ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ቅልውላው ትግራይ ኢትዮጵያ፡ ሕቡራት ሃገራት ሰብኣዊ ቅልውላው ይዓርግ ምህላዉ ገሊፁ 17 ሕዳር 2020 ምንጪ ስእሊ, AFP እቲ ኣብ መንጎ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ተወሊዑ ዘሎ፡ ክልተ ሰሙን ዘቑፀረ ኵናት፡ ናብ ከቢድ ሰብኣዊ ቅልውላው ይዓርግ ምህላዉ ሕቡራት ሃገራት ኣፍሊጡ። ዛጊድ ልዕሊ 27 ሽሕ ሰባት ናብ ጎረቤት ሃገር ሱዳን ከምዝተመዛበሉን፡ ጉጅለ እቲ ውድብ ይሰርሓሉ ከምዘሎን ገሊፁ። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ትግራይ ገዛኢ ውድብ ንዝኾነ ህወሓት ብክሕደት ድሕሪ ምኽሳሱ እዩ እዚ ውግእ ተወሊዑ። ህወሓት ብወገኑ፡ ንመንግስቲ ፌደራል ከምዘይሕጋዊ እዩ ዝርእዮ። ኣብ'ዚ ኣብ መንጎ ክልቲኦም መንግስታት ዝተወልዐ ጎንፂ፡ ክሳብ ሕዚ ብኣማኢት ዝቑፀሩ ሰባት ከምዝተቐትሉ እዩ ዝግለፅ። ይኹን’ምበር ኣብ ትግራይ መራኸብታት ስለዝደስከለ፡ ሓበሬታ ንምርካብ ከቢድ ኮይኑ ኣሎ። ኣብ ኣሜሪካ፡ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ደው ክብል ሰልፈኛታት ጸዊዖም መንግስቲ ክልል ትግራይ ኢትዮጵያ ንከይትፈርስ ማሕበረሰብ ዓለም ኢዱ ከእቱ ጸዊዑ ኦነግን ኦፌኮን ንውሳነ ቤት ምኽሪ ፌደሬሸን "ዘይሕጋዊ" ክብሉ ተቓዊሞምዎ እቶም መረበቶም ገዲፎም ካብ ኢትዮጵያ ክሃድሙ ዝተገደዱ ዜጋታት፡ ብሰንኪ እቲ ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ሓይልታት ዝተወልዐ ጎንፂ ከምዝኾነ ዝገለፀ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ወሃብቲ ረድኤት ናብ ትግራይ መእተዊ ከምዝሰኣኑ'ውን ገሊፁ። ሃገራት ኬንያን ዩጋንዳን፡ እቲ ጎንፂ ብሰላም ንክፍታሕን ክልቲኦም ተጓነጽቲ ሓይልታት ክላዘቡን ፀዊዐን። መንግስቲ ኢትዮጵያ ግና፡ ህወሓት ሕገ-መንግስቲ ናይ ምፍራስ ተግባር ፈፂሙ እዩ ብምባል፡ ምስ ህወሓት ክላዘብ ድልየት ከምዘይብሉ ይገልፅ። መራሒ እታ ሃገር ኣብይ ኣሕመድ፡ ኣብ ትግራይ የካይዶ ዘሎ ወተሃደራዊ ስርሒት “ኣብ ናይ መወዳእታ ብርኪ ይበፅሕ” ከምዘሎን ኣባላት ፍሉይ ሓይልን ምልሻታትን ትግራይ ኢዶም ንክህቡ ዝተቐመጠሎም ናይ ሰለስተ መዓልቲ ገደብ ግዜ ከምዘብቅዐን ተዛሪቡ። ኣብ ትግራይ ብሰንኪ ይካየድ ዘሎ ኵናት፡ ከቢድ ሰብኣዊ ቅልውላው ከምዘጋጠመን ብኣሽሓት ዝቑፀሩ ሰባት ይሃድሙ ከምዘለዉን፡ ካብ ትግራይ ኣብ መዓልቲ ብውሑዱ 4 ሽሕ ሰባት ከምዝሃድሙን፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ገሊፁ። ወሃቢ ቃል ትካል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ባባር ባሎች፡ ናብ ትግራይ መእተዊ እንተተረኺቡን ውሕስነት እንተተረኺቡን፡ እቲ ኤጀንሲ ኣብ ትግራይ ድጋፍ ንምሃብ ድሉው ምዃኑ ኣፍሊጡ። ወሃቢ ቃል ምትሕብባርን ሰብኣዊ ጉዳያትን ሕቡራት ሃገራት ጀንስ ሌርከ’ውን፡ “ኣብ ትግራይ ገዚፍ ምምዝባል ክህሉ ከምዝኽእልን፡ ሓገዝ ንምግባር ዝከኣለሉ መገዲ የናድዩ ከምዘለዉን ሓቢሩ። ኣመዓባብላ እቲ ኵናት መንግስታት ፈደራልን ክልል ትግራይን ብፍልልይ ስነ-ሓሳብ፡ ክረሓሓቑ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ንዝነበሮም ልፍንታዊ ኪዳን ኣፍሪሶም ብልጽግናን ህወሓትን ኮይኖም ተፈላልዮም። ብሰንኪ ለበዳ ኮቪድ-19 ምርጫ ምስተናውሐ ድማ፡ ዝያዳ ተሰሓሒቦም። ባይቶ ፈደሬሸን ኢትዮጵያ፡ እቲ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ክካየድ ዝነበሮ ሃገራዊ መረፃ፡ ኮቪድ-19 ድሕሪ ምህድኡ ሓደ ዓመት ኣብ ዘሎ ግዜ ክፍጸም ወሲኑ። መንግስቲ ክልል ትግራይ ግን፡ ነቲ ውሳነ ብምንጻግ ናይ ርእሱ መረፃ ኣካይዱ። ኣቢዪ ኣሕመድ፡ እቲ መረፃ ዘይሕጋዊ እዩ ክብል ክነጽጎ እንከሎ፡ መንግስቲ ክልል ትግራይ ብወገኑ፡ መንግስቲ ፈደራል ድሕሪ መስከረም 25 ስልጣኑ ስለዘብቀዐ ፡ዘይሕጋዊ እዩ ዝብል መርገጺ ሒዙ። ብድሕሪ'ዚ ክልቲኦም መንግስታት