ዝብል ሕቶ ምልዓሉ ኣይተርፍን። መፅዮም ዝኣተውሉ ባህሊ ከተማነት፡ ናይ ባዕሉ ሕብሪ (ቀለም) ዘለዎ ምዃኑ ሰለስቲኦም ኣጋይሽና ዝሰማምዕሉ ነጥቢ እዩ። ሓጋዚት ፕሮፌሰር ፀደይ፡ ናይዞም ደረስቲ ናይ ህይወትን ንባብን ልምዲ እንከይተረፈ ዘበናውነት ዘርእይ ከምዝነበረ ብምጥቃስ፡ "በኣሉ ብኢንግሊዘኛ ዝፀሓፎም ግጥምታት ነይረሞ፡ ስብሓት እውን ናይ ዳኛቸው ወርቁ ስራሕ ኣንቢቡ ምፅሓፍ ቅድሚ ምጅማሩ፡ ብካልእ ቋንቋ ምፅሓፉ፡ ኣብ ናይ ዘነበ ወላ 'ማስታወሻ' ኣንቢብና ኢና" ትብል። እዞም ደረስቲ ዘበናውነት ናብ ስረሖም ዘምፅእዎ ካብ ናይ ህይወት ልምዶም ምዃኖም ትገልፅ እታ ሓጋዚት ፕሮፌሰር። ኣብ ዘበናውነት ዝጥቀምሉ ቋንቋ'ውን ስነፅሑፍ ኣምሓርኛ ቅልጡፍ ንክኸውን ምፅዓሮም ዘርእይ ከም ዝኾነ ተዛረብ። ደራሲ ኣለማየሁ ገላጋይ ብወገኑ፡ ስብሓት ገብረእግዚኣብሄር ፡ ከተመታይነት፡ ኩሉ ኣብ ዝሓቖፈ ናይ ከተማ ባህሊ፣ እቲ ዘበን ዝፈጠሮን ዘርእዮን ኣብ ምግዋሕ ግደ ከምዝነበሮ ብምዝኽኻር፡ ዝተወለደሉን ዝዓበየሉን ባህሊ ናብ ስነ-ፅሑፍ ኣምሓርኛ ከሰጋግር ሓሳብ ከምዘይነበሮ ኣረጊፁ ይዛረብ። "ኣብ ናይ በኣሉ ግርማ ስራሕቲ እውን፡ ከተመታይነት ጎሊሁ ከምዝረአይ ክልቲኦም ምሁራት እንትዛረቡ፡ ደራሲ ኣለማየሁ ግና ንሱ ጥራሕ እንተይኮነስ፡ እቲ ነባር ባህሊ ምስ ጋሻ ባህሊ እንትጻባእ፣ እንትጋጮን እንትመናጨትን ይረአይ" ይብል። "ኣብ ናይ በኣሉ ድርሰት፡ እቲ ነባር ባህሊ ነቲ ሓድሽ እንትስዕር እዩዝረአይ" ዝብል ኣለማየሁ፡ ኣብ ሓድሽ ኣተሓሳስባን ኣዲስ ኣበባነትን ብምድራኽ፡ ኣዲስ ኣበባበነት ብምንፅብራቕ ዝሐሸ ምዃኑ የብርህ። ኣይተ የሻው ድማ፡ ናይዞም ደረስቲ ከተመታይነት ጥራሕ እንተይኮነስ፡ ዘበነዎት ደረስቲ ምዃኖም ባዕሉ፡ ንዝተወለድሉ ባህሊ ተሳጊሮም ንክርእዩ ዕድል ከም ዘይሃቦም ይገልፅ። ሓጋዚት ፕሮፌሰር ፀደይ፡ ዝመረፅዎ ቅዲ ነዚ ዝጥዕም ከም ዘይነበረ ብምግላፅ ምስ ናይ የሻው ሓሳብ ትሰማማዕ። "ብርግፅ 'መዓበይ' ኣብ ከተማ ምግባሮም ባህሊ ንምስጋር ከቢድዎም እዩ ኢልካ ንምድምዳም የፀገም እዩ" ብምባል፡ መብዛሕቲኦም ዘበነዎት ደረስቲ ገና ብቑልዕነቶም ናብ ከተማ ዝመፅኡን፡ ንነዊሕ ግዘ ንባብን ናብርኦምን ዘሕለፍዎ ኣብ ከተማ ብምዃኑ፡ ከተመታይነት ኣብ ስረሖም ከምዝጎልሕ ብምኽንያት ተቐምጥ። "ኣብቲ እዋን ኣዲስ ኣበባ ጥራሕ እያ ዓባይ ከተማ ነይራ፤ ከምዚ ሎሚ ካልኦት ከተማታት ስለዘይነበራ፡ ኣዲስኣበባን፡ ኣዲስኣበባነትን ጥራሕ" ከም ዝጎለሐ ተረድእ። ጸጋየ ገብረመድህን ካብ ካልኦት ከም ዝፍለዩ ዝገልፁ የሻውን ፀደይን፡ ብፍላይ ኣብ ግጥምታቶምን ሓፀርቲ ፅሑፋቶምን ናይ ኦሮሞ ባህሊ ከእትዉ ከም ዝረኣይ ተዛሪቦም። ባህልን ቋንቋን ኦሮሞ ጥራሕ እንተይኮነስ፡ ኣብ ስራሕቱ፡ ነባራት ጀጋኑ ብዝለዓለን ብዝደመቐን ኩነታት ብምፍጣር፡ ብብርኪ ሃገርን ዓለምን ኣግዚፍካ ክረኣዩ ምግባር፡ ኣብ ናይ ፀጋየ ስራሕቲ ዝረኣዩ ምዃኖም የሻው ይዛረብ። "ጸጋየ ዝሓስበሉ መገዲ ስነሰባዊ ስለዝኾነ፡ ነዓና [ንሰባት] ኣብ ጥንታውነት ናይ ምድላይ ዝንባለ ነይርዎ" ብምባል፡ ካልኦቶም ግን ኣዲስኣበባነት ኣብ ዝጸለዎ ናይ ኣተሓሳስባ መጠን ዘለዉ ብምዃኖም፡ ንምንታይ ኣፎም ዝፈትሕሉ ቋንቋ ኣየሳገሩን ብዝብል ከም ዘይኽሰሱን ከም ዘይውቀሱን " ይዛረብ። ፃዕሪ ጸጋየ ንኢትዮጵያ [ኢትዮጵያውነት] ዓለም ለኻዊ ምግባር ከም ዝነበረ ዘዘኻኽር ደራሲ ዓለማየሁ፡ "ብግብፂ ጀሚሩ፡ ኣብ ግብፂ ድማ ኢትዮጵያ ኣብ ፀሊም ስልጣነ ዘለዋ እጃም፡ ኣግዚፍካ ምርኣይ እዩ ሕልሙ" ይብል። ጸጋየ ንኢትዮጵያ ልዕል ኣብ ዘብሉ መፅናዕትታት ተደሪኹ ይሰርሕ ከምዝነበረ'ውን ይዛረብ። "ንድሕሪት 13 ሽሕ ዓመታት ተጓዒዙ፡ መበቆል ፍልስፍና ኣፍሪቃን ናይ ስልጣነ ብራኸን ንምርኣይ ከም ዝጸዓረ ብምዝኽኻር፡ ዝመጽኣሉ ባህሊ ኣብ ስነፅሑፍ ኣምሓርኛ ንምፅዓን ዘይምፍታኑ፡ የረድእ። ሰለሞን ደሬሳ፡ ኣብ ልሙዳት ስራሓት ዓመፅ ዝወለዐ፡ ደራሲ እዩ ዝብል ኣለማዮ፡ ዝሐሸ መገዲ ብምርሓው ዘበርከቶ ግደ ከም ዝዓዝዝ ይዛረብ። ኣለማየሁ፡ ንናይ ሰለሞን ደሬሳ 'ባህልና እኔ' ዝብል ሓፂር ፅሑፍ ብምፅራሕ፡ እቲ ዝነበረ ስርዓት ኣፍሪሱ ሓድሽ መገዲ ብምርሓው፡ ፍልይ ዝበለ፣ ደፋርን ዝተሳኽዐሉን ደራሲ ከም ዝነበረ ይዝክር። ናብ ኣምሓርኛ ዘሰጋገርዎ ቃል፣ ኣተሓሳስባን ባህሊን ኣለማየሁ ከም ዝብሎ እንተኾይኑ ኣምሓርኛ ካብ ቋንቋታት ዓረብን ኦሮሚኛን ብዝተለቅሖም ቃላት'ዩ ማዕቢሉ። ቃላት ጥራሕ ዘይኮነስ ኣተሓሳስባት (ኣገላልጻ)'ውን ይወስድ'ዩ። 'ጉዲፈቻ' ዝብል ቃል ድማ ከም ኣብነት የልዕል። እቶም ደረስቲ ከተመታይነት ክዕብልሎምን ብኣምሓርኛ ክጽሕፉን ይረኣዩ'ምበር፡ ካብ ዝመጽኡሉ [ዝዛረቡሉ] ቋንቋ ናብ ኣምሓርኛ ከተኣታትዉን ከስርጹን ብዙሕ ከም ዘይረኣዩ ይዛረብ። ሓጋዚት ፕሮፌሰር ጸደይ ብወገና፡ እቶም ደረስቲ ቅድሚ ምምጽኦም ቋንቋታት ክለቓቕሑ ጀሚሮም ምንባሮም ተረድእ። ባህልን ቋንቋን ናይ ምስግጋር መስርሕ ብመንጽር እቶም ደረስቲ ጥራሕ ምርኣይ ከም ዘይግባእ'ውን ትገልጽ። "እዞም ደረስቲ ካብ ኦሮሚኛ ዘምጽእዎም ቃላት ምስ ኣምሓርኛ ኣዋዲዶም ክጥቀሙ'ኳ እንተተረኣዩ፡ ካልኦት ደረስቲ ግን ቋንቋ ኣምሓርኛ ኣብ ስነ-ጽሑፍ ቅልጡፍ ክኸውን ኣብ ምግባር ዝለዓለ እጃም ነይርዎም" ትብል። ሰሎሞን ደሬሳ፡ ዝተወሰኑ ናይ ኦሮሚኛ ቃላት ኣምጺኡ ናብ ኣምሓርኛ ንምቕያር ከም ዝፈተነ ይሕብር ደራሲ ኣለማየሁ። ብተወሳኺ ድማ ጸጋዬ ገብረመድህን፡ ኣምሓርኛ ካብ ጥንታዊ ቋንቋ ግእዝ ንላዕሊ ክምዕብልን ክሰፍሕን ዝኽእል፡ ብኸም ኦሮሚኛ፣ ወላይትኛን ሲዳምኛን ዝመሰሉ ቋንቋታት ከም ዝኾነ ይገልጽ ምንባሩ ኣዘኻኺሩ። ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 7 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 6 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 2 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
