ቶማስ ታጎ፡ ኣባል ናይ "ማሕበር ሳይንስ ኣብ ጋና" ኣብ ቈላዑ ፍቕሪ ሳይንስ ምስራጽ ኣድላዪ ኢዩ ይብል፣ እዚ ኸኣ ኣብቲ ሃገር ዋሕዲ መሃንዲሳትን ናይ ቴክኖሎጂ ክኢላታት ስለ ዘሎ። "እዚ ዘሎናዮ ዘበን ናይ ዲጂታላዊ (ኣሃዛዊ) ዘበን ስለ ዝዀነ ነዚ ምዕባሌ ክምዝምዞ (ክንጥቀመሉ) ይግባእ" ይብል። "ካምዚ ክብል ከሎኹ ካብቲ 'ኣብ መገዲ ምዕባሌ ዘላ ሃገር" ዚብል መጸውዖ ወጺእና ብተሞኵሮኣዊ ፍልጠት ሳይንስ ዝመልአት ሃገር ክንሰግር ይግባእ። ንግሰተ ሳይንስ ቻርለስ ኣብ ሓደ ብሳይንስ ዝተዓብለለ ስድራ-ቤት ኢዩ ዓብዩ። እቲ ቅድሚ ሒደት ዓመታት ዝሞተ ኣቦኡ ኣብ ሓደ ቤ-ትምህርቲ ናይ ዞብኡ መምህር ናይ ሳይንስ ኢዩ ነይሩ። "ኣቦይ ንዝዀነ ፍልጠት፡ ምናዳ ምስ ፍልጠት-ሳይንስ ዝተኣሳሰር፡ ከም ማይ ክነሰትዮ ይደልየና ነይሩ። ቻርለስ ግን ኣብ ቤት ትምህርቲ ዝነበረሉ እዋን ኢንተርነት ንኪጥቀም ዕድል ኣይነበሮን፣ ወይ ከኣ ንመባእታዊ ፍልጥት ሳይንስ ኰነ መሳርሒ ቴክኖሎጂ ኣይነበሮን። "እት ሕጽረት ኣብቲ ዝነበረኒ ዓይነት መሳርሒ ኢዩ ነይሩ" ብምባል ቻርለስ ትምኒቱ ነቶም ናይ ሎሚ ተመሃሮ ዝሓሸ መሳርሒ ንክረኽቡ'ዩ። መግለጺ ስእሊ, እታ ሳንዱቕ-ሳይንስ $15 ኢዩ ዋግኣ። "ስርሐይ ነቲ ዝመጽእ ወለዶ ኣደልዲሉ መሬት ክረግጽ'ዩ ባህገይ፣ ካብቲ ናተይ ዝሓሸ ... ነቶም ንዝምጽእ እዋን ዘጓንፍዎም ግድላት ብግቡእ ኣገባብ ምእንቲ ክምክትዎም ካብቲ ኣቦይ ንዓይ ዘስነቐኒ ፍልጠት ዝሓሸ እምነየሎ።" ሽድሽተ ሰዓታት ንሰሜን ካብ በረኩዞ፡ ኣብ ኩማሲ ዝተባህለት ከተማ፡ መሳርሕቲ ቻርለስ ኣብ ሓንቲ ንእሽቶ ቤት-ዕዮ ኰይኖም ሳናዱቕ-ሳይንስ ኣብ ምግጥጣም ይርከቡ። ኣሽሓት ደቀቕቲ ኮንዳክቶራት (መተሓላልፊ ኤለክትሪ) ኣብ ንኣሽቱ ረዚስተራት ከልሕሙ ይርኣዩ። ነታ ጸላም ሳንዱቕ ብሓበን ሰፍ ኣቢሉ "ሕራይ፡ እንሄት'ምበኣር" ይብል ቻርለስ። ናብቲ ትሕዝቶ ናይታ ሳንዱቕ ብምምልካት - ናይ መምርሒ ጽሑፍ፡ ናይ ኤለክትሮኒክ ክፋላት፡ ንኤልክትሮ-ማግኔትነት ዝኸውን ናይ ሓጺን ተረፍ-መብረድ ፡ ሳንዱቕ መብራህቲ፡ መስትያት፡ ኣብ ማእከል ድማ ነታ ሳንዱቕ ሳይንስ ዜንቀሳቕሳ ባተርያ። ንቻርለስ ሓደ ነታ ሳንዱቕ ክሻየጥ ዝደለየ ዓሚል ይድውለሉ - ካብ ኣይቮሪኮስት። እቲ ኣብ ጐረቤት ሃገር ዝነብር ሰብ ነታ ቻርለስ ዝመሃዛ ኣቕሓ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ናይቶም ኣብ ከባቢ ካካው ዘፍርዩ ማሕበረሰባት ከተኣታትዋ ስለ ዝደለየ። ቻርለስ ኪኢላ ነጋዳይ ስለ ዝዀነ ኵሎም ሕቶታት ናይቲ ዝደወለሉ ሰብ ብግቡእ ቀሲኑ መለሰ። እታ ስልኪ ምስ ዓጸዋ ፍሽኽ እናበለ "ኣብ ጽቡቕ ስምምዕ በጺሕና" በለ። "ንመፈተኒ ዝዀኑ ሒዶት ሳናዱቕ ክገዝኡ ተሰማሚዕና" ይብል። "ብድሕሪኡ ዝያዳ ሳናዱቕ-ሳይንስ ናይ ምግዛእ ዕድል ክስዕብ'ዩ ኢለ እኣምን" ኢሉ ወሰኸሉ። ኣብ በረኩዞ ብምምላስ፡ ኣብ ሓደ ብደሮና ዝተኸድነ መንገዲ - ናብ ሓደ ሒደት ኪሎሜተራት ዝርሕቀቱ ቤት ትምህርቲ ዚወስድ - 15 ዝዕድሚኣ ፕሪንሰስ ማካፉይ ማዕረ ብጾታ ኮፍ ኢላ ናይ ቤት-ዕዮ ትሰርሕ። መግለጺ ስእሊ, ፕሪንሰስ ማካፉይን ደቂ ክፍላን ኣብ ሓደ ዉድድር ነታ ሳንዱቕ-ሳይንስ ብምጥቃም ተዓዊተን። ስድራ-ቤታ ኵድምተኛታት'ዮም፣ እዚ ማለት ኣብ ሓደ ዘይተወድአ ቤት ብዘይ ፍቓድ ዋናታቱ ደፊኦም ዝኣተዉ'ዮም። እቲ ገዛ ኣይኰነንዶ ኤለክትሪክ፡ እቶም መናድቕ'ውን ኣይተወድኡን። ጽሓይ ስለ ዝዓረበ ኣብ ጣውላ ኮፍ ዝበለት ሓንቲ ባዕላቶም ዝሰርሕዋ መብራህቲ እዮም ዝጥቀሙ። ብሓበን፡ "ኩቦ-መብራህቲ'ያ" በለት ፕሪንሰስ ። "ኩቦ-መብራህቲ ማለት ኵላህና ሓቢርና ሓደ ገጽ ናይታ ኩቦ እንዳተቐምና ትምህርታዊ ዕዮ-ገዛ ንሰርሕ።" ፕሪንሰስ ኰነት እተን ካልኦት 12 መናእሰይ ናይ ዞባአን ናይ ሳይንስ ውድድር በታ ዝመሃዝኣ 'ኩቦ-መብራህቲ' ክዕወታ ክኢለን። ነቲ ሳንዱቕ-ሳይንስ ተጠቒመን'የን ሰሪሐንኣ። "ቅድሚ እዛ ሳንዱቕ-ሳይንስ ምርካብና፡ ናይ ሳይንስ ትምህርተ-ሰዓት ኣሰልካዪ ኢዩ ነይሩ። ሳይንስ ብክልሰ-ሓሳብ ጥራይ ንመሃሮ ስለ ዝነበርና ኣይርድኣናን ኢዩ ነይሩ" ትብል። ቻርለስ፡ ሓዲስ ወለዶ መሃዝቲ ኣብ ምፍጣር ስለ ዝርከብ፡ ካብኡ ኣብሊጹ ዝምነዮ ነገር ከም ዘየሎ ይምስክር። "ተምሃሮ ነታ ሳንዱቕ-ሳይንስ ተጠቒሞም ዝመሃዝዎ ኣቝሑት ሒዞምለይ ክመጹ ምርኣይ ልክዕ ነቲ ከነመስክሮ ዝደሌና ሽቶኡ ከም ዝወቕዐ የርእየና። "ንተምሃሮ እቲ ዘድልዮም መሳርሒ ምስ እተቕርበሎም ንገለ-ገለ ኣብ ከባቢኦም ዝርከቡ ሽግራት በቲ ዝተረከብዎ ፍልጠት ባዕላቶም መፍትሐ ክምህዙሎም ይኽእሉ'ዮም።" ሓደ መሃዝቲ ዝምህዝ መሃዚ?
