እንግሊዝ ንኤርትራ ሓራ ኣውጺእና እናበሉ ንኤርትራ ግን ኣብ ድኽነትን ጋሕማጥ ስርዓትን ሸመሙዋ። ነቲ ጣልያን ኣብ ኤርትራ ዝሃነጽዎ ትሕተ-መዋቕራት ተጠቕምሉ'ምበር ኣይተኸናኸንዎን፣ ኢንዱስትሪታት፡ ፋብሪካታት፡ ንኬንያን ህንድን ኣግዓዙዎ፣ ሓፈሻዊ ክንክን ሃገር ኰነ ሕብረተ-ሰባዊ ስርዓት ሸለል በሉዎ፣ ቍጠባን ጸጥታን ከኣ ኣንቈልቆሉ። ሸፋቱ ገርገሩ፡ ኤርትራ ብፖለቲካ ሕብረትን/ናጽነትን ተገማምዐት። ጃንሆይ ድማ ነቶም ዝተፈጥሩ ነቓዓት መዝመዙዎም። ክብሉ-ክብሉ ድማ ንህዝቢ ከበሳ ኣስድዕዎ። ወተሃደራዊ ምሕደራ እንግሊዝ ንኤርትራ ብ 1952 ኣብ ፈደረሽን ኣሰጋጊሮም ንዓዶም ተዓዝሩ። ጃንሆይ ከኣ ድላዮም ተማላኣሎም - ቀስ ኢሎም ንኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ጸንበሩዋ። እቲ ዓመት'ቲ ዳግማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣብ ዙፋን ዝመጻሉ ዓመት ነበረ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ብ 1952 ኢየን ኣኽሊል ደፊአን። ሽዑ ዕድሚአን 25 ኢዩ ነይሩ። ንጉስ ሃይለ ስላሴ ብ1954 ኣብ ለንደን ከይዶም ምስ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ንመጀመርያ ጊዜ ተራኸቡ። ኣብቲ እዋን'ቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ናይ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ዊንስቶን ቸርቺል ነበሩ። ቸርቺል ንዓባይ ብሪጣንያ ብካልኣይ ዉግእ ዓለም ዓወት ክትጓናጸፍ ዘኽኣሉ ዓቢዪ መራሒ ኢዮም። ጃንሆይ፡ በቲ ዝተገብረሎም ዕዙዝ ኣቀባብላ፡ ከምኡ'ውን ዓባይ ብሪጣንያ ንኢትዮጵያ ሓራ ንምውጻእ ብዝተጻወተቶ ተራ ኣመስገኑ። ምሕዝነት ክልቲአን ሃገራት ከኣ ደልደለ። ድሕሪ ዓሰርተ ዓመት፡ ብ 1965፡ ካብ 1 - 8 ለካቲት፡ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ንፈለማ እዋን ኣብ ኣዲስ ኣበባን ኣስመራን ጎንደርን ዑደተን ኣካይደን። መግለጺ ስእሊ, ንግስቲ ኤሳቤጥ ኣብ ኣዲስ ኣበባ - 1965 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተገብረለን ኣቀባብብላ መስተንክር ነበረ። ካብ መዕርፎ ነፈርቲ ክሳብ ቤተ-መንግስቲ ዘእቱ ጽርግያ ብካትራመ ዳግማይ ተለቢጡ፡ የማነ-ጸጋም ጽርግያታት ኣዲስ ኣበባ ብማእለያ ዘይነበሮም ሰባት ኣዕለቕሊቑ፣ ብኣፍራስ ዝጋልቡ፡ ዝጭፍሩን ዝድብሉን፡ ዝስዕስዑ ሰባት ዓቢ ትርኢት ነበረ። ንግስቲ ኤልሳቤጥ ብሽድሽተ ጸዓዱ ኣፍራስ ዝሰሓብ ሰረገላ ተሰንየን ኣብ ቤተ-መንግስቲ ኢዮበልዩ ኣተዋ። ኣብ ቤተ-መንግስቲ፡ ጃንሆይ ዘዕበዩዎም ኣናብስ ከም ዝነበሩ'ውን ዚዝከር'ዩ። ንግስቲ ኤሳቤጥ ኣብ ኣስመራ ምስ ወረዳ ኸኣ ከምኡ ... ዓቢ ኣቀባብላ ተገብረለን። ኵለን ኣብያተ ትምህርቲ ተዓጽየን ብምውዓል፡ እቶም ተምሃሮ፡ ብመምህራኖም ተመሪሖም፡ ኣበዮ ጽርግያታትን ኣደባባያትን ተሰሪዖም ባንዴራ ኢትዮጵያን ዓባይ ብሪጣንያን እናንበልበሉ ተቐበሉወን። "ቤት ትምህርተይ ጀነራል ዊንጌት ዓቢይ ክፋል ናይ ህይወተይ እዩ" ፕሮፌሰር ጋይም ክብረኣብ፡ ጸሓፍን ተመራማርን ኣብ ዓውደ ልምዓትን ስደትን ኣብ ቤት-ማዘጋጃ (ሙኒቺፕዮ) ንክብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ኰነ በዓል-ቤተን፡ ልዑል መኰነን ፊልፕስ፡ ዓቢ ግብጃ ተገይሩ ብዓጀባ ክኣትዋ፡ ራእሲ ኣስራተ ካሳ፡ ናይ ኤርትራ ኣማሓዳሪ-ነበር፡ ደገዝማቲ ሓረጎት ኣባይ፡ ናይ ሽዑ ከንቲባ-ኣስመራ፡ ክቕበሉወን ይርአዩ። ኣብ ድሕረ-ባይታ ኸኣ ጃንሆይ፡ ብድሕሪኦም ከኣ ልዑል መኰነን ይረኣዩ። እዚ ታሪኻዊ ስእሊ፡ ብልጭልጭታ ናይ'ቲ ዉራይ፡ ቍንጅና ንግስቲ ኤልሳቤጥ፡ ከምኡ ኸኣ ጽባቐ ከተማ ኣስመራ የርኢ'ምበር፡ ኣብቲ እዋን'ቲ ኣብ ኤርትራ ብዙሕ ግፍዕታት ዝፍጸመሉ ዝነበረ እዋን'ዩ ነይሩ። ምንጪ ስእሊ, DM መግለጺ ስእሊ, ንግስቲ ኤሳቤጥ ኣብ 39 ዕድሚአን፡ ብጃንሆይ ተሰንየን ኣብ ኣስመራ ዑደት ኣብ ዘካየዳሉ (1965) ራእሲ ኣስራተ ካሳ ካብ 1964 ጀሚሮም ንኤርትራ ይገዝእሉ ኣብ ዝነበሩሉ እዋን ሆጭ ዝበለ ሓርነታዊ ብረታዊ ቃልሲ ኤርትራ ድሮ ተጀሚሩስ፡ ኣብ መታሕት ኤርትራ ብዙሕ ቅንጸላ-ህይወት ዝካየደሉ፡ ኣብ ከተማ ኣስመራ ኸኣ ጽዑቕ ወጥሪ ዝነበረሉ እዋን'ዩ ነይሩ። ቤት-ማዘጋጃ ኣስመራ ኣብ ሰሜናዊ ሸነኽ ጐደና ሃይለስላሴ፡ ናይ ሽዑ ስሙ፡ እዩ ዝርከብ። እቲ ጐደና፡ ዓበይቲ ኣግራብ-ኣጕሳዕና ብየማነ-ጸጋሙ ሓቝፉ፡ ንኣጋር ጽላል፡ ነቲ ኸተማ ድማ ዉቃበ ብምሃብ፡ ክሳብ እቲ ደቡባዊ መስቀላዊ ኣደባባይ (ክሮቸ ደል ሱድ) ተመጢጡ ናብ ኣፍ-ደገ እቲ ዓቢ ጐደና፡ ሽዑ ብጐደና ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዝፍለጥ ዝነበረ፡ የእቱ። እዞም ምዕሩጋት ጐደናታት'ዚኦም፡ ካብ ጫፍ-ንጫፍ፡ ብዕሙራት ደዀኵን፡ ቤት-ዕዮን፡ ሆቴላት ኰኑ መዛናግዒ ቦታትት ተሓጺሮም ንዘወርቲ-መካይን ዀነ ጃሕ-ጃሕ ዝብሉ ተዛወርቲ-እግሪ ዘአንግዱን ንሕምብርቲ ከተማ ኸኣ ዘጊጹን ነበሩ። ትእምርቲ ዓባይ ብሪጣንያ ህይወትን 'ስልጣንን' ናይ'ዘን ምዕርግቲ፡ ንግርማን ክብርን ዓባይ ብሪጣንያ መርኣያ ዝዀና፡ ትእምርቲ ሃገር ኰይነን ንመዋእል-ሰብ ዘገልገላ ንግስቲ ምፍላጡ ኣገዳሲ'ዩ። እዘን ብ 21 ሚያዝያ 1926 ዝተወልዳ፡ ን66 ዓመታት ኣብ ዙፋን ዝተቐመጣ ንግስቲ ክብሪ ንውሓት ንግስና ዓባይ ብሪጣንያ ዝሰበራ ኮይነን