QƏZNƏVİ DÖVLƏTİ QURUCULARI VƏ QULAMLIQ MƏSƏLƏSİ | GAQP / Güney Azərbaycan Qurtuluş Partiyasi\nBəzi tarix kitablarında Qəznəvi dövlətinin qurucuları Alp Təkin`in və Sübək Təkin`in savaşda əsir düşərək bir qulam kimi satıldıqları və qulamlıqdan böyük rütbələrə yüksələrək Qəznəvi dövlətini qurduqları ifadə edilməkdədir. 1\nSamanoğulları (Samani) və Büveyhoğulları (Al-e Buyeh) dövlətləri ordularında da çox sayıda Türk`ün olduğu və bu dövlətlərin ordularının çoğunluğunun Türklərdən təşəkkül etdiyi bilinməkdədir.2 Bu əsgərlərin özlərini bu dövlətlərə satdıqları, ondan ötürü bu əsgərlərin də qulamlar olduqları və ordunun da qulamlardan təşəkkül etdiyi iddia edilməkdədir.3 Ayrıca Alp Təkin və Sübək Təkin`in savaş əsiri olduqları və birincisinin Samanoğulları`na, digərinin isə Alp Təkin`ə satılması4 ırqçı və Ariaist görüşlü araşdırıcılara O`nları və Türkləri təhqir etməyə fürsət vermişdir. Hətta Sübək Təkin`in mənasını Fars dilindən çıxardaraq yüngül və ağılsız mənasına gələn Farsca ”səbok” kələməsindən yarandığını iddia etməkdədirlər. Bu iddianın təkin (şahzadə) unvanıyla uymadığı və ayrıca Türk tarixində muəyyən birliklər başçısı olan sübəy, subay kələməsinin varlığı5 da bilindiyi üçün bu adın Sübək şəklində yazılması daha doğru görülməkdədir. Bu yazı bu mövzuda bəzi məsələlərə toxunmaq və aydınlatmaq məqsədiylə yazılmışdır.\n1. Qəznəvi dövlətinin qurucuları Alp Təkin və məxsusən Sübək Təkin adlarında prəns və şahzadə mənasına gələn “təkin” unvanı vardır. Bu unvanın\n1 Corfadeqani Ə, Tərcome-ye Tarix-e Yəmini, s. 19; Beyhəqi M., Tarix-e Beyhəqi, s. 222\n2 Grousset R., Emperaturi-ye Sahranavardan, Farsçaya Çev: A. Meykadeh, Enteşarat-e Elmi-Farhangi Yayınları, s. 248\n3 Age, s. 248\n4 Qazwini H. M., Select History or Tarikh-e Gozide, s. 78\n5 Barthold V. V., Türkistan, s. 280\nhökümdarın oğlu və qardaşlarına verilən bir unvan olduğu6 və bu da onların seçgin və yuxarı siniflərə aid insanlar olduqlarını göstərməkdədir. Zatən Beyhəqi Alp Təkin`in babasının Guzganan hakimi olduğuna işarət etməkdə7 və bu da Alp\nTəkin`in bir şahzadə vəya əmirzadə olduğunu göstərməkdədir.\nSamanoğulları`nın Qaraxanlılarla çox savaşdıqları və bir neçə dəfə onları məğlub etdikləri bilinməkdədir. 8 Sübək Təkin`in də bu savaşlarda əsir düşmüş bir Qaraxanlı şahzadəsi vəya əmirzadəsi olduğu təxmin edilməkdədir. Zatən məharətləri və becərikli olması da buna bir subut sayılır. Corfadeqani yarım cümlədə onun Türk soylu bir qulam olduğunu yazdıqdan sonra ən az yarım səhifədə onun məharətləri və xislətlərindən yazmaqdadır: “Əmir Naserəddin Səbuktəgin ğolami bud Torki nejad, Məxsus be feyze elahi, arasteh beh ayine səltənət və padeşahi. Ruz kuşeş çun şire hameh ənf, gah bəxşeş çun əbr kərəm və lotf, hengame daad çun bade cəhəndeh bər qəvi və zəif, və çun aftabe tabəndeh bər vəzii və şərif, be hemmət çun dərya keh dər dəheş əz kaheş nəyəndişəd, dər təhəvvor çun seyl keh əz şib-o fəraz nəpərhizəd, rəye u dər zolməte həvades çun setareh rəhnoma, və tiğe u dər məfasele əda (doşmənan) çun qəza gerehgoşa, asare nəcabət və şəhamət dər şəmayele u roşən-o peyda, və dəlayele yomn və səadət dər sukun və hərəkəte u hoveyda”.9 Burada diqqəti iki nöqtə çəkməkdədir. “Tanrı`nın inayətinə haiz və hökümdarlıq və padışahlıq ayinini bilməsi`. Burada böyük ehtimal ki Türklərin qut inancı nəzərdə tutulmaqdadır. Qut, allahın hökümdara verdiyi siyasi hakimiyət gücüdür və o olmadan hökümdar taxtda qalabilməz.10 Bu güc hökümdar ailəsində təcəlli edər və məmuli, normal insanlarda görülməz. Zatən Alp Təkin`in ölümündən qıssa zaman sonra Sübək Təkin`in taxta çıxabilməsi, onun qabaqcadan şahzadə olması və bu gücün də onda təzahür etməsiylə açıqlana bilər. Bu da onun hökümdar ailəsinə mənsub olduğunu və seçgin sinifdən gəldiyini göstərməkdədir. Bunu başqa faktlar da dəstəkləməkdədir. Alp Təkin`in xidmətinə girdikdən qıssa\n6 Donuk A., Eski Türklerde İdari-Askeri Unvan ve Terimler , Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, İstanbul 1988, s. 48\n7 Beyhəqi M., agə, s. 222\n8 Kurt H., “Samanoğulları Hökümdarı İsmail b. Ahmed`in Hakimiyet Mücadelesi”, s. 2-3\n9 Corfadeqani Ə., agə, s. 19\n10 Kafesoğlu İ., Türk Milli Kültürü, s. 249\nbir zaman sonra onun qabiliyətləri gün ışığına çıxmış və böyük rütbələrə yüksəlməyə başlayaraq Qəznə şəhri valisi olmuşdur.11 Alp Təkin də Samani hökümdarı Əbdülməlik`in sarayında “haciblər hacibi” məqamına haiz idi. və çox güclü olmasından və hər işdə sözü geçməsindən ötürü saraydan uzaqlaşdırılmış və Xorasan valiliyinə təyin olmuşdur. Sonra o məqamdan da alınaraq öldürülməsinə çalışılmış və O da Qəznə`yə gedərək orda yarı müstəqil bir dövlətin əsaslarını qoymuşdur.12\nTəbəqat-e Naseri`nin verdiyi məlumata görə Sübək Təkin`in babasının adı Qara Bəckəm13 olaraq geçməkdə və O`nun savaşmaqda və cəsarətdə çox məşhur olduğu ifadə edilməkdədir. Onun adını eşidən hərkəs qabağından qaçırdı. Təbiidir ki belənçi savaşkan bir ailənin uşağı da bu məharəti babasından almış olmalıdır.14 Sübək Təkin`in soyağacı bu şəkildə qeydə alınmışdır: Sübək\nTəkin bin Cuq Qara Bəckom bin Qara Arslan bin Qara Milət bin Qara Yağman bin Firuz bin Yazdcird (Sasani hökümdarı).15 Bu şəcərə doğruysa Sübək Təkin`in kral ailəsindən gəldiyi və soylu birisi olduğu təyid edilməkdədir.\n2. O dövrlərə ötəri bir göz atdığımız zaman çox sayıda savaşların olunduğu görülür. Xəraclar, savaş əsirləri və qənimətlər o dövr savaş ekonomisinin mühüm qazanclarından sayılır. Çox sayda savaşın nəticəsi çox sayda da savaş əsiri idi və hər halda bu qədər əsirin çox olduğu bir zamanda Xorasan valisi Alp Təkin`in diqqətini çəkən əsirlərin məxsus insanlar və qabiliyətli olmaları lazim idi. Sübək Təkin`in də uzun boyu və qabiliyətləri valinin diqqətini çəkmiş olmalıydı.\n3. Yuxarıda Alp Təkin`in babasının Guzganan valisi olduğunu ifadə etmiştik. Məşhur Səlcuqlu vəziri Nizamü`l-Mülk, Alp Təkin`in Samanilər dövründə\n11 Nizamü`l-Mülk, Siyaset-name, s. 135-136; Corfadeqani A., agə, s. 20\n12 Gərdizi Ə., Tarix-e Gərdizi, s. 352-354\n13 Beçkem ipəkdən vəya vəhşi inək quyruğundan düzəlmiş bir nişan və əlamət idi. Savaş günlərində iyitlər onu atlarına taxardı. Oğuzlarda pərçəm şəklində işlənmişdir, Kaşqarlı Mahmud, Divani Lugat`it-Türk, 1. cild, s. 483\n14 Qazi Menhac Serac, Təbəqat-e Naseri, 1. cild, s. 225\n15 Qazi Menhac Serac, agə, s. 226\nyetişdiyi və onların bəndəsi olduğunu yazmaqdadır. 16 Bəndə kələməsi\nHəxaməniş dövründən məlumdur və bu kələmədə əslən qul və qulamlıq mənası yoxdur. Həxaməniş hökümdarı Dariuş yuxarı səviyəli saray adamları və ordu başçılarını öz bəndəsi olaraq görməkdədir.17 Bu unvanın Sasanilər dövründə də işləndiyi görülməkdədir. Bu kələmənin isyan etmiş Behram Çubən kimi böyük və seçgin bir ordu başçısı haqqında işləndiyi qeyd olunmuşdur.18 Araşdırıcıların çoxu bəndənin qul olmadığı fikrində həmfikirdirlər.19\n4. Sübək Təkin`in bu hikayəsi bənzər motifləri xatırlatmaqdadır. Bilindiyi kimi tarixdə hökümdar soyundan gələn bir çox böyük insanın tarixi məcrasından atıldığı və aradan aparılmaq istənildiyi görülməkdədir.. Bu insanlar uşaqlıqlarında umumən bənzər bir motif olaraq suya atılır, ancaq onlar ilahi və hökümdar soyuna məxsus gücləri sayəsində təkrar öz mövqeyinə dönərlər və hökümdar olurlar. Bu dönüş yolculuğunda da çoban, qurd, quş, kimi qoruyucu faktorlar ortaya çıxar və onların bu dönüş yolculuğunda onlara yardım edərək önəmli rol oynarlar. Akad kralı Sarqon suya atılmış və birisi tərəfindən sudan alınaraq krallığa yüksəlmişdir. 20 Musa peyqəmbərdə də bənzər bir hikayə görülməkdədir.21 Mifolojik İrani sülalə Kəyanian 8. hökümdarı Darab suya atılmış və 32 il sonra geri gələrək təkrar kral olmuşdur. 22 Eyni sülalənin ilkin hökümdarlarından Keyqubad`ın da sudan alınması ifadə edilməkdədir. 23 Həxaməniş hökümdarı Kuruş`un qurtarıcısı bir çoban olmuşdur.24 Roma şəhrinin qurucuları kimi bilinən Romos və Romolos`u və Orta Asiya boylarından Vusun krali Kun-mi`ni bir qurd qurtararaq bəsləmişdir. 25 Bu numunələrin sayını çoxaltmaq mumkundur. Sübək Təkin`in hikayəsi də bunlara bənzəməkdədir.\n16 Nizamü`l-Mülk, agə, s. 137\n17 Briant P., Emperaturi-ye Hakhamaneşi, 1. cilt, Qətre ve Forouzan Yayınları, Tehran 1381/2002, s. 508\n18 Yəqubi Ə., Tarix-e Yəqubi, 2. cild, s. 208\n19 Wolski J., Şahanşahi-ye Aşkani, Gognus Yayınları, Tehran 1383/2004, s. 118; Briant P., age, 1. cilt, s.\n20 King Leonardo Wooley, Chronicles Concerning Early Babylonian Kings, II, London, 1907, 87–96.\n21 Kur’an, Kısas Suresi\n22 Qazi Menhac Serac, agə, 1. cild, s. 146-147, Səaləbi A., Tarix-e Səaləbi, s. 244\n23 Səaləbi Ə., Tarix-e Səaləbi, s. 94, 1. dibnot\n24 Briant P., agə, s. 24\n25 Plutarch, Lives of the Noble Grecian and Roamns, Romulus, 2. paragraf\nŞahzadəlikdən gulamlığa və krallık gücləri sayəsində ordan təkrar hökümdarlığa yüksəlmək motifi bəzi elementləri dəyişik olsa da eyni hikayə olduğu görülməkdədir.\nMətində geçən mıx da uğur və şans simvoludur və bu da hökümdarlığın təkrar Sübək Təkin`ə geri gələcəyini göstərməkdədir.\n← Kök-Türk Dövletinin Sasaniler Üzerinde Basqıları\nDərdiniz dərdimizdir! →


“Tet International Development” şirkətinin rəhbəri: Azad olunan torpaqlara da sərmayələr qoymağı planlaşdırırıq - AZƏRTAC\n“Tet International Development” şirkətinin rəhbəri: Azad olunan torpaqlara da sərmayələr qoymağı planlaşdırırıq\nİki ilə yaxındır ki, Azərbaycanda tütünçülük sektoruna sərmayə qoyuram. İndiyədək Yaponiyada 50 mindən çox sərmayədara Azərbaycanda gördüyümüz işlər barədə məlumat vermişəm. Hazırda Azərbaycanda 4 tütün emalı müəssisəmiz fəaliyyət göstərir. Gördüyümüz işlərlə yerində tanış olmaq məqsədilə iki həftə əvvəl sərmayədar dostlarımızdan 6 nəfərini Azərbaycana gətirdim. Bu gün isə 32 sərmayədarımız Zaqatalada gördüyümüz işlərlə yerində tanış olurlar.\nAZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, bu sözləri “Tet International Development” şirkətinin rəhbəri Taro Savada Zaqatalada tütünqurutma məntəqəsində jurnalistlərə açıqlamasında deyib.\nOktyabrın 4-də Bakıda Yaponiya-Azərbaycan investisiya forumunun keçirildiyini diqqətə çatdıran şirkət rəhbəri bildirib ki, tədbirdə “Tet International Development” şirkətinin Azərbaycanda gördüyü işlərin də təqdimatı keçirilib. “Düşünürəm ki, iqtisadi əlaqələrimiz davamlı olacaq”, - deyə Taro Savada vurğulayıb.\nGələcək planlardan danışan şirkət rəhbəri qeyd edib ki, tütünçülüklə yanaşı, digər sahələrə də sərmayə qoyulmasına başlanılıb. Tezliklə Zaqatalada fındıq qabığından kömür istehsal edən emal müəssisəsi fəaliyyətə başlayacaq. Bundan əlavə, meyvə-tərəvəz məhsullarının qablaşdırılaraq Yaponiyaya ixrac edilməsi də planlaşdırılır.\nQarabağda görüləcək işlər barədə danışan Taro Savada deyib: “Azərbaycana gəldiyim gündən Qarabağ haqqında ətraflı məlumat toplamışam. Bilirəm ki, bu torpaqlar 30 ildir işğal altında idi. Həmin acıları vaxtilə biz yaponlar da çəkmişik. 2020-ci ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi və “Dəmir yumruğu” ilə torpaqlarınız işğaldan azad olundu. Yapon xalqı olaraq, biz də buna çox sevindik. Azərbaycana dəvət etdiyim sərmayədar dostlarımla bir yerdə həmin sevinci sizinlə bölüşərək bildirirəm ki, Qarabağ torpağında da iş görməyi, sərmayələr qoymağı düşünürük”.\nAZERTAG.AZ :“Tet International Development” şirkətinin rəhbəri: Azad olunan torpaqlara da sərmayələr qoymağı planlaşdırırıq


“Cənub Qaz Dəhlizi” və enerji strategiyası: beynəlxalq əməkdaşlıqda yeni uğurlar - AZƏRTAC\n“Cənub Qaz Dəhlizi” və enerji strategiyası: beynəlxalq əməkdaşlıqda yeni uğurlar\nBakıda “Cənub Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin dördüncü toplantısı keçirilib. Tədbirdə iştirak edən dövlətimizin başçısı İlham Əliyev strateji xarakterli və dərin məzmunlu nitq söyləyib. Azərbaycanın “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsini reallaşdırmaqla əldə etdiyi geosiyasi dividentlərin dərin təhlilini verib. Ölkə rəhbərliyinin təşəbbüsü ilə irəli sürülən əməkdaşlıq formatlarının səmərəli aspektləri bir daha vurğulanıb. Bu barədə Məşvərət Şurasında iştirak edən yüksək səviyyəli qonaqlar də fikir bildiriblər. Göstərilən faktlar sübut edir ki, Azərbaycan qlobal miqyasda əsas enerji təchizatçılarından birinə çevrilməkdədir. Rəsmi Bakı öhdəsinə götürdüyü bütün şərtlərə dəqiq əməl edir. Onun təşkil etdiyi beynəlxalq əməkdaşlıq qrupu da genişlənməkdədir. Deməli, Azərbaycanın həmin istiqamətdə daha böyük uğurlara imza atması üçün bütün imkanlar səfərbər edilib. Bu prizmadan Məşvərət Şurasının toplantısında ifadə olunan bir sıra tezislərin təhlili maraqlı olardı.\nAZERTAG.AZ :“Cənub Qaz Dəhlizi” və enerji strategiyası: beynəlxalq əməkdaşlıqda yeni uğurlar


Hər Onilliyin Ən Populyar Halloween Kostyumları - Yeni reseptlər - 2021\nHalloween geyimləri həmişə pop mədəniyyət hissləri olmurdu\nCadılar 1920 -ci illərdən bəri məşhur Halloween kostyumu olmuşdur.\nBütün şirniyyatların yanında ən yaxşı hissəsi Halloween bəzəmək lazımdır. İnsanlar hər il obsesif olaraq həftələr (və ya aylar) keçirirlər mükəmməl bir kostyum hazırlamaq və hazırlamaq. Və 2017 -ci ildən etibarən uşaqlara çevrilmək deməkdir Qərib şeylərinsanları bir emoji olaraq gülümsəməyə (və ya poo) etməyə çalışmaq və ya 90 -cı illərin Sanderson bacısı kimi geri atmaq Diqqət Fokus. Bəs onilliklər ərzində insanlar Halloween üçün özlərini necə dəyişdilər?\nHər Onilliyin Ən Populyar Halloween Kostyumları Slayd Şousu üçün bura vurun.\nBir az köməyi ilə Ruh Halloween və İnternetin açıq şəkildə qorxunc olan Halloween kostyum fotoşəkillərini araşdıraraq, 1920 -ci illərdən bu günə qədər ən məşhur Halloween kostyumlarını tapdıq. 1940 -cı illərə qədər kostyumlar evdə hazırlanırdı ki, bu da təlxəklərin, caduların və skeletlərin ətrafında qaçaraq dağıntılar törətməsini ana və ya ata tərəfindən məhəbbətlə tikilmişdi. Ancaq 1940 -cı illərdə Ben Cooper və onun ucuz rezin maskaları daha yaradıcı və mədəni baxımdan uyğun geyimlər yaratmağa başladı. O vaxtdan bəri, kostyumlarla təmsil olunan Charlie Brown, Hulk Hogan, Power Rangers və Harry Potter kimi olduqca məşhur simaları gördük.\nHiyləgər və ya müalicə edəndə ən məşhur kostyum hansı idi? Tapmaq üçün bura vurun hər onilliyin ən populyar Halloween geyimləri.\nDoğulduğunuz İlin Ən Populyar Halloween Kostyumu\nAltıncı sinif sinifinizin yarısı bir paltar geyinəndə kostyum çılğınları gəlir və gedir Harry Potter Halloween üçün xarakter. HalloweenCostumes.com və Milli Pərakəndə Federasiyasına görə, bunlar 1990 -cı ildən bu günə qədər ən populyar geyimlərdir. Doğulduğunuz il hər kəsin nə geyindiyini tapmaq üçün vurun.\nHarley Quinn necə məşhurdur: Margot Robbie Harley rolunda görünməsə də İntihar Qrupu bu ilədək ən çox satılan kostyum idi keçən il , film hələ istehsalda ikən.\n2014 canlı aksiya Yatmış gözəl yenidən başladın Zərərli cani xarakteri simpatik, lakin anlaşılmaz bir fiqur olaraq yenidən canlandırın. Angelina Jolie'nin performansı dramatik qara kostyumun ilin ən çox satılan görünüşü olmasına səbəb oldu.\n"Gangnam Style" 2012-ci ildə debüt etdikdən sonra bütün zamanların bir nömrəli YouTube videosu oldu & mdash 2.64 milyard baxış və sayma və mdash ilə bu il Psy təqlidçilərinin aldadıcı və ya müalicə edən bir legionunun olması təəccüblü deyil.\nJane Lynch'in oynadığı terror geyimli kostyum, iki ildən sonra 2011-ci ilin ən çox satılan kostyumu idi Glee Amerikanın qəlbini (və xor dərslərini) ələ keçirdi.\nSnooki bir ev adı halına gəldikdən bir il sonra Cersi sahili , cazibə qüvvəsinə qarşı çıxan imza saç düzümü Halloween ştapelinə çevrildi.\nAlacakaranlıq kostyumlar 2000 -ci illərin sonu və 2010 -cu illərin əvvəllərində bütün qəzəb idi: kitablar 2005 -ci ildən 2008 -ci ilə qədər yayımlandı və filmlər 2008 -ci ildən 2012 -ci ilə qədər debüt etdi, buna görə də 2008 -ci ilin çox Edwards və Bellas.\nÇizgi roman personajları, xüsusən də filmə sıçrayış edənlər, həmişə populyar seçimlərdir, lakin Joker, Heath Ledger -in onu təsvir etdiyi il xüsusilə sevimli bir seçim idi. Qaranlıq Cəngavər. Film ölümündən altı ay sonra yayımlandı.\nBu görünüşü xatırlayırsınız? Miley Cyrus ilk dəfə 2006-cı ildə Hannah Montana'nın go-go çəkmələrinə girdi. 2007-ci ilə qədər hər yerdə qızlar onun kimi geyinməyi tələb edirdilər.\nA yox idi əvvəl Kiçik Yalançılar , 2006 -cı ilin siyasi trillerində azadlıq mübarizəsi V var idi. Guy Fawkes maskası ilə bəzədilmiş qara rəngli paltarı ilin bir nömrəli kostyumu idi.\nUlduz müharibələri 1970 -ci illərdən bəri sevilən bir franchise idi, ancaq 2005 -ci il buraxılışı III hissə: Sithin qisası Amerikanın marağını təzələyib. Yaramaz Darth Vader təbii bir seçim idi.\nİki il sonra Hörümçək Adam kassaya hakim idi, Hörümçək adam 2 ABŞ və Kanadada 373 milyon dollar gəlir əldə edərək 2004-cü ilin ən uğurlu ikinci filmi oldu. Bir daha, Spidey kostyumları Halloween -də üstünlük təşkil etdi.\nBirinci Karib dənizinin quldurları 2003 -cü ilin yaz kassası oldu və Halloween -in yuvarlandığını göstərdi. Johnny Deppin Kapitan Cek Sparrow obrazı unudulmaz idi.\nHörümçək Adam baş rolu Tobey Maguire, Kanadada ABŞ-da 403 milyon dollar gəlir gətirən 2002-ci ilin ən çox gəlir gətirən filmi idi. Onun ticarət nişanı qırmızı və mavi kostyumu o il hiyləgər və ya müalicə edənlər üçün açıq bir seçim idi.\nThe Harry Potter franchise, 1997 -ci ildə ilk kitabın satışa çıxarıldığı gündən bəri olduqca uğurlu bir hit idi, lakin Halloween 2001, Potterhead olmaq üçün xüsusilə həyəcanlı bir vaxt idi və tətildən iki həftə sonra kinoteatrlara çıxan mdash.\n2000 -ci ilə qədər üçdən ikisi Austin Powers filmlər debüt etdi və üçüncüsü işdə idi. Mike Myers, axmaq komediya-trilogiyasında baş rolu aldı və o il bir çox hiylə və ya müalicəçilərə ilham verdi.\nBu kassa hitində, əksər insanların algıladığı reallığın əslində Matrix adlı simulyasiya edilmiş bir gerçək olduğu distopik bir gələcək təsvir edilir. Keanu Reeves Neo rolunda oynadı. Kıyafet, müxtəlif dövrlərdə olduğu kimi görünsə də, filmin kinoteatrlarda nümayiş olunduğu 1999 -cu ildən bəri heç bir geyim kiçik günəş eynəyi olmadan tamamlanmadı.\nCənub Parkı , dördüncü sinif oğlanının oynadığı sevimli cizgi filmi 1997-ci ildəki ilk bölümündən bəri çox sevildi. Debütündən sonra ilk Halloween-də minlərlə hiyləgər və ya müalicəçi Kenni kimi geyinməyi gözləyə bilmədilər. mumbly bir.\nGeorge Clooney 1997 -ci il filmində rol aldı Batman və Robin , klassik komik franchise -ə marağın yenidən artması.\nQorxu filmi Qışqır , bir gənc qızın öldürülməsinin ardınca gələn, eyni il bu kostyumu bir nömrəyə yüksəldi. Bu simvolik maska, iyirmi il sonra da bu gün də insanları qorxudur və qorxudur.\nThe Ulduz yolu franchise kütləvi və onilliklər boyu davam edir, lakin iki Trekkie TV seriyası 1995 -ci ildə hər ikisi də yayımlandı: Star Trek: Deep Space Nine, 1993 -dən 1997 -ə qədər davam edən və Star Trek: Voyager, 1995-2001 -ci illərdə yayımlandı.\nMighty Morphin Power Rangers 1993-cü ildə canlı efir super qəhrəman TV seriyası efirə çıxdı. Aşağıdakı Halloween-də uşaqların ən çox sevdiyi rəng Power Ranger kimi geyinmək istədi.\nBarney və dostlar 1992 -ci ildə PBS -də bütün ölkədəki uşaqları (və onların valideynlərini!) sevindirdi. Bir il sonra, şən bənövşəyi tyrannosaurus rex Amerikada ən populyar Halloween kostyumu idi.\nBu cılız kostyum, Michelle Pfeiffer -in klassik xarakteri aldığı ildə böyük bir hit oldu Batman qayıdır.\n1984 -cü ildə Arnold Schwarzenegger rol aldı Terminatorvaxt səyahətini və sui-qəsdini bir araya gətirən bir fantastik film. Davamı, Terminator 2: Qiyamət Günü , 1991 -ci ildə çıxdı və heç kim görəndə təəccüblənmədi Terminator geyimlər Halloween rəflərində üstünlük təşkil edir.\nYeniyetmə Mutant Ninja Tısbağaları çizgi roman personajları olaraq başladı və bir cizgi serialı, film seriyası, video oyunlar, oyuncaqlar və daha çoxunu ortaya qoydu. Kim bilirdi ki, Renessans sənətçilərinin (Donatello, Leonardo, Michaelangelo və Raphael) adını daşıyan cinayətkar, kanalizasiya tısbağaları 80-90-cı illərin ən böyük hitlərindən birinə çevriləcək? The TMNJ film 1990 -cı ildə debüt etdi, bu da franchise -i Halloween -də xüsusilə məşhur bir seçim halına gətirdi.\nAlacakaranlıq 2000 -ci illərin sonu və 2010 -cu illərin əvvəllərində kostyumlar çox qəzəbləndi: kitablar 2005 -ci ildən 2008 -ci ilə qədər yayımlandı və filmlər 2008-2012 -ci illərdə debüt etdi, buna görə də 2008 -ci ilin çox Edwards və Bellas.\nUlduz müharibələri 1970 -ci illərdən bəri sevilən bir franchise idi, ancaq 2005 -ci il buraxılışı Epizod III: Sithin qisası Amerikanın marağını təzələyib. Zalım Darth Vader təbii bir seçim idi.\n2000 -ci ilə qədər üçdən ikisi Austin Powers filmlər debüt etdi və üçüncüsü işdə idi. Mike Myers, axmaq komediya-trilogiyasında baş rolu aldı və həmin il bir çox hiylə və ya müalicəçilərə ilham verdi.\nThe Ulduz yolu franchise kütləvi və onilliklər əhatə edir, lakin iki Trekkie TV seriyası 1995 -ci ildə hər ikisi də yayımlandı: Star Trek: Dərin Kosmos Doqquz, 1993 -dən 1997 -ə qədər davam edən və Star Trek: Voyager, 1995-2001 -ci illərdə yayımlandı.\n1984 -cü ildə Arnold Schwarzenegger rol aldı Terminator, zaman səyahətini və sui-qəsdləri bir araya gətirən bir fantastik film. Davamı, Terminator 2: Qiyamət Günü , 1991 -ci ildə çıxdı və heç kim görəndə təəccüblənmədi Terminator geyimlər Halloween rəflərində üstünlük təşkil edir.\nYeniyetmə Mutant Ninja Tısbağaları çizgi roman personajları olaraq başladı və bir cizgi serialı, film seriyası, video oyunlar, oyuncaqlar və daha çoxunu ortaya qoydu. Kim bilirdi ki, Renessans sənətçilərinin (Donatello, Leonardo, Michaelangelo və Raphael) adını daşıyan cinayətkar, kanalizasiya tısbağaları 80-90-cı illərin ən böyük hitlərindən birinə çevriləcək? The TMNJ Film 1990 -cı ildə debüt etdi və franchise -ni Halloween -də xüsusilə məşhur bir seçim halına gətirdi.\nThe Harry Potter franchise, 1997 -ci ildə ilk kitabın satışa çıxarıldığı vaxtdan bəri olduqca uğurlu bir hit idi, lakin Halloween 2001, Potterhead olmaq üçün xüsusilə həyəcan verici bir vaxt idi və tətildən iki həftə sonra kinoteatrlara çıxan filmlər.\nBu kassa şousu, insanların çoxu tərəfindən qəbul edilən reallığın əslində Matrix adlı simulyasiya edilmiş bir gerçək olduğu distopik bir gələcəyi təsvir edir. Keanu Reeves Neo rolunda oynadı. Kıyafet, müxtəlif dövrlərdə olduğu kimi görünsə də, filmin kinoteatrlarda nümayiş olunduğu 1999 -cu ildən bəri heç bir geyim kiçik günəş eynəyi olmadan tamamlanmadı.\nGeorge Clooney 1997 -ci il filmində rol aldı Batman və Robin , klassik komik franchise -ə marağı yenidən canlandırdı.\nQorxu filmi Qışqır , Yeniyetmə bir qızın öldürülməsinin ardınca gələn, eyni il bu kostyumu bir nömrəyə yüksəldi. Bu simvolik maska iyirmi il sonra da bu gün də insanları qorxudur və qorxudur.\nBarney və dostlar 1992 -ci ildə PBS -də bütün ölkədəki uşaqları (və onların valideynlərini!) sevindirdi.Bir il sonra, şən bənövşəyi tyrannosaurus rex Amerikada ən populyar Halloween kostyumu idi.\nVideoya baxın: Yay üçün ən gözəl dəbli geyimlər. qarışığ geyimlər. 2021 yay geyimləri (Dekabr 2021).\nCopyright 2021 \_ Hər Onilliyin Ən Populyar Halloween Kostyumları...


“Neftçi”nin finalda rəqibi divizion təmsilçisidi » Football-plus.az\n06 may 00:51olke\n“Neftçi”nin finalda rəqibi divizion təmsilçisidi\nFutzal üzrə ölkə kubokunda yarımfinal mərhələsinin görüşləri keçirilib. Bir oyundan ibarət olan və “ABU Arena”da baş tutan görüşlərdə “Neftçi” - “Hell Energy” və ADBTİA – “Baku Fayr” cütünün qalibləri müəyyənləşib. Finala vəsiqə uğrunda həlledici oyunların 4 iştirakçısı arasında yeganə premyer-liqa təmsilçisi olan İlqar Aslanovun komandası asan qələbə qazanıb. “Sehrli içki”nin gücü “ağ-qaralar”ı yenməyə çatmayıb və beləliklə, görüşdən 7:3 qalib ayrılan paytaxt təmsilçisi ilk finalçı olub. Birinci divizion təmsilçilərinin görüşü isə güzəştsiz mübarizə şəraitində keçib. Oyunun əsas vaxtında qalibi müəyyən etmək mümkün olmayıb. 4:4 başa çatan oyun əlavə vaxtda davam etdirilib və yalnız bu zaman kəsiyində daha 4 top vuran “Baku Fayr” penalti seriyasına qədər cütün taleyini həll edib. Beləliklə, gələn həftəsonuna planlaşdırılan finalda “Neftçi” və “Baku Fayr” üz-üzə gələcək.\nYeri gəlmişkən, bu gün premyer-liqada bir oyun olacaq. Əvvəlki turlardan təxirə salınmış görüş çərçivəsində “Neftçi” aşkar autsayder “Olimpik”i sınağa çəkəcək. Kubokda da yoluna davam edən paytaxt təmsilçisi bu gün qələbə qazansa, mayın 12-də “Ekol”la gümüş mükafat uğrunda həlledici matça üstün durumda çıxacaq. Belədə son turda “Neftçi”ni bir xal da qane edəcək.\n“Gümüş”ün taleyi son tura qaldı Liderlər qələbə qazandı, izləyiciləri büdrədi Kubokda sensasiya: “Araz”la “Ekol” mübarizəni dayandırdı Lider büdrədi, ancaq yıxılmadı Əfqan Həmzəyev çempionatın 4 oyununu təxirə saldırdı


Tom və Jerry Sherlock Holmes oyunu - OyunOyna.az\nTom və Jerry Sherlock Holmes oyunu - Axtardığınız oyun aşağıdadır. internet onlayn oyunlar. Tom və Jerry Sherlock Holmes oyunu ve birçox oyun! Online oyunlar sizi gözleyir.


