አለም አለማዮሁ ኣብዚ ሐዚ እዋን ኣብ ናይሮቢ (ኬንያ) ዝነብር መንእሰይ እዩ። ቅድሚ ሽድሽተ ዓመት ፕሮጀክት እዚ ግድብ ዕላዊ እንትኸውን፥ ልዑል ሓጎስ ተሰሚዑዎን መንፈሱ ተሓዲሱ ከምዝነበረ ይዛረብ። "ዝኾነ ናይ ምልዋጥን ናይ ሓያልነትን ስምዒት ወሪሩኒ ነይሩ" ይብል ክዛዘም'ዩ ተባሂሉ ካብ ዝተተለሞ ንላዕሊ ብዙሕ ምጉታቱ ዝነበሮ ስምዒት ከምዝቐነሰ ብምግላፅ። "ካብ ዝግባእ ንላዕሊ ግዜ ወሲዱ። ሐዚ ስለ እቲ ግድብ ውን ዝብለኒ ብዛዕብኡ ዝኾነ ዜና እንተወፂኡ ጥራሕ እዩ"ይብል። " ሩባ ኣባይ ግብጺ ጥራሕ እትጠቀመሉ ሃፍቲ ዝመስለኒ ዝነበረ ስምዒት ግን ንሓዋሩ ቅንጥጥ ኢሉ ዝኸደ ይመስለኒ" ብምባል ይውስኽ። ወንድወሰን ሚቻጎ ሰይድ፡ ኣብ ዝፈላለዩ ትካላት ማይ ብፍላይ ከአ ምስ በይነ መንግስታት ልምዓት ምብራቕ ኣፍሪቃ (ኢጋድ) ብዛዕባ ዶብ-ሰገር ወሓዝቲ ሩባታት መፅናዕቲ ከካይድ ፀኒሑ። ኣብዚ ሐዚ እዋን ድማ ኣብ ሃገረ ስዊድን ዩኒቨርሲቲ ሉንድ ብፖሎሊቲካል ሳይንስ ሕፁይ ዶክትሬት ዲግሪ እዩ። ከምኡ ድማ ኣብ ልዕሊ ኣባይ ኣትኲሩ መፅናዕቲ የካይድ ኣሎ። "ኢትዮጵያውያን ድኻታት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ታሪኽ ባርነትን ባዕዳዊ መግዛእትን ስለዘየሕለፉ ግን ብርእሶም ዝተኣማመኑ እዮም። ፍሉይ ዝገብረካ ኢትዮጽጵያዊነት ኣሎ:: ኣብ ልዕሊ ኣባይ ድማ ሓድነት ተፈጢሩ እዩ" ክብል ንቢቢሲ ይዛረብ:: "ኣብ ኢትዮጵያዊያን ዘሎ ኣተሓሳስባ ( 'ሜንታሊቲ') መገዛ ናይ ባዕልኻ ንብረት ናይ ዘይምጥቃም ንስሓ እዩ:: ክሳዕ ሎሚ ክበሃሉ ዝፀንሑ ግጥምታትን ደርፍታትን እንተሪእኻ እዚ እዮም ዘረጋግፁልካ" ክብል ይውስኽ:: ህንፀት ዓብይ ግድብ ሕዳሰ ኢትዮጵያ ካብ ዝጅመር ንደሓር ግን: እዚ ኩሉ ናይ ንስሓን ጣዕሳን ርድኢት ከምዝተቐየረ እቲ ተመራማሪ ይዛረብ:: ቅድም ክብል ኢትዮጵያ ከም በዓልቲ (ዋና) ዘይኮነስ ከም መዕቖሪት ማይ (ሮቶ) ተገይራ ጥራሕ ትረአ ከምዝነበረት ብምዝካር:: "ፍልፍል ማይ ቀንዲ ኣፍሪቃ እናተባህለት እያ ትፅዋዕ ነይራ:: እዚ ግድብ ግን እዚ ኣረኣእያ'ዚ ቀይሩዎ እዩ":: ብዙሓት ኣብ መንጎ ተፋሰስ ታሕተዎትን ላዕለዎትን ዘሎ ርክብ ብኣንፃር ዓቕሚ ቁጠባን ወተሃደራዊ ቁመናን እዮም ዝምልከቱዎ:: መግለጺ ስእሊ, ዝተፈላለዩ ወሓዝቲ ሩባታት ናብ ሩባ ኣባይ ስለዝሕወሱ ጽሬቱ እናነከየ መጺኡ "ኣነ ግን ነቲ ጉዳይ ብዝተፈለየ መገዲ'የ ዝሪኦ" ዝብል ኣይተ ወንድወሰን: ብዓብዩ እቲ ውሽጣዊ ርድኢት ናይ ፖለቲካዊ ስነ ኣእምሮ: ወይ ከኣ ንሱ 'ሃይድሮሜንታሊቲ' እናበለ ዝፅወዖ ኣብ ልዕሊ ኣጠቓቕማን ምሕደራን ዶብ-ሰገር ወሓዝቲ ሩባታት ዘሕድሮ ፅልዋ እናፅነዐ ይርከብ:: ንኣብነት ኣብ መንጎ ክልቲኦም ሃገራት ዘሎ ርክብ ተቓራኒ እዩ:: ኢትዮጵያ ከም ላዕለወይቲ ተፋሰስ ሩባ ኣባይ: ብሓፈሻ 85 ምኢታዊ ማይ ተበርክት: እትርበሖ ግን የለን:: ግብፂ ድማ እተበርክቶ መጠን ማይ ዳርጋ ባዶ ኮይኑ እናሃለወ: ምሉእ ንሙሉእ ተረባሒት እቲ ሩባ እያ:: ስለዚ እዚ ርክብ "ላዕለዎትን ታሕተዎትን ተፋሰስ ሃገራት" ንዘመናት ሕጋዊን ትካላዊን እናኾነ ከምዝመፀ ይዛረብ:: እዚ ሱር ዝሰደደ ኣተሓሳስባ: ፀረ ዝኾነ ይኹን ልዝብን ዲፕሎማስያዊ ርክብን ኮይኑ ድማ ይርከብ ይብል:: ምኽትል ዳይሬክተር ቤት ጽሕፈት ቴክኒክ ምብራቕ ናይል ኣይተ ፈቅ ኣሕመድ : ጉዳይ ኣባይ ሃይማኖታዊ፥ ፖለቲካዊ ከምኡ'ውን ስነ ልቦናዊ ዘካተተ ብምዃኑ ብቐሊሉ ናይ ኣረኣእያ ለውጢ ክመጽእ'ዩ ተባሂሉ ኣይሕሰብን ይብሉ ንቢቢሲ:: "መሰል"ነበረያ ነበረ ብ1959 ዓ/ፈ ግብጽን ሱዳንን ዝገበረኦ ስምምዕ ኣብዝሓ ሃገራት ተፋሰስ ዘግለለ'ዩ ተባሂሉ ዝውሰድ ነይሩ። እቲ ስምምዕነት "ሙሉእ መጠን ማይ ኣብ ረብሓ ምውዓል" ዝብል ኾይኑ ሩባ ናይል ንረብሓ ግብጽን ሱዳንን ጥራሕ ክውዕል ይድንግግ። ኣብ ቀረባ ፕሬዝደንት ግብጺ ዓብደል ፈታሕ ኣልሲሲ ነዚ ስምምዕ ጸሪሖም "ብጽሒት ማይ ግብጺ ኣይንካእን" ምባሎም ስዒቡ ኣይተ ወንድወሰን፡ "ኣየናይ ብጽሒት" ክብል ይሓትት። "እዚ ብጽሒት ኢትዮጵያ ትፈልጦ ስምምዕነት ኣይኮነን" ብምባል። ኣብቲ ሽዑ ግዘ ቑጽሪ ሃገራት ተፋሰስ 9 ነይሩ። ሐዚ 11 ኣባል ሃገራት ተፋሰስ ኣለዋ። "9 ሃገራት ኣብ ዝነበራሉ ክልተ ሃገራት እንትውስና፡ 'ሜንታሊቲ' ታሕተዋይ ተፋሰስ ማለት እዚ'ዩ። ኻልኦት ኣግሊልካ ዓርስኻ ናይ ምጥቃም'' ክብል ይትንትን። ይኹን'ምበር ኣብ 2015 ዓ/ፈ ሽዱሽተ ሃገራት ዝፈረማሉ ማዕቀፍ ሕጊ ኣጠቓቕማ ማይ ኣባይ ብዝብል ከምዝተተክአ ይፍለጥ። እዚ ሓዱሽ ማዕቀፍ ነቲ ኣረጊት ስምምዕነት ኣፍልጦ ኣይህብን። ሰለስቲአን ሃገራት እቲ ግድብ ኸባብያዊ ጽዕንቶ ዝምልከት ብሓባር ከካይድኦ ዝጸንሓ ልዝብ ከምዝተኣጓጎለ ይዝረብ። ሐዚ እቲ ዓብዪ ሕቶ እቲ ግድብ ከመይ'ዩ ዝመልእ ዝብል'ዩ። ምንጪ ስእሊ, MOFA መግለጺ ስእሊ, ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ ህንጸቱ ካብ ዝጅመር 6ይ ዓመት ሓሊፉዎ ምኽትል ዳይሬክተር ኣይተ ፈቅ ኣሕመድ: "ኣብ ሞንጎ እተን ሃገራት ዝለዓለ ምትሕብባር ኣብ ዝግበረሉ ኣብዚ እዋን ከምዚ ዓይነት መግለጽታትን ጎስጓሳት ሚዲያን ምክያድ ንዝኾነ ኣካል ኣይጠቅምን" ብምባል