ክሳብ ሕጂ ብግቡእ የገልግላ ኣለዋ። እዚ ናይ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣዝዩ ነዊሕ ንግስነት 13 ቀዳሞት ሚኒስተራት እንግሊዝ፡ ሸውዓተ ሊቀ-ጳጳሳት (ካንትበሪ) ሸውዓተ ጳጳሳት (ቫቲካን) ዝተቐበለን ዘፋነወን ንግስነት'ዩ። ኣቛም ንግስና ዓባይ ብሪጣንያ ምፍልጡ ኣገዳሲ ዚገብሮ ንግስና ንግስቲ ኤሳቤጥን ዲሞክራስያ ዓባይ ብሪጣንያን ከመይ ኢሎም ሓቢሮም ይጐዓዙ ከም ዘሎዉ ንዘይፈልጦ ብርቂ ስለ ዝገብሮ'ዩ ክበሃል ይከኣል። ቅዋማዊ ንግስና ዓባይ ብሪጣንያ ፖለቲካዊ ቅርጺ ዓዲ እንግሊዝ ንምርድኡ ቐሊል ኣይኰነን። መጀመርያ እቲ ኣሰይይማ ንገዛእ ርእሱ የደናግር'ዩ - ዓባይ ብሪጣንያ (Great Britain)፡ ሕቡራት ምድረ-ነገስት (United Kingdom)፡ ዓዲ--እንግሊዝ (England) ፣ ብተወሳኺ ኵነታት ስኮትላንድ፡ ወይልስ፡ ሰሜናዊ ኣየርላንድ እዉን ኣለዉ። ዓባይ ብሪጣንያ ብቅዋማዊ ንግስና ከም እትግዛእን ብባይቶኣዊ ዲሞክራሲን ድማ ከም እትመሓደር ይግለጽ'ዩ። እዚ ማለት ዳግማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ከም መራሒት መንግስቲ፡ ብህዝቢ ዝተመረጸ ባይቶ ኸኣ - ብቀዳመይቲ ሚኒስተር ተሬዛ መይ ዝምራሕ - ከም ሓጋጊ ኣካል የገልግል ማለት'ዩ። እቲ ሳልሳይ እግሪ መንግስቲ ኸኣ እቲ ላዕላይ ባይቶ ኢዩ። ዋላ'ኳ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ፖለቲካዊ ይዅን ወሳኒ ተራ ኣይሃልወን፡ ኣብ ህይወት ዓባይ ብሪጣንያ ኣገዳሲ ተራ ይጻወታ ኢየን። መብዝሕትኡ እዋን ተርአን ሰንደቓዊ'ዩ - መራሕቲ ሃገራት ምቕባል፡ ሃገራዊ ጽምብል ምምራሕ ... ወዘተ። ዋላ'ኳ ስልጣነን ደረት ይሃልዎ ሕምብርቲ ሃገራዊ መንነት ዓባይ ብሪጣንያ ብንግስቲ ኤልሳቤጥ'ዩ ዚግለጽ ክበሃል ይከኣል። እንግሊዛውያን ሃገራዊ መንነቶም ጥራይ ዘይኰነስ ሕብረት፡ ሓበን፡ ጽንዓት ሃገሮም ብህላዌ ንግስቲ ኣቢሎም'ዮም ዝግለጹዎ። ንብሉጽነት ኣበርክቶ ዜጋታት፡ ንዓወታት ድንቂ ስርሓት ብንግስቲ ኤልሳቤጥ'ዩ ዝማእከል። ብተወሳኺ፡ ንግስና ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ኣማኢት ወለንታውያን ማሕበራት ዓቢ ጽልዋ ዘሎዎ ትካል'ዩ ክበሃል ይከኣል። ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ምስልን ስእልን ንግስቲ ኤልሳቤጥ ልዕላውንትን ስልጣንን ሃገር ይጥቍም - ገጽታአን (profile) ፡ ንኣብነት፡ ኣብ ባጤራ ዀነ ፈቐዶ መንግስታዊ ህንጻታት ይርከብ። ክብሪ ንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣብ ሃገራዊ መዝሙር ('ኣምላኽ ንንግስትና ይሓሉ!')
