ፕሮፌሰር ኣስመሮም፡ ኣብ 1961 እየ ጀሚረዮ። ብዛዕባ ሕጊ እንዳባ ኤርትራ ምርምር ከካይድ ካብ ኣሜሪካ ተበጊሰ ናብ ኢትዮጵያ ኣትየ። ሽዑ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ'ያ ዘላ። ናብ ሚኒስቴር ትምህርቲ ከይደ ድማ፡ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሕጊ እንዳ'ባ ከጽንዕ ካብ ሃርቫርድ'የ መጺአ። ስለዚ እዚ ምርምር ንከካይድ ፍቐዱለይ ኢለዮም። "ስማዕ፡ ኣብዚ ሕጂ ዘለናዮ ኩነታት ህውከት ተላዒሉ'ሎ። ንሓደ ኤርትራዊ ናብ ኤርትራ ከይዱ ምርምር ከካይድ ኣይነፍቅድን" ምስ በሉኒ ተመሊሰ ናብ ኣሜሪካ ከይደ። ኣብ ኣሜሪካ ኮይነ ድማ ካልእ ምርምር ከዳሉ ጀሚረ። ሽዑ ኣቦ ሓጎይ ቀሺ ዘርኣጽዮን ሙሴ፡ ኣብ ኤርትራ ብ1875 ዝጀመሩዎ ምንቅስቓስ ምትርጓምን ምምሃርን መጽሓፍ ቅዱስ ብትግርኛ ነይሩ። ኣብዚ እዋን፡ ኣብ ባጽዕ ዝነበረ ግዝኣት ቱርኪ ክወጽእ እንከሎ፡ 'ኦኖሲሞስ' ዝበሃል መንእሰይ ብባርነት ተሸይጡ። እቲ ኣብ ባጽዕ ዝነበረ ናይ ቱርኪ ገዛኢ፡ ኦኖሲሞስ ሓዊሱ ነቶም ምስኡ ዝነበሩ ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ነቶም ኣብኡ ዝነበሩ ወንጌላውያን ሂቡዎም። ተቐቢሎም መጽሓፍ ቅዱስ'ዮም ዝምህሩዎም ነይሮም። መጽሓፍ ቅዱስ ብቋንቋ ኣምሓርኛ ከይጽሓፍ ተባሂሉ ኣብ ኢትዮጵያ ተኸልኪሉ'ኳ እንተነበረ፡ ተሓቢኣ ዝመጽአት ሓንቲ መጽሓፍ ቅዱስ ብኣምሓርኛ ግን ኣብ ኤርትራ ነይራ። መጻንሒ ድማ በዚ ቋንቋ መጽሓፍ ቅዱስ ይምህሩዎም። ክልቲኦም ግን [ቀሺ ዘርኣጽዮን ሙሴን ኦኖሲሞስን] ዕላምኦም በብቋንቁኦም ክጽሕፉ'ዩ ነይሩ። እዚ አኖሲሞስ ዝበሃል ካብ ወለጋ ዝመጽአ ብባርነት ዝተሸጠ መንእሰይ ኦሮሞ'ዩ ነይሩ። ንሱ ብዙሕ ክእለት ስለ ዝነበሮ ተማሂሩ፣ ክህነት ድማ ኣብ ሽወደን ወሲዱ፡ ተመሊሱ ናብ ኤርትራ ከይዱ። ኤርትራዊ ዝመበቆሉ ጆ ንጉሰ ኣብ ባይቶኣዊ ምርጫ ኣመሪካ ተዓዊቱ ኤርትራዊ ፕሮፌሰር ኣስመሮም ለገሰ ኣብ ኢትዮጵያ ሽልማታት ተዋሂቡ ድሕሪኡ፡ ኣብ ጥቓ ቤተ ክርስቲያን ገዛ ከኒሻ ኣብ ዘላ ንኡሽቶ ጎጆ፤ ሕጂ'ውን ኣላ፤ ኮይኑ እቲ መጽሓፍ ቅዱስ ብቋንቋ ኦሮምኛ ጽሒፉዎ። እዚ፡ ቀዳማይ ኣብ ህዝቢ ኦሮሞ ዝቐረበ መጽሓፍ'ዩ። ጸኒሑ ድማ ምስ ኤርትራውያን ብጾቱ ኮይኑ ኣብ ወለጋ ወንጌላዊት ቤተ ክርስቲያን ተኺሎም፤ ብቋንቋ ኦሮሞ መጽሓፍ ቅዱስ ዝመሃሩ ቀዳሞት'ውን ኮይኖም። ክልቲኦም፤ ቀሺ ዘርኣጽዮን ሙሴን ኦኖሲሞስን፤ ብትግርኛን ኦሮምኛን ብምምሃርን ብምጽሓፍን ቀዳሞት'ዮም። ኣነ ናብ ኦሮሞ እንትኸይድ ናይዚኦም ታሪኽ ሒዘ'የ ከይደ። ብኡ መሰረት ናይ ኦሮሞ ምርምር ክገብር'ኳ እንተወሰንኩ ብዛዕባ ገዳ ግን ዝፈልጦ ነገር ኣይነበረንን። ናብ ሃርቫርድ ተመሊሰ ምስ ከድኩ ግን ኤዱኬ ሼሩሌስ ዝበሃል ኣብ ኢትዮጵያ ዝተቐመጠ ጥልያናዊ ሙሁር ነይሩ። ኣብ ከባቢ ኣዲስ ኣበባ ዝነበሩ ኦሮሞ መርሚሩ ብዛዕብኦም ዘዘንቱ "ኢትዮጵያ ኦቺዴንታ" [ምዕራባዊ ኢትዮጵያ ማለት'ዩ] ዝበሃል መጽሓፍ ጽሒፉ። ድሕሪኡ ንሃርቫርድ ከይዱ፤ ነዚ መጽሓፍ ኣንቢበ ድማ ናይ ገዳ ምርምር ክገብር ክኢለ። ቢቢሲ፡ ኣብ ባህሪ ኦሮሞ ዝተፈለየ ነገር እንታይ ኣሎ?
