ሽዑ፡ መቐለ ንእሽቶ ከተማ እያ ዝነበረት። ብዝሒ ህዝባ 25,000 ጥራይ ነይሩ። እቲ ሕዚ 'ቀዳማይ ወያነ' ዝበሃል ማእኸል ዕዳጋ፡ ሰጣሕ ሜዳ ነበረ። ሰኑይ ሰኑይ እዩ ዕሙር ዕዳጋ ዝካየደሉ'ምበር፡ ካልእ መዓልቲ መጻወቲ ቆልዑ ጅብሩኽ እዩ። ጅብሩኽ፡ ሰኑይ ሰኑይ እያ ትደምቕ። ጨው ዝጸዓኑ ኣግማል፣ እኽሊ ዝተሸከማ ኣድገ በቕሊን ጋንፉር ዘራግፍ ኣርሆታይን ይመልእዋ። ጨው ዝነግዱ ኣርሆቶት፣ ጽዕነቶም ኣራጊፎም፣ ካብ ድኻሞም ከዕርፉ ኣብ እንዳ ስዋን እንዳ ሜሳትን ጅብሩኽ እዮም እግሮም ዝዓጽፉ። ኣዲኡ ንእያሱ ድማ፡ ኣብቲ እዋን ፍልጥቲ መያሲት ነይረን። እኒ እያሱ፤ ዛንታ፣ ወግዒን ወኻዕኻዕን ኣርሆቶት እናሰምዑ እዮም ዓብዮም። ኣብቲ እዋን፡ ኣብ ጥቓ ዕዳጋ ሰኑይ ዝሞተት ኣድጊ ምርኣይ ልሙድ ነይሩ። ከቢድ ጉዕዞ ኣርሆ ሓሊፈን፡ ጨው ጽዒነን ዝተመለሳ ኣእዱግ ብድኻም ይሞታ። ኣዛብእ ድማ ነዘን ኣእዱግ ክድረሩ፡ ኣማስዮም ናብ ጅብሩኽ ይቕልቀሉ። ቖልዑ መንደር (ደቂ ገዛውቲ) ተኣኪቦም እናተጻወቱ ዝሓድርሉ ቅነ "ኣያ ናቕላ" እንተኾይኑ፡ ቆልዑ ጅብሩኽ 'መን ናብቶም ኣዛብእ ብዘይ ፍርሒ ተጸገዐ' ይወራረዱ። መን ተባዕ መን ፈራሕ ይፈታተሹ። ግዜ ቁልዕነት እኒ እያሱ ብኸምዚታት ዝተመልአ እዩ። እያሱ ኣብ ቁልዕነቱ ኣዝዩ ዝፈትዎ ዝነበረ ጸወታ ግን ምሕምባስ እዩ። ዘይሓምበሰሉ ቀላይ መቐለ የለን። ካብ ጅብሩኽ ውርድ ኢሉ ኣብ ማይ ግፋፍ ይሕምብስ። ሽዑ፡ ማይ ግፋፍ 'ጫፍ መቐለ' እዩ ነይሩ። ካብኡ ንክየው፡ ግራውቲ እምበር ገዛውቲ ኣይነበሮን። ናብ ዒላላ ከኣ ከይዱ ይሕምብስ። ናብ ሮማናትን ጨለዓንቋን ወሪዱ ይሕምብስ። ዕብይ ምስበለ ድማ፡ ወወክማ ኣብ ዝበሃል ማእከል መናእሰይ ቴኒስ ይጻወት ነይሩ። እያሱ ፈታዊ ጸወታ ጥራይ ግን ኣይነበረን። ንትምህርቱ'ውን ልዑል ቆላሕታ ይህብ። ጸብለልታ ረኺቡ ክሽለም ይጽዕር ነይሩ። እያሱ፡ ኣብ ትምህርቲ ጥራይ ዝሕጸር ድማ ኣይኮነን። ኣብ ቤት ትምህርቲ ሃጸይ ዮውሃንስ ተምሃራይ ኮይኑ፡ ባዕሉ ዝመስረታን ዝመርሓን፡ ድኻታት ተምሃሮ ንምሕጋዝ ዝቖመት ናይ ግብረ-ሰናይ ክለብ ነይራቶ። ሓደ እዋን ድማ፡ ተዋስኦ ደሪሱ ኣብ ቤት ትምህርቲ ሃጸይ ዮውሃንስ ምርኢት ከምዘቕረበ መማህርቱ ይዝክሩ። ሙዚቃ ግን ዳሕራይ ዝተገለጸ ውህብቶ እያሱ እዩ። መተዓብይቱ፡ እያሱ ተምሃራይ ኮይኑ ኣብ መድረኽ ወጺኡ ዝደረፈሉ እዋን ኣይዝክሩን። ናይ ቁልዕነት መሓዝኡ፡ ሙልጌታ ገብረህይወት (ጫልቱ) "ሆየ ሆየ ክንብል እንከለና ግን፡ እያሱ መንጉሒ ነይሩ" እዩ ዝብል። ንእግረ መገዱ ከኣ፡ ሓንቲ ዛንታ ዘኪሩ። "ናእሽቱ ቆልዑ ከለና እዩ። ኣነ፡ እያሱን ካልኦት መሓዙትናን ኮይንና ሆያ ሆየ ንብል ነይርና። ኣብቲ ጥቓ ገዛውትና ዝነብሩ ህንዳውያን ነይሮም። 