ቅድሚ 15 ዓመታት ካብ ኤርትራ ንሱዳን ተሰዲዱ፡ ካብኡ ናብ ደቡብ ኣፍሪቃ ሰጊሩ፡ ኣብ መወዳእታ ንኣመሪካ ኣትዩ ዑቕባ ሓቲቱ ዝነብር ዘሎ ምሁር ዓውደ ኣህጉራዊ ዝምድናታት ሜሮን ሰመዳር፡ ካብቶም ቀንዲ ወደብቲ እቲ መደብ እዩ። ንሱ፡ "እቲ ኣብ ስደተኛታት አሕዋተይ ዘጋጥም ዘሎ ጸገም፡ ናይ ኩላትና ኤርትራውያን ጸገም ስለዝኾነ ብሓባር እንተሰሪሕናሉ ጥራሕ'ዩ ዝፍታሕ" ብምባል፡ ነቲ ሓሳብ ምስ መሳርሕቱ ከምዘበገሶን ከምዝወደቦን ንምቕሉል ኣበርክቶኡ ብትሕትና ይዛረብ። ኣብ ኣመሪካ ን11 ዓመታት ዝተቐመጠት ካብ ኤርትራ ወጺኣ ብኬንያ ኣቢላ ንኣመሪካ ዝኣተወት፡ ጓል ባረንቱ፡ መንእሰይ ፍረወይኒ ረዳኢ እውን "ዋላ'ኳ ንኣመሪካ ብነፋሪት እንተኣተኹ፡ ኤርትራውያን አሕዋተይ በቲ ዘስካሕክሕ መገዲ ሰሃራን ባሕርን ስለዝመጽኡ ብሕልናን መንፈስን ተኻፋሊት ስቓዮም'የ ነይረ" ትብል። ናይ አእሙሮን ምንቅስቓስን ጸገም ንዘለዎም ቖልዑ ንምሕጋዝ ከኣ ሕጂ ኣብ ስተይት ዩኒቨሪሲቲ ሳንፍራንሲስኮ ናይ ራብዓይ ዓመት ትምህርታ ትከታተል ኣላ። ኣብ ዝተፈላለየ ኮሌጃትን ዩኒቨርሲቲን ኤርትራዊ ማሕበረ ኮማትን ኣፍልጦ ጥዕና አእምሮ ንምዕባይ ቀጻሊ ኣስተምህሮ ዝህብ ኪኢላ እቲ ዓውዲ ኣቶ ዮውሃንስ ፈርዲናንድ ድራር፡ "ሕብረተሰብ እንተነቒሑን እንተሰሪሑን ንጥዕና አእሙሮ ክንከላኸሎን ከነጉድሎን ስለእንኽእል ዓቕመይ ክሳብ ዘፍቅዶ ፍልጠተይን ተመኩሮይ ንምክፋል ድሕር ኣይብልን እየ" ክብል ብዓቕሙ ንሕብረተሰቡ ምግልጋሉ ከምዘሐብኖ ይዛረብ። ምንጪ ስእሊ, Meron Semedar ሕማም አእምሮ ኣብ ስደተኛታት "ኣብ ስደት ኣብ ዝነብር ኤርትራዊ ሕብረተሰብ ሕማማት አእምሮ እናበዝሐን እናገነን ይኸይድ ብምህላው፡ ሕብረተሰብና ብዛዕባ እቲ ሕማም ግቡእ ኣፍልጦ ክህልዎ ይግባእ" ይብል ዮውሃንስ ፈርዲናንድ። መንእሰይ ሜሮን እውን ኣብ በይ ኤርያ ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ኣቢሉ ነብሶም ዝቐተሉን፡ ኣብቲ ዝዓበየ በዓል ኣመሪካ፡ ኣብ መዓልቲ 'ታንክስ ጊቭን' ብዘስካሕክሕ ኣገባብ ዝተቐትሉን ሰባት ምንባሮም ይዝክር። ኣብቲ ዝነብረሉ ሃገር ብዙሓት ዜጋታት ብዝተፈላለየ ዓይነት ሕማም ስነ-አእሙሮ ይሽገሩ ብምህላዎም፡ ንሳቶም ኮነ ስድራ-ቤቶምን መቕርቦምን፡ ነቲ ጸገማት ተረዲኦም ፍታሕ ክረኽቡ ብማለት ምስ ግዱሳትን ውፉያቱን ብጾቱን ህዝቢ በይ ኤርያን ኮይኑ፡ ካብ ኩሉ ክፋል ሕብረተሰብ፡ እስላምን ክርስትያንን ደቀንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ዝሳተፉዎ መደብ ከምዝወደብዎ ይዛረብ። ኤርትራዊ ኣብ ዝሓለፈ 15-20 ዓመታት ግዳይ ስደትን ከልበትበትን ስለዝኾነ፡ ኣብ ዝተፈላላየ እግሩ ዘንበረሉ ሃገረ-ስደቱ፡ ኣብ ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን፡ ኣብ እስራኤልን ኤውሮጳን ኣብ ኣመሪካን ካናዳን ኣብ ኒውዝላንድን ኣውስትራልያን ሕማም አእምሮ ብዘስዓቦ ጭንቀትን ድፍኢትን ቀሊል ቁጽሪ ዘይበሃል ቅትለትን ነብሰ ቕትለትን ተመዝጊቡ'ዩ። ንነገሩ ነቲ ኣብ ጉዕዞ ስደቱ ኣብ ሰሃራን ባሕርን ክትዛረበሉ ዘሰምብድ ግፍዕን መከራን ዝረኽቦ ዘሎ ኤርትራዊ ሕብረተሰብ፡ ዋላ ሓደ ሰብ እውን እንተኾነ ብቅትለትን ነብሰ ቅትለትን ክፍለዮ ብዙሕ እዩ። ምንጪ ስእሊ, Meron Semedar መግለጺ ስእሊ, ሜሮን ሰመዳር ስደትን ፖለቲካዊ መርገጽን ብዝፈጠሮ ረጽሚ፡ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝነብሩ ዜጋታት ብፖለቲካን ሃይማኖትን ኣብዚ ቐረባ እዋን ከኣ ብዓሌትን መበቆልን እውን ከይተረፈ ተተፋኒኖም ስለዝተረሓሐቑ፡ ጸገማቶም ሓቢሮም ክዝትዩሎም ብዘይምኽኣሎም ንሕማም አእምሮ ዝያዳ ከምዘጋንኖ ኣብ 1978 ኣብ ንእስነታ ምስ ሰለስተ ደቃ ንኣመሪካ ኣትያ ፈታኒ ህይወት አሕሊፋ መወዳእትኡ ዝተዓወተት ተሳተፊት እቲ ዋዕላ ወይዘሮ ዓቲጋ ትዛረብ። መንእሰይ ሜሮን እውን ኣብቲ ዝወደቡዎ ኣስተምህሮ ጥዕና-አእሙሮ ካብቲ ኣሽሓት ነባሪ ኣስታት 300 ዝኣክል ተሳታፊ ጥራሕ እኳ እንተመጽአ፡ ኣብቲ ቦታ ብፖለቲካን ሃይማኖትን ዝሰዓበ ምትፍናን፡ ስለዘሎ በቲ ተሳታፊ ዕጉብ ምዃኑን ንመጻኢ ከኣ ኣደራሽ መጋባእያታት ብዕጽፍን ክልተ ዕጽፍን ብዝሒ ህዝቢ ከዕለቕልቖ ዘለዎ ትጽቢትን ተስፋን ይገልጽ። ኣባል እቲ ወዳቢ ጉጅለ ብምዃናን ብንኡስ ዓቕማ ንሕብረተ ሰባ ከተገልግል ምፍታና ሓበን ዝስመዓ መንእሰይ ፍረወይኒ ረዳኢ፡ ኣብቲ መዓልቲ ምስፋሕ-ንቕሓት፡ "እምነትን ድሕነትን" ብዝብል ኣርእስቲ ወዲ ሰብ ኣብ እምነቱን ኣምላኹን ተስፋ ብምንባር ማዕረ ክንደይ ካብ ጭንቀቱን ጸገሙን ከምዝፍወስ፡ ብሓፍቲ ነብያት ሓጎስ ዝቐረበ ኣስተምህሮ ከምዝመሰጣ ትዛረብ። ብተወሳኺ ኮሚዩኒቲ በይ ኤርያ ካብ ሃይማኖትን እምነትን ነጻ ኣብ ዝኾነ ዛዕባን ውዳበን ንኹሉ ብዘገድስ ዛዕባ ኢሂን ምሂን ክበሃሃል ምርኣያ ኣዝያ ከምዝተሓጎሰት ትገልጽ። እቶም ኣዳለውቲ፡ እቶም ቖልዑ ዘለዎም ስድራ-ቤታት ካብቲ መደብ ንኸይበኹሩ ንቖልዑት ዝኸውን ናይ ቅብኣን ሙዚቃን መደባት ምዝንጋዕ ስለዝወደቡ፡ እቲ መዓልቲ ዕዉት ምንባሩ እዮም ዝገልጹ። ብፕሮተይን ባዮኬሚስትሪ መዓርግ ሊቅነት (ፒኤችዲ) ዝረኸበ፡ ኣብ ምምዕባልን ምቁጽጻር ብቕዓትን መድሃኒት ናይ ምፍጻም ተራ ዘለዎ ዶር ነስረዲን ዓብዱ፡ ትምህርታውን ሞያውን ብቕዓት መንእሰያት ክብ ኣብ ምባል ናይ 20 ዓመት ተመኩሮ ዘለዎ ኣብ ብዙሕ ሳይንሳዊ ምርምራት ሞያዊ ፍልጠቱን ተመኩሮን ዘካፍል ኣብ ሕብረተስብ ምስልምና ሰሜን ኣሜሪካ ጸላዊ ሰብ እዩ። ንሱ ዓቕሚ ዝርርብን