ለበዳ ንምቁጽጻር ክውሰድ ዝግብኦ ቑልፊ መፍትሒ፡ ቐልጢፍካ ስጉምቲ ምውሳድ'ዩ። ሃገራት ኣፍሪቃ ክገብርኦ ዝግባእ እውን እዚ'ዩ። ስርዓት ጥዕና ኣፍሪቃ ልዕሊ ዓቕሙ ዝተወጠረ እዩ። ኮቪድ-19 ድማ ካብ መንግስታት ጀሚሩ ክሳዕ ታሕቲ ዝወረደ ናይ ሓደጋ ግዜ መልሲ ይጠልብ። ሆስፒታላት ኣፍሪቃ መመርመሪ ኣቑሑ፣ መሐለዊ ጽርት ናውታት፣ ንሰራሕተኛታት ጥዕና ዘድልዩ መከላኸሊ ናውቲ ከምኡ'ውን ሕሙማት ዘድልዮም መተንፈሲ መሳርሒ ክህልዎም ይግባእ። ብደረጃ ዓለም ግን ሕጽረት እዞም ኣገደስቲ ጠለባትን፡ ኣብ ሞንጎ ሃገራት ዝርአ ዘሕፍር ምቅድዳም ኣነ ኣነን ይርአ ኣሎ። ኩለን፡ ንኣፍሪቃ ኣብ ድሕሪት ሰሪዐን እቶም ዘድልዩ ቀረባት ንባዕለን ዘውዕላሉ መገዲ እየን ሒዘን ዘለዋ። ግን ድማ ዓለምለኻዊ ምላሽ ግዘ ረኺቡ እንክመጽእ፡ መራሕቲ ኣፍሪቃ እቲ ዘድልዮም ቀረብ ብምትሕብባር ኣዳሊዮም ክጸንሑ ይግባእ። እኹል ክፍሊ ጽኑዕ ክትትል ሕክምና ዘይክህሉ ስለ ዝኽእል፡ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ወይ ናጻ ከባቢታት ድንኳናት ብምትካል ምድላው ብምግባር ቅልል ዝበሉ መገዲታት ክጥቀሙ ይግባእ። ቀንዲ ዕላማ እዚ መገዲ ድማ፡ እቶም ዘለው ሆስፒታላትን ማእከላት ጥዕናን ብዝኾነ መልክዑ ከይጎዳእኻ፡ እቲ ብኮቪድ-19 ዝሓመመ ሰብ ብናይ ቐረባ ቤተሰቡ ክትትል ክግበረሉ ንምግባር እዩ። ብኻልኦት ምኽንያታት ከጋጥሙ ዝኽእሉ ሕማማት ዘስዕቡዎ ወሰኽ ሞትን ሕማምም ዝርግሐ እዚ ባይረስ ንክዓርግ ስለ ዝገብሩዎ፡ እቶም ልዕል ኢሎም ዝተጠቐሱ ኣገባባት ተኸቲልካ እተን ትካላት ሕክምና ካብ ምትንኻፍ ኮቪድ-19 ናጻ ክኾና ብምግባር ንኣዴታትን ህጻናትን ኣገልግሎት ክህባ ትገብር። ኣብዚ ግዘ እቲ ሕብረሰተብ ምስ ሰብ ሞያ ጥዕና ብምትሕብባር መዕቆቢ ማእከላት ብምህናጽ፣ ሕሙማት ብምልዓል፣ ሕክምና ክወሃበሉ ዝኽእል ቦታ ብምእላሽ ክተሓጋገዝ ይኽእል። ምንጪ ስእሊ, Reuters መግለጺ ስእሊ, ኣብ ኬንያ ሕሙማት ኮቪድ-19 ንምሕካም ዝተዳለወ ቦታ ካልእ ዓብዪ ግድል፡ እቲ ቑጠባ ቐጻልነት ክህልዎ ምግባርን ናብ ድኽነትን ጥምየትን ዝወስድ መገዲ ደው ምባልን እዩ። ሃገራት ኣፍሪቃ ዕዳግአን ክዓጽዋ ኣይክእላን፤ ወይ ድማ ህዝበን ክጠሚ እዩ። ግን፡ ዝሓሸ ሓለዋ ጽርየት ብምፍጣር፣ ዓበይቲ ምትእኽኻባት ብምቁጽጻር፣ ካልኦት ዝርግሐ እዚ ሕማም ንምቁጽጻር ዘዐንቅፉ ኣካላዊ ምቅርራባት ብምንካይ፡ እቲ ዕዳጋ ከፊትካ ጽልዋታት ክንክየሉ ዝኽእል ዕድል ምፍጣር ይከኣል። ኣብነት፡ ካብ ሓደ ገዛ መግቢ ንምዕዳግን ካልእ ዕዳጋታት ንምግባርን ሓደ ሰብ ጥራሕ ክምድብ ኣለዎ። መንግስቲ ነዚ ንምቁጽጻር ነቲ ዝወጽእ ሰብ ካርዲ የዳልወሉ። ነዛ መለለይት ዝሓዘ ዓዳጊ፡ ናብ ገዝኡ ምስ ተመለሰ ካብ ካልኦት ኣባላት ስድርኡ ተፈልዩ ክጸንሕ ይግበር። ምስ ነጋዶ፣ ተጠቀምቲ፣ ኣመሓደርቲ ዕዳጋታት፣ ታሕተዎት ኣመራርሓን ወከልቲ ህዝብን ድማ ስሩዕ ዘተ ከካይድ ኣለዎ። ንሳቶም'ዮም እቲ ዝወጽእ መምርሒ ብኸመይ ይመሓደርን ይትግበርን ዝብል ዘወጽኦምን ዝፈልጡ። ካብዚ ወጻእ፡ ኣዋጅ ዕጽዋ ማሕበራዊ ቅልውላው ናይ ምፍጣር ተኽእሎ ኣለዎ። እዚ ብመልክዕ ድኽነት፣ ጥምየት ወይ መረረት ጥራሕ ዝግለጽ ኣይኮነን፤ ነቶም እቲ ለበዳ ንምቁጽጻር ዝወጽኡ መምርሒታት ዘስርሕ ኩነታት ብምስኣን ዓንቃጺ ክከውን ይኽእል'ዩ። 'ዝባኽን ግዘ ክህሉ የብሉን' ሕጂ፡ ሰብ ሞያ ጥዕና ካብ ምዕጻው ወይ ካብ ገዛኹም ኣይትውጽኡ ካብ ዝብል ወጻኢ፡ ዝኾነ ኣማራጺ ኣየቕረቡልናን። እቲ ክንወስዶ ዝነገሩና ስጉምቲ ግን ህዝቢ ዘማእኸለ ስለ ዘይነበረ፡ ነቲ ህዝቢ ዝመስሉ ናይ ምውሻብ፣ ምግዳብ ምንቅስቓሳትን መን ምስ መን ተራኺቡ ነይሩ ዝብል ናይ ምፍላጥ መገድን ከነተግብር ኣይክኣልናን። ድሕሪ ሕጂ ዝባኽን ግዜ ክህሉ የብሉን፤ ብቕልጡፍ ህዝቢ ክመያየጥ ክግበር ኣለዎ። ከም ኤችኣይቭን ኢቦላን ዝኣመሰሉ ለበዳታት ኣብ ምቁጽጻር ዝነበረ ተሞኩሮ፡ ንሕጂ ሓቦ ዝህበና ትምህርቲ እዩ። ተራ ሰባት መፍትሒ እምበር ጸገም ኣይኮኑን። እቲ ጽቡቕ ነገር፤ ሕብረሰተብ ልክዕ ከም ክኢላታት ተላባዕቲ ሕማማት ንምሕሳብ ቐልጢፍካ ናይ ምምሃር ተኽእሎ ስለ ዘለዎም፡ ሰብ ሞያ'ውን ከምቲ ሕብረተሰብ ክሓስቡ ድሉዋት ክኾኑ ይግባእ። ውዑይ ኩነታት ኣየር ኮሮናቫይረስ ከይላባዕ ተራ ኣለዎ ድዩ?
