ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ወፍሪ ምድሓን ቅዩዳት ወልፊ ግርማይ ገብሩ ሪፖርተር፡ ቢቢሲ ትግርኛ 22 ጥሪ 2018 መግለጺ ስእሊ, ተሃኒፆም ሓራ ዝወፅኡ መናእሰይ ኣብ ማእኸል ህንፀት መቖመያ ትማሊ ዛዕዛዕታ ዝዓረፎ ዝመስል ወዛም ገፅ ዝተዓደሉ ምንባሮም እትፈልጦም ሰባት ሎምቕነ ጭዕንዶግ መሲሎም ክትርእዮም የሰንብድ፤ ብፍላይ መናእሰይ ሓምሊ ኣድሪ ገዲፉ፡ መዐወኒ ቆፅላ መፅሊ ኣብ ምሕያኽ ውዒሉ ዘምስይ መንእሰይ ቁፅሩ ይስስን ኣሎ። በዝን ክንድዝን ድማ ሰብ ኣፅሊእዎ ምስ ፅላሎቱ ዝዛረብ ምርኣይ ሓዱሽ ክስተት ኣይኰነን። ኢዶምን እግሮምን ንወልፊ ኣረኪቦም ብሕሱም ወልፊ ሓለውቲ ስጡሕ ዝዀኑ መናእሰይ ገዛኦም ይቑፀሮም። ገሊኦም ከካብ ዝነበርዎ ናብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ዝተማለእዎ፡ ገሊኦም ድማ 'መሓዛይ ገደፈኒ' ናብ ትምህርቲ ምስ መፅኡ ዝለመድዎ እዮም። ብ2003 (2011) ውሉፋት ዝነበሩ ደሓር ሓራ ዝወፅኡ ተምሃሮ ግምባር ፈጢሮም "ካባና ተማሃሩ" እንትብሉ ኣስተምህሮ ምሃብ ጀመሩ። ኣባላት እታ ጉጅለ፡ መዐወኒ እፅ ጥራሕ እንተይኰነስ፡ መዐወኒ ኣረኣእያ እውን ስለዘሎ ክንቃለሶ ኢና እንትብሉ ዓጢቖም ከምዝተንስኡ ተረጊፆም ይዛረቡ። ሓደ ካብቶም ካብ ቀይዲ ወልፊ ሓራ ዝወፅኡ ዘልኣለም ይትባረኽ ይበሃል። ዘልኣለም ብዛዕባ እንታይነት መዐወኒ ኣረኣእያ ከብርህ እንከሎ፡ "ቀደሙ እውን ኣነ ኣይረብሕን፡ ደጊም ዋጋ የብለይን ኢልካ ምሕሳብ፣ንኻልኦት ክትመስል ዲሕ ምባል፣ ሃገርካ ምፅላእ፣ እዛ ሃገር ኮይንዋ ኣይትልወጥን ኢልካ ምድምዳም፣ዓብዪ ሰብ ዝበሃል የለን፤ ገንዘብ እዩ ዓብዪ፡ ኢልካ ባርያ ገንዘብ ምዃን ማለት እዩ'' ይብል። ካብዚ ብምብጋስ ነዚ ቀታሊ ኣረኣእያ እዚ ንምቅላስ ብወልፊ ተቐይዶም ነነው ንዝብሉ ዘለዉ መናእሰይ ባላ ዀይኑ ደጊፉ ዘልዕል "መቖምያ ማሕበረሰባዊ ትካል'' ከምዘጣየሹ ይዛረብ። ዘልኣለም ይትባረኽ ከም ላዕለዋይ ሓላፊ ርክባት ህዝቢ መቖምያ ኰይኑ ይመርሕ'ሎ። ቀንዲ ዋኒን መቖምያ "ብሃበተረኽበ ዝጓዓዝ እንተይኰነስ ንመዐወኒ ኣረኣእያ ብፅንዓት ዝቃለስ ራእይ ዘለዎ ኣፍሪካዊ መንእሰይ ተሃኒፁ ምርኣይ ምዃኑ'' የረድእ። ዘልኣለም ገና ወዲ 14 ዓመት እንተሎ ኣትሒዙ ጫት፣ ሽጋራ፣ ሓሽሽን ኣልኮላዊ መስተን ብምውሳድ ን13 ዓመታት ብወልፊ ተቐይዱ ምንባሩ ይዝክር። መግለጺ ስእሊ, ኣብ ከተማ መቐለ ልዕሊ 200 መበራበሪ ፅሑፋት ተጠቂዖም ኣለዉ "ሃገር ማለት ሰብ ማለት'ዩ። ሰብ ድማ ኢዱን እግሩን እንተይኰነስ ኣተሓሳስብኡ እዩ ሰብ ዘብሎ ሓንጐልን ሕልናን ተደሚሩ እዩ ሰብ ዝበሃል። ሓንጐል ንዘጥቅዕ ድማ ከም ኣውራ ፀላኢና ንቃለሶ" ዝብሉ ኣባህላታት መውፅኢ ኣፉ እየን። ንዚ ፀላኢ እዚ ንምቅላስን ንምስዓርን ድማ ገጢምና ኣለና በለ። መቖምያ፡ መናእሰይ ካብ ማሕለኻ ወልፊ መንዚዑ ሓራ ንምውፃእ ዝኽተሎም ኣንፈታት ይዝርዝር ዘልኣለም። እቲ ቀዳማይ ሜላ መከላኸሊ ድፋዕ ምስራሕ እዩ። ኣልኮላዊ መስተ ዝወስድ ሰብ እንታይነቱ ከም ዝርዳእ ምግባር፤ ቢራ ምስታይ ምልክት ስልጣነ ገይሩ ዝርዳእ ሰብ ኣረኣእያኡ ንከዐርይ ምምሃር። ወልፊ፡ ምክልኻል ዝከኣል ሕማም ምዃኑ ንቕሓተ ሕልና ምፍጣር። ንቶም ሕጊ ዘውፅኡ፣ ዘፅድቑን ዘተግብሩን ብምብርባር፡ ሕግን