ንፖለቲካ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ ንጉዳያት ኢትዮጵያን ኤርትራን ብቐረባ ዝከታተሉ ተንተንቲ ኣዘራሪብና ኣሎና - ኤርትራዊ ዓብዱራሕማን ሰይድ ቦሓሽም ከምኡውን ኢትዮጵያዊ ዳደ ደስታ። እተን ክልተ ሃገራት ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን ከቲመን፡ እቲ ናይ ኲናት ሃዋሁ ከም ዘኽተመ ምስ ኣወጃ ዝተሰምዖ ክገልጽ ከሎ ኣቶ ዓብዱራሕማን ቦሓሽም፡ ሰላም ንኹሉ ዘርብሕ ብምዃኑ ዘሕጉስ ምንባሩ ድሕሪ ምጥቃስ፡ እቲ ሰላም ኣብ መንጎ ክልተ ውልቀሰባት ወይ ጉጅለታት ጥራይ ከይከውን ስግኣታት ከም ዝነበሮ ይገልጽ። ንሱ፡ ትካላዊ መሰረትን ህዝባዊ ደገፍ ዘለዎን ሰላም ክኸውን ኣለዎ ዝብል ርእይቶ'ዩ ነይሩዎ። ህዝቢ ንሰላም ዝነበሮ ናፍቖት ዝያዳ ኣብ ምኽፋት ዶባት ዝነበረ ኩነታት “ሕማቕ ምዕራፍ ተዓጽዩ ናብ ሓድሽ ምዕራፍ ንሰግር ኣሎና” ዝብል ስምዒት ክልቲኡ ህዝቢ ዘንጸባረቖ እዩ ዝበለ ኣቶ ዳደ ብወገኑ ህዝቢ ነቶም መራሕቲ ዘርኣዮ ኣቀባብላ፡ ነቲ ሒዘምዎ ዝመጽኡ ናይ ሰላም ሃዋሁን ተስፋን ዘንጸባርቕ ምንባሩ ገሊጹ። “እቲ ህዝቢ ወላ’ኳ ነቲ ዝርዝር ዝተፈረመ ስምምዕ ሰላም እንታይ ምዃኑ እንተዘይፈለጦ፡ እቲ ሃዋሁ እቲ ቋንቋ ክቕየር እዩ ብዝብል ብዓቢይ ሃንቀውታ ተቐቢልዎ ምንባሩ” ተዛሪቡ። 'ስምምዕ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ከምቲ ተስፋ ዝተገብረሉ ኣይሰጎመን' መንግስቲ ኤርትራ ኮለጃት ኤርትራ ካብ ዝመጽእ ሰኑይ 13 ሓምለ ክኽፈታ እየን ምስዚ ተታሓሒዙ ዝለዓል ጉዳይ ኣብ ክልቲኡ ሃገራት ውሽጣዊ ጽገናታት ናይ ምግባር ጉዳይ ምንባሩ ዝሓበረ ቦሓሽም፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ፈለማ ተጀሚሩ ዝነበረ ናይ እሱራት ምፍታሕን ሰብኣዊ መሰላት ምኽባርን ተበግሶታት ተወሲዱ ምንባሩ ብምዝኽኻር ብሸንኽ ኤርትራውን ተመሳሳሊ ስጉምቲ ክውሰድ ተስፋ ተጌሩ እኳ እንተነበረ ኣብ ኤርትራ ከም ዘይተራእየ ኣብሪሁ። “ኣብ ሓደ ቦታ ናይ ህዝቢ ልዑላውነት ዘይኣምን፡ ኣብቲ ካልእ ከኣ ናይ ህዝቢ ልዑላውነት ኣሚኑ ናብ ዴሞክራሲ ከሰጋግር እየ ዝብል መሪሕነት እንተሎ ሓዲኦም ነቲ ካልኣይ ክስዕብ ናይ ግድን እዩ። ኣብዚ እዋን እዚ ኣብ ኢትዮጵያ ዝረአ ዘሎ እዚ እዩ፤ እቲ ተጀሚሩ ዝነበረ ጽገናታት ክቕጽል ኣይረአን እዩ ዘሎ” ይብል ቦሃሽም። “እዚ እቲ ዝተገብረ ናይ ሰላም ዳንኬራታት ኣርቲፊሻል ከምዝነበረ ጌሩ የቕርቦ ኣሎ።” ሰላም ኣብ መንጎ ክልተ ሃገራት ክበሃል እንተኾይኑ ኣብ ባይታ ከምኡ ክረአ ኔርዎ፡ እንተኾነ ግን ናይ ሓባር ጸላኢ ንዝበሃሉ ሓይልታት ኣልጊስካ ምስ ኤርትራ እትመሳሰል ኢትዮጵያ ንምፍጣር ዝስራሕ ዘሎ እዩ ዝመስል ድማ ይብል። ካብቲ ስምምዕ ሰላም ዝተረኽበ ዝተወሰነ መኽሰባት ከም ዘሎ ዝገለጸ ዳደ፡ “እቲ ሎሚ ጽባሕ ናብ ኲናት ኣተና ዝብል ወተሃደራዊ ምትፍናን ነክዩ፡ ወላ ብነፋሪት ጥራይ እንተኾነ’ውን ህዝቢ ክራኸብ ምኽኣሉ’ውን” ገለ ክጥቀስ ዝኽእል ኣነኣኢስካ ዘይርአ ምዃኑ’ኳ እንተሓበረ፡ እቲ ኩነታት ናብ ንቡር ናይ ምምላስ ጉዕዞ ግና ብዙሕ ከም ዘይሰጎመ ይገልጽ። ጉዳይ ትግባረ ውሳነ ኮምሽን