ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ካብ መጋቢት ክሳዕ ግንቦት ዘሎ ክራማት ኮሮናቫይረስ 12 ጉንቦት 2020 ምንጪ ስእሊ, MICHAEL TEWELDE ኣብ ኢትዮጵያ፡ ብኮሮናቫይረስ ዝተትሓዘ ሰብ ካብ ዝርከብ ክልተ ወርሑ እኳ እንተገበረ፡ ቑጽሪ በዚ ቫይረስ ዝተትሓዙ ሰባት 250 በጺሑ ኣሎ። ክሳብ ሕጂ በዚ ቫይረስ ናይ ዝተሓዙ ሰባት ብዝሒ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ እቲ ዝለዓለ ኮይኑ፡ ክልል ሶማል ድማ ይስዕብ። ብዝተገበረሎም ክትትል ሕክምና ካብቲ ቫይረስ ሓውዮም ካብ ሕክምና ዝወጽኡ 105 ሰባት ከም ዘለው ሓበሬታ ሚኒስትሪ ጥዕና እታ ሃገር የመልክት። መዓልታዊ እቲ ሚኒስትሪ ምስ ኢንስቲትዩት ሕብረተሰብ ጥዕና ብምዃን ዘውጽኦ መግለጺ፡ ክሳብ ሕጂ ድማ ናይ 36,624 ሰባት ቅምሶ ተወሲዱ መርመራ ከም ዝተገብረ ይሕብር። መጋቢት፡ ኣዲስ ኣበባ-ኣዳማ ኢትዮጵያ፡ ብኮሮናቫይረስ ዝተትሓዘ ሰብ ቅድሚ ምርካባ ካብ 20 ጥሪ 2012 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ጀሚሩ ቅድመ ምድላው ክትገብር ከም ዝጸንሐት ትገልጽ። ኣብቲ እዋን ኣመራርሓ ክልላትን ከተማታትን ህጹጽ ኣገልግሎት ጥዕና ዝወሃበሎም ማእከላት የዳልው ነይሮም። እዚ ወርሒ ግን ለበዳ ኮቪድ-19 ሓደ ኢሉ ክርኣይ ዝጀመረሉ እዋን ጥራሕ ዘይኮነ ካብ ኣዲስ ኣበባ ወጻእ ኣብ ከተማታት ኣዳማ፣ ድሬዳዋ፣ ባህርዳር፣ አዲስ ቅዳም ብኮቪድ-19 ዝተትሓዙ ሰባት ተረኺቦም። ኢትዮጵያ ብ4 መጋቢት 2012 ዓ.ም እያ ፈላማይ በቲ ቫይረስ ዝተለኸፈ ሰብ ረኺባ። ኣብቲ እዋን እቲ ብኮሮናቫይረስ ዝተትሓዘ ሰብ ጃፓናዊ ውልቀሰብ ከም ዝኾነን ንስራሕ ካብ ቡርኪናፋሶ ከም ዝመጽአን ተገሊጹ። እቲ ውልቀሰብ ናብ ዝተፈላለያ ከተማታት እታ ሃገር ተንቀሳቒሱ ስለ ዝነዝበረ ምስ ዝተፈላለዩ ሰባት ናይ ምርኻብ ዕድል ነይሩዎ'ዩ ብዝብል ዝተጠርጠሩ 17 ሰባት ተፈልዮም ናይ ቀረባ ክትትል ክግበረሎም ከም ዝተጀመረ'ውን ሚኒስትሪ ጥዕና ኣፍሊጡ። ድሕሪኡ ብ6 መጋቢት 2012 ምስዚ ውልቀ ሰብ ምትንኻፍ ነይሩዎም ዝተብሃሉ ክልተ ጃፓናውያንን ሓደ ኢትዮጵያውያን በቲ ቫይረስ ከም ዝተትሓዙ ተገሊጹ። ካብ ዱባይ ዝመጽአ ሓደ ውልቀሰብ በቲ ቫይረስ ስለ ዝተጠርጠረ መርመራ ተገይሩሉ ብምርግጋጽ ተፈልዩ ናብ ዝጸንሐሉ ማእከል ክኣቱ ከም ዝተገብረ'ውን እዚ ዕለት ተገሊጹ። ድሕሪ እዚ ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት ናብ ኢትዮጵያ ዝኣትው ሰባት ን14 መዓልታት ንውሸባ ኣብ ዝተዳለው ቦታታት ክጸንሑ ብምግባር መርመራ ኮሮናቫይረስ ክግበረሎም ጀሚሩ። ፈላሞት ብኮቪድ-19 ካብ ዝተትሓዙ ኢትዮጵያውያን፡ እቲ ሓደ ምስ ቫይረስ ዘለዎ ሰብ ብዝነበሮ ምትንኻፍ ዘጋጠመ ኮይኑ፡ እቲ ካልኣይ ድማ ካብ ዱባይ ዝመጽአ ውልቀሰብ እዩ። ብድሕሪ እዚ'ዩ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ምስ ዝተፈላለዩ ሚኒስትራት ኣብያተ ዕዮ መንግስቲ ብምዃን ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ንምዕጋት ዝሕግዙ እዮም ዝተብሃሉ መምርሒታት ዘመሓላለፈ። ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስተር ብ7 መጋቢት 2012 ዓ.ም ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ዓበይቲ ኣኼባታት ከም ዝተኸልከሉ፣ ንኣሽቱ ኣኼባታት እንተኾኑ'ውን ብዘይ ኣፍልጦ ሚኒስትሪ ጥዕና ክካየዱ ከም ዘይብሎም፣ ካብ ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ ወጻኢ ኩሎም ኣብያተ ትምህርቲ ክዕጸው፣ ትካላት ሃይማኖት ንኣምልኾ ዝመጽእ ሰብ ቁጽሩ ክንክያ ዝብሉ መምርሒታት ዝርከቡዎም መልእኽታት ኣመሓላሊፉ። ጎና ጎኒ ዜጋታት ኣካላዊ ርሕቀቶም ክሕልው ወለንተኛታት ግንዛበ ናይ ምዕባይ ስራሓት ንክሰርሑ ጻውዒት ቀሪቡ ነይሩ። ናይ መጀመርታ ብዕድመ ዝደፍአት ብኮሮናቫይረስ ዝተትሓዘት ሰበይቲ ከም ዝተረኸበት ብ10 መጋቢት እዩ ተረጋጊጹ። እዛ ሰበይቲ ጓል 85 ዓመት ኮይና ካብ ወጻኢ ሃገር ዝመጽአትን ንነብሳ ወሺባ ከም ዝጸንሐትን፡ ምልክታት እቲ ሕማም ምስ ኣርኣየት ድማ መርመራ ተገይሩላ። ኣብ ወርሒ መጋቢት፡ ኢትዮጵያ፡ መርመራ ኮቪድ-19 ክተካይድ ዘኽእላ እኹል ቤተፈተነ ስለ ዘይነበረ ኣብ ውሽጢ 6 መዓልቲ 342 ሰባት ጥራሕ እያ ክትምርምር ክኢላ። በዚ ምኽንያት እቲ ሓይሊ ዕማም ምክልኻል ዝርግሐ ለበዳ ኮሮናቫይረስ፡ ዝኾነ ይኹን ካብ ወጻእ ሃገር ናብ ኢትዮጵያ ዝመጽእ ገያሻይ ን14 መዓልታት መንግስቲ ኣብ ዘዳለዎም ሆቴላት ብናይ ባዕሉ ወጻኢ ክውሸብ መምርሒ ኣመሓላሊፉ። መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ'ውን