እቲ 1955 ብሓገዝ ኖርወጃውያን ዝተመስረተ ሓይሊ ባሕሪ ኢትዮጵያ፡ ናይ ኣመሪካ ደገፍ እውን ስለዝነበሮ፡ ብዝዓጠቖ ኣጽዋርን ውዳበን፡ ኣብቲ ከባቢ ካብ ዝነበረ ሓይልታት ሓይሊ ባሕሪ ጂቡቲን ሱዳንን ጸብለልታ ከምዝነበሮ ይዛረብ። ኣብ 50ታትን 60ታትን ድማ ሓይሊ ባሕሪ ሱዳን ናብ ባጽዕ መጺኦም ይምሃሩ ከምዝነበሩ ዝዝክር ዶክተር ሃይለ፡ ምቛም ንግዳዊ መስመር መራኽብ (ማሪታይም ሺፒንግ ላይን) እውን ካብ ምቛም ሓይሊ ባሕሪ ፈሊኻ ዘይረአ ምዃኑ ይገልጽ። ማሪታይም ሺፒንግ ንንግዳዊ ንጥፈታት ዝከታተል ኣካል እዩ። እዚ ንግዳዊ ንጥፈታት ከኣ ብዙሕ ግዜ ብውልቃዊ ትካላት እዩ ዝካየድ። ብዙሕ ግዜ መንግስቲ ኢዱ ኣየእትወሉን እዩ። ድሕነት ኣብ ክሊ ባሕሪ ሓንቲ ሃገር እትንቀሳቐስ መርከብ ግን ሓይሊ ባሕሪ እዩ ሓላፍነት ዝወስድ። ሓንቲ ሃገር ንግዳዊ መስመር መራኽብ ንኽህልዋ ባሕሪ ክህልዋ ናይ ግድን ኣይኮነን። ምኽንያቱ እተን መራኽብ፡ ኣብ ዝኸደኦ ሃገር ግቡእ ክፍሊት እናኸፈላ ከራግፋን ክጽዕናን ይኽእላ እየን። ንኣብነት ኣብ ሓደ እዋን ሶማላውያን ክሊ ባሕሮም ክቆጻጸሩ ስለዘይከኣሉ፡ ዘዘርከቡ፡ ብናእሽቱ ጀላቡ ዓበይቲ መራኽብ እናኸተሩ ክፍሊት የገድዱን ነይሮም። ሽፍትነት ባሕሪ( ቅርሰና) ስለዝበዝሐ ከም ሕብረት ኤውሮጳ ዝኣመሰላ ሓይልታት ረብሐአን ንምርግጋጽን ድሕነት መራኽብ ንግድ ንምውሓስን ሸፋቱ ባሕሪ ዝሃድንን ነቲ ባሕሪ ዝቆጻጸር ሓይሊ ልኢኸን ክከታተልኦ ጀሚረን። ዝኾነ ክሊ ባሕሪ ዝቆጻጸሮ እንተዘይብሉ መፍቶን ኣደዳን ሸፋቱ ባሕርን ዘይሕጋዊ ንግድ እዩ ዝኸውን። ሕጂ ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ፡ 'ሓይሊ ባሕሪ ከነቕውም ኢና' ዝብል ዘረባ ተደጋጊሙ ኣሎ። ርኡይ ምልክታት እውን ኣሎ። ኣበይ ዝብል ሕቶ ንኤርትራውያን ኣየቕሰኖምን። ኣቐዲሙ ምናልባት ኣብ ጂቡቲ ክኸውን ይኽእል እዩ ዝብል ገማጋም ነይሩ። ፕረዚደንት ጂቡቲ ዑመር ገለ፡ ኣብ ባጽዕ ምዃኑ ምስሓበረ ሓያሎ ኤርትራውያን፡ ሓይሊ ባሕሪ ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ እንድሕር ኣትዩ ልኡላውነት ኤርትራ ኣብ ፈተነ ክኣቱ እዩ ዝብል ስምዒት አሕዲሮም። እቲ ኣብ ገደም ዝመዓስከሩ ብዕጥቁን ሓይሊ-ሰቡን፡ ብዙሕ ዘይሰጎመ ሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ ክወሓጥን ክዕብለልን ይኽእል እዩ ዝብል ስክፍታ ከኣ ፈቐድኡ ይስማዕ ኣሎ። "ሓይሊ ባሕሪ ምክያድ ሓያል እዩ። ኣዝዩ ብዙሕ ወጻኢ ዝሓትት ዓውዲ ከኣ እዩ" ይብል ዶክተር ሃይለ እቲ ትካል ምስ ሓይሊ ኣየር ብምንጽጻር። ንኣብነት፡ ኣብ ሓይሊ ኣየር፡ ሓንቲ ነፋሪት እንተዘይበሪራ፡ እተውጽኦ መጻኢታት ውሑድ እዩ። ኣብ ሓይሊ ባሕሪ ግን፡ ሓንቲ መርከብ ኣብ 24 ሰዓታት 'ሰርቪስ' እንተዘይገይራ ዓቢ ክሳራ እዩ ዘጋጥም። ንዓኣ ንምጽጋንን ንምክንኻንን ዝወጽእ ወጻኢታት