ክሳብ ዘብል ዘሰክፍ ኩነታት ከምዝተፈጠረ ትዛረብ። "ደቀንስትዮ መስዋእትነት ዝኸፈላሉ ቃልሲ ስርዓት ብርዥዋ እዩ ሃኒፁ'' " ሰብ ኣይነበርኩን ሕጂ እውን ኣይኮንኩን" ዛንታ ስደተኛታት ምንጪ ስእሊ, BIRHA ATSIBEHA መግለጺ ስእሊ, ተጋዳሊት ብርሃ ኣፅበሃ፡ ትምህርታ ኣብ ሻብዓይ ክፍሊ ኣቋሪጻ፡ ኣብ ንኡስ ዕድመኣ፡ ናብቲ ምእንተ ሰላምን ዲሞክራስን ን17 ዓመታት ዝተቓለሰ ህዝባዊ ሓርነት ትግራይ፡ ብ1973 ዓ.ም እያ ተፀምቢራ ድሕሪ ምስግጋር መንግስቲ ካብ ቃልሲ ተሰናቢታ ክትጣየሽ ('ዲሞቢላይዝ)' ዝተገበረት ተጋዳሊት ብርሃ፡ ብ270 ብር ክልተ ቆልዑ እናዕበየት፡ ነቲ ህዝባዊ ዕላማ ብምቕዳም ንኽትጋደል ዘቋረፀቶ ትምህርታ ብምቕፃል፡ ክሳብ 12 ክፍሊ ተማሂራ። "በተን ዝኽፈላኒ ዝነበራ ሒደት ገንዘብ፡ ክንዲ ኣቦን ኣደን ኮይነ፡ ክልተ ደቀይ እናዕበኹ፡ ስነይ ነኺሰ ብ1991 [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ]፡ 12 ክፍሊ ወዲአ" እትብል ተጋዳሊት ብርሃ ድሕሪኡ እውን፡ ነቲ ዘይምሱል ዘምሰላ ናብርኣን ህይወት ደቃን ንምልዋጥ፡ ቅናታ ሸጥ ኣቢላ ብ2000 ዓ.ም፡ ብቋንቋ፡ ዲፕሎማ፡ ብ2005 ዓ.ም ከኣ ብማናጅመንት ቀዳማይ ዲግሪ ረኺባ ። እታ ብ270 ብር እትነባበር ዝነበረት ተጋዳሊት ብርሃ፡ ዓመተ 2006 ዓ.ም እንትኣቱ በቲ ዝተመረቐትሉ ዓይነት ትምህርቲ፡ ኣብ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ፡ ብ4085 ብር ወርሓዊ መሃያ፡ ስራሕ ስለዝጀመረት ናብራኣ ተመሓይሹ - ህይወታ ተለዊጡ። መነባብሮኣ ለዊጣ ግን ስቕ ክትብል ኣይደለየትን፡ "ትጠሚ ተጋዳሊት ክትህሉ የብላን" ብዝብል ሰናይ ተመግሶ፡ ምስ ግዱሳት ብጾታ ተማኺራ "ደሃይ ሰብ ፀጋ ዕድመ ደቂ ኣንሰትዮ ተጋደልቲ ህወሓት" እትበሃል፡ መነባብሮ ህዝበን ንምቕያር ንእስነተን በጃ ንዝወፈያ፡ ግን ድሕሪ ቃልሲ፡ ገሊአን ኣብ ምጽማቚ ስዋ፡ ገሊአን ኣብ ከቢድ ስራሕ ንዝወደቓ፡ ኣብ ጸገም ንዝርከባ ተጋደልቲ እትሕግዝ ማሕበር ኣቚማ። ምንጪ ስእሊ, BIRHA ATSIBEHA ብኣቆፃፅራ ኢትዮጵያ 10 ለካቲት 2008 ዓ.