“Sumqayıt” klubunda yerli futbolçuların inkişafı üçün yüksək şərait yaradılıb\nÖlkəmizdə idmanın inkişafı və kütləviliyi diqqət mərkəzindədir. "Uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı” layihəsi çərçivəsində "Olimpiya dünyası” qəzeti budəfəki yazını "Sumqayıt” futbol klubuna həsr edib. Buyaxınlarda "Sumqayıt” klubu Türkiyənin Antalya şəhərində təlim-məşq keçirdi. Qəzetimizin əməkdaşı klubun məşqlərini və yoldaşlıq oyunlarını birbaşa izləmək imkanı əldə etdi. Premyer Liqanın ikinci dövrəsinə hazırlaşan Sumqayıt təmsilçisi qarşısına Avropa Liqasına vəsiqə qazanmaq məqsədini qoyub. Təlim-məşq toplanışı başa çatdıqdan sonra "Sumqayıt” futbol klubunun prezidenti Kamran Quliyev, baş məşqçisi Samir Abasov və hücumçusu Amil Yunanov qəzetimizə müsahibə verdilər.\nKamran Quliyev: "Məqsədimiz akademiyanın\nyetirmələrinin əsas komandada\n- Futbol sektoruna nə vaxt gəlmisiniz?\n- Futbola 2009-cu ildə gəlmişəm. AFFA-nın baş katibi Elxan Məmmədov mənə Texniki Departamentdə bir vəzifə təklif etmişdi. Həmin dövrdə Azərbaycanın əsas milli komandası istisna olmaqla, digər yığmaların inzibati məsələlərinə nəzarət edəcək şəxs lazım idi. Yəni belə bir vakansiya vardı. Elxan müəllimlə bir-birimizi çoxdan tanıyırdıq. O, biliridi ki, mən futbol həvəskarı, azarkeşiyəm.\n- "Sumqayıt” klubunun heyətində legioner futbolçuların oynamaması nə ilə bağlıdır?\n- Bu büdcə ilə 3-4 legioner gətirənlər də olub. "Sumqayıt” Azərikimya İstehsalat Birliyinin nəzdində yaradılan klubdur. Klub təsis ediləndə məni ora dəvət etdilər. Həmin vaxt milli komandanın maraqları nəzərdə tutulurdu. AFFA-da işləyəndə 16-17 yaşlı yığma üzvlərini görüb, tanıyırdım. Bu məsələdə şəxsi təcrübəmdən istifadə etmək istəyirdilər. Siyasətimiz belə olub ki, milli komandaya yeni nəsil yetişdirmək lazımdır. Biz fəaliyyətə başlayanda legioner limiti 8+3 idi. Bu, indiki ilə müqayisədə böyük fərq idi. Hazırda klublarımızın heyətində kifayət qədər azərbaycanlı futbolçu oynayır. Son illər ərzində klublar akademiyalara xeyli vəsait yatırdılar, yeni və perspektivli futbolçular üzə çıxdı. Bir problem vardı: yetişən uşaqlar nə vaxt və harada oynayacaqlar? Bu, çox aktual sual idi. Ona da cavab olaraq "Sumqayıt” klubu yarandı.\n- AFFA-da çalışdığınız dönəmdə Rusiya vətəndaşı olan Aleksandr Səmədov, Emin Mahmudov kimi futbolçuların Azərbaycan yığmasına cəlb olunmaları işi ilə məşğul olmusunuz...\n- O vaxtı seleksiya ilə məşğul olacaq ayrıca şəxs yox idi. Amma bizim Texniki Departamentin rəhbəri Bernhard Lippert futbolyönümlü işlərlə məşğul idi. Həm U-19, həm də U-21-in baş məşqçisi idi. Məşqçi kursları təşkil etməklə yanaşı, seleksiya işləri də aparırdı. Xaricdən futbolçu tapmaq isə mənə həvalə olunmuşdu. O vaxt çox adam tapmışdıq. Ramil Şeydayev, Ayaz Quliyevi bizim departament tapıb. Ramil Şeydayevlə ilk söhbətimiz olanda onun 14 yaşı vardı.\n- Bəs yerli futbolçuların əksəriyyəti niyə Avropaya gedə bilmirlər? Nə çatışmır?\n- Ciddilik və peşəkarlıq. Eyni sualı Rusiya futbolçularına da şamil etmək olar. Niyə gedib bir dəfə oynayıb, sonra geri qayıdırlar? Çünki "evdə hər şey yaxşıdır” deyə düşünürlər. İndi nə xoşuma gəlir? Son dövrlərdə bizim futbolçuları Çexiyaya aparırlar. Bax, əsl yerləri oradır. Çünki tab gətirən futbolçu qabağa gedəcək. Bizimkilər bu peşəni nə ciddiyə alırlar, nə də təhsillə məşğul olurlar.\n- "Sumqayıt” klubunda uşaq futbolunun hazırkı vəziyyətini necə qiymətləndirirsiniz?\n- Bunu 5 ballıq sistemlə qiymətləndirsək, 3-dən çox olmaz. Klubumuz hələ gəncdir. İstədiyimizə nail olmamışıq. Ona görə ki, infrastrukturumuz hələ yüksək səviyyədə deyil. Peşəkar klub üçün infrastruktur genişləndirilməlidir. Bundan başqa, ölkəmizdə peşəkar məşqçilərin səviyyəsi artmalıdır. Bunun üçün müəyyən vaxt keçməlidir. Aşağı yaş qruplarının çempionatlarına baxıram. Hətta gedib onlara azarkeşlik etdiyim vaxtlar da olub. "Sumqayıt” yerli futbolçuların inkişafında maraqlı olan klublardandır. Xaricdən futbolçu transfer etmirik. Məqsədimiz akademiyanın yetirmələrinin əsas komandada çıxış etməsidir.\n- Uşaq futbolu ilə bağlı tanınmış komandalarla əməkdaşlıq etmək fikriniz varmı?\n- Əlbəttə var. Ən azından xarici klublardan uşaq futbolu ilə bağlı məlumatlar almaq, təcrübəsindən yararlanmaq istəyirik. Ötən ilin may ayından üç məşqçimiz Avropanın Zaqrebin tanınmış "Dinamo” klubunda praktikada oldular. Bildiyiniz kimi, həmin klubun uşaq futbol akademiyası yüksək səviyyədə inkişaf edib. Bundan başqa, klubun baş məşqçisi Samir Abasov İspaniyanın "Atletiko” klubunda da olub. Baş məşqçi komandanın həm bazası, həm də akademiyasında bir sıra görüşlər keçirib. Bir sözlə, xarici klubların təcrübəsindən yararlanır, bu təcrübəni komandada həyata keçirməyə çalışırıq.\n- Sizcə, uşaq futbolunda çatışmayan cəhətlər hansılardır?\n- Çox istərdik ki, uşaq komandalarımız qonşu ölkələrdəki turnirlərdə iştirak etsinlər. Çünki bu amil onların inkişafına səbəb olacaq. Bayaq dediyim kimi, Sumqayıtda infrastrukturla bağlı müəyyən problemlər var. Stadion və məşq meydançalarının sayı azdır. Əslində, hər şəhərdə 20-25 stadion fəaliyyət göstərməlidir. Uşaq futbolçular peşəkar səviyyədə böyüməli, məşq etməlidirlər. Etiraf edim ki, hazırda bizdə məşqlərin sayı və keyfiyyəti aşağıdır. Əlbəttə, 10 il əvvəllə müqayisədə indiki vəziyyət yaxşıdır. Amma görüləsi işlər çoxdur. Hazırda uşaq futboluna maliyyə ayıran iş adamları azdır. Sadaladığım bu amillər uşaq futbolunun inkişafını ləngidir. Təbii ki, bu məsələlərdə maliyyə problemi əsas rol oynayır. İnanıram ki, gələcəkdə bunlar öz həllini tapacaq.\n- Ötən mövsüm Avropa Liqasına vəsiqəni son anda əldən verdiniz. Bu mövsüm komanda daha yaxşı təsir bağışlayır və Azərbaycan kubokunun yarımfinalına vəsiqə qazanıb. Müqayisə aparsanız, nələr dəyişib?\n- Heyətimizin 70 faizi qalıb. Uşaqların özləri böyüyüb, təcrübələri artıb. Bu il uğurlu transferlər etdik. Heyətdə çatışmayan cinah yarımmüdafiə idi. Hazırda oraya kifayət qədər futbolçu cəlb olunub.\n- Azərbaycan kubokunun 1/4 finalında "Qarabağ”ı keçmək sizin üçün sürpriz olmadı ki?\n- Çempionlar Liqasındakı oyunlardan sonra "Qarabağ”da yorğunluq vardı. İlk matçda biz qol vurduq. Amma sonradan onlar iki dəfə fərqləniblər. Komandamız "Qarabağ”a meydanda şans vermədi. Sürpriz də olsa, layiqli qələbə idi.\n- Avrokuboka vəsiqə qazanmaq sizin üçün nə deməkdir?\n- Bu, bir nailiyyət olacaq. Sonra gələcəyi düşünəcəyik. Əlbəttə, bizim üçün böyük uğur olar. Klubumuz yerli futbolçularla çıxış edir. Bir məqamı da qeyd edim: indiyə qədər bizim "11-lik”də bu qədər sumqayıtlı futbolçu olmayıb.\n- Sizcə, Avroliqaya gedən yolda daha çox kuboka bel bağlayırsınız, yoxsa Premyer Liqaya?\n- Hər oyunda meydana qələbə üçün çıxırsan. Çox böyük, geniş heyəti olan klublar bir yarışda əsas, digərində ehtiyatda qalanlarla oynayırlar. Amma bizim heyətimizdə futbolçu azdır.\nSamir Abasov: "Bu toplanışdakı gənc futbolçulardan\nəvvəlkilərə nisbətən razıyam”\n- Antalyadakı təlim-məşq toplanışı başa çatdı. Hazırlığı necə dəyərləndirirsiniz?\n- Taktiki gedişlər baxımından fikrinizi yeni futbolçulara aşılaya bilmisiniz?\n- Sumqayıtda 2 həftədən çox fiziki hazırlıqla məşğul olduq. Plana görə, fiziki hazırlığı məhz Sumqayıtda keçməli idik. Bilirdik ki, Antalyada 3 gündən bir oyunumuz var. Sözün açığı, taktikada nələrisə dəyişmək fikrində idik. Sumqayıtda 1-2 oyun keçirəndən sonra fikirləşdik ki, bunu etmək risk ola bilər. Bundan əvvəlki taktikamız o qədər də uğursuz deyildi. Yaxşı oynayırdıq. Futbolçular oyun sistemini başa düşürdülər. Fikirləşdik ki, hələ bu sistemdə qalaq. Bu, futbolçular üçün qlobal problem deyil. Taktikada 1-2 nüans var ki, onları əlavə etmişik. Sadəcə, hazırkı məqsədimiz yeni gələn futbolçuları bizim istədiyimiz taktikaya uyğunlaşdırmaqdır.\n- Gənc futbolçular bizim akamediyanın yetirmələridir. Heyifslənirik ki, Səbuhi Abdullazadə bizimlə deyil. Həmin futbolçu da 2001-ci il təvəllüdlüdür. O, milli komandanın heyətində idi. Bir neçə gün əvvəl gedib. Çox istərdik ki, o, da bizimlə olsun. Etiraf edək ki, limit söhbəti çıxandan gənclərə də diqqət yetirməyə başlayırsan. Limitə əsasən, ildən-ilə heyətə daha cavan futbolçular gəlir. İstəmirəm ki, gənc futbolçular məsələsində problem yaşansın. Cavan futbolçulardan çox razıyam. Ən azından, gənclərdən əsas komandaya 2-3 futbolçu seçilib gəlirsə, demək, bunlarda nəsə var. Özü də bu futbolçular akademiyadan, əvəzedici heyətdən seçilirlər. Deməli, bunlar yaxşı çıxış edirlər ki, seçilirlər. Bu futbolçular digərlərindən geri qalmadılar. Toplanışdakı gənc futbolçulardan əvvəlkilərə nisbətən razıyam.