መንግስታት፡ ትኽክለኛ መረዳእታ ትንበያ ሰብ ሞያ የብሎምን፤ እንተሃለዎም'ውን መብዛሕትኡ ግዘ ቐልጢፉ ኣይሕግዞምን። ግን ከአ ካልእ ዝሓሸ መገዲ ኣሎ፤ ምስ ህዝቢ ምዝርራብ። ዶኳትርን ሰብ ሞያ ሕማማት ለበዳን እቶም ናይ ሕክምና መረዳእታታት የቕርቡ። ህዝቢ ድማ ኣብ ሕሉፍ ተመሳሰልቲ ሓደጋታት ኣብ ምምካት ዝሓገዙዎ መገዲታትን ኣተገባብርኦምን ዝምልከት ከአንፍት ይኽእል። ቻይና፣ ኤውሮጳን ሰሜን ኣሜሪካን ዝርግሐ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምቁጽጻር ሓደ ዓይነት ስጉምቲ ወሲደን፤ ኣዋጅ ዕጽዋ። መንግስታት ኣፍሪቃ'ውን ነዚ እግሪ ስዒቦም። ግን ብሓፈሻ እዚ ስጉምቲ ኣብ ኣፍሪቃ ዘዋጽእ ኣይኮነን። ከም ሩዋንዳን ደቡብ ኣፍሪቃን ዝበላ ሃገራት ኣፍሪቃ ጥራሕ እየን ከምዚ ዓይነት ምእኹል ስትራቴጂ ናይ ምምሕዳር ዓቕሚ ዘለወን። ኣብ መዓልታዊ እቶት ዝተደረኸ ህይወት ዘለዎም ሰባት፡ ኣዋጅ ዕጽዋ ኣብ ሞንጎ ድኽነትን ጥምየትን ዘሎ ኣፈላላይ እዩ ዝኾኖም። ምንጪ ስእሊ, AFP መግለጺ ስእሊ, ኣብ ኡጋንዳ ዕጽዋ ስለ ዝተኣወጀ፡ ኣብ ካምፓላ ገለ ብንግዲ ዝመሓደሩ ሰባት ኣብ ዕዳግኦም ይድቅሱ ነይሮም ድሮ ብሸቕሊ ኣልቦነት፣ ድርቅን ወራር ኣንበጣ በረኻን ንዝፍተን ዘሎ ህዝቢ ድማ፡ እቶም ጸገማቱ ብማሕበራዊ ምትሕግጋዝ'ዩ ክሰግሮም ዝኽእል። ዕጽዋ ነዚ ማሕበራዊ ርክብ ዝበትኾ እንተኾይኑ ግን፡ እቲ ጸገም ናብ ድኽነት ክወስዶ ይኽእል። ብተወሳኺ እዚ ዓይነት ስጉምቲ፡ ቀረባት መድሓኒት ዓባይ ሰዓል፣ ኤችኣይቪ ኤድስን ካልኦት ሕማማትን ከተዓናቅፎ ይኽእል። ኣዋጅ ዕጽዋ ኣገዳሲ ኮይኑ እንተተረኺቡ ግን፡ ስጉምቲ ሓገዝ ህጹጽ ግዘ የድሊ። እዚ፡ ብምኽንያት እቲ ዝተወሰደ ስጉምቲ ስርሖም ወይ'ውን ኣብ ኤውሮጳን ኣሜሪካን ካብ ዝርከቡ ስድርኦም ዝረኽቡዎ ገንዘብ ንዝስኣኑ ሰባት ክባጻጻሕ ዝግብኦ ረድኤት መግብን ካልኦት ቐረባትን'ውን ዘጠቓልል እዩ። ወጽኢታዊ ዘይኮነ ኣዋጅ ዕጽዋ ገለ ሃገራት፡ ንኣብነት ኡጋንዳን ሩዋንዳን መግቢ ብናጻ የቕርባ ኣለዋ። ጋና፡ መብራህትን ማይን ከምኡ'ውን ግብሪ ናጻ ከም እትገብር ኣዊጃ። ይኹን'ምበር፡ መንግስታት ኣፍሪቃ ዓለምለኻዊ ሓገዝ እንተዘይረኺቦም ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ሓገዛት ብዘላቕነት ከሰጉሙ ዘኽእሎም ዓቕሚ የብሎምን። መነባብሮ ሕብረተሰብ ውሑስ ክኸውን እንተዘይክኢሉ፡ ኣዋጅ ዕጽዋ ግብራዊ ክኸውን ኣይኽእልን። ድኻታት፡ ኣብ ክንዲ ዝጠምዩ በቲ ሕማም ክልከፉ እዮም ዝመርጹ። ብ2014 ለበዳ ኢቦላ ኣብ ዝተኸሰተሉ እዋን መንግስቲ ላይበሪያ ሓይሊ ምክልኻል እታ ሃገር ኣብ ከተማ ምዕራባዊ ክፋል እታ ሃገር ዝኾነት ሞንሮቪያ ኣዋጅ ዕጽዋ ከተግብር ኣዚዙ። እንተኾነ፡ እዚ ዝርግሐ እቲ ቫይረስ ደው ከብሎ ኣይክኣለን። ቐልጢፉ፡ መንግስቲ ናይቲ ሕብረሰተብ ኣመሓደርቲ ዝኾኑ ዓበይቲ ዓዲ እቲ ሕማም ክቆጻጸርሉ ዝኽእሉ ፖለሲ ክቐርጹ ገይሩ። ምንጪ ስእሊ, AFP መግለጺ ስእሊ, ማእከል ከተማ ሌጎስ ኣዋጅ ዕጽዋ ምስ ተኣወጀ እዚ ቀሊል ኣብነት፡ ኣብ ሴራሊዮን'ውን ብተመሳሳሊ ሰራሕተኛታት ጥዕና ተግባራዊ ገይሮምዎ። ዓለምለኻዊ ኤጀንሲታት ብተሞኩሮ ዝወሰዱዎ ሕብረተሰብ ዝቐረጾም ናይ ባዕሉ ስጉምታት ውሸባ ድማ ተግባራዊ ገይራ። ስለዚ ኣብ ኣፍሪቃ ዘድሊ መፍትሒ እንታይ'ዩ?
