ዕድመ [እንተውሓደ 18 ዓመት ክኸውን ኣለዎ]፣ ሞያ [ኣብዚ'ውን ብሲኦሲ ተዓቂኖም ዝሓለፉ] ኩሎም ካብ ሃገር ክወጽኡ ብሕጋዊ መገዲ ክኸዱ ከም ዘለዎም ይጠልብ ስልጠና ኣተሓሕዛ ገዛ፣ ክንክን ከምኡ'ውን ምዝዋር መኪና ዘለዎም ክኾኑ ኣለዎም ስዑዲ ዓረብ፣ ዮርዳኖስን ኳታርን፡ ሰራሕተኛታት ንምልኣኽ ምስ ኢትዮጰያ ስምምዕ ዝተበጽሐለን ሃገራት'የን ፖላንድ፣ ጃፓን፣ ካናዳ፣ ጀርመንና ሩሲያ ልዑል ጠለብ ሓይሊ ሰብ ኣለወን ተባሂለን ካብ ዝተጸንዓ ሃገራት ኤውሮጳ'የን ክትትል ማሕበራዊ ጉዳያት ቢሮ ሰራሕተኛን ማሕበራዊ ጉዳይን ትግራይ ኣቶ ሰለሞን ኣብርሃም፡ ኣብዚ እዋን ናብ ወጻኢ ሃገር ክኸይድ ቑጽሪ ዝደሊ መንእሰይ ብዙሕ ምኻኑ'ዩ ዝዛረብ። ብመሰረት ኣብታ እትልእኽን እትቕበልን ሃገር ዝተጸዕሐ ስምምእ ግን፡ ሞያዊ ስልጠና ረኺቦም ክኸዱ ስለ ዘለዎም፡ ኣብ ትካላት ቴክኒክን ሞያን ሓዊሱ ኣብ ናይ ውልቀ ሰባት'ውን ስልጠና ይወሃብ ከም ዘሎ ሃቢሩ። ኦሮሚያ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ሓላፊ ቢሮ ጉዳይ ማሕበራውን ሰራሕተኛን ኣቶ መሓመድ ጠይቡ፡ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ ናብ ካልኦት ሃገራት ዝስደዱ መናእሰይ፡ መብዛሕትኦም ዕድሚኦም ኣብ ንእስነት ዝርከቡ'ዮም ኢሉ። ኣብቲ ክልል፡ ካብ ሽዱሽተ ዞባታት ብበዝሒ ዜጋታት እንትስዱ፡ ጅማ፣ ባሌ፣ ኣርሲን ምዕራብ ኣርሲ ብቐዳምነት ዝርቁሑ ዞባታት እዮም። "ካብ ኦሮሚያ ቑጽሪ ብዘይሕጋዊ መገዲ ዝስደዱ ዜጋታት እዚ እዩ ኢልካ ምግላጽ እንተጸገመና'ውን ቑጽሩ ግን ይውስኽ እዩ ዘሎ" ኣቶ መሓመድ ኢሉ። እዚ ዘይሕጋዊ ስደት ብኽልተ ቀንዲ ኣንፈታት'ዩ ዝግበር። እቲ ሓደ መስመር፡ ክልል ኣምሓራ ብምቁራጽ ብመተማን ሱዳን ገይርካ ክሳብ ሊቢያ ዝበጽሕ ኾይኑ፡ እቲ ኻልእ ብጅቡቲ-ናብ የመንን ካልኦት ሃገራት ዓረብን ዝግበር ጉዕዞ ስደት'ዩ። "ሕዚ ኣብ ኢትዮጵያ መንግስቲ ኣሎ ንምባል ኣይከኣልን" ጃዋር መሓመድ ሰለስተ መዕበሲ ኣፍ- መፅብዓታት መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ ቀረባ ዜጋታት ብኬኒያ፣ ታንዛኒያ ገይሮም ናብ ደቡብ ኣፍሪቃ ይጉዓዙ ከም ዘለው ኣቶ መሓመድ ገሊጹ። እዞም ስደተኛታት መብዛሕትኦም ትምህርቶም ኣቋሪጾም፡ ዝኸዱ ምኻኖም ብምግላጽ፡ ዕድሚኦም ካብ 12 ዝጅምር ምኻኑ ሓቢሩ። ኣብ ቀረባ ናብ ሃገራት ዓረብ እንትጉዓዙ ተታሒዞም ካብ ዝተመለሱ እቶም 60 ቆልዑት ምኻኖም ብኣብነት ኣልዒሉ። ነዚ መንቀሊ ዝኾኑ ዝተፈላለዩ ምኽንያታት ከም ዘለው ዝገለጸ ኣቶ መሓመድ፡ ናይ መብዛሕትኦም ግን