ኣብ ታሪኽ ኤርትራ፡ ሓሚድ ኢድሪስ ዓዋተ ዓቢ ታሪኽ ዘሎዎ ተዋጋኢ ኢዩ ነይሩ፣ ብግዜ ግዝኣት ጣልያን ዓስከር ከም ዝነበረ፡ ቋንቋ ጣልያን ዚዛረብን ዝጽሕፍን፡ ከምኡ'ውን ዓረብኛን 3-4 ናይ'ቲ ዞባ ቋንቋታትን ዝጥቀም ናይ ቋንቋ ክኢላ'ዩ ነይሩ። ካብ ተራ ዓስከር ጀሚሩ ናብ መዓርጋት ሙንታዝ፡ ቡሉቕባሽ፡ ሹምባሽ ዝሰገረ፡ በሊሕ ወትሃደርን ኵነታት ዓለም ዝከታተልን ክመዝንን ዝኽእል ሰብ ነበረ። እንግሊዝ ንጥልያን ስዒሩ ኣብ ኤርትራ ምስ ኣተወ ድማ ሸፊቱ ንእንግሊዝ ኰነ ንፖሊስ ኤርትራ ላሕ ዘበለ ተዋጋኢ ነበረ። ኢትዮጵያ ንግዝኣት ኤርትራ ንኽትጥቕልል፡ ንኤርትራውያን ደቀባት ሸፋቱ መልሚላ ንቐጽሪ ደለይቲ ናጽነት ተጻብኣቶ። ሓምድ ከኣ ነዚ ዅሉ ድሕሪ ምዕዛብ ኣብ ልዕሊ ኣንድነታውያን ጽልኢ ሓደሮ። ሽዑ ሽፍትነቱ ምስ ፖለቲካ ኣወሃሂዱ ክሰርሕ ከምዝጀመረ ሰነዳት ይሕብሩ። እምበኣርከስ ሓደ ካብ'ቶም ቀዳሞት ተጋደልቲ፡ ንናጽነት ኤርትራ ብረታዊ ግብረመልሲ ዝሃበ ሓሚድ ኢድሪስ ዓዋተ ነበረ። ኣብ ታሪኽ ኤርትራ ኸኣ ከም ፈላሚ ብረታዊ ቃልሲ ኢዩ ዚዝከር። ብዛዕባኡ ሓደ ብሃይለስላሴ ወልዱ መጽሓፍ ተጻሒፉ ኣሎ። ምንጪ ስእሊ, ሳ.ቃ ካብ 'ድሃይ' ናብ 'ዓዋተ.ኮም' መርበብ ዓዋተ ምስ ተመስረተ "ዓዋተ.ኮም ምምስራት ንምንታይ ኣድለየ?
