6 ታሕሳስ 2020 እቲ ሓድሽ ዝፈርይ ዘሎ ዓይነታት ክታበት ብቕልጡፍ ናብ ኩሉ ተባጺሑ ህይወት ናብ ንቡር ክምለስ ባህጊ ናይ ኩላትና እዩ። ተመራመርቲ ግን እቲ ብምኽንያት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ክንገብሮ ዝተገደድና መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ካብ ገጽና እንኣልየሉ እዋን ቀረባ ክኸውን ከምዘይክእል ይገልጹ። ክታበታት ኣብዚ ዘለናሉ ዘመናዊ ዓለም ካብ ሞንጎ ዝተበጽሓሎም ዓበይቲ ውጽኢታት ዓውዲ ሕክምና ከምዝኾኑ ይእመን። መረዳእታ ውድብ ጥዕና ዓለም ከምዘመልክቶ፡ እቶም ዝተፈላለዩ ዓይነታት ክታበት ኣብ ነብሲ ወከፍ ዓመት ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ ሚልዮን ሞት ክተርፍ ይሕግዙ፤ ልዕሊ 20 ንጥዕና ወይ ህይወት ሰባት ኣስጋእቲ ዝኾኑ ሕማማት ድማ ይከላኸሉ። ኣውስትራልያ፡ ክታበት ኮሮናቫይረስ ብናጻ ክህብ'የ ኢላ ተስፋ ዝተገብረሉ ክታበት ኤችኣይቪ ኣይሰመረን ኣብ ጊዜ ቁልዕነት ልሙዳት ዝነበሩ ብዙሓት ዓይነታት ሕማማት እውን ክጠፍኡ ወይ ብስፍሓት ከይረኣዩ’ውን ሓጊዞም’ዮም። ካብቶም ዝጠፍኡ ሓደ በዲዶ [‘ስሞልፖክስ’] ምጥቃስ ይከኣል። እዚ ውጽኢት ንምርካብ ግን ነዊሕ ዓመታት ከምዝወሰደ ይፍለጥ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ግን መብዛሕትኤና ትጽቢት እንገብሮ ነገር እንተሃለወ፡ ክታበት ኮሮናቫይረስ ኣብ ሓጺር እዋን ንኽርከብ እዩ። ልዕሊ 90 ሚኢታዊት ነቲ ቫይረስ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ዘለዎም ዓይነታት ከምዝተረኸቡ ዝሕብሩ ዜናታት ንሰምዕ ኣለና። እዚ ድማ ካብቶም ነቲ ክታበት ዝተኸተቡ 10 ሰባት እቶም 9 ነቲ ቫይረስ ዝከላኸሉሉ ዓቕሚ ኣጥርዮም ከም ማለት’ዩ። እንተኾነ እዚ ትጽቢት ዝኸተሉ ሰባት ኣካላዊ ርሕቐት ኣብ ምዕቃብ ኮነ ካልኦት ንለብዒ እቲ ቫይረስ ኣብ ምክልኻል ዝሕግዙ መገዲታት ዘለዎም ድልየት ክንክይ ይገብር ምህላዉ ይግለጽ። ዳይሬክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ቴድሮስ ኣድሓኖም “ክታበት ነቶም ካልኦት መከላኸሊ ሜላታት ዝሕግዝ እምበር ዝትክእ ኣይኮነን” ብምባል እቲ ክታበት ንበይኑ ነቲ ቫይረስ ከጥፍኦ ከምዘይኽእል ኣጠንቂቑ እዩ። ኣብዚ ሕዚ ብፋይዘር/ባዮኤንቴክን ሞደሬናን ወግዓዊ ኮይኖም ዘለዉ ክታበታት ኮሮናቫይረስ ልዕሊ 90 ሚኢታዊት ዓቕሚ ምክልኻል ከምዘለዎም እንተተገለጸ’ኳ፤ እዚ ዓቕሞም ግን ብኸይዲ ጊዜ እናነከየ ይኸይድ’ዶ ይኸውን ዝብል ሕቶ ምልዓል ግድን ይኸውን። እቲ ክታበት ንኹሉ ተዋሂቡ’ውን ካብ 10 ዝተኸተቡ ሰባት እቶም 9 ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ኣጥሪዮም ማለት ሓደ ሰብ ኣሎ። እዚ ማለት ከኣ ግዳይ እቲ ሕማም ዝኾኑ ሰባት ከምዝህልዉ የመልክት። ብዘይካ’ዚ ከም ካንሰር ዝበሉ ዓይነታት ጸገም ጥዕና ዘለዎም ሰባት እውን ነቲ ክታበት ፈጺሞም ክወስዱ ከምዘይክእሉ ኣብ ግምት ምእታው የድልይ። እዚ ማለት ከኣ ውሑዳት ዘይበሃሉ ሰባት ኣብቲ ሓደጋ ይተርፉ ኣለዉ ማለት’ዩ። ገለ ካብ ኣባላት ስድራና ወይ መሓዙትና ድማ ካብ ሞንጎአም ክኾኑ ይኽእሉ። ይኹን’ምበር እቲ ብስፍሓት ወይ ብብዝሒ ዝካየድ ክታበት ሕዚ’ውን ኣገዳሲ እዩ። በዚ ድማ ንብዙሓት ካብቲ ሕማም ምትራፍ ይከኣል። ምኽንያቱ ብዙሓት እንተተኸቲቦም ኣብ ውሽጢ ማሕበረሰብና ዝህሉ ናይ ምትሕልላፍ ዕድል ስለዝንክይ። ኣብ ክፍሊ ጥዕና ብሪጣንያ ይሬክተር ክታበታት ነበር ዶክተር ዴቪድ ሳሊስበሪ “ነቶም ተቓላዕቲ ዝኾኑ ክፋላት ሕብረተሰብ ክትከናኸኖም እንተኺኢልካ ኣብቶም ክፋላት ሕብረተሰብ ከጋጥም ንዝኽእል ሞት ክትገትእ ትኽእል፤ ኣብ ሆስፒታላት ዘጋጥም ምጭንናቕ እውን ክንክይ ትገብር። ንምትሕልላፍ እቲ ቫይረስ ግን ደው ክተብሎ ኣይትኽእልን” ይብል። ካብ ዘይተኸተቡ ሰባት ናብቶም ተቓላዕቲ ዝኾኑ ክፋላት ሕብረተሰብ ከምኡ’ውን ናብቶም ክታበት ወሲዶም ግን ድማ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ገና ዘየጥረዩ ሰባት ምቕጻሉ ከምዘይተርፍ’ውን የረድእ። ስለዝኾነ ነቲ ከጋጥም ዝክእል ምትሕልላፍ ንምቁጽጻር ንኹሉ ኣብ ግምት ዘእተወ ሰፊሕ ወፍሪ ክታበት ዝካየደሉ ዕድል ምፍጣር ኣገዳሲ ይኸውን። “እዚ ዓለማዊ እምበር ሃገራዊ ለበዳ ኣይኮነን። ስለዚ ነቲ ኣብ ኩሉ ቦታ ዘሎ ቫይረስ ምግታእ የድልይ። ነዚ ምግባር እንተዘይተኻኢሉ ግን ውሑስ ዝኸውን ቦታ ኣይክህሉን” ይብል ዶክተር ዴቪድ። እሞ ደኣ ንቢልዮናት ከመይ ምኽታብ ይካኣል?
