እቲ ልክዕ መልሲ ብተለምዶ "ኲናታት ማይ" እናበልና እንፅወዖ፡ ሓደ ሃገር፡ ናይ ካሊእ ሃገር ሃፍቲ ማይ ብምቁፅፃር ዝርከብ ኣይኮነን። የግዳስ ብዙሕ ምግብን ማይን ዘለወን ሀገራት፡ ብኸመይ ናብ ካልኦት ሃገራት ይልእኻ፡ ኣብ ዝብል ክድረኸ ኣለዎ" ይብል። ኣሮን ዎልፍ፡ ኣብ ኦሪጎን ስቴት ዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰር ጂኦግራፊ እንትኾኑ፡ በዓል ሞያ ሃፍቲ ማይን ተፈጥሮ ከባቢን እዮም። ኣብ መበል 21 ክ/ዘመን ሃፍቲ ማይ ብዝምልከት ሰለስተ ቀንዲ ኣገደስቲ ዛዕባታት አስተብሂሎም። ቀዳማይ ሕፅረት ማይ እዩ። "ሰኣን ንፁህን ዘተኣማምንን ማይ፡ ዳርጋ ክንዲ ብኤች ኣይቪ ኤይድስን ብዓሶን ዝሞቱ ዝኣክል ሰባት ይቐትል"፥ ይብሉ እቶም ምሁር። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ልዕሊ ዓቐን ማይ ዘለወን ሃገራት ናብ ካልኦት ሃገራት ሰደድ ይገብራ። ካልኣይ ዛዕባ፥ እዚ፡ ሕፅረት ማይ ዘምፅኦ ፖሊቲካዊ ሳዕቤን እዩ። ንኣብነት ኣብ ሶርያ ንዘመናት ዝፀንሐ ድርቂ፡ ብዙሕ ህዝቢ ናብ ከተማ ክተምም ዘገደደ እንትኸውን፥ ዋጋ ምግቢ ክውስኽ ገይሩ። ምስዚ ተኣሳሲሩ ዝመፀ ፀገም እነሆ ክሳዕ ሎሚ ዘይዛሪ ኲናት ሕድሕደ ኣስዒቡ። እቲ ህዝቢ ድማ ኣለሻ ማይን ምግብን ፎቐዶ ዝተበተነ እንትኸውን፥ እዚ ንርእሱ ካልእ ፖሊቲካዊ ምስሕሓባት እናስዐበ ይርከብ። እቲ ሳልሳይን ናይ መወዳእታን ዘተሓሳስብ ጉዳይ፥ እቶም ሰብ ሞያ "ክሳዕ ሎሚ ብዙሕ ዘይተብሃለሉ" ዝበሉዎ 'ዩ። ኣብ መንጎ ክልተን ካብኡ ንላዕልን ዝሰግር ተፈጥሮ ማይ ። ምስ ምጥቃም ተፈጥሮ ማይ ተኣሳሲሩ ዝለዓል ጉዳይ መሰል ኣብዚ እዋን እዩ። ዎልፍ ከምዝብልዎ ግና፡ እዚ ዛዕባ ብዙሕ ተስፋ ዝግበረሉ 'ምበር ተስፋ ዘቑርፅ ኣይኮነን። ምኽንያቶም እንተቕምጡ ድማ፥ "ክሳዕ ሎሚ ካብ ምትፍናን ሓሊፉ ብርቱዕ ኲናት ኣየስዐበን" ይብሉ። ዓብይ ፈተና፡ ልዝብ ጉዳይ ማይ "ኲናት ማይ" ኣመልኪቶም ዋላኳ ብጣዕሚ መደንገፅቲ ኣርእስቲ እንተወፁ፥ ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን ብዛዕባ ሃፍቲ ማይ ክካየድ ዝኽእል ዝርርብ ዝቕይዱ ሓደሽቲ ሕልኽላኻት ኣለዉ። ብፍላይ ኣብ ኤስያን አፍሪካን ቁፅሪ ህዝቢ ካብ ዓቐን ንላዕሊ ምውሳኹ፡ ልዑል ብኽነት ሃፍቲ እናስዐበ እዩ። ምውሳኽ ሙቐት ዓለም ድማ፡ ሓደ ሓደ ኣካላት፡ ማይ ወዲኦም ክነቕፁ ምክንያት እናኾነ እዩ። ከምኡ ውን ኣብ ዓለም ጠርዚ ብሄርተኝነት እናሓየለ ምኻድ፡ ኣብ ልዕሊ ርክባት ማይ ዝግበሩ ዲፕሎማስያዊ ፃዕርታት ክተኣጓጉሉ ከምዝኽእሉ ይእመን። ንዚ ውን እዩ፡ ኣሮን ዎልፍ ዝሰርሕሉ ትካል ምርምር ማይ፥ ኣተኣላልያ ጎንፅታት ማይ፡ ልዝብ ዝካየደሎም መድረኻት ዘዳልዉ። ንኣብነት ንነዊሕ ዘመን ብኲናት ክትሕመስ ዝፀንሐት ኣፍጋኒስታን ካብ ዝኣተወቶ ዕንወት ንምውፃእ፡ ኣብ ልዕሊ ገረብ ካቡል ዘለዋ ዋንነት (ልዑልነት) ክትጥቀመሉ ትኽእል፥ እዚ ድማ መሰል ታሕተዎት ሃገራት እቲ ተፋሰስ ኣብ ግምት ዘይከአቲ ይኽእል'ዩ ዝብል ስግኣት ኣሎ። ንዚ ድማ ሙሁራዊ ትንታነታት ዝጠልቡ መድረኻት ምድላው ይሓትት። ማይ ንፖለቲካዊ ዓስቢን ንጎንፅን ጥራሕ ዘይኮነስ ምትሕብባርን ሕብረትን ንምፍጣር ዘተን ልዝብን የድሊ። "ኣብ ጉዳይ ማይ ዝላዘቡ ዲፕሎማሲታት እናሃነፅና ኢና"፥ ይብሉ ዎልፍ። መፍትሒኡ፤ ሓረስታይ ምኽሓስ እዚ ኩሉ ፖሊቲካዊ ሃዋህው እንትፍጠር፥ ሰብ ሞያ ማይ ከዓ፡ ሓደ ነገር የዘኻኽሩ፥ ማይ ዝርከብ ኣብ ሩባታት፥ ቀላያትን ውቅያኖሳትን ጥራሕ ዘይምዃኑ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ድርቂን ለውጢ ኩነታት ኣየርን ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን ንዘሎ ዲፕሎማሲ ዘጉሃህሩ ክኾኑ እዮም። ሓረስቶት ኣትክልቲ፥ ኣሐምልትን እንስሳትን ኣብ ዘፍርይሉ መሬት ማይ ኣሎ። እዞም ኣሕምልቲን እንስሳትን ቅድሚ ካብ ሓደ ሃገር ናብ ካልእ ወፃኢ ሃገር ምልኣኾም፥ ማይ ካብ ሓመድ ናብዞም ውፅኢታት ሕርሻ የሰጋግር። ጆን ኣንቶኒ ኣላን ኣብ ኪንግስ ኮሌጅ ለንደን መምህር እንትኾኑ፥ ብከምዚ መንገዲ ዝርከብ ማይ "ቪርቹዋል ዎተር" ( ናይ ሓሳብ ማይ) ኢሎም ይፅውዕዎ። ኣብዚ ዑደት ማይ ዓብይ ተራ ዝፃወቱ ሓረስቶት እዮም። ኣብ ኣውሮፓ ጥራሕ ካብ 40 ሚኢታዊ ንላዕሊ እቲ 'ቪርቹዋል' ማይ ዝመፅእ ካብ ካሊእ ክፍለ ዓለም እዩ። ፀገሙ ግና ሓረስቶት ኣይክፈሎምን። ብምግቢ መልክዕ ዝወፅእ ፍርያት፡ ኣብቲ ዝተልኣኸሉ ዓዲ ምስ በፅሐ፥ ብፖሊቲከኛታት ይድጎም። ምኽንያቱ ህዝቦም ብሰላምን ተረጋጊኡን ክሓድር ስለዝደልዩ። ዜጋታተቶም፡ ከም ልቦም ምግቢ ምርካቦምን ምብለዖምን ከረጋግፁ ኣለዎም። 160 ሃገራት ካብ ካሊእ ዓዲ ምስዝነቕለ ማይ ሓዊሶም ብኸምዚ ዝልኣኸ (ኢምፖርትድ) ምግቢ ይጥቀሙ። ኣላን ከም ዝብሉዎ፥ መንግስታት ህዝቦም ካብ ዓቐን ንላዕሊ ንከብዶም ከይኸፍሉን ከይኸብሮምን ዝከኣሎም ኩሉ ይገብሩ። ከም ኣሜሪካን ካናዳን ዝኣመሰሉ መሊኡ ዝፈስስ ማይ ዘለዎም ሃገራት፥ ሕፅረት ማይ ንዘለዎም ዓድታት እዞም ፍርያታቶም ብሕሱር ዋጋ ይሸጥሎም። ብሓቂ ግና፡ ሐዚ ውን ናብ ካልኦት ዓድታት ዝለኣኽ ዘሎ ማይ ካብ ካልእ ዝመጽአ እዩ። ነዚ እዩ ድማ ልዝብ ጉዳይ ማይ፡ ኣብ ዓለም ቅድሚ ሐዚ ተሰሚዑን ተራኢዩን ዘይፈልጥ ሰላም ከምፅእ ዝድለ። ሃፍቲ ማይ ዘለዎም ሃገራት ተመጣጢኖም ክኸዱ ዝገብር ኣብ መንጎ ሃገራት ዝካየድ ናይ ሸቐጣት ልውውጥ ምዃኑ ኩሉ ክፈልጥ ይግባእ። ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን፡ ናብ ሓንቲ መንደር ኣብ ዝተጠርነፈት ዓለም ፥ ምሒር ዘገድስ፡ ኣብ ሓደ ተፋሰስ ማይ ብላዕሊ ወይ ከዓ ብታሕቲ ምዃን ዘይኮነስ፥ ኣብ ዓለምና ክቡር ዝኾነ እዚ ሃፍቲ ተፈጥሮ ብሓባር ምጥቃም ምኽኣል እዩ። ፅምእና እንትነርዊን ኣሕምልትና እንትነስትን ሓደ ክንዝንግዖ ዘይግበአና ዓብይ ጉዳይ ኣሎ። ፖሊቲካዊ ጉልበት ማይ፥ ንኣሽሓት ዘመን ዝነበረ እዩ፥ ንሓዋሩ ድማ ክህሉ እዩ። ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 6 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ” 6 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 7 ጣሊባን ኣባላቱ ብዙሓት ኣንስቲ ከይምርዓው ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ 8 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
