ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት መጽናዕቲ መበቖል ዓሶ፡ ሕማም ዓሶ ከመይ ኣቢሉ ቐታሊ ከምዝኾነ የርኢ 24 ጉንቦት 2018 ምንጪ ስእሊ, Science Photo Library መጽናዕቲ መበቆል ዓሶ ፡ ሕማም ዓሶ ከመይ ኣቢሉ ናብ ናይ ደቂ ሰባት ቀታሊ ሕማም ከምዝማዕበለ የቓልዕ። እቲ ኣብ ኬምበሪጅ ዌልካም ሳንገር ኢንስቲቱት ዝተኻየደ መጽናዕቲ ፡ ንሸውዓተ ዓይነታት ዓሶ ድሕሪ ምንጽጻር፡ ኣብ ሱረ መቦቖል (family tree) ናይ ጽግዕተኛ ባልዕ'ዩ (parasite) ኣድሂቡ። ብመሰረት እቲ መጽናዕቲ፡ እዚ ጽግዕትኛ ባልዕ ፡ ቅደሚ 50,000 ዓምታት ኣቢሉ ናይ ገዛእ ርእሱ ጨንፈር ብምቛም ናብ ናይ ደቂ ሰባት ቀታሊ ሕማም ከምዝፈለቐ የረድእ። ሓደ ባእታ ናይቲ ተፈጠሮኣዊ ለውጢ ፡ ዓሶ ንቀያሕቲ ዋህዮታት ደም ደቒ ሰባት ከጥቕዕ ዝኽእል ምዃኑ'ዩ ፡ ቅደሚ ሕጂ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ንዓሶ ከገትእ ዝኽእል ክታበት ክርከብ ከምዝካኣል'ዩ። ሓደ ኣባል ጉጅለ እዚ መጽናዕቲ ዝኾን ዶክተር ማት በሪማን " መጽናዕትና ንኹሉ ቁርጽራጽ ርኽበታት ብተርታዊ መስረዕ በምርኣይ ፡ እዚ ጽግዕተኛ ባልዕ ፡ ናብ ኣካል ውዲ ሰብ ምእታዉ ጥራይ ዘይኾነ ፡ ኣብ ወሽጡ ጽኒሑ ኣብኡ ተፋርዩ ብጣነጡ ናብ ካልእ መግዓዙ ዘሎ መስርሕ ክንረዳእ ኣኽኢልና'ሎ" ይብል። ቐታሊ ን ቀዛፍን ዓምታዊ 200 ሚለዮን ህዝቢ ብዓሶ ክምዝልከፉን ፡ ኣብ 2016 መብዛሕትኦም ትሕቲ 5 ዓመቶም ዝርከበዎም፡ ከባቢ ፍርቒ ሚለዮን ብሰንኪ እዚ ሕማም ከምዝሞቱ ጸብጻብ ውድብ ጥዕና ዓለም ይሕበር። እቲ ቐነዲ ቐታልን ጠንቒ ስግኣት ዓለማዊ ጥዕናን፡ ዕግዕተኛ ፕላሰሞደዮም ፋልሲፓሩም'ዩ። እዚ ጽግዕትኛ ባልዕ ብኣናፎለስ ዝተብሃልት ኣንስተይቲ ጣነጡ ተጾይሩ ካብ ዝሓመምመ ናብ ካልእ ጥዑይ ሰብ ድሕሪ ምግዓዙ ሕማም ዘማሓላልፈ ኾይኑ ፡ ካልእ ከም ቺምፓንዚን ጎሮላን ዝኣመሰሉ ክኣ በኻልእ ዓሌት ዘርኢ ዕግዕተኛ ባልዕ ይመሓላለፎም። ምንጪ ስእሊ, Nil Rahola (IRD/CIRMF) መግለጺ ስእሊ, ናይ ጋቦን ጉሬላ ኣብ ፓርክ ለከዲ ነዚ ንምጽናዕ እዞም ተመራመረቲ ኣብ ጋቦን ዝርከብ መካነ እንስሳ ንጉዱኣትን ወለዲ ዘይብሎም ጋዋኑ ዝከታተሉ ውልቀሰባትን ብሓባር ብምዃን'ዮም ኣካይደሞ። ንጥዕና እቶመ እንሰሳ ንምክትታል ካኣ ሓካይም ካብቶም ጋዋኑ ደም ወሲዶም። ዶክተር በሪማን " እቶም ጥዑያት