Джым Дынглі: “Колькі ўжо можна адраджэнняў?”\nГалоўная » Навіны беларускага замежжа » Джым Дынглі: “Колькі ўжо можна адраджэнняў?”\nКрыніца: Кастусь Лашкевіч, Беларусский журнал\nУ далёкім 1965-м выпускнік Кембрыджа і супрацоўнік аддзялення славістыкі бібліятэкі Брытанскага музея Джым Дынглі сустрэў у Лондане айца Аляксандра Надсана. Ад яго даведаўся, што першым усходнеславянскім друкаром быў зусім не Іван Фёдараў, а Вялікае княства Літоўскае не тое ж самае, што сучасная Літва. Пачутае перакуліла ўяўленне ангельца пра славянскі свет дагары нагамі. І назаўжды прывязала яго да Беларусі.\nЗ таго часу Джым Дынглі стаў адным з самых актыўных сябраў Англа-беларускага таварыства — адной з найстарэйшых і найбольш паважаных арганізацый беларускага замежжа, што сёлета адзначыла 60-годдзе.\nДжым чытаў беларусаведныя лекцыі, рэдагаваў The Journal of Byelorussian Studies, даследаваў і перакладаў. А яшчэ навучыўся размаўляць па-беларуску амаль без акцэнту. Верагодна, не ў апошнюю чаргу дзякуючы беларускай жонцы Элі, з якой пазнаёміўся на святкаванні 500-годдзя Францішка Скарыны ў Полацку.\nСёлета 72-гадовы Дынглі, які з перапынкамі ўзначальваў Англа-беларускае таварыства чвэрць стагоддзя, перадаў стырно кіравання былому амбасадару Злучанага Каралеўства ў Беларусі Браяну Бэнэту. Пра беларускі нацыянальны феномен, адраджэнскія мроі і непазбежнасць дыялогу з уладамі “Журнал” і пагутарыў з самым беларускім ангельцам. Размова, дарэчы, адбывалася па-беларуску.\n“… І ў БССР былі беларусы, падобныя на лонданскіх”\n— Джым, у 1965-м вы адкрылі для сябе Беларусь. Колькі часу спатрэбілася, каб зразумець беларускі феномен?\n— Не думаю, што зразумеў яго цалкам. Гэтаксама не магу сказаць, што мне ўдалося зразумець ангельскі феномен. Чытаеш, вучышся, бываеш у краіне — усё роўна кожны раз бачыш нешта новае.\n— Калі вы ўпершыню патрапілі на Беларусь?\n— У 1988-м. Дагэтуль ужо вучыўся ў Маскве, быў у Ленінградзе, а ў Казані рыхтаваў курсы расейскай мовы для студэнтаў Універсітэцкага каледжа Лондана, якіх ўпершыню рассялілі па савецкіх сем’ях. Тады ў мяне была знаёмая з Мінска, якая выкладала расейскую мову ў Лондане. Вырашыў яе адведаць.\n— Вы на той час ужо былі “сваім” у беларускім эмігранцкім асяродку ў Лондане. Што вас здзівіла ў Мінску?\n— Я добра ведаў савецкую рэчаіснасць, а Мінск быў класічным савецкім горадам. Я разумеў, што беларуская рэчаіснасць Лондану зусім іншая і не мае дачынення да таго, што адбываецца ў Савецкай Беларусі.\n— Але як вы тлумачылі для сябе гэты падзел? Нібыта, адзін народ, але такі розны.\n— Сапраўды, нібыта, адзін народ, але розныя яго прадстаўнікі маюць адрозныя падыходы да беларускасці. З навуковага гледзішча гэтая беларуская падвоенасць у светапоглядах і свядомасці — вельмі цікавае з’явішча.\nПраўда, у той першы прыезд я сустрэў у Мінску Адама Мальдзіса, пасля чаго зразумеў, што і ў БССР ёсць беларусы, падобныя на лонданскіх. Хоць і было іх тады вельмі мала.\n“Не наша права вызначаць, хто ёсць беларусам, а хто не”\n— Беларусы старой паваеннай эміграцыі скептычна ставіліся да беларусаў у метраполіі з няпэўнай нацыянальнай свядомасцю, да тых, хто не размаўляе па-беларуску. Часам і за беларусаў іх не лічылі. Ці ўважаеце вы такіх людзей за беларусаў?\n— Канешне, раз яны грамадзяне Беларусі. З аднаго боку, я цудоўна разумею пазіцыю тых эмігрантаў. З іншага, беларусы на Беларусі мусяць будаваць сваю рэспубліку згодна з іх уласным разуменнем. Гэта не наша права, не права беларусаў у Англіі ці Амерыцы вызначаць, хто ёсць беларусам, а хто не.\n— Наколькі істотны ўплыў той паваеннай эміграцыі на хаду беларускай гісторыі?\n— Я заўжды думаў, што ўплыў дыяспары на метраполію быў вялікі, але цяпер пачынаю сумнявацца. Мяркую, галоўны ўнёсак — культурны. Але што гэта значыць для беларусаў у звычайнай мінскай кватэры, якіх я сустракаю падчас рэгулярных прыездаў у вашу сталіцу, не ведаю. Нават калі людзі ў Беларусі размаўляюць па-беларуску, яны хутчэй за ўсё не думаюць пра бібліятэку імя Францішка Скарыны ў Лондане — у лепшым разе пра самога Скарыну.\nРэчаіснасць на Беларусі і тады, і цяпер вельмі адрозніваюцца ад нашай, брытанскай. Так, сёння можна займацца папулярызацыяй беларушчыны, як тое робіць, напрыклад, кампанія “Будзьма беларусамі”. Бракуе палітычнай атмасферы, якая б дазволіла адкрытае распаўсюджваць нацыянальную ідэю без аглядкі на палітыку.\n— Як бы вы ахарактарызавалі лонданскую беларушчыну?\n— Гэта маленькая ўяўная Беларусь.\n— А тое, што існуе на самой Беларусі?\n— Таксама Беларусь, толькі іншая, рэальная.\n“Людзі будуць гаварыць на той мове, на якой ім зручна”\n— Ці можа расейскамоўная Беларусь з невыразнай нацыянальнай ідэалогіяй быць устойлівым дзяржаўным праектам у гістарычнай перспектыве?\n— Ніхто не ведае, як павінна выглядаць гэтая ідэалогія. Так, усе кажуць пра беларускую мову, бел-чырвона-белы сцяг і “Пагоню”. І што далей? Я скептычна стаўлюся да адраджэнскай мроі. Колькі ўжо можна адраджэнняў? У першую вайну, у другую, у 90-я. Трэба жыць, а не адраджаць! Магчыма, цяпер у Беларусі фармуецца зусім новая культура. На новым грунце, з іншымі пачуццямі — у незалежнай дзяржаве. Нават калі і пад чырвона-зялёным сцягам. Ідэалы БНР жывуць, але на маю думку, сёння яны мусяць расчытвацца як спадзяванні на вольную краіну, дзе людзі самі могуць вырашаць уласны лёс. Да гэтага трэба імкнуцца найперш. Усё астатняе — другасна.\nМае думкі засноўваюцца на назіраннях за тым, што адбываецца цяпер у Вялікабрытаніі. Якім бы чынам выглядала “ангельская ідэалогія”? Нават да абвяшчэння шатландскага рэферэндуму аб незалежнасці “шатландская ідэалогія”, падаецца, у большай ступені грунтавалася на тым, чым усё шатландскае не з’яўляецца ангельскім (напрыклад, шатландскае значыць неангелськае). У пэўнай ступені скептычнае стаўленне да мары аб адраджэнні беларускай нацыі базуецца на маім агульным скептыцызме адносна канцэпцыі нацыі ў эпоху глабалізацыі.\n— Калі мы адмаўляемся ад мовы і беларусацэнтрычнай гісторыі, да якіх яшчэ маркераў ідэнтычнасці можна апеляваць пры пабудове нацыі?\n— Толькі да суверэннай дзяржавы. Па сутнасці, гэта і робіць Лукашэнка. Праўда, з ухілам на савецкую гісторыю і ва ўласных інтарэсах.\nСёння для мяне відавочна, што спадзеў адно на сімволіку і мову ні да чаго не прывядзе. Людзі будуць гаварыць на той мове, на якой ім зручна.\nДа прыкладу, у развіццё валійскамоўнага тэлеканала S4C і валійскамоўнай адукацыі ўклалі процьму грошай. Аднак гэта не дапамагло спыніць хвалю пераходу людзей ад валійскай мовы да ангельскай як асноўнай ва ўсіх сферах дзейнасці. Аналагічныя намаганні цяпер робяцца што да шатландскай гэльскай. У лепшым разе, мяркую, гэтыя захады могуць дапамагчы стабілізаваць сітуацыю, але не змяніць яе карэнным чынам. Ёсць, праўда, і прыклад Каталоніі, дзе падтрымка Еўразвязу дапамагла узмацніць нацыянальныя пачуцці.\n— Але калі паставіць крыж на ідэалах БНР, на якія абапіраецца беларускі адраджэнскі рух, відавочна, што нашы людзі ніколі самастойна не вернуцца да беларускай мовы…\n— Калі вы бераце ў якасці адпраўной кропкі тры дзяржаватворныя статуты Беларускай Народнай Рэспублікі, то варта памятаць пра абставіны, у якіх яна была абвешчана. Сёння яны змяніліся да непазнавальнасці. Пры умове, што ідэалам таксама ёсць дэмакратычная дзяржава паводле еўрапейскага ўзору (няхай і пры ўсіх вядомых недасканаласцях), дзе грамадзяне маюць права выказаць свае пажаданні на свабодных выбарах, заўсёды існуе верагоднасць, што большасць будзе галасаваць супраць Беларусі з беларускай мовай у якасці адзінай дзяржаўнай. Што рабіць з гэтым потым? Паставіць грамадзянства ў залежнасць ад ведання дзяржаўнай мовы, як гэта зрабілі ў Латвіі? Не думаю, што гэта слушнае рашэнне.\nБеларусь знаходзіцца ў сітуацыі, калі людзі павінны самі выбраць свой шлях. Аднак пакуль яны гэтай магчымасці не маюць. Каб атрымаць яе, неабходна змагацца за права выказваць сваю волю, гарантаванае дэмакратычным ладам. Але як гэта рабіць і калі — справа саміх беларусаў.\nТаму я больш не выйду на пікет перад беларускай амбасадай у Лондане, бо дакладна ведаю, што гэта нікому не дапаможа.\nДжым Дынглі ў кампаніі з айцом Аляксандрам Надсанам, старшынёй Рады БНР Івонкай Сурвіллай і шматгадовай кіраўніцай Згуртавання беларусаў Вялікабрытаніі Лёляй Міхалюк. Фота Аляксандры Белавокай\n“На Захадзе нарэшце адкрылі Беларусь у гістарычным плане”\n— У апошнія гады ў Вялікабрытаніі выйшла адразу некалькі кніг пра нашу краіну. І калі кніга былога брытанскага амбасадара ў Мінску Браяна Бэнэта (The Last Dictatorship in Europe: Belarus Under Lukashenko) — больш публіцыстычная, то праца Эндру Уілсана (Belarus: The Last European Dictatorship) — сур’ёзнае навуковае даследаванне, дзе гістарычныя акцэнты што да Беларусі расстаўленыя дакладна. Тое ж тычыцца і главы Нормана Дэвіса ў кнізе пра зніклыя дзяржавы, прысвечанай Вялікаму княству Літоўскаму. Ці можна сцвярджаць, што міжнародная навуковая супольнасць паступова адыходзіць ад аднабаковага погляду на гістарычныя падзеі, базаванага на больш уплывовых гістарыяграфіях расейцаў, палякаў і літоўцаў?\n— Тое, што ў гэтым накірунку адбыўся прарыў — факт. Заходнія навукоўцы і даследчыкі нарэшце адкрылі для сябе Беларусь у гістарычным плане. Да многіх прыйшло разуменне: у дзяржавы, што паўстала на палітычнай мапе свету ў 1991 годзе, ёсць свая шматвяковая гісторыя. Яны пачынаюць разумець, што летувісы і палякі, на якіх раней было прынята арыентавацца, далёка не заўсёды маюць рацыю ў разуменні гэтага рэгіёна. Ці нават амаль ніколі не мелі рацыі ў шэрагу пытанняў. Брытанскі гісторык Норман Дэвіс прадэманстраваў: каб сёння пісаць пра гісторыю, трэба рабіць гэта з наднацыянальных пазіцыяў. Тады можна зразумець, што сучасная дзяржава Літва — гэта зусім не тое, што мелася на ўвазе пад гістарычнай Літвой…\n— А вынікам чаго стаў гэты прарыў? Беларуская ж дзяржава ў гэтым кірунку нічога не робіць, нават акадэмічную гісторыю Беларусі па-ангельску за 20 год так і не выдалі…\n— Вынікам самога існавання незалежнай Беларусі. Той самы Уілсан адразу займаўся толькі Украінай, але з часам зразумеў, што Беларусь — пладавітае поле, адрознае ад суседніх. Калі б не было Беларусі, Браян не стаў бы паслом і не напісаў бы кнігу.\nПомню, як у 1992 годзе наш міністр замежных спраў сказаў, што з распадам СССР на часткі праца ягонага ведамства ўскладнілася. То бок, ім, канешне, не вельмі хацелася гэтым займацца, але нічога іншага не заставалася. А сітуацыя ў Беларусі, умоўна акрэсленая на Захадзе “апошняй дыктатурай Еўропы”, толькі стымулюе іхнюю цікавасць.\n— Ці ёсць у тым заслуга дыяспары?\n— Безумоўна. Дзякуючы навукова-выдавецкай актыўнасці дыяспары навукоўцы Амерыкі ўжо даўно не адмаўляюць існаванне Беларусі. У Брытаніі ў акадэмічных колах доўгі час дамінавала пазіцыя, што не варта займацца Беларуссю, бо гэта частка Расеі. Палякі пісалі, што гэта Польшча, летувісы — што Літва. Цяпер падобнае сустракаецца значна радзей.\n— Ці даводзілася вам чуць ад калегаў кпіны, кшталту “Ну, што ты з гэтай Беларуссю важдаешся”?\n— Калі працаваў ва ўніверсітэце, стала чуў падобныя рэчы. “Не варта пра гэта пісаць”, “Гэта несур’ёзная тэма для навуковай працы”… Але я не хацеў займацца пытаннямі Расеі. Куды цікавей было вывучаць, як людзі ў імперыі спрабуюць самаідэнтыфікавацца, як іх паходжанне ўплывала на далейшы лёс. Напрыклад, Кастусь Каліноўскі, які адшукаў свае карані і пачаў карыстацца імі ў сваёй ідэалагічнай працы і змаганні.\n“Ведаю, што мяне тут некаторыя не вельмі любяць”\n— У 1960-80-я гады Англа-беларускае таварыства рэгулярна ладзіла папулярныя лекцыі і навуковыя канферэнцыі па беларускіх пытаннях, выдавала часопіс. З адыходам старога пакалення актыўнасць паменшыла. Ці сёння падобныя віды дзейнасці маюць сэнс? Альбо патрэбна нешта новае?\n— Думаю, патрэбныя новыя падыходы. Тады мы ганарыліся, што наш навуковы часопіс The Journal of Byelorussian Studies ці не цалкам адведзены пад вузканавуковыя пытанні. Мы амаль не краналі рэчаіснасці Савецкай Беларусі. Цяпер ёсць спецыялісты ў самых розных сферах, і адроджаны пазалетась часопіс працягвае традыцыю, але ўжо на больш высокім узроўні, што адпавядае запытам сучаснасці.\nЧакае рэфармавання і лонданская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны, на грунце якой можна было б стварыць сучасны інстытут беларусістыкі.\nАднак першае пытанне, на якое павінна адказаць рада “Скарынаўкі” — якім мэтам і аўдыторыі мусіць служыць установа сёння. За 43 гады існавання гэтага ўнікальнага збору беларусістыкі шмат што змянілася. З’явілася магчымасць даследаваць ў інтэрнэце, пра што раней можна было толькі марыць. З доступам да бібліятэчных калекцый у самой Беларусі цяпер таксама праблем няма.\nЗусім нядаўна бібліятэчная рада атрымала фінансаванне на поўнае апісанне фондаў найбуйнейшага збору беларусістыкі ў замежжы для наступнай адлічбоўкі карысных матэрыялаў і выкладання іх у сеціва. Гэта правільны накірунак для далейшага развіцця.\nТаксама неабходна забяспечыць рэгулярныя пастаўкі новых выданняў. Аднак спачатку мы маем вызначыць сферу нашай зацікаўленасці , бо збіраць усё, што выдаецца, ужо немагчыма. Варта знайсці шляхі, каб зацікавіць аўтараў новых кніг ахвяраваць адзін асобнік для “Скарынаўкі”. Карацей, у сяброў рады шмат працы.\n— Джым, вы маеце рэнамэ кампраміснага чалавека. З аднаго боку, ёсць сябрам нацыянальна арыентаванай дыяспары ў Лондане. З іншага — ідзецё на кантакт з амбасадай Беларусі…\n— Бо лічу, што з прадстаўнікамі афіцыйнага Мінска можна і неабходна размаўляць. Сярод іх таксама ёсць інтэлігенты і тыя, каму неабыякавы лёс усяго беларускага. Ведаю, што мяне тут некаторыя не вельмі любяць, бо я рэгулярна бываю ў амбасадзе Беларусі, быў добра знаёмы з амбасадарам Міхневічам, размаўляў з ім на розныя тэмы. Але як без гэтага дыялогу, без моста будаваць дзяржаву? Лукашэнка не будзе вечна кіраваць краінай. Апроч усяго, гэта Англія. Тут кожны можа размаўляць з тым, з кім лічыць неабходным.\n— Ці верыце, што пры дадзеных абставінах магчыма збудаваць гэты мост паміж прадстаўнікамі розных палітычных лагераў?\n— Можна пачынаць, вывучаць, як пабудаваць яго ў будучыні. Заўсёды ёсць рэчы, якія аб’ядноўваюць. Два гады назад у Эдынбурзе адбылася навуковая канферэнцыя пра моўную сітуацыю і моўную палітыку ў Беларусі і Шатландыі. Беларуская дзяржавы заплаціла досыць вялікія грошы, каб прыслаць сюды афіцыйную дэлегацыю з некалькіх чалавек — экспертаў-лінгвістаў, прадстаўніка Таварыства беларускай мовы. Гэта ўжо дыялог.\n“Беларусы з Сіці не спяшаюцца падтрымліваць беларускія ініцыятывы”\n— Джым, вы размаўляеце па-беларуску амаль без акцэнту. Маеце беларускую жонку. Ведаеце гісторыю нашай краіны лепей за большасць беларусаў. Ці за гэтыя дзесяцігоддзі заангажаванасці ў беларускія справы змянілася ваша культурнае, светапогляднае самавызначэнне?\n— Ува мне жывуць розныя людзі. Англіі, якую я ведаў у дзяцінстве, маладосці — з яе цярпімасцю, гатоўнасцю стаяць у чэргах — ужо няма. У Лондане пра гэта адно ўяўленне, у Лідсе, дзе я нарадзіўся, другое, у Шатландыі — трэцяе. Таму ангельцам я сябе асабліва ніколі не адчуваў.\n— А брытанцам?\n— Больш еўрапейцам.\n— Два гады назад я назіраў за вашым выступам ва Універсітэцкім каледжы Лондана, дзе вы прадстаўлялі “інтарэсы” Беларусі ў дыскусіі з літоўскімі гісторыкамі. Падалося, што нямногія з беларусаў былі б здольныя выступіць гэтак яскрава, эмацыйна, з веданнем справы.\n— У той момант я быў беларусам.\n— Калі не сакрэт, на якой мове вы размаўляеце дома?\n— З жонкай — па-ангельску, па-расейску і часам па-беларуску. Старэйшая дачка добра разумее беларускую, але не гаворыць, шкадуе, што ў свой час не вывучыла. Малодшая, на жаль, па-беларуску гаварыць не хоча.\n— Тая самая гісторыя ў большасці беларускіх сямей у Брытаніі…\n— Калі браць паваенную эміграцыю, то яна была вельмі прабеларускай і нацыянальна свядомай. Але большасць тых людзей былі вяскоўцамі. Яны цяжка працавалі фізічна і вельмі хацелі, каб іхнія дзеці хутчэй адаптаваліся да мясцовых умоваў.\nСёння ж у Лондане няма сямей, каб абое бацькоў былі беларускамоўнымі. Дзеткам патрэбен сапраўдны беларускамоўны асяродак (як нядзельная школка, што напачатку 2000-х стварыла Караліна Мацкевіч), каб была моўная практыка, суразмоўцы іх веку.\nУплывае і палітычная сітуацыя. Каб Беларусь была еўрапейскай краінай, можна было б арганізоўваць дзіцячыя летнікі з вывучэннем мовы, азнаямляльныя вандроўкі на Беларусь. Мабыць, і ў цяперашніх умовах можна было б спрабаваць падобныя рэчы рабіць, але для гэтага трэба размаўляць з людзьмі ў амбасадзе. Я гатовы, калі б з’явіўся попыт.\nА так атрымліваецца, што дзеці гадуюцца, не ведаючы пра гістарычную радзіму, не разумеючы, навошта гаварыць па-беларуску, калі ў самой Беларусі амаль ніхто не размаўляе.\n— У Вялікабрытаніі жывуць тысячы беларусаў, але ўсяго некалькі дзесяткаў удзельнічаюць у беларускіх мерапрыемствах. Чаму?\n— У канцы 1990-х — пачатку 2000-х сюды прыехала даволі шмат людзей з Беларусі, якія па-беларуску амаль не гаварылі. Прадстаўнікі старой дыяспары глядзелі на іх з вялікім падазрэннем. Думаю, гэта не спрыяла паразуменню і завабліванню гэтых людзей.\n— Як іх заангажаваць?\n— Беларускія перасяленцы ў Вялікабрытанію перыяду незалежнасці, на мой погляд, — без выключэнняў эканамічныя мігранты. Іхнія чаканні, відавочна, вельмі моцна адрозніваюцца ад чаканняў паваенных беларусаў, якія прыбылі сюды ў якасці ўцекачоў. Зусім неабавязкова, што новая эміграцыя мае аднолькавы са старой ўзровень нацыянальнай адданасці і жаданне ўдзельнічаць у «нацыянальных» формах беларускага жыцця. Многія з іх паспяхова ўладкаваныя ў лонданскім Сіці, але не спяшаюцца падтрымліваць беларускія ініцыятывы фінансава. Таму адна з нашых задач — ясна і выразна прадэманстраваць, якія праекты вымагаюць падтрымкі і на што пойдзе кожны ахвяраваны фунт.\nВарта не забываць пытацца ў саміх беларусаў, якую Беларусь яны хочуць пабудаваць. Размоваў пра беларускую мову і Вялікае княства Літоўскае ўжо недастаткова.\nДжэймс (Джым) Дынглі. Нарадзіўся ў 1942 г. у Лідсе. Скончыў Коледж Ісуса пры Кембрыджскім ўніверсітэце (1963). Працаваў у аддзеле славістыкі Брытанскага музея (1964-66), выкладчыкам расейскай мовы і літаратуры Універсітэта Рэдынга, старэйшым выкладчыкам расейскай мовы, літаратуры і ўкраінскіх даследаванняў ва Універсітэцкім каледжы Лондана і інш.\nЗаснавальнік і старшыня Брытанскай асацыяцыі ўкраінскіх даследаванняў (1990-95), старшыня Англа-беларускага таварыства (1981— сяр. 1990-х, 2004-14.)\nПераклаў з беларускай мовы на ангельскую “Краіну Беларусь” Уладзіміра Арлова (2013), “Рыбін горад” Наталкі Бабінай (2013) і інш.


Два тыдні ў судзе разглядалі пазоў «Мінсктранса» да Дзмітрыя Кубарава, раней асуджанага на 7 гадоў калоніі. Згодна з пазовам, «Мінсктранс» страціў 45 181 рубель ад спынення транспарту з 18:30 11 жніўня да 1:10 12 жніўня каля станцый метро «Малінаўка» і «Пятроўшчына», пішуць праваабаронцы.\nНа судзе адвакат палітвязня заўважыў, што Кубараву «прыпісалі» 57 лішніх маршрутаў адносна акта, які быў прадстаўлены суду раней. Пасля спрэчак высветлілася, што пазоўны акт быў недакладны. Па новых звестках, Дзмітрый Кубараў спыніў транспарт на 107 маршрутах.


Жанна Некрашэвіч-Кароткая. Літва! Усходзе мой! | Созвучие\nГалина Умывакина. Бремя вочеловечивания. О поэме Май Ван Фана «Время утиля»\nДзірк Уфельман (нар. у 1969 годзе) — найбуйнейшы нямецкі славіст, загадчык кафедры славянскага літаратуразнаўства ва ўніверсітэце Юстуса Лібіга ў Гісэне. Аўтар шэрагу артыкулаў і некалькіх манаграфій, сярод якіх «Руская культурасофія. Логіка і аксіялогія аргументацыі» (1999), «Прыніжаны Хрыстос. Метафары і метаніміі ў рускай і савецкай культуры і літаратуры» (2010), «Дыскурсы Уладзіміра Сарокіна» (2020), «Польская посткаланіяльная літаратура» (2020); сурэдактар навуковых зборнікаў і анталогій. Старшыня нямецкага аддзялення Міжнароднага камітэта славістаў.\nАртыкул «Літва! Усходзе мой!» быў упершыню апублікаваны на польскай мове ў 2010 годзе, нямецкамоўная версія з’явілася ў 2012-м. Матэрыялам для даследавання стаў адзін з найбольш вядомых паэтычных твораў ураджэнца Наваградчыны Адама Міцкевіча «Конрад Валенрод». Сам паэт прысвоіў свайму сачыненню жанравае азначэнне «гістарычная аповесць», хаця ў фармальных адносінах гэта хутчэй паэма. Гісторыю свайго шматіменнага героя Вальтэра/Альфа/Конрада Адам Міцкевіч ствараў у расійскай высылцы, у перыяд пасля развалу арганізацыі філаматаў і філарэтаў у Вільні, а таксама пасля разгрому паўстання дзекабрыстаў у Санкт-Пецярбургу. На сённяшні дзень гэты загадкавы і нават містычны твор Міцкевіча трывала ўвайшоў у беларускі літаратурны канон. Дзірк Уфельман разглядае «Конрада Валенрода» — як і ўсю творчасць Адама Міцкевіча — у кантэксце гісторыі польскай літаратуры, аднак у цалкам адметным ракурсе: з пункту гледжання посткаланіяльнай тэорыі.\nНазва гэтай тэорыі — postcolonial studies — часам выклікае пытанні ў даследчыкаў: маўляў, посткаланіяльныя даследаванні могуць датычыцца хутчэй культуры і літаратуры народаў Афрыкі, Лацінскай Амерыкі або, скажам, Індыі, якія насамрэч зазналі перыяды каланіяльнага падняволення. Тым часам грамадскія навукі ў ХХІ стагоддзі адышлі ад чыста паліталагічнага разумення тэрміна «каланіялізм» і разглядаюць яго ў хутчэй гісторыка-культурным рэчышчы. Постсавецкая і наогул посткамуністычная сітуацыя таксама мае непасрэднае дачыненне да сферы зацікаўленасцяў postcolonial studies. З такіх жа метадалагічных перспектыў разглядаецца гісторыя культуры беларускага і польскага народаў перыяду знаходжання ў складзе Расійскай імперыі. «Конрад Валенрод» у гэтым плане уяўляе сабой ўнікальны мастацкі артэфакт, што як найлепш характарызуе культурную сітуацыю знаходжання пад уладай гегемона. Падобным чынам унікальнай даследчыцкай працай з’яўляецца і прапанаваны артыкул, які сінтэзаваў у сабе тэарэтычныя падыходы тых мысляроў ХХ стагоддзя — ад Івана Франко да Мішэля Фуко і Жака Лакана, — без якіх не можа абысціся і сённяшняя навука пра літаратуру.\nЗ практыкі выкладання гісторыі беларускай літаратуры на філалагічным факультэце БДУ ведаю, што менавіта «Конрад Валенрод» выклікае нязменна гарачыя дыскусіі, у якія (да маёй радасці) уцягваліся нават тыя студэнты, якія найчасцей падчас заняткаў тыкаюць пальцамі ў смартфон. Падобным чынам гістарычная аповесць Міцкевіча прыцягвае ўвагу даследчыкаў і перакладчыкаў розных пакаленняў. «Конрада Валенрода» перакладалі на беларускую мову Пятро Бітэль, Аляксей Зарыцкі, Анатоль Вялюгін, Кастусь Цвірка. Герою Адама Міцкевіча маладыя беларускія інтэлектуалы ахвотна прысвячаюць свае курсавыя, дыпломныя і магістарскія праекты. Вось чаму пераклад артыкула Дзірка Уфельмана прапануецца ў «Маладосці» з поўным захаваннем яго багацейшага бібліяграфічнага і спасылачнага апарату. Уся гэтая разнастайная навуковая інфармацыя можа паслужыць добрай даследчыцкай базай для тых, хто ўсур’ёз захоча разгадаць ужо амаль двухвекавую загадку таямнічага магістра Тэўтонскага ордэна, які быў літвінам па паходжанні і сваёй падрыўной дзейнасцю амаль давёў гэты ордэн да згубы. Стаўшы апафеозам любові да Радзімы, гістарычная аповесць Міцкевіча закранула шэраг іншых праблем чалавечага існавання — прычым існавання «на мяжы», як геапалітычнай, так і экзістэнцыйна-маральнай.\nТэкст артыкула Дзірка Уфельмана\nДругие материалы в этой категории: « З рысамі балівудскай масалы Ці быў знаёмы Уладзімір Караткевіч з Канстанцінам Паўстоўскім?.. »


