ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት "የለን ዘይፈልጡ ቘልዑ ሒዝና ንጠሚ ኣለና” ናብ ሱዳን ዝሰገሩ ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት 19 ሕዳር 2020 ምንጪ ስእሊ, Getty Images ብሰንኪ እቲ ኣብ መንግስቲ ፈደራልን ሓይልታት ክልል ትግራይን ተወሊዑ ዘሎ ኵናት መዓልታዊ ኣስታት ኣርባዕተ ሽሕ ሰባት ናብ ሱዳን ይሰግሩ ምህላዎም ጸብጻባት ይገልጹ። በቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ኵናት ኣስታት 36,000 ሰባት ካብቲ ናይ ኵናት ዞባ ሃዲሞም ናብ ሱዳን ከምዝኣተዉ ሱዳን ሓቢራ ኣላ። ሕቡራት ሃገራት ብወገኑ እቲ ከባቢ ገዚፍ ሰብኣዊ ቅልውላው ኣጋጢምዎ ከምዘሎ ገሊጹ። ወሃቢ ቃል ቤት ጽሕፈት ሕቡራት ሃገራትን ኣወሃሃዲ ሰብኣዊ ሓገዛትን ጅንስ ላርክ “ኣብ ትግራይን’ውን ዓቢ ውሽጣዊ ምፍንቓል ኣሎ፡ ንሕና ድማ ብዝከኣላና ንዳሎ ኣለና” ኢሉ። ሕቡራት ሃገራት፡ ቁጽሪ ናይቶም ኣብ ውሽጢ ትግራይ ዝፈናቐሉ ዘለዉ ዕጽፍታት ናይቶም ናብ ሱዳን ዝስደዱ ዘለዉ ክኸውን ከምዝኽእል ስግኣቱ ገሊጹ። ናብ ትግራይ ከእትዎም ዝኽእል መስመራት ስለዝተዓጽወ እቲ ተጻባይ ረድኤት ስደተኛን ህዝብን ኣብ ጸገም ከምዘሎ ኣመልኪቶም። መንግስቲ ኢትዮጵያ ጀነራላት ዝርከብዎም 76 ላዕለዎት መኮነናት ክእሰሩ ኣዚዙ 'መራሕቲ ህወሓት ኢዶም ዝህብሉ ዕድል ኣብቂዑ እዩ' ቀዳማይ ምኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ ጃምላዊ ቅትለት ነበርቲ ማይ ካድራ ዘጻሪ ጉጅለ ናብቲ ቦታ ተላኢኹ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ንዘተ ሰላም ቅሩብ ከምዘይኮነ ገሊጹ እታ ምስ ክልል ትግራይ፡ ብሸነኽ ምብራቕ እትዳወብ ሱዳን ድሕሪ ምኽሳት እዚ ኵናት መዓልታዊ ኣሽሓት ሰባት ናብታ ሃገር ይሰግሩ ምህላዎም ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ሱዳን ይሕብር። ካብ ሑመራ ምስ ኣርባዕተ ደቃን በዓል ቤታን ንሩባ ተከዘ ሰጊራ፡ ሓምዳይት ዝብሃል መሬት ሱዳን እትርከብ ሓንቲ ኣደ፡ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ከምዘለዉ ንቢቢሲ ሓቢራ። “ደብዳብ ምስ ጀመረ ነዛ ክዳንና ከየልዓልና ካብ ሑመራ ናብ ሓምዳይት ዝብሃል ናይ ሱዳን መሬት ሰጊርና፡ ደብዳብ ምስ በዝሓና ኣብ ቢንቶታት ተሓቢእና፡ እቲ ደብዳብ ኣብ ጥቃና እዩ ዝዓለብ ነይሩ” ትብል። ንሳ ብምቅጻል “ናብዚ ምስ በጻሕና እውን ኣዚና ኢና ተሸጊርና ዘለና” ትብል። እዛ ኣደ ኣርባዕተ ቆልዑ ናብ ሱዳን ምስ ኣተዉ፡ ሱዳናውያን ዝከኣሎም ክሕግዝዎም ከምዝፈተኑ እንተኾነ ምስ ምብዛሕ ሰብ ልዕሊ ዓቕሞም ከምዝኾኖም ትሕብር “ሱዳን ጽቡቕ ተቐቢሎሙና ፊኖን ዓደስን ሂቦሙና። ሰብ ስለዝበዝሐ ግን ልዕሊ ዓቕሞም ኮይንዎም፡ ንሶም ተመዝጊብኩም ናብ ውሽጢ ሱዳን እትዉ እዮም ዝብሉና። ንሕና ግን ኣረግቶት ኣብ ገዛ ገዲፍና ሃዲምና ስለዝመጻእና ኣብ ሓምዳይት ኣለና” ትብል። እዛ ወይዘሮ ኣብቲ ንሳ ዘላቶ ቦታ ብገምጋማ “ዓሰርተ ሽሕ ንኸውን ሰባት ኣለና” ትብል። ካብ ሑመራ ወጺኦም ክሳብ ሓምዳይት ዝበጽሑ ብዙሕ ጸገማት ከምዘጋጠሞም ከኣ ትሕብር “ኣብ መንገዲ ብዘይ ሓኪም ማናቱ ዝወለዳ ኣለዋና፡ ከይተጠመቓ ምሳና ዝመጽኣ ኣንስቲ እውን ኣለዋ፡ ህጻናት ኣረግቶት ጥዕና ዘይብሎም ምሳና ኣለዉ፡ ስለዚ ማሕበረሰብ ዓለም ነዚ ወሪድና ዘሎ ጸገማት ርእዩ እጃሙ ክዋሳእ መልእኽተይ ከሕልፍ ይደሊ” ትብል። ካልእ ሓሙሻይ ርእሳ ካብ ሑመራ ናብ ሓምዳይት ዝሰገረት ወላዲት’ውን “ዓሰርተ መዓልትና ኣብ በረኻ ኢና ዘለና፡ ካብ ገዛና ዝኾነ ከይሓዝና ኢና ወጺእና፡ ፈቀዶ ጽላል ናይ ገረብ ኢና ፋሕ ኢልና ዘለና” ትብል። ንሳ ብምስዓብ “የለን ዘይፈልጡ ቘልዑ ሒዝና ኣብ ፈቐድኡ ንጠሚ ኣለና” ኢላ። ካብ ትግራይ ናብ ሱዳን ሰብ ብዘይምቁራጽ ይሰግር ምህላዉ ዝግልጽ ካልእ ወላዲ፡ ኩሉ ሰብ፡ ዝኾነ ከይሓዘ ስለዝወጽአ ምስ ምብዛሕ ሰብ እቲ ክውሃብ ዝኽእል ሓገዛት’ውን ስለዘይኣክል ሰብ ተሸጊሩ ከምዘሎ ብምጥቃስ “ብፍላይ ህጻናት ይጠምዩና ኣለዉ” ኢሉ። ኣማኢት ሰባት ጥራይ ክቕበሉ ተባሂሎም ዝተሰርሑ መዕቆቢ ስደተኛታት ሱዳን ድማ፡ ብዓሰርተታት ኣሸሓት ዝቑጸሩ ስደተኛታት ዓቕሉ ጸቢብዎ ከምዘሎ እዩ ውድብ ሕቡራት ዝሕበር። ሰብኣዊ ቅልውላው ብሰንኪ'ቲ ልዕሊ ክልተ ሰሙን ዘቑጸረ ኲናት መንግስታት ክልል ትግራይን ፌዴራልን፡ ልዕሊ 30 ሽሕ ሰባት ናብ ሱዳን ምምዝባሎም ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ዩ-ኤን-ኤች-ሲ-አር ይገልጽ። ኣብ መዓልቲ ብኣሸሓት ዝቑጸሩ ስደተኛታት፡ ካብ'ቲ ኣብ ክልል ትግራይ ዘሎ ኲናት እናሃደሙ ናብ ሱዳን ይሰግሩ ኣለዉ። ኣማኢት ሰባት ጥራይ ክቕበሉ ተባሂሎም ዝተሰርሑ መዕቆቢ ስደተኛታት ሱዳን ድማ፡ ብዓሰርተታት ኣሸሓት ዝቑጸሩ ስደተኛታት ኣጻቢቦምዎም ኣለዉ። ኣመዓባብላ እቲ ኵናት መንግስታት ፈደራልን ክልል ትግራይን ብፍልልይ ስነ-ሓሳብ፡ ክረሓሓቑ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ንዝነበሮም ልፍንታዊ ኪዳን ኣፍሪሶም ብልጽግናን ህወሓትን ኮይኖም ተፈላልዮም። ብሰንኪ ለበዳ ኮቪድ-19 ምርጫ ምስተናውሐ ድማ፡ ዝያዳ ተሰሓሒቦም። ባይቶ ፈደሬሸን ኢትዮጵያ፡ እቲ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ክካየድ ዝነበሮ ሃገራዊ መረፃ፡ ኮቪድ-19 ድሕሪ ምህድኡ ሓደ ዓመት ኣብ ዘሎ ግዜ ክፍጸም ወሲኑ። መንግስቲ ክልል ትግራይ ግን፡ ነቲ ውሳነ ብምንጻግ ናይ ርእሱ መረፃ ኣካይዱ። ኣቢዪ ኣሕመድ፡ እቲ መረፃ ዘይሕጋዊ እዩ ክብል ክነጽጎ እንከሎ፡ መንግስቲ ክልል ትግራይ ብወገኑ፡ መንግስቲ ፈደራል ድሕሪ መስከረም 25 ስልጣኑ ስለዘብቀዐ ፡ዘይሕጋዊ እዩ ዝብል መርገጺ ሒዙ። ብድሕሪ'ዚ ክልቲኦም መንግስታት ነንሓድሕዶም "ዘይሕጋዊ" እናተበሃሃሉ ክካሰሱ ጸኒሖም፡ ርክባቶም ድማ በቲኾም። ብ 03 ሕዳር ከኣ፡ ሓይልታት ትግራይ ኣብ'ታ ክልል ዓስኪሩ ምስ ዝጸንሐ ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ (እዚ ሰሜን) ከምዝተጓነጹ ተገሊጹ። ኣብዪ ኣሕመድ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ እዚ ሰሜን ተፈጺሙ ዝበሎ መጥቃዕቲ ብምኹናን፡ 'ሕጊ ንምኽባር' ብዝብል ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክውሰድ ኣዚዙ። ኣብ ልዕሊ ትግራይ ድማ ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ኣዊጁ። ቤት