ሆስፒታል ተደብዲቡ ከም ዝተባህለ ወተሃደራት ኤርትራ ኣብ ትግራይ ይዋግኡ ከም ዘለዉ ብህወሓት፡ ካብቲ ኲናት ብዘምለጡ በርጌስን፡ ኣብ ዉሽጥን ግዳምን ብዝነብሩ ኤርትራውያንን ሓበሬታ ክቐርብ ጸኒሑ እዩ። “ኢሳይያስ መንእሰያት ኤርትራ ኣብ መሬት ትግራይ ንክሞቱ ይልእኽ ኣሎ። እቲ ዉግእ ንቍጠባ ሃገር መሊሱ ከዳኽሞ’ዩ። ኢሳይያስ ግን ንነዊሕ ግዜ ኣብ ስልጣን ክጸንሕ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ፡ ነዛ መግቢ ዕለቱ ክምእርር ም’በር ንናጽነቱ ክቃለስ ከም ዘይክእል ንምግባር ዝዓለመ’ዩ” ይብል ብመንግስቲ ተደፊኡ ዝወጽአ ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት ጳውሎስ ተስፋጊዮርጊስ። ሓደ ኣፈኛ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ኣብ ትግራይ ወትሃደራት ኤርትራ ከም ዘሎዉ “ዝእመኑ ሓበሬታታት” ገሊጾም ክብል እቲ ኵነታት “ናብ ኣስጋኢ ደረጃ” ገጹ ይኸይድ ከምዘሎ ተዛሪቡ። እንተኾነ ክልቲአን ሃገራት - ኢትዮጵያን ኤርትራን - ነቲ ዝቐረበ ጸብጻባት ይነጽግዎ እዩም። ምኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ዑስማን ሳልሕ ከኣ፡ “ፕሮፓጋንዳ’ዩ” ክብል ይገልጾ። ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረስ፡ ወተሃደራት ኤርትራ ኣብ’ቲ ብ 2018 ዝተገብረ ታሪኻዊ ስምምዕ፡ ንኤርትራ ክወሃብ ኣብ ዝተፈቕደ መሬት እንዘይኮይኑ፡ ኣብ ካልእ ቦታ ከምዘይኣተው ኣብይ ኣረጋጊጹለይ እዩ ይብል። እቲ ስምምዕ ሰላም፡ ነቲ ኣስታት ምኢቲ ሽሕ ሰባት ዝቐዘፈን ካብ 1998-2000 ዝተኻየደ ኲናት ስዒቡ ንዝመጸ ሃዋህው ‘’ኣይሰላም ኣይኲናት’’ ክውዳእ ገይርዎ እዩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ፡ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ሰላም ብምምጻእ ናይ ሰላም ኖበል ተሸሊሙ። እቲ ንኤርትራ ዝተዋህበ መሬት ግን፡ ክሳብ እቲ ኣብ ትግራይ ዝተወለዐ ኲናት ናብ ኤርትራ ኣይተሰጋገረን ነይሩ። መንግስቲ ኣቢይ፡ ኣባላት ሚድያ፡ ትካላት ሕቡራት ሃገራት ኰኑ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ምድረ ትግራይ ከም ድላዮም ንኸይንቀሳቐሱ ገቲኡዎ ኣሎ። እዚ ከኣ ነቲ ካብ ትግራይ ዝወጽእ ሓበሬታ ንምርግጋጽ ኮነ ነቶም ብኽልቲኦም ሸነኻት ዝቐርቡ ክስታት ምጽራይ ከምዘይከኣል ገይሩዎ ኣሎ። እንኮላይ ነቲ ብሸነኽ ኤርትራ ናብ ሆስፒታል ተተኲሱ ዝበሃል ደብዳብ ከቢድ ብረት። ኤርትራ፡ ነቲ ብሓላፊ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት፡ ብዛዕባ ደብዳብ ዝቐረበ ክሲ፡ ናይ ኣሉታ መግለጺ ወይ መልሲ ኣይሃበትሉን። ቀዳማይ ምኒስተር ኣቢዪ ድማ ወተሃደራቱ ኣብ ትግራይ ሓደ ሲቪል’ኳ ከም ዘይቐተሉ’ዩ ዝዛረብ። “እዚ ዉግእ’ዚ ኣብ ፍጹም ጸልማት’ዩ ተኻዪዱ። ብዛዕባ እቲ ሓቀኛ ደረጃ ናይቲ ኩነታትን ሳዕቤኑን ዝፈልጥ ሰብ የለን” ይብል ራሺድ ኣብዲ፡ ኣብ ኬንያ ዝመደበሩ ተንታኒ ቀርኒ ኣፍሪቃ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images ወተሃደራት ኤርትራ ብዘመተ ከም ዝተኸሰሱ ኣብ ኣመሪካ ዝመደበሩ ተንታኒ ኣፍሪቃ ኣለክስ ድቫል፡ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ንዝርከቡ ምንጭታቱ ጠቒሱ ከምዝሓበሮ፡ ኣብቲ ዞባ “ኣዝዩ ዓቢ ዝመጠኑ ምፍንቓል ህዝቢ” ኣጋጢሙ’ሎ። “እቲ ኵነታት ከምዚ ኢሉ እንተድኣ ቀጺሉ” ይብል ፕሮፈሶር ድቫል፡ “ኣብ ትግራይ ዓቢ ዓጸባ ጥራይ ዘይኰነስ ብሕርቃን ዝተላዕጠጠ ቂምን-በቀልን ከስዕብ’ዩ” ኢሉ። ብተወሳኺ፡ “ካብ እሙናት ምንጭታት ካብ ዉሽጢ ትግራይ ከም ዝሰምዖ፡ እንኮላይ መራሕቲ ሃይማኖት ዝርከብዎም፡ ወትሃደራት ኤርትራ ኣብ ምዝራፍ ንብረት ይርከቡ ምህላዎም” ገሊጹ። “ከምቲ ዝሰማዕናዮ መዓጹ ገዛ ጥራይ ዘይኰነስ ኣቑሑ ናይ ክፍሊ-መሕጸብ-ሰብነት ከይተረፈ ይሰርቁ ኣሎዉ” ኢሉ። ገለ ኤርትራውያን ከም ዝበልዎ ወትሃደራት ኤርትራ፡ እንኮላይ መቕርብኦም፡ ኣንጻር ሓይልታት ህወሓት ኣብ ብርክት ዝበሉ ግንባራት ይዋግኡ ከም ዘሎዉ ይምስክሩ። ገሊኦም ክዳን ወትሃደራት ኢትዮጵያ ተኸዲኖም ይዋግኡ ከም ዘሎዉ ድማ ይዛረቡ። ኤርትራ ግን ወተሃደራታ ኣብ ትግራይ ከም ዘየለዉ’ያ እትዛረብ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ “ኢድና ኣየእተናን” ኢዩ ዝብል። ይዅን’ምበር፡ ኣብ ስደት ዝነብር ኤርትራዊ ዲፕሎማት ዓብደላ ኣደም ከምዝሓበሮ፡ ንሱ ዝፈልጦም ዝተወግኡ ወተሃደራት ኤርትራ ከም ዘሎዉ ይዛረብ። ሓደ ምንጪ ንቢቢሲ ከም ዝሓበሮ፡ ኣብ ሰንዓፈ (ደቡብ ኤርትራ) ዝርከብ ሆስፒታል፡ ንውጉኣት ሰራዊት ኤርትራን ኢትዮጵያን ሕክምናዊ ኣገልግሎት ከም ዝህብ ገሊጹ። “ኢሳያስ ንህወሓት ንምጥፋእ’ዩ ዕላምኡ” ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ ካልኦት ምንጭታት ከም ዝብሉዎ፡ ወተሃደራት ኢትዮጵያ ኣብ ከባቢ ሓጋዝ ክተኣኻኸቡ፣ ዉጉኣቶም ድማ ኣብ ጥቕኡ ናብ ዝርከብ ጊላስ ዝበሃል ወተሃደራዊ ሆስፒታል ክወስዱ ተራእዮም። ኣብ ለንደን ዝመደበሩ ፕሮፈሶር ጋይም ክብረኣብ ከም ዝብሎ፡ ኢሳያስ ናብ ትግራይ ወተሃደራቱ ከም ዝለኣኸ ከም ዝኣምን ገሊጹ። “ንህወሓት ምጥፋእ፡ ካብ እዋን 1998-2000 ዶባዊ ኲናት ዝጀመረ፡ ናይ ነዊሕ እዋን ዕላማኡ እዩ ነይሩ” ኢሉ። ህወሓት፡ ኣብ መንግስቲ ፈደራል ኢትዮጵያ ዀነ ኣብ ክልል ትግራይ ይገዝእ ኣብ ዝነበረሉ እዋን’ዩ ውግእ ተኻዪዱ። “ኣብቲ ዉግእ’ቲ - 1998-2000 - ህወሓት ንባድመ ብምቁጽጻር ንኢሳያስ ከም ዝሓስር ጌሩዎ’ዩ። ዋላ’ኳ ኣህጕራዊ ቤት-ፍርዲ ባድመ ንኤርትራ’ያ ትግባእ ኢሉ እንተፈረደ መራሕቲ ህወሓት ን 18 ዓመታት ነቲ ብይን ክነጽግዎ ጸኒሖም’ዮም። ፕረዚደንት ኢሳያስ ነዛ ምችእቲ እዋን ብዓቕሊ ክጽበ ጸኒሑ። መራሕቲ ህወሓት ድማ፡ ነቲ ጕርሑን ዓቕሉን ኣስተናዒቖምዎ’’ ይብል ፕሮፈሰር ጋይም። ምንጪ ስእሊ, Office of PM/twitter መግለጺ ስእሊ, ኣማሓዳሪ ክልል ትግራይ ዶ/ር ደብረጽዮን (ጸጋም) ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ካብ ሰላም ናብ ግጭት ደገፍቲ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ሰራዊት ኤርትራ ነቲ ተወሪሩ ዝጸንሐ ልኡላዊ መሬት ባድመን ከባቢኡን ኣብ ምምላስ እንተዘይኮይኑ፡ ናብ መሬት ትግራይ ከምዘይሰገሩ ብጽኑዕ ይዛረቡ። ጳውሎስ ፍልይ ዝበለ ሓሳብ ኣሎዎ። ንሱ፡ “ባድመ ናብ ኢድ ኤርትራ ተመሊሳ፡ ግን ብዛዕብኡ ዝኾነ መግለጺ ኣይነበረን ምኽንያቱ ዕላማ ናይ ኢሳይያስ ንሱ ኣይኮነን። ክሳብ ሕጂ ንህወሓት ኣብ ምጥፋእ ይሰርሕ ኣሎ’’ “ኣቢዪ ከም ደላይ-ሰላምን ከም ደላይ-ለውጢን እዩ ጀሚሩ። ጸኒሑ ግን ኣብ መፈንጠራ ሕነ-ምፍዳይ (ኣንጻር ህወሓት) ኣቲዩ። እዚ ከኣ ድልየት ኢሳያስ ዝነበረ’ዩ” ይብል ጳውሎስ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ከም ዝበሎ፡ ንሱ ነቶም ምስ ህወሓት ዝነበሩ ፍልልያት ብሰላማዊ መንገዲ ክፈትሖም ከም ዝፈተነ፡ ግናኸ ኣንጻር ሰላማዊ ኣገባብ ዝወሰነሉ እዋን ህወሓት ብዕለት 3 ሕዳር፡ ለይቲ ምድሪ ብዘካየድዎ ዉግእ ንመዓስከርና ብምሓዞም’ዩ ይብል። ምንጪ ስእሊ, Getty Images እቲ ዝወሰዱዎ ስጕምቲ መንግስቲ ንምግልባጥ ዝዓለመ’ዩ ነይሩ ድማ ኢሉ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ቀልጢፉ’ኳ ንኣብይ ክሕግዝ እንተወፈረ፡ ሚድያ ኤርትራ ግን ሓንቲ ቃል ኣየውጽአን፣ እቲ ግጭት ምስ ተጀመረ ብህወሓት ዝተተኰሱ ኣብ ከባቢ ኣስመራ ዝወደቑ ህዝቢ ዝሰምዖን ዝረኣዮን ተወንጨፍቲ ነይሮም፡ እቲ መንግስቲ ግን ሓንቲ ቃል ከየውጽአ ሱቕ ኢሉ። “ቴሌቪዥን ኤርትራ ኣብ ሶርያ ዝተተኰሰ ቦምባ ከቃልሕ ብዛዕባ’ቲ ኣብ ኣስመራ ዝወደቐ ግን ኣይተዛረበን” ይብል ኣብ ስደት ዝርከብ ዳዊት ፍስሃየ። የማነ ገብረመስቀል፡ ሚኒስተር ሓበሬታ ኤርትራ፡ ብትዊተር ኣቢሉ “ህወሓት