ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት 100 መዓልታት ስራሕ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይን ጉዳይ ኢትዮ-ኤርትራን 12 ሓምለ 2018 ኣብ ካናዳ፡ መምህር ታሪክ ዩኒቨርስቲ ኦፍ ኲዊንስን ተንታኒ ፖለቲካዊ ጉዳያት ምብራቕ ኣፍሪቃን፡ ዶክተር ዓወት ተወልደ ወልደሚካኤል፡ ኣብ እዋናዊ ዛዕባታት ዕርቀ ሰላምን ኣብቲ ዞባ ዝህልዎ ፅልዋን አመልኪቱ ንቢቢሲ ትግርኛ ዝሃቦ መብርሂ ድሕሪ ምዉዳቕ ስርዓት ደርጊ ኣብ ሞንጎ ኣዲስ ኣበባን ኣስመራን ዝነበረ ስጡም ዝበሃል ዝምድና ሰላም ጥራሕ ዘይኮነ ኣንፈት ማሕበረ-ቑጠናዉን ፖለቲካዉን ርግኣትን ምትሕብባርን ዝኸፍት መሲሉ ህዝቢ ነዊሕ ክጥምት ኣኽኢሉዎ ነይሩ። ኤርትራን ኢትዮጵያን መስረትቱ ዝኾነ ኢጋድ ካብ ሓደ ድሩት ተልእኾ ዝነበሮ ማሕበር፡ መገዲ ዉህደት እቲ ዞባ ክኸዉን ተበራቢሩ ንጥፈት ዝጀመረ ኣብቲ ናይ መጀመርታ ዓመታት'ዩ ነይሩ። እዘን ሃገራት ምስ ሓደሽቲ መራሕተን ተሓባቢረን፡ ንሒደት ኣዋርሕ ኣብ ኵናት ዝጸንሐት ሶማሊያ ከረጋግኡዋ'ውን ተስፋታት ነይሮም። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኾይኑ ኣብ 1998 ንቲ ዞባ ከረጋግኡ ዝተብሃሉ ንርእሳቶም ዉን ክረጋግኡ ስለዘይኽኣሉ ንቲ ዞባ ናብ ሕንፍሽፍሽ ኣእቲዎሞ። ንተበግሶታት ኢጋድ 'ዉን ኣዐንቂፉዎን ንድሕሪት መሊሱዎን። ሶማሊያን ደቡብ ሱዳንን መብኣሲ መረብኦም ኾይነን ነጸብራቕ ናይዘን ክልተ ሃገራት ንጎረባብተን ጸሊዩወንን። ኤርትራን ኢትዮጵያን ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን ፈሪመን ሰላም ኢትዮ ኤርትራ ዘናፍቐኒ መጥቃዕቲ ግብረ ሽበራ ለንደን 7-7 "እቲ ናይ ሰላም ተበግሶ ብናይ ሓደ ሰብ ጻዕሪ ጥራይ ኣይኰነን ተኸሲቱ" ኣብዚ ዘይተኣደነ ዓቕሚ ሰብ፣ ህይወት፣ ቑጠባዉን ንዋታዉን ዕንወት ዘስዐበ ኵናት ብኽልቲኡ ዶባት እዘን ሃገራት ዘሎ ህዝቢ ደራዕ ናይቲ ኵናት ብቐጥታ ተሰኪሙዎ። ኵናት ጠጠዉ ምስ በለ ዘሎ ኵናት ብኻልእ ሜላ ተባሂሉ ዝፍለጥ 'ኣይ ሰላም ኣይ ኵናት' ክሳብ ሕጂ ዘሎ ክልቲኡ ናይ ዶብ ህዝቢ መሰረታዊ ማሕበራዊ ርክባት ዓንቂፉዎ፣ ጋሪዱዎ ጥራሕ ዘይኾነ ክረብሑዎ ዝኽእሉ ዝነበሩ ቑጠባዊ ኩነታቶም'ዉን ኣደስኪሉዎ። ሕዚ ዝበጋገስ ዘሎ ናይ ሰላም ኩነታት ነዚ ኹሉ ዝተኸሰረ ዕድላት ብምክሓስ፡ ነቲ ዞባና ንቕድሚት ብሓድሽ ናይ ምትሕብባርን ይቕረ ምብህሃል መንፈስ ንቕድሚት ክንህር እዩ። ጽገናዊ ለዉጢታት ኢትዮጵያን ንኤርትራን ኣብ ዉሽጢ ሓጺር ግዜ ንኩለን ሃገራት ዞባ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝበጽሐ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ እዘን ሃገራት ብሓባር እንተዘይሰሪሐን ኣብ ዓለም ንኣሽቲ ቓጽዖታት ክኾና ከምዝኽእላ፡ ብሓባር እንተድኣ ሰሪሐን ግና ጥንኩር ቐጠና ምፍጣር ከምዝኽእላ'ዩ ተዛሪቡ። ካብ 1991-94 ዝነበሩ እዋናት ዝነበረ ራእይ ግን ድማ ብሰንኪ ዝኣረገ ፖለቲካዊ መሪሕነትን ዕድመን ደስኪሉ ዝነበረ ራኢ ብዚ ሓድሽ ሓይሊ ተበጊሱ ዘሎ ምንቕስቓስ ንቲ ዞባ ተስፋ'ዩ ሂቡዎ ኣሎ። ኤርትራ ኽፋል እቲ ዞባ ከም ምዃና ድማ እዚ ብቐጥታ'ዩ ዝጸልዋ። ኤርትራን ኢትዮጵን ን20 ዓመታት ዝሓዘልኦ ዘይተፈትሐ ሽግረን፡ እቲ ኢትዮጵያ ቦኺራትሉ ዝነበረት ስጉምቲ ግብራዊ ንምግባር ዘኽእል ምቅርራብ ጀሚረን ኣለዋ። ቃለ-መሕትት ምስ ፕሮፌሰር ጋይም ክብረኣብ ኣብ ጉዳይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኤርትራ እዚ ዓብዪ ዝላ፡ ሓደ ንዉሽጣዊ ማሕበረ ቑጠባዉን ፖለቲካዉን ሃዋህዉ ኤርትራ ጅሆ ሒዙዎ ዝጸንሐ ሰራዊት ኢትዮጵያ መሬት ኤርትራ ተባሂሉ ዘትወሰነ ብሓይሊ ተቖጸጺሩዎ ምህላዩ'ዩ። መንግስቲ ኤርትራ ንህዝቢ ኤርትራ ዘእመኖን ብዙሕ ህዝቢ ልኢሙ ዝተቐበሎን ክኣ መሬትና ተወሪሩ እንከሎ ከመይ ገይርና እቲ ንድለዮ ዘለና ለዉጢ ክንሓትትን ክነተግብርን ክበሃል ጸኒሑ። ብዚ ምኽንያት ክኣ፡ ህይወት ኤርትራ ንድሕሪት ተንሸራቲቱ ጸኒሑ። እቲ ዘሕዝን ሕሉፍ መራሕቲ ኢትዮጵያ ( መለስ ዜናዊ ዝጀመሮ ሃይለማርያም ደሳለኝ ክኣ ዝቐጸሎ ስትራቴጂ) ኤርትራ ምድኻምን ኢሳያስ ምንጻልን'ዩ ነይሩ። ሕጂ፡ እዚ ጸገም ተፈቲሑ ማለት ግና ኤርትራ ዉሽጣዊ ምትዕርራያት ክትገብር ተስፋ ዝህብ'ዩ። ልክዕ ኢትዮጵያ ገበረት እሞ ንግበር ዝበሃል'ኳ እንተዘይኾነ ብዙሕ ነገራት ግና ክልወጥ'ዩ። ትጥቀምሉ ዘለኹም መሳርሒ ኣይተቐበሎን። መግለጺ ቪድዮ, ነጥብታት ብዛዕባ ኢትዮ ኤርትራ ዘረባ ጓል መገዲ ጽቡቕ ገይርካ ምስ ዘይትሕዞ ዕድላት ዝመስሉ ናይ ባዕሎም ሓደጋ ሒዞም ዝመጽኡ ኣካይዳታት ግና ኣለዉ። ንህወሓት ከም ቀንዲ ጠንቂ ናይቲ ችግር ብምርኣይ፡ እቲ ሰልፊ ካብ ስልጣን መሊኡ ከምዝተወገደ ዝትንትኑ፡ ን20 ዓመታት ዝዘለቐ ጸገማት ብሙሉኡ ብምስካም ሕጂ'ዩ ህወሓት ዋጋ ናይቲ ዝገበሮ ዝኸፍል ዝብሉ ፖለቲከኛታት ኣለዉ ። ሕነ ክትፈዲ እናደለኻ ግና ሰላም ክተረጋግጽ ኣይትኽእልን። ህወሓት እቲ ቀዳማይ ሚኒስትርነት እዩ ስኢኑ እምበር ሕጂ'ዉን መላፍንቲ እቲ መሪሕ ግንባር ስለዝኾነ ማዕረ ድምጺ ኣለዎ። እቲ ዝነዉሐ ዶብ ኤርትራን፡ ዝኸፍአ ኵናት ተኻይዱዎ ዝያዳ ኣካታዒ ኮይኑ ዝጸንሐን ዘሎን ጉዳይ ክኣ ምስ ክልል ትግራይን ዓፋርን ዝዳወብ'ዩ። ኣብ ትግራይ ዘሎ ምስሊ ህወሓት እንታይ ይመስል ብዘየገድስ ኣብዚ እዋን ገዛኢ ሰልፊ፣ ካብቲ ህዝቢ ዝነቐለ ትግራዋይ ሓይሊ ከምዝኾነ ክዝንጋዕ የብሉን። ሕጂ ነቓዕ ፈጢርኻ ንቲ ሰልፊ ክተጥቅዕ ምፍታን ግና ዓብዪ ጸገም ኣለዎ'ዩ። እቲ ናይ ዶብ ምፍጣጥ ክሃድእ እንተኾይኑ ግና ኣብቲ ዞባ ዘለዉ ህዝብታትን ምምሕዳራትን ስኒት ክፈጥሩ ኣለዎም። እዚ ስኒት ብኣስመራን ኣዲስ ኣበባን ድዩ ክመጽእ ወይስ ካብ ታሕቲ'ዩ ዝቦቁል መስርሕ ዝምልሶ'ዩ። ብኻልእ ወገን፡ ጉዳይ ኤርትራ ብሓደ ፕረዚደንት ተወኪሉ ዝርአ ብወገን ተጋሩ ተንተንትን ፖለቲካዊ ተዋሳእቲ ህወሓትን ዝቀርብ ነገር ኣሎ። ንዕኡ ካብ ስልጣን ክተዉርዶ ጥሙሓት ክህልወካ ይኽእል። ንሱ ፕረዚደንት 'ምበር ኤርትራ ግና አይኾነን። "ሓወይ ብዘለዎ ኮይኑ ወያነ፡ ኣነ በዚ ኮይነ ሻዕቢያ እናበልኹ ይሰርሕ ነይረ" ንህወሓት ዝነጸለ ዕርቀ ሰላም ናበይ?
