ቀሺ ተወልደመድህን ሓያል ነይሮም ይበሃል። ናይ ስነ-ሃይማኖታዊ ትምህርቶም ኣብ ሃገረ ሽወደን ኣደልዲሎም ንኤርትራ ምስ ተመልሱ፡ ኣብ እምኩሉ፡ ሕርጊጎ፡ ገለብ፡ ኣስመራ ከም መምህርን ወንጌላውን ኰይኖም ኣገልገሉ። ጉስታቭ ኣረን ከም ዘዘንትዎ፡ ኣብ ግቡእን መሰልን ረጊጾም ንሽወዳናውያን ይምክትዎም ከም ዝነበሩ ይጠቅስ። ንኣብነት፡ ካብ ሽወደን ዝተመልሱሉ እዋን፡ ዶሞዝ መሳርሕቶም ብምርኣይ 'ኣነ'ውን ማዕረ መሳርሕተይ ዶሞዝ ክወሃበኒ ይግባእ' ብምባል ግቡኦም ከም ዝሓተቱ ነንብብ። ነቲ መስርሕ-ዶሞዝ ንምምሕያሽ ከኣ ብዝተኻእሎም መጠን ሞጒቶም'ዮም። ምስ'ቶም ምስኦም ኣብ ኤርትራ ዝነበሩ ሽወደናውያን ጥራይ ዘይኰነስ ምስ'ቶም ኣብ ሽወደን ዝነበሩ ኣማሓደርቲ ቤተ-ክርስትያን ብደብዳቤ ሞጒቶምሉ'ዮም። በቲ እዋንቲ ንድልየትን ስርሓትን ፈረንጂ ምምካት ቀሊል ከም ዘይነበረ ክንግምት ንኽእል። ብጻዕሮም ከኣ ምምጥጣን ዶሞዝ ከም ዝተኣታተወ ጉስታቭ ኣረን ኣብ መጽሓፉ ይጠቅስ። እስጢፋኖስ፡ ንንጉስ ኣይሰግድን ኢሉ ዝሓንገደ ትግራዋይ ፈላሲ ‘መንግስቲ: ወደባት ኤርትራ ንምልማዕ ዓጢቑ’ሎ' እዚ እንታይ'ዩ ዘርኢ፡ ቀሺ ተወልደመድህን ድሕር ዝብሉ ሰብ ከም ዘይነበሩ። ተመሳሳሊ ጕዳይ ኣብ ካልእ መዳይ'ውን ኣብ'ዞም መጻሕፍቲ ይጥቀሰ'ዩ። ኣቦይ ቀሺ 'ክህነት ኣይቅበልን' ዝበልሉ እዋን ነይሩ'ዩ። ቀሺ እዝራ ኣብ መጽሓፎም ከም ዝገለጽዎ፡ ቀንዲ ዕላማ ኣቕሽሽቲ ሽወደን ብዝሒ ምእመናን ንኽዓቢ ዘይኰነስ ኣመንቲ ኦርቶዶክስ ንወንጌል ንኽቕበሉ ነበረ። እቲ ዕላማ ኣብ ሽቶኡ ንኽወቅዕ ኣመንቲ ኦርቶዶክስ ንመጽሓፍ ቅዱስ ንኽቅበልዎ፣ ትምህርቲ መጽሓፍ ቅዱስ ንኽቅበልዎ ድማ ንከንብብዎ ክበቕዑ፣ ንከንብብዎ ድማ መሃይምነት ክቐትሉ ከም ዝነበሮም ብምስትውዓል ሓይሎም ኣብ ፊደል ምቝጻር ዘንበለ። ሚስዮናውያን ከኣ እቲ ሜላ'ቲ ተዓወትሉ። ናይ ቀሺ ተወልደመድህን (ቅድሚ ምቕሻሾም) ኵነታት ግን ዝተፈልየ ነበረ። ኣይኰነንዶ ፊደል ግዕዝ፡ ፊደላት ላቲን ግሪኽ እብራይስጢ ንክቘጽሩ በቒዖም ዝነበሩ በዓል ፍሉይ ክእለት ነበሩ። ስነ-ሃይማኖት ብቋንቋ ሽወደን ኣብ ሃገር ሽወደን ዝተማህሩ፣ ቋንቋ ጣልያን ዝመልኩ፡ ቋንቋታት ግሪኽን እብራይጥን