ንሎሚ እምበኣር፡ ፕረዚደንት ሃገረ ኤርትራ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣምን በዓላት ናጽነትን ካብ ዘስመዖ ዘረባ ቆንጪልና ብምቕራብ፡ "ለብዘበን'ከ እንታይ ኮን ይብል ይኸውን?" ንዝብል ሕቶና ርእይቶኹም ከተካፍሉና ንዕድም። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብ 1993 ረፈረንዶም ምስ ኣድመጸ ብተለቪዠን ኤርትራ ስምዒቱ ንኸካፍል ምስ ተሓተተ፡ "ከም ኩሎም ኤርትራውያን፡ [እቲ ዝሓለፈ] ሕጂ ኣብዚ ዘለናዮ ቦታ ኬንካ ክትርእዮ ቀሊል ይመስል ይኸውን። "ንድሕሪት ተመሊስካ ክትሪኦ እንከለኻ ግን፡ ኣብ ውሽጢ እዚ ነዊሕ ዓመታት ነብሲ ወከፍና ክፍጽሞ ዝደሊ ተልእኾ ነይሩ፡ እዚ ተልእኾ እዚ ከኣ ናይ መወዳእታ ተልእኾ መዛዘሚኡ እዚ ዝካየድ ዘሎ ዲሞክራስያዊ ምርጫ ህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ ንነብሲ ወከፍና ብሩህ ነይሩ - ኣውራ ከኣ ንኣባላት ህዝባዊ ግንባር። ምንጪ ስእሊ, Eri tV መግለጺ ስእሊ, ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ 1993 "ኣብዚ ክንበጽሕ እዚ ኩሉ መስዋእቲ ተኸፊሉ፡ ሓርነት ናይ ሃገርና ጨቢጥና፤ ቅድሚ ዓመት ዓወትና ተዛዚሙ እዩ፡ ተልእኾና ፈጺምና ኢና ግን ኣይተባህለን። ክልተ ዓመት ተወሲኹ፡ እዚ ሕጂ ዝካየድ ዘሎ ዲሞክራስያዊ ረፈረንዱም ንዓይን ንኹላቶም ምእንቲ ናይዛ ሃገር ንጽነትን ሓርነትን ዝተቓለሱ ሰባት ናይ ተልእኾ ፍጻመ እዩ" ብምባል፡ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራን ዝተኸፍለ መስዋእትን ቀሊል ከምዘይነበረ ሓቢሩ። ድሕሪ ረፈረንደም፡ ህዝቢ፡ ብኵናት ንዝዓነወት ሃገርን ቁጠባን ክሃንጽ ብልዑል ተስፋ ተንቀሳቒሱ ኣብ ልምዓት ሃገር ተነጣጢፉ። መንግስቲ ብወገኑ፡ ሃገራዊ ቅዋም እትነድፍ ኮሚሽን ኣቚሙ፡ እታ ኮሚሽን ንሓሙሽተ ዓመታት ክትዓት ህዝቢ ኣካይዳ ረቂቕ ኣዳልያ፡ ብ1997 ብሃገራዊ ባይቶ ጸዲቑ፡ ደሞክራሲያዊ ስርዓት ንምትካል ኣብ ተስፋ እንከሎ ኣብ ግንቦት 1998 ኵናት ዶባት ኢትዮ ኤርትራ ኣጋጢሙ። ኤርትራ፡ "ምሕታት'ዶ ሓጢኣት'ዩ?" ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ኣብ ኩናት ዶባት 1998፡ "ናትና ኣይንህብን ናይ እንዳ ኣማንትና ኣይንደልን፡ ፍትሕን ሓቅን ብሓይልን ብሸፈጥን ስለ ዘይረጋገጻ ኣብ ጉዳይ ዶባት ይኹን ካልእ ንልኡላውነትናን ህላዌናን ክብረትናን ዝትንክፍ ጉዳያት እውን ብዓቕልን ትዕግስትን ሰላማውን ሕጋውን ፍታሓት ካብ ምንዳይ ኣይክንስልከን ኢና። "ሓቅን ፍትሕን ምእንቲ ረብሓታት ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ከም ዝዕወታ ዝበለጸን ዘተኣማምንን ሰላም ክሰፍን ከም ዝኾነ ከኣ ኣየጠራጥርን" ኢሉ። እንተኾነ፡ እቲ ክልቲኦም መራሕቲ- መለስን ኢሳይያስን ዝንቀፍሉ፡ ብዘተን ልዝብን ክፍታሕ ዝነበሮ ኣስታት 100ሽሕ ዜጋታት ክልቲአን ሃገራት ዘህለቐ ኵናት፡ ኣብ ታሪኽ ከም