\n- Bunu deyə bilmərəm. Hazırda bizim qrafik elədir ki, eksprement aparmaq imkanımız yoxdur. Hələ ki, elə şey fikirləşmirik. Əsas odur ki, onlar bizimlədir. Lazım olan anda onları meydanda görə bilərsiniz. Amma deyə bilmərəm ki, biz gənc futbolçuları oynadacağıq. Bilirsiniz ki, çempionat və kubokdakı oyunlarımız çox vacibdir.\n- Rəqiblərinizin hamısı Antalyada təlim-məşq toplanışında idi. Yəqin ki, onların oyunlarını izləyə bildiniz...\n- "Zirə”, "Keşlə” və "Səbail” klubları ilə oyunlarımız olub. Onlar haqqında müəyyən informasiyaya malikəm. Ən azından köməkçilərim onların oyunlarına baxıblar. Amma "Neftçi” komandası ilə bağlı məlumatımız yoxdur. İndi rəqib kimi komandaları bölə bilmərəm. Bilirsiniz ki, çempionatın aşağı pilləsində "Kəpəz” klubu qərarlaşıb. Onlar da fasilədə komandaya yeni futbolçular dəvət edib gücləniblər. Onların necə oynayacağı isə hələ ki, sirr olaraq qalır. Masa üstündə onlar gücləniblər. Necə çıxış edəcəkləri çempionatın gedişində bəlli olacaq. Mənim özüm üçün də maraqlıdır. Sözün açığı, bir az da qorxuludur. Bizim üçün hamısı rəqibdir. Ardıcıl itirdiyimiz xallar turnir cədvəlinin aşağı pilləsinə apara bilər. Uşaqlar da bilirlər ki, bizə nə qədər çətin olacaq.\n- "Sumqayıt” klubu ölkə kubokunun yarımfinalındadır. Təbii ki, Avroliqa üçün kubok daha qısa yol sayılır...\n- Yalnız kubok oyunlarını fikirləşsək, çempionatdakı nəticələrimiz pis olacaq, yaxud da əksinə. İkisindən birini seçsək, itirəcəyik. Hazırda əsas məqsədimiz odur ki, eyni tempdə gedək. Uduzsaq da, öz oyunumuzu oynayaq. Amma hansında irəli getsək, uğur qazansaq, bu, bizim üçün sevindirici olacaq.\n- Heyətə futbolçu transfer etmək haqqında düşünmürük. Siz də bilirsiniz ki, heyətə ancaq azərbaycanlı futbolçuları dəvət edirik. Hazırda bizim komandaya uyğun transferə çıxarılan futbolçu yoxdur. Başqa çıxış yolumuz da yoxdur. Bayaq dediyim kimi, heyətə 3 gənc futbolçu dəvət etmişik. Nə qədər gücümüz var, həm çempionatda, həm də kubokda oynayacağıq.\n- Həm maneə, həm də həlledici məqam ola bilər. Açığı deyim, bu, bizim üçün çox pisdir. Çünki ən azından, "Sumqayıt” azarkeşlərini də tanıyırsınız. Futbolçular da o dəstəkdən güc alırlar. Biz doğma azarkeşlər önündə fərqli oynayırıq. Amma bu problem çıxsa, bizə mənfi mənada təsir edə bilər. Əlimizdən gələni edirik ki, kubokun ikinci oyununu Sumqayıtda keçirək.\n- Yoldaşlıq oyunu zamanı problemləri gördünüz. Bundan sonra nəyin üzərində işləmək lazımdır?\n- Komandada qlobal problem yoxdur. Dəyişiləsi 1-2 nüans var ki, onları açıqlaya bilmərəm. Məşqlərdə bir neçə taktika üzərində işləyirik. Amma yoldaşlıq oyunu zamanı onları daha yaxşı göstərə bilmirik. Bəzən tapşırıqlar yaxşı alınır, amma tam olaraq həyata keçmir. Çempinatın oyunları zamanı mənim dediklərimi daha yaxşı başa düşəcəksiniz. Alınsa, özünüz də biləcəksiniz ki, biz məşqlərdə nəyin üstündə işləyirik.\n- Sumqayıtda uşaq futbolunun inkişafını necə qiymətləndirirsiniz? Yəqin ki, aşağı yaş qruplarının oyunlarına baxırsınız.\n- Vaxtım olduqca baxıram. Uşaq futbolu, tək Sumqayıtda yox, Azərbaycanda gündəmdə olan məsələdir. "Sumqayıt” klubunun akademiyasında istedadlı uşaqlar çoxdur. Siyahımda bəyəndiyim gənc və perspektivli futbolçuların adları kifayət qədərdir. Akademiyanın yetirməsi olan 2001-ci il təvəllüdlü iki futbolçu hazırda komandanın əsas heyətində çıxış edir. Onlara həm çempionat, həm də kubokun oyunlarında şans verirəm. Deməli, akademiyanın xidməti yüksək səviyyədədir. Bizim klub pillə-pillə nailiyyət əldə edir. Bununla yanaşı, digər klubların akademiyasından da heyətə gənc futbolçular dəvət edirik.\n- "Sumqayıt” azarkeşlərinə sözünüz varmı?\n- Gündən-günə azarkeşlərimizin sayı artır. Bu, futbolçularımızın son vaxtlar yaxşı çıxış etməsindən irəli gəlir. Bir məsələni vurğulayım ki, doğum günümlə bağlı azarkeşlərdən kifayət qədər təbrik mesajları almışam. Sağolsunlar, həmişə bizi dəstəkləsinlər. Onlara həddindən artıq ehtiyacımız var. Yoldaşlıq oyunlarımıza da azarkeşlərimiz gəlir. Azarkeşlərimizdən xahişim odur ki, bütün Azərbaycan azarkeşlərinə örnək olsunlar.\nAmil Yunanov: ""Sumqayıt” klubunda gənclərə\ndaim şans verilir”\n- Komandanızın Antalya toplanışı necə keçdi?\n- Klubumuzda əla ab-hava var. Qış fasiləsində hazırlığa Sumqayıtda başladıq. Yanvarın 21-dən etibarən isə Türkiyədə idik. Bir neçə yoxlama oyunları keçirdik. Bəzi oyunlarda uduzsaq da, indiki durumda nəticə önəmli deyil. Əsas məsələ səhvlərimizi görmək, onlardan nəticə çıxarmaqdır. Mövsümün qalan hissəsinə tam hazırıq.\n- Toplanış çərçivəsində baş məşqçi Samir Abasov futbolçulardan nə tələb edirdi?\n- Bizdən tələb olunan komanda oyunudur. Yoxlama matçlarında nəticə istənilmirdi. Əsəs odur ki, baş məşqçinin verdiyi tapşırıqları yerinə yetirək. Bunun da bəhrəsini görəcəyik. Premyer Liqada yüksək pillələr uğrunda mübarizəmizi davam etdirmək istəyirik. Üstəlik, Azərbaycan kubokunda yarımfinala vəsiqə qazanmışıq.\n- Əsas məqsəd ölkə çempionatıdır, yoxsa kubok?\n- Kubok oyunları hələ apreldədir. Buna qədər çempionatda önəmli oyunlarımız olacaq. Çempionatın gedişində kuboku fikirləşə bilərik. Hər iki "cəbhə”də uğur qazanmaq istəyirik.\n- Ancaq Azərbaycan kuboku titul sayılır. Bu, "Sumqayıt” üçün tarixi nailiyyət ola bilər...\n- Razıyam, Azərbaycan kuboku titul sayılmaqla bərabər, avrokubok üçün qısa yoldur. Yalnız kuboka bel bağlamamalıyıq. Kim bilir, bəlkə, çempionat bizim üçün daha yaxşı olacaq. Hər şeyin öz zamanı var.\n- "Qəbələ”nin yetirməsi olsanız da, əsas komandada möhkəmlənə bilmədiniz. Ardınca "Neftçala” və "Rəvan”da çıxış etdiniz. Bu müddət ərzində sağ yarımmüdafiəçisi olsanız da, "Sumqayıt”da qolları ilə diqqət mərkəzinə düşən mərkəz hücumçusu oldunuz. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?\n- Futbola Tovuzda başlasam da, 15 yaşımda "Qəbələ”yə gəldim. Burada aşağı yaş qruplarında, əvəzedici və əsas heyətdə oynadım. Lakin ardıcıl zədələrdən sonra əməliyyat olundum. Bundan sonra məni başqa kluba icarəyə verməyi məqsədəuyğun saydılar. Hətta həmin dövrdə "Sumqayıt”a baxışa da gəldim, lakin bura keçidim alınmadı. "Neftçala”ya icarəyə getsəm də, yenidən zədələndim. Bir mövsüm "Rəvan”ın formasını geyindim. Sonra heç bir klub məni heyətinə götürmədi, 3-4 ay futbolsuz qaldım. Bu məqamda "Sumqayıt”ın keçmiş baş məşqçisi Aqil Məmmədov məni komandaya çağırdı. Elə alındı ki, gəlişimdən sonra baş məşqçi dəyişikliyi baş verdi, heyət Samir Abasova tapşırıldı. Məni "Sumqayıt”a cinah yarımmüdafiəçisi kimi gəlmişdim. Lakin Samir müəllim məni məşqlərdə və "Bakı” ilə yoxlama oyununda mərkəz hücumçusu kimi sınamağa başladı. Həmin oyunda iki qol vurdum. Ardınca "Kəpəz”lə görüşdə 15 dəqiqə şans verdi, yenə fərqləndim. Pərdis Fərcad Azad zədələnəndən sonra baş məşqçimiz mənə əsas heyətdə şans verdi.\n- Bir futbolçu kimi inkişafınızda "Sumqayıt”ın oyun tərzinin də rolu olub?\n- Əlbəttə. Samir müəllimin istəyi sürətli və tez hücumdur. Bu, xoşagələn, mənim də istədiyim bir futboldur. Oyun tərzim də bu cürdür. Meydanda hər zaman irəliyə getmək barədə düşünürəm.\n- Əsas mənim qol vurmağım yox, komandamın nəticə qazanmağıdır. Nəticə əldə etməkdə pay sahibi olmaq hər bir futbolçunu qürurlandırır. Bir qol seçməli olsam, bu mövsüm Azərbaycan kubokunun yarımfinalında "Qarabağ”a vurduğum qolu deyərdim. Həm yaxşı qol alındı, həm də yarımfinala yüksəldik.\n- Futbol karyeranda məqsədin nədir?\n- Üzərimdə daima çalışıram. Məqsədim Avropada oynamaqdır. Karyeramı başa vurandan sonra geriyə baxanda böyük klublarda, millidə çıxış etdiyimi görmək istəyirəm.\n- "Sumqayıt” klubunun sizin üçün ikinci nəfəs olduğunu söyləmək olar?\n- Bura gələndə bilirdim ki, nə vaxtsa oynamaq şansım olacaq. Çünki "Sumqayıt” elə bir klubdur ki, burada gənclərə daim şans verilir, özlərini göstərmələrinə şərait yaradılır. Futbolçu da məqamını gözləməli və ona verilən şansdan istifadə etməyə çalışmalıdır. Bu gün futbol oynaya bildiyim üçün şükür edirəm. Bundan sonra da etimadı doğrultmaq üçün maksimum çalışacağam.\n17667 dəfə oxunub


Oxunma sayısı : 10875\nAzərbaycan Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının sədri, Millət vəkili dr.Azay Quliyev "Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi”nin 20 illik yubileyi münasibəti ilə təbrik məktubu göndərib.\n"Hörmətli Əkbər müəllim!\nDünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin təşkilatçılığı ilə türk dövlətlərini təmsil edən gənc yazarların mütəmadi olaraq Azərbaycana dəvət edilməsi, onlar arasında ədəbi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, eləcə də onlara ölkəmizin dövlət müstəqilliyi dövründə əldə etdiyi nailiyyətlərin bilavasitə tanıdılması mühüm ictimai-siyasi əhəmiyyət kəsb edir. Təşkilatınız həyata keçirdiyi layihələr vasitəsilə türk dövlətlərinin ümumi mədəniyyətinin inkişafı üçün müxtəlif türk dillərinin qarşılığını əks etdirən poeziya almanaxları, lüğətlər və başqa ədəbi nümunələr çap edərək onların bütün türk coğrafiyasında geniş yayımına nail olur.\nDünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin ötən 20 il ərzində gördüyü işlər ölkəmizin QHT sektoru üçün bir örnəkdir. Bu nailiyyətlərinizin davamlı və daha geniş əhatəli olacağına əminliyimi bildirir, bir daha Sizi və Birliyinizin üzvlərini 20 illik yubileyiniz münasibətilə təbrik edir, hər birinizə can sağlığı, xoşbəxtlik arzulayıram".


