'ውን ንኽትምሃር ዕድል ረኸበት። ካብ ኢትዮጵያ ወጻኢ ዝቐሰመቶ ትምህርቲ ኣብ ኢትዮጵያ ንዝነበረ ኵነታት ክትመዝን መንቛሕቋሕታ ዀና። ማርታ ብመሰላት ደቂ-ሰብ፡ ኣውራ ኸኣ ብደቂ ኣንስትዮ፡ ፖለቲካዊ ሓልዮት ስለ ዘጥረየት ኣብ'ቶም ናይ መጠረሽታ 60'ታትን መጀመርያ 70'ታትን ዝነበረ ናይ ተመሃሮ ዩኒቨርስቲ ምንቅስቓስ ልዑል ተራ ነበራ። ልባን ቀልባን ግን ኣብ ኢትዮጵያ ስለ ዝነበረ ንኣዲስ ኣበባ ተመልሰት። ብትምህርቲ ንፍዕቲ ስለ ዝነበረት ድማ ኣብ ሃይለስላሴ ዩኒቨርሲቲ ሕክምና ንኸተጽንዕ ተመዝገበት። ኣቦኣ ከም ዘዘንተዉዎ፡ ማርታ ኣብ 16 ዕድሚኣ'ያ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ክትኣቱ ዝበቕዐት። ሜዲካል ዶክተር ንምዃን ናይ ሕክምና ትምህርታ ንኽትውድእ ሓደ ሰመስተር ምስ ተረፋ ድማ'ያ ኣብ ዝኣመነትሉ ዕላማ ምስ ብጾታ ኣብ ዝጠለፈታ ነፋሪት ኣብ 'ሰማይ' ዝሞተት። ምንጪ ስእሊ, ማርታ መብራህቱ ብርክት ዝበሉ ተመሃሮ ዪኒቨርስቲ 60'ታትን መጀመርያ 70'ታትን ናብ ጸጋም ዝዘንበሉ ስነ-ሓሳባት ሒዞም ኣንጻር ጕልተኛነት (feudalism) ብምንቅስቓስ ኣብታ ሃገር ለውጢ ንምትእትታው ተቓሊሶም። ማርታ እውን ሓንቲ ካብኣቶም ነይራ። ብ 1974 ደርጊ ነቲ "መሬት ንሓራሲኡ" ዚብል ብተመሃሮ ዝቃላሕ ዝነበረ ጭርሖ ተጠቕመሉ። ደርጊ ንኵነታት ሃገር ብሕማቕ ስለ ዝተሓሓዞ ግን ሓረስታይ ንመሬቱ ኣይተጠቕመሉን፡ ተማሃሮ እውን ሓሳብ-ልቦም ኣይሰመረሎምን፡ ኣብታ ሃገር ሰላም ስለዝጠፍአ ከኣ ሓይሊ ጠበንጃ ነገሰ። ናይ ሽዑ ኵነታት ኣብ 60'ታት ሓደ ካብ'ቶም ንመንግስቲ ሃይለስላሴ ዜሰናበዱ ስርሒታት ጭውያ ነፈርቲ ነበረ። ስሩዓት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራውያን መንእሰያት፡ ኣብ ግዳም ኰይኖም ብርክት ዝበሉ ናይ ነፈርቲ ጭውያታት የካይዱ ነይሮም'ዮም። ጸኒሖም ከኣ ምስ ኢትዮጵያውን መንእሰያት ሓቢሮም ኣብ ጠለፋታት ነፈርቲ ተዋስኡ። ብ 1969 ተጋዳላይ ዓሊ ስዒድ ዓብደላ (1943-2005)፡ ምስ ሳልሳይ ርእሱ፡ ኣብ ካራቺ ፓኪስታን ንነፋሪት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብምጭዋይ ዕንወት ኣውረዱ። ዓሊ ስዒድ፡ ናይ ስሳታት ተጋዳላይ፡ ሓደ ካብ መስረትቲ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ'ዩ፣ ኣብ እዋን ብረታዊ ተጋድሎ ኣብ ህዝባዊ ግንባር ሓላፊ ሓለዋ ሰውራ ነይሩ። ድሕሪ ናጽነት ከኣ ሚኒስተር ዉሽጣዊ ጕዳያት ኮይኑ ጸኒሑ ከኣ (ክሳብ ጊዜ ሞቱ) ሚኒስተር ወጻኢ ጕዳያት ኮይኑ ኣገልጊሉ። ተመራማሪ-ታሪኽ ባህሩ ዘውዴ ኣብ ኢንሳይክሎፒድያ አትዮፒካ ብዛዕባ ብርሃነመስቀል ረዳ ዝጸሓፎ ፍሉይ ሓተታ ከኣ፡ ብነሓሰ 1969 ብርሃነመስቀል