ኣብ’ዚ መዳይ፤ ዝተፈለየን ጫፍ ዝረገጸን ሓሳብ ሒዙ ዝቐረበ ውድብ ናጽነት ትግራይ እዩ። እቲ ነዚ እምነት ሒዙ ዝተመስረተ ውድብ፡ ትግራይ ናጻ ሃገር ክትከውን ኣለዋ ዝብል መርገጺኡ ሒዙ ተኻቲዑ። እቲ ውድብ፡ ኢትዮጵያ ግዝኣት ሃጸይ (ኢምፓየር እያ) ዝብል ድምዳመ እዩ ዘለዎ። ኣብ ከም’ዚ ዝኣመሰለ ስርዓት ድማ፡ መሰል ርእሰ ውሳነ ምርግጋጽ ኣይከኣልን ዝብል ቅዋም ኣንጸባሪቑ። ትሕቲ ሃገር ምዃን ዘለዉ ሕቶታት “ናይ ለመናን ፍለጡልናን” ቃልሲ እዩ ዝበለ ኾይኑ፡ እዚ ድማ ንህዝቢ ትግራይ ኣብ ዝኾነ ኣየብጸሖን ኢሉ። ‘ህዝቢ ትግራይ ኩሉ ፈቲንዎ ዝተረፎ ምሉእ ናጽነት ጥራሕ እዩ’ ዝብል ቅዋሙ ድማ ገሊጹ። ብኻልእ ወገን፡ ዓሲምባ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ዓዴፓ)፡ ብዛዕባ መጻኢ ዕድል ትግራይ ኣመልኪቱ መርገጺኡ እንተቕርብ፡ እቲ ሕዚ ዘሎ ጎንጺ ተቐሪፉ፡ በቲ ዘሎ ስርዓት ፌደራሊዝም ንምቕጻል ከምዝሰርሕ ኣፍሊጡ። ምንጪ ስእሊ, TIG TV ኣብ ልዕሊ ትግራይ ዘንጸላለወ ሓደጋ ከምዘሎ ዝገለጸ ውድብ ዓዴፓ፡ እዚ ሓደጋ ‘ብውሕሉል ዲፕሎማሲያዊ መገዲ ክእለ ኣለዎ’ ይብል። ውድብ ህወሓት ድማ፡ ኣብ ጉዳይ መሰል ዓርሰ ውሳነን መጻኢ ዕድል ትግራይን ‘ብዘይካ ኣሃዳዊ ስርዓት፡ ኩሉ መገድታት ክፉት እዩ’ ዝብል መርገጺ ከምዘለዎ ይገልጽ። ህዝቢ ትግራይ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ብዘሎ ሰፊሕ ዕዳጋ ተረባሒ ክኸውን ይኽእል እዩ ዝብል ቅዋም ከምዘለዎ’ውን ገሊጹ። ክሳብ ቅድሚ ክልተ ዓመት፡ ህዝቢ ትግራይ ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ዝተሰረተ ‘ማዕርነታዊ ሓድነት ህዝብታት’ ተረባሒ ነይሩ እዩ ድማ ኢሉ። እንተኾነ፡ ህወሓት ክሳብ ምግንጻል ዝበጽሕ መሰል ሕገመንግስታዊ ኣፍልጦ ክረክብ ከምዝተቃለሰን፡ እዚ መሰል’ውን ከም ክፉት ዕድል ከምዝርእዮን ገሊጹ። እዚ ድማ ብህዝቢ ዝውሰን እዩ ኢሉ። ህወሓት፡ ነቲ ኣካታዓይ ኣብ ዓንቀጽ 39 እቲ ኣብ ግብሪ ዘሎ ሕገ-መንግስቲ ሓቢርካ ናይ ምንባር ዓንደፍቲ ገይሩ እዩ ዝወስዶ። ውድብ ባይቶና ድማ፡ ንዝሓሸ መጻኢ ዕድል ትግራይ ስርዓት “ኮንፌዴሬሽን” ምትካል ከምዘዋጽእ ተኻቲዑ። ‘ትግራይ ክትግንጸል ዘይኮነስ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኮይና ሓገርነት ክትለብስ’ ከምዝቃለስ ድማ ገሊጹ። ምምስራት ናጻ ሃገር ከም ከይዲ እየ ዝርእዮ ዝበለ ኣቦ መንበር ባይቶና ኪዳነ ኣመነ፡ ንስርዓት ኮንፌዴሬሽን ከም መሰጋገሪ ድልድል ክንጥቀመሉ ኢና ይብል። ድሕሪ ኮንፌዴሬሽን ድማ “ብኸይዲ ናብ ነጻ ሃገር ክንብገስ ኢና” ኢሉ። ውድብ ሳልሳይ ወያነ ትግራይ ብወገኑ፡ እቲ ዘገድስ ትግራይ ሃገር ኮነት ኣብ ኢትዮጵያ ሃለወት ዘይኮነስ ‘ብሄራዊ ረብሓታታ’ ክተሐልወሉ እትኽእል ዓቕሚ ክተጥርይ ምግባር እዩ ኢሉ። ኣብ ትግራይ ሽኻሉ ገይሩ ከም ግዝኣታዊ ሓድነትን መንነታዊ ዘላቕነትን ዝኣመሰሉ ረብሓታት ከሐሉ ከምዝሰርሕ ዝገለጸ እቲ ውድብ፡ ብፍላይ እቲ ሕዚ ዘሎ ሕገመንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ትግራይ ረብሓታታ ከይተሰጉም ቆሪኑ ሒዝዋ ከምዘሎ ብምግላጽ ተኻቲዑ። እቲ ሕገ መንግስቲ- ብፍላይ ኣብ ምምርቓሕ ስልጣን ንፌዴራል መንግስቲ ብዙሕ ስልጣን ከምዝህብ ዘብረሀ ሃይሉ ከበደ፡ ምምሕየዓሸዓት ይጠልቡ ዝበሎም ዓንቀጻት ጠቒሱ ኣቕሪቡ። ትግራይ እቲ ሕዚ ኣጋጢሙዋ ዘሎ ሕልኽላኽ ዘጋጠማ ድማ፡ ሃገር ብዘይምዃና ዘይኮነስ ረብሓታታ ሒዙ ዘሰጉም ‘ብሄራዊ ውድብ’ ስለዘይነበራ እዩ ኢሉ። ሕቶታት ነቐፌታታትን እቶም ውድባት፡ ኣብ’ዚ ‘መጻኢ ዕድል ትግራይ’ ዝምልከት መርገጺታቶም ተደሪኾም፡ ኣብ ናይ ሓድሕዶም ሓሳብ ሕቶታትን ነቐፌታታትን’ውን ኣቕሪቦም እዮም። ባይቶና፡ ንውናት “ምግንጻል ዝብልሲ ንትግራይ ይምጥንዶ?” ዝብል ሕቶ ኣቕሪቦምሎም። ውድብ ውናት ድማ “ሕቶና ሕቶ ናጽነት እዩ። ትግራይ ሃገር እያ ነይራ፡ ትግራይ ሃገር እያ ክትከውን” ዝብል መልሲ ሂቦምሉ። ኣብ ልዕሊ ባይቶና ድማ፡ ካብ ውድብ ሳልሳይ ወያነ ትግራይን ካብ ውናትን ‘ስርዓት ኮንፌዴሬሽን፡ ፈለማ ልዑላዊ ሃገር ኮይንኻ ብሓባር ንምንባር ዝእቶ ውዕሊ’ምበር፡ ኣብ ሃገር ኾይንኻ ዶ ኮንፌዴሬሽን ይጥለብ እዩ?’ ዝብል ሕቶን ነቐፌታን ቀሪቡሎም። እቲ ውድብ ብሓደ ወገን፡ ትግራይ ሕዚ’ውን ከም ሃገር እያ ደው ኢላ ዘላ ብምባል ‘መረጻንዶ ንበይንና ነካይድ የለናን’ ዝብል ሓሳቡ ገሊጹ። ብኻልእ ወገን ድማ ‘ኮንፌዴሬሽን፡ ድሕሪ ሃገር እዩ ዝመጽእ ዝብል ጌጋ እዩ። ናብ ፌዴሬሽን ከውርድ ናብ ሃገርነት’ውን ከደይብ ዝኽእል ድልድል እዩ’ ክብል ተኻቲዑ። ህወሓት ድማ ንውናት ‘ናትኩም ሓንቲ ዕላማ ሃገር ምምስራት