ህንጸት 'ዴ ፋክቶ ስቴት' ልሳን ህወሓት ኣብ ዝኾነት መጽሄት ወይን፡ ብ14 ሕዳር 2020 ዝወጽአ ሕታሙ፡ ህወሓት ኣብዚ ዓመት መረጻ ኣብ ግዚኡ ክካየድ ብምጽዋዕ፡ ጎድና ጎድኒ ድማ ትግራይ መንግስታዊ ቁመና (de facto state) ንምምስራት ዘኽእል ምድላዋት ክግበር ዝሓትት ሓሳብ ከምዘቕረበ ይዝከር። መረጻ ዘይካየድ እንተኾይኑ፡ ሕገ መንግስቲ ዝጻረርን ናብ ፍጹም ቅልውላው ዘምርሕን ብምዃኑ፡ ህወሓት ኣብ ትግራይ ናይ ባዕሉ ምርጫ ከካይድ ከም ዝግደድ ድማ እታ መጽሄት ሓቢራ ነይራ። ሃገራዊ ቦርድ መረጻ ኢትዮጵያ፡ ፖለቲካዊ ዘይምርግጋእ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ቅድም ኢሉ 10 ነሓሰ ክካየድ መደብ ወጺኡሉ ዝነበረ ሃገራዊ መረጻ፡ 23 ነሓሰ 2012 ዓ.ም ክካየድ ከም ዝወሰነ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥሪ እዩ ኣፍሊጡ። በዚ መሰረት ኣብ መጋቢት ካርታ መረጻ ክልላትን ዝርዝር ናቑጣታት መረጻን ዕላዊ ክግበር'ዩ፡ ካብ መፋርቕ ሚያዚያ ክሳብ ግንቦት ኣብ ዘሎ ግዜ ድማ ምዝገባ ሕጹያት ተወዳደርትን መረጽትን ክካየድ'ዩ ዝብል መደብ ነይሩ። ካብ መወዳእታ ወርሒ ግንቦት፡ ክሳብ ነሓሰ ኣብ ዘሎ ሰለስተ ኣዋርሕ ድማ፡ ጎስጓስ መረጻ ክካየድን ሰለስተ ጳጉሜን ድማ ውጽኢት እቲ መረጻ ክግለጽን ምዃኑ፡ ሃገራዊ ቦርድ መረጻ ኢትዮጵያ ገሊጹ ነይሩ። ድሕሪ ሓደ ሰሙን [7 ለካቲት 2020] ድማ ፕሬዝደንት ኤርትራ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ምስ መራኸቢ ብዙሃን እታ ሃገር ኣብ ዘካየዶ ቃለ መሕትት 'ባድመ ሓዊሱ ንኤርትራ ዝተዋህባ ቦታታት ህወሓት ብምእባዩ ኣይተመለሳን' ኢሉ ንህወሓት ድሕሪ ምንቃፍ፡ ግን ድማ "ኣብ ጉዳይ ዶብን ባድመን ከይተሓጸርና ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ መጺኡ ዘሎ ዕርያ (ሪፎርም) ብኹሉ ዓቕምና ክንድግፎ ኢና" ኢሉ። እዚ ርእይቶ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘካትዕ ዘሎ ጉዳይ መረጻ ሓዊሱ ንውሽጣዊ ጉዳያት ኢትዮጵያ ዝትንክፍ ብምዃኑ፡ ኣብ'ቲ እዋን ገለ ተዓዘብቲ ከም ኢድ ኣታውነት ርእዮምዎን ተዛሪቦሙሉን እዮም። ኣብ ወርሒ ለካቲት 'መበል 45 ዓመት ምጅማር ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ' እንትጽምበል፡ መራሒ ትግራይ ዶክተር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ኣብ ዝገበሮ መደረ፡ 'ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ኢትዮጵያ ዘሎ ኢድ ኣእታውነት፡ ከምኡ ድማ ብሰብመዚ ኢትዮጵያ ኣንጻር ትግራይ ዝተገበሩ ጽልኣታዊ ዘረባታትን' ኮኒኑ። ንኣባላት ባይቶ ኢትዮጵያ ድማ፡ ቅድሚ ናይ ስልጣን ዕምሮም ኣብቂዑ ምብትታኖም፡ ነዚ ተግባራት ክቃወሙዎ እንተዘየሎ ግን "ትግራይ ዓርሳ ዝኸኣለት ሃገር እያ ኢልኩም ኣውጁ" ክብል ትርር ዝበለ መደረ ገይሩ ነይሩ። ምንጪ ስእሊ, Tigray tv መግለጺ ስእሊ, ዶ/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል 'ህዝቢ ትግራይ ንበዓል ዶ/ር ደብረጽዮን ክድግፎም ኣለዎ'- ዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ ዶክተር ደብረጽዮን፡ ንሱ ናይ ዘመሓድሮ ክልል 'ኣመሓዳሪ እየ' ንዝበለ እንታይ ምላሽ ሂቡ?
