ቢቢሲ ሃርድ-ቶክ - ምስ ኣኽባሪ ሕጊ ኢትዮጵያ ጊዴዎን ጢሞቴዎስ ሓይልታት ትግራይ "ቃልሶም ይቕጽሉ ከምዘለዉ" መራሕቲ ትግራይ ኣፍሊጦም ኣብ ኢትዮጵያ ብርክት ዝበሉ ብሓገዝ ቻይና ዝህነጹ ፕሮጀክትታት ከምዘለውን፤ ብርክት ዝበሉ ቻይናውያን ኣብቶም ኣብ ትግራይ ዝርከቡ ገለ ኢንዳስትርያል ፓርክታት ይሰርሑ ነይሮም። ኢምባሲ ቻይና ኣብ ኢትዮጵያ፡ 'ንድሕነት ዜጋታተይ ስለዝሰጋእኹ' ክብል ካብ ትግራይ ኣውጺእዎም እዩ። ድሕነቱ ዝተሓለዎ ናብ ዝበሎ ካልእ ካባቢ'ታ ሃገር ከምዝወሰዶም'ውን ተገሊጹ። ንዝሓለፉ 10 ዓመታት፡ ኢትዮጵያ ንህንጸት መንገድታትን ካልኦት መሰረተ ልምዓትን ካብ ቻይና ልዑል ሓገዝን ልቓሕን ትርከብ ዝነበረት ሃገር እያ። ገለ ካብቶም ብቢልዮናት ዝግመቱ ፕሮጀክትታት፡ ጽርግያታት፣ መገዲ ባቡርን ደረቕ ወደባትን ይርከብዎም። እቲ ኣብ ትግራይ ንኣስታት ሓደ ወርሒ ዘቑጸረ ኲናት ካብ ዝጅመር፡ ኣብቲ ክልል ስልክን ካልኦት መሰረታዊ መራኸቢ መገድታትን ስለዝተዓጽዉ፡ ነቲ ዝወጽእ ዘሎ ዝርዝራት ኲናት ንምርግጋጽ ኣጸጋሚ ኮይኑ ኣሎ። ትካላት ዓለም ለኻዊ ሰብኣዊ መሰላትን ረድኤትን፡ ኣብ ትግራይ ሰለማውያን ሰባትን ስደተኛታትን ብጥሜትን ሰኣን መድሓኒትን ንሓደጋ ሞት ከምዝተቓልዑ፡ መንግስቲ መራኸቢ መንደገድታት ብቕልጡፍ ክኸፍት ክሓቱ ጸኒሖም። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ትማሊ ኣብ ዘውጽኦ ሓበሬታ ግን፡ ኣብታ ንኣስታት ሓደ ወርሒ ኲናት ዝካየደላ ዘሎ ክልል ትግራይ፡ ሰብኣዊ ሓገዝ ከብጽሕ ምስ መንግሰቲ ኢትዮጵያ ከም ዝተሰማምዐ ኣፍሊጡ። ኣብቲ ክልል ብኣማኢቲ ኣሸሓት ዝቑጸሩ ሰባት ብሰንኪ እቲ ኲናት ካብ ቤት ንብረቶም ዝተመዛበሉ ኮይኖም፡ ልዕሊ 45 ሽሕ ድማ ናብ ሱዳን ተሰዲዶም ኣለዉ። ኣስታት 100,000 ኤርትራውያን ስተደኛታት'ውን ኣብ 4 መዓስከራት ብዘይመግብን ጸጥታዊ ውሕስነትን ኣብ ሕማቕ ኩነታት ከምዝርከቡ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ኣፍሊጡ። ኣማዓባብላ እቲ ኲናት ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን: ብፖለቲካውን ሕገ-መንግስታውን ጉዳያት ንነዊሕ እዋን ክተፋነኑ ፀኒሖም። ብ 3 ሕዳር ለይቲ፡ ሓይልታት ፀጥታ ትግራይ ንመዓስከራት ናይቲ ኣብቲ ክልል ዓስኪሩ ዝነበረ ክፋል ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣጥቂዖም ክብል ቀዳማይ ሚኒስተር አብዪ ኣሕመድ ድሕሪ ምኽሳሱ፡ ናብ ቅሉዕ ጎንፂ ኣምሪሖም። እቲ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ክካየድ ተመዲቡ ዝነበረ ሃገራዊ መረፃ ኢትዮጵያ፡ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብሓደ ዓመት ድሕሪ ምንውሑ ኣብ መንጎኦም ዝነበረ ርክብ ናብ ዝኸፍአ ደረጃ በጺሑ። ምንዋሕ ናይቲ መረፃ ዝተቓወመ ህወሓት፡ ኣብ ትግራይ ክልላዊ መረፃ ንምክያድ ብዝወሰዶ በይናዊ ውሳነ መሰረት፡ ናይ ባዕሉ ኮሚሽን መረፃ ብምቛም ኣብ መጀመርታ መስከረም መረፃ ኣካይዱ። ብቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ዝምራሕ መንግስቲ ፈደራል ብወገኑ፡ እቲ መረፃ "ዘይሕጋዊ" ምዃኑ ብምፍላጥ፡ ነቲ ሓድሽ መንግስቲ ክልል ትግራይ ኣፍልጦ ከምዘይህቦ ኣዊጁ። መንግስቲ ክልል ትግራይ ብወገኑ፡ ድሕሪ መስከረም፡ ፈደራላዊ መንግስቲ ስልጣኑ ዘብቀዐ'ዩ ብምባል ኣፍልጦ ነፊግዎ። ቤት ምኽሪ ፈደሬሽን ኢትዮጵያ'ውን፡ ንመንግስቲ ክልል ትግራይ ኣፍሪሱ ካልእ መንግስቲ ከምዘቕውም ብምግላፅ፡ ሓድሽ ኣመሓዳሪ ትግራይ ካብ ኣዲስ ኣበባ ሸይሙ። መራሕቲ ክልል ትግራይ ግን፡ ነዚ ውሳነ "ክፍጸም ዘይክእል ሕልሚ ቀትሪ" ክብሉ ነፂጎምዎ። ተዛማዲ ትሕዝቶ ቅልውላው ትግራይ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ንከተማ መቐለ ከምዝተቖጻጸራ ገሊጹ28 ሕዳር 2020 ቅልውላው ትግራይ-ኢትዮጵያ፡ ብሓጺሩን ብሰፊሑን ክግለጽ እንከሎ19 ሕዳር 2020 ዜናታት ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎቅድሚ ሓደ ሰዓት ኣብ ትግራይ ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ህጻናት ረድኤት ክበጽሖም ኣይከኣለን - ዩኒሴፍ16 ታሕሳስ 2020 ጀርመን ሓድሽ ደግሲ ኮሮናቫይረስ ንምቊጽጻር ጽኑዕ ሕጊ ኣውጺኣቅድሚ 3 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?15 ታሕሳስ 2020 "ካብ ጨወይተይ ንምህዳም ከም ተመን እናተሰሓብኩ ነዊሕ ተጓዒዘ"15 ታሕሳስ 2020 ወታሃደራት ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ሕቡራት ሃገራት ከምዝተኮሰ መንግስቲ ተኣሚኑ8 ታሕሳስ 2020 ናሚቢያዊ ዲፕሎማሰኛ ክልተ ደቁ “ኣብ ኢትዮጵያ ተቐቲሎም”14 ታሕሳስ 2020 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ኣመሪካ፡ ንሱዳን ካብ 'መዝገብ ግብረ-ሽበራ' ብወግዒ ኣልያታ14 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ ኣብ ውሽጣዊ ግጭት ኢትዮጵያ ኢድ ኣለዋ ድዩ?25 ሕዳር 2020 ቻይና ብዛዕባ ዘማዕበለቶ ክታበት ኮሮናቫይረስ እንታይ ንፈልጥ?10 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ፡ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ድሕሪ 26 ዓመት ካብ ቤት-ማእሰርቲ ተፈቲሖም7 ታሕሳስ 2020 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዋይ ልኡኽ ስዑዲ ዓረብ ትማሊ ምሸት ናብ ኤርትራ ኣትዩ 2 ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎ 3 ኣብ ትግራይ ውልቀሰባት ዕጥቂ ንከረክቡ ዝተነብረ ገደብ መዓልቲ ተዛዚሙ 4 ጉግልን ዓበይቲ ትካላት ቴክኖሎጅን ‘ዓሌታውያን’ዮም”፡ ትምኒት ገብሩ 5 ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?
