መግለጺ ስእሊ, ኢጣልያዊ ጀነራል ግራስያኒ፡ ብ19 ለካቲት 1937፡ ልክዕ ከምዛ መዓልቲ'ዚኣ፡ ኣብራሃ ደቦጭን ሞጎስ ኣስገዶምን ዝተባህሉ ክልተ ኤርትራውያን ኣብ ልዕሊ እቲ ጨካን ምንባሩ ዝንገረሉ ኢጣልያዊ ጀነራል ግራስያኒ ቫይስሮይ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ፈተነ ቅትለት ኣካይዶም። እቲ ቅትለት ምስ ፈሸለ፡ በቲ ፈተነ ዝተቖጠዐ ጀነራል ግራስያኒ፡ 'ዓንጸ ዓንጾ ንማዕጾ' ከም ዝበሃል፡ ሰራዊት ኢጣልያ፡ ብኤርትራውያን ዓሳክር ተሰንዮም፡ ንኣዲስ ኣበባ ንሰለስተ መዓልታት ሓመዳ ንላዕሊ ገበርዋ። ኣብቲ ሳልስቲ ጥራይ ከኣ ብውሕዱ 4,000 ሰባት ከኣ ቀተሉ። ድሒሮም ዝተኻየዱ መጽናዕትታት ግን ዝያዳ ኣሃዛት ናይ ዝተቐትሉ ሰባት ኣቕሪቦም ኣሎዉ። ሓደ ካብቶም ንዛንታ-ግፍዒ-ግራስያኒ ዝሰነዱ ደረስቲ፡ ኢያን ካምበል (Ian Cambell) ዝተባህለ ናይ ታሪኽ ተመራማሪ'ዩ። ንሱ ሰለስተ መጻሕፍትን ብርክት ዝበሉ ካልኦት ጽሑፋትን ብዛዕባ ግርስያኒ ኣቕሪቡ ኣሎ። ሓደ ካብኡ ከኣ፡ እቲ The Addis Ababa Massacre - Italy's National Shame, The Plot to Kill Graziani and The Massacre of Debre Libanos ዝብል መጽሓፉ'ዩ። ኢያን ካምበል እቲ ሕነ ምፍዳይ ኣብቲ ቅትለት ዝተፈተነ ኣከባቢ ጥራሕ ዘይኮነ ኣብ ምሉእ ኣዲስ ኣበባ ከምዝነበረ'ዩ ዝገልጽ። ምናዳ እቶም ብ 'ሰብ-ጸሊም-ካምቻ' ዝፍለጡ ዉጹኣት ፋሺስታ 6ይ ክፍለ-ሰራዊት ኣብ ፈቐድኡ እናኸዱ ሰባት ክሓርዱን፡ ንሓለፍቲ መገዲ ክቐትሉን፡ ገዛዊቲ ከንድዱን፡ ብዓበይቲ መካይኖም ሰባት ክረግጹን ክሕምሽሹን ከምዝተራእዩ ሰኒዱዎ ኣሎ። ኣብ ጎኒ ኢትዮጵያውያን ሓርበኛታት ዝዓረፈት ሲልቭያ ''ኣብ ስደት ምንባር ነዊሑ ምውዳእ ኣቡዩና'' ትእምርቲ እምቢታ "ሽገይ-ሃቡኒ!" - ኣስመራ ኣብ 1965 ጭካኔኦም ንቖልዓ ሰበይቲ ከምዘይገደፈን ኣስታት 20 ሽሕ ዝኾኑ ሰባት ከምዝተቐትሉን ምስናይ ስእልታቶም ኣስፊሩዎ ኣሎ። ኣብቲ ቅነ'ቲ ብዙሓት ምሁራት ኢትዮጵያውያን'ውን ጠፊኦም እዮም። ወተሃደራት ኢጣልያ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ጥራይ ዘይኰነስ ኣብ ገጠራት ንዝነበሩ ፈለስቲ'ውን ኣይመሓሩን። ኣብ ኢንሳይክሎፐድያ ኢትዮፒካ ተሰኒዶም ዘሎዉ ዛንታታት ከም ዘርእይዎ፡ ኣብ ደብረሊባኖስ (ሸዋ) ከይተረፈ 449 ዝዀኑ ፈለስትን ኣቕሺሽትን ድያቆናትን ምስ'ቶም ቀተልቲ ምድንጋጽ ነይሩኩም ተባሂሎም ተቐቲሎም። እቲ ድሒሩ ዝተገብረ መጽናዕቲ ግን እቶም ሽዑ ዝተቐትሉ ምእመናን 3-4 ዕጽፊ ከምዝነበሩ ይዝረብ። እቲ ክሳብ ሎሚ ኣብ ኢትዮጵያ ብ 'ለካቲት 12' ዝዝከር በዓል ምስ ግፍዒ ግራስያኒ ዝተኣሳሰር'ዩ። ኢትዮጵያውያን ብሃውሪን ብዘይ ንሕሰያን ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ኣብ ኣደባባይ ዝተቐትልሉ እዋን ዝዝከረሉ መዓልቲ'ዩ። ምንጪ ስእሊ, ullstein bild Dtl.