ዶብን ምስሓብ ሰራዊትን ሓደ ካብ መትከላት እቲ ኣብ መንጎ ፕረዚደንት ኢሳይያስን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድን ኣብ ኣስመራ ዝተፈረመ ስምምዕ፡ ውሳነ ኮምሽን ዶብ ኣብ ባይታ ክትግበር ዝብል እዩ። ዛጊት ግና እቲ ውሳነ ኣይተተግበረን ኣሎ። ኣብዚ መዳይ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ምስ ፌደራል መንግስቲ ኣብ ምስሕሓብ ተሸሚሙ ዝርከብ ንክልል ትግራይ ዝመርሕ ዘሎ ህወሓት ክኸስስ ከሎ፡ ህወሓት ብወገኑ መራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከም ዘድሓርሓሩ እዩ ዝገልጽ። ኣብዚ ጉዳይ ትዕዝብቱ ዝሃበ ዓብዱራሕማን ሰይድ እቲ ጉዳይ ካብ ፈለምኡ ናይ ባድመ ከም ዘይኮነ ይሕብር። “እቲ ጉዳይ ካብ ፈለማ ክጅምር ከሎ ናይ ዶብ፡ ናይ ባድመ እንተዝነብር፡ እታ ጉዳይ ኣብ ባድመ ተሓጺራ ምተረፈት እምበር ናብ ካልእ ዶባት ኣይምሰፍሐን። ምናልባት ንወትሃደራዊ ስትራተጂ ተባሂሉ’ዩ ብኹሉ ሸነኻት ተወሊዑ ክበሃል ይከኣል እዩ። ግን ኣብ ፍርዲ ክቐርብ ከሎ እታ ተሰሓሕብ ዝነበረት ባድመ ምቐረበት እሞ ሕጽር ብዝበለ መዕለቢ ምረኸበ ነይሩ፤ እንተኾነ ግና እቲ ዘየሰሓሕብ ዝነበረ ቦታታት’ውን ከም ዘሰሓሕብ ኮይኑ እዩ ቀሪቡ። “እቲ ጉዳይ ናይ ዶብ ከም ዘይኮነ ዘርእይ ግና፡ መንግስቲ ኤርትራ ምስ ኣቢይ ኣሕመድ ድሕሪ ምፍርራሙ ነቲ ከም ቅድመ ኩነት ከቐምጦ ዝጸንሐ ጉዳይ ዶብ ረሲዑ፡ ከመይ ጌርካ ንወያነ ትስዕር ናብ ዝብል እዩ ኣድሂቡ። ብሸነኽ ወያነ ዝግበር ዝነበረ’ውን መስርሕ ምጥራር ንኸይጅመር ዓንቃፊ እዩ ነይሩ” ይብል። “ስለ ዝኾነ እቲ ስምምዕ ምስ ተፈረመ ቅድሚ ክልተ ዓመት፡ ኣብ መንጎ እዚ ክልቲኡ መንግስታትን ሃገራትን ከመይ ጌርካ እምነት ትፈጥር ብዝብል በቲ ዘሰሓሕብ ጉዳይ ክጅምር ነይርዎ። እቲ ዘየሰሓሕብ ጉዳያት ግን ክልቲኡ እንተተሰማሚዑ ከምቲ ዝጸንሖ’ውን ክቕጽል ምኸኣለ” ድሕሪ ምባል “እታ ብዙሕ ባሕግን ተስፋን ተጌሩላ ዝነበረ ሰላም ኣብዚ እዋን እዚ ተንጠልጢላ ኣብ ሓደጋ ከም ዘላ እዩ ዝርአ ዘሎ” ኢሉ። ንኣብዪ ኣሕመድ ዝበደሀ ኣርካን ሜድያ ጃዋር መሓመድ "ህወሓት ንሰባት ብምቕንጻል ፖለቲካዊ ነጥቢ ንምርካብ ዝኣምን ውድብ ኣይኮነን" ጌታቸው ረዳ ተመሳሳሊ ርእይቶ ከም ዘለዎ ዝገለጸ ዳደ ብወገኑ፡ ጠንቂ ናይቲ ዘጋጠመ ደማዊ ዂናት ናይ ፖሊሲ ዘይምቅዳው እምበር ዶብ ከም ዘይነበረ ይገልጽ። ህወሓት ኣብ ትግባረ ኮምሽን ዶብ ዓንቃፊ ኮይኑ ኣሎ ኣብ ዝብል ርእይቶ ግና፡ እቲ ናይ ዶብ ጉዳይ ናይ ክልቲኡ መንግስታት ጉዳይ ምዃኑ ብምዝኽኻር፡ “መንግስቲ ትግራይ ነቲ ኣብ ዶብ ዘሎ ማሕበረሰብ ምሕጋዝ ምትብባዕ እንተዘይኮይኑ ብዙሕ ተራ ክህልዎ ዝኽእል ኣይኮነን” ይብል። “ፕረዚደንት ኢሳይያስ’ውን ናይ ዶብ ጉዳይ ቀዳምነት ዝወሃቦ ከም ዘይኮነ ተዛሪቡ እዩ።” ዝርዝር ትሕዝቶ ብመራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተፈረመ ስምምዓት ንህዝቢ ኣይተገለጸን፡ ዝምድና ክልቲኦም መራሕቲ ጥራይ እዩ ትካላዊ መሰረት ዘለዎ ኣይኮነን ዝብል ርእይቶ ብኽልቲኡ ወገናት ክወሃብ ጸኒሑ እዩ። ብኸመይ'ዩ ትካላዊ ክኸውን ዝኽእል?
