ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ኣመሪካ ሰጒጓቶ ቻይና ዘንገሰቶ ተመራማሪ 30 ጥቅምቲ 2020 ምንጪ ስእሊ, Getty Images እዚ ቻይናዊ ተመራማሪ፡ ኣብ ዓለም ገዚፍ ቑጠባዊ ዓቕሚ ዘለወን ክልተ ሃገራት ናብ ወርሒ ክበጽሓ መገዲ ዝጸረገ እዩ። እንተኾነ ሽም እዚ ተመራማሪ እታ ሓንቲ ሃገር ጥራሕ’ያ ብዝግባእ ሰኒዳ ብኽብሪ ሒዛቶ ዘላ። ኣብ ቻይና ሻንጋይ 70 ሽሕ ሓድግታት ዝሓዘ ሓደ ዓብዪ ቤተ መዘክር፡ እዚ ተመራማሪ ንክዝከረሉ ብሽሙ ክስየም ገይራ። ሺያን ሺንሰን፡ “ናይ ህዝቢ ተመራማሪ” ተባሂሉ እዩ ብኽብሪ ዝስመ። እዚ ተመራማሪ፡ ኣቦ ሚሳይልን ፕሮግራም ምርምር ህዋን ቻይና እዩ ይብሃል። ስራሕቱ፡ ቻይና ንመጀመርታ ግዜ ናብ ህዋ መንኮራኩር ክትልእኽ ኣኽኢሎምዋ። ብተወሳኺ፡ ኣካል ፕሮግራም ኒኩሌር ዝኾነ ሚሳይል ክትውንን’ውን ብጽሒት ኣንበሳ ኣለዎ። ነዚ’ዩ እዚ ውልቀሰብ ቻይናውያን ሓርበኛ ሃገሮም ገይሮም ዘኽብሩዎ። እንተኾነ ቀለም ትምህርቲ ሳይንስ ዘዕተረቶን ንልዕሊ ዓሰርታት ዓመታት ዝነበረላን ሃገር ንስራሕቱ ክንዲ ፍረ ጣፍ ዝኸውን ዝኽሪ’ውን የብላን። ሺያን ሺንሰን፡ ብ1911 ዓ.ም (ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ) እዩ ተወሊዱ። ኣብቲ እዋን፡ ቻይና ካብ ንጉሳዊ ምሕደራ ናብ ሪፐብሊክ እትሰጋገረሎም ናይ መወዳእታ ዓመታት ነይሩ። ወለዱ ኣብ ጃፓን እዮም ዝሰርሑ ነይሮም። ስርዓተ ትምህርቲ ቻይና’ውን መስመር ክትሕዝ ዝገበሩ ወለዱ’ዮም። ወዶም ድማ ካብ ብጒሓቱ ብሩህ ኣእምሮ ዝተዓደለ ንቑሕ ቖልዓ ከም ዝነበረ ይዝረበሉ። 'ኮሮናቫይረስ ኣብ ዝተፈላለዩ ነገራት ን28 መዓልታት ክጸንሕ ይኽእል'- ተመራመርቲ ኮሮናቫይረስ፡ ምሉእ ዓለም ክመሃሮ ዝደሊ ናይ ኮሌጀ ትምህርቲ ሕርሲ ዝከታተል መሳርሒ ዝመሃዛ ኢትዮጵያውያን ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሻንጋይ ጂያኦ ብዝለዓለ ነጥቢ ተመሪቑ ኣብ ኣመሪካ ኢንስቲትዩት ቴክኖሎጂ ዕድል ትምህርቲ ረኺቡ እዩ ነዛ ዓባይ ሃገር ተጸምቢሩዋ። ኣብዚ ማእከል ትምህርቱ ክከታተል ጸኒሑ፡ ኣብቲ እዋን ዓብዪ ቦታ ብዝነበሮ ቶዎዶር ቮን ካርማን ንክህነጽ ናብ ካሊፎርኒያ ኢንስቲትዩት ቴክኖሎጂ ይኸይድ። ኣብዚ ‘ሱውሳይድ ስኳድ’ ዝብል ሳጓ ናብ ዝተዋህቦ ጉጅለ ተመራመርቲ ዝጽምበረሉ ካልእ ዕድል ይረክብ። እዚ ጉጅለ እግሪ ብእግሪ ኣፍልጦ ዝረኸቡ ናይ ምርምር ስራሕቲ ክሰርሕ ድማ ይጅምር። ኣብ ሓጺር ግዜ፡ እቲ ጉጅለ ሞተራት መወንጨፊ ሮኬት ንምስራሕ ፈተነ ይጅምር። ኣብቲ ግዜ ምርምር ሮኬት፡ ሰብ ሞያ ሳይንስ ዘይደፍሩዎን ብቁውም ነገር ዘይርእዩዎን ዓውዲ እዩ ነይሩ። ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ግን ነዚ ሳይንስ ዝግደሱ በዚሖም። በዚ ምኽንያት ሺያን ሺንሰን ኣባል ዝኾነሉ ጉጅለ ተመራመርቲ ትኹረት ወተሃደራዊ ትካል ኣመሪካ ክስሕብ ክኢሉ። ብ1943፡ ሺያንን መሓዙቱን ቤተ ፈተነ መወንጨፊ ጀት የቑሙ። ዜግነቱ ቻይናዊ እንተኾነ’ውን ኣብ ኣመሪካ ፈተውቲ ስለ ዝነበሩዎ፡ ሺያን ብዙሕ ዝተገደሰሉ ሰብ ኣይነበረን። እኳ ድኣ፡ ኣመሪካ ብዙሓት ናይ ህዋ ምርምራት ከካይድን ክመርሕን ልዑል ፍቓድ ድሕነት ሂባቶ። ከምኡ እናበለ ኣባል ቦርድ ኣማኻሪ ሳይንስ ኣመሪካ ክሳብ ምዃን በቒዑ። ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ድማ፡ ኣብቲ ዓውዲ ኣለው ካብ ዝብሃሉ ፍሉጣት ተመራመርቲ ክኸውን ክኢሉ። ምስቲ ፍሉጥ መሃንዲስ ቱዎዶር ቮን ካርማን ኮይኑ ድማ ንሓደ ልኡኽ ናብ ጀርመን ይኸይድ። ኣብዚ ጉዕዞ፡ ንኢንጅነራት ጀርመን ከዘራርቡን ጀርመን ከኣ ኣብቲ ዓውዲ ዘለዋ ፍልጠት ክንደየናይ እዩ ዝብል ንምፍላጥ ዕላማ ሒዞም እዮም ከይዶም። በዚ ክልቲኦም ተመራመርቲ ዓብዪ ክብርን ኣፍልጦን ረኺቦም። ይኹን እምበር፡ ሺያን ከምዚ እናበለ ንዓሰርተ ዓመታት ኣብ ኣመሪካ ምስ ጸንሐ ዕሾኽ ኾይኖም ኣእጋሩ ዘድምዩዎ ሕልኽላኻት ክገጥሙዎ ጀሚሮም። ትጥቀምሉ ዘለኹም መሳርሒ ኣይተቐበሎን። መግለጺ ቪድዮ, ጨና ለሚን ኣብ መጽናዕቲ ጠቓሚ እዩ!