У 2013 годзе споўніліся 175-ыя ўгодкі Царкаўнянскага пратэсту 111-ці ўніяцкіх сьвятароў. 28 сьнежня 1838 году обер-пракурор Сіноду граф Пратасаў дакладваў расейскаму імператару, што 111 сьвятароў “адважыліся турбаваць Вашу Імператарскую Вялікасьць просьбай, напоўненай самых недарэчных дамаганьняў”. Гэта была апошняя адважная спроба духавенства Грэка-Каталіцкай Царквы Беларусі аказаць супраціў ліквідацыі Уніі ў краі.\nШляхі міжваеннай Уніі\nМанаграфію берасьцейскага гісторыка Аляксандра Мікалаевіча Сьвірыда “Униатская церковь в Западной Беларуси (1921-1939 гг.)” можна назваць доўгачаканай. Поўнага сістэматычнага агляду гісторыі адраджэньня Уніі ў Заходняй Беларусі ў 20-30-х гадах 20 стагоддзя ў сучаснай гістарыяграфіі няма, і менавіта на заняцьце гэтай нішы прэтэндуе аўтар манаграфіі.\nАлег Дзярновіч: Берасьцейская унія належыць да сьпісу «топ-тэмаў» беларускай гісторыі\nЧаму Берасьцейская унія 1596 году да цяперашняга часу застаецца цікавай для беларусаў гістарычнай падзеяй, нягледзячы на тое, што сёньня колькасьць вернікаў-уніятаў у нашай краіне зусім невялікая?\nПершыя прадстаўнікі нашае Царквы ў Рыме (працяг)\nЗ гісторыі беларуска-ўкраінскай грэка-каталіцкай царквы сьвятых Сяргея й Вакха ў Рыме, дзе заховаецца цудатворны абраз Маці Божай Жыровіцкай.\nПершыя прадстаўнікі нашае Царквы ў Рыме\nБеларуская Грэка-Каталіцкая Царква імкнецца падкрэсьліць сваю традыцыйную сувязь з Апостальскай Сталіцай. Таму дарэчы будзе пазнаёміць нашых вернікаў з гісторыяй храму Жыровіцкай Божай Маці і сьвятых мучанікаў Сяргея і Вакха ў Рыме. Гэты храм, дзе й сёньня знаходзіцца цудатворны абраз Маці Божай Жыровіцкай, слынны ў Вечным Горадзе сваімі ласкамі і ацаленьнямі, стаўся на некалькі стагоддзяў маленькім куточкам нашай Бацькаўшчыны, прадстаўніцтвам нашай Уніяцкай Царквы ў горадзе Апостала Пятра. (Сёньня гэтым храмам карыстаюцца ўкраінскія грэка-католікі).\nПаколькі задача любога водгуку — паставіць кнігу ў адпаведны кантэкст і вызначыць яе месца, то адразу трэба сказаць, што кніга Марозавай — унікальная, бо гэта першая праца такога кшталту ў беларускай гістарыяграфіі. Ніхто ніколі з беларускіх гісторыкаў ня ставіў сабе за мэту вывучыць працэс супраціўленьня ліквідацыі Уніі і сістэматызаваць сабраныя факты ў асобную манаграфію.\nСьвятлана Марозава слушна выбрала часавыя рамкі свайго дасьледаваньня — 1780-1839 гады. Пасьля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе расейскія ўлады ўніятаў не чапалі, Кацярына ІІ гарантавала ім усе правы. На захопленых тэрыторыях тады жыло каля 1 мільёну 300 тысяч чалавек, у тым ліку 900 тысяч уніятаў, аб’яднаных у 693 парафіі. Але ў 1780 годзе полацкі ўніяцкі архібіскуп Ясон Юноша Смагарэўскі, ураджэнец Ваўкавыскага павету і выпускнік Грэцкай калегіі ў Рыме, быў абраны Кіеўскім мітрапалітам і з дазволу Кацярыны ІІ выехаў у Вільню. І якраз з гэтага часу пачалася ліквідацыя Уніі ў Расейскай імперыі. Працэс ліквідацыі гэтай Царквы доўжыўся такім чынам 59 гадоў, і тыя паўтара мільёна ўніятаў, якія былі фармальна далучаныя да праваслаўя ў 1839 годзе, не складалі і паловы ад усёй колькасьці вернікаў, якія трапілі ў склад Расеі пасьля трох падзелаў Рэчы Паспалітае.\n(Латэнтны, а часам і адкрыты, супраціў былых уніятаў доўжыўся і пасьля 1839 году і скончыўся толькі ў 1905 годзе з апублікаваньнем царскага ўказу аб верацярпімасьці, калі ў Беларусі ў каталіцтва перайшлі 230 тысяч колішніх вернікаў Уніяцкай Царквы, але расказ пра гэта — задача ўжо іншага гісторыка або іншай манаграфіі Марозавай.)\nКніга мае класічную структуру гістарычнай манаграфіі і складаецца з уводзінаў, чатырох разьдзелаў і заключэньня. У першым разьдзеле аўтарка дае гістарыяграфічны і крыніцазнаўчы агляды, а ў трох наступных падрабязна разглядае падзеі і працэсы, што адбываліся з Уніяцкай Царквой за 59 гадоў, што папярэднічалі яе забароне ў Расейскай імперыі.\nДа зьяўленьня кнігі Марозавай былі вядомыя толькі асобныя факты пра супраціў прыняцьцю праваслаўя беларускіх вёсак, а таксама імёны асобных беларускіх сьвятароў і манахаў, якія адмаўляліся прымаць праваслаўе. З кнігі ж Марозавай мы даведваемся пра сотні такіх фактаў і сотні такіх імёнаў. Гэта вынік шматгадовай працы аўтаркі ў архівах Беларусі, Польшчы, Літвы, Украіны і Расеі.\nНаогул, пералічыць усё, пра што Марозава піша ўпершыню, даволі цяжка, бо такіх фактаў процьма.\nУпершыню мы даведваемся імёны мучанікаў, якія загінулі за сваю веру. Гэта, напрыклад, ераманах-схімнік базыльянскага кляштару ў Лыскаве Ваўкавыскага павету старац Бацэвіч і ўніяцкі сьвятар Бараноўскі, абодва, паводле загаду біскупа Сямашкі, зьняволеныя і замучаныя голадам да сьмерці.\nДаведаемся мы і дзясяткі імёнаў пакутнікаў, якія па 10-15 гадоў вандравалі па турмах і высылках у Расеі, але так і не згадзіліся зьмяніць веру. Некаторыя так і не змаглі вярнуцца на радзіму, а камусьці з іх гэта ўдалося толькі ў 1870-80-я гады перад самай сьмерцю. Некаторыя з іх пакінулі свае ўспаміны. Гэта настаяцель Ануфрыеўскага базыльянскага кляштару на Віцебшчыне айцец Ільля Андрушкевіч, ураджэнец Слонімскага павету манах-базыльянін з-пад Пінску айцец Ігнат Ёна Салтаноўскі і ўніяцкі сьвятар з Камянца айцец Рыгор Міцэвіч. Гэтыя тэксты, канечне, чакаюць свайго выданьня.\nРэпрэсіі супраць непакорных сьвятароў і вернікаў доўжыліся з рознай інтэнсіўнасьцю на працягу ўсіх 59 гадоў, што папярэднічалі Полацкаму сабору 1839 году, які прыняў фармальнае рашэньне пра ліквідацыю Ўніяцкай Царквы. Асабліва яны ўзмацніліся ў 1830-я гады, калі, пасьля паўстаньня 1830-31 гадоў урад узяў курс на поўную ліквідацыю Уніі. Непакорных сялян і мяшчан паводле судовых і несудовых рашэньняў секлі бізунамі, саджалі ў астрогі, адпраўлялі на высылку ў Расею і Ўкраіну, аддавалі ў салдаты. Непакорных шматдзетных сьвятароў разлучалі з сем’ямі, няволілі ў манастырскія турмы, пераводзілі ў дзякі і панамары, высылалі на аддаленыя парафіі Беларусі і ўглыб Расеі. Сьвятлана Марозава называе многія дзясяткі імёнаў і фактаў. Сярод высланых у турмы і манастыры Расеі і Ўкраіны былі айцы Якім Давыдовіч, Аўгустын Далабоўскі, Люцыян Ваяводзкі, Ёсіф Нарбут, Іван Ігнатовіч, Ігант Хруцкі і многія дзясяткі іншых, манахі-базыльяне Анаклет Данілевіч, Цярэнці Чаплінскі, Вікенці Шуміловіч, Веньямін Абрамовіч, Вікенці Паўлоўскі, Воцій Казакевіч, Гервасі Грынцэвіч, Арсені Вакульскі, Ціт Ільніцкі і многія, многія іншыя.\nАсабліва цікава, што ўжо пасьля фармальнай ліквідацыі Уніі, у 1839-41 гадах з прыходаў былі зьнятыя 1307 духоўных асобаў, 105 зь іх аказаліся ў турмах, многія дзясяткі высланыя ў Расею.\nУпершыню Сьвятлана Марозава публікуе імёны дзясяткаў прадстаўнікоў беларускай арыстакратыі і шляхты, якія арганізоўвалі пратэсты сялян і мяшчан супраць ліквідацыі Уніі, выраблялі і раскідвалі лістоўкі (напрыклад, у Лепелі), праводзілі таемныя нарады ў Вільні і іншых гарадах, адмаўляліся пускаць праваслаўных сьвятароў у захопленыя ўніяцкія цэрквы. Сярод такіх былі маршалкі шляхты Віцебскай губэрні Шадурскі і Магілёўскай губэрні Галынскі, маршалак Полацкай шляхты Беліковіч, лагойскія графы Тышкевічы, сотні ўладальнікаў маёнткаў па ўсёй Беларусі. Паліцыя вяла за імі таемны нагляд, многія былі асуджаныя і высланыя ў Расею. Напрыклад, высланымі ў Расею аказаліся маршалкі Полацкай і Магілёўскай шляхты. У 1837 годзе за арганізацыю сялянскага пратэсту ў Дзісенскім павеце быў высланы ў Вятку шляхціц Клаўдзі Мірскі, а на год раней шляхціца Андрушкевіча за арганізацыю пратэсту ў вёсцы Гулі 9 месяцаў трымалі ў турме, а пасьля канфіскавалі маёнтак і аддалі ў салдаты.\nВядома, ёсьць у манаграфіі шэраг недахопаў і недапрацовак, у тым ліку, і даволі значных. У кнізе, напрыклад, няма імяннога і геаграфічнага паказьнікаў, што цяжка ўявіць для сур’ёзнай навуковай манаграфіі ХХІ стагоддзя. Шмат разоў аўтарка згадвае маршалка Полацкай шляхты Беліковча, які ў рэшце рэшт быў высланы ў Смаленскую губэрню, і пры гэтым не называе ягонага імя. Думаецца, што знайсьці імя такой значнай постаці было нескладана, як і імёны маршалкаў шляхты Віцебскай і Магілёўскай губэрняў Шадурскага і Галынскага. Не называюцца імёны і многіх іншых значных герояў і персанажаў кнігі, у тым ліку ўжо згаданых мучанікаў за веру айцоў Бацэвіча і Бараноўскага. У некаторых выпадках аўтарка абыходзіцца толькі назвамі вёсак, не даючы чытачу магчымасьці зарыентавацца, у якой губэрні ці павеце падзея адбылася. Або вось аўтарка расказвае, як у 1834 годзе ў Полацак да ўніяцкага біскупа прыйшла дэлегацыя ў складзе 44 сялянаў ад некалькіх гвалтоўна навернутых на праваслаўе вёсак. Сялян, аднак, зьбілі і пасадзілі ў турму. Празь некалькі тыдняў большасьць раскаялася і была адпушчаная дадому, «акрамя дваіх — Якіма Жалудовіча з вёскі Дварэц і Карпа Сувалкі з Довінкаў, якія “меней каяліся ў сваіх памылках”». І на гэтай фразе заканчваецца глава. Аўтарцы дастаткова было напісаць, што паводле наяўных крыніц прасачыць далейшы лёс гэтых вязьняў не ўдалося, і было б значна лепш, чым такая «правіслая» ў паветры канцоўка. Ёсьць хібы і ў сістэматызацыі сабранага матэрыялу, што прывяло да неаднаразовых паўтораў. І вядома, адзін з самых істотных недахопаў — адсутнасьць ілюстрацый. Копіі расьпісак, калектыўных лістоў пратэсту, сакрэтных данясеньняў, старонак успамінаў і іншых дакументаў маглі б упрыгожыць выданьне і стаць дадатковай крыніцай інфармацыі для чытача.\nУсе гэтыя недахопы, аднак, не зьніжаюць навуковую вартасьць кнігі, яе навізну і грамадзка-культурную значнасьць. Іх наяўнасьць я тлумачу фактам выхаду манаграфіі ў малавядомым выдавецтве і адсутнасьцю сур’ёзнай навуковай і стылістычнай рэдактуры. Гэта сумныя рэаліі сёньняшняга часу, калі навуковец павінен шукаць фінансаваньне для дасьледаваньняў у розных фондах, у тым ліку замежных, і выдавацца накладам 100 асобнікаў, а дзяржаве такія тэмы нецікавыя.\nТым ня менш, кніга Сьвятланы Марозавай пераканаўча абвяргае шэраг распаўсюджаных мітаў, укаранёных расейскай гістарыяграфіяй і прапагандай. Напрыклад, расейскія гісторыкі сьцьвярджалі, што базыльяне былі галоўнай сілай палянізацыі і лацінізацыі Ўніяцкай Царквы.\nУ кнізе Марозавай прыводзяцца факты, як у канцы XVIII стагоддзя, калі карыстаючыся наступам ураду на Унію Рымска-Каталіцкая Царква Беларусі стала масава перацягваць уніятаў у лацінскі абрад, менавіта базыльяне сталі галоўнымі праціўнікамі лацінізацыі і галоўнымі абаронцамі беларускага варыянту царкоўна-славянскай мовы.\nІ, вядома, манаграфія гарадзенскай аўтаркі разьвенчвае міт пра «добраахвотнае ўзьяднаньне заходнерускіх уніятаў з праваслаўнай Царквой» і пераканаўча паказвае на фальшывасьць формулы, выбітай на памятным медалі з нагоды ліквідацыі Уніі: «Отторгнутые насилием 1596 воссоединены любовию 1839». Насамрэч, Полацкі сабор 1839 году, у якім бралі ўдзел тры сьпецыяльна прызначаныя для гэтага біскупы-здраднікі і 21 зломлены і падкуплены сьвятар, мала чым адрозьніваўся ад таго дзейства, якое ў сакавіку 2014 году правяла Расея ў Крыме і якое яна назвала добраахвотным рэферэндумам. Мяняюцца часы, але не мяняюцца сродкі, пры дапамозе якіх імперыя дамагаецца сваіх мэтаў: падман і фальсыфікацыя — не апошнія з іх. Напярэдадні сабору ў Беларусь былі ўведзены дадатковыя войскі, казацкія сотні былі разьмешчаны ў найбольш нядобранадзейных вёсках і мястэчках, сам сабор 18 лютага правялі таемна, яго вынікі пачалі асьцярожна абвяшчаць праз некалькі месяцаў — менскія уніяты, напрыклад, даведаліся пра скасаваньне Уніі толькі ў верасьні 1839 году.\nЯн Хруцкі. Партрэт Вікенція Лісоўскага, асабістага духаўніка мітрапаліта Ёсіфа Сямашкі, 1847. Былы базыльянін Лісоўскі і праз восем гадоў пасьля ліквідацыі Уніі насіў базыльянскі габіт, які добра ілюструе цывілізацыйную прыналежнасьць старой Уніі.\nЛіквідацыя Уніі аказалася гвалтам над сумленьнем тысяч і тысяч людзей, якія, несучы сваю крыўду, так і адышлі на нябёсы, не дачакаўшыся справядлівасьці. Уражваюць прыведзеныя ў кнізе факты нечуванай жорсткасьці адносна непакорных уніятаў. Напрыклад, пры наварочваньні жыхароў мястэчка Дзісна ў 1799 годзе некаторыя нязгодныя былі зьбітыя неабчасанымі каламі да такой ступені, што ў іх аказаліся ўспоратымі жываты і павывальваліся кішкі. Сотні сем’яў сьвятароў, якія мелі па восем-дзесяць дзяцей, але не змаглі пераступіць праз сваё сумленьне, аказаліся выкінутымі на волю лёсу, на голад і холад.\nСабраныя Сьвятланай Марозавай факты ствараюць карціну магутнага цывілізацыйнага і культурнага злому, які адбыўся ў Беларусі ў першай палове ХІХ стагоддзя. Уніяцкую Царкву абслугоўвалі сотні мастакоў, скульптараў, кампазітараў і музыкантаў-арганістаў, якія, як і іх творы, пасьля ліквідацыі Уніі аказаліся нікому не патрэбныя. Каля 1000 старадаўніх арганаў былі зьнішчаныя, тысячы скульптураў і абразоў былі спаленыя, у агні загінулі і тысячы беларускіх кніг. Беларусь менавіта тады была цывілізацыйна пераарыентаваная з Захаду на Ўсход.\nВа ўмовах значнай паланізацыі шляхты менавіта ўніяцкае сьвятарства, дробная ўніяцкія шляхта і мяшчане маглі стаць апірышчам і базай для фармаваньня беларускай нацыі ўжо ў ХІХ стагоддзі. І менавіта ліквідацыю Ўніяцкай Царквы сур’ёзныя дасьледчыкі, напрыклад, польскі гісторык Марыян Радван, якога цытуе Марозава, называюць асноўнай прычынай запозьненага нацыятворчага працэсу ў Беларусі і адставаньня беларусаў у нацыянальным разьвіцьці ад усіх суседзяў.\nПакуль яшчэ неасэнсаваная беларускім грамадзтвам гэтая цывілізацыйная катастрофа дазваляе назваць ліквідацыю Ўніяцкай Царквы забойствам беларускага народу ці, прынамсі, спробай такога забойства, якая, на шчасьце, не ўдалася. Бяда толькі ў тым, што спрычыненае ёю калецтва народнай душы застанецца з намі назаўсёды.\nТэгі: унія, Беларусь, Уніяцкая Царква, Сьвятлана Марозава\nГэты артыкул чыталі 256 разоў (-ы)


