ሳትል፡ ሓደ ዘርኢ ልዕሊ እቲ ክኾኖ ዝግባእ እንተኾይኑ፡ ቫይረስ መጺኡ ንኹሎም ከጥፍኦም'ዩ። እዚ ኣብ ደቂ ሰባት'ውን ዝርኣይ'ዩ ይብል። "ብዝሒ ህዝቢ እንትውስኽ'ዮም ቫይረሳት ቀልጢፎም ዝራብሑ። እዚኦም ናብ ለበዳ ዓብዮም ህዝቢ ክንኪ ይገብሩ። ብሱሩ ቫይረስ ጠቕሊሉ ይጥፋእ እንተኢልና ግና፡ ንብዝሓ-ህይወት ኢና ናብ ሓደጋ ነእትዎ ዘለና" ኢሉ። መብዛሕትኡ ስርዓተ-ኣካል ህይወታውያን፡ ኣብ ቫይረሳት ዝድረኽ እዩ። ንኣብነት ተመራመርቲ ሳይንስ፡ ቫይረሳት ሓምላይ መግቢ እንስሳ ንመጉስዕ ዝመልሱ (Ruminants) ከም ከፍቲ፣ ጤለ በጊዕ ዝምግብዎ ሳዕሪ ናብ ሽኮር ብምቕያር ኣብ ስርዓተ-ምሓቅቕን ናብ ጸባ ምቕያርን ዓብዪ እጃም ኣለዎም ይብሉ። ብተወሳኺ፡ ዋላ'ውን ውዱእ ሓሳብ ኣይኹን፡ ቫይረሳት ኣካላዊ ህንጸት ደቂ ሰባትን እንስሳን ጥዕንኡ ዝሓለወ ክኸውን ኣብ ምግባር፡ ሓገዝቲ ከም ዝኾኑ ይሰማምዑ። ንወዲ ሰብ ተኸላኸልቲ ዝኾኑ ቫይረሳት ብሓደገኛ ዘይኮነ ቫይረስ ምልካፍ፡ ሕማም ዘምጽኡ ቫይረሳት ንምክልኻል ይሕግዝ እዩ። ጂቢ ቫይረስ -ሲ [ጂ ቢቪ-ሲ]፡ ዝተባህለ ሕማም ዘየምጽእ ካብ ደም ሰባት ዝምንጩ ቫይረስ ኮይኑ፡ ብስጋዊ ርክብ ወይ'ውን ኣብ እዋን ወሊድ ካብ ኣደ ናብ ዕሸል ክመሓላለፍ ይኽእል። ግና፡ ክሳብ ሕጂ፡ ብረኽሲ ጂቢቪ-ሲ ዝተፈጥረ፡ ምትሕልላፍ የለን። እዚ፡ ዓሌት ቫይረስ ምዕራብ ናይልን ዴንጊ ፊቨርን ኮይኑ፡ ብኤችኣይቪ ኣብ ዝተትሓዙ ሰባት ዝፍጠር ናይ ኤድስ ምዝንጋዕ ዝተኣሳሰር እዩ። ሊቃውንቲ ሳይነስ፡ ጂቢ ቫይረስ ሲ፡ ብቫይረስ ኢቦላ ዝተጠቕዑ ሰባት ናይ ምሟት ዕድሎም ይንኪ እዩ ኢሎም ይኣምኑ። ምንጪ ስእሊ, Science Photo Library መግለጺ ስእሊ, ሀርፐስ ዝተባህለ ቫይረስ፡ ደቂ ሰባትን ኣናጹን፡ ንመልከፍቲ ባክቴሪያ ከይቃልዑ ይሕግዝ ቫይረሳት፡ ገለ ሕማማት ኣብ ምፍዋስ'ውን ሓገዝቲ'ዮም። ኣብ 1920ታት ኣብ ሩሲያ [ሶቭየት ሕብረት ናይ ሽዑ ሽማ] ዝተኻየደ መጽናዕቲ፡ ቫይረሳት ጸረ ተመሓላለፍቲ ባክቴሪያ ክኾኑ ተገይሩ ነይሩ። ሰትል፡ "ብርክት ዝበሉ መድሓኒታት ጸረ-ነፍሳት ውጽኢታዊ ከይኮኑ ክተርፉ ከለው፡ ቫይረሳት ብምጥቃም ብዙሕ ህይወት ምድሓን ተኻኢሉ'ዩ" ይብል። 'ኦንክሎቲክ' ዝተባህሉ ፈልዮም ንዋህዮታት መንሽሮ ዘጥቅዑን ዘጥፍኡን ቫይረሳት፡ መንሽሮ ኣብ ምሕካም ውጽኢታዊ ኮይኖም ተረኺቦም እዮም። ቫይረሳት ብባህሪኦም፡ ናብ ዋዒ ዘለዎም ዋህዮታት ብምእታው፡ ዝባዝሕሉ መገዲ ናይ ምጭዋይ ተኽእሎ ኣለዎም። ነዚ መሰረት ብምግባር፡ ተመራመርቲ ቫይረሳት ህይወት ንክትቕጽል ኣብ ዝሕግዝ ተርኦም ትኹረት ገይሮም ይሰርሑ ኣለው። ተዛማዲ ትሕዝቶ ኮሮናቫይረስ፡ ንምዃኑ ድሕሪ ሕጂ ናይ ኢድ ሰላምታ ክንለዋወጥ ዲና?9 ጉንቦት 2020 ኮሮናቫይረስ ንሳምቡእና ድዩ ንሓንጎልና ዘጥቅዕ ዘሎ?24 ሰነ 2020 ኮሮናቫይረስ፡ ሕቡእ ንሕንሕ ቻይናን ኣሜሪካን25 መጋቢት 2020 ህንዲ፡ ስለምንታይ ዚያዳ ደቂ ኣንስትዮ ብኮቪድ-19 ይሞታ ኣለዋ?23 ሰነ 2020 ኮሮናቫይረስ፡ "ከም ኣማኒ ኣብ ገዛ ኾይንካ ምጽላይ ኣይርድአካን"4 ሚያዝያ 2020 ቬትናም፡ ኣሽሓት ደቂ ኣንስትዮ ዝሃደነት ዓመት-19681 ሚያዝያ 2020 ኣብ ኤርትራ ሕጽረት ሃለኽትን ጥሜትን የጋጥም ምህላው ተፈሊጡ24 ሰነ 2020 ዜናታት ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎቅድሚ ሓደ ሰዓት ኣብ ትግራይ ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ህጻናት ረድኤት ክበጽሖም ኣይከኣለን - ዩኒሴፍ16 ታሕሳስ 2020 ጀርመን ሓድሽ ደግሲ ኮሮናቫይረስ ንምቊጽጻር ጽኑዕ ሕጊ ኣውጺኣቅድሚ 3 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?15 ታሕሳስ 2020 "ካብ ጨወይተይ ንምህዳም ከም ተመን እናተሰሓብኩ ነዊሕ ተጓዒዘ"15 ታሕሳስ 2020 ወታሃደራት ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ሕቡራት ሃገራት ከምዝተኮሰ መንግስቲ ተኣሚኑ8 ታሕሳስ 2020 ናሚቢያዊ ዲፕሎማሰኛ ክልተ ደቁ “ኣብ ኢትዮጵያ ተቐቲሎም”14 ታሕሳስ 2020 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ኣመሪካ፡ ንሱዳን ካብ 'መዝገብ ግብረ-ሽበራ' ብወግዒ ኣልያታ14 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ ኣብ ውሽጣዊ ግጭት ኢትዮጵያ ኢድ ኣለዋ ድዩ?25 ሕዳር 2020 ቻይና ብዛዕባ ዘማዕበለቶ ክታበት ኮሮናቫይረስ እንታይ ንፈልጥ?10 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ፡ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ድሕሪ 26 ዓመት ካብ ቤት-ማእሰርቲ ተፈቲሖም7 ታሕሳስ 2020 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዋይ ልኡኽ ስዑዲ ዓረብ ትማሊ ምሸት ናብ ኤርትራ ኣትዩ 2 ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎ 3 ኣብ ትግራይ ውልቀሰባት ዕጥቂ ንከረክቡ ዝተነብረ ገደብ መዓልቲ ተዛዚሙ 4 ጉግልን ዓበይቲ ትካላት ቴክኖሎጅን ‘ዓሌታውያን’ዮም”፡ ትምኒት ገብሩ 5 ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?
