" ብዝብል እምነት፡ ሕደገቶም ዝጽበዩ ኣብ ትሕቲኦም ዝጽልዩ ክርስቲያን ኣለው። እታ ቤተክርስቲያን ዕርቂ ክወርድ ሕድገት ክግበር ትጽዕር እያ ዘላ ዝብሉ ኣገልጋሊ ሰበኻ ጉባኤ ቤተክርስቲያን ቅድስት ማርያም ቴልኣቪቭ ቀሺ ሰለሞን እዮብ፡ "ውግዘት ከቢድ ስለ ዝኾነ" ሓደራ ቤተክርስቲያን ንዝተውሃቦም ኣቡን ድማ ኣብ ጎኖም ኮይኖም ንክድግፉዎም ቃል ኣትዮም ሓላፍነት ከም ዝሃቡዎም ይገልጹ። "ጸገማት ክነዕሪ ክንጽዕር ተስፋ ጌርና ነይርና፤ ውጽኢት ኣይተረኽቦን። ሕጂ ናብ ኣምላኽ ምጽላይ እምበር እዚ ንብሎ ተስፋ የብልናን" ይብሉ ቀሺ ሰለሞን እዮብ። ፓትሪያርክ እትሸውምን እትቐብእን ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ግብጺ ምስ ኤርትራ ዘለዋ ታሪኻዊ ምትእስሳር ምኽንያት ብምግባር እቲ ጸገም ንክፍታሕ ጸዕሪ ክትገብር ምጽንሓ እዞም ካህናት ይገልጹ። እንተኾነ ይብሉ ቀሺ ሰለሞን "በቲ ንሕና ንኣምኖ ስልጣን እታ ቤተክርስቲያን ካብ ኢዳ ወጺኡ ናብ ካልእ ሓይሊ ስለ ዝኣተወ ኣይሰመረን። ብልክዕ ኣብታ ቤተክርስቲያን እነተዝህሉ ነይሩ ክሳብ ክንድዚ ምተጨኻኸንና ነይርና ኢልና ኣይንኣምንን። ክንጥርነፍ ግን ኣይድለን ዘሎ" ኢሎም። ምንጪ ስእሊ, Getty Images እዚ ኣብ ቤተክርስቲያን ኣጋጢሙ ዘሎ ጸገም ኣብ ልዕሊ ኣቡነ እንጦንዮስ ዘጋጠመ ግፍዒ'ዩ ደሪኹዎ ዝበሉ ካህን ቅድስቲ ማርያም ልደታ ለንደን ቀሺ ሺኖዳ እዮብ ብወገኖም፡ "ቤተክርስቲያን ብጉሮርኣ'ያ ተታሒዛ ዘላ፡ መሰረታዊ ጸገምና ከኣ እቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ስርዓት'ዩ" ይብሉ። ካብ ኣስተምህሮ እታ ቤተክርስቲያን ዝወጻእና ኣይኮንናን ዝበሉ ጸሓፊ መንበረ ጵጵስና ሃገረ ስብከት ኤውሮጳ፣ ኣሜሪካን እስራኤልን ቀሺ ገብረሚካኤል ዮውሃንስ፡ "ኣሎ ዝበሃል እንተኾይኑ ጉባኤ ገይሮም፣ መርትዖ ኣቕሪቦም፣ ኣብ ጌጋ እንተሃሊና ድሕሪኡ ዝኸውን ጉዳይ'ዩ፤ ግን ናይ ኣዘራርባ ጌጋ እንተዘይኮይኑ ኣብ እምነትና ክንዲ ፍረ ኣድሪ ዝተጋገናዮ የለን" ኢሎም። ሓደ ኤርትራዊ ብሰንኪ እምነቱ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ህይወቱ ሓሊፉ ብምኽንያት ሃይማኖቱ ከይምህር ዝተኸልከለ መምህር ኣብ ኤርትራ 'ኣዴታት ምስ ዝጠብዉ ህጻናት ደቀን ተኣሲረን' ኣብቲ መጀመርታ ብብዙሕ መገዲታት ተፈቲኑ ነይሩ ዝብሉ ቀሺ ገብረሚካኤል፡ ኣምባሳደር ግርማ ኣስመሮም [ሕጂ ብህይወት የለን]፡ እቲ ጉዳይ ክጅመር ከሎ ክፍታሕን ዕርቂ ክግበርን ኣለዎ ዝብል መርገጺ ሒዙ ከራኽቦም ከም ዝፈተነ ይዛረቡ። "ብወገንና ፍቓደኛታት እንተነበርና'ውን፡ ብኣስመራ ግን ዝኾነ ምርኻብ ከይግበር ተኸልኪሉ ዝብል ወረ ምስ መጽአ ተቋሪጹ። ድሕሪኡ'ውን ግዱሳት ምእመናን ደቂ ቤተክርስቲያን ናብ ዕርቂ ዘይተምጽኡዎ ኢሎም ተበጊሶም፡ ሕጂ'ውን ብኣስመራ ፍቓድ ኣይተረኸበን"። ሳዕቤን እዚ ምክፍፋል እዚ ኹሉ ጸገም፡ መርኣያ ውድቀት ቤተክርስቲያንና