በሌላ በኩል፣ የዶ/ር ፍስሐ አስፋው “የጥናት መዘክር”ን ጨምሮ ሌሎችም ጥናቶች “የአማራ ታሪካዊ ጥንተ መካን በወሎ ክፍለ አገር፣ በቦረና አውራጃ ልዩ ሥሙ ‹አማራ ሳይንት› የተባለው ወረዳ እንደሆነ” ያትታሉ፡፡ ይሁን እንጂ በዚህ ወረዳ የዛሬው ወይም ለዛሬው የቀረበ አማርኛ ይነገር እንደነበር የሚያስረዳ በኔ ኀሠሣ ምንም ምንጭ አላገኘሁም፡፡ እንዲያውም አለቃ ታየ “አምሃራ ወይም አማራ ማለት አራሽ ማለት ነው፡፡ ሳይንት ማለትም ባረቢኛ የእህል ማከማቻ ጎተራ ማለት ነው” ብለው ጽፈዋል፡፡ በዚያ ላይ ይህ ወረዳ ዛሬ የአማራ ትልቅ አካል የሆኑትን ‹መርሀቤቴ፣ ይፋትና አንጎት /የጁ/፣ በጌምድር (የዛሬው ጎንደር)፣ እና ጎጃምን አይጨምርም› ነበር፡፡ እንዲያውም “የአማራ ሳይንት አንድ ክፍል በ19ኛው ክፍለ ዘመን በኦሮሞዎች ተሞልቶ እንደነበር” ዶናልድ ሌቪን (ዶ/ር) “Three Faces of the Oromo Struggle” በሚለው ጥናታዊ መጣጥፋቸው ላይ ጠቅሰዋል፡፡