Інтэрнэт-апытанне: 47% не збіраюцца ісці на выбары | БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ\nІнтэрнэт-апытанне “За каго б вы прагаласавалі на парламенцкіх выбарах” праходзіць на рэгіянальным партале orsha.eu. На сённяшні дзень у ім узялі ўдзел 360 чалавек, і 46,7 % падтрымалі варыянт адказу “Не пайду на выбары ўвогуле”, а 31,4% пацвердзілі, што гатовы падтрымаць кандыдата ад апазіцыі.\nНежаданне ісці на выбары рэдактар парталу orsha.eu Ігар Казмярчак тлумачыць пасіўнасцю парламенту і недаверам да яго дзейнасці:\n– За колькі разоў склікання Парламенту, здаецца, па статыстыцы, дэпутаты праявілі толькі 4 заканадаўчыя ініцыятывы. Канешне, за такім Парламентам і назіраць не цікава. У яго мала паўнамоцтваў, а дэпутаты, якіх туды дапускаюць, яны звычайна безыніцыятыўныя.\nГарантыі, што на выбарах перамогуць кандыдаты аб апазіцыі, за якіх прагаласавала б істотная колькасць удзельнікаў апытання, таксама няма. Хаця прадстаўнікі апазіцыйных партый збіраюцца ўдзельнічаць у выбарах, і самая актыўная ў гэтым сэнсе – аршанская арганізацыя АГП, кажа Ігар Казмярчак:\n– АГП аб’ектыўна самая масавая партыя ў Воршы, там каля 100 сябраў, і ў суседніх рэгіёнах ёсць партыйцы. Прыкладам, у Дуброўна АГП – адзіная апазіцыйная палітычная структура. І АГП вылучае сваіх кандыдатаў: сябры АГП вылучаюцца па ўсіх аршанскіх акругах, а таксама па Сенненскай, суседняй акрузе.\nУсяго 6,4% удзельнікаў апытання хочуць падтрымаць кандыдата ад улады. 1,9% ускосна прызналі практыку выкарыстання адміністрацыйнага рэсурсу, забароненую выбарчым заканадаўствам: выбралі адказ “За каго загадаюць на працы або вучобе”. Яшчэ 5,6% – не вызначыліся.


Расійская інтэрвенцыя ва Украіну (2014) — Вікіпедыя\nРасійская інтэрвенцыя ва Украіну (2014)\nРасійскае ўварванне ва Украіну\nКрым на карце Украіны\nУкраіна (Крымскі паўвостраў, акваторыя Чорнага і Азоўскага мораў)\nРасійская акупацыя Крыму,\nдэ-факта — утварэнне Расіяй двух новых суб'ектаў федэрацыі і адной федэральнай акругі\n1 забіты 1 забіты\nРасійская інтэрве́нцыя ва Украі́ну 2014 года (укр.: російська інтервенція в Україні) — ваенная інтэрвенцыя Расійскай Федэрацыі ва Украіну з мэтай усталявання кантролю над Аўтаномнай Рэспублікай Крым і горадам дзяржаўнага падпарадкавання Севастопаль, распачатая 26 лютага 2014 года. 1 сакавіка Дзяржаўная дума Расійскай Федэрацыі падтрымала прапанову прэзідэнта Уладзіміра Пуціна аб уводзе расійскіх войскаў на тэрыторыю Украіны. Ва ўварванні ўдзельнічаюць расійскія ваенныя без апазнавальных знакаў. Як сведчыць расійскі ведамасны медаль «За вяртанне Крыма», расійскі захоп Крыма сіламі Міністэрства абароны Расіі пачаўся 20 лютага.\nРасійскі ўрад матываваў неабходнасць увядзення войскаў «абаронай этнічных рускіх у Крыме ад украінскіх экстрэмістаў, што прыйшлі да ўлады ў выніку Еўрамайдана». Расія не прызнала часовы ўрад Украіны, створаны пасля адхілення ад пасады прэзідэнта Януковіча, і працягвае лічыць яго адзіным легітымным прэзідэнтам. Паводле заявы рускіх, Януковіч сам папрасіў увесці войскі ва Украіну дзеля падтрымкі міру і парадку.\nУкраінскія ваенныя не ўступалі ва ўзброеныя сутычкі з інтэрвентамі; улады абвясцілі мабілізацыю рэзервістаў. На 13 сакавіка расійскія акупацыйныя войскі заблакавалі і вывелі са строю 40 памежных украінскіх аб'ектаў, захапілі 20 збудаванняў дзяржаўнай інфраструктуры, узялі ў аблогу 37 украінскіх вайсковых часцей, яшчэ 4 — захапілі.\n16 сакавіка ўсталяваныя расійскімі дэсантнікамі(англ.) бел. 45-га асобнага гвардзейскага разведвальнага палка(англ.) бел. з Маскоўскай вобласці (Кубінка, Адзінцоўскі раён) ўлады Аўтаномнай Рэспублікі Крым правялі рэферэндум пра статус Крыма з махінацыямі і паслядоўным распальваннем нянавісці з боку расійскай прапаганды пры адначасовай адсутнасці пагрозы для рускіх. Тым часам міністры абароны Расіі і Украіны дамовіліся аб 5-дзённым перамір'і да 21 сакавіка. Аднак 18 сакавіка расійскае войска парушыла перамір'е нападам на ўкраінскую вайсковую часць у Сімферопалі, забіўшы аднаго і параніўшы 2 украінскіх ваенных. Таксама з боку нападнікаў загінуў расійскі ветэран другой чачэнскай вайны 1999—2009 гадоў з Валгаградскай вобласці (Паўднёвая федэральная акруга).\n21 сакавіка расійскі прэзідэнт Уладзімір Пуцін падпісаў закон аб далучэнні да Расіі ўкраінскага Крыма, хоць Будапешцкі мемарандум абавязвае Расію паважаць дзяржаўныя межы Украіны і ўстрымлівацца ад ужыцця сілы супраць яе тэрытарыяльнай цэласнасці. 15 красавіка Вярхоўная Рада Украіны ўхваліла закон аб змене прававога становішча Крыма на захоплены ў выніку ўзброенага нападу Расіі.\nКрымскі крызіс, 2014\n↑ Украінскі афіцэр крытыкуе ўладу ў Кіеве і кажа пра ваенную акупацыю. Еўрарадыё (3 сакавіка 2014). Праверана 29 сакавіка 2014.\n↑ Путін оголосив Україні війну\n↑ Эдуард Півавар У.Пуцін прызнаў, што за спінай самаабароны Крыма стаялі расійскія войскі. Беларускае тэлеграфнае агенцтва (17 красавіка 2014). Праверана 17 красавіка 2014.\n↑ Загадкавы расійскі медаль і дата «вяртання Крыма». Радыё «Свабода» (25 красавіка 2014). Праверана 26 красавіка 2014.\n↑ Украінскае незалежнае інфармацыйнае агенцтва навін У Крыме 37 воінскіх часцей у аблозе, чатыры — захопленыя акупантамі. Еўрарадыё (13 сакавіка 2014). Праверана 3 красавіка 2014.\n↑ Контрразведка Украіны: Расія даручыла сепаратыстам забіць 100-200 чалавек, каб увесці войскі. Наша Ніва (16 красавіка 2014). Праверана 17 красавіка 2014.\n↑ Марцін Ярскі Еўрасаюз пачаў пастаўкі газу ва Украіну. Белсат (15 красавіка 2014). Праверана 16 красавіка 2014.\n↑ Газета па-ўкраінску Украінскія і расійскія ваенныя дамовіліся пра перамір'е ў Крыме да 21 сакавіка. Наша Ніва (16 сакавіка 2014). Праверана 2 красавіка 2014.\n↑ Украінская праўда Украінскім ваенным у Крыме дазволілі прымяняць зброю. Наша Ніва (18 сакавіка 2014). Праверана 2 красавіка 2014.\n↑ Валерый Буйвал Маскоўская банда ў дзеянні. Беларуская Салідарнасць (29 сакавіка 2014). Праверана 2 красавіка 2014.\n↑ Зміцер Уласаў Пуцін падпісаў законы аб прыняцці Крыма і Севастопаля ў склад Расіі. БелаПАН (21 сакавіка 2014). Праверана 3 красавіка 2014.\n↑ Вярхоўная Рада Украіны прызнала Крым часова акупаванай тэрыторыяй. БелТА (15 красавіка 2014). Праверана 16 красавіка 2014.\nПадзеі ва Украіне і рэакцыя на іх у Беларусі. БелаПАН. Праверана 3 красавіка 2014.\nШаблон:Крым у тэмах\nУзята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Расійская_інтэрвенцыя_ва_Украіну_(2014)&oldid=3169624"\nАпошняе змяненне старонкі адбылося 09:00, 3 ліпеня 2018.


Саша Сябар чакае вашай дапамогі! — Газета «Вместе!»\nСаша Сябар чакае вашай дапамогі!\nОпубликовано: Среда, Февраль 06\nКажуць, што найвялікшая вязніца – у нашых галовах. Але я не пагаджуся з гэтым. Напэўна, найвялікшая вязніца – гэта калі цябе без твайго дазволу кідаюць, напрыклад, у інтэрнат, дзе для віншавання са святамі валанцёрам даецца роўна тры хвіліны…\nСаша Сябар чакае нас заўсёды. Вось ужо цэлых восем гадоў. Роўна столькі ён знаходзіцца ў мінскім псіханеўралагічным інтэрнаце № 2, а палову з іх – у філіяле на вул. Ангарскай. Штотыднёва на працягу гэтых гадоў Саша тэлефануе ў рэдакцыю з адным пытаннем: «Ну што, якія навіны?». Тэлефануе, бо тут яго адзіныя сябры, адзіны востраў, на якім ён можа спыніцца хаця б на хвілінную размову, якую аплочваем мы…\nКалі я прыйшла працаваць у газету «Вместе!», то амаль адразу ж мне прапанавалі тэму – схадзіць праведаць Сашу. Псіханеўралагічныя інтэрнаты не выклікалі ў мяне ніякага страху, бо ў мінскім інтэрнаце на вул. Ваўпшасава я была досыць частым госцем. Але ўсё спазнаецца ў параўнанні. І інтэрнат на Ваўпшасава мне падаўся сапраўдным раем у параўнанні з інтэрнатам на Ангарскай.\nУ інтэрнат на Ангарскай я патрапіла тады, калі ва ўсіх пастаяльцаў быў шпацыр ва ўнутраным дворыку. На ўвесь дворык – усяго некалькі лавак. Таму жыльцы прагульваліся па перыметры дворыка, як у фільмах пра вязніцы… Адразу ўразіла тое, што ў вочы не кінуліся вазочнікі або людзі з ДЦП – у асноўным там былі тыя, хто меў ментальныя асаблівасці, так мне тады падалося.\nСаша стаяў каля выхаду і пільна выглядаў: хто да яго прыйдзе? Як толькі я ўвайшла ў дворык, на мяне адразу накінуліся пастаяльцы з галоднымі вачыма: прасілі, каб ім далі хоць нешта паесці.\n– Саша, вас што, тут не кормяць? – пытаю ў яго.\n– Кепска… Пенсію я сваю не бачу… А за тэрыторыю інтэрната не выпускаюць. Таму нават у краму я выйсці не магу.\nПа словах Сашы, раней у яго была другая працоўная група інваліднасці. Пасля смерці бабулі ён не здольны быў сябе даглядаць.\n– Вельмі хацеў есці. Я настолькі згаладаўся, што стаў шукаць магчымыя шляхі вырашэння маёй тагачаснай сітуацыі. Таму накіравалі мяне ў райсабес.\nАдтуль яго дакументы накіравалі ў суд, дзе пазбавілі дзеяздольнасці без згоды Сашы. Апекуном быў прызначаны дырэктар інтэрната. Паводле закону маёмасць адыходзіць таксама ва ўласнасць інтэрната. Да слова, у Сашы была кватэра ў Мінску.\nПра Сашу мы пісалі не адзін раз. Але мінулае ён узгадваць асабліва не хоча. Толькі паўтарае адно і тое ж: «Я ўсё асэнсаваў. Я хачу працаваць». І, дарэчы, ён працуе нават у інтэрнаце: дапамагае на кухні. За гэта яго могуць дадаткова пакарміць.\nАмаль кожную размову Саша заканчвае так: «Няўжо я тут застануся да канца сваіх дзён?..». Памятаю, Саша з роспаччу, нібыта я яго апошняя надзея, утаропіўся ў мяне вачыма і прасіў знайсці яму апекуна. На жаль, мы не можам выцягнуць яго са сцен інтэрната. Але можам, прынамсі, вылучыць час, прыехаць і павіншаваць яго з Новым годам. І нам на гэта было дадзена тры хвіліны пад наглядам супрацоўнікаў… А ў Сашы родных няма. І прыходзіць да яго, акрамя нас, больш няма каму.\nУ той жа час я не так даўно праз інтэрнэт пазнаёмілася з беларускім Нікам Вуйчычам – Сяргеем Сапоненкам. Ён, маючы цяжкую форму ДЦП і кінуты ў інтэрнат, здавалася, мусіў застацца там на ўсё жыццё. Так і адбылося б, калі б яго не заўважылі валанцёры з Амерыкі і не забралі яго да сябе. Там, наколькі гэта магчыма, ён стаў весці паўнавартаснае жыццё і нават арганізаваў грашовы фонд, з якога дапамагае беларускім інтэрнатам.\nУ той час калі ў іншых краінах асаблівыя людзі не проста жывуць, але і ствараюць сем’і, і дапамагаюць іншым, у нашай краіне яны кінутыя за краты інтэрнатаў… І пасля гэтага думаецца: хто ведае, калі б Саша жыў у сваёй кватэры ў Мінску, якія ўласныя таленты ён змог бы праявіць? А пакуль – вязніца, у прамым сэнсе гэтага слова. Бо як інакш назваць пажыццёвае пазбаўленне волі за адно толькі «злачынства» – што ты не такі, як усе?\nЧетверг, Июнь 06\nС «Seni» комфорт каждый день!\nИгры, азотное шоу и концерт. В минском зоопарке 20 июня состоится инклюзивный фестиваль\n«Я за сына бороться буду»: в Столинском района мать-одиночку с инвалидностью могут лишить родительских прав\nПрокуратура Гомельской области потребовала обеспечить соблюдение прав людей с инвалидностью\nПонедельник, Июнь 10\nРубрики : Pro&Creativ, Блоги.


