ሕጂ ኮይነ መልሲ ክረኽበሎም ዘይኽእል ሕቶታት'ዮም። እታ ከተማ፡ ለይቲ ይኹን ቀትሪ ክትዛወር ዘስግእ ናይ ጸጥታ ጸገም የብላን። በዚ ዛንታ ኣቢለ ናብ ገለ መስሕብ ቦታታት ኣስመራ ክወስደኩም። 'ታንክ ግሬቭ ያርድ' ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት ኣብ ኤርትራ ዝተኻየዱ ዓውደ ውግኣት ክንደየናይ ከበድትን ክፉኣትን ምንባሮም ንምግንዛብ፡ ናብዚ ኸባቢ ከይድካ ምርኣይ እኹል'ዩ። እዚ "ታንክ ግሬቭ ያርድ" [መቓብር ታንኪ] ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኸባቢ፡ ብኲናት ዝዓነው ተሽከርከርቲ ውግእ ዝተኣከብሉ ኮይኑ፡ ዓይነቶምን ብዝሖምን ቖጺርካ ዝውዳእ ኣይኮነን። ካብ ኣውቶብስ ክሳብ ታንኪ፣ ካብ ኦራል ክሳብ መድፍዕ፡ ኮታስ ኩሉ ዓይነት መሳርሒ ተቓጺሉን ዓንዩን ተኣኪቡ ኣሎ። 'ቃኘው ስቴሽን'፡ ንሸንኽ ምብራቕ ካብ መቃብር ታንክታት ዝርከብ ኾይኑ፡ ኣብ ኣፍሪቃ እቲ ዝዓበየ መደበር ናይ ኣሜሪካ'ዩ ነይሩ። ውዕሊ ኣሜሪካ ን100 ዓመት'ኳ እንተነበረ፡ ደርጊ ናብ ኣስመራ ምስ ኣተወ ግን ኮንትራቶም እንከይወድኡ ክወጽኡ ተገዲዶም። ቓኘው ኣብዚ ስዓት ገለ ክፋሉ ቤት ጽሕፈት መንግስቲ ክኽውን እንከሎ፡ ብዙሓት ካብቶም ኣብ ኲናት ዝሰንከሉ ተጋደልትን ሃገራዊ ኣገልግሎትን'ውን ኣብዚ ቦታ'ዮም ዝነብሩ። ቅጺ ሓደ፡ ኣስመራ እታ 'ጸጥ' ዝበለት ውቅብቲ ከተማ እዚ ናይ ዝኽሪ ቦታ፣ እዚ ካብ ዝተፈላለዩ ኩርናዓት እታ ሃገር ዝተኣከቡ ዝዓነው ወተሃደራዊ መካይን፡ እቲ ከቢድ ቃልሲ ምስ ኣኽተመ ናብዚ ጎልጎል ተኣኪቦም፤ ነጸብራቕ እቲ መሪር ቃልሲ ሰላሳ ዓመታት ኮይኖም ኣለው። ኣብ እግሪ እዞም ሓጻዊን 'መንበሪ ገዛ' ዝመስል ደኲኖም ዝነብሩ ሰባት ብምህላዎም፡ ናብዚ ቦታ ንምኻድ፡ ፍቓድ ማእከል ሓበሬታ በጻሕቲ ዓዲ የድልየኩም። ንሸነኽ ድቡብ ካብዘን ታንክታት፡ ኣብ ሓጺር ርሕቀት ጽቡቕን ዘመናዉን ብዓል ሓደ ደርቢ ዝኾኑ ተር ዝበሉ ቪላታት ኣራኣዩ፡ 'እንዳ ጀነራላት' ተባሂሉ'ዩ ዝጽዋዕ። ከምቲ ሽሙ ሚኒስተራትን ጀነራላትን'ዮም ዝነብርሉ። ናብኡ ገጽካ ብካሜራ ምስኣል ዝተኸልከለ'ዩ። መግለጺ ስእሊ, ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝተኻየዱ ዝተፈላለዩ ኲናት፡ ዝዓነው ኣጽዋራት ኲናትን ተሽከርከርትን ኣብ ሓደ ቦታ ተኣኪቦም ይርከቡ መቓብር ጥልያን ኣስመራ ኣሰር ኢጣልያውያን ሰብ ሞያ ህንጻ ዘይተፈልያ ምዃና ህንጻታታ ይምስክሩ። "መቓብር ጣልያን" ኣብ ጸጸራት ፊት ቤተክርስትያን እንዳ ሚካኤል፡ ጎኒ መቓብር ሓርበኛታት ኤርትራ'ዩ ተደኲኑ ዘሎ። ናብዚ ቦታ ምስ ኣርክቴክት ፕሮጀክት