ምኽሪ ፈደሬሽን ኢትዮጵያ'ውን፡ ንመንግስቲ ክልል ትግራይ ኣፍሪሱ ካልእ መንግስቲ ከምዘቕውም ብምግላጽ፡ ሓድሽ ኣመሓዳሪ ትግራይ ካብ ኣዲስ ኣበባ ሸይሙ። መራሕቲ ክልል ትግራይ ግን፡ ነዚ ውሳነ "ክፍጸም ዘይክእል ሕልሚ ቀትሪ" ክብሉ ነጺጎምዎ። ነቲ ሕዚ ተወሊዑ ዘሎ ኵናት "ወራር መንግስቲ ፌደራል" እናበሉ ዝገልጽዎ መራሕቲ ትግራይ፡ ንክልተ ሰሙናት ምስ ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያን ምስ ፍሉይ ሓይልን ምልሻታትን ክልል ኣምሓራን ይዋግኡ ኣለዉ። ተዛማዲ ትሕዝቶ ቅልውላው ትግራይ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ 76 ጀነራላት ዝርከብዎም ላዕለዎት መኮነናት ክእሰሩ ኣዚዙ19 ሕዳር 2020 ቅልውላው ትግራይ፡ እዚ ግጭት ብኸመይ እዩ ሰላም ጎረባብቲ ክዘርግ ዝኽእል?14 ሕዳር 2020 ጃምላዊ ቅትለት ነበርቲ ማይ ካድራ ዘጻሪ ጉጅለ ናብቲ ቦታ ተላኢኹ14 ሕዳር 2020 ቅልውላዉ ትግራይ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ንዘተ ሰላም ቅሩብ ከምዘይኮነ ገሊጹ12 ሕዳር 2020 ዜናታት ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎቅድሚ ሓደ ሰዓት ኣብ ትግራይ ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ህጻናት ረድኤት ክበጽሖም ኣይከኣለን - ዩኒሴፍ16 ታሕሳስ 2020 ጀርመን ሓድሽ ደግሲ ኮሮናቫይረስ ንምቊጽጻር ጽኑዕ ሕጊ ኣውጺኣቅድሚ 3 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?15 ታሕሳስ 2020 "ካብ ጨወይተይ ንምህዳም ከም ተመን እናተሰሓብኩ ነዊሕ ተጓዒዘ"15 ታሕሳስ 2020 ወታሃደራት ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ሕቡራት ሃገራት ከምዝተኮሰ መንግስቲ ተኣሚኑ8 ታሕሳስ 2020 ናሚቢያዊ ዲፕሎማሰኛ ክልተ ደቁ “ኣብ ኢትዮጵያ ተቐቲሎም”14 ታሕሳስ 2020 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ኣመሪካ፡ ንሱዳን ካብ 'መዝገብ ግብረ-ሽበራ' ብወግዒ ኣልያታ14 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ ኣብ ውሽጣዊ ግጭት ኢትዮጵያ ኢድ ኣለዋ ድዩ?25 ሕዳር 2020 ቻይና ብዛዕባ ዘማዕበለቶ ክታበት ኮሮናቫይረስ እንታይ ንፈልጥ?10 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ፡ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ድሕሪ 26 ዓመት ካብ ቤት-ማእሰርቲ ተፈቲሖም7 ታሕሳስ 2020 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዋይ ልኡኽ ስዑዲ ዓረብ ትማሊ ምሸት ናብ ኤርትራ ኣትዩ 2 ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎ 3 ኣብ ትግራይ ውልቀሰባት ዕጥቂ ንከረክቡ ዝተነብረ ገደብ መዓልቲ ተዛዚሙ 4 ጉግልን ዓበይቲ ትካላት ቴክኖሎጅን ‘ዓሌታውያን’ዮም”፡ ትምኒት ገብሩ 5 ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?