ናብ 30 ሃገራት ዝገብሮ በረራ ንግዝኡ ደው ከም ዘበለ ተሓቢሩ። ብተወሳኺ ዝርግሐ እቲ ቫይረስ ንምክልኻል፡ ኣብያተ ተልሂትን መስተን ክዕጸዋ እንትውስን፡ ዝተፈላለያ ክልላት ናብ ግዝኣተን ዝኣትዋን ካብ ትሕዝቶአን ዝወጽኣን ተሽከርከርቲ ከም ዝኸልከላ ገሊጸን። ሰራሕተኛታት መንግስቲ ድማ ካብ 16 መጋቢት ጀሚሩ ኣብ ገዝኦም ኮይኖም ክሰርሑ ተወሲኑ። ኣብ ውሽጢ 10 መዓልቲ፡ ቑጽሪ በቲ ቫይረስ ዝተትሓዙ ሰባት 12 በጺሑ። ኣብዚ እዋን 480 ሰባት መርመራ ተገይሩሎም ነይሩ። ኣብዚ ግዜ መስራቲ ኣሊባባ ቻይናዊ ቢልየነር ጃክ ማ ዝርግሐ ኮቪድ-19 ንምክልኻል ንሃገራት ኣፍሪቃ ዝወሃብ 5.4 ሚሊዮን መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን፣ 1.08 ሚልዮን መመርመሪ መሳርሒታት ቤተ ፈተነ፣ 40,000 መሸፈኒ ገጽ መነጸርን፡ 60,000 መከላኸሊ ክዳን ሰብ ሞያን ሓገዝ ገይሩ። ምርምር መድሓኒትን ድጋፍ ጃክ ማን ብ18 መጋቢት 2012 ዓ.ም፡ ሰብ ሞያ ባህላዊ ሕምክናን ሳይንሳዊ ምርምርን ብምውህሃድ ካብ እጽዋት ናይ ኮሮናቫይረስ መድሓኒት ንምርካብ ፈተነ ይገብሩ ኣለው ድማ ተባሂሉ። መስርሕ ምርምር እዚ መድሓኒት ናብ ቀጻሊ ምዕራፍ ንክሰጋገር መንግስቲ ሓገዝ ንክገብር ብዝብል ሚኒስትሩ ጥዕናን ሚኒስትሪ ኢኖቬሽንና ቴክኖሎጂ ሚንስተር ሓደ ሰነድ ተፈራሪሞም። ኣብቲ ቐጻሊ ዕለት ድማ በቲ ቫይረስ ተለኺፉ ዝጸንሐ ሓደ ሰብ ከም ዝሐወየ ተገሊጹ። ብ20 መጋቢት ድማ ንመጀመርታ ጊዜ ካብ ኣዲስ ኣበባ ወጻኢ ብኮቪድ-19 ዝተታሕዘ ሰብ ተረኺቡ ተባሂሉ። ኣብቲ እዋን፡ ኣባላት ሓደ ስድራ ዝኾኑ ነበርቲ ኣዳማ በዚ ቫይረስ ከም ዝተትሓዙ ተገሊጹ። ድሕሪኡ ኣብ ክልል ኣምሓራ ከተማ ባህርዳንን ምምሕዳር ዞባ ብሄረሰብ ኣዊን እቲ ቫይረስ ዘለዎም ሰባት ከም ዝተረኸቡ ሚኒስትሪ ጥዕናን ኢንስቲትዩት ሕብረሰተብ ጥዕናን ብ21 መጋቢት ኣብ ዝሃቡዎ መግለጺ ኣመልኪቶም። ንጽባሒቱ'ውን ኣብ ከተማ ባህርዳር ካብ ኣውስትራልያ ዝመጽአ በቲ ቫይረስ ዝተታሕዘ ውልቀሰብ ተረኺቡ። ኣብዚ ወርሒ ኢንስቲትዩት ሕብረተሰብ ጥዕና ጥራሕ እዩ መርመራ ክገብር ዓቕሚ ነይሩዎ። ኣብቲ ኢንስቲትዩት ድማ ካልኣይ መመርመሪ ቤተፈተነ ከም ዝተዳለወ ድሕሪ ክልተ መዓልቲ ይሕበር። ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ምንቅስቓስ ኣብ ዘይረኣያላ ከተማ ሮማ፡ ህይወት ከመይ ኣሎ?