“Qorxu insanları bir-birindən uzaqlaşdırır” - LAYİHƏ\n08:30 07 Dekabr 2015 1133 dəfə oxunub\n“Sevdiyim əsər” layihəsində yazarların, sənət adamlarının, tanınmış şəxslərin ən çox sevdiyi əsər haqqında danışırıq. Budəfəki həmsöhbətimiz gənc yazıçı Ayxan Ayvazdır. Onun sevdiyi əsər Con Steynbekin “Siçanlar və adamlar” povestidir.\n- Hansı məziyyətlərinə və bədii keyfiyyətlərinə görə Con Steynbekin “Siçanlar və adamlar” povesti sənin sevdiyin əsərdir?\n- Əvvəlcə bunu deyim: bütün sevdiyim əsərlər sevdiyim insanlar kimidir. Onlardan ayrılmaq olmur, tez-tez qarşına çıxır, xatırlayırsan. Con Steynbeklə tanışlığım da məhz bu əsər sayəsində oldu. Tiflisdə, kəndimizdə oxudum və bitirəndə yağış yağdı. Mən pəncərədən upuzun çölə yağan yağışa baxıb düşündüm ki, bir əsər insanı məhv etməyə qadir ola bilərmi. Sonra öz-özümə cavabı tapdım: bəli, bu mümkündür. “Siçanlar və adamlar” bəzən bizim görmədiyimiz, yaxud yanından sakitcə keçdiyimiz adamların və hadisələrin qaranlıq dünyasına işıq saçır. Həmişə qəribə, dəhşətli süjeti olan əsərlər deyil, bu cür sadə, qısa və eyni zamanda içində daşıdığı amansız həyat detalları olan nümunələr sözün həqiqi mənasında məni darmadağın edir. “Siçanlar və adamlar”da da bunu gördüm və dəhşətə gəldim. Əsər “anamı ağlatdı”, gözümün qabağında qəhrəmanların soyuq varlığı canlandı. Darmadağın oldum, bir neçə gün depressiyaya düşdüm, heç kimlə danışmadım. Yalnız tərpədən əsərlər məni insanlardan ayırır, heç bir doğma adam belə bu gerçəyi dəyişə bilmir. Ona görə də, “Siçanlar və adamlar” kabus kimi yuxularıma girir, ətrafımdakı adamların, keçib gedən hadisələrin yalnız bədii dillə desək, ayaq səslərini eşidirəm, onları hiss etmirəm. Bu məndə dəfələrlə olub. Selincerin “Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan” romanında da eyni sarsıntını keçirdim. Onlardan xilas olmaq üçün isə başqa əsərləri oxudum və yazmaqla üstümə daraşan bu əsərlərdən xilas oldum.\n- Əsərdə iki qəribə xarakter var, ağıldankəm Lenni və hədsiz dərəcədə düşüncəli Corc. Ancaq heç biri həyatda uğur qazana bilmir. Bu çıxılmazlıq əsər boyu davam edir. Onların arzuları əslində xırda arzulardır. Kama yetə bilərlər. Ancaq cəmiyyət elə qurulub ki, insanlar xırda arzularına çatması belə mümkünsüzdür. İstərdim iki ziddiyyətli obrazın xarakterlərindən və reallığın onların həyatına təsirindən danışaq.\n- Arzuları və xəyalları olan insan məhv olur. Əsərdə Lenni ilə Corcun dialoqlarında bunu görə bilirdim. Məsələn, Corc Lenniyə baxıb deyir: “Ya Rəbbi, sən buna verdiyin boy-buxuna bax, gözünün yaşına bax”. Paxlanı sousla xoşlayan Lenniyə cavabına baxın: “Həmişə olmayanı istəyirsən”. Lenni keçmişi xatırlamır. Onun ən çox xoşladığı yumşaq şeyləri tumarlamaqdır. Klara xalası ona siçan verirdi, amma o, həmin qadını yadına sala bilmir. Onun arzuları başına oyun açır. Əslində onu ağıldankəm eləyən arzularıdır. Bir torpaq sahəsi alacaqlar, dovşanları yemləyəcəklər... Və Lenni öz sadəlövhlüyü ilə bunu hər kəsə danışır. Arzusunun yaxasından buraxmır: ona görə də işlədiyi yerlərdən qovulurlar. Sonda isə bir qadını - sahibin oğlunun arvadını öldürür. Dostu Corcun dediyi kimi, o bunu bilərəkdən etmir və nə yazıq ki, o da buna əngəl ola bilmir. Corc ağıllıdır, bunun üçün də Lenninin yanındadır. Amma o həm də bicdir: Lenninin yaxşı işlədiyini, güclü olduğunu bilir və bundan istifadə edir. Qəribə orasıdır ki, Lenninin bütün ağılsızlıqlarına da göz yumur, onu ata bilmir. Sonda onu öldürərkən belə arzularının içində zatən sağ qalmayan Lenniyə kövrəlir. Belə adamı isə xilas etmək mümkünsüzdür. İnsanlar ikiüzlü, yalançı və eyni zamanda müftəxordurlar. Lenni kimi adamlar cəmiyyətə lazım deyil. Eynən Don Kixot kimi, Knyaz Mışkin kimi, Raskolnikov kimi.\n- Əsərdə anormal bir istək var: Lenni yumşaq xəz əlləməkdən, oxşamaqdan xoşu gəlir. Qıvrımsaçın arvadının da boynun bu absurd istək üzündən sındırır, həyatı da məhv olur. Sanki arzuların insanları məhv etdiyi ideyasını yazıçı anormal bir insanın simasında açır. Sən necə bilirsən?