡኡ ከኣ ርእዩዎም ከምዘይፈልጥ አዕሊሉዎ ስለዝነበረ፡ ተኽሉ ንነበርቲ እቲ ከባቢ ሓታቲቱ ደሃይ ኣቦይ ባይረ ምስ ረኸበ፡ ወዶም ኣብ ሸራሮ ምስ ዘለዋ ሓይልታት ህዝባዊ ግንባር ከምዘሎ ለኣኸሎም። ንሶም ከኣ፡ ሪፍ (ሰናር) (ኣይ ፈረስ ኣይ በቕሊ ቅልጡፍ ሰጋር ኣድጊ) ተሰቒሎም ሂፍ እናበሉ ንጽባሒቱ ሸራሮ ኣተው። "እዞም ደቀይ ተስፋይ ዝበሃል ወደይ ምሳኹም ኣሎ ሰሚዐ" ምስ በሉ፡ እቶም ተጋደልቲ፡ ብመልክዖም ጥራሕ ኣቦ ወዲ ባይረ ምዃኖም ተረዲኦም " ወዲ ባይረ - ወዲ ባይረ፡ ኣቦኻ መጺኦም" ኢሎም ተቐቢሎም ምስ ወዶም ኣራኸቡዎም። ኣቦን ወድን ተሓናኒቖም ተሰዓዓሙ። ተስፋይ ምስ ወላዲቱ ኣብ ኣስመራ እዩ ዓብዩ። ኣቦይ ባይረ ምናልባት ብቖልዕኡ እንከሎ ርእዮሞ እንተኾይኖም እዮም። ሳላ ተኽሉን ተስፋይን አዕሊሎም ዝጸንሑ ዕድል ገይሮም ግን ኣቦን ወድን ድሕሪ ክንደይ ዓመታት ብኣካል ክራኸቡ ክኢሎም። እምበር ኣብ ሰውራስ ዋላ ብጎደቦኻን ዓድኻን እናሓለፍካ እውን ንስድራኻ ምንጋርን ኣይነበረን - ጽባሕ ዘይተርፍ መስዋእቲ ስለዝህሉ፡ እንተቐበጹ ይሓይሽ ብምባል፡ ንስድራ ዘይምንጋር እዩ ዝምረጽ። ብጻዩን ሓላፊኡን ተኽሉ፡ "እሞ ተስፋይ ምስ ኣቦኻ ሓዲርካ ቀስ ኢልካ ኣርክበና" ምስ በሎ፡ ተስፋይ ከም ቀደሙ፡ " ኣይከውንን እዩ" በለ። እንተኾነ ብጾቱ ዓይንኻ ዓይንኻ ምስ በሉዎ ምስ ኣቡኡ ከዕልል ኣብ ሸራሮ ተረፈ። ኣሃዱኡ ከኣ ምስተን ኣብ እዚ ተጋዳላይ ሓየሎም ህወሓት ተጠርኒፈን ንራማ ከጥቅዓ ዝግስግሳ ኣሃዱታት ንቕድሚት ጉዕዞኣ ቀጸለት። ኣቦን ወድን ንበይኖም ምስ ኮኑ፡ ኣቦይ ባይረ፦ "ተስፋይ ወደይ ኣዴኻ'ያ ኣዕብያትካ፡ ኣየሐንቀኩኻን፡ ኣይትሓዘለይ፡ ሕጂ ግን ውድብኩም መርዓ ኣፍቂዱ ስለዘሎስ፡ ጓል ሰብ ከምጽኣልካ፡ ወይ ካብዘን ምሳኹም ዘለዋ ብጾትካ ትጥምታ እንተልያትካ ከመርዕወካ - ክኽሕስ፡ ሓራይ በለኒ " በሉዎ ብሓውሲ ልማኖ። ተስፋይ፡ "እንታይ ጸገም ኣለዎ ኣቦ፡ ሓደ መዓልቲ ክኸውን እዩ - ሕጂ ግን ኣይጥዕምን እዩ። ብሓደ ስለዘሎናስ ነርክበሉ ኢና ጸገም የብሉን፤ ግዜ ምስጠዓመ ባዕልኻ ኢኻ ተመርዕወኒ" ኢሉ ካብ ልመና ኣቡኡ ከምልጥ ፈተነ። ኣቡኡ ግን " ኣይፋልካን'ዚ ወደይ ሕጂ ደኣ" ኢሎም ምስ ጸቐጥሉ፡ "ሐራይ እምበኣር ክንሓስበሉ ኢና" ኢሉ ኣረጋጊኡ፡ ለይቲ ድቃስ ምስ ወሰዶም ላምፓዲናኦም ሒዙ ኣብ ዓዲ ሃገራይ ንብጾቱ ኣርከቦም። ኣቦይ ባይረ ንግሆ ምስተንስኡ ተስፋይ ኣይነበረን። ተጋደልቲ ኣለው ክትብሎም ከምዝርሕቁ፡ ከይዶም ክትብሎም ከምዝበርቁ ስለዝፈልጡ፡ "ደሓን እዝጊ ይሓልዎ!" ኢሎም ብልቦም መረቑዎ። ውሁድ መጥቃዕቲ ራማ - 1982 ተጋደልቲ ህዝባዊ ግንባርን ህወሓትን ተሓባቢሮም፡ ኣብ ራማ ንዝነበረ ሰራዊት ደርግ ኣጥቂዖም ነታ ኸተማ ተቖጻጺሮም ኣጽዋርን ምሩኻትን ሒዞም ናብ ዝመጽኡዎ ተመልሱ። መጎስን ወዲ ባይረን ዝነበሩዋ ሕክምና ቦጦሎኒ፡ ኣብ ዓዲ ነብሪ ኢድ፡ ኣብ ገዛ እንዳ ሓየሎም ኣርኣያ ከምዘዕረፉን ወላዲት ሓየሎም ጽቡቕ ገይረን ከም ዝተቐበለኦምን ብምሕዝነት ህዝባዊ ግንባርን ህወሓትን ኣዝየን ሕጉስቲ ምንባረን መጎስ ይዝክር። ወዲ ባይረ ምስ ዘይፈልጦም አሕዋቱ ብድሕሪኡ ኣሃዱታት ህዝባዊ ግንባር፡ ኣብ ባርካ ኣብ ዝተፈላለየ ነቑጣታት፡ ኣብ ፎዴ፡ ኩሉኩ፡ ቢንቢና ዓስኪሩ ንዝነበረ ሰራዊት ደርግ እናኣጥቅዐ ሓያል ዓወታት ኣመዝገባ። ኣብቲ እዋን'ቲ ኣሃዱ ወዲ ባይረ ኣብ ባርካ ይንቀሳቐስ ስለዝነበረ፡ ብወረ እምበር ብኣካል ዘይፈልጡዎ ዝነበሩ አሕዋቱ መመጺኦም ይርእዩዎም ይላለዩዎን ነይሮም። ተስፋይ እውን እትረፍ ብኣካል ብወረ እውን ምስ ዘይፈልጦም በብኡ ዝውለዱ ኣሕዋቱ ረኺቡ፡ ንኹሎም ኣሓንቂቑን ኣሓጒሱን ፍቕሪ ሕውነት ኣቕሚሱ ኣተባቢዑ የፋነዎም ነበረ። ኣሃዱ ወዲ ባይረ ቦጦሎኒ ሓደ ብርጌድ 31 ኣብ ባርካ እናተንቀሳቐሰት እንከላ ከኣ ኣብ መጀመርታ 1983 ናይ ካድር ትምህርቲ ክመሃር ንሳሕል ተመልሰ። ምጅማር ሰላሕታ ወራር ድሕሪኡ እቲ ብምሉእ ዓቕሙ ናብ ደደቢት እዩ ክወፍር ዝተባህለ፡ ድሕሪ ፍሽለት ሻዱሻይ ወራር ዝተወዳደበ ሰራዊት ደርግ፡ ብቐጥታ፡ ኣብ ከባቢ ከረን ኣብ ሓልሓል ዓሪዱ ኣብ ዝነበረ ኣሃዱታት ህዝባዊ ግንባር ከቢድ መጥቃዕቲ ስለዝጀመረ እተን ኣብ ባርካ ክንቀሳቐሳ ዝጸንሓ ሓይልታት ንሳሕል ተመሊሰን ኣብ መኸተ እቲ ወራር ተጸምዳ። እንተኾነ እቲ ካብ ምሉእ ውድብ ናይ ካድር ትምህርቲ ንኽወስድ ዝተኣኻኸበ ሓይሊ ኩናት ሰላሕታ ምስ ጻዕጸዐ ከም ሓደ ኣሃዱ ቆይሙ ኣብ ድፍዓት ሰሜናዊ ምብራቕ ሳሕል ዓሪዱ ወራር ክከላኸል ተሰለፈ። እታ ክሳብ ሽዑኡ ኣብ ማህደሩ ዓቂቡዋ ዝጸንሐ ስእሊ ስውእቲ ብጸይቱን ሰይቲ መጎስ ዓርኩን ኣለም መሓሪ ጓል ሃይለ ብእትበሃል ብጸይቲ ንመጎስ ለኣኸሉ። ሰላሕታ ወራር፡ ህዝባዊ ግንባር ካብ ዕርድታት ሓልሓል ንነዊሕ ኪሎ-ሜተራት ዝተደፍኣሉን ከቢድ መስዋእቲ ዝኸፈለሉን ንኣርባዕተ ወርሒ ብዘይ ምቁራጽ ዝቐጸለ ሓያል ኩናት እዩ ነይሩ። ወዲ ባይረ ግን ዕድል ገይሩ፡ ካብቲ ወራር ወጺኡ ኣብ መጥቃዕቲ ውቃው እዝ መጋቢት 1984፡ ኣብ ኩናት ኣውገት ሃንደት ምስ መጎስ ተራኺቦም። ተሓቛቚፎም ህዉኽ ሰላምታ ኩናት ተለዋዊጦም ከኣ ነናብ ዋኒኖም ተፈላልዮም። ሰራዊት ደርግ ካብ 1979 ኣትሒዙ ዓሪዱሉ ዝጸንሐ ሰፊሕ ግንባር ውቃው እዝ ምስተጸርገ፡ ወዲ ባይረ፡ ኣብ መፋርቕ 1984፡ ምስ ምቛም ክፍለ ሰራዊታት ኣብ ብርጌድ 58 መራሕ ሓይሊ ኮይኑ ተመደበ። ዕማም ተጋዳላይ/ወተሃደር ወትሩ ኩናት ስለዝኾነ ወዲ ባይረ ኣብ ዝተፈላለየ ናእሽቱን ዓበይትን ኩናት ተሳቲፉ ብዙሕ ከቢድን ፈኲስን መውጋእቲ ተወጊኡ ቃልሲ እናቐጸለ፡ ኣብ 1985 ኣብ ኩናት ባረንቱ ተሰዊኡ። ኩናት ባረንቱ እውን ቀሊል ኣይነበረን። ህዝባዊ ግንባር ንከተማ ባረንቱ ሓራ ድሕሪ ምውጻእ፡ ኣብ ጎላጉል ባርካን ጎቦታት ኬርታን ነታ ከተማ ከምልስ ብኹሉ ሸነኽ ንዝወፈረ ሓይሊ ጸላኢ ን50 መዓልታት መኪቱ ልዕሊ ዓቕሙ ምስ ኮኖ ንጸላኢ ኣብ ኣኽራናት ሳሕል ምድኻም ይሓይሽ ናብ ዝብል እስትራቴጂኡ፡ ናብ ዕርድታት ሳሕል ተመልሰ። ብዝተፈላለየ ዓበይትን ናእሽቱን ስርሒታት፡ ድሕሪኡ ንዝቐጸለ ወራራት ኣምኪኑ ከኣ ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ንኣስታት 10 ዓመት ኣብ ዙርያ ናቕፋ፡ ኣብ ገፊሕ ግንባር ዓሪዱ ንዝነበረ ብናደው እዝ ዝፍለጥ ምምሕዳር ኣፍሪሱ ንኣፍዓበት ተቖጻጸረ። ዓወታቱ ከኣ ኣብ ውሽጥን ደገን ተቓለሐ። ኤርትራውያን ብዛዕባ ፖለቲካዊ ቅልውላው ኢትዮጵያ እንታይ ይብሉ?
