ብስመ ለውጢ ንህወሓት ዋንጫ ዘዕተረ ስርዓት መረፃ ትግራይ 5 ታሕሳስ፡ ስንብታ ማንዴላ እንክዝከር እቲ ደጋጊሙ ብከንቱነት ጐነጽ ዝተዛረበ ማንዴላ ኣብነታውን ዝምስገንን መራሒ ስለ ዝነበረ፡ ኣብ 95 ዓመቱ ካብ'ዛ ዓለም ምስ ተሰናበተ ብዙሕ ህዝቢ ዓለም ሓዚኑ። ኣብ መዓልቲ ስንብታኡ ኣብ ኒውዮርክ ዝርከብ ማእከል ምምሕዳር ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ባንዴራ ኣብ ፍርቂ-ሰንደቕ ከተንበልብል ተገይሩ። እቶም 193 ኣባላት ሓፈሻዊ-ዋዕላ-ውድብ ድማ ንክብሪ ናይቲ ብምሒር ፍቕሪ "ማዲባ" ብዝብል ሳጓ ዝጽዋዕ ዝነበረ መራሒ ንሓደ ደቒቕ ናይ ሕልና ዝኽርን ጸሎትን ኣብጺሖም። እዚ ንናይ 27 ዓመታት ማእሰርቲ ስዒሩ ንመጀመርታ ጊዜ ኣብ ታሪኽ ደቡብ ኣፍሪቃ ፕረሲደንት ክኸውን ዝበቕዐ ጸሊም መራሒ፡ ስሙ ክንዮ ዶባት ሃገሩ ሰጊሩ ኣበዮ ኵርንዓት ዓለም ልዑል ኣኽብሮት ዝረኸበ ሰብ ምንባሩ ሰነዳት ሚድያ የረድእ። ሓያሎ ጸሓፍቲ ከኣ 'እዚ ለዋህ ግን ከኣ ካብ መትከሉ ፈልከት ዘይብል መራሒ ንናይ ደቡብ-ኣፍሪቃ ትርሲታዊ ኣፓርታይድ (ዘርኣዊ ፍልያ) ፈናጢሑ ንዅሉ ዜጋ ዝሓቁፍ ስርዓት ክተክል ብምኽኣሉ ንሓዋሩ ጽቡቕ ስምን ታሪኽን ገዱፉ እዩ ሓሊፉ' ክብሉ ይንእድዎ። መትከል ኣንጻር ጎነጽ ማንዴላ፡ ንኻልኦት መራሕቲ ኣፍሪቃ ዓቢ ኣብነት ክኸውን ምተገብአ፣ ግናኸ ኣብ ኣፍሪቃ ብድሕሪ ማንዴላ ክንደይ ግፍዕታት ከም ዝተፈጸሙ እቶም ዝተኸሰቱ ፍጻሜታት የረድኡ ይብል ጸሓፊ ታሪኽ ዳዊት መስፍን። ስቲቭን ፍሬድማን ዝተባህለ ህቡብ ደቡብ-ኣፍሪቃዊ ዕውቀተኛን ተመራማርን ከኣ መራሕቲ ኣፍሪቃ ንህዝቢ ከስምዑ'ምበር ንህዝቢ ክሰምዑ ድሉዋት ከም ዘይኰኑ በቲ ኣሉታውን እወታውን ሓርነት ኢሉ ዝገልጾ መጐትኡ የብርሆ። ርግጽ'ዩ፡ ማንዴላ ዘንበሮም ኣብነታት ኣብ መንጎ ኣፍሪቃውያን መራሕቲ ኣይሰፈነን። ሓድሕካ ብምጭፍጫፍ፡ ኣብ ክቱር ብልሽውና ኣቲኻ ብምጥልቓይ፡ ዉሽጣዊ ጕዳይና እዩ እናበልካ ብሕቡእ ንህዝብኻ ምርጋጽ፡ ብምስምስ ድሕነት-ሃገር ሰባት ምእሳር፡ ንዜጋታት ኣደዳ ስደትን ስቕያትን ብምግባር፡ ብኣድማሳውያን ሰብኣዊ መሰላት እናተወራዘኻ ብታሕቲ-ታሕቲ ተቓወምቲ ብምጭፍላቕ ኣብ ኣፍሪቃ እንዕዘቦ ዘሎና ተግባር እዩ ይብል ጸሓፊ ታሪኽ ዳዊት። ማንዴላ "ጐነጽ መፍትሐ ኣይኰነን" ኢሉ ምሂሩ። ምስኡ ኸኣ፡ "ኣብ ዓውዲ ዉግእ ኣይንስዕርን፡ ኣብ ዓውደ-ምርጫ ግን ናይ ሓቂ ዓወት ክንጓናጸፍ ንኽእል" ኢሉ ንእምነቱ ኣብ ግብሪ ተርጒሙዎ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ውግእ ዕሽነትን ክስራንን ጥፍኣትን ምዃኑ ኣመስኪሩ። መቓልሕ ናይ'ዞም ሓረጋት ብተደጋጋሚ ይስምዑ'ዮም ክብል ከኣ ኣጽንዖቱ ይገልጽ። እቲ ቀንዲ መለለዮ ባህሪ ማንዴላ ይቕረ ናይ ምባል ሕልና እዩ። "ንጽባቐን ዕብየትን ደቡብ-ኣፍሪቃ ሕልሚ እንተድኣ ኣሎና፡ ናብኡ ዜምርሑ መንገድታት ከም ዘሎዉ ምፍላጥ የድሊ" ክብል ዝሰምዖ መደረ ከኣ ምስክርነት ይቕረ በሃሊ ሕልናኡ እዩ ክብሉ ይምስክርሉ ጸሓፍቲ ታሪኽ። ዊኒ ማንዴላ፡ ኣይግዛእን ዝበለት ኣፍሪቃዊት ኣደ ማንዴላ ንጸገማት ደቡብ ኣፍሪቃ "ሰላምን ስኒትን" ብዝብሃል ፖለቲካዊ ፍልስፍናኡ'ዩ ፈቲሑዎ። "ፖለቲካ-ልዝብ" ብመሰረቱ ኣብ መንገዲ ሰላም ዜእቱ፡ ንስኒትን ሕውነትን ኣቐዲሙ ድማ ኣብ ሕብረተሰብ ንዜጓንፉ ተጻብኦ ዝፈጥሩ ፍልልያት መዕለቢ ዚፈጥር ስልቲ'ዩ ዝብል እምነቱ ሰሪሑ እዩ። ኰይኑ ድማ እቲ ብልቦና ማንዴላ ዝተኣታተወ መስርሕ፡ ዕርቀ ሰላም፡ ደበብ-ኣፍሪቃ ብፖለቲካ-ልዝብ ኣቢላ ካብ ሓድሕድ ዉግእ ከምዝደሓነት ሓደ ካብ ተኸታተልቲ ፖለቲካ እቲ ዞባ ዶክተር ኣዳነ ገብረመስቀል ይምስክር። ሓጺር ድሕረ ባይታ ማንዴላ ማንዴላ ብድኽነት'ዩ ዓብዩ። ኣቦኡ ብ 1930 - ማንዴላ ወዲ 12 ዓመት ኣብ ዝነበረሉ እዋን ምዃኑ'ዩ - ኢዩ ሞይቱ። ኣዲኡ ድማ ብ1968፡ ማንዴላ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ኣብ ዝነበረሉ እዋን'ያ ሞይታ። ኣቦኡ ምስ ሞተ ማንዴላ ካብ ዘመድ ናብ ዘመድ እናኸደ'ዩ ዓብዩ። ሓወቦኡ ድማ ምእንቲ ማንዴላ ረጊኡ ክቕመጥ ንሓንቲ ጓል'ቲ ገጠር ከመርዕዎ መደብ ኣውጽአ። ንሱ ግን ካልእ መደብ ስለ ዝነበሮ ናብ ጆሃንስበርግ ሃዲሙ ከደ። ኣብኡ ከኣ ንስርዓት ኣፓርታይድ ብግህዶ ክርእዮን ከስተማቕሮን ከኣለ። ማንዴላ ኣብ ቤት ትምህርቲ ሚስዮን እናተማህረ ዓበየ፣ ኣብኡ ኔልሶን ዚብል ስም ተዋህቦ። ኣብ ብጸዓዱ ጥራይ ዝምራሕ ሃገር ይነብር ከም ዝነበረ ተጋህደሉ፡ ኵነታት ኣፓርታይድ ድማ ብቐረባ እናተዓዘበ ዓበየ። ኣብ ቤት ማእሰርቲ ማንዴላ ንምሕዳር 250,000 ዶላር ደቡብ ኣፍሪቃዊት ተቓላሲት ኣንጻር ኣፓርታይድ ዊኒ ማንዴላ ዓሪፋ ክብል-ክብል ማንዴላ ኣብ ዕድመ ዩኒቨርሲቲ ምስ በጽሐ ኣብ ዩኒቨርሲቲ-ኮሌጅ ፎርት-ሄር ክምሃር በቖዐ፣ ጸኒሑ ድማ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ዊትዋተርስራንድ ሕጊ ተማህረ። ብ 1944 ድማ ምስ ኤይ.ኤን.ሲ.
