ፕሮፈሶር ሪቻርድ ሪድ ኣብ ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ታሪኽ ኣፍሪቃ ዝምህር ተመራማሪ'ዩ። ብጊዜ ውግእ ባድመ ድማ ኣብ ኤርትራ - ኣስመራ ዩኒቨርሲቲ - ይምህር ነበረ። ስለዚ ነቲ ሽዑ ዝተኻየደ ዉግእ ብቐረባ ዝረኣየን ሓበሬታት ዝኣከበን ተመራማሪ'ዩ። ሪቻርድ ብዩጋንዳ ኣቢሉ'ዩ ንኤርትራ ኣትዩ። ኣብ ዩጋንዳ ዝከታተሎ ዝነበረ ምርምር ምስ ኣብቅዐ ንእግረ-መገዱ፡ ነቲ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብቀረባ ንኽዕዘብ ኢሉ ንኤርትራ ኣላገሰ። "ብኣጋጣሚ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ ክፉት ቦታ ስለ ዝነበረ ወኸሳ ኣቕሪበ ተዓወትኩ" ይብል። ብተወሳኺ፡ "ኣብቲ እዋን'ቲ ዝነበረ ሃዋሁው ላዕለዋይ ትምህርቲ ኤርትራ ምዕሩይ ኣይነበረን። ብግቡእ ኣይተደራጀወን'ዩ ነይሩ፣ በቲ ሽዑ ዝነበረ ሕንፍሽፍሽ ከኣ ኣብ ኣስመራ ዝጸንሕ'ውን ኣይመሰለንን፡ ክብል-ክብል ግን ንሒደት ዓመታት - ብግዜ ዉግኣ ማለት'ዩ - መሃርኩ፣ ኣብቲ እዋን'ቲ ዝተኸሰቱ ተርእዮታት ከኣ ብቐረባ ክከታተሎም ጀመርኩ" በለ። ሕጂ ኸኣ እንሆ ዉጽኢት ናይቲ ሽዑ ዝኣከቦም ሓበሬታታት ብመጽሓፍ መልክዕ ኣቕሪቡዎም ይርከብ። ብሓፈሽኡ፡ ፕሮፈሶር ሪቻርድ ሪድ ክሳብ ሕጂ ዘሕተሞም ጽሑፋት ብዛዕባ ክፍለ-ዓለም ኣፍሪቃ ክዀኑ ከሎዉ፡ ኣትኵሮኡ ግን ኣብ ምብራቕን ሰሜንን ኣፍሪቃ'ዩ - ዩጋንዳ፡ ዞባ ዓበይቲ-ቀላያት፡ ኢትዮጵያ ከምኡ'ውን ኤርትራ። ንኣብነት ሓንቲ "ዘመናዊ ታሪኽ ኣፍሪቃ - ካብ 1800 ክሳብ ሕጂ" ዘርእስታ መጽሓፉ ኣገዳሲት ስለ ዝዀነት ብተደጋጋሚ ተሓቲማ'ያ። ብዛዕባ ኤርትራ ድማ ሓያሎ ጽሑፋት ኣብ መድርኽ ተመራመርቲ ኣቕሪቡ'ዩ። ምንጪ ስእሊ, Richard Reid መግለጺ ስእሊ, ሪቻርድ ሪድ ኣብ ሓምሳታት ዘጋጠመ ታሪኽ ሽፍትነት ኤርትራ ተራ መርበብ ሓበሬታ ዓዋተ ኣብ ህይወት ኤርትራውያን ትሕዝቶ መጽሓፍ ኣብ ዓምዲ መቕድም ሰፊሩ ዝርከብ ቀንዲ ሓሳብ፡ እቲ ብ 1998 ዝተወልዐ ዉግእ ብዶባዊ ምስሕሓብ ዝተወልዐ ይምሰል'ምበር ካልእ እሉኽ ክርክራትን ምትህልላኽን ነይሮሞ'ዩ ኢሉ'ዩ ዝጅምር። እቲ ቀንዲ ትሕዝቶ'ዛ መጽሓፍ'ዚኣ ኣብ ክቢ ኤርትራ'ዩ ዝዀልል። ሓያሎ ፍጻሜታት ኢትዮጵያን ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን'ውን ተሓዊሱዎ ኣሎ። እቲ ቀሪቡ ዘሎ ዛንታ ዋላ'ኳ ካብ'ቲ ደራሲ ኣብ ኤርትራ ዝነበረሉ እዋን ከም ቀንዲ ምርኵስ ይጠቐመሉ ንቅድምን ድሕርን ናጽነት ዝተኸሰቱ ፍጻሜታት ኔው-ነጀው እናበለ ብእኹል ሓበሬታን መረዳእታትን ኣሰንዩ ንኣንባቢ ኣቕሪቡዎም ኣሎ። "ካብ ኤርትራ ምስ ወጻእኩ፡ እቲ ምስ ኤርትራውያን ዝነበረኒ ርክባት - ኣብ ዉሽጢ ይዅን ወጻኢ - ኣዝየ ተጠቒመሉ'የ፣ እዚ ነጸብራቕ ናይ'ቶም ዝዓቀብኩዎም ርክባት'ዩ" ይብለ ሪቻርድ። እቲ መቕድም 30 ገጽ እዩ ዘለዎ። ሕመረት ናይቲ መጽሓፍን ባዕላዊ ታሪኹን ከኣ ኣብኡ ሰፊሩ ይርከብ። "ሕጂ ንድሕሪት ተመሊሰ ክርእዮ ከሎኹ ኣብ ብዙሓት ሸነኻት እቲ ዉግእን ሳዕቤናቱን ዕቃቤታት ከም ዝነበረኒ ብምርዳእ፡ እቲ ሓቁ ግን ክንገር ኣሎዎ፤ ካብ ዝብል ሓሰብ ተበጊሰ ምስ ነብሰይ ተኻቲዐ'የ" ብምባል ብጸብጻባት ዝተሰነየ ሓይለ-መጐት የቕርብ። ፕሮፈሶር ሪቻርድ ብጥምዘዛን ምዝመዛን-ታሪኽ ክዛረብ ከሎ፡ ታሪኽ ብዉጹእ ስምዒት ክቕባእ ምርኣይ፡ ኣብ ኤርትራ ዝተኸሰተ ጐነጽ ከኣ ኣብ ልዕሊ ማሕበራውን ባህላውን ፖለቲካውን ዘንበሮ ጽላሎት ተመሊሱ ንባህሪ ታሪኽ ክልውጥ ይርአ'ዩ ይብል። "ኣብ መጠረሽትኡ" ይብል ፕሮፈሶር ሪቻርድ ሪድ፡ "ሕሉፍ ታሪኽ ኤርትራ ጠላሕታ ዘሕድር ታሪኽ'ዩ፣ በቶም ዝሞቱን በቶም ዕምቈት ዘይብሎም መቓብራትን ከኣ ክግለጽ ይከኣል" ይብል። ኣብ ጕዳያት ኣፍሪቃ እተተኩር ጸሓፊትን፡ ኤዲተር ኣፍሪቃ ጋዜጠኛን ቢቢሲ ሜሪ ሃርፐር ነታ መጽሓፍ "ብሓቂ ዘተሓሳስብን ካብቲ ዞባ ወጻኢ ንዝነብሩ ሰባት ድማ ኣዝዩ መሃርን'ዩ" ክትብል ትገልጾ። ምንጪ ስእሊ, Richard Reid ተኣፋፊ ጉዳያት ቀይሕ ባሕሪ ንኤርትራ ብኸመይ ይጸልዋ?