እዩ ዝብሉ ቀሺ ሺኖዳ፡ "ነዚ ዘለናዮ ውድቀት እንርድኦ ዘለና፡ ንይቕረታ፣ ሓድነት ድልዋት ምስ እንኸውን'ዩ" ይብሉ። "እተን ብናይ ኤርትራ ስማዊ ሲኖዶስ ዘለዋ ኣብያተ ክርስቲያን፡ 10 ዓመት ሙሉ ኣብ ጠቐነ እየን ኣሕሊፈንኦ። ምናፍቓን ኣትዮምና፣ እዚኦም ምስ ሲኣይኤ ርክብ ኣለዎም'ዶ ገለ እናተብሃለ ፍርሕን ራዕድን ይስበኽ ነይሩ። ይቕረታ ኣይምሃሩን። ነዚ'ዩ እቲ ሰብ ኣብ ውሽጢ ቤተክርስቲያን ዝብኣስ ዘሎ"። ቐንዲ ጸገም እታ ቤተክርስቲያን ዝብሉዎ እቲ ኣገልጋሊ እዩ ዝበሉ ቀሺ ሺኖዳ "ብስምዒት ዝኸይድ፣ ፈሪሃ እግዚኣብሄር ዘይብሉ ኣገልግኣሊ'ዩ ዘለዋ። ካብ ስጋዊ ኣተሓሳስባን ስምዒት ወጺእና ክንዘራረብ ዕድል ይሃበና፤ ኣነ ክስማዕ ዝብል ተሪፉ ናብ ሓድነት ክንመጽእ ኣለና" ይውስኹ። እዚ ክሳዕ ዝኸውን ግን፡ በብቦትኡ ኣብ ውሽጢ ዘለዋ ኣብያተ ክርስቲያን ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ኤርትራ ዝቕጽል ዘሎ ጎነጽን ነውጽን፡ ክሳብ እቲ ማሕበራዊ ናብራ እቲ ስደተኛ ብምልሓኽ ኣሉተዊ ጽልዋ የስርጽ ኣሎ። እዚ ኣብ ማሕበራዊ ህይወት ኤርትራውያን ስደተኛታት ዘብጽሖ ዘሎ ጽልዋ እዚ'ዩ ኢልካ ክግለጽ ኣይክኣልን ዝብሉ ቀሺ ሰለሞን፡ እቲ ምኽንያት እታ ቤተክርስቲያን ፖለቲካዊ ምትእትታው ኣጸጊሙዋ ብምህላዩ'ዩ ዝብል እምነት ኣለዎም። "ምንጪ ጸገም እታ ቤተክርስቲያን እቲ ፖለቲካ እዩ። ኣብ ኣድና ናጽነት ሃይማኖት እንተዝህሉ ነይሩ፡ ኣብኡ ኮይንና እቲ ዝኽሰስሉ ጉዳይ ክንካትዐሉ ነይርና። ግን ኣይኮነን ተሰዲድና መጺእና፡ ኣብቲ ዘሎናዮ ዓዲ'ውን ኣሰኪፉና" ኢሎም። ምምቕቓል እታ ቤተክርስቲያን ብፍላይ ኣብ እስራኤል ብዙሕ ጸገም ከም ዝፈጠረ ብምግላጽ፡ እቲ ምእመን ኮነ ኣገልገልቲ ነንሓድሕዶም ኣብ ጸለመ ክውዕሉ ከም ዝገበሮም ተዛሪቦም። ብፍላይ ኣብ እስራኤል ብሰንኪ ምምቕቓል እታ ቤተክርስቲያን ብዙሕ ጸገም ከም ዝተፈጥረን ሞትን መጉዳእትን ዘስዓበ ግጭት ከምዝሰፍሐ፤ እቲ ምእመን ኮነ ኣገልገልቲ ነንሓድሕዶም ክጸላለሙ ከም ዝውዕሉ ገሊጾም። "ህይወትና ምስታ ቤተክርስቲያን ዝተኣሳሰረ'ዩ። ግን፡ እዚኦም ካብ ተቓወምቲ፣ ደጋፊ፣ ተሓድሶ እናተብሃለ ማሕበራዊ ናብራና ሰለማዊ ኮይኑ ንከይኸይድ ጸሊዩዎ እዩ። ኣብ ዓዶም እዚ ዓይነት ተርእዮታት ክንፍጽም ክርእዩ ከለው ነቲ ዝፍጠር ነገራት ይጸልዎ እዩ" ኢሎም። ቀሺ ሰለሞን፡ እታ ቤተክርስቲያን፡ ነቶም ዝፍጠሩ ጸገማት ሞንጎኛ ኾይና ክተዕሪ እናተገብአ ብምኽንያት እቲ ኣብ ውሽጣ ተፈጢሩ ዘሎ ምምቕቓል፣ ጽልእን ምፍልላይን፡ ዓንድታታ ዝኾኑ ክብርታት ይጠሓሱ ከም ዘለው ሓዚኖም ይገልጹ። "ኣብ ልዕሊ እቶም ፓትሪያርክ ዝወረደ ሕጊ ምፍራስ ነቲ ማእከል እምነትና ዝኾነ ፍቕሪ ጥሒስናዮ፡ ቤት ኣምልኮ ከም ባራት ተቐይሩ ተፈናጪልና ኣለና። ንሓድሕድና እናተጻላእና ኸኣ እቲ ምእመን ክጠፍእ፡ ቤተክርስቲያን ጥርሓ ክትተርፍ ባዕልና ጸላእቲ ኮይንናያ ኣለና" ኢሎም። እዚ ጸገም ድኣ፡ መዓስን ብኸመይን'ዩ ክዕረ?
