እትገልጽ መጽሓፍ'ያ። ኵነታት ተኪኤን አዕርኽቱን ካልኦት ኤርትራውያንን ካብ 50ታት ጀሚሩ ክሳብ 80ታት ከመይ ከም ዝነበረ ምንባብ ኣብ ዉሽጢ ሕልና ኣንባቢ ማዕበል እተናውጽ መጽሓፍ'ያ፣ ምናዳ ኣብ ናቱ ዕድመ ዝርከቡን፡ ነቲ ክውንነት ድማ ከም ትሕቲ-ዕድመ መናእሰይ ኰይኖም ዝተዓዘቡን። ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብብረታዊ ቃልሲ ጥራይ ኣይኰነን ተዋዲዱ -- ተኪኤ ከም ዘርኣዮ ልዑል ተወፋይነት ዝሓትት፡ ኣብ መስመር ጸላኢ ዝፍጸም ኣገባብ ቃልሲ ነይሩ - ብዙሕ ዘይተነግረሉን ዘይተጻሕፎን፤ ታሪኾም ከኣ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ'ዩ። "ሓደ ካብ'ቶም ኣብ ኤርትራ ተኸሲቶም ዘሎዉ ግሁዳት ሽግራት ታሪኽ ብግቡእ ስለ ዘይተ'ሰነደ'ዩ" ይብል ኣሕመድ ኣል-ቀይሲ፡ ሓደ ካብ'ቶም ህቡባት መራሕቲ ቃልሲ። ሕማም ስቕታ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ንኣብነት፡ ብዛዕባ'ዚ ሃጓፍ ዘመን'ዚ ብዙሕ'ዩ ተጻሒፉ - ምስ ነቐፌታኡ'ኳ ድኣ። ኣብ ኤርትራ ግን እቲ ተርእዮ ብስቕታ'ዩ ዚግለጽ ዘሎ። መዘናታት ተኪኤ፡ ከምቲ ንሱ ዝገበሮ፡ በቲ ብቐጥታ ዝተሞከሩዎ ፍጻሜታት ብብዝሒ ከዘንትዉ እንተ ዝኽእሉ ነይሮም እቲ ናይ ሕጂ ወለዶ ብዙሕ ክመሃር ምኸኣለ። እዚ ናይ ሕጂ ወለዶ ብዛዕባ ዘመነ ኣቦይ ወልድኣብ ወልደማርያምን ሸኽ ኢብራሂም ሱልጣንን ይፈልጦ'ዩ ኢልካ ምዝራብ ኣየተኣማምንን፣ በቲ ዝሰዓበ ዘመን'ውን ከምኡ - ዘመን ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፣ እቲ ዝሰዓበ ሳልሳይ ዘመን፡ 'ዘመነ ድሕረ ናጽነት' ንምርዳእ እቶም ዝሓለፉ ዘመናት ምፍላጦም ኣድላይ እዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ዘመነ 'ሓዳስ ኤርትራ' ብግቡእ ንምርዳእ ብዛዕባ ዘመን 'ናይ ኤርትራ ሰሙናዊት ጋዜጣ' ዀነ ዘመነ ጋዜጣ 'ሕብረት' ምፍታሽ የድሊ። ተኪኤ'ምብኣር ብዛዕባ እቶም ክልተ ቀዳሞት ዘመናት'ዩ ብዓውታ ገሊጹ። እቲ ቀንዲ ተራኺ ወለዶ ካብቲ እዋን ገድሊ ዝነበሩ ሰባት'ዩ ክመጽእ ነይሩዎ (ካብ ተጋደልትን ህዝብን)፣ ግናኸ መብዛሕትኦም ብስቕታ ተገዲዖም ከም ሓውሲ ኣሜንተኛታት ኰይኖም ተሪፎም ምባል ነውሪዶ ይኸውን?