\n- Lenni fiziki olaraq güclüdür və gücünü yalnız öz istəyini reallaşdırmaq – yumşaq şeyləri, dovşanları, siçanları, pişik balalarını sığallamaq – üçün edir, ancaq arzularına olan hədsiz sevgisi onu qatilə çevirir. Ev almaq, öz işinin ağası olmaq, sevdiyi işlərlə məşğul olmaq arzusu onu ağıldan kəm və dəli kimi göstərir. Əslində sadə görünən bu arzu minlərlə və milyonlarla adamın içində var və onlar buna görə içkiyə qurşanıb, insanlıqdan çıxıb, bir-birinin qanına susayıb. Lenni ona görə pis adam deyil ki, onun bu xırda arzusu var və onun həyata keçməməsi qəhrəmanın elə də vecinə deyil. O, öz-özlüyündə bir ev quraşdırıb, dovşanları yemləyib. Sadəcə reallıq, qadını öldürməsi onun olan-qalan xəyalını da dartıb amansızlıqla əlindən alır. Lennini öz dostu Corc deyil, öz arzusu, öz dünyası öldürür. Çünki reallığı itirmiş adam Don Kixot kimi heç kimə gərək deyil. Və əsərdəki son cümlə də bu baxımdan çox təsirlidir: “Bu ikisini biri-birinə çəkən nədir, görəsən... heç başa düşmürəm”. Corcla Lenni həyatın iki üzüdür: ağıllı və dəli üzü. Biri reallıqla barışıb, o birisi isə xəyallarla yaşayır. Ancaq istəkləri birdir. Corc bunun mümkün olmayacağına hardasa özünü inandırıb. Sadəcə Lenniyə öz evləri, bağları haqqında danışmaqla içindəkini soyutmaq istəyir. Nəticədə ikisi də reallıqla toqquşub ayılırlar: Corc, Lenninin qadını öldürdüyünü görəndə, o birisi isə tətiyin çəkildiyi vaxt.\n- Əsərin sonluğu məncə çox təsirlidir – Corc, Qıvrımsaçın arvadını öldürdüyünə görə bilir ki, Lennini vəhşicəsinə öldürəcəklər, axırına çıxacaqlar. Lennini hamıdan tez tapıb onu özü öldürür ki, dostuna işgəncə verməsinlər. Əsər boyu obrazların miyanə əhvalı, kart fallamları, ağılsızlıqlar, macəra, söyüşlü nitqlər, xırda insanların məişəti axırda ağlagəlməz bir gerçəkliklə ortalığa çıxır. Selincerin “Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan” əsəri kimi xilas və insan mahiyyəti ən son anda görünür. Yazıçının sadə bir situasiyadan bu cür gözlənilməz və ağrılı bir sonluğa gəlib çıxmasına çəkək sözümüzü...\n- Dananın quyruğunun qopması məsəli. Corc ağıllıdır axı. Bir az da özünü düşünür, çünki Lenni həm də odur. Əsərin başlanğıcında işləri pozmasın deyə Lenninin adından o danışır, dostunun ağzını açmasına imkan vermir. Onu Allah kimi idarə edir, hər hərəkətinə diqqət yetirir. Lenni də bilir ki, Corc olmasa heç kimdir. Tarazlığın qorunması üçün Corc lazımdır. Lenni safdır, təmizdir. Bir tərəfdən də güclüdür, bir öküzü tək başına qaldıra bilər. Hətta Qıvrımsaçın əlini qırır. Onun taleyi Corcun əlindədir. Corc onu maşın kimi hərəkətə gətirir. Sonda isə yazıçı “nakaut” zərbəsini vurur: dost dostu öldürməyə məcbur qalır. Bir məqam gəlir, hər kəs ayrı-ayrı yolların izinə düşür. Nə vaxtsa ayrılmalısan. Dostundan da, sevgilindən də, atandan da, anandan da... Hamıdan. İnsan bütün burulğanların sovuşub getməsindən sonra qos-qoca dünyada tək qalır. Və Steynbek də buna işarə vurur. Bu heç biri-birinə oxşamayan iki insanın xilası ayrılmalarındadır. Bunun da səbəbi var. Səbəb yaranan da düşünürəm ki, artıq dostluq və sevgidən danışmağa dəyməz. Sevmək və dostluq etmək səbəbsiz olur. Bir-birindən tamam fərqli iki insan həmişə yaxşı yola gedir, bu əsərdə də Lenni ilə Corc bir-birini tamamlayır əslində. Lakin Lenni bu dəfə də istəklərinin sərhəddini müəyyənləşdirməkdə aciz qalır və Corcun tapşırdığı kimi aradan çıxır. Bu dəfə onunla danışan Corc isə tamam başqa biridir, artıq onun dostu deyil. O həqiqətin özüdür: acımasızdır, başdan-ayağa reallıqdır. Buna görə də yollar ayrılmalıdır. Bunu yazıçı qəsdən eləmir, həyat da belədir: bir gün ən yaxın adamın sənin qatilinə çevrilə bilər.\n- Qəribədir ki, onlar başqa bir kənddən Lenninin şakərinə görə perik düşüblər – Lenni bir qadının xəzini oxşayanda, sığallayanda onu təcavüz kimi qələmə veriblər və onlar qaçıb. Nəhayətdə Lenni yenə də şakərinin qurbanı olur. Taledən qaçmağın mümkünsüzlüyü aydın boyalarla əks etdirilib. Bu barədə nə düşünürsən?