የባህላዊ ስርዓቶች ለምሳሌ አፋር ክልል ላይ ብንሄድ የግድያ ወንጀል ቢፈፀም የሟች ዘመዶችና የገዳይ ዘመዶች ቁጭ ብለው የሚነጋገሩበት፣ የሚካካሱበትና የመጨረሻውን ዕልባት የሚሰጡበት ስርዓት አላቸው። የገዳ ስርዓትም እንዲሁ ለምሳሌ የወንጀል ጉዳዮች ላይ ራሱ እልባት ይሰጣል። ወደ ወሎ አካባቢ፣ ደቡብ ውስጥ ብንሔድ ትልልቅ ጉዳዮችን ዕልባት የሚሰጡባቸው ስርዓቶች አሏቸው። የወንጀል ጉዳይን ጨምሮ ማለት ነው። ስለዚህ ባሕላዊ ስርዓቶች ስንል የዳበሩ ባህላዊ ስርዓቶችን ዕውቅና መስጠት ነው። እዚህ ጋር ጥንቃቄ የሚደረጉባቸው የሉም ማለት አይደለም። አንዳንዶቹ ስርዓቶች ሰብዓዊ መብትን የሚጥሱ፣ ለምሳሌ አንዳንድ ቦታ ላይ ስናይ ባልና ሚስት ተጣልተው ሲያስታርቁ 'ምንም አትናገሪ፣ ዝምብለሽ ተስማምተሽ ቤትሽ ግቢ' የሚል ዓይነት ወደ አንድ ጎን ያጋደለ ሽምግልና አለ። ይህ ትክክለኛ ያልሆነኛ የሴቶች መብትን የሚጎዳና ሰብዓዊ መብትንም የሚጥስ ነው። ይህ ሲከናወን ከጥንቃቄ ጋር ነው፤ በባህላዊ ስርዓቶች የማይታዩ ወንጀሎችም አሉ። ረቂቅ ሕጉ ከዚህ በፊት ይነሱበት የነበሩ ለምሳሌ ከተጠርጣሪዎች አያያዝ እንዲሁም ተደጋጋሚ ቀጠሮዎችና የመሳሳሉ ቅሬታዎችን ይደፍናል?
