ብ10 ሕዳር፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ፡ ብዛዕባ ምትእትታው ሃገሩ ኣብቲ ተወሊዑ ዘሎ ግጭት ተሓቲቱ ኣብ ዝሃቦ መልሲ፡ "'እዚ ውሽጣዊ ግጭት እዩ። ንሕና ኣካል ናይቲ ግጭት ኣይኮናን'" ክብል ንሮይተርስ ብቴለፎን ተዛሪቡ። ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ነቲ ኣብ ትግራይ ተወሊዑ ዘሎ ኲናት ክዝትየሉ ምዃኑ ተፈሊጡ ንኢትዮጵያን ኤርትራን ዘራኽቡ ኩሎም መስመራት ዶብ ተዓፅዮም ቅድሚኡ ኣብ ዝነበረ መዓልቲ'ውን፡ ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ገለ ኣባላት ፓርላማ ብሪጣንያ ክልል ትግራይ ካብ ኤርትራ ስግኣት ኣለዋ ብዝብል ዘቕረብዎ ክሲ ነጺግዎ። ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብታ ሃገር ኣቶ እስቲፋኖስ ሃብተማርያም ንሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢን ኮመን ዌልዝን ኣብ ዝጸሓፎ ደብዳበ፡ "ክልል ትግራይ ካብ ኤርትራ ስግኣት ኣንጸላልዩዎ ኣሎ ዝብል [ብጉጀለ ኦል ፓርላሜንት] ዝቐረበ ክሲ፡ ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ፡ ብዘየወላውል ፈጺሙ ይነጽጎ" ኢሉ። እቲ ኣብ ትዊተር ኣንጻር ህወሓት ብምጽሓፍ ዝፍለጥ ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ጃፓን ብወገኑ፡ ነቲ ሓይልታት ትግራይ ኣብ ኣስመራ ዘካየድዎ ናይ ሚሳይል መጥቃዕቲ ግብረመልሲ ዝህብ ዝመስል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። "ህወሓት፡ ናይ ፈራሓትን ዘይሕጋውን ተግባራቱ ብ13 ሕዳር 2020 ኣሐይልዎ'ሎ" ብምባል ተቓውምኡ ድሕሪ ምግላጽ፡ ህወሓት ነቲ ናይ 1998-2000 ዶባዊ ኲናት'ውን ከምዝጀመሮ ከሲሱ። ካብዚ ሓሊፉ ግን፡ መንግስታዊ ማዕከናት ዜና ኤርትራ፡ ብዛዕባ'ቲ ኣብ ኣስመራ ዝተኻየደ ናይ ሚሳይል መጥቃዕቲ ይኹን፡ እቲ ኣብ ትግራይ ተወሊዑ ዘሎ ግጭት ምላሸ ኣይሃበን። ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል፡ ብ18 ሕዳር፡ "ነቲ ናይ ህውሓት ናይ መበል 11 ሰዓት ናይ ቀቢጸ-ተስፋን፡ ዘይረብሕን ተግባራት ይኹን፡ ግጉይ ግምታት ተሓለቕቶምን ምቅላሕ ትርጉም የብሉን" ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ሓድጊ ደማዊ ዶባዊ ኲናት 1998-2000 ድሕሪ 1991 ዝማዕበለ፡ ኣሉታዊ ርክብ ህወሓትን ኤርትራን፡ ካብቲ ኣብ ምስ ምውላዕ ዶባዊ ኲናት 1998 ዝጀመረ እዩ። ኣብ ግንቦት 2000 ሳልሳይ ዙርያ ናይቲ ዶባዊ ኲናት ድሕሪ ምውልዑ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ንመከላኸሊ መስመራት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ብምስባር፡ ኣብ ዞባ ጋሽ-ባርካ ሰፋሕቲ ከባቢታትን ክቆጻጸሩ ኪኢሎም ነይሮም። እቲ ናይ ሽዑ ወታሃደራዊ ምድፋእ፡ ንፕረዚደንት ኤርትራ ኣቶ ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ዘፍሸለ ብምንባሩ፡ ኣብቲ ኲናት ዝነበሮ ኣተሓሕዛ ካብ ላዕለዎት ሰብልጣን መንግስቲ ከይተረፈ ሓያል ነቐፌታ ኣስዒብሉ'ዩ። ኣብቲ ዝቐጸለ ናይ ኣስታት ክልተ-ዓሰርተታት ዓመታት'ውን፡ ብህወሓት ዝምራሕ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ንኤርትራ ብዲፕሎማሲን ማዕቀብን ክንጽላ ጽዒሩን ሰሪሑን። