1960 ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ኣብ ካይሮ ብኢድሪስ መሓመድ ኣደምን ካልኦትን ዝተመስረተሉ ዓመት ነበረ። ኣብ መስከረም 1960 ሳልሳይ ምርጫ ኣሰምብለያ ዝተኻየደሉ፡ ማሕበር ኣንድነት ንምርጫ ዝተቋጻጸርሉ፡ ኣምሓርኛ ኸኣ ዕላዊ ቋንቋ ኤርትራ ዝኾነሉ ዓመት ነበረ። ብናጽነት ኮንጎን ብኣድማ ወትሃደራት ዝተጀመረ ተጻብኦን ናጽነት ምስ ተቓረበ ምስሕሓባት ክፍጠር ጀመረ። በልጅዩም ጥቕማ ንክሕለወላ ክትደፍእ ጀመረት፣ ንፓትሪስ ሉሙምባ ንኸተውድቕ "እዚ ኮሙኒስታ ኢዩ" እናበለት ናይ ባዕላ ወፈራታት ተካይድ ነበረት። ሉሙምባ ግን ጸኒዑ ተቓለሰ። ንዕለት 30 ግንቦት ምርጫ ምስ ተኻየደ ሉልምባ ዝመርሓ ዝነበረት ሰልፊ ጸብለል በለት። 30 ሰነ 1960 - መዓልቲ ናጽነት ኮንጎ - ደበኽ በለት። ሉሙምባ ድማ እቲ ቀዳማይ ብህዝቢ ዝተመርጸ መራሒ ናይዛ ሕጂ ብ"ዲሞክራስያዊት ሪፑብሊክ ኮንጎ" እትፍለጥ ሃገር ኰነ። ብዉሽጠ-ዉሽጢ ግን በልጃውያን ኣይደቀሱን፣ ከም ገዛእቲ-ነበር ዓብላሊ ተራ ክጻወቱ ጌና ይፍትኑ ነበሩ። ሓደ ለፍተናንት-ጀነራል ኤሚል ያንሰንስ ዝተባህለ ናይ በልጅዩም ኮማንደር፡ እቲ ናጽነት ስለ ዘይዓጀቦ፡ ነቶም ጸለምቲ ወትሃደራቱ ኣኪቡ ሎሚ ከም ትማሊ ኢና ንሰርሕ፡ ለውጢ ክተኣታቶ ተስፋ ኣይትግበሩ ኢሉ ገለጸሎም። እቶም ወትሃደራት ኵነታቶም ክመሓየሽን ሽመት ክውሰኾምን እናተጸበዩ ጽ'ባሕ-ናጽነት ከምኡ ክብሎም ኣይተዋሕጠሎምን። ክእድሙ ድማ ጀመሩ። ሓምለ 1960 ኣብ ብዙሕ ሸነኻት ወትሃደራት ኮንጎ ኣደሙ፣ ሉሙምባ ድማ ንድልየት ጸለምቲ ወትሃደራት ብምምላእ ነቲ ጀነራል ረፊቱ ብሓደ ጸሊም፡ ሰርገንተ-ዓቢዩ ዝመዓርጉ ቪክቶር ሉንዱላ፡ ድሓር ናይ ጀነራል መዓርግ ዝተዋህቦ ሰብ ተክኦ። ንምኽትል ቪክቶር ሉንዱላ ዝኸውን ከኣ ንሞቡቱ (ብ1965 ፕረሲደንት ዝዀነ) ሾመ። በዚ ዝተላዕለ ዕግርግር ኰነ። ጸዓዱ መኰንናትን ወትሃደራትን ምስ ጸለምቲ ገጠሙ። ህዝቢ ንሓድሕዱ ክቃተል ጀመረ፣ ጸዓዱ ኸኣ ኣብ ፈቐድኡ ክዝረፉ ክሳጐጉን ጀመሩ። ሉሙምባ ነቲ ሃገር ክቈጻጸሮ ኣይከኣለን። መንግስቲ በልጅዩም ከኣ ኢዱ ጣልቃ ከእቱ ጀመረ። እቲ ናዕቢ ምዝሓል ምስ ኣበየ፡ ወትሃደራት በልጅዩም ኣንዳዕዲኦም ነቲ ግጭት ተታሓሓዝዎ። ነቲ ፕረሲደንት ናይቲ ሃገር ካብ ቀዳማይ ሚኒስተር ሉሙምባ ከም ዝርሕቕ ገበሩ፣ እቶም ኵሎም ጸዓዱ ኣብ ሚኒስትሪታት ኰነ ስርሓት መንግስቲ ዝነበሩ ንከንሳሓቡ ገበሩ። ሽዑ እቲ ሓዲሽ መንግስቲ ሉሙምባ ኣብ ፍጹም ሕንፍሽፍሽ ኣተወ። ሞይስ ቾምበ ዝተባህለ መራሒ ኣብ ካታንጋ ዝተባህለ ሃብታም ዞባ ኮንጎ ተላዕለ፣ ናይ ካታንጋ ናጽነት ከኣ ኣወጀ። ካታንጋ ኣብ ደቡባዊ ኮንጎ እትርከብ ብማዕድን ዝሃብተመት ዞባ ነበረት። ኣብ ካታንጋ ዝነበሩ ትካላት መብዝሕትኦም ብበልጃውያን ይውነኑ ነበሩ። ዕሱባት ወትሃደራት በልጅዩም ከኣ ኣብ ካታንጋ ተዘርጊሖም ንጥቕምታት በልጅዩም