ምዕጻው ኣፍደገ ዶባት ኢትዮ-ኤርትራን ጽልውኡን እንተኾነ ኤርትራ፡ ኣብ 1995 ብሕቶ ዶብ ሙሳ ዓሊ ምስ ጂቡቲ፡ ብደሴታት ዝቑር ሓንሽ ምስ የመን፡ ኣብ 1996 ብፍልልይ ስነ-ሓሳብ ምስ ሱዳን ተዋጊኣ። ኣብ 1994 ብኩናት ንዝዓነወት ሃገሮም ክሃንጹ ን18 ኣዋርሕ ከገልግሉ ዝተሓተቱ መንእሰያት ናጽነት ከኣ ኣብቲ ቁርቁስ ተሳቲፎም ተሰዊኦም። እቲ ፍጻሜ ንህዝቢ ኤርትራ ኣሰንቢዱዎን ኣሻቒሉዎን። ኣብ 1994 ሳልሳይ ውድባዊ ጉባኤኡ ብምክያድ ካብ ህዝባዊ ግንባር ናብ ህግደፍ ዝቐየረ ግዝያዊ መሰጋገሪ ዝመርሕ ዝነበረ ውድብ፡ ሃገራዊ ባይቶ ኣቚሙ ሃገራዊ ቅዋም ዝነድፍ ኮሚሽን ስለዘጣየሰ እቲ ቅዋም ምስ ጸደቐ፡ ኣብ ልቢ ኩሉ ሰብ፡ ኤርትራ ሕብረ-ሰልፋዊ ስርዓት መስሪታ ናብ ሓዲሽ ምዕራፍ ክትሰጋገር እያ ዝብል ተስፋ ሓዲሩ። እንተኾነ ኣብ ግንቦት 1998 ኣብ መንጎ እቶም ናይ ቃልሲ መሓዙት ውድባትን ስርዓታትን ብዶባት ዝተመኽነየ ንኽልተ ዓመት ዝቐጸለ ከቢድ ኩናት ተኻይዱ ልዕሊ ሚእቲ ሽሕ መንእሰያት ክልቲኡ ሃገርን መወዳእታ ዘይብሉ ዕድላትን ተኸሲሩ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ንኹሉ እቲ ዘጋጠመ ኩናት፡ ስርዓት ዋሺንግተን፡ ንገስጋስ ህዝቢ ኤርትራ ንምዕንቃፍ ብከደምቱን ዕሱባትን ዝኣጎዶን ዘሳወሮን እዩ ክብል እዩ ዝገልጾ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ካብ 1998 ክሳብ 2000 ብዝተኻየደ ኲናት ኢትዮጵያን ኤርትራን መወዳእታ ዘይብሉ ዕድላት ተኸሲሩ ኩናት ዶባት 1998-2000 ብስምምዕ ኣልጀርስ ምስ ዓረፈ፡ ብጉጅለ-13 ዝጽውዑ፡ ኣብ በርሊን ዝተኣኻኸቡ ግዱሳት ምሁራት፡ ሓሳባት መጻኢ ጉዕዞ ዝሓዘት ደብዳበ ናብ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ልኢኾም ግን ፍረ ኣየፍረየን። ድሕሪ ቑሩብ ከኣ ብጂ15 ዝፈለጡ፡ ላዕለዎት ሓለፍቲ ግንባርን መንግስትን ዝነበሩ ምኒስተራትን ጀነራላትን ዝርከቡዎም ገዳይም ተጋደልቲ፡ ብጉዳይ ሃገር ንኽዝትዩ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣኼባ ክዕድም ሓቲቶም ብሓጺር ምላሽ " ትጋገዩ ኣለኹም!" ምስተባህሉ፡ ናብ ተጋደልትን ህዝብን ቅሉዕ ደብዳበ ጽሒፎም። ኣብ መንጎ ፕረዚደንትን እቶም ጉጅለን ወጥሪ ዓሪጉ እቶም ደለይቲ ለውጥን ጽገናን ርእይቶታቶም ኣብተን ሽዑ ዝዕንብባ ዝነበራ ጋዜጣታት ብሕቲ ጽሒፎም። ኣብ መስከረም 2001 ከኣ ንሳቶምን ንርእይትኦም ዝድግፉን ሐሳባቶም ዘቃልሑን ጋዜጠኛታት ተኣሲሮም - እተን ጋዜጣታት እውን ተኣጊደን። እቶም ብኽሕደት ሃገር ተወንጂሎም ዝተኣስሩ ሓለፍቲ መንግስትን ግንባርን፡ ኣብ ናጻ ቤት ፍርዲ ከይቀረቡ፡ ዝኾነ ይኹን መሰል እሱር ተነፊጉዎም ክሳብ ሕጂ ተሰዊሮም ኣለው። ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ካብ ኤርትራ ዝወጽኡ ሓለውቶም ዝነበሩ ሰባት፡ ብዙሓት ካብኣቶም ብሕማምን ጸቕጢ ኣየርን ከምዝሞቱ እኳ እንተሓበሩ፡ መንግስቲ ግን ክሳብ እዚ ቐረባ እዋን ምንም ከይበለ እዩ ጸኒሑ። ቅድሚ ሒደት ዓመታት ግን ምኒስተር ወጻኢ ጉዳያት ኤርትራ ሳልሕ ዑስማን ምስ ሓንቲ ናይ ፈረንሳ ሚድያ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት፡ " ኩሎም ብህይወት ኣለው፡ ጥዕነኦም ከኣ ጽቡቕ ኣሎ!" ክብል ምላሽ ሂቡ ነይሩ - ግን ልዕሊ እቶም ሓለውቶም ነበር ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ኣይተኣምነን። ኣብ 2009፡ ኤርትራ ንኣልሸባብ ትድግፍ ኣላ ብዝብል ዳሕራይ ሓቂ ዘይምንባሩ ብዝተረጋገጸ ክሲ ንመንግስቲ ኤርትራ እገዳ ሸመታ ኣጽዋር ተገይርሉ። ንመንግስትን ህዝብን ኤርትራ ኣብ ክልተ ዝኸፈለ ፖለቲካዊ ወጥሪ 2001ን፡ ምስ ሕንገዳ ህወሓት ንትግባረ ብይን ኮሚሽን ዶባት ኢትዮ ኤርትራ ተደሚሩ፡ ንህይወት ኤርትራውያን መሪር ገይሩዎ እዩ። ብስም ምኽባር ልዑላውነት ን20 ዓመታት ኣብ ድፍዓት ዶባት ዝተጸምዱ፡ ግዜ ዝነውሖም ምሕደራ ዝመረሮም መንእሰያት ኤርትራ እግሮም ብዝመርሖም ብቃፍላይ ንስደት ኣምሪሖም። ኣብ ጉዕዞ ስደቶም ኣብ ኣጻምእ ሰሃራን ሲናይን ብሸፋቱ፡ ኣብ ባሕሪ ከኣ ብማዕበል ዝሃለቑን ብዝወጽኡ ዘይተመልሱ፡ ብኡ ኣቢሎም ዝተሰወሩ ደሃዮም ዘይተሰምዐ መንእሰያት ብዙሓት እዮም። ዋሕዚ ስደትን ኣውያት ግዳያትን እናበዝሐ ምሰ ከደ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ነቲ ኣብ ኤርትራ ተፈጺሙ ዝበሃል ሰብኣዊ ግህሰት እትምርምር ፍልይቲ ራፖርተር መዚዙ። እንተኾነ መንግስቲ ኤርትራ፡ ንኤርትራ ኣትያ ስርሓ ከተሳልጥ ስለዘይተሓባበረ ሰለስተ ዝኣባላታ መርማሪት ኮሚሽን ኣቚሙ። እታ ኮሚሽን ድሕሪ ናይ ክልተ ዓመት ጽዑቕ ስራሕ ኣብ ኤርትራ ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ይፍጸም ምህላውን፡ እቶም ፈጸምቲ ገበን ሰበስልጣናት መንግስቲ ኤርትራ ናብ ፍርዲ ቀሪቦም ክሕተቱ እማመ ኣቕሪባ። መንግስቲ ኤርትራ ግን ፖለቲካዊ ኣጀንዳ ዘለዎ ንምድኻምና ዝግበር ውዲት እዩ ብምባል ነጺጉዎ። እቲ ኹነታት ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ዓሚ ሚያዝያ ቀዳማይ ምኒስተር ኢትዮጵያ ኮይኑ ዝተመዘዘ ዶክተር ኣቢይ ኣሕመድ፡ ንብይን ኮሚሽን ዶባት ብዘይ ዝኾነ ይኹን ቅድመ ኩነት ከምዝቕበሎ ብምግላጽ ምስ ኤርትራ ዕርቀ ሰላም ከምዝደሊ ገሊጹ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ እውን ኣብ ዝኽሪ ሰማእታት 20 ሰነ፡ 'ወያነ ገይም ኦቨር' ብምባል፡ ኣብ ኢትዮጵያ ንዝተኸስተ ምዕባለ ብቐረባ ንምግምጋም ልኡኻቱ ከምዝሰድድ ሓቢሩ። ክለቲኦም መራሕቲ ተበጻጺሖም፡ ኣብ ረርእሰ ከተማኦም ድሙቕ ኣቀባብላ ተገይርሎም። ምንጪ ስእሊ, AFP መግለጺ ስእሊ, ንቀዳማይ ሚኒሰትር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ንምቕባል ናብ ጎደና ሓርነት ዝወጸ ህዝቢ ስምምዕ ተኸቲሙ፡ ዶባት ጽልኢ ብፍቕሪ ፈሪሱ፡ ተነፋፊቑ ዝነበረ ህዝቢ ተሓዋዊሱ፡ ንግዳዊ ርክባት ጀሚሩ፡ ህዝቢ እውን ተስፋ ገይሩ። እንተኾነ ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ እቲ ንኽልቲአን ሃገራት ዘራኽብ ኣርባዕተ መስመራት ተዓጽዩ እዩ ዘሎ። ድሕሪ ዕርቀ ሰላም ኤርትራውያን ከምቲ ኣብይ ኣብ ኢትዮጵያ ዝገበሮ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ እውን እሱራት ፖለቲካን ሕልናን ክፈትሕ፡ ብፖለቲካዊ ፍልልይ ተረሓሒቖም ምስ ዝጸንሑ ሃገራውያን ዕርቀ ሰላም ኣዊጁ ሓቢሩ ክሰርሕ፡ ቅዋም ክትግበር፡ ሰላማዊ ደሞክራሲያዊ መስርሕ ክካየድ ተጸብዮም ግን ዘተስፉ ኣንፈት ኣይተራእየን። ልዕሉ ኩሉ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብዛዕባ እቲ ምስ ኢትዮጵያ ዝተኸተመ ስምምዕን ዝርዝራቱን ክንገሮ ተጸብዩ። እንተኾነ ዝበዝሕ ግዜ ብዛዕባ ሃገሩ ዝምልከት ጉዳያት ብሰበስልጣን ኢትዮጵያ ንሰምዖ ኣሎና ዝብል ቅሬታኡ ኣብ ዝተፈላለየ ማሕበራዊ መራኸቢታት ክገልጽ ጸኒሑ ኣሎ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ከኣ ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት ዓለም ዝርከቡ ኤርትራውያን፡ ይኣክል!" ብዝብል ህዝባዊ ጻውዐዒት ኣብ ኤርትራ፡ ቅዋማዊ ስርዓትን ሰላማዊ ምስግጋር መንግስትን ይጠልቡ ኣለው። ጽምብል ናጽነት 28 ዓመት ከኣ ኣብ ከምዚ ሃዋሁው እያ ትበዓል ዘላ። ምንጪ ስእሊ, Eritrea MOI ኣብዚ ፍሉይን ታሪኻውን ኣጋጣሚ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ መደረ ጽምብል ናጽነት ገለ ዘተስፉ ዝጭበጥ ነገር ክሰምዕ ልዑል ትጽቢት ኣሕዲሩ ምህላው ብመራኸቢ ብዙሓን ይዛረብ ኣሎ። ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 6 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ” 6 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 7 ጣሊባን ኣባላቱ ብዙሓት ኣንስቲ ከይምርዓው ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ 8 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
