ዞጌ፡ ናይ ቀረባ መሓዝኣ ዘርኢ ባራዩ ዝነበሩ ዝኾነ ፍቕረኝኣ ከይትምርዖ ምስ ተኸልከለት ብወግዒ ናብዚ ቃልሲ ኣትያ። ነዚ ዝምልከት ኣብ ዝገበረቶም ጉዕዞታት ምስ ዝተፈላለዩ ጽልዋ ዝፈጥሩ ባህላዊ መራሕትን ውሉድ ባራዩ ዝነበሩን ተራኺባ ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ወገናት ናይ ዝርርብ መድረኻት ክካየዱ ገይራ'ያ። "ደቂ ተባዕትዮ ኾፍ ኢሎም ነዞም ሕግታት ኣውጺኦም'ዮም፤ ንሕና ድማ ኮፍ ኢልና እቶም ሕግታት ከነሐድሶም ንኽእል ኢና" ኢላ። እቶም ብሄረሰብ ኢግቦ ዝርከቡ ካብ ባራዩ ዝነበሩ ዝተወለዱ ኣብ ክልተ ይምቀሉ፤ ኦሁን ኦሱን ተባሂሎም ድማ ይጽውዑ። ኦሁ ሰባት ዝውንኑዎም ጊልያ ኮይኖም ኦሱ ድማ እቲ ሕብረተሰብ ንኣማልኽቲ ዘወፍዮም ናይ ኣማልኽቲ ጊልያ ዝነበሩ'ዮም። ፕሮፌሰር መጽናዕታት ኣፍሪቃ ዩኒቨርሲቲ ካሊፎርኒያ ኡጎ ንዎኬጂ "ኦሱ ካብ ንግዲ ባርያ ዝኸፍአ'ዩ" ይብል። ኦሱ፡ ሚሶናውያን ብጌጋ ባሮት ገይሮም ከም ዝተረድኡዎም እዩ ዝዛረብ። "ባሮት ካብ ባርነት ሓሊፎም ጎተት ጊልያ ይኾኑ'ዮም፤ ኦሱ ግን ናብ ከምኡ ደረጃ ክበጽሑ ኣይክእሉን" ይብል። ኣብ ልዕሊ ኦሱ ዝበጽሕ ተነጽሎ ድማ እቲ ዝኸፍአ'ዩ። 'ንኮሮናቫይረስ ተበሊጽኩም ወጻኢታት ቆጢብኩም ዝበሉና ነይሮም' "ቖልዓ ሓዚለ ትምህርቲ ክምዝገብ ናብ ዩኒቨርሲቲ ከይደ" ዶ/ር ኑርዓይኒ መሓመድ ንስለ ፍቕሪ ኢለን ዝኽንሸባ ዘለዋ መርዑት ኦሱ፡ መበቆል ዘይብሎም ወይ'ውን ምስቲ መሬት ዝኾነ ዓይነት ምትእስሳር ዘይብሎም ተገይሮም ከም ባዕዲ ተቖጺሮም ተነጽሎ ይበጽሖም። ስለዚ ዝኾነ ሰብ ማሕበራዊ ተነጽሎ ከይገጥሞ ጥራሕ ዘይኮነ በቶም ዝውንኑዎም ኣማልኽቲ ከይቕጻዕ ስለ ዝፈርሕ ኦሱ ምስ ዝኾነ ሰብ ዝነበሮ ርክብ ከቋርጽ ይግደድ። ሕጹይ ፋቮር ኦሱ ስለ ዝኾነት፡ ንዓኣ እንተተመርዒው ዕድሚኡ ከም ዝሓጽር'ዩ ብወላዲኡ ተነጊሩዎ። "ክፈርሕ ገይሮምዎ፤ ድሓር ንሱ 'ክመውት ትደልዪ ዲኺ' ኢሉ ሃቲቱኒ" ትብል ፋቮር። ከምዚኦም ዝበሉ ስግኣታት፡ ኣብ ሕገ መንግስቲ ናይጄሪያ ይኹን ብፍሉይ ኣብ ልዕሊ ኦሁን ኦሱን ዝበጽሕ ተነጽሎ ደው ንምባል ብሓገግቲ ሕጊ ኢግቦ ዝወጽአ ሕጊ ኢግቦ ዝወጽኡ መምርሒታት ተግባራዊ ንከይኾኑ ዓንቀጽቲ ኮይኖም'ዮም። "ዝጸንሑ ልማዳዊ ኣተሓሳስባታት ብሕጊ ጥራሕ ክተጥፍኦም ዝከኣል ኣይኮነን" ዝብል ጳጳስ ካቶሊክ ኣንቶኒ ኦቢና ከምዚኦም ዝበሉ ድሕረታት ጠጠው ክብሉ ይጉስጉስ። ኣብ ደቡብ ምብራቕ ናይጄሪያ ክንደይ ዝኣኽሉ ዘርኢ ጊልያ ከም ዘለው ብወግዒ ኣይፍለጥን። ብዙሓት መንነቶም ዝሓብኡ'ኳ እንተኾኑ፡ ኣብ ገሊኡ ኦሁ፤ ኣብ ገሊኡ ድማ ኦሱ፤ ካብኡ ሓሊፉ ክልቲኦም ጥራሕ ዝርከቡሎም ስለ ዝኾኑ ኣጸጋሚ'ዩ። ኣብ ቀረባ ዓመታት፡ ኦሁን ኦሱን በዚ ተነጽሎ እናተቖጥዑ ብምምጽኦም ኣብ ሞንጎ ብዙሓት ሕብረሰተብ ናዕብን ግጭትን ክፍጠር ጀሚሩ'ዩ። እቶም ካብ ባራዩ ዝነበሩ ዝተወለዱ ድማ ናይ ባዕሎም ምምሕዳርን ጉጅለ ሙሁራትን ክፈጥሩ ጀሚሮም። ቅድሚ ኣስታት 13 ዓመታት፡ ኣብ ዞባ ኢሞ ዝርከቡ ኦሱ 'ነጂ' ማለት'ውን 'ካብ ሓደ ማህጸን' ዝተሰመየ ጉጅለ ፈጢሮም። በዚ ኣቢሎም፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኣባላት እቲ ጉጅለ ኣብ ዝተፈላለየ ክፋል ዓለም ምስ ዝርከቡ ተወለድቲ ክምርዓው የመቻችኡ። "ሰባት ካባኻ ዝኾነ ነገር ክደልዩ ከለው መጺኦም ይሓቱኻ። ጓልካ ወይ ወድኻ ንውላዶም ክምርዐው ክሕተቱ ከለው ግን ኦሱ ኢኻ ኢሎም ይኸልኡኻ" ትብል ካብ ስድራ ሃፋትም ኦሱ ዝኾነት ኦጋዲንማ። ምንጪ ስእሊ, Oge Maduagwu ኦጋዲንማ፡ ቅድሚ 10 ዓመት ንፖለቲካዊ ስልጣን ክትወዳደር እንከላ ሓያል ተነጽሎ ከም ዝበጽሓ ትዛረብ። ነዚ ኣይትምጥንን ዝበሉዋ ሰባት ዘተኣኻኸቡዎ ፌርማ ብዙሕ ስለ ዝነበረ፡ ኣመራርሓ እቲ ኣባል ዝነበረትሉ ሰልፊ [ካብ ብሄረሰብ ዮርባ'ዩ] ንክድግፋ ኣጸጋሚ ኮይኑ ስለ ዝረኸቦ ዕድል ከም ዘይብላ ነጊሩዋ። "ህዝቢ ኢግቦ ብዛዕባ ዝብሎ ነገር ስለ ዘሎ፡ ኣይመርጹኽን ኢሉኒ" ትብል። ኣብቶም ክልተ ዓበይቲ ብሄራት ናይጄሪያ ዝኾኑ ዮርባን ሃውሳን ዘርኢ ጊልያ ብምዃንካ ዝበጽሕ ተነጽሎ የለን። ኣብ ገለ ብሄራት ከም ማሊን ሰኔጋልን ዝበላ ካልኦአት ሃገራት ምዕራብ ኣፍሪቃ ግን ከም ዘሎ ይግለጽ። እዚ ባህላዊ እምነት ፍሉጥ ናይጄሪያዊ ጸሓፊ ቺንዋ ኣቸቤ 'ረሞቕታ ነገራት' [ቲንግስ ፎል ኣፓርት] ኣብ ዝብል መጽሓፉ ኣዘንቲውዎ'ዩ። "ንኣማልኽቲ ዝተወፈየ ሰብ ነይሩ፤ ዘልኣለማዊ ነውሪ .