ይሕልዉ ነበሩ። በልጅዩም ንድሕነት ዜጋታቶም ክብሉን ዕደናዊ ጥቕሞም ንክሕለወሎምን ምስ ካታንጋ ክትተሓባበር ከኣ ወሰንት። ጸኒሑ ድማ ደቡብ-ካሳይ ዝበሃል ዞባ፡ ምስ ካታንጋ ዝዳወብ፡ ብኣልበርት ካሎንጂ ዝምራሕ፡ ካብ ኮንጎ ተፈልየት። ነዚ ኵሉ ሕንፍሽፍሽ ሉሙምባ ክቈጻጸሮ ኣይከኣሎን። መንግስቲ ኮንጎ ድማ ካብ ማዕድን ዝረኽቦ ዝነበረ እቶት ጨሪሱ ደው በለ - 40% እቶት መንግስቲ። ቤት-ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ከኣ ንኵነታት ንምርግጋእ ወትሃደራት ናብ ኮንጎ ንኽትልእኽ ወሰንት። ብ 14 ሓምለ 1960፡ ንዉሳኔ 143 - ንወትሃደራት በልጅዩም ክወጹን ብወተሃደራት ሕቡራት ሃገራት ንክትክኡን - ኣጽደቐት። ኢትዮጵያ ሓንቲ ካብ'ተን ወትሃደራት ንኮንጎ ዝለኣኸት ሃገር ነበረት። ወትሃደራት ኢትዮጵያ ምስ'ቶም ቀዳሞት 3500 ዝኣኽሉ ወትሃደራት ሕቡራት ሃገራት ተሓዊሶም ንኮንጎ ተላእኩ። ኣብ ፈለማ፡ ቍጽሪ ወትሃደራት ኢትዮጵያ 460 ጥራይ ነበረ፣ ድሒሩ ግን ቍጽሮም ወሰኸ - ብተኪል ዝፍለጥ ብሪጌድ (ልዕሊ 3000 ወትሃደራት) ከም ዝተተክአ ሰነዳት ይዝርዝሩ። ፖለቲካ ዝሑል ዉግእ ሉሙምባ፡ ምእታው ወትሃደራት ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኮንጎ ነቲ ናዕቢ ከህድኦ'ዩ ዝብል ግምት ነበሮ። እቶም ዝተላእኩ ወትሃደራት ግን ኣብ ዉሽጣዊ ጕዳይ ኮንጎ ኢዶም ንኸየእትዉ ብጥብቂ ክልኩላት ስለ ዝነበሩ ሉምምባ ኣይቀሰነን፣ ኵነታት ናይ'ተን ክልተ ዝተፈልያ ዞባታት መዕልቦ ኣይረኸበን። ሉሙምባ ንድዋይት ኣይሰንኣወር፡ ፕረሲደንት ሕ.መ.ኣ.፡ ኣቤት በለ፣ መንግስቲ ኣሜሪካ ግን ንጻውዒቱ ነጸጎ። ተስፋ ብምቝራጽ ልሙምባ ናብ ሶቬት-ሕብረት ኣቕለበ፣ ጠለባቱ ኸኣ ኣቐረበ። መንግስቲ ሶቬት_ሕብረት ንጠለባት ሉሙምባ ብምምላእ መሳርያታት፡ ሎጂስቲካውን ንዋታውን ደገፋት ለገሰሉ። ምስኡ ኸኣ 1,000 ወተሃደራዊ ኣማኸርቲ ኣብ ኮንጎ ጥብ በሉ። ኣባላት መንግስቲ ኮንጎ ካብ'ቶም ሉሙባ ዝወሰዶም ስጕምትታት ክርሕቁ ጀመሩ፣ ምናዳ ካሳ-ቩቡ፡ እቲ ፕረሲደንት ናይቲ ሃገር። እቲ ቅርጺ መንግስቲ ብቀዳማይ ሚኒስተርን (ሉሙምባ) ፕረሲደንትን (ካሳ-ቩቡ) ዝተማእከለ ነበረ። ኣመሪካውያን ምትእትታው ሶቬት ስለ ዘፍርሖም ዉዲት ክኣልሙ ጀመሩ። ንጊዜኡ ግን ሓይልታት ኮንጎ፡ ብሓይልታት ሶቬት ተሰንዮም ን ደቡብ ካሳይ፡ ሓንቲ ካብ'ተን ዝተፈልያ ዞባታት፡ ጐበጡ፣ ተዓወቱ ኸኣ። እቲ ዓወት ግን ኣያሳዕረረን - እቶም ወትሃደራት ብዕሌት ተፈላልዮም ንሓድሕዶም ክቓተሉ ጀመር። ምዕራብ (ኣውራ ኣሜሪካን በልጅዩምን) ንሉሙምባ ንሶቬት-ሕብረት ስለ ዝዓደመ ጸመድዎ። ሞይስ ቾምበ (ናይ ካታንጋ መራሒ) ምስ ካሎንጂ (መራሒ ደቡብ ካሳይ) ኰይኖም ምስ ፕረሲደንት ካሳ ቩቡ ኣንጻር ሉሙምባ ዉዲት ኣለሙ። መንግስቲ ኣሜሪካ ኸኣ ብወርሒ ነሓሰ 1960 ኣባላት ሲ.ኣይ.ኤይ.
