ኣብዪ ኣሕመድ፡ ብዝተፈላለየ መገዲ ዝርእዩዎ ሰባት ስለ ዘለው ድሕረ ባይትኡ ምርኣይ ኣገዳሲ'ዩ። ንሱ፡ ካብቲ ንኣስታት ሰለስተ ዓመታት ኣንጻር መንግስቲ ተቓውሞ ዘካይድ ዝነበረ ሰፊሕ ብሄር ኦሮሞ ዝወጽአ ፈላሚ መራሒ እዩ። ኣብቲ ተቓውሞ ምስ ሓይልታት ጸጥታ ብዘጋጥም ዝነበረ ጎነጽ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ሞይቶም'ዮም። እቶም ተቓወምቲ ካብ ዘልዕሉዎ ዝነበረ ሓደ ኣገዳሲ ሕቶ፡ ህዝቢ ኦሮሞ ንዓመታት ፖለቲካዊ፣ ቁጠባውን ባህላውን ኣድልዎ ይበጽሐና ኣሎ'ዩ ዝብል እዩ። ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ ድማ ኩሉ ክቕየር ጀሚሩ። ንሱ፡ ኣቦ መንበር ዴሞክራሲያዊ ግንባር ህዝቢ ኦሮሞ (ኦፒዲኦ) ዝነበረ እዩ። እዚ ሰልፊ ድማ ካብቶም ንኢህወደግ ብልፍንቲ ዝመስረቱ ሓደ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ታሕሳስ፡ ኣብዪ ኣሕመድ ነዚ ንኣስታት 30 ዓመታት ፖለቲካ ኢትዮጵያ ብሒቱ ዝጸንሐ ልፍንቲ ብምፍራስ፡ ብልጽግና ዝተባህለ ሓደ ውሁድ ሰልፊ መስሪቱ። መስራቲ ኢህወደግ ዝነበረ ህወሓት ግን ነቲ ውህደት ነጺጉ። ወዲ 44 ዓመት ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ኣጋሮ ኣብ ዝበሃል ከተማ ክውለድ እንከሎ፡ ወለዱ እስላምን ክርስቲያንን'ዮም። ኣብዪ ኣሕመድ፡ ኣብ 1980ታት'ዩ ኣባል ኦፒዲኦ ኮይኑ። ቅድሚ መስራትን ዳይሬክተርን እቲ መንግስቲ ኣብ ኢንተርነት ጥቡቕ ክትትል ዝገብረሉ ዝነበረ ኤጀንሲ ድሕነትን ሓበሬታን እታ ሃገር ምዃኑ፡ ኣብ ውትህድርና ክሳብ መዓርግ ሌተናል ኮነሬል በጺሑ'ዩ። ቀጺሉ ከኣ ሚኒስትር ሳይንስን ቴክኖሎጅን ኮይኑ። መራሒ ሃገር ምስ ኮነ ድማ፡ እቲ መንግስቲ ዘመሓድሮ ዓወዲ ቴሌኮም እታ ሃገር ናብ ብሕቲ ክሰጋገር ከም ዝገብር ተመጻቢዑ። ኣገደስቲ ሓቅታት ኣብይ ኣሕመድ 15 ነሓሰ 1976፡ ካብ ኦሮሞ ሙስሊም ኣቦን ካብ ኣምሓረይቲ ክሪስትያን ኣዶን ኣብ ደቡባዊ ኢትዮጵያ ኣብ ኣጋሮ ተወሊዱ ኣብዪ፡ ካብ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ብሰላምን ጉዳያት ፀጥታን (peace and security issues) ዶክትሬት ዲግሪ ብትራንስፎርሜሽናል ሊደርሽፕ ድማ ካብ ዩኒቨርሲቲ ግሪንዊች ለንደን ማስተርስ ዲግሪ ኣለዎ። ቋንቋታት ኣፋን ኦሮሞ፣ ኣምሓርኛ፣ ትግርኛን ኢንግሊዘኛን ይዛረብ ብ1995፡ ኣብ ሩዋንዳ ልኡኽ ሰላም ኮይኑ ኣገልጊሉ ብ2007 ኣብ ኤጀንሲ ሓበሬታን ድሕንነት መረብን ኢትዮጵያ፣ ኣባል ቦርድ ኢትዮ ቴሌኮምን ቴሌቬዥን ኢትዮጵያን ኮይኑ ኣገልጊሉ ብ2010: ተራ ኣባል ውድብ ኦህዴድ (ኦፕዲኦ) ብምዃን ናብ ፖለቲካ ኣትዩ፡ ኣብ 2015 ድማ ናብ ፈፃሚ ስራሕ እቲ ውድብ ተፀምቢሩ ብ2016: ንሓፂር ግዘ ሚኒስትር ሳይንስን ቴክኖሎጅን ኮይኑ ኣገልጊሉ ኣብ 2018 ድማ ቀዳማይ ሚኒስተር ኮይኑ ምስ ኤርትራ ዕርቀ ሰላም ኣምጺኡ 2019: ንግምባር ኢህወደግ ኣፍሪሱ ውሁድ ሰልፊ ብልጽግና መስሪቱ 2019: ተዓዋቲ ሽልማት ኖቤል ሰላም ኮይኑ 2020: ኣንፃር ህወሓት መጥቃዕቲ ኣዊጁ ሽልማት ኖቤል ኣብዪ፡ ነቲ ካብ 1998 ክሳብ 2000 (ኣቆፃፅራ ኣውሮጳ) ብምኽንያት እቲ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝተኻየ ዶባዊ ኵናት ን20 ዓመታት ዝዘለቐ ኩነተ ኲናት ከብቅዕ ገይሩ። በዚ ምኽንያት ድማ፡ መበል 100 ተዓዋቲ ሽልማት ኖቤል ኮይኑ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ 2019 ኣብ ኦስሎ ነቲ ሽልማት ተቐቢሉ። እቲ ሽልማት ክወስድ ከሎ ድማ፡ "ኵናት ንምጅማር ውሑድ እዩ ዝወስድ፤ ሰላም ንምህናፅ ግና ቁሸትን ሃገርን የድሊ። ንዓይ ሰላም ምህናጽ ማለት ልክዕ ተኽሊ ማይ ኣስቲኻ ከም ምዕባይ እየ ዝሪኦ። ተኽሊ ማይን ጽቡቕ ሓመድን ክደሊ እንከሎ፡ ሰላም ድማ ትዕግስትን ቆራጽነትን ይደሊ" ኢሉ ነይሩ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images ድሕሪ ሓደ ዓመት ግን፡ ብርክት ዝበሉ ዜጋታት፡ "ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ሞይቶምን ተመዛቢሎምን'ዮም" ብዝብል ጎስጓስ ኮሚቴ ኖቤል ነቲ ሽልማት ከሕድጎ ፊርማ ኣኪቦም ክሓቱ ተራእዩ። ኮሚቴ ኖቤል ኖርወይ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ግን፡ "ኣብ ጎኒ ክቡር ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ብ2019 ሽልማት ኖቤል ንክሽለም ዝገበረ ውሳነ እየ። እቲ ኮሚቴ ንውሳንኡ ዳግማይ ርእዩ ወይ'ውን ንክርኢ ሓሲቡ ኣይፈልጥን" ዝብል ምላሽ ሂቡሉ። ወሲኹ፡ "ሕግጋት ኮሚቴ ኖቤል ኖርወይ'ውን ሽልማት ሰላም ንክስረዝ ኣየፍቅድን" ኢሉ። ዕንወት መዓርፎ ነፈርቲ ኣኽሱም ብዝምልከት: እቲ ሓቂ እንታይ'ዩ?
