ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ሰነዳት ዓባይ ብሪጣንያ፡ F0371/ 41499፡ ብስም ናጻ ኤርትራ ኣንድነታዊ ውዲት 26 ሕዳር 2018 ዝተመሓየሸ 28 ሕዳር 2018 ኣብ ሃገራዊ ቤት መዝገብ ዓባይ ብሪጣንያ፡ (F0371/ 41499) ዝመለለይኡ መዝገብ ምስ እትመዝዝ፡ ኣብ ኣርብዓታት ብስም ናጻ ኤርትራ ኣንድነታዊ ውዲት ይካየድ ምንባሩ ዝሕብር መዝገብ ትረክብ። እቲ ታሪኽ ብዛዕባ ኤርትራ ክነሱ ግን ብዙሓት ኤርትራውያን ነዚ ታሪኽ ኣይፈልጥዎን እዮም። ኣብ ስነዳ ታሪኽ ብግቡእ ኣይነጠፉን። ዛንታታት እቲ እዋን መብዛሕትኡ፡ ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ ካብ ሰማዒ ናብ ሰማዒ እናተለዋወጡ ዝመሓላለፉ ኣፋዊ ታሪኽ እዮም። ንጽዋ ኣፈ-ታሪኽ ግን ተመራመርቲ ከም መወከሲ ክጥቀምሉ ኣይክእሉን። ኣብቲ መዝገብ ዝርከቡ ጽሑፋት ብ 1944 ኣብ መንጎ ኣስመራን (ወትሃደራዊ ምሕደራ እንግሊዝ ኣብ ኤርትራ) ኣዲስ ኣበባን (ወኪል ለጋስዮን ዓባይ ብሪጣንያ) ዝተኻየዱ ናይ ደብዳቤ ምልልሳት ዘርእዩ ዀይኖም እቲ ዛዕባ ድማ ብ"ናጻ ኤርትራ" ዚፍለጥ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተመስረተ ንኡስ ማሕበር ኤርትራውያን ዘካይዶ ዝነበረ ኣንድነታዊ ዉዲት ይገልጽ። ካብ ቤት ጽሕፈት ስቲቭን ሄምሲ ሎንግሪግ፡ ዋና ኣማሓዳሪ ኤርትራ፡ ብ 7/6/1944 ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝተላእከ መልእኽቲ (ለጋስዮን ዓባይ ብሪጣንያ) ብዛዕባ እቶም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ማሕበር ኣቚሞም ዝንቀሳቐሱ ዝነበሩ ኤርትራውያን ኣልዒሉ እዩ ዝዝቲ። ይብል ከኣ ... "ብዛዕባ እቶም ብኢትዮጵያ ተደጊፎም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ቤት ጽሕፈት ከፊቶም ዝንቀሳቐሱ ዘሎዉ ሰባት ወረ በጺሑኒ ኣሎ። እቲ ነዚ ምንቅስቓስ ዘበገሶ ሰብ ጸሓፊ-ትእዛዝ ወልደጊዮርጊስ ወልደዮሃንስ ምዃኖም፡ ምስኦም ከኣ ኤርትራውያን ዳዊት ዑቕባዝጊ (ምኽትል ኣማሓዳሪ ኣዲስ ኣበባ)፡ ገብረመስቀል ሃብተማርያም (ዳይረክቶር ሚኒስትሪ ጶስጣን ቴለግራፍን)፡ ከምኡ'ውን ካልኦት ይሰርሑ ከም ዘለዉ በጺሕናዮ ስለ ዘሎና ብዛዕባ እቲ ማሕበር ተወሳኺ ሓበሬታ ክትልእኩልና ነማሕጽነኩም" ይብል እቲ ደብዳቤ። ዳግማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣብ ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን እንግሊዝ ብምኽንያት ገበናት 47 ቢልዮን ዶላር ትስእን ኣላ ብረክዚት፡ ብሪጣንያን ኣውሮጳዊ ሕብረትን ኣብ ኣፈናዊ ስምምዕ በጺሐን ግዝኣት ዓባይ ብሪጣንያ እቲ ዝሰፍሐን ዝዓበየን ስለ ዝነበረ ልኡኻን መንግስቲ ካበዮ ኵርንዓት ዓለም ንለንደን ዝልእክዎ ዝነበሩ ሓበሬታ ብግቡእ ተሰኒዶም ኣብዚ ሃገራዊ ቤተ-መዝገብ ይርከቡ። መቸም ግዝኣት ዓባይ ብሪጣንያ ኣዝዩ ሰፊሕን "ኣብ ግዝኣትና ጸሓይ ኣይትዓርብን'ያ" ዝበሃለሉን ብቀዳማይን ካልኣይን ዉግእ ዓለም ዳርጋ ንሓደ ርብዒ ህዝቢ ዓለም ኣብ ትሕቲ ቍጽጽሮም ኣእትዮምዎ ዝነበሩ እዋን እዩ ነይሩ እቲ እዋን። ንኣብነት፡ ሓደ ካብ'ቶም ኣብዚ ሃገራዊ ቤተ-መዝገብ ዚርከቡ ሰነዳት እቲ 1833 ዝወጸ ኣዋጅ ውገዳ ባርነት ኢዩ። ኣብዚ መዝገብ ኣስማት ናይ 46,000 እንግሊዛውያን ወነንትን ሸያጦን ባሮት ኣብ ግዝኣቶም ከም ዝነበሩ የርኢ። እቲ ዘገርም ነገር ንግዲ-ባሮት ንክውገድ መንግስቲ እንግሊዝ ንዅሎም ወነንትም ነገድትን ባሮት እስትሕጋጎም (መዕበስ-ኣፍ) ከፊሉ ነቲ ዘስካሕክሕ ንግድ ክሰርዞ ከም ዝኸኣለ ንርኢ። ካልእ ኣብነት፡ ደይቪድ ኦሉሶጋ ዝተባህለ ተማራማሪ-ታሪኽ ነቶም ዕቑራት መዛግብ ተጠቒሙ ዘገርም ዛንታታት'ዩ ኣቕሪቡ። "ታሪኽ ዓባይ ብሪጣንያ ምስ እንፍትሽ ኣብ ዉሽጡ ብዙሕ ጊዜ ታሪኽ ጸለምቲ ኣህዛብ ንረክብ ኢና" ይብል። ንሱ ብዛዕባ ቀዳማይ ዉግእ ዓለም ዘካየዶ ምርምር - ኣብ ጐድኒ ዓባይ ብሪጣንያ ዝተሰለፉ ግን ዝተረስዑ ኣፍሪቃውያን፡ ህንዳውያን ካልኦት ኤስያውያን ወትሃደራት ግዝኣት እንግሊዝ ከም ዝነበሩ ስለ ዘርኣየ ዓቢ ኣድናቖት ኣትሪፉ'ዩ። ኣብዚ ቤት-መዝገብ'ዚ ልዕሊ 11 ሚሊዮን ህዝባዊ ሰነዳት ተዓቂቦም ይርከቡ፣ እንተላይ መዛግብ ኤርትራን ኢትዮጵያን። መግለጺ ስእሊ, ደይቪድ ኦሉሶጋ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ መዛግብ እንግሊዝ እቶም ብዓባይ ብሪጣንያ ዝተዓቀቡ ፋይላት (ብዛዕባ ዉሽጢ ዀነ ወጻኢ ሃገራት) ብዙሕ ምስጢራት መንግስቲ ዘሎዎም ስለ ዝዀኑ ንህዝቢ ክቐርቡ ኣይክእሉን። እቶም ካብ ፈቐዶ ኤምባሲታት ዓባይ ብሪጣንያ ንሚኒስትሪ ወጻኢ ጕዳያት ዝለኣኹ ደብዳቤታት ይዅኑ ካልኦት ጽሑፋት፡ ሰላሳ ዓመት ምስ ዝመልኡ፡ ናብ ሃገራዊ ቤት-መዝገብ ይሰጋገሩ'ሞ ኣብኡ ይዕቀቡ ማለት'ዩ። ነዞም ከምዚኦም ዘኣመሰሉ ጽሑፋት፡ ማለት ሓለፍቲ ኤባሲታት ንሚኒስትሪ ወጻኢ ጕዳያት ዘካፍልዎም ሚስጢራዊ ሓሳቦምን ርእይትኦምን ከመይ ከም ዚመስል ገናጺልና ከነንምብቦም ንኽእል። ምንጪ ስእሊ, Getty Images እዚ ማለት፡ ብዛዕባ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከነብብ እንተድኣ ደሊና ክሳብ 1988 ዝተሰነዱ ሓበሬታ እምበር ብድሕሪኡ ዝተኸሰቱ ፍጻሜታት ከነንብብ ኣይካኣልን። ነቲ ንፈለማዩ ኣብ ሃገራዊ ቤት-መዝገብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝበጽሕ ሰብ በየን ከም ዝጅምር'ዩ ዝጠፍኦ። ኣብ ኮምፕዩተር ኣስፊልካ ምስ እትኣቱ 'ኤርትራ' ዚብል ቃል ዘሎዎም ፋይላት ኣምጽእለይ ዚብል ትእዛዝ ምስ እተቕርብ '1292' ፋይላት ስሒባ ኣየናይ ኢኻ ትደሊ ትብለካ። 'ኢትዮጵያ' ዚብል ቃል ዘሎዎም ፋይላት ከኣ ማዕረ 5683 ይዀኑ። እዚኦም ላዕለ-ላዕሎም'ዮም፣ ዝተጠናገጉ ኣርእስትታ ስለ ዘሎዉ ኣፈታትሻና እንተድኣ ኣጸቢቕና ምስ ካልኦት ዛዕባታት ዝተኣሳሰሩ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ዛንታታት ክንረክብ ይከኣል'ዩ። ካብ ኣዲስ ኣበባ ዝተላእከ መልሲ ... "ዋላ'ኳ እቲ ቍጽሪ ኣባላት 'ናጻ ኤርትራ' ክንፈልጦ እንተ ዘይከኣልና ብቤት ጽሕፈት ጸሓፊ-ትእዛዝ ይድፍኣሉ ከም ዘሎ ነረጋግጸልኩም። እቲ ማሕበር ዘዋጽኦ ዘሎ ገንዘብ ሓገዝ ንጽጉማን ኤርትራውያን ዚብል ምስምስ'ኳ እንተዀነ ናብ ኤርትራ ሰዲድም ንናይ ፕሮፓጋንዳ ስርሓት ይጥቀምሉ ከም ዘሎዉ ንፈልጥ። "ከም ዝመስለኒ ዝበዝሑ ኤርትራውያን ኣብ ኣዲስ ኣበባ በዚ ማሕበር ዝግደሱን ብሸዋ ክግዝኡ ዝደልዩን ኣይመስለንን። እቶም ቀንዲ ኤርትራውያን ኣብ ክብ ዝበለ ደረጃ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝነበሩ - ሎረንዞ ታእዛዝን ኤፍረም ተወልደመድህንን - ምእንቲ ኣብዚ ጕዳይ ኢዶም ንኸየእትዉ ይመስል ካብ ኣዲስ ኣበባ ኣርሒቖም ናብ ሞስኮን ዋሺንግቶንን ተመዲቦም ከም ዝሰርሑ ተገይሩ ኣሎ። ኣብዚ እዋን'ዚ ዝርአ ፍሩይ ኤርትራዊ ኣብ ልዑል ስራሕ መንግስቲ የሎን። ወልደኣብ ወልደማርያም፡ መን'ዮም?
