በድሕረ-ደርግ ኢትዮጵያ ሃሳብን በነፃነት ከመግለፅ አንጻር የተገኙትን ትርፍና ኪሳራ ሂሣብ ስናወራርድ ከፕሬሱ ይልቅ በስነ ፅሁፉ መስክ መጠነኛ ትርፍ እያገኘን የመጣን ይመስለኛል። ስለተሸነፈ ስርዓት መናገርም ሆነ መፃፍ ቀላል ስለሆነ ከማንኛውም ጉዳይ በላይ ስለደርግ ስርዓት ብዙ እየተፃፈ ነው። የፕረስ ነፃነትን ዕውን ለማድረግ ግን ብዙ ፈታኝ ትግል ቢደረግም “ያለ ዲሞክራሲ የፕረስ ነፃነት” ያለ ፕረስ ነፃነትም ዲሞክራሲ” ሊኖር አይችልም እንደሚባለው ሙከራው የሚደገፍ ቢሆንም ወደ ግቡ ለመድረስ ግን ጉዞው ገና ረጅም ነው። የማይካደው ዕውነት ግን በፕረሱም ሆነ በስነፅሁፉ እስካሁን እየተሄደ ያለው ሂደት ፈረንጆች ዘመነ አብርሆት (Age of Enlightenment) ያሉት የ18ኛው ክፍለ ዘመን ወቅት የሚመስል ክስተት ዘግይቶም ቢሆን ወደ አገራችን እየገባ ይመስላል።
