"እዚ ዘሎ ህሉው ኩነታት ብኽልተ ነገራት'የ ክርእዮ ዝኽእል፡ ሓደ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሓቕታት እቲ ካልኣይ ከኣ እቲ ንኹሉ ዘስክር ዘሎ ግዝያዊ ዝመስል ፈንጤዝያ" ይብል ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዝነበር በረኸት። በረኸት ኣባል 13 ሃገራዊ ኣገልግሎት ኮይኑ፡ እዚ ኣብ ሞንጎ ኤርትራን ኣብ ሞብጎ ኢትዮጵያን ዝግበር ዘሎ ውዕል፡ ኣብ ሞንጎ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኢትዮጵያን ይግበር ከምዘሎ ይሙጉት። " ኣይኮነንዶ ህዝቢ እቶም ምስኡ ኣብ ስልጣን ዘለዉ ሚኒስተራት'ውን እንታይ ይገብር ከምዘሎ መሳና እዮም ዝርእይዎ ዘለዉ፡ ብሕጂ እንታይ ክስዕብ ከምዝኽእል'ውን እንዶ የብሎምን፡ ሃገር ህዝቢ ብኸምዚ ዝውከል እንተኾይኑ ከኣ ኣማስይኡ ወግዓውነቱ ንዕንወት'ዩ" ክብል ንሓሳቡ የራጉድ። "ኣብ መጀመርታ ናጽነት ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝነበረ ርክባት ክንዲ ወግዒ ለቢሱ ኣብ መንጎ መንግስታት ዝግበር፡ ኣብ መንጎ ህዝባዊ ግንባርን ኣብ መንጎ ወያነን ብዘይተማእከለ ርክብ ይግበር ስለዝነበረ'ዩ ኣብ ጽልኢ ምስ በጽሐ ገናሒ ሓይልን ሕግን ዘይረኸበ" ይብል በረኸት። "ኣብዚ እዋን ኩሉ ኣብ ዘይምላእ ሓጎስ ስለዘሎ ነቲ ሓቂ ምልላይ ስኢንዎ ኣሎ" ዝበል በረኽት፡ ካብ ሕልምና ኣይተበራብረና ዝብሉ ከምዝበዝሑ ይዛረብ። ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝቐመጥ እዮብ ጸጋይ ብወገኑ " ኪኖ እዚ ዝገበር ዘሎ ፌስታታት እንታይ ክህሉ ይኽእል ምሕታት ኣገዳሲ እዩ፤ ናይ ብሓቂ እታ ኩሉ ዝደልያ ሰላም ድያ እዛ ሕጂ ዝዘረበላን ዝምደረላን ዘሎ?" ክብል ዘረብኡ ይጅምር። መግለጺ ስእሊ, ተሳተፍቲ መድረኽ መብሰሪ ሰላም ኣብ ሚሊንየም ኣዳራሽ "እቲ ነዊሕ ዓመታት ዝገበረ ስእነት ሰላም፡ ብዙሕ ሂወት ሰብ ወሲዱ ብርቱዕ ጽምኣት ሰላም ስለዝፈጠረ'ዩ እዚ ንርእዮ ዘለና ዝፍጠር ዘሎ፡ እቲ ሽግር ዝፈጠረ ድዩ ነቲ ሽግር ዝፈትሖ ዘሎ እዚኽ ንቡር ድዩ?" ክብል ሕቶ የቐምጥ። "ዶብ ትርጉም የብሉን ዝብል ኣዘራርባ ንዓይ ቅቡል ኣይኮነን" መጻኢ ብደሆታት መንግስታት ኢትዮጵያን ኤርትራን "ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልተ ህዝቢ'ዩ ዝብል ሓቂ ዘይፈልጥ'ዩ" ፕረዚደንት ኢሳይያስ “ደቀይ ብዓይነይ ክርኢ ጥራሕ’የ ዝነብር” እዮብ ጸጋይ ብተወሳኺ "እቲ መበገሲ ህልቂት ኮይኑ ዝብሃል ዶብ'ሞ ይተሓንጸጽ ብድሕሪ እዚ ጉዳይ ዕዮ ገዛና ክንገብር" ኢሉ። "ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ዓሰርተ ዓመታት ህዝባዊ ግንባር ህውሓት ንዝብሃል ውድብ መጻልእቲ ብምፍጣር፤ ነቲ ኣጀንዳ ክልተ ሃገራት ናብ ባእሲ ክልተ ውዱባት እዮም ቀይሮሞ። እዚ ከኣ ንክልቲአን ሃገራት ከቢድ ዋጋ ኣኽፊልወን'ዩ" ክብል ሓሳቡ ይገልፅ። በረኸት ብወገኑ "እዚ ኣብዚ ቀዳመ ሰናብቲ ሆ ኢሉ ዝወጸ ህዝቢ ኢትዮጵያ ገሊኡ ናይ ብሓቂ ሰላም ምስ ኤርትራ ዝናፈቐ፡ ገሊኡ መደረን መብጻዓታትን ኣብይ ዝሰበኾ ዝተረፈ ከኣ ምድኻም ወያነ ዝምነ'ዩ" ይብል። እዘን ክልተ ሃገራት ሕሉፍ ዝነበረ ርክበንን መግዛእትን ናቱ ሕማቕ ገጽ ከምዝነበሮ ዝሓበረ በረኽት "ስድራ ቤትታ ብፍላይ ኣብ ዶባት ዝርከቡ እቶም ቀንዲ ግዳያት ናይዚ ዳሕረዋይ ኩናት ኢትዮጵያን ኤርትራን እየን። ተዋሲቦም'ዮም ንሓድሕዶም ዝነጋገዱ ጎዶቦ'ዮም ሰለዚ ልዕሊ ማንም ነዕኦም ሰላም ይምነ፡ ኣብ ቀብሪ ጎዶቦኦም ዘላ ጓሎም ክኸዱ ዘይክኣሉ ምህላዎም ይሰምዕ'የ ካብዚ ዝኸፍእ ነገር ክኣ የለን" ይብል። ኣብ ኢትዮጵያ ተወሊዳ ዝዓበየት ብኣዲኣ ኤርትራዊት ዝኾነት ሰምሃር ንጉሴ ኣብ ገጻ ምሉእ ሓጎስ እናተነበበ ብወገና " ኣብዚ'የ ተወሊደ ዓብየ ሓትነታተይን ኣኮታተይን ርእየዮም ኣይፈልጥን፤ ኣብ ዝሓጸረ ከይደ ከምዝርእዮም ከኣ ተስፋ ኣለኒ" ትብል። ካብ 1998 ክሳብ 2000 ዓመተ ምህረት ኣብ ዝነበረ ብዙሓት ካብ ኢትዮጵያ ናብ ኤርትራ ኣብ ዝተሰጎጉሉ እዋን፤ ብተደጋጋሚ ኣብ ተሌቪዥን ኤርትራ ሳዋ ስለዝተዓለመ ብስርዓት ኢትዮጵያ ከምዝሰንከለ ዝነግር ዶጎል ዝተበሃለ መንእሰይ ብዙሕ ሰብ ዝዝክሮ ኮይኑ ኣብ ኢትዮጵያ እትነበር ዓባይ ሓፈቱ ንዶጎል ዝኾነት ሜሮን ንጉሰ ( ኣኽበረት'ውን ትብሃል'ያ ) ነዚ ሕጂ ዘሎ ሃዋሁ ብኸምዚ ተዘንትዎ " ኣነ ኣብዚ ዝዓበኽሉ ዓዲ ታሴራ ተኸልኪለ ከርተት'የ ዝብል ዘለኹ፡ ሎሚ ግን ደስ ኢሉኒ፡ ድላይና ክንዛረብ ዕድል ስለዝሃበና እዚ መነግስቲ ጸጋ ይሃቦ" ትብል። "ዶባት ኣየድልየናን'ዩ" እዮብ ጸጋይ " ዶባት ኣየድልየናን እዩ ዝብሃለሉ እዋን ተበጺሑ፡ ንምንታይ ድኣልና ኣሽሓት ከፊልና?
