እውነቱ ግን ህወሀት ቤሻነጉል ጉሙዝን የመሰረተ ግማሽ የሆነውን መሬት ከጎጃም ወስዶ ነው፡፡ ይህንም ያደረገ በአማራ ላይ ጥላቻ ስላለበትና በከፋ ለመጉዳት እቅድ ስላለው እንጂ ከቤት ይልቅ ጫካን የሚመርጡ በቁጥር ትንሽ የሆኑ የመተከል አውራጃ ሽናሻና ሌሎችም ከሱዳን ፈልሰው ለመጡ ጥቁሮች አስቦ አይደለም፡፡ ጎጃም 7 አውራጃዎች የነበሯት ስትሆን መተከል አንደኛውና ትልቁ ነው፡፡ ሞቃትና ጫካ ከመሆኑም በላይ ሰው የሌለበትና እባብንና ወባን ጨምሮ ጉዳት የሚያደረሱ የተለያዩ አውሬዎች የበዙበት ስለሆነ አብዛኛው ህዝብ መተከልን ጨምሮ በከተማና አንዳንደ ቦታዎች ብቻ ነበር የሚኖር፡፡ የመተከል አውራጃ ግማሽ አካባቢ የሚሆነው ህዝብ ይኖር የነበር መተከል ከተማ ነው፡፡ ከ85 በመቶ በላይ የሚሆነው የመተከል ከተማ ህዝብ አማራ ሲሆን ከ99 በመቶ ያላነሰ ደግሞ አማርኛ ተናጋሪ ነበር፡፡ የጎጃም መሬት ክልሉ ወይም ወሰኑ ተፈጥሯዊ የሆነና የአባይ ወንዝ ሲሆን ይህም አባይ ከሀገር ወጥቶ ሱዳን እስከሚገባ ድረስ ነው፡፡
