''ከይዳቶ- እንድያ' ከይብሉና ስቕ ኢልና ንኸይድ ብዙሓት ኢና" "ሓበሬታ ብዝኾነ መላኺ ክዕፈን ዘይግበኦ ስንቅን ዕጥቅን እዩ" "እንተተሓባቢርና ጥራሕ ኢና ከነድምዕ ንኽእል" ሜሮን ሰመዳር ሰባት ኣብ ጥቒኦም ብኸቢድ ሓሚሞም ክሞቱ ስለዝርእዩ እውን ሓያል ስነ-ልቦናዊ ጸቕጢ ከምዝፈጥረሎም ይሕበር፡፡ ንሓንሳብ አእምሮ ሰባት ምስ ዝምረዝ ሕማም ረሲዕ (ዲመንሺያ) ከቢድ ናይ ኣእምሮ ሕማም ከስዕብ ከምዝኽእል ፕ/ር መስፍን '' ኮቪድ-19 ኣብ ኣካላዊ ሃስያ ንላዕሊ፡ እቲ ለበዳ ምስሃደአ ዝመጽእ ናይ ኣእምሮ ጸገም ንዓሰርተታት ዓመታት ክቕጽል'ዩ" ኢሉ ከምዝኣምን ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ክኢላ ስነ ኣእምሮን ማዕዳ ስነ ልቦናን ሓው ገብረህይወት እያሱ፡ ኣብዚ እዋን እታ ብባህሊ ዓቢ ትርጉም ዘለዋ ናይ ኢድ ሰላምታ'ውን ብምትራፋ ጥራሕ እኳ ነቲ ዝጸንሐ ማሕበራዊ ናብራ ስለዝቐየሮ ስነ አእሙራዊ ጸገም ክፈጥር ከምዝኽእል ይዛረብ። ወዲ ሰብ ብተፈጥሩኡ ምስ ሰብ ስለዝዛመድ ማሕበራዊ ርክብ ንኣእምሮና ስለ ዘድልዮን እንተስኢንናዮ ሽግር ክኽሰት ባህሪያዊ እዩ ይብል። ምኽንያቱ ድሮ እቲ ኣካላዊ ርሕቀት ምሕላውን ዝብል መምርሒታት ምክልኻል ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ንባዕሉ ጸረ ማሕበራዊ ዝምድናታት ስለዝኾነ ጽምዋን ኣግልሎን ዓብዩ ኣሎ። እዚ ኸኣ ካብቲ ብዙሕ ረቛሒታት ምኽንያት ሕማማት ስነ አእምሮ እዩ። ኣብዚ ናይ ለበዳ እዋን ኣብ ኣፍሪቃ፡ ኣውስትራሊያን ኣመሪካን ኣብ ዝተኻየደ መጽናዕቲ፡ ብዙሓት ሰባት ብጥዕና ኣእምሮ ከም ዝተጠቕዑ ተፈሊጡ ኣሎ። እቶም ህይወቶም ወፍዮም ኣብ ቅድመ ግንባር ኮቪድ ተሰሊፎም ዝቃለሱ ዘለው ሰብ ሞያ ጥዕና ንነብሶም ጥራሕ ዘይኮነ፡ ብዕድመ ንዝደፍኡን ናይ ጥዕና ጸገም ንዘለዎም ወለዶም ቤተሰቦምን ከይልክምዎም ስለዝፈርሑ ኩሎም ብሓባር እዮም ዝጭነቑ። እቲ ጭንቂ ከኣ ካልእ ሳዕቤን ይፈጥር። ''ካብ ዓቐን ዝሓለፈ ፍርሒ ንዝተፈልለዩ ጸገማት ጥዕና ኣእምሮ የቃልዕዩ'' ዝብል ፕሮፌሰር መስፍን፡ ገዝኦም ዓጽዮም ዝቕመጡን ካብ ምንቅስቓስ ዝተቖጠቡን፣ ብተደጋጋሚ ኢዶም ዝሕጸቡ ወይ ሳኒታይዘር ዝገብሩ ሰባት ብሕክምናዊ ቋንቋ ኦሲዲ (Obsessive-compulsivedisorder) ንዝበሃል ጸገም ከምዝቃልዑ ይገልጽ፡፡ ምንጪ ስእሊ, Getty Images ኣብ ገዛ ምዕጻውን ምንጻልን ዕጽዋን ምርጋጥን ከም ቀንዲ መከላኸሎ ኮቪድ-19 ስለዝተወስደ ኣብ ዓለም ብዙሕ ሰብ ካብ ስራሕ በዂሩን ተሰጒጉን። እቶም ዝተሰጒ ስድራ ቤታት ስለዘለዎም ክጭነቑን ክሻቐሉን ግድን እዩ። እቲ ሻቅሎት ነውጺ አእምሮ ይፈጥረሎም ብሳዕቤኑ ከኣ ሕማም ስነ ኣእምሮ የማዕብሉ። ኣብ ገዛ ኮፍ ኢልካ ምዓልን ምሕዳርን ንቖልዑ ብኸመይ ከም እትኣልዮም ዘይምፍላጥን ካልእ ነብሱ ዝኽኣለ ጸገም እዩ። ብዙሕ ዘጨንቕ ዜና ምርኣይ እውን የጨንቕ እዩ። ብዛዕባ እቲ ሕማም እውን ብዙሕ ቅኑዕን ዘይቅኑዕን ሓበሬታ ስለዝወሃብ ሻቕሎትና ክንገትኣሉ ኣብ ዘይከኣል ደረጃ ይብጻሕ። ብዙሕ ሰብ እውን ካብቲ ጭንቀት ንክሃድም ኣልኮላዊ መስተን ዕጸ ፋርስን ይወስድ እሞ ናብ ዘይወጽኦ ዓዘቕቲ ይኣቱ ይብሉ ምሁራት እዚ ዓውዲ። ብኸመይከ ንከላኸሎ?