\n- Məncə, burda öz dərdini anlada bilməmək də var. Yenə deyirəm: Lenni arzusuna həddən artıq aşiq biridir. Onun ağlını alan, kefləndirən də budur. Onun taleyi də yoxdur axı. Ümumiyyətlə, o varmı, hardadır, bunu belə bilmirik. Əsərdə Lenni tək qalanda arzusunun qurbanına çevrilir. Corc yanında yoxdur, bir qızın ətəyinə toxunub və hay-həşir qopub. Corc yoxdur, bir qadının saçını sığallayarkən onu öldürüb. Lenninin özü ilə tək qaldığı anlar onun arzular limanıdır. O sahilə lövbər atan hər hansı bir işarəyə təslim olur və gəmiyə dırmaşır, göyərtədən dənizin dalğalanan mənzərəsinə tamaşa edir, hər şeyi unudaraq öz xəyallar dünyasına səyahət edir. Qışqır-bağır, kiminsə ölümü bütün bu mənzərələri darmadağın edir və reallıq gur işıqları ilə onun gözünü deşir. Lenni tək yaşaya bilməz, onun şiddətli arzuları qarşısında güclü bədəni dözə bilmir. Corc onun qalxanıdır, müdafiəsidir. Həyat da belədir. Bizim də nələrəsə ehtiyacımız var. Bu dünyada heç kim tək başına nəsə edə bilmir. Belə bir şey olmur, boş söhbətdir. Əslində hamımız Lenniyik, hamımız onun arzuları ilə yaşayırıq və ağ bayraq qaldırıb təslim oluruq. Bizdən ayrılan dost, sevgili təkrarlanan və uzanan prosesdir. İnsan öz arzularının qurbanına çevrilir. Lenni bədbəxtdir, ancaq öz “arzular şəhərində” xoşbəxtdir. Reallığa gəldisə, onun yox olan varlığını yox etmək lazımdır. Necə ki, bunu da öz dostu Corc edir...\n- Nəzərə alaq ki, əsər uzun illər qara siyahıların “bəzəyi” olub. Əsərdə zəncilərə amansız münasibət, sinfi cəmiyyətin reallıqları, gerçəkliyin quldarlıq quruluşuna bərabərliyi, kiçik insanların təcrid edilməsi məsələləri var idi. ABŞ rejimi – təbii ki, bütün sadaladığım cəhətləri guya kənara qoyub – iddia edirdi ki, əsər “öldürməyi təlqin edir”, bundan başqa “kobud dil” faktorun əldə bayraq edib əsəri dərsliklərdən çıxarır, kitabxanalarda qadağan edirdi. Ayxan, məncə, əsərdə odövrkü ABŞ rejiminin ifşası və əsərdəki siyasi-sosial qat haqda da danışmağa dəyər.\n- Romandakı obrazlar Amerika cəmiyyətinin üzüdür. Bəlkə də ən təsirli obrazlardan biri zəncidir. Onun bir cüt ayaqqabısı, uzunboğaz rezin çəkməsi, zəngli saatı və bir də tüfəngi var. Zənci şikəstdir, qozbeldir. Gününü kitab oxumaqla keçirir, yanına gəlib-gedən biri yoxdur. Onu ziyarət edən yalnız iş üçün gəlir. Danışacağı adam yoxdu, rəngi qaradır deyə hər yerdən qovulur. Onun yanına gələn Lenni və qoca Plümü isə əvvəl içəri buraxmasa da, sonra çox xoş qarşılayır və öz həyatını danışır. Qaldığı yerə bax: tövlə. Steynbek yazır ki, qozbel son dərəcə məğrur, həm də müstəqil adam idi. Çox vaxt insanlardan gen gəzirdi, onları özünə yaxın qoymurdu. Ondan iy gəldiyini və buna görə ona heç kimin yaxın durmadığını yazır. Əsli cənubdandır, özü isə Kaliforniyada anadan olub. Uşaq vaxtı ağ uşaqlarla oynayanda atası buna əsəbiləşirmiş. Bu münasibəti sonradan anlayır, onların yaşadığı yerdə tək zənci ailəsi onlar imiş. Amerikanların zəncilərə bu cür münasibəti fonunda onların kart oynaması, kef-damaqda olması göstərilir. Roman Böyük Depressiya dövrünə işıq saçır. Lenni bu depressiv vəziyyətin hələ böyüməyən uşağıdır, körpəsidir. Corc yetişmiş, ağıl dəryasıdır. Uzundraz, Karlson, sahib, onun oğlu Amerikanın bir-birinə bənzəyən, yalnızca tutduqları mövqelərə görə xarakterlərinə əlavə cizgilər qatılmış adamlardır. Qoca Plüm, qozbel zənci, Qıvrımsaçın arvadı və digər personajlar ömrünə rəng qatmaq üçün dəridən-qabıqdan çıxan, lakin bunu bacara bilməyən insanların ümumiləşmiş obrazlarıdır. Corc Lenninin üstündə duran ağadır. Dostluq edir, ancaq həm də özünə sərf edəni istəyir. Buna görə də onun yanındadır. Tez-tez ondan bezdiyini, tək olsa daha yaxşı olacağını deyir, amma Lenni ona lazımdır. Qul yalnız öz fiziki gücü sayəsində işlədiyi, yalnız yemək üçün dəridən-qabıqdan çıxdığı kimi Lenni də Corca məhz buna görə lazımdır. Əslində ona görə dostunu tək buraxmır ki, onun fiziki gücü Corca rahatlıq gətirir. Lenni, Corcdan çox işləyir, o isə kefə qulluq edir. İş üstündə gedən söhbətlərdə Corc həmişə idarəçi rolundadır, Lenni isə bunu dərk edəcək ağılda deyil. Sadəcə məqsəd birdir: torpaq sahibi olmaq. Amerikanın sakinlərinin öz vətəni yoxdur, hamı yaddır, ögeydir. Ona görə də ötürdüyü mesaj, həqiqətin açıb-ağartması bu əsərin taleyinə qara xətt çəkir. Ədəbiyyat içində güllə gəzdirən silahdır, nə vaxt açılıb partlaması, hədəfə dəyməsi bilinmir.\n- Fikir verirsənmi əsərdə hamı təkdir. Con reallığı Lennisiz qavrayır, Lenni də əksinə. Çünki onların tam mənada bir-birini dərk etmələri mümkünsüzdür. Qıvrımsaçın arvadı ərini sevmir deyə tənhadır, əri ondan qadın nəvazişi, hisslərinə qarşılıq görmədiyi üçün. Kandi əlini itirib deyə tənhadır. Əsərin cərəyan etdiyi yer də “Soledad” ərazisinə yaxındır. Bu şəhərin adı ispancadan tərcümədə mənası tənhalıq, tək yaşanılan yer mənasını verir.