ምስ ስእነት ስራሕ ከም ዝተሓሓሕ ተዛሪቡ። ኣብ ካልእ ሃገር ሰሪሖም ሃብቲ ንምፍራይ ሓሲቦም ዝስደዱ'ውን ግን ኣለው። ኣ ብዝተፈላለዩ እዋናት ዜጋታት ባሕሪ ኣቋሪጾም ክኸዱ ኣብ ዝፍትንሉ እዋን ከም ዝሞቱ ዘልዕል ኣቶ መሓመድ፡ ኣብ መገዲ ምማቶምን ንዝተፈላለዩ ጸገማት ምቅልዖም ጸብጻብ ይበጽሐና እዩ ብምባል፡ እዚ ኩነታት ንምንካይ "ሕጋዊ ብዝኾነ መገዲ ከይዶም ሰሪሖም ዓርሶምን ሃገሮምን ክረብሑ ንምግባር ንሰርሕ ኣለና" ኢሉ። ብተመሳሳሊ፡ ምስ ዘይሕጋዊ ዝውውር ብዝተትሓሓዘ ኣብ ልዕሊ ደለልቲ ዝውሰድ ዘሎ ስጉምቲ ብምጥንኻር፡ ንማሕበረሰብ ብሰፊሑ ትምህርቲ ንምሃብ ከም ዝተተለመ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ቑጽሪ ስደተኛታት Mixedmigration ceneter ዝተብሃለ ማዕኸን ሓበሬታን ትካል መጽናዕትን ኣብ ድረ ገጹ [www.mixedmigration.org] ኣብ ካልኣይ ርብዒ ዓመት 2019፡ ቑጽሪ ካብ የመን፣ ኬንያ፣ ኢትዮጵያና ጂቡቲ ብሶማሊያ ኣትዮም ዝወጽኡ ስደተኛታት ብ41 ሚኢታዊት ወሲኹ ይብል ኣብ ወርሒ መጋቢት እዚ ዓመት፡ 18 904 ዝኾኑ ኢዮጵያዊያንን ሶማሊያዊያንን የመን ኣትዮም ኣብ መወዳእታ እዚ ወርሒ ድማ ኣብ የመን ዝበጽሑ ሓፈሻዊ ስደተኛታት ድማ 74333 የይበጽሕ ብሚያዚያ፡ ብውሑድ 40 ዝኾኑ ኢትዮጵያውያን ኣብ ገምገም ባሕሪ የመን ህይወቶም ሓሊፉ ኣምሓራ ክልል ኣምሓራ'ውን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘይሕጋዊ ስደት መናእሰይ ካብ ዝርኣየሎም ክልላት ሓደ'ዩ። ኣብዚ ዓመት ጥራሕ ብመስመር ሰመራ [ዓፋር] ናብ ጅቡቲ ክኸዱ 545 ሰባት ተታሒዞም ናብ ከባቢኦም ተመሊሶም። መተማ በብግዝኡ ብዙሓት ስደተኛታት ዝተሓዝሉ ከባቢ ኾይኑ፡ ኣብርሃጅራ ዝብሃል መገዲ ድማ ካብ መስመር መተማ ሃዲሞም ንምምላጥ ዝጥቀምሉ'ዩ። በዚ መገዲ ክጉዓዙ ዝፈተኑ 290 ዝኾኑ ዘይሕጋዊ ስደተኛታት ተታሒዞም ካብ ዶብ ተመለሲኦም'ዮም ይብል ካብ ቢሮ ሰራሕተኛን ማሕበራዊ ጉዳይን እቲ ክልል ዝረኸብናዮ ሓበሬታ። "እዞም ስደተኛታት ካብ ክልል ኣምሓራ ጥራሕ ዝተበገሱ ዘይኮኑ፡ ካብ ክልል ኦሮሚያ፣ ኣዲስ ኣበባን ክልል ሶማሌን ዝመጽኡ'ዮም" ዝብል ድማ ዳይሬክተር ዳይሬክቶሬት፡ ኣገልግሎት ስምሪት ስራሕን መጽናዕቲ ሓይሊ ሰብን እቲ ቢሮ ኣቶ ጌታሰው መንጌ'ዩ። መብዛሕትአን ንስደት ዝወጽኣ ደቂ ኣንሰትዯን ከም ዝኾና ዝገልጽ ኣቶ ጌታሰው፡ ካብዚኦም 40 ሚኢታዊት ዝኾኑ ድማ ቆልዑ'ዮም። ብጅቡቲ ናብ ስዑዲ ዓረብ ዝግበር ጉዕዞ ሓደ እቶም ናብ ስደት ዝወጽኡ መናእሰይ ዝጥቀምሉ መገዲ ከም ዝኾነ ዝገልጽ ኣቶ ጌታሰው፡ ብመተማ-ሱዳን-ሊቢያ ዝግበር ካልእ መገዲ'ውን ኣሎ። እዚ ናብ ኤውሮጳን ስዑዲ ዓረብን ንምኻድ እንትጥቀምሉ፡ ኣብዚ ዶብ ልዑል ቑጽጽር ስለ ዘሎ ግን ዘይሕጋዊ ስደተኛታት ብዙሕ ኣይደፍሩዎን። ዘይሕጋዊ ዝውውር ሰባት ብሕቡእ ዝፍጸም ስለ ዝኾነ፡ ቑጽሮም እዚ'ዩ ኢልካ ንምቕማጥ ዝኸብድ ሰባት ኣብ ዶባት ከም ዝትሓዙን ከም ዝጉድኡን ዝገልጽ እቲ ዳይሬክተር፡ መብዛሕትኦም ንስደት ዝብገሱ ነበርቲ እቲ ክልል ካብ ምብራቓዊ ኣምሓራ [ደቡብ ወሎ፣ ሰሜን ወሎ፣ ሰሜን ሸዋ፣ ምምሕዳር ብሄረሰብ ኦሮሞ] ኮይኖም፡ ብፍላይ ብጅቡቲ ዘሎ መገዲ ይመርጹ። ካብ ከባቢታት ጎንደርን ጎጃምን ዝኸዱ'ውን ኣለው። ዜጋታት ብዘይሕጋዊ መገዲ ካብ ሃገር ዝወጽእሎም ምኽንያታት ዝተፈላለዩ ምኻኖም ዝገልጽ እቲ ዳይሬክተር፡ ኣብ ቀረባ ኣብ ሃገር ዘሎ ምምዝባል ዜጋታት ግን እቲ ቑጽሪ ክጋደድ ከም ዝገበሮ ይዛረብ። "ስእነት ስራሕ፡ ካልእ ምኽንያት'ዩ። ትምህርቶም ዝወድኡን ብዝተፈላለየ ምኽንያት ዘቋረጹን፡ ኣማራጺ የብልናን ኢሎም ብምሕሳብ፣ ካብ ጎዳእቲ ልምድታት ንምምላጥ ከምኡ'ውን ብድፍኢት ዘይሕጋዊ ደለልቲ ዝወጽኡ ምህላዎም'ውን ክዝንጋዕ የብሉን' ይብል። እዚ ጸገም ንምፍታሕ፡ ስምሪት ስራሕ ናይ ወጻኢ ሃገራት ሓዊሱ ዝተፈላለዩ መማረጺታት ይውሰዱ ኣለው ዝብል ኣቶ ጌታሰው፡ ምስ ሕብረተሰብ ብምዝታይ ግንዛበ ዘዕብዩ ስራሕቲ ይስርሑ ኣለው ኢሉ። ኣብቲ ክልል 125 ኤጀንሲታት ስምሪት ስራሕ ወጻኢ ውዕሊ ይጸድቕ ኣሎ። ክሳብ ሕጂ፡ ብኤጀንሲታት ኣቢሉ፡ ልዕሊ 16 ደቂ ኣንስትዮ ብሕጋዊ መገዲ ተላኢኸን አለዋ። ብመሰረት እዚ እቲ ቢሮ 20 ሽሕ ሰባት መዝጊቡ ልዕሊ 10 ሽሕ ሰባት ኣሰልጢኑ ከም ዝወድአ ካብቲ ቢሮ ዝተረኽበ ሓበሬታ የመልክት። ብሕጋዊ መገዲ'ውን እንተኾነ፡ ሕጂ ብዝተፈጠረ ዕድል ስምሪት ስራሕ ወጻኢ ዲግሪ ሒዞም ስልጠና ብምውሳድ ንምኻድ ዝምዝገቡ ምህላዎም ብምግላጽ፡ ስእነት ስራሕ ትኹረት ክወሃቦ ከም ዝግባእ የረድእ። "ፓስፖርት ምኽላእ ሓዊሱ ካልኦት መገዲታት ብምጥቃም ዘይሕጋዊ ስደት ንምንካይ ዝግበር ጻዕሪ'ኳ እንተሃለወ፡ ሕጂ'ውን ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ምምዝባል ቑጽሪ ስደት ክውስኽ ገይሩ'ዩ" ብሕጋዊ መገዲ ስምሪት ስራሕ ናብ ወጻኢ ሃገራት ንምኻድ፡ ኣብቲ ክልል ጥራሕ ልዕሊ 20 ሽሕ ሰባት ተመዝጊቦም ኣለው። "እዚ፡ ዜጋታት ብሕጋዊ መገዲ ናይ ምኻድ ድልየት ከም ዘለዎም ዝርኣናሉ'ዩ። ይኹን'ምበር፡ እዚ ዝኣክል ቑጽሪ'ውን ብዘይሕጋዊ መገዲ ክወጽእ ይኽእል ነይሩ'ዩ" ዝብል ግምቱ የቐምጥ። እዚ ጸገም ንምግታእ እንታይ ይስራሕ ኣሎ?
