ወላዲ ኣቦኦም፡ መንፈሳውን ጻዕረኛን፡ ንኵሎም ደቆም ከኣ ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ትምህርቲ ዘብጽሑ ዘይሕለሎም ሰብኣይ ነበሩ። መግዛእቲ ጥልያን ኣብ ልዕሊ ኣባላት ማሕበረ-ሰባት ሚስዮን (ሽወደን) ጸቕጢ ይገብር ስለ ዝነበረ፡ ኣቦይ ገብረመድህን ሓደ ካብ'ቶም ቀዳሞት ኤርትራውያን ንኢትዮጵያ ዝፈለሱ ሰብ'ዮም። ምስ ብጾቶም ካብ ኣስመራ ንኣዲስ ኣበባ ንሰሙናት ዚኣክል ብእግሮም'ዮም ተጓዒዞም። ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ምስ ካልኦት ብጾቶም፡ ሕመረት ማሕበረ-ሰብ መካነ እየሱስ ከኣ ዀኑ። እዚ ብ1927 ኢዩ ተፈጺሙ። ሓወቦታት ፕሮፌሰር ናይዝጊ ጽኑዓት ወንጌላውያንን ኣገልገልቲ ወንጌላዊት ቤተ-ክርስትያን (ገዛ-ከኒሻ) እዮም። ሓደ ካብኦም ቀሺ እምባየ ሃብቲዝጊ ኢዮም። ቀሺ እምባየ፡ ኣብ ኣስመራን ሮማን (ዓዲ ጥልያን) ኰይኖም ንመጽሓፍ ቅዱስ ትግርኛ እናተርጐሙን እናኣረሙን ኣብ መንፈሳዊ ህይወት ኤርትራ ዓቢ ተራ ዝተጻወቱ ቀሺ ነበሩ። ኣዲኦም ንፕሮፌሰር ናይዝጊ ከኣ ብዙሕ ታሪኽ ዘለወን ሰብ ነበራ። ሕብረተሰብና ንፈለምቲ ድኣ ዝግብኦም ዋጋ ኣይህብን ኰይኑ'ምበር፡ ወይዘሮ ኣስቴር ወልደማርያም ፈዋኒት (pioneer) ትምህርቲ ኣዋልድ'የን ነይረን። መምህር ኣስቴር፡ ብዕስራታት፡ ኣብ ዓዲ ወግሪን በለዛን ተማሂረን ኣብ ኣስመራን ኣዲስ ኣበባ ዘገልገላ መምህር'የን ነይረን። ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ምስ ምስዮን ሽወደን ብምትሕብባር፡ እተን ንመጀመርያ እዋን ቤት-ትምህርቲ ኣዋልድ ዝመስረታ'የን። ኣኮታት ፕሮፌሰር ናይዝጊ ብዙሕ ታሪኽ ዘሎዎም ሰባት'ዮም። ሓዲኦም ንምጥቃስ፡ ኣቦይ ወልደኣብ ወልደማርያም ብዙሕ መግለጺ ዘየድልዮም ክቡር ኣቦ-ኤርትራ'ዮም። መምህር ስዩም ወልደማርያ ከኣ ፈላሚ ቤት-ትምህርቲ ዓይነ-ስውራት ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን'ዮም። "ቤተሰብና፡ ምናዳ ኣደይ፡ ኣያ ወልደኣብ ንእሽቶ ሓዋ ስለ ዝዀነ እቶም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝነበሩ ኤርትራውያን፡ ምስ ኢትዮጵያ ስለ ዘሻረዉ፡ ንናጽነት ኤርትራ ኸኣ ስለዘይድግፉ ብዙሕ ይብድሉና ነይሮም። ጸላእቲ፡ ንኣያ ወልደኣብ ደጋጊሞም ክቐትሉዎ ይፍትኑ ስለ ዝነበሩ ኣደይ ኣዝያ ትሳቐ ነይራ። ሓሊፉ ግን!" ይብሉ እዞም ገዲም ኤርትራዊ። ተዘክሮታት ንእስነተይ ፕሮፌሰር ናይዝጊ ብ1934 ኣብ ኣዲስ ኣበባ'ዮም ተወሊዶም፣ ኣብኡ ኸኣ'ዮም ዓብዮም። "ናይ ሽዑ ኣዲስ ኣበባ ዘተኣማምን ከተማ ኣይነበረን። ኣብ ፈቐድኡ ጽርግያታት ዕቡዳት ኣኽላባት ከም ዝነበሩ ይዝከረኒ። ሓደ እዋን ኣብ ጽርግያ ከልቢ ነኺሱኒ፡ ስዒቡ ኸኣ 30 ጊዜ ኣብ ከብደይ መርፍእ ክውጋእ ይዝከረኒ - እዚ ንወዲ ሸሞንተ ዓመት ንሓዋሩ ዘባህርር ስቅያት ኢዩ። "በቲ ካልእ ሸነኻቱ ክርእዮ ከሎኹ ግን ዕድለኛ'የ ነይረ ክብል ይኽእል። ምስ ስድራይን ኣርባዕተ ኣሕዋተይን ንኣምቦ ክንገይሽ፡ ኣብኡ ኸኣ ንመጀመርያ ጊዜ መንጫዕጫዕታ ርእየ ኣዝየ ክምሰጥ ይዝከረኒ፣ እቲ ስእሊ'ቲ ኵሉ ጊዜ ጦብላሕ ይብለኒ" ይብሉ ፕሮፌሰር ናይዝጊ። እቶም ዝተረፉ ዓመታት ንእስነተይ ኣብ ዊንጌት፡ ጸኒሐ ኸኣ ኣብ ህንጻ-ኮሌጅ ክምሃር ይዝከረኒ። ትጥቀምሉ ዘለኹም መሳርሒ ኣይተቐበሎን። መግለጺ ቪድዮ, ጽጋቡ ብሕታዊ ኣብ ቱር ደ ፍራንስ ዝተጸምበረ ኢትዮጵያዊ ተቐዳዳሚ ብሽክለታ። ተዘክሮታት በረኸት ሓወይ "ሓደ ካብ'ቶም ዘይርስዖም ናይ ሽዑ ተረኽቦታት ኵነታት በረኸት ሓወይ'ዩ። በረኸት ኣብቲ ሽዑ ሓዲስ ዝተተኽለ ናይ ኢትዮጵያ ፖሊስ ኣካዳሚ ተመሪቑ ማዕርጋት እናተሸለመ ሰጐመ። ክሳብ ምኽትል ፖሊስ ኮሚሽነር፡ ብማዓርግ ሜጀር ጀነራል፡ ከኣ በጽሐ" እናበሉ የዘንትዉ። "ዓመታት ጸኒሑ፡ ደርጊ ኣብ ስልጣን ምስ መጽአ ግን ንበረኸት ኣብ 4ይ ክፍለ ጦር ኣሰሩዎ። ሓላፍነት ስድራ ቤቱ ናባይ ወደቐ። ድሕሪ ናይ ክልተ ዓመት ማእሰርቲ፡ ጉዳዩ ኣብ ወትሃደራዊ ቤት ፍርዲ ቀረበ" ይብሉ ፕሮፈሶር ናይዝጊ። "ድሕሪ ክንደይ ከልበትበት ናይ ፍርዲ መዓልቲ በጽሐ፣ ሓወይ፡ ጀነራል በረኸት፡ ሓራ ንኪወጽእ ተፈርደ። ታሕጓስ ኰነ ... ግን ንሓጺር እዋን። ንለይቱ ብሕቡእ ካብ 4ይ ክፍለ ጦር ኣውጺኦም ንጂማ (ካፋ) ወሰድዎ - ኣብኡ'ዩ ነይሩ ቦትኡ። ኣብ ጅማ ግን ብዙሕ ኣይጸንሐን፡ ክርድኣና ብዘይክኣል ኣገባብ፡ ኣብ ቅድሚ ጉጅለ ረሸንቲ ደው ኣቢሎም ረሸንዎ። 'ካብ ሎም ንንዮ መግቢ ኣይተምጽእሉ' ምስ በሉና ኵሉ ተረዲኡና" እናበሉ ዛንታ ሓዎም የዘንትዉ። ምንጪ ስእሊ, AFP ናብ ቅያ ሕዅራ ክንምለስ ... "እዚ ዅሉ ጀብዳዊ ባህርያት ካበይ መጸ?
