ተባሂልካ ትድሃል። ኣይቪ ብሬንዳ ሮቲች፡ በዚ ቫይረስ ተለኺፎም ሕክምናዊ ክትትል ተገይሩሎም ድሒኖም ካብ ሞንጎ ዝወጽኡ ፈላመይቲ ኬንያዊት'ያ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ስእላዊ መብርሂ መከላኸሊ መገዲታት ዝርግሐ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንሳ ብወግዒ ናብ መራኸቢ ሓፋሽ ኬንያ ቀሪባ በቲ ቫይረስ ከም ዝተለኸፈት ብምግላጽ ህዝቢ ኣድላዪ ጥንቃቐ ክገብር መልእኽታ ኣሕሊፋ። እንተኾነ፡ ብዙሓት ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚድያ፡ መንግስቲ ኬኒያ "ኮቪድ-19 ኣብ ውሽጢ ሕብረሰተብ ዘሎ ሕማም ምዃኑ ንከተእምነሉ ኾነ ኢሉ ዝለኣኻ እያ" ብምባል ነቒፎምዋ። በዚ ኣቢሉ፡ ዝርግሐ እቲ ቫይረስ ንምክልኻል ብዝብል ናይ ሓገዝ ገንዘብ ንክእክብ ዝጥቀመላ ዘሎ መሳርሒ እያ'ውን ኢሎምዋ። ነባሪ ኣዲስ ኣበባ ኣቶ ኣክሊሉ ኣለማየሁ ብወገኑ፡ እዚ ቫይረስ ቀታሊ ኣይኮነን ዝብሉ ሰባት ከም ዝገጥሙዎ ብምግላጽ፡ ሕብረሰተብ ኢዱ ብማይን ሳሙን ክሕጸብ ከም ዘለዎ ንምዝኽኻርን፡ ብቐሊሉ ክረኽቦ ንምግባርን ዝስርሑ ዝነበሩ ስራሕቲ ሕዚ ከም ዝተዳኸሙ የልዕል። "ኣካላዊ ርሕቀትካ ምሕላው ዝበሃል እናተረፈ መጺኡ፤ ሰብ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ይገብር'ሞ፡ ግና ዳርጋ ተሓቛቚፉ'ዩ ዝኸይድ። ካልእ፡ ቅድም ኢሉ መሕጸቢ ኢድ ተባሂሉ ዝተዳለወ ኣቕሓ በብቦትኡ ተቐሚጡ ነይሩ። ሕዚ ግና እቱ ማይ መትሐዚ በርሚል ጥርሑ ኮፍ ኢሉ ኢኻ ትረኽቦ። ናብ ሬስቶራንት ክትኸይድ ከለኻ'ውን ሳሙና ምቕራብ ገዲፈሙዎ እዮም"። ከምዚኦም ዝበሉ ዝንቡዓት ርድኢታት፡ ብዙሓት በዚ ቫይረስ ዝሓመሙ ሰባት እቲ ዘጋጠሞም ሓቢኦም ኮፍ ክብሉ ምኽንያት ይኾኑ'ዮም። ትጥቀምሉ ዘለኹም መሳርሒ ኣይተቐበሎን። መግለጺ ቪድዮ, እልልታ ሳሙኤል፡ ኣብ ናይ ኮሮናቫይረስ ክፍሊ ጽዑቕ ክንክን እትሰርሕ ኤርትራዊት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ምዝርጋሕ ኣብ ዝጀመረሎም ናይ መጀመርታ ኣዋርሕ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ሓዊሱ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ኮሮናቫይረስ ናይ ወጻእተኛታት ወይ ጸዓዱ ሕማም ተገይሩ'ዩ ዝቑጸር ነይሩ። ኣፍሪቃውያን ድማ፡ ነዚ ቫይረስ ናይ ምጽዋር ዓቕምና ልዑል'ዩ ዝብል ርድኢት ከም ዝነበረ ይዝከር። ክኢላ ስነ ቫይረስን ዓቕሚ ምክልኻል ሕማማትን ዩኒቨርሲቲ ናይሮቢ ፕሮፌሰር ኦሙ ኣንዛላ፡ ኣብ ባህሊ ኣፍሪቃውያን ብፍላይ ምስ ሕማም ብዝተሓሓዝ ግልጺ ኮይንካ ምምጻእ 'ዳርጋ ከም ነውሪ'ዩ' ዝቑጸር ብምባል፡ በብከባቢኡ ዝስትውዓሉ ናይ ኣተሓሳስባ ጸገማት ነቲ ሕማም ዝምልከት መልእኽቲ በቲ ዝድለ ኣገባብ ንከይሓልፍ ከም ዘዐንቅፎ የረድእ። ሰብ ሞያ'ውን ምስቲ ተራ ሕብረሰተብ ዝረዳድእሉ ፍኹስ ዝበለ ቋንቋ ክመርጹን፡ ዝፈጥረሎም ፍርሒ ወይ ስግኣት ኣወጊዱ ብቐሊሉ ክርድኦም ዝገብር መገዲ ክጥቀሙን ከም ዘለዎም እዩ ዝሕብር። ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ "ኩሉ ኣብ ጽቡቕ ምርጫ ይድረኽ" ጀነራል ዳይሬክተር ትካል ጥዕና ዓለም ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ ቅድሚ ክልተ መዓልቲ ብቪድዮ ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ፡ ኣብዚ እዋን ኩሉ ሰብ ናበይ ከም ዝኸይድ፣ እንታይ ከም ዝገብርን ምስ መን ከም ዝራኸብን ፈሊጡ ጥንቃቐ ዝተመልኦ ውሳነ ክወስድ ኣለዎ ኢሉ ነይሩ። ኣብዚ ህሞት፡ ናይ ሞትን ህይወትን ውሳነ ከም ዝወሰኑ ተረዲኦም፡ "ሓደ ሰብ ዝወስዶ ውሳነን ምርጫን ንሓደ ዝፈትዎ ወይ ዘይፈልጦ ሰብ ዝህቦ ናይ ሞትን ህይወትን ኣፈላላይ ክኸውን ይኽእል እዩ" ኢሉ። ኣብ ብዙሓት ሃገራት ዝርግሐ እዚ ቫይረስ ንምክልኻል ዝውሰዱ ዝነበሩ ስጉምታት ክፎኽሱን ክለዓሉን ምስ ጀመሩ፡ ሓድሽ ለብዒ ብብዝሒ ከም ዝተራእየ ትካል ጥዕና ዓለም ይገልጽ። ኣብዚ ቀረባ ጊዜ ኣብ ለይታዊ ተልሂትን ካልኦት ማሕበራዊ ምትእኽኻባትን ዘጋጥም ለብዒ ብምህላዉ፡ ኩሉ ሰብ ኣብ ሓደጋ ከም ዝኾነ ክግንዘብ ከም ዘለዎ ኣጠንቂቑ። ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም ኣብ መልእኽቱ፡ "ሕዚ'ውን ብዙሓት ሰባት ነዚ ቫይረስ ተቓላዕቲ ከም ዝኾኑ ክዝንጋዕ የብሉን። ኩሉ ነገር ድማ ኣብ ጽቡቕ ምርጫ ዝድረኽ'ዩ" ኢሉ። ትግራይ፡ 'ድሕሪ ጾታዊ መጥቃዕቲ ሕብረተሰብ እንታይ ይብለኒ፤ ፍትሒ ከመይ ይዳንየኒ?'