ነንሓድሕዶም "ዘይሕጋዊ" እናተበሃሃሉ ክካሰሱ ጸኒሖም፡ ርክባቶም ድማ በቲኾም። ብ 03 ሕዳር ከኣ፡ ሓይልታት ትግራይ ኣብ'ታ ክልል ዓስኪሩ ምስ ዝጸንሐ ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ (እዚ ሰሜን) ከምዝተጓነጹ ተገሊጹ። ኣብዪ ኣሕመድ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ እዚ ሰሜን ተፈጺሙ ዝበሎ መጥቃዕቲ ብምኹናን፡ 'ሕጊ ንምኽባር' ብዝብል ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክውሰድ ኣዚዙ። ኣብ ልዕሊ ትግራይ ድማ ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ኣዊጁ። ቤት ምኽሪ ፈደሬሽን ኢትዮጵያ ድማ፡ ንመንግስቲ ክልል ትግራይ ኣፍሪሱ ካልእ መንግስቲ ከምዘቕውም ብምግላጽ፡ ሓድሽ ኣመሓዳሪ ትግራይ ካብ ኣዲስ ኣበባ ሸይሙ። መራሕቲ ክልል ትግራይ ግን፡ ነዚ ውሳነ "ክፍጸም ዘይክእል ሕልሚ ቀትሪ" ክብሉ ነጺጎምዎ። ነቲ ሕዚ ተወሊዑ ዘሎ ኵናት "ወራር መንግስቲ ፌደራል" እናበሉ ዝገልጽዎ መራሕቲ ትግራይ፡ ንክልተ ሰሙናት ምስ ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያን ምስ ፍሉይ ሓይልን ምልሻታትን ክልል ኣምሓራን ይዋግኡ ኣለዉ። ተዛማዲ ትሕዝቶ ኣብ ትግራይ ንዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣገልግሎት ንምቕራብ ከምዝተጸገመ ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ17 ሕዳር 2020 ኣብ ትግራይ ዝርከቡ ኤርትራውያን፡ ኲናት ደው ንኽብል ዝጽውዕ ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይዶም15 ሕዳር 2020 ቅልውላው ኢትዮጵያ - ትግራይ፡ 'ንኡሽቶ ሓወይ መድሃኒት የድልዮ'ዩ'13 ሕዳር 2020 ብሰንኪ ኲናት ኢትዮጵያ፡ 9 ሚልዮን ህዝቢ ክመዛበል ከምዝኽእል ሕቡራት ሃገራት ኣጠንቂቑ8 ሕዳር 2020 ዜናታት ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎቅድሚ ሓደ ሰዓት ኣብ ትግራይ ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ህጻናት ረድኤት ክበጽሖም ኣይከኣለን - ዩኒሴፍ16 ታሕሳስ 2020 ጀርመን ሓድሽ ደግሲ ኮሮናቫይረስ ንምቊጽጻር ጽኑዕ ሕጊ ኣውጺኣቅድሚ 3 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?15 ታሕሳስ 2020 "ካብ ጨወይተይ ንምህዳም ከም ተመን እናተሰሓብኩ ነዊሕ ተጓዒዘ"15 ታሕሳስ 2020 ወታሃደራት ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ሕቡራት ሃገራት ከምዝተኮሰ መንግስቲ ተኣሚኑ8 ታሕሳስ 2020 ናሚቢያዊ ዲፕሎማሰኛ ክልተ ደቁ “ኣብ ኢትዮጵያ ተቐቲሎም”14 ታሕሳስ 2020 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ኣመሪካ፡ ንሱዳን ካብ 'መዝገብ ግብረ-ሽበራ' ብወግዒ ኣልያታ14 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ ኣብ ውሽጣዊ ግጭት ኢትዮጵያ ኢድ ኣለዋ ድዩ?25 ሕዳር 2020 ቻይና ብዛዕባ ዘማዕበለቶ ክታበት ኮሮናቫይረስ እንታይ ንፈልጥ?10 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ፡ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ድሕሪ 26 ዓመት ካብ ቤት-ማእሰርቲ ተፈቲሖም7 ታሕሳስ 2020 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዋይ ልኡኽ ስዑዲ ዓረብ ትማሊ ምሸት ናብ ኤርትራ ኣትዩ 2 ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎ 3 ኣብ ትግራይ ውልቀሰባት ዕጥቂ ንከረክቡ ዝተነብረ ገደብ መዓልቲ ተዛዚሙ 4 ጉግልን ዓበይቲ ትካላት ቴክኖሎጅን ‘ዓሌታውያን’ዮም”፡ ትምኒት ገብሩ 5 ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?
