ምስ ሃገራዊ ድሕነት ብምጥማር ኣንፃር ፈጠርቲ ራዕዲ ይቃለሱ'ዶ ኣይነበሩን። እንተደኣ ምትሕታት ኮይኑ፡ ወርቅነህ ነቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዝተፈፀሙ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ተሓታቲ ክኸውን ይግባእ። ለማ መገርሳ ሓላፊ ፀጥታን ምምሕዳርን ክልል ኦሮምያ እዩ ነይሩ፤ ክሕተት ነይርዎ" ይብል ጉንተር። ይኹን እምበር ነዚ ናይ ጉንተር ርእይቶ፡ ህወሓት ኢሂወደግ ዝበሃል ልፍንታዊ ውድብ እኳ እንተመስረተ፡ ኣብ ኩሉ ፖለቲካዊ ጉዳይ ብዓብላልነት ዝመርሕን ዝውስንን ስለዝነበረ፡ እቲ ኹሉ ተቓውሞ ከኣ ብሰንኪ ጸቕጡን ጭቆንኡን ስለዝመጽአ፡ እቲ ዝበደለን ዝተበደለን ብሓደ ክረኣዩ ኣይግባእን ዝብሉ ወገናት እውን ኣለው። ጉንተር ግን ይቕጽል፡ ኣብዪ ኣሕመድ ናይ ብሓቂ ሃገራዊ ዕርቂ ዝደሊ እንተነይሩ፡ እቲ ይቕሬታን ምሕረትን ንኹሎም ወገናት ከምዝሰርሕ ክገብር ነይርዎ። ጌታቸው ኣሰፋ ኣብ ሃገራዊ ድሕነት ንኽሰርሕ በቲ ፖለቲካዊ መራሒ እዩ ሓላፍነት ተዋሂቡ። ግህሰት ሰብኣዊ መሰል እንተነይሩ ከኣ እቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ፖለቲካዊ ሓይሊ ብእኩብ እዩ ክሕተተሉ ዘለዎ። ጌታቸው ኣሰፋ ብኢደወንኑ እንትኮንሰ ተኣዚዙ እዩ ዝሰርሕ ነይሩ። ኾይኑ ግን ምሕረት እንተተባሂሉ ብምሉእ ምሕረት እንተዝተሓዝ እዩ ዝሓይሽ ነይሩ ክብል ርእይቶኡ ይህብ። ሕቶ ምንፃል ትግራይ ብመሰረት ምሁራዊ ርእይቶ ጉንተር፡ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ስርዓት ፌዴራሊዝም ኣብ ብሄር እንተይኰነስ ኣብ መሬት ክምስረት ዝደልይዎ ኣለዉ። እዚ ኣብ ኢትዮጵያ ክሰርሕ ኣይኽእልን። ብፍላይ ኦሮሞ፣ ሶማልን ዓፋርን ኣይቕበልዎን፤ ፈፂሙ ኣይሰርሕን። ኣብቲ ተግባራዊ ዝተገብረ ፌዴራላዊ ስርዓት ምትዕሪራይ ምግባር ግን ይከኣል እዩ። ንኣብነት፥ ዓርሰ ምምሕዳር ክፍቀደሎም ዝግባእ ብሄረ ሰባት ኣለዉ። ኢትዮጵያ ካብ 20 ክሳብ 25 ክልላት ክትፀውር ትኽእል ዓባይ ሃገር እያ። ሕድሕድ ክልል ናይ ባዕሉ ቦርድ መረፃ ክህልዎ ይግባእ። ኣብቲ ክልል ንዝግበሩ መረፃታት ግዜን ቦታን ክውስን ዘለዎ ድማ እዚ ክልላዊ ቦርድ መረፃ ክኸውን ይግባእ። ሕድሕድ ክልል ባዕሉ ይውስን። እቲ ናይ ፌደራል ቦርድ መረፃ፡ ብደረጃ ፌደራል ኣብ ዝግበር መረፃ ጥራይ እዩ ዝምልከቶ። ኣብ ክልላውን ከባብያውን መረፃ ኣይግድሶን። ፋይናንሳዊ ርክብ ፌዴራልን ክልላትን ንኣብነት ብዛዕባ ግብርን ቀረፅን ንፁርን ግልፅን ክኸውን ይግባእ። ስለ'ዚ ክልላት ካብ ኢድ ኣእታውነት ፌዴራል መንግስቲ ነፃ ክኾና ኣለወን። ኣብ ጀርመን ፌዴራል መንግስቲ ንክልላዊ መራሒ ከውርድ ኣይኽእልን፤ እቲ ክልላዊ ባይቶ እዩ ክሸይምን ከውርድን ዘለዎ። ኣብ ኢትዮጵያ ግን እተን ክልላት ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ፌዴራል መንግስቲ እየን ዘለዋ። እዚ ፀገም'ዚ መልክዕ ክሕዝ ኣለዎ። "ህወሓት ተመሪፁ'ምበር ለሚኑ ዝመፅአ ውድብ ኣይኮነን" ዶክተር ሰለሞን ኪዳነ ህወሓት ኣመራርሓ ኤኤንሲ ምስ ዝርከቡዎም ፈተውቱ ዘትዩ እንተደኣ ነቲ ዘሎ ጸገማት ክፈትሕ ዝኽእል ግቡእ ምትዕርራይ እንተተገይሩ ፈደራሊዝም ኣብ ኢትዮጵያ ክሰርሕ ከምዝኽእል ይዛረብ። "ምኽንያቱ፡ ህዝቢ ብተፈጥርኡ ምንፃል ኣይመርፅን። ብሓባር እሞ ድማ ኣብ ዝዓበየ ሓይሊ ምንባር እዩ ዝመርፅ። መሰሉን ክብሩን ግን ክሕለው ይግባእ" ይብል። በቲ ሓደ ሸነኽ ከኣ፡ ፈደራሊዝም ኢትዮጵያ ብላዕሊ ብፖለቲካዊ ትካላት ዝተስገደደ እምበር ቁጠባውን ፖለቲካውን መሰረትን ንቕሓትን ህዝብታት ኢትዮጵያ ስለዘይፈጠሮ ምስቲ ኤቮሊሸናዊ መስርሕ ዝተኸተለ ፈደራሊዝም ምዕራብን ጀርመንን ከተመሳስሎ ኣይከኣልን እዩ። ብቐንዱ፡ እቲ ናይ ኢትዮጵያ ፈደራሊዝም፡ ንኹሉ ብሄር ብሄረ ሰባት ማዕረ መሰል ዘይህብ፡ ነቲ ዝዓበየን ተዛማዲ ብዝሒ ዘለዎ ብሄራት ብቛንቋ ዝወደበ ክልልላዊ ምሕደራ ብምዃኑ ንክልልላት ምሉእ ስልጣንን ሓይልን ምሃብ ነቲ ማእከላይ መንግስቲ ምልማስን ምንእኣስን ከኸትል ይኽእል እዩ ዝብል ስክፍታ ዘለዎም ምሁራት እውን ኣለዉ። ጉንተር ግን ህዝቢ ትግራይ ክብሩን መሰሉን እንተተኸቢርሉ፡ ካብ ኢትዮጵያ ክወፅእ እየ ክብል ኣይኽእልን። ፌዴራላዊ መንግስቲ ከም ድላዩ ኢዱ ዘእቱ እንተዀይኑ ግን ፀገም ክፍጠር እዩ። ኣብ ኣራት ኪሎ ኰይንካ ኣብ ታሕቲ ኣብ ዘሎ ጣብያታት ክመርሕ እየ ትብል እንተዀይንካ ኣይሰርሕን። ከምኡ እንተዀይኑ ምእኹል ምሕደራ እምበር ፌዴራላዊ ስርዓት ኣይበሃልን። ኣብ ቅኑዕ ፌዴራላዊ ስርዓት ድማ፡ ንኽልላትን ንቲ ፌዴራልን ዝመርሑ ዝተፈላለዩ ፖለቲካዊ ውድባት ክህልው ይኽእሉ እዮም። "ንኣብነት ኣብ ጀርመን ልፍንታዊ መንግስቲ ኣሎ። ክርስትያን ዴሞክራሲያዊ ውድብን ሶሻል ዴሞክራስያዊ ውድብን ተላፊኖም ይመርሑ። ናብ ክልላት እንተኼድና፡ ኣብ ሓደ ክልል፡ ግሪን ዴሞክራስያዊ ውድብን ክርስትያን ዴሞክራሲያዊ ውድብን ተላፊኖም ይመርሑ። ዝተፈለየ ልፍንታዊ መንግስቲ። እዚ ድማ ይሰርሕ'ሎ። ምኽንያቱ እዚ ነቲ ክልል እምበር ንፌዴራል መንግስቲ ስለዘይምልከት። ኣብ ኢትዮጵያ ኣብቲ ቀፃሊ መረፃ እንታይ ከምዘጓንፍ ኣይፍለጥን። ሓደ ፖለቲካዊ ውድብ ድዩ ዓብላሊ ክኸውን ዝፍለጥ ነገር የለን። ልፍንታዊ መንግስቲ እውን ክፍጠር ይኽእል እዩ" ብምባል ዘለዎ ግምት ገሊጹ። ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 7 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 6 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 2 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 3 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 4 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
