ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ስግኣት ለበዳ ኮሮናቫይረስን መገዲ ኣየር ኢትዮጵያን 5 ለካቲት 2020 ምንጪ ስእሊ, Luke Dray ለበዳ ኮሮናቫይረስ ሕጂ'ውን ብኣስጋኢ ኩነታት ይቕጽል ኣሎ። እቲ ቫይረስ ክላባዓሎም ልዑል ተኽእሎ ከም ዘለወን ካብ ዝግለጻ ሃገራት ሓንቲ ኢትዮጵያ ምዃና ውድብ ጥዕና ዓለም ቅድሚ ሒደት መዓልትታት ኣፍሊጡ እዩ። ኢትዮጵያ ምስ ቻይና ቀጥታውን ብብዝሕን ምንቅስቓስ ገያሾ ስለ ዘለዋ ነቲ ቫይረስ ዝያዳ ተቓላዒት ከም ዝገብራ እቲ ውድብ ሓቢሩ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ናብ ቻይና ብዝገብሮ ነፍሲ ወከፍ በረራ፡ እቲ ቫይረስ ናብ ኢትዮጵያ ዝአትወሉ ተኽእሎ ከም ዝውስኽ ዝገልጹ ናይ ተቓውሞ ድምጽታት ይስምዑ ኣለው። ስግኣት ኮሮናቫይረስ ኢትዮጵያዊያን ተማሃሮ ኣብ ቻይና ንሕሙማት ኮሮናቫይረስ ክሕክም ዝቐነየ ዶክተር በቲ ቫይረስ ሞይቱ ካብ መንጎ እቶም 'እቲ መገዲ ኣየር ናብ ቻይና ዝገብሮ በረራ ከቋርጽ ኣለዎ' ዝብሉ ሓደ ዝኾነ በዓል ሞያ ጥዕና ዶክተር የሺዋስ መኳንንት እዩ። ዶክተር የሺዋስ ንባህርያት እቲ ሕማምን ስርዓተ ጥዕና ኢትዮጵያን ኣብ ግምት ብምእታው፤ እቲ ሕማም ናብታ ሃገር ምስ ዝኣትው፡ ከስዕቦ ዝኽእል ክሳራ "ብቐሊሉ ዝግመት ኣይከውንን" ይብል። "ብዘሎና ስርዓተ ጥዕና፡ ኣይኮነን ኮሮናቫይረስ፡ ነቶም ቀለልቲ ዝበሃሉ ለበዳታት'ውን ክንቆጻጸር ኣይከኣልናን" ዝብል ዶክተር የሺዋስ ከም ኣብነት ኣብ ድሬዳዋ ንዝተርኣየ ቺኩንጉንያ ንምቁጽጻር ናይ መሰረታዊ መድሓኒት ሕጽረት ኣጋጢሙ ምንባሩ የረድእ። "ኣነ ኣብ ድሬዳዋ እየ ዝሰርሕ። ኣብ ዝሓለፈ ክረምቲ፡ ለበዳ ቺኩጊንያ ዝበሃል ቫይረስ ኣጋጢሙ፡ ፓራሴታሞል ተሳኢኑ፡ ኣብ ሆስፒታል ናይ ዝደቀሱ ሕሙማን ኣካላዊ ረስኒ ንምጉዳል፡ ጨርቂ ኣብ ማይ ብምእላኽ ኢና ንጥቀም ኔርና። እዚ ስርዓተ ጥዕና ንኮሮናቫይረስ ክከላኸል ይኽእል እዩ ምባል ከቢድ እዩ" ይብል። "ንኣካላዊ ረስኒ ብምዕቃን ንሕሙማት ምልላይ ኣይከኣልን'ዩ። ሓደ ሰብ ንምልክታት እቲ ሕማም ከየርኣየ 14 መዓልትታት ክጸንሕ ይኽእል እዩ። ናብዚ ዓዲ ዝኣትው ሰባት፡ ምስ ዝኾነ ሰብ ከይተራኸቡ ክጸንሑ ይግባእ። እዞም ሰባት ግና ምስቲ ሕብረተሰብ ተሓዋዊሶም እዮም ዘለው። "ሐደ እቲ ምልክታት ዝተርኣዮ ሰብ ኣብ ኣኽሱም ኣሎ ምስ ተባሃለ፡ ኣዝየ'የ ሓዚነ። እቲ ቫይረስ እኳ ኣብ 6 ጫማ [2 ሜትሮ] ርሕቀት ካብ ሰብ ናብ ሰብ ዝመሓላለፍ እዩ። እዚ ሰብ ኣክሱም ክሳብ ዝበጽሕ ምስ ክንደይ ሰባት ተራኺቡ ይኸውን?" ክብል እቲ ዶክተር ይሓትት። ኢንስቲትዩት ጥዕና ሕብረተሰብ ኢትዮጵያ ብሰኑይ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ክሳብ ጥሪ 24 2012 ኣ.