ብ 1944 እንግሊዝ ንኤርትራውያን ናይ ፖለቲካ ምንቅስቓስ ከካየዱ ምስ ኣፍቀደ፡ ሽዑ ኣብ ሞንጎ ኤርትራውያን ምስሕሓብ ተፈጥረ። ገሊኦም ናጽነት ክብሉ እንከሎዉ ካልኦት ድማ ሕብረት ምስ ኢትዮጵያ ክብሉ ጀመሩ። ኢትዮጵያ ንሓደ ሓደ ኤርትራውያን ሓባቢላ ንሕብረት ክትደፍእ ጀመረት፣ ኢጣልያውያን ድማ ምስ ደለይቲ ናጽነት ይደናገጹ ነበሩ። ኣብቲ እዋንቲ በዓል ኣቦይ ወልደኣብ ወልደማርያምን ኢብራሂም ሱልጣንን (ምስ ካልኦት ብጾቶም) ንናጽነት ኤርትራ ንክጕስጕስሉ ዝመስረትዎ "ማሕበር ፍቕሪ ሃገር" ብበዓል ኣብኑ ማርቆስ፡ ተድላ ባይሩ ከምኡ'ውን ካልኦት ኣንድነታውያን ተደፊኡ መንገዱ ቀየረ፣ ቀንዲ ብድሕሪት ኰይኑ ዝደፍእ ዝነበረ ኸኣ ኮሎኔል ነጋ ሃይለስላሴ፡ ልኡኽ ኢትዮጵያ ምንባሩ ንሰነዳት ዓባይ ብሪጣንያ ዝተወከሰ ዳዊት የረድእ። ሓድሓደ ሓቅታት ሽፍትነት ብዙሓት ካብ'ቶም ሸፋቱ ዓሰክር ጣልያን ዝነበሩ'ዮም። እንግሊዝ ምስ ኣተወ እቶም ዓሰክር ፋሕ-ፋሕ በሉ፣ ብስሩዕ ኣገባባ ስለ ዘይተረፈቱ ድማ መሳርያኦም ሒዞም ነንዓዶም ተመልሱ። እንግሊዝ፡ ከም'ቲ ዝተነብረሉ ትጽቢት፡ ሰላምን ራህዋን ከምጽእ ኣይከኣለን፣ እቶም ዓሰክር-ነበር ከኣ ብስእነት ስራሕን እቶትን ናብሮኦም ሰለሎ ኣተዎ። ብሰንኪ'ቲ ሰለሎ ድማ ኣብ ሽፍትነት ተዋፈሩ። ቀንዲ ዕማማት ሸፋቱ ምስ ናይ ብሕቲ ረብሓኦም ዝተኣሳሰር ነበረ - ዓበይትን ንኣሽቱን መካይናት ኰነ ኣውቶቡሳት ምኽታር፣ ገዛውትን ንብረት ምውራር፡ ዓድታት ምቕጻል፡ ባቡራት ምኽታር፡ ከብቲ ምዝራፍ፡ ንሰባት ምህዳንን ምጭዋይን፡ ናይ ፖሊስ ነቝጣታት ብምጥቃዕ መሳርያ ምዝማት ... ወዘተ.