ብዙሕ እዩ። ዓባይ መርከብ እንተኾይና ከኣ ካበ 300-400 ሰባት እያ ትሕዝ። ዕጥቅን ስንቅን እቲ ዓቕሚ ሰብ ኮነ እቲ ንሳ እተህልኾ ጸዓትን ኣጽዋርን ከኣ ክቡር ምዃኑ የረድእ ዶክተር። ምንጪ ስእሊ, HA ኣብ ከም ብዓል ኤርትራ ዝኣመሰላ ናእሽቱ ሃገራት፡ ብናእሽቱ መራኽብ ኮለላ እናካየድካ ንማያዊ ክልኻ፡ ክትቆጻጸሮ ትኽእል ኢኻ። ግዙፍ ሓይሊ ባሕሪ ከተቕውምን ክትሃንጽን ግን ከቢድ እዩ። ኣብዚ ዞባና ዝልዓለ ሓይሊ ባሕሪ ዘለዋ ሃገር ስዑዲ ዓረብ እያ ይብል ዶ/ር ሃይለ። ስዑዲ ኣብ 1957 ኣቢሎም እዮም ሓይሊ ባሕሪ ኣቒሞም፡ ካብ ብዓል ኣሜሪካን ፈረንሳን ንሓንቲ መርከብ ክሳብ ክልተ ቢልዮን ዶላር እናኸፈሉ ይዕድጉ ከምዝነበሩ ይዛረብ። ስለዚ ኣብ ሓይሊ ባሕሪ ሓንቲ መርከብ ኣላትኒ ምባል ትርጉም ከምዘይብሉን፡ ብዘዋጽኣካ ኣገባብ ክትሃንጾ ከምዝከኣልን እዩ ዝዛራብ። ''ዓቢ እንተሓሲብካ ግን እቲ ባጀት ኣይትኽእሎን ኢኻ። ንኣብነት ኣብ ገድሊ ኤርትራ፡ እተን ዓበይቲ መራኽብ ኢትዮጵያ ብናኣሽቱ ፈጣናት እየን ተደምሲሰን። ሕጂ ከኣ ኢትዮጵያ፡ ንዘለዋ ጸጥታውን ቁጠባውን ቅልውላው ከይፈትሐት ካልእ ገዚፍ ባጀት ዝሓትት ትካል ሓይሊ ባሕሪ ከተቕውም ምድላያ ተወሳኺ ጸገም ምፍጣር ኮይኑ ዝስመዖም ባሕረኛታት ውሑዳት ኣይኮኑ" ይብል። ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንዝተፈጥረ ሰላም ልዑል ኣድናቖቱ ዝገልጽ ዶክተር ሃይለ ሓጎስ፡ "እቲ ንዝሓለፈ 20 ዓመታት ንክልቲአን ሃገራት ሓሊኹወን ዝጸንሐ፡ ወጥሪ ኣይሰላም ኣይኵናት ምብቅዑ፡ ዓቢ ተስፋ ብምዃኑ፡ ብፍላይ ኤርትራ ዘቤታዊ ጉዳያታ ክትፈትሕን ኣብ ህንጸት ቅዋምን ምርግጋጽ ፍትሕን ግዝኣተ ሕግን ኣበርቲዓ ክትሰርሕ ይምሕጸን" ክብል ተስፍኡን ትጽቢቱን ይገልጽ። ኤርትራ ኣብ እስትራቴጂካዊ መስመር ቐይሕ ባሕሪ ተደኲና፡ ኣስታት 1300 ኪ-ሜትሮ ገማግም ባሕርን ክሳብ 300 ዓበይትን ናእሽቱን ሓቒቕ ዝመስል ማይ ባሕርን ሑጻን ዝርከቦም ደሴታት ትውንን እያ። ውሕስነትን ድሕነትን እዚ ብገዚፍ እጀታ እትካፈሎ፡ ልዕሊ 40% ንግዲ ማሪታይምን ነዳድን ዓለምና ዝመሓላለፈሉ መስመር ከተውሕስ ሓላፍነት ድማ ሓላፍነት ኣለዋ። ይኹን እምበር እቲ ኣብ 1990ታት ብናእሽቱ ፈጣናት ጀላቡ ዘበናዊ ኣጽዋር ንዝዓጠቐ ግዙፍ ሓይሊ ባሕሪ ዝሰዓረ ውልዶ ሓይሊ ባሕሪ: ኣብ ዝሓለፈ 20 ናይ ወጥሪ ዓመታት፡ ብሰንኪ እቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ተነቢሩ ዝጸንሓ እገዳ፡ ብዓቕሚ ሰቡን ዕጥቁን ከምቲ ዝድለ ኣይማዕበለን ተባሂሉ እዩ ዝዝረብ። ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 6 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ” 7 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
