15 መስከረም 2020 ምንጪ ስእሊ, Abiy Ahmed/Twitter ኢትዮጵያ፡ ትማሊ ሰኑይ፡ ሓድሽ መተዓዳደጊ ብር (ባጤራ) ኣተኣታትያ እያ። ቅድሚ ሕዚ ዘይነበረ፡ 200 ቅርሺ’ውን ናብ ዕዳጋ ኣትዩ’ሎ። እታ ሃገር፡ ኣብ ታሪኻ ንሻብዓይ ግዜ እያ ነዚ ለውጢ ትገብር ዘላ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ እቲ ተገይሩ ዘሎ ለውጢ፡ ዘይሕጋዊ ዝውውር ገንዘብ፣ ብልሽውናን ኮንትሮባንድን ንምቁጽጻር ክሕግዝ እዩ ይብል። ገለ ሰብ ሞያ ስነ-ቑጠባ ድማ፡ ብልሽውና ንምቁጽጻር እኳ ክንደየናይ ኣበርክቶ ከይህልዎ፡ ግን ከኣ ነቲ ብዘይስሩዕ መገዲ ዝንቀሳቐስ ዘሎ ኣዝዩ ብዙሕ ቅርሺ ናብ ባንኪ ክምለስ ክሕግዝ ይኸውን ይብሉ። ኣመሓዳሪ ሃገራዊ ባንኪ ኢትዮጵያ ዶክተር ይናገር ደሴ፡ ነዚ ለውጢ ንምግባር ዘድለየሉ ሓደ ምኽንያት’ውን ንሱ ምዃኑ እዩ ዝገልጽ። ኣብ ሃገራዊ ቴሌቪዥን ቀሪቡ ክዛረብ እንከሎ “ከምቲ ዝፍለጥ፡ ናይ ሃገርና ቁጠባ ብብዝሒ፡ ብጥረ ገንዘብ ዕድጊት ዝካየደሉ ቁጠባ እዩ። ልዑል መጠን ዘለዎ ቅርሺ፡ ካብ ባንክታት ወጻኢ እዩ ዘሎ። እዚ ካብ ባንክታት ወጻኢ ዝዘዋወር ዘሎ ቅርሺ ድማ፡ መብዛሕትኡ ንዘይሕጋዊ ተግባራት ክውዕል ኢና እንርእዮ” ኢሉ። ግብሪ ክኸፍሉ ዘይደልዩ ሰባትን ዘይሕጋውያን ነጋዶን፡ ቅርሺ ኣብ ደገ ኣዋህሊሎም ከምዘለዉ’ውን ዶክተር ይናገር ደሴ ይገልጽ። እቲ ኣብ ደገ ዝተዋህለለን ኣብ ኢድ ውልቀሰባትን ዘሎ ቅርሺ፡ ባንክታት ሕጽረት ጥረ ገንዘብ ከጋጥመን ምኽንያት ክኸውን ከምዝጸንሐ’ውን ይጥቀስ እዩ። በዓል ሞያ ስነ-ቁጠባ ዋሲሁን በላይ’ውን፡ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ዕዳጋ ዝዘዋወር ልዕሊ 113 ቢልዮን ቅርሺ ከምዘሎ ብምጥቃስ “ካብ’ቲ ሕጋዊ ስርዓት ወጻኢ፡ ቅርሺ ኣብ ኢድ ውልቀሰባት ክውህለል ዕድል ነይሩ” ይብል። ዋሲሁን በላይ፡ እቲ ሕዚ ኣብ ብር ተገይሩ ዘሎ ለውጢ ድማ፡ ብዘይሕጋዊ መገዲ ዝተዋህለለ ቅርሺ ኣብ ምቁጽጻር ከምዝሕግዝ እዩ ዝኣምን። ኣብነት ጠቒሱ ድማ የረድእ። “ንኣብነት ኣነ ሰራሕተኛ መንግስቲ እንከለኹ፡ 2 ሚልዮን ቅርሺ በቲ ሓድሽ ብር ክልውጥ ናብ ባንኪ እንተኸይደ፡ ‘ካበይ ኣምጺእኻዮ?’ ንዝብል መልሲ ክህልወኒ ኣለዎ” ይብል። ኣብ ዩንቨርሲቲ መቐለ መምህር ስነቑጠባ፡ ዶክተር ምዑዝ ሓድሽ ግን፡ ኣብ ብር ዝተገበረ ለውጢ፡ ኣብ ምክልኻል ዘይሕጋውነት ኣበርክቶ ክህልዎ እዩ ዝብል ኣይወሓጠሉን። እኳ ደኣስ፡ እታ ሃገር ኣብ ቅልውላው ኣብ ዘላትሉ እዋን፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንምቕያር ብር፡ ክሳብ 3.7 ቢልዮን ብር ገዚፍ ወጻኢ ምግባሩ ልክዕ ኣይነበረን ዝብል እምነት እዩ ዘለዎ። ሃብቲ ዘለዎም ሰባት፡ ቅድም ኢሉ’ውን እንተኾነ፡ ምስ’ቲ ኣብታ ሃገር ዘጋጠመ ፖለቲካዊ ቅልውላው ብዝተኣሳሰር፡ እምነት ስለዝሰኣኑ፡ ሃብቶም ኣብ ክንዲ ብብር፡ ብዶላር፡ ብወርቅን ብንብረትን እዮም ከዋህልልዎ ጸኒሖም ድማ ይብል። ኣብ ዩንቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ፡ መምህር ስነ-ቑጠባ ሓጋዚ ፕሮፌሰር ጉቱ ለገሰ ድማ፡ ለውጢ ብር ንበይኑ ዘይሕጋዊ ተግባራት ንምቁጽጻር ኣየኽእልን እዩ ዝብል። እቲ ቀንዲ ነገር፡ ቁጽጽር ክትገብረሉ ዘኽእለካ መሓውር ምህላውን ዘይምህላውን ምዃኑ ድማ ይገልጽ። “እንተዘየሎ ግን ዕንክሊል እዩ ዝኸውን። ኣብ ሸርፊ ወጻኢ ዘሎ ብልሽውና እንተዘይተዓርዩ፡ ድሕሪ ግዜ ናብ’ቲ ዝነበሮ እዩ ዝምለስ” ድማ ይብል። ሓድሽ 200 ብር፡ እንታይ እዩ ዘመላኽት?
