ዓብዱራሕማን ሰይድ፡ እዚ ጉዳይ ትካላዊነት “ኣዝዩ ኣገዳሲ ሕቶ” ኾይኑ እዩ ረኺብዎ። ናይ መንግስታት ናይ ሓባር ኮሚሽን ክቖውምን ሕብረት ኣፍሪቃን ሕቡራት ሃገራትን ብተዓዛብነት ክሳተፉሉ ከም ዝኽእሉ’ውን ድሕሪ ምግላጽ "እቲ ጉዳይ ዓለምለኻዊ'ዩ፡ ዓለምለኻዊ ዶብ ስለዝነኾ፡ [ስለዚ] ኣብ ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን ዘለዉ መንግስታት'ዮም ክፈትሕዎ ዘለዎም" ኢሉ። ይኹን እምበር፡ “እቲ ቦታ ሰብ ዝነብረሉ እዩ። ባዶ ሜዳ ኣይኮነን። ስለዚ ኣብ ምትግባር እቲ ውዕል ኣብቲ ቦታ ዝርከብ ህዝቢ ተሳታፊ ክኸውን ኣለዎ። ብጭቃ ዓዲ ድዩ፣ ብቐቢላዊ ሽማግለታት ድዩ ብኻልእ ሜላ ንዐኦም ዘሳትፍ ባይታ ክፍጠረሎም ኣለዎ።” ከም መበገሲ ድማ፡ እቲ ናይ ዶብ ምሕንጻጽ በተን ዘካተዓ 15 ሚኢታዊት ቦታ ክጅመር ይኽእል ዝብል ርእይቶ ኣለዎ። እዚ ንክኸውን፡ እቲ ከባቢ ካብ ወተሃደራዊ ህላወ ናጻ ክኸውን ከምዝግባእን ገለ ዝተቐብሩ ፈንጅታትን ነተጉትን ከይህልው ክፍተሽ ከምዝግባእን ይሕብር። ከምኡ ምግባር፡ ነቲ ዶብ ኣብ ምሕንጻጽን እቲ ሕብረተሰብ ናጻ ኾይኑ ንምንቅሰስቓስን ብዙሕ ረብሓ ኣለዎ ከኣ ይብል። ቦሓሽም፡ እቲ ከይዲ ብኸመይ ትካላዊ ክኸውን ከምዘለዎ ሓሳብ እንከሎ ድማ፡ ሕጋውነት ናይቶም ኣብ ኣስመራን ኣብ ኣዲስ ኣበባን ዘለዉ መንግስታት ኣብ ምልክት ሕቶ ዝኣቱ'ዩ በሃላይ እዩ። “ኣብ ኣስመራን ኣዲስ አበባን ዘለዉ ክልቲኦም ጊዝያዊ መንግስታት እዮም። ጊዝያዊ ሕጋውነት ደኣምበር፡ ህዝባውን ልኣላውን ሕጋውን የብሎምን” ኢሉ። ነቲ ኣብ ኣስመራ ዘሎ ብዝምልከት፡ ኤርትራ ንዝሓለፈ 27 ዓመታት ብጊዝያዊ መንግስቲ ትመሓደር ከምዘላ እዩ ዝኣምን። “ናቱ ቅቡልነት፡ ጸንቂቑ ወዲኡ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ዋላ ውድባዊ ቅቡልነት’ውን የብሉን” ኢሉ። "ካብ ዋሕዚ ሓበሬታ፡ ህይወት ህዝብና ንምድሓን መሪጽና ኣሎና" ዛዲግ ኣብርሃ ኣብ መንጎ ህወሓትን መንግስቲ ኣብዪ ኣሕመድን ዘሎ ወጥሪ እናገደደ ይመጽእ ኣሎ ህግደፍ ኣኼባታትን ጉባኤታትን ምክያድ ጠጠው ዘበለሉ ኩነታት ከምዘሎ ብምዝራብ፡ “ኣብ ኣስመራ፡ ናይ ብሓቂ ናይ ሕጋዊነት ቅልውላው ዘለዎ ስርዓት እዩ ዘለና” ክብል ወሲኹ። መንግስቲ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኤርትራ ብዘይቅዋም'ዩ ንዳርጋ 30 ዓመት መሪሑዋ። እቲ ክሳብ 2002 ዝነበረ መሰጋገሪ ሃገራዊ ባይቶ'ውን ፈሪሱ ይርከብ። እቲ እንኮ ፖለቲካዊ ውድብ ዝብሃል ህግደፍ ንባዕሉ ካብ 1994 ጀሚሩ ጉባኤ ኣካይዱ ኣይፈልጥን፡ሓጋግን ፈጻምን ኣካላቱ'ውን ካብ ዝፈርሱ ዓመታት ኣቚጺሮም ኣለዉ። እቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘሎ ድማ ካብኡ ዘሕይሽ ከምዘይኮነ እዩ ዝዛረብ፤ ቦሓሽም። መንግስቲ ኣብዪ ኣሕመድ፡ ፖሊታካዊ ብዙሕነት ክፈቅድ እዩ ተባሂሉ ተቐባልነት ረኺቡ እንተነበረ’ኳ፡ ሕዚ ግን ክልተ ናይ ቅቡልነት ሕቶ ይለዓሎ ከምዘሎ ይዛረብ። “ሓደ እቲ ንዕኡ ናብ ስልጣን ዘምጸአ ኢህወዴግ እዩ ‘ምበር ብልጽግና ኣይኮነን። ኢህወዴግ እንድሕር ዘየለ ሕጂ፡ብጊዝያዊ ምሕደራ ናብቲ ዝድለ መረጻ ኣቲኻ ህዝባዊ ዝኾነ ስርዓት ክሳብ ዝትከል መጻንሒ ትገብሮ ስርዓት እዩ። እቲ ካልኣይ ከኣ፡ ዛጊት ናብ መረጻ ስለዘይተኣተወ ‘በየናይ ሕጋዊነት ኢኻ ኣብ ስልጣን ኮፍ ኢልካ ዘለኻ?’ እንተኢልካዮ መልሲ የብሉን” ክብል ኣረዲኡ። ስለዚ ሕዚ ዝግበር ዘሎ ዝኾነ ይኹን ስምምዕ ኾነ ምጥራር መሬት፡ ሕጋዊ ባይቶ ምስተመርጸ እንተጽዲቕዎ እዩ ሕጋውነት ዝህልዎ ዝብል እምነት እዩ ዘለዎ። “እቲ ሕጂ ዝስራሕ ኣብዞም ክልተ ውልቀ ሰባት ተመርኲሱ እዩ ዝስራሕ ዘሎ ማለት እዩ። ምስኣቶም ዝጸንሕን ምስኣቶም ዝኸይድን እዩ” ኢሉ። ኣብ ዝኾነ ሰዓት ሓሳቦም እንተቐይሮም፡ ከምኡ ክቕየር ዝኽእል ምዃኑ እዩ ዝዛረብ። ናብ ኲናት ከምርሕ ይኽእልዶ?
