ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ጀነራል ኣበባው፡ "ድሕሪ ለውጢ፤ ጀነራል ሰዓረ ከም ከዳዕ'ዩ ተቖጺሩ" 25 ሰነ 2019 ምንጪ ስእሊ, ETV ወለዲ ጀነራል ሰዓረ መኮንን፡ ሓለቓ ዓሰርተ መኮንን ይመርን ወይዘሮ ህይወት ይሕደጎን እዮም ዝበሃሉ። ጀነራል ሰዓረ መኮንን፡ ብኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ 1954 ዓ.ም ኣብ ትግራይ ዞባ ሰሜን ምዕራብ ተወሊዱ፡ ቀዳማይ ብርኪ ኣብ እንዳባጉና ካልኣይ ብርኪ ትምህርቱ ድማ ኣብ ከተማ ሽረ እንዳስላሰ እዩ ተማሂሩ። ተምሃራይ ካልኣይ ብርኪ እናሃለወ ግን፡ እዋኑ ወጽዓ ዝዓብለለሉ 'ጸረ ህዝቢ' ወተሃደራዊ ስርዓት ደርጊ ዝበርትዓሉ ብምንባሩ፡ ብ 1969 ዓ.ም መንእሰይ ከሎ ህወሓት ናብ ዝመርሖ ዕጥቃዊ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ተጸምቢሩ። ሹም ኢታማዦር ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ ዝነበረ ጀነራል ሰዓረ መኮንን፡ 17 ዓመታት ኣብ ዝወሰደ ዕጥቃዊ ቃልስን ድሕሪኡን ዝነበሮ ኣበርክቶ፡ ኣብቲ ሎሚ ኣብ ኣዳራሽ ሚለንየም ዝተነበበ ዛንታ ህይወቱ ብዝርዝር ተገሊጹ እዩ። ካብ 1969 ክሳብ ታሕሳስ 1971 ዓ.ም፡ መበል 91ን 73 ኣብ ዝብሃላ ሓይልታት ተራ ተዋጋእን ኣመራርሓን ነይሩ ክረምቲ 1970፡ ደርጊ ኣብ ዘካየዶ '3ይ ወራር' ተባሂሉ ኣብ ዝፍለጥ ወፍሪ፡ ኣንጻር ደርጊ ብጅግንነት ተዋጊኡ ካብ ታሕሳስ 1971 ክሳብ 1972 መራሒ ጋንታ ኾይኑ ካብ ታሕሳብ 1972 ክሳብ 1973፡ ኣብ ቦጦሎኒታት 573 ከምኡ ድማ 753፡ መራሒ ሓይሊ ኮይኑ ካብ 1974 - 1975 ኣብ ብርጌድ 43፡ ኣዛዚ ቦጦሎኒ ብምዃን ኣብ ወፍሪ ቀይሕ ኮኸብ፡ ኣብ ሳሕል ነቲ ወፍሪ ንምክልኻልን ንምፍሻልን፡ መራሒ ኮይኑ ተዋጊኡ ካብ ጥሪ 1974 ክሳብ 1977 ዓ.ም፡ ኣብ ብርጌድ 43ን 45ን ኣዛዚ ቦጦሎኒ፤ ከምኡ'ውን 1978 ምክትል ኣዛዚ ብርጌድ ኮይኑ፤ ኣብ ከባቢ ራያ፡ ደርጊ ንዘካይዶም ተደጋገምቲ ወፍርታት ብምምካት፡ ጽንዓት ተጋደልቲ ኣብ ዝፈተነ ፍሉይ 'ወፍሪ ሰርዶ' መራሒ ነይሩ ምንጪ ስእሊ, ETV 30 ጥሪ 1978፡ ኣብ ከተማ መቐለ ንዝነበሩ 1300 እሱራት ነጻ ኣብ ዘውጽአ ኦፕሬሽን ኣግኣዚ፡ ምኽትል ኣዛዚ ብርጌድ ብምዃን፡ ዘኹርዕ ጀግንነት ፈጺሙ ካብ 1979 ክሳብ 81 ድማ፤ ኣዛዚ ብርጌድ 70 ኮይኑ። ኣብ ወፍሪ ብሩህ፣ ወፍሪ ድልድልን ወፍሪ ስሙር ቕልጽምን ክፍላተ ሰራዊት ደርጊ ንምድምሳስ ኣብ ዝተኻየዱ ውግኣት፡ ብርጌዱ መሪሑ ንዓወት ኣብቂዑ ካብ መስከረም ክሳብ ለካቲት 1981፡ ኣብ ሽረን ከባቢኣን ዓሪዱ ዝነበረ ኮር 604 ተባሂሉ ዝጽዋዕ ሰራዊት ደርጊ ብተኸታተልቲ ውግኣት ኣዳኺምኻ ንምድምሳስ፣ ከተማ መቐለ ሓዊሱ ደርጊ ካብ መላእ ትግራይ ጸራሪግካ ንምውጻእ ኣብ ዝተካየዱ ወፍርታት'ውን ሰራዊቱ መሪሑ ኣዐዊቱ መስከረም ክሳብ ጥሪ 1982፡ መላእ ደቡብ ወሎ፣ ፍርቂ ሰሜን ሸዋን ደቡብ ጎንደርን ነጻ ዘውጽአ 'ፋና ኢህወዴግ' ተባሂሉ ኣብ ዝጽዋዕ ወፍሪ፤ ልዑል ጽንዓት ኣብ ዝሓተተ ኲናት 'ጉና'፡ ከምኡ'ውን ኣብ ኲናት ደብረታቦር መራሒ ነይሩ ኣብ መፋርቕ 1983፡ ደሴን ሰሜን ሸዋን ናጻ ንምውጻእ ኣብ ዝተኻየደ 'ወፍሪ ዋለልኝ'፤ ከምኡ'ውን 'ወፍሪ ወጋገን' ኣብ ዝተሰምየ ሰራዊት ደርጊ ጠቕሊልኻ ንምድምሳስ ኣብ ዝተኻየደ ወፍሪ ውዒሉ ድሕሪ ውድቀት ስርዓት ደርግ፡ ኣብ እዋን ስግግር መንግስቲ፡ ብመሰረት ኣወዳድባ ሰራዊት ኢህወደግ፡ ሓላፊ ወፍሪ ምብራቕ እዚ ኮይኑ ግንቦት 1990፡ ኣብ እዋን ኩናት ኢትዮ-ኤርትራ ኣዛዚ ግንባር ቡሬ ኮይኑ ሉኣላውነት እታ ሃገር ሓልዩ። ኣብ 'ወፍሪ ጸሓይ ዕራርቦ' ኣዛዚ ጸጋማይ ክንፊ ነይሩ ካብ 1992 ክሳብ 1994 ዓ.ም ዋና ኣዛዚ ኮር 107፣ 1994 ክሳብ 97፡ ናይ 'ኣርሚ ሓደ' ዋና ኣዛዚ ግንባር ሰሜን፣ ክሳብ 2006 ድማ፤ ዋና ኣዛዚ ሰሜን እዚ ኮይኑ ኣገልጊሉ ክሳብ ግንቦት 2010፡ ምክትል ሹም ኢታማዦር ኮይኑ ድሕሪ ምጽናሕ ድማ ሹም ኢታማዦር ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ ኮይኑ ኣገልጊሉ 'ኣባ ሓዊ' ጀነራል ሰዓረ መኮንን፡ ኣብ እዋን ዕጥቃዊ ቃልስን ድሕሪኡ ኣብ ዝነበረ ስሩዕ ህንጸት ሰራዊትን ዝረኸቦ ተሞኩሮ ተጠቒሙ፡ ሰራዊት ብወተሃደራዊ ጥበብን ሳይንስን ክዝምን፡ ትካላት ትምህርትን ስልጠናን እጃመን ከበርክታ ክሳብ 2011፡ ዋና ሓላፊ መምርሒ ትምህርትን ስልጠናን ሓይልታት ምክልኻል ኮይኑ ከም ዘገልገለ ይጥቀስ። ሞት ጀነራል ሰዓረ፡ 'ኣብ ኢንተለጀንስ ዓብዪ ጸገም ከም ዘሎ ዘርኢ'ዩ' ስነስርዓት ቀብሪ ጀነራል ሰዓረ ሓሙስ ኣብ መቐለ ክፍጸም'ዩ ንነዊሕ ዓመታት ኣባል ቤት ምኽሪ ሃገራዊ ደህንነት ኮይኑ፡ እቲ ሰራዊት ህዝባውነቱ ሓልዩ፡ ዝወሃቦ ተልእኾ ከፈጽም ዝኽእል ሰራዊት ኣብ ምህናጽ ርኡይ ተራ ከም ዝነበሮ ታሪኽ ህይወቱ ይሕብር። ኣብ ኩሎም ዓውደ ውግኣት ብጀግንነቱ ዝፍለጥ ብምንባሩ፡ 'ኣባ ሓዊ' ተባሂሉ ከም ዝጽዋዕን፡ ንርእሱ ከም መሪሕን ኣዛዝን ዘይርኢ ሰብ ምንባሩ ታሪኽ ህይወቱ የዘንቱ። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ፡ ሹም ኢታማዦር ሓይልታት ምክልኻል ኾይኑ ዝተሸመ ጀነራል ሰዓረ መኮንን፡ ሰፊሕ ፖለቲካዊ ዘይምርግጋእን ምምዝባል ዜጋታትን ዝተራእየሉ ግዜ ስለ ዝነበረ፡ ህዝባውነቱ ሓልዩ ልኡኹ ክፍጽም ኣብ ምግባርን፣ ዜጋታት ብሰላም ወጺኦም ብሰላም ክምለሱ ክጽዕር ከም ዝጸንሐ ኣብ ህይወት ታሪኹ ተገሊጹ'ሎ። ሬሳ ዝሓለፈ ቀዳም ዝተቐትሉ ጀነራላት ኢትዮጵያ፡ ሹም ኢታማዦር ሓይልታት ምክልኻል ጀነራል ሰዓረ መኮንን ከምኡ ድማ ሜጀር ጀነራል ገዛኢ ኣበራ፡ ሎሚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ናይ ምፍናው ስነ ስርዓት ኣብ ዝካየደሉ እዋን መሳርሕቱ ምስክርነቶም ኣስሚዖም። ምክትል ኢታማጆር ሹም ጀነራል ብርሃኑ ጁላ ፡ ብዛዕባ ጀነራል ሰዓረ መኮነን እንትዛረብ፡ ንብዓት እናቐደሞ፡ ጀነራል ሰዓረ ንህንጸት ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ ከም ሞዴል ኮይኑ ዘገልግል ከምዝኾነ መስኪሩ። ቅድም ክብል፤ ብቕርበት ሓቢሮም ከምዘይሰርሑ ዝገለጸ ጀነራል ብርሃኑ፡ "ይኹን'ምበር ኣብ ዝተፈላለየ እዝታት ኮይና'ውን ባህርታትና ንፋለጥ ኢና። ብተፈጥርኡ ዝተረጋገዐን ካልኦት ዘረጋግዕን፤ ንዝኾነ ሰብ ዘኽብር ነይሩ" ክብል ወሲኹ። ናይ ስልጣን ጽምኢ ዝነበሮ መራሒ ከምዘይኮነ ድማ ከምዚ ክብል ተዛሪቡ፤ እቲ ምክትል ኢታማጆር ሹም። "ንሃገር እናሰርሐ፤ ኣማእኺሉ ንኹሉ ኣብ ዝሰርሐሉ እዋን ሰዓረ እንታይ ኣቢሱ እዩ ዝቕተል"። መሳርሕቲ ክልቲኦም ጀነራላት ዝኾነ ሌ/ጀነራል ኣበባው ታደሰ ብወገኑ ናይ ምስክርነት ቃሉ ኣስሚዑ ነይሩ። ጀነራል ኣበባው ኣብ ዘረብኡ "ኣብዚኣ ሓንቲ ነገር ክነግረኩም፤ ዝመጸ ይምጻእ" ድሕሪ ምባል "እዚ ለውጢ ድሕሪ ምምጽኡ፤ ሰዓረ ከም ከዳዕ ተቖጺሩ። ብውሑዳት ጉጅለታት፤ ኢትዮጵያውነቱ ኣሕሊፉ ክህብ ልዑል ጽዕንቶ ተገይርሉ" ኢሉ። ጀነራል ሰዓረ "ከምዚ ይብሉኒ ኣለዉ" እናበለ ይነግሮ ምንባሩ ዝገለጸ ሌ/ጀነራል ኣበባው "ስድራይ ክብተን እንተኾነ'ምበር ኢትዮጵያውነተይ ኣሕሊፈ ኣይህብን። እቲ [ናብ መሪሕነት] ዝመጸ መን ምዃኑ ብዘየገድስ፡ ናተይ መራሒ እዩ። ክሳብ ዝመውት ኢትዮጵያውነተይ ናብ ዋጋ ዕዳጋ ከየእተኹ፡ ክሰርሕ'የ ይብል ነይሩ" ኢሉ። ምንጪ ስእሊ, ETV ጀነራል ሰዓረ፡ ፈታዊ ስድርኡን መሓዙቱን፡ ተዋዛይን ሰሓቕን ምንባሩ'ውን እቲ ጀነራል ተዛሪቡ። ትምህርትን ውልቃዊ ህይወትን ጀነራል ሰዓረ ጀነራል ሰዓረ መኮንን፡ ኣብ 1988 ምሉእ ኮነሬል፣ 2010 ዓ.ም ድማ ሙሉእ ጀነራል ኮይኑ ቀዳማይ ሜዳሊያ ተሳትፎ ዕጥቃዊ ቃልሲ ሓዊሱ ብርክት ዝበሉ ሜዳሊያን ኒሻንን ካብ መንግስቲ ፌደራል ተበርኪትሉ ቀዳማይ ዲግሪ ብማኔጅመንት ኣብ ለንደን ዩኒቨርሲቲ ግሪኒች ተኸታቲሉ ብዘፈር ትምህርቲ 'ኢንፎርሜሽናል ሊደርሺፕ'፡ ካልኣይ ዲግሪ ነይርዎ ካብ በዓልቲ ቤቱ ኮነሬል ጽገ ኣለማየሁ ክልተ ቖልዑ [ጓልን ወድን] ኣፍሪዩ'ዩ። ተዛማዲ ትሕዝቶ "ጀነራል ሰዓረ ኣብ ትግራይ'ዩ ዝቕበር" ሓው ጀነራል ሰዓረ፡ ኣቶ ሓዲሽ መኮነን ብቐዳም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብዓጃቢኡ ዝተቐተለ ኢታ ማጆር ሹም ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ ጀነራል ሰዓረ መኮነን፡ ኣብ ዞባ ሰሜናዊ ምዕራብ ትግራይ ከተማ እንዳባጉና ዝርከቡ ስድራቤቱ፡ ጀነራል ሰዓረ ኣብ ትግራይ ክቕበር ከም ዝደልዩ ንቢቢሲ ሓቢሮም።24 ሰነ 2019 ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 6 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ” 6 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 7 ጣሊባን ኣባላቱ ብዙሓት ኣንስቲ ከይምርዓው ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ 8 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
