26 ጉንቦት 2019 ምንጪ ስእሊ, AFP ፌስቡክ ነቐፌታ በዚሕዎ ኣሎ፤ ብፍላይ ድማ ካብ ቀርኒ ኣፍሪቃ። ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝላባዕ ስኑዕ ሓበሬታ ክቆፃፀር ከምዘይከኣለ ተንተንቲ ይዛረቡ። ስርዓት ዲሞክራሲ ኣፍሪቃ ኣብ ሓዳጋ ከም ዘእተወ'ውን ተገሊፁ። ኣብ ኣፍሪቃ ኣብ ዝተኻየዱ ሃገራዊ ምርጫታት ስኑዕ ዜና ፅዕንቶ ከም ዘሕደረ ዝተገለፀ እንትኸውን፡ ፌስቡክ ኣብ ድሕሪ እዚ ስኑዕ ዜና ነይሩ ናይ ዝበሎ ሓደ እስራኤላዊ ትካል ፌስቡክ ገፅ ምዕፃዉ ይዝከር። 'ኣርኪሜይድ ግሩፕስ' ዝተብሃለ እስራኤላዊ ትካል ሓዊሱ፡ 26 ገፃት ፌስቡክን ኢንስታግራምን ተኣጊዶም እዮም። ኣብዞም ገፃት ይላባዕ ዝነበረ ሓበሬታ ድማ ብዋናነት ኣብ ናይጄርያ፣ ሴኔጋል፣ ቶጎ፣ ኣንጎላ፣ ኒጀርን ቱኒዚያን ዘነፃፀረ ከም ዝነበረ ፌስቡክ ዕላዊ ገይሩ። ፌስቡክ `ወረበላታት` ንምቕታል ኣብ ጥቕሚ ይውዕል ኣሎ ፌስቡክ እንጥቀመሉ ሰዓታት ገደብ ክግበሮ እዩ ሰራሕተኛ 'ወርልድ ዋይድ ዌብ ፋውንዴሽን' ናኒንጃ ሳምቡሪ፤ ፌስቡክ እዚ ስጉምቲ ንምውሳድ ከም ዝደንጎየ እዮም ዝገልፁ። ስርዓት ዲሞክራሲ ኣፍሪቃ ኣብ ሓደጋ እዩ፤ ስጡም መቆፃፀሪ ድሕነት መረዳእታታት ዘይምህላዉ ድማ ሓደ ፀገም ምዃኑ የረድእ። ኣፍሪቃን ፌስቡክን ካሜሮናዊት በዓልቲሞያ ቴክኖሎጂ ሬቤካ ኤኖንችሆን ከም እትዛረቦ፡ ፌስቡክ ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዎ ኣሰራርሓ ካብ ካልኦት ሃገራት ዓለም ዝተፈለየ እዩ። ንኣብነት፡ ፌስቡክ ኣብ ጉዳይ 'ካምብሪጅ ኣናሊቲካ' ኣብ ኣፍሪቃ ብዙሕ ኣይተወቐሰን። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 2018፡ ናይ ልዕሊ 230 ሚልየን ተጠቀምቲ ፌስቡክ ውልቃዊ መረዳእታታት ዝተሰርሰረ እንትኸውን፤ ኣብ ከይዲ ምርጫ ፅዕንቶ ምሕዳሩ ድማ ዕላዊ ኮይኑ ነይሩ። ምርጫ ዝተኻየደለን ሃገራት ኮንጎ፣ ናይጄርያን ኬንያን ኣብዚ ስመን ይለዓል። ፌስቡክ ምውታት ንምኽባርን ምዝካርን ዘኽእል ሓድሽ ምህዞ ኣታኣታትዩ ፌስቡክ ኣብ ኣፍሪቃ ዘነፃፀሩ ገፃት ከም ዝዓፀወ ምስ ኣፍለጠ፡ ኣብ 'ኦንላይን' ዝፅሕፍ ኮንጎኣዊ ሳይመን ንኮላ ማታምባ፡ ኣብ ልዕሊ ፌስቡክ ሕቶ ኣልዒሉ። "ፌስቡክ ኣብ ካልኦት ኣህጉራት ንምግባር ዘይደፍሮ ነገር፡ ንምንታይ ኣብ ኣፍሪቃ ክገብር ክኢሉ?" ዝብል ሕቶ። ካብ እስራኤል ይፍነዉ ዝተብሃሉ እዞም ገፃት፡ ካብ 2012 ክሳብ 2019 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ምስ ተጠቀምቲ ንምልላይ ኣስታት 812 ሽሕ ዶላር ኣሜሪካ ወጻኢ ገይሮም። 