ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ፡ 'ምዕጻው መገዲ ውጽኢት ናይ ምትሕርራቕ ፖለቲካ'ዩ' 22 ጥቅምቲ 2019 ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ሎሚ መዓልቲ ካብ ኣባላት ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ንዝቐረበሉ ሕቶታት ምላሽ ሂቡ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ሎሚ መዓልቲ ኣብ ዝተጋብአ ስሩዕ ኣኼባ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ቀሪቡ፡ ካብ ኣባላት እቲ ባይቶ ንዝቐረበሉ ሕቶታት መልሲ ሂቡ። ኣባላት እቲ ባይቶ፡ መረጻ ንምክያድ ዘሎ ድልውነት፣ ውሽጣዊ ርክብ ኣሓት ውድባት ኢህወደግን ድሕነት ህዝብታትን፣ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ዘጋጥም ዘሎ ምዕጻው መገድን ዝምልከቱ ሕቶታት ኣቕሪቦም። ከምኡ'ውን፡ ውሕስና መሰል ምንቅስቓስ ናይ ዜጋታትን፣ ሰላምን ርግኣትን ኢትዮጵያ ኣብ ምውሓስ ዘሎ መርገጺ መንግስትን ካልኦትን ሓቲቶም። "መረጻ ክካየድ'ዩ" ሃገራዊ መረጻ ኢትዮጵያ፡ ኣብዚ ዓመት ክካየድ ትጽቢት ዝግበረሉ ክኸውን ከሎ፡ ኣብ ቀረባ ክውገን'ዩ ዝበሎ ውህደት ሰልፊ ኢህወደግ ንኹለን ኣባላት እቲ ልፍንቲ ዘሰማምዕ ዘይምዃኑ ነቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ብመልክዕ ሕቶ ቀሪብሉ። ብኻልእ ወገን፡ ቦርድ ምርጫ ዘውጽኦ ኣዋጅ ብዝሒ ክታም ዝርከቦ ምምሕያሻት፡ ኩሎም ሰልፍታት ፖለቲካ ዝተቐበልዎ ዘይምዃኑን፣ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገር ዝቕጽል ዘሎ ጸገም ርግኣትን፡ ነቲ መረጻ ከይጸልውዎ ስግኣት ኣሎ። እዞም ስግኣታት፡ ኣብ ቅድመን ድሕረን መረጻ፡ ጸገም ጸጥታን ናዕብን ከስዕቡ ስለ ዝኽእሉ፡ "ሕጂ ምርጫ ምክያድ የዋጽእ ድዩ?" ዝብል ሕቶ ካብ ኣባላት እቲ ባይቶ ቀሪቡ። “እዚ ሕጂ ዘሎ መንግስቲ [ኢትዮጵያ] ኣይፍራሕ ኣይክበር” "ኣብ ካሊእ ቦታ ከይደ እንተዝመውት..." ዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ ነዚ ሕቶ፡ ምላሽ ዝሃበ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ዝኾነ ዓይነት ዕንቅፋት ዘይብሉ መረጻ ምክያድ ከም ዘይክኣል ብምግላጽ፡ ዲሞክራሲ ልምምድ ስለ ዝኾነ፡ መንግስቲ ዝሓሸ ዲሞክራሲያዊ መረጻ ንምክያድ፡ ካብ ሕሉፍ ዝሓሸ ምድላው ከም ዝገበረ ሓቢሩ። "ቦርድ መረጻ፡ ካብ ዝሓለፈ ብዝተፈለየ ሕጂ ዝሓሸ ቅርጽን በጀትን ኣለዎ። ኣባላቱ'ውን ፍቓድ ህዝቢ ረኺቦም ዝተመረጹ ስለ ዝኾኑ፡ ካብ ጸቕጢ ናጻ'ዩ ኢልካ ክትዛረበሉ ዘድፍር ቁመና ስለ ዘለዎ፡ ምርጫ ሎሚ ክካየድ የብሉን ዝብል፡ ዘእምን ኣይኮነን" ዝብል ምላሽ ሂቡ። ምርጫ ስዒቡ ዝለዓሉ ጎንፅታት ዘለዎም ሓደጋ ዝምልከት ግን፡ ህዝቢ ኢትዮጵያ ኣብ 1997 ዓ.