ስፔንን ቱርክን ስፔን፡ ሓንቲ ካብተን ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣዝዩ ዝሃሰየን በዚ ምኽንያት ድማ ልዑል ጠለብ ናውታት ሕክምና ካብ ዘድልየን ሃገራት እያ። እንተኾነ፡ ስፔን ዝዓደገቶም ብኣማኢት ዝቑጸሩ ናይ ሕክምና መገልገሊ ኣቑሑ ብሰንኪ ምስ መንግስቲ ቱርኪ ዝተፈጥረ ፍሕፍሕ፡ ኣብ መርከብ እንከሎ ናብ ስፔን ክጉዓዓዝ ዕድል ኣይረኸበን። ቱርኪ ዓጊታቶ። ሰበ ስልጣን ስፔን'ውን፡ ቱርኪ እዚ ናይ ሕክምና መሳርሒ ወሲዳ ናይ ባዕላ ሕሙማት ትሕክመሉ ኣላ ኢሎም። መራኸብቲ ማዕኸናት ስፔን፡ ነዚ ጉዳይ "ስርቂ" ክብላ ገሊጸንኦ። ዘሰንብድ ፍጥነት ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ጋዜጣ ስፔን 'ኤል ሙንድ' ብወገኑ፡ እቶም ናይ ሕክምና መሳርሒታት ብትእዛዝ ዝፔን ቻይና ከተፍርዮም ገንዘብና ዝኸፍልናሎም እዮም ኢሉ። ይኹን'ምበር፡ እዞም ናውታት ሕክምና ካብ ቻይና ስለ ዝመጽኡ እቲ ኣፍራዪ ኣብ ቱርኪ ዝርከብ ኩባኒያ ስፔን ስለ ዝኾነ፡ እዚ ጉዳይ ቀሊል ኣይክኸውንን ኢሉ ነይሩ። ኣብ ሞንጎ እዚ፡ ቱርኪ ኣብ ሃገራ ዝፈረዩ ቬንትሌተራት ካብ ሃገር ከይወጽኡ ዝብል ውሳነ ኣሕሊፋ። ንሰሙን ድሕሪ ዝነበረ እንካን ሃባን ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ስፔን እቲ ምጉዕዓዝ ፍቓድ ዝረኽበሉ ኩነታት ኣመቻቸወ። እዚ ኣጋጣሚ ኮቪድ-19 ኣብ መላእ ዓለም ዘሎ ዲፕሎማሲያዊ ርክባት ብኸመይ ይጸልዎ ከም ዘሎ ዘርኢ ኣብነት'ዩ። ኣብ ሞንጎ ቻይናን ኣሜሪካን ዘሎ ዘይምቅድዳው ምትፍናን እዘን ሃገራት ካብ ቃላት እዩ ዝጅምር፤ ሓደ በዓል ስልጣን ቻይና እዚ ቫይረስ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ኣብ ከተማ ውሃን በጺሖም ካብ ዝተመለሱ ወተሃደራት ኣሜሪካ ከይተምሃዘ ኣይተርፍን ኢሉ ተዛሪቡ። ፕሬዝደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ድማ፡ እዚ ቫይረስ "ቫይረስ ቻይና" እዩ ብማለት ጨጎራ ሰበ ስልጣን ቻይና ልሕጽ ቀንዩዎ። እንታይ ግድኹም፡ ምትፍናን እዘን ሃገራት ኣብ እዋን ለበዳ ኮሮናቫይረስ'ውን ትኹረት ንምርካብ ዝዓለመ'ዩ ዝመስል። ቁሩብ ጸኒሑ፡ ትራምፕ ኣሜሪካ እዚ ቫይረስ ክሳብ በዓል ፋሲካ ክትቆጻጸሮ እያ፤ "ኣይ ተራ ሰዓል