ደወል መጠንቀቕታ ድሕንነት" ዝብል ኣርእስቲ ዘለዎ መጽሓፍ ኣመሪቖም። "ሓደ ህዝቢ ከም ህዝቢ ሓበራዊ መንነት ኣለዎ። ኣብ ውሽጡ ድማ ዝተፈላለየ መንነት ይህልዎ። ሓደ ዓይነት ዝበሃል ህዝቢ የለን" ብኻልእ ገፅ ብዛዕባ ኢትዮጵያን ብሄርን ምቕዳም ኣመልኪቱ ኣብ ዝትንትን ክፋል መጽሓፎም፡ "ኢትዮጵያ ትቐድም ዶስ ብሄር ይቐድም ነንባዕሉ ዝቃረን ይመስል ግን፤ ንኣብነት፥ ኢትዮጵያ ትቐድምን ትግራይ ትቐድምን ምባል ነንባዕሉ ኣይላተምን። ምኽንያቱ ትግራይ ትቐድም ከይበልካ ኢትዮጵያ ትቐድም ምባል ኣይከኣልን" ይብል። ኣብቲ መድረኽ ገምጋም ዝተረኸቡ ሜጄር ጀነራል ኣበበ፡ ብዛዕባ ትሕዝቶን ኣድላይነትን መጽሓፎም ኣመልኪቶም ጥማር ሓሳብ ኣቕሪቦም እዮም። "ኢትዮጵያ ምስቲ ኣብ ውሽጢ ክልል ቀይሕ ባሕሪ እትርከብ ሃገር ምዃና፡ ብዘይካ ሰላም ኢትዮጵያ፡ ሰላም ክሊ ቀይሕ ባሕሪ ክህልው ኣይኽእልን። ኣብ ክሊ ቀይሕ ባሕሪ ሰላም ተዘይነጊሱ ድማ ኢትዮጵያ ኣብ ሰላም ክትነብር ኣይትኽእልን" ኢሎም። ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ዩኒቨርሲቲታት ኢትዮጵያ ቀደምን ሎምን ካልእ ንሰላምን ድሕነትን ኢትዮጵያ ዝውስን ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ እዩ ዝበሉ እቶም ፀሓፊ፡ እቲ ሕዚ ዘሎ ወለዶ ንሕና ብዝሓንፀፅናሉ ኣካይዳ ክጓዓዝ የብሉን ኢሎም። "እቲ ሕገ መንግስቲ ክመሓየሽ ይግባእ ኢሉ እንተኣሚንሉ ክመሓየሽ ኣለዎ፤ ዘይመሓየሽ ወይ ድማ ዘይቕየር ሕጊ የለን፤ ኰይኑ ግና ነቲ ዘለካ ሒዝካ ኢኻ ምቕያር ዝካኣል" ይብሉ። ካልእ ኣብቲ መፅሓፎም ዝሰፈረን ኣብቲ መድረኽ ዘቕረብዎን ኣካታዒ ሓሳብ እውን ነይሩ። ኣብ ኢትዮጵያ ዝበዝሕ ሰብ ኣብ ዝሓለፈ ታሪኽ እዩ ዝተሃናዀት፤ ንቕድሚት ኣይርእይን ዝብል ሓሳብ እዩ። "ኵናት ዓድዋ መሪሖም ነፃነትና ካብ ጣልያን ዘድሐንዎ ሃፀይ ምኒሊክ እዮም፤ እዚ ክንቅበሎ ኣለና" እውን ኢሎም። ኣብ ኢትዮጵያ ዝተሰርሐ እናፍረስካ ምጅማር እውን ከምዘሎ ሜጄር ጀነራል ኣበበ ይገልፁ። ደርግ ስልጣን ምስ ሓዘ ኣብ ዘበነ ንጉስ ዝነበረ ኣፍሪሱዎ፤ ኢህወዴግ ብ1983 ዓ.