ም ካብ ዝነበረ መረጻ ስለ ዝተምሃረ፡ ናብ ከምኡ ዓይነት ዕግርግር ክኣቱ'ዩ ዝብል እምነት የብለይን ኢሉ። ንምምሕያሽ ኣዋጅ ቦርድ መረጻ ዘይተቐበሉ ተነሓናሕቲ ሰልፊታት ድማ "ልክዕ ኣይኮኑን" ዝበለ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር፡ እቶም ሰልፍታት መንግስቲ ክኾኑ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ድምጺ ህዝቢ ረኺቦም ወንበር ብምርካብ፣ ንኣማራጺታቶም እናስረጹ ኣካል መንግስቲ ዘፈጽሞም ፖሊሲታት ክኾኑ ናይ ምግባር ኣማራጺ ከም ዘለዎ'ውን ክኣምኑ ኣለዎም ኢሉ። ዕጫ ኢህወዴግ ነታ ሃገር ዝመርሕ ዘሎ ግንባር ኢህወደግ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ኣብታ ሃገር ብዛዕባ ዘለው ፖለቲካዊ፣ ቁጠባውን ማሕበራውን ምዕባለታትን ለውጢታትን ሓደ ዓይነት መርገጺ የብሉን። እኳ ደኣስ ገለ ብሄራዊ ኣባላት ናይቲ ግንባር፡ ክሰሓሓቡ ይረኣዩ። ኣባል ውድባት ኢህወዴግ፡ ካብ ዝኾነ ግዘ ንላዕሊ ብፖለቲካዊ ስነ ሓሳብን ዕላማን፣ መጻኢ ዕጫ እታ ሃገር ዝምልከት ኣካይዳ ኮነ፡ እቲ ግንባር ክህልዎ ብዛዕባ ዝእመት ውህደት፡ ዝጠምር ኣተሓሳስባ የብሉን ተባሂሉ ዝቀርበሉ ነቐፌታ፡ ኣብቲ ባይቶ ተላዒሉ። እዚ፡ ነታ ሃገር ናብ ዝኸፍአ ጸገም ከየእትዋ ከም ዝስጋእ ዝተገለጸ ኮይኑ፡ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ድማ "ኢህወዴግ እንተተበቲኑ ኢትዮጵያ ክትብተን'ያ" ዝብል ኣተሓሳስባ ልክዕ ከምዘይኮነ ምላሽ ሂቡ። ኣብዪ ኣሕመድ ናይ ኤርትራ ምብፅሑ ዛዚሙ ተመሊሱ 100 መዓልታት ስራሕ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ኢህወዴግ ኣብ ዝሓለፉ 10 ዓመታት ኣብ ዙርያ ውህደት ክዝቲ ከም ዝጸንሐ ብምዝኽኻር፡ ብፍላይ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ሃዋሳ ኣብ ዝተኻየደ ጉባኤ ኢህወዴግ፡ ብሙሉእ ድምጺ ከም ዝተወሰነ ብምግላጽ፡ ንዝተርፉ ነገራት "ንዝቲ ኢና ዘለና" ኢሉ። ጉዳይ ውህደት ኢህወዴግ፡ ገና ከምዘይተወደአን ኣብ ልዝብ ከም ዘሎን ዝጠቐሰ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፡ ድሕሪ እቲ ልዝባት "መጽናዕቲ ቐሪቡ፡ ውሳነና ክነፍልጥ ኢና" ኢሉ። ሕጂ ብዙሓት ጸገማት ስለ ዘለው፡ እቲ ውህደት ሕዚ ግዚኡ ኣይኮነነ ዝብሉ ኣባላት እቲ ግንባር እንተሃለው'ኳ፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር፡ ውህደት ኣየድልን ዝበለ ኣካል ግን ሰሚዑ ከም ዘይፈልጥ ተዛሪቡ። ቀንዲ መስራቲ ኢህወዴግ ዝኾነ ውድብ ህወሓት፡ እቲ ግንባር ኣሽንኳይዶ ክወሃድስ፡ ከም ግንባር ሓቢሩ ንክቕጽል'ውን ዘኽእሎ ባይታ እናጠፍአ እዩ ምባሉ ዝዝከር እዩ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ሎሚ መዓልቲ ካብ ኣባላት ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ንዝቐረበሉ ሕቶታት ምላሽ ሂቡ "ግድብ ሕዳሰ ዘቋርጽ ሓይሊ ኣይክህሉን" መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ሰላም እታ ሃገር ናብ ንቡር ንምምላስ ይሰርሕ ከም ዘሎ ዝሓበረ ኣቶ ኣብዪ፡ "ትዕግስቲ ዝገበርና ነቲ ዝነበረ ነገር ንከይንደግም'ዩ" ኢሉ። ኣብዚ ሕጂ እዋን የዛርብ ዘሎ፡ ግብጺ ኣብ ዙርያ ግድብ ሕዳሰ ዘለዋ መርገጺ ዝምልከት ድማ፡ "ድልየት ካልኦት ንምጉዳእ ዝጀመርናዮ ፕሮጀክት ኣይኮነን" ብምባል፡ ብምርድዳእን ስግኣት ግብጺ ኣብ ግምት ብምእታውን ክንቅጽል ኢና ኢሉ። ኣብቶም ዝቕጽሉ መዓልታት፡ ምስ ፕሬዝደንት ግብጺ ዓብደል ፈታሕ ኣልሲሲ ተራኺቡ ከም ዝዛተ'ውን ሓቢሩ። "ኾፍ ኢልና ክንዘራረብ ኢና፤ ዝኾነ ኣካል ህንጸት እዚ ግድብ ጠጠው ከብሎ ኣይኽእልን። እዚ ክፍለጥ ኣለዎ" ዝበለ እቲ ቐዳማይ ሚኒስትር፡ 'ኲናት ክንከፍት ኢና' ዝብሉ ርኢይቶታት ንዝምልከት ድማ፡ "ኣይጠቅምን ኢልና ኢና ንኣምን" ክብል መሊሱ። "ኲናት እንተኾይኑ፡ ኢትዮጵያ ብዙሕ ህዝቢ ኣለዋ፤ ሚሊዮን ክነሰልፍ ንኽእል ኢና" ኢሉ። ወሲኹ ድማ፡ "ቀዳሞት ኣመራርሓ ዝፈጠሩዎ ስሕተት ኢና እነቕንዕ እምበር፡ ዝጀመሩዎ ብሉጻት ውጥናት ኣይነቋርጽን። ከምዚ ዓይነት ብሉጻት ስራሕቲ ብምቁራጽ ሃገር ኣይህነጽን" ኢሉ። ግጭት ኣብ ሞንጎ ክልላት ዝርአይ ንሕንሕ፡ ዘይሕጋዊ ዕጥቅን ጎንጽትን ብዝምልከት ክዛረብ እንከሎ 'በብግዚኡ ጎንጺ እናልዓሉ ክነብሩ ዝደልዩ ብዕድመ ዝደፍኡ ኣካለት ኣለው'ዮም' ብምባል መናእሰይ ካብዚ ክቑጠቡን ክጥንቐቑን ኣተሓሳሲቡ። መራሕቲ ክልል ትግራይ፡ ኣብቲ ክልል ዘለው ጸገማት ናይ ምፍታሕ እምበር ምስ ጎረቤት ክልል ኣምሓራ ናብ ኲናት ናይ ምምራሕ ድልየት የብሎምን ዝበለ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር፡ "ኣብ ሞንጎ፡ ኣካል እቲ ድራማ ዝኾኑ ሒደት ናይ ምፍላይ ጸገም ኣሎና" ኢሉ። ኣብ ክልላት ዝርኣይ ዕጥቂታት፡ ብደረጃ ሃገር ዘስግእ ኣይኮነን ብምባል፤ ክልላት ናይ ባዕለን ውሽጣዊ ድሕነት ኣብ ምሕላው እምበር ምስ ካልኦት ክልላት ናብ ጎንጺ ንምእታው ዝዳለዋ ክኾና የብለንን ድማ ኢሉ። መንግስቲ ፌደራል፡ ነዞም ጸገማት ንምፍታሕ ይሰርሕ ከም ዘሎ ዝገለጸ ኣቶ ኣብዪ፡ ኣብ ሞንጎ ኣምሓራን ቅማንትን ብዛዕባ ዘሎ ጸገም ኣመልኪቱ እንትዛረብ ድማ፡ መራሕቲ 'እቲ ዘጋጭየና ኣካል ካብ ውሽጥና ኣይኮነን' ከም ዝብሉ ብምጥቃስ፡ እዚ ነቲ ጸገም ናብ ሳልሳይ ወገን ምድፋእ ፡ ዘላቒ ፍታሕ ከም ዘየምጽእ ገሊጹ። እንተኾነ፤ ኣብቲ ጎንጺ ኢዶም ዘእትው ኣካላት እንተለዉ ድማ፡ ኢዶም እግሮምን ክእክቡ ኣተሓሳሲቡ። ኣብ ከባብታት ዓፋርን ሶማልን ብዛዕባ ዘሎ ጸገም ርግኣት ክዛረብ እንከሎ'ውን ተመሳሳሊ ሓሳብ ኣንጸባሪቑ። መንግስቲ ፌደራል ሓላፍነት ወሲዱ፡ ፍሉይ ሓይሊ ናብዘን ከባቢታት መዲቡ ይከታተሎ ከም ዘሎ'ውን ሓቢሩ። ጉዕዞ ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ቀራና-መንገዲ?
