7 መጋቢት 2019 ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግቢ ክንፈቱን ክንጸልእን ዝገብሩና ብዙሓት ምኽንያታት ከም ዘለዉ ሊቃውንቲ ይሕብሩ። እዞም ምኽንያታት ድማ፡ ጀነቲካዊ፡ ስነ-ኣምሮኣዊ፡ ከምኡ ድማ ፍልቀታዊ (evolutionary) እዮም። ጀነቲካዊ ሰረት(genes) ምንጪ ስእሊ, Getty Images ኣብ መንጎ ውልቀ ሰባት፡ መግቢ ናይ ምስትምቓርን ምሽታትን ፍልልይ ኣሎ። እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ድማ፡ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ናቱ ናይ DNA ኣሰራርሓ ኣለዎ። ናትና፡ ጀነቲካዊ ኮድ (code) ናብ ሓንጎልና ንዝመጽእ መልእኽትታት፡ ከመይ ጌርና ከም ንርድኦን ንትርጉሞን ይሕግዘና። እዚ ማለት ድማ ነፍሲ ወከፍ ሰብ፡ መግቢ ኣብ ዝጥዕመሉ ግዜ፡ ዝተፈላለየ ናይ ምስትምቓር ርእይቶ ይህልዎ። ኣብ 2004 ኣብ ካሊፎርንያ ዩኒቨርሲቲ ዝተኻየድ መጽናዕቲ ከምዝሕብሮ፡ እቶም ኣብ ሓንጎልና ዝርከቡ ተቐበልቲ (receptors) ኣብ ጂኖም (genome) ዝብሃል ክፋል ሓንጎልና ይርከቡ። እቲ ጀኖም (genome) ዝብሃል ክፋል ድማ ዝለዓለ ብዙሕነት (variation) ናይ ጀንስ (gene) ይርከቦ። እዚ ዓይነት ብዙሕነት (variation) ድማ ንነፍሲ ወከፍ ሰብ ናቱ ምስትምቓር ናይ መግቢ ከምዝህልዎ ይገብር። እዚ ዝተገብረ መጽናዕቲ ድማ፡ ስለምንታይ ኩሉ ሰብ፡ ሓደ ዓይነት መግቢ ዘይፈቱን ዘይጸልእን ንምፍላጥ ዓቢ ግደ ተጻዊቱ። ምስትምቓር መግቢ፡ ከም ነፍሰ መከላኸሊ ምንጪ ስእሊ, Getty Images ኣብ ታሪኽ፡ ህዋሳት ምስትምቓር ደቂ ሰባት፡ ብዙሕ ህይወት ኣድሒኑ እዩ። እቶም ቀዳሞት ተቐማጦ እዛ ዓለም፡ ኣብ ምድሪ ብሰላም ንኽነብሩ ፡ ናይ ምስትምቓር ክእለቶም ከማዕብሉ ነይሩርዎም። በዚ ኣገባብ ድማ፡ ጽቡቕ መግብን፡ ሕማቕ መግብን ክፈልዩ ክኢሎም። ሓደ ኣብነት ክኾነና ዝኽእል፡ ደቂ ሰባት መሪር ጣዕሚ ንዘለዎ ዓይነት መግቢ፡ ፈሊኻ ናይ ምልላይ ክእለት ኣማዕቢሎም። ክኢላታት (ስነ ፍልጠት) ከም ዝብልዎ፡ ደቂ ሰባት መሪር ነገር ንምፍላይ፡ ቀልጢፎም ዝተማህሩሉ ምኽንያት፡ ካብ ሓደገኛ መርዛም ኣትክልቲ ንነፍሶም ንምድሓን እዩ ይብሉ። "በዚ ምኽንያት ድማ፡ መሪር ጣዕሚ ዘሎዎ ዓይነት መግቢ፡ ክሳብ ሎሚ ብብዙሓት ሰባት ተጸላኢ ኮይኑ" ይብል ኒኮላስ፡ ክኢላ ምስትምቓር መግቢ ካብ ኣውስትራልያ። ደቂ ሰባት፡ ምስ ግዜ ህላውነቶም ኣብዚ ዓለም ንምውሓስን፡ ኣድላዩ ዝኾነ ግሉኮዝ (glucose) ንምርካብን፡ ናይ ሽኮራዊ መቐረት ዘለዎም መግብታት ምስትምቓር ኣማዕቢሎም። ናይ ምስትምቓር ክእለትካ፡ ቅድሚ ምውላድካ ዘማዕበልካዮ ክኸውን ይኽእል እዩ ምንጪ ስእሊ, Getty Images ናይ ምስትምቓር ክእለትና፡ ብኣታሓሳስባና ውን ይውሰን እዩ። ክኢላታት ስነ ኣእምሮ፡ ክንጸልእን ክንፈቱን፡ ውጽኢት ናይ ዝተማሃርናዮ እዩ ይብሉ። እቲ መስርሕ፡ ገና ኣብ ከብዲ ኣዴና እንከሎና ይጅምር። ቅድሚ 2 ሽሕ ዓመት ኣብ ፈረንሳ ዝተገብረ መጽናዕቲ ከም ዝሕብሮ፡ ናጽጸላታት (foetuses) ኣብ ከብዲ ኣዲኦም እንከለዉ፡ ካብ ኣዲኦም ንዝምገቡዎ ዓይነት መግቢ፡ ናይ ምስትምቓርን ምሽታትን ክእለት የጥርዩ ይብለና። ንኣብነት፡ ካብ ሽጉርቲ ጻዕዳ እትበልዕ ኣደ ዝውለዱ ህጻናት፡ ንሽታ ናይ ሽጉርቲ ጻዕዳ፡ ዝያዳ ካልኦት ህጻናት የስተማቕርዎ። ክኢላ ስነ ኣእምሮ ኤሊዛቤት ፊሊፕስ ካብ ኣሪዞና ስቴት ዪኒቨርሲቲ ፡ "ክሳብ ክልተ ዓመት ንበጽሕ፡ ዝኾነ መግቢ ንበልዕ" ድሕሪኡ ግን ፍርሒ ናይ ሓደሽቲ ዓይነት መግብታት ነማዕብል ትብል። ቀጺላ "ስድራቤታት ደቆም፡ ንገለ ዓይነት መግቢ ይፈትዉ ንገለ ድማ ዝጸልኡ ክመስሎም ይኽእል እዩ። እንተኾነ ግን እቲ ዝጸልእዎ ነገር፡ ዝኾነ ሓድሽ ዓይነት መግቢ እዩ።" እቲ ምጽላእ ክሳብ ዕለተ ሞትካ ክኸይድ ይኽእል እዩ። ካልእ ንምስትምቓርና ክጸሉ ዝኽእል፡ ሓንሳብ ዘሕመመና ዓይነት መግቢ፡ ደጊሙ ከሕምመና'ዩ ኢልና ስለ ንሓስብ ክጸልወና ይኽእል። ናይ ጾታ ግደ ኣብ ምስትምቓር መግቢ ምንጪ ስእሊ, Getty Images ዓይነት ጾታና'ውን፡ እንታይ ዓይነት መግቢ ከምእንፈቱ ክጸልወና ይኽእል እዩ። ኣብ 2005 ኣብ ዩኒቨርሲቲ ምኒቶባ ካናዳ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ከም ዝሕብሮ፡ ተሳተፍቲ እቲ መጽናዕቲ ንጥዑይ መግቢ (healthy food) ምስ ኣንስታያዊ ባህሪ፡ ንዘይጥዑይ መግቢ (unhealthy food) ድማ ምስ ተባዓታያዊ ባህሪ ኣተኣሳሲሮሞ። እቶም ተሳተፍቲ ንጥዑይ መግቢ (healthy food) ምስ ጾታ ብምትእስሳር ዝያዳ ጣዕሚ ከም ዘሎዎ ሓቢሮም። ባህልናን ከባቢናን ድማ፡ እንታይ ንበልዕ፡ እንታይ ንፈቱ ኣብ ምውሳን ዓቢ ግደ ይጻወቱ። ኣብ ዝተፈላለየ ባህልታት ዓለም ድማ መግቢ ምስ ጾታ የተኣሳስርዎ እዮም። እንተኾነ ግን ዘሻቅል የብልናን፡ ናይ ምስትምቓር ክእለትና ክቕየር ይከኣል እዩ ምንጪ ስእሊ, Getty Images እቲ ዘገርም፡ ሓደ እዋን ንጸልኦ ንዝነበርና ዓይነት መግቢ፡ እቲ ቀንዲ ንፈትዎ ይኸውን። ብኣንጻሩ፡ ሓደ እዋን ንፈትዎ ዝነበርና ዓይነት መግቢ፡ እቲ ንጸልኦ ይኸ ኣብ ጉዕዞ ሂወትና ዝተፈላለየ ዓይነት ተመኩሮ ስለዘጋጥመና፡ ብኡኡ መሰረት ናይ ምስትምቃር ብቕዓትናን ክእለትናን፡ እውን ይቕየር። ሓደ ሓደ ግዜ ንኣእምሮና ከነደናግሮ (ክንሻጥሮ ንኽእል ኢና። ንኣብነት፡ ኣብ ኣሕምልቲ ሽኮር ብምውሳኽ፡ ሕብሪ ናይ መግብና ከምኡ ድማ ሕብሪ ናይ መስተና ብምቕያር፡ ንሓንጎልና ከነደናግሮ ንኽእል ኢና። ኣብ 1980 ኣብ ሕቡራት ምንግስታት ኣመሪካ ዝተገብረ መጽናዕቲ ከም ዝሕብሮ፡ ተሳተፍቲ እቲ መጽናዕቲ፡ ዓይኖም ብምዕማት ጣዕሚ ናይ ሓደ ዓይነት መስተ ክፈልዩ ተሓቲቶም። እንተኾነ ግን ኣዝዮም ተሸጊሮም። ዓይኖም ምስ ተኸፍተ ግን እንታይ ይሰትዩ ከም ዘለው፡ ቀልጢፎም ፈሊጦሞ። ኣብ ተመሳሳሊ መጽናዕቲ ከኣ፡ ተሳተፍቲ ናይ ኣራንሺ ሕብሪ ዘለዎ ጽማቝ ለሚን፡ ከም ዝሰትዩ ተገይሩ። 50% ካብቶም ተሳተፍቲ፡ ናይ ኣራንሺ ጣዕሚ ኣለዎ ኢሎም። በኣንጻሩ ግን፡ እቲ ጽማቝ ለሚን ብዘይ ወሰኽ ሕብሪ ምስተዋህቦም ግን ወላ ሓደ ውን ናይ ኣራንሺ ጣዕሚ ኣሎዎ ዝብል ኣይተረኽበን። እዚ መጽናዕቲ፡ እንታይ የርኢ እንተተባህለ፡ እቲ እንርእዮ፡ ንናይ ምስትምቓር ክእለትና ክጸልዎ ከም ዝኽእል ይሕብረና። ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን፡ “ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ”ቅድሚ 7 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ፡ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይ'ዩ 'ተረሺኑ'?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ‘ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ’- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን፡ መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 2 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል፡ ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ፡ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን?
