ነበረ። ዛንታ፡ ካብ ሓደጋ ባሕሪ ንስክላ ዝደሓኑ ኤርትራውያን "ስምብራት ኣለም-በቃኝ ጌና ምሳይ ኣሎ” ዛንታ ኤርትራዊ ውጻእ መዓት ቀንዲ ኣትኵሮኦም ግን ኣብ ገንዘብን ንብረትን ጣልያን ምዝራፍ ምንባሩን ደሓር ግን እቲ ሽፍትነቶም ምስ ኣንድነት ብጥበብ ከምዝተኣስረ መጽሓፍ ካብ ኣለም ሰገድ ይትንትን። መብዝሕትኦም ሸፋቱ ክርስትያን ነበሩ። መዛግብቲ እንግሊዝ፡ ኣስላምን ክርስትያን እናበሉ'ኳ ዝርዝራቶም እንተቕረቡ፡ እቶም ቀንዲ ሸፋቱ ግን ክርስትያን ምንባሮም (Coptic Christians) ብደቂቕ ይገልጽዎም'ዮም። ርግጽ'ዩ፡ ካብ ኣስላም'ውን ሸፋቱ ነይሮም'ዮም፣ ግናኸ መብዝሕትኦም ንነብሶምን ንብረቶምን ንክከላኸሉ'ዮም ተንሲኦም። ብዙሓት ካብ'ቶም ሸፋቱ፡ ምናዳ እቶም ኣብ ፖለቲካ ኢዶም ዜእትዉ ዝነበሩ፡ ኣብ ትግራይ መደበራት ነይሩዎም'ዩ፣ ሓይሊ ጸጥታ እንግሊዝ ንዶብ ኤርትራን ትግራይን ንክቈጻጸር እኹል ዓቕሚ ኣይነበሮን። ብሓፈሻዊ ኣገላልጻ፡ እቲ ክዝከር ዘሎዎ ሓቂ እንግሊዝ ካብ ዝኣቱ መሓውራት ጸጥታ ሰንከልከል ኢሎም፡ ህዝቢ ተመዛቢሉን ስራሕ ስኢኑን፡ ጸኒሑ ኸኣ ሽፍትነት ዝተኣታተወሉ ዘበን ከምዝነበረ ሰነዳት ኢንግሊዝ ይገልጹ። ምንጪ ስእሊ, DM መግለጺ ስእሊ, ሃገራዊ ኣርካቭ ዓባይ ብሪጣንያ ወርሒ ሚያዝያ 1951 ኣብ ከምዛ ወርሒ'ዚኣ፡ማለት ቅድሚ 69 ዓመታት ምዃኑ'ዩ፡ ኤርትራ ናበይ ገጻ ከም እተብል ኣይኰነንዶ ህዝቢ ኤርትራ እቶም ገዛእቲ ንባዕሎም ንጹር ናይ መጻኢ ስእሊ ኣይነበሮምን። ሒደት ኣዋርሕ ቅድሚ'ቲ ቅነ፡ ታሕሳስ 1950፡ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ብፈደረሽን ንክትተኣሳሰራ ብሕቡራት ሃገራት ተበይኑ፡ ሽዑ ኣንዞ ማቴንዞ - ልኡኽ ሕቡራት ሃገራት - ኣብ ኣስመራ ዀይኑ ነቲ ኵነታት ብቐረባ ንክዕዘብ መጺኡ ከምዝነበረ ዝዝከር'ዩ። እንተዀነ ግን ማቴንዞ ስርሑ ብግቡእ ክሰርሕ ኣይከኣለን። ምኽንያቱ ሽፍትነት ኣብ ከተማን ገጠርን ገኒኑ፡ ንሱን ብጾቱን ኣብ ድላዮም ቦታ ንኽንቀሳቐሱ ኣይከኣሉን። ሽዑ ኣብታ ወርሒ ሚያዝያ'ቲኣ ዕላማ ተልእኾኡ ከማልእ ከም ዘይክእል ብዕሊ ተዛረበ፣ በለ ኸኣ "ሽፍትነት እንተድኣ ዘይጠፊኡ ስልጣን ናብ ኢድ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያንን ንኽመሓላለፍ ከቶ ኣይከኣልን'ዩ"። ኣርባዕተ ኤርትራውያን ንኢትዮጵያ ወኪሎም ንኣስመራ መጺኦም ምስ እንግሊዝ ብዛዕባ ሸፋቱ ኤርትራ ንክዘራረቡ ዝመጹሉ እዋን ነበረ፣ እቶም ልኡኻን ከኣ ኣስፋሃ ወልደሚካኤል (ጸኒሑ፡ ድሕሪ ተድላ ባይሩ፡ መራሕ መንግስቲ ዝተሾመ)፡ ክፍለዝጊ ይሕደጎ፡ ሓጂ ዓብደላ መሓመድ መደኒ፡ ኣዝማች ኣሕመድ መሓመድ ነበሩ። ኣብቲ እዋንቲ ሸፋቱ ብኢትዮጵያ ይምወሉ ከም ዝነበሩ ተመራማሪ ታሪኽ ኣለም ሰገድ ተስፋይ ኣብ መጻሕፍቱ ጠቒሱዎ ኣሎ። እንተኾነ በቲ ሓደ ገጽ ኢትዮጵያ ንጕዳይ ሽፍትነት ንኽትፈትሕ ንኤርትራ ሰባት ለኣኸት። ኣብቲ እቶም ልኡኻን ዜካየድዎ ኣኼባታት ሳሙኤል ገብረየሱስ ዝተባህሉ ናይ ኮሎኔል ነጋ ጸሓፊ ኤርትራዊ ነበሩ። ኮሎኔል ነጋ ብንጉስ ዝተላእከ ቀንዲ ኣዋፈሪ ሽፍትነት ኣብ ኤርትራን ተቖጻጻሪ ፖለቲካን ምንባሩ መጽሓፍ "ኣይንፈላለን ካብ ተድላ ክሳብ ማቴንዞ" ሰኒዱዎ ኣሎ። ብተወሳኺ፡ ኣብቲ እዋን'ቲ 19 መራሕቲ ሽፍታ ኣብ ኢትዮጵያ ተሓቢኦም ከም ዝነበሩ መዛግብ እንግሊዝ ይሕብሩ። እቶም ቀንዲ በዓል ኣስረሰሀይ እምባየ፡ ሓጎስ ተምኖዎ፡ ሃይለ ኣባይ፡ ወልደገብሪኤል ሞሳዝጊ፡ ገብረ ተስፋጽዮን፡ ተኸስተ ሃይለ ከምኡ'ውን ካልኦት ነበሩ። እቶም ብኢትዮጵያ ዝምወሉ ዝነበሩ ሸፋቱ ከኣ ነቶም ኤርትራ ንኤርትራውያን ዝብሉ ዝነበሩ ዓበይቲ ዓዲ ምርዕዓድ፡ ምልማስን ምቕንጻልን ነበረ። ከምኡ'ውን ንጠላይን እናኸተርካ ብምስርጣር ንብረቶም ተዘሪፎም ተማሪሮም ንዓዶም ከም ዝኸዱ ምግባር ነበረ። ኣብቲ ቅነ'ቲ ከኣ ሸፋቱ እንተድኣ ንመንግስቲ ኢዶም ሂቦም ምሕረት ክግበረሎም ምዃኑ ጻውዒት ተገይሩ ኣብ ግብሪ ንክውዕል ይፍተን ነበረ። ምንጪ ስእሊ, DM መግለጺ ስእሊ, መዛግብቲ ብሪጣንያ ዕለት 25 ሚያዝያ 1951 ከመይ ትመስል ነበረት?