እያ። ድሕሪ ናጽነት፡ መሰጋገሪ መንግስቲ ክተቑሙ ምዃንኩም እምበር መንግስቲ ከምዘይትኾኑ ትገልጹ ኢኹም። ድሕሪ ናጽነት፡ ንህዝቢ ከመይ ገይርኻ ኣብ ጸልማት ትገድፎ?” ክብሉ ወንጢሮምዎም። ውናት ነዚ መልሲ ክህቡ እንተለዉ፡ ካብ ልምዲ ካልኦት ሃገራት ተበጊሶም ከምዝተንተንዎ፡ ናጽነት ሃገራት ዝግህዱ ፖለቲካዊ ውድባት፡ ድሕሪኡ ስልጣን ምስዓተሩ ናብ መላኽነት ናይ ምቕያር ባህርይ ከምዘለዎም ገሊጾም። ነዚ ከምኣብነት ድማ፡ ንፕረዚደንት ኤርትራ ኢሳይያስ ኣፍወርቅን ንኹነታት ደቡብ ሱዳንን ብምጥቃስ ተኻቲዖም። ነዚ ንምውጋድ ድማ፡ ድሕሪ ናጽነት ንኹሎም ፖለቲካዊ ውድባት ትግራይ ዘሳትፍ መሰጋገሪ መንግስቲ ከምዘቑሙን፡ ቀንዲ ተግባር ናይ’ዚ ዝቐውም መንግስቲ ድማ “ሕገመንግስቲ ምጽሓፍ” ከምዝኾነን ኣብሪሁ። ኣብ’ዚ ከይዲ ግን፡ መዓልታዊ ተግባራት መንግስቲ ክተኣጓጎል እዩ ማለት ከምዘይኮነ ድማ ተኻቲዑ። ዝተልዓሉ ስነሓሳባዊ ክተዓት ውድብ ሳልሳይ ወያነ ትግራይን ውድብ ዓዴፓን ከም ስነሓሳብ ማሕበራዊ ዴሞክራሲ (ሶሻል ዴሞክራሲ) ከምዝኽተሉ ገሊጾም። ውድብ ባይቶና ድማ "ባይቶኣዊ ስርዓት" ዝበሃልን ካብ ባህሊ ህዝቢ ትግራይ ዝቕዳሕን መቦቆላዊ ስርዓት ከምዝኽተል ጠቒሱ። ህወሓት ብወገኑ፡ ንህዝቢ ብሰፊሑ ዘንቀሳቕስ ምዃኑ ብምግላጽ ዝተኻተዓሉ ስነሓሳብ 'ወያናይ ዴሞክራሲ' እዩ። ኣብ'ዚ ክትዕ፡ ካብ ዝተፈላለየ ኩርናዓት ኣብ ልዕሊ ህወሓት ዝኽተሎ ስነሓሳብ "ወያናይ ዴሞክራሲ" ነቐፌታታት ቀሪቡዎ እዩ። ውድብ ሳወት፡ ንናይ ህወሓት ስነሓሳብ ክነቅፍ እንከሎ፡ ዝተማእኸለ ቁጠባዊ ኩነታት ስለዝተተኸለ፡ ህዝቢ ፋሕፋሕ ክብልን ኣደዳ ስደት ክኸውንን ምኽንያት ኮይኑ እዩ ብምባል፡ ኣዲስ ኣበባ ማእከል ስሕበት ቁጠባን ፖለቲካን ንምግባር ትግራይ ክትከስር ምኽንያት ኮይኑ እዩ ኢሉ። ሳወት ወሲኹ፡ ትግራይ ናይ ፖሊሲ ሓርነት ከይህልዋ፡ ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዓንቀጽ 51 ሓኒቑ ከምዝሓዛ ገሊጹ ተኻቲዑ። ንረብሓ ትግራይ ከገልግሉ ዝኽእሉ ትካላት ኣብ ክንዲ ምህናጽ፡ መብዛሕትኡ ኣገዳሲ ስልጣንን ትካላትን ብዝተማእኸለ መገዲ ኣብ ኢድ መንግስቲ ፌደራል ወዲቑ እዩ ክብል ድማ ነቒፉ። እዚ ድማ፡ ሕገ-መንግስታዊ ምምሕያሽ ዝጠልብ እዩ ኢሉ። ህወሓት ንኹሉ ፖሊሲታቱ ኣብ ክንዲ ካብ ብሄራዊ ትንተና፡ ካብ መደባዊ ትንተና ስለዝብገስ ድማ ንረብሓ ትግራይ ኣሀጊሩ እዩ ክብል'ውን ነቒፉ። 