Əflatun Amaşov: İnformasiya təhlükəsizliyi ilə bağlı ayrıca konsepsiya və ya qanun layihəsi hazırlanmalıdır\n"Azərbaycanda sosial şəbəkə istifadəçilərinin fəaliyyəti qanunla tənzimlənməlidir”.\nBu sözləri Milli Məclisin deputatı Hikmət Məmmədov parlamentin bu gün keçirilən plenar iclasında deyib.\nHikmət Məmmədov qeyd edib ki, sosial şəbəkədən geniş istifadə olunur və bu baxımdan da bu sahənin qanunla tənzimlənməsi zəruridir.\nDeputatın sözlərinə görə, informasiya təhlükəsizliyi diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır.\nEyni zamanda deputat Zahid Oruc Azərbaycana qarşı fəaliyyət göstərənlərə cavab verməyə çağırıb.\nOnun sözlərinə görə, informasiya vasitələri sırasında televiziya və radio öz yerini sosial mediaya, əsasən də “YouTube” video portalına verir.\n“Hazırda “YouTube”-u izləyənlərin sayı 1 milyardı keçir. 21-ci əsrin dövləti öz mənafeyini tamam ayrı mexanizmlər üzərindən qorumalıdır. Hesab edirəm ki, Azərbaycan dövlətinin bütün strukturları sosial media hesabları yaratmalıdır, sosial media üzərindən öz təbliğatını aparmalıdır", deyə o bildirib.\nDeputat həmçinin terrorla bağlı qanunvericiliyə yenidən baxmağı təklif edib.\n“Haradasa əyləşib Azərbaycan əleyhinə sosial şəbəkə vasitəsilə zəhər axıdan adamlar varsa, onların fəaliyyəti terror əməli kimi tövsif edilməlidir", o bildirib.\nMətbuat şurasının sədri, deputat Əflatun Amaşov isə İnformasiya təhlükəsizliyi ilə bağlı ayrıca konsepsiya və ya qanun layihələri hazırlanmalı olduğunu düşünür.\nOnun sözlərinə görə internet medianın hüquqi əsasları qanunla tənzimlənməlidir.\n“Bu, həm onların fəaliyyəti, həm də onlayn medianın maliyyələşdirilməsinə yardım edə bilər, o bildirib.\nAzərbaycanda internet mediası "Kütləvi informasiya vasitələri haqqında" qanunla tənzimlənir.\n1999-cu ildə qəbul edilmiş qanuna indiyədək bir neçə dəfə dəyişiklik edilib. Həmin dəyişikliklərdən bir neçəsi məhz internet mediası ilə bağlı olub. 2001-ci ildə qanunun 3-cü maddəsinə edilmiş dəyişikliklə internet kütləvi informasiya vasitələri sırasına daxil edilib.\nHəmin maddəyə görə, kütləvi informasiya vasitələri dedikdə, dövri mətbu nəşrlər, tele-radio proqramları, informasiya agentlikləri, internet informasiya ehtiyatı, kinoxronika proqramları və digər yayım formaları nəzərdə tutulur.


DÖVLƏT MƏMURU, YOXSA ÜNİVERSİTET TƏSİSÇİSİ? - AKİF MUSAYEV NÜMUNƏSİ - Azinforum.az İnformasiya Portalı\nAna səhifə / Cəmiyyət / DÖVLƏT MƏMURU, YOXSA ÜNİVERSİTET TƏSİSÇİSİ? – AKİF MUSAYEV NÜMUNƏSİ\nDÖVLƏT MƏMURU, YOXSA ÜNİVERSİTET TƏSİSÇİSİ? – AKİF MUSAYEV NÜMUNƏSİ\nEtiraf etməliyik ki, ölkəmizdə fəaliyyət göstərən özəl ali təhsil ocaqlarındakı vəziyyət, xüsusilə də, keyfiyyətli təhsilin verilməsilə bağlı durum ürəkaçan deyil. Bu səbəbdəndir ki, ölkədə fəaliyyət göstərən bir çox özəl universitetlərin lisenziyası ləğv olundu, onların fəaliyyəti bir dəfəlik dayandırıldı. Ancaq buna baxmayaraq, bəzi özəl universitetlər onlara himayədarlıq edən vəzifəli “krışa”ları hesabına təhsildəki “novatorluqlarını” davm etdirirlər. Azinforum.az apardığı jurnalist araşdırması çərçivəsində belə universitetlərdən birindəki neqativlikləri ortaya çıxarıb.\nÖvladı Azərbaycan adı universitetin tələbəsi olan valideynin ünvanladığı məktubda göstərilir ki, Azərbaycan Universitetinin 2008-ci ildən etibarən universitetə tələbə cəlb etmək üçün geniş şəkildə reklam etdiyi bakalavr və magistr hazırlığı üzrə ABŞ-ın Corciya Universiteti ilə birgə təhsil proqramı fırıldaqçılıqdan başqa bir şey deyil. Qeyd olunan proqram “Biznesin təşkili və idarə olunması” istiqamətində “Menecment”, “Marketinq”, “Maliyyə”, “Mühasibat uçotu”, “Dünya iqtisadiyyatı” ixtisasları üzrə ingilis dilli təhsili nəzərdə tutur. 2008-ci ildə ABŞ-in Corciya Universitetinin MakRobinson Collecinin bu ixtisaslar üzrə mütəxəssis hazırlığı proqramının (Bakalavr Bizness Administration-BBA proqramı) Azərbaycanda tətbiqi və tərəfdaş universitet kimi Azərbaycan Universitetinin çıxış etməsi haqda rəsmi təsdiq edilmiş təhsil proqramına əsasən bu proqrama daxil olan ixtisaslar üzrə tam kursu keçmiş tələbələrə həm ABŞ-ın Corciya Universitetinin, həm də Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi Azərbaycan Universitetinin ikili beynəlxalq səviyyəli diplomu verilir. Bu proqram üzrə ilk məzun buraxılışı 2012-ci ildə oldu. Lakin nə bu proqramın 2012-ci ildəki ilk buraxılışının, nə də sonrakı buraxılışlarının məzunlarının heç birinə beynəlxalq səviyyəli ikili diplom verilməyib. Məzunlara təqdim edilən diplomların yalnız Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiq olunduğunu gördükdə bir istehlakçı kimi hüquqları pozulmuş tələbələr və onların təhsil haqqı ödəyən valideynləri haqlı narazılıqlarını bildirdilər. Axı bu proqrama daxil olan eyni ixtisaslar üzrə milli diplom verilən azərbaycan və rus bölmələrində bakalavr hazırlığı üzrə Azərbaycan Universitetinin müəyyən etdiyi təhsil haqqı 500 manat azdır. Bu məsələni aydınlaşdırmaq üçün 2008-ci ildən, yəni proqramın tətbiq olunduğu tarixdən etibarən TQDK-nın rəsmi saytı və rəsmi nəşr orqanı olan “Abituriyent” jurnalının əvvəlki illərdəki saylarında Azərbaycan Universiteti barədə məlumatları araşdırmağa başladıq. Həqiqətən də məktubda qeyd olunduğu kimi Azərbaycan Universitetinin ayrı-ayrı illərdə qəbul planında nəzərdə tutulan yerlərdə ingilis dilli BBA proqramına ayrılan yerlərə görə təhsil haqqının eyni ixtisaslar üzrə azərbaycan, rus bölmələrinə ayrılan yerlərə görə təhsil haqqından daha baha olduğunu gördük. Bəlli məsələdir ki, 4-5 il və bəzən daha artıq müddət ərzində beynəlxalq səviyyəli ikili diplom almaq ümidi ilə eyni ixtisaslar üzrə daha bahalı proqramı seçmiş tələbələr və onların valideynlərinin əlavə olaraq ödədikləri təhsil haqqları külli miqdarda vəsait təşkil edir. Belə olduğu halda Azərbaycan Universiteti məzunlara ya vəd etdiyi ikili diplomu təqdim etməli, ya da əlavə ödənilən təhsil haqlarını gerı qaytarmalıdır! Bizdə olan məlumatlara əsasən hazırkı dövrdə də universitetdə bu proqram üzrə təhsil alan tələbələr var.\nReklamlarda və universitetin sabiq rektoru, hazırkı dövrdə isə özəl universitetin rəsmi təsisçisi kimi qeyri-qanuni sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan dövlət məmuru-Vergilər Nazirinin Müşaviri Akif Musayev tərəfindən ağız dolusu təriflənərək vəd edilmiş ikili diplomun alınmasına isə nə əvvəlki illərdəki məzunlar, nə də gələcək məzunlar üçün heç bir ümid yoxdur.\nFəxrəddin Məhərrəmovla əlaqə saxladıq və o da universitet əməkdaşlarının məktublarında göstərdikləri faktları təsdiq etdi: “İşçilərin adlarının gizli saxlanilması istəklərinin səbəblərini çox yaxşı başa düşürəm. Onlar rektorun təqiblərindən ehtiyat edirlər. Əgər işçilərin hüquqlarını müdafiə edən müstəqil təşkilatın rəsmi nümayəndəsi olduğum halda mənə qarşı qərəzli mövqe tutularaq qeyri-qanuni işdən çıxarılıramsa, sadə işçılərə qarşı hansı əməllər törədildiyini təsəvvür edin. İşçilər tərəfindən sizə təqdim olunan sənəd, foto, video görüntüləri isə danılmaz faktlardır, və onların haqlı olduğunu bir daha sübut edır. Bu faktları isə heç bir şəkildə inkar etmək olmaz. Ümumiyyətlə, universitet əməkdaşları, tələbələr və valideynlərin redaksiyanıza göndərdikləri məktublarında yazdıqları orada reallıqda baş verən neqativ, qeyri-qanuni halların çox kiçik bir hissəsini əks etdirir”.(musavat.com)\nQeyd edək ki, universitetin təsisçisi kimi qeyd edilən Akif Musayevin bu yaxınlarda 69 yaşı tamam olacaq. Onun hazırda çalışdığı dövlət qurumundakı fəaliyyətini uzatmaq üçün, qanunvericiliyin tələbinə görə, hörmətli vergilər naziri Fazil Məmmədov xüsusi əmr imzalamalıdır. Prosesin gedişi onu göstərir ki, Akif Musayev bir əlində iki qarpız tutmağa üstünlük vermək istəyir. Bütün cəhdləri də ona hesablanıb ki, təmsil olunduğu qurumda fəaliyyətini davam etirsin. Deməli, biz yenə də, təsisçinin tələbələri Azərbaycan Universitetindəki neqativliklərlə baş-başa buraxıldığının şahidi olacağıq.\nÖncəki Gürcüstanda orduya məcburi çağırış ləğv edildi\nNövbəti “Dollar manata nisbətən dəyər qazanmaqda davam edəcək” – EKSPERT


13 fevral, 2021 [08:56]\n“Bu, mütləq məqsədimiz və niyyətimizdir. Biz hələ də məsələnin öyrənilməsi prosesindəyik, qurumlararası qarşılıqlı əlaqə çərçivəsində bunun necə işlənməli olduğunu araşdırırıq. Bu addımların müzakirəsində bir çox qurum iştirak edir”, - deyə Psaki qeyd edib.


Bütün bunları nəzərə aldıqda deyə bilərik ki, əslində Xomeyni həqiqi inqilabçı qüvvələrin yox, əks-inqilabçı qüvvələrin təmsilçisi kimi hakimiyyətə gəlmişdir\nBütün bunları nəzərə aldıqda deyə bilərik ki, əslində Xomeyni həqiqi inqilabçı qüvvələrin yox, əks-inqilabçı qüvvələrin təmsilçisi kimi hakimiyyətə gəlmişdir.\n1980-ci illərin sonu, 90-cı illərin başlanğıcında Quzey Azərbaycanda milli azadlıq hərəkatının vüsət alması, SSRİ-nin dağılması və Quzey Azərbaycanın istiqlaliyyət qazanması Güneyə də öz təsirini göstərdi. Belə ki, 1990-cı illərin əvvəllərindən burada şovinist fars rejiminə qarşı Milli Azadlıq Hərəkatı formalaşmağa və bu hərəkatın gizli təşkilatları yaranmağa başlamışdır. Tədricən şovinist fars rejiminə qarşı mübarizədə güneylə quzey vahid cəbhədə birləşmiş, güneydən və quzeydən olan hərəkatçıların DAK (Dünya Azərbay-canlıları Konqresi-1997) və BAB (Bütöv Azərbaycan Birliyi-1997) kimi ortaq təşkilatları da yaranmışdır.\n1990-cı illərin əvvəllərindən “İran” adlanan dövlətdə həm-çinin türkdilli KİV-nin, o cümlədən mətbuat orqanlarının da sayı artmağa başlamışdır. Bu dövrdə yaranmış türkdilli mətbuat orqanlarına “Yol” (1990), “Kəpənək” (1990), “Çuvalduz” (1991), “Ərk” (1991), “Sahib” (1991), Fəcre-Azərbaycan” (1991), “Ümide-Zəncan” (1991), “Peyame-Ərdəbil” (1995), Peyame-no” (1996), “Şəms-Təbriz” (1997), “Avaye-Ərdəbnil” (1998), “Körpü” (1999), “Nəvide-Azərbaycan” (1999) və b. qəzet və dərgiləri misal göstərmək olar.\n2006-ci ilin mayında “İran” qəzetində Azərbaycan türklərinə qarşı təhqiramiz karikaturanın verilməsi əhalinin qəzəbinə səbəb oldu və həmin ayın 22-də Təbrizdə çox izdihamlı mitinq keçirildi. Mitinqdə fars şovinizminə qarşı sərt şüarlar səsləndi. Bu hadisə milli şüurun yüksəlişində və fars şovinizminə qarşı mübarizədə bir partlayışa çevrildi. Etirazların yatırılmasında 300-dən çox milli fəal rejim tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Həmin hadisədən sonra milli mübarizə daha da canlanmışdır.\nHazırda Güneydə milli hərəkat günü-gündən güclənir və fəaliyyətini genişləndirir, yeni-yeni təşkilatlar yaranır və liderlər yetişir. Güneydə 1990-cı illərdən yaranmağa başlamış milli təşkilatlara Azərbaycan Mədəniyyət və Kültür Ocağı–AMKO (1991), Güney Azərbaycan Qurtuluş Partiyası–GAQP (1990-2007–ictimai təşkilat, 2007-ci ildən partiya), Güney Azərbaycan Milli Oyanış Hərəkatı–GAMOH (1995), Azərbaycan Bilimyurdlular Toplumu–ABT (1997), Güney Azərbaycan İstiqlal Partiyası–GAİP (2004), Azərbaycan Öyrənci Hərəkatı–AZÖH (2004), Azərbaycan Federal-Demokrat Hərəkatı–AFDH (2004), Azərbaycan Milli Dirəniş Təşkilatı–AMDT (2006), Azərbaycanlı Siyasi Dustaqları Müdafiə Birliyi–ASDMB (2006), Azərbaycan Milli Azadlıq Təşkilatı–AMAT (2007), Güney Azərbaycan Demokrat Partiyası–GADP (2009), Güney Azərbaycan Milli Azadlıq Cəbhəsi–GAMAC (2010), Yeni GAMOH (2011) və b. göstərmək olar.\nBu təşkilatlardan milli haqların təmin olunmasında həm mədəni muxtariyyəti, həm federativ quruluşu, həm də istiqlaliyyəti hədəf götürənləri var. Bu məsələlər haqqında kitabın II bölməsində “milli hədəflər” başlıqlı bölümdə geniş danışacağıq.\nHazırda güneyli milli hərəkatçı Əhməd Obalının rəhbərliyi ilə ABŞ-da Güney Azərbaycan Televiziyası (GünAzTV) fəaliyyət göstərir. 2005-ci ildə yaradılmış bu telekanalda Güney Azərbaycan türklərinin milli haqları və milli ideyalar təbliğ edilir, fars şovinizmi ifşa olunur. 2001-ci ildən isə İsveçdə güneyli milli hərəkatçılarımız tərəfindən yaradılmış “Güney Azəarbaycanın Səsi” radiosu fəaliyyət göstərir.\n2012-ci il, mayın 12-də Ankarada keçirilən I Uluslararası Güney Azərbaycan Forumunda “Uluslararası Güney Azərbaycan Konseyi” (UGAK) yaradılmışdır. Təşkilatda Güneydən və Quzeydən olan milli fəallar, milli ziyalılar, Güneylə bağlı fəaliyyət göstərən yerli və diaspor təşkilatlarının nümayəndələri təmsil olunur. İlk dəfə Güneylə bağlı fəaliyyət göstərən belə geniş əhatəli beynəlxalq təşkilatın yaradılmasını Azərbaycanın bütövlüyü uğrunda mübarizədə yeni bir mər-hələyə keçid kimi qiymətləndirmək olar.\nOsmanlı dövlətində milli ideyaların\nOsmanlı dövlətində milli ideyaların formalaşmasında ardıcıl olaraq “Tənzimat”, “Yeni Osmanlılar”, “Gənc Türk-lər” hərəkatlarının, onlarla vəhdətdə olan maarifçilik hərə-katının və M.K.Atatürkün başçılığı altında yaranmış Milli Azadlıq Hərəkatının böyük rolu olmuşdır.\nOsmanlı imperiyasında Avropa örnəkli ilk yenilikçi islahatlar 1790-cı illərdə III Sultan Səlim (1761-1807, h.d: 1789-1807) tərəfindən hərbi sahədə aparılmışdır. O, hərbdəki uğursuzluqları aradan qaldırmaq məqsədiylə Avropadan hərbi mütəxəssislər dəvət etmiş, ordunu Avropa üslubunda təkmilləşdirmiş, hərbi mühəndislik sahəsini genişləndirmiş və b. yenilikçi tədbirlər həyata keçirmişdir. III Sultan Səlimin hərbi sahədə apardığı bu islahatlar digər sahələrdə də aparılacaq müasirləşmə meylli islahatlara bir yol açmışdır.\n“Tənzimat” islahatları XIX əsrin ortalarında Osmanlı dövlətinin Qərbi Avropa ilə müqayisədə geriliyini aradan qaldirmağa yönəlmiş və daha geniş əhatəli müasirləşmə meylli islahatlar olmuşdur. Bu islahatlar əsasən hüquq sahələrini, qismən də iqtisadiyyatı əhatə etmişdir. İlk islahat 1839-cu ilin noyabrında Sultan Əbdülməcidin (h.d: 1839-61) fərmanı (“Gülxanə xətti-şərifi”) ilə həyata keçirilmişdir. Fərmanda aşağıdakı müddəalar öz əksini tapmışdır:\n-Bütün vətəndaşların təhlükəsizliyi;\n-Vergilərin düzgün qoyulması;\n-Hərbi xidmət müddətinin azaldılması;\n-Əyalətlərin yeni qanunlarla idarə olunması;\n-Dini mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bütün əhalinin hüquq bərabərliyi.\nDaha sonra islahatların davamı kimi 1840-cı ildə vergi-toplama haqqında, 1843-cü ildə isə ordunun yenidən qurulması haqqında fərmanlar verilmişdir.\n1856-cı ildə verilmiş fərmanda (“Xətti hümayün”) insan hüquq və azadlıqları daha açıq şəkildə əks olunmuşdur. Bu fərmanda qeyri-müsəlmanlara müsəlmanlarla bərabər hüquq-ların verilməsi, dini etiqadından asılı olmayaraq bütün vətən-daşların təhlükəsizliyinin təmin olunması, bütün təbəələrə eyni vergi qoyulması və s. nəzərdə tutulmuşdur.\nLakin “tənzimat” islahatları o qədər də təsirli nəticə verməmişdir. Müxalifətin güclənməsindən ehtiyatlanan Sultan Əbdüləziz (h.d:1861-1876) 1871-ci ildə “tənzimat” islahatlarını dayandırmış, bu məqsədlə M.Nədim paşanı baş nazır təyin etmişdir.\n“Yeni Osmanlılar” hərəkatı XIX əsrin 60-cı illərində dövrün mütərəqqi fikirli ziyalılarının (İbrahim Şinasi (1826-1871), Namiq Kamal (1840-1888), Əli Suavi (1838-1878) və b.) rəhbərliyi ilə yaranmışdır. Hərəkatın əsas ideyası Qərbi Avropanı nümunə götürməklə hüquq, iqtisadiyyat, milli və b. sahələrdə islahatlar aparmaqla inkişafa nail olmaq idi. Belə ki, “Yeni Qsmanlılar” konstitusiyalı monarxiya formalaşdırmaq, ölkəni xarici təsirlərdən azad etmək, elm və təhsili inkişaf etdirmək, ana dilini saflaşdırmaq və mövqeyini gücləndirmək və s. uğrunda mübarizə aparırdılar. Göründüyü kimi bu hərəkat həm də bir maarifçilik hərəkatı olmuşdur.\nİbrahim Şinasi və Namiq Kamal tərəfindən yaradılmış “Osmanlı Maarif Cəmiyyəti” və “Kitab Cəmiyyəti” hərəkatın ilk ictimai təşkilatları olmuşdur. 1865-ci ildə isə İstanbulda gizli fəaliyyət göstərən “Yeni Osmanlılar” cəmiyyəti yaradılmışdır.\n1876-c ildə “Yeni Osmanlılar” baş nazir M.Nədim paşanın istefasına nail olur, Yeni baş nazir Rüştü paşanın hökumətində “Yeni Osmanlılar”dan olan Midhət paşa da təmsil olunur. Həmin il sultan Əbdüləziz taxtdan salınır. Əvvəlcə V Murad, sonra isə II Əbdülhəmid taxtda oturdulur. 1876-cı ilin dekabrında Midhət paşa tərəfindən hazırlanan ilk konstitusiya II Əbdülhəmid tərəfindən qəbul edilir. Konstitusiyaya görə konstitusiyalı monarxiya müəyyən olunur, ikipalatalı parlamentin yaradılması nəzərdə tutulur, dövlətin ərazisində yaşayan bütün əhali osmanlı adlandırılır, etnik və dini mənsubiyyətindən asılı olmayaraq hər kəs qanun qarşısında bərabər olur, islam dini isə dövlət dini hesab olunurdu. Lakin sonradan II Əbdülhəmid Midhət paşanı sürgün etdirir, “Yeni Osmanlılar” isə parlament seçkilərinə buraxılmır. 1877-ci ildə çağırılmış parlament isə cəmi 20 iclas keçirdikdən sonra buraxılır. Konstitusiya faktiki olaraq ləğv olunur.\nSonradan türk millətçiliyinin təməl prinsiplərinə çevrilmiş türklük, müasirlik (avropalaşmaq) və islam prinsiplərinə uyğun fikirləri ilk dəfə irəli sürənlərdən biri də məhz bu hərəkatın ideoloqlarından olan Əli Suavi olmuşdur. Bu hərəkatın görkəmli namayəndələrindən olan İ.Şinasi türk dilinin saflaşdırılması ideyasının ilk müəlliflərindən olmuş və əsərlərini də mümkün qədər təmiz türkcədə yazmağa çalışmışdır. N.Kamal isə vətənpərvərlik ruhunda şeir yazan ilk şairlərdən hesab olunur.\nLakin bütün bunlarla bərabər “Yeni Osmanlılar”da milli mənsubiyyət və milli dövlətçilik anlayışları o qədər də inkişaf etməmişdir. Belə ki, bu hərəkat “vahid Osmanlı milləti” ideyasını müdafiə etmişlər. Bunu isə onların Osmanlı imperiyasını qoruyub saxlamaq məqsədi ilə izah etmək olar.\n“Gənc Türklər” hərəkatının əsası 1889-cu ilin iyununda İstanbulda hərbi tibb məktəbinin kursantları (İ.Sükuti, İ.Temo, A.Cövdət, Ç.M.Rəşid, Ə.Hüseynzadə, H.Əmin, N.Selanikli, Ş.Mağmumi və b.) tərəfindən yaradılmış “İttihadi Osmani Cəmiyyəti” tərəfindən qoyulmuşdur. Sonradan cəmiyyət “İttihad və Tərəqqi” adını almış, ilk sədri Əli Rüştü olmuşdur. Sonra Əhməd Rzanın (1858-1930) başçılığı ilə cəmiyyətin Paris şöbəsi, Tunalı Hilminin (1871-1928) rəhbərliyi ilə Cenevrə şöbəsi yaradılmış və bu şöbələrin mət-buat orqanları fəaliyyət göstərmişdir.\n“Gənc Türklər” hərəkatı əsasən “Yeni Osmanlılar”ın mütərəqqi ideyalara əsaslanan mübarizəsini davam etdirmiş, 1876-cı il konstitusiyasının bərpa olunmasına çalışmışdır.\n“Gənc Türklər” ilk vaxtlar milli məsələdə əsasən “Yeni Osmanlılar” kimi mixtəlif dilli və dinli qövmlərdən “vahid Osmanlı milləti”ni formalaşdırmaq ideyasını müdafiə etmişlər. Dövlət quruluşu məsələsində isə hərəkatın federalist (P.Səbahəddin (1878-1948) və b.) və mərkəziyyətçi (Ə.Rza və b.) üzvləri arasında fikir ayrılığı olmuşdur.\n“Gənc Türklər” hərəkatında hələ XX əsrin başlanğıcında “vahid Osmanlı milləti”ni formalaşdırmaq ideyasına qarşı çıxan, milli və dini mənsubiyyəti və milli dövlət quruculuğunu əsas götürən “türkçü”lər (Ə.Hüseynzadə, Y.Akçura (1876-1935), Əhməd Fərid (1878-1971) və b.) meydana çıxmışdır. Y.Akçuranın məşhur “Üç tərzi siyasət” məqaləsində (Qahirə, “Türk” qəzeti, 1904) “Gənc Türklər”in “vahid Osmalı milləti” formalaşdırmaq ideyası tənqid olunmuş, milli və dini amilin əsas rolu qeyd olunmuş, hətta Osmanlı imperiyasının dağılmasının labüdlüyü dolayısı ilə göstərilmişdir. Bu məqalə geniş müzakirə və mübahisələrə səbəb olmuş, türkçü ideyanın inkişafına böyük təkan vermişdir.\nBu dövrdə sultan hakimiyyəti türk milli varlığının önə çəkilməsini hər yolla əngəlləməyə çalışmışdır. Bu da onunla əlaqədar olmuşdur ki, sultan hakimiyyəti Osmanlı dövlətinin yalnız türklərin dövləti yox, bütün müsəlmanların xilafəti statusunda qalmasını istəmiş, milli mənsubiyyət fikrinin isə imperiyanı parçalayacağından ehtiyatlanmışdır. Lakin bununla belə XIX əsrin sonlarında türk milli varlığının yüksəldilməsi istiqamətində ideyalar irəli sürülmüş və mühüm çalışmalar həyata keçirilmişdir. Belə ki, 1860-70-ci illərdə İ.Şinasi (1826-1871), Ziya Paşa (1825-1880) və b. tərəfindən türk ədəbi dilinin saflaşdırılması ideyasının irəli sürülməsi, əsrin sonlarına doğru türk tarixi, dili və etnoqrafiyası sahəsində də çox dəyərli əsərlərin (Mustafa Cəlaləddin Paşa/Konstantin Bojenski (1820-1876), Süleyman Hüsnü Paşa (1838-1892), Əhməd Cövdət Paşa (1822-1895), Əhməd Vəfiq Paşa (1823-1891), Rəşid Əfəndi/Vamberi (1832-1913), Şəmsəddin Sami Fraşeri (1850-1904), Bursalı Məmməd Tahir (1861-1925), Nəcib Asim (1861-1935), Vələd Çələbi (1869-1950), Bu-xaralı Şeyx Süleyman Əfəndi və b. əsərləri) yazılması ilə davam etdirilmişdir.\nBu dövrdə yazılı ədəbiyyatda və mətbuatda təmiz türkcədən istifadə ənənəsinin yaranmasında yazıçı Əhməd Midhət Əfəndi (1844-1912), İqdamçı Əhməd Cövdət Oran (1862-1935), yazıçı Əhməd Hikmət Müftioğlu (1870-1927) və şair Məmməd Əmin Yurdaqulun (1869-1944) həlledici rolu olmuşdur. M.Ə.Yurdaqulun öz əsərlərini heca vəznində və saf türkcədə yazması yazılı ədəbiyyatda heca vəznində yazmaq ənənəsinin genişlənməsinə, həmçinin istər heca, istərsə də əruzda məhz təmiz türkcədən istifadə ənənəsinin yaranmasına böyük təkan vermişdir. Belə ki, M.Ə.Yurdaqul yaradıcılığının Əbdülhəq Hamid (1852-1937), Tofiq Fikrət (1867-1915), Məmməd Akif Ərsoy (1873-1936) və b. əruzçuların əruzu məhz təmiz türkcədə yaratmalarına təsiri olmuşdur.\nM.Ə.Yurdaqulun əsərləri dilinin təmizliyi ilə bərabər məzmunca da millətçi olmuşdur. Ona qədər heç bir Osmanlı şairinin şeirlərində millətə (türklüyə), xalqa və vətənə sevgi onun şeirlərindəki qədər inkişaf etməmişdir.\n1908-ci il, iyulun 3-də inqilaba başlamış “Gənc Türklər həmin ayın 23-də Monastr şəhərində sultan II Əbdülhəmidi konstitusiyanın bərpası və parlament çağırılması haqqında fərman verməyə məcbur edirlər. Osmanlı dövləti yenidən kons-titusiyalı monarxiya elan olunur. “Gənc türklər” hakimiyyəti ələ alır. 1909-cu ilin martın 31-də II Əbdülhəmid əksinqilabi çevriliş etsə də, “Gənc Türklər”in müqaviməti nəticəsində həmin ilin aprelində öz hakimiyyətini də itirir və V Məmməd Rəşad sultan elan edilir.\n“Gənc Türklər”in burjua-demokratik xarakterli bu inqilabından sonra ölkədə millətçi təşkilatların və mətbuatın sərbəst fəaliyyətinə şərait yaranır. Bu dövrdə milli ideyaların təbliği və türk milli varlığının yüksəldilməsi yolunda “Türk dərnəyi” təşkilatının (1908-1912) və onun orqanı olan “Türk dərnəyi” dərgisinin (1911-1912), “Gənc qələmlər” dərgisinin (1910-12), “Türk yurdu”cəmiyyətinin (1911-12) və “Türk yurdu” dərgisinin (1911-ci ildən fasilələrlə bu günə qədər) və “Türk ocağı” təşkilatının (1911-12-ci illərdən fasilələrlə bu günə qədər) böyük rolu olmuşdur. Bu təşkilatlar və mətbuat orqanları öz fəaliyyətlərində ümumtürk tarixi və mədəniy-yətinin öyrənilməsi, tədqiqi və təbliği, türk dilinin saflaşdırıl-ması, pantürkist ideyaların yayılmasını əsas götürmüşdür.\n“Türk dərnəyi” təşkilatı 1908-ci ilin dekabrında N.Asim, Ə.Midhət, Ə.H.Müftioğlu, Tofiq Rza (1869-1949), M.T.Bur-salı (1861-1925), V.Çələbi, Y.Akçura, F.Raif, Əmrullah Əfəndi (1859-1914) və b. tərəfindən yaradılmışdır. 1911-12-ci illərdə dərnəyin eyni adlı dərgisi də nəşr olunmuşdur. “Türk dərnəyi” ilə İ.Qaspıralı, Ə.Hüseynzadə (1864-1940), Ə.Ağa-oğlu (1869-1939), N.Yusifbəyli (1881-1920), M.Ə.Yurdaqul, F.Köprülü (1890-1966), Xalid Ziya (1866-1945), İspartalı Həqqi və b. tanınmış ziyalılar əməkdaşlıq etmişlər.\n“Gənc qələmlər” dərgisi 1910-cu ildə Selanikdə Nəsimi Sarımın rəhbərliyi ilə yaradılmış, baş yazarı Əli Canip (1887-1967) olmuşdur. Dərgi “Yeni lisan” hərəkatının və “Milli Ədəbiyyat” cərəyanının aparıcı mətbuat orqanı olmuşdur. Bu hərəkatın tanınmış simaları Ömər Seyfəddin (1884-1920), Z.Göyalp (1876-1924), Aka Gündüz (1886-1958), Sübhi Ədhəm (1880-1923), Rasim Həşmət (1880-1919) və b. ziyalılar olmuşdur. Selanikin işğalı ilə əlaqədar dərginin fəaliyyəti dayandıqdan (1912) sonra onun əməkdaşları öz fəaliyyətlərini əsasən “Türk ocaqları”nda və “Türk yurdu” dərgisində davam etdirmişlər.\n“Türk yurdu” cəmiyyəti 1911-ci ilin avqustunda M.Ə.Yurdaqul, Ə.H.Müftioğlu, Ə.Ağaoğlu, Ə.Hüseynzadə, Y.Akçura və Aqil Muxtarın (1877-1949) rəhbərliyi ilə yaradılmışdır. Həmin ilin noyabrından cəmiyyətin Y.Akçuranın rəhbərliyi ilə eyni adlı dərgisi çap olunmağa başlamışdır. 1917-ci ildən “Türk yurdu” dərgisi “Türk ocağı”nın orqanına çevrilmişdir.\n“Türk ocağı” təşkilatının əsası 1911-ci ilin iyununda M.Ə.Yurdaqul, Y.Akçura, M.Ə.Tofiq (Yüksələn) (1851-1949), Ə.Fərid, Ə.Ağaoğlu, Fuad Sabit (1887-1957) və b. rəhbərliyi ilə qoyulmuşdur. 1912-ci ilin martında rəsmən təsis edilmişdir. Fasilələrlə bu günə qədər fəaliyyət göstərən təşkilatın ilk başqanları: M.Ə.Yurdaqul (1911-12), Ə.Fərid (1912) və H.Sübhi (1885-1966; başqanlıq illəri: 1912/3-31, 1949-59, 1961-65) olmuşdur.\n1917-ci ildən “Türk ocağı”nın orqanına çevrilmiş və fasilələrlə bu günə qədər fəaliyyət göstərən “Türk yurdu” dərgisi türkçülük tarixində çox önəmli yer tutmuşdur. Bu dərgidə mütəmadi olaraq M.Ə.Yurdaqul, Ə.H.Müftioğlu, H.Sübhi, Z.Göyalp, Ə.Canip, Y.Akçura, Ə.Ağaoğlu, Ə.Hü-seynzadə, İ.Qaspıralı, V.Çələbi, N.Asim, M.T.Bursalı, F.Köp-rülü, Ə.Hamid, S.Məqsudi (1879-1957) və b. kimi türkçü ziyalılar öz yazıları ilə çixiş etmiş və milli ideyaların inkişafına və yayılmasına böyük töhfələr vermişlər.\n“İttihad və Tərəqqi” hakimiyyəti bu təşkilatların və mətbuat orqanlarının fəaliyyətinə maddi və mənəvi dəstək vermişdir. Bu təşkilat və dərgilərdən daha uzunömürlüsü və nüfuzlusu “Türk ocağı” təşkilatı və “Türk yurdu” dərgisi olmuşdur. “Türk ocağı” sonradan Atatürk hərəkatına dəstək vermiş və onun fəal üzvləri cümhuriyyət rəhbərliyində təmsil olunmuşdur.\n“Gənc Türklər”in hakimiyyəti altında olan Osmanlı imperiyası Trablis (1911-12) və Birincı Balkan (1912-13) müharibələrindən sonra ərazilərinin bir hissəsini (Trablisi (Liviyanı), Egey adalarını və Balkan ərazilərini) itirir. İkinci Balkan müharibəsindən (iyun-avqust, 1913) sonra isə Ədirnə və onun ətrafı geri qaytarılır.\n1914-cü ilin əvvəlində daxildə yaranmış gərgin vəziyyəti nəzarətdə saxlamaq üçün hərbi nazir Ənvər paşa (1881-1922), daxili işlər naziri və “İttihad və Tərəqqi” partiyasının sədri Tələt paşa (1874-1921) və İstanbul valisi Camal paşadan (1872-1922) ibarət “Gənc Türklər üçlüyü”nün diktaturası yaradılır.\n“Gənc Türklər” hakimiyyəti ölkədə mühüm milli və demokratik islahatlar həyata keçirmişdir. Buraya rəsmi ya-zışmalarda yalnız türk dilindən istifadə, ordunun Avropa standartları ilə yenidən qurulması, ilk qadın universitetinin açılması, kapitulyasiya rejiminin ləğv edilməsi və s. aiddir.\nBirinci Dünya Müharibəsində (1914-18) məğlubiyyətdən sonra “Gənc Türklər”in liderləri ölkəni tərk etməyə məcbur olurlar və onların hakimiyyəti süqut edir. Lakin böyük və güclü təşkilat olan İttihad və Tərəqqi Partiyasının üzvləri başqa adlarla təşkilatlar yaradaraq Milli Azadlıq Hərəkatına qoşulur və bu hərəkatda aparıcı qüvvəni təşkil edirlər.\nM.K.Atatürkün başçılığı altında milli\nazadlıq hərəkatı (1919-23)\nM.K.Atatürkün (1881-1938) başçılığı altında milli azadlıq hərəkatı (1919-23) I Dünya Müharibəsindən qalib çıxmış imperialist dövlətlərin Türkiyəyə qarşı yeni təcavüzünə və təslimçi mövqe tutmuş sultan hakimiyyətinə qarşı yaranmışdır.\nMüharibədə Türkiyənin məğlubiyyətini rəsmiləşdirən Mudros sülh müqavıləsinin (30.10.1918) şərtləri ilə də kifayət-lənməyən imperialist dövlətlər (İngiltərə, Fransa, İtaliya və Yu-nanıstan) Paris konfransında (18.01.1919-21.01.1920) Türkiyə-nin ərazilərini öz aralarında bölüşdürməyi qərara alırlar və 1919-cu ilin əvvəllərində Türkiyənin əksər ərazilərini öz hərbi nəzarətləri altına keçirirlər. Ölkədə təslimçiliklə razılaşmayan hərbi və mülki qüvvələr cəsur hərbçi Mustafa Kamal Paşanın başçılığı altında birləşərək hərəkatın əsasını qoyurlar.\n1919-cu il, iyulun 21-dən avqustun 7-ədək müxtəlif hüquq müdafiə cmiyyətlərinin Ərzrumda keçirilmiş konfransında M.Kamalın sədrliyi ilə Nümayəndələr Komitəsi seçilir. Həmin il, sentyabrın 2-də isə Sivasda Böyük Milli Ümumtürk Konqresi toplanır və burada da Nümayəndələr Komitəsi seçilir. Ərzrum və Sivas konqreslərində seçilmiş 15 nəfərlik Nümayəndələr Komitəsi özünü yeganə səlahiyyətli orqan elan edir. Onun tələbi ilə sultan yeni deputatlar məclisini çağırır. Məclis 1920-ci ilin yanvarında “İmsaqi milli” (“Milli and”) adlı sənədi qəbul edir. Bu sənədə görə Mudros müqaviləsində nəzərdə tutulan sərhədlər daxilində Türkiyənin ərazi bütövlüyü elan edilir. Bu sənədə qarşı çıxan müttəfiq qoşunları 1920-ci il, martın 16-da İstanbula daxil olur. Bundan sonra Nüma-yəndələr Komitəsi özünü müvəqqəti hökumət elan edir və Ankarada yeni məclis çağırır. 1920-ciu il, aprelin 23-də Ankarada M.Kamalın sədrliyi ilə Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) yaradılır. Təslimçi mövqe tutan Sultan hakimiyyəti məclisi tanımır və M.Kamala edam hökmü verir.\n1920-ci ilin iyununda Türkiyə ərazisinə nizami yunan or-dusunu yeridən müttəfiqlər avqustun 10-da sultanı təslimçi Sevr müqaviləsini imzalamağa məcbur edirlər. Müqaviləyə görə Türkiyə Əraziləri İngiltərə, Fransa, İtaliya və Yunanıstan arasında bölüşdürülür. Türkiyə faktiki olaraq öz müstəqilliyini itirir.\nM.Kamalın hakimiyyətini qəbul edən türk qoşunları 1920-ci ilin sonlarından 1922-ci ilin sentyabrına qədər kütləvi canlı qüvvə itkisi ilə müşayiət olunan ağır döyüşlərdən (“Qurtuluş savaşı”) sonra işğalçı qoşunları ölkə ərazisindən çixarmağa müvəffəq olur. Ordunun toplanmasında və qələbələrin əldə edilməsində M.Kamal paşa ilə bərabər Kazım Qarabəkir Paşa (1882-1948), Çakmak Paşa (1876-1950), İsmət paşa (1884-1973) və b. dövlət xadimlərinin misilsiz xidmətləri olmuşdur.\n1922-ci il, oktyabrın 11-də Müttəfiq qüvvələr (“Antanta” və Yunanıstan) ilə Türkiyə (M.Kamal hökuməti) arasında Mudanya sülh müqaviləsi imzalanır. Müqavilədə yunan qoşunlarının Şərqi Frakiyadan çıxarılması, boğazlarda isə müttəfiq qoşunlarının yalnız müvəqqəti olaraq (yekun sülh müqaviləsi imzalananadək) saxlanılması nəzərdə tutulur.\n1922-ci il, noyabrın 1-də TBMM tərəfindən sultan hakimiyyəti ləğv edilir. Sultan VI Məmməd Vahidəddin (h.d:1918-22) Maltaya qaçır. Sülalədən olan Əbdülməcid isə xəlifə seçilir.\n1923-cü il, iyulun 24-də “Antanta” dövlətləri ilə Türkiyə Arasında növbəti Lozanna sülh müqaviləsi imzalanır. Müqavilə nəticəsində Mudros və Sevr müqavilələri ləğv edilir və Türkiyənin müstəqilliyi tanınır.\n1923-cü il, oktyabrın 29-da TBMM tərəfindən Türkiyə respublika elan edilir və M.Kamal prezident seçilir.\n1924-cü il, martın 3-də xəlifəlik ləğv edilir, xəlifə Əbdülməcid və onun ailəsi isə sürgün edilir. 1924-cü il, aprelin 20-də Konstitusiya qəbul edilir.\nTürkiyə Cümhuriyyətinin qurulduğu dövrdə yaranmış ilk partiya məhz millətçi və sosial-demokrat təməllərinə söykənən Cümhuriyyət Xalq Partiyası (CXP) olmuşdur. Partiyanın əsası 1923-cü il, sentyabrın 11-də TBMM-də M.Kamalın başçılığı altında Xalq Firqəsinin yaranması ilə qoyulmuşdur. 1924-cü ilin noyabrından firqənin adının əvvəlinə “Cümhuriyyət” sözü də əlavə olunmuşdur. 1935-ci ildə keçirilən 4-cü qurultayda firqə CXP adını qəbul etmişdir.\nPartiya fəaliyyətinin ilk illərində (1927, II qurultayda) cümhuriyyətçilik, millətçilik, xalqçılıq və dünyəvilik prin-siplərini qəbul etmiş, sonradan (1931, III qurultayda) bu prinsiplərə dövlətçilik (etatizm) və inqilabçılıq prinsipləri də əlavə olunmuşdur. Göründüyü kimi bu prinsiplər milli ideologiyamızın əsas görüş və ideyalarını özündə əks et-dirmişdir. Bu prinsiplər hətta 5 fevral, 1937-ci ildə qəbul olunmuş konstitusiyaya da daxil edilmişdir.\nCXP 1950-ci il seçkilərinə qədər 27 il fasiləsiz iqtidarda olmuşdur. M.K.Atatürkün vəfatından (1938) sonra 1972-ci ilə qədər CXP-yə sədrlik etmiş İ.İnönü həm də 1938-50-ci illərdə Türkiyə prezidenti olmuşdur. 1946-cı ilə qədər davam etmiş təkpartiyalı sistemdə isə CXP ölkədə yeganə partiya kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1946-cı ildə yaranmış Demokratik Partiya (DP) və 1948-ci ildə yaranmış Millət Partiyası (MP) da müxalif mövqeli CXP-çilər tərəfindən yaradılmışdır.\nCXP-nin iqtidarda olduğu dövrdə ölkədə milli, hüquqi-demokratik, iqtisadi və b. mühüm islahatlar həyata keçirilmiş, müstəqil milli dövlət quruculuğunda mühüm addımlar atılmışdır.\n1926-cı ildə şəriət Məhkəməsi ləğv olunmuş, qadınlarla kişilərə bərabər hüquqlar verilmiş, 1928-ci ildə konstitusiyadan islam dininin dövlət dini olması haqqında bənd çıxarılmışdır. 1934-cü ildə TBMM tərəfindən M.Kamal paşaya “Atatürk” soyadı verilmişdir. Türk ədəbi dili saflaşdırılmış və mövqeyi gücləndirilmiş, 1935-ci ildə latın qrafikalı əlifbaya keçilmişdir.\n20-30-cu illər dünya iqtisadi böhranı dövründə Türkiyədə etatist iqtisadi siyasət həyata keçirilmişdir. Belə ki, iqtisadiy-yatın tənzimlənməsində dövlətin mövqeyi gücləndirilmiş, bir çox sahələr (müəssisələr) milliləşdirilmiş, eyni zamanda milli sənayeni inkişaf etdirmək üçün yerli iş adamlarına xüsusi güzəştlər tətbiq olunmuş, kəndlilər torpaqla təmin olunmuş və onlara vergidə güzəşt olunmuşdur. Bu islahatlar isə iqtisadiy-yatın inkişafına güclü təkan vermişdir.\nCXP 60-cı illərdə “ortanın solu” ideyası ilə solçu təmayülü ön plana çəkmiş, bunun davamı olaraq 1976-ci il, 23-cü qurultayda partiyanın 6 təməl prinsipinə “Demokratik sol”un 6 prinsipi (azadlıq, bərabərlik, həmrəylik (dayanışma), in-kişafın (gəlişmənin) bütünlüyü, əməyin üstünlüyü, xalqın özünü idarə etməsi) də əlavə edilmişdir.\n1961-65-ci illərdə CXP sədri İsmət İnönü, 1974, 1977 və 1978-79-cu illərdə isə CXP sədri Bülənt Ecevit (1925-2006) Türkiyə hökumətinə rəhbərlik etmişdir. 1981-ci ildə ölkədə bütün partiyalar, o cümlədən CXP qapadılmışdır. 1980-ci illərdə keçmiş CXP-çilər tərəfindən Sosial-demokrat Xalqçı Partiya (SXP), Demokratik Sol Partiya (DSP) və b. partiyalar yaradılmışdır. 1992-ci ildə qadağalar götürüldükdən sonra partiya öz adı ilə yenidən bərpa edilmişdir. CXP 2002-ci ildən ana müxalifət partriyası kimi TBMM-də təmsil olunur.\nBu gün Türkiyədə millətçi təmələ söykənən ən nüfuzlu partiyalardan biri də Milliyyətçi Hərəkat Partiyasıdır (MHP). MHP-nin yaranmasının əsası 1948-si ildə yaradılmış Millət Partiyasından (MP) başlayır. 1954-cü ildə iqtidar tərəfindən bağlanan MP-nin keçmiş üzvləri elə həmin il Cümhuriyyətçi Millət Partiyasını (CMP) yaradırlar. 1958-ci ildə CMP ilə Türkiyə Kəndli Partiyasının birləşməsi nəticəsində Cümhuriyyətçi Kəndli Millət Partiyası (CKMP) yaradılır. 1965-ci ildə Alparslan Türkeş (1917-1997) CKMP-ə sədr seçildikdən sonra partiyada türkçü-islamçı ideyalar sistemli şəkildə irəli çəkilməyə və təbliğ olunmağa başlayır. 1967-ci ildə partiyada “Doqquz işıq” adlanan ideoloji prinsiplər (millətçilik, ülküçülük, əxlaqçılıq, elmçilik, toplumçuluq, kəndçilik, hürriyyətçilik və şəxsiyyətçilik, gəlişməçilik və xalqçılıq, sənayeçilik və texnikaçılıq) qəbul olunur. 1969-cu ildə partiyanın adı dəyişdirilərək MHP adlandırılır.\nMHP 1975 və 1977-ci illərdə Süleyman Dəmirəlin (1924) başçılığı altında qurulmuş I və II Milliyyətçi Cəbhə Höku-mətində təmsil olunmuşdur.\n1970-ci illərdə Türkiyə siyasi həyatını bürümüş terrorçuluq və silahlı qarşıdurma xüsusən MHP və solçular arasında kritik həddə çatmışdır.\nMHP 1980-ci ildə qapadıldıqdan sonra 1983-cü ildə keçmış MHP-çilər tərəfindən Mühafizəkar Partiya yaradılmış, 1985-ci ildə adı dəyişdirilərək Milliyyətçi Çalışma Partiyası (MÇP) adlandırılmışdır. 1987-ci ildə yasaqlardan azad olmuş A.Türkeş MÇP sədri seçilmişdir. 1991-ci il parlament seçki-lərinə blokla qatılan MÇP parlamentdə 18 yer qazanmışdır.\n1993-cü ilin yanvarında isə MÇP-nin adı MHP-yə dəyişdirilmişdir. MHP 1999-cu ilə qədər parlament seç-kilərində 10%-lik baryeri aşa bilmədiyindən parlamentdə təmsil oluna bilməmişdir. 1999-cu il parlament seçkilərində isə 18% səslə ikinci yerə çıxmış və 1999-2002-ci illərdə B.Ecevitin başçılıq etdiyi koalision hökumətdə DSP-dan sonra ikinci partiya kimi təmsil olunmuşdur. MHP 2007-ci ildən bu günə qədər TBMM-də müxalifət partiyası kimi təmsil olunur.\nHazırda Türkiyədə CXP və MHP ilə yanaşı millətçi təmələ söykənən Haqq və Bərabərlik Partiyası, Böyük Birlik Partiyası, Ulusal Partiya və b. siyasi təşkilatlar mövcuddur.\nTəəssüf ki, bu gün Türkiyədə millətçilik “Türkiyəçilik” səviyyəsindən yuxarı qalxmır. Təkcə onu demək kifayətdir ki, millətçi sayılan heç bir təşkilat fars şovinizminə qarşı nəinki mübarizə aparmır, hətta bu şovinizmə tamamı ilə biganə mövqedədir. Bu təşkilatlar tərəfindən Güney Azərbaycan milli hərəkatına lazımi dəstək verilmir, Rusiya Federasiyası tərkibində olan türk xalqları ilə də əlaqələr qurulmur. Bu təşkilatların Türkiyə sərhədlərindən xaricdəki türkçülüyü yalnız Kıbrıs və Şimali İraqla məhdudlaşır.\nÇar Rusiyasında türkçülük ideyalarının formalaşması\nMilli ideyalar Rusiya tərkibindəki türk xalqlarında, o cümlədən Şimali Azərbaycan türklərində XIX əsrin orta-larından meydana çıxmış, ilk ictimai-siyasi təşkilatlar isə XX əsrin əvvəllərində yaranmışdıır. Qanunauyğun olaraq bu təşkilatlar ilk olaraq burjua-demokratik və ya sosial-demokrat hərəkatları fonunda meydana çıxmışdır.\nRus imperiyasında türkçülük ideyalarının inkişafının əsas mərkəzlərindən biri məhz Quzey Azərbaycan olmuşdur. Burada milli ideologiyanın formalaşması heç şübhəsiz ki, maarifçilik hərəkatından başlayır. Bu hərəkat XIX əsrin əvvəllərində A.A.Bakıxanov (1794-1847), M.Ş.Vazeh (1794-1852), Q.B.Zakir (1784-1857), M.Kazımbəy (1802-1870), İ.B.Qutqaşınlı (1806-1869) və b. tərəfindən başlanmış, əsrin sonları və XX əsrin əvvəllərində yüksək inkişaf səviyyəsinə çatmış və tariximizə çox mühüm töhfələr vermişdir. Bu hərəkatın ən görkəmli nümayəndələri kimi M.F.Axundzadə (1812-1878), S.Ə.Şirvani (1835-1888), M.M.Nəvvab (1833-1918), H.Zərdabi (1837-1907), M.Şahtaxtılı (1846-1931), M.T.Sidqi (1854-1903), Ünsizadə qardaşları, (S.Ünsizadə (1845-?) və b.), N.Vəzirov (1854-1926), M.Ə.Sabir (1862-1911), C.Məmmədquluzadə (1866-1932), S.Qənizadə (1866-1937), H.Mahmudbəyov (1864-1928), R.Əfəndiyev (1863-1942), F.Köçərli (1863-1920), Ə.Haqverdiyev (1870-1933), N.Nərimanov (1870-1925), M.S.Ordubadi (1872-1950), Ö.F.Nemanzadə (1872-1937), A.Səhhət (1874-1918), S.S.Axundov (1875-1939), A.Şaiq (1881-1959), Ü.Hacıbəyli (1885-1948) və b. adlarını çəkmək olar. Bu hərəkatın milli ideyaların təbliğində və milli şüurun formalaşmasında böyük rolu olmuşdur. Bu böyük maarifçilər tərəfindən milli azadlıq ideyaları açıq şəkildə təbliğ olunmasa da (buna çar senzurası imkan verməzdi), əhalini təhsilə cəlb etmək, ana dilimizdə yeni tipli məktəblər və mətbuat orqanları açmaq, bu dildə dərsliklər, lüğətlər, bədii və elmi əsərlər və s. yazmaq, tarix və mədəniyyətimiz üzrə tədqiqatlar apar-maq, milli incəsənət sahələrini inkişaf etdirmək, Qərbdəki ETT-ni və demokratik dəyərləri örnək götürmək, xurafata və təriqət ayrıseçkiliyinə qarşı mübarizə aparmaq, dinə elmi əsaslarla yanaşmaq, həqiqi islam dəyərlərini irəli çəkmək və s. istiqamətində mütərəqqi fikirlər təbliğ olun-muş və real işlər görülmüşdür. Bu isə məhz milli ideologi-yamızın millilik, müasirlik və islam prinsiplərinə uyğun ideyaların təbliği və həyata keçirilməsi demək idi. Onu da qeyd edək ki, bu böyük işlər şovinist çar rejiminin ciddi təqib və təzyiqləri şəraitində həyata keçirilmişdir.\nAzərbaycanın tarixi haqqında ilk geniş əhatəli və türkçü ruhlu tədqiqat (A.Bakıxanov, “Gülüstani-İrəm”, 1841), Azər-baycan türkcəsinin ilk elmi qrammatikası (M.Kazımbəy, “Türk-tatar dillərinin qrammatikası”, 1839), ilk türkdilli səhnə əsərləri (M.F.Axundzadənin komediyaları, 1850-ci illər), ilk yeni üsullu anadilli məktəb (1874, S.Ə.Şirvani tərəfindən Şa-maxıda), ilk tam türkdilli mətbuat orqanı (H.Zərdabi tərəfindən “Əkinçi” qəzeti, 1875), ilk milli tamaşa (1873-cü ildə “Hacı Qara” komediyası), ilk teatr binası (1883-cü ildə H.Z.Tağıyev tərfindən Bakıda), Qori seminariyasında ilk dəfə türk şöbəsinin açılması (M.F.Axundzadənin təşəbbüsü ilə onun ölümündən sonra 1879-cu ildə), ilk qiraətxana (1894-cü ildə N.Nərimanov tərəfindən Bakıda), ilk müasir tipli rus-tatar məktəbi (1875-ci ildə Qazaxda, 1880-ci illərin sonu, 1890-cı illərin əvvəllərində S.Qənizadə və H.Mahmudbəyov tərəfindən Bakıda), ilk rus-müsəlman qadın məktəbi (1901-ci ildə H.Z.Tağıyev tərəfindən Bakıda), ilk milli operanın səhnəyə qoyulması (1908-ci ildə Ü.Hacıbəylinin “Leyli və Məcnun” operası) və b. mühüm tarixi hadisələr məhz həmin fədakar maarifçilərin səyi nəticəsində gerçəkləşmişdir. M.F.Axundzadənin hətta 1850-70-ci illərdə öncə ərəb, sonra isə latın qrafikası əsasında ortaq türk-müsəlman əlifbasının yaradılması ideyası ilə çıxış etdiyi də məlumdur. Bu da M.F.Axundzadənin türk birliyi yönündə ilk ideoloqlardan biri kimi qəbul olunmasına əsas yaratmışdır.\nMaarifçilik hərəkatında vətənpərvər, xeyriyyəçi Azər-baycan milyonçuları – H.Z.Tağıyev (1838-1924), M.Nağıyev (1842-1919), M.Muxtarov (1865-1920) və b. mühüm rolu olmuşdur.\nQuzey Azərbaycanda maarifçilik ideyalarının yayılma-sında ilk dövrdə (XIX əsrin sonuna kimi) əsas rol oynamış mətbuat orqanları “Əkinçi” (1975-77), “Ziya” (1879-80), “Ziyayi Qafqaziyyə” (1882-84), “Kəşkül” (jurnal: 1883-84, qəzet: 1884-91) və b. olmuşdur.\nAzərbaycanın kənd bölgələrində rus müstəmləkəçiliyinə qarşı azadlıq hərəkatı XIX əsrin sonlarında özünü qaçaq hərəkatı kimi göstərmişdir. Bu hərəkat əsasən çar hökumətinin torpaq məsələsində milli ayrıseçkilik siyasətinə, torpaqların və yerli idarəçiliyin yerli müsəlmanlardan alınıb gəlmə xristian əhalisinə verilməsinə qarşı yönəlmişdir. Sovet dövründə qaçaq hərəkatının mahiyyəti təhrif olunmuş, bu hərəkat məhz sinfi mübarizə kimi qiymətləndirilmişdir.\nRus imperiyasında türkçülük ideyalarının inkişafında Krımlı ziyalı İsmayıl bəy Qaspıralının (1851-1914) xüsusi yeri olmuşdur. O, “Rusiya müsəlmanlığı” əsərində (Simfero-pol, “Tavrida” qəzeti, 1881) və redaktoru olduğu “Tərcüman” qəzetində (1883-1918, Bağçasaray) yazdığı məqalələrdə maarifçilərin milliləşmə və müasirləşmə ideyaları ilə yanaşı ilk dəfə olaraq ortaq türk ədəbi dilinin yaradılması ideyası ilə çıxış etmişdir. Bu da türk millətçiliyinin bütün türk xalqlarını əhatə edən bir ideologiya səviyyəsinə yüksəlməsində mühüm addım olmuşdur. Məşhur “dildə, fikirdə və işdə birlik” deyimi də İ.Qaspıralıya məxsusdur. Bu baxımdan İ.Qaspıralını türk birliyi ideyasının ilk əsas ideoloqu hesab etmək olar.\nBu dövrdə rus imperiyasında türkçülük ideyalarının inki-şafında Kazan maarifçisi Şəhabəddin Mərcaninin (1818-1889) də xüsusi yeri olmuşdur. O, 1880-ci illərdə Kazan türk-cəsində yazdığı “Kitabi Müstəfadil-əxbar fi Əhval-i Kazan” əsərində milli mənsubiyyəti önə çəkmiş, millətçi ideyalar irəli sürmüşdür. O, dilin saflaşdırılmasının tərəfdarı olmuş, türklərin öz şərəfli tarixlərini öyrənmələrinin vacibliyini təbliğ etmişdir.\nXX əsrin ilk illərində çar rejiminə qarşı etirazların güclən-məsi və I rus inqilabının (1905-07) baş verməsi rejimin nisbətən zəifləməsinə səbəb olmuş, bu isə həmin dövrdə maarifçilik ideyaları ilə yanaşı artıq milli birlik və milli azadlıq ideyalarının da irəli sürülməsinə və ilk ictimai-siyasi təşkilatların yaranmasına zəmin yaratmışdır. Əsrin əvvəllərində Azərbaycanda bu ideyalarla çıxış etmiş mütəfəkkirlərdən Ə.Hüseynzadə (1864-1940), Ə.Topçubaşov (1865-1934), Ə.Ağaoğlu (1869-1939) və M.Ə.Rəsulzadə (1884-1955) xü-susi yer tutmuşdur.\nXX əsrin ilk illərində ictimai-siyasi fikrin ifadəçisi olan əsas mətbuat orqanları “Şərqi-rus” (1903-1905), “Dəvət-qoç” (1906), “Hümmət” (1904-05), “Həyat” (1905-06), “İrşad” (1905-08), “Molla Nəsrəddin” (1906-31), “Dəbistan” (1906-08), “Füyuzat” (1906-07), “Təkamül” (1906-07), “Tərəqqi” (1908-09), “Kaspi” (1881-1919-cu illərdə Bakıda rus dilində nəşr olunmuş, 1898-1907-ci illərdə redaktoru Ə.Topçubaşov olmuşdur) və b. olmuşdur.\nXX əsrin ilk illərində yüzlərlə milli düşüncəli ziyalı və digər təbəqələrdən olan insanları birləşdirən ictimai-siyasi təşkilatlar meydana çıxmışdır.\n“Müsəlman Gənclər təşkilatı” 1902-ci ildə M.Ə.Rə-sulzadənin rəhbərliyi ilə Bakıda Azərbaycan-türk tələbə gəncləri tərəfindən yaradılmışdır. Gizli fəaliyyət göstərən təşkilat maarifçi ideyalar yaymaqla bərabər rus müs-təmləkəçiliyinə qarşı milli azadlıq ideyalarını da təbliğ etmişdir. Təşkilat həmçinin, fəhlələr arasında siyasi bə-yannamələr yaymış, sosial-demokrat ideyalarını da təbliğ etmişdir. Təşkilat bir müddət sonra “Müsəlman Demokratik Müsavat Cəmiyyəti” adı altında fəaliyyət göstərmişdir. Təşkilatın İranda da mərkəzi olmuş və məşrutə hərəkatında iştirak etmişdir. Təşkilata verilən “Müsavat” (“bərabərlik”) adının sosial-demokrat ideyaları ilə bağlı olduğunu güman etmək olar. Sosial-demokrat təmayüllü ilk siyasi təşkilat olan “Hümmət”in də məhz bu təşkilatın bazasında yarandığı məlumdur.\n”Hümmət” təşkilatı (Müsəlman Sosial-demokratik “Hümmət” təşkilatı) 1904-cü ilin axırlarında RSDFP-nin Bakı komitəsi nəzdində M.H.Mövsümov (1882-1907), M.H.Ha-cınski (1875-1931) və M.Ə.Rəsulzadə tərəfindən “Müsəlman demokratik Müsavat cəmiyyəti”nin əsasında yaradılmışdır. 1905-ci ildən bu təşkilata M.Əzizbəyov (1876-1918), N.Nərimanov (1870-1925), S.M.Əfəndiyev (1887-1938) və b. da daxil olmuşdur. Ə.Ağaoğlunun da bu təşkilatla əməkdaşlıq etdiyi məlumdur. Əsasən sosial-demokrat ideyalarının, həmçinin milli ideyaların yayılması istiqamətində fəaliyyət göstərmişdir. Sonradan millətçi düşüncəli hərəkatçıların təşkilatdan ayrılması nəticəsində bolşevik təşkilatı kimi qalmış və 1920-ci ilin əvvəllərinə qədər fəaliyyət göstərmişdir.\n“Rusiya Müsəlmanları İttifaqı” (İttifaqi-Müslimin) 1905-ci ildə böyük türkçü ideoloqlar – İsmayıl bəy Qaspıralı, Ə.Topçubaşov, Yusif Akçura (1876-1935), Əbdürrəşid İbrahimov (1857-1944) və b. rəhbərliyi ilə yaradılmışdır. Bu təşkilatın yaranması ümumtürk ideyalarının gerçəkləşməsi istiqamətində mühüm addım olmuşdur.\nTəşkilatın ilk qurultayı (təsis qurultayı) 1905-ci ilin avqustun 15-də Nijni-Novqorod şəhərində (rəsmi icazə olmadığından Oka çayı yaxınlığında “Qustav Struve” gəzinti gəmisində) keçirilmişdir. Qurultayın daha əvvəl, bir neçə ay öncə keçirilməsinə təşəbbüs göstərilsə də çar rejimi buna icazə verməmişdir. Krımdan, Şimali Qafqazdan, Zaqafqaziyadan, Kazandan, Uraldan, Türküstan və Sibirdən 150-ə qədər nümayəndənin iştirak etdiyi qurultayda qəbul olunan qətnamədə ittifaq qarşısında aşağıdakı vəzifələr müəyyən edilmişdir (1.46, s.56-57):\n1. Rusiya müsəlmanları bütün məsələlərdə – siyasi, mədəni, eləcə də Rusiyanın indiki vəziyyətindən asılı olaraq doğan məsələlərdə birgə olmalıdırlar.\n2. Bütün ziyalı müsəlmanlar Rusiyanın qabaqcıl adamları ilə həmfikir olaraq, elə bir qanunun yaradılmasında iştirak edirlər ki, burada qanunlar xalqların seçdikləri nümayəndələrin iştirakı ilə yazılsın.\n3. Müsəlmanlar qanuni yolla çalışmalıdırlar ki, onlara aid olan sıxışdırılma və haqsızlıq ləğv edilsin və onlar siyasi, dini və mülki məsələlərdə ruslarla bərabərhüquqlu olsunlar.\n4. Müsəlmanlar öz ehtiyaclarını ödəmək üçün Rusiyanın indiki və gələcək vəziyyətindən çıxış edəcəklər. ...Bütün quberniyalarda öz ehtiyaclarına uyğun olaraq kitab, qəzet, jurnal nəşr etməyə, xalqa vəziyyət haqqında əsas məlumatları verməyə çalışacaqlar.\n5. Dörd bənddə qeyd olunan məsələlərin həllinə nail olmaq üçün yerlərdə vaxtaşırı toplaşan yığıncaqlar təsis olunsun.\nQurultayda Bakı, Simferopol, Peterburq, Minsq, Həştər-xan, Kazan, Daşkənd, İrkutsk, Uralsk, Verniy, Petropavlovsk, Aşqabad və b. şəhərlərdə mərkəzlərin yaradılması planlaş-dırılmışdı.\nII qurultay 1906-cı il, yanvarın 13-dən 23-ə qədər Pe-terburqda keçirilmişdir (yenə də qeyri-leqal (icazəsiz) şəkildə). Kazan, Türküstan, Krım və Qafqazdan 100 nəfər nüma-yəndənin iştirak etdiyi, İ.Qaspıralının sədrliyi ilə keçirilən qurultayda təşkilatın “Rusiya Müsəlmanları İttifaqı” adlan-dırılması rəsmiləşdirilir. Qurultayda muxtariyyət məsələsində fikir ayrılığı yaranır. Krım və Qafqaz təmsilçiləri ərazi, Kazan təmsilçiləri isə mədəni muxtariyyət tərəfdarı kimi çıxış edirlər. Qurultayda birincilərin müqavimətinə baxmayaraq Y.Akçura-nın başçılıq etdiyi Kazan türklərinin səyi ilə rus liberal kadet partiyasına birləşmək haqqında qərar qəbul edilir. Bu qərarla razılaşmayan bir qrup nümayəndə qurultayı tərk edir.\nY.Akçura və Ə.İbrahimov kadet partiyasının mərkəzi ko-mitəsinə də seçilirlər. Kadet partiyası Rusiya müsəlmanlarının milli azadlıq ideyaları ilə çıxış etmələrindən xəbərdar olsa da, onların siyasi qüvvəyə çevrildiyini gördüyündən, onlarla ittifaqa girib seçkilərdə qələbəni təmin etmək istəyirdilər. Bu partiya hətta müsəlmanların etimadını qazanmaq üçün öz proqramında müsəlmanların dini və milli mənafeyinə xidmət edən dəyişikliklər də etmişdir.\nQurultay kadet partiyasının proqramına uyğun müvəqqəti proqram qəbul edir və seçkilərdə kadet partiyası ilə birgə işti-rak etmək qərara alınır. Qurultayın işində Azərbaycandan olan nümayəndələr (Ə.Topçubaşov, Q.Qarabəyov və F.X.Axundov) yaxından iştirak etmişdir. Qurultayın Proqram və nizam-naməsini Ə.Topçubaşov hazırlamışdır.\nIII Qurultay 1906-cı ilin Avqust ayının 10-dan 20-dək Nijni-Novqorodda rəsmi icazə ilə keçirilmişdir. 300 nəfər rəsmi nümayəndənin iştirak etdiyi qurultayın divanına Ə.Top-çubaşov başçılıq etmişdir. Divanın I katibi isə Y.Akçura olmuşdur. İ.Qaspıralı qurultaydakı çıxışında ortaq türk dilində tədris məsələsini irəli sürmüşdür. Qurultayda “Rusiya Mü-səlmanları İttifaqı” özünü siyasi partiya (Müsəlman İttifaqı Partiyası”) elan edir və partiyanın 10 bölmədən və 72 maddədən ibarət proqramı qəbul edilr. Proqramda milli, dini, hüquqi-siyasi və sosial-iqtisadi islahatlar öz əksini tapmışdır. Ruslar və müsəlmanların hüquq bərabərliyi, ibtidai və orta təhsilin ana dilində aparılması, müsəlmanların təhsil idarələrinə rəhbərlik etməsi, təriqətindən asılı olmayaraq Rusiya müsəl-manlarının ümumi ruhani idarəsinin yaradılması, konstitusiyalı monarxiyaya keçid, təşkilat yaratma və mətbuat azadlığı, kəndlilərin torpaqla təmin olunması, şəxsi mülkiyyətin toxunulmazlığı, 8 saatlıq iş günü və b. müddəalar öz əksini tapmışdır. Göründüyü kimi proqramda milli azadlıq (milli-mədəni muxtariyyət səviyyəsində olsa da) və liberal-demokratik ideyalar, həmçinin sosial müddəalar öz əksini tapmışdır. Daha dəqiq desək, partiya milli birlik və milli azadlıq ideyaları ilə çıxış etmiş, hüquqi məsələlərdə əsasən liberal-demokratik dəyərləri qəbul etmiş, eyni zamanda fəhlə və kəndlilərin sosial mənafeyinə xidmət edən müddəaları da öz proqramına daxil etmişdir.\n“Rusiya Müsəlmanları İttifaqı” Dövlət Dumasında mü-səlman fraksiyasının yaranması və fəaliyyətində, müsəl-manların mənafeyini təmin edən qərarların qəbul etdi-rilməsində həlledici rol oynamışdır. Belə ki, müsəlman fraksiyasının fəaliyyəti əsasən ittifaqın proqramı əsasında qurulmuşdur.\n1907-ci ilin dekabrında senat “Rusiya Müsəlmanları İttifaqı”nın leqal fəaliyyət göstərməsi haqqında xahişini rədd edir. Çar rejimimin təqib və təzyiqləri altında yarımleqal fəaliyyət göstərən təşkilat 1908-ci ildə öz fəaliyyətini dayandırmalı olur.\n“Rusiya Müsəlmanları İttifaqı” tarixdə türk xalqlarını birləşdirən ilk siyasi təşkilat olmaqla milli ideologiyamızın, o cümlədən türk birliyi ideyasının və türk milli şüurunun formalaşmasında çox mühüm tarixi rol oynamışdır. Acınacaqlı haldır ki, 100 il öncə rus imperiyası daxilində türkləri birləşdirən o cür siyasi təşkilatın yaradılmış olmasına baxmayaraq, bu gün nəinki Rusiya federasiyası daxilində belə bir təşkilat yoxdur, hətta 20 ildən çoxdur ki, müstəqillik qazanmış türk dövlətlərini birləşdirən bir beynəlxalq təşkilat da yaradılmamışdır. Görəsən buna mane olan nədir?\n“Difai” partiyası (“Qafqaz Müsəlman İttifaqı–Difai) 1906-cı ilin payızında Ə.Ağaoğlunun başçılığı ilə Bakıda yaradılmışdır. Təşkilatın ilkin özəkləri Qarabağda təşkil olunmuşdur. Partiya əsasən erməni terrorçularının imperiyanın dəstəyi ilə türk-müsəlman əhalisinə qarşı silahlı hücumlarına, qırğınlar törətməsinə qarşı türk-müsəlman əhalisinin mü-qavimətini təşkil etmək zərurətindən yaradılmışdır. Lakin təş-kilatın fəaliyyəti bununla məhdudlaşmamışdır. Belə ki, par-tiyanın qəbul etdiyi 52 maddədən ibarət proqrama görə hərbi işlərdən, xarici siyasət, ümumi qanunvericilik, dövlət vergiləri, yüksək vəzifəli dövlət məmurlarının təyini və bəzi ciddi cinayətlərə dair məhkəmə işlərindən başqa bütün ictimai-iqtisadi, mədəni-maarif və dini-əxlaqi işlər, həmçinin mü-səlmanların mülki və şəriət məsələləri, yerli və ali orqanlara nümayəndələrin təyini, məktəb və mətbuat işləri və s. partiyanın və onun göstərişi ilə hərəkət edən idarələrin və məc-lislərin ixtiyarına verilirdi. Həmçinin partiyanın bəyanna-mələrində Qafqaz müsəlmanlarının milli birliyi və milli azadlığı ideyaları açıq təbliğ olunmuşdur (1.46, s. 89-90).\nPartiya müsəlman əhalisindən silahlı dəstələr də təşkil etmişdir. Bu dəstələrin yaradılmasında məqsəd həm silahlı hücumlardan qorunmaq, həm də türk-müsəlman əhalisinin mənafeyini təmin etmək üçün hökümət orqanlarına güc yolu ilə təzyiq göstərmək olmuşdur. Partiyanın öz fəaliyyəti üçün əhalidən pul da topladığı məlumdur.\n1909-cu ildə çar hökumətinin təqib və təzyiqləri nəticəsində “Difai” partiyasının fəaliyyətinə son qoyulmuş, Ə.Ağaoğlu Türkiyəyə mühacirət etmiş, partiyanın fəal üzvləri (M.M.Axundov, A.Rəfibəyov, H.Usubbəyov, Ə.Xasməmmə-dov və b.) isə 5 il müddətinə Qafqazdan kənara sürgün edilmişdir.\nMilli hərəkat tariximizdə çox mühüm yer tutan “Difai” partiyasını Azərbaycan türklərinin sırf millətçi təmələ söykənən ilk siyasi təşkilatı hesab etmək olar. Təsadüfi deyil ki, “Difai”nin üzvlərinin bir hissəsi 1911-ci ildə yaradılmış “Müsavat” partiyasına daxil olmuşdur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə milli ordunun yaradılmasında əvvəllər “Difai”nin silahlı dəstələrində olmuş şəxslər bir baza rolunu oynamışdır.\nBu dövrdə “Nicat” (1906), “Səadət” (1906), “Nəşri-maarif” (1906), “Cəmiyyəti-xeyriyyə” (1905) və b. xeyriyyə təşkilatları da mövcud olmuşdur ki, onlar türk-müsəlman əhalisinin maariflənməsi, təhsilinə yardım, ana dili və ədəbiyyatı inkişaf etdirmək, əhalinin sosial durumunu yaxşılaşdırmaq və s. istiqamətidə fəaliyyət göstərmişlər.\nO dövrdə siyasi hərəkatlarda və ideologiyalarda iqtisadi görüşlərə görə əsasən iki meyl mövcud olmuşdur: liberal (burjua-demokrat) və sosial-demokrat meylli iqtisadi görüşlər. Bu da tarixi gerçəklikdən doğan zərurət idi. Belə ki, öncə qeyd etdiyimiz kimi o dövrdə aparıcı ideologiyalar məhz liberalizm və sosializm idi. Milli hərəkatlar da uyğun olaraq burjua-demokratik və ya sosial-demokrat hərəkatları ilə vəhdətdə yaranırdı, çünki hər iki aparıcı ideologiya milli haqları və azadlıqları ən azı nəzəri olaraq tanıyırdı. Milli ideoloq-larımızdan iqtisadi görüşlərinə görə həm liberal meylli (Ə.Topçubaşov, Y.Akçura və b.), həm də sosial-demokrat meylli (Ə.Ağaoğlu, M.Ə.Rəsulzadə və b.) ideoloqlar olmuşdur. Bəzən milli ideoloqlarımızın iqtisadi görüşlərindəki bu fərqləri süni olaraq ört-basdır etməyə çalışırlar, bir çox milli hərəkatçılarımızın sosial-demokrat hərəkatından çıxdığını müxtəlif yollarla danmağa cəhd göstərirlər. Əslində isə burada ziddiyyətli, qeyri-adi, inkar olunmalı heç nə yoxdur. Belə ki, əvvəldə qeyd etdiyimiz kimi, millətçilik üçün müəyyən olunmuş xüsusu iqtisadi görüş yoxdur, bu müxtəlif amillərdən asılı olaraq müəyyən oluna bilər. Hətta sonadək bolşevik hərəkatında qalmış N.Nərimanovun da milli ideyalarla çıxış etdiyi, Azərbaycan türklərinin milli haqlarının müdafiəsində dayandığı danılmazdır. Təsadüfi deyil ki, türklərə münasibətdə düşmən, şovinist mövqedə dayanan rus və erməni mənşəli bolşeviklər N.Nərimanovu “millətçi” adlandırmışlar.\nI rus inqilabı yatırıldıqdan sonra çar rejimi tərəfindən təqiblər yenidən güclənir və milli hərəkat nisbətən zəifləyir, hərəkatrçıların bir qismi (M.Ə.Rəsulzadə və b.) xaricə mü-hacirət etməli olur.\n1910-cu illərin əvvəllərindən, xüsusən də çarın 1913-cü il “əfvi-ümumi”sindən sonra Azərbaycan Milli Hərəkatı növbəti yüksəliş mərhələsinə qədəm qoyur və milli təmayüllü siyasi təşkilatlar yaranmağa başlayır.\n“Müsavat” partiyası İstanbulda olan M.Ə.Rəsulzadənin tövsiyəsi ilə 1911-ci ilin payızında keçmiş hümmətçilər – Məmməd Əli Rəsulzadə, Abbasqulu Kazımzadə və Tağı Nağı oğlu tərəfindən Bakıda qeyri-leqal şəkildə yaradılmışdır. 1913-cü ildə çarın romanovlar sülaləsinin 300 illiyi münasibəti ilə imzaladığı ümumi əfv fərmanından (“əfvi-ümumi”) sonra M.Ə.Rəsulzadə də Bakıya qayıtmış və “Müsavat” partiyasına rəhbərlik etməyə başlamışdır. İlk dövrdə üzvləri əsasən keçmiş “hümmətçi”lərdən ibarət olan təşkilata sonradan milli düşüncəli şəxslərin, o cümlədən digər milli təmayüllü təş-kilatlardan (əsasən “Difai” və b.) çıxmış hərəkatçıların axını nəticəsində onun sıraları genişlənmişdir.\nPartiyanın qəbul etdiyi 8 bəndlik ilk proqramında aşa-ğıdakı müddəalar yer almışdır (1.46, s.102):\n1. Millət və məzhəb fərqi qoyulmadan bütün müsəl-manların birləşməsi;\n2. Müsəlman ölkələrinin itirilmiş müstəqilliklərinin bərpa edilməsi;\n3. Müstəqilliklıərini müdafiə və bərpa etmək üçün mübarizə aparan bütün müsəlman ölkələrinə maddi və mənəvi kömək etmək;\n4. Müsəlman ölkələrinin və millətlərinin müdafiə və hücum qüvvələrini artırmaq ücün onlara kömək etmək;\n5. Bu ideyaların yayılmasına mane olan bütün əngəllərin aradan qaldırılması;\n6. Müsəlmanların birliyinə və tərəqqisinə çalışan bütün partiyalarla əlaqə yaratmaq;\n7. Bəşəriyyətin səadət və tərəqqisinə çalışan xarici cəmiyyətlərlə ehtiyac olan zaman əlaqə və fikir mübadiləsi yaratmaq;\n8. Müsəlmanların həyat uğrundakı mübarizəsini güclən-dirmək, onların ticarət, sənaye və ümumiyyətlə iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək.\nProqramdan göründüyü kimi “Müsavat” partiyası fəaliy-yətinin ilk illərində əsasən müstəmləkəçi (rus imperiyası) və təcavüzkar (Qərbi Avropa) qüvvələrə qarşı müsəlman dövlətlə-rinin və xalqlarının birləşməsi və azadlığı ideyası ilə çıxış etmişdir. Lakin bu heç də dini ideologiya demək deyildi və daha çox türkçülüyə xidmət edirdi. Belə ki, birincisi, bu ideya müasirlik ideyaları (ETT, demokratiya, avropalaşma və s.) ilə paralel aparılırdı. İkincisi, o dövrdə ən böyük və güclü müsəl-man dövlətləri (Osmanlı və Qacarlar dövlətləri) məhz türk dövlətləri idi və rus imperiyası tərkibində yaşayan müsəlmanlar da əsasən türk xalqları idi. Müstəmləkəçi və təcavüzkar qüvvələr isə məhz xristian dövlətləri idi və xalqı bu qüvvələrə qarşı məhz dini motivlə yönəltmək daha asan idi. Başqa sözlə, türkçülüyə yol islamçılıq və müsəlman birliyi ideyalarından keçirdi. Təsadüfi deyil ki, sonradan formalaşmış və inkişaf etmiş türkçülüyün özündə də islamçılıq əsas üç prinsipdən biri kimi qəbul olunmuş və bu gün də qəbul olunur.\nMəsələyə daha geniş aspektdə yanaşsaq deyə bilərik ki, o vaxtkı müsəlman birliyi ideyası müxtəlif millətlərin müstəm-ləkəçiliyə və təcavüzə qarşı birgə milli azadlıq mübarizəsinin mütərəqqi ideyası idi. Yəni bu ideya dini ideologiyaya yox, məhz millətçiliyə xidmət edirdi.\nBirinci Dünya müharibəsinin (1914-18) başlaması Azər-baycanda milli hərəkata bir az da təkan vermişdir. Belə ki, bu müharibədə Rusiya ilə Osmanlı dövlətinin əks tərəflərdə olma-sı, Osmanlı dövlətinin müharibədə iştirakını məhz xristian tə-cavüzünə qarşı müsəlmanların cihadı kimi qiymətləndir- məsi Azərbaycanda panislamist və pantürkist düşüncənin, o cümlədən antirus əhvali-ruhiyyəsinin və milli azadlıq ide-yasının güclənməsinə səbəb olmuşdur. Yəni milli azadlıq ideyasının inkişafında dini təəssübkeşlik hissi də müsbət rol oynamışdır.\nHətta bu dövrdə keçmiş “Difai”çilər tərəfindən müstəqil Qafqaz müsəlman dövlətinin yaradılması ideyası irəli sürülmüş, Aslan xan Xoyski tərəfindən 1915-ci ilin fevralında gizli surətdə Ənvər paşaya belə bir dövlətin yaradılmasının layihəsi təqdim olunmuşdur. Sarıqamış məğlubiyyətindən (yanvar, 1915) sonra Ənvər paşa bu layihəni təsdiqləmiş, lakin müharibənin sonrakı gedişi bu ideyanın həyata keçməsinə imkan verməmişdir (1.46, s.112-113).\nBu dövrün ictimai-siyasi fikrinin əsas ifadəçisi olan mətbuat orqanları “Nicat” (1910-12), “İşıq” (1911-12), “İqbal” (1912-15), ”Şəlalə” (yanvar-dekabr, 1913), “Bəsirət” (1914-20), “Dirilik” (1914-16), “Açıq söz” (1915-18), “Yeni iqbal” (1915), “Səda (1913-15)”, “Qardaş köməyi” (1917), “Türk sözü” (1918) və b. olmuşdur. Bu mətbuat orqanlarında M.Ə.Rəsulzadə, Y.V.Çəmənzəminli (1887-1943), H.Cavid (1882-1941), Ə.Cavad (1892-1937), A.Şaiq, Ö.F.Nemanzadə, Ə.Haqverdiyev, F.Köçərli, T.Şahbazi (1892-1937), S.Hüseyn (1887-1938) və b. ziyalılar tərəfindən milli-ideoloji ideyalar irəli sürülmüş və təbliğ olunmuşdur. Bu mətbuat orqanları içərisində M.Ə.Rəsulzadənin rəhbərliyi ilə nəşr olunan “Açıq söz” qəzeti ideoloji baxımdan xüsusiylə seçilmişdir. Türkəşmək, islamlaşmaq, müasirləşmək prinsipləri bu qəzetin şüarı olmuşdur.\n1917-ci il, 27 fevral burjua-demokratik inqilabından sonra imperiya ərazisində siyasi həyat daha da canlanır. Yeni partiyalar yaradılmağa başlayır və mövcud partiyalar leqal fəaliyyətə keçir. Həmin dövrdə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən əsas siyasi təşkilatlar “Müsavat”, “Türk Ədəmi Mərkəziyyət”, “Hümmət”, “Ədalət” və “İttihad” partiyaları və “Müstəqil demokratik qrup” olmuşdur.\n“Türk Ədəmi Mərkəziyyət Partiyası” fevral burjua inqilabından sonra Gəncədə N.Yusifbəylinin (1881-1920) başçılığı ilə yaradılmışdır. Millətçi təmələ əsaslanan partiya Rusiyanın milli azadlıqları təmin edən federasiya əsasında qurulmasının tərəfdarı olmuşdur. Partiyanın sosial dayağını əsasən fəhlə və kəndlilər təşkil etmişdir.\n“Müstəqil demokratik qrup”a Ə.Topçubaşov və F.Xoyski (1875-1920) başçılıq etmişlər. Qrup əsasən keçmiş “Müsəlman İttifaqı” partiyasının və dumanın müsəlman fraksiyasının fəal üzvlərindən təşkil olunmuş və millətçi təmələ söykənmişdir.