ዝተማህሩ፡ ካብ ቋንቋታት ትግረን ትግርኛን ሓሊፎም ድማ ቋንቋታት ኣምሓርኛን ዓረብን ዝተማህሩ ሊቅ ነበሩ። ቀሺ ተወልደመድህን ኣብ ኣስመራ ዝነበርሉ እዋን፡ ክህነት ንክቕበሉ እቶም ሽወደናውያን ኣመሓደርቲ ቤተ-ክርስትያን ሓረይዎም። ንሶም ካብ'ቶም ብሉጻት ሕጹያት ዝዀንሉ ምኽንያት ብትምህርቶም፡ ብዓቕሞም፡ ኣብቲ ሕብረተሰብ ከኒሻ ኸኣ ክቡርን ሕፉርን ስለ ዝነበሩ'ዩ። ሽወደናዊ ቀሺ ኣንደርስ ስቨንሶን፡ ቀንዲ ኣማሓዳሪ ኣብ ኤርትራ፡ ክህነት ንከልብስዎም ተመዘዙ። ቀሺ ተወልደመድህን ግን 'ኣነ ኣብ ሃገር ሽወደን እንተ ዘይኰይኑ ኣብ ኤርትራ ቅሽነት ብመሳርሕተይ ኣይቅበልን' ብምባል ኣበዩ። በዚ ምኽንያት ምስ'ቶም መራሕቲ ክቃደዉ ኣይከኣሉን፣ እቲ ጕዳይ ከኣ ተመጠጠ፡ ኣብ ላዕለዎት ሰብ-ስልጣን ቤተ-ክርስትያን ከኣ በጽሐ። ቀሺ ተወልደመድህን ግን ጸኒዖም መጐቱ። ኣብቲ እዋን'ቲ እቲ ማሕበር ኣመንቲ ኣቕሽሽቲ የድልይዎ ስለ ዝነበሩ ንጊዜኡ እቲ መስርሕ ተሰናኸለ፣ ብጻዮም፡ ቀሺ ማርቆስ ግርማይ፡ ኣብ ሽወደን ክህነት ካብ ተቐበሉ ንሶም'ውን ከምኡ ይግብኣኒ በሉ። እቲ ጕዳይ ኣብ'ቶም ዝለዓሉ ኣመሓደርቲ ስለ ዝበጽሐ ሽወደናውያን ኣብ መዋጥር ኣተዉ። ቀሺ ተወልደመድህን "ኣነ ካብ ኢድ ኣቡን እንተዘይኰይኑ ክህነት ኣይቅበልን'የ" ኢሎም መጎቱ። ቀሺ ስቨንሶን፡ እቶም መሳርሕቶም፡ ናይ ኣቡን መዓርግ ኣይነበሮምን። እቲ ጕዳይ ጸገማት ስለ ዝፈጠረ ኣብ ነዊሕ ክትዕ ኣተወ፣ ንሽድሽተ ዓመት ዝኣክል ስለ ዘይተፈትሐ ስርሓት ሚስዮን ዛሕተለ፣ ኣብ መጨረስትኡ ግን ኣብ ልዝብ ከም ዝብጻሕ ተገብረ። ብ1908 ኣዶልፍ ኮልሞዲን ዝበሃሉ ወንጌላዊ ንኤርትራ ክበጽሑ መጹ። ኮልሞዲን ዳይረክተር ናይቲ ጽውዓ (ሚስዮን)፡ ናይ ዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰር፡ ሓለቓ ናይ ቤት-ትምህርቲ ሚስዮናውያን ስለ ዝነበሩ መዓርጎም ክብ ዝበለ ነበረ። ምስ ቀሺ ተወልደመድህን ድሕሪ ምዝርራቦም ንሶም ክህነት ከልብስዎም ተሰማምዑ። ኰይኑ ድማ ብ 1909 ኣብ ኣስመራ ተቐብኡ። እቲ ጕዳይ ብምፍትሑ ካልኦት ኣቕሽሽቲ ንክቅብኡ መገዲ ፈጠረሎም፣ ብኡ ኣቢሉ ድማ እቲ ቤተ-ክርስትያን ክዓቢ ከኣለ። ስድራ-ቤት