ፍልጠትን ምውሳብ ቀንዲ ሜላታት ምዃኖም ዘልኣለም ይትባረኽ ይትንትን። መቖምያ፡ ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ ከባቢ ላጪ፡ ቅዩዳት-ወልፊ ዝሕከምሉን ዝህነፅሉን ማእከል ኣለዎ። እቲ ማእከል ብጠንቂ ወልፊ ንዝተሃሰዩ ሰባት ይሃንፅ። ዝዀነ ይኹን ዓይነት መድሓኒት ኣይጥቀምን። ስድራ ተኰር ስራሕ እዩ ዝዓምም፤ ማለት ድማ፡ ኣብቲ ዋኒን ህንፀት፡ ስድራ ግዳያት እውን ኢዶም ከምዝሕውሱ ይግበር። ሓደ ብሰንኪ ወልፊ ዝተቐየደ ሰብ ኣብቲ ማእከል ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ ኣዋርሕ ይፀንሕ። ደሓር ምስ ወፀአ እውን ከይደግሶ ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ክትትል ይግበረሉ። ሃይማኖቱ መሰረት ገይሩ ክህነፅን እምነቱ ክዕቅብን እቲ ማእከል ምስ ትካላት ሃይማኖት ተሓጋጊዙ ይሰርሕ። ናብቲ ማእከል ኣትዩ ክህነፅ እትደልዮ ሰብ ኣሲርካ ኣይተምፅኦን፡ ብሰናይ ፍቓዱ እዩ ዝኣቱ። ኣብቲ ማእከል ምስ ኣተወ ዝተፈላለዩ ውራያት ይዓምም። ወጋሕታ ተንሲኡ ኣካላዊ ምውስዋስ የካይድ። ቁርሲ ምስ በለዐ ትኽ ኢሉ ናብ ግራት ይኣቱ፡ ይኹዕት፣ ይምሕስ፣ ይባርው፣ ይፅህይ ኮታስ ስራሕቲ ሕርሻ ይውግን። ድሕሪ ማሕረስ ናብ ቤተ ንባብ ይኣቱ፡ ቀፂሉ ስሩዕ ኣስትምህሮ እውን ይወሃቦ። ስነ ልቦናዊ ክትባት ይረክብ። ማሕበረሰባዊ ርክብ ኣመልኪቱ ይመሃር። ክእለት ዘጥርየሉ ስልጠና እውን ይወስድ። መቖምያ ብዕሊ ካብ ዝጣየሽ ንደሓር ክልተ ዓመታት ገይሩ'ሎ። ዛጊድ 350 ሰባት ናብቲ ማእኸል ኣትዮም እዮም። ካብዚኦም ሰለስተ ኢድ (75 ሚኢታዊ) ተመሲሉሎም ካብ ባርነት ወልፊ ሓራ ወፂኦም። ሓደ ኢድ ማለት (25 ሚኢታዊ) ከኣ ተመሊሶም ናብታ ዝነበርዋ ረግረግ ወልፊ ተኣዚኾም ይብል ፀብፃብ እቲ ትካል። ኣብዚ ሕዚ እዋን ብወልፊ ዝፅመዱ ዘለዉ ሰባት ዕድሚኦም ካብ 13 ክሳብ 20 እዮም። "ወልፊ ድማ ገበነኛ እዩ ዝገብረካ" ይብል በቲ ትካል ዝተኻየደ መፅናዕቲ። መቖምያ፡ ብዋናነት ብዩኒቨርሲቲ መቐለ ይሕገዝ። "ተስፋ ማሕበረሰባዊ ግልጋሎት" ዝተበሃለ ገባሪ ሰናይ ትካል ከኣ እዩ እቲ ማእከል ህንፀት ብናፃ ፈቒዱሎም። መግለጺ ስእሊ, ወልፊ ክሳድ ዘድንን ሕማም'ዩ መቖምያ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ንመመሰሲ ኣብ ከተማ መቐለ ተጣይሹ። ካብኡ ቀጺሉ ድማ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሃረማያ ስራሕ ይጅምር'ሎ። ኣብቲ ማእከል ቤተ ንባብ ተጣይሹ'ሎ። ሰባት ብገዛእ ፍቓዶም መፅሓፍቲ ይልግሱ። ተሃነፅቲ ኣንቢቦም ይህደሱን ይመሃሩን። እቶም ኣብ መቖምያ ኣትዮም ሓውዮምን ተሃኒፆምን ዝወፅኡ መናእሰይ ኸዓ ብኡ ገይሮም ነናብ ቤቶም ኣይኰኑን ዝኸዱ። ከምኣቶም ንዝበሉ ወልፊ ቀይዱ ኣይብልዑ ኣይስተዩ ንዝገበሮም ኣሕዋቶም ንምንጋፍ ተጊሆም ይምህሩ። ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ፣ ኣብ እንዳ መጥሓን፣ ኣብ መዓስከር ውትድርና፣ ኣብ እንዳ መቐምቀሚ ጨጉሪ፣ ኣብ ኣብያተ ክህነት፣ ኣብ ምስልጣን ምዝዋር መኪናን ካልኦትን ብምኻድ ምስክርነቶም ብምሃብ የምህሩ። እቲ ዝገርም እቲ ማእከል ንኣንስትዮ ኣይሓወሰን። እንታይ ጉዱ!