ምስ ብጾቱ ኰይኑ (ምስ በዓል ኣማኒኤል ገብረየሱስ፡ እያሱ ኣለማየሁ፡ ገዛሀኝ እንዳለ ... ከምኡ'ውን ካልኦት) ነፋሪት ጨውዩ ኣብ ኣልጀርያ ዑቕባ ከም ዝሓተተ፣ ኢሉ-ኢሉ ኸኣ ምስ ብጾቱ ኰይኑ "የኢትዮጵያ ሕዝባዊ አብዮታዊ ፓርቲ" ከምዝተኸለ ጽሒፉ ኣሎ። ኣብዚ'ውን ባህሩ ዘውዴ ኣብ መጽሓፉ ከም ዘስፈሮ (The Quest for Socialist Utopia)፡ ብ 22 ጥሪ 1971 ተመሃሮ ዩኒቨርሲቲ ምስ ካልኦት ብጾቶም ኰይኖም ካብ ባህርዳር ንጎንደር ትበርር ንዝነበረት ነፋሪት ጠለፉ። እቶም ጠለፍቲ ኸኣ ሙሴ ተስፋሚካኤል፡ ዮውሃንስ ስብሃቱ፡ ኣማኒኤል ዮውሃንስ፡ ደበሳይ ገብረስላሴ ነበሩ። ነታ ነፋሪት ኣገዲዶም ናብ ሊብያ ኣምርሑ። ሙሴን ዮውሃንስን ኣብ ህዝባዊ ሓይልታት፡ ኣብ ናይ ምእራም ምንቅስቓስ 1973፡ ሕሉፋት ጸጋማውያን 'መንካዕ' ኢኹም ተባሂሎም ከምዝተቐትሉ ፕሮፌሰር ጋይም ክብርኣብ ኣብታ ገምጋም ብረታዊ ተጋድሎ እትብል መጽሓፉ ጠቒሱዎ ኣሎ። ኣማኒኤል ዮውሃንስ፡ ዳግማይ ነፋሪት ክጠልፍ ብሓለውቲ ጸጥታ ተቐትለ፡ ደበሳይ ገብረስላሴ ከኣ ጸኒሑ ተደናጋጺ መንካዕ ኢኻ ተባሂሉ ከም ዝተቐትለ ባህሩ ዘውዴ ኣብ መጽሓፉ ይጠቕሶ። ማርታን ብጾታን ኣብ ጠለፋ ነፋሪት ስርዓት ሃይለስላሴ ብነፈርቲ ምጥላፍን ምዕናዉን ተመኪቱ'ዩ። ልባት መናእሰይ በቲ ዝካየድ ዝነበረ ቃልሲ ስለ ዝተሰልበ ሓለዋ ጸጥታ መንግስቲ ንኽቈጻጸርዎ ተሸገሩ። ማርታ መብራህቱን ብጾታን ነፋሪት ክጠልፉ ኣብ ዝፈተንሉ እዋን ምስበጽሐ ግን እቲ ጭውያ በርዓነ። ማርታ ምስ ብጾታ - ዋልልኝ መኮነን፡ ኣማኑኤል ዮውሃንስ፡ ጌታቸው ሃብተ፡ ታደለች ኪዳነማርያም፡ ዮውሃንስ ፍቓዱ፡ ተስፋየ ቢረጋ - ዀይና ብዕለት 8 ታህሳስ 1972፡ ኣስታት 94፡ ገያሾ ሒዛ ካብ ኣዲስ ኣበባ ነቒላ ብኣስመራ ኣቢላ ናብ ፓሪስ ንዝተበገሰት፡ ቦይንግ 720 ዝዓይነታ ነፋሪት ኣብ ሰማይ ጠለፉዋ። እንተኾነ ኣብ ሰማይ ጠለፍትን ኣባላት ጸጥታን ተታኾሱ። ኣማኒኤል ዮውሃንስ ቦምባ ሒዙ ብድድ በለ። (ኣማኒኤል ሓዉ ንሓላፊ ስነዳን ምርምርን ኤርትራ ኣቶ ዘምህረት ዮውሃንስ'ዩ) ኣማኑኤል ንካልኣይ ጊዜኡ እዩ ነፋሪት ኣብ ምጭዋይ ዝዋሳእ ነይሩ። እቶም ሽዑ ኣብ ጋዜጣታት-ዓለም ዝተጻሕፉ ዛንታታት ከም ዝሕብርዎ፡ ማርታ ንብጻያ ከተድሕን ኣብ ልዕሊኡ ከም ዝወደቐትን፡ እቶም ተዳልዮም ዝጸንሑ ሓለውቲ ጸጥታ ከኣ ንዅሎም ጠለፍቲ- ብጀካ ታደለች ኪዳነማርያም - ብጥይት ቀቲሎምዎም። ምንቅስቓስ ተምሃሮ በቲ ፍጻሜ'ቲ መሊሱ ድኣ ተባርዐ እምበር ፈጺሙ ኣይሃድአን። ንመንፈስ መንእሰያት ከኣ ብዝያዳ ኣነቓቕሐ። ካብኡ ሓሊፉ ድማ ንፖለቲካዊ ርእይቶ ሓፋሽ ህዝቢ ኢትዮጵያ ክብ ከም ዚብል ገበረ። ማርታ ምስ ሞተት ከኣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ 'ማርታ ለምን ሞተች?