Расейскі пасол: пытаньне базы ў Беларусі неактуальнае\n10 люты 2016, 22:31\nПра гэта пасол Расеі ў Менску Аляксандр Сурыкаў заявіў у інтэрвію агенцтву «Інтэрфакс-Захад».\n«Думаю, няма сэнсу цяпер выносіць пытаньне на парадак дня, нічога асабліва страшнага ў сьвеце нам не пагражае». Па ацэнцы пасла, пытаньне пра расейскую авіябазу не зацягваецца, а знаходзіцца ў стадыі абмеркаваньня. «Ёсьць цэлы шэраг рэальных пытаньняў, я ня лётчык, і не бяруся разважаць пра хуткасьці, час падлёту і іншыя тонкасьці. Пройдзе час, і праект фінішуе ў той ці іншы бок — паглядзім, у які менавіта», — адзначыў дыплямат. 1 сакавіка споўніцца 10 год, як Сурыкаў кіруе расейскім пасольствам у Менску.\nУпершыню пра тое, што Расея гатовая разглядаць пытаньне аб адкрыцьці авіябаз у дзяржавах, зь якімі яе зьвязваюць саюзьніцкія адносіны, заявіў у Горадні расейскі прэм’ер Мядзьведзеў. Пасьля гэтага прэзыдэнту Ўладзімеру Пуціну паступілі прапановы расейскага міністэрства абароны адносна пагадненьня пра расійскую авіяцыйную базу на тэрыторыі Беларусі. Пуцін даручыў правесьці перамовы зь беларускім бокам і пры яго згодзе рыхтаваць подпіс дамовы.\nМіж тым Аляксандр Лукашэнка заявіў, што яго краіне не патрэбна расейская ваенная база. «Гаворкі пра тое, каб разьмясьціць расейскую авіябазу на тэрыторыі Беларусі, ніколі не вялося. Я нічога пра гэта ня ведаю». Апазыцыйныя палітыкі ў адзін голас называюць магчымае зьяўленьне расейскай базы ў Беларусі пагрозай яе незалежнасьці.


