ውድብ ጥዕና ዓለም ኮሮናቫይረስ ዘይክጠፍእ ይኽእል'ዩ ክብል ኣጠንቂቑ እንተኾነ ዲሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ፡ ብምኽንያት ሕጽረት ናውቲ ሕክምና መርመራ ኮቪድ-19 ክትገብረሉ ዝኸኣለት ሰብ ውሑድ እዩ። ሜዲካል መጽሄት ላንሴት ከም ዝብሎ፡ ከም ደቡብ ኮርያን ጀርመንን ዝበላ ዕውት ስትራቴጂ መርመራ ዘለን ሃገራት፡ ዳርጋ ሓደ ሚኢታዊት ህዝበን መርሚረን ወዲአን እየን። ነዚ ዝሕግዙ ናውቲ እንተሃልዮም፡ ብርክት ዝበላ ሃገራት ኣፍሪቃ ልዕሊ ካብ ጥቅምቲ ክሳብ መወዳእታ ታሕሳስ ዘካየድኦ መርመራ ኤችኣይቪ ብምግባር ልዕሊ እቲ ክብጻሕ ዝሕሰብ ሸቶ ሓደ ሚኢታዊት ከዐውታ ይኽእላ እየን ይብል ሜዲካል መጽሄት ላንሴት። ኣብ ዲሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንግ፡ ክሳዕ ግንቦት 18 [ቅድሚ ክልተ መዓልቲ] 4,493 ሰባት መርመራ ኮሮናቫይረስ ተገይሩሎም ሓደ ሚኢታዊት ካብ ህዝባ [895,614] ክትምርም ትጽቢት ይግበር ካብ ሓደ ጥቅምቲ ክሳብ 31 ታሕሳስ 2019፡ 203,859 ሰባት መርመራ ኤችኣይቪ ገይራ ምንጪ፡ ማእከል ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት ኣፍሪቃ; መጽሄት ላንሴት ክሳብ ሕጂ፡ እዛ ሃገር ልዕሊ 1,600 ብኮሮናቫይረስ ዝሓመሙ ሰባት ኣለውዋ፤ ትካል ጥዕና ዓለም ከም ዝብሎ ድማ ኣብቲ ኣህጉር ብብዝሒ ዝሓመሙ ታሽዐይቲ እያ። መንግስቲ፡ ዝርግሐ እቲ ቫይረስ ንምቁጽጻር ቐልጢፉ ኣዋጅ ዕጽዋ እንተኣወጀ'ውን፡ ናብ ሸውዓተ ዞባታቱ ክሰፍሕ ክኢሉ እዩ። ስርዓት ጥዕና እታ ሃገር ኣዝዩ ድኹም እዩ። ንዓሰርታት ዓመታት ዝቐጸለ ግጭትን ለበዳ ኢቦላ'ውን ካልኦት ዘየናገፈቶም ጸገማት እዮም። ክታበት ፖሊዮ፣ ንፍዮ፣ ቢጫ ዓሶን ካልኦትን ዘይረኸቡ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ህጻናት'ውን ኣለውዋ። ብኮቪድ-19 ልዕሊ 60 ሰባት ክሞቱ ከለው፡ ካብ 2018 ጀሚሩ ልዕሊ ክልተ ሽሕ ሰባት ብሰንኪ ኢቦላ ሞይቶምዋ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ህጻናት ዲሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ክታበት ኣይረኸቡን ኣብ መጀመርታ ኣዋርሕ እዚ ዓመት፡ ንህጻናት ዝወሃብ ክታበት እናነከየ ምምጽኡ ዝገልጽ ዩኒሴፍ፡ ዝርግሐ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ድማ ነቲ ሓደጋ ከኽብዶ ከም ዝኽእል ይገልጽ። ብርክት ዝበሉ ስድራ፡ መልከፍቲ ኮሮናቫይረስ ብምስጋእ ደቆም ንከኽትቡ ናብ ሕክምና ኣይኸዱን። ሓካይም'ውን ንነብሶም ኮነ ነቶም ህጻናት ካብዚ ሕማም ክከላኸልሉ ዝኽእሉ ናውቲ የብሎምን። ሆስፒታላት ኬኒያ 'ብዙሕ ኣስክሬናት፤ ውሑድ ቑጽሪ ሕሙማት' ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ኣብ ኬኒያ ገጽካ ምሽፋን ይልመድ ኣሎ ኣብ ናይሮቢ ዝርከብ ዓብዪ ሆስፒታል፡ ካብ ታሕሳብ ክሳብ መጀመርታ ወርሒ መጋቢት ኣብ ዘሎ ግዜ ጥራሕ ቑጽሪ ተሓከምቲ ዓባይ ሰዓል፣ ኒሞኒያን ኣዝማን ዝበሉ ናይ መተንፈሲ ኣካል ዘጥቅዑ ሕማማት ብ40 ሚኢታዊት ወሲኹ። ግን ድማ፡ ሽሙ ዘይንጸርሖ ሓደ ዶክተር ንቢቢሲ ከም ዝበሎ፡ መንግስቲ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምቁጽጻር ሰዓት እቶ እቶ ካብ ዝእውጅ ጀሚሩ፡ ካብ መፋርቕ ወርሒ መጋቢት ምንካይ ከም ዝተርኣየ ሓቢሩ። ብኻልእ ወገን ድማ፡ ቑጽሪ ዝሞቱ ሰባት ይውስኽ ኣሎ። ምንጪ ስእሊ, AFP መግለጺ ስእሊ, ገለ ሰባት ካብ ገዝኦም ክወጽኡ እዮም ዝደልዩ መብዛሕትኦም፡ ብኻልእ ጸገም ጥዕና ናብ ሆስፒታል ከይዶም ሃንደበት ኮሮናቫይረስ ተረኺቡዎም ናብ መወሸቢ ማእከል ከይኣትው ብምስጋእ ናብ ሕክምና ከም ዘይኸዱ ይገልጽ። ኣብ ኬኒያ ዘሎ ኣተሓሕዛ መወሸቢ ማእከላት ድማ ኣካታዒ እዩ። መንግስቲ ብኮሮናቫይረስ ዝተትሓዙ ሰባት ተወሺቦም ክጸንሑ ከለው ወጻኢታቶም ዓርሶም ክሽፍኑ እዩ ዘገድድ። እዚ ከከም እቶም ንመወሸቢ ዝተሓረዩ ቦታታት ዝውሰን ኮይኑ፡ ዋግኦም ንሓደ ለይቲ ካብ 20 ዶላር ክሳብ 100 ዶላር ይበጽሕ። ሕጂ ግን፡ መንግስቲ ኣብ ዘዳለዎም መወሸቢ ቦታታት ናይ ዝኣትው ሰባት ወጻኢታት ባዕሉ ክሽፍን ከም ዝኾነ ቃል ኣትዩ ኣሎ። ኣብ ኬኒያ ክሳብ 18 ግንቦት 44,851 ሰባት መርመራ ኮቪድ-19 ተገይሩሎም ሓደ ሚኢታዊት ብዝሒ ህዝባ ንክትምርምር 537,713 ክምርመረሉ ኣለዎም ካብ ሓደ ጥቅምቲ ክሳብ 31 ታሕሳስ 2019፡ 203,859 ሰባት መርመራ ኤችኣይቪ ገይራ ምንጪ፡ ማእከል ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት ኣፍሪቃ; መጽሄት ላንሴት ኣብ ኬኒያ፡ ሆቴላት፣ ላዕለዎት ትካላት ትምህርትን ካልኦት ኣብያተ ትምህርትን ናብ መወሸቢ ማእከላት ተቐይሮም እዮም። ብርክት ዝበሉ ሰባት ግን፡ ኣብዞም ቦታታት ዘሎ ቐረብ መሐለዊ ጽርየት ድኹም ከም ዝኾነ ብምግላጽ ኣካላዊ ርሕቐት ዘይሕለዎምን ቦታታት እዮም ብምባል ተቓውምኦም ይገልጹ ነይሮም። ናይጄሪያ፡ 'ብዙሓት ሕሙማትን ብዙሕ ኣስከሬናትን' ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ኣብ ናይጄሪያ ዝተኻየደ መርመራ ኮቪድ-19 ኣዝዩ ውሑድ እዩ ካኖ፡ ብዝሒ ሰብ ዝነብረላ ዞባ ናይጄሪያ እያ። ኣብታ ሃገር ለበዳ ኮሮናቫይረስ ካብ ዝኣቱ ሰለስተ ወርሒ ኮይኑ ኣሎ። ኣብዚ ውሽጢ እዘን ኣዋርሕ፡ ኣብ ካኖ ጥራሕ ብዙሓት ሰባት ሓሚሞምን ሞይቶምን እዮም። በዚ ምኽንያት እቲ ዝርግሐ እዚ ቫይረስ ንምቁጽጻር ዝወጽአ ኣዋጅ ዕጽዋ ክሳዕ መወዳእታ እዚ ወርሒ ንክቕጽል ተናዊሑ ኣሎ። ኣብ ከተማ ካኖ መቓብር ዝኹዕት ናይጄሪያዊ፡ "ከምዚ ዓይነት ተኣምር ርኢና ኣይንፈልጥን። ወለድና ከም ዝነግሩና ቅድሚ 60 ዓመት ለበዳ ኮሌራ ኣጋጢሙ ከሎ'ውን ከምዚ ዓይነት መዓት ወሪዱ ኣይፈልጥን" ኢሉ። ሓላፊ ክፍሊ መድሓኒት ሆስፒታል ኣሚኑ ካኖ ፕሮፌሰር ሙሳ ባባ-ሻኒ፡ ብዙሓት ኣዝማ፣ ዓባይ ሰዓል፣ ኒሞኒያ፣ ቓንዛ ኣፍ ልብን ጉሮሮን ዝሓመሙ ሰባት ናብቲ ሆስፒታል ክመጽኡ ከም ዝተርኣየ ይዛረብ። ኣብ ዝሓለፈ ሰለስተ ወርሒ ጥራሕ ድማ፡ ብዝሒ ናይ መተንፈሲ ኣካላት ዘጥቅዑ ሕማማት ካብ 40 ክሳብ 45 ሚኢታዊት ከም ዝወሰኸ ገሊጹ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ኣብ ናይጄሪያ መምርሒ ማሕበራዊ ርሕቐት ምሕላው ኣጸጋሚ ኮይኑ እዩ ብምኽንያት ሕጽረት ናውቲ መከላኸሊ ኮቪድ-19፡ ብዙሓት ናይ ብሕቲ ክሊኒካት ከም ዝተዓጸዋ እቲ ፕሮፌሰር ይገልጽ። ኣብ መብዛሕቲኤን ሰፊሕ ብዝሒ ህዝቢ ዘለወን ሃገራት ኣፍሪቃ ዘሎ መርመራ ኮሮናቫይረስ ትሑት እዩ ዝብል ፕሮፌሰር ባባ-ሻኒ፡ ኣስታት 200 ሚሊዮን ህዝቢ ንዘለዋ ናይጄሪያ'ውን የጸግመላ ከም ዘሎ ሓቢሩ። ኣብ ናይጄሪያ፡ ክሳዕ ግንቦት 18 [ቅድሚ ክልተ መዓልቲ] 33,970 ሰባት መርመራ ኮሮናቫይረስ ተገይሩሎም ሓደ ሚኢታዊት ካብ ህዝባ [2,061,396] ክትምርም ትጽቢት ይግበር ካብ ሓደ ጥቅምቲ ክሳብ 31 ታሕሳስ 2019፡ 1,160,920 ሰባት መርመራ ኤችኣይቪ ገይራ ምንጪ፡ ማእከል ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት ኣፍሪቃ; መጽሄት ላንሴት ብዙሓት ብኮሮናቫይረስ ከይተሓዙ ብምስጋእ ናብ ሆስፒታል ብምኻድ ክግልገሉ ዝሰግኡ ኮይኖም፡ ኣብ ሰሜን ምብራቓዊ ዮቤ ጥራሕ ኣብ ዝሓለፈ ሓሙሽተ ሰሙናት 471 ሰባት ሞይቶም። እዚ ምስ ኮሮናቫይረስ ዝተሓሓዝ ድዩ ኣይኮነን ዝብል ንጹር ኣይኮነን። ኮሚሽን ጥዕና ከም ዝበሎ ድማ፡ መብዛሕትኦም ብዕድመ ዝደፍኡ፣ ጸቕጢ ደምን ሕማም ሽኮርን ዝነበሮም እዮም። ናይጄሪያ ሽዱሽተ ሽሕ ብኮቪድ-19 ዝሓመሙ ሰባት ኣለውዋ፤ ሌጎስ ድማ ማእከል እቲ ለበዳ እያ ዘላ። 'ውሑድ ምልክታት እቲ ቫይረስ' ኣብ ኢትዮጵያ ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ኣብ ኢትዮጵያ ልዕሊ 4 ሰብ ኮይንካ ምእካብ ኣይፍቀድን ኣብ ኢትዮጵያ፡ ናይ መተንፈሲ ኣካላት ዘጥቅዑ ሕማማት ልሙዳት እዮም። እዛ ሃገር ልዕሊ 100 ሚሊዮን ብዝሒ ህዝቢ ኣለዋ። ዓመታዊ ኣብታ ሃገር ዘጋጥም ሞት ብሕማማት ተቕማጥን ድሕሪ ወሊድ ብዘጋጥም ጸገማትን ብዙሕ ምዃኑ መጽናዕታት የመልክቱ። ኮሮናቫይረስ፡ ክሳብ ሕጂ ብዙሕ ምስ ጸገም ምስትንፋስ ዝራኸብ ሳዕቤን ኣየብጽሐን ዘሎ። 'ካብ ክልተ ባንክታት ኢትዮጵያ ክዝመት ተሓሲቡ ዝነበረ 390 ሚሊዮን ብር' መወሸቢ ማእከላት ክልል ትግራይ እንታይ ይመስሉ?
