30 ጥቅምቲ 2019 ምንጪ ስእሊ, Addis Ababa Police ሕቡራት ሃገራት፡ ኣጽዋር ኲናት ኒዩክሌር ምውጋድ፣ ቦንባታት ከምኡ'ውን ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ዝለዓሉ ጎንጺታት ምክልኻልን ንኣሽቱ ዝበሃሉ ኣጽዋር ኲናት ኣብ ቁጽጻር ምውዓልን ኣብ ዝብሉ ጉዳያት ትኹረት ይገብር። እዚ ትካል፡ ኒዩክለርን ካልኦት ጃምላዊ ህልቂት ዘስዕቡ ኣጽዋርን፡ ካብ ምድረ ገጽ ክጠፍኡ ትልሚ ሒዙ እንተተንቀሳቐሰ'ውን፡ ክሳብ ሕጂ እቲ ዝሓዞ ትልሚ ክዕወት ኣይክኣለን። ኣባል ሃገራት እዚ ትካል'ውን፡ ኣጽዋር ንምንካይ ኮነ ንምጥፋእ ኣብ ስምምዕ'ኳ እንተበጽሓ፡ ንጹር ሸቶ ስለ ዘይተቐመጠ ግን እዚ ስምምዕ ሽትኡ ከይሃረመ ከም ዝተረፈ ይንገር። ኣብ በዓል መዚ መጽናዕትን ሓለዋ ሓድግን በዓል ሞያ ባህላዊ ሓድጊ ኣቶ ደሳለኝ ቢራራ፡ ቅድሚ ሽዱሽተ ዓመት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ከባቢ ጉለሌ ዘሎ ዝውውር ዘይሕጋዊ ኣጽዋር እንታይ ከም ዝመስል መጽናዕቲ ኣካይዱ ነይሩ። ኣብቲ እዋን ዝግበር ዝነበረ ዘይሕጋዊ ዝውውር ኣጽዋር ብለይቲ ይፍጸም ምንባሩ ኣብ መጽናዕቱ ኣስፊሩ ይርከብ። ኣብ ከባቢ ናይ መቓብር ቦታታት ቀጨኔ መድሃኒኣለም፡ ናይ ተኩሲ ድምጺ ይስማዕ ስለ ዝነበረ፡ ኣብቲ ከባቢ ዘይሕጋዊ ምዝውዋር ኣጽዋር ከም ዘሎ ምፍላጥ ተኻኢሉ ነይሩ። ኣብ ጫካ እንጠጦን ናይ መቓብር ቦታታትን ይስማዕ ብዝነበረ ተኩሲ ድማ፡ ተፍትሽ መሸጣ ኣጽዋር ይግበር ከም ዝነበረ ኣቶ ደሳለኝ ይዛረብ። ፖሊስ ከተማ ኣምቦ፡ ኣብታ ከተማ ዝተትሓዘ ኣጽዋር የለን ኢሉ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክፍጸም ዝተተለመ መጥቃዕቲ ሽበራ ከምዘፍሸለ መንግስቲ ኢትዮጵያ ገሊጹ 40 ሽሕ ብር ጉቦ 'ኣይቅበልን' ዝበለ ኣባል ፖሊስ ክልል ዓፋር ኣብቲ እዋን፡ ኣብታ ሃገር ስጡም ዘይኮነ ኣወሃህባ ፍቓድ ኣጽዋር ከም ዘሎ፡ ኣብ መጽናዕቱ ገሊጹ ነይሩ። እቲ ፍቓድ ዝህብ ኣካል፡ ምንጭን ዓይነትን እቲ ኣጽዋር ከየጻረየ፣ ንምንታይ መዓላ ከም ዝተደለየ ከየረጋገጸ፡ ፍቓድ ክወሃቦ ዝደሊ ሰብ፡ ምስሊ ናይቲ ዝሓዞ ኣጽዋር ጥራሕ ሒዙ ብምኻድ ፍቓድ ይወሃቦ ከም ዝነበረ የዘኻኽር። እዚ ሰሙን፡ ዓለማዊ ሳምንቲ ምፍታሕ ዕጥቂ ኮይይኑ እናተኸበረ ቐንዩ። ኣብ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ኣብ ክልላት ኮነ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ ዝተፈላለዩ ዘይሕጋዊ ኣጽዋር ክዘዋወሩ ተታሒዞም ዝብል ሓበሬታ፡ ብተደጋጋሚ ይስማዕ። ብፍላይ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ፡ ቑጽሪ ዘይሕጋዊ ዝውውር ኣጽዋር ብሰፊሑ ክርአ ከም ዝጀመረ ዝዛረቡ ተዓዘብቲ፡ እዚ ናብ ዝኸፍአ ህልቂት ከም ዘምርሕ ስግኣቶም የቐምጡ። ኣብ ክልል ዓፋር 17 ሰባት ብዕጡቓት ተቐቲሎም "ብብርዒ ዘይኮነስ ከላሽን ተሓንጊጥና ክንዋጋእ ድልዋት ኢና" "ንሕና ንኣብይ ጸገም ኮይንናዮ ኣይንፈልጥን" ኣብ ሓደ እዋን ቢቢሲ ዘዘራረቦ ተንታኒ ፖለቲካ ኣቶ ዳደ ደስታ፡ ውልቀሰብ ወይ ጉጅለታት ክሕዙዎም ዝኽእሉ ዘይሕጋዊ ኣጽዋር ብሰፊሑ ክዘዋወሩ ምርኣይ፡ ሓይሊ ምጥቃም ናይ መንግስቲ ስልጣን ጥራሕ ዘይኮነ ኣብ ኢድ ካልኦት ውልቀሰባት፣ ጉጅለታትን ትካላትን ይኣቱ ከም ዘሎ ዘርኢ'ዩ ክብል ገሊጹዎ ነይሩ። ኣቶ ዳደ፡ 'ሓደገኛ'ዩ' ዝበሎ ዘይሕጋዊ ምዝውዋር ኣጽዋር፡ ኣብ ክልላት ዝለዓሉ ግጭታት፣ ፕሮፖጋንዳን ብሰላማዊ መንገዲ ክቃለሱ ናብ ሃገር ምስ ዝኣተው ጉጅለታትን የተኣሳስሮ። እዚ፡ ስግኣት ወጺእኻ ምእታው ክውስኽ፡ ሕብረሰብ'ውን ኣብ መንግስቲ ዝነበሮ እምነት ክስእን ከም ዝገብር'ዩ ዝገልጽ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images ብዝሒ ዝተትሓዙ ኣጽዋር ጉምሩክ፡ ኣብ መላእ ሃገር 12 ጨንፈር ኣብያተ ጽሕፈት ዘለዎ ኮይኑ፡ ኣብ 2011ን 2012 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ]፡ ብትሽዓቲኤን ጨንፈር ኣቢሉ፡ ዘይሕጋዊ ኣጽዋርን ጥይትን ከም ዝሓዘ ንምፍላጥ ተኻኢሉ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ጥራሕ፡ ጉምሩክን ሓይሊ ምክልኻልን ዝሓዝዎም በዝሒ ኣጽዋር 2020 ሽጉጥ፣ 62 ክላሽንኮቭን 4 መትረየስን ከም ዝኾኑ፡ ካብ በዓል መዚ እቶትን ጉምሩክን ዝረኸብናዮ መረዳእታ የመልክት። ኣብ ተመሳሳሊ ዓመት፡ 917 ጥይት መትረየስ ፣ 2ሽሕን 983 ጥይት ብሬን፣ 15ሽሕን 717 ጥይት ብሬን፣ 80, 764 ድማ ናይ ሽጉጥ ጥይት ከም ዝተትሓዘ ይገልጽ። ኣብዚ ዓመት ድማ፡ ሓደ መትረየስ፣ 113 ክላሽንኮቭን 382 ሽጉጥን ኣብ ቁጽጽር ክውዕል ከሎ፤ 111 ጥይት መትረየስ፣ 3ሽሕን 581 ጥይት ብሬን፣ 5ሽሕን 231 ጥይት ክላሽንኮቭ፣ 4ሽሕን 910 ጥይት ሽጉጥን 122 ካዝና ክላሽንን ከም ዝተትሓዘ መረዳእታ በዓል መዚ ገምሩክ ይሕብር። ኢትዮጵያ ካብ ዓለም ዝበዝሐ ቁጽሪ ተመዛበልቲ ዘለውዋ ሃገር ተባሂላ ኢትዮጵያ ብብዝሒ ተመዛበልቲ ቀዳመይቲ ኮይና ኣብ ቃሊቲን ባህርዳርን ዘለው ጨንፈር ኣብያተ ጽሕፈት እዚ በዓል መዚ፡ ልዑል ቁጽሪ ዘለዎም ዘይሕጋዊ ኣጽዋር ኣብ ትሕቲ ቑጽጽር ኣውዒሎም። ኣብ ከተማ መቐለ ዝርከብ ጨንፈር ድማ እቲ ዝተሓተ ቁጽሪ ኣጽዋር ዝሓዘ ቤት ጽሕፈት ምዃኑ'ውን ይገልጽ። ወናኒ ከይዲ ስራሕ ክትትል ኮንትሮባንድን ኢንተለጀንስን እቲ በዓል መዚ ኣቶ ዘላለም ከም ዝብሎ፡ ኣብ 2011 ዓ.ም፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ መዕርፎ ነፈርቲ ቦሌ፡ ኣብ መኽዝን ሴኩሪቲ ኣብ ዝተገብረ ተፍትሽ፡ 3 ስናይፐር፣ 3 ጠመንጃ ሃደን፣ 20 ኪሎ ግራም ዝምዘን መለዋወጢ ኣጽዋር ከም ዝተረኸበ ተዛሪቡ። እዞም ኣጽዋር፡ መን መዓዝ ኣእቲዩዎም ዝብል ዝፍለጥ ነገር የለን ዝበለ ኣቶ ዘላለም፡ ኣብቲ መገዲ ኣየር ኣብ ዝርከቡ መኽዝናት ተፍትሽ ኣብ ዝግበረሉ እዋን ከም ዝተረኸቡ የረድእ። ዩኔስኮ ፍቓድ ከይረኸበ፡ ንሰራሕተኛታት ሓለዋ እቲ ትካል ከእትዎም ዝበለ 59 ሽጉጥን 122 ሽሕ ጠያይትን፡ ኣብቲ በዓል መዚ ከም ዝርከቡ ዝገልጽ እቲ ሓላፊ፡ እዞም ኣጽዋር ውሳነ ስለ ዘይረኸቡ ሕጂ'ውን ኣብ ትሕዝትኡ ከም ዝርከቡ ኣረዲኡ። ኣብ ክልላት ዘሎ ኩነታት ዳይሬክተር ርክባት ህዝቢ ቢሮ ጸጥታን ድሕንትን ትግራይ ኣቶ ሃፍታይ መለስ፡ ኣብቲ ክልል ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ምዝውዋር ዘይሕጋዊ ኣጽዋር ከም ዘሎ ይገልጽ። እቲ ቢሮ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት [2011 ዓ.ም] 155 ሽጉጥ፣ 16 ከላሽን፣ 22 ቦንባ፣ 10922 ጥይት ከላሽን ከም ዝሓዘ ሓቢሩ። እዞም ዘይሕጋዊ ኣጽዋር፡ ትግራይ ምስ ኣምሓራን ሱዳንን ብዘዋስኑዋ ከባቢታት ክኣትው ዝተትሓዙ ምዃኖም ድማ ይገልጽ። ካልኦት ኣብ ውሽጢ ትግራይ ካብ ሓደ ከባቢ ናብ ካልእ ከባቢ ክዘዋወሩ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ዝወዓሉ ምዃኖም ዝገለጸ ኣቶ ሃፍታይ፡ እዚኦም ብዘይሕጋዊ መገዲ ረብሓ ንምርካብን ሃብቲ ንምኽዕባትን ዝግበር ፈተነ ከም ዘሎ ዘመላኽቱ'ዮም ኢሉ። ዘይሕጋዊ ኣጽዋር ከዘዋውሩ ዝተትሓዙ ኣካላት ጉዳዮም ብሕጊ ይርአይ ከም ዘሎ ብምግላጽ፡ ፍርዲ ዝተውሃቦም ከም ዘለው'ውን ኣረዲኡ። ካብ ክልላት ኦሮሚያን ኣምሓራን ከምኡ'ውን ፖሊስ ፌደራል፡ ኣብዚ ጉዳይ ሓበሬታ ንምርካብ ዝገበርናዮ ተደጋጋሚ ፈተነ፡ ፍቓደኛታት ከይኾኑ ስለ ዝተረፉ ኣይሰመረን። ዝተወስዱ ስጉምታት?
