ሓደ ሓደ ግዜ'ውን ሰባት ልዕሊ እቲ ንሕና ንብሎን ንሓስቦን 'እዛ ደርፊ እዚኣ ከምዚ ማለት'ያ' እናበሉ ኣብ ምጉስጓስ ቃልሲ ንናጽነት ይጥቀምሉ ስለዝነበሩ 'መለይ' ልዕሊ እቲ ትጽቢት ዝገበርኩላ'ያ ኣድሚዓ" ይብል። ዶክተር በረኸት መንግስትኣብ፡ ኣብ 1975 ናብ ሜዳ ድሕሪ ምስላፉ ግን እቲ ስግኣታት ተቐንጢጡ ብጉጅለ ተወዲቦም ምስ ብጾቱ ከም ድላዮም ክሰርሑ ጀሚሮም። ምንጪ ስእሊ, Berekete Mengsteab መግለጺ ስእሊ, ራእሲ ሃገራዊ ባህሊ በሃር ድምጻዊ በረኸት መንግስትኣብ "ኣብ ሜዳ ንኽትደርፍ ነጻ ኢኻ። ከጋጥመኒ'ዩ እትብሎ ስግኣት የለን። እቲ መስዋእቲ፡ ምጽማእ፡ ምዕራቕ፡ ምሕማም ኩሉ ከም ሰብና ኢና። ፈሊጥናዮ'ውን ስለዝተሰለፍና ኣየጸገመንን። ናይ ተቃለስቲ ሓድሕዳዊ ፍቕሪ ስለዝነበረ ድማ ንኹሉ ክትክእሎ ይሕግዘካ እዩ። ካብ ሜዳ ናብ ሃገራት ኣዕራብ እናኸድና ድማ ንህዝቢ ኣብ ምንቃሕ ዝሕግዝ ባህላዊ ምርኢት ነካይድ ነይርና።" ይብል። ዶክተር በረኸት መንግስትኣብ ተራ ስነጥበብ ኣብ ምጉስጓስ ሃገራዉነት ክገልጽ እንከሎ ድማ "ስነ ጥበብ ሓደ ዓቢ መንኮርኮር እዩ፡ ኣብ ጎስጓስ ሃገራውነት ድማ ካብ 100 ካድራት ስለስተ ኣርባዕተ ክኢላታት ባህሊ ዝለዓለ ኣበርክቶን ሓይልን ነይርዎም" ክብል ይገልጾ። ኣብ 1977 ናብ ህዝባዊ ሓይልታት ተሰሊፉ፡ ኣብ ሜዳ ሓደ ካብቶም ኣብ ስነ ጥብበ ዓቢ ሽም ዘጥረየ ተኽለ ክፍለማርያም (ወዲ ትኹል)፡ ኣብ ብረታዊ ቃልስን ድሕሪ ናጽነትን ልዕሊ 150 ደርፍታት ኣፍርዩ ኣሎ። ምንጪ ስእሊ, Tekle Kiflemariam መግለጺ ስእሊ, ተኽለ ክፍለማርያም (ወዲ ትኹል)፡ ይክኣሎ፤ ለሚን ለሚነይ፤ ባጽዕ ስየ፤ ጎምበል፤ እምባ ደንደን፤ ሳሊና ፈጨውን ካልእን ወዲ ትኹል ካብ ዝዝከረሉ ስነጥበባዊ ስራሓት ብውሕዱ'ዩ። ወዲ ትኹል ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት፡ "ባህልን ልምድን ህዝቢ እቲ ዝዓበየ ሰረትን መሰረትን ናይ ጥበባዊ ስርሓትና እዩ። ንሕና ድማ ዕላማ ህዝባዊ ግንባር ኣብ ቅድሚት ሰሪዕና፡ ንህዝብና ብትሽዓቲኡ ቋንቋታት ብሄራትና በቲ ዝርደኦ ቋንቋ ስነ ጥበባዊ ፍርያትና ነቕርበሉ ኔርና" ይብል። እቲ ካብ ሕቚፉ ህዝቢ ዝወጽአ ተጋዳላይን