ቀሺ ተወልደመድህን ምንጪ ስእሊ, Dawit መግለጺ ስእሊ, ስድራ-ቤት ቀሺ ተወልደመድህን ኣቦይ ቀሺ ናይ ትምህርቲ ሰብ ስለ ዝነበሩ፡ ኣርሒቖም ይሓስቡ ኸኣ ስለ ዝነበሩ፡ ኣብቲ እዋንቲ ዝገበሩ ገይሮም ንኽልተ ደቆም ኣብ በይሩት ከይዶም ክመሃሩ ገበሩ። ይስሓቕን ኤፍሬምን ከኣ ብቑዕ ትምህርቲ ክረኽቡ ከኣሉ። ኤፍረም ተወልደመድሂን ብ1913 ኣብ በይሩት ተማሂሮም፡ ኣብ በለዛን ኣስመራን ከኣ ክሳብ 1922 ኣገልገሉ። እቶም ኣብ ኤርትራ ብሚስዮናውያንን ካቶሊካውያንን ዝተማህሩ ሰባት ብኢትዮጵያ ይጥለቡ ስለ ዝነበሩ፡ መምህር ኤፍሬም ተወልደመድህን ንክምህሩን ንራእሲ ተፈሪ ንኸገልግሉን ብ 1923 ናብ ኢትዮጵያ ገዓዙ። ካብ ምምሃር ናብ ሰራሕተኛ-መንግስቲ ምስ ሰገሩ ድማ ኣብ ኣገልግሎት ሃጸይ ሃይለስላሴ ተቘጽሩ፣ ብድሕሪኡ ኸኣ ናይ ብላታንጌታ ሽመት ተዋሂቦም ከም ዲፕሎማት ክሳብ ጊዜ ሞቶም ኣገልገሉ። መምህር ይስሓቕ ተወልደመድህን ኣብ ትምህርቲ ዓለም ኤርትራ ዓቢ ተራ ዝተጻወቱ ክቡር መምህር ነበሩ። ብስሞም ቤት-ትምህርቲ ይስሓቕ ተወልደመድህን ዝተባህለ ናይ ካልኣይ ደረጃ ቤት-ትምህርቲ ኣብ ኣስመራ ይርከብ። መምህር ይስሓቕ ብ 1889 ኣብ ገለብ ተወልዱ። እንግሊዝ ኣብ ኤርትራ ይገዝኣሉ ኣብ ዝነበረ እዋን ትምህርቲ ብዝሓሸ ኣገባብ ክተኣታቶ ጀመረ። ኣብያተ ትምህርቲ ካብ ከተማታት ሰጊሮም ኣብ ገጠራት ክህነጹ ጀመሩ፣ ምስኡ ኸኣ መምህራን ሰልጠኑ። መጀር ኪንስቶን ስነል ዝተባህለ እንግሊዛዊ ሓላፊ ትምህርቲ ምስ ኰነ፡ ንመምህር ይስሓቕ ከም ምኽትሎም ቈጸርዎም። ዛንታ መምህር ይስሓቕ ነብሱ ዝኸኣለ ዛንታ'ዩ፣ እንግሊዝ ካብ ኤርትራ ምስ ወጸ ሓላፊ ኣብያተ ትምህርቲ ኤርትራ ክዀኑ በቕዑ፣ ኣብ ዓውደ-ትምህርቲ ዘበርከትውዎ ስራሕ ከኣ ኣዝዩ ዓቢ'ዩ፣ ሓደ ካብ'ኦም ቤት-ትምህርቲ ኣዋልድ ብምኽፋቶም'ዩ። መምህር ይስሓቕ ብ 1978 ኣብ ኣስመራ ዓረፉ። ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 7 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ” 7 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