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፍወርቂ፡ ኣብ ጉዳይ እቲ ንኤርትራ ዘርብሐ ብይን ኮሚሽን ዶብ፡ ምዕራባውያን ሃገራት ምስታ ብህወሓት እትምራሕ ኢትዮጵያ ምውጋኖም ክነቅፍ ጸኒሑ። ብድሕሪ እቲ ዘይተዛዘመ ኲናት ዘሎ ታሪኽ ዘይዛሪ መዘዝ ኲናት ኢትዮ-ኤርትራ ኣብ ሶማልያ ብቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ነበርን ኣብ ቅድሚ ዶባዊ ግጭት መሻርኽቱ ዝነበረን መለስ ዜናዊ ዝምራሕ መንግስትን ምዕራባውያን መሻርኽቱን፡ ካብ ስልጣኑ ብምዕላዉ፡ "ናይ ስርዓት ለውጢ" ከምጽኡ ፈቲኖም ክብል'ውን ይኸሶም ነይሩ። ከም ግብረመልሲ ድማ፡ ኤርትራ፡ ከም ግንቦት-7፡ ደምህት፡ ኦነግ፡ ሃገራዊ ግንባር ሓርነት ኦጋዴን ዝርከብዎም ሓያሎ ተቓወምቲ ውድባት ኢትዮጵያ ክትሕብሕብን ክትድግፍን ጸኒሓ። ኣብ 2009 መንግስቲ ኤርትራ ንናይ ሶማል ጂሃዳዊ ጉጅለ ኣልሸባብ ደጊፊ፡ ኣብቲ ዞባ ዘይምርግጋእ ይፈጥርን ኣሎ ብዝብል ክሲ፡ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ እገዳ ኣንቢሩ። ኤርትራ ግን ነቲ ክሲ ኣትሪራ ነጺጋቶ'ያ። ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ተነቢሩ ዝጸንሐ እገዳ ተላዒሉ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝቐጸለ ኩነተ-ኲናት፡ 'ልዑላዊ መሬትና ተወሪሩ እናሃለወ' ብምባል፡ ደሞክራስያዊ ለወጢ ከይገብር፡ ንዝነቕፍዎ ንክኣስር፡ ናጻ ፕረስ ክእግድን፡ ነቲ ጠንቂ ዋሕዚ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ መንእሰያት ኤርትራ ዝኾነ ግዱድን ገደብ-ኣልቦን ሃገራዊ ኣገልግሎት ከናውሖን ተራእዩ። 'ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን 2018' ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ አብ ስልጣን ድሕሪ ምምጽኡ ካብ ዝወሰዶም ዓበይቲ ውሳነታት፡ ምስ ኤርትራ ሰላም ምግባር'ዩ ነይሩ። ብ5 ሰነ 2018፡ ኣቦመንበር ናይቲ ድሓር ዝፈረሰ ኢህወደግ ኮይኑ ድሕሪ ምምራጹ፡ ፈጻሚ ስራሕቲ እቲ ግንባር፡ ነቲ ኣብ 2002 ዝተወሰነን ነታ መበገሲ ናይቲ ግጭት ዝነበረት ባድመ ንኤርትራ ምዃና ዘረጋገጽን "ቀያድን ናይ መወዳእታን" ብይን ኮሚሽን ዶብ ብዘይ ዝኾነ ቅድመ ኩነት ከም ዝቕበሎ ኣፍሊጡ። ቅድሚኡ ኣብ ዝነበረ እዋን፡ ኢትዮጵያ ነቲ ብይን ብዘይ ዝኾነ ቅድመ ኩነት ክሳብ ትቕበሎ፡ ኤርትራ ዝኾነ ዝርርብ ከምዘይትገብር'ያ ትገልጽ ነይራ። ኤርትራን ኢትዮጵያን ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን ፈሪመን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ምስ ጉጅለ ልኡኽ ኤርትራ ተራኺቡ ምንጪ ስእሊ, Reuters ድሕሪ ናይ ክልተ ሳምንቲ ስቕታ ግን፡ ብ20 ሰነ 2018 ህዝብታት ክልቲኡ ዝተሓጎሰሉ ብስራት ሰላም ሃንደበት ነፊሱ። መራሒ ኤርትራ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፍወርቂ፡ ኣብ መዓልቲ ሰማእታት ኣብ ዘስምዖ መደረ፡ "ንህሉው ኩነታት ብቐጥታን ብዕምቈትን ምእንቲ ክንፈልጦን፡ ቀጻሊ ውጥን-ስራሕ ምእንቲ ክንነድፍን፡ ልኡኽ ናብ ኣዲስኣበባ ከነበግስ ኢና" ክብል ገሊጹ። እንተኾነ ግና፡ ኣብቲ መደርኡ ነቲ ከም ቀንዲ ጸላኢኡ ዝርእዮ ህወሓት "Game Over" (ጸወታ ኣብቂዑ) ክብል ነቒፍዎ። እቲ ምስ ኢትዮጵያ ዝነበረ ዝምድና ናብ ንቡር ንምምላስን ሰላም ንምግባርን ዝተጀመረ ተበግሶ ነቲ ኣብቲ እዋን ኣካል ናይቲ ብኣብዪ ኣሕመድ ዝምራሕ ገዛኢ ሰልፊ ኢህወደግ ዝነበረ ህወሓት ዘጠቓልል ከምዘይነበረ እቲ መልእኽቲ ኣነጺርዎ'ዩ። ንፈለማ እዋን፡ ናብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝገሸሉ እዋን'ውን፡ ምስ ኣቦ መንበር ህወሓት ዶ/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ብኣካል ተራኺቦም እዮም። ኣብ ጽንብላት ምኽፋት ዶባት፡ ዛላምበሳ-ሰርሓን ኣብ መስከረምን፡ ከምኡ'ውን ኣብቲ ብ7 ጥሪ ዝተኻየደ ምኽፋት መስመር ሑመራ-ኦምሓጀርን'ውን ብሓባር ተሳቲፎምን ተዘራሪቦምን'ዮም። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ፡ ብ8 ሓምለ 2018 ናብ ኣስመራ ምብጽሑ፡ ንህዝብታት ክልቲአን ሃገራት ጥራይ ዘይኮነ ንዓለም'ውን ሃንደበታዊ ፍጻመ'ዩ ነይሩ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ምስ ኢትዮጵያ ክዕረቕ ንዝቐረበሉ ተደጋጋሚ መጸዋዕታ፡ ክነጽጎ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ሃንደበት ባና ሰላም ተወሊዑ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣብ ኣስመራ ብቋንቋ ትግርኛ ኣብ ዘስምዖ መደረ፡ ሓድሽ ናይ ሰላምን ቁጠባዊ ምትሕግጋዝን ሃዋሁው ተፈጢሩ ከምዘሎ ኣዊጁ። "ደቅና ኣብ ክንዲ ሃገሮም ዘልምዑን ንቅድሚት ዝስጉሙን፡ ንሕና ዘፍረስናዮ ቢንቶ ክጽግኑ፡ ንሕና ዝበተኽናዮ ገመድ ዝምድና ክልሕሙ፡ ንሕና ዝሃነጽናዮ መንደቕ ቅርሕንትን ጽልኢን ከፍርሱ ከቢድ ጾር ኣይነውርሶም" ኢሉ። "ዝኸበርካ ህዝቢ ኤርትራ፡ ሰላምን ቅሳነትን ይግብኣካ'ዩ፡ ወግእን ወረ ውግእን ምስማዕ ይኣክል" ድሕሪ ምባል ንመንእሰያት ክልቲአን ሃገራት "ስደትን ወርደትን ይኣክል" ክብል ተዛሪቡ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ፡ ስለቲ ምስ ኤርትራ ሰላም ንምግባር ዝወሰዶ ስጉምቲ፡ ኣብ 2019 ሽልማት ኖበል ሰላም ተሸሊሙ'ዩ። ብ9 ሓምለ 2019 ክልቲኦም መራሕቲ "ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን" ብምፍራም፡ ነቲ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝነበረ ኩነተ-ኲናት ከምዘብቀዐ ኣዊጆም። ህወሓትን ህግደፍን ኣብ መንጎ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት)ን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን (ካብ 1994 ህግደፍ) ቅድሚ ምውዳቕ ስርዓት ደርግ ዝነበረ ርክብ ክብን ለጠቕን እናበለ'ዩ ማዕቢሉ። ኣብ 1975 ገለ ካብ ቀንዲ መስረቲ ህወሓት ብህዝባዊ ግንባር ወታሃደራዊ ስልጠና ተዋሂብዎም ናብ ትግራይ ተፋንዮም። ብድሕሪ፡ ክሳብ 1985 ኣብ ዝነበረ እዋን ድማ፡ ጥቡቕ ወታሃደራዊ ምትሕግጋዝ የካይዱ ነይሮም። ድሕሪ 1985 ግን፡ ብሰንኪ ዝነበሮም ስነሓሳባዊ ፍልልይ ርክብ ዝበተኹሉ ኩነታት ተፈጢሩ ነይሩ። ኣብ 1988 ግን ዝምድንኦም ተመሓይሹ፡ ከምብሓድሽ ናብ መድረኽ ምትሕግጋዝ ማዕቢሉ። መርኣያ ናይዚ ድማ፡ ስርዓት መንግስቱ ሃይለማርያም ኣብ ግንቦት 1991 ኣብ ዝተደምሰሰሉ፡ ኣሃዱታት ኮማንዶን መካናይዝድን ህዝባዊ ግንባርን ምስ ተጋደልቲ ህወሓት ንከተማ ኣዲስ ኣበባ ብሓባር ኣትዮም። ኣብተን ዝቐጸላ ቀዳሞት 7 ዓመታት ድማ፡ ኢትዮጵያን ኤርትራን ደማዊ ምዕራፍ ብምዕጻው፡ ናእዳን ኣድናቖትን ዝረኸበ ናይ ሰላምን ቁጠባዊ ምትሕግጋዝን ዝምድና መስሪተን። መራሕቲ ክልቲአን ሃገራት፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፍወርቂን፡ ፈለማ ፕረዚደንት ድሓር ድማ ቀዳማይ ሚኒስተር ዝኾነ መለስ ዜናውን ጥቡቕ ዝምድና መስሪቶም፡ ክሳብ ብጽልኢ ዝፈላለዩ። እቲ ኣብ መንጎኦም ዝተፈጥረ ዘይምስምማዕ ከኣ፡ ናብቲ ኣብ 1998 ዝተወለዐ ዶባዊ ኲናትን፡ ን20 ዓመታት ዝቐጸለ ምትፍናንን ኣምሪሐን። ተዛማዲ ትሕዝቶ መንግስቲ ክልል ትግራይ ንኣስመራ ብሚሳይል ደብዲቡ15 ሕዳር 2020 ንኢትዮጵያን ኤርትራን ዘራኽቡ ኩሎም መስመራት ዶብ ተዓፅዮም22 ሚያዝያ 2019 መንግስቲ ኤርትራ ሰራዊቱ ኣብ ትግራይ መጥቃዕቲ ምፍጻሙ ንዝገልጽ ክሲ ነጺጉ10 ሕዳር 2020 ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ነቲ ኣብ ትግራይ ተወሊዑ ዘሎ ኲናት ክዝትየሉ ምዃኑ ተፈሊጡ24 ሕዳር 2020 ዜናታት ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎቅድሚ ሓደ ሰዓት ኣብ ትግራይ ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ህጻናት ረድኤት ክበጽሖም ኣይከኣለን - ዩኒሴፍ16 ታሕሳስ 2020 ጀርመን ሓድሽ ደግሲ ኮሮናቫይረስ ንምቊጽጻር ጽኑዕ ሕጊ ኣውጺኣቅድሚ 2 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?15 ታሕሳስ 2020 "ካብ ጨወይተይ ንምህዳም ከም ተመን እናተሰሓብኩ ነዊሕ ተጓዒዘ"15 ታሕሳስ 2020 ወታሃደራት ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ሕቡራት ሃገራት ከምዝተኮሰ መንግስቲ ተኣሚኑ8 ታሕሳስ 2020 ናሚቢያዊ ዲፕሎማሰኛ ክልተ ደቁ “ኣብ ኢትዮጵያ ተቐቲሎም”14 ታሕሳስ 2020 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ኣመሪካ፡ ንሱዳን ካብ 'መዝገብ ግብረ-ሽበራ' ብወግዒ ኣልያታ14 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ ኣብ ውሽጣዊ ግጭት ኢትዮጵያ ኢድ ኣለዋ ድዩ?25 ሕዳር 2020 ቻይና ብዛዕባ ዘማዕበለቶ ክታበት ኮሮናቫይረስ እንታይ ንፈልጥ?10 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ፡ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ድሕሪ 26 ዓመት ካብ ቤት-ማእሰርቲ ተፈቲሖም7 ታሕሳስ 2020 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዋይ ልኡኽ ስዑዲ ዓረብ ትማሊ ምሸት ናብ ኤርትራ ኣትዩ 2 ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎ 3 ኣብ ትግራይ ውልቀሰባት ዕጥቂ ንከረክቡ ዝተነብረ ገደብ መዓልቲ ተዛዚሙ 4 ጉግልን ዓበይቲ ትካላት ቴክኖሎጅን ‘ዓሌታውያን’ዮም”፡ ትምኒት ገብሩ 5 ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?
