ትብል ምንባራ ትዛረብ። ኣብ ሃገረ ኣሜሪካ ብኬሚካል ኢንጅነሪንግ ቐዳማይ ዲግሪ ዝረኸበት፡ ወናኒት ትካል ማርያም ሰባ መፍረዪ ዝሕጸብ መናጽሂ ወይዘሮ ፍረወይኒ መብራህቱ፡ ምስ ዘመናዊ መናጽሂ ጓል ኣንስተይቲ ዝተላለየት ኣብ ኣሜሪካ ኣብ 1983 ዓመተ ምሕረት ፈረንጂ ምኻኑ ኣዋጊዓትና። "ንትምህርቲ ናብ ኣሜሪካ ምስ ከድኹ፡ ዓባይ ሓፍተይ መጀመርታ ሞዴስ ክዕድግ ናብ ዓብዪ ሹቕ'ያ ወሲዳትኒ። ረብሕኡ ይፈልጥ እንተነበረኩ'ውን ኣብ ዓድና ግን ኣማራጺ ኣይነበረን"። ሽዑ እንታይ ክብል ወይ ክዓዪ ከም ዘለኒ'ኳ እንተዘይፈለጥኩ፡ "መዓዝ ኮን ደቂ ኣንስትዮ ዓደይ ኣማራጺ ዝረኽባ?" ዝብል ግን ኣብ ኣእምሮይ ተቐሪጹ ተሪፉ ኢላትና። ብድሆታት ደቂ ኣንስትዮ፡ ወርሓዊ ጽግያት ድቡብ ኣፍሪቃ፡ ነጻ መንጽሂ - ንደቂ ኣንስትዮ ክሳብ ሕጂ፡ ወርሓዊ ጽግያት ተፈጥሮኣዊ ዑደት ጓል ኣንስተይቲ ገይሩ ዘይቕበል ባህልን ሃይማኖትን ዘለወን ሃገራት ውሑዳት ኣይኮናን። ኣብ ብርክት ዝበላ ከባቢታት ኣፍሪቃ ኮነ ካልኦት፡ ጓል ኣንስተይቲ ብምኽንያት ወርሓዊ ጽግያት ካብ ሃይማኖታዊ ፍጻሜታት ተኸልኪለን፡ ናጽነተን ኣብ ኢድ እቲ ሃይማኖታዊ ወይ ባህላዊ ዝርርብ ክወድቕ ይግደድ። "ጉድጓድ ኲዒትና ኢና ኮፍ ንብል ኢለናኒ" ህንዲ፡ ካብተን ወርሓዊ ጽግያት ከም ነውሪ ዝቖጽራ ሃገራት'ያ። 70 ሚኢታዊት ደቂ ኣንስትዮ ገጠር ህንዲ፡ ብምኽንያት ጸገም ኣረዳድኣ፣ ድኽነትን ሕፍረትን ወርሓዊ ጽግያት ኣብ ዝርእያሉ እዋን ብዝግባእ ብዘይምንጽሀን፡ ንሞትን ረኽስን ይቃልዓ። በዚ ምክንያት 'ረሳሓት' ተገይረን ስለ ዝቑጸራ፡ 28 ሚኢታዊት ደቂ ኣንስትዮ ካብ ቤት ትምህርቲ ይተርፋ። ደቂ ኣንስትዮ ጋና፡ ወርሓዊ ጽግያት እንትርእያ፡ ናብ ቤት ትምህርቲ እንትኸዳ'ውን ከይሳገርኣ እትኽልክል ሩባ ኣላ። ዕለተ ሰሉስ እንትኾን ወርሓዊ ጽግያ እንትርእያ፡ ሩባ ኢፊን ኣይሳግገርኦን። ስለ ምንታይ እንተተባህለ፡ ኣብ እዋን ወርሓዊ ጽግያት እታ ጓል ኣንስተይቲ ስለ እትረክስ፡ ንጣኦታት እቲ ሩባ ክተርክሶም'ያ ተባሂሉ ስለ ዝእመን። ኣብ ከባቢታት ገጠር ኢትዮጵያ ካብዚ ዝተፈለየ ኣይኮነን። ከም ሓበሬታ ዩኒሴፍ፡ 75 ሚኢታዊት ዝጽግዓ ደቂ ኣንስትዮ፡ እኹል መናጽሂ ኣይረኽባን፤ ከባቢ 50 ሚኢታዊት ድማ በዚ ምክንያት ካብ ትምህርተን ይተርፋ። ዝኾነት ጓል ኣንስተይቲ በዚ ጸገም ካብ ቤት ትምህርቲ ክትተርፍ ኣይብላን ዝብል እምነት ዘለዋ ፍረወይኒ መብራህቱ፡ "በብወርሑ ዝመጽእ ብምኻኑ፡ እዚ ጸገም ንምፍታሕ ሓደ ነገር ክገብር ከም ዘለኒ ወርሓዊ ዘዘኻኽረኒ ጉዳይ ነይሩ" ትብል። ቅድሚ 10 ዓመት ፕሮጀክት ምፍራይ ዝሕጸብ መናጽሂ ኣብ ከተማ መቐለ ክተበግስ ከላ፡ ኣሜሪካ ዝኣተኹላ መዓልቲ ዝተወለደ'ዩ ኢላ። "ድሕሪ ዓወት ዝተቐየሩ ነገራት እንተሃለው ክርኢ ናብ ዓደይ ትግራይ መጺአ፤ እንተኾነ እቲ ነውሪ ዝበሃል ድሕሪ 10 ዓመት ተመሊሰ ረኺበዮ። ክሓትት ከለኹ ንምንታይ ኢኺ ብዛዕባ እዚ ትሓትና ዘለኺ ዝብላኒ ነይረን"። ኣብ 2005፡ እዚ ጸገም ክቐርፈሉ ኣለኒ ዝበለቶ ፕሮጀክት ዝቐረጸት ፍረወይኒ፡ ብሕልፊ ኣብ ገጠር ካብ 3-5 መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ካብ ትምህርተን ዝቦኽራ ብምኽንያት ወርሓዊ ጽግያ'ዩ ትብል። ከመይ ኢላ እያ ድኣ ትሓልፎ ዘላ ኢልካ ከም ጓል ኣንስተይቲ ክትሐስብ ከለኻ፡ ብጣዕሚ'ዩ ዘሰክፍ'ዩ ንዝበለት ፍረወይኒ፡ ንምኻኑ ከመይ ከም ዝሓልፍኦ ሓቲትኪ ዝረኸብክዮ ምላሽ እንታይ ነይሩ?