ትልኽ እናበለ ንዝገበሮ፡ ዝፍለጥ ግናኸ ትርጕም ዘይብሉ ፈተነ ምቅላሕ ዋጋ የብሉን” ክብል ተዛሪቡ። “ጭውያ ስደተኛታት” ኣብ ኤርትራ ዝርግሐ ኢንተርነት ድሩት’ዩ፣ እቲ ሃገር ናጻ ፕሬስን ተቓወምቲ ሰልፍታትን የብላን። ሓለፍቲ መንግስትን ሰልፍን ዝነበሩ 11 ሰባት፡ ከምኡ’ውን 17 ጋዜጠኛታት፡ ካብ ዝእሰሩ 20 ዓመታት ሓሊፉ’ሎ፣ ሃለዋቶም ኣይፍለጥን። ብተወሳኺ፡ ውትህድርና ግደታዊ እዩ። ዕድላት ስራሕ ብዘይምህላው፡ መናእሰያት ካብ ሃገሮም ክሃድሙ ተገዲዶም። ኣብ ዉሽጢ ትግራይ - ኣብ መዓስከራት ስደተኛታት ንዓመታት ክነብሩ ዝጸንሑ ኤርትራውያን ቍጽሮም ኣስታት 100,000 ይበጽሕ። ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ከም ዝበሎ፡ “ኣብዚ እዋን’ዚ ዝሞቱ፡ ዝተጨውዩ፡ ብሓይሊ ንኤርትራ ዝተመልሱ ብዙሓት ስደተኛታት ከም ዘሎዉ ኣዝዩ ብዙሕ ዝቝጽሩ ጭቡጥ ሓበሬታ በጺሑና” ይብል። ምንጪ ስእሊ, Getty Images ዋላ’ኳ መን’ዩ ዝጨዊ ዘሎ ብርግጽ እንተዘይገለጸ፡ ሓደ ስደተኛ ንቢቢሲ ከም ዝሓበሮ ኤርትራውያን ወተሃደራት ካብ ዓዲ ግራት ኣብ መካይኖም ጽዒኖም ንዓዲ ዃላ ከም ዝወሰድዎም ተዛሪቡ። ኤርትራ ክሳብ ሕጂ ዝሃበቶ ሓበሬታ የለን። ቅድሚ ሕጂ ግን ንሕቡራት ሃገራት፡ “ኣንጻር ኤርትራ ዝግበር ጠቐነ ንኤርትራን ህዝባን ንምብራስ ዝዓለመ’ዩ” ክትብል ትገልጾ። ኣቶ ዳዊት፡ “ኤርትራ ዝዀነ ዓይነት ለውጢ ከተኣታቱ’ያ ዝብል እምነት የብለይን” ይብል። “ክሳብ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ዝተራእየ ለውጢ የለን፣ ዋላ’ውን ሕጂ ህወሓት ካብ ስልጣን ኣብ ዝተኣልየሉ እዋን ኤርትራ ለውጢ ከተኣታቱ’ያ ኢልካ ምሕሳብ ከንቱ’ዩ” ኢሉ ዘረብኡ ይድምድም። ተዛማዲ ትሕዝቶ መራሒ መንግስቲ ክልል ትግራይ ዶ/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል መን'ዩ?20 ሕዳር 2020 መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ መራሕቲ ህወሓት ንምሓዝ ንዝተሓባበር 10 ሚልዮን ብር ከምዝህብ ገሊጹ18 ታሕሳስ 2020 ቅልውላው ኢትዮጵያ ትግራይ፡ ብኵናት ዝተገፍዑ ዶኳትር ሑመራ18 ታሕሳስ 2020 ቅልውላው ትግራይ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ንከተማ መቐለ ከምዝተቖጻጸራ ገሊጹ28 ሕዳር 2020 ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 6 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ” 7 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