Prezident İlham Əliyev: Gün gələcək, işğaldan azad olunmuş torpaqlarda qaldırılan Azərbaycan bayrağı Azadlıq meydanında hərbi paradda nümayiş etdirləcək\n26 İyun 2018 11:20 (UTC+04:00)\nGün gələcək, işğaldan azad olunmuş torpaqlarda qaldırılan Azərbaycan bayrağı Azadlıq meydanında hərbi paradda nümayiş etdirləcək\nMovqe.az-ın məlumatına görə, bunu Azərbaycan Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyev iyunun 26-da Bakının Azadlıq meydanında Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yaradılmasının 100 illik yubileyi münasibətilə keçirilən təntənəli hərbi paradda çıxışında deyib.\nDövlətimizin başçısı qeyd edib ki, Azərbaycan getdikcə güclənəcək: “Biz inkişaf yolundayıq. Bizim qarşımızda bütün yollar açıqdır, üfüqlər aydındır. Bundan sonra Azərbaycan yalnız və yalnız inkişaf yolu ilə gedəcək. Ermənistan bizimlə heç cür rəqabət apara bilmir və bilməyəcək. Tarixi ədalət, beynəlxalq hüquq bizim tərəfimizdədir. İqtisadi güc, hərbi güc bizdədir. Vətənpərvərlik ruhu bizdədir. Aprel qələbələri, Naxçıvan qələbələri bir daha ordumuzun, xalqımızın vətənpərvərlik ruhunu möhkəmləndirir və bir daha Azərbaycan xalqını əmin edir ki, o tam arxayın ola bilər ki, bu gün Azərbaycan Ordusu istənilən vəzifəni icra etməyə qadirdir və buna hazırdır”.\nİlham Əliyev bildirib ki, 2016-cı ilin aprel döyüşlərində, 2018-ci ilin Naxçıvan əməliyyatında işğalçılardan azad edilmiş torpaqlarda Azərbaycan bayrağı qaldırıldı:\n“Bunun çox böyük mənəvi əhəmiyyəti var. Həmin bayraqlar bu gün bu paradda, Azadlıq meydanında nümayiş etdiriləcək. Bu bayraqlar hərbçilərimizi qabağa aparırdı. Bu bayraqlar döyüşdə olan bayraqlardır. Bu gün bu bayraqlar Azərbaycanın torpağında, işğaldan azad edilmiş torpaqlarda dalğalanır və bu parad üçün buraya gətirilibdir. Gün gələcək və bu gün işğal altında olan torpaqlar azad olunandan sonra orada qaldırılacaq Azərbaycan bayrağı Azadlıq meydanına gətiriləcək və hərbi paradda göstəriləcək. Biz bu müqəddəs günü yaxınlaşdırmalıyıq və yaxınlaşdırırıq”.


