ኣብቲ እዋን ትኪ ትምባኾ ናይ መድሓኒትነት ባህሪ ኣለዎ ዝብል ኣመለኻኽታ ብምንባሩ፤ ብዙሓት ናብ ሓኪም ምኻድ ስለዝገደፍዎ ተደላይነት ሞያ ሕክምና ቀኒሱ ምንባሩ ኣብቲ እዋን ዝነበረ ሆላንዳዊ ተመራማሪ ጊልስ ኤቨራርድ ጽሒፉ እዩ። ኣብቲ ብ1587 ዝጸሓፎ መጽሓፍ፡ ኣብቲ እዋን፡ ትኪ ትምባኾ፡ ዝተመረዘ ሰብ ንምድሓንን ተመሓላለፍቲ ሕማማት ንምክልኻልን ኣብ ጥቕሚ ይውዕል ከምዝነበረ ገሊጹ እዩ። ጣልያናዊ ዳህሳሲ ክሪስቶፎር ኮሎምበስ ብ1942 ኣብ ዝጸሓፎ መፍሓፍ ድማ፡ ናብ ናይ ሎሚ ሃገራት ኩባ፣ ሄይቲን ባሃማስን ዝተበከሉ ከባቢታት ንምጽራይ፣ ድኻም ንምቕናስን ሕማም ንምክልኻልን ቆጽሊ ትምባኾ ምቅጻል ልሙድ ከምዝነበረ ገሊጹ። ኣብ ቬነዝዌላ ቆጽሊ ትምባኾን ኖራን ብምሕዋስ ስኒ ዘጽሪ ሳሙና ንምስራሕ የገልግል ዝነበረ እንትኾን፤ ኣብ ህንዲ 'ውን ክሳብ ሕዚ ይዝውተር እዩ። ኣብ ሜክሲኮ ድማ ኣብ ከባቢ ክሳድ ዝወጽእ ቁስሊ ንምፍዋስ፡ ሓካይም መጥባሕቲ ምስገበሩ፡ነቲ ቁስሊ ብቖጽሊ ትምባኾን ጨውን ብምሽፋን ሕክምና ይህቡ ነይሮም። 'ቡን ንሂወት ደቂሰባት ኣገዳሲ ኣይኮነን' ይብል መንግስቲ ስዊዘርላንድ ኣብ 16ን 17ን ክፍለ ዘበን ዶካትር፣ ሰብ ሞያ መጥባሕትን ተምሃሮን፤ ንምርምር ዝጥቀሙሉ ናይ ሰብ ሬሳ፡ ጨንኡ ንምቕናስን ካብ ዝሞቱ ሰባት ክተሓላለፍ ዝኽእል ሕማም ንምክልኻልን ትምባኾ ምትካኽ ዝተለመደ እዩ ነይሩ። ኣብ እንግሊዝ ኣብ 1655 ተኸሲቱ ዝነበረ ተላጋቢ ሕማም ንምክልኻል ተምሃሮ ኣብ ቤት ትምህርቲ ትምባኾ ከትክኹ ይግበር ነይሩ። ትምባኮ ዘትከኹ ህጻናት ካብቶም ተላገብቲ ሕማማት ነጻ ከምዝኾኑን፤ እንተተለኺፎም ድማ ናብ ካሊእ ሰብ ከምዘየተሓላልፉን ይእመን ነይሩ። ምንጪ ስእሊ, Wellcome Collection ናይ ዝሞቱ ሰባት ሬሳ ዝቐብሩን ዘቃጽሉን 'ውን፡ ትምባኾ ከትክኹ ይግበር ነይሩ። ኮይኑ ግና ናይ ትምባኾ ጎዳእነት ቀዲሞም ዝተረድኡ ሰበት ግን ኣይተሳእኑን ነይሮም። እንግሊዛዊ ተመራማሪ ጆን ኮታ 'ኳ ኣብ 1612 ትምባኾ ካብ ዘለዎ ጥቕሚ ብተወሳኪ ንህይወት ሓደገኛ ዝኾነ ንጥረ ነገር ከምዘለዎ ጽሒፉ ነይሩ። ዋላኳ ጎዳእነት ትምባኮ ካብ ግዘ ናብ ግዘ እናተፈለጠ እንተመጸ፡ ተደላዪነቱ ግን ካብ ግዘ ናብ ግዘ እናወሰኸ ከይዱ እዩ። ናይ እዝኒ ሕማም ንምፍዋስ ትኪ ትምባኾ ናብ እዝኒ ምእታው ክሳብ 18 ክፍለዘበን ኣብ ጥቕሚ ይውዕል ነይሩ እዩ። ሳዕቤናት ትምባኮ ብስፍሓት እናተፈለጠ ኣብ ዝመጸሉ 1920 ክሳብ 1930ታት፤ 'ካሜል' ዝተብሃለ ኣፍራዪ ሽጋራ 'ዶካትር ሽጋራ ምትካኽ ጠቓሚ ከምዝኾነ ኣረጋጊጾም እዮም፤ ንባዕሎም እኳ የትክኹ ኣለዉ' ክብል ሰራሕቲ ምልላይ ኣካይዱ ነይሩ። ብተወሳኺ ደረፍቲ ድምጾም ክጸርየሎም ሽጋራ ከትክኹ ይምከሩ ነይሮም። በዚ ምኽንያት ድማ ፍሉጣት ደረፍትን መራሕቲ መድረኽን ብብዝሒ ሽጋራ የትክኹ ነይሮም። ግኑንነት ወልፊ ሽጋራ ኣብ ዓለም!