ም ስልጣን ምስ ተቘፃፀረ እውን ነቲ ናይ ደርግ ብምልኡ ኣፍሪስዎ። ሕዚ ድማ ከምቲ ንሰምዖ ዘለና፡ 27 ዓመታት ጓሓፍን ፀልማትን እዩ ነይሩ ዝብሉ መፂኦም። "ኢትዮጵያ ኩሉ ዝለማመደላ ቤተ ፈተነ ኣይኰነትን፤ እዚ ድማ ኣብቲ ዝነበርናዮ ክንነብር እምበር ንቕድሚት ክንስጉም ኣየኽአለናን" ኢሎም። ብጎንጺ ዝሕመሳ ዘለዋ ዩኒቨርሲታት ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ፡ 'ድንግልና ዝሽየጠሉ ኩነታት ይረአ'ሎ' ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ ተፈጢሩ ዘሎ ነውፂ ኣብ መሪሕነት ዝተፈጠረ ነውፂ እዩ። ነቲ ሕዚ ተፈጢሩ ዘሎ ክፍተት ኣመራርሓ ድማ ኢህወዴግ እዩ ዝሕተተሉ። እቲ መንእሰይን ዝተመሃረ ሓይሊን ስልጣን ንምሓዝ ገና ኣብ ጉዕዞ ከምዝርከብ እቲ መጽሓፍ ይትንትን። መግለጺ ስእሊ, ኣይተ ገብረጀወርግስ ተኽላይ ሓደ ካብቶም ነቲ መጽሓፍ ዝገምገሙ ኣይተ ገብረጀወርግስ ተኽላይ፡ ኣብ ዪኒቨርሲቲ መቐለ በዓል ሞያ ሰላምን ድሕንነትን እዮም። እቲ መጽሓፍ ንዝሓዞም ጸጋታት ጸሓፊ ንዘለዎም ሰፊሕ ዓቕምን ፍልጠትን ተጠቒሞም ዘበርከቱዎ ምስቲ ምዃኑ ዝለዓለ ክብርን ናእዳ ገሊፆም። ቀፂሎም ኣብቶም ብደንቢ ክፍተሹ ነይርዎም ኢሎም ዘድሀብሎም ርእሰ ነገራት ይገልፁ። "ዓወት ኵናት ዓድዋ ዘኹርዕ እኳ እንተዀነ፡ ረብሓ ኢትዮጵያውያን ኣሕሊፉ ዝሃበ እዩ ዝብል ሓያል ክትዕ ስለዘሎ፡ እቲ ክትዕ ንሊቃውንቲ ታሪኽ ገዲፈሎም ኣለኹ ኢልካ ዝሕለፍ ኣይኰነን፤ ኣብቲ መጽሓፍ ብዝግባእ ክፍተሽን ክቐርብን ነይሩዎ" ኢሎም። ጠንቂ ኵናት ኢትዮጵያን ኤርትራን ቁጠባዊ ጐንፂ ከምዝዀነ ኣብቲ መጽሓፍ ተገሊፁ'ሎ። ኣይተ ገብረጀወርግስ ድማ ንድሕሪት ምልስ ኢልካ ካልኦት ጠንቅታት ከምዝነበርዎ ዝገልፁ መጽሓፍቲ ስለዘለዉ ብዝግባእ ክትንተን ነይሩዎ በሃላይ እዮም። ብጅንስን ማሊያን ዝወዓሉ መርዑ እቲ መጽሓፍ፡ ኢትዮጵያ ኣፍ ደገ ባሕሪ ክህልዋ ነይሩዎ፤ ነዚ ሓሳብ ዝድግፍ ዓለምለኻዊ ሕጊን ካልኦትን መረዳእታታት ከምዘለዉ ኣብቲ መጽሓፍ ሰፊሩ እዩ፤ ኰይኑ ግና ብሰንኪ ድኽመት መራሕቲ ኢትዮጵያ እታ ሃገር ብዘይ ወደብ ከምዘትረፍዋ ይትንትን። "ሕዚ እውን ግን ክትሓትት ኣለዋ ዝብል መርገፂ ተመሊስና ናብ ዳግም ኵናት'ዶ ኣየእትወናን?" እንትብሉ ይሓቱ ኣይተ ገብረጀወርግስ። "እቲ ሕዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሓይሊ ካብቲ ዝኣረገ ኢህወዴግ ክመሃር ኣለዎ፤ ጨው ምእንተ ባዕልኻ ክትምቅር ኣለካ ኢልኩም ነይርኩም'ሞ ከምቲ ዝተመነኹምዎ ዶ ኰይኑልኩም?" እንትብሉ እውን ሓቲቶም። መግለጺ ስእሊ, ሌተናል ጀነራል ጻድቃን ገብረትንሳኤ ካልእ ኣብቲ መድረኽ ገምጋም መጽሓፍ ሌተናል ጀነራል ጻድቃን ገብረትንሳኤ ሓፂር ግን ድማ ዓሚቝ ሓሳባት ኣቕሪቦም። "ኢትዮጵያ ናበይ ከምተምርሕ ዘላ ንምግማቱ ኣዝዩ ኣፀጋሚ እዩ፤ እንታይ ከምዝግበር ንምሓስቡ ይጨንቀኒ፤ ናብ ኵናት እንተኣቲና ኣበይ እዩ ደው ክብል?" ዝብል ኣዝዩ ዘሕስብ ጉዳይ ከምዝዀነ ፀቒጦም ተዛሪቦምሉ። ብመሰረት ትንታነ ሌተናል ጻድቃን፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ ክልተ ኣማራፅታት እዩ ዘሎ። ካብ መንግስቲ ይዅን ካብ ካልእ ሓይሊ ዝመፅእ ስልጣን ብሓይሊ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ምፅዓን፤ እዚ ድማ ሓደገኛን ዕብዳንን እዩ። እቲ ካልኣይ ኣማራፂ ድማ፡ ሕጊ ጥራይ ተኸቲልካ እቲ ስግግር ብሰላማዊ መንገዲ ክፍፀም ምግባር እዩ። ኣብዚ ረብሓ ኩልና ብዘረጋግፅ መንገዲ ናብ ዘተ ኣቲኻ ብሰለማዊ መንገዲ ክፍታሕ ኣለዎ። "ምስቲ ዘለኒ ዕድመ ምሉእ ልምድን ተመክሮን፡ ነቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ፀገም ብዅናት ክፈትሖ ይኽእል እየ ኢሉ ወላ ሓደ ሰብ ከእምነኒ ኣይኽእልን" ብምባል ገሊፆም። ኣብ ኢትዮጵያ፡ ኣብ እዋን ደርግ ኰነ ምስ ኤርትራ ኣብ ዝተኻየደ ኵናት፡ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ መስዋእቲ ዝኸፈለ የለን ዝበሉ ሌተናል ጀነራል ጻድቃን "ብዙሓት ኢትዮጵያውያን መናእሰያት ተሰዊኦም ዝተረኸበ ለውጢ ክነዕንዎ ኢና ንዝብል ሓይሊ ስቕ ኢልካ ምርኣይ ኣይከኣልን" ኢሎም። እዚ ማለት ግን ክስራሕ ዝግበኦ ዕዮ ገዛ ክስራሕ ከምዘለዎ ፀቕጢ ሂቦም ተዛሪቦምሉ። ኣብ ትግራይ ኰነ ኣብ ካልኦት ክልላት ኢትዮጵያ፡ ጭቡጥ ለውጢ ክረአ ኣለዎ፤ መንግስትን ፖለቲካዊ ውድብን ክፈላለዩ ኣለዎም፤ እዚ ከኣ ትግራይ ብዝኸፈአ መልክዑ ከምዝረአ ይገልፁ። ነቲ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ትግራይ ህዝቢ ኣብ ጣብያታትን ወረዳታትን ባዕሉ ንባዕሉ ከመሓድር ዝግበር ዘሎ ለውጢ ንኢዶም። ኰይኑ ግና ኣብ ትግራይ ንኹሉ ዓይነታት ኣተሓሳስባ ዘተኣናግድ መንግስታዊ ስርዓት ከምዘድሊ ገሊፆም። ኣብ መወዳእታ ሜጄር ጀነራል ኣበበ ተኽለሃይማኖት ካብ ገምግምትን ካብ ተሳተፍትን ንዝቐረቡ ሕቶታት መልሲ ሂቦም። ስግኣት ዘንጸላለወን ዩኒቨርሲቲታት ኢትዮጵያ ቀላያት ኢትዮጵያ ይነጽፉ ኣለዉ መግለጺ ስእሊ, ካብ ተሳተፍቲ መመረቕታ መጽሓፍ "ፖለቲካ ኢትዮጵያ ካበይ ናበይ?
