የፈደራል ሥርዓት በኢትዮጵያ ያሉትን የተለያዩ ማንነቶች ለማስተናገድ የሚረዳና በአብዛኛው ምሁራንና የፖለቲካ ፓርቲዎች ዘንድ በበጎ ዓይን የሚታይ ቢሆንም አወቃቀሩና አተገባበሩ ላይ ግን ሰፊ ክርክሮች እንዳሉ መታወቅ ይኖርበታል። በኢትዮጵያ ያለው የፈደራል ሥርዓት በዋናነት ብሔረሰባዊ ማንነትን ግምት ውስጥ ማስገባቱ ሥርዓቱ መተግበር ከጀመረ አንስቶ እስካሁኑ ጊዜ ድረስ በአገሪቱ ፖለቲካዊ፣ ማህበረሰባዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ሌሎች ጉዳዮች ላይ ሰፊ የክርክር መነሻ መሆኑ እንደተጠበቀ ሆኖ ቢያንስ ግን በመርህ ደረጃ ፈደራሊዝም ብዝሃነትን ማስተናገድ የሚችል የመንግስት ማዋቀሪያ ሥርዓት እንደሆነ አብዛኛው ይስማማበታል። ከዚህ አንፃር አሁን ባለው ነባራዊና ተጨባጭ ሁኔታ ስመዝነው የፈደራል ስርዓቱ ማንነትን እውቅና ከመስጠት ባለፈ የአገሪቱን ህዝቦች ትስስር፣ አንድነት፣ አብሮ የመኖር ባህልና ሌሎች የጋራ የሆኑ እሴቶችን እያጠናከረው ነው ወይስ አይደለም? በሚለው ጉዳይ ላይ አንዳንድ ነጥቦችን ላንሳ። በእኔ አመለካከት በአሁኑ ጊዜ አንዳንድ ከፈደራል ሥርዓት መርህና ባህርይ ጋር አብረው የማይሔዱ አዝማሚያዎች ይታያሉ። ለምሳሌ የኢትዮጵያ ህዝቦች ከታሪክ አጋጣሚ ያገኟቸውን የጋራ እሴቶችና ማህበራዊ ትስስር አብሮ የመኖር ባህል ላይ አጠናክሮ ከመሔድ ይልቅ አንዳንድ የታሪክ ክስተቶችን መነሻ በማድረግ ህዝቦችን ወደ አላስፈላጊ ግጭት ሊወስዱ በሚችሉ ድርጊቶች ላይ የተጠመዱ መኖራቸውን መካድ አይቻልም። እዚህ ላይ ማስገንዘብ የምፈልገው እኛ ኢትዮጵያውያን ከባለፈው ታሪካችን መታረቅ ያለብን ይመስለኛል። ይህን የምለው በታሪካችን ላይ ያለን እሳቤ የተዛባና ለአሁን አብሮ የመኖር ባህላችንን የማያጠናክር ከሆነ ትርጉም አይኖረውም። ይህ ማለት ግን በደምሳሳው በታሪክ አጋጣሚ ተበድለው ያለፉት ማህበረሰቦች ይታለፉ የሚል እምነትም የለኝም። ያንን በደል እውቅና ሰጥቶ ነገር ግን ከዚያ ክስተት ትምህርት ወስዶ ለወደፊቱ እንዳይደገም መጣርና የአገር ግንባታ ሂደቱን ማጠናከር እንጂ አሉታዊ ክስተቶችን ብቻ እያነሱ የህዝቦችን ትስስር የሚያላላ ስራ ላይ መጠመድ ከራሱ ከፈደራሊዝም ሥርዓት ባህሪና መርህ ጋር ይጣረሳል።