ኢ ብመዓርፎ ነፈርቲ ቦሌ ዝሓለፉ 47,162 ገያሾ ናይ ኣካላዊ ረስኒ መርመራ ከም ዝተኻየደሎምን ካብኢኣቶም እቶም 1,695 ካብተን እቲ ቫይረስ ዝተርኣየለን ሃገራት ምዃኖም ሓቢሩ። ካብ ቻይና ዝመጹ ኩሎም ገያሾ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝጸንሑሉ እዋን ኣድራሽኦም ተመዝጊቡ፤ ን 14 መዓልትታት ክትትል ከም ዝግበረሎም 'ውን ተገሊጹ። ክትትል ክግበረሎም ምዃኑ ዝተገለጹ ልዕሊ 1,600 ሰባት ናብቲ ማሕበረሰብ ተጸምቢሮም ኣለው። "ኣብ ኣክሱም ብኮሮናቫይረስ ዝተጠርጠረ ውልቀ-ሰብ ተረኺቡ" ካብዚኣቶም በጻብዕ ዝቑጸሩ'ውን በቲ ቫይረስ ዝተለኽፉ እንተኾይኖም፡ ክሳብ ሕጂ ምስ ክንደይ ሰባት ከም ዝራኸቡን፡ እቶም ንኣታቶም ዝረኸቡ ሰባት ምስ ክንደይ ሰባት ከም ዝራኸቡን ብምግማት፤ እቲ ቫይረስ ብቐሊሉ ክላበድ ከም ዝኽእል ዝገልጹ ብዙሓት እዮም። ኣብ ዝሓለፉ መዓልትታት ኣውስትራልያ ዜጋታታ ካብ ቻይና ምግዓዛ ዝዝከር እዩ። ግና፡ ኣውስትራልያ፡ ኣካላዊ ረስኒ ዜጋታታ ዓቂና ናብ ዓዶም ከም ዝኣትው ዘይኮነ፡ ን14 መዓልትታት ኣብ ዝተፈለየ ደሴት ከም ዝጸንሑ እያ ገይራ። መንግስቲ ብሪጣንያ፡ ካብ ቻይና ዝተመለሱ ዜጋታቱ ን14 መዓልትታት መጽንሒ ስፍራ ብምድላው ተመሳሳሊ ስጉምቲ እዩ ወሲዱ። ኢንስቲትዩት ጥዕና ሕብረተሰብ ኢትዮጵያ ግና እቲ ቫይረስ ምስ ዝኽሰት ኣርባዕተ ተሽከርከርትን ኣርባዕተ ትካላት ጥዕናን ዝርከብዎ ጉጅለ ነቲ ስራሕ ተፈልዩ ይንቀሳቐስ ምህላው ኣፍሊጡ። ስግኣት ሰራሕተኛታት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናብ ቻይና ዝበሩ ሰራሕተኛታት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ነቲ ሕማም ክንቃላዕ ንኽእል ኢና ዝብል ስግኣት ከምዘለዎም ንቢቢሲ ተዛሪቦም። እቲ ቫይረስ ምስተርኣየ ናይ ቻይና ዝበረሩ ኣአንገድትን፡ ብኻሊእ መስመር ዝበረሩ ካፒቴንን፡ እቲ መገዲ ኣየር ናብ ቻይና ዝገብሮ በረራ ምቕጻሉ ነቲ ቫይረስ ከቃልዖም ከምዝኽእል ገሊጾም። ኣብ ቀረባ እዋን ካብ ኣዲስ ኣበባ - ባንኮክ - ሆንግ ኮንግ - ባንኮክ - ኣዲስ ኣበባ ዝተጉዓዘት ኣአንጋዲት በረራ፡ ንሳ ትኹን ካልኦት መሳርሕታ ናብ ቻይና ናይ ምብራር ድልየት ከምዘይብሎም ትዛረብ። "ኣብቲ ሕዚ ዘሎ ኩነታት፡ ዋላ ሓደ ናብ ቻይና ንምብራር ድልየት ዘለዎ የለን። ስራሕና ምትንኻፍ ዝበዘሖ እዩ። ሰባት ዝተገልገሉሉ ሶፍትን ማንካን ንነክእ ኢና። ተጠንቂቕኻ እትርሕቖ ነገር ኣይኮነን። በመንጽር እቲ ዘሎ ኩነታት ዝኾነ ሰብ ክኸይድ ኣይደልን። ነቲ ኩነታት ከቢድ ዝገብሮ ድማ ናብ ቻይና ኣብ እንገብሮም ዝተወሰኑ በረራታት ጓንትን ናይ ኣፍንጫን ኣፍን