ዝብል ውሳነ ንምሃብ፡ ኣፃራዪ ጉብኤ ሕገ መንግስቲ ኣብ ውሽጢን ካብ ሃገር ወፃኢን ዝርከቡ ምሁራት ሕጊ ርእይቶኦም ክልእኹ ዕድል ሂቡ ነይሩ። ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ ምርቃቑ ክሳብ ምጽዳቑ ኣብ ዝነበሮ መስርሕ ዝተሳተፉ፡ ፕረዚደንት ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ዝነበሩ ላዕለዋይ ምሁር ሕጊ ፕሮፌሰር እንድርያስ እሸቴ፡ ናብቲ ዝካየድ ዝነበረ ዘተ ብስካይፕ ኣብ ቀጥታዊ ፈነወ ኣትዮም ሓሳቦም ሂቦም። "መንግስቲ፡ ዕድመ ስልጣኑ ባዕሉ ክውስን ኣይኽእልን፤ብፍላይ ከኣ እቲ ሕገ መንግስቲ ናይ ምትርጓም ሕጋዊ ስልጣን ዝተወሃቦ ባይቶ ፈደረሽን፡ዘበነ ስልጣኑ የብቅዕ ስለዘሎ፡ ኩሎም ኣባላት ድማ ኣባላት ሓደ ገዛኢ ሰልፊ(ውድብ)ስለዝዀኑ፡ነፃ ኰይኑ ሕገ መንግስቲ ክትርጉም ይኽእል እዩ ኢልና ክንፅበ የብልናን።" ብምባል ተዛሪቦም። ኣብ መወዳእታ ገፅ ስልጣን ንጉስ ሃይለስላሴ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዘጓነፈ ከቢድ ሓደጋ ድርቅን ጥምየትን ናፃ መረፃን ናፃ ጋዜጠኝነትን ብዘይምንባሩ እቲ ሓደጋ ዝያዳ ክኸፍእ ከምዝኸኣለ ምሁራት ዘካየድዎ መፅናዕቲ ይነግረና ዝበሉ ፕሮፌሰር እንድርያስ፡ ሕዚ'ውን ለበዳ ኮርናቫይረስ ስለዘሎ ናፃ መረፃን ናፃ ጋዜጠኝነትን የድልየና እዩ ኢሎም። "ርእሲ ኩሎም ሕግታት እታ ሃገር ዝዀነ ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ዓርሰ ምሕደራ ህዝብታት እሞ ድማ ክሳብ ምግንፃል ዝፈቅድ ካብ ካልኦት ሕገ መንግስታት ዝተፈለየ እዩ" ኢሎም። ስለ'ዚ ኣመዛዚንካ እዩ ክረአ ዘለዎ ይብሉ። ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ መረፃ ምክያድ ኣፀጋሚ ምዃኑ ከምዘለዎ ኰይኑ፡ መረፃ እንተዘይተኻይዱ ድማ ኣብ ስልጣን ምፅናሕ ካልእ ፀገም ምዃኑ ክእመነሉ ይግባእ። "ዓንቀፅ ብዓንቀፅ ካብ ምትርጓም፡ ድምር መንፈስ እቲ ሕገ መንግስቲ ምርኣይ የድሊ። በቲ ሕዚ ዘለና ፍልጠት፡ እቲ ለበዳ ኣብ ውሽጢ ሓደ ወይ ክልተ ዓመታት ኣይግታእን። እቲ ለበዳ ክሳብ ዘይጠፍአ መረፃ ኣይነካይድን እንተተባሂሉ ድማ ብዘይ ተመረፀ መንግስቲ ምምሕዳር ኣይካኣልን። ንነዊሕ እሞ ድማ ንዘይተወሰነ ግዜ፡ባዕሉ መንግስቲ ብዝውስኖ ግዜ፡ ኣብ ስልጣን ምፅናሕ ከቢድ እዩ። መንግስቲ ናይ ባዕሉ ዕድመ ስልጣን ክውስን ኣይኽእልን ዝብል ሕገ መንግስታዊ መትከል ክጠሓስ የብሉን፤ ብግድን መፍትሒ ክረክብ ኣለዎ" ብምባል ተዛሪቦም። ጉባኤ ኣፃራዪ ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ የገድሰና እዩ እትብሉ ብፍላይ ምስ ሕጊ ዝተዛመደ ፍልጠትን ልምድን ዘለኩም ውልቀሰባት ወይ ድማ ትካላት ኣብ ምትርጓም ሕገ መንግስቲ ዘለኩም ርእይቶ ፀሓፉልና ዝብል ፃውዒት ምስ ቀረበ፡ ሓሙሽተ ምሁራት ሕጊ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ብመልክዕ ውዳበ መርገፆም ገሊፆም። እቲ መርገፅ ብስም መምህር ገብረመስቀል ሃይሉ ኣቢሉ ድማ ተላኢኹ። መርገፅ እቶም ምሁራት ግዜ መረፃ ብፍፁም ክናዋሕ የብሉን ይብል። ጉባኤ ኣፃራዪ ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ሕገ መንግስቲ ናይ ምትርጓም ስልጣን የብሉን ዝብል ፅኑዕ መርገፅ ከምዘለዎም መምህር ገብረመስቀል ይዛረቡ። ጉባኤ ኣፃራዪ፡ ምስ ሕገ መንግስቲ ዝቃረን ሕጊ፣ መንግስታዊ ውሳነ ወይ ድማ ልማዳዊ ኣካይዳ ኣጓኒፉ እሞ ድማ ክትዕ እንተተኻይዱ፡ ኣፃርዩ ንውሳነ ናብ ባይቶ ፈደረሽን ዘቕርብ ሕጋዊ ኣካል እዩ። "ኣብ ኢትዮጵያ እዋን መረፃ ክናዋሕ ኣለዎ ዶስ የብሉን ዝብል ክትዕ ኣብ መንጎ ክልተ ኣካላት ኣይተልዓለን። ባይቶ ፈደረሽን እቲ ጉዳይ ሕገ መንግስታዊ መፍትሒ ስለዘይብሉ መፍትሒ ሃቡና ኢሉ እዩ ናብ ጉባኤ ኣፃራዪ መሪሕዎ፤ እዚ ድማ ስልጣኑ ስለዘይኰነ ክነፀጎ ነይርዎ። ስልጣነይ እዩ ኢሉ እንተተቐቢልዎ ድማ ዋላ ናይ ምርኣይ ስልጣን ይሃልዎ ዝብል መካትዒ ይቕረብ፡ ግልፂ ስለዝዀነ ዝትርጐም የብሉን ኢሉ ክሓልፎ ነይርዎ። ብመሰረት ዓንቀፃት 54፣58፣93 እቲ ሕገ መንግስቲ ክፍተት ከምዘይብሉ የርእየና እዩ" ብምባል ክትዕ እቶም ምሁራት የቕርብ። ጉባኤ ኣፃራዪ ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ስልጣን ካብ መረፃ ወፃኢ ዝናወሐሉ ምኽንያት ኣብቲ ሕገ መንግስቲ ኣይተቐመጠን ዝብል መካትዒ ሓሳብ ሒዙ ከምዝቐረበ ይፍለጥ። "ኮሮና ዝብል ቃል ወላ ኣይሃሉ እምበር፡ ኣብ ዓንቀፅ 93 እዋን ህፁፅ ኣዋጅ ዝእወጀሎም መበገሲታት ተቐሚጡ እዩ። ካልእስ ይትረፍ ወላ እውን እቲ ኣዋጅ ይተኣወጅ፡ ስልጣን ካብ መረፃ ወፃኢ ምንዋሕ ኣይከኣልን ዝብል ኣብ ዓንቀፅ 9 ንኡስ ዓንቀፅ 3 ብዘይ መፈናፈኒ ተቐሚጡ እዩ" ይብል መምህር ገብረመስቀል። ኣህጉራዊ ልምድን ተመኩሮን፡ ሕገ መንግስቲ ከምዘይጠሓስ እዩ ዘርእየና ዝብል እቲ ምሁር፡ ሕገ መንግስቲ ስልጣን ክግደብ እምበር ክናዋሕ ኣይፈቅድን፤ መንግስታት ስልጣን ክናዋሕ ስለዝደልዩ፡ ነዚ ንምዕፃው እዩ ሕገ መንግስቲ ዘድሊ ብምባል መካትዒ ሓሳቡ ይድምድም። ኣፈጉባኤ ባይቶ ፌደሬሽን ኢትዮጵያ ኬርያ ኢብራሂም ብፍቓዳ መዝነታ ገዲፋ ዶክተር ደብረጽዮን መሰረታዊ ፖለቲካዊ ለውጢ ኣምጺኡ'ዶ?