እቲ ምንቅስቃስ ካብ ረብሕኡ ጉድኣቱ ከምዘመዝን ተዛሪቦም። ክሳብ ሐዚ ስምምዕነት ዝተገበረሎም ጉዳያት "ፍትሓውን ምኽንያታውን ኣጠቓቕማ ማይ"ን "ኣብ ታሕተዎት ሃገራት ዓብይ ጉድኣት ዘይምብጻሕን" ዝብሉ መትከላት ከምዝኾኑ ይዛረቡ፤ "ታሪኻዊ መሰል" ዝብል ነበረያ ነበረ ዳግም ዝለዓለሉ ጉዳይ ከምዘየሎ ብምግላጽ። "እቲ ማይ ብስምምዕ እንተድኣ ተጠቒምናሉ እኹል'ዩ። ምስ ሃገራዊ ደሕንነት ምዝማድ ግና ንልዝብ'ውን ኣይጥዕምን: ዓጋቲ እዩ" ይብሉ። "ዝጠምበወ ኣረኣእያ" ጉዳይ ኣባይ ኣካል ቅልውላው ማእኸላይ ምብራቕ ተገይሩ ይርአ ነይሩ። ሐዚ ድማ " ገልፈናይዜሽን ኦፍ ዘናይል" ኣሎ ይብል ኣይተ ወንድወሰን፡ ሐዚ ዘጋጠመ ዘይምርድዳእ ነጸብራቕ ኣብ ኸባቢ ሽንጥሮ ገልፍ ዘሎ ቅልውላው ከምዝኾነ ይዛረቡ። ቐዳማይ ሚኒስትር ኢትዮጽያ ናብ ቐጠር ምኻዶም ብግብጻውያን ኻልእ ትርጓመ ዝተውሃቦ ምዃኑ'ውን ይዛረብ። "ኻልእ ኣብ ታሕተዋይ ተፋሰስ ዘሎ ጸገም ኣረኣእያ፤ ኢትዮጵያ እኹል ግዘ ዝናብ ከምዘለዋ ገይሮም'ዮም ዝስእሉዋ። ኣብ ኢትዮጵያ ድርቂ ከምዘሎ ኣይፈልጡን፤ ዝናብን ድርቅን ዝበረዩላ ሃገር ። ድርቂ ድማ ኻልእ ትርጉም የብሉን፤ ብሰንኪ ሕጽረት ማይ ዝመፅእ ሳዕቤን'ዩ":: ዛዕባ ናይል ጉዳይ ፖለቲከኛታትን መራሕትን ምዃኑ እቲ ጸገም ዝተሓላለኸ ይገብሮ ይብል ኣይተ ወንድወሰን። "ጸገም ኣባይ ዘጉልሖ ኣረኣእያ ፖለቲከኛታት'ዩ። ህዝቢ ካብኡ ንላዕሊ ዝሰማማዕ ይመስለኒ" ኢሉ። ብ500 ዓመተ ዓለም "ግብጺ ጸጋ ኣባይ" እያ ዝብል ሄሮድስ ዝተዛረቦ ክሳብ ሐዚ ይውቀጥ። "እዚ ዘይልወጥ ተሸኺሉ ዝተረፈ ኣረኣእያ ምህላው'ዩ ዘርኢ፡ ሄሮድስ እዚ እንትዛረብ ብዛዕባ ምንጪ ኣባይ ዝፈልጦ ነገር ኣይነበረን" በሃሊ'ዩ ወንድወሰን። "ማይ ኩሉ ግዜ ይንቀሳቐስ፥ይወርድ። ኣእምሮና ግና ጠጠው ከምዝበለ'ዩ። ንዝንቀሳቀስ ሩባ ዝጠምበወ ኣረኣእያ'ዩ ዘለና። እዚ ክንግንዘቦ ዘለና ይመስለኒ።" ብምባል ሓሳቡ ይዛዝም:: ተዛማዲ ትሕዝቶ "ነዚ ፈለግ ነምልኾ ኢና ኔርና፡ ሎሚ ግና ክንሪኦ እውን ኣይንደልን" ሳልሳይን ናይ መወዳእታን ክፋል ናይቲ ብዛዕባ እቲ ኣብ ዓለም ዝነውሐ ፈለግ ናይል (ኣባይ) እነቕርቦ ዘሎና ፍሉይ ጸብጻብ ፒተር ስቫርትዝስተይን፡ እቲ ዝተበከለ ማይ ናብ ባሕሪ ዝጽንበረሉ ግብጺ።20 ጥቅምቲ 2017 ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 7 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ” 7 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
