ኣብዚ ጉዳይ፡ ካብ በመል 19 ክፍለ ዘመን እዮም መጽናዕታት ክካየዱ ጀሚሮም። ኣብ እዋን ክረምቲ [ናይ ዛሕሊ ወቕቲ] ገበናት ስርቂ ክውስኹ እንከው፡ ውዑይ ኩነታት ኣየር ኣብ ዝህልወሉ [ካብ ታሕሳስ ክሳብ መጋቢት] ድማ ኣበ ልዕሊ ሰባት ዝበጽሕ መጥቃዕቲ ይውስኽ ይብል ሓደ በዓል ሞያ። ካብ ሽዑ ጀሚሩ ድማ፡ ኣብዚ ጉዳይ መጽናዕቲ ክካየድን፤ ሓበሬታ ክኽዕብትን ጀሚሩ። ምንጪ ስእሊ, Reuters መግለጺ ስእሊ, 1988፡ ልዑል መጠን ዋዒ ዝተመዝገበሉ ዓመት ጥራሕ ኣይበረን፤ ክብረወሰን ዝሓዘ ጎነጽ/ ዓመጽ'ውን ዝተመዝገበሉ ነይሩ ብ2018 ዘጋጠመ ዓለምለኻዊ ዋዒ ከቢድ ሓደጋ ድርቅን ምቅጻል ኣግራብን ከስዕብ እንከሎ፡ ሓድሽ ባህሪ ደቂ ሰባት'ውን ተራእዩ ነይሩ። ንኣብነት ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ ጥራሕ ጻውዒት ስልኺ ሓደጋ ብዙሕ ግዜ ከም ዝነበረን፡ ሰባት "ዘይተለመደ" ባህሪ እዩ ዘርኣይሉን ነይሩ ክብል ሓደ ፖሊስ ተዛሪቡ። ኣብ ገለ ከባቢታት ክሳብ 40 ሚኢታዊት ዝበጽሕ ጻውዒት ቴሌፎን ከም ዘተኣናገዱ'ውን ሓቢሩ። እዚ ምስ ካልኦት ብዙሓት ምኽንያታት ክተተሓሕዞ ትኽእል እንተኾነ'ውን፡ ብርክት ዝበሉ ሳይንሳዊ መጽናዕታት ግን ምስቲ ኣብቲ ዕለት ዝህሉ ኩነታት ኣየር ዝተሓሓዝ ምዃኑ ይጠቕሱ። ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ካብ 2010 ክሳብ 2018 ኣብ ዘሎ ግዜ መጠን ዋዒ 10 ዲግሪ ሴንትግሬት እናሃለወ ካብ ዝነበሩ 20 ዲግሪ ሴንትግሬድ ምስኮነ ዘጋጠመ መጠን ጎነጻዊ ገበናት 14 ሚኢታዊት ኮይኑ። ኣብ ሜክሲኮ ውዑይ ኩነታት ኣየር ኣብ ዝህልወሉ ግዜ ዚያዳ ዝተወደበ ገበናት ይርኣይ። ገለ ሳይንሳዊ መጽናዕታት ድማ እቲ ኩነታት "ጎነጻዊ ክትኸውን ጸቕጢ" ስለ ዘሕድር እዩ ኢሎም ይኣምኑ። ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ብዝተኻየደ መጽናዕቲ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ወሰኽ ዲግሪ መጠን ዋዒ ብዝሒ ቕትለት ብ1.5 ሚኢታዊት ይውስኽ። ኣብ ግሪኽ ዝተኻየደ ሓደ መጽናዕቲ'ውን ካብ 137 ቅትለት ሰብ እቲ ልዕሊ 30 ሚኢታዊት ኣብ ሓንቲ ዞባ መጠን ዋዒ ብማእከላይ ልዕሊ 25 ሴንቲ ግሬድ ኣብ ዝኾነሎም መዓልታት ዝተመዝገበ'ዩ ይብል። ጎነጻዊ ገበንን መጠን ዋዒን ተኣሳሲሮም ዝመጽኡ ከም ዝኾኑ ዘመላኽቱ ባህሪያትን መጽናዕታትን ኣብ ሃገራት ትሕቲ ሰሃራ፣ ታይዋን፣ ኣሜሪካ፣ ፊንላንድን ስፔንን'ውን .
