Eenheid van handelen-eenheid van spreken: Klein eerbetoog aan J.F. Glastra van Loon (1920-2001)
De laatste keer dat ik Glastra van Loon sprak – een jaar geleden in de senaatszaal van de Universiteit van Amsterdam, een half uur voor een verdediging –, vertelde hij met enig enthousiasme dat hij bezig was nog eens te promoveren, en wel bij Herman van Gunsteren, zijn promotus. De cirkel rond: de promotor wordt uiteindelijk promovendus, de hoogleraar wil ten slotte student zijn, aan het einde van een wetenschappelijke loopbaan is men ook weer bij het begin. Elk boek een proeve, elke stelling een poging, elk opstel een essay: één handelen omvat beide momenten. Ik vond het een beeld dat paste bij Glastra van Loon zoals ik hem kende. Dan bedoel ik niet zozeer zijn persoon, want ik behoorde niet tot zijn vaste gesprekspartners of zijn partijgenoten, laat staan tot zijn intimi. Ik bedoel zijn geschriften op het terrein van de grondslagen van ons recht. Met opzet gebruik ik deze brede formulering: grondslagen van ons recht. Want Glastra van Loon heeft deze grondslagen over een breed spectrum bestudeerd en aan de orde gesteld in woord en daad. Na zijn rechtenstudie (1945-1949) in Leiden promoveerde hij in 1956 bij G.E. Langemeijer op een wijsgerige dissertatie die nog altijd buitengewoon lezenswaardig is: Norm en handeling. Een heruitgave verscheen in 1987,1 het jaar waarin Glastra van Loon afscheid nam van de Universiteit van Amsterdam als hoogleraar rechtsfilosofie (1977-1987). Deze tweede uitgave bevat een uitgebreid voorwoord, dat in een retrospectief van twintig jaar de stellingen van het boek herneemt. Het zijn er in hoofdzaak twee, en tezamen vormen zij de kern van een anti-cartesiaans project. Voor beide stellingen vindt hij, zij het verschillend geploegde, grond bij zijn twee grote leermeesters, de Groninger (later Göttinger) filosoof Helmuth Plessner en de Amerikaan Charles S. Peirce. De eerste stelling luidt: ‘Het menselijk subject moet worden teruggezet in de wereld waaruit het door Descartes was verwijderd.’ Terug naar de lijfelijkheid van het cogito, zouden we kunnen zeggen. Deze stelling verbindt het R&R 2002 / 1