መንግስቲ ኤርትራ ምስቲ ክሳብ 2018 ንኢትዮጵያ ክመርሕ ዝጸንሐ ብህወሓት ዝምእዘን ሓይሊ ድሕሪ ኩናት ዶባት 1998-2000 ን18 ዓመታት ኣብ ኣይ ሰላም ኣይ ኩናት እዩ ጸኒሑ። ብ2018 ካብ ቀዳማይ ሚኒስር ኣብዪ ኣሕመድ ናይ ሰላም ጻውዒት ምስ ቀረበሉ ከኣ "ደጊም ወያነ ጌም ኦቨር" ብምባል ነቲ ናይ ዕርቂ ጻውዒት ተቐቢሉዎ። እቲ ናይ ለውጢ መስርሕ ንህወሓት ብዕርቂ ስለ ዘይጸንበረ ከኣ እቲ ኣብ መንጎ መንግስቲ ኤርትራን ህወሓትን ዝጸንሐ ምፍጣጥ ቀጺሉ። ሓደ እዋን ፕረዚደንት ኢሳይያስ ምስ ማዕከናት ውሽጢ ሃገር ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት ከኣ "ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ዝካየድ ፖለቲካዊ ኩነታት ስለ ዘገድሰና አእዳውና ኣጣሚርና ኣይክንርእን" ክብል ተዛሪቡ። ዘረብኡ ከኣ ብብዙሓት ተንተንቲ ፖለቲካ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን፡ 'ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ጣልቃ ከም ምእታው እዩ ዝቑጸር' ክብሉ ርእይቶ ሂቦሙሉ። ኣብዚ ቐረባ እዋን ቀዳማይ ሚኒስትር ኢትዮጵያ ብ19 ሓምለ 2020 መንእሰያት ኤርትራ ናብ ዝስልጥንሉ መዓስከር ሳዋ በጺሑ። ካብ መራሕቲ ኣፍሪቃ ንሳዋ ዝበጽሐ መራሒ ድሕሪ ፕረዚደንት ሪፓብሊክ ኮንጎ ካቢላ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ካልኣይ እዩ። ምብጻሕ ኣቢይ ንሳዋ ድማ ነቲ ኣብ መንጎ መንግስቲ ክልል ትግራይ ዝጸንሐ ወጥሪ ኣዕሪጉዎ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ እውን ካብ 12-14 ጥቅምቲ ንኢትዮጵያ ኣብ ዝገሸሉ እዋን ንመደበር ሓይሊ ኣየር ደብረ ዘይት ምብጽሑ ካልእ ስክፍታን ሻቕሎትን ወሲኹ። ደብረጽዮን ኣብቲ ናይ ሕዚ መግለጺኡ፡ "ንደቂ ዜጋታት'ኳ ምርኣይ ዘይፍቀድ ሚስጢራዊ ቦታ፡ በትሪ እናወጣወጠ ንዝውዕል ዘሎ ሰብ ኣርእይዎ" ክብል እቲ ኣጋጣሚ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ትግራይ፡ ቅረታን ጥርጣረታትን ከም ዝፈጠረ ኣንጸባሪቑ። መንግስቲ ክልል ትግራይን ፖለቲከኛታት እታ ክልልን መንግስቲ ኤርትራ ምስ ኣቢይ ኣሕመድ ተሻሪኹ ንትግራይ ንምንብርካኽ ይሰርሕ ከም ዘሎ ክኸሱ ጸኒሖም ኣለው። መንግስቲ ኤርትራ ብወገኑ ምድልዳል ሰላምን ምሕዝነትን ብዝብል ኣርእስቲ ብ31 ጥቅምቲ ኣብ ዘውጽኢ መግለጺ፡ "በዚ ሓዲሽ ለውጢ ጌም ኦቨር ዝተባህለ ዝወደቐ ጉጅለ ወያነ፡ 'ዓሻስ ገበጣ ክሳብ ዝውዳእ ይጻወት' ከም ዝበሃል ክልል ትግራይ ተቛዳሲት ናይዚ ተፈጢሩ ዘሎ ለውጥን ምዕባለን ንኸይትኸውን ጅሆ ብምሓዝ፡ ግዳይ ንምግባራ፡ ኣብ ጸወታ ንድየት ምጽንሑ ርኡይ እዩ" ብምባል ናይ ጻዕረ ሞት ቁዘማን ምዕልባጥን ንመንኮርኮር ታሪኽ ንድሕሪት ክመልስ ኣይክእልን እዩ ኢሉ። ነዚ ምላሽ ብዝመስል ድማ፡ ዶ/ር ደብረጽየን ኣብ መግለጺኡ፡ "ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ናብቲ ናይ ብልጽግና ኣሃዳዊ ኣመራርሓ ብወግዒ'ዩ ዘይኣተወ እምበር ምስቲ ስርዓት ኮይኑ ንውግእ ይሸባሸብ ኣሎ" ኢሉ። መንግስቲ ኤርትራ ካብ ኣሃዱታቶም ዝኾብለሉ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ኮነ መንእሰያት ይገፍፍ ከምዘሎ ርጡባት ምንጭታት ንቢቢሲ ሓቢሮም። እቲ ፍጻሜ መንግስታት ፈደራልን ክልል ትግራይን ንነዊሕ ድሕሪ ምፍጣጥ ናብ ኩናት ኣብ ዝኣተውሉ እዋን ብምዃኑ ዝያዳ ስግኣትን ስክፍታን ከምዝፈጥር እቶም ምንጭታት ሓቢሮም። ትግራይ ኣብ ድሮ እቲ ጎንጺ ንመግለጺ ዶክተር ደብረጽዮን ስዒቡ፡ ተወሳኺ ሕቶታት ካብ ቢቢሲ ዝቐረበሉ፡ ኣባል ኮሚቴ ፈጻሚ ስራሕ ህወሓት ኣቶ ጌታቸው ረዳ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪን ጉጅልኡን "ካብ ከፈልቲ ግብሪ ትግራይ ዝተኣከበ ባጀት ብምንካይ: ንትግራይ ዝኣትዉ ኢንቨስተራት ብምኽልካልን መገዲ ብምዕጻውን ንዝሓለፈ ክልተ ዓመታት ንመንግስትን ህዝብን ትግራይ ንምንብርካኽ ክሰርሑ ጸኒሖም" ክብል ከሲሱ። መንግስትን ህዝብን ትግራይ ብኹለንትነኦም ከም ዝተዳለው ብምግላጽ ከኣ፡ "ካብ ሰሜን ይኹን ካብ ደቡብ ክቐብሩና ዝመፅኡ ፀላእቲ፤ ክቐብሩና ኣይኽእሉን። የግዳስ ንሳቶም እዮም ክቕበሩ" ብዝብል ምድላው ከም ዝተገብረ ተዛሪቡ። መንግስቲ ትግራይ እዚ ንምባል፡ እንታይ ሓድሽ ነገር ተርእዮ ስለዘሎ እዩ?