እንድዩ ግዳ' ኢሉ። እንተኾነ፡ እዚ ተራ ሰዓል ዝተብሃለ ቫይረስ ልዕሊ ፍርቂ ሚሊዮን ህዝቢ ሃገሩ ከጥቅዕ ምስርኣየ፡ ኣብ ቻይና ዝነበረ ሓይሉ ናብ ትካል ጥዕና ዓለምን ዳይሬክተር እቲ ውድብ ዝኾነ ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖምን ጠጠውዩ መጽአ። ትራምፕ፡ ውድብ ጥዕና ዓለም ንቻይና "ዝወገነ ትካል'ዩ" ብማለት፡ ኣሜሪካ ንውድብ ጥዕና ዓለም እትገብሮ ገንዘባዊ ሓገዝ ደው ከብሎ ይኽእል'የ ምባሉ፡ ነዚ የመልክት። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ሆስፒታላት ስፔን፡ ንግዝኡ'ውን እንተኾነ ሰበ ስልጣን ቱርኪ ስለ ዘይፈቐዱ ጥራሕ ናይ ሕክምና ኣቑሑ ሓጺሩወን ነይሩ ኣብ ካልኦት ሃገራት ዝርአ ነገር'ውን ኣሎ፤ ቻይና ቑጽሪ ብኮሮናቫይረስ ዝተትሓዙ ሰባት ሓቢኣ እያ ኢለን ዝነቕፍኣ ሃገራት ውሑዳት ኣይኮናን። ኣሜሪካ እዚ ነቐፌታ ንምቕራብ ዝቐደማ የለን። "ብክልሰ ሓሳብ ደረጃ፡ ተመሳሳሊ ኲናት ዝገጥማ ዘለዋ ሃገራት ሕብረት ዘርእያሉ ምኾነ ምተገብአ ነይሩ" ትብል ተመራማሪት ማሕበራውን ፖለቲካውን ጉዳያት ኢንስቲትዩት ዓለምለኻዊ ጉዳያት ቤት ትምህርቲ ስነ ቑጠባ ለንደን ሶፊያ ጋስቶን። "ብተግባር ግን፡ ሃገራት ኣብ ክንዲ ምትሕብባር ብንሕንሕን ተጸሚደን ነቲ ቕልውላው ከጋድድኦ ኢና ንርኢ ዘለና" ትብል። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ቐዳማይ ሚኒስትር ጥልያን ጁሴፔ ኮንተ፡ ኣብ ቴሌቪዥን ቐሪቡ ንጎረባብቲ ሃገራት ነቒፉ ካልእ ፍሕፍሕ ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ ጥልያን ብኮቪድ-19 ኣዐርያ ኣብ ዝተጠቐዐትሉ እዋን፡ ጎረባብታ ናይ ሕክምና ኣቑሑን ቐረባትን ክረድኣኣ ሓቲታ። ብኣንጻሩ ግን፡ ጀርመንን ፈረንሳን ከምዚኦም ዝበሉ ምህርታት ናብታ ሃገር ሰደድ ከይግበር ኣጊደን። "እዚ ጽቡቕ መርኣያ ሓድነት ኤውሮጳ ኣይኮነን" ክብል ኣምባሳደር ጥልያን ኣብ ብራስለስ ማውሪዞ ማሳሪ ጽሒፉ። በርሊን ሓንቲ ካብተን በዚ ለበዳ ኣዐርየን ንዝተሃሰያ ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ ድጋፍ ንምቕራብ ዝቐርቡ ዘለው መበገሲ ሓሳባት ትቃወም ዘላ ብምዃና፡ ጥልያናውያን'ውን ምስ ጀርመን ብኻልእ ዓይነት ኲናት ክራኸቡ ምርኣይ ባህ ኣይበሎምን። ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንዘሕቐቖ ቁጠባ ከመይ ጌርና ንጸግኖ ኣብ ዝብል ነጥቢ ርኡይ ኣፈላላይ ኣሎ። ኔዘርላንድስ፣ ኦስትሪያን ፊንላንድን ቦንድ ምትሕብባር ኮሮናቫይረስ ብሓባር ክንሕትም የብልናን ይብላ። ስፔን፣ ፈረንሳ፣ ቤልጅም፣ ግሪኽ፣ ኣየርላንድ፣ ፖርቹጋል፣ ስሎቫኒያን ሉክዘምበርግን ንከም በዓል ጥልያን ዝበላ ሃገራት፡ እቲ ሕብረት ደገፍ ክገብረለን ኣለዎ ይብላ። ህልክኻ ዘወድእ ክትዕ ድሕሪ ምክያድ፡ 27 ኣባል ሃገራት እቲ ሕብረት ሓበራዊ ናይ ልቓሕ ማዕቐፍ ኣዳሊየን 500 ቢሊየን ዶላር ኣጽዲቐን። 'ዲፕሎማሲ ማስክ' ቻይና ቻይና፡ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ክትቆጻጸሮ ብምኽኣላ፤ ካልኦት ሃገራት ንምሕጋዝ ጉምብሕ ጥልዕ ክትብል ጀሚራ። መጀመርታ ናብ ጥልያን ኢዳ ዘርጊሓ። ጥልያን፡ ካብ ቻይና ሓገዝ መሳርሒታት ሕክምና ምስ ተበርከተላ፡ ሰብ ሞያ'ውን ወሲኻ ልኢኻትላ። ነዚ ስዒቡ፡ #grazieCina (የቐንየልና ቻይና) ዝብል ሃሽታግ፡ ጥልያናውያን ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚዲያ ብብዝሒ ጽሒፎም። "ዲፕሎማሲ ማስክ" ክኢላታት ቻይና ትኽተሎ ንዘላ መገዲ ንምግላጽ ዝተጠቐምሉ ኣበሃህላ እዩ። ክኢላ ዓለምለኸ ልምዓትን ዲፕሎማሲያዊ ርክባትን ዳይሬክተር ኣብ ለንደን ዝርከብ ፓክ ቴኩም ዝተብሃለ ኣማኻሪ ትካል ጌሱ ኣንቶኒዮ ባኤዝ፡ ቻይና ፕሬዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ብ2016 ኣብ ዘካየዶ ጎስጓስ መረጻ "ቐዳምነት ንኣሜሪካ" ዝብል ጭርሖ ዝፈጠሮ ክፍተት ኣሜሪካ እያ ትመልእ ዘላ ይብል። ኣሜሪካ ምስ ቻይና ካብ ዘለዋ ውጥጥ ወጻእ፡ ትራምፕ ምስ ሰበ ስልጣን ጀርመን ብምሽራኽ፡ ኣሜሪካ ኩባኒያታት መፍረ መድሓኒት ጀርመን ክታበት ኮቪድ-19 ከማዕብሉ ፍሉይ መሰል ከም እትህብ ገሊጹ'ዩ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ህንዲ ኮቪድ-19 ንምሕካም ዝውዕል'ዩ ዝተብሃለ መድሓኒት ሰደድ ከይግበር ብምኽልካላ ትራምፕ ተቓዊሙ ኣብ ቀረባ፡ ህንዲ ንኮቪድ-19 ንምሕካም ክውዕል ከም ዝኽእል ፈተነ ዝተገበረሉ ፈውሲ ጸረ ዓሶ ሃይድሮክሲክሎሮኪን ናብ ደገ ሰደድ ኣይገብርን ኢላ ብምኽልካላ፡ ትራምፕ ሕነ ክፈዲ ከም ዝኽእል ተሓኒዩላ። "ኣሜሪካ፡ ኣብዚ ናይ ለበዳ እዋን ዲፕሎማሲያዊ ሓይላ ከተርኢ ኣይክኣለትን፤ ቻይና ድማ እቲ ክፍተት ንምምላእ እቲ ዕድል ተጠቒማትሉ" ይብል ባኤዝ። እንተኾነ፡ እዚ ናይ "ማስክ ዲፕሎማሲ" ልስሉስ ኣካይዳ ኣይኮነን ይብል። ከም ኣበሃህላ ሶፊያ ጋስቶን እንተኾይኑ ድማ፡ ቻይና መጀመርታ ኮቪድ-19 ንምቁጽጻር ቕልጥፍቲ ብዘይምንባራ ዓለምለኻዊ ቅርታ ኣስዒቡላ እዩ። ቆይቚ ቻይና-ብራዚል ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ቻይና፡ ቑጽሪ ብኮሮናቫይረስ ዝሞቱን ዝሓመሙን ሰባት ትሓብእ እያ ዘላ ዝብል ጸብጻብ ትካላት ስለያ ኣሜሪካ፡ ሰበ ስልጣን ብሪጣኒያ'ውን ይኣምንሉ'ዮም ትበል ሶፊያ። ንሳ ከም እትብሎ፡ "ኣብዚ ዓብዪ ናይ ርክብ ህዝቢ ስራሕቲ ዝስርሐሉ እዋን፡ ቻይና ግን ዓብዪ ክትትል ትገብር ነይራ። ብዛዕባ ትኽክለኛ ቑጽሪ ግዳያት ክንሰምዕ ከለና ግን፡ ቻይና ዓብዪ ተቓውሞ ክገጥማ'ዩ"። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ሕዳር ፕሬዝደንት ብራዚልን ቻይናን ካብ ዝራኸቡ ንነዘ፡ ኣብ ሞንጎ እተን ሃገራት ዝነበረ ርክብ ምዝሐዕሃል ኣርእዩ ብራዚል፡ ካልእ መርገጺ ቻይና እትነቅፍ ሃገር እያ። እዚ ለበዳ ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ፡ ክልቲአን ሃገራት ንብዙሕ ግዘ ክቋየቛ ጸኒሐን። እዚ፡ ክሳብ ዲፕሎማት ቻይናን ናይ ቀረባ ሰባት ፕሬዝደንት ብራዚል ጃር ቦልሶናሮን ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ዝነበሮም ምፍሕፋሕ ዝበጽሐ እዩ። ሓደ ናይ ቀረባ ፍጻመ ክነልዕል። ሚኒስትር ትምህርቲ ኣብሃም ዊንትራቡ ምስ ሰበ ስልጣን ቻይና ኣብ ትዊተር ዝገበሮ ምልልስ፡ ኤዥያውያን ከይተረፈ ዓሌታዊ ኢሎም ነቒፎምዎ። ነዚ ኣብ ትዊተር ዝነበረ እንካን ሃባን ኤምባሲ ቻይና ኣብ ብራዚል፡ "ከምዚ ዓይነት መግለጺታት ትርጉም ኣልቦ፣ ፉንፉናትን ዓሌታዊ መልእኸቲ ዘለዎምን'ዮም" ዝብል ርኢይቶ ሂቡሉ። ቻይና ዓባይ መሓዛ ንግዲ ብራዚል እያ፤ ንኣብነት 80 ሚኢታዊት ቅመም ጸብሒ ካብ ቻይና እያ እትዕድግ። ሚኒስትር ትምህርቲ ኣብሃም ዊንትራቡ ናብ ናይ ትዊተር ቅርሕንቲ ቅድሚ ምእታው፡ ሰብ መዚ ጥዕና ብራዚል መሳርሒታት መሐገዚ መተንፈሲ [ ሜካኒካል ቬንትሌተር] ንምርካብ ይጽገሙ ነይሮም። "እዚ ኣብነት፡ ልዕሊ ክንደይ ዲፕሎማሲ ከም ዘድሊ ዘመላኽት'ዩ" ይብል ጌሱ። ወሲኹ፡ "ሃገራት እቲ ዘሎ ኩነታት ገምጊመን፡ እቲ ዘሎ ስግኣት ብትክክለኛ ኣገባብ ክኣልይኦ ይግባእ" ኢሉ። ኮሎምቢያን ቬነዝወላን ኣብዚ ናይ ኮሮናቫይረስ ለበዳ፡ ዲፕሎማሲ ልክዕ እቲ ዝእለሽ ዘሎ መድሓኒት ኣድላዪ'ዩ ዝብሉ ኣለው። እዚ ቫይረስ ኣቐዲሞም ዝነበሩ ቅርሕንታት ዳግም ሓዊ ክኣትዎም ገይሩ'ዩ። ኣብነት ኮልምቢያን ቬነዝወላን ንርአ። ሰበ መዚ ኮሎሚቢያ፡ ንፕሬዝደንት ቬንዙወላ ኒኮላስ ማድሮ ሕጋዊ ስርዓት ገይሮም ኣይቕበሉዎን'ዮም። በዚ ምኽንያት ክልቲኤን ሃገራት ሓድሕደን ክናቖታ ጸኒሐን። ድሕሪ እቲ ብዙሓት ቬነዝወላውያን ስደተኛታት ናብ ኮሎምቢያ ምስጋሮም ክኣ፡ እዘን ክልተ ሃገራት ኣብ ከቢድ ምፍጣጥ እየን ዝርከባ። ብሓደ ሚያዚያ፡ ፕሬዝደንት ማድሮ ክልተ መመርመሪ ማሽናት ኮቪድ-19 ናብ ኮሎምቢያዊ መዘንኡ ኢቫን ዱኩ ብውህብቶ ልኢኹሉ። ቅድሚኡ፡ መራኸብቲ ማዕኸናት ኮሎምቢያ ዝነበራ ሓደ መመርመሪ ማሻን ንግዝኡ ከም ዝተሰበረን ጸብጺበን። በዚ ምኽንያት'ዩ ለጊሱሉ። ቤት ጽሕፈት ፕሬዝደንት ኮሎምቢያ ግን፡ ነቲ ካብ ቬንዝወላ ዝቐረበሉ ሓገዝ፡ ሕራይ ወይ እምቢ ከይበለ ትም ኢሉ ሓሊፉዎ። እዚ ድማ፡ ንገለ ሰበ ስልጣን ቬንዝወላ ኣሕሪቑዎም፤ ምኽትል ፕሬዝደንት ዴልሲ ሮድሪገዝ ሓንቲ እያ። ምንጪ ስእሊ, Handout መግለጺ ስእሊ, ማዱሮ ንኮሎምቢያዊ መዘንኡ ዘቕረበን ክልተ መመርመሪ መሽናት ኮሮናቫይረስ እዚ ብቋንቋ ፖርቹጋል ተጻሒፉ ዘሎ ናይ ትዊተር ጽሑፍ "ከምዚ ዓይነት መግለጺታት ትርጉም ኣልቦ፣ ፉንፉናትን ዓሌታዊ መልእኸቲ ዘለዎምን'ዮም" ይብል። "መንግስቲ ኢቫን ዱኩ፡ ብፕሬዝደንት ማዱሮ ዝተለገሳሉ ክልተ መመርመሪ ማሽናት ተሓሲሙወን። እዚ፡ እቲ መንግስቲ ኮሎምቢያ ንህይወትን ጥዕናን ዜጋታት ኮሎምቢያ ዘይግደስ ምዃኑ ዘርኢ'ዩ" ክትብል ኣብ ትዊተር ጽሒፋ። እዚ መሊሱ ንሰበ ስልጣን ኮሎምቢያ ኣሕሪቑዎም። ሓደ በዓል መዚ፡ ብራድዮ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ "ውህብቶ ቬነዝወላ ሙሉእ ኣይኮነን፤ እቲ ኣሰራርሓ'ውን ምሳና ዝኸይድ ኣይኮነን" ኢሉ ምላሽ ሂቡሉ። ብ7 ሚያዚያ ኣብ ዝነበረ ናይ ሬድዮ ቃለ መሕትት፡ ዳኩ እቶም ማሽናት "ብዓይነት እቲ ዝካየድ መርመራ፣ ክህቦ ዝግባእ ሓባሪ ውጽኢት ኮነ ኣብ ኮሎምቢያ ምስ ዝጥቀሙዎ መሳርሒ ሓደ ዓይነት ኣይኮነን" ኢሉ። ግብጽን ቀጠርን ኣብ ማእከላይ ምብራቕ፡ ቀጠርን ግብጽን፡ ዕጫ ኣብ ቀጠር ተታሒዞም ብዛዕባ ዘለው ግብጻውያን ናብ ውጥጥ ኣትየን። ቀጠር ንኣልጄዚራ፡ እቶም ግብጻውያን ብቻርተር ነፋሪት ምስ መዓልታዊ ሰራሕተኛታት ኮይኖም ካብ ሃገር ክወጽኡ ስለ ዘይደለዩ እዩአ እቲ ጸገም ተፈጢሩ ኢላ። ግብጺ ቐደሙ'ውን ምስ ቀጠር ዘሳኒ ነገር የብላን። እዚ ናይ ኮሮናቫይረስ ጉዳይ ድማ ነቲ ዝነበረ ጽልአን ወሲኹ ሃርሃር ኣቢሉዎ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ቀጠር፡ ካብ ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ ዝለዓለ ግዳያት ኮቪድ-19 ኣለውዋ ኤውሮጳን ሩሲያ ውጥጥን እዘን ሃገራት ፍልይ ዝበለ እዩ። ንሩሲያ ዝቐረበ ሚዲያ፡ ኣብ ጉዳይ ኮቪድ-19 ኾነ ኢሉ ዝንቡዕ ሓበሬታ ንኤውሮጳውያን የመሓላልፍ ኣሎ ክብሉ ኤውሮጳውያን ንሩሲያ ይኸሱዋ። ወሃቢ ቃል መንግስቲ ሩሲያ ነዚ ኽሲ "መሰረት ኣልቦ' ክብል ነጺጉዎ። እቶም ምክፍፋላት ይዓብዩ እንተሃልዮም፡ ብኣንጻሩ እወንታዊ ተራ ኣለዎም'ዩ ዝብሉ ሙሁራት ኣለው። ተመራማሪት ኣናሊዛ ፕሪዞን፡ እዚ ቅልውላው ንዝሓሸ ምትሕብባር ዕድል ይኸፍት እዩ ዘሎ ትብል። "እዚ ቅልውላው፡ ምዕቡላት ሃገራት ኩል ግዘ እተን ዝተሞኮራ ከም ዘይኮና ዘርኢ'ዩ" ኢላ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, China has donated medical supplies to countries all around the world "ቻይና፡ ጽልዋ እዚ ለበዳ ኣብ ምቁጽጻር ንጥልያን ዘካፈለቶ ተሞኩሮ እዋናውን ርኡይ ኣብነትን'ዩ"። ግን ድማ ሶፊያ ጋስቶን ተወሳኺ ምትሕብባር ከም ዘድሊ ትአምን። "ብፍላይ ኣብ ሃገራት ምዕራብ ህዝብነትን ብሄርተኝነትን ዝዓረገሉ እዋን ስለ ዘለና፡ ናይ ምትሕብባር ሓይሊ እንረእየሉ ዕድል ከይተጠቐምናሉ ሃዲሙና። ብዙሓት ኣብ ሞንጎ ሃገራት ዘለው ርክባት ሕማቕ መልክዕ ክሕዙ ዝገብሩ ስትራቴጂታት'ዮም ዝትግበሩ ዘለው። እዚ እዋን ዚያዳ ምትሕብባር እነርእየሉ እዋን ክኸውን ይግባእ" ትብል። ኮሮናቫይረስ፡ "ከም ኣማኒ ኣብ ገዛ ኾይንካ ምጽላይ ኣይርድአካን" ማሕበራዊ ምርሕሓቕን ርእስኻ ምግላልን እንታይ እዩ?
