Սպարտակի ապստամբություն - Վիքիպեդիա
Սպարտակի ապստամբություն (լատ.՝ Bellum Spartacium կամ լատ.՝ Tertium Bellum Servile, «Երրորդ պատերազմ ստրուկների հետ»), ստրուկների ապստամբություն, որ եղել է խոշորագույնը հին աշխարհում[1][2] և թվով երրորդը առաջին ու երկրորդ Սիցիլիական ապստամբություններից հետո։ Հռոմեական հանրապետությունում տեղի ունեցած ստրուկների վերջին ապստամբությունը սովորաբար թվագրվում է մ․թ․ա․ 74 (կամ 73)-71 թվականներով[3]։ Սպարտակի ապստամբությունը եղել է ստրուկների միակ ապստամբությունը, որն ուղղակի վտանգ է ներկայացրել կենտրոնական Իտալիայի համար։ Վերջնականապես ճնշվել է զորավար Մարկոս Կրասոսի ջանքերի շնորհիվ։ Հետագա տարիներին այն շարունակել է անուղղակի ազդեցություն ունենալ Հռոմի քաղաքականության վրա։
ՊատմագրությունEdit
Ստրկատիրությունը Հռոմեական հանրապետությունումEdit
Ապստամբության սկիզբEdit
Կողմերի ուժերEdit
Ստրուկների բանակEdit
Սկզբում ստրուկները որպես զենք օգտագործել են մանգաղներ, եղաններ, փոցխեր, շղթաներ, կացիններ և գյուղատնտեսական այլ գործիքներ, ինչպես նաև մահակներ ու սրած բրեր։ Որոշ ստրուկներ կարողացել են հյուսել զամբյուղներ և պատրաստել են հյուսած վահաններ։ Ավելի ուշ ստրուկների կռիվների ընթացքում ձեռք են բերել իսկական զենքեր[50]։
Հռոմեական բանակEdit
Կողմերի պլաններEdit
Ապստամբների նպատակներEdit
ՀռոմեացիներEdit
Պրետորական բանակի պարտությունEdit
Թեև ստրուկները չունեին ռազմական պատշաճ ունակություններ, Սպարտակի զորքերը ցուցաբերել են հնարամտություն իրենց ձեռքի տակ եղած նյութերի օգտագործման հարցում ինչպես նաև գործ են դրել անսովոր տակտիկա հռոմեական կանոնավոր զորքի հետ բախման ժամանակ։ Հայտնվելով պաշարման մեջ՝ Սպարտակի մարդիկ պատրաստել են պարաններ ու աստիճաններ Վեզուվի լանջերին աճող ոստերից ու ծառերից և դրանք օգտագործել լեռան հակառակ կողմի ժայռերով իջնելու համար[58]։ Ֆլորուսը առաջ է քաշում վարկած, թե ապստամբները խաղողի որթերից հյուսված պարանների օգնությամբ իջել են Վեզուվի խառնարան և դուրս եկել միջանցիկ քարայրով[61]։ Դրանից հետո գլադիատորները շարժվել են Վեզուվի ստորոտով և կոտորել Գլաբերի զորքը։ Ըստ Օրոսիուսի՝ Էնոմայոսը զոհվել է հենց այդ մարտում։ Վեզուվի ճակատամարտում բացահայտ ցուցադրվել է Սպարտակի ռազմական արվեստի հիմնական սկզբունքներից մեկը՝ հարձակվել թշնամու վրա այնտեղ, որտեղ նա չի սպասում, և այն ժամանակ, երբ չեն սպասում։
Հենց Վեզուվի ճակատամարտն է դարձել այն սահմանը, որը նշանակել է փախստական գլադիատորների գործողությունների վերածումը լիամասշտաբ պատերազմի[62]։ Հաղթանակից հետո ապստամբները թողել են Վեզու լեռան վրա գտնվող իրենց դիրքերն ու հավանաբար տեղավորվել հռոմեական նախկին խամբարի տեղում[62]։ Այնտեղ սկսել են գալ ստրուկներ մոտակա քաղաքներից ու գյուղերից, հովիվներ ու որոշ ազատ գյուղական աշխատողներ։ Հավանաբար նարնց թվում եղել են իտալիկներ, առաջին հերթին՝ սամնիտներ, որ կռվել էին Սուլլայի դեմ մ․թ․ա․ 83-82 թվականներին և ենթարկվել արտաքսման ու ունեցվածքի բռնագրավման[63]։
Կոնսուլական բանակների պարտություն (մ․թ․ա․ 72 թվական)Edit
Ապպիանոսի տարբերակEdit
Պլուտարքոսի տարբերակEdit
Պատերազմ ընդդեմ ԿրասոսիEdit
Լեգեոնների հրամանատարության ընդունումը Կրասոսի կողմիցEdit
Կրասոս և ՍպարտակEdit
Ապստամբության ավարտEdit
Սպարտակը նահանջել է դեպի Պետելիական լեռները (ժամանակակից Ստրոնգոլի)՝ Բրուտտիում՝ հետապնդվելով հռոմեական լեգեոնների կողմից։ Սպարտակին հետապնդելը Կրասոսը հանձնարարել է լեգատ Գնեոս Քվինտոսին և քվեստոր Էլիոս Սկրոֆային։ Կազուենտ գետի ափին Սպարտակը դադարեցրել է նահանջն ու անսպասելիորեն հարձակվել հռոմեացիների վրա։ Արդյունքում քվեստոր Էլիոս Սկրոֆան վիրավորվել է դեմքից և ոտքից ու հազիվ փրկվել հռոմեական հեծելազորի կողմից։ Մշտական բախումների պատճառով ապստամբների պաշարները գրեթե սպառվել էին։ Ստեղծված իրավիճակում Սպարտակը մտածել է, որ իրենք, գտնվելով իրենց համար ոչ շահավետ դրության մեջ, պետք է խուսափեն հռոմեացիների հետ բախումից, սակայն նրա զորքերը պահանջել են հարձակվել Կրասոսի վրա։ Սպարտակն ստիպված է եղել ենթարկվել։ Վճռական մարտի համար հռոմեացիները հավաքել են իրենց բոլոր ուժերը[99]։ Սպարտակը ճամբար է դրել Սիլար գետի (ներկայում՝ Սելե) գետի ակունքների մոտ[100]։ Ստրուկները հասկանում էին, որ դա իրենց վերջին մարտն է, այդ պատճառով էլ կռիվը եղել է կատաղի։ Չնայած ստրուկների առաջնորդի բոլոր ջանքերին՝ վերջին մարտում նրա բանակը վերջնականապես ու լիովին ջախջախվել է, ընդ որում՝ ստրուկների ճնշող մեծամասնությունն սպանվել է մարտի դաշտում[96]։ Սպարտակի հետագա ճակատագիրն անհայտ է։
ՀետևանքներEdit
Սպարտակի ապստամբությունն արվեստումEdit
ԿինեմատոգրաֆEdit
ԱյլEdit
↑ «Spartacus: Gladiator War (2005)»։ Internet Movie Database։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-18-ին։ Վերցված է 2012-01-12
↑ «Gladiator: Benn V Eubank (2003)»։ Internet Movie Database։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-18-ին։ Վերցված է 2012-01-12
↑ «Spartaco (1953)»։ Internet Movie Database։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-18-ին։ Վերցված է 2012-01-12
↑ «Spartaco (1909)»։ Internet Movie Database։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-18-ին։ Վերցված է 2012-01-12
Retrieved from "https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Սպարտակի_ապստամբություն&oldid=6219728"