ብምምዕባል ምብህሃል ብዝብል ዛዕባ እዩ ኣስተምህሮ ኣቕሪቡ። ኣብ ቀረባ ግዜ ንጽህና/ ቅንዕና (ረክቲትዩድ) ዘርእስታ መጽሓፍ ዘሕተመ ብዓውደ ምምሕዳር ሰብኣዊ ጸጋታት፡ ናቹራል ሳይንስን ነርሲንን ዲግሪ ዘለዎ፡ ተሸላሚ ኣፍሪካን ኣመሪካን 'ሊደርሺፕ ኣዋርድ'፡ ሕጂ ብዛዕባ ኣብ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዘጋጥም ዘሎ ጭንቀትን ጸቕጥን ምርምን ዘቤታዊ ፍወሳን ብዝምልከት መጽናዕቲ ዘካይድ ዘሎ ነባሪ ሳን ፍራንሲስኮ በይ ኤርያ፡ በረኸት ነጋሲ ሻቕሎት ጭንቀትን ስነ-አእሙራዊ ምዝንባልን ብዝብል ኣስተምህሮ ኣቕሪቡ። ምንጪ ስእሊ, Meron Semedar ሜሮን ሰመዳር እውን እቲ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ተረሓሒቑ ዝጸንሐ ሕብረተሰብ ፍልልያቱ ኣወንዚፉ ወይ ርእይቶኡ ሒዙ ኣብቲ ንኹሉ ዘገድስ ዛዕባ ንኪሳተፍ ኩሎም ዝምልከቶም ሽማግለታት ሕብረተሰብ ካህናትን መሻይኽን ኣኣብ ኣብያተ እምነቶም ጎስጓስ ብምክያድ ከምዝተሓበበሩዎን እቲ ዓወት ናይ ኩሉ እጃሙ ዘበርከተ ዜጋ ምዃኑ እዩ ዝገልጽ። ደጋጊሙ ድማ ንኹሎም እቶም "ንሕብረተሰብና ብስራሕ ነርእዮ" ዝበሉ ወደብትን እቶም ፍልልያቶም ኣወንዚፎም ዝመጽኡ ተሳተፍትን ብፍላይ ከኣ ነቶም ሞያዊ ፍልጠቶም ዘቕረቡ ግዱሳት ሃገራውያን ደጋጊሙ የመስግን። ኣብዚ እዋን'ዚ እቲ ኤርትራዊ ሞያዊ፡ ኣኣብ ከባቢኡ፡ ናይ ገዛእ ርእሱ ምውድዳብ ክገብር ይፍትን ምህላውን ኣብ በይ ኤርያ ንኣብነት፡ 'ኤርትርያንስ ሀልዝ ኬር ኣስዮሸንስ' ብዝብል ስም ግዱሳት ሞያውያን ይተኣኻከቡ ብምህላዎም እቲ ንጥዕና ዝምልከት ንሳቶም ክዓምዎ ኣብ ምዝርራብ ከምዘሎ ይሕብር ሜሮን። ኩሎም እቶም ወደብቲ መደብ፡ ፍረወይኒ ኮነ ሜሮን፡ ከምኡ እውን ኣቶ የውሃንስን ሓቢሮምዎ ወረቐት ዘቕረቡ ኤርትራውያን ምሁራትን ብድምር ነናይ ገዛእ ርእሶም ፍሉይነት ዘለዎም ኣካል ላህመት ሕብረተሰብ ኤርትራ እዮም። ስለዝኾነ ከኣ እዮም ዓቕሞምን ፍልጠቶምን ንምቕራብ ግዜኦምን ጉልበቶምን ከይበቐቑ ዝተወፈዩ ትብል ተሳታፊት እቲ መደብ ወይዝሮ ዓቲጋ። "ሽግርካ እንተዘይተዘራብካሉ ፍታሕ ኣይርከብን እዩ" ዝብል እምነት ዘለዋ ዓቲጋ ዓረፋ፡ ኣብ ቀረባ ዓመታት፡ ኣብ 1978 ሓቢሩዋ ንኣመሪካ ዝኣተወ ምንኣሳ ሓዋ ብጭንቀት ነብሰ ቅትለት ብምፍጻሙ ከቢድ ጓሂ ከምዘለዋ ሓቢራ። ካብ ኣባል ስድረኦም ዝኾነ ናይ አእምሮ ጭንቀት ዘማዕበሉ ስድራቤታት ሓገዝ ናብ ዝረኽቡሉ ትካል ከይዶም ህይወትን ሃለዋትን ፍቱዋቶም ከድሕኑ ተማሕጺና። ምንጪ ስእሊ, Meron Semedar መግለጺ ስእሊ, ዮውሃንስ ፈርዲናንዶ ድራር "ሰብ ኣይነበርኩን ሕጂ እውን ኣይኮንኩን" ዛንታ ስደተኛታት ኣካላዊ ምንቅስቓስ ምስ ጥዕና አእምሮ ይተኣሳሰር'ዶ ይኸውን?
