ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ተራ ስነ ጥበብ ኣብ ቃልሲ ንናጽነት ኤርትራ-ብጭልፋ ሃብቶም ወልደዮውሃንስ ጋዜጤኛ ቢቢሲ 21 ጉንቦት 2020 መግለጺ ስእሊ, ራሃባ ዶክተር በረኸት መንግስትኣብ፤ ተኽለ ክፍለማርያም(ወዲ ትኹል)፤ ኣበርሀት ኣንከረ (ጓል ኣንከረ)፡ሰሎሞን ጸሃየ ኣሜሪካዊት ጸሓፊትን ተመራማሪትን ዳውን ብራንካቲ ስነ ጥበብን ኵናትን ብሓሙሽተ መንገድታት ከምዝተኣሳሰሩ'ያ ትሕብር። ስነ -ጥበብ፡ ኣብ ኵናት ፍናን ሰራዊት ንምጉልባትን ኵናት ንምውላዕን፤ ዝተወለዐ ኩናት ንምህዳእ ጎስጓስ ንምግባር፤ ፍናን ጸላኢኻ ንምሩኽማሽ፤ ኣብ ኵናት ዘድልየካ ገንዘብ ንምርካብ ንምጉስጓስን ድሕሪ ኵናት ቁጠባዊ ኩነታት ናብ ንቡር ንምምላስ ዕላማን ውጽኢትን እቲ ኵናት ዕውት ምንባሩ ንምንጋርን ከምዘገልግል ከኣ ትገልጽ። እንተኾነ ትብል ዳውን ብራንካቲ፡ ጸላኢኻ'ውን ተመሳሳሊ ሜላ ስለዝጥቀም፡ ኣብ ኲናት ንምዕዋት ኣብ ስነ ጥበብ እውን ልዕሊ ጸላኢኻ ጸብለል ምባል ከምዘድሊ ተረድእ። ውድባት ሰውራ ኤርትራ፡ ህዝባዊ ግንባር ይኹን ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን'ውን ኣብቲ ንናጽነት ዝተኻየደ ዕጥቃዊ ቃልሲ፡ ንስነ ጥበብ ሃገራዊ ስምዒት ኣብ ምልዕዓልን ህዝቢ ምስ ሰውርኡ ጥቡቕ ርክብ ንኽህልዎን ተጠቒመናሉ እየን። ቢቢሲ ትግርኛ ብምኽንያት መበል 29 ዓመት ናጽነት ኤርትራ፡ ስነ ጥበብ ኣብ ምምጻእ ናጽነት ኤርትራ ንዝነበሮ ተራ ጨሊፋ ፈታቲሻቶ ኣላ። ተመራማሪ ታሪኽን ባህልን ተጋዳላይ ሰሎሙን ጸሃየ፡ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃል መሕትት፡ ስነ ጥበባዊ ቃልሲ ንናጽነት፡ ቅድሚ ወግዓዊ ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ (መስከረም 1961) ከምዝጀመረ'ዩ ዝገልጽ። "ካብ 40ታት ጀሚሩ እቲ ንናጽነት ሃረር ዝብልን ዝጠልብን ስነጥብባዊ ዕዮታት ነይሩ እዩ። እተን ሽዕኡ ዝነበራ ጉጅለታት ስነጥበብ ድማ ነቲ ድሌታት ናጽነት ብተዋስኦን ብደርፊን ይገልጽኦ ነይረን እየን" ይብል። ኣቶ ሰሎሙን፡ እቶም ስነ-ጥበባውያን ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ኮይኖም ይሰርሑ ስለዘነበሩ፡ ነቲ ክብልዎ ዝደልዩ ብረቂቕ ጥበብ መስጢሮም ይገልጹዎ ምንባሮም ድማ ይሕብር። እቲ ስነ ጥብባዊ ዕዮታት ኣብ ክልቲኡ ውድባት (ህዝባዊ ሓይልታትን ተጋድሎ ሓርንት ኤርትራን) ኣብ 1975 ብውዱብ መልክዕ ከም ዝጀመረ ድማ ይገልጽ። ትእምርቲ እምቢታ "ሽገይ-ሃቡኒ!" - ኣስመራ ኣብ 1965 "ሰብ ኣብ ሎሚ ኮይኑ ንጽባሕ ብሕጉስ መንፈስ ንክቕበላ ንምሕጋዝ ኢና ፈቲንና" ስነጥበባዊ ዮናስ ማይናስ መግለጺ ስእሊ, ተመራማሪ ታሪኽን ባህልን ተጋዳላይ ሰሎሙን ጸሃየ እቶም ካብቲ እዋን ኣብ ሕቑፊ ክልቲኡ ውድባት ኮይኖም ነቲ ስነጥበባዊ ውዳበ ዘካይዱ ዝነበሩ ድማ እቶም ኣብ ከተማ ኮይኖም ብስነ ጥበባዊ ዕዮታቶም፡ ንናጽነት ዝዝምሩ፡ ዝደርፉን ዝዋስኡን ዝነበሩ'ዮም። ሓደ ካብቶም ብዙሓት፡ ኣብ 1975 ምስ ተሓኤ ኮይኖም ድሙቕ ስነ ጥብባዊ ውዳበታትን ንጥፈታትን ዘካይዱ ዝነበሩ ከኣ ራእሲ ሃገራዊ ባህሊ ዶክተር በረኸት መንግስትኣብ እዩ። ራእሲ ሃገራዊ ባህሊ ዶክተር በረኸት መንግስትኣብ ብወገኑ ነቲ ቅድሚ ንሜዳ ምስላፉ ዝነበረ እዋን ከመይ ከምዝነበረ፡ ተዘክሮኡ ንቢቢሲ ኣካፊሉ'ሎ። "ከቢድ እዩ ምእሳር ኣሎ ምቕታል'ውን ኣሎ። ንኹሉ ኢኻ ትዳለወሉ፡ ስለዚ ብሓደ ወገን ቃልሲ ክዓብን ክቕጽልን ትደሊ፡ በቲ ካልእ ወገን ከኣ ስግኣት ኣሎ ኣዝዩ ጽንኩር ኩነታት እዩ ነይሩ። ንሕና ብምስጢራዊ ግጥምታትን ቃላትን ጌይርና ክንደርፍ እንከለና እቲ ህዝቢ ድማ ቀልጢፉ ይርድኣና ነይሩ" ይብል። ነታ ኣብ 1969 ዘዘየማ 'መለይ' ዝኣርእስታ ደረፊ ድማ ከም ኣብነት ይጠቕሳ። ኤርትራ፡ “ስነ ጥበብ ገድሊ እንተኾይኑ ንወዲ ኳዳ ጀነራል ምሃብክዎ” ጸላምን ኣይሁዳዊትን ቲፋኒ ሓድሽ "መለይ ናይ ፍቕሪ ደርፊ ኣምሲለ'የ ሰሪሐያ። ህዝቢ ድማ ቀልጢፉ ተሪዲኡኒ። ኣብ ውሽጢ እቲ ሰብ ኮይኖም ነቲ ንሕና ንደርፎ ደርፊ 'ከምዚ ማለቱ'ዩ' ዝብሉ ንቑሓት ሰባት ድማ ነይሮም እዮም .
