ዝብል ሕቶ ከተልዕል ይደፋፍአካ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ኣብ ጫካ ኣማዞን ዝነብሩ ቀቢላ፡ ክሳብ ብባዕዳዊ ገዛእቲ ስፔይን ዝውረሩ ብለበዳ ጉንፋዕ ተጠቒዖም ኣይፈልጡን ኣብ ወርሒ ጥሪ እዚ ዓመት ግን (ማለት 2020) ኣውስትራሊያ 6962 ብጉንፋዕ ዝተትሓዙ ሰባት ነይሮምዋ። ኣብቲ ግዜ፡ ኮቪድ-19 ዝተባህለ ሓድሽ ቫይረስ'ውን ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዓለም ክርአ ጀሚሩ ነይሩ እዩ። እዚ ኣብ ሓደ ዕዳጋ ቻይና ዝተበገሰ ከም ዝኾነ ዝእመን ቻይረስ፡ "ኣገራሚ ኮሮናቫይረስ" እናተባህለ ብዘሕ ተወጊዕሉ። እዚ ቫይረስ፡ ካብ ኣንታርቲካ ወጻእ ኣብ መላእ ዓለም በጺሑ ንቐዳማይ ሚኒስትር ብሪጣኒያ፣ ፕሬዝደንት ኣመሪካ፣ ፕሬዝደንት ብራዚል ሓዊሱ ልዕሊ 37 ሚሊዮን ህዝቢ ዓለም ለኺፉ። ዝርግሐ እዚ ቫይረስ ንምቁጽጻር ዕጽዋ ክእወጅ፣ ምንቅስቓስ ካብን ናብን ክድረት፣ ምሕጻብ ኢድን ምጥቃም መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ኩሉ ህዝቢ ዝትግብሮ ክኸውን (ዋላ'ኳ ብብዝሒ ኤዥያውያን ዝተቐበሉዎን ብኣግባቡ ዘተግበሩዎን እንተኾነ) ተገይሩ። ብነሓሰ ድማ ብዝሒ እቶም ኣብ ኣውስትራሊያ ብጉንፋዕ ዝሓሙ ሰባት ነክዩ። ብሓፈሻ፡ ኣብ 2019 ካብ ዝተርኣዩ ትሕቲ 10 ረኽሲታት ነይሮም። እዚ ብምኽንያት እቲ ዝግበር ዝነበረ ሰፊሕ መርመራን ውሸባን ከምኡ'ውን ኣካላዊ ርሕቐት ምሕላው ክኸውን ከም ዝኽእል ይግመት። እዚ ኣብ ካልእ ሃገር'ውን ዝተራእየ'ዩ። ሃገራዊ ኢንስቲትዩት ተመሓላለፍቲ ሕማማት ደቡብ ኣፍሪቃ "ኣብዚ ዓመት ጉንፋዕ የብልናን" ክብል ንሲቢኤስ ኒውስ ክሕብር እንከሎ፡ ዶኳትር ኒውዝላንድ ዓመታዊ ናይ መርመራ ስርሖም ከካይዱ ከለው ዋላ ሓደ ብጉንፋዕ ዝሓመመ ሰብ ኣይረኸቡን። ካብ ትሮፒካል ኣፍሪቃ ክሳብ ካሪቢያን ካብቲ ትጽቢት ዝተገብሮ ንታሕቲ ብምንባሩ፡ ብመስከረም ትካል ጥዕና ዓለም ምጥፋእ መልከፍቲ ጉንፋዕ ዓለምለኻዊ ክስተት'ዩ ክብል ገሊጹ ነይሩ። ኣብ ቀዳማይ ሰሙን እዚ ወርሒ፡ መልከፍቲ ጉንፋዕ ዝቆጻጸር 'ፍሉማርት' ኣብ መላእ ዓለም ብቤተ ፈተነ ዝተረጋገጸ መልከፍቲ ጉንፋዕ 12 ምዃኑ ኣረጋጊጹ። "ኣብ ኣውስትራሊያ፣ ኒውዝላንድ፣ ደቡብ ኣመሪካን ሆንግ ኮንግን ንርእዮ ዘለና ጉንፋዕ ጥራሕ ዘይኮነ ናይ መተንፈሲ ኣካላት ዘጥቅዑ ተመሳሳሊ ቫይረሳት (ኣርኤስቪ) ዝዳኸሙሉ ወቕቲ ከም ዝኾነ'ዩ" ትብል ክኢላ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ዩኒቨርሲቲ ቺካጎ ዶክተር ሳራ ኮቤይ። "ኣጥባተይ ጸባ ዘይኮነ ደም'ዩ ዝነዝዕ ነይሩ" ሃፋ ማይ ክትበውእ ብልዕታ ዝነደደት ጓልኣንስተይቲ ትካል ጥዕና ዓለም፡ ንኮሮናቫይረስ ዝኸውን 'ክታበት ከይርከብ ይኽእል'ዩ' "ብልክዕ ናይዚ ምኽንያት ክንርድኦ እንተዘይክኣልና'ውን፡ ሰባት ንሓድሕዶም ብዛዕባ ዝህልዎም ኣቀራርባ ውሱን ለውጢ ምምጽኦም'ዩ። እዚ ንመጻኢ'ውን ክቕጽል ተክእሎ ኣሎ" ይብል ክኢላ ቫይረሳት መተንፋሲ ኣካላትን ማይክሮባዮሎጂስትን ፒተር ፓሊስ። ክኢላ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ዩኒቨርሲቲ ቺካጎ ሳራ ኮቤይ ከም እትብሎ፡ ቑጽሪ ብጉንፋዕ ዝተሓዙ ሰባት ምንካይ ዘርኣየ፡ ምናልባት ናብ ሆስፒታል ንምኻድ ስለ ዝፈርሑን ምስ ኮሮናቫይረስ ከይመሳሰሎም ስለ ዝሰግኡን ክኸውን ይኽእል እዩ። ይኹን'ምበር ቑጽሩ ብጉንፋዕ ዝተሓዙ ሰባት ምስቲ ኣብ ሕሉፍ ዝነበረ ብምንጽጻር ኣይነከየን ማለት ኣይኮነን ትብል። ብሚሊዮናት ዝቑጸሩ ሰባት ብምኽንያት ለውጢ ኩነታት ኣየር ብጉንፋዕ ይትሓዙ ነይሮም፤ ኣብዚ ሕጂ እዋን ግን ፈጺሙ በቲ ቫይረስ ዝተሓዙ ሰባት ምርካብ ኣጸጋሚ ኮይኑ ኣሎ። እዚ ብዙሓት ሕቶታት የልዕል ኣሎ። ኣብዚ ዓመት፡ ብዝሒ መልከፍቲ ጉንፋዕ ዝነከየሉ ዝተፈላለየ ምኽንያታት ክህሉ ይኽእል'ዩ። ብዙሓት ሰብ ሞያ ግን፡ ኣካላዊ ርሕቐት ይሕሎ ብምህላዩን ኣብ ምሕጻብ ኢድ ምምሕያሽ ስለ ዝመጽአን'ዩ ብዝብል ይሰማምዑ። ንምዃኑ፡ ጉንፋዕ ጠቕሊሉ ክጠፍእ ተኽእሎ ኣሎ ድዩ?
