ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ኤርትራ፡ “ስነ ጥበብ ገድሊ እንተኾይኑ ንወዲ ኳዳ ጀነራል ምሃብክዎ” 1 ጥሪ 2020 ምንጪ ስእሊ, YONAS/AWEL/MELES መግለጺ ስእሊ, ስነጥበባውያን ዮናስ መሕረተኣብ (ማይናስ)፡ ኣወል ስዒድ፡ መለስ ንጉሰ ብዙሓት ስነ-ጥበባውያን ዓለምና ጸሓፍትን ደረስትን፤ ቀባእትን ቀረጽትን፤ ሙዚቀኛታትን ሳዕሳዕትን፤ ንስነ-ጥበብ ብዝተፈላለየ ቃላትን ኣበሃህላን ግን ዳርጋ ኩሎም ስነ-ጥበብ "ግርማ ሕብረተሰብ እዩ!" ክብሉ ይገልጹዎ። ስነ ጥበብ ንባህልን ኣነባብራን ሕብረተሰብ መልክዕን ግርማን ኣልቢሱ ኣወቂቡን ኣድሚቑን ዘቕርብ መስትያት ህላወ እዩ። ሓደ ሕብረተሰብ ብስነ ጥባበዊ ፍርያቱ እዩ ዝምዕርግ፤ ስነ ጥበባውያን፡ ኣብ ስፈ ከም ኣርግሄን ድርቅን፣ ቂሔ ጽልምን ሮዶን፤ ኣብ ቅብኣ ሕብርን ብራሽን፤ ኣብ ቅርጻ ምሳርን ሞደሻን ይምሰሉ። ኤፍሬም ካሕሳይ ከኣ ሓደ ካብቶም ኣብዚ ኣብነት'ዚ ዝዓልቡ፡ ኣብ ኩሉ ኢዱ ዝጸንበረሉ ዓውዲ ስነ-ጥበብ ዝዝከርን ዝኽበርን ስርሓትን ፍርያትን ዘቕረበ ስሙይ፡ ብኣብነት ካብ ዝጥቀሱ ኤርትራውያን ስነ-ጥበባዊ እዩ። ኣብዚ ናይ ልዕሊ 30 ዓመታት ተመኩሮኡ ኣብ ግጥሚ፡ ሕደማ፤ ዜማ፤ ናይ መድረኽ ድራማ፣ ኣልያን ድረሰትን ፊልም ኢዱ ጸንቢሩ። በታ ኣብዚ ዓመት ባዕሉ ደሪሱ ዝኣለያ 'ዜና ዕረፍቲ' ዘኣርእስታ ሓጻር ፊልም ኸኣ ኣብ - 'ኢንዲ ፈስተ ፊልም ኣዋርድን ቤስት ሾርትስ ኮምፒቲሽን ኣዋርድስ ኦስካር ኤንድ ኤሚ' ዝተባህላ ኣህጉራዊ ውድድር ክልተ ወርቂ ተሸሊሙ። ሙዚቃ ሂፕሆፕ ኢትዮጵያን ግድላቱን ጸላምን ኣይሁዳዊትን ቲፋኒ ሓድሽ እዚ ኣብ ኣስመራ ዝጀመሮ ስነጥበብ፡ ኣብ 1999 ኣብ ሊድስ ዩኒቨርስቲ ናይ ዓዲ እንግሊዝ ናይ ትምህርቲ ዕድል ብምርካቡ ብትያትር ስታዲስ ብካልኣይ ዲግሪ ድሕሪ ምምራቑ፡ ናብ ኤርትራ ብምምላስ ጎኒ ጎኒ ስነጥበባዊ ፍርያት፡ ዘለዎ ተመኩሮ ብምክፋል ሓያለ ስነ ጥበባውያን ኣፍርዩ። ወዲ ኳዳ፡ ሚኒስተር፣ ፈቲሐ'ዶ ክምርዓወኪ፣ ሰብ ኣርወን ምንያን ከምኡ እውን እዛ ኣብ ዓመተ 2019 ኣህጉራዊ ሽልማት ዝረኸበላ 'ዜና ዕረፍቲ' ዝብላ ፊልምታት ኣፍርዩ። ኣብ ናይ መድረኽ ድራማ እውን መጋርያ፣ ኢለኒ፣ ወዲ ሰጊድ፣ ኣባ ደለም፣ ቤላ ሮባ፣ ኑዛዜ ዛኖይ፣ ሞባእን ካልኦትን፤ መብዛሕትአን እቶም ባዕሉ ዝምሃሮም ስነጥበባውያን ዝተዋስእወን ሓያለ ፍርያት ኣቕሪቡ። ምንጪ ስእሊ, Efrem kahsay መግለጺ ስእሊ, 'ዜና ዕረፍቲ' ኣብ ኢንዲ ፈስተ ፊልም ኣዋርድን ቤስት ሾርትስ ኮምፒቲሽን ኣዋርድስ ኦስካር ኤንድ ኤሚ ዝተባህለ ኣህጉራዊ ውድድር ክልተ ወርቂ ክትሽለም ክኢላ እያ ኤፍሬም ካሕሳይ ኣብ በዓላት ናጽነት፣ መዓልቲ ሰማእታት፣ መኽፈትን መዕጸውን ፈስቲቫልትን ካልኦት ሃገራዊ በዓላትን ከም ቅኒት ጓሶት፣ ሽም ነውጽኣሉ፣ ቀዳማ ምሸት፣ እንዳ ንህቢ፣ ሓላዊ መሸላ፣ እምባ ደንደን፣ ፈላሲት ዑና ጉዶ፣ ኣዝማች ጨፈና፣ ከንቲባ ተፋደ፣ ሰብ ወርቂ፣ ዞማ ኣጎስማ ዝብላን ካልኦት ድራማን ሙዙቃዊ ድራማን ኣቕሪቡ። ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት፡ ዝኾነ ያታዊ ድራማ ኣብ ዘዳልወሉ እዋን ናብ ቦታ ፍጻሜን ታሪኽን ብምኻድ መጽናዕቲ ከምዝገብር ይሕብር። "ስነ ጥበባዊ ዕዮ ክትሰርሕ እንድሕር ኮይንካ ያታን ታሪኽን ሃገርካ ምፍላጥ ሓደ ካብ ኣገደስቲ ሮቛሒታት እዩ" ኸኣ ይብል። 'እታ ዝኸበረት ፍርያተይ ንቤት ጽሕፈት ፕሬዚደንት ከም ህያብ ሂበያ' ኤርትራዊ ስነ ጥበባዊ፡ "ኣብ ስነ ጥበብ እቲ ዝዓበየ ማሕለኻ 'ኣይትስራሕ'ዩ" መሳርሕቱን ናይ ጥበብ ብጾቱን እውን ንወዲ ኳዳ ብኸመይ ከምዝገልጽዎ ንቢቢሲ ኣካፊሎም ኣለዉ ስነጥበባዊ ኣወል ስዒድ ምንጪ ስእሊ, Awel Said መግለጺ ስእሊ, ስነ ጥበባዊ ኣወል ስዒድ "ስነ ጥበብ ገድሊ እንድሕር ኮይኑ፡ ንወዲ ኳዳ ጀነራል ምሃብክዎ፡ ስነ ጥብብ ሓደጋ ምስ ዘጋጥሞ ካብቶም ኩቦ ደርብየሙሉ ኮፍ ዘይብሉ ንትንሳኤኡ ዝሃልኽ እዩ። ንሕና፡ ከም ባህሊ ምስ ሓለፈ ከምዚ ነይሩ ከምዚ ኣበርኪቱ ምባል ኢና ንፈቱ፡ እንተኾነ ከሎ ኢና ከነኽበሮ ዝግባእ፡ ኣብ ስራሕ ስነ ጥበብ ንሓደ ሰብ ሓወልቲ ስራሕ እንተዝበሃል፡ ንወዲ ኳዳ ባዕሉ ዝምርቖ ሓወልቲ ምስራሕክሉ" ስነጥበባዊ ዮናስ ማይናስ ምንጪ ስእሊ, Yonas Minus መግለጺ ስእሊ, ስነ ጥበበዊ ዮናስ ማይናስ "ወዲ ኳዳ ካብቶም መንቋሕቋሕታ ጥበብ ዝፈጠሩለይ ኣብ ቅድሚት ዝሰርዖ መምህር እዩ፡ ክሳብ ሕጂ ሓይሉ ዓቕሙን ብቕዓቱን ከይጸንቀቐ፡ ዘለዎ ብቕዓት ናብ ሰብ ኣብ ምስግጋር ከይተሓለለ ንልዕሊ 10 ዓመታት ዝኸይድ ዘሎ ሕፉር ስነ ጥበባዊ እዩ፡ ዘፍርዮ ዘሎን ሰብን በጺሕዎ ዘሎን ደረጃን ርኢኻ ኸኣ ምስክር ዘድልዮ ኣይኮነን" ስነ ጥበባዊ መለስ ንጉሰ ምንጪ ስእሊ, Meles Nguse መግለጺ ስእሊ, ስነ ጥበባዊ መለስ ንጉሰ ብፍላይ ኣብ ድራማ ኣብዛ ሃገር ብዝልዓለ ዝዋሳእን ዝምህርን ዘሎ ሰብ እዩ። ከም መርኣያ ናይዚ ኸኣ እቶም ንሱ ዝምህሮም መንእሰያት ካብ ዓመት ናብ ዓመት ብቕዓቶምን ቁጽሮምን እናበርከተ ይኸይድ ኣሎ። እዛ ሕጂ ዝተሸለመላ ሓጻር ፊልም ከኣ ምስ ሓፈሻዊ ስርሓት ወዲ ኳዳ ርኢኻ ሓንቲ ንእሽተይ ነገር'ያ" ስነ ጥበባዊ ተስፉ እምባየ (ፊፊ) ምንጪ ስእሊ, Tesfu Embaye መግለጺ ስእሊ, ስነ ጥበባዊ ተስፉ እምባየ "ኣምላኽ ንሰብ ክፈጥር እንከሎ፡ ወዲ ኳዳ ኸኣ ንሰብ ኣርቲስት ገይሩ ክፈጥር ዝኽእል ድንቂ ሰብ እዩ። ንጥበብ ብዓይኒ ጥበብ ኣንዊሑ ጠሚቱ ንከጽንዕ ኣማኢት ዓመታት ንድሕሪት ጠሚቱ ዝድህስስ፡ ንመጻኢ፡ ንህሉው ኣካይዳ ስነ ድራማ ኣብ ኤርትራ ኣርዒሙ፡ ሰባት ብምፍራይ ነቕ ነቕ ዘይብል ሰረት ዘንጽፍ ዘሎ እዩ" ስነ ጥበባዊት ሜሪ መሓሪ ምንጪ ስእሊ, Mary Mehari መግለጺ ስእሊ, ስነ ጥበባዊት ሜሪ መሓሪ "ኣብ እዋናት ኣቕርቦቶም ምስስል ዘለዎ ይኸውን እንተዀነ፡ እቶም ዘመናት ንድሕሪት ተመሊሶም ታሪኽ ሕብረተሰብና ዘንጸባርቑ ብግዳሰ ዝዓየሎም ምርምራውያን ናይ መድረኽ ድርማታቱን፡ እቶም ናይ እዋንና ኰይኖም ግን ከኣ ልውጥ ዝበለ ኩርናዕ ርእየት ሒዞም ዝተሰርሑ ድርማታቱን ይፍተዉኒ። ኣብ መንእሰያት ጥበበኛታት ጽብቕ ርድኢትን ምስኣቶም ናይ ምሕዋስ ባህሪ ዘለዎ፡ ኣብ ምሕብሓቦምን ምድግጋፎም ካብቶም ንድሕሪት ዘይብሉ ሰባት ምዃኑ'ውን ክፋል ጽባቔኡ'ዩ።" "ዮናስ ማይናስ እንቋዕ ናተይ ኮነ" ኤፍሬም ካሕሳይ እቲ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝተመሃሮ፡ ውህሉል ተሞክሮኡን መጻሕፍቲ ብምንባብ ኣብ ምውሳእ፤ ኣተኣላልያን ኣጸሓሕፋ ፊልም ዘጥረዮ ክእለት ናብ 'ተካእቲ' ዝበሎም ሰባት ንምትሕልላፍ ንነዊሕ ዓመታት ምስ ባህላዊ ጉዳያት ብምዃን ንዝሓለፈ ልዕሊ 10 ዓመታት ጎኒ ጎኒ ስነ ጥበባዊ ዕይኡ ብዙሓት ተማሃሮ ሚሂሩን ኣመሪቑን። "ኣብ ሓደ እብረ ክሳብ 130 ዝኾኑ ተምሃሮ ኢና ነመርቕ፡ ስለዚ ብሓርፋፍ ገምጋም ኣብዚ ዓሰርተ እብረ ልዕሊ 1300 ዝኾኑ ተምሃሮ ኣመሪቕና ኣለና" ከኣ ይብል። ካብቶም ኩሎም ዝመሃሮም ተምሃሮ ካብ ጓል ይኹን ወዲ ብፍሉይ እትድንቖ መን እዩ ንዝብል ሕቶ፦ "እቶም ዘድንቖም ብዙሓት እዮም። ግድን ሓደ ስመ ካብ ተባሃልኩ ግን ዮናስ ማይናስ እዝክር። ንሱ ካብቶም ኣብ 2004 ኣባና ዝተማሃረ እዩ። ክርእዮ እንከለኹ ኸኣ እንቋዕ ናተይ ኮነ ይብል እየ።" ብምባል'ዩ ኣብ ልዕሊ ኮሞድያን ዩናስ ማይናስ ዘለዎ ናእዳ ዝጠቅስ። ናይ መድረኽ ድራማ ከመይ ኣሎ?