'ሆያ ሆየ ብእንግሊዝኛ እንታይ ከምዝበሃል እንተንፈልጥሲ፡ ኣብቶም እንዳ ህንዲ'ውን ከይድና ሆያ ሆየ ክንብል ነይርና' እናበልና፡ ምዕባይ ሓዉ ንእያሱ ሰሚዑና። ኣነ ብእንግሊዝኛ ናይ ሆያ ሆየ ግጥሚ ከውጸአልኩም እሞ፡ ካብተን ዝረኸብኩምወን ፍርቂ ንዓይ ትህቡኒ ኢሉና። እሺ ኢልናዮ። እቲ ህንዳዊ ሚስተር ቪያስ እዩ ዝበሃል ነይሩ።" እያሱ፡ ጫልቱን መሓዙቶምን "ሚስተር ቪያስ ቬሪ ናይስ፡ ሚስተር ቪያስ ቬሪ ናይስ" እናበሉ ናብቲ እንዳ ህንዲ ኣትዮም። ጫልቱን እያሱን፡ እዚን ወድዚን ሓዊስካ ማእለያ ዘይብሉ ተዘክሮ ቁልዕነት እዩ ዘለዎም። ታሪኾም ግን ኣብ ጅብሩኽ ጀሚሩ ኣብ ጅብሩኽ ዝውዳእ ኣይኮነን። መጋድልቲ'ውን እዮም። ዛንታ ምግዳሎም ጸኒሕና ክንምለሶ ኢና። እያሱን ክራርን እያሱ ቅድሚ ናብ ገድሊ ምውጽኡ እዩ ክራር ክፈታትን ጀሚሩ። ኣደ እያሱ፡ ማማ ኣሰገደች መለስ፡ "ታኒካ ወዲ ታኒካ ገይሩ ክራር ሰሪሑ ትርምርም የብላ ነይሩ" እየን ዝብላ። ሕዚ፡ ጓል 99 ዓመት ኮይነን እኳስ እንታይ እናበለ ይደርፍ ምንባሩ ኣይረሳዓን። "ትግራይ'ዶ ሓሊፎም በዚ ገይሮምየ --- ክኽተሎም ባዕለየ እናበለ ይደርፍ ነይሩ። ጽቡቕ ገይሩ ከኣ ተኸቲልዎም" ይብላ። መግለጺ ስእሊ, ኣደ እያሱ፡ ወይዘሮ ኣሰገደች መለስ ሕዚ ጓል 99 ዓመት በዓልቲ ጸጋ ዕድመ እየን። ኣብ ዘበን መንእሰይነት እኒ እያሱ፡ መናእሰይ መቐለ እንዳ ስዋ የዘውትሩ ነይሮም። እያሱ ግን ከም መዛንኡ እንዳ ስዋ ዘዘውትር፡ ስዋ ዝሰቲ ሰብ ኣይነበረን። ናብ ሓንቲ እንዳ ስዋ ግን ይኸይድ ነይሩ። እተን ሸያጢት ስዋ፡ ክራር እናወቕዓ እየን ስዋ ዝሸጣ። እያሱ፡ ወይ ክራር እተን 'ኮማሪት' ጥዒምዎ፡ ወይ ምእንተ ፖለቲካዊ ዕላል ናብኡ ይኸይድ ምንባሩ ምግማት ይከኣል። 1967 ዓ.ም ከኣ፡ ደርጊ ወፍሪ 'እድገት በህብረት' ኣወጀ። እያሱ ሽዑ 11 ክፍሊ ወዲኡ ነይሩ። ንሱ'ውን ከም መዛንኡ ወፊሩ። ለካቲት ወፊሮም፡ ነሓሰ ነቲ ወፍሪ ራሕሪሖምዎ ክሳብ ዝምለሱ፡ እያሱ ምስ ክራር ካልእ ሌላ ኣጋጢሙዎ። እያሱን ኪሮስ ኣለማየሁን ኣብ ወፍሪ 'እድገት በህብረት' ተራኺቦም። እያሱን ክራርን፡ ከምዚ እናተፋተዉ ብርሑቕ ዝተሃራረፉ ፍቑራት፡ ሓንሳብ ንሱ ናብቲ ዘላቶ ይቕልቀላ፤ ሓደ ግዜ ከኣ ንሳ ሓሊፋቶ እናጸንሐት፡ ብዙሕ ግዜ እዮም ተራኺቦም። ኣብ መወዳእታ ግን ከምዚ ኾነ። "ናብ ሜዳ ቅድሚ ምኻድና ቅድሚ ዝተወሰነ ኣዋርሕ፡ እያሱ ክራር ንግዛእ ኢሉና" ይብል ጫልቱ። ብጾቱ ግን 'ኣብ ገድሊ ብረት እምበር ክራር እንታይ ክዓብስ?'
