መግለጺ ስእሊ, መምህር ገብረመስቀል ሃይሉ ብኻልእ ገጽ ዘመናዊ ፌደራላዊ ስርዓተ መንግስቲ ካብ 240 ዓመታት ዝሓልፍ ዕድመ ከም ዘይብሉን ኣስታት 40 ሚኢታዊት ህዝቢ ዓለም ዝሓዛ ካብ 28 ዘይበዝሓ ሃገራት ዓለም ከም ዝጥቀማሉ ዶ/ር ሲሳይ መንግስቴ የረድእ። ''ብዝተኽኣለ መጠን ከም ናይ መጀመርታ መመዘኒ ተገይሩ ዝውሰድ ኣብ ዝተጻሕፈ ሕገ መንግስቲ ተመስሪቱ ኣወዳድባን ናይ መንግስቲ ናይ ስልጣን ክፍፍልን እዩ ዝህልዎ'' ይብል፡፡ ብተወሳኺ ኣብዚ ስርዓት ነናይ ባዕሎም ዝኾነ ስልጣንን ሓላፍነትን ዘለዎም ብውሑዱ ክልተ መንግስታት ከም ዘለዉ ዝገልጽ መምህር ገብረመስቀል ድማ ''ክልቲኦም መንግስታት ብሕገ መንግስቲ ስልጣን ዝረኽቡሉን እቲ ሓደ ካብቲ ካልእ ጸብለል ዘይብለሉ መስርሕ ዝፈጥር እዩ'' ይብል፡፡ ስርዓታት ኣሃዳውን ፌደራሊዝምን ብመንጽር ዲሞክራሲ 'ብመሰረቱ ኣሃዳዊ ወይ ፌደራላዊ ስርዓት ብባዕሉ ከም ሕማቕ ጌርካ ክውሰድ ኣይከኣልን' ዝብል መምህር ገብረመስቀል ሃይሉ፡ እቲ ወሳኒ ነጥቢ ኣየናይ ስርዓተ መንግስቲ ነየነይቲ ሃገር ይምጥን ዝብል ከም ዝኾነ ይዛረብ። ብኽልቲኡ ስርዓተ መንግስቲ ዲሞክራሲ ምህናጽ ዝኸኣሉ ሃገራት ከም ዘለዋ ዝጠቅስ እቲ ሙሁር፡ ኣብ ከም ኢትዮጵያ ዝኣመሰላ ዝተፈላለየ መንነት ዘለዎም ህዝቢታ ዘለወን ሃገራት ግን ስርዓት ፌደራሊዝም ተመራጺ ዝኾነሉ ኩነታት ከምዘሎ ይገልጽ፡፡ ''መንነታት ብስርዓት ደረጃ ሓለዋ ስለ ዝግበረሎም፣ ስልጣን ስለ ዝወሃቦም፣ ዓርሰ ምሕደራ ስለ ዘለዎምን ናይ ባዕሎም መንነት ተኸቢሩ ዝኸድሉ ኩነታት ስለ ዝህሉ፡ ስርዓት ፌደራሊዝም ተመራጺ ይኸውን" ኢሉ። ብተመሳሳሊ ዶ/ር ሲሳይ፡ ከም እንግሊዝ፣ ጃፓንን ጣልያንን ዝኣመሰላ ሃገራት ኣሃዳዊ ስርዓተ መንግስቲ መስሪተን ጽቡቕ ዝበሃል ስርዓት ዲሞክራሲ ከም ዝሃነጻን ብኣንጻሩ ከም ናይጄርያ ዝኣመሰላ ስርዓት ፌደራሊዝም ዝኽተላ ሃገራት ንነዊሕ እዋን ውልቀ መለኽቲ ዝመርሑወን ከም ዝነበራ ይሕብር፡፡ ''ኣብ ዝሓለፉ 28 ዓመታት እውን ኢትዮጵያ፡ ንሽሙ እዩ እምበር ናይ ፌደራል ስርዓት ዝተኸተለት ብተግባር ምልካዊ ስርዓት ከም ዝነበረ ምዝካር ንኽእል ኢና'' ይብል፡፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣየናይ ስርዓት ይምረጽ?