ጸሊም ነጥቢ ከምዝረአ ፖለቲከኛታት ዞባና ብዙሕ ግዜ ጽሒፎሙሉ እዮም። ድሕሪ ምዝዛም ኩናት ኢትዮ ኤርትራ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስትን ግንባርን፡ ኣተሓሕዛ እቲ ኩናት ክግምገምን ብሰንኪ ኩናት ዝተወንዘፈ ሃገራዊ ቅዋም ክትግበርን ሓቲቶም። እንተኾነ ፕረዚደንት ኢሳይያስ "ትጋገዩ ኣለኹም!" ብምባል ምስኦም ክዝቲ ፍቓደኛ ኣይነበረን። እኳ ደኣ ምስ ጸላኢ ተሻሪኾም ብምባል ብኽሕደትን ጥልመትን ከሲሱ ክሳብ ሕጂ ኣብ ቤት ፍርዲ ከየቕረበ ኣሲሩ ሰዊሩዎም ይርከብ። "ኣጋጣሚ ተጠቒምካ ዝግበር ሽርሒ ኣይክሰርሕን እዩ" ድሕሪ እዚ ፍጻሜ እዚ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ክልተ ተኸፊሉ። ገለ ነቲ መንግስቲ ዝበሎ ሰሚዑ ክድግፍ እንከሎ፡ ዝተረፈ ከኣ ስለምንታይ ኣብ ቤት-ፍርዲ ዘይቀርቡ፡ ጉዳዮም ብናጻ ቤት ፍርዲ ዘይረአ ብዝብል ቅሬታን ተቓውሞን ኣሕዲሩ ንህግደፍ ብግልጺ ክቃወሞ ጀሚሩ። ኣብ 2013 ከኣ፡ ገለ ክፋል ካብ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ንምኒስትሪ ዜና ተቖጻጺሮም ቅዋም ክትግበርን እሱራት ክፍትሑን ጠሊቦም። እንተኾነ እቲ ብሓይሊ ብረት ከተግብሩዎ ዝፈተኑዎ ጠለብ ብመንግሰቲ ተቖጽዩ ተሪፉ። ብህወሓት ዝምራሕ ኢሂወደግ ነቲ ኮሚሽን ዶባት ኢትዮ-ኤርትራ ዝወሰኖ ይግባይ ዘይበሃሎ ናይ መወዳእታን ቀያድን ብይን ተሓሲሙ ንወጥሪ ዶባት ን20 ዓመታት መጢጡዎ። ጽምብል ናጽነት 2013 "መኸተ ድርዕና ስራሕ ክብርና" ብዝብል ቴማ እዩ ተባዒሉ። ሽዑ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ "ህዝቢ ኤርትራ፡ ንኹሎም ዝተበራረዩ ዘራያት ናይ ዓለማዊ ስርዓት ዝሑል ኲናት ሓያላን መኪቱ፣ ከቢድ መስዋእቲ ከፊሉ፡ ናጽነቱ ኣብ 1991 ምስ ጨበጠን፡ ልዑላዊነት ብሕጋዊ መስርሕ ምስ ኣረጋገጸን፣ እቲ ድሕሪ ቊርቁስ "ዝሑል ኲናት" ዝተቐልቀለ "ዓለማዊ ስርዓት" እንኮ ሓያል ኣመሪካ፡ ንናጻን ልዑላዊትን ኤርትራ፡ ናይ ሩፍታ ዕድል ኪገድፍ ኣይደለየን" ብምባል፡ ሰባትን ውድባትን ዓሲቦም ንህዝቢ ንቑልቁል ኣተፉኒኖም ብምንቛት ርግኣትን ውህደትን ብምዝራግ መኸተን ዓቕምን ንምድኻም ይሰርሑ ምህላዎም ተዛሪቡ። ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ግን ፕረዚደንት ኢሳይያስ ነቶም ብዝተፈላለየ ምኽንያት ቀይዱዎም ዘሎ እሱራት ፖለቲካን ሕልናን ክፈትሕን ናይ እምነት መሰላት ከኽብርን ካብ ምዝኽኻር ዓዲ ከምዘይወዓላ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ይሕብራ። ምንጪ ስእሊ, Hadas Ertra መግለጺ ስእሊ, ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ሚኒስተራትን ኣብ ጽንብል ምዓልቲ ናጽነት ቴማ መዓልቲ ናጽነት 2014 "ንርሁው ጽባሕ፡ ሎሚ ንስራሕ" ዝብል ኮይኑ፡ ፕረዝደንተ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብቲ ጽንብል፡ "….