መከላኸሊ ማስክን ክንገብር ኣይፍቀድን" ትብል። መገዲ ኣየር ኬንያ ናብ ቻይና ዝግበሩ በረራታት ሰሪዙ ካሊእቲ ቢቢሲ ዘዘራረባ ኣአንጋዲት ድማ፡ እቲ ቫይረስ "ኣስጋኢ ኣይኮነን" ኣብ ዝበሃለሉ ከባቢታት እንትበሩ ማስክ ክገብሩ ከምዘይፍቀደሎም ተዛሪባ። እተን ኣአንገድቲ በረራ ኣብ ዝተመረጹ በረረታት ጥራይ'ዩ ማስክ ክንገብር ዝፍቀደልና ካብ ዝብል ቅሬታ ብተወሳኺ እቲ መገዲ ኣየር ንሰረሕተኛታቱ እኹል ማስክታት ከምዘየቕርብ ይገልጻ። "ብዛዕባ እቲ ቫይረስ ዝገልጽ በዓል ሰለስተ ገጽ ሓበሬታ ተዋሂቡና እዩ። እኹል ማስክ ግን የለን" ብምባል ንሳን መሓዙታን ብሓደ ማስክ ጥራይ ሽዱሽተ በረራታት ክገብራ ከምዝተገደዳ ትገልጽ። ናብ ካሊእ መስመር ዝበርር ካፒቴን ድማ፡ መገዲ ኢትዮጵያ፡ ንቻይና ምስ ኩለን ሃገራት ኣፍሪካ ዘራኽብ ስለዝኾነ፡ " ዋላ'ኳ ኣነ ናብ ቻይና እንተዘይበረርኩ፡ ብዙሓት ካብ ቻይና ዝተበገሱ ተጓዓዝቲ ናብ ኣፍሪካ፣ ማእኸላይ ምብራቕንን ካልኦት ከባቢታትን ሒዝና ንበርር ኢና። እዚ ድማ ስግኣት ፈጢሩለይ እዩ" ይብል። ሰራሕተኛታት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዘልዓሉዎም ስግኣታት ኣመልኪትና ካብቲ መገዲ ኣየር መልሲ ንምርካብ ብቴሌፎንን ኢሜይልን ብተደጋጋሚ ሓቲትና ነይርና። እቲ መገዲ ኣየር መልሲ ከምዝህበና እኳ እንተገለጸ፡ ዛጊድ ግን ዝሃበና መልሲ የለን። ብምኽንያት እቲ ቫይረስ ዘፈጠሮ ስግኣት ብዙሓት መገዲ ኣየራት ናብ ቻይና ዝገብርዎ በረራታት ደው ኣቢሎም እዮም። መበዛሕተኦም መገዲ ኣየራት ኣመሪካን ኣውሮጳን እንትኾኑ፡ ሓሙሽተ መገዲ ኣየራት ኣፍሪካ 'ውን ናብ ቻይና ምብራር ጠጠው ኣቢሎም እ በቲ ቫይረስ ዝሰግኡ ብዙሓት ኢትዮጵያውያን 'ውን፡ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ከምቶም ካልኦት፡ ናብ ቻይና ዝገብሮ በረራታት ደው ከብል ይሓቱ ኣለዉ። እቲ መገዲ ኣየር ግን ሕዚ'ውን በረርኡ ኣየቋረጸን። ኣመሪካ፡ ናብ ቻይና ዝገሸ ዝኾነ ወጻእተኛ ከምዘይተእቱ ኣፍሊጣ እቲ መገዲ ኣየር፡ ዋካ'ኳ ብዙሓት ሰባት ካብ ቻይና ዘጓዓዕዝ እንተኾነ፡ መብዛሕተኦም ዓማዊሉ ኣቋሪጾም ናብ ካልኦት ሃገራት ዝኸዱ እምበር ኣብታ ሃገር ዝጸንሑ ከምዘይኮኑ፡ እዩ ዝገልጽ። ብተወሳኺ፡ ተጓዓዝቲ ብኻልኦት መገዲ ኣየራት ናብታ ሃገር ከምዝኣትዉን፡ እቲ መገዲ ኣየር ኣባል 'ስታር ኣልያንስ' ብምዃኑ፡ ካብ ካልኦት መገዲ ኣየራት ቻይናውያን ተጓዓዝቲ ከምዘመላልስ ብምጥቃስ "እቲ መገዲ ኣየር ናብ ቻይና ዝገብሮ በረራ ኣቋረጸ ኣየቋረጸ ተጓዓዝቲ ምምጸኦም ስለዘይተርፍ፡ ስግኣት እቲ ቫይረስ ቀጻሊ ምዃኑ ኣይተርፍን" ይብል።ዮም። ተዛማዲ ትሕዝቶ ኮሮናቫይረስ፡ ቻይና ከመይ ገይራ'ያ ኣብ ሽዱሽተ መዓልቲ ሆስፒታል ክትሃንጽ?
