9 ለካቲት 2018 ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ንሕሙማን ኣእምሮ ብሰንሰለት ምእሳር ዝተለመደ እዩ ሕማም ኣእምሮ፡ ብባህልን እምነትን ኢትዯጵያ፡ ምስ ሰይጣን ወይ ድማ ምስ ሕማቕ መንፈስ ዝተኣሳሰረ እዩ ተብሂሉ ይእመን። ብፍላይ ድማ መብዛሕትኦም ከቢድ ሕማም ኣእምሮ ዘለዎም ሰባት፡ መውቃዕቲ፣ ምንግልታዕን ማእሰርትን፡ ብሓፈሻ ካብቲ ማሕበረሰብ ምግላልን ይበፅሖም። ብዙሓት እንትሓሙ ድማ ናብ ሃይማኖታዊ ፈውስታት፡ ናብ ፀበልን እቲ ሕብረተሰብ ፈላጣት ናብ ዝብሎም ሰባትን ይኸዱ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ክፍሊ ትምህርቲ ሳይካትሪ ኣሶሺየት ፕሮፌሰርን ከምኡ እውን ኣብ ሆስፒታል ኣማኑኤል ሓኪም ኮይኖም ዘገልግሉ ዶክተር ዮናስ ባህረ-ጥበብ፡ ናብ ማእኸል ሕክምና ኣእምሮ ዝመፅኡ፡ ሰባት ኣብዞም ዝኸድዎም ቦታታት እንተዘይድሒኖም ከምዝኾኑ፡ ይዛረቡ። ልዕሊ 360 ዓይነታት ሕማም ኣእምሮ ከምዘለው ዝዛረቡ ዶክተር ዮናስ፡ ሕብረተሰብ ሕማም ኣእምሮ ኢሉ ዝፅውዖም ግና፡ ኣብ ባዕሎም ወይ ድማ ኣብ ካልኦት ጉድኣት ምብፃሕ እንት ዝጅምሩ ከምዝኾነ ይገልፁ። በዚ ድማ ሕማሞም ኣብ ልዑል ብርኪ ዝበፅሐ ሰባት፡ ኣብ ባዕሎምን ኣብ ሕብረተሰብን ጉድኣት ንከየብፅሑ ይእሰሩን ይውቅዑን እዮም። እዚ ዝኸውን ዘሎ ድማ ንሕሙማት ኣእምሮ፡ ሓላፍንት ዝወስዱ ትካላትን መንግስታዊ ኣካለትን ብዘይምህላዎም ከምዝኾነ ዶክተር ዮናስ ይዛረቡ። "በዞም መንገድታት እዚኦም ሕሙማት ኣእምሮ፡ ጉድኣት ይበፅሖም። ይጠምዩ፣ ይፀምኡ፣ እግሮም ዝእሰርሉ ሰንሰለት እውን ኣብ ዓካዓካሪቶም ረኽሲ ክፈጥር ይኽእል። መውቃዕቲ እውን ኣሎ" ይብሉ። እዚ ኣብ ማሕበረሰብ ዘሎ ፀገም ኣተሓሕዛ ሕሙማት ኣእምሮ፡ ኣብ ማእኸላት ሕሙማት ኣእምሮ እውን ይድገም ከምዘሎ፡ መፅናዕቲ በዓል ሞያ ሕጊ ኣይተ ኣይተነው ደበበ፡ ይሕብር። ሕሙማት ኣእምሮ፡ ዋላ ሓደ ከለላ ሕጊ የብሎምን ዝብሉ ኣይተ ኣይተነህ፡ ናብ ትካላት ጥዕና ዝኣትዉ ውሑዳት ግዳያት ሕማም ኣእምሮ ተኣሲሮም ከምዝኾኑን፡ ከይዲ ኣወሃህባ እቲ ሕክምና እውን ሰብኣዊ መሰል