ኤርትራ፡ ኣብ 1991 ሓርነታ ምስተጎናጸፈት ይኹን፡ ኣብ 1993 ናጽነታ ብወግዒ ምስ ኣወጀት፡ ንዶባት ዝምልከት ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ዘካየደቶ ወግዓዊ ዝርርብ ኣይነበረን ይብሉ ሓደ ሓደ ሰበስልጣን መንግስቲ ነበር። መግለጺ ስእሊ, ኣብ ጂቡቲን ሱዳንን ኣምባሳደር ኤርትራ ዝነበረ ዓብደላ ኣደም እቶም ንምምሕዳራዊ ጉዳያት ዝምልከት ዝወጽኡ ሓደ ሓደ ካርታት፡ ብወገን ኤርትራ ዝወጽኡ ይኹኑ ብገለ ጎረባብቲ ዝወጽኡ ካርታታት ንዶባት ሃገር ዝትንክፉ ብምዃኖም፡ ናብ ምስሕሓብን ጎንጽን ኣምሪሖም'ዮም። ኣብ ዶብ ኤርትራን-ጂቡቲን ኣብ 1995 ኤርትራ ምስ ጂቡቲ ከይተላዘበት ንዶባት ክልቲአን ሃገራት ዝትክንፍ ካርታድሕሪ ምሕታማ፡ መንግስቲ ጂቡቲ ቁጠዐኡ ብምግላጽ፡ እቲ ካርታ ክሳሓብ ከም ዝጠለበ ኣብቲ እዋን'ቲ ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ጂቡቲ ዝነበረ ኣምባሳደር ዓብደላ ኣደም፡ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዘካየዶ ቃለ-መሕትት ገሊጹ። "እቲ ኩነታት ብውዑዩ እንከሎ፡ ኢሳይያስ ኣብ ዝመርሖ ዝነበረ ኣኼባ ኣምባሳደራት፡ ነታ ጉዳይ ኣልዒለያ፡ እዛ ካርታ እዚኣ ናይ ጂቡቲ መሬት ዘእተወት ብምዃና ጸገም ክትፈጥረልና ትኽእልያ ኢለዮ። ኢሳይያስ ግን ኣይተቐበሎን፡ ክንከላኸለሉን ክንማጎተሉን ንኽእል ኢና ኢሉ ሸለል ኢሉዎ። ብወገነይ ድማ፡ እቲ ጉዳይ ናይ ምጉትን ምክልኻልን ጥራይ ዘይኮነ፡ እዛ ካርታ እዚኣ ናይ ሓቂ እንተኾይና፡ ሰራዊት ጂቡቲ ኣብ መሬትና ኣሎ ማለት'ዩ፡ ምኽንያቱ፡ እታ ካርታ ዝሓቖፈቶ መሬት ወተሃደራት ጂቡቲ ዓስኪሮምሉ ስለዝነበሩ" ይብል። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ሶማልን ጂቡቲ በጺሖም ጂቡቲ፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ምስ ኤርትራ ክዓርቃ ትሓትት ድሕሪኡ፡ ኣምባሰዳር ዓብደላ ካብቲ ኣኼባ ምስተመልሰ መንግስቲ ጂቡቲ ነቲ ጉዳይ ብዕቱብ ከም ዘልዓሎ ይዝክር። እቲ ጉዳይ እናተወዓወዐ ብምኻዱ፡ ጂቡቲ ናብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከሲሳ። ኣብቲ እዋን'ቲ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ዝነበረ ኣቶ ጴጥሮስ ሰለሙን ነቲ ጉዳይ ዲፕሎማስያዊ መፍትሒ ንምንዳይ ናብ ጂቡቲ ብምብጻሕ፡ ናይ ሓባር ኮሚቴ ምምስራት ዝብል እማመ ኣቕሪቡ። እንተኾነ ግን፡ መንግስቲ ጂቡቲ፡ ምስ ኤርትራ ልዙብ ርክብ ስለዘይጸንሖ፡ እታ ካርታ ከይተሳሕበት ምምስራት ሓባራዊ ኮሚቴ ኣገዳስነት ከም ዘይብሉ፡ ከምዝገለጸ ይሕብር። ምናልባት እቲ ጥቡቕ ዝምድና ኢሳይያስን መለስን፡ ንጂቡቲ ዘግለለ ዝመስል ስምዒታት ፈጢሩ ክኸውን ይኽእል፡ ኣብ ርእሲኡ እውን ኢትዮጵያ ንወደብ ዓሰብ ክትጥቀም ብምውሳና ዝመጽአ ዘይምቅዳው ክኸውን ከምዝኽእል ይግምት ዓብደላ ኣደም። ብተወሳኺ፡ ኣብ መጀመርታ 90ታት ሓደ ዕጡቕ ተቓዋሚ ጉጅለ ንመንግስቲ ጂቡቲ ኣብ ስግኣት ኣውዲቕዎ ስለዝነበረ ኣብ ጂቡቲ ፓለቲካዊ ዘይምርግጋእ ተፈጢሩ ነይሩ። ምንጪ ስእሊ, MAHMOUD ALI YOUSSOUF/TWITTER መግለጺ ስእሊ, ኤርትራን ጂቡቲን ዲፕሎማስያዊ ዝምድነአን ናብ ንቡር ንምምላስ ይጽዕራ ኣለዋ ጂቡቲ ክልተ ዓበይቲ ብሄራት ዘለውዋ ሃገር እያ። እቲ ዝበዝሐ እቲ ብዒሳ ዝፍለጥ ጉጅለ ሶማል ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ዝተረፈ 35% ህዝባ ድማ ዓፋር'ዩ። እቲ ምንቅስቓስ ከኣ ናይ ብሄረ ዓፋር ዝመስል ምልዕዓል'ዩ ነይሩ። እቲ ኲነታት ኣብ ኤርትራ እውን ምልዕዓል ከየናኽስ ስግኣት ስለዝነበረ፡ ጥቡቕ ምክትታል ክግበረሉ ጀሚሩ። ምምሕዳራዊ ካርታ ክልል ትግራይ ሓደ ካብ መንቀሊ እቲ ህይወት ልዕሊ 100 ሽሕ መንእሰያት ዝቐዘፈ፡ ኣሻሓት ካልኦት ዘቑሰለ፡ ምምዝባልን ሃብቲ ክልቲአን ሃገራት ዘባኸነን ኣዕናዊ ዶባዊ ኲናትን፡ ንክልተ ዓሰርተታት ዓመታት ዝቐጸለ ምትፍናን ዘስዓበ እቲ ብህወሓት ዝተሓትመ ካርታ ምንባሩ ክዝረብ ጸኒሑ'ዩ። እቲ ኣብ 1997 ምምሕዳር ክልል ትግራይ ዘሕተሞ፡ ንከም በዓል ባድመን ከባቢ ዓሊቴናን ዝርከቡ ገለ ከባቢታትን ዝሓቖፈ ብምንባሩ፡ ብወገን ኤርትራ ተቓውሞ ገጢምዎ። ሓቂ'ዩ ኣብቲ እዋን ባድመ ንባዕሉ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ኢትዮጵያ'ዩ ነይሩ። ሽዑ ኤርትራ፡ እቲ ካርታ ክንዮ ምምሕዳራዊ መዳዩ ፡ ኣብቲ ብኣሃዱ ካርቶግራፊ ኢትዮጵያ ዝተዳለወ ካርታ ሃገር ሰፊሩ፡ ኣብቲ ሽዑ ዝተሓትመ ሓዲሽ ባጤራ እታ ሃገር ብምስፋሩ ዘይሕጋዊ እዩ ክትብል ከሲሳ። ኣምባሳደር ዓብደላ ኣደም ከም ዝብሎ ግን፡ እቲ ምስ ኢትዮጵያ ናብ ኩናት ዘምረሐ ጉዳይ ኣቐዲሙ ክምዕብል ብዝጸንሐ ምቅሕሓር ከምእተደፍአ እዩ ዝንገር። ምኽንያቱ ድሕሪ ናጽነት፡ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ትካላዊ ብዘይምንባሩ፡ ንከም ዶብ ዝኣመሰሉ ዓበይቱ ጉዳያት ብደረጃ ሃገር ክታሓዙ ዘይምኽኣሎም ተወሳኺ ጸገም ምንባሩ ይዝክር ዓብደላ። ምንጪ ስእሊ, FISTUM AREGA/TWITTER መግለጺ ስእሊ, ድሕሪ 20 ዓመታት ዝተፈጥረ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ "ጥዑይ ዝምድና ዘለወን ሃገራት ግን ንዝኾነ ጸገማተን ናይ ካርታ ይኹን ናይ ካልእ ተላዚበን ክፈትሐኦ ይኽእላ እየን። እንተገደደ ከኣ፡ ካብ ዓለማዊ ትካላትን ኣብያተ ፍርድን ሓገዝ ክሓታሉ ይኽእላ እየን" ብምባል፡ ንምቅርራብን ምርሕሓቕን ሃገራት ዝምደነአን ከምዝውስኖ የረድእ። ብክልቲኦም ወገናት፡ መበገሲ ግጭት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ቁጠባዊ፡ ዞባዊ 'ጎብለል' ናይ ምዃን ሃቐነን፡ ምትእትታው ናይ ወጻኢ ሓይልታት ዘባልሕዎ ምዃኑን ክግለጽ ጸኒሑ'ዩ። እንተኾነ ግን፡ ኣብ መወዳእታ እቲ ጉዳይ "ዶባዊ" ምዃኑ ስለዘይተረፎ፡ ናብ ዘይሻራዊ ዳንነት ተኣትዩ፡ ካርታታትን ውዕላትን መግዛእቲ ክገናጸል ግድን ኮይኑ። እቲ ኣብ 2002 ብኮሚሽን ዶብ ዝተዋህበ ብይን ንባዕሉ ኣብ ካርታ ዝሰፈረ'ዩ ነይሩ። ሕጂ'ውን እንተኾነ፡ ዋላኳ ክልቲአን ሃገራት ነቲ ብይን ከም ዘለዎ ክትግብረኦ እንተተሰማምዓ፡ ዛጊት ኣብ ባይታ ንምምልካቱ ዝጀመረኦ መስርሕ ብዘይምህላው ዳግማይ ናብ ግጭት ከይምለሳ ስክፍታታቶም ዝገልጹ ብዙሓት'ዮም። ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ጃፓን ንጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብዝምልከት "ብንጹር ተመልኪቱን ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ተረኪቡ'ዩ። ብዛዕባኡ "እንተን ግናን" ዝበሃል የለን። እቲ ምዕራፍ ተዓጽ'ዩ" ክብል ኣብ ትዊተር ሓቢሩ። 'ዝኸዱ'ውን ክምለሱ'ዮም፡ ኢትዮጵያ እንዳሰፍሐት ክትከይድ'ያ' እቶም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ክልተ ካርታት ካብቲ ሕጂ ኣዘራራቢ ኮይኑ ዘሎ 'ካርታ ኢትዮጵያ' ፍሉይ ዝገብሮም ግን፡ "ንሉኡላውነት ወይ ሃገርነት ኤርትራ ዝደናደን ኣይኮነን"ብምባል'ዩ ዝገልጾ ኣምባሳደር ዓብደላ። እቲ ካርታ፡ ንኣህጉራዊ ዶባት ክልቲአን ሃገራት ብምድምሳስ፡ ንብምልእታ ኤርትራ ኣብ ኢትዮጵያ ዝሕውስ ብምዃኑ'ዩ፡ 'ውጹእ ድርቅናን ንዕቀትን'ዩ' ተባሂሉ ዝግለጽ ዘሎ። ስለምንታይ እታ ኣፍደገ ባሕሪ ዘይብላ ኢትዮጵያ ሓይሊ ባሕሪ ክትሃንጽ ትህቅን?
