ቀቀንዱ ተናኺፍናዮ ኣለና። ኮሮናቫይረስ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ 2019 እዩ ጀሚሩ። እንተኾነ፡ ትካል ጥዕና ዓለም፡ ኮሮናቫይረስ "ዓለማዊ ለበዳ እዩ" ኢሉ ዝኣወጀ ግን ኣብ መፋርቕ ወርሒ መጋቢት 2020 እዩ ነይሩ። እዚ ማለት ከኣ፡ እቲ ለበዳ ኣብ ብዙሓት ሃገራት የስፋሕፍሕ ምህላዉ ብወግዒ ዝተኣወጀሉ እዩ። ካብ ሽዑ ጀሚሩ፡ ኮቪድ-19 ምኽንያት ሞት ልዕሊ 1.7 ሚልዮን ሰባት ክኸውን እንከሎ፡ ብደረጃ ዓለም ድማ ልዕሊ 82 ሚልዮን ሰባት በቲ ቫይረስ ከምዝተለኸፉ ተፈሊጡ'ሎ። ብብዝሒ መልከፍቲ ኮነ ብብዝሒ ሞት፡ በዚ ቫይረስ ኣዝየን ዝተሃሰያ ሃገራት፡ ኣመሪካ፣ ህንድን ብራዚልን እየን። ምንጪ ስእሊ, Getty Images ኢትዮጵያን ኤርትራን'ውን፡ ካብ'ቲ መልከፍትን ሞትን ኮነ ካብ'ቲ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዘውረዶ ሃስያታት ኣይደሓናን። ኢትዮጵያ፡ ልዕሊ 120 ሽሕ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ብምርመራ ክትረክብ ከላ፡ ልዕሊ 1,900 ሰባት ድማ ሞይቶምዋ እዮም። ኤርትራ፡ ኣብ 2020 ውሑድ መዓልታዊ መልከፍቲ እናመዝገበት ዝመጸት'ኳ እንተኾነት፡ ኣብ መወዳእታ ናይ'ዚ ዓመት ግን ልዑል መዓልታዊ መልከፍቲ ክተመዝግብ ምጅማራ ሻቕሎት ፈጢሩ ይርከብ። ኤርትራ ኣብ መጀመርታ ሰሙን ወርሒ ሚያዝያ ምሉእ ዕጽዋ ብምእዋጅ ነቲ ለበዳ ከተውሕዶ ክኢላ እያ፡ እንተኾነ በቲ ኣቐዲሙ ዝተኣወጀን ኣብ ወርሒ ታሕሳስ'ውን ዝተረረን ዕጽዋን ህዝቢ ናብ ቁጠባዊ ጸገማት ተቃሊዑ ምህላዉ እዩ ዝንገር። ኣብ ኤርትራ ክሳብ ሎሚ ጠቕላላ ቊጽሪ ብኮሮና ቫይረስ ዝተለኽፉ 1252 በጺሑ'ሎ፡ 643 ካብ'ዚኦም ሓውዮም ዝተፋነዉ፡ ሓደ ብሞት ዝተፈልየ፡ 608 ድማ ገና ኣብ ሆስፒታላት ተዓቚቦም ዝርከቡ'ዮም። ብሓፈሽኡ ግን፡ ኣብ መወዳእታ 2020፡ እቶም ንነዊሕ እዋን ትጽቢት ዝተገበረሎም ክታበታት ክወሃቡ ብምጅማሮም፡ ሰባት ኣብ መጽእ ዓመት፡ ካብ'ታ በዳሂት ዓመት 2020 ተናጊፎም ንቡር መነባብሮኦም ከሳልጡ ተስፋ ሰኒቖም ኣለዉ። ኮሮናቫይረስ፡ ዓለምለኻዊ ዝርጋሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ ኮሮናቫይረስ፡ 'ካብ ኣፍ ሞት'የ ተመሊሰ' ኮሮናቫይረስ፡ ከተስተብህለሎም ዝግባእ ምልክታት ምንዋሕ መረጻ ኢትዮጵያ ኣብ ወርሒ ነሓሰ 2020 ክካየድ ተሓሲቡ ዝነበረ ሃገራዊ መረጻ ኢትዮጵያ፡ ናብ ዘይተፈለጠ እዋን ዝተናውሐ ኣብ መወዳእታ ወርሒ መጋቢት 2020 እዩ ነይሩ። ቦርድ መረጻ ኢትዮጵያ፡ እቲ ምርጫ ብምኽንያት ስግኣት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ናብ ዘይተፈለጠ እዋን ከም ዝተናወሐ እዩ ገሊጹ። ነዚ ስዒቡ፡ ኣብ ወርሒ ሰነ 2020፡ ቤት ምኽሪ ፌደሬሽን ኢትዮጵያ ኣብያተ ምኽሪ ፌደራልን ክልላትን ስርሖም ክቕጽሉ ወሲኑ። በዚ ኣቢሉ ድማ ንስልጣን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣናዊሑ። ንትግራይ ዝመርሕ ዝነበረ ውድብ ህወሓት ግን ነዚ ውሳነ ብምቅዋም፡ ኣብ'ቲ ንሱ ዝመርሖ ክልል መረጻ ከካይድ ምዃኑ ኣብ'ቲ እዋን ኣፍሊጡ። ኣብቲ እዋን መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ዝተኻየደ ምርጫ ዘይሕጋዊ ክብል ነጺግዎ። ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ 25 ታሕሳስ 2020 ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሻዱሻይ ሓፈሻዊ ምርጫ፡ ድምጺ ዝወሃበሉ ዕለት 28 ግንቦት 2013 ዓ.ም (ኣ.ኢ) ክኸውን እንከሎ፡ ናይ ከተማታ ኣዲስ ኣበባን ምምሕዳር ከተማ ድሬዳዋን፡ ድምጺ ዝወሃበሉ ዕለት ድማ 5 ሰነ 2013 ዓ.ም ምዃኑ ኣፍሊጡ'ሎ። ቅትለት ሃጫሉ ሁንዴሳ ምንጪ ስእሊ, MARSAALEE HAWAASAA ውሩይ ኢትዮጵያዊ ስነ-ጥበባዊ ቋንቋ ኦሮሞ፡ ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሰነ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብጥይት ምስተቐትለ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ክልል ኦሮምያን ከተማ ኣዲስ ኣበባን ተቓውሞታት ተወሊዖም። ኣብ'ዞም ተቓውሞታት ድማ ብዙሓት ተቐቲሎምን ተኣሲሮምን። እቲ ውሩይ ሙዚቀኛ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ወረዳ 4፡ ፍሉይ ስሙ ገላን ኮንዶሚንየም ኣብ ዝተባህለ ቦታ ከም ዝተቐትለ ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ኣብ'ቲ እዋን ኣፍሊጡ። ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ቅድሚ ቅትለቱ ቅድሚ ሓደ ሰሙን፡ ብዛዕባ ሃጸይ ሚኒሊክ ኣመልኪቱ ብዝሃቦ ርእይቶ ኣዘራራቢ ኮይኑ ቀንዩ ነይሩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ብቕትለት ሃጫሉ ሁንዴሳ ንዝጠርጠሮም ከምዝኣሰረ ገሊጹ ናብ ቤት ፍርዲ ኣቕሪብዎም እዩ። ዛጊት ግን፡ ብቕትለት እቲ ድምጻዊ ዝተፈርደ ሰብ የለን። ድሕሪ ሞት ሃጫሉ ሁንዴሳ ምስ ዝተልዓለ ናዕቢን ተቓውሞታትን፡ ፍሉጣት ፖለቲከኛታት ኦሮሞ ጃዋር መሓመድን በቀለ ገርባን ዝተኣሰሩ ኮይኖም፡ ዛጊት ኣይተፈትሑን ፍርዲ'ውን ኣይተውሃቦምን። ጃዋር መሓመድ ዝመርሖ ዝነበረ፡ ቤት ጽሕፈት ቴሌቪዥን ኦኤምኤን ኣብ ኣዲስ ኣበባ'ውን ተዓጽዩ። ኣብ ቅትለት ሃጫሉ ሁንዴሳ ተሳቲፎም ተባሂሎም ዝተጠርጠሩ ኣስማቶም ተረቚሑ ድሕሪ ቅትለት ሃጫሉ ብዝተፈጥረ ናዕቢ ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ 9 ሰባት ብዋሕስ ክፍትሑ ቤት ፍርዲ ወሲኑ ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ‘እቲ ዝተቐትለ ጅግና ዓርከይ’ መረጻ ትግራይ ሃገራዊ መረጻ ኢትዮጵያ ከምዝተናውሐ ቦርድ መረጻ እታ ሃገር ምስገለጸ ኮነ፡ ባይቶ ፌደሬሽን ኢትዮጵያ ንዕምሪ ስልጣን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድን ባይቶታትን ምስኣናውሐ፡ ውድብ ህወሓትን መንግስቲ ክልል ትግራይን ብግልጺ ተቓዊሞምዎ። ኣብ መፈለምታ ወርሒ ግንቦት 2020 ዝተጋብአ ላዕለዋይ አካል ህወሓት ድማ፡ "ሃገራዊ መረጻ ኢትዮጵያ፡ ብመሰረት ፈደራላዊ ሕገ-መንግስቲ፡ ንለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ግምት ብዘእተወ መገዲ ኣብ ግዚኡ ክካየድ" ክብል ጸዊዑ። እዚ እንተዘይኮይኑ ግና: ብክልል ደረጃ መረጻ ኣብ እዋኑ ንምክያድ፡ ኣብ ትግራይ ምድላዋት ክጅመር ከምዘለዎ ገሊጹ። ድሕሪ'ዚ፤ ኣብ መፋርቕ ወርሒ ሰነ፡ ባይቶ ክልል ትግራይ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ፡ ክልላዊ መረጻ ክካየድ ብምሉእ ድምጺ ውሳነ ኣሕሊፉ። ብ 06 ሓምለ 2020፡ ባይቶ ትግራይ፡ ኮሚሽን መረጻ ኣቑሙ ሕጊ መረጻ ድማ ኣጽዲቑ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images ኣብ'ቲ መረጻ ውድባት ህወሓት: ብሄራዊ ባይቶ ዓባይ ትግራይ: ሳልሳይ ወያነ ትግራይ: ውድብ ናጽነት ትግራይን ዴሞክራስያዊ ውድብ ዓሲምባን ከምኡ ድማ 4 ውልቀሳባት ከምዝወዳደሩ ወግዓዊ ኮይኑ። ካብ 21 ነሓሰ 2020 ጀሚሩ ንትሸዓተ መዓልተት ምዝገባ መረጽቲ ተኻይዱ። ኣብዚ ናይ ምዝገባ ግዜ፡ ልዕሊ 2.75 ሚልዮን ህዝቢ ከምዝተመዝገበ ተገሊጹ። እቲ ማእከላይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዘይደለዮን ዘይተቐበሎን፡ ብሕንጋደ ክልል ትግራይ ዝተኻየደ መረጻ፡ ኣብ 9 መስከረም 2020 እዩ ተኻይዱ። ኣብ'ዚ መረጻ ኸኣ፡ ውድብ ህወሓት ብዓብላሊ ድምጺ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ። ምክያድ እዚ መረጻ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ክልል ትግራይን ማእከላይ መንግስቲ ኢትዮጵያን ዝነበረ ምትፍናን ከምዘጋደዶ ይግለጽ። ቅልውላው ትግራይ፡ ተራ ኤርትራ ኣብ ግጭት ኢትዮጵያ ‘ሲቪላውያን ብጃምላ ተቐቲሎም’ ክብል ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ገሊጹ ቅልውላው ትግራይ-ኢትዮጵያ፡ ብሓጺሩን ብሰፊሑን ክግለጽ እንከሎ ሓይልታት ትግራይ "ቃልሶም ይቕጽሉ ከምዘለዉ" መራሕቲ ትግራይ ኣፍሊጦም ቅለውላው ትግራይ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን: ብፖለቲካውን ሕገ መንግስታውን ጉዳያት ንነዊሕ እዋን ክተፋነኑ ጸኒሖም። እቲ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ክካየድ ተመዲቡ ዝነበረ ሃገራዊ ምርጫ ኢትዮጵያ፡ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ድሕሪ ምንውሑ ኣብ መንጎኦም ዝነበረ ርክብ ናብ ዝኸፍአ ደረጃ በጺሑ። ምንዋሕ ናይቲ ምርጫ ዝተቓወመ ህወሓት፡ ኣብ ትግራይ ክልላዊ ምርጫ ንምክያድ ብዝወሰዶ በይናዊ ውሳነ መሰረት፡ ናይ ባዕሉ ኮሚሽን ምርጫ ብምቛም ኣብ መጀመርታ መስከረም ምርጫ ኣካይዱ። ብቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ መንግስቲ ፈደራል ብወገኑ፡ እቲ ምርጫ "ዘይሕጋዊ" ምዃኑ ብምግላጽ፡ ነቲ ሓድሽ መንግስቲ ክልል ትግራይ ኣፍልጦ ከምዘይህቦ ኣዊጁ። መንግስቲ ክልል ትግራይ ብወገኑ፡ ድሕሪ መስከረም፡ ፈደራላዊ መንግስቲ ስልጣኑ ዘብቀዐ'ዩ ብምባል ኣፍልጦ ነፊግዎ። ቤት ምኽሪ ፈደሬሽን ኢትዮጵያ'ውን፡ ንመንግስቲ ክልል ትግራይ ኣፍሪሱ ካልእ መንግስቲ ከምዘቕውም ብምግላጽ፡ ሓድሽ ኣመሓዳሪ ትግራይ ካብ ኣዲስ ኣበባ ሸይሙ። መራሕቲ ክልል ትግራይ ግን፡ ነዚ ውሳነ "ክፍጸም ዘይክእል ሕልሚ ቀትሪ" ክብሉ ነጺጎምዎ። 