እንታይ’ዩ ጉድለታቱ ዝብል መጽናዕቲ ገይሩ፡ ብሓፈሻ ነቲ ቁጠባ ጽላት ብጽላት ተንቲንዎ” ይብል ዶ/ር መብራህቱ። “ካብኡ እቲ ዕድላት እንታይ እዩ እቲ ጉድለታት እንታይ እዩ፤ ነዞም ጉድለታት ከመይ ገይርና ነዕርዮም፤ ነቲ ዕድላት ከመይ ገይርና ንምዝምዞን ንጥቀመሉን ተንቲኑ ኣብ መወዳእታ ማዕዳታት ወሲኑ።” ከም ባህጎም፡ ኤርትራ ካብ ምልካዊ መሪሕነት ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ናብ ደሞክራሲያዊ ምሕደራ ኣብ እተምራሓሉ እዋን፡ ዝተፈላለዩ ቁጠባዊ ጸገማት ከጋጥምዋ ከም ዝኽእሉ’ዮም እቶም ምሁራን ዝእምቱ። ካብ ደረት-ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎትን ዕስክርናን ክገላገሉ ዘለዎም መንእሰያት ምጥያስ፡ ዝተመዛበሉ ስደተኛታት ምምላስን፡ ተረሚሱ ኣሎ ዝበልዎ ቁጠባ ብምብርባር ንመንእሰያት ኤርትራ ዕድል ስራሕ ምፍጣርን ካብቶም ቀዳምነት ክወሃቦም ኣለዎ ዝበልዎም ብድሆታት’ዮም። ትካላዊን ሰባውን ዓቕሚ ምምዕባል’ውን ኣገዳሲ ረቛሒ ምህናጽ ምዕቡል ቁጠባ ምዃኑ’ዮም እቶም ምሁራንን ኪኢላታትን ዝዛረቡ። ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ መንእሰያት ኤርትራ ናብ ስደት ክውሕዙ ከምዝጸንሑ ጸብጻባት ይሕብሩ። እዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ መንግስቲ ንቁጠባ ኤርትራ ከመዓራርዮ ትጽቢት ዘለዎም እንተኾይኑን፡ ውጽኢት መጽናዕቶም ነቲ መንግስቲ ከካፍልዎ መደብ እንተለዎምን ምስ ተሓተ፡ ብዙሕ ተስፋ ከምዘየለ’ዩ ዶ/ር መብራህቱ ዝዛረብ። “እዚ ኣብ ስልጣልን ዘሎ መንግስቲ ለውጢ ኣምጺኡ ቁጠባዊ መቐይሮ ክገብር እዩ ዝብል እምነት የለን።” ሓደ ካብቶም ድሕሪ ናጽነት፡ ኣብ ኤርትራ ሓድሽ ቴክኖሎጂ ንምእትታው ዓሊሙ፡ ኣብ ኣስመራ ካብተን ቀዳሞት ኣብያተ ትምህርቲ ኮምፒዩተር ዝኸፈተን፡ ንስደት ተመሊሱ ኣብ ኣመሪካ ዝነብር ዘሎን ኣቶ ተወልደ እስቲፋኖስ፡ ብወገኑ፡ ኣብ 1990ታት እቲ ኩነታት ትስፍዉ ከም ዝነበረ ብምግላጽ፡ ደሓር ግን እናበነነ ምምጽኡ ከም ዘጉሃዮ ይገልጽ። “ኣብዚ እዋን ለውጢ ክመጽእ-ድልየትን ክእለትን የድሊ፡ ኣብዚ እዋን እቲ ድለየት የለን እቲ ክእለት’ውን የለን፡ ምኽንያቱ፡ እቲ ዝበዝሐ ከፍሪ ዝኽእል ዜጋና ኣብ ደገ እዩ ወጺኡ ዘሎ” ይብል። መግለጺ ስእሊ, ጎደና ናቕፋ ቁጠባዊ ግብረመልሲ መንግስቲ ኤርትራ ንለበዳ ኮሮናቫይረስ መንግስቲ ኤርትራ፡ ንለበዳ ኮቪድ-19 ንምክልኻል ካብ 2 ሚያዝያ ጀሚሩ ኣብታ ሃገር ዕጽዋ ኣዊጁ ጸኒሑ’ሎ። ብሰንኪ’ዚ ድማ፡ ኣብ ትሑት ቁጠባዊ መነባብሮን ድኽነትን ዝጸንሐ ህዝቢ፡ ጥሜት ኣጋጢምዎ ከም ዘሎ ይግለጽ። ምሁር ስነ-ቁጠባ ዶ/ር ፍትዊ ወልዳይ ካብ ኖርወይ፡ ጠንቂ ናይቲ ዘጋጥም ዘሎ ኩነታት፡ ብሰንኪ ፖሊሲ መንግስቲ ኣቐዲሙ ዝተዳኸመ ቁጠባ’ዩ በሃላይ’ዩ። መንግስቲ ዕዳጋታት ከረጋግእ ድሌት ከምዘይብሉ ዘርኢ ስጉምትታት ክወስድ ከምዝጸንሐን ብምግላጽ፡ ናይ ብሕቲ ትካላት ብምድኻም ኣውፈርቲ ካብታ ሃገር ከም ዝወጹ ምግባሩ፡ ኣፍራዪ ዝበሃል ዓቕሚ ሰብ ኣብ ውትህድርና ከምዝጽመድ ኮይኑ ወይ ካብታ ሃገር ወጺኡ፡ ከም ህንጻ ዝበሉ ጽላታት ዳርጋ ከም ዝእገዱ ምግባርን፡ ዝንቡዕ ናይ ሸርፊ ፖሊሲ ምኽታልን ከም ጠንቂ ክጥቀሱ ከም ዝኽእሉ ይገልጽ። “ናይ ብሓቂ እቲ ድልየት እንተሃልዩ፡ እቲ ቀዳማይ ክግበር ዝግብኦ ድሕነት ናይ ህዝብኻ ምርግጋጽ እዩ፡ እቶት እውን ተሳኢኑ ኣይተባህለን። “እቲ ካብ ከርሲ ኤርትራ ተበርቢሩ ዝኣቱ ዝነበረ ገንዘብ ካብ ወርቂ ዝኣቱ ነዚ መዓላ ዘይውዕል እንተኾይኑ፡ ነቲ ህዝቢ ካብ ዓጸቦ ዘይከላኸል እንተኾይኑ እንታይ ትርጉም ኣለዎ” ክብል ይምጉት ዶ/ር ፍትዊ። መንግስቲ ንለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝውዕል ዝኾነ ባጀት ብወግዒ ዘይምምዳቡ ዘገርም ምዃኑ ዝጠቐሱ እቶም ምሁራን፡ ነቲ ካብ ህዝቢ ዝተዋጸአ ገንዘብ ጌሩ ክድግፍ ዘይምፍታኑ’ውን ከም ዘደንጸዎም ይዛረቡ። ኣብዚ መዳይ ብመንግስቲ ዝተወስደ ዝዓበየ ስጉምቲ ምምስራት “ሃገራዊ ማዕከን ገንዘብ” እዩ። እቲ ማዕከን ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻኢን ዘለዉ ኤርትራውያን ዘበርክትሉ’ዩ። ብመንግስቲ ዝግበር ኣበርክቶ እንተሊዩ ዝተገልጸ ነገር የለን። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ኣብ ምዕራባዊ ኤርትራ ካብ ዝርከብ ዕደና ቢሻ፡ ወርቂ፡ ነሓስን ዚንክን ይዕደን ብዙሓት ኤርትራውያን፡ ብሚልዮናት ዶላራት ዝግመት ገንዘብ ነቲ ማዕከን ኣበርኪቶም ኣለዉ። ኣብ ውሽጢ ኤርትራው’ን ዜጋታት ንሓድሕዶም ይደጋገፉ ከምዘለዉ ብማዕከናት ዜና መንግስቲ ክቃላሕ ይስማዕ። “እቲ ዝተዋጽአ ዝተባህለ ገንዘብ እውን ነዚ መዓላ ውዒሉ ዝብል ኣይሰማዕናን፡ እኽሊ ተገዚእሉ ንዕዳጋታት ኤርትራ ኣረጋጊኡ ዝብል ኣይሰማዕናን። እንታይ ድኣ እዩ ናይቲ ገንዘብ ዕላማ?
