ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ማርታ መብራህቱ፡ እታ ኤርትራ ዝመበቈላ ኣብ ሰማይ ዝሞተት ኢትዮጵያዊት ተቓላሲት 8 ታሕሳስ 2019 ምንጪ ስእሊ, ማርታ መብራህቱ ብሸሞንተ ታሕሳስ 1972፡ ቅድሚ 47 ዓመታት፡ ልክዕ ከምዛ ዕለት፡ 94 ተጓዓዝቲ ዝሓዘት ቦይንግ 720 ዝዓይነታ፡ ብቚጽሪ በረራ 708 ዝተመዝገበት ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ብኣስመራ ኣቢላ ንፓሪስ ክትከይድ ካብ መሐምበቢ መስመር መዓልቦ ነፈርቲ ቦሌ ንሰማይ ኣንቃዕረረት። ነብሲ ወከፍ ገያሻይ ዋኒኑ ንምስላጥ ብደሓነ ሰላም ክኣቱ በብእምነቱ ክትስፎ ንቡር ነገር እዩ። ካብኣቶም ሸውዓተ ሰባት፡ ማርታ መብራህቱ፡ ዋልልኝ መኮነን፡ ኣማኑኤል ዮውሃንስ፡ ጌታቸው ሃብተ፡ ታደለች ኪዳነማርያም፡ ዮውሃንስ ፍቓዱን ተስፋየ ቢረጋን ግን ሓደ ዕማም ነይሩዎም። ዕማሞም ንምስላጥ ከኣ ነብሶም ኣብ ተጠንቀቕ ነበረ። ካብ 1965 ኣትሒዞም ተማሃሮ ዩኒቨርሲቲ "መሬት ንሓራሲኡ" እናበሉ ክንቀሳቐሱ ጀሚሮም ነይሮም። ቅድሚኡ ብ1960 መንግስቱ ንዋይ (1919 - 1961) ምስ ሓዉ (ግርማሜ ንዋይ) ዀይኖም ንስርዓት ሃይለስላሴ ክግልብጡ ፈቲኖም እኳ እንተፈሸሉ፡ እቲ ናይ ለውጢ መንፈስ ግን ኣይረግአን። መንግስቲ ሃይለስላሴ ይኣርግ ከምዝነበረ እቶም ተምሃሮ ኣዝዩ ይርድኦም ነበረ። ካብ ሽዑ ጀሚሮም ከኣ ለውጥታት ንኽትኣታተዉ ኣበርቲዖም ክቃልሱ ጀመሩ። ተማሃሮ ዩኒቨርሲቲ ዀኑ ካልኦት መንእሰያት ንስርዓት ሃይለስላሴ ብሰላማዊ ሰልፊ ዀነ ዘይሰላማዊ ኣገባብ ንኽገጥምዎ ተንቀሳቐሱ። ካብ መጽሄታት ምድላውን ብምስጢር ጽሑፋት ምብታንን ምውድዳብን ምትእኽኻብን ሓሊፎም ሱር-ነቀላዊ ተግባራት ከካይዱ ጀመሩ። ካብ ንግድ ባርነት ዝደሓኑ 64 ኢትዮጵያውያን ዳግማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ኣብ ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን ነፈርቲ ብምጥላፍ ተቓውሞኻ ምግላጽን ናይ ቃልሲ ዕላማኻ ምስራጽን እምበኣር ናይቲ እዋን እቲ ውዕውዕ ኣገባብ ቃልሲ እዩ ነይሩ ክበሃል ይከኣል። ማርታ ከኣ ኣብ ቅድሚት ተሰሪዓ ምስቶም ደለይቲ ለውጢ ሓቢራ ተቓለሰት። ምስ በዓል ዋልልኝ መኮነን (1945 - 1972)፡ ጥላሁን ግዛው (1940 - 1969)፡ ብርሃነመስቀል ረዳ (1943 - 1979)፤ ማርታ መብራህቱ (1950 - 1972) ከኣ ሓንቲ ካብቶም ብኣብነት ዝጥቀሱ መንእሰያት