ገሊኦም፡ ፕሬዝደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝመርሖ መንግስቲ፡ እታ ሃገር ዝኸፈለቶ ከቢድ መስዋእቲ እናተዘከረ መታን ክነብርን፡ እቲ ኲናት ክንደየናይ ንኤርትራ ከም ዝሃሰያን ንምምስካር'ዩ ክሕደስ ዘይተደለየ ይብሉ። ሓንጻጺ ካርታ ባጽዕ ዝነበረ ሓላፊ ማእኸል ሓበሬታን ካርታን ኤርትራ፡ ኢንጅነር ሌተናል ኮሎኔል ጌታቸው መርሃጽዮን ግን፡ መንግስቲ ኣብቲ ከባቢ ዝሓዞም ብርክት ዝበሉ ውጥናት ልምዓት ከም ዘለውን፡ ኣብ ሓጺር እዋን እታ ከተማ ናብ ንቡር ንምምላስ ከም ዝስራሕን ይኣምን። "ኣብ ምጽዋዕ ናጻ ዞባ፣ ዞባታት ኢንዳስትሪ፣ ምምሕዳርን መንበርን ኣለው። እዚኦም ኩሎም ዳግመ ህንጸት የድልዮም። እዚ ድማ ቀስ ብቀስ ናይ ምስራሕ መደብ ኣለና" ይብል ኢንጀነር ጌታቸው። ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት፡ ንከተማ ባጽዕ ዳግመ ህንጸት ጌርካ ክትበራበር ኣብ ምግባር ማሕለኻ ዝነበረ፡ ምስ ኢትዮጵያ ዝተኣተወ ኲናትን ንክልተ ዓሰርታት ዓመታት ዘስዓቦ ኩነተ ኲናትን'ዩ ይብል። "እቲ ዓንቃፊ ኲናት'ዩ ነይሩ፤ ንድሕሪት ይጎሰካ። ኣብ ክንዲ ናብ ልምዓት ትሓስብ፡ ኣብ ምክልኻል ሉኣላውነትካ ክትጽመድ ይገብረካ። ሰላም ተረኺቡ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተፈጸመ ዘይቅኑዕ ኣስገዳድ ተኣሊዩ፡ ምስ ኩለን ሃገራት ዝምድና ክተመሓይሽ እንተኽኢልካ ግን፡ ኩሉ ነገር ዳግም ንምህናጽ ንህዝቢ ኤርትራ ኣይኸብዶን። ንለውጢ ድልዋት ስለ ዝኾንና፡ ለውጢ ክኣ ኣብ ቀረባ እዋን ክርአ'ዩ" ይብል ኢንጅነር ጌታቸው። "እዛ ሃገር ኣብ ልዕሊኣ ብዝነበረ ኣስገዳድ ማዕቀብ፡ ምስ ዝኾነት ካልአይቲ ሃገር ንግዳውን ቑጠባውን ምሕዝነት ክትፈጥር ኣይክኣለትን ጸኒሓ። ሕጂ ታሪኽ ተቐይሩ'ዩ፤ ንሕና ድማ ንኢንቨስትመንት ቅሩባት ኮይንና ብዙሓት መጺኦም ኣማራጺታት እናርኣዩ ይምለሱ ኣለው። ኣብ ሓጺር ግዘ ለውጢ ክመጽእ'ዩ ኢልና ንኣምን" ኢሉ ኢንጅነር ጌታቸው መርሃጽዮን። ቑጠባዊ ጸጋ ባጽዕ ንግዲ፣ መጓዓዝያን ኮምዩኒኬሽንን ናብ ንቡር ምምላስ፡ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ 2018 ውዕሊ ካብ ዝኣሰራሎም ስምምዓት ሓደ'ዩ። ብገንዘባዊ ሓገዝ ሕብረት ኤውሮጳ ይስራሕ ኣሎ ተባሂሉ ዝእመን፡ ንኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ዘራኽባ መገዲ ነፋሲት ይገፍሕ ኣሎ። እዚ መገዲ፡ ንባጽዕን ካልኦት ኣቋሪጹወን ዝሓልፍ ከባቢታትን ካብቲ ዝሕታለአን ከበራብረን ተስፋ ይግበረሉ። እዛ ከተማ፡ ንሰሜናዊ ክፋል ኢትዮጵያን ምብራቕ ሱዳንን ቀረባ ብምዃና፡ ብወገን ኢትዮጵያ ዘለዋ ከተማታት ዓዲግራትን ዛላምበሳን፡ ካብ ባጽዕ ብዝብገስ ንግዳዊ ምንቅስቓስ ቀልጢፈን ክዓብያ ዝኸኣላ ከተማታት ነይረን። ከሰላ፣ መቐለን ባህርዳርን'ውን ናይዚ ኣፍ ባሕሪ ተረባሕቲ ነይረን። "ቅድም፡ ካብ ሑመራን ጎንደርን ዝመጽኡ ዝነበሩ ኣቑሑ ብባርካ ኣቢሎም ይሓልፉ ነይሮም። እዚ ነተን ከባቢታት ይጠቕመን ነይሩ። እቲ ሕጂ ናብ ንቡር ተመሊሱ ዘሎ ርክብ፡ ስራሕቲ ሜካኒክ፣ ሆቴላት፣ መግብን ህንጸትን ጽገናን መገድን ዳግም ክለዓዓሉ ብምግባር፡ ከተማታት ባርካ፣ ከረንን ሰምሃርን ተጠቀምቲ ዝኾናሉ ዕድላት ክፍጠር'ዩ" ይብል ክኢላ ስነ ቑጠባ ዩኒቨርሲቲ ግሪኒች ለንደን ዶክተር ተስፋማርያም መሓሪ። እዘን ከተማታት እዚኣን፡ ካብ ወደባዊት ከተማ ባጽዕ ተበጊሱ ኣቋሪጹወን ዝሓልፍ ምንቅስቓስ ንግዲ ስለ ዝነበረ፡ ህይወት ናይቲ ኩሉ ከባቢ እየን ነይረን። ሕጂ ግን፡ ደኺመን ዝሑል ምንቅስቓስ ትዕዘበለን። እዚ፡ "ኲናት እዘን ክልተ ሃገራት ዝፈጠሮ ጸገም'ዩ" ዝብል ዶክተር ተስፋማርያም፡ ኣንፈት እቲ ቁጠባ ብምቕያር ብኹለ መዳዩ ከም ዝሃሰየን ይዛረብ። "ኲናት መጺኡ ኩሉ ነገር ምስ ዓጸዎ፡ 20 ዓመት ሙሉእ እዚ ቦታ ደስኪሉ ኣፍ ዴግኡ ምስ ተዓጸወ፡ ኣብኡ ተቐሚጡ በቲ ፍሰት ቁጠባ ዝጥቀም ዝነበረ ህዝቢ [ብወገን ኤርትራ] ወይ ወተሃደር ኮይኑ'ሎ ወይ ተሰዲዱ ኣሎ። ሕጂ፡ እቲ ፖለቲካ እንተተቐይሩ ግን ለውጢ ክመጽእ'ዩ" ኢሉ ተስፋ ከም ዝገብር ይዛረብ። ዓቕሚ ኤርትራ 'ሰለስተ ወቕቲ ብክልተ ሰዓት' ኤርትራ እትፍለጠሉ መትከል ቱሪዝም እዩ። ከተማታት ወደብ ዝኾና ባጽዕን ዓሰብን፡ ናብ ቀይሕ ባሕሪ ዘእትዋ ክልተ ዓበይቲ ኣፍ ደጌታት እየን። ኣብ መጻኢ ክርአ ዝኽእል ምዕባለ ቁጠባ ኤርትራ፡ ኣብዘን ወደባት ዝተደረኸ'ዩ። ከም ሓበሬታ ሓላፊ ማእኸል ካርታን ሓበሬታን ኤርትራ፡ ኢንጅነር ሌነተናል ኮሎኔል ጌታቸው፡ ኤርትራ ኣብ ባጽዕ ካብ 20 ክሳብ 30 ሜጋ ዋት ጸዓት ጸሓይ ንምፍራይ መደብ ሒዛ ኣላ። ብተወሳኺ ዓᎁቕ ዓቕሚ ኢንቨስትመንት፣ ሃብቲ ዓሳ፣ ቱሪዝም፣ መዓድን ኮራልን መሳርሒታት ህንጸትን ኣብቲ ከባቢ ኣሎ። "እዚ ክትምዝምዞ ድማ ሓያል ውዳበ፣ ስራሕን ንብረትን የድልየና፤ እዚ ድማ ክንሰርሐሉ ጀሚርና ኣለና። ባጽዕ ጽሩይ ከባቢ'ዩ፣ ጽቡቕ ዝኾነ ናይ ኮራል ምሪታት ኣሎ፣ ልዕሊ 90 ዓይነት ዓሳ ኣሎ፡ እዚኦም ኩሎም ሰሓብቲ'ዯም። ኤነርጂ፣ ማይ፣ ጽርጊያ የድሊ፡ ስለዚ ነዞም ዕድላት ንምሃብ ኢና ንሰርሕ ዘለና" ኢሉ። ኢንጅነር ጌታቸው ከም ዝበሎ፡ ክልቲኦም ወደባት ዘድልዮም ኣገልግሎት ክሬን፣ መጓዓዓዚ መኻይን፣ መኻዚን፣ ምትዕርራይን ምጽርራይን ይግበረሎም ኣሎ። በዓል ሞያ ስነ ቁጠባ ዶክተር ተስፋማርያም፡ መንግስታት እዘን ሃገራት፡ እተን ሕጂ 'ቁጠባዊ ምንቅስቓስ ጸሚኡወን' ዘሎ ከተማታት ናብ ስሩዕ ህይወተን ንምምላስ ክሰርሑ ይሓትት። "ብፍላይ ብወገን ኤርትራ፡ ሓደ ኣዝዩ ትስፍው ዝነበረ ዓዲ፣ ህርኩት ናይ ስራሕ ህዝቢ፡ ኣብ መጨረሻ ዝሓለፋ 20 ዓመታት ኣብ ውትህድርና ኣሕሊፉ፡ እዚ ምስ ጸገሞ ኽኣ ኣብ ስደትን ገልጠምጠም መዓስከራትን ኣሕሊፉዎ" ዝብል ዶክተር ተስፋማርያም፡ ቁጠባ ብዘይ ፖለቲካዊ ጽላል ክሰርሕ ከም ዘይኽእል ይገልጽ። "ብወገን ክልቲኡ ሃገር ንህዝቢ ዘርብሕ፣ ህዝቢ ዝእዝዞ ፖለቲካ ክህሉ ኣለዎ። ነዚ ስደት፣ ስእነት ስራሕ፣ ምትፍናን፣ ጽልኢ ዝፍውሶ እቲ ፖለቲካ ተዓርዩ ህዝቢ ኤርትራ ዋና ናይ ፖለቲኩኡን፣ መንግስቱ፣ ኣዛዚ ጸጥትኡ እንተኾይኑ ወደባቱ፣ መገድታቱ፣ ቁጠብኡ ኣብ ምሽራኽ ነጢፉ ክሳተፍ ስለ ዝኽእል ለውጢ ክመጽእ ይኽእል'ዩ" ዝብል እምነት ኣለዎ። ብሕጂ ዝግበሩ ጽገናታት፡ ባጽዕ ከም ከተማ ክትጥቀሞ እትኽእል ቁጠባዊ ጸጋ ኣሎ ኣብ ዝብል ዝሰማማዕ ኢንጀነር ጌታቸው "ብዙሕ ስራሕ ይሓተና'ዩ፤ መንግስቲ ድማ ዓጢቑሉ ኣሎ። ዝኣቱን ዝወጽእን ንብረት ክህሉ'ዩ። ባጽዕ ድማ ናይ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝዓበየ ኣፍ ኮይኑ ኩሉ ዓይነት ኣገልግሎት ክህብ'ዩ" ኢሉ። ዶክተር ተስፋማርያም ብወገኑ፡ ነቲ ቅድም ኢሉ ዝነበረ ትስፉው ቁጠባ እቲ ከባቢ ዘብረሰ፣ ተስፋ ህዝቢ ዘቕሃመ ጉዳይ "ህዝቢ ዘይቆጻጸሮ ሕማቕ ፖለቲካ ስለ ዝኾነ፡ ንሱ ክዕረ ኣለዎ" ይብል። "ብፍላይ ብወገን ኢትዮጵያ፡ ፈጺሞም ክጋገዩዎ ዘይብሎም፡ ህዝቢ ኤርትራ ዘይመረቖ ዝኾነ ይኹን ስምምዕ፡ ንኢትዮጵያ ከም ዘየርብሓ ካብ ታሪኽ ሃይለስላሰ፣ ደርግን ካብቲ ዝጸንሐን ክመሃር ኣለዎ" ብምባል ኣብ ዙርያ ኣጠቓቕማ ወደባት ኤርትራ፡ ንጹር ፖሊሲ ክቕመጥ ከም ዘለዎ ይሕብር። እዞም ውጥናት፡ ኣብ ቀረባ እዋን፡ ነቲ ንቡር ግርማ ከተማ ባጽዕ ክመልስዎ'ዶ ይኾኑ?