ኮይኖም ዝጸንሑ እንስሳት ፡ ለዑል ድሕረ ባይታ ጽግዕተኛ ባልዕ ኣብ ደሞም ተረኺቡ ፡ እዞም እንስሳ ኣብ ደሞም ንሳይንሳዊ ርድኢት ዝረትዕ ርኽበ'ዩ ኣብ ደሞመ ጸኒሑ" ክበል ንቢቢሲ ሓቢሩ። እቲ ኣብ ደም ዝጸንሐ ናይ ዓሶ ተፈጥሮኣዊ ምልክት ብምክትታል ታሪኻዎ ፍልቐት እዚ ሕማም ንምርዳእ ከኽእል'ዩ። "ንታሪኸ ናይዚ ጽገዕተኛ ከነጽንዕ ዘኽእል ቅሪት ( fossils) የብልናን " ዝበለ ዶክተር በሪማን እንትኾነ ሰረተ ናይዞመ ዘርእታተ ዓሶ ብምንጽጻር ንዕኡን ንጉጅልኡን ፡ ምስ መሰርሕ ፍልቐት እቲ ምልክት (ኮድ) ከመይ ኢሉ ከምዝተቐየረን ፡ ከመይ ኣቢሉ ናብ ቀታሊ ከምዝማዕበለን ክርድኡ ኣኽኢልዎም'ዩ። ናይ ቀረባ ኣዝማድ እዞም ተመራመርቲ ፡ ሰለስተ ንቺምፓንዚ ፡ ሰለሰተ ንጉሬላ ሓደ ካኣ ንሰብ ዘጥቅዕ ንሸውዓተ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ዓሶ ኣጽኒዖም። ዘርኢ ሓርግ ፕላስሜድዩም ፋልሲፓርዩም ቅድሚ 50000 ዓመታት ከምዝጀመረ ፡ እንተኾነ ክሳብ እዚ ዝሓለፈ 3000 ክሳብ 4000 ዘሎ ዓመታተ ጠቕሊሉ ከምዘይተፈለየ ተረዲኦም። "እዚ ምስፍሕፋሕ ናይ ደቂ ሰባት ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ነቲ ጽግዕተኛ ባልዕ ፡ ናብቲ ቐደም ዝነበሮ ከምዘይምለስ ኮይኑ ከምዘፍልቖ " ዶክተር በሪማን የረድእ። ዳይረክተር ሊቨርፑል ትሮፒካል መዲሰን ፕሪፌሴር ጃነት ሀሚንግወይ" ኣዝዩ ኣገዳሲ ውፅኢት'ዩ፡ ምኽንያቱ እዚ ሕማም ከመይ ኣቢሉ ናብ ናይ ወዲ ሰብ ቐዛፊ ሕመማ ከምዝተሰጋገረ ስእሊ ዝፈጥር ስለዝኮነ " ትብል። እታ ተመራማሪት ኣስዒባ "ደቂ ሰባት ንዓሶ ከምቀታሊ ሕማመ ንደቒ ሰባት ጥራይ ብማሕሳብ ፡ ዙናቲክ ኮይኑ ቅድሚ 50000 ቅርጹ ብምቕያር ናይ ደቒ ሰባት ዝልዓለ ቓታሊ ሕማም ምኳኑ ይርስዕዎ ፡ ምናልባት ኣብዚ ሕጂ ምንቕስቓስ ናይ እንስሳታት ጽግዕተኛ ባልዕን ቫይረሳትን ምርዳእ ናብ ሰብ ከይሰግሩን ካብ ሰብ ናብ ሰብ ዝመሓላልፉ ቀወምቲ ሕማማት ከይኮኑን ስጉምቲ ንምወሳድ የኽእለና'ዩ" ትብል። ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 7 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 6 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 2 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