ስሳታት እያ። ኣብቲ እዋን'ቲ መንእሰያት ኢትዮጵያን ኤርትራን ብሓበራ፡ ዲሞክራስን ፍትሕን ክነግስ፡ ኣንጻር ንጉሳዊ ምሕደራን ግህሰት ሰብኣዊ መሰልን ውሁድ ቃልሲ የካይዱ ነይሮም። ብሳዕቤኑ ከኣ ብዙሕ ጽንኩር ቃልሲ አሕሊፎም እዮም። ማርታ ምስ ብጾታ ነፋሪት ቅድሚ ምጭዋዮም፡ ብድሮኡ፡ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ሃይለስላሴ ዝነበራ መርገጽን ፖለቲካዊ ርእይቶኣን ሕልምታታን ዘነጽር ሓደ መልእኽቲ ጽሒፋ ገደፈት። እቲ መልእኽቲ፡- "ንሕና ደቂ ኣንስትዮ ኢትዮጵያን ኤርትራን ህላዌናን ቃልስናን ንኸነድምቕ ድልዋት ምዃንና ነሕዋትናን ንህዝቢ ዓለም እነፍልጠሉ እዋን ኣኺሉ'ዩ። ቃልስና ዓቢ መስዋእቲ ዚሓትትን ኣንጻር ጕልተኛነትን (መሳፍንትን) ሃጸይነትን ዝምክት'ዩ። ኣብዚ ቃልሲ'ዚ ንጭቁን ህዝብና ንከነድሕን ቆራጻትን ዘይነናሕስን ክንክውን ይግባእ። ጸላእትና ከምዚ ዓይነት ቋንቋን ተግባርን ጥራይ'ዩ ዝርድኦም። ናጽነት ይዅን ማዕርነት ከም ማና ካብ ሰማይ ስለዘይወርድ፡ ብፍላይ ንሕና ደቂ'ንስትዮ ከኣ ዝያዳ ጭቝናት ስለ ዝዀንና ኣበርቲዐና ክንቃለስን፡ ዕጥቅና ዓጢቕና ማዕረ ገስገስቲ ኣሕዋትና ንሰለፍ" ብምባል ስምዒታታን መትከላታን እተነጽር ሰነድ ንታሪኽ ሓደገት። ድሕረ ባይታ ስድረኣ ማርታ በዂሪ ጓል ብሪጋዴር ጀነራል መብራህቱ ፍስሓን ወ/ሮ ኣርያም ገብረየሱስን'ያ፤ ኣርባዕተ ኣሕዋት ኣለውዋ። ጀነራል መብራህቱ ፍስሓ፡ ኣብ ኣስመራ፡ ካብ ኣቶ ፍስሓ ክፍለን ወ/ሮ ኣምለሰት ሰሎሞንን ኢዮም ተወሊዶም። ኣባሓጎኣን ዓባያን ንማርታ (ብሸነኽ ኣቦኣ) ኣብ ሚስዮን (ገዛ-ከኒሻ ኣስመራ) እዮም ዓብዮምን ተማሂሮምን። ኣቶ ፍስሓ፡ ብ 1923 ንኢትዮጵያ ተሰደዱ። ጀነራል መብራህቱ ካብ ብንእሽትኦም ኣብ ኣዲስ ኣበባ (ጥቓ ሰባ-ደረጃ) ኢዮም ዓብዮም። ጸኒሖም ምስ ስድርኦም ናብ ኣስበ-ተፈሪ ገዓዙ። ብድሕሪኡ ድማ ንኣዲስ ኣበባ ተመሊሶም ኣብ ቤት-ትምህርቲ ዳግማዊ ሚነሊክ ኣተዉ። ብ 1935 ጣልያን ንኢትዮጵያ ምስ ወረረ፡ ኣቶ ፍስሓ ኣብ ትሕቲ ራስ እምሩ ሃይለስላሴ ኰይኖም ኣንጻር ጣልያን ተዋግኡ። ብ 1936 ከኣ፡ ገራ ኣብ ዝተባህለ ቦታ ኣብ ዉግእ ሞቱ። ሽዑ ስድራ ቤት ጀነራል መብራህቱ ንኣስመራ ክምለሱ ተገደዱ። ጀነራል መብራህቱ፡ ኣብ ኣስመራ ትምህርቶም ምስ ሚስዮናውያን ቀጸሉ። እንግሊዝ፡ ብ1941፡ ንኤርትራ ክቆጻጸር ብከረን ኣቢሉ ክኣቱ እንከሎ፡ ጀነራል መብራህቱ ኣብ መንገዲ ተቐበልዎም። መንግስቱ ሃይለማርያም ዝተሳፈረላ ነፋሪት ንምንታይ ዘይተሓምሸሸት?
