ነቶም ናይ ሶማልያ ግብረ ራዕዲ ዘካይዱ እስላማዊ ምንቅስቓስ ደገፍ ትገብር ኢያ ዝብል ኢዩ። ክልቲኡ ግና ናይ ብሓቂ ሰረት ዘይብሉ ክስታት ኢዩ። ጅቡቲ መሬታ ብኤርትራ ከም ዝተጎበጠ ከሲሳ። ብግብሪ ክትሪኦ ከለኻ ብመሰረት እቲ ብ 1900 ዓም፡ ኣብ መንጎ ፈረንሳን ጥልያንን ከም ገዛእቲ ናይ ጅቡትን ኤርትራን ዝተከተመ ብ 'ዉዕል ሮም' ዝፍለጥ ስምምዕ፤ ኣብቲ demilitarized zone ማለት ካብ ሰራዊት ነጻ ክኸዉን ኣብ ዝተባህለ ቦታ ኢያ ኤርትራ ሰራዊት ኣንቢራ። ኣብኡ ሰራዊት ምንባር ግን መሬት ጅቡቲ ወሪርካ ምሃዝ ኣይኮነን። ካልኣይ ድማ ንምንቅስቓስ መንእሰያት ሙጃሂዲን ናይ ሶማል ደገፍ ትህብ'ያ ዝብል ክሲ ወላ ሓንቲ ጭብጢ ኣይተረኽቦን፤ ሽዑ'ዉን ጭብጢ ኣይነበሮን፤ ብድሕሪኡ'ዉን እቲ ናይ ሶማል-ኤርትራ ተኸታታሊ ጉጅለ፡ ኣብ ኣርባዕተ ዝተዋህቦ መዝነታት ወላ ሓንቲ ነቲ ክሲ ዘረጋግጽ መርትዖ ከም ዘይረኸበ ኣረጋጊጹ ኢዩ። ስለዚ ቅድም ቀዳድም መበገሲ እቲ ክሲ መርትዖ ዘይብሉ ኣብ ሓቅነት ዘይተሞርከሰ ኢዩ። ኣነ ምስ ዓለምለኻዊ ጉጅለ ቅልዉላዉ (International Crisis Group) ከም ላዕለዋይ ኣማኻሪ ጉዳያት ኣፍሪቃ ኮይነ ኣብ ዝሰራሕኩሉ ኣብ 2008 ዓም፡ '2000 ኤርትራዉያን ወተሃደራት ኣብ ሶማል ኣትዮም። ኤርትራ ንዕጡቓት ሶማል ትሕግዝ ኣላ' ዝብል ጸብጻብ ምስ መጸ፤ ምስ ሓደ መሳርሕተይ ብምዃን ነቶም ላዕለዎት ሓለፍቲ ናይቲ ሶማል-ኤርትራ ተኸታታሊ ጉጅለ ዓዲምና እዚ ሓበሬታ ካበይ ከም ዝረኸብዎ ሓቲትናዮም ነይርና። ካብ ስለያ ናይ ኢትዮጵያ ከም ዝረኸብዎ ምስ ገለጹልና፤ ኤርትራን ኢትዮጰያን ኣብ ተጻብኦ ኢየን ዘለዋ፤ ከመይ ኣቢልኩም ከም እሙን ምንጪ ትጥቀምሉ ዝብል ሕቶ ኣልዒልናሎም። እቶም ሓለፍቲ ናይቲ ተኸታታሊ ጉጅለ'ዉን እቲ ሕቶ ምኽኑይ ምዃኑ ተረዲእዎም። ሰለዚ እቲ ዝቐረበ ክሲ ብቐንዱ ኣብ ስለያዊ ሓበሬታ ናይ ኢትዮጵያ ዝተሞርኮሰ ኮይኑ ንኤርትራ ንምንጻል ንምድኻም፡ ዝተፈጥረ ክሲ ኢዩ። ብጠንቂ'ቲ ምስሓብ ኣባልነት ኤርትራ ካብ ኢጋድ ብዝተፈጥረ ጉድለት፡ ኢትዮጵያ ጉድለታት መዝሚዛ ኢያ እቲ ዉሳነ ብምሉእ ድምጺ ኣብ ሰለስቲኡ መጋባእያታት ከምዝሓልፍ ገይራ። ካልኣይ ምኽንያት ከኣ፤ ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፤ ወላ እቲ ክስታት ሓቂ እንተዝኸዉን ኔሩ፡ ድርብ መምዘኒታት ኢዩ ተጠቒሙ። ምንጪ ስእሊ, Andebrhan ኢትዮጵያ እቲ ዝከተመቶ ኣህጉራዊ ዉዕል ኣልጀርስ ቀያድን ወሳንን ኢዩ ኢላ ኣትያቶ ክተብቅዕ፡ ንእኡ ነጺጋ ልኡላዊ መሬት ኤርትራ ክትግህስ ኣብ ዝተራእየትሉ እዋን ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ ዝኾነ ስጉምቲ ኣይተወስደን። ኤርትራ ግና ነቲ ኣብ ዶብ ኤርትራን ጅቡቲን ካብ ወተሃደራዊ ህላወ ነጻ ክኸዉን ኣለዎ ዝተብሃለ ቦታ ሰራዊት ስለ ዘስፈረትሉ ተኸሲሳ። ስለዚ እዚ'ዉን ሓደ ካብቲ ጉድለታት ኢዩ። ሳልሳይ፤ እቲ እገዳ ኤርትራ ንነብሰ ምክልኻል ዝዉዕል ኣጽዋር ብሕጋዊ መንገዲ ገዚኣ ከይተእቱ ዝኽልክል ኢዩ። እቲ ዞባ ከኣ ናይ ህዉከትን ኲናትን ዞባ ስለዝነበረ፡ ሓይልታት ምኽልኻል ኤርትራ ከኣ ዘድልዮ ዕጥቒ ንኸይረኽብ ብምዕንቃፍ፤ ንእኡ ኣዳኺምካ፡ ንሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ኣብ ሓደጋ ዘዉድቕ ዉሳነ ኢዩ ነይሩ። ራብዓይ፤ ኣብቲ ዞባ ኣብ ልሊ ኤርትራ እገዳ ኣጽዋር ምግባር፡ ነቲ ዝነበረ ወትሃደራዊ ሓይሊ ብምምዝንባል፡ ነቶም ህዉከት ክቑስቕሱ ዝደልዩ ተጻባእቲ ሓይልታት ዘተባብዕ ኩነታት ኢዩ ነይሩ። ሓሙሻይ፤ እቲ ዝተገብረ እገዳ መንግስቲ ኤርትራ ናይ ብሓቒ ንጡፍ ዲፕሎማስያዊ ጽምዶ ገይሩ፡ ነቲ ዝመጽእ ሕቶታት ከኣ ኣዕጋቢ መልሲ ሂቡ ብምቅዋም፡ ኣቐዲሙ ክኸላኸሎ ይኽእል ነይሩ ኢዩ። ግን በቲ ዝነበሮሕጽረታትን ድኻማትን፡ እቲ እገዳ ኣብ ሰለስቲኡ መጋባእያታት፣ ማለት ኣብ ኢጋድ፡ ኣፍሪቃዊ ሕብረት፡ ጸጥታዊ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት፣ ብምሉእ ድምጺ ክሓልፍ ክኢሉ። እቲ እገዳ ምስ ተነብረ ከኣ፡ ነቲ ብሰንኪ ግጉይ ቍጠባዊ ምሕደራ ናይቲ ስርዓት ንዝተኸስተ ሽግራት መነባብሮ ህዝቢ ኤርትራ ፤ 'ብጠንቂ እገዳ ኢና ናብ ከምዚ ዚኣመሰለ ዓይነት ቍጠባዊ ሽግር ወዲቕና' ኢሉ ከመሳምሰሉ ዕድል ሂብዎ። ጽኑዕ ማዕቀብ ኣይነበረን ኤርትራዉያን ዝሓትዎ ሓሙሽተ ለዉጥታት ምናልባት ኣብዚ ከይጠቐስክዎ ክሓልፍ ዘይደሊ፡ ነቲ ናይ እገዳ ውሳነ እቲ ዝነበረ ስርዓት ኢትዮጵያ ጥራይ ዘይኮነ፡ እንተላይ ገለ ካብቶም በቲ ስርዓት ዝድገፉ ዚነበሩ ኮነ ካልኦት ተቓወምቲ ኤርትራውያን፡ ነቲ እገዳ ብምድጋፍ ብግብሪ ከም መቐጸልታ ናይ ሜላ ወጻኢ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኮይኖም ከገልግሉ ጸኒሖም ኢዮም። እዚ ኣሉታዊ ሕላገት ዘለዎ ዘይሃገራዊ መርገጺ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ረብሓ ሃገረ ኤርትራን፡ ረብሓ ናይቲ መንግስቲ ወይ ስርዓትን ዚህሉ ፍልልይ መሚኻ ምርኣይ ካብ ዘይምኽኣል ዚተበገሰ ይመስለኒ። ንምንታይ ኢዩ ንኤርትራ ነጺልካ ንምውቃዕ ተደልዩ?
