ኢልካ እትጭነቐሉ ኣይኮነን። ካብ ወጋሕታ ክሳብ ፍርቂ ለይትን ድሕሪኡን ክትንቀሳቐስ ንድሕነትካ ዘስግእ ናይ ጸጥታ ጸገም ከም ዘየለ ምሸት ኣብ እንንቐሳቐሰሉ ዝነበርና ክንምስክር ክኢልና ኢና። መግለጺ ስእሊ, ደገፍቲ ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ኣብ ስታድዮም ኣስመራ ኣብ መጀመርታ መበል 19 ክፍለ ዘመን ምስፍሕፋሕ ባዕዳዊ መግዛእቲ ኤዉሮጳውያን፡ ብፍላይ ከኣ ካብ መጀመርታ ዓመታት 1880ታት ክሳብ 1914 [ኣቆጻጽራ ኣውሮጳውያን]፡ ትልሚ መግዛእቲ ኣውሮጳ ኣብ ልዕሊ ኣፍሪቃ ቀንዲ ዛዕባ ዝነበረሉ እዋን እዩ ነይሩ። ኣብ ኣፍሪቃ ብዝነበረ መስርሕ ጎዛዚኻ ግዛእ ኤውሮጳውያን፡ ኣብ 1890 መግዛእቲ ጥልያን፡ ኤርትራ ልኡላዊት ግዝኣቱ ምዃና ዝኣወጀሉ እዋን እዩ ነይሩ፡ ኤርትራውያን ኣብ መወዳእታ 1880 ብዓሰብ ኣቢሉ ዝኣተወ ጣልያናዊ መራሒ ሃይማኖት ጁሰፔ ሳፔቶ ንመግዛእቲ መንገዲ የጣጥሕ ምንባሩ ኣይገመቱን። ኤውሮጳዊ መግዛእቲ፡ ንኣፍሪቃውያን ብዝያዳ ንናጽነት ከም ዝህንጠዩን ንናጽነት ክእልሽዋን ደራኺ ነገር እዩ ነይሩ፡ ከባቢታት እዚ ሕጂ ንሕና የዕሪፍናሉ ዘለና ክሪስታል ሆቴል፡ ኣብ እዋን መግዛእቲ ጣልያን ጸለምቲ ተወር ዘይብልሉ ከባቢ እዩ ነይሩ። ንልዕሊ ሓሙሽተ ዓሰርታት ዓመታት ንኤርትራ ብመግዛእቲ ከተመሓድር ዝጸንሐት ጥልያን፡ ሲነማታት፣ መገዲ ባቡር፣ ጎደናታት፣ ቴሌፌሪካን ፋብሪካ መገጣጣሚ ኣየርን ከይተረፈ ክትሃንጽ ክኢላ ነይራ እያ። ንኣስመራ እውን ንስሽተይ ሮማ ክትብል ሰይማታ። ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ጣልያንን ብዝተኸተመ ውዕል፡ ዶባት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ እዋን መግዛእቲ ጣልያን እዩ ውዕል ተኸቲሙሉ። እዚ ኹሉ እንተገበረት'ውን፡ ኣብ ካልኣይ ኲናት ዓለም ብሰራዊት ኢንግሊዝ ተሳዒራ፤ ተራ መግዛእቲ (ሞግዚትነት) ንኢንግሊዝ ኣረኪባ፤ ንኤርትራ ሓዊሱ ኣብ ኣፍሪቃ ዝነበራ ግዝኣት ክተብቅዕ ተገዲዳ። ን11 ዓመታት ድማ፡ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ኢንግሊዝ ወዲቓ። ኢንግሊዝ፡ ንኤርትራ ናብ ኢትዮጵያን ሱዳንን ክትከፍል ድልየት ነይሩዋ። ካቴድራለ፡ ንኣስመራ ኣስመራ ዝገበረ ህንጻ ‘ዕዳጋ ኣስመራ’ ኣብ መቐለ ምምሕዳር ኣሜሪካ፡ ኤርትራ ብፌደሬሽን ምስ ኢትዮጵያ ክትውሃድ ምኽረ ሓሳብ ምስ ኣቕረበ ግን፡ ድልየት ኣሜሪካ ሓይሉ፡ ናታ ምኽረ ሓሳብ ግብራዊ እንክኽውን ኤርትራ ብፌደሬሽን ምስ ኢትዮጵያ ተቖረነት። እዚ ዘይተውሓጠሎም ኤርትራውያን፡ ብፖሎቲካዊ ቃልሲ ዝጀመርዎ ኣንጻር ፈደሬሽን፡ ኣብ 1961 ዝጀመርዎ ብረታዊ ቃልሲ፡ ን30 ዓመት ዝኸውን ከቢድ ዕጥቃዊ ቓልሲ ኣካይዶም ድማ ብ1991፡ ሓርነት ሃገሮም ኣረጋጊጾም። ዕጥቃዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ዓለም ካብ ዝተርኣዩ ውጽኢታዊ ሰውራታት ዕጥቃዊ ቃልሲ ተባሂሉ እዩ ዝእመነሉ። መግለጺ ስእሊ, ኣብ ፊት ሓወልቲ ፑሽኪን፡ ስእሊ ፕሬዝደንት እታ ሃገር ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝሓዘ ታቤላ ድሕሪ እዚ፡ ኤርትራን (ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ) እቲ ኣብ ትግራይ ቦቒሉ ን17 ዓመታት ዕጥቃዊ ቃልሲ ብምክያድ ምስ ህዝባዊ ግንባር ብምዃን ንስርዓት ደርጊ ዝሰዓረ ህወሓትን ከም ጎረባብቲ ሃገራትን ናይ ቃልሲ መሓዙትን፡ ሰላማዊ ዝምድና መስሪተን ዲፕሎማሲያዊ ምንቅስቓስ ዘርኣያሎም ዓመታት፡ ብቑጽሪ ሸውዓተ ጥራሕ'የን። ኣብ 1998፡ ብኽልቲኡ ወገን ደም ዘፋሰሰ ብዶብ ዝተሳበበ ኲናት ኢትዮ-ኤርትራ ተላዒሉ፤ ብዙሕ ሰባውን ንዋታውን ጸጋ ተኸሲሩ። ኲናት እዘን ሃገራት፡ ብሸምጋልነት ሕቡራት ሃገራት ብስምምዕ ኣልጀርስ ጠጠው ክብል እንተተገበረ'ውን፡ ክሳብ እቲ ዝሓለፈ ዓመት (2018) ን20 ዓመታት ኣብ ኣይሰላም ኣይኵናት እየን ጸኒሐን። ገዛኢ ሰልፊ ኢትዮጵያ ዝኾነ ኢህወዴግ፡ ኣብ ዙርያ ምቕባልን ትግባረን ስምምዕ ኣልጀርስ ዝነበሮ መርገጺ ቀይረ ኢሉ፡ ለውጢ መሪሕነት'ውን ገይሩ ድሕሪ ዘቕረቦ ጻውዒት ሰላም፡ እነሆ ሓደ ዓመት ዳግማይ ሰላማዊ ጉርብትና ተቖጺሩ። እታ ንብዙሕ ዓመታት ንናይ ደገ ማዕከናት ዜና ዳርጋ ዕጽውቲ ዝነበረት ኤርትራ እውን ማዕጾኣ ኣርሕያትልናስ፡ ናብ ኣስመራ ኬድና። "ኣስመራ ጻዕዳ" ኤርትራውያን፡ ኣስመራን ሰባን ጽሩይ'ዩ ኢሎም ብምሉእ ኣፎም ንምዝራብ ኣይስከፉን'ዮም። ኣስመራ፡ ከም 'ጻዕዳ' ዓለባ እያ ይብሉኻ። ".
