መስርሕ መረጻን ውጽኢትን ትግራይ ንምንዋሕ ሃገራዊ መረጻ ምኽንያት ዝኾነ ለበዳ ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ መረጻ ትግራይ'ውን፡ ተነሓናሕቲ ፖለቲካዊ ውድባት ናብ ባይታ ወሪዶም ብቐጥታ ምስ ህዝቢ ተራኺቦም ከይዝትዩን ሓሳባቶም ከይሸጡን ዓብዪ ዕንቅፋት ኾይኑ'ዩ። እቲ ዝነበረ ዝሓሸ ኣማራጺ፡ ብመራኸብቲ ሓፋሽ ኣቢልካ ምጉስጓስ እዩ። ካብዚ ብዝብገስ ድማ፡ እቶም ካብ ህወሓት ወጻእ ዝነበሩ ኣርባዕተ ሓደሽቲ ውድባት፡ ኣብ'ቲ ኮሚሽን መረጻ ንተናሓናሕቲ ዝዓደሎ ሰዓት ኣየር፡ ፍትሓዊ ድልድል ክረኽቡ ኣገዳሲ እዩ ነይሩ። ብሄራዊ ባይቶ ዓባይ ትግራይ ብሓሙስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ "ኮሚሽን መረጻ ትግራይ ኣብ ክፍፍል ሰዓት ኣየርን ፋይናንሳዊ ስልዒት በጀትን ዝነበሮ እወንታዊ ኣመራርሓ ዝነኣድ ምዃኑ ባይቶና ይኣምን" ምባሉ ይዝከር። እንተኾነ፡ ውልቀ ተወዳደርቲ ነዚ ዕድል ኣይረኸቡን። ወጻኢታቶም ክሽፍኑ ከም ዘይኽኣሉ ብምግላጽ ልዕሊ ፍርቂ ካብቶም ተመዝጊቦም ዝነበሩ ውልቀ ተወዳደርቲ (ካብ 11 እቶም 7) ንርእሶም ኣግሊሎም'ዮም። መጻኢና ምስ ብዙሓት ህዝብታት ኢትዮጵያ እዩ ዝውሰን ካብ ዝብል፤ ክሳብ ኣይፋል፤ ትግራይ ግዝኣታዊ ሓድነታ ሓልያ ንርእሳ ዝኸኣለት ሃገር ምስ እትኸውን'ዩ ዴሞክራሲን ልምዓትን ዝህልወና ዝብል ዕላማ ዘለዎም ፖለቲካዊ ውድባት፡ ሓሙሽተ መድረኻት ክትዕ ኣካይዶም እዮም። ነዚ ኣመልኪቶም፡ "ተቓዋሚ ምዃን ንህዝቢ ትግራይ ምኽሓድ ማለት ከምዘይኮነ ካብቶም መድረኻት ክትዕ ርኢና" ክብሉ ተዓዘብቲ ንቢቢሲ ገሊጾም ነይሮም። እንተኾነ፡ እቲ መረጻ ቅድሚ ምክያዱ ቅድሚ ክልተ ወርሒ ብቤት ጽሕፈት ህወሓት ዝምራሕ 'ባንዳታት ምጽራይ' ዝብል "ሓደገኛ ወፍሪ ጸለመ" ኣብ'ታ ክልል ንዝንቀሳቐሱ ተቓወምቲ ውድባት'ውን ዝሃሲ እዩ ነይሩ። ተቓወምቲ ውድባት፡ እዚ ብሚድያ ዝተሰነየ ወፍሪ፡ ኣብ ውጽኢት እቲ መረጻ ናይ ባዕሉ ጽልዋ ከምዝፈጠረ ገሊጾም እዮም። እቲ ውድብ ኣብ ልዕሊኡ "ብሚድያን ሰነድን ኣደጊፉ፡ ሰፋሕቲ ፀለመን ጠቐነን" ኣካይዱ'ዩ ክብል ዝኸስስ ኣብቲ መረጻ ብ4ይ ደረጃ ዝተሰርዐ ሳልሳይ ወያነ ትግራይ፡ ኣብ እዋን እቲ መረጻ'ውን "ንሕፁያት ተመረፅቲ ኣባላትናን ቤተሰቦምን ምፍርራሕን ከም ፀላኢ ክስርዑ ምሹቕራርን ነይሩ" ምባሉ ይፍለጥ። ዛዕባ ምንዋሕ መረጻ፡ ንኢንቨስትመንት ኢትዮጵያ ብኣሉታ ክጸልዎ'ዩ- ሙዲስ ሳወት፡ ተወዳደርቱን ተዓዘብቱን ምፍርራሕን ጸቕጥን ይበጽሖም ከምዝነበረ ኣፍሊጡ ባይቶና፡ እታ ሓንቲ መንበር 'ንዓና ኣይትግባእን' ኢሉ ኩሎም ተነሓናሕቲ ውድባት፡ ብዛዕባ እቲ መረጻ ዘለዎም መርገጺ 'መሰል ዓርሰ ውሳነ ንምርግጋጽ ዝተኻየደ ታሪኻዊ መረጻ'ዩ' ዝብል እዩ። ላዕለዎት ኣመራርሓ ንምስረታ ሃገረ ትግራይ ዝንቀሳቐስ ውድብ ናጽነት ትግራይ ኣብዚ ሰሙን ኣብ ዝሃቡዎ መግለጺ፡ "መረጻ ትግራይ 2012 ንህልውናን ምርግጋጽ መሰል ዓርሰ ውሳነ ትግራይን ብትግራዋይ ቅዲ፣ ስርዓትን ትካላትን ዝተኻየደ ኮይኑ ንህንጸት ዴሞክራሲ ትግራይ ሰረት ዘንጸፈ'ዩ" ክብል እዩ ገሊጹዎ። ኣቦ መንበር እቲ ሰልፊ ኣቶ ግርማይ በርሀ ምስ ክልላዊ ቴሌቪዥን ኣብ ዝነበሮ ቃለ መሕትት እቲ መረጻ "ትግራይ ዴሞክራሲያዊት ሃገር ክትኸውን ከም እትኽእል ዘርኣየ እዩ" ብምባል እዩ ገሊጹዎ። ብተወሳኺ "እቲ መረጻ ጽቡቕ ነይሩ፤ እቲ ውጽኢ ግን ትጽቢት ዝገበርኩዎ ኣይኮነን" እንትብል ኣብቲ መረጻ ብፍላይ ኣብ ከተማታት ተቃወምቲ ውድባት ጽቡቕ ድምጺ ክረኽቡ'ዮም ዝብል ግምት ከም ዝነበሮ ተዛሪቡ። ኣብዚ ክልላዊ መረጻ፡ ዋላ'ውን ሓሙሽተ ተነሓናሕቲ ውድባት ተሳቲፎም ድምጺ እንተረኸቡ፤ 31759 ድምጺ ግን ባኺኑ'ዩ። እቲ መረጻ፡ ብምኽንያት ቕትለት ስነ ጥበባዊ ሃጫሉ ሁንዴሳን ካልኦት ምኽንያታትን ኣንጻር መንግስቲ ፌደራል ዘቕንዑ ተቓውሞታት፡ ኣብ ውሽጢ ዓድን ወጻእን ኣብ ዝበርትዕሉ ግዜ ክካየድ እንከሎ፡ ቀደሙ'ውን ኣብ ምትፍናን ዝጸንሑ መንግስቲ ፌደራልን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ድማ "እቲ መረጻ ሕጋዊ እዩ፤ ሕጋዊ ኣይኮነን" ናብ ዝብል ቀጻሊ ውጥጥ ምእታዎም ኣይተረፈን። ካብዚ ብዝብገስ፡ መንግስቲ ፌደራል ብትካላቱ ኣቢሉ እቲ መረጻ እንተተኻየደ'ውን "ከም ዘይተኻየደ ዝቑጸር" ከም ዝኾነ ብምግላጽ፡ መራኸብቲ ብዙሓን ነቲ መረጻ ሽፋን ክህብኦ ከም ዘይብለን ኣጠንቂቑ። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብቲ መረጻ ዝተኻየደሉ (ማለት'ውን 9 መስከረም 2020) ሓድሽ ዓመት ምኽንያት ብምግባር ንሃገራዊ ቴሌቪዥን ኣብ ዝሃቦ ቃለ መጠይቕ "መረጻ ትግራይ፡ ልክዕ ብዘይ ሕጋዊ መገዲ ከም ዝህነጽ ገዛ እዩ" ብምባል ኣናኢሱ እዩ ገሊጽዎ። እንተኾነ፡ ብተግባር ግን ኣንኢሱ ዝራኣዮ ኣይመስልን። ነቲ መረጻ ክዕዘቡን ክጽብጽቡን ዝኸዱ ዝነበሩ 12 ጋዜጠኛታት ውሽጢ ዓድን ወጻእን፡ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ቦሌ ብሰራሕተኛታት ድሕነት ኢትዮጵያ ናብ መቐለ ከይከዱ ተኸልኪሎም፤ ንብረቶም'ውን ንዝተወሰነ ግዜ ተመንጢሎም ጸኒሖም። እንተኾነ እቲ መረጻ ልዕሊ 2.7 ሚሊየን ህዝቢ ድምጺ ንምሃብ ካርዲ መረጻ ዝወሰደሉን፡ ልዑል ህዝባዊ ተሳትፎ ዝተራእዮ ምንባሩን ተዓዘብቲ ይገልጹ። ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ብልጽግና ጨንፈር ትግራይ ኣቶ ነብዪ ስሑል ሚካኤል ግን እቲ መረጻ ድላይ ህዝቢ ኣይኮነን ብምባል ነቲ ዝነበረ ምንቕቓሕ "ናይ ህዝቢ ኣይኮነን" ብምባል'ዩ ዝነጽጎ። "ክትጭቆን ከለኻ ተጨቚነ'የ ንክትብል'ውን ናጽነት የድልየካ'ዩ፤ ህዝቢ ትግራይ ከኣ ይትረፍ እዚ ምርጫ እዚ ሕጋዊ ኣይኮነን ኢሉ ክዛረብ፡ ንህይወቱ ኣብ ዘስግእ ልዑል ዓፈና እዩ ዝነብር ዘሎ። ስለዚ ናጽነቱ ተሓልዩሉ ህዝቢ ትግራይ እንተዝሕተት ነዚ ዝግበር ዘሎ ኣይምደገፎን" እዩ ዝብል። ዴሞክራሲያውነት እቲ መረጻ ከመይ ይግምገም?