13 верасень 2010, 15:26\nЧаму за 10 гадоў так істотна зьмянілася колькасьць людзей, якія лічаць беларускую мову роднай і якія дома размаўляюць па-беларуску? Гэта – ненармальнасьць ці чыньнік фармаваньня нармальнай, але пераважна расейскамоўнай беларускай нацыі? Ці ёсьць пагроза, што праз некалькі дзесяцігодзьдзяў беларуская мова цалкам зьнікне?\nПа гэтых пытаньнях у “Праскім акцэнце” вядуць спрэчку кіраўнік вэб-рэсурсу Іmperiya.by Юры Баранчык, шэф-рэдактар газэты “Наша ніва” Андрэй Дынько і старэйшы навуковы супрацоўнік інстытута сацыялёгіі Акадэміі навук Беларусі Аляксей Ластоўскі.\nДракахруст: Днямі былі абнародаваныя некаторыя вынікі леташняга перапісу. У параўнаньні з мінулым перапісам адбыліся істотныя зьмены ў адказах на моўныя пытаньні. Болей чым на 20 працэнтных пунктаў ( з 73% да 53%) зьнізілася колькасьць тых, хто назваў беларускую мову роднай, на 14 працэнтных пунктаў (з 37% да 23%) стала менш тых, хто сказаў, што дома гаворыць пераважна па-беларуску. На ваш погляд у чым прычыны такіх значных зьменаў: гэта вынік мэтанакіраванай урадавай палітыкі, вынік натуральных сацыяльна-дэмаграфічных тэндэнцый, вынік яшчэ нечага?\nДынько: Гэта вынік палітыкі русыфікацыі, якая працягваецца ўжо 2 стагодзьдзі, якая спачатку зачапіла найбольш адукаваныя слаі насельніцтва і паступова пашырылася на ўсё насельніцтва. У прыватнасьці, гэта вынік палітыкі русыфікацыі, якую праводзіў рэжым Аляксандра Лукашэнкі, калі гэтая русыфікацыя праводзілася з дапамогай электронных СМІ і ўсепранікальнай сучаснай дзяржаўнай машыны.\nДракахруст: Андрэй, а гэтая палітыка русыфікацыі пры Лукашэнку мела характар гвалту – людзі хацелі, імкнуліся гаварыць і вучыцца па-беларуску, а ўлады ім перашкаджалі, накідалі расейскую мову, ці ўлады проста не перашкаджалі тым тэндэнцыям, якія былі ў сваім грамадзтве?\nУ сярэднявеччы быў прынцып cujus regio, ejus religiо - чыя ўлада, таго і вера\nДынько: Любая дзяржава – гэта гвалт. І любая дзяржаўная палітыка – гэта таксама своеасаблівы гвалт. У сярэднявеччы быў прынцып cujus regio, ejus religiо –чыя ўлада, таго і вера. Можна перанесьці гэты прынцып на цяперашнюю беларускую сытуацыю, калі прэзыдэнт і ўвесь дзяржаўны апарат гавораць па-расейску, ясна, што па-расейску пачынае гаварыць і грамадзтва. У адрозьненьні ад суседніх краінаў у нас не было палітыкі падтрымкі беларускай культуры, не было палітыкі пазытыўнай дыскрымінацыі, наадварот, праводзілася палітыка расейскамоўнай уніфікацыі. І мы маем яе вынік. Мы таксама маем вынік таго, што культурная прастора Беларусі была злучаная ў адно цэлае з культурнай прасторай Расеі.\nДракахруст: Юры Баранчык, а на ваш погляд якія прычыны гэтай заўважальнай зьмены моўных прэфэрэнцый беларускага насельніцтва? Ніводзін іншы паказьнік перапісу не зьмяніўся за 10 гадоў так істотна, як моўныя.\nБаранчык: Людзі пачалі больш цьвяроза разважаць над тым, што зьяўляецца іх каштоўнасьцямі. Раней людзі лічылі, што калі яны жывуць у Беларусі, то іх родная мова беларуская. Зараз яны пачалі больш цьвяроза ацэньваць сытуацыю. Што такое родная мова? Я лічу, што роднай мовай зьяўляецца тая, на якой чалавек лепш за ўсё гаворыць. І мне здаецца, што найбольш адэкватным зьяўляецца другое пытаньне – на якой мове гаворыць чалавек. Я мяркую, што нават гэтая лічба – 23%, якія сказалі, што размаўляюць дома па-беларуску, завышаная на парадак. Рэальна па-беларуску гаворыць каля 2%.\nНават гэтая лічба – 23%, якія сказалі, што размаўляюць дома па-беларуску, завышаная на парадак\nУ вашай перадачы, ў якой я ўдзельнічаў, я ўжо прыводзіў прыклад – кожны з нас ходзіць у краму. Колькі пакупнікоў гавораць па-беларуску? Ды ніводнага.\nДракахруст: Гэта крыху абывацельскі падыход. Вы ходзіце ў менскія крамы. Дарэчы, паводле перапісу 2009 году сярод менчукоў 5.7% сказалі, што дома гавораць па-беларуску. А ў вёсках – большы адсотак. Акрамя таго, пытаньне было пра мову менавіта хатняга ўжытку, а не пра мову пры наведваньні крамаў.\nБаранчык: Але ж і з людзей, да якіх мы ходзім дадому, ніхто па-беларуску не гаворыць.\nДракахруст: Дык можа вы да такіх людзей ходзіце.\nБаранчык: Ну а што азначае, што вясковыя жыхары гавораць па-беларуску? Вядома ж, на якой беларускай мове яны гавораць. Гэта не літаратурная беларуская мова.\nДракахруст: А хіба на расейскай літаратурнай мове гаворыць уся Расея і ўся Беларусь?\nБаранчык: Але гэта ўсё ж бліжэй да расейскай літаратурнай мовы.\nДракахруст: Вашае тлумачэньне, што нехта там стаў больш разумным і цьвярозым, больш тычыцца адказаў на пытаньне пра родную мову. А зьніжэньне долі тых, хто назваў беларускую мовай хатніх зносінаў – тут таксама падвышэньне разумнасьці паводле вас?\nПравядзем перапіс праз 10 гадоў – лічбы яшчэ меншыя будуць\nБаранчык: Людзі сталі больш аб'ектыўнымі. Раней яны лічылі, што на пытаньне, на якой мове яны гавораць, яны павінны зь нейкіх патрыятычных меркаваньняў казаць, што гавораць па-беларуску, то зараз яны ня лічаць гэта патрыятызмам і адказваюць шчыра. Правядзем перапіс праз 10 гадоў – лічбы яшчэ меншыя будуць.\nДракахруст: Аляксей Ластоўскі, а які ваш погляд на прычыны гэтай драматычнай зьмены?\nЛастоўскі: Трэба адразу адзначыць, што выбар роднай мовы – гэта заўсёды сымбалічны выбар, калі чалавек вызначае, якая мова зьяўляецца найбольш важнай для яго нацыянальнай прыналежнасьці. Пры гэтым чалавек можа не ўжываць і нават ня ведаць гэтай мовы, але вызначаць яе як родную. Менавіта так можна ацэньваць вынікі перапісу 1999 года, калі беларусы вызначылі беларускую мову як сваю сымбалічную каштоўнасьць. Вынікі перапісу 2009 года фіксуюць рэзкія зьмены ў стаўленьні да беларускай мовы. На мой погляд, істотную ролю тут адыграла і сама пастаноўка адпаведнага пытаньня, якая зафіксавала толькі адну магчымую інтэрпрэтацыю роднай мовы як мовы, першай засвоенай у дзяцінстве. Сама фармуліроўка гэтага пытаньня прывязала адказ да рэальных камунікатыўных практык, а не да сымбалічнага выбару, а як мы ўсе выдатна ведаем, у сучаснай Беларусі камунікацыя адбываецца на расейскай мове.\nБеларуская мова страчвае свой статус сымбаля беларускай ідэнтычнасьці\nТакое ўдакладненьне пытаньня ўжо істотна паўплывала на лічбы, і гэта трэба ўлічваць.\nАле гэта толькі адна з прычын. Усё роўна, вынікі перапісу сьведчаць, што беларуская мова страчвае свой статус сымбаля беларускай ідэнтычнасьці. Усталёўваецца візія беларускасьці, якая спакойна існуе без беларускай мовы. Сытуацыя ў пляне ўжываньня мовы мала зьмянілася за 10 год, але зьмяніўся сымбалічны прэстыж беларускай мовы. Панаваньне расейскай мовы адпаведна ўсё больш успрымаецца як нармальная сытуацыя. Зразумела, што тут адыграла сваю ролю дзяржаўная палітыка. Але я тут не магу пагадзіцца з Андрэем Дыньком, гэтая палітыка не магла б так спакойна ажыцьцяўляцца без падтрымкі шараговых беларусаў.\nДракахруст: Зараз я хачу працягнуць тэму нормы, якую пачаў Аляксей. Многія зьвярнулі ўвагу на яшчэ адну лічбу перапісу: у параўнаньні з 1999 годам доля этнічных беларусаў павялічылася з 81% да 84%, у той жа час доля этнічных рускіх за 10 гадоў скарацілася з 11% да 8%. Як бачым, сьцісканьне сфэры ўжытку беларускай мовы, скарачэньне колькасьці тых, хто лічыць яе роднай, суправаджаецца ў пэўным сэнсе умацаваньнем нацыянальнай ідэнтычнасьці.Ці можна сказаць, што гэтыя дадзеныя – сьведчаньне фармаваньня нармальнай, пераважна раесйскамоўнай беларускай нацыі? Ці гэта – ненармальнасьць і пагроза самаму існаваньню беларускай нацыі?\nПрадстаўнікі іншых нацыянальнасьцяў пачынаюць ідэнтыфікаваць сябе як беларусаў\nЛастоўскі: Я б трошкі па-іншаму падышоў да гэтых лічбаў. Павялічэньне долі беларусаў сярод жыхароў краіны адбываецца за кошт асыміляцыйных працэсаў, калі прадстаўнікі іншых нацыянальнасьцяў пачынаюць ідэнтыфікаваць сябе як беларусаў. Калі зьвярнуцца да дадзеных перапісу 2009 года, то мы бачым, што колькасьць расейцаў і ўкраінцаў зьменшылася на траціну, палякаў – на чвэрць.\nДракахруст: Аляксей, вы сказалі пра асыміляцыю. Але існуе такі погляд, можа правільны, а можа і памылковы, што галоўны чыньнік нацыі – гэта мова. Дык чым беларусы асымілююць іншыя этнасы, калі яны губляюць сваю ўласную мову?\nДалёка не заўсёды нацыя будуецца на мове\nЛастоўскі: Гэта толькі адна з вэрсіяў нацыі, што яна будуецца на мове. У сучаснай сацыяльнай тэорыі і ў палітычнай практыцы ёсьць шмат варыянтаў, як будаваць нацыю. Далёка не заўсёды нацыя будуецца на мове, вельмі часта, і ў сучаснай Эўропе пераважна, яна будуецца на грамадзянскай супольнасьці і дзяржаўнай прыналежнасьці.\nТаму б пытаньне я паставіў іншым чынам: чаму беларуская ідэнтычнасьць аказалася такой прывабнай у апошнім дзесяцігодзьдзі, чаму яна валодае такім асыміляцыйным патэнцыялам. І баюся, што адказ хаваецца хутчэй у яе мінімалізьме. Беларусам, як аказалася, не трэба ведаць мовы, веданьне гісторыі абмяжоўваецца канстатацыяй факта, што беларускі народ перамог у Вялікай Айчыннай вайне, беларусам ня трэба захоўваць культурныя традыцыі і праяўляць грамадзкую актыўнасьць. Быць беларусам у сучаснай Беларусі – гэта мець шмат сымбалічных прывілеяў і практычна ніякіх абавязкаў, акрамя абстрактнай любві да краіны.\nІ я б не дужа цешыўся з ўмацаваньня беларускай ідэнтычнасьці. Так, па ўсіх выніках яна ўмацоўваецца, людзі адчуваюць сапраўдны гонар за сваю краіну і свой народ. Але мяне куды больш турбуе, што кладзецца ў зьмест гэтай ідэнтычнасьці? Людзі найперш ганарацца пабудовай Нацыянальнай бібліятэкі, перамогай Ксеніі Сітнік на Эўрабачаньні і гэтак далей. Калі вас задавальняе такі зьмест, то тады можна радавацца ўмацаваньню беларускай ідэнтычнасьці.\nДракахруст: Юры, а як вы інтэрпрэтуеце гэтыя тэндэнцыі, ў пэўным сэнсе супрацьлеглыя тым моўным тэндэнцыям, якія мы абмяркоўвалі раней? Адбываецца фармаваньне нармальнай, пераважна расейскамоўнай беларускай нацыі ці гэта сытуацыя, якая вядзе, кажучы высокім штылем, да нацыянальнай катастрофы?\nКалі мы лічым, што беларусы – такая ж частка рускага народу, як і самі рускія і ўкраінцы, то ніякай нацыянальнай катастрофы няма\nБаранчык: Нацыянальнай катастрофы няма. Уяўленьне пра яе сыходзіць з таго, што беларусы – гэта асобная нацыя. Калі мы лічым, што беларусы – такая ж частка расейскага народу, як і самі расейцы і ўкраінцы, то ніякай нацыянальнай катастрофы няма. Вядома ж, што моўныя адрозьненьні паміж беларускай, расейскай і ўкраінскай мовамі значна меншыя, чым паміж гаворкамі нямецкай мовы. Але гэта ня сьведчыць пра тое, што нямецкая нацыя не адзіная.\nДракахруст: А тое, што аўстрыйцы – асобная нацыя, гэта таксама памылка і насамрэч ім аншлюс патрэбны?\nБаранчык: Ну з аўстрыйцамі адрозьненьні больш істотныя.\nДракахруст: У чым? У мове?\nБаранчык: Так. Там адрозьненьні большыя, чым паміж расейскай, беларускай і ўкраінскай мовамі. Але гэта не перашкаджае быць адзінай нямецкай нацыі. Я лічу, што вы ў сваёй пастаноўцы пытаньня маеце рацыю. Я пра гэта даўно казаў, што Беларусь – расейскамоўная дзяржава, і ў гэтым няма ніякай трагедыі. Пра што гавораць мае шаноўныя апанэнты, калі беларуская мова па ўсіх парамэтрах саступае расейскай? Навошта зараз аддаваць дзіця вучыцца беларускай, калі зразумела, што другая мова павінна быць ангельскай?\nДракахруст: Юры, ваша інтэрпрэтацыя не тлумачыць другі фэномэн, пра які я прыгадаў. Калі гэта ўсё роўна – называць сябе беларусам ці расейцамі, то доля расейцаў павінна была б не зьмяншацца, а можа дасягаць і 50%, калі ніякай розьніцы няма. Але мы бачым, што з кожным перапісам, з кожным годам беларускай незалежнасьці доля беларусаў расьце, а доля расейцаў – зьніжаецца. Чаму? Таму што гэта ўсё адзін народ?\nГэта чыста фармальнае павялічэньне долі беларусаў, яно не якаснае\nБаранчык: Людзі па традыцыі, паколькі СССР распаўся, запісваюць сваіх дзяцей беларусамі. Яны разумеюць, што тады ён лягчэй знойдзе працу, лягчэй уладкуецца ў органах дзяржаўнага кіраваньня. Таму і запісваюць беларусамі. Але гэта нічога не гаворыць пра мову, на якой яны гавораць дома ці якую лічаць роднай. Мне здаецца, што гэта чыста фармальнае павялічэньне долі беларусаў, яно не якаснае.\nДракахруст: Што значыць фармальнае? У вас ёсьць мерка вызначэньня, што такое сапраўдны беларус?\nБаранчык: Якаснае павелічэньне было б, калі б яны запісваліся беларусамі і гаварылі па-беларуску заўсёды і паўсюль. Але гэтага не адбываецца, гэта чыста кан'юнктурны момант.\nДракахруст: Юры, але аказваецца, што ваша пазыцыя, проста зь іншым знакам, блізкая да пазыцыі Андрэя Дынько. Формула такая: калі ты сапраўдны беларус, ты павінен гаварыць па-беларуску. Але вось Аляксей прыгадаў, што ёсьць іншыя мадэлі нацыятварэньня.\nБаранчык: Я вось беларус, у мяне бацька беларус, а маці – расейка. Хто я ў такім выпадку? Ну у нас па пашпарце пішуць па бацьку. Але я размаўляю на расейскай і лічу яе роднай. І як быць з гэтым?\nДракахруст: У нас па пашпарце зараз ніяк ня пішуць.\nБаранчык: Але ў Савецкім Саюзе так пісалі.\nДракахруст: Дык зараз, здаецца, няма Савецкага Саюзу.\nБаранчык: Ну і што? Звычка засталася. Але я размаўляю на расейскай. І я лічу, што гэта нармальная пазыцыя. І што мне нацыяналісты запярэчаць – што я павінен па-беларуску размаўляць?\nДракахруст: Зараз паслухаем, што яны вам запярэчаць. Андрэй, вось гэтыя ў розныя бакі накіраваныя зьявы: рост долі этнічных беларусаў і тыя моўныя паводзіны, пра якія мы казалі спачатку – гэта фармаваньне нармальнай, пераважна расейскамоўнай беларускай нацыі ці гэта ненармальнасьць?\nНенармальных нацый не бывае\nДынько: Казаць пра тую ці іншую форму нацыянальнай ідэнтычнасьці, пра тую ці іншую формулу будаваньня нацыі, як пра нармальную ці ненармальную трохі няправільна. Што ёсьць, тое і нармальна. Ненармальных нацый не бывае. Але ёсьць беларуская прыказка – жыве кот, жыве і сабака. Аляксей вельмі хораша іранічна пра гэта сказаў. Можна жыць, як кот, можна жыць, як сабака. І той і той будзе лічыць гэта нормай, але як лепш?\nЗ пазыцыі спадара Баранчыка вельмі ясна вынікае расейскі імпэрскі інтарэс. Сайт спадара Баранчыка і называецца Imperia.by і так яно і ёсьць. Ну калі ўжо беларусы ствараюць сваю нацыю, працэс гэты ніяк не спыніць, кіем гары не падапрэш, ну дык добра – хай яны тады па-расейску гавораць, хай яны думаюць, што расейская мова для іх такая ж родная, як і беларуская. А чаму так думаюць людзі, якія трымаюцца імпэрскага мысьленьня? Таму што яны ведаюць, што расейская мова ў будучыні дае вялікі шанец на тое, што на нейкім наступным павароце гісторыі беларусы ў чарговы раз усьвядомяць сябе «тоже русскими», толькі са знакам якасьці.\nРасейская мова насамрэч – міна запаволенага дзеяньня пад беларускую ідэнтычнасьць. У сёньняшнім сьвеце мы назіраем працэс імклівага, хуткага, як многім здаецца няўхільнага нацыятварэньня. Стварэньне беларускай нацыі пачалося 120 гадоў таму і зараз яно набірае абароты. І якая розьніца, здавалася б, па-беларуску ці па-расейску? Але гэтыя этапы могуць мяняцца. Можа праз некалькі дзесяцігодзьдзяў ці стагодзьдзяў менавіта моўны фактар будзе вельмі істотны для захаваньня беларускай дзяржавы, для захаваньня супольнага нацыянальнага інтарэсу.\nПрынамсі, ўсе іншыя нацыянальныя дзяржавы надаюць нацыянальнай мове вялікае значэньне. І гэта асабліва відаць на прыкладзе тых нацый, якія, як і беларусы, пачалі фармавацца пазьней, напрыклад, украінцы ці македонцы. Там дзяржава траціць вялікія рэсурсы на ўмацаваньне македонскай мовы, на разьвіцьцё адукацыі, ў тым ліку і вышэйшай, на македонскай мове, стварэньню культуры. Там разумеюць, што ў балканскім катле гэта важная зарука нацыянальнай салідарнасьці, без якой ня можа быць нацыі. Мой апанэнт, з Аляксеем мы не апанэнты...\nДракахруст: Андрэй, а мне падалося, што ўсё ж апанэнты. Гэтая ваша тэза – бяз мовы няма нацыі, ён з гэтым нязгодны.\nДынько: Я не казаў, што бяз мовы няма нацыі.\nДракахруст: Вы сказалі, што гэта важны, вырашальны чыньнік. Са словаў Аляксея я зразумеў, што ён не падзяляе гэтую думку. Яе падзяляе хутчэй Юры.\nКалі хтосьці лёгка адкідае мову, то ён гэтак жа лёгка адкіне і дзяржаўнасьць\nДынько: Сапраўды, спадар Дракахруст, я нідзе не казаў і не пісаў, што бяз мовы няма нацыі. Ёсьць розныя варыянты. Але мова – гэта дадатковы фактар кансалідацыі нацыі. Ужо ня кажучы пра тое, што мова – гэта каштоўнасьць, што яна мае вялізнае культурнае, сардэчнае значэньне для многіх людзей. І калі хтосьці лёгка адкідае мову, то ён гэтак жа лёгка адкіне і дзяржаўнасьць.\nДракахруст: Старшыня Таварыства беларускай мовы Алег Трусаў, камэнтуючы дадзеныя леташняга перапісу, выказаў перасьцярогу, што праз колькі гадоў ці дзесяцігодзьдзяў беларуская мова проста зьнікне. Наколькі абгрунтаванай вам падаецца такая экстрапаляцыя? Юры\nВы павінны зразумець, што акрамя вашай беларускай пазыцыі ёсьць і іншая пазыцыя, якая такая ж беларуская, як і ваша\nБаранчык: Я ня думаю, што гэта калісьці адбудзецца. Беларуская мова заўсёды ў Беларусі будзе вывучацца ў школах, як другая мова. На ёй створаныя някепскія творы літаратуры, паэзіі. Чаму дзяржава павінна беларускую забараняць? Вывучаюць жа ў некаторых краінах мёртвыя мовы. Я хацеў бы запярэчыць Андрэю Дынько, які маю пазыцыю кваліфікуе, як імпэрскую, а сваю – як беларускую. Ня трэба, спадар Дынько, манапалізаваць беларускую пазыцыю. Мая пазыцыя не імпэрская, а беларуская. І вы павінны зразумець, што акрамя вашай беларускай пазыцыі ёсьць і іншая пазыцыя, якая такая ж беларуская, як і ваша. Я мяркую, што трэба быць больш карэктным у гэтым пытаньні і ня клеіць ярлыкі.\nДракахруст: Юры, я вас не зусім зразумеў – чаму працэс зьнікненьня, скарачэньня ўжытку беларускай мовы будзе на нейкім этапе спынены? Таму што на ёй былі створаныя някепскія, як вы сказалі, творы? Дык так было і з 1999 па 2009 год, але я яшчэ раз паўтараю: колькасьць тых, хто сказаў, што дома гаворыць па-беларуску, скарацілася з 37% да 23%. Дык чаму гэта не ператварыцца ў нуль?\nМожа калі Беларусь стане эўрапейскай дзяржавай, то тут будзе польская мова\nБаранчык: Ну гэта сфэра імавернасьці. Нехта лічыць, што яна будзе дамінаваць, нехта мяркуе, што захаваецца на цяперашнім узроўні. Калі, як хочуць мае апанэнты, Беларусь стане эўрапейскай краінай, створыць «жалезную заслону» на мяжы з Расеяй, то усё перавядуць на беларускую мову. А можа рэалізуецца праект БНФ 90-х гадоў, калі прапаноўвалі ўсё перавесьці на беларускую мову, а потым перавесьці мову з кірыліцы на лацінку. Але гэта прамы шлях да польскай мовы. Хто ведае, можа калі Беларусь стане эўрапейскай дзяржавай, то тут будзе польская мова. І беларусаў ня будзе, а будуць адны палякі.\nДракахруст: А калі рэалізуецца ваш праект, то што будзе з беларускай мовай?\nНельга прымусіць мову любіць і на ёй размаўляць\nБаранчык: Калі ў нас будзе саюз з Расеяй паводле ўзору Эўразьвязу, то беларуская мова захавае сваё значэньне і будзе вывучацца ў школах. А ўжо справа чалавека будзе, на якой мове яму гаварыць – на беларускай ці на расейскай. Мне здаецца, што дзяржава і зараз нікому не забараняе гаварыць па-беларуску, і для чыноўнікаў няма забароны пісаць службовыя паперы па-беларуску. Проста ніхто не хоча гэта рабіць. Мае паважаныя апанэнты ня хочуць гэта зразумець – што нельга прымусіць мову любіць і на ёй размаўляць. Ці яны хочуць таталітарна гэта зрабіць?\nДракахруст: Андрэй, а якое ваша стаўленьне да гэтай экстрапаляцыі Алега Трусава?\nКалі ня дзейнічаць, сядзець, склаўшы рукі, то беларуская мова зьнікне\nДынько: Калі грамадзтва ня будзе дзейнічаць, то так яно і будзе. Некалькі гадоў – гэта перабольшаньне. Быў такі знакаміты верш Пімена Панчанкі «Родная мова»: «Кажуць, мова мая аджывае. Век свой ціхі: ёй зьнікнуць пара». Гэты пранізьлівы верш быў напісаны ў 1954 годзе. Прайшло 50 гадоў – яна не зьнікла.\nАле Трусаў мае рацыю, калі так ставіць пытаньне. Калі ня дзейнічаць, сядзець, склаўшы рукі, то беларуская мова зьнікне, зьнікне, як зьнікалі іншыя мовы.\nЗь іншага боку, сёньня ёсьць некаторыя чыньнікі, якія даюць надзею, што гэтага не адбудзецца, што гэты працэс – зваротны, што беларуская мова пройдзе траекторыю, якую прайшла каталёнская мова.\nЯе сфэра ўжываньня і колькасьць носьбітаў зьмяншаліся, пакуль быў аўтарытарны рэжым у Гішпаніі. А пасьля пераходу Гішпаніі да дэмакратыі пачаўся адваротны працэс, расьце і колькасьць носьбітаў, і сфэра ўжываньня. Гэта, відаць, прывядзе да ўзмацненьня каталёнскай ідэнтычнасьці да той ступені, што ў будучай Эўропе рэгіёнаў гэта будзе асобны рэгіён.\nСёньня мы маем некаторыя пазытыўныя тэндэнцыі: колькасьць людзей у гарадах, якія аддаюць дзяцей у беларускія школы, вельмі паволі, але ўсё ж расьце. Менск тут самы галоўны, бо гэта сталіца. Другая тэндэнцыя гэта тое, што беларускамоўная грамада вельмі актыўна б'ецца за свае правы, не спыняецца палітычнае змаганьне, ідзе актыўнае тварэньне культуры, ў паўпадпольлі выходзяць дзесяткі кніг на беларускай мове, робяцца дзесяткі інтэрнэт-сайтаў. Калі паглядзець Вікіпэдыю на беларускай мове, то нашы паказчыкі пакуль сувымерныя з паказчыкамі нацый, дзе моўная сытуацыя лепшая.\nТрэцяя рэч, якая надае пэўную надзею, гэта тое, што ў дзяржаўным апараце я бачу досыць шмат сілаў, якія разумее значэньне беларускай мовы і дзейнічаюць на яе карысьць. Мой заклік: адрэагаваць на вынікі гэтага перапісу, як на вялікі выклік. Трэба дзейнічаць, каб не перайсьці тую мяжу, за якой мы страцім найвялікшую нацыянальную каштоўнасьць.\nБеларусь ніколі не будзе толькі беларускамоўнай, але ніколі ня будзе і толькі расейскамоўнай\nЛастоўскі: Асноўная праблема ў тым, што зараз беларуская мова ня мае ніякіх сацыяльных функцый. Няма нейкага публічнага месца, дзе было б неабходна размаўляць па-беларуску. Усе важныя грамадзкія інстытуты – вышэйшая адукацыя, войска, бюракратыя – функцыянуюць на расейскай мове. І адсутнасьць такога сацыяльнага запыту на беларускую мову, сапраўды, прыводзіць да таго, што яе веданьне зьяўляецца толькі апцыянальным для сучаснага беларускага грамадзтва. Можна выдатна і паўнавартасна жыць у Беларусі бязь веданьня беларускай мовы. У той жа час бязь веданьня расейскай мовы гэта немагчыма. І такое становішча сапраўды вядзе да інтэнсіўнай русыфікацыі.\nАле тут я ўзгадаю словы Валянціна Акудовіча, які сказаў, што Беларусь ніколі не будзе толькі беларускамоўнай, але ніколі ня будзе і толькі расейскамоўнай. Беларуская мова не зьнікне, але існуе небясьпека, што яна ператворыцца ў атрыбут невялікага гарадзкога гета інтэлектуалаў. Калі радыкальна ня зьменіцца дзяржаўная палітыка ў дачыненьні да беларускай мовы, то так яно і будзе.\nДракахруст: Аляксей, вы кажаце пра гета інтэлектуалаў, але вось дадзеныя леташняга перапісу па мовах хатняга ўжытку: сярод гарадзкога насельніцтва па-беларуску гавораць дома 11.2%, сярод вясковага насельніцтва -58.6% (паводле перапісу 1999 году долі былі 20% і 74% адпаведна). Па Менску лічбу я ўжо называў – 5.7%. Так, ёсьць сапраўды яскравыя інтэлектуальныя асяродкі, ёсьць рост колькасьці тых гарадзкіх жыхароў, якія аддаюць дзяцей у беларускамоўныя школы, пра што казаў Андрэй, але ў масавым маштабе прапорцыя моўных паводзінаў вось такая.\nЛастоўскі: Але беларускае грамадзтва вельмі моцна ўрбанізаванае. Вёска зараз фактычна пастаўляе людзей, якія потым пераяжджаюць у горад. Падвышэньне сацыяльнага статусу чалавека зьвязана з пераездам у горад і ён павінен ведаць расейскую мову. І калі будзе такая дыспрапорцыя, што расейская мова – гэта мова прафэсійная, мова сацыяльнага прэстыжу, то беларуская мова будзе вынішчацца з вёскі.


