ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ብኸመይ ጎማ ናይ ባዕሉ ግዳይ ከም ዝኾነ 16 ሕዳር 2017 ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, እቲ መብዛሕትኡ ሰብ ዝጥቀመሉ ጎማታት ብባህሪያዊ ኣገባብ ክውገድ ኣይክልን'ዩ፡ ብዙሕ ካብኡ ድማ ብዳግመ ምጥቃም ኣይሓልፍን'ዩ "ኣዝየ እንተ ዘይተጋግየ፡ እዚ ምህዞ'ዚ ኣብ መጻኢ ኣገዳሲ ኮይኑ ክርከብ'ዩ"። እዘን ቃላት ኣብ 11 ሓምለ 1907 ሊዮ ባእከላንድ ዝጸሓፈን እየን። ኣብ ጽቡቕ ኩነተ ስምዒት'ዩ ነይሩ። ኣብ መበል 43 ዕድሚኡ ብዙሕ ሰሪሑ'ዩ። እቲ ኣብ በልጂም ዝተወለደ ሊዮ፡ ኣቡኡ ዓራይ ጫማ'ዩ ነይሩ። ወዱ ወዲ 13 ዓመት ምስ ኮነ ድማ ኣብቲ ስርሑ ከለማምዶ ጀመረ። ኣዲኡ ግና ካልእ መደብ'ዩ ነይሩዋ። በናታ ምትብባዕ ኸኣ ሊዮ ናይ ምሸታዊ ትምህርቲ ክኸይድ ጀሚሩስ፡ ናብ ዩኒቨርሲቲ ገንት ዘእቱ ማህደረ ትምህርቲ ተዓዊቱ። ወዲ 20 ዓመት ምስ ኮነ ድማ ናይ ዶክተረይት ማዕርግ ስነ-ቐመም (ኬሚስትሪ) ረኺቡ። ጓል ተሓጋጋዚት መምህሩ ድሕሪ ምምርዓዉ ኸኣ ናብ ኒውዮርክ ግዒዙ፡ ኣብኡ ድማ ናይ ስእሊ ወረቐት ብምሻጥ ብዙሕ ገንዘብ ከኻዕብት ክኢሉ። ኣብዚ ስራሕ'ዚ ግን ነዊሕ እዋን ምጽናሕ ኣይድልዮን ነይሩ። እንዳ ባእከላንድ ገዛ ምስ ገዝኡ፡ ሊዮ፡ ነቲ ዝነበሮ ናይ ቅመማት ፍቕሪ ንምርዋይ፡ ኣብኡ ሓደ ቤተፈተነ (ላቦራቶሪ) ሰሪሑ። ኣብ ሓምለ 1907 ብፎርማልዲሃይድ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ቀመም ክፈታትን ጀሚሩ። ምንጪ ስእሊ, Alamy መግለጺ ስእሊ, ምህዞ ባእከላንድ ዝና ስለዘጥረየሉ፡ ኣብ ገበር መጽሄት ታይም ክወጽእ ክኢሉ እዚ ፈተነታት'ዚ ካልእ ናይ ጸጋ ኣፍደገ ከፊቱሉ። እቲ ሊዮ ባእከላንድ ኣብታ ወርሒ ሓምለ እቲኣ ዝመሃዞ ነገር፡ ፈላሚ ምሉእ ብምሉእ ዝተጸመረ (ሲንተቲክ) ጎማ (ፕላስቲክ)'ዩ ነይሩ። 'ቤክላይት' ብምባል ድማ ሰምይዎ (ምስ ስሙ ኣተሓሒዙ)። ብዛዕባ ናይ መጻኢ ኣገዳስነት ናይቲ ምህዞ ዝበሎ ድማ ሓቁ'ዩ ነይሩ። ፕላስቲክ ጎማ ኣብ ኩሉ ዝርከብ ነገር'ዩ ኾይኑ። ደረት ዘይብሉ ክህሎት ብብዝሒ ካብ ምስናዕ ዝኣክል፡ ፕላስቲክ 8% ናይ መፈረ ዘይቲ ይወስድ- ፍርቁ ከም ጥረ ነገር፡ ፍርቁ ድማ ከም ጸዓት። ባእከላንድ ኮርፖረሽን ኣብ እትገብሮ መወዓውዒ ኸኣ፡ ሰባት ነቲ ናይ እንስሳታት፡ ማዕድናትን ኣሕምልትን ደሩትነት