መንግስቲ ፌደራል፡ ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ ኣብ ከተማ ኣክሱም ንዝርከብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣዕኒዮምዎ ክብል ይኸሶም። መራኸብቲ ሓፋሽ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ ነቲ መዓርፎ ነፈርቲ ጉድኣት ከም ዘብጽሑሉ ዘርኢ ስእሊ ዝዘርገሓ ኮይነን፡ ንቁጠባ ናይ'ታ ክልል ክሃስዮ እዩ ክብላ ተሰሚዐን። ህወሓት ኣብዚ ጉዳይ ዝሃቦ ርኢይቶ የለን። እንተኾነ፡ ዶክተር ደብረጽዮን ንሮይተርስ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ፡ ንግስጋሰ ሰራዊት ኢትዮጵያን ኣጽዋራቱን ከምዝዓገቱ'ዩ ገሊጹ። "ሽሾ ወተሃደር እዮም ዝሰድዱ ዘለው። ግን ድማ ኣይሰመረሎምን" ኢሉ። ምንጪ ስእሊ, FANA ዲፕሎማሲያዊ ፍታሕ ንምምጻእ ዝግበር ጻዕሪ ምስ መንግስቲ ፌደራል ኢትዮጵያ ጥቡቕ ምሕዝነት ዘለዋ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፡ በቲ ዝካየድ ዘሎ ጎንጺ ከም ዝተሻቐለት ብምግላጽ፡ ነዚ ንምፍታሕ ኣብ ኣፍሪቃን ካልኦት ሃገራትን ጻዕሪ ከም ዝጀመረት ገሊጻ። ብዓርቢ ድማ ፕሬዝደንት ስሪል ራማፎሳ ከም ኣቦ ወንበር ሕብረት ኣፍሪቃ፡ እቲ ጎንጺ ደው ንክብልን ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት ልዝብ ንክህሉን መገዲ ዝኸፍቱን ሰለስተ ልኡኻት ሸይሙ። እቶም ልኡኻት፡ መራሕቲ ሃገራት ነበር እዮም። እንተኾነ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ እቲ ዝወስዶ ዘሎ ስርሒት "ምኽባር ሕጊ" ውሽጣዊ ወይ ሃገራዊ ጉዳይ ከም ዝኾነ ብምጥቃስ ዝኾነ ልዝብ ከም ዘይቅበል ኣፍሊጡ'ሎ። "ምስ ገበነኛታት ኣይንላዘብን። ናብ ጠረጴዛ ዘይኮነ ናብ ፍትሒ ኢና እነምጽኦም" ክብል ኣማኻሪ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣቶ ማሞ ምህረቱ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። "ኣፍሪቃውያን ኣሓትናን ኣሕዋትናን ህወሓት ኢዱ ንክህብ ጸቕጢ ብምግባር ዓብዪ ግደ ክትጻወቱ ትኽእሉ ኢኹም። ብዛዕባ'ዚ ጉዳይ ግልጺ ንምግባር ዝኣክል፡ ዋላ ሓደ ሰብ ናብ መቐለ ወይ'ውን ትግራይ ኣይኸይድን" ኢሉ። ኣመዓባብላ እቲ ኩናት መንግስታት ፈደራልን ክልል ትግራይን ብፍልልይ ስነ-ሓሳብ፡ ክረሓሓቑ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ንዝነበሮም ልፍንታዊ ኪዳን ኣፍሪሶም ብልጽግናን ህወሓትን ኮይኖም ተፈላልዮም። ብሰንኪ ለበዳ ኮቪድ-19 ምርጫ ምስተናውሐ ድማ፡ ዝያዳ ተሰሓሒቦም። ባይቶ ፈደሬሸን ኢትዮጵያ፡ እቲ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ክካየድ ዝነበሮ ሃገራዊ መረፃ፡ ኮቪድ-19 ድሕሪ ምህድኡ ሓደ ዓመት ኣብ ዘሎ ግዜ ክፍጸም ወሲኑ። መንግስቲ ክልል ትግራይ ግን፡ ነቲ ውሳነ ብምንጻግ ናይ ርእሱ መረፃ ኣካይዱ። ኣቢዪ ኣሕመድ፡ እቲ መረፃ ዘይሕጋዊ እዩ ክብል ክነጽጎ እንከሎ፡ መንግስቲ ክልል ትግራይ ብወገኑ፡ መንግስቲ ፈደራል ድሕሪ መስከረም 25 ስልጣኑ ስለዘብቀዐ ፡ዘይሕጋዊ እዩ ዝብል መርገጺ ሒዙ። ብድሕሪ'ዚ ክልቲኦም መንግስታት ነንሓድሕዶም "ዘይሕጋዊ" እናተበሃሃሉ ክካሰሱ ጸኒሖም፡ ርክባቶም ድማ በቲኾም። ብ 03 ሕዳር ከኣ፡ ሓይልታት ትግራይ ኣብ'ታ ክልል ዓስኪሩ ምስ ዝጸንሐ ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ (እዚ ሰሜን) ከምዝተጓነጹ ተገሊጹ። ኣብዪ ኣሕመድ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ እዚ ሰሜን ተፈጺሙ ዝበሎ መጥቃዕቲ ብምኹናን፡ 'ሕጊ ንምኽባር' ብዝብል ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክውሰድ ኣዚዙ። ኣብ ልዕሊ ትግራይ ድማ ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ኣዊጁ። ቤት ምኽሪ ፈደሬሽን ኢትዮጵያ'ውን፡ ንመንግስቲ ክልል ትግራይ ኣፍሪሱ ካልእ መንግስቲ ከምዘቕውም ብምግላጽ፡ ሓድሽ ኣመሓዳሪ ትግራይ ካብ ኣዲስ ኣበባ ሸይሙ። መራሕቲ ክልል ትግራይ ግን፡ ነዚ ውሳነ "ክፍጸም ዘይክእል ሕልሚ ቀትሪ" ክብሉ ነጺጎምዎ። ነቲ ተወሊዑ ዘሎ ኵናት "ወራር መንግስቲ ፌደራል" እናበሉ ዝገልጽዎ መራሕቲ ትግራይ፡ ንኣስታት ሰለስተ ሰሙን ምስ ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያን ምስ ፍሉይ ሓይልን ምልሻታትን ክልል ኣምሓራን ይዋግኡ ኣለዉ። ምንጪ ስእሊ, Getty Images ሓሙሽተ ነገራት ብዛዕባ ትግራይ: ኣክሱማዊ ንግስነት ማእከል እቲ ዞባ እዩ ነይሩ፡ ሓደ ካብ ጥንታውያን ምዕባለታት እዛ ዓለም ዝቁጸር ኣክሱማዊ ንግስነት፡ ካብ ንግስነት ሮማን ፐርሽያን ዝሓየለ ከምዝነበረ እዩ ዝግለጽ። ኣብ ኣከሱም ዘለዉ ሓወልትታት ኣብ መዝገብ ዓለማዊ ውርሻ ኣትዮም'ዮም። እቲ ካብ ቀዳማይ ክሳብ 13 ክፍለ ዘመን ከምዝተሃንጹ ዝንገረሎም ሓወልትታት ቅርስታትን ሓድግታትን ኣብ መዝገብ ዓለማዊ ውርሻ ኣትዮም። ዝበዝሐ ህዝቢ ትግራይ ተኸተልቲ እምነት ኦርቶዶክስ ክርስትያ እዮም። እቲ ክልል ካብ ቅድሚ 1600 ዓመታት ኣትሒዙ ንእምነት ኦርቶክስ ክርስትያን ክኽተሎ ከምዝጀመረ መዛግብቲ ይሕብሩ። ቀንዲ ቋንቋ እቲ ክልል ትግርኛ እዩ፡ ብደረጃ ዓለም (ኤርትራን ኢትዮጵያን) ብውሑዱ ሸውዓት ሚልዮን ተዛረብቲ ትግርኛ ከምዘለዉ ይግመት። ኣብቲ ክልል ስምስም ብብዝሒ እዩ ዝፈሪ፡ ኣብዚ ክልል ዝፈሪ ስምስም ናብ ኣመሪካን ቻይናን ካልኦት ሃገራትን ብሰደድ ይልኣኽ እዩ። ተዛማዲ ትሕዝቶ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ፡ ንሓይልታት ትግራይ ዳግማይ ገደብ መዓልቲ ሂቡ23 ሕዳር 2020 ትካል ስደተኛታት፡ አብ ትግራይ ምስ ዘለው ኤርትራውያን ሰደተኛታት ክራኸብ ከም ዘይከኣለ ገሊጹ20 ሕዳር 2020 ቅልውላው ኢትዮጵያ ትግራይ፡ ህዝቢ መቐለ ብደብዳብ ከቢድ ብረት ከይልከም ተሓቲቱ22 ሕዳር 2020 ኢትዮጵያ: ኣብ ክልል ትግራይ ተኸሲቱ ብዘሎ ጎንጺ፡ ብዙሕ ናይ ሓሶት ዜና ይዝርጋሕ ኣሎ11 ሕዳር 2020 ዜናታት ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎቅድሚ ሓደ ሰዓት ኣብ ትግራይ ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ህጻናት ረድኤት ክበጽሖም ኣይከኣለን - ዩኒሴፍ16 ታሕሳስ 2020 ጀርመን ሓድሽ ደግሲ ኮሮናቫይረስ ንምቊጽጻር ጽኑዕ ሕጊ ኣውጺኣቅድሚ 3 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?15 ታሕሳስ 2020 "ካብ ጨወይተይ ንምህዳም ከም ተመን እናተሰሓብኩ ነዊሕ ተጓዒዘ"15 ታሕሳስ 2020 ወታሃደራት ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ሕቡራት ሃገራት ከምዝተኮሰ መንግስቲ ተኣሚኑ8 ታሕሳስ 2020 ናሚቢያዊ ዲፕሎማሰኛ ክልተ ደቁ “ኣብ ኢትዮጵያ ተቐቲሎም”14 ታሕሳስ 2020 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ኣመሪካ፡ ንሱዳን ካብ 'መዝገብ ግብረ-ሽበራ' ብወግዒ ኣልያታ14 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ ኣብ ውሽጣዊ ግጭት ኢትዮጵያ ኢድ ኣለዋ ድዩ?25 ሕዳር 2020 ቻይና ብዛዕባ ዘማዕበለቶ ክታበት ኮሮናቫይረስ እንታይ ንፈልጥ?10 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ፡ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ድሕሪ 26 ዓመት ካብ ቤት-ማእሰርቲ ተፈቲሖም7 ታሕሳስ 2020 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዋይ ልኡኽ ስዑዲ ዓረብ ትማሊ ምሸት ናብ ኤርትራ ኣትዩ 2 ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎ 3 ኣብ ትግራይ ውልቀሰባት ዕጥቂ ንከረክቡ ዝተነብረ ገደብ መዓልቲ ተዛዚሙ 4 ጉግልን ዓበይቲ ትካላት ቴክኖሎጅን ‘ዓሌታውያን’ዮም”፡ ትምኒት ገብሩ 5 ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?
