ንዘበናዊ ስነፅሑፍ ኣምሓርኛ ዓምዲ ዝኾኑ ደረስቲ ደራሲ ኣለማየሁ ገላጋይ ኣምሓርኛ ብየማንን ፀጋምን ዝተወጠረሉ ዓምዲ ኣሎ ብምባል ምስ ናይ የሻው ሓሳብ እዩ ዝሰማማዕ። ፈለምቲ ናይ ኣምሓርኛ ደረስቲ፡ "ሓቂ እዩ ብኣምሓርኛ ኣፎም ዝፈትሑ ሰባት ኢና ንረክብ" ብምባል፡ ከም በዓል መኮነን እንዳልካቸው፣ ዮፍታሄ ንጉሴ፣ ግርማቸው ተክለሃወርያት ይፀርሕ እሞ፡ ካብዚ ብተወሳኺ ግን ልብወለድ ኣምሓርኛ ፡ ስጋን ደምን ለቢሱ እስትንፋስ ዝዘርአ፡ ብቋንቋ ኣምሓርኛ ኣፎም ብዘይፈትሑ ደረስቲ ከም ዝኾነ ይገልፅ። "ኣብ ስነፅሑፍ ኣምሓርኛ ብኻልኣይደረጃ ተሰሪዖም ዝርከቡ፡ ድሕሪ ወራር ጣልያን ዝተወለዱ፡ ብፍላይ ድማ ካብ 1928 ዓ.ም ንነዘ፡ ድሕሪ ምስፍሕፋሕ መሰረተ ልምዓት ዝመፅኡ ደረስቲ እዮም" ኢሉ። ጣልያን ብዝሃነፆ ፅርግያ፡ ብእግሪ ኮነ ብበቕሊ ተጉዒዞም ናብታ ናይ ሽዑ ኣዲስኣበባ ክመፅኡ ዝኸኣሉ እዞም ደረስቲ፡ ንስነፅሑፍ ኣምሓርኛ በቲ ሕዚ ዘለሉ ደረጃ ኣዕብየሞ ከም ዘዕበይዎ የረድእ። ካብ ትግራይ ስብሓት፣ ካብ ኣምቦ ጸጋየ፣ ሰለሞን ካብ ወለጋ፣ ኣሰፋ ጫቦ ካብ ጨንቻ፡ ኣብ ድርሰትን ዝተፈላለዩ መራኸብቲ ሓፋሽን ብምስታፍ፡ ቋንቋ ኣምሓርኛ ንስነፅሑፍ ምችው ንክኸውን ዘበርከትዎ ግደ ቀሊል ከም ዘይኮነ የስምረሉ። ሓጋዚት ፕሮፌሰር ፀደይ'ውን ፡ ዘበናዊ ስነፅሑፍ ኣምሓርኛ፡ ሎሚ ብእንዘራረበሉ ዘማዕበልዎ ደራስያን፡ ብቁልዕነቶም ናብ ከተማ ኣዲስኣበባ ከም ዝመፅኡ ብምሕባር፡ ልዕሊ ኣፎም ዝፈትሕሉ ቋንቋን ባህልን፡ ከተማነት ስዒርዎም ከም ዝረአይ ተረድእ። ነባር ባህሊ ብምጥፋእ ባህሊ ከተማነት ምንጋስ ኩሎም ኣብ ከባቢ 1960ታት ዘበናዊ ድርሰት ኣምሓርኛ ዝጀመሩ እንተድኣ ርኢናዮም ነቲ ነባር ባህሊ ብምምሕያሽን ብዘበናዊ ባህሊ ብምትካእን ናይ ባዕሎም ሰውራ ዝመርሑ እዮም ይብል ደራሲ ኣለማየሁ ገላጋይ። ነዚ መረዳእታ ብኣምሓርኛ ኣፎም ዝፈትሑ ደረስቲ ጥራሕ እንተይኮኑስ፡ ከም እኒ ዳኛቸው ወርቁ ዝበሉ ካልኦት ደረስቲ እውን ምርኣይ ኣድላይ ከም ዝኾነ ብምግላፅ፡ "ውሽጢ ንውሽጢ ኣብ ምፍራስ ባህሊ ዝተመስረተ ልበወለድ" ብኢንግሊዘኛን ኣምሓርኛን ብምፅሓፍ መልክዕ እዚ ዘበን የርእየና ይብል። እዚ ንኣቤ ጉበኛ እውን ከም ዝሓውስ ይዛረብ። "ብዙሕ ተዘክሮታተይ ኣብ ኣስመራ ጎዳይፍ ዘሕለፍክዎ'ዩ" እዞም ኣፎም ብካልእ ቋንቋ ዝፈትሑን ኣብ ዘበናዊ ስነ-ፅሑድ ኣምሓርኛ ብፅሒት ኣምበሳ ዝሕዙን ደረስቲ፡ ሓድሽ ባህሊ ከተማን ዘበናውነትን ብምምፃእ ኣብ ስረሖምከም ዝነፍዑ እቶም ዘዘራረብናዮም ሙሁራት ይገልፁ። ንሶም ከም ዝብልዎ፡ ናይ ገጠር ባህሊ ናብ ከተማ ኣዲስኣበባ ሒዙ ንዝመፅአ ማሕበረሰብ ፡ ሓድሽ ባህልን ኣተሓሳስባን ንከኻዕብት፡ እዞም ስሙያት ዘበነዎት ደረስቲ ኣብ ስርሖም ኣንጸባሪቖም'ዮም። እዞም ደራስያን ካብ ዝተፈላለየ ባህልን ቋንቋን ምምፅኦም ካብ ረአና፡ ናይ ዝመፅሉ ከባቢ ባህሊ ናብ ስራሕቶም ኣሰጋጊሮም'ዶ ይኾኑ?
