23 ጉንቦት 2019 ምንጪ ስእሊ, Dire Tube መግለጺ ስእሊ, ተዋሳኢ ድራማ 'ምን ልታዘዝ' ሚካኤል ታምራት (ኣያልቅበት) ኣብ ኢትዮጵያ፡ ማሕበራውን ፖለቲካውን ትሕዝቶ ዘለዎም ድራማታት ኣብ ዝተፈላለዩ ግዘታት ተራእዮም እዮም፥ 'ባለጉዳይ'፣ 'ማን ገደላት'፣ ገመና፣ 'ቤቶች'ን ካልኦትን ነቐፍቲ ድራማታት ብሃገራዊ ቴሌቪዥን ይመሓላለፉ ነይሮም። ኣብዚ ቀረባ ግዘ ናብ ተመልካቲ ይቐርብ ዘሎ ድራማ 'ምን ልታዘዝ' እውን ከምቶም ዝተፀርሑ ድራማታት ማሕበራዊ ፀገማት ኣጉሊሁ ዘርኢ እኳ እንተኾነ፡ ብኣንፃሩ ግን ፖለቲካዊ ባልቲ እዩ ዝጥቀም። እዚ ድራማ ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ኢትዮጵያ ናዕብታት ኣብ ዝበርተዐሉ፣ መገድታት ፖለቲካዊ ኣካይዳ ኣብ ዘይፀረየሉ እዋን እዩ ናብ ተመልካቲ ክቐርብ ጀሚሩ። እዚ ድራማ ኣብ ቀረባ እዋን፡ ፖለቲካዊ ህየላ ብምጅማሩ ድማ ተፈታዊ ኮይኑ ኣሎ። መዓበይ 'ምን ልታዘዝ' ሓደ እንዳ ሻሂ (ካፌ) ክኸውን ከሎ፡ በዓልቲ ዋና ወይዘሮ ለምለም፡ ንኣይተ ኣያልቅበት እየን ብልዕልነት ዝመርሐኦም። ኣነን ዊንጌትን ሽሙዬ ምስ ሓመዱ እዩ ዘሎ "ጥበብ ናይ ኣተሓሳስባ ኢንቨስትመንት'ዩ" ኣይተ ኣያልቅበት ድማ፡ እድል፣ የንጉስን ደግ ሰውን ንዝበሃሉ መተኣናገድቲ ነናቶም 'ክልል' ሒዞም ንክሰርሑ መዲበሞም፤ በቀጻሊ ከኣ ኣኼባ ይፈትዉ። ናይዚ 'ካፍተርያ' ኩነታት፡ ምስ እዋናዊ ኩነታት ኢትዮጵያ እናነጻጸሩ ዝትርጉምዎ ተዓዘብቲ ኣለዉ። ነፃነት፣ ተስፋይን ታመነን ነዚ ድራማ ዝከታተሉ ተዓዘብቲ እዮም፤ እዚ ድራማ ንህልው ኩነታት ኢትዮጵያ እናሰዓበ ከምዝነቅፍ ይሰማምዕሉ። እቲ ጨሓም መተኣናገዲ ዳኜ፣ ሱዳን ዝበሃል ሸያጢ ጋዜጣ፣ ኣቦመንበር ውድብ 'ልጥ'፣ ጨርቦሌ፣ ሰለስተ ሰራሕተኛታት ባንክን፡ ዶኒስ ዝበሃል ደራስን ካልኦት ቀንዲ ገፀባህርያት እዮም። ካልኦት ቀወምትን ግዝያውን ዓማዊል ናይዚ ካፍተርያ'ውን ኣለዉ። ካብ ተዓዘብቲ እዚ ድራማ ሓደ ዝኾነ ኣይተ ታመነ፡ ብገፀባህርያት እዚ ድራማ ይሓርቕ እዩ፡ ምኽንያቱ ድማ እቶም ገፀባህርያት ሰነፋት ኮይኖም ይረኣዩኒ ይብል። ኣብቲ እንዳ ሻሂ በብሰሙኑ ፖለቲካዊ ጉዳያት እዮም ዝለዓሉ። ኣብቲ ድራማ፡ በብእዋኑ ኣብታ ሃገር ዝካየዱ ፍጻመታት እናተልዓሉ፡ ብነቐፌታዊ መልክዕ ግን ከኣ ብዘስሕቕ ኣቀራርባ ተኸሺኖም ይቐርቡ። እዚ ድራማ ብተሌቬዥን ፋና ምቕራቡ ድማ ንገለ ሰባት ዘገረመ ኮይኑ ኣሎ። ምኽንያቱ፡ እቲ መደብር ቴሌቪዥን ደጋፊ መንግስቲ ብምዃን ስለዝፍለጥ እዩ። 