ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ኢትዮጵያ፡ ከተማ ሃዋሳ ኣብ ድሮ ህዝበ-ውሳነ ዞባ ሲዳማ 19 ሕዳር 2019 ምንጪ ስእሊ, Getty Images ጽባሕ ረቡዕ [10 ሕዳር 2012 ኣ.ኢ] ኣብ ዞባ ሲዳማ ዝርከቡ ልዕሊ 1,600 ነቑጣታት ምርጫ፡ ህዝበ-ውሳነ ('ረፈረንደም') ክካየድ እዩ። በዚ ምኽንያት ርእሰ ከተማ'ቲ ዞባ ዝኾነት ሃዋሳ ቅድሚ ኣርባዕተ ወርሒ ካብ ዝነበረቶ ዝተፈለየ ምስሊ ሒዛ'ላ። ቅድሚ ኣርባዕተ ወርሒ ማለት ሓምለ 2011 ኣ.ኢ ሲዳማ ካብ ዞባ ናብ ክልል ንክትዓብይ ኣብ ዝቐረበ ሕቶ 'እወ' ዝብል መልሲ ተዋሂቡ ብዝብል፡ መናእሰይ ሓጎሶም ብዝተፈላለየ መገዲ ገሊጾም ነይሮም። እቲ ስምዒት ሓጎስ ግን ነዊሕ እዋን ኣይጸንሐን። ቀጺሎም ኣብ ዝነበሩ መዓልታት ብዝተወልዑ ጎንጽታትን ዘጋጠመ ምፍሳስ ደምን፡ ሃዋሳ ናብ ሓዘን ኣትያ። ኣብቲ ዞባ ኣብ ዝርከባ ከተማታት ብዝተወልዑ ጎንጽታት ብዙሓት ተቐቲሎምን ንብረት ዓንዩን። ኣብ ሲዳማ ሰለስተ ኣብያተ ክርስትያን ተቓጺሎም ተወለድቲ ሲዳማ ዘይኮኑ ነበርቲ ሃዋሳ ጥርዓን ኣቕሪቦም ፊቼ ጨምበላላ፦ ሓድሽ ዓመት ህዝቢ ሲዳማ ሽዑ ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ወርሒ ሕዳር ንምስረታ ክልል ሲዳማ ውሳነ ዘሕልፍ ሪፈረንደም ከምዝካየድ ኣፍሊጡ። ስግኣታት ከተማ ሃዋሳ ጽባሕ ረቡዕ ዝካየድ ህዝበ-ውሳነ ብዝፈጠሮ ድባብ ዝሕልሕል ዝበለት ከምእትመስል፤ ውሽጣውሽጢ ግን ከም ረመጽ ዝተደጎለ ወጥሪ ከምዝዓሰላን ኣብቲ ቦታ ዝርከቡ ጋዜጠኛታት ቢቢሲ ይገልጹ። ካብ ውሽጢ ዓድን ደገን ብዙሓት በጻሕቲ ኣብ ሃዋሳ ክዘናግዑ ይመርጹ። ካብ ቀረባ መዓልታት ንደሓር ግን ቁሩብ ከምዝተዘሓሓለት ኣብታ ከተማ ዝነብሩን ዝሰርሑን ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ኣገልግሎታት ብምሃብ ዝመሓደሩ ሰብ ትካላት፡ ነቲ ቅድሚ ሰለስተ ዓመታት ዝነበረ ሰላማዊ ኩነታት ይናፍቑ። መጻኢ ዕጫ ናይታ ከተማ [ናብ ክልል ሲዳማ'ዶ ወይስ ኣብ ክልል ደቡብ ትጸንሕ ዝብል] ክሳብ ዝፍለጥ ኣብ መነባብሮ ህዝቢ ጽልዋ ከምዘሕደረ፡ ሓደ ዘዘራረብናዮ ሰራሕተኛ ዘይመንግስታዊ ትካል ገሊጹ። ካብ ዞባ ሲዳማ ዝቐረበ ክልል ናይ ምዃን ሕቶ ብህዝበ ውሳነ ክፍታሕ ተወሲኑ ኣብ ከተማ ሃዋሳ ወጥሪ ዓሲሉ ተባሂሉ ንሱ፡ ብድሕሪ ህዝበ-ውሳነ ብዛዕባ ክፍጠር ዝኽእል ኩነታት'ውን ብኣጋ ምፍላጥ ስለዘይከኣል፡ ሰባት ስቕታ ምምራጾም ዝገርም ከምዘይኮነ ይዛረብ። ብፍላይ እቲ ህዝበ-ውሳነ (ረፈረንደም) ዝካየደሉ መዓልቲ እናቐረበ ምስመጽአ ሰባት ምንቅስቓሶም ክንክዩ ከምዝተዓዘበ ካልእ ነባሪ ከተማ ሃዋሳ ሓቢሩ። ኣብቲ ጽባሕ ዝካየድ መስርሕ ምሃብ ድምጺ (ምርጫ) ስራሕን ትምህርትን ከምዘይህልዉ፡ ኣካቢት ቦርድ ምርጫ ወይዘሮ ብርቱካን ሚደቅሳ ትማሊ ኣብ ዝሃበቶ ጋዜጣዊ መግለጺ ተዛሪባ'ያ። ኣብታ ከተማ ብዙሓት ሰባት ካብን ናብን ንምንቅስቓስ ዝጥቀሙለን ሞተር ብሽክሌታታት'ውን ብምኽንያት እቲ ህዝበ-ውሳነ ኣይክንቀሳቐሳን። እቲ ህዝበ-ውሳነ ተስፋን ስግኣትን ሓዚሉ ኣሎ ከተማ ሓዋሳ ብጎስጓስ ኣዕለቕሊቓ ኣላ እንተበልና፡ ምግናን ኣይኮነን። ነቶም ዝድግፉ ዘነኣእሱ መልእኽትታት ኣብ ጎደናተት እታ ከተማ፡ ኣደባባያትን