'ህወሓት ምልኪ ሓረስታይ ተበሊጹ፡ ማሕበረ ቁጠባዊ ሽግግር ከይመጽእ ክሰርሕ ጸኒሑ እዩ' ድማ ኢልዎ። ባይቶና ብግድኡ፡ ሳወት ንዝኽተሎ ማሕበራዊ ዴሞክራሲ ሓዊሱ 'ካብ ደገ ዝመጸ ናይ ባዕዳውያን ስነሓሳብ ንትግራይ ኣይኸውንን' ብዝብል ተኻቲዑ። ብፍላይ ድማ፡ ስነሓሳብ ማሕበራዊ ዴሞክራሲ "ልምዓት ከምጽእ ኣይኽእልን። ኣብ ግብሪ ምእካብ ዝተመስረተ እዩ" ክብል ነቒፉ። ሳወት ግን፡ ማሕበራዊ ዴሞክራሲ ሃፍቲ እዩ ዘከፈፍል ዝብል ጌጋ ምዃኑን፡ ሃፍቲን ልምዓትን ንምፍጣር ዘኽእል ስነሓሳብን እዩ ብዝብል ሞጒቱ። ውናት 'ባይቶኣዊ ልምዓት' ዝኽተሉ እንትኾኑ፡ ሳልሳይ ወያነ ትግራይ፡ ካብ ህወሓት ብምንታይ ትፍለዩ ክብሉ ነቒፎም። ውናት ብወገኖም፡ ህወሓት ዝኽተሎ ፖለቲካዊ መስርሕ፡ ወያናይ ዲሞክራሲ፡ ነቲ ስርዓት ጓዕጺጹ ኣየስርሕን ከምዝበሎ 'ምበር ብመሰረቱ ጸገም የብሉን ዝብል ምላሽ ሂቦም። ባይቶና፡ ንስነሓሳብ ህወሓት ኣመልኪቱ ክነቅፍ እንከሎ፡ ህወሓት ዝኽተሎ 'ሓቀኛ ልምዓታዊ መንግስቲ ኣይኮነን' ኢሉ። ውድብ ሳወት ብግድኡ፡ 'እቲ ባይቶኣዊ ስርዓት ዝበሃል ዘሎ፡ እቲ ናይ ህወሓት ስነሓሳብ ልምዓታዊ መንግስቲ እዩ። ነዚ እናሰዓብካ ካብ ደገ ዝመጽኡ ስነሓሳባት እናበልካ ምንቃፍ ዘኽይድ ኣይኮነን' ብዝብል ሞጒቱ። ህወሓት ድማ፡ ነቲ ናይ ባይቶና "ባዕዳዊ ስነሓሳብ" ዝብል ስነ-ሞጎት ንምንቃፍ፡ 'ዓለማዊ ኣተሓሳስባታት ይጸላለዉ እዮም' ኢሉ። ህዝቢ ድማ ይረብሓኒ እዩ ዝብሎ ሓሳብ ብከይዲ ግዜ እናተቐበለ ከምዝኸይድ ብምግላጽ ተኻቲዑ። ተዛማዲ ትሕዝቶ ምስሕሓብ ባይቶ ፌደሬሽን ኢትዮጵያን መንግስቲ ትግራይን4 ነሓሰ 2020 ኣብ ጉዳይ ባጀት፡ ተቓወምቲ ውድባት ምስ መንግስቲ ትግራይ ኣይተሳነዩን15 ነሓሰ 2020 ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 8 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 6 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 2 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 3 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 4 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
