16 ሕዳር 2018 ምንጪ ስእሊ, Getty Images ዝተሓብኡ ገበናት ግዕዝይና፣ ጾታዊ ዓመጽ፣ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት፣ ብኽነት ሃብትን ካልእን፡ ብሞያ ጋዜጠኝነት መርመራዊ ስራሕ ብምክያድ፡ ብሚዲያታት ምቅላዕ ልሙድን ብብዙሓት ዝንኣድን ስራሕ'ዩ። እዚ፡ ልዑል ልምዲ ዝሓትት ኮይኑ፡ 'ኣፍሪካ ኣይ' ዝብል ናይ ቢቢሲ መርመራዊ ምድላው ሓዊስካ፡ ኣብ መራኸብቲ ሓፋሽ ዓለም፡ ብርክት ዝበሉ ብሉፃት ስራሕቲ ይቐርቡ'ዮም። ፓናማ ፔፐርስ፡ ንድሕሪ 1970ታት ተመሊሱ ክሳብ 2015 ተፈጺሞም ዝተብሃሉ፡ ግን ድማ ዝተሓብኡ ፋይናንሳዊ ሓበሬታታት ውልቀ ሰብሃፍትን ሰበ ስልጣንን ዘቃልዐ፡ በዓል 11.5 ሚሊዮን ገጽ መርመራዊ ሰነድ'ዩ። እዚ ኣብ 80 ሃገራት ዝርከቡ 107 ጋዜጠኛታት ብምስታፍ፡ ልዕሊ ሓደ ዓመት ዝወሰደ መርመራ፡ ንፈላማ ግዘ ወርሒ ሚያዚያ 2016 ኣብ ኣየር እንትውዕል፡ ኣብ መረዳእታ ንዝተሞርኮዘ ጋዜጠኝነት እምነ ኩርናዕ ዘንበረ ተባሂሉ ናእዳ ረኺቡ። እዚ እዋን ድማ፡ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ሓሳቡን ርኢይትኡን፣ ግምቱን ድምዳሜኡን ካብ ዘመሓላልፈሎም ቑጽሮም ዘይነዓቕ ማሕበራዊ ሚዲያ ጀሚሩ፡ ብስሩዕ መንግስቲ ዝምውለንን ውልቀ ሰብሃፍቲ ዝመርሑወንን ሚዲያታት ዝርኣየሉ'ዩ። እዚ'ውን ኾይኑ ግና፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሃገር ዝርከቡ ማዕከናእ ዜናን ጋዜጠኛታትን ዝስዕቡዎ ሞያ ጋዜጠኝነት፣ ዘለዎም ናጽነትን ፋይናንሳዊ ዓቕምን ብማዕረ ዝዳነ ኣይኮነን። ኣብ ድርኩኺት ምቕሃም ዝረከብ ሚዲያ ሕትመት ኢትዮጵያ "ናጽነት ሚዲያ ዝዕምብብ ሕገ መንግስቲ ዝሃቦ ናጽነት እንትሕሎ'ዩ" "ኣይኮነን'ዶ ኣይሸፈንኩምን ተዓዚበኩም'ዉን ክብል ኣይኽእልን" ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ጥራሕ'ኳ እንተርኢና፡ ኬንያ ልዕሊ 90 ኤፍ ኤማት፣ ልዕሊ 60 ቴሌቭዥንን ቑጽሮም ብወግዒ ዘይፍለጥ ጋዜጣን መጽሄትን ኣለዋ። እዚ'ውን ኮይኑ ግና፡ ካብተን ኣብ ኣፍሪቃ ኣብ ናጽነት ሚዲያ ኢደን ዝሕውሳ ሓንቲ ተባሂላ'ያ ትንቀፍ። ኢትዮጵያ ብወገና፡ ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት እናማዕበሉ ዝመጽኡ ናይ ብሕትን መንግስትን መራኸብቲ ሓፋሽ'ኳ እንተሃለዋ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ኩርናዕ እታ ሃገር ዝፍጸሙ ዓበይቲ ገበናት ግዕዝይናን ካልእን ዘቃልዑ መጽናዕቲ መሰረት ዝገበሩ መርመራዊ ምድላዋት ኣብ ምቅላሕ ዝነኣድ ርሕቐት ኣይተጉዓዘትን ተባሂላ ትንቀፍ። ብሓፈሻ ግና መራኸብቲ ሓፋሽ፡ ኣብ ክንዲ ሓደ መንግስቲ ክጥቀመሉ ዝደልዮ ኣጀንዳ እንትህሉ ብቲ ዝደልዮ ፍጻሜ ተሞርኪዘን ዝሰርሓ፡ ኣቐዲመን ካብ ፈጻሚ ኣካል ቖላሕታ ዝተነፍጎም ጸገማት እቲ ሕብረተሰብን ካልእን ብምፍታሽ፡ ኣካል ፍታሕን ምርግጋጽ ተሓታትነትን ክኸና ትጽቢት ይግበር ይብሉ ሰብ ሞያ። እዚ ኸምዚ ኢሉ እናሃለወ ግን፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን ብግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ግዕዝይናን ብርክት ዝበሉ ሓለፍቲ ስራሕ ሜቴክን ግልጋሎት ድሕንነትን ነበር ኣብ ቀይዲ ድሕሪ ምውዓሎም፡ ዝተፈላለያ ሚዲያታት ዘአንገድኦ ሰነዳዊ ፊልሚ (ዶክመንተሪ) ከካትዕ ቐንዩ። መኽሰብን ክሳራን ወፍርታት ማሕበራዊ ሚድያ!