ህንጻታትን ዝተሰቐሉ ብርክት ዝበሉ፡ ሰሓብትን ዓበይትን መወዓውዒ ሰሌዳታት ኣቓልቦ ንምስሓብ ኣይጽገሙን። እቶም ነቲ ህዝበ ውሳነ ዘተኮሩ መልእኽትታት ግና ኣብቶም ሰሌዳታት ጥራይ ዝተደረቱ ኣይኮኑን፤ ኣብ ኣፍደገ ትካላት ንግዲን ምስ ኣስማት ትካላት ወሃብቲ ኣገልግሎት ሰፊሩ ይርአ፤ ነበርቲ ኣብ ክዳኖምን ኣብ መካይኖምን ጠቂዖም ይዛወሩ። እንተኾነ ግና እቶም ንኽልቲኦም (እቲ ዞባ ኣብዚ እዋን ብዘሎ ናይ ህዝብታት ደቡብ ብሄራትን ብሄረሰባትን ኮይኑ ክቕጽል ዝደልዩን ርእሱ ዝኸኣለ ክልል ክኸውን ዝጠልቡን) ወገናት ዝውክሉ፡ ናይ ዕትሮን ናይ ኣጉዶን ምስልታት ብሓባር ዝርከቡ ኣብተን ኣብታ ከተማ ዘለዋ ማእካለት መረጻ ጥራይ እዩ። ኣብ ካልኦት ከባቢታት እታ ከተማ ዝተዛወረ ሰብ፡ እቲ ጎስጓሳት ብኽልቲኡ ሸነኻት ብማዕረ ከም ዘይተኻየደ ክግምት ይኽእል እዩ። እቲ ህዝበ ውሳነ፡ ንዓመታት ዝጸንሐ ሕቶ ምላሽ ዝህብ ምዃኑ ዝገልጹ ክህልዉ ከለዉ፡ እቲ ህዝበ-ውሳነ ድሕሪ ምሕላፉ ዝህልው ህይወት እንታይ ክመስል ከም ዝኽእል ስግኣት ሓዲርዎም ከም ዘሎ ዝዛረቡ'ውን ኣለው። ንመጻኢ ሽግር ከይፈጥረሎም ብምስጋእ፡ ሎሚ መርገጺኦም ብግልጺ ካብ ምዝራብ፡ ዝተቖጠቡ'ውን ኣይተሳእኑን። ጽምኢ ሰላም ነበርቲ እታ ከተማ እቲ ህዝበ-ውሳነ ብሰላም ክዛዘም ዘለዎም ትምኒት ተዛሪቦም ኣይውድኡን። ዛጊት ምስ ጸጥታን ምዝራግ ሰላምን ብዝተኣሳሰሩ ጉዳያት፡ ዘጸግም ኩነታት ከም ዘየሎ ወይዘሮ ብርቱካን ብሰኑይ ተዛሪባ። ካብ ነበርቲ እታ ከተማ ብተደጋጋሚ ከም ዝስማዕ: ብዛዕባ ሰላም ተስፋ ናይ ምቑራጽ ስምዒታት ዘመላኽት ይመስል። ሓደ ነባሪ ነቲ ኣብታ ከተማ ሕጂ ዝርአ ዘሎ ተዛማዲ ሰላም ምስቶም ድሕሪ'ቲ ናይ ወርሒ ሓምለ ጎንጺ ኣብታ ከተማ ተዋፊሮም ዘለው ኣካላት ጸጥታ ብምትእስሳር፡ "እዚ ሞ ክሳብ መዓስ'ዩ ክቕጽል?" ክብል ርእይትኡ ይህብ። ቦርድ መረጻ፡ ንውጽኢት እቲ ህዝበ-ውሳነ ኣብ ውሽጢ ሒደት መዓልትታት ንህዝቢ ከም ዘፍልጥ ሓቢሩ ኣሎ። ብድሕሪኡ እቲ ከባቢ እንታይ ዓይነት ፖለቲካዊ፡ ቁጠባዊ፡ ማሕበራውን ጸጥታውን ኩነታት ይህልዎ ይኸውን ዝብል ሕቶ ጊዜ ዝምልሶ እዩ። ተዛማዲ ትሕዝቶ ደኢህዴን ንመራሕቲ ከተማ ሃዋሳን ዞባ ሲዳማን ኣጊዱ ብኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ 11 ሓምለ 2011 ክልል ሲዳማ ንምእዋጅ ምንቅስቓስ ይገብሩ ዝነበሩ መናእሰይ ምስ ሓይልታት ጸጥታ ድሕሪ ምጉናጾም፡ ኣብ ክልል ደቡብ ኮማንድ ፖስት ከምዝቖመ ይፍለጥ። ድሕሪ እዚ ድማ፡ ገዛኢ ሰልፊ ናይቲ ክልል ዝኾነ ደኢህዴን፣ ንመራሕቲ ከተማ ሃዋሳን ዞባ ሲዳማን ከምዝኣገደ ኣብ መግለጺኡ ሓቢሩ።25 ሓምለ 2019 ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 7 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 6 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 2 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 3 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 4 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
