ማህበረ-ባህላዊ ኣፈላላያትን ሓድነታትን ህዝብታን ኦሮሞን ሶማሌን ካብ ምብራቓዊ ዘርኢ ዓሌት ቋንቋ ኩሽ ዝመጽኡ ኮይኖም፤ ኣብ ሞንጎ ሶማሌ ኢትዮጵያን ብፍላይ ድማ ሃይማኖት ምስልምና ኣብ ዝተስፋሕፈሐሎም ከባብታት ኦሮምያን ሰናይ ዝበሃል ርክብ ተመስሪቱ ምፅንሑ ዘዘኻኸሩ ኣይተ ፈቃደ፡ ኣብ ባሌ ዝርከብ ቤተ መቕደስ ሸኽ ሑሴን ብህዝብታት ክልቲኤን ክልላት ከም ቅዱስ ቦታ ከም ዝውሰድ የዘኻኽሩ ይኹን እምበት ኣባላት ብሄር ሶማሌ ብኣውርኡ ኣብ ግመል ዘድህቡ ኣርባሕቲ እንስሳ እንትኾኑ፤ ኣብ መዳውብቲ ከባቢታት ዝርከቡ ኣርባሕትን ክፋል ኣርባሕትን ኦሮምያ ድማ ኣብ ከፍቲ የድህቡ። "እቲ ቐንዲ ሕቶ፡ እቲ ረፈረንዱም ብኸመይ እዩ ተኻይዱ ዝብል ኪኸውን እንከሎ፡ " ብወገን ሶማሌ ዝለዓል ሕቶ ከኣ፡ ኣብቲ ረፈረንዱም ዝተኻየደሉ እዋን ክልል ሶማል ርእሰ ምምሕዳር ከረጋግጽ ኣብ ዘይክእለሉ ደረጃ ስለዝነበረ፡ ብዙሕ ቦታታት (ግዝኣት) ተወሲዱኒ እዩ ዝብል ሕቶታት ኣለዎ።" ይብሉ ሓደ ስሞም ክፅራሕ ዘይደለዩ ተመራማሪ ፖሊቲካ። "ህዝብታት ሶማልን ኦሮሞን ብሓባር ዝነብሩ መዋስብቲ እኳ እንተኾኑ ሕቶ መንነት ብቐሊሉ ኣይረአን እዩ" ዝበሉ እቶም መምህር፡ ዋላኳ እቲ መሬት ዶብ እንተተገብሮን እንተተፋላለየን ሕጂ እውን ክልቲኦም ህዝብታት ብሓባር ዝንቀሳቐስሉሞ ከተማታት ኣለው። እቲ ቐንዲ ክሕተት ዘለዎ ሕቶ፡ እዚ ኩሉ ህዝቢ ክመዛበልን ሃሃልቕን እንከሎ፡ ንብረቱን ህይወቱን ክስእን እንከሎ ፈደራላዊ መንግስቲ እንታይ ይገብር ነይሩ?
