ኣለክስ ድቫል ዋና ዳይረክተር ናይ 'ዎርልድ ፒስ ፋዉንደሽን "ገለ-ገለ ናይ ሰላም ሽልማታት-ኖቤል ሓደ ዉልቀ-ሰብ ወይ ከኣ ትካል ኣብ ህይወቱ ምሉእ ብዝተጓነጸፍዎ ዓወታት'ዮም ዝትመኑ። ገሊኦም ብልጫታት ኣብ ተስፋ ዝዓሰሎም ስርሓት'ውን ይምርኰሱ'ዮም። እቲ ብ 2009 ንፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ዝተዋህበ ሽልማት-ኖቤል ከም ኣብነት ክውሰድ ይከኣል። ኦባማ፡ ኣብቲ እዋንቲ፡ ሓያል ኣምር-ተለውጦ ሒዙ ከም ዝቐረበ'ምበር ክምስከረሎም ዚከኣል ናይ ሰላም ዓወት ዝተጐናጸፈ መራሒ ኣይነበረን" ክብል ፕሮፈሶር ድቫል ሓሳቡ የካፍል። ቀጺሉ ኸኣ "እቲ ሽልማት ንኦባማ ዓቢ ጾር'ምበር ዓቢ ጸጋ ኣይነበረን ክበሃል ይከኣል። ነቲ ዝተዓደሎ ሽልማት ንክበቕዖ ኣዝዩ ጸዓረ፣ ነቲ ሽልማት ኣብ ከብሒ ዝቕመጥ መጋየጺ ወይ ከኣ መሰለም-ገዛ ገይሩ ኣይርእዮን ነበረ። ነቲ ብልጫ ብኻልእ ሸነኽ ክንርእዮ ከሎና፡ ኣብ ቤተ-ክርስትያን ካቶሊክ ቅድስና ወይ ከኣ ብጽእና ዝወሃቦ ሰብ ድሕሪ ሞቱ'ዩ" ክብል የዘኻኽር። 'ብልሒ ኣእምሮ ጸዓዱ ካብ ጸለምቲ ዝሐሸ'ዩ' ዝበለ ሊቅ ሽልማቱ ተመንጢሉ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ሽልማት ኖቤል ሰላም 2019 ተዓዊቱ ናብ'ቲ ንዶክተር ኣቢዪ ዝተዋህበ ሽልማት ብምምላስ፡ "እቲ ንቀዳማይ ምኒስተር ኣቢዪ ዝተዋህበ ብልጫ ከምቲ ንፕረዚደንት ኦባማ ዝተዋህበ ብልጫ ጌርና ክንርእዮ ንኽእል። ብቐዳምነት እቲ ኮሚቴ በቲ ቀዳማይ ምኒስተር ኣቢዪ ተማባጺዕዎ ዘሎን (ንምትግባሩ ዝፈታትኖ ዘሎን) ድኣ እምበር በቲ ድሮ ዝተጓናጸፎ ዓወት ኣይኰነን ሸሊሞምዎ። እቲ ሽልማት ንባዕሉ ፈተነ'ዩ፣ ህዝቢ ኢትዮጵያን ጐረባብቲ ሃገራትን ነቲ ፈተነ ክሰግሮ ተስፋ ኣንቢሮምሉ ኣሎዉ" ይብል ፕሮፈሶር። ኣስዒቡ፡ "ንቀዳማይ ምኒስተር ኣቢዪን ደገፍቱን ነዚ ብልጫ ከም መርኣያ ቅንዑነት ፖሊሲታቱ ተጠቒሞም ሕጋውነት ከልብስዎም ይፍትኑ ይዀኑ። ብእኡ መሰረት ከኣ (ናተይ'ዩ ቅኑዕ ብምባል) ነቶም ካልኦት ጠለባት ክጻብእዎም ይጅምሩ ይዀኑ። ከምኡ ምስ ዚገብር ኣብ ጌጋ መንገዲ ክኣትዉ'ዮም ማለት'ዩ፣ እቲ ዝሓሸ ቀዳማይ ምኒስተር ኣቢዪ ነቲ ብልጫ ከም ሓደ ልዑል ሽቶ ገይሩ ክጥቀመሉ ይግባእ - ጽባሕ ክሕተተሉ ስለ ዝዀነ። "ቀዳማይ ምኒስተር ብተደጋጋሚ ብመንጽር እዚ ተነቢሩሉ ዘሎ ትጽቢት ክፍተን'ዩ፣ ንሱን ሰዓብቱን ንኻልኦት ተወዳደርቱ ሓንጎፋይ ኢሎም ብሕድገትን ዕርቅን ክቕበሉዎም ይግባእ። እንድሕሪ ከምቲ ልሙድ፡ ግርጭት'ኳ ይጽንሓልና፡ ብሓርፋፍ ኣገባብ ክጐዓዙ እንተድኣ ጀሚሮም ህዝቢ ብዝሓየለ ኣገባብ ዓገብ ክብሎምን ክተሓሓዞምን'ዩ። "ነዚ ብልጫ'ዚ ፍሉይ ዝገብሮ ሓደ ነገር ኣሎ። ኣብ ዝሓለፈ እዋን፡ ክልተ ሃገራት ምስ ዝጻብኡ፡ ወይ እሉኽ ምስ ዝነብሮም ሓቢሮም ንዕርቂ ምስ ዝቐርቡ፡ እቲ ኮሚቴ-ኖቤል ንክልቲአን ሃገራት ብሓባራ ናይ ሰላም ብልጫ-ኖቤል ይሽልመን ነበረ" ይብል ፕሮፈሰር ድቫል። "ሎም-ዓመት ግን እቲ ብፋም-ፋም ንዶክተር ኣቢዪ ዝተዋህበ ሽልማት ብፍጹም ስቕታ ንፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ካብ ምሽላሙ ክቝጠብ ምዕዛብ ሓድሽ ተርእዮ'ዩ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ከይተሸለመ ብምትራፉ እዚ ካብቲ ዝጸንሐ ልምዲ ትካል-ኖቤል ፍልይ ይብል" ብምባል ፕሮፈሰር ኣሌክስ ድቫል ርእይቶኡ ይድምድም። "ጥሩምባ ናይ ኣልጀዚራ ከምጽኦ ዝኽእል ለውጢ የሎን" ፕረዚደንት ኢሳይያስ ፕሮፈሰር ጀቲል ትሮንቮል ብወገኑ፦ ፕሮፈሰር ጀቲል ትሮንቮል ብዛዕባ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ብቀንዱ ኸኣ ብኵነታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓያልን ሓያሎን መጽናዕትታት ዜካየደ ኖርወይ ዝመበቈሉ ተመራማሪ'ዩ። ርእይትኡ ከኣ ብኸምዚ የካፍል። "ናይ ሰላም ብልጫ-ኖቤል ንዶክተር ኣቢዪ ኣሕመድ ምሃብ እቲ ብልጫ ናብ ሕመረት-ቁምነገሩ ከም ዝተመልሰ'ዩ ዝቝጸር፣ ምኽንያቱ ሓደ ካብ ዕላማታት ብልጫ-ኖቤል ኣብ መንጎ ኣህዛብ ዝመጽእ ስኒትን ሕውነትን፣ ዉደባ ጉባኤ ሰላም ወይ ከኣ መስርሓት ሰላም፡ ከምኡ'ውን ውገዳ ኣጽዋር ንምትእትታው ተባሂሉ ስለ ዝተነድፈ" ይብል ፕሮፈሰር ጀቲል ትሮንቮል። ምንጪ ስእሊ, ፕሮፈሰር ጀቲል ትሮንቮል "ኣብ ታሪኽ ናይ ብልጫ-ኖቤል ተመሊስና ክንርኢ ከለና፡ ሓሓሊፍና እቲ ኮሚቴ-ኖቤል ነቲ ብልጫ ንምንታይ ንገሊኦም ሰባት ከም ዝሃበ ምልክት-ሕቶ ዜንበርናሉ እዋን ይንበር'ምበር፡ ኣብዚ ዓመት'ዚ ግን እቲ ብልጫ ናብ ዶክተር ኣቢዪ ኣሕመድ ብምውዳቑ ኣብ ልክዕ መዓላ ውዒሉ ክበሃል ይከኣል። ብኻልእ ኣዘራርባ መንፈስን ዕላማን ኣልፍረድ ኖቤል (መስራቲ) ኣብ ሽቶኡ ከም ዝወቕዐ'የ ዝርእዮ። እቲ ብልጫ ንፍረ-ጻማ ዶክተር ኣቢዪ ዚበቅዕ'ዩ፣ ኣብዚ ሓጺር እዋን ስልጣኑ ዜፍረዮም ስርሓት ምስ ቀንዲ መንፈስን ዕላማን እቲ ብልጫ ይሳነዩ'ዮም" በለ። ቀጺሉ ሚስተር ፕሮፈሰር ጀቲል ትሮንቮል፡ "ይዅን'ምበር፡ እዚ ዉሳኔ'ዚ ከም ዕላዊ መጽደቒ ስርሓት ዶክተር ኣቢዪ (endorsement)፡ ወይከኣ ከም ንዅሎም ፖሊሲታቱን ንጥፈታቱን ዜመጕስ (ከምኡ'ውን ጕድለታት ዝጥቝም) ክንበብ የብሉን። እቲ ኮሚቴ-ኖቤል ንዶክተር ኣቢዪ ክሽልም ከሎ ዝተጠቕመሉ ኣስተገናዝቦ፡ እኳ ድኣ ኣድሚቑ ዜስመረሎም መጐታኡ፡ ነቲ ንናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ደስኪሉ ዝነበረ ዅነት ንኸንቀሳቕስ ዝወሰዶ ተበጕሶኣዊ ስጕምቲ፣ ኣብ ኢትዮጵያ ዉሽጢ ብዜርሓዎም መዓጹ ለውጥታት፣ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሰላምን ምርግጋእን ምእንቲ ክነግሱ ብዜተኣታተዎ ተበግሶ ክዀኑ ከለዉ፡ ኵሎም ኣብ'ቶም ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢዪ ዝወሰዶም ስጕምትታት ዝተመርኰሱ'ዮም። "ኰይኑ ድማ፡ እቲ ኮሚቴ-ኖቤል ሚዛኑ ኣብ'ቶም ኣብ መስርሕ ዘሎዉ መደባት ብምትኳር'ምበር ኣብ ዉዱኣት ናይ ስራሕ መደባት ኣይኰነን ትዅረቱ ኣንቢሩ" ክብል ይምጕት። "ዕላማና ነቲ ኢሳይያስ ዝኣተዎ መብጽዓ ምዝኽኻር'ዩ" ርእይቶኡ ብምቕጻል፡ "ከም ሓቁ፡ እቲ ብልጫ ክትዓት ወሊዑ'ዩ - ዶክተር ኣቢዪ እቲ ሽልማት ይግብኦ ድዩ ወይስ ኣይፋልን?