ዝጥሕስ እዩ ይብሉ። እዚ መፅናዕቶም ኣብ ሆስፒታል ኣማኑኤልን መሐብሐቢ ሕሙማት ኣእምሮ ገፈርሳን ዝጠመተ እዩ። መካትዒሕክምና ኤሌክትሮ ኮንቨልሲቭ ቴራፒ ዋላ እኳ ሓደ ሓደ ሕሙማት ኣእምሮ ንባዕሎም ዝፈልጡ እንተኾኑ፡ ሙሉእ ብሙሉእ ንባዕሎም ዘይፈልጡ ሕሙማት እውን ኣለዉ። እዞም ሕሙማት፡ መድሓኒት፣ ምግብን መስተን ክወስድሉ ኣብ ዘይኽእልሉ ብርኪ እንትበፅሑ፡ ኣብ ትካላት ጥዕና ምስ መደንዘዚ 'ኤሌክትሪክ ሾክ' ይወሃቦም። 'ኤሌክትሪክ ሾክ' ምስተገበረሎም ስለዝነቕሑ ምግቢ ክምገቡ ከምዝኽእሉ ኣይተ ኣይተነው ይዛረቡ። ይኹን እንበር መደንዘዚ መድሓኒትን 'ኤሌክትሪክ ሾክ'ን ኣብ ዝወሃብሉ ግዘ፡ ልዑል ኤሌክትሪክ ስለዝመሓላለፍ፡ ዘላቒ ፀገም ምዝካር የጋጥሞም ይብሉ ኣይተ ኣይተነው። ዝተፈላለዩ ዓለም ለኸ መፅናዕትታት ዝጠቕሱ ኣይተ ኣይተነው፡ "ሲሶ ዝኾኑ ሕሙማት ኣእምሮ፡ ብኤሌክትሪካል ኮንቨልሲቭ ቴራፒ ዝተሓከሙ ሰባት፡ ዘላቒ ዝኾነ ፀገም ምርሳዕን ጉድኣት ሓንጎልን በፂሕዎም እዩ" ብምባል ይገልፁ። ዶክተር ዮናስ ግና ነዚ ዝፃረር ሓሳብ እዮም ዘልዕሉ። "ኤሌክትሮ ኮንቨልሲቭ ቴራፒ ህይወት ከድሕን ዝኽእል ሕክምና እዩ፤ ብዘይካ'ዚ ምስራሕ ብጣዕሚ ከቢድን ፈታንን እዩ። ምኽንያቱ ድማ እቲ ዝሓመመ ሰብ ኣይበልዕን ኣይስትን እዩ ዝብል፤ ካብ ዓራት እውን ንከይወርድ ይኽእል፤ዓቕሚ ሰብነቱ እናደኸመ ደሙ እውን እናወረደ እዩ ዝመፅእ። ክመውት እውን ይኽእል እዩ" ይብሉ። ከም ኣገላልፃ ዶክተር ዮናስ፡ ዝተፈላለዩ ውፅኢታት ምርምር ፈዋስነት እዚ ሕክምና መስኪሮምሉ እዮም። "እቲ ሕሙም ክልተ ወይ ሰለስተ ቴራፒ እንትወሃቦ ምብላዕን ምዝራብን ይጅምር" ይብሉ። እዚ ቴራፒ ምስ መደንዘዚ ከምዝወሃብ ዝዛረቡ ዶከተር ዮናስ፡ ብዘይካ መደንዘዚ ግና፡ ምስንጣቕኣዕፅምትን ከቢድ ሕማም ርእስን የስዕብ እዩ ኢሎም። እዚ ሕክምና ምስ መደንዘዚ ዋላ እንተተውሃበ እውን፡ ንሓፂር ግዘ ዝፀንሕ ፀገም ምዝካርን ሕማም ርእስን ጎናዊ ሳዕቤናት ከምዘለውዎ ዶክተር ዮናስ ይዛረቡ። "ዝህልዎ ረብሓን ጉድኣትን ኣመዛዚንና ኢና እዚ ሕክምና ንእዝዝ፤ እዚ ሰብ ኣይበልዕን ኣይሰትን፡ ህይወቱ እውን ኣብ ሓደጋ እዩ ዘሎ፤ ስለዚ ኣብ ኣፍ ሞት ንዘሎ ሰብ ህይወቱ ንምድሓን እንበር፡ ንጎናዊ ሳዕቤናት ምርሳዕን ሕማም ርእስን ኣይንዝክርን። እቲ ዋና ነገር ካብ ሞት ህይወቱ ምድሓን እዩ" ይብሉ። እዚ መፅናዕቲ፡ ብኤሌክትሮ ኮንቨልሲቭ ቴራፒ ዝተሓከሙ ኢትዮጵያውያን ሕሙማት ኣእምሮ ዋላ እኳዘሳተፈ እንተዘይኮነ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዘለዋ ትካላት ጥዕና ሕማም ኣእምሮ ዝሰርሑ ዶካትር ግና፡ ፈዋስነቱ ይበልፅ ኢሎም ስለዝኣምኑ፡ እዚ ዓይነት ሕክምና ናይ ምቁራፅ ትልሚ ከምዘይብሎም ኣይተ ኣይተነው ገሊፆምልና። ዝተፈላለዩ ምርምራት ዘካተተ እዚ መፅናዕቲ፡ ሞት ወላዲታ ክትዝክር ዘይትኽእል ሕምምቲ ኣእምሮን ብልዑል ብርኪ ጉድኣት ኣእምሮ ዝበፅሖም ኢሉ እውን ዘላቂ ፀገም ምርሳዕ ዘጋጠሞም ብዙሓት ከምዝኾኑ ይሕብር። ብሓፈሻ ኣይተ ኣይተነው ነዚ ሕክምና እዚ፡ "ኣብ ወድሰብ ዝፍፀም ኢ-ሰብኣዊ ስቓይን ምንግልታዕን" ብምባል ይገልፅዎ። ብብርኪ ዓለም እውን ኣብዚ ዘፈር ዝርከቡ ሰብ ሞያ፡ ሕክምና ኤሌክትሮ ኮንቨልሲቭ ቴራፒ ምጥቃም ኣብ ዝብል ዝተፈላለየ መርገፂ ዘለዎም እንትትኾኑ፡ ነዚ ሕክምና ዝቃወሙ ከምዘለዉ ኩሉ፡ ኣብ ኣፍ ሞት ንዝርከቡ ሕሙማት ኣእምሮ፡ ጉዳይ ሞትን ሕየትን ስለዝኾነ፡ ካብ ምሟት ነዚ ሕክምና እዚ ተጠቒሞም ህይወት ከድሕኑ ይመርፁ። ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ግና፡ እዚ ሕክምና ስቓይን ምንግልታዕን ስለዝኾነ ክቋረፅ ኣለዎ ብምባል ይሙግቱ። "ብስቓይን ምንግልታዕን ምሕካም ኢ-ሰብኣዊ እዩ፤ ሕሙማት ኣእምሮ ፍቓድ ክህቡ ኣብ ዝኽእልሉ ኩነታት ስለዘይርከቡ፡ ፀገም ምርሳዕን ጉድኣት ኣእምሮን ከምዝበፅሖም ኣይፈልጡን" በሃሊ እዮም ኣይተ ኣይተነው። ዋላ እኳ ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ እዚ ሕክምና፡ ግህሰት ሰብኣዊ መሰል እዩ ብምባል እንተኾነንዎ፡ ዘሎ መማረፂ ግና፡ ሞት ወይ ድማ እዚ ሕክምና ብምጥቃም ህይወት ምድሓን ከምዝኾነ ዶክተር ዮናስ ገንዝቡ። "እዚ ናይ ሞራል ክትዕ እዩ። ሓደ ሰብ እንተሞተ ዶ ይሓይሽ?