'ምን ልታዘዝ' ኣብቲ ማሕበረሰብ ዘሎ ዛዕባ ካብ ምቕራብ ብዝዘለለ ፅኑዕ መልእኽቲ ኣየሕልፍን ዝብሉ ኣይተ ታመነን ኣይተ ነፃነትን እቶም ገፀባህርያት ግና ወኪል ጋህዳዊ ዓለም ምዃኖም ይኣምኑ። እዚ ድራማ ንብዙሓት መዘራረቢ ምዃኑ እውን ካልእ ዝሰማምዑሉ ጉዳይ እዩ። ምንጪ ስእሊ, Dire Tube መግለጺ ስእሊ, ተዋሳእቲ ድራማ 'ምን ልተዘዝ' (ደግሰው፣ ዕድልን የንጉስን) ሓላፊ ቢሮ ባህልን ቱሪዝምን ከተማ ኣዲስ ኣበባንን መምህር ተዋስኦ ዝነበረ ሓጋዚ ፕሮፌሰር ነብዩ ባየ፡ ፖለቲካዊ ኣሽሙር ድራማ 'ምን ልታዘዝ' ንድራማን ትያትርን ኢትዮጵያ ሓድሽ ኣይኮነን ይብል። ኣብ ኢትዮጵያ ንፈለማ እዋን ዝተሰርሐ ቲያትር ፖለቲካዊ ትሕዝቶ ከምዝነበሮ ብምግላፅ። መምህር ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ኣይተ ዘሪሁን ብርሃኑ ድማ፡ በጅሮንድ ተክለኃዋርያት ተክለማርያም ዝፀሓፍዎ ፈላማይ ኢትዮጵያዊ ቲያትር 'ኣውሬዎቹ ኮመዲያ መሳለቅያ' ንልዕሊ ሓደ ግዘ ክረኣይ ዕድል ከምዘይረኸበ፡ ይዛረብ፤ ናይዚ ምኽንያት ድማ ሰብመዚ ናይቲ እዋን ብትሕዝቶ እቲ ትያትር ስለዝተቖጥዑ እዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ንቲያትራት ምውቃስ ሓድሽ ከምዘይኮነ እዞም ምሁራት ይገልፁ። "ኣብ ኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ነቐፌታ ብቅኔ ምቕራብ ሓድሽ ኣይኮነን" ዝብል ሓጋዚ ፕሮፌሰር ነብዩ፡ "ሸፋፊንካ ምቕራብ ባህሊ ስነ-ፅሑፍና እዩ ይብል። ውልዶ ጥበብ ዳቪንቺ 450 ሚልየን ዶላር ተሸይጡ ሙዚቃን ስእልን ዝህይወቱ ከያኒ "ረዚን ሕብረተሰብ'ዩ ዘለና፤ እዚ ክብሪ ክንብክሎ የብልናን" ኣይተ ዘሪሁን እውን፡ 'ምን ልታዘዝ' ሓቅን ፅባቐን ኣለዎ ብምባል ይንእድ። ኣብ ፋና ብሮድካስቲንግ ዋና ኣዳላዊ መዘናግዒ መደባት ዝኾነ ዘካርያስ ብርሃኑ ድማ፡ ፕሮፖዛል 'ምን ልታዘዝ' ናብ ቢሮኦም እንትመፅእ፡ ፖለቲካዊ ዛዕባታት ንምንቃፍ ዝዓለመ ከምዝነበረ ይዝክር። ሰብሞያ ፋና ብሮድካስቲንግ ድማ ምስ ደረስቲ እቲ ድራማ ብምዝታይ፡ እቲ ድራማ ሕዚ ዘለዎ ቅርፂ ንክሕዝ ከምዝገበሩ ይዛረብ። እዚ ድራማ ካብ ትሕዝቱኡ ብዝዘለለ ተፈታውነት ዝረኸበሉ ምኽንያት ድማ ብዙሕ ተኸታተልቲ ብዘለዎ ተለቬዥን ፋና ምምሕልላፉ ምዃኑ ሓጋዚ ፕሮፌሰር ነብዩ ባዩ ይገልፅ። ኣይተ ዘሪሁን ብወገኑ፡ ኣይትንከፉን ንብሎም ዛዕባታት ዝደፈረ ድራማ እዩ ብምባል፡ ኣብ ዝሓለፉ 40 ን 50 ዓመታት፤ ደፊሮም ንፖለቲካ ዝተንከፉ ሰብሞያ እናተሃደኑ ኣብ ፅዕንቶ ዝወድቅሉ ዕድል ሰፊሕ ነይሩ ይብል፤ ከም ኣብነት ድማ ናይ ፊታውራሪ ተክለሃዋርያት ተዋስኦ ይፀርሕ። ካልእ ምኽንያት ተፈታውነት እዚ ድራማ ድማ፤ ክእለት ተዋሳእቲ፣ ኩሉ ግዘ ሓድሽ ነገር ምቕራቦምን ተሪር ነቐፌታ ምቕራቦም፣ ዘስሕቕ ሓይሊ ብምልባሶምን ከምዝኾነ እዞም ሰብ ሞያ ይገልፁ። ምንጪ ስእሊ, Dire Tube ድራማ 'ምን ልታዘዝ'፡ ኣብ ፈለማ ፖለቲካ ጥራሕ እንተይኮነስ ማሕበራዊ ዛዕባታት ይድህስስ ከምዝነበረ ዝዝክር ኣይተ ዘሪሁን፡ ፖለቲካዊ ኩነታት እታ ሃገር ምስተቐየረ ግና ነቐፌታ እቲ ድራማ እውን ከምዝጠንከረ ይገልፅ። ደረስቲ እዚ ድራማ እውን፡ ካብቲ ዘሎ ህልዊ ፖለቲካ ከምዘይወፅእ የረድኡ። ዘስሕቑ ተኸታተልቲ ድራማታት ተለቬዥን (ሲትኮም)፡ ማሕበራዊ ዛዕባታት ናይ ምህያስን፡ እዋናዊ ዛዕባታት ድማ ናይ ምንቃፍ ባህሪ ኣለዎም፤ ድራማ 'ምን ልታዘዝ' ድማ ነዚ ኣዕዊቱ እዩ ይብሉ። መርገፂ እዞም ደረስቲ ክረአይን ክኽበርን ከምዘለዎ ዝገልፁ እዞም ሰብሞያ፡ "ፖለቲካዊ ሳታየር ኢና ክንሰርሕ ንደሊ እንተይሎም፡ መርገፂኦም ክኽበር ይግባእ" ይብሉ። ኣብ ፋና ብሮድካስቲንግ ዝሰርሑ ኣይተ ዘካርያስ እውን፡ "ፖለቲካ እታ ሃገር ኣብ ወጥሪ ክህሉ እንከሎ፡ ኣብ ፖለቲካ ኣድሂቦም ምንቃፎም ትፅቢት ዝግበር እዩ" ኢሉ። ምንጪ ስእሊ, Dire Tube መግለጺ ስእሊ, ተዋሳእቲ ድራማ 'ምን ልታዘዝ' (ልጥ፣ ጨርቦሌ፣ ሱዳን) ጥበብ ከምተርጓሚኡ ኣይተ ዘሪሁን፡ ኣብዚ ድራማ ዝተቐረፁ ገፀባህርያት፡ ንዓና መሲሎምን ንዓና ወኪሎምን ዝተቐረፁ እዮም እንትብል፡ ሓጋዚ ፕሮፌስር ነብዩ ባየ ግን፡ 'ምን ልታዘዝ' ኢትዮጵያዊ ጥራሕ ኣይኮነን፡ ኣብ ኣፍሪቃ ኮነ ኣብ ዓለም ዝፍፀሙ ዓበይቲ ፍፃመታት እዮም ዝድህስሱ ይብል። እቶም ገፀባህርያት ብማዕረ ቅዳሕ ጋህዳዊ ዓለም እዮም ካብ ዝብል ዝተፈለየ ሓሳብ ዘለዎም ኣይተ ነብዩ ባየ፡ "ናይ ተነሓናሕቲ ውድባትን ናይ ንጡፋት ማሕበራዊ ሚድያ ሓሳብ ሒዞም ዝተስኣሉ እምበር፡ ቅዳሕ እየ ኢሎም ኣይሓስብን" ይብል። ቅረታን ናእዳን ተመልካቲ ናብ ቢሮኦም ከምዝመፅእ ዝገልፅ ኣይተ ዘካርያስ ድማ፡ ከም ተመልካቲ ክስቶ ንክስቶ ይመስል ምባል ከቢድ ከምዝኾነ ይዛረብ። ስራሕቲ ቅብኣታት ቆርበት፥ ለማ ጉያ ካብ ተመልካቲ ካብ ሞንጎ ዝመፅአሎም ሕቶታት እቲ ሓደ፡ 'እቲ ድራማ ምስ ኢዲቶርያል ፖሊሲ ፋና ኣይጋጮን'ዶ?'