ም 300 ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ህወሓት ሒዛ ሕጋዊ ኣፍልጦ ረኺባ ተጣየሸት። ብዙሓት መንእሰያትን ዓበይትን ከኣ ነቲ ዕላማ ኣብ ምዕራፉ ንምብጻሕ በብዘለዎም ሞያ ክሕግዝወን ፍቓዶም ኮነ። ድሕሪኡ ብዙሓት ተጋደልቲ ተመዝጊበን፡ እታ ማሕበር እውን ዓብያ። እታ ማሕበር ምስተጣየሰት ካብ ቤት ፅሕፈት ህወሓት ብኣይተ እያሱ ናይ ድጋፍ ደብዳበ ተዋሂቡዋ። ብህዝቢ እውን ልዑል ተቐባልነት ረኺባ። ኣብቲ ፈላሚ ናይ ምትእኽኻብ ጽምብል ከኣ፡ ኣብ ሓደ መዓልቲ 1.5 ሚልየን ብር እቶት መብጽዓ ረኺባ። "ህዝቢ መቐለ ስለዝተሓጎሰ ብክልተ ኢዱ ኣጆኽን ዝብል ድጋፍ ሂቡና። ብዙሕ ኣቕራሽ ከኣ ተኣኪቡ። ክልል መንግስቲ እኳ 500 ሽሕ ብር ክህብ ቃል ኣትዩልና። ድሕሪ ቃልሲ ኣዝዩ ዝኸፍአን ተጋደልቲ ነበር፡ ካብ ገጠራት እንከይተረፈ ናብዚ ፈላማይ መድረኽ መፂአን። ብሓፂሩ፡ ድሕሪ ብዙሕ ዓመታት ተጋደልቲ ዝተሓቛቖፍሉ መድረኽ እዩ ነይሩ። ብዙሓት ተጋደልቲ ሕሉፈን ንምዝካር፡ ገሊአን ምስ ኣፍሮአን፡ ገሊአን ኹሽፍን ቁምጣን ከምኡ እውን ባንዲራ ህወሓት ዝተኸድና ዝተረኸባሉ ፍሉይ መድረኽ ነይሩ" ብምባል ነቲ ሰለስተ ወርሒ ምሉእ ለይትን ቀትርን ብዘይ ድቃስ ዝለፋዕኩሉ ትብለሉ እዋን ትዝክሮ። "መዘዝ ዝመዘዘ ጉዕዞ ኣዲስ ኣበባ" ድሕሪ እቲ ናይ ከተማ መቐለ ተስፋ ዝሓዘ ምትእኽኻብን ሓገዝን ናይታ ዕሸል ማሕበር መራሕትን ተሓጋገዝትን ናብ ኣዲስ ኣበባ ኣቕንዑ። ኣዲስ ኣበባ ግን ከምቲ ዝተፀበይኦ ኣይፀንሐተንን። እቲ ክካየድ ዝተሓሰበ ኣኼባ "ብቤት-ፅሕፈት ህወሓት ጨንፈር ኣዲስ ኣበባ፡ ከምዝተኸልከለ ተጋዳሊት ብርሃ ኣፅበሃ ትዛረብ። "ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስተኸልከልና፡ ምስ ካልአይተይ፡ ናብ ሓላፊ ቤት-ፅሕፈት ህወሓት ብምኻድ፡ ስለምንታይ ተኸልኪልና ኢልና ሓቲትና። ግን ዘዕግብ ምላሽ ኣይረኸብናን" ብምባል፡ መደበን ተኾሊፉወን ንመቐለ ከምዝተመልሳ ትገልጽ። ተቓውሞ፡ ኣንጻር ኣባልነት ኤርትራ ኣብ ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራውያን ተቐማጦ ለንደን ሲሃም ዓሊ ክትፍታሕ ጸዊዖም "ንስኽን ትሰርሕኦ ኣይኮነን፡ ዓፂናክን ኣለና" "ናብ ከተማ መቐለ ተመሊሰን 'ስለምንታይ ኢና ተኸልኪልና' ኢለን ምስ ሓተታ፡ ኣብ ቤት-ፅሕፈት ህወሓት ዝሰርሑ ዝነበሩ ኣይተ እያሱ (ሕዚ ናይ ዞባ ማእኸል ኣማሓዳሪ)፡ "ንስኽን ትሰርሕኦ ኣይኮነን" ተባሂለን ከምዝተዓጽዋ ትዛረብ። ኣይተ እያሱ ግን "ንሕናስ ማሕበረን ንክድንፍዕ ደብዳበ ብምጽሓፍ ተሓባቢርናየን እምበር ኣይከልከልናየንን። እቲ ዝበሃል ዘሎ ውጹእ ሓሶት እዩ" ይብሉ። ብርሃ ግን፡ "እቲ ፕሮጀክት ዕጸውኦ ምስተባሃልና፡ 'ደቅና ብዘይ ገንዘብ ንዝቐረፁልና ፕሮጀክት ኣይነቋርፅን፡ እታ ውድብ ክትሰርሖ ዝነበራ ስራሕ፡ ሰሪሕክንኦ ጎበዛት ግዳ ኣይትብሉናን' ስለዝበልና፡ ኣብ ሓለፍቲ እቲ ውድብን እታ ማሕበርን ዘይምርድዳእ ተፈጢሩ" ትብል። በዚ ዝጀመረ ምስሕሓብ፡ "ብርሃ ዓረና እያ ብዝብል ጸለመ ኣብቲ ማሕበር ሕንፍሽፍሽ ፈጢሮሙልና። ከምኡ ምስ በሉኒ ሰምቢደ፡ ስለዘይወዓልኩዎ ከኣ ነቢዐ" ትብል። ኣቐዲሞም እውን "ድኻታት ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ህወሓት" ኣይትበላ ሽም ቀይራ፡ ከም ዝበሉወንን ንሳተን ግን "ናይ ህወሓት ተጋደልቲ እንዲና፡ ናይ ደርጊ ዶ ድኣ ክንብል ኮይና?" ከም ዝበለኦም ፀኒሖም ከኣ ገንዘብ ኣጠፋፊእኽን ብዝብል ኣባላት ማሕበር ኣለዓዒሎም ንዕኣ ካብቲ ማሕበር ከም ዝኣለዩዋ ትዛረብ። ናብ ካዝና ህወሓት ዝኣተወ 500 ሽሕ ብር ኣብ ፈላሚ መድረኽ ምትእኽኻብ ካብ ዝተረኽበ 1 ነጥቢ 5 ሚልየን ብር እቶት፡ እቲ 500 ሽሕ ካብ ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ብመብጻዓ ዝተዋህበ እዩ ነይሩ። ይኹን'ምበር ኣብ ቢሮ ህወሓት ዘለዉ ሰባት ንዓና ከሊኦም ናብ ካዝና ህወሓት ኣእትየሞ " ትብል ብርሃ፡ እቲ ካብ ክልል መንግስቲ ናብ ካዝና ቤት-ፅሕፈት ህወሓት ንክኣቱ ዝተፅሓፈ ኣብ ኢዳ ዝርከብ ደብዳበ ከም ሰነድ ተቕርብ። ብርሃ ነቲ ኩነታት ምስ ፈለጠት፡ ነቲ ደብዳብ ዝጸሓፈ ሰብ ከይዳ ከም ዘዘራረበቶን፡ "ብሓለፍተይ ተኣዚዘ እየ" ከም ዝበላን ተዘንቱ። "ኣብ ኢደይ መረዳእታ ከምዘለኒ ምስ ተፈልጠ ከኣ፡ ኣሲሮም ኣባሳጭዮሙኒ፡ ካብ ስራሕ እውን ሰጒጎሙኒ" ትብል። "ካብ ስራሕ ኣባሪሮምኒ፡ ኣሲሮምኒ" "በዓል ቤተይ ምስ ሞተ ዝነበረኒ ዕጥቂ ኣረኪበ ከብቅዕ፡ ነገር ስለዝደለዩኒ፡ ዕጥቅኺ ኣረክቢ ብምባል ኣከላቢቶሙኒ፡ ኣሲሮሙኒ፡ 200ሽሕ ገንዘብ ሰሪቓ፡ ንወጻኢ ክትጠፍእ ሓሲባ ተባሂለ እውን ተኸሲሰ፡ ቤት ፍርዲ ግን ብ10 ሽሕ ብር ዋሕስ ለቒቑኒ። ዳሕራይ ከኣ ኣጻርዩ ናጻ ምስበለኒ እውን ካልእ ናይ ብልሽውና ክሲ ተመስሪቱኒ። ግን ሽዑ እውን ብኮሚሽን ፀረ ብልሽውና ናጻ ተባሂለ" ብምባል፡ ብፍላጥ'ዩ ኣጋጢሙኒ ብእትብሎ ግፍዒ እናስተንተነት ተዕልል። ኣብዚ ሕዚ ሰዓት ኣካያዲት ስራሕ ሰብፀጋ ዕድመ ተጋደልቲ ደቂኣንስትዮ ህወሓት ዝኾና፡ ወይዘሮ ዘውዱ ገብሩ ግና፡ ውሳነ ኮሚሽን ጸረ ብልሽውና ትኽክል ከምዘይነበረን ከምዘይኣምናሉን ሓቢረን። "ማሕበርና ነቲ ውሳነ ኣይንቕበሎን፤ እቲ ኮሚሽን ነቲ ዘቕረብናዮ ክሲ እውን ርእዮሞ እዮም ዝብል እምነት የብልናን። ማሕበር ድዩ ዝዓቢ ወይስ ወይዘሮ ብርሃ?