ሓድጊ ኣስመራ ክብረኣብ ጽንብል ኬድና። ኢጣልያውያን፡ መገዲ፣ ህንጻን ካልእን ክሰርሑ ከለው ሓቢሮም ዝሰርሑ ሰባት ምንባሮም ኣውጊዑኒ። ሲነማ ኣስመራ ሰሪሑ ከይወድአ ከም ዝሞተ ዝንገረሉ ዝንእዶ ጥልያናዊ በዓል ሞያ ስነ ህንጻ [ኣርክቴክት] ከም ዝነበረ ይዛረብ። ኤድዋርዶ ካቫኞር ይብሃል። "እዚ ብዙሕ ሰሪሑ ቀልጢፉ ዝሞተ ኢንጅነር'ዩ" ዝብል ኣርክቴክት ክብርኣብ፡ ናይ ምህንድስና፣ ስነ ህንጻ፣ መዓድን፣ ሕርሻን ካልኦትን ሞያታት ከም ዝነበሮ ይገልጽ። ምስ ሞተ፡ ሬስኡ ናብ ዓዱ ተላኢኹ'ዩ ዝብል እምነት'ኳ እንተነበረ፡ ግና ኣብዚ ቦታ ከምዝተቐብረ ኣርእዩና። መግለጺ ስእሊ, መቓብር ህጻናት እዚ ናይ መቓብር ቦታ፡ ተኸተልቲ ሃይማኖታት ኦርቶዶክስ ክርስትናን እስልምናን ዘይኮኑ፡ ኣብ 1870ታትን 1880ታትን ተወሊዶም ዝሞቱ፡ ህጻናት፣ ደቂ ኣንስትዮ፣ መንእሰያት፣ ወተሃደራትን ካልኦትን ዝተቐበርሉ'ዩ። ግሪኽ፣ ኣይሁድ፣ ካቶሊክ፣ ፕሮቴስታንት ኩሎም ኣብዚ ተቐቢሮም። ኣብዚ መቓብር ቦታ ስድራ ሃብታማት ዝቕበርሉ ዝተፈለየን ዓብን ናይ ገዛእ ቅርጺ ዘለዎን'ዩ። ኣብ ልዕሊ እቲ መቓብራት ኣዝዪም ብዙሓትን ርኢኻ ዘይትጸግቦምን ዝተፈላለዩ ቅርጽታት ኣለዉ። 'ጎንድራድ ፋሚሊ፣ ታዛሪ ፋሚሊስ ከምኡ'ውን ፋሌታ ፋሚሊ' ተባሂሎም ናይ ዝጽውዑ ፍሉጣት ስድራቤታት፡ መቓብራት ክሳብ ሕጂ ኣሎ። ሓደሽቲ ወለዶታት እዞም ስድራቤታት፡ መቓብር ወለዶም ንምርኣይ ካብ ጥልያን በብዓመቱ ይመጽኡ፤ ሕቑፊ ዕምበባ ኣቐሚጦም ይምለሱ። እዚ ቦታ፡ ኣብ ጽቡቕ ኩነታት ዝርከብ፡ ጽሩይን ሓምለዋይ ከባቢ ዘለዎን እዩ። መግለጺ ስእሊ, 'ጎንድራድ ፋሚሊ፣ ታዛሪ ፋሚሊስ ከምኡ'ውን ፋሌታ ፋሚሊ' ተባሂሎም ናይ ዝጽውዑ ፍሉጣት ስድራ፡ ክሳብ ሕጂ መቓብሮም ኣሎ። ኣብያተ ሲነማታት ኣስመራ ናይ ቀደም ኣስመራ ዕረፍቲ ዘይብላ ከተማ ምንባራ ይዝንቶ። ብዙሓት ኣብያተ ተልሂት ምንባሮም፡ ካብዚኦም ማካምቦ ዝተብሃለ ፍሉጥ ለይታዊ ተልሂት ከም ዝነበረ ይንገረሉ። ፈረንሳውያን፣ ኢጣልያውያን ሳዕሳዕትን፡ ኣሜሪካውያን እውን ድሕሪ ኲናት ቬትናም ናብ ኣስመራ መጺኦም ይዘናግዑ ከም ዝነበሩን፡ ጸሓፊ ተስፋዬ ገብረኣብ ንሓንቲ ወይዘሮ ቃለ መሕትት ገይሩ ኣብ ዘስፈሮ ጽሑፉ ይጠቅስ። ካብዚ ሓሊፉ፡ ደረጅኦም ዝሓለው ቑጽሮም ዘይነዓቕ ሲነማታት ዘለውዋ ከተማ'ያ። ኣብታ ከተማ እንተውሓደ ክልተ ቋንቋ ክዛረብ ዝኽእል ሰብ ድማ ኣሎ። ቅድሚ ብዙሓት ዓሰርታት ዓመታት ካልእ ምስሊ ዝነበራ ኣስመራ፡ ኣዝዮም ዘመናውያን፡ ኣብቲ ግዘ ድማ ኣለው ዝብሃሉ ፊልምታት ቋንቋታት ኢንግሊዘኛን ጥልያንን ዝርኣየሎም ዝነበሩ ሲነማታት፡ ከም ሓድጊ ዓቂባ ዓጽያቶም ትርከብ። መንእሰያት ኤርትራ እንታይ ይደልዩ?
