KÜRESEL ISINMA 
Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. 
Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise 
kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde 
atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen 
karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler 
(N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. 
Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün 
artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır.
Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin 
arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 
2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı 
ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni 
olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). 
İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin 
yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; 
NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın 
ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu 
sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze 
kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ 
den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 
0.002 0
C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık 
ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0
C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları 
bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl 
öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). 
Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. 
Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel…
206 
Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0
C 
arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). 
Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde 
özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları 
oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki 
değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. 
Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde 
ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve 
ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye 
yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar 
tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı 
olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş 
ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer (Şekil 1).
Şekil 1.
Sera gazlarının uzay, atmosfer ve dünya yüzeyi arasındaki etkisi (Türkeş vd., 2000, s. 9). 
Doğal olarak oluşan sera gazları ortalama bir sıcaklığı 33 0
C civarında etkiler 
(IPCC, 2007). En büyük sera gazları arasında; Su buharı: Sera gazları arasında %36-%70 arasında bir etkisi vardır. Atmosferdeki değişimde insan 
faktörünün her hangi bir etkisi yoktur (Uzmen, 2007, ss. 49-51); Karbon 
Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017 / G. Ö. Başıbüyük, F. Ay, S. Acar 
207 
dioksit(CO2): %9-%26 oranında bir etkisi vardır. Sanayi devrimiyle birlikte 
fosil yakıt tüketiminin (%80-85 petrol-kömür) artması, atmosferdeki CO2
miktarının da %25-%36 oranında yükselmesine neden olmuştur (Kışlalıoğlu 
ve Berkes, 1995, s.67; Mitscherlich, 1995; EPA, 2007). Sanayi devriminden 
önce atmosferde biriken CO2 oranı 600 milyar ton iken, bu oran devrimden 
sonra 750 milyar ton olmuştur. Metan (CH4):%4-%9 oranında bir etkisi vardır. Atmosferdeki oranı yıllardır değişmemesine rağmen son zamanlarda 
meydana gelen değişimlerden sonra metan oranının atmosferde iki katına 
çıktığı ve 1950’den itibaren %1 oranında arttığı gözlemlenmiştir. Diğer sera 
gazlarıyla karşılaştırıldığında atmosferdeki oranı düşük gözükse de diğer 
gazlardan daha kalıcı bir etkiye sahip olması sebebiyle içinde bulunduğumuz 
dünya etkilenmektedir (Akdur, 2005, s.19); Ozon (O3): %3-%7 oranında bir 
etkiye sahiptir. Morötesi ışınların büyük bir bölümünü tutarak dünya etrafında koruma kalkanı görevini görür (Kışlalıoğlu ve Berkes, 1995, s.67). Küresel ısınmaya dolaylıda olsa bir etkisi olan ozon tabakasının seviyesininorta 
enlemlerde %3- %5, yukarı enlemlerde ise %6 - %8 oranında bir azalma
görülmüştür (Gleason vd., 1993, s.524; Kiehl vd., 1997; Schmidt, 2005; 
Russell, 2007). Bunlarla birlikte, bulutlar da radyasyon dengesini etkileyen 
faktörlerden birisidir. Ancak, sıvı veya buz şeklinde oluştuğundan su buharından radyasyon üstünde farklı etkileri vardır. Belirtilen sera gazlarının 
dışında yer alan Azot oksit ( araba egzoz gazı) ve Kloroflorokarbonlar da 
(klima, buzdolabı, sprey ve lastik üretimde kullanılır) küresel iklim değişikliğinde önemli bir rol oynayan gazlar arasındadır. 
İklimsel değişime olumsuz yönde katkı sağlayan bu faktörlerin küresel ısınma problemine yol açarak tüm canlıları, özellikle insan sağlığını tehdit edecek boyutlara ulaşmasıyla dünya gündeminin temel problemlerinden biri 
haline gelmesini sağlamış ve bu süreci önlemek adına bir takım adımlar 
atılmaya başlanmıştır. Bu bağlamda uluslararası düzeyde ilk çalışma olarak 
Birleşmiş Milletler’ in 1972 yılında düzenlediği konferans söylenebilir. Küresel iklim değişikliği konusu ele alınarak tüm dünya ülkelerinin dikkatini 
üstüne çekmeyi başarmıştır. Bu süreçte atılan ilk adım 1988 yılında Birleşmiş Milletler Çevre Programı (The United Nations Environment ProgramUNEP) ve Dünya Meteoroloji Örgütü (The World Meteorological Organization-WMO)’nün desteğiyle mevcut bilimsel verilere dayanarak oluşturulan 
“Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli” (Intergovernmental Panel on 
Climate Change-IPCC) programıdır. Bu programın amacı iklim değişikliğini 
her yönüyle inceleyerek etkilerini ve oluşabilecek sonuçları hakkında değerlendirme yapabilmektir (IPCC). Daha sonraki çalıştaylar 1990, 1995, 2001 
ve 2007 yıllarında gerçekleştirilerek bilim adamları tarafından belirlenen 
bazı politikalar değerlendirmeye alınmıştır. Bunlar arasında “Sera Gazı Salımının Azaltımında Alternatif Politikaların Ekonomik Maliyetleri” ‘ de yer 
alır. 1992 yılında gerçekleştirilen diğer bir çalışmada (Rio) “Birleşmiş Mil-
Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel…
208 
letler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi” kabul edilerek 1994 yılında 
yürürlüğe girmiş ve 1997 yılında imzalanan Kyoto Protokolü ile birlikte 
ülkelerin gelişmişlik seviyelerine göre sera gazları emisyon miktarının azaltılmasına yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Kyoto protokolünün amacı sera 
gazı konsantrasyonunu, tehlikeli antropojenik girişimi önlemek için stabilize 
etmek (http://unfccc.int/kyoto_protocol/items/2830.php) ve orman ve bitki 
örtülerini koruma altına alarak yaygınlaştırmak, enerji verimliliğini artırarak 
yenilenebilir enerji ihtiyacını karşılamaktır. Kyoto Protokolü verilerine göre 
yaklaşık 200 ülke sera gazlarının emisyon etkisini azaltmak, küresel ısınmanın etkilerine adaptasyon ve atmosferden sera gazlarını kaldırmak için bu 
antlaşmaya imza atmışlardır (http://unfccc.int/files/kyoto_protocol/status_ 
of_ratification/ application/pdf/kp_ratification.pdf). Fakat gelişmiş bir sanayisi ve karbon emisyon miktarı fazla olan ülkeler (ABD, Avustralya, Çin) 
CO2 oranını düşürmek için yapacağı yatırımlardan zarar edeceğini, ekonomiyi olumsuz etkileyerek işsizliklerin oluşabileceğini savunarak bu protokole imza atmamış sadece destek verdiklerini belirtmişlerdir 
(http://www.cevre.org.tr/). Bunlarla birlikte bu zamana kadar bu antlaşmaya 
imza atmamış olan Türkiye’nin de Kyoto protokolüne karşı olan tavrı değişmiş ve 2009 yılında resmi olarak bu protokole imza atarak gereken yükümlülükleri yerine getirmeye söz vermiştir. Fakat günümüze kadar ki olan 
süreçte yapılan araştırmalar sonucunda Türkiye’nin yeterli önlemleri almayarak sera gazlarının salınımının azaltılması konusunda herhangi bir katkı 
sağlayamadığı gözlemlenmiştir. Bu paragrafın 300 kelimeyle farklı kelimelerle özeti