ጉዳይ ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ተዘትይሉ ኣብ ስደት ካብ ዝነብሩ ሓፋሽ ውድባት እውን ሓያሎ ንሜዳ ኣትዮም ህላዌን ጽንዓትን ህዝባዊ ሰራዊት ርእዮም ተመሊሶም ንህዝቢ ይነግሩን የደዓዕሱን ነበሩ። ሓደ መዓልቲ፡ ንወይዘሮ መብራት፡ ኣደ ወዲ ባይረ ዝፈልጡ ሰባት ካብ ዓዲ ጥልያን ስለዝመጽኡ፡ ተስፋይ ወደን ደሓን ከምዘሎ ዝነግር መልእኽቲ ንዓዲ ጥልያን ተላእከ። ኣይደንጎየን፡ ምስ ካልኦት በጻሕቲ "ተስፋይ ወደይሲ ብሓቂ ኣብ ምድሪ ዓለም ኣለኻ" ዝብል መልእኽቲ ዘለዋ ሰመያዊት ኣይሮግራም ንሳሕል መጽአት። ወዲ ባይረ ከኣ ምስተን ክልተ ሳዕ ንድፍዓት መጺኣ ከይረኸበቶ ዝተመልሰት ወላዲቱ ብደብዳበ ተራኸበ። እቶም ናይ ቀረባ አዕሩኽቱ እውን "ብርክኹም ይጽናዕ!" ዝብል ምርቓ ኣደይ መብራት ተቛደሱ። ወዲ ባይረ፡ ንሳሕል ምስ ኣተው ኮሚሽነር ጋንታ ኮይኑ ናብ ተዋጋኢ ሰራዊት ኣትዩስ፡ ኣብ ኩናት ከቢድ ስንክልና እግሪ ኣጋጢሙዎ፡ ካብ ሞት ንስክላ ድሒኑ፡ ከም ሓኪም ቦጦሎኒ ከገልግል ናብታ ናይ ቀደም ቦትኡ ተመልሰ። ቅድሚ ሻድሻይ ወራር ምድረ ሰማይ ምስ ተረጋግአ፡ ህዝባዊ ግንባር መርዓ ስለዘፍቀደ፡ ብርክት ዝበሉ መጻምድቲ ፍቑራት ብጃምላ ቃል ኪዳን ይኣስሩ ነበሩ። መጎስ ብርሃነ ከኣ ኣለም መሓሪ (ካምቦድያ) ምስ ዝተባህለት ብጸይቱ ቃል ኪዳን ኣሰረ። ሕጽኖት ሰውራ ብጃምላ እዩ-ግን ከኣ ኣብቲ ናይ ሓባር ህይወት ፍቕሪ ኣሎ። እቶም ደቂ-መርዓ (ብሓንሳብ ዝተመርዓው) ከም ደቂ ገዛውትን ደቂ ቤት ትምህርትን ኣብ ሓድሕዶም ፍሉይ ዝምድና እዮም ዝምስርቱ። ኣብታ ናይ ወርሒ ሕጽኖት ነንሓድሕዶም አዐርዮም ስለዝፋለጡ፡ ፍልይ ዝበለ ምሕዝነት እዮም ዘጥርዩ። ግን ፍቕሪ ሰውራ ነባሪ ኣይኮነን። ኣብ ነብሲ ወከፍ ኩናት፡ ኣፍቃሪ ወይ ተፈቃሪት ብመስዋእቲ ስለዝሓልፉ ኩሉ ሳዕ ቃንዛ ኣሎ። መጎስ ብርሃነ እውን ከም ብዙሓት ብጾቱ ካብቲ ዕድል'ቲ ኣየምለጠን። ሰራዊት ደርግ፡ ሺሾ ሰራዊት ሒዙ ሻድሻይ ወራር ብወግዒ ንኽጅምር ንሳሕል ምስ ወረደ፡ ህዝባዊ ግንባር ነቲ ዝተኣኻኸበ ሰራዊት ኣቐዲሙ ንክድህሎ፡ ተቐዳዲሙ፡ ብ12 ለካቲት 1982 ኣብ ግንባር ሰሜናዊ ምብራቕ ሳሕል ከቢድ መጥቃዕቲ ፈነወ። እቲ ኩናት ዋላኳ ንጸላኢ እንተደሃሎ፡ ግን ብኸቢድ መስዋእቲ እዩ ነይሩ። ኣብታ ዕለት ንዝተወግኡ ብጾተን ንሕክምና ኣብጺሐን ናብ ድፈዐን ዝምልሳ ዝነበራ ትሽዓተ ደቀንስትዮ ካብ ኣንቴኖቭ ነፋሪት ዝተተኮሰ ከቢድ ቦምባ ኣብ ማእከለን ዓለበ። 'ሂም' ዝብል ሓያል ድምጺ ክሰምዓን ዛንተአን ክውዳእን ሓደ ኮነ። እተን ሸሞንተ ብጾት ኣየምለሳን - ሓንቲ ካብኣተን ከኣ ኣለም መሓሪ ነበረት። እቲ ዝሃረመን ከቢድ ቦምባ ንኣከላተን ስለዝበታተኾ ከካብ ዝተዘርዎ ሓመድን ገረብን ኣራርዮም ሓመድ ኣልቢሶመን። ጸሃይነሽ (ኮይኑላ) ዝተባህለት ብጸይተን ግን፡ ጸሓይ ጽባሕ ረአዪ ኢሉዋ ብህይወት ተሪፋ። ሽዑ ጥራሕ ዘይኮነት ድሕሪኡ እውን ካብ ተኸታታሊ ኩናት ሰሪራስ ናጽነት ርእያ ፈርያን ዘሚዳን ኣብ ኤርትራ ትነብር ኣላ። "እዝኒ ንዋንኣ ጓና እያ" ከምዝበሃል፡ መስዋእቲ ኣለም ካምቦድያ ኩሉ ኣሃዱ ሰሚዑዎ ከብቅዕ ንመጎስ ብርሃነ ግን ተሓቢኡዎ ኣይሰምዐን። ኣብ ጁባ እታ ብጸይቲ ዝነበረት ናይ መርዐኦም መዘከርታ ስእሊ ግን፡ ምስ ዝተረፍተተ ኣካላታ ኣብ ገረብ ተንጠልጢላ ተረኺባስ ንተስፋይ ባይረ ብሓደራ ተዋህበት። ተስፋይ ባይረ፡ ብጻዩን ዓርኩን መጎስ ብርሃነ፡ መስዋእቲ ኣፍቃሪቱ ምስተነግረ እንታይ ክስመዖ ከም ዝኽእል ተገንዚቡ ነታ ስእሊ ባዕሉ ክዕቅባ መረጸ። ንኽልቲኦም ኣጸቢቑ ስለዝፈልጦም ከኣ ነታ ስእሉ ንመዘከርታ ኣትረፋ። ወሰንቲ ፍጻመታት ኣብ ታሪኽ ኤርትራ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ካብ ሽልማት ኖቤል-ሰላም ንምንታይ ተጓንዩ?
