29 ሕዳር 2020 ምንጪ ስእሊ, Office of the Prime Minister ኢትዮጵያ ኣብ ምስረታ ኣህጉራዊ ሕብረት ኣፍሪቃ ዝነበራ መሪሕ እጃም ዝፍለጥ'ዩ። እንተኾነ ተንታኒ ፖለቲካ ኢትዮጵያ ኣሌክስ ደ ዋል እታ ሃገር ኣብዚ ሕዚ ጊዜ እቲ ሕብረት ንዝቖመሎም መሰረታዊ መትከላት ናብ ሓደጋ ተእትው ከምዘላ ይሕብር። ሰለስተ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝነበሩ ኣባላት ፍሉይ ልኡኽ ኣቦ መንበር ሕብረት ኣፍሪቃ፤ ነቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ጎንጺ ሰላማዊ መፍትሒ ንምድላይ ናብ ኣዲስ ኣበባ ቅድሚ ምእታዎም፡ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብዪ "ሕጊ ንምኽባር ዝፍጸም ናይ መወዳእታ ወፍሪ" ዝበሎ መምርሒ ሂቡ ምንባሩ ይዝከር። እዚ ድማ ጉሉህ ዝኾነ ንጽገት ጻውዒት ንሰላማዊ ፍታሕ ነይሩ። ተወለድቲ ትግራይ፡ ብሰንኪ መንነቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዒላማ ከምዝኾኑ ይዛረቡ ኣብ ኲናት ዘሎ መራሒ ኢትዮጵያ ኣዘዝቲ ሰራዊትን ድሕነትን ቀይሩ ፕረዚደንታት ነበር ኤለን ጆንሰን ሰርሊፍ ካብ ላይቤሪያ፣ ጆኣኪም ቺሳኖ ካብ ሞዛምቢክ ከምኡ'ውን ክጋሌማ ሞትላንቴ ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ ብዓርቢ ምስ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብዪ ተራኺቦም'ኳ እንተነበሩ፤ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ወተሃደራዊ ወፍሪ ከምዝቕጽለሉ እዩ ተነጊርዎም። እቲ ቀዳማይ ሚንስትር፡ ምስ ዝኾነ ይኸን ተወካሊ ናይቲ ንሱ "ጉጀለ ገበነኛት" ክብል ዝገልጾም መራሕቲ ህወሓት ክራኸቡ ከምዘይክእሉ'ውን ነቶም ልኡኻት ገሊጹሎም'ዩ። በዘይካ'ዚ፡ ኢትዮጵያ ኣብ ውሽጣዊ ሕጊ ናይ ምኽባር ወፍሪ ከምእትርከብ ብምግላጽ፡ ነቲ ኣብ ቻርተር ሕቡራት ሃገራት ሰፊሩ ዝርከብ መትከላት ጣልቃ ዘይምእታው ጠቒሱ ኣብ ጉዳይ ሉኣላዊት ሃገር ከይኣትዉ ኣተሓሳሲቡ ምንባሩ ይዝከር። ናይጀያዊ ምሁር ሕጊ ቺዲ ኦዲንካሉ ግን፡ ኢትዮጵያ ነቲ ቻርተር ኲናት ንምጉህሃር ትጥቀመሉ ምህላዋ'ዩ ዝገልጽ። ምንጪ ስእሊ, EPA ንሱ፡ ኤርትራ'ውን ናብቲ ኲናት ኢዳ ከምዝሓወሰት ይግለጽ ብምህላዉን ስደተኛታት ናብ ሱዳን እናሰገሩ ብምዃኖምን እቲ ኲናት ዓለምለኻዊ መልክዕ ከምዝሓዘ ይዛረብ። ሕቡራት ሃገራት፡ ኩለን ሃገራት ንመትከላት ዘይምትእትታው [ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ሉኣላዊት ሃገር] ከም ጉልባብ ብምጥቃም ግፍዕታት ከይፍጽማ ንምክልኻል ዘኽእል መሰረታዊ ሕጊ ኣታኣታትዩ'ዩ። ካብ 1981 ጀሚሩ ጎንጺ ናይ ምፍታሕ ግቡእን መሰልን ዘለዎ ኮይኑ፤ ካብ 2005 ንደሓር ድማ ሃገራት ዜጋታተን ካብ ጎንጽታት ክሕልዋ ሓላፍነት ክወስዳ ይግደዳ። ስግኣታት ገበናት ኲናት ቀዳማይ ሚንስትር ኣብዪ ንኣፍሪቃውያን ሸምገልቲ ብምንጻጉ፡ ንሰላም ዘሎ ተበግሶ ጥራይ ኣይኮን ዓጽዩ፤ እኳ ደኣስ ንመሰረታውያን መትከላት ሕብረት ኣፍሪቃ'ውን ተፈታቲኑ'ሎ። ኢትዮጵያ ኣብ 2002 ዝተሰማማዐትሉ ገዛኢ ሕጊ ሕብረት ኣፍሪቃ ዝርከብ ዓንቀጽ 4 (ጂ)፡ 'ዝኾነት ኣባል ሃገር ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ካልእ ኣባል ሃገር ምትእትታው ዘይትገብረሉ" ኩነታት ብንጹር ኣስፊሩ ይርከብ። ቅድሚ ኲናት ናይ መጀመርታን መወዳእታን ኣምባሳደር ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ "ዕምቈት ዘይብሎም መቓብራት" - ኲናት ኤርትራን ኢትዮጵያን እንተኾነ ዓንቀጽ 4 (ኤች) ነቲ ልዕል ክብል ዝተገለጸ ዓንቀጽ ይስዕቦ። እዚ ድማ "ብዝርዝር ዝተገለጹ ከም ገበናት ኲናት፣ ዓሌታዊ ምጽናትን ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ዝበሉ ሕሱም ኩነታት ኣብ ዝህልዉ ናብ ጉዳይ'ታ ኣባል ሃገር ኢዱ ክሓውስ" ንሕብረት ኣፍሪቃ መሰል ይህቦ። እዚ ሕጋዊ መስርሕ ብድሕሪ'ቲ ኣብ ሩዋንዳ ብ1994 ዘጋጠመ ዓሌታዊ ምጽናት ዝተኣታተወ ኮይኑ፤ ኣፍሪቃ ኣብ መጻኢ ንኸምኡ ዝበለ ግፍዕታት ብኸመይ ክትከላኸሎ ከምዘለዋ ኣንፈት ንምንጻር ብሓባር ዝተወሰነ እዩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ግፍዕታት ብምፍጻም ንህወሓት ይኸስስ'ኳ እንተሃለወ እቲ እኹል ሓበሬታ ንምርካብ ዝሕግዝ ተዓጽዩ ዘሎ ሜላታት መራኸቢ ምስዝኽፈት ግን ብኽልቲኦም ወገናት ዝተፈጸሙ ገበናት ኲናት ክቃልዑ ከምዝኽእሉ ይገልጹ ተዓዘብቲ። ወተሃደራት ኤርትራ ኣብ ትግራይ ናብ ዝርከቡ መዓስከራት ኤርትራውያን ስደተኛታት ብምእታው ዝጨወይዎም ሰባት ከምዘለዉ ዝገልጹ ሓበሬታታት ይወጽኡ ኣለዉ። እዚ ድማ ንውዕሊ ጉዳይ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ዝጥሕስ ከምዝኸውን ይፍለጥ። ሕብረት ኣፍሪቃ ብኸመይ'ዩ ዝሕግዝ?