ህዝብን ሓደ ዕላማ ስለዝነበሮ እቲ ቓልሲ ብዓድን ብበረኻን ተወሃሂዱ ንናጽነት በቒዑ። ከምኡ እንተዘይከውን ግን እቲ ዛንታ ካልእ ክኽውን ምኸኣለ ይብል ወዲ ትኹል። ኣብ 1978 ናብ ህዝባዊ ሓይልታት ዝተሰለፈት ስምይቲ ድምጻዊት ኣብርሀት ኣንከረ'ውን (ጓል ኣንከረ) "ህዝባዊ ግንባር እንታይ ምስ ምንታይ ተቋሪኑ'ዩ ዕዙዝ ሓይሊ ዝፈጥር፡ ኣብ መጀመርታ'ዩ ፈሊጥዎ። እዚ ድማ ሰብ ኣብ ምንታይ የድምዕ ካብ ዝብል እዩ ዝጅምር " ትብል። 'እታ ዝኸበረት ፍርያተይ ንቤት ጽሕፈት ፕሬዚደንት ከም ህያብ ሂበያ' "ስምብራት ኣለም-በቃኝ ጌና ምሳይ ኣሎ” ዛንታ ኤርትራዊ ውጻእ መዓት ኣብርሀት ኣብ ቃልሲ ምስተጸንበረት ኣብ ብርጌድ 51 ኣብ ተዋጋኢ ሰራዊት እያ ተመዲባ። ዳሕራይ ግን ናይ ምድራፍ ክእለታ ተለልዩ፡ ኣብ ኣብ 1981 ካብ ብርጌድ 51 ተሳሒባ ኣብ ባህሊ ውድብ ብዙሕ ደርፍታት ዘፍረየት ድምጻዊት'ያ። ኣብ ህዝባዊ ግንባር ንጥፈታት ባህሊ ዓቢ ኣበርክቶ'ዩ ነይሩዎ። " ባህላዊ ጎስጓስ ማዕረ ከቢድ ብረት፡ ማዕረ ከላሺንን ኣርቢጅን እዩ ዘድምዕ" ትብል ኣበርክቶ ጉጅለታት ባህሊ እቲ ውድብ ዕዙዝ ምንባሩ ብምዝካር። ኣብርሀት ኣንከረ፡ በቲ መረዋሕ ዝጥዕም፡ እናጸንሐ ዝምብድበድ ሓያል ድምጻ " ፋኖ ኣምበላይ ወጮ ሕፍረት ከዲኑ መሊሱዎም" ዝብል ደርፋ እትፍለጥ ወናም ድምጻዊት እያ። ኣብ ቃልሲ ናጽነት፡ ኩሉ ሃገራዊ በብኽእለቱን ዓቕሙን ተወፍዩ ስለዝተቓለሰ ናጽነት ኤርትራ ህያው ኮይና። ስነ-ጥበብ ከኣ ከም ሓደ መስመሪ መሳርዕን መበራበሪ ወንን ኣገልጊሉ። ምንጪ ስእሊ, Abrhet Ankere መግለጺ ስእሊ, ተጋዳሊት ድምጻዊት ኣብርሀት ኣንከረ (ጓል ኣንከረ) ኣቶ ሰሎሙን ጸሃየ ስነ ጥበብ፡ ህዝቢ ኣብ ጎድኒ ሰውርኡ ከም ዝስለፍ ጥራሕ ዘይኮነ ክሳብ መወዳእታ ከም ዝጸንዕ ዝገበረ ሓያል ዕጥቂ ምንባሩ የረድእ። "ጸላኢ ብመሳርሒታት ፕሮፖጋንድኡ 'ንወንበዴታት ደምሲሰዮም' ይብል ስለዝነበረ እቲ ሰውራ ከኣ፡ ብስነ-ጥበባዊ ዕጥቁ፡ ' ኣሎና ኣይተደምሰስናን። እኳ ደኣ ካብ ቀደምና ሰዊድናን ሓይልናን' ብምባል ነቲ ፕሮፖጋንዳ የምክኖን ንሞራል ህዝቢ የበርኾን ነይሩ" ይብል ኣቶ ሰሎሞን ጸሃየ። ኣቶ ሰሎሙን፡ ካብ 1975 ዝጀመረ ባህላዊ ንጥፈታት፡ ቀስ እናበለ፡ ብሓይሊ፡ ብቦጦሎኒን ብበርጌድን እናተወደበ፡ ኣብ ሰነ 1981 ካብ ኩለን በራጊድ ብዝተሓረዩ ሰባት ጉጅለ ባህሊ ውድብ ከምዝተመስረተት ይሕብር። ኩለን ብርጌዳትን ሓያሎ ኣብ ደጀን ዝነጥፋ ክፍልታትን እቲ ግንባርን ነናተን ጉጅለታት ባህሊ ስለዝወደባ፡ ኣብ ንሓድሕዱ ብቕዱስ ቅንኢ ዝወዳደር ውዕውዕ ንጥፈታት ባህሊ እዩ ዝካየድ ነይሩ። ጉጅለ ባህሊ እቲ ውድብ ከኣ ኣብ ዝተፈላለየ ሓራ መሬት ኤርትራን ኣብ ወጻኢ ሃገራት ኤውሮጳን ኣመሪካን ባህላዊ ዑደት ብምክያድ ብዙሕ መሃርን ጎስጓስን ምርኢታት የቕርብ ምንባሩ ኣቶ ሰሎሙን ጸሃየ ይሕብር። ሲነማ ኣዝመራ ኣብ ካባላጋላ ቀሽን ፕሮፎሽናል ኣሰልጣኒ ኵዕሶ እግርን "ኣብ 1984፣ 1986 ንሱዳን እንዳከድና ምርኢት ነቕርብ ነይርና።ብ 1989፥ 1990፥ 1991 ከኣ ናብ ኣውሮጳን ኣሜሪካን ገይሽና ኣብ ምርኢት ኣርኢና። በቲ እንገብሮ ዝነበርና ጎስጓስ ከኣ ብዙሓት መንእሰያት ንሜዳ ይስለፉ ነይሮም" ይብል ኣቶ ሰሎሞን ጸሃየ። ስነ ጥብበ ኤርትራ፡ ሃገራዊ ወኒ ህዝቢ ኣብ ምልዓልን ንቓልሲ ኣብ ምስላፍን ዓቢ ስራሕ ሰሪሑ። ኣብ ርእሲኡ እውን ህዝቢ ሓድነቱ ከደልድልን ሓቢሩ ክሰርሕን ጎስጒሱ። ኣብ ክልቲአን ውድባት ዝተወደቡ ሃገራውያን ድምጻውያን ኣብ ውሽጢ ጸላኢን ኣብ ግዳም ኣብ ስደትን ኮይኖም ንናጽነት ኤርትራ ዘሚሮምን ደሪፎምን እዮም። ምንጪ ስእሊ, Alex Bowie መግለጺ ስእሊ, ኣብ እዋን ሰውራ ኤርትራ ስነ ጥበባ፡ መንእሰያት ኣንጻር መግዛእታዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ንክልዓሉ ዓቢ ኣስተዋጸኦ እዩ ነይርዎ (18 ሰነ 1978 ዝተሰኣለ) ኣቦይ ወልደኣብ ወልደማርያም ኣብ መጀመርታ ናጽነት ንብዙሓት ዓበይቲ ስነ ጥበበኛታት ነብሲሄር የማነ ገብረሚካኤል (ባርያ) ነብስሄር ኣልኣሚን ዓብደለጢፍ፡ ሃይለ ገብሩ፡ ሓጎስ ብርሃነን ካልኦትን፡ ከምኡ'ውን ነብሲሄር ዓሊ ሰይድ ዓብደላ፡ ጴጥሮስ ሰለሙን፡ ኣልኣሚን መሓመድ ስዒድን ካልኦት ፖሎቲካውያን ሓለፍቲ ህዝባዊ ግንባርን ኣብ ዝተረኸብሉ 'ዛንታ ጓል ንጉስ' ዝሰመይዎ ዕላል እናኣዕለልዎም እተርኢ 'ቪድዩ' ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ብዙሕ ሰብ ዝርኣያ ኣላ። ኣብቲ ዛንታ ሓንቲ ጽብቕቲ ጓል ንጉስ ሓደ ግዙፍ ኣራዊት ሒዝዋ ናብ ትሕቲ ባሕሪ ይንቆት'ሞ እቲ ንጉስ 'ንጓለይ ነጻ ዘውጽአ ክምርዓዋ ክፈቕደሉ'የ' ይብል። ትእምርቲ እምቢታ "ሽገይ-ሃቡኒ!" - ኣስመራ ኣብ 1965 ካባላጋላ ማእከል ጽቡቕን ክፉእን ኤርትራውያን "ሰብ ኣብ ሎሚ ኮይኑ ንጽባሕ ብሕጉስ መንፈስ ንክቕበላ ንምሕጋዝ ኢና ፈቲንና" ስነጥበባዊ ዮናስ ማይናስ ኣብታ ዓዲ ዝነበሩ ሓንባሲ፡ ቶኳስን ደራፍን ድማ ብሞያዊ ምትሕብባሮም ነታ ጓል ንጉስ ካብ ኣፍ እቲ 'ግዙፍ ኣራዊት' ነጻ የውጽእዋ። ሕመረት ዛንታን መልእኽትን ኣቦይ ወልደኣብ ወልደማርያም ብምትሕብባር ኩሉ'ዩ ዓወት ዝርከብ'ዩ ዝብል። ንእግረ መንገዶም፡ ድማ ተራ ስነ ጥበብ ኣብ ምዕቃብ ናጽነትን ምውሓስ ልኡላውነትን ዓቢ ምዃኑ ነቶም ኣብ ቅድሚኦም ዝነበሩ ቀለስቲ ስነ ጥበብ ኤርትራ መልእኽቶም ኣመሓላሊፎም። ምንጪ ስእሊ, Alex Bowie መግለጺ ስእሊ, ኣብ 20 ሰነ 1978 ዝተሰኣለ ስእሊ ኣብ ሳሕል ዝተሰኣለ ስእሊ ክቡራት ተኸታተልቲ ቢቢሲ ብምኽንያት መበል 29 ዓመት መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ "ተራ ስነ ጥበብ ኣብ ምምጻእ ናጽነት" ኣብ ዝብል ኣርእስቲ ምስ ራእሲ ሃገራዊ ባህሊ በሃር ስነ ጥበባዊ በረኸት መንግስትኣብ፡ ተመራማሪ ባህልን ደራስን ኣቶ ሰሎሙን ጽሃየ፡ ተጋዳላይ ድምጻዊ ተኽለ ክፍለማርያምን (ወዲ ትኹል) ተጋዳሊት ድምጻዊት ኣብርሀት ኣንከረን (ጓል ኣንከረ) ዝገበርናዮ ቃል መሕተት ብተኸታታሊ ከነቕርበልኩም ኢና። ተዛማዲ ትሕዝቶ ኤርትራ፡ “ስነ ጥበብ ገድሊ እንተኾይኑ ንወዲ ኳዳ ጀነራል ምሃብክዎ” ኤፍሬም ካሕሳይ [ወዲ ኳዳ] ከኣ ሓደ ካብቶም ኣብ ኩሉ ኢዱ ዝጸንበረሉ ዓውዲ ስነ-ጥበብ ዝኽበርን ዝዝከርን ስርሓትን ፍርያትን ዘቕረበ ስሙይ ብኣብነት ዝጥቀሱ ኤርትራዊ ስነ-ጥበባዊ እዩ።1 ጥሪ 2020 ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 6 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ” 7 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