"У сэрцы з Радзімай": старажытныя беларускія песні прагучаць у музеі - 22.07.2019, Sputnik Беларусь\nСпевы ў выкананні гурта "Крывічы" можна будзе паслухаць сёння ў Дзяржаўным музеі беларускай літаратуры. 22.07.2019, Sputnik Беларусь\nкультура, у беларусі, навіны , дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры\nМІНСК, 22 ліп – Sputnik. Дзяржаўны музей беларускай літаратуры запрашае на творчую сустрэчу з лідарамі гурта іркуцкіх беларусаў "Крывічы", якая пройдзе ў межах праекту "У сэрцы з Радзімай".\nПесні, якія прагучаць падчас сустрэчы, былі запісаны пад час этнаграфічных вандровак па вёсках Прыбайкалля, заснаваных беларускімі перасяленцамі ў пачатку ХХ стагоддзя.\n"Раней у Прыбайкаллі беларуская песня гучала ў шматлікіх вёсках, заснаваных перасяленцамі", - паведамілі ў музеі.\nУдзельнікі гурта вырашалі даць другое жыццё традыцыйным абрадавым і пазаабрадавым спевам, якія выконваюць у старажытнай манеры спеву продкаў-беларусаў. У межах праекту гурт прадставіць аматарам беларускай народнай спадчыны праграму "Песні і танцы беларусаў Іркуцкай вобласці".\nГурт аўтэнтычнага спеву "Крывічы" быў заснаваны ў 2009 годзе з ініцыятывы вядомага лідара беларусаў Іркуцкай вобласці Алега Рудакова і Волі Галанавай, якая стала натхняльніцай і кіраўніком гурта.\nУсе ўдзельніцы гурта нарадзіліся ў Сібіры, але ведаюць мову сваіх продкаў і спяваюць родныя песні. Гурт неаднаразова выступаў у Беларусі, у тым ліку на фестывалі мастацтваў беларусаў свету.\nСустрэча адбудзецца 22 ліпеня а 18-й гадзіне ў Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры. Уваход вольны.


Беларуская філасофская прастора » Blog Archive » Адкрытая лекцыя Вячаслава Бабровіча “Супрацьстаянне фашызму і лібералізму на постсавецкай прасторы” 21/10\nСУПРАЦЬСТАЯННЕ ФАШЫЗМУ І ЛІБЕРАЛІЗМУ\nПасля распаду Савецкага Саюза скончылася эпоха працяглага проціборства дзвюх сусветных сістэм. У большасці ўтвораных постсавецкіх рэспублік былі прынятыя дзяржаўныя канстытуцыі, у аснову якіх пакладзены каштоўнасці ліберальнай дэмакратыі. У гэты ж час амерыканскі палітолаг Фрэнсіс Фукуяма піша аб канчатковай перамозе лібералізму ва ўсім свеце. З таго часу прайшло больш за 20 гадоў, а колькасць прыхільнікаў лібералізму (як кажуць сацыёлагі) у постсавецкім грамадстве не расце. Мала таго, сёння яму аб’яўлена сапраўдная ідэалагічная вайна з боку прадстаўнікоў так званага «Рускага свету» і прафашысцкіх ідэолагаў.\nЗвяртаем увагу на змены ў раскладзе далейшых лекцый: анансаваная на 28 кастрычніка лекцыя Алеся Разанава адбудзецца 11 лістапада. А 28 кастрычніка мы запрашаем Вас разважаць над “галоўным пытаннем” Міхала Анемпадыстава. Актуальная інфармацыя на сайце: www.fly-uni.org.


09 сакавік 2020, 21:57\nВера і Павал Сердзюкі\nСёньня ў Менску адбылася прэсавая канфэрэнцыя, у якой узялі ўдзел кіраўнік фонду «Адкрытыя сэрцы» Ўладзіслаў Валаховіч, духоўнік Сьвята-Елізавецінскага манастыра протаярэй Андрэй Лемяшонак і арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч.\nЯны выступілі ад імя ініцыятараў звароту да кіраўніка дзяржавы з просьбай прыняць закон аб забароне ЛГБТ-прапаганды і ўвесьці за яе крымінальную адказнасьць.\nУладзіслаў Валаховіч паведаміў, што 52 тысячы чалавек падпісалі зварот да кіраўніка дзяржавы ініцыяваць прыняцьце ў Беларусі «закону аб забароне ЛГБТ-прапаганды, публічнай дэманстрацыі непаўналетнім гомасэксуалізму і іншых полавых вычварэньняў». У звароце ўтрымліваецца заклік увесьці за пазначаныя дзеяньні крымінальную адказнасьць.\nПротаярэй Сярдзюк падкрэсьліў, што асабіста ён выступае супраць увядзеньня крымінальнай адказнасьці за ЛГБТ-прапаганду: «Ні я, ні мая жонка гэты зварот не падпісвалі, гэтак жа як мае прыхаджане. Калі ім прапанавалі гэта зрабіць, я выказаў сваю пастарскую пазыцыю. Можна колькі заўгодна казаць, што мы не займаемся палітыкай, але сёньняшняя прэсавая канфэрэнцыя і акцыя па падпісаньні звароту — палітычны крок касьцёлу».\n«Галоўны фактар, якім хрысьціяне паўплывалі на навакольны сьвет — іх лад жыцьця. Я бачу глыбокую небясьпеку ў такога кшталту звароце. Мы выяўляемся людзьмі, якія, не маючы пераканаўчасьці сваім стылем жыцьця, спрабуюць зьвярнуцца да інструмэнтаў дзяржавы. Я перакананы, што супольнасьці, якая не так даўно, у XX стагодзьдзі, зазнала перасьлед, ні ў якім разе нельга ператварацца ў ганіцеляў, таму што гэтая сытуацыя можа павярнуцца роўна супраць нас» — сказаў протаярэй Сярдзюк.\nЁн таксама выказаў меркаваньне, што прэсавая канфэрэнцыя «была вытрыманая ў вельмі агрэсіўным тоне і выкліча нэгатыўны рэзананс у грамадзтве».\n«У дадзеным выпадку, — сказаў сьвятар, — зварот да кіраўніка рэспублікі зьяўляецца правакацыйным крокам, які прывядзе не да тых вынікаў, якія меркаваліся».\nКажучы пра ўдзел БПЦ у зборы подпісаў, протаіерэй Сярдзюк адзначыў, што «гэта ініцыятыва аднаго Сьвята-Елізавецінскага манастыра».\nДухоўнік Сьвята-Елізавецінскага манастыра протаярэй Андрэй Лемяшонак заявіў на прэсавай канфэрэнцыі, што збор подпісаў і зварот — гэта пазыцыя царквы, якой, на ягоную думку, прытрымліваецца асноўная частка насельніцтва Беларусі.


Мінскі абласны выканаўчы камітэт • Афіцыйны сайт - Займальныя і цікавыя мерапрыемствы чакаюць дзяцей у перыяд летніх канікул\nЗаймальныя і цікавыя мерапрыемствы чакаюць дзяцей у перыяд летніх канікул\nЧацвер, 06 Чэрвень 2019 14:20\t| Крыніца: Галоўнае ўпраўленне па адукацыі Мінскага аблвыканкама\nЛета ў Мінскай вобласці здзіўляе разнастайнасцю форм працы са школьнікамі. Займальныя і цікавыя мерапрыемствы чакаюць дзяцей у перыяд летніх канікул. У аздараўленчых лагерах рэалізуюцца новыя творчыя праекты - даследчыя, навукова-пазнавальныя, будуць прапанаваныя цікавыя экскурсійна-турыстычныя праграмы.\nУ летні перыяд 2019 года на Міншчыне плануецца аздаравіць 59 350 непаўналетніх (у лагерах з дзённым знаходжаннем – 33 150 чалавек, з кругласутачным – 26 200), у тым ліку ў спартыўна-аздараўленчых лагерах – 7 895, у лагерах працы і адпачынку – 1 805 (з дзённым знаходжаннем – 1 390 чалавек, з кругласутачным – 415), іншай накіраванасці – 1 235 чалавек.\nУ Мінскай вобласці створаны ўсе ўмовы, каб летняя аздараўленчая кампанія прынесла дзецям яркія ўражанні, умацавала іх здароўе, забяспечыла цікавы вольны час.\nУ чэрвені ў Слуцкім раёне рабяты атрымаюць магчымасць правесці канікулы не толькі актыўна, але і з карысцю. У аздараўленчым лагеры «Алімпіец» правядуць свае канікулы пераможцы і ўдзельнікі прадметных алімпіяд. Запамінальнымі стануць канікулы і для хлопчыкаў і дзяўчынак з перасоўнага палатачнага лагера «Вандроўнік».\nЗабаўляльную праграму і займальны адпачынак дзецям прапануюць аздараўленчыя лагеры Барысаўскага раёна: лагер «Малая акадэмія навук» для адораных навучэнцаў на базе Лошніцкай гімназіі; лагер для актывістаў ЮІД «Безопасность.ВУ»; намётавы лагер «Рабінзон».\nЗ чэрвеня па ліпень будзе арганізавана работа профільных лагераў «Эрудыт» для высокаматываваных дзяцей на базе Мар'інагорскай гімназіі Пухавіцкага раёна і «Гвардзеец» сумесна з вайсковай часткай 89417 на базе сярэдняй школы № 3 г.Мар'іна Горка.\nВа Уздзенскім раёне актывістам грамадскіх арганізацый дасць магчымасць правесці час у аздараўленчым лагеры «Лідэрскі» на базе Уздзенскай раённай дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы.\nУ Маладзечанскім раёне юнакі 14-17 гадоў з карысцю правядуць час у аздараўленчым лагеры абаронна-спартыўнага профілю з кругласутачным знаходжаннем дзяцей «Дапрызыўнік» на базе фізкультурна-спартыўнага цэнтра дзяцей і моладзі Маладзечанскага раёна. Рабяты пройдуць 5-дзённы курс вучэбна-палявых збораў «Дапрызыўная падрыхтоўка». Заняткі з імі правядуць афіцэры вайсковай часці 04152, ваеннага камісарыята, Маладзечанскага ГРАНС, воіны-інтэрнацыяналісты, работнікі Маладзечанскай раённай арганізацыі ДТСААФ.\nДля хлопцаў з абласнога лагера «Эрудыт» Капыльскага раёна запланавана незабыўная сустрэча з дэлегацыяй з горада Арэнбурга.\nУ Мінскім раёне на базе Мачулішчанскай сярэдняй школы працуе аздараўленчы лагер з кругласутачным знаходжаннем «РОБОТЕК» (для навучэнцаў 3-5 класаў). На працягу ўсёй змены рабяты атрымаюць магчымасць пазнаёміцца з робататэхнікай і Scratch-праграмаваннем, пагрузіцца ў свет матэматыкі, інфарматыкі і англійскай мовы. Для выхаванцаў лагера арганізуюцца экскурсіі ў музей «Экспириментус», выставы «Свет робатаў» і «Robo Art».\nЗнайсці занятак па душы і стаць удзельнікам разнастайных праектаў прапануюць дзецям аздараўленчыя лагеры Смалявіцкага раёна: «Менедж-фэст» - лагер з элементамі эканамічных ведаў; лінгвістычны лагер «Па слядах чырвонага цмока» з вывучэннем кітайскай і англійскай моў.\nНасычаная праграма чакае хлопчыкаў і дзяўчынак. Падчас трохдзённага турыстычнага злёту, які ахопіць больш за 180 рабят, на тэрыторыі ўрочышча Гарбаты мост будзе арганізавана 12 намётавых лагераў.\nУ перыяд летніх канікул у г.Жодзіна створаны ўсе ўмовы для актыўнага і карыснага адпачынку. Лагер «Непаседы» на базе Жодзінскага сацыяльна-педагагічнага цэнтра прыме 30 дзяцей і будзе працаваць у дзве змены. Таксама працуе профільны эколага-краязнаўчы лагер «Рамонак» на базе філіяла «Турыст» ДУДА «Цэнтр творчасці, турызму і экскурсій дзяцей і моладзі г. Жодзіна». У гэтым лагеры за дзве змены адпачне 50 дзяцей.\nРазнастайныя лагеры прымуць рабят у Валожынскім раёне: лагер з кругласутачным знаходжаннем «КРУТА» на базе Вішнеўскага ВПК; профільны лагер «Патрыёт» на базе вайсковай часці 30695. Бярэзінскі раён парадуе школьнікаў перасоўным намётавым лагерам «Юнацтва» на базе турыстычнага цэнтра «Юнацтва» в.Жорнаўка, Вілейскі – перасоўным намётавым лагерам «Вандроўнікі» (Вілейская гімназія «Логас»). У Чэрвеньскім раёне працуе лагер «Экаград» на базе Запольскай сярэдняй школы, у Мядзельскім – профільны лагер «Эрудыт» на базе гімназіі-інтэрната.\nЖадаем хлопцам, якія адпачываюць у летніх лагерах Міншчыны, вясёлага адпачынку і шмат новых адкрыццяў!


