መተዓዳደጊ ገንዘብ ኢትዮጵያ ‘ብር’ ኣብ’ዚ እዋን ካብ’ቲ ዝግበኦ ንላዕሊ ዋጋ ከም ዘለዎ ሰብሞያ ቁጠባ ዝሰማምዕሉ ጉዳይ እዩ። ስለዝኾነ ድማ፡ ዋጋ ብር ብዕዳጋ ናብ ዝውሰነሉ ስርዓት ክሰግር እንተሎ፡ ዋግኡ ከም ዝንኪ ወይ ድማ ኣብ መንጎ ብርን ዶላርን ዘሎ ኣፈላላይ ከም ዝሰፍሕ ይእመን። ኣይተ ዋሲሁን ከም ዝብሎ፡ ዋጋ ብር እንትንኪ ዋጋ ኢትዮጵያ እተፍርዮም ምህርትታት ኣብ ዓለማዊ ዕዳጋ ይሓስር። እዚ ድማ፡ ንኣፍረይቲ ውሽጢ ዓዲ ተወዳደርቲ ዝገብር ምዃኑ የብርህ። “ንኣብነት፡ ዋጋ 1 ዶላር፡ 25 ብር እዩ ኢልና ንውሰድ። ሓደ ኣመሪካዊ 1 ዶላት ሒዙ እንተመጺኡ፡ 25 ብር ዘውጽእ ንብረት ብ 1 ዶላር ይዕድገና። ዋጋ ብር ክንንኪ እንተለና፡ ካብ ደገ ዝመጽእ ሰብ ብሕሳር ክገዝአና ንገብር ኣለና ማለት እዩ። ብዙሕ ፍርያት ንዕዳጋ ክነቕርብ እንተለና ድማ ብዙሕ ዶላር ንረክብ ኣለና ማለት እዩ” ይብል። ብኻልእ ወገን ድማ ንርኣዮ ይብል ኣይተ ዋሲሁን። “ሓደ ዶላር ናብ 33 ሓፍ ኢሉ ንበል። ናይ 1 ዶላር ንብረት ንምዕዳግ 33 ብር ክትሕዝ ኣለካ ማለት እዩ። ቅድሚኡ ግን 25 ብር እዩ ዘድልየካ ነይሩ” ይብል። እዚ ዘርእየና ድማ፡ ብር ምስ ዶላር ዘለዎ ፍልልይ ብዝሰፍሐ መጠን፡ ኢትዮጵያዊ ካብ ደገ አቑሑ ንምግዛእ ይኸብራ። ምህርቲ ውሽጢ ዓዲ ኣብ ደገ ንምሻጥ ግን ተወዳዳሪ ይኸውን። እዚ ማለት፡ ሃገርና ብዙሕ ሸርፊ ወጻኢ ተዋህልል፡ ፍርያትን ኣፍራይነትን ይውስኽ ድማ ይብል። ልዑል ናህሪ ዋጋ ከስዕብ ይኽእል ኣብ’ዚ እዋን ብር ካብ ዝግበኦ ንላዕሊ ዋጋ ከም ዘለዎ ዝዛረብ እዮብ (ዶ/ር)፡ ዋጋ ብር ብዕዳጋ ክውሰን ከሎ ምስ ገንዘብ ካልኦት ሃገራት ዝህልዎ ፍልልይ ከምዝሰፍሕ ይገልጽ። ንኣብነት፡ ሕዚ ኣብ ባንክታት ሓደ ዶላር ኣመሪካ 35 ብር ይሽረፍ እንተልዩ፡ ብሓቀኛ ናይ ዕዳጋ ዋግኡ እንተተወሲኑ ክሳብ 45 ብር ክሽረፍ ይኽእል። “ዋጋ ብር ኣዐርዩ ከንቆልቁል ይኽእል፤ እዚ ድማ ናህሪ ዋጋ የስዕብ። ካልኦት ጸገማት’ውን ክስዕቡ ይኽእሉ” ይብል እቲ በዓል ሞያ። በዓል ሞያ ቁጠባ ኣይተ ኣለማየሁ ገዳ (ዶ/ር)፡ ኢትዮጵያ ናብ’ዚ ስርዓት ክትሰግር ከላ ካብ ዘጋጥሙ ኣሉታዊ ጽልዋታት ሓደ ናህሪ ዋጋ ከምዝኾነ ይገልጽ። "ንኣብነት ኣብ’ዚ ሰሙን መንግስቲ ዋጋ ሓደ ዶላር ካብ 32 ብር ናብ 35 ሓፍ ኣቢልዎ ኣሎ። እዚ፡ ኣብ ዝቕጽሉ 5 ክሳብ 6 ኣዋርሕ፡ ክሳብ 24 ሚኢታዊት ወሰኽ ዋጋ ኣብ ኣቑሑታት ከምጽእ እዩ” ይብል። ከም ኣብነት ድማ፡ ነቲ ኣብ ሱዳን ዘጋጠመ ኩነታት የልዕል። 1 ዶላር ኣመሪካ፡ 29 ፓውንድ ሱዳን እናሃለወ፡ ሱዳን ነቲ ናይ ሸርፊ ስርዓት ብዕዳጋ ክውሰን ገይራ። “በዚ ድማ፡ ኣብ ሱዳን ዋጋ ሓደ ዶላር 48 ፓውንድ ሱዳን ኮይኑ። ኣብ ጸሊም ዕዳጋ ድማ፡ ዋጋ ሓደ ዶላር ክሳብ 58 ፓውንድ ሱዳን በጺሑ። ኣብ’ቲ እዋን፡ ሰባት ኣብ ፓውንድ ሱዳን እምነት ስኢኖም። በዚ ምኽንያት ኩሉ ሰብ ናብ ኤቲኤማት ከይዱ ገንዘቡ ከውጽእ ተረባሪቡ። ባንክታት ድማ ዝኸፍለኦ ስኢነን” ይብል ዶክተር ኣለማየሁ። ብድሕሪኡ እቲ ኩነታት እናገደደ ከይዱ ከም ባኒ ኣብ ዝኣመሰሉ መሰረታዊ ሃለኽቲ ወሰኽ ዋጋ ከምዝተርኣየን፤ በዚ ምኽንያት ተቓውሞታት ተላዒሉ ለውጢ መንግስቲ ክመጽእ ሓደ ምኽንያት ከም ዝኾነን ይገልጽ። ኢትዮጵያ ንስርዓት ሸርፊ ኣብ 3 ዓመት ክትቅይር ትኽእል'ዶ?