2.8 ሚልየን ሰዓብቲ እውን ከፍርዩ ኪኢሎም። ቢቢሲ ካብ ትካል 'ኣርኪሜይድ ግሩፕስ' መልሲ ንምርካብ ዝገበሮ ፈተነ ኣይተሳኽዐን። ኣብቲ ገፅ ዝነበሩ መረዳእታታት እውን ሙሉእ ብሙሉእ ኣወጊዱ'ዩ። ካብ ሞንጎ እቶም ዝተኣለዩ መረዳእታታት ኣብ መረፃ ናይጄርያ ዘድሃቡ ይርከብዎም። ብሰንኪ ስኑዕ ዜና ዋትስኣፕ ተቓፂሎም ዝተቐተሉ ትካል ምርምር ኣሜሪካ 'ዘ አትላንቲክ ካውንስል ዲጂታል ፎረንሲክ ሪሰርች ላብ' ዝሰርሖ መፅናዕቲ፡ ንስም ምክትል ፕረዚደንት ናይጄርያ ነበር ኣቲኩ ኣቡባከር ዘፀልም ምስሊ ተዘርጊሑ ከም ዝነበረ ኣቃሊዑ እዩ። ኣብ ኣቡጃ ኣብ ዝርከብ ትካል 'ሴንተር ፎር ዴሞክራሲ ኤንድ ዴቨሎፕመንት' ዝሰርሑ ኢዲት ሓሰን፡ "እቶም ምስልታት ካበይ ከም ዝመንጨው ምፍላጥ ኣይተኽኣለን" ኢሎም። ካልእ ፌስቡክ ካብ ሞንጎ ዝዓፀዎም ገፃት 'ጋና 24' እዩ። እዚ ገፅ ናይ ዜና ገፅ እንተመሰለ እውን፡ ዝፍንዎም ሓበሬታታት ግን ካብ ዓዲ ኢንግሊዝን እስራኤልን ነይሮም። ኣብ ግዘ ሃገራዊ ምርጫ ዲሞክራቲክ ኮንጎ ንፌሊክስ ተሺስኬይዲ ዝድግፉ መረዳእታታት በዚ ገፅ ይፍነዉ ነይሮም። •ፌስቡክን ትዊተርን ሓበሬታ ክሰርቃ ዝሕልና ዝነበራ ገጻት ኣልየን ዋላ እኳ በዞም ገፃት ዝንዝሑ ስኑዓት ዜናታት ኣብ ለውጢ መንግስቲ ፅዕንቶ ምሕዳሮም ዘርእይ መረዳእታ እንተዘይተረኸበ፡ መራሕቲ ኣፍሪቃ ግና ምልባዕ እዚ ስኑዕ ዜና ከይተጠቐምሉ ከምዘይተረፉ ይግለፅ። ሓደገኛ ስኑዕ ዜና ንምግታእ ኣብ ኣፍሪቃ ልዕሊ 139 ሚልየን ሰባን ብስልኮም ፌስቡክ ይጥቀሙ። ዝያዳ እቲ ቁፅሪ ዝሓዝዎ ከኣ ኣፍሪቃውያን መናእሰይ እዮም። ኣብ ግዘ ምርጫ ዘድምፁ መናእሰይ ከም ምዃኖም መጠን፡ ብፌስቡክ ዝላባዕ ሓበሬታ ፅዕንቶ ከሕድረሎም ይኽእል። ከም ኣገላልፃ ካሜሮናዊት በዓልቲ ሞያ ቴክኖሎጂ ሬቤካ፡ እዞም መናእሰይ ዝረኽብዎ ሓበሬታ ኣብ ፌስቡክ ዝተደረኸ እዩ፤ ካልእ ሳልሳይ ወገን ፌስቡክ ተጠቒሙ ሓበሬታ ክነዝሕ ከም ዝኽእል እውን ኣይግምቱን። እታ በዓልቲ ሞያ "ፌስቡክ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝላብዑ ሓበሬታታት ሓላፍነት ተሰሚዕዎ ክቆፃፀር ግድን እዩ" ትብል። ምንጪ ስእሊ, AFP ፌስቡክ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዉ ተጠቀምቲ ፌስቡክ፡ ማሕበራዊ ሚድያ ብኸመይ እዮም ዝጥቀምሉ?