3 ሕዳር ለይቲ፡ ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ ንመዓስከራት ናይቲ ኣብቲ ክልል ዓስኪሩ ዝነበረ ክፋል ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣጥቂዖም ክብል ቀዳማይ ሚኒስተር አብዪ ኣሕመድ ድሕሪ ምኽሳሱ፡ ናብ ቅሉዕ ወተሃደራዊ ጎነጽ ኣምሪሖም። ምንጪ ስእሊ, Getty Images ዶክተር ኣብይ ነቲ ኣብ ልዕሊ እዚ ሰሜን ዝተወስደ ስጉምቲ ብምኹናን፡ ሕጊ ንምኽባር ብዝብል ወታሃደራዊ ስጉምቲ ክውሰድ ኣዚዙ። ኣብ ትግራይ ዝጸንዕ ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ህጹጽ ግዘ'ውን ኣዊጁ። ብሰንኪ'ቲ ጎንጺ፡ ብዓሰርተታት ኣሸሓት ዝቑጸሩ ሰባት፡ ቤት ንብረቶም ገዲፎም ዶብ ሰጊሮም ናብ ሱዳን ክስደዱ ተገዲዶም ኣለው። ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሕዳር፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብዪ ኣሕመድ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ንከተማ መቐለ ድሕሪ ምቁጽጻሩ እቲ ኣብ ትግራይ ዘጋጠመ ኩናት ከምዝብቀዐ ኣዊጁ። እንተኾነ፡ ነዚ ኢሉ ምስኣወጀ ድሕሪ ሓደ ወርሒ'ውን ኣብ ዝተፈላለዩ ክፋላት ትግራይ ገና ውግኣት ይቕጽል ምህላዉ እዩ ዝግለጽ። ደብዳብ ኣስመራ ሓለፍቲ ህወሓት ኣብቲ ኵናት ኤርትራ ሰራዊታ ተሳትፍ ኣላ ብምባል ናብ ኣስመራ ተደጋጋሚ ናይ ሚሳኤል መጥቃዕትታት ኣካይዶም። መንግስቲ ኤርትራ ግን ብዛዕባ እቲ ሚሳይል ዝኾነ ሓበሬታ ኣይሃበን። ነቲ ናይ ህወሓት ክሲ ድማ “ፕሮፓጋንዳ’ዩ” ክብል ይገልጾ። ኤርትራ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ናይ ኢትዮጵያ ኢዳ ከምዘሓወሰት ድማ ትገልጽ። ተዛማዲ ትሕዝቶ ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ‘እቲ ዝተቐትለ ጅግና ዓርከይ’4 ሓምለ 2020 ቅልውላው ትግራይ ኢትዮጵያ፡ ሕቡራት ሃገራት ሰብኣዊ ቅልውላው ይዓርግ ምህላዉ ገሊፁ17 ሕዳር 2020 ቅልውላው ትግራይ-ኢትዮጵያ፡ ብሓጺሩን ብሰፊሑን ክግለጽ እንከሎ19 ሕዳር 2020 ንሓርነት እናዘየመ ዝተቐትለ ውሩይ ኢትዮጵያዊ ድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ2 ሓምለ 2020 ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 6 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ” 6 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 7 ጣሊባን ኣባላቱ ብዙሓት ኣንስቲ ከይምርዓው ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ 8 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