ከም ዝሰገርዎ'ዩ ዘቃልሕ። ስለዚ ሕጂ "ዶባቱ ደረት ዘይብሉ ራብዓይ ዓሌት [ኪንግደም]" ኣሎና ብምባል ይጭድር። ቤክላይት ካብ ኩሉ ንላዕሊ ተዓጻጻፊ (ኣብ ኩሉ ዝኣቱ) ምዃኑ ኣረጋጊጹ'ዩ። ምልዕዓል ሰብ-ሰርሖ (ኣርቲፊሻል) ጎማታት ቤክላይት ኮርፖረሽን ነቲ ጎማ "ናይ ኣሽሓት መዓላ ዘለዎ ጥረ-ነገር) ክብል ሰምዪዎ እዩ። ኣብ ኣገልግሎት ቴለፎን፡ ራድዮታት፡ ብረት፡ ናይ ቡን ጀበናታት፡ ናይ ቢልያርዶ ኩዓሳሱን ስልማትን ክውዕል ኪኢሉ'ዩ። ምንጪ ስእሊ, Alamy መግለጺ ስእሊ, ቤክላይት ፕላስቲክ ሰፊሕ ምውዕዋዕ ዝግበረሉ ዝነበረን ህቡብን እዩ ነይሩ ኣብ 50ታት ናይ ቤክላይት ዓወት፡ ናይ ካልኦት ሰብ-ሰርሖም ነገራት መጽናዕቲ ክግበር ኣለዓዒሉ። ኣብ 1920ታትን 30ታትን ድማ ካብ ቤተ-ፈተነታት (ላቦራቶሪታት) ዓለም ፕላስቲክ ክውሕዝ ጀሚሩ። ንመሸጊ ዝውዕል ፓሊስቲሪን፡ ከምኡ'ውን ናይሎን ዝበሃል ናይ ደቂ-ኣንስትዮ ናይ ናይ ማሓውር ክዳን (ስቶኪኒ) ዝስረሓሉ ይኹን ናይ ፕላስቲ ቦርሳታት ዝስረሓሉ ፓሊትሊን ክምዕብሉ ኪኢሎም። ህቡብነት ፕላስቲክ ካብ ዓመት ናብ ዓመት እናበረኸ ክኸይድ ጸኒሑ'ዩ፡ ኣብዘን ዝቕጽላ 20 ዓመታት'ውን እቲ ፍርያት ፕላስቲክ ብዕጽፊ ክውስኽ ትጽቢት ይግበረሉ። እንተኾነ ግና፡ ብዛዕባ ፕላስቲክ ዘሎ ኣራኣእያ እናተለወጠ መጺኡ'ዩ። ዝቕየር ዘሎ ኣረዳድኣ ጽልዋ ፕላስቲክ ኣብ ኣከባቢ ወላሓደ ዝኽሕዶ የለን። ሓበላ ዓይኒ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብቲ ፕላስቲክ ዘለው ቀመማት ኣብ ምምዕባልን ምፍራይን እንስሳታት ሳዕቤን ከም ዘለዎም እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ ጭብጥታት የረድእ። ናይ ፕላስቲክ ጎማታት ኣብ እንዳጎሓፍ ክእከብ እንከሎ፡ እቶመ ቀመማት ናብቲ ኣብትሕቲ መሬት ዘሎ ማይ ክልሑኽ ይኽእል፡ ኣብ ውቅያኖሳት እንተድኣ ተጎሒፎም ድማ ገለ ፍጥረታት ይበልዕዎም። በዚ ድማ ናብቲ ናይ ስርዓተ መግቢ ሰንሰለት ክድይቡ ይኽእሉ፡ ኣብ መወዳእታ ድማ ንዓና ደቂ ሰባት የረኻኽቡልና። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ሊዮ ባእከላንድ ቤክላይት ዝበሃል፡ ኣብ ዓለም ናይ መጀመርታ ዝተጸመረ (ሲንተቲክ) ፕላስቲክ ምሂዙ ግና ኻኣ ፕላስቲክ ኣከባቢያዊ ጥቕሚ'ውን ክህልዎ ይኽእል'ዩ። ብናይ ፕላስቲክ ኣቑሑት ዝተሰርሓ መካይን ፈኮስቲ ስለዝኾና፡ ውሑድ ነዳዲ ይወስዳ። ናይ ፕላስቲክ መዐሸጊ መግቢታት ከይተበላሸወ ንነዊሕ እዋን ክጸንሕ ብምግባር ምብኻን የጉድል። ኣብ ርእሲኡ ድማ፡ ምስ ካልኦት ልምዳውያን ነገራት ክወዳደር እንከሎ፡ ፕላስቲክ ቀልጢፉ ዘይኣርግ ስለዝኾነ፡ ኣብቲ ዝተናወሐ ዕድሚኡ ዝተሓተ ድምር ጸዓት ይወስድ። መጠን ዳግመ ምጥቃም ኣብ መወዳእታ ንፕላስቲክ ብዝበለጸ ዳጊምና ክንጥቀመሉ (ሪሳይክል) ከድልየና'ዩ፡ ምኽንያቱ እንተወሓደ ነዳዲ ንዘላኣለም ዝነበር ስለዘይኮነ። ከም ቤክላይት ዝበሉ ገለ ጎማታት ደጊምና ክንጥቀመሎም ኣይካኣልን'ዩ። ብዙሓት ካልኦት ግና ዝከኣል እናሃለወ፡ ደጊምና ኣይንጥቀመሎምን ዘሎና። እኳ ደኣ ሓደ ካብ ሸውዓተ ናይ መዐሸጊ ጎማታት'ዩ ኣብ ዳግመ ምጥቃም ዝኸይድ፡ እዚ ድማ ካብ ወረቐትን ሓጺንን ኣዝዩ ዝወሓደ'ዩ። እቲ መጠን ናይ ካልኦት ጎማታት እሞ ኸኣ ካብኡ ዝወሓደ'ዩ። ነዚ ንምምሕያሽ ናይ ኩሉ ጻዕሪ ክሓትት'ዩ። ኢንዱስትሪታት ጻዕረን እንተ ኣዛይደን'ውን መንግስታት ኣሰረን ክኽተላ ይኽእላ። መጠን ዳግመ ምጥቃም ኣብ ምሉእ ዓለም ዓቢ ፍልልይ ኣለዎ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ታይዋን 55% መጠን ዳግመ ምጥቃም ብምምዝጋባ ኣድናቖት ኣትሪፋ'ያ ሓደ ካብ ዕዉታት ኣብነታት ታይፐይ፡ ርእሰ-ከተማ ታይዋን እያ። ዜጋታታ ብቐሊሉ ዳግመ ምጥቃም ከም ዝገበሩ ብምግባርን ነቶም ዘይገበሩ ድማ በምቕጻዕን ባህሊ ናይ ዳግመ ምጥቃም ቀይራቶ። ሓደስቲ ጥረ ነገራት ሰናዕቲ ሎሚውን እንተኾነ ሓደስቲ ዓይነት ጎማታት ንምርካብ ተስፋ ከይቆረጹ ሃሰው ይብሉ ኣለዉ። እቲ ተጀሚሩ ዘሎ ሓድሽ ሜላታት፡ "ኣፕሳይክል" ዝበሃል ዝተጓሕፈ ጎማ ምስ ዝተጓሕፈ ፍርያት ሕርሻን ናኖፓርቲክልስ (ኣመና ደቀቕቲ ነገራት) ብምሕዋስ፡ ሓድሽ ጠባያት ዘለዎም ሐደስቲ ነገራት ንምስራሕ'ዩ ሊዮ ባእከላንድ ነዚ'ውን ምተቐበሎ ነይሩ። ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 7 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 6 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 2 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 3 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 4 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
