ክልል ናይ ምዃን ሕቶ ህዝቢ ሲዳማ ንሓደ ዓመት እናተንከባለለ ጸኒሑ ሎሚ'ዩ ዓመቱ ኣቝጺሩ። ከምዚ ዓይነት ሕቶ ኣብ ሓደ ዓመት ውሽጢ ምላሽ ከረክብ ኣለዎ ይብል ዓንቀጽ 47 (3) እቲ ሕገ-መንግስቲ። እዚ ጉዳይ ኣመልኪትና ዘዘራረብናዯ ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ መምህር ሕገ-መንግስቲ፡ ተሓጋጋዚ ፕሮፌሰር ገ/መስቀል ሃይለ ኣብ ሕጊ ተደሪኹ ከምዚ ይብል። እቲ ምሁር ሕገፊ፡ ቀዳማይ ብድሆ ገይሩ ዝወስዶ እቲ ሕቶ ኣብ ሓደ ዓመት ክሃልቕ ነይሩዎ ዝብል እዩ። "ሐዚ ተወሳኺ ሓሙሽተ ወርሒ ተጸበዩ ምባሉ ኣብቲ ማሐበረሰብ ውሽጢ ቅርሕንቲ ከስዕብ ይኽእል እዩ" ይብል። ከምኡ ድማ እዚ ክስተት ምስቲ ዘይተለምደ ምዃኑን፤ ምስ ክፍፍል ሃፍትን ጉዳይ ዋንነት ከተማ ሃዋሳን ተዛሚዱ ዘይምርድዳእ ከስዕብ ከምዝኽእል ይዛረብ። መልከኣ-ምድራዊ አቀማምጣ ሲዳማ 'ውን እንተኾነ ነቶም ዝተረፉ ብሄረሰባትደቡብ ብፍላይ ንብሄረሰባት ጌድዮን ወላይታን ኣብ ክልተ ስለዝመቕሎም፡ ኣብ ወሰን ኣካልላ ሳዕቤን ክህልዎ እዩ ዝብል ግምት ኣለዎ። "ኣብቲ ከባቢ ኣብ ዳግም አወዳድባ ክልላት ናይ ባዕሉ ጸገም ክፈጥር ይኽእል እዩ ዝብል ግምት ኣለኒ" ኢሉ። ከምኡ'ውን ናይ ሲዳማ ናብ ደረጃ ክልልነት ሓፍ ምባል፡ ከም ብሄረሰብ ወላይታ ዝኣመሰሉ ተመሳሳሊ ሕቶ ዘቕርቡ ብርክት ዝበሉ ብሄረሰባት ከምዝህልው'እሞ ዝወሃቦም ምላሽ ዘይከዕግቦም ከምዝኽእል እቲ ምሁር ሕጊ ይሕብር። "ናእሽቱ ዝኾኑ ዘየቋርጹ ተመሳሰልቲ ሕቶታት ክቕጽሉ እዮም" ይብል። ህዝቢ ወላይቶ ድሮ'ውን ሕትኡ ቅድሚ ሲዳማ ጀሚሩ ከምዘቕረበን ኣብ ሓጺር እዋን ምላሽ ከምዝጠልብን ይገልጽ ኣሎ። ከም ሃገር ግን፡ ሲዳማ ከም ኣብነት ኣወንታውን ኣሉታውን ሳዕቤናት ከምጽእ ከምዝኽእል እቲ ምሁር ይዛረብ። እቲ ከይዲ ብሕግን ብሕገ-መንግስቲ መሰረትን እንተኸይዱ ኣብታ ሃገር ሐዚ ንዝረአ ዘሉ ኩለመዳያዊ ጸገማት ከዘሓሕል ይኽእል እዩ፤ ብኣንጻሩ ነቲ ሕገ-መንግስቲ ምሽርራፍ እንተተጀሚሩ ከጋገድዶ ይኽእል እዩ፡ ዝብል ግምት እዩ ዘለዎ። "እቲ መግለጺ ደኢህዴን'ውን ሪእናዮ እንተኾይንና፡ ናይ ሲዳማ ጉዳይ ካብ ዓቕሞም ንላዕሊ ምዃኑ ዘርኢ እዩ። ኣብቲ ናይቶም ካልኦት ሕቶታት ግን 'ኣነ ይፈልጠልካ' ብዝብል 'ንስኻ ምስዚ ኩን ንስኻ ናብዚ ኩን' ዝብል ናብ ምደባ ዝኸዱ ይመስለኒ፤ እዚ ድማ ሓደገኛ እዩ" በሃሊ እዩ። እዚ ድማ ብፍላይ ምስቲ ባህሪ እቲ ፌደራል መንግስቲ እንትረአ ዘይተርፍ ምዃኑ እዩ ዝትንብይ። "ሕገ-መንግስታዊ መሰላት ኣብ ምጭፍላቕ እዩ ጸገማት ክፍጠር ዝኽእል" ክብል ድማ ሓሳቡ ይዛዝም። ተዛማዲ ትሕዝቶ ቪድዮ, ክልል ናይ ምዃን መረጻ ህዝቢ ሲዳማ ብሰለማዊ መገዲ ይካየድ ኣሎ፡ ነበርቲ ሃዋሳ20 ሕዳር 2019 'መስርሕ ሰላም ኢትዮ ኤርትራ፡ ዕርክነት ኣብዪን ኢሳይያስን ኮይኑ ተሪፉ' ሜ/ጀነራል ኣበበ ተኽለሃይማኖት13 ሰነ 2020 ሓላፊ ክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ ቴሌቪዥን ኢትዮጵያ መልቀቒ ዘእተወሉ ምኽንያት እንታይ'ዩ?16 ሰነ 2020 ሰባዊ መሰላት፡ ኣብዪ ኣሕመድ ዘተኣታተዎም ጽገናታት ኣብ ሓደጋ ኣትዮም16 ጥሪ 2020 ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 6 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ” 7 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