Dövlət Departamenti “Sülh çeşməsi” əməliyyatının başlanması ilə bağlı ABŞ-ın mövqeyini şərh edib - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nABŞ Dövlət Departamentinin yüksəkvəzifəli nümayəndəsi oktyabrın 10-da jurnalistlərlə telefon danışığında Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin və Suriyanın şimalında Türkiyə yönümlü Suriya müxalifətinin silahlı birləşmələrinin “Sülh çeşməsi” adlı hərbi əməliyyatının başlanması ilə əlaqədar bəyanat verib.\nAZƏRTAC xəbər verir ki, Dövlət Departamentinin nümayəndəsinin sözlərinə görə, ABŞ Prezidenti Donald Tramp Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla telefon danışığından sonra Amerika hərbçilərinin hərbi əməliyyat aparılan rayondan geri çağırılması barədə qərar qəbul edib. Türkiyə Prezidenti Trampa məlumat verib ki, Suriyanın şimal-şərqində vəziyyətə dair qəbul edilmiş kompromisli qərar Türkiyənin maraqlarının təmin edilməsi üçün qənaətbəxş olmayıb.\nABŞ-ın Suriyanın şimal-şərqində vəziyyətə dair bir neçə il Türkiyə ilə danışıqlar apardığını vurğulayan diplomat deyib: “Bizim qoşunlarımızın böyük kontingenti olub və qalmaqdadır. Bu kontingent İŞİD terror təşkilatının uzun müddətə yox edilməsini, habelə Suriyanın şimal-şərqində və bütövlükdə regionda sabitliyin dəstəklənməsini təmin etmək niyyətindədir”. Onun sözlərinə görə, bu məqsədlərə nail olmaq üçün ABŞ-ın yerli tərəfdaşlara ehtiyacı olub. Kürd İşçi Partiyasının (PKK) Suriya cinahı olan “Suriyanın demokratik qüvvələri” ( YPG) silahlı qruplaşması da belə bir tərəfdaş idi. Dövlət Departamentinin nümayəndəsinin sözlərinə görə, bu, əlbəttə, Türkiyə üçün problemdir, çünki PKK 1984-cü ildən başlayaraq 35 il ərzində Türkiyəni dəhşətli terror hücumlarına məruz qoyub. Beləliklə, ABŞ Prezidentinin də dəfələrlə bəyan etdiyi kimi, Türkiyənin təhlükəsizlik məsələləri ilə bağlı əsaslı qorxuları var.\nAmerika diplomatı diqqətə çatdırıb ki, bununla belə, Birləşmiş Ştatlar Türkiyənin bu əməliyyatını dəstəkləmir və deməli, ona hərbi yolla heç bir dəstək göstərməyəcək. Bundan əlavə, Birləşmiş Ştatlar hərbi müdaxiləyə də müqavimət göstərməyəcək, çünki Türkiyə NATO-nun üzvü kimi ABŞ-ın müttəfiqidir.\nXatırladaq ki, PKK dünyanın bir çox ölkələri, o cümlədən Birləşmiş Ştatlar və Aİ tərəfindən terrorçu təşkilat kimi tanınıb.\nAZERTAG.AZ :Dövlət Departamenti “Sülh çeşməsi” əməliyyatının başlanması ilə bağlı ABŞ-ın mövqeyini şərh edib


