ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ኣብ ዓውደ ኵናት ኣንጻር ወላዲኣ ዝተዋግአት ተጋዳሊት 9 መስከረም 2019 ብበሪሁ ሊላይ ምንጪ ስእሊ, Alemtsehay kasa መግለጺ ስእሊ, ሓጋዚት ኮምሽነር ኣለምጸሃይ ካሳ ኣብ 1967 ዓ/ም እዩ። ኢትዮጵያ ንሓንሳብን ንመወዳእታን ካብ መስፍናዊ ስርዓት ተናጊፋ ናብ ወተሃደራዊ ስርዓት ደርጊ እትሰጋገረሉ ዝነበረት ዘበን። እንተኾነ፡ ዋላኳ እቲ መስፍናዊ ስርዓት ብህዝባዊ ናዕቢ ይተኣለ'ምበር ናብ ካሊእ ዝገደደ ወተሃደራዊ ስርዓት እዩ ተሰጋጊሩ። ህዝቢ ዝጠለቦ ዲሞክራስያዊ ሕቶታት ይትረፍ ክምለሰሉ፡ ኣደዳ ሞትን መግረፍትን ኮነ። ካሊእ ምዕራፍ ቃልሲ ድማ 'ሀ' ኢሉ ተመሲሱ። ተምሃሮ ዩኒቨርስቲ ትምህርቶም ጠንጢኖም፡ በብዝኣመንሉ፡ ገሊኦም ናይ ከተማ ቃልሲ ገሊኦም ናይ በረኻ ዕጥቃዊ ቃልሲ ንምክያድ ፋሕ ጭንግራሕ ዝበለሉ ኣጋጣሚ ተፈጠረ። ኣሕዋት ኣብ ዝተፈላለዩ ፖለቲካዊ ውዳበታት ተሰሊፎም፡ ነናሕድሕዶም ኣብ ኵናት ክገጥሙ ዝተገደድሉ ናይ ታሪኽ ምዕራፍ ተኸሲቱ። ኣብ ትግራይ ከባቢ ዓድዋ እትርከብ ዕዳጋ ዓርቢ እውን፡ እዚ ኵናት ሓድሕድ ክትቋደስ ታሪኽ ሓሪይዋ። "ሓልዮት ተጋደልቲ'ዩ ኣጋዲሉኒ" ኣለምጸሃይ ካሳ ሃይሉ፡ ኣብ ከተማ ዕዳጋ ዓርቢ ተወሊዳ፡ ክሳብ ሻምናይ ክፍሊ ኣብ ቀዳማይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ማይ ምሻም ወዲኣ፡ ኣብ 1971 ዓ/ም ናብ ገድሊ ህወሓት ተጸምቢራ። ገና ቆልዓ ጓል 14 ዓመት ኮይና፡ ናብቲ ቃልሲ ዝተጸምበረት ኣለምጸሃይ፡ ትሕቲ ዕድመ ኮይና ንኽትጋደል ወድዓውን ባዕላውን ምኽንያታት ከምዝነበርዋ እያ እትገልጽ። 'ጭቆናን ኢ-ፍትሓውነትን ስርዓት ደርግን፤ ህዝባዊ ባህሪ ተጋደልቲ ህወሓትን' ንኽትጋደል ምኽንያት ካብ ዝኾንዋ እቶም ቀንዲ ከምዝኾኑ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበረቶ ጻኒሒት ሓቢራ። "ብፍላይ ሓልዮት ተጋደልቲ ምሒር ስሒቡኒ" ትብል። ቅድሚ ምግዳላ፡ ኣባል ስርዒት ከተማ ኮይና ትሰርሕ ድኣ'ትንበር እምበር "ደርጊ ኣብ ከባቢታት ዓድዋ መርሸንቲ ስለዘብዘሐ" ብተጋደልቲ ቢተው በላይን ሓሰን ሽፋን ኣቢላ ናብቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ ክትጽምበር ተገዲዳ። ኣብ ማይ ደጉዓለ ተዓሊማ ናብ ሓይልታት ተወዚዓ። ቆልዓ ትንበር'ምበር፡ ኣካላታ ገዚፍ ስለዝነበረ ከላሽን ተሓንጊጣ ክትዋጋእ ኣየጸገመላን። ስድራ እንዳ ኣቶ ካሳ ሃይሉ ወላዲኣ፤ ኣቶ ካሳ ሃይሉ ካብ ዘበን ስርዓት ሃጸይ ሃይለስላሴ ጀሚሩ ጸሓፊ ወረዳ ኮይኑ ይሰርሕ ከምዝነበረን ኣብ ትምህርታ ክትነፍዕን ብልጫ ክተምጽእን ይምዕዳ ነበረ። ኣቶ ከሳ ሃይሉ ስርዓት ሃይለስላሴ ፈሪሱ ብስርዓት ደርጊ ምስተተክአ፡ ኣባል ሰራዊት ደርጊ ኮይኑ ኣንጻር ተጋደልቲ ህወሓት ክዋጋእ ወሲኑ እቲ ስርዓት ኣብ ዝኣዘዞ ዓውደ ውግኣት ክሳተፍ ጀሚሩ ኣሎ። ብኣንጻሩ በዓልቲ ቤት ኣቶ ከሳ ድማ "ህወሓት ብሌን ዓይነይ" ዝብላን ኣብ ዓደን ኮይነን ንቓልሲ ህወሓት ብዝኽእልኦ እናሓገዛ ጣጣ ጎጀአን ይመርሓ ኣለዋ። ካልኦት ሰለስተ ደቂ ኣቶ ካሳ ሃይሉ፡ ንተጋዳሊት ኣለምጸሃይ ካሳ ስዒቦም ኣንጻር ኣቦኦም ንዝተሰለፍሉ ዕላማ ክዋደቑ ናብ ገድሊ ህወሓት ተጸሚቢሮም። ስድራ እንዳ ኣቶ ካሳ፡ ብወገን ገድሊን ብወገን ደርግን፡ ኣብ ዓውደ ኵናት ክትገጥም ወሲና። ምንጪ ስእሊ, Alemtsehay kasa መግለጺ ስእሊ, ኣባል ሰራዊት ደርጊ ኣቶ ካሳ ሃይሉ "ምስ ሓንቲ ጓለይ ክትታኾስ ኣየጥዕመልካን" እተን ንህወሓት ከም ብሌን ዓይነን ዝርእያ በዓልቲ ቤት ኣቶ ካሳ ሃይሉ፡ በዓል ገዝአን ኣባል ሰራዊት ደርጊ፡ ጓለን ድማ ተጋዳሊት ህወሓት ኮይና ኣብ ዓውደ ኵናት ክታኾሱ ሕሊናዊ ዕረፍቲ ከሊእወን ኣሎ። ምስጨነቐን ድማ፡ ናብ በዓል ቤተን ኣቶ ካሳ ሃይሉ፡ ደብዳቤ ክጽሕፋ ወሲነን። በዓልቲ ቤት ኣቶ ካሳ [ኣዶ ተጋዳሊት ኣለምጸሃይ] ኮን ዶኾን ካብቲ መንግስታዊ መሓውር ወጺኡስ ናብራ ከቢዲዎ ዶ ይኸውን ኣባል ሰራዊት ደርግ ዝኾነ፡ ካብ ዝብል ጥርጣረ "እቲ እትቃለሰሉ ዘለኻ ስርዓት ፍትሓዊ ኣይኮነን ካብ ኩሉ ድማ ምስ ሓንቲ ጓለይ ክትዋጋእ ኣየጥዕመልካን እሞ ንሱ ጠንጢንካ ዓድኻ እቶ ሰሪሐ ክቕልበካ እየ' ዝብል ደብዳቤ ጽሒፈናሉ። እንተኾነ ግን ንዕላማ ደርጊ 'ስምዒታዊ' ስለዝነበረ መልእኽቲ በዓልቲ ቤቱ እንከይተቐበሎ ተሪፉ። እዘን ወላዲት ሕዚ እውን ተስፋ ኣይቆረጻን፤ ጓሉ ኣለምጸሃይ ካሳ ደብዳቤ ንኽትጽሕፈሉ ንጓለን ተማሕጺነን። ኣብቲ ሽዑ እዋን ሓላፊ ክፍሊ ህዝቢ ዝነበረ ተጋዳላይ ሓሰን ሽፋ "ደብዳቤ ጸሓፊ እሞ ብስርዒት ኣቢልና ናብ ደርጊ ክንሰደሉ ኢሉኒ ደብዳቤ ጽሑፈሉ" ትብል ኣለምጸሃይ። "ሓወይ ብዘለዎ ኮይኑ ወያነ፡ ኣነ በዚ ኮይነ ሻዕቢያ እናበልኹ ይሰርሕ ነይረ" ሕሩያት ዛንታታት ሓደ ዓመት ደቂ ሓንቲ ማህጸን ኣብ ኵናት ንኽልተ ዕላማ እታ ደብዳበ እንታይ ነበረት?
