ዛንትኦም ብተመራመርቲ ታሪኽ ኢትዮጵያ - ከም ባህሩ ዘውዱ፡ ሪቻርድ ፓንክሀርስት፡ ኢያን ካምበል ዝኣመሰሉ፡ ከምኡ'ውን ካልኦት - ብሓፈሻዊ መልክዕ ጥራይ'ዩ ተሰኒዱ። እቶም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተፈሪ-መኰነን ኣብ ዝተባህለ ቤት-ትምህርቲ ዝተማህሩ አዕሩኽ ሞጎስ ኣስገዶምን ኣብርሃ ደቦጭን ኣብ ከባቢ መተማ ሞይቶም ተረኺቦም። ብ 1911 ኣብ ኣስመራ ዝተወልደ መጎስ ኣብ ኣብ 26 ዓመቱ ኣብ ጥቓ መተማ ክመውት እንከሎ ከም ኣብርሃም ዓርኩ ጎበዝ እዩ ነይሩ። ኣብርሃ ደቦጭ ሰራዊት ጣልያን ንሰራዊት ኢትዮጵያ ስዒሮም ምስ ኣተዉ (1935-36)ኣብ ለጋስዮን ጣልያን ተቘጺሩ ይሰርሕ ነበረ። በዚ ምኽንያት ብዙሓት ሰባት ከም ሰላይ ይጥርጥሩዎ ነበሩ ይበሃል። ኣብ ናይ ፖለቲካ ቤት-ጽሕፈት ጣልያን ከም ተርጓማይ ኰይኑ ኣብ ዝሰርሓሉ እዋን ጽልኡ ኣብ ልዕሊ ሰበ-ስልጣን ጣልያን እናዓበየ ምኻዱ'ውን መጻሕፍቲ ታሪኽ ይገልጽዎ'ዮም። ሓደ መዓልቲ ምስ ሞጎስ ኣስገዶም ዝተባህለ ዓርኩ ብምምካር ንግራስያኒ ናይ ምቕታል መደባት ክጽንዑ ጀመሩ። “ደቀይ ብዓይነይ ክርኢ ጥራሕ’የ ዝነብር” ሞጎስ ኣስገዶም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝዓበየ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ዳግማዊ ሚኒሊክ ዝተማህረ፡ ጸኒሑ ኸኣ ካብ ተፈሪ መኰነን ዝተመረቐ፡ ቅድሚ ጣልያን ኣብ ኢትዮጵያ ዝኣተወሉ እዋን ኣብ ቤት-መዘጋጃ ኣዲስ ኣበባ ይሰርሕ ነበረ። ጣልያን ምስ ኣተወ ግን ስራሕ ኣይነበሮን። ኰይኑ ድማ ክሳብ 1937 ኣብ ጀርመን ኤምባሲ ተዓቚቡ ይነብር ነበረ። ብመስከረም 1936 ሞጎስ ናብ ደብረ ሊባኖስ ክበጽሕ ከደ። ኣብኡ ምስ ኣባ ሃና፡ ናይ ንጉስ ሃይለስላሴ ኣባት ነፍሲ፡ ከም ዝተራኸበ መጻሕፍቲ ታሪኽ ይገልጹ። ኣብ ዓመቱ ኸኣ ምስ ኣብርሃ ዳቦጭ ተራኺቦም ንግራስያኒ ንምቕታል መደባቶም ከጽፍፉ ጀመሩ። ኣብቲ ጕዳይ ክልተ ዝተሓባበሩዎም ሰባት ነበሩ-ስምኦን ኣደፍርስ (ብታክሲ ዘንቀሳቕሶም ዝነበረ) ከበደ ያርዱ (ቦምባ ምድርባይ ዝመሃሮም ወትሃደር)። ኣብዚ ብርክት ዝበሉ ብቑዕ መልሲ ዘይተረኽቦም ሕቶታት ክቐርቡ ይኽእሉ። ክልቲኦም ኣብ ግቢ ዝነበረ በዓል ቦምባታት ደርብዮም ምስ ሃደሙ፡ ኣብቲ ብራእሲ ኣረጋይ ዝምራሕ ዝነበረ ጕጅለ ተዋጋእቲ ሓርበኛታት ክጽንበሩ ፈቲኖም። ኣብቲ ማተዮ ሳልቫዶረ ዝጸሓፎ ኣብ ኢንሳይክሎፐድያ አትዮፒካ ሰፊሩ ዝርከብ ዛንታ፡ ኣብርሃን ሞጎስን ኤርትራውያን ስለ ዝዀኑ፡ ቅድሚኡ'ውን ኣብርሃ ዳቦጭ ምስ ጣልያን ይሰርሕ ስለ ዝነበረ ግን እቲ ጕጅለ ብጽቡቕ ኣይተቐበሎምን ክብል የዘንቱ። መንግስቲ ጣልያን ንክልቲኦም ኮብለልቲ ከረክብ ንዝኸኣለ ሰብ ናይ ገንዘብ ሽልማት ክህቡ ምዃኖም ኣብ ምሉእ ሃገር ኣሰራጨዉ። ኣብራሃም ደቦጭን ሞጎስ እስገዶምን ብመንጸግቲ ጕጅለ ራእሲ ኣረጋይን በቲ ሽልማት ጣልያንን ተሰናቢዶም ንሱዳን ከምልጡ ፈተኑ። ኣብ ከባቢ መተማ ኸኣ ሬሳኦም ተረኽበ። ብኸመይ ከም ዝሞቱን መን ከም ዝቐተሎም ብርግጽ ኣይተፈልጠን። ህይወቶም ብከምኡ ብኣሊፍ ጠፍአ። ምንጪ ስእሊ, Anadolu Agency መግለጺ ስእሊ, ኢትዮጵያውያን ኣብ ለካቲት 19-2014 ነቶም ብጀነራል ግራስያኒ ዝተቐትሉ ሰባት ዝኽሪ ክገብሩ እንከለው ብድሕሪኡ ግራስያኒ ናበይ ኣበለ?