Bəzi rayonlarda heyvan bazarları bağlandı\n17 İyul 2014 11:54\nBir müddət əvvəl İraq, Türkiyə və İran ərazilərində qeydə alınan, iribuynuzlu heyvanlar arasında yayılan “Nodulyar dermatit” virus xəstəliyinin kliniki əlamətləri Azərbaycanın Biləsuvar, Ucar, Cəlilabad və Ağdaş rayonlarında saxlanılan heyvanlar arasında da qeydə alınıb.\nDövlət Baytarlıq Xidmətinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Yolçu Xanvəlinin Publika.az-a verdiyi məlumata görə, hazırda xəstəlik müşahidə edilən heyvanlar arasında simptomatik (kənd təsərrüfatı heyvanlarının infeksion xəstəlikləri zamanı orqanizminin müxtəlif funksiyalarının normallaşmasına yönəldilən tədbirlər) müalicə tədbirləri aparılır.\n“Kənd təsərrüfatı naziri Heydər Əsədovun tapşırığına əsasən, xəstəliyin qarşısının alınması məqsədilə bir sıra rayonda heyvan bazarları bağlanıb, həmin ərazilərdə ciddi şəkildə dezinfeksiya tədbirləri görülür.\n“Nodulyar dermatit” xəstəliyi virus mənşəli olmaqla qısamüddətli isitmə, dəri örtüyünün, limfa sisteminin, selikli qişanın zədələnməsi, dərialtı toxumalarda düyünlərin və nekrozların əmələ gəlməsi ilə səciyyələnir. Xəstəliyin qansorucu həşəratlar vasitəsilə - transmissiv yolla yalnız iribuynuzlu heyvanlar arasında yayılması aşkar edilib.\nXəstəlik heyvandarlıq məhsullarının, o cümlədən süd və ət məhsullarının azalması, gön-dəri məmulatının keyfiyyətinin aşağı düşməsi, inəklərdə cinsi siklin, törədici buğalarda müvəqqəti cinsi fəallığın pozulması iqtisadi zərərin baş verməsi ilə səciyyələnir”.\nXatırladırıq ki, hələlik heyvanlar arasında tələfat müşahidə edilmir. Təsərrüfatlarda mütəmadi olaraq profilaktiki baytarlıq-sanitariya tədbirləri həyata keçirilir.\nDBX əhalinin nəzərinə çatdırır ki, heyvanlar arasında hər hansı narahatlıq olduğu zaman yerli baytarlıq orqanlarına müraciət olunsun, heyvanların bazara çıxarılmasına yol verilməsin, qansorucu həşəratlara qarşı dezinfeksiya tədbirləri davam etdirilsin.\nDBX xəstəliyə tam nəzarət edir, yeni yoluxan heyvanlarda müalicə-profilaktik, sağlam heyvanlarda profilaktiki tədbirlər, dezinfeksiya (çimizdirilmə) işləri görülür.


