ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዳይኖሰራት ግዳያት ገዛእ ርእሶም ዝፈጠርዎ ዓወት ከይኮኑ ኣይተርፉን 6 ለካቲት 2018 ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ቲ ሬክስ ኣብ ዓለምና እቲ ዝገዘፈ ዳይኖሰር ነይሩ ዳይኖሰራት ኣብ ዓለምና ከመይ ከምዝተዘርግሑ ንምፍላጥ ዝተኻየደ መፅናዕቲ፡ እቶም ፍጥረታት ዝጠፍኡ ብናይ ገዛእ ርእሶም ዓወት ክኸውን ከምዝኽእል ዝሕብር ውፅኢት ዕላዊ ገይሩ። ተመራመርቲ እንግሊዝ ከምዝብልዎ፥ 'ኣስትሮይድ' ዝተብሃለ ቀታሊፕላኔት ንመሬት ቅድሚ ምጥቅዑ'ውን እንተኾነ፡ ዳይኖሰራት ኣብ ምድሪ ንዝነበሩ ፍጥረታት ብሙለኦም ይቆፃፀርዎም ብምንባሮም ቁፅሮም እናነከየ'ዩ መፂኡ ነይሩ። ዳይኖሰራት መቦቆሎም ካብ ዝኾነት ደቡብ ኣሜሪካ ብምስዳድ፡ "ዓለም ንክመልእዋ ብልዑል ምንቅስቓስ ተለዓዒሎም" ይብል እዚ መፅናዕቲ። በዚ ድማ ካብቲ ኣዝዩ መፍርሓይ ዳይኖሰር ቲ ሬክስ፡ ክሳብ እቲ ግዙፍ በዓል ነዊሕ ክሳድ ዳይኖሰር ዲፕሎዶክስ ጀሚሩ፡ ብኣማኢት ዳይኖሰራት ዓሲሎም። ይኹን 'ምበር 'ኣስትሮይድ' ኣብ ዘጥቅዐሉ እዋን፡ ብዙሓት ዳይኖሰራት ግዳያት ሞት ኮይኖም እዮም፤ ኣብ ዝተፈላለዩ ግዝኣታት ዝነበሩ ዳይኖሰራት እውን ቁፅሮም እናመንመነ መፂኡ። ኣብዚ ጆርናል ዝወፅአ ክልሰ ሓሳብ ከምዝሕብሮ፡እዞም ፍጥረታት እዚኦም ምስ ከባቢኦም ዝነበሮም ዝምድናን ለውጢ ተፈጥሮን ፈለማ ካብ ዝነበርዎ ደቡብ ኣሜሪካ ክወፅኡ ገይርዎም። "ኣብ ሓደ ከባቢ ብምንቋጥ፡ ብቕልጡፍ ናብ ካልኦት ክፋላት ዓለም ተስፋሕፊሖም" ይብሉ ኣብ ዩኒቨርሲቲ 'ሪዲንግ' ዝሰርሑን፡ ኣካል እዚ መፅናዕትን ዝኾኑን ዶክተር ክሪስ ቨንዲቲ። ዳይኖሰራት ንሞት ዝተሳጥሑ 'ግዙፋት መወትቲ' ቅድሚ ምዃኖም ግና፡ ክፍተት ኣብ ዝነበረሉ ኩሉ ክስፋሕፍሕሉ ዝኸኣልሉ ኩነታት ነይሩ ይብሉ እቶም ተመራማሪ። ኣብዛ ዝባደመት ዓለም፡ ዝረኸብዎ ኣጋጣምታት ብምጥቃም ምስ ካልኦት ብምውድዳር ምግቢ ዝረኽብሉ፡ ካልኦት እንስሳት ዝሃድንሉ፤ ኢሉ እውን ናብ ብዙሕ ከባብታት ዝስፋሕፍሕሉን ኩነታት ፈጢሮም እዮም። መግዛእቲ ዳይኖሰራት ኣብ ዘብቅዐሉ ዘበን ግና፡ ኣብ ምድሪ ምስ ዝርከቡ ካልኦት እንስሳት ኣብ ዝተላመድሉ እዋን፡ ምዕባለታት (ዕብየታት) ዳይኖሰር እናዝሓለ ከይዱ። ከምዞም ሕዚ እንሪኦም ዘለና ኣዕዋፍ ክኸውን ተኽእሎ ዝነበሮ፡ 'ኤቪያን' ዝተብሃለ ዓሌት ዳይኖሰር ጥራሕ እዩ ክሳብ ደሓር ፀኒሑ። "እዞም ዓሌት ዳይኖሰራት ንመሬት መሊኦማ ነይሮም፤ ሓድሽቲ ዓሌታት ከፍርዩ ስለዘይኽእሉ እውን፡ ንከባቢኦም ጠንቂቖም ዝለመዱ ነይሮም"ክብሉ ይገልፅዎም፡ ካልእ ተመራማሪ እዚ መፅናዕቲ ዶክተር ኪራ ኦ ዶኖቫን። እዚ ናይ መወዳእታ ዕጫ ሞት ዝበፅሖ ዳይኖሰር፡ ሕዚ ካብ ሞንጎ ዘለዋ ዓሌታት ኣዕዋፍ ክኸውን ምኸኣለ ነይሩ" ድማ ይብሉ። እዚ መፅናዕቲ ስታስቲካዊ ሜላ ብምጥቃም፡ ኣብ ሓደ እዋን ኣብ ዓለም ዝነበሩ ሕድሕድ ዳይኖሰራትን ዓሌታቶምን ዝጠፍእሉ ኣጋጣምታትን ከባብታትን ንምፅናዕ ዓሊሙ፡ ኣብ ሰለስተ ክፋላት ዓለም ትኹረት ገይሩ እዩ ተኻይዱ። እዚ መፅናዕቲ፡ ቅሪተ-ኣካል ጥራሕ ብምርኣይ ካብ ዝወሃቡ ዘይተማልኡ መረዳእታታት ብዝሐሸ መልክዑ ፡ ሙሉእ መረዳእታ ዓሌት ዳይኖሰራት ክህብ ይኽእል እዩ ይብሉ፡ ጉጅለ እዚ ምርምር። ይኹን 'ምበር ኩሎም ኣባላት እዚ መፅናዕቲ፡ 'ኣስትሮይድ' ንመሬት ቅድሚ ምጥቅዑ ኩሎም ዳይኖሰራት ብዝሖም እናተመናመኑ ነይሮም ዝብል ክረዳድእሉ ኣይከኣሉን። ኣባል እዘ ጉጅለ መፅናዕቲ ዘይኮኑ፡ ፕሮፌሰር ዴቪድ ማርቲል ካብ ዩኒቨርሲቲ ፖርትስማውዝ ግና፡ " ኣህጉራት ናብ ኣናእሽተይ ግዝኣታት ቅድሚ ምክፍፋለን እውን ዳይኖሰራት ይለዋወጡ ነይሮም" ብምባል እቲ መፅናዕቲ ሙሉእ ከምዘይኾነ ይገልፁ። ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 7 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 6 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 2 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