Лукашэнка: "Скарына жыў і ў Піцеры. І тварыў там."\n02 сакавік 2006, 18:34\nРадыё Свабода У Менску адкрыўся трэці Ўсебеларускі народны сход. У сваім выступе на Ўсебеларускім сходзе, які адкрыўся сёньня ў Палацы рэспублікі, Аляксандар Лукашэнка фактычна прэзэнтаваў сваю перадвыбарчую праграму.\nВыступ Аляксандра Лукашэнкі пад назвай “Дзяржава для народу” цягнуўся больш за тры гадзіны. Раз-пораз дакладчык пазіраў на гадзіньнік. У залі вісеў перадвыбарчы лёзунг Лукашэнкі “За моцную і квітнеючую Беларусь”.\nНа сход патрапілі ўсе прыхільнікі спадара Лукашэнкі, сярод якіх кіраўніца ЦВК Лідзія Ярмошына, міністры, вэртыкальшчыкі ды іншыя. З кандыдатаў у прэзыдэнты на сходзе быў Сяргей Гайдукевіч, кіраўнік ягонай ініцыятыўнай групы Ўладзімер Карунас і яшчэ дванаццаць сябраў ЛДП.\nКажучы пра палітычную сытуацыю, спадар Лукашэнка заявіў, што бяз бою не аддасьць краіны:\n(Лукашэнка: ) “Калі вы думаеце, што ў нас прэзыдэнцкая кампанія спакойна, ціха ідзе, вы памыляецеся. Асабіста мне, Мартынаву, міністру замежных справаў, нашым многім дэпутатам, усім службовым асобам вельмі дорага каштуе гэтая перадвыбарчая кампанія ў пляне нэрваў. Нашым узброеным, нашым сілам бясьпекі. Напружаньне настолькі вялікае, што вы ўявіць ня можаце”.\nКіраўнік Беларусі заявіў, што паставіў задачу ня ўцягвацца ні ў якія правакацыі і паабяцаў усё расказаць пасьля выбараў.\n(Лукашэнка: ) “Я абараняю не сябе. Я ўжо наеўся гэтай улады. Для мяне вельмі важна паставіць моцную кропку ў гэтым жыцьці, каб нікому, хто прыйдзе пасьля мяне, не захацелася павярнуць назад краіну. Каб краіна ішла гэтай дарогай”.\nЗначная частка выступу спадара Лукашэнкі была прысьвечана пераліку дасягненьняў у эканамічнай сфэры. Гаворачы пра адукацыю, Лукашэнка загадаў зрабіць новыя падручнікі і вярнуць старыя савецкія праграмы.\n(Лукашэнка: ) “Чаго мы саромеемся? Ну, мы жылі ў той краіне. І Скарына быў ня толькі беларус. Ён жыў і ў Піцеры. І тварыў там. Гэта наш Скарына. Чаму мы адмаўляемся, як Ленін казаў, ад гэтай вялікай спадчыны — Талстога, Някрасава, Ясеніна і таго ж Маякоўскага, Пушкіна і іншых? Чаго? Яны жылі ў нас, былі ў нас. Яны захоплены былі нашай прыродай, нашым народам. Яны тут стваралі, пісалі. Гэта ж гонар нашай краіны. І мы павінны вывучаць гэтыя творы”.\n(Нагадаем, што Скарына нарадзіўся ў 1490 годзе і памёр каля 1551. Расейскі горад Санкт-Пецярбург быў заснаваны Пятром Першым у 1703 годзе, праз 150 гадоў пасьля сьмерці Скарыны.)\nАцэньваючы мерапрыемства, былы старшыня Савету Рэспублікі і дэлегат Другога ўсебеларускага сходу Аляксандар Вайтовіч заявіў:\n(Вайтовіч: ) “Я лічу, што гэта спэктакль, які патрэбны ўладзе, каб дэманстраваць, што нехта пра нешта з народам кансультуецца. Хаця ніхто зь ім не кансультуецца. Усталявана такая дыктатура”.\n**************** У працы Ўсебеларускага сходу бярэ ўдзел старшыня Дзярждумы Расеі Барыс Грызлоў\nВа Ўсебеларускім сходзе бяруць удзел дэлегацыі Расеі і Ўкраіны, прадстаўнікі дыпляматычных місій і міжнародных арганізацый, прадстаўнікі беларускай дыяспары. На сход прыехаў таксама старшыня Дзярждумы Расеі Барыс Грызлоў. Ён заявіў, што саюз Беларусі і Расеі ёсьць адным з найбольш уражлівых посьпехаў на пастсавецкай прасторы. Паводле Грызлова, праца над Канстытуцыйным актам саюзнай краіны знаходзіцца ў завяршальнай стадыі і бліжэйшым часам ён можа быць разгледжаны на паседжаньні вышэйшага дзяржсавету. Таксама ён заявіў журналістам, што ў Маскве ўпэўнены ў перамозе на прэзыдэнцкіх выбарах Аляксандра Лукашэнкі. Грызлоў станоўча ацаніў правядзеньне Ўсебеларускага сходу, маўляў, забесьпячэньне справаздачнасьці ўлады перад народам з’яўляецца адной з найбольш надзённых задач. З гэтага пункту гледжаньня сход уяўляе сабой несумненную цікавасьць.\nГл.таксама  Пры спробе зарэгістравацца як дэлегат сходу быў затрыманы і моцна зьбіты кандыдат на прэзыдэнта Аляксандар Казулін


06 люты 2014, 10:07\nУ Мёрах замярзаюць дзьве тысячы чалавек: заніжаная тэмпэратура альбо адключанае ацяпленьне ў шэрагу жылых дамоў горада. Пра гэта Свабодзе паведаміў мясцовы жыхар Валер Валажонак.\nСпадар Валажонак скардзіцца, што праз нядбайнасьць камунальнікаў ад холаду церпіць і ён сам, і іншыя людзі:\n«У нас тут бяда: прыблізна дзьве тысячы чалавек засталіся без цяпла на тэрыторыі дзьвюх выбарчых акругаў, дзе я зараз зьбіраю подпісы на вылучэньне кандыдатам у дэпутаты абласнога савета. Ужо два тыдні людзі без цяпла, сьпяць апранутыя, батарэі ў дамах з цэнтральным ацяпленьнем палопалі. І трэцяя школа пакутуе, і шэраг шматпавярховых дамоў, і прыватныя.\nПакутуюць і дзеці, і пэнсыянэры. Уявіце: у жылых памяшканьнях мінусавая тэмпэратура. Каб сагрэцца, людзі паляць газавыя пліты, уключаюць калярыфэры, але вышэй за 16 градусаў тэмпэратура не падымаецца. Батарэі халодныя — руку замарозіш, яны грэюць толькі на паперах ва ўладаў. У мяне ў доме размарожаную батарэю інжынэр выразаў і выкінуў, рэгулятар цяпла таксама паламалі і выкінулі. А я жыву з бацькам-інвалідам, яму 76 гадоў і ён пры 20-градуснай тэмпэратуры мерзьне, а пры такой яму зусім сьмерць. І гэтак размарожаная кватэра ўжо тыдзень. А ў адказ на скаргі ўлады пагражаюць, што прыватныя дамы яны будуць адключаць ад цэнтральнага ацяпленьня. Гэткім чынам яны хочуць зьняць зь сябе вырашэньне праблемы.\nА ў людзей гэтае цэнтральнае ацяпленьне было шмат гадоў, людзі не карысталіся печамі, яны ўжо разбурыліся ад часу. Калі іх запаліць, то распачнуцца пажары. Я штодня хаджу па кабінэтах: быў у мэра, у галоўнага інжынэра, але нічога не вырашаецца. І мой выпадак не адзіны.\nУ нас зараз праходзяць вайсковыя вучэньне „Мёры 2014“. Каб сагрэць вайскоўцаў, улады падключылі да ацяпленьня гарадзкую спартовую залю, якая раней не ацяплялася, і разьмясьцілі там вайскоўцаў. Нагрузка на сыстэму ацяпленьня сталася такой магутнай, што ў выніку яна перастала працаваць у жылых дамах. Каб сагрэць вайскоўцаў, яны ахвяравалі людзьмі. Людзі ўжо даведзеныя да адчаю такімі паводзінамі ўладаў».\nГалоўны інжынэр ЖКГ Мёрскага раёну Аляксандр Каратаеў у сваю чаргу паведаміў Свабодзе:\n«Размарожаныя батарэі ў прыватным доме, і Валажонак зьвярнуўся да нас тады, калі батарэі ў ягоным доме ўжо лопнулі. Гэта прыватны сэктар, а ў астатніх дамах і ў шматпавярховых ужо грэецца».\nКарэспандэнтка: «А ня грэлася чаму? Здарылася аварыя?»\n«Не, не аварыя. Ну, ня грэла таму што...працуем. Там... рознае — мы працуем над гэтым. Што я магу патлумачыць дакладна, і гэта адна з прычын, чаму скаргі пайшлі: уся зіма была плюсавая, а ў нас кацёл выпрацоўвае пэўную нагрузку. Ён працаваў і ў кватэрах было 25 градусаў і больш. А нарматыў — 18 градусаў і калі стала менш, каля 18–19 стала — пачалі скардзіцца. Не ва ўсіх кватэрах, як яны там скардзяцца, што, нібыта 13-15 градусаў. Ёсьць асобныя кватэры, дзе 15 градусаў. Мы над гэтым працуем, шматкватэрны дом ужо зрабілі. Нам і абласное упраўленьне даводзіць графік работы кацельнай, мы працавалі па графіку — падавалі тэмпэратуру ў залежнасьці ад тэмпэратуры паветра. Зараз памянялі помпы на дамах. Горад павялічваецца, шматпавярховікі збудавалі — гэта таксама павялічыла нагрузку. А прыватны сэктар, ён... Іх калісьці падключалі да цэнтральнага ацяпленьня, але гэта ня значыць, што яны павінныя з намі ўвесь час працаваць. У нас у горадзе праведзены газ і людзей папярэджвалі, што з часам прыватны сэктар будзе адключаны ад цэнтральнага ацяпленьня, бо з прыватным сэктарам працаваць нявыгадна. Гэта значыць, што людзі мусяць ацяпляць дамы самі. Некаторыя ўжо ўсталявалі газавае абсталяваньне і самастойна ацяпляюць свае дамы».\nКарэспандэнтка: «І ўсё ж, на сёньняшні дзень ці ёсьць ў горадзе дамы-кватэры, дзе нізкая тэмпэратура?»\n«Мы гэтую сытуацыю вырашылі».


Барыс Хамайда: Я адмовіўся зняць жоўта-блакітную стужку - БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ\nБарыс Хамайда: Я адмовіўся зняць жоўта-блакітную стужку\nНайстарэйшы віцебскі апазіцыянер Барыс Хамайда выйшаў на волю пасля 20-ці дзён, якія правёў ў віцебскім ізалятары часовага ўтрымання. Суддзя Алена Цыганкова прызнала яго вінаватым і паводле артыкула 24.23 КоАП.\nПадставай для затрымання стала жоўта-блакітная стужка, якую каля століка распаўсюдніка беларускага друку заўважыў падпалкоўнік міліцыі. Спадар Хамайда кажа, што адмовіўся яе зняць на загад міліцыянта:\n– Я кажу: “Паслухайце, пад снарадамі, бомбамі, ракетамі гінуць украінскія дзеці, жанчыны, старыя… Я не буду яе здымаць!” І ў мяне была яшчэ бел-чырвона-белая стужка, але яна была ў заплечніку. Дык міліцыянты напісалі рапарты, што я стаяў і з жоўта-блакітнай, і з бел-чырвона-белай стужкай. Значыць, несанкцыянаваны пікет.\nСуд Чыгуначнага раёну пастанавіў канфіскаваць абедзьве стужкі, але вярнуць гаспадару забраны падчас затрымання мабільны тэлефон. Аднак міліцыянты з Чыгуначнага РАУС, пакуль Барыс Хамайда адбываў арышт, самавольна прадалі тэлефонны апарат за 15 рублёў – маўляў, гэтыя грошы пойдуць на пагашэнне ранейшых штрафаў. Таксама актывіста афіцыйна папярэдзілі, што ў выпадку трэцяга цягам году адміністрацыйнага правапарушэння супраць яго будзе ініцыявана ўжо крымінальная справа. Спадар Хамайда кажа, што цяпер міліцыя вельмі актыўна распачынае адміністрацыйныя справы за пратэсты супраць вайны ва Украіне. Толькі падчас ягонага знаходжання ў ізалятары часовага ўтрымання ён сустрэў 9 чалавек, пакараных за антываенныя плакаты, допісы ў сацыяльных сетках і нават за вершы.\n„Расейскія акупацыйныя войскі бамбяць і бамбяць мой горад”