Tarix: 1-11-2021, 11:00 Oxunma sayı: 94 Bölmə: Cəmiyyət\nSoyadın, adın və ata adının dəyişdirilməsinin qeydə alınması üçün tətbiq edilən dövlət rüsumu dəyişir.\nXeberle.com xəbər verir ki, bu, Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin bu gün keçirilən iclasında müzakirəyə çıxarılan "Dövlət rüsumu haqqında” qanuna təklif edilən dəyişiklikdə əksini tapıb.\nQeyd edək ki, layihə "Dövlət rüsumu haqqında” qanunla müəyyən edilmiş xidmətlərə və hüquqi hərəkətlərə görə ödənilən dövlət rüsumlarının idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi məqsədilə hazırlanıb. Layihədə dövlət rüsumu dərəcələrinin sonuncu qüvvəyə mindiyi tarixdən sonrakı dövrdə inflyasiya səviyyəsinə uyğun indeksasiya edilməklə artırılması, dövlət rüsumunun büdcədənkənar vəsaitlərə aid edilən hissəsinin ləğv edilməsi və tam məbləğdə büdcəyə köçürülməsi, o cümlədən mövcud qanunvericiliyə əsasən rüsum müəyyən edilməyən bir sıra xidmətlərə və hüquqi hərəkətlərə görə dövlət rüsumunun müəyyən edilməsi təklif olunub.\nAzərbaycan-İran sərhədində 24 saatlıq iş rejiminə keçiləcək\nTarix: 27-02-2018, 14:43 Oxunma sayı: 559 Bölmə: Siyasət\nAzərbaycan-İran sərhədində yaranan mövsümi növbələrin aradan qaldırılması üçün təkliflər hazırlanıb.\nSumqayıtın son 100 günü-VİDEOREPORTAJ\nTarix: 15-12-2015, 15:10 Oxunma sayı: 3 188 Bölmə: REDAKTOR SEÇİMİ\nMillət vəkilindən IV İslam Həmrəyliyi Oyunları ərəfəsində idmançılarımıza dəstək – VİDEO\nTarix: 13-04-2017, 13:32 Oxunma sayı: 3 150 Bölmə: İdman / Video\nMillət vəkili IV İslam Həmrəyliyi Oyunları ərəfəsində idmançılarımıza dəstək verib.\nTarix: 16-07-2019, 10:12 Oxunma sayı: 442 Bölmə: Cəmiyyət\nAzərbaycan Xalça Muzeyinə "Milli” statusunun verilib.\nPrezidentdən onunla “selfie” çəkmək istəyən gəncə maraqlı jest – VİDEO\nTarix: 30-05-2019, 20:00 Oxunma sayı: 828 Bölmə: Manşet\nPrezidentdən onunla "selfie” çəkmək istəyən gəncə maraqlı jest – VİDEO\nQuba sakinindən odlu silah götürülüb\nTarix: 5-09-2020, 09:30 Oxunma sayı: 380 Bölmə: Kriminal


Şəhid anası qəhrəman oğlu haqqında nələri danışıb...\nAmma heç bir xəbər yoxdur. Bəlkə də, verəcəklər, bunu deyə bilmərəm. Biz maddi dəstək istəmirik, istədiyimiz yalnız şəhidlərimizin adlarının əbədiləşməsidir. Bu, bizim üçün mənəvi cəhətdən çox böyük dəstəkdir. Azadpress.az


İsti havaların dözülməz mənzərəsi | Maraqlı faktlar | Kayzen\nİsti havaların dözülməz mənzərəsi\n24 dekabr 2019, 21:28\nƏslində, ilin heç bir fəslində “sevilməyən” bu iş yayda lap dözülməz olur. Yerdən qalxan isti bir yandan, ütü masasından qalxan isti də bir yandan… Bəlkə yayda ütüsüz və ya ütülənməyə ehtiyacı olmayan paltarlar geyinək?\nTəsəvvür edin ki, yayın ən cırhacır vaxtında evdə su gəlmir. Bu halda insanın əli hər şeydən üzülür. Oturub ancaq su ilə bağlı planlar qurmağa başlayırsan.\nBaşımıza od ələnən bu günlərdə ictimai nəqliyyata minməkdən böyük zülm ola bilməz. Metro, avtobus… Mənzərə sizə tanışdır.\n, yay fəsli\n, isti havanın dözülməzlikləri\nEvdə istidən xilas olmağın üsulları


Bakı 2015 Avropa Oyunları - Xəbərlər - Bünyatova Sablya Yarışında Qələbə Qazandı\nAzərbaycanlı Sevil Bunyatova. Matthias Hangst/Getty Images\nBünyatova əkiz bacılarının hər ikisi qılıncoynatma üzrə yarımfinala cıxdı\nBirinci Avropa Oyunlarında ən güclü qadın qılıncoynadan, Olimpiya çempion olmuş ukraynalı Olqa Xarlan, bugün Bakı Kristal Zalda keçirilmiş qadınlar arasında sablya ilə Fərdi yarışını bitirdikdən sonra auditoriyaya görünmədən səhnədən ayrılıb.\nDünya çempionu və dünyanın 1 nömrəli oyunçusu öz 5 görüşündən dördündə məğlub olub. Beləliklə də, 24 yaşlı oyunçu pley-of mərhələsinə vəsiqə qazana bilməyib və həddindən artıq məyus olduğu üçün media ilə belə danışmayıb.\nVouqiouka, məğlub olduğuna görə çox məyus olaraq deyib:\nMən çox yaxşı yarışdım. Mən arada uğursuz oldum, lakin tam aydın qazanmalı idim.-Vassiliki Vouqiouka\nAzərbaycanlı Sevil Bünyatova, dünyada reytinqi cədvəlində 9 nömrəli almaniyalı idmançı Vassiliki Vouqioukaya 15-12 hesabı ilə qələbəsindən sevindiyini deyərək, qızıl medal uğrunda mübarizəyə davam edəcəyini deyib:\nMənim rəqibim güclü idi. Mən onun fəndlərini öyrəndim, bu səbəbdən mən ona qalib gəldim. İndi mən qızıl medal qazanmaq üçün hər şey etmək istəyirəm.-Sevil Bünyatova\nİndiki dəqiqələrdə o, Fransız Marqauks Rifkis ilə ilk yarımfinalda qarşılaşır. Qeyd edək ki, fransız qılıncoynadan, dördüncü sırada duran ukraynalı Olena Kravatskanı 15-10 hesabı ilə dörddəbir finalda kənarlaşdırıb.\nBünyatovanın əkiz bacı Sevinc Bünyatova isə, 15-11 hesabı ilə ukraynadan olan Alina Komaşçuka qalib gəldikdən sonra yarımfinala çıxıb. O, da bacısı ilə bərabər hal-hazırda davam edən mübarizələrdə polşalı Angelika Vator ilə qarşılaşacaq. Vator, öz dörddəbir finalında 15-10 hesabı ilə rusiyalı Yana Obvintsevanı məğlub edib.\nOlimpiya çempionu Xarlan Bakıda döyüşə hazırlaşır\nŞpaqa ilə fərdi yarışlarda güclü mübarizə gözlənilir


Kaliforniyada 6,8 bal gücündə zəlzələ baş verib Nəsimi rayonunda Heydər Əliyevin anım mərasimi İŞİD genişmiqyaslı hücumlara başladı – 70- 3 ölkənin parlamentlərarası dostluq qrupu yaradı Beynəlxalq Bankın eks rəhbəri “qara bazar& Sığorta Mamedin oğlu “qara bazar”a r İlham Əliyev əmisi ilə bağlı sərəncam imzaladı Hərbi Polisə yeni rəis təyin edildi Prokuror gömrük əməkdaşlarına cəza istədi MTN naziri terrorçunu həbsdən necə qaçırıb? Aktrisa 5-ci ərindən də boşandı\n07 Noyabr 2016 / 15:44 / Baxış sayı: 678 Aktrisa Esra Akkaya boşanıb.\nAxşam.az-ın Türkiyə mətbuatına istinadən məlumatına görə, Esra 2008-ci ildə ailə qurduğu iş adamı Harun Uyguralla dost kimi ayrılıb. Cütlük keçən il Efiopiyadan övladlığa götürdükləri uşaq barəsində də razılığa gəliblər.\nQeyd edək ki, bu, Esranın beşinci evliliyidir. O, bundan əvvəl prodüser Kudret Sabancı ilə ailəli olub. Lakin Sabancı “Aliye” serialını çəkərkən baş rol aktrisası Sanem Çeliklə eşq yaşamağa başlayıb və birgə öpüşərkən fotoları yayılıb.\nBundan sonra E.Akkaya K.Sabancıdan ayrılıb.


Haram tikədən imtina edənlərin özəl mükafatı » Fialka.Az, Sekiller, Sevgi, Maraqli, Menali, Yukle, Profil,\nHaram tikədən imtina edənlərin özəl mükafatı\nHaram tikədən imtina edənlərə veriləcək 6 mükafat.\nHədislərə əsasən insanın günahları əsasən bu iki istiqamətdə, şəhvət və mala uymaqla baş verir. Şəhvətə uyub günah etməklə insan Allahın buyurduğu haqları tapdalayır.\nDünya malına uyub, günah etməklə insan həm Allahın həm də insanların haqqını tapdalamış olur. Bəs Allah dünya malına uymayıb, haram tikədən imtina edənlərə nə vəd verir?\nİslaminSesi.info - Hədisi-qüdsidə gəlmişdir: "Hər hansı bir bəndə haram tikəni tamam-kamal iştahası olduğu halda ağzından qaytarsa, Mən ona üç mükafat dünyada, axirətdə də 3 mükafatla mükafatlandıraram:\nDünyada verilən mükafatlatlar:\n1. Ömrünü bərəkətli;\n2. Ruzisini bol;\n3. Qəbrini nurani edərəm.\nAxirətdə verilən mükafatlar:\n1. Simasını və çöhrəsini ağ edərəm;\n2. Tələbkarları ondan uzaqlaşdıraram;\n3. Öz mübarək (rəhmət) üzümü ona göstərərəm (ona mərhəmətimi və şəfqətimi lazımi şəkildə göstərərəm)\nTural Davutlu - Gecelerim Haram 2019 / Official Audio


AZAL-da Cahangir Əsgərov STANDARTI... - » Teref.az\n“Azərbaycan Hava Yolları (AZAL) xidmət sahəsində təlimlərə start verməlidir. Məsələn, qardaş Türk Hava Yollarında istər beynəlxalq uçuşlar, istərsə də daxili uçuşlarda çalışan stüardessalar həm gənc, həm də öz ana dilində danışır və eyni zamanda göstərdikləri xidmət də uçuş boyu sərnişinlərin ürəyincə olur. Bu, digər beynəlxalq hava yollarında da belədir”. Teref.az xəbər verir ki, b sözləri “Şərq”ə açıqlamasında qida texnoloqu Ağa Salamov deyib.\nOnun narazılığına görə, AZAL-ın personalının 70 faizinin yaşı çox, həm də xidmət sahəsindən anlayışı olmayan və öz ana dilində deyil, sərnişinlər ilə rus dilində danışan personaldan ibarətdir: “Çox az hallarda hansısa ölkəyə səfərə gedəndə AZAL uçuşlarından istifadə edirəm. Adətən Ukrayna, Türkiyə və s. hava yollarına üz tutmuşam və məmnun da qalmışam. Ancaq son zamanlar məcburiyyət qarşısında sizin hava yollarından istifadə edirəm, yenə də həmişə olduğu kimi öz ənənənizə sadiq qalmısınız. Azərbaycan dilini zəif bilən personal, yanımda oturan sərnişinin qidasını mənim dizimin üstünə qoyan personal, yerə düşən qidanı təkrarən yerdən alıb azyaşlı uşağa uzadan personal və s.\nTəlim bütün sahələrdə vacib olduğu kimi xidmət sahələrində də vacibdir. Bunu unutmayın. Hə, bir də istəsəz, sizin personala təmənnasız təlimlər təşkil edə bilərəm. Təki adımızı batırmayın, ən azından sizinlə xarici vətəndaşlar da səyahət edirlər və onların arasında turistlər də var ki, turizmdə də xidmət hava limanından başlayır”.шаблоны для dle 11.2