ብዙሓት ኣትክልቲ ይጠፍኡ ኣለው ፕረዚደንት ብራዚል ንወዱ ኣምባሳደር ኣሜሪካ ክኸውን ረቝሕዎ ኣግራብ፡ ካርቦን ዳይ ኦክሳይድ( CO2) ናይ ምስሓብ ክእለት ስለ ዘለዎም ክሳብ ሕጂ ንምክልኻል ዋዒ ክላይመት እሙን ፍታሕ ኮይኑ ይርከብ። ኣህጉራዊ ምምሕዳር ምቅይያር ክላይመት፡ ክሳብ 2050 ኣብ ዘሎ ግዜ፡ ኣብ ዓለምና ንዘሎ ብዝሒ ካርቦን ብ 1.5C ክንቅንሶ፡ ሓደ ቢሊዮን ሄክታር ዝኣክል መሬት በግራብ ክንሽፍኖ ከምዘሎና ይሕብር። ይኹን እምበር፡ እንታይ ዓይነት ኣግራብን ብዝሕን ኣበይ ክትከል ከምዝከኣልን፡ ብልክዕ ክንደይ ዝኣክል ካርቦን ክመጺ ከምዝኽእልን ገና ዝርዝራዊ መጽናዕቲ ከምዘድሊ ምንጻር የድሊ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images ምኒስትሪ ትምህርቲ ኤርትራ፡ ካብ 1994 ኣትሒዙ፡ ዓመት መጽአ፡ ዛጊት ን25 ዓመታት፡ ብተሳትፎ ተመሃሮ ካልኣይ ደረጃ: ሃገር በግራብ ንምልማዕ ዓበይቲ ንጥፈታት ከሰላስል ጸኒሑ ኣሎ። ኤርትራውያን ተማሃሮ፡ ኣብ ክረምታዊ ዕረፍቶም፡ ዝደኸየ መሬት ናብ ንቡር ንምምላስ ኣብ ዝተፈላለዩ ንጥፈታት ክሳተፉ ጸኒሖም እዮም። ለብዘበን እውን ኣስታት 30 ሽሕ ተማሃሮን 1500 ኣለይትን ክኢላታት ምዕቃብ ሓመድን ማይን ኣብ ዝተፈላለየ ክፋል ኤርትራ ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ፈልሲ ኣግራብ ክተኽሉ ምውፋሮም ሓላፊ ጨንፈር ወፍሪ ተማሃሮ ንልምዓት፡ መምህር ፍትዊ ወልደገርግስ ምግላጹ እታ ጋዜጣ ሓቢራ። እዚ ምግራብን ምዕቃብ ሓመድን ከኣ ኣብቲ ተመራመርቲ ዓለማዊ ዋዒ ከም ፍታሕ ዘቕርብዎ ዘለው ምግራብ ናይ ገዛእ ርእሱ ኣበርክቶ ክህልዎ እዩ። ኣብ ዙሪክ ስዊዘርላንድ ዝርከቡ ሳይንቲስት፡ ፎቶ ኢንተርፕረቴሽን ዝበሃል ኣገባብ ተጠቒሞም፡ ብትዕዝብቲ ዓለማዊ ዳታሰት (ሓቃዊ ጭብጥታት) 78ሽሕ ሄክታር ኣግራብ ክበቑለሉ ዝኽእል ቦታ ዳህሳስ ኣካየዱ። እቲ ብሶፍትዌር ጉግል አርዝ ዝተደገፈ መጽናዕቲ ከኣ ዓለምና ኣብቲ 0.9 ቢልዮን ሄክታር (2.22 ቢልዮን ኤከር) ዝኣክል ዕሩቕ መሬታ ኣግራብ ክበቁል ከምዝኽእል ሓቢሮም። እቲ አግራብ ምስ ጠጠዐ ከኣ፡ ካብቲ ወዲ ሰብ ብእንዱስትሪያዊ ንጥፈታት፡ ኣብ ኣትሞስፌር ዝፈጥሮ ብከላ ካርቦን ዳይኦክሳይድ ክሳብ 200 ጊጋቶን ዝኣክል ክልተ ስልሲት፡ ማለት ሓደ ርብዒ ናይቲ ኣብ ሃዋሁው ተዘሪኡ ዘሎ ዘሎ ተጓዳኢ ጋዝ ማለት እዩ። ፕሮፌሰር ቶም ክሮውዘር፡ ዝዓበየ ደራሲ ናይዚ መጽናዕቲ፡ ክሳብ ሕጂ ብዘካይድናዮ መጽናዕቲ፡ እቲ ንምቅይያር ክላይመት ዝሕግዝ ዝበለጸ ፍታሕ፡ ነዚ ዘለና ጫካታት ዳግማይ ምህናጽ እዩ። ከምኡ ዉን ጭቡጥ መርትዖ ስለ ዘሎ ንወፍሪ ልምዓት ኣግራብ ቅቡል ምኽንያት እዩ" ክብል ይገልጾ። "ሕጂ ስጉምቲ እንተወሲድና፡ ካብቲ ኣብ ህዋ ( ኣትሞስፌር) ዘንሳፍፍ ዘሎ ካርቦን ዳይኦክሳይ 25% ክንንኪ ንኽእል ኢና። ከምዚ ዓይነት ዉጽኢት ድማ ቅድሚ ሓደ ዘመን እዩ ተራኢዩ" ኢሉ። እቶም ተምራመርቲ፡ ኣግራብ ክትከሎ ዝኽእል ዝዓበየ መሬት ዘለወን ሽዱሽተ ሃገራት ፈልዮም ኣለው። ሩስያ (151 ሚልዮን ሄክታር)፡ ካናዳ (78 ሚልዮን)፡ ኣዉስትራሊያ (58 ሚልዮን)፡ ብራዚል ( 50 ሚልዮን)፡ ከምኡ'ዉን ቻይና ( 40 ሚልዮን ሄክታር) ኣለወን። ይኹን እምበር ፍጥነት እዩ እቲ ፍረ ነገር። ዓለም እንዳዉዓየት ትኸይድ ስለዘላ እቲ ኣብ ትሮፒክ ዝግበር ምግራብ እንዳጎደለ እዩ ዝኸይድ ዘሎ። ፕሮፌሰር ክሮውዘር "ክሳብ እቲ ጫካታት ዝምዕብልን፡ ዕቑር ዓቕሚ ክሳብ ዝህልዎን ልዕሊ 10 ዓመት ኣቢሉ ክወስድ እዩ" ይብል። "ነዚ ዘለና ጫካታት ክንከናኸኖን፡ ኣብ ቁጠባና እንጥቀመሉ ጸዓት ኣማራጽን ፍታሕን ክንደልየሉ ኣገዳሲ እዩ" ሓላፊት ምክትታል ክላይመት ነበር፡ ኣብ ውዕል ክላይመት ፈረንሳ 2015 ኣብ ምስንዳእ ቀንዲ ተዋሳኢት ዝነበረት ክሪስቲና ፊጉረስ፡ " ናይ ሕርሻን መንበርን ቦታታት ከይተተንከፈ እቲ ዕሩቕ መሬት በግራብ ክሽፈን ኣለዎ" ክትብል ጸብጻባ ሂባ። ኤርትራ ብዓቕማ ብወፍሪ ልምዓት ተማሃሮ ክትገብሮ ዝጸንሐትን ዘላን ምግራብን ምዕቃብ ሓመድን ከኣ ከም ኣካል ናይዚ ዓለማዊ ወፍርን ጻዕርን ክቑጸር ይከኣል እዩ ይብል፡ ኣብ ወፍሪ ምግራብ ቀረባ ተመኩሮን ዝኽርን ዘለዎ መምህር ሰሎሞን። እቶም ነቐፍቲኸ እንታይ ይብሉ?
