ንትምህርቲ ዝተጓዕዘት ኴይና ኣብ ናይጀርያን ሕ.መ.ኣ.ን ዘሕለፈቶ ናብራ ብምቅንባር ዝተጻሕፈት ናይ ፍቕርን ታሪኽን ዛንታ ኢያ። "ኣዲቼ ምስ'ቶም ዓበይቲ ጸሓፍቲ ክትወዳደር ምኽኣላ ዜደንቕ'ዩ። ኣብ ፈቐድኡ ዝርከቡ ናይ ስነ-ጽሑፍ ትካላት ብምዕሩግ ኣቀባብላ ክቕበልዋ ምርኣይ፡ ክሳብ ሕጂ ዝተጓነጸፈቶም ዓወታትን ብልጫታትን ምጽብጻብ፡ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቝጸሩ ኣንበብቲ ድማ ንመጻሕፍታ ክቀዳደምሉ ምዕዛብ፡ ብሓንቲ እንኮ ጸሓፊት ኣቢሉ ኣፍልጦ ታሪኽ ናይጀርያ ክሳብ ክንደይ ክብ ክብል ምርኣይ ንኣፍሪቃ፡ ብዓቢኡ ኸኣ ንናይጀርያ፡ ሓበን'ዩ" ይብል ፕሮፈሶር ጋይም ክብረኣብ - መጻሕፍታ ዘንበበ ኣካደምያዊ። መጻሕፍታ መብዝሕትኦም ብዛዕባ ታሪኽ ናይጀርያ - ኣውራ ድማ ኲናት ባያፍራ (1967-1970)፣ ማዕርነት ደቂኣንስትዮ፣ ማዕርነት ጸለምቲ ዘኣመሰሉ ቴማታት ዝሓዘሉ ኰይኖም ብኣገላልጽኣን ብእተቕርቦም ተዋሳእትን እትፈጥረሎም ቀልቢ ዝስሕቡ ዛንታታትን ብዙሓት ሰዓብቲ ከተጥሪ ክኢላ'ያ። ፍርቂ ናይ'ታ ብጫ ጸሓይ (Half of a Yellow Sun) ኲናት ባያፍራ ወይ ከኣ ዉግእ-ሓድሕድ-ናይጀርያ ህልቂትን ዓቢ ጥፍኣትን ዘኸተለ ኣብ ሕብረተሰብ ናይጀርያ ድማ ቅልውላውን በሰላን ዝገደፈ ውግእ ነበረ። እቲ ዉግእ ኣብ ሞንጎ እቲ ብጀነራል ያኩቡ ጎዋን ዝመራሕ ዝነበረ መንግስቲ ናይጀርያን ብሌተናል ኮሎኔል ኣጁኩ (1933-2011) ዝምራሕ ዝነበረ መራሒ ናይቲ ተነጻሊ ክፋል-ሃገር ቢያፍራ ነበረ። እቲ ንክልተ ዓመትን መንፈቕን ዝወሰደ ዉግኣ ማዕረ ሰለስተ ሚልዮን ሰባት'ዩ ቀዚፉ - እቶም ዝበዝሑ ብጥምየት ዝተላሕሱ ሲቪላውያን ነበሩ። ህዝቢ ባያፍራ ኢግቦ ይበሃሉ። መሬት ኢግቦኣውያን ኣብ ደቡብ ምብራቕ ናይጀርያ ይርከብ። ዓሌት ኢግቦ ኣብ ሳልሳይ ተርታ ሃልዩ ቍጽሮም ዳርጋ 42 ሚልዮን ይኸውን (ናይጀርያውያን ብኣጠቓላሊ 177 ሚልዮን ይዀኑ። እምበኣርከስ ኣዲቼ ካብ ዓሌት ኢግቦ ኰይና ኣብ ኤኑጉ ዝተባህለ ርእሰ-ከተማ ቢያፍራ ኢያ ተወሊዳን ዓብያን። እቲ ኤዲቼ ኣብ መጽሓፋ "ፍርቂ ናይ'ታ ብጫ ጸሓይ" ኢላ ዘቕረበቶ ዛንታ ብዛዕባ እቲ ዘስካሕክሕ ዉግእ ቢያፍራ ነበረ። ነታ መጽሓፋ "ፍርቂ ናይ'ታ ብጫ ጸሓይ" ኢላ ዝሰመየትሉ ምኽንያት ድማ ስእሊ ባንዴራ ቢያፍራ - ብፍርቂ ጸሓይ ዝተሸለመ - ንምርኣይ ነበረ። ሚከላ ሮንግ ዝተባህለት እንግሊዛዊት ደራሲት ከም እትብሎ፡ እቲ ኣዲቼ ዘቕረበቶ ዛንታ መሳጥን ንመንፈስና ዜነቃቕሕን'ዩ፣ ቕዲ ኣጸሓሕፍኣ ድማ ምህዞኣዊ'ዩ ብምባል ኣድናቖታ ትገልጽ። "እቲ ዝቐረበ ዛንታ ብዛዕባ ናይቶም መራሕቲ ዕንደራ ዘይኰነስ ብዛዕባ ተራ ሰባት'ዩ - ግዳይ ናይ'ቲ ዉግእ ዝዀኑ ሰባት፣ እቶም ኣብቲ ዛንታ ሓርያ ዘዋሳኣቶም ሰባት ድማ ተጠንቂቓ ዝሓሰበትሉ ጕዳይ ምዃኑ የርኢ" ትብል ሚከላ። ወሲኻ፡ "እቶም ሰባት ኣብ ዙርያ ንሱካ-ዩኒቨርሲቲ ወይከኣ ምስቲ ዩኒቨርሲቲ ዝተኣሳሰሩ ኰይኖም እቲ ዛንትኦምን ዘጓነፎም ጸገማትን በቲ ዉግኣ ክሳብ ክንደይ ከም ዝተጸልወን'ዩ ዘርኢ፣ መቸም እቲ ዛንታ መሳጢ ጥራይ ዘይኰነስ ነቲ ሽዑ ዝተኸሰተ መዓት ብጽቡቕ'ዩ ዝገልጾ" ትብል ሚከላ። እቲ ዉግእ ባያፍራ ብፖለቲካዊ ፍልልያትን ዓሌታዊ ጐንጽን'ዩ ተጀሚሩ። ህዝቢ ኢግቦ ካብ ናይጀርያ ንምንጻል ብዝገበርዎ ፈተነ'ውን ኣሎዎ። መንግስቲ ናይጀርያ ድማ ንባያፍራ ኣዳምነታዊ ሓገዝ ብምዕጋት ነቲ ዉግኣ ኣጓሃሃሮ፣ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቝጸሩ ሰባት ብጥምየትን ሕማምን ከኣ ሃለቑ። "እቲ ዛንታ ብዓይኒ ስቪላውያን ሰባት'ዩ ተጻሒፉ - ሃስያ ዝወረዶም ዜጋታት" ትብል ሚከላ ሮንግ። እቲ መጽሓፍ ብዛዕባ ሓደ ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ዝነበረ ናይ ቍጽሪ መምህር ሞያኡን ህይወቱን ዘንቈልቝል፣ ሓደ ናይ ገዛ-ሰራሕተኛ ብሓይሊ ምስ ተዋጋእቲ ቢያፍራ ምስ ተጸንበረ ዘጓነፎ ሽግራት፣ ሓንቲ ሰበይቲ ክሳብ ክንደይ ካብቲ ዉግእ ዝርከብ ረብሓታት ትግሕጥ ዝነበረት፡ ጸኒሓ ግን በቲ ዉግእ ዝተኣታተወ ጭካኔ ሰኪሓ ነቲ ትካላ ገዲፋ ሓደ ናይ ዕቝበኛታት ካምፕ ተካይድ ዝነበረት ... ወዘተ ዘኣመሰሉ ዛንታታት ይርከቡዎም። እታ መጽሓፍ ብ2007 ብልጫ "ኦረንጅ-ፕራይስ" ስዒራ። እቲ ብልጫ ንደቂ-ኣንስትዮ ጥራይ ዝተሓዝአ ኣዝዩ ክቡር ናይ ዓዲ-እንግሊዝ ኣነስትነተኛ (feminist) ብልጫ'ዩ። እቲ ዝቐረበ ዛንታ ሓያል ተሰማዕነት ተቐባልነትን ስለ ዝረኸበ ብመልክዕ ፊልም'ውን ክቀርብ ክኢሉ'ዩ። "ኣዲቼ ብመጽሓፋ ኣቢላ ንስምዒታትና ቀስቂሳ'ያ፡ ውግእ ንዉልቀሰባት ዜስዕበሎም ሰለሎ ከተርኢ ክኢላ'ያ፣ ከንቱነት ዉግእ'ውን ኣመስኪራ'ያ" ይብል ፕሮፈሶር ጋይም ክብረኣብ። ኣዲቼ፡ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዘካየደቶ ቃለ-መሕትት፡ "እዚ ፍሉይ ብልጫ'ዚ - ተዓዋቲት-ናይ-ተዓወትቲ - ክቕበል ከሎኹ ዝስምዓኒ ሓጐስ ወሰን የብሉን" ኢላ። እቲ ብልጫ ኣብ ደቂኣንስትዮ ጸሓፍቲ ልቢ-ወለድ ዛንታታት ጥራይ ዘትኰረ ዀይኑ - ንዝኽሪ መበል 25 ዓመት፡ እቲ ትካል ካብ ዝምስረት ክሳብ ሕጂ በብዓመቱ ዝተዓወታ ደረስቲ ኣብ ዉድድር ቀረባ፣ እቶም ኣድመጽቲ ኸኣ ን"ፍርቂ ናይ'ታ ብጫ ጸሓይ " እታ ዝበለጸት መጽሓፍ ምዃና ብድምጾም መስከሩ። ተዛማዲ ትሕዝቶ ኣብ ኤርትራ ስለምንታይ ምምያ ስነ ጽሑፍ ኣድለየ?5 ሕዳር 2019 ፍሉጥ ኤርትራዊ ጸሓፋይ ኣለምሰገድ ተስፋይ ናይ ስነ-ጽሑፍ ሸልማት ተዓዋቲ ኮይኑ12 ታሕሳስ 2017 ኣበባ ተስፋጊዮርጊስ፡ 'ማንታ ኣደ ስነ-ጽሑፍ ጸላም ኣፍሪቃ'22 ጥቅምቲ 2018 ቪድዮ, 'ኣድሃ ንበር' እትብል ደርፊ ድምጻዊት ሄለን መለስ ንመን እያ ተደሪፋ?3 ሕዳር 2019 ፍልጥቲ ጸላም ኣፍሪቃ-ኣሜሪካዊት ጸሓፊት ቶኒ ሞሪስ ዓሪፋ6 ነሓሰ 2019 ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 7 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ” 7 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