\n- Bunu Selincer “Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan” romanında da yazır. Heç kimi sevməyən, sonunda tənha qalan Holdin Kolflid öz-özünə düşünür: “Bilməzdim ki, gün gələcək nifrət etdiyim adamlar üçün darıxacağam”. Tənhalığı ifadə edən məkan, onun içində yaşayan insanlar... Zəncidən danışdıq ki, o təkdir, heç kimi yoxdur. Əslində burdakı obrazların hamısı yalnızdır. Lenni öz xəyallarında, Corc öz reallığında. Qıvrımsaç öz gücünün, arvadı şöhrətin, qoca Plüm öldürülən itinin dərdini çəkir və buna görə tənhadır. Və bütün bu tənhalıq izdihamı hər yeri bürüyüb. Bütün insanlar əslində tənhadır, çünki içindəki fırtınaları, yağan yağışları yalnız o bilir. Ətrafımızda, yanımızda olan adamlar böyük tənhalığımızın boşluqlarını dolduran musiqi kimidir. Bu dünyaya tək gəlirsən və tək gedirsən. Bu boyda sosial şəbəkələrin bolluğu, ünsiyyətin asanlaşdığı bir dövrdə insanlar sap kimi bir-birindən qopur və laqeydləşir. Steynbek gələcəyin yaradacağı situasiyanı əvvəlcədən yazır. Sənin yanındakı bir yerdə işlədiyin, dostluq etdiyin adam əslində boşluqdur. Burda ekzistensialist baxış da var. İnsan öz dərisinə bağlanmış həbsxanadır. Heç kim bir başqasına özünü sona qədər anlada bilməz. Mənə görə də yazıçı aciz qaldığı durumlardan yazır. Steynbek bu böyük tənhalığın çıxış nöqtəsini tapa bilsəydi, yəqin bu romanı tonqala atıb yandırardı, ya da əvvəlcədən yazmazdı.\n- Əsərdə həm realist, həm də romantik ab-hava var. Qəhrəmanların da xarakterində bu fərq var. Lenni romantik, Con realistdir. Yeri gəlmişkən, Steynbek özü də həm realist, həm də romantik yazıçı sayılır.\n- Buna görə roman birxətli deyil. Corc realistdir deyirsən, amma onun da xarakterində romantik, duyğusal anlar baş qaldırır. Lenniyə nə vaxtsa alacaqları rançodan danışmağı onun yalnız realist olmağını göstərir? Xeyr. Sadəcə Lennidən fərqli olaraq Corc bunun uzaqlarda olduğuna özünü çoxdan inandırıb. Lenni isə buludlarda uçur. Ona romantik yox, xəyalpərvər demək daha düzgün olardı. Sonda isə Lenni də reallığa bürünür, istər-istəməz. Özünün bilməyərəkdən öldürdüyü qadın o romantikanı darmadağın edir. Lenni qorxuya düşür, qaçıb uzaqlaşır. İnsanların arasında da, onlarsız da xoşbəxtlik olmayacaq. Bunu anlayır, Corcun dediyi yerə gedir, lakin gözlədiyi dostu onu öldürür. Steynbekin bu situasiyasını başqa yazıçı başqa cür nəticələndirə bilər. Bu isə onun öz oyunudur və bu oyunda heç kim qalib deyil.\n- Əsərin ilk adı “Olmuş əhvalat”dır. Sonra Robert Burnsin şeirindən əsərə ad götürülüb. Həmin şeirdə belə bir misra var ki, siçanların və adamların planları tərsinə olur. Əsər ən ağlagəlməz bir sonluqla tamamlanır. Oxucu qəhrəmanların başına hər nə gələcəyini düşünsə də, bir o birini öldürəcəyini düşünə bilməz. Sonluq barədə fikrin nədir?\n- Yəqin ki, Steynbek intertekstuallıq edib, o şeiri xatırladıb. Bir məsələni qeyd edim. İnsan təbiəti etibarı ilə həzz duyğusuna meyllidir. Psixoloq Vladimr Levi “Fikir ardınca” kitabında siçovulların üzərində aparılan təcrübədən bəhs edir. Biri mənfi, digəri müsbət olan naqillər vasitəsi ilə heyvanlara müxtəlif duyğular aşılayan təcrübə aparılmış və burada şərti reflekslərə yiyələnmiş siçovullar sonradan onlarda həzz duyğusu oyadan naqillərə üstünlük vermiş, neqativ duyğular aşılayan naqillərdən kənar qaçmışlar. İnsan da eynən belədir. Yalnız şüur bizi heyvandan uzaqlaşdırır. Əsərin adı da gözəldir bu baxımdan: “Siçanlar və adamlar”. Əslində həzz duyğusu və digər reflekslər insanda da, siçanda da eynidir. Lenni yumşaq şeyləri tumarlamağı xoşlayır, ağıldankəmdir. Corc isə nəzarət edir buna. Əsərin adı elə-belə qoyulmayıb. Rus yazıçısı Tatyana Tolstaya deyir ki, hər hansı adamın yaxşı və pis olması haqqında düşünmək artıq faşistlik əlamətidir. Həqiqətən də insan düşdüyü mühitə və qarşılaşdığı situasiyaya görə hərəkət edir. Məhz əməllərinə onun özünün psixoloji durumuna görə qiymət vermək gərəkdir. Biz istəsək də, istəməsək də digərinin hərəkətlərinə subyektiv mülahizələrimizə görə qiymət veririk. Halbuki insan iki qütblü, gah müsbətə, gah mənfiyə əyilən bir varlıqdır. Başqa bir məsələyə diqqət çəkək. Məncə, sonluq ustacasınadır. Tənhalıq və onu doğuran qorxu ölümlə nəticələnməli idi. Əslində Steynbek oxucunu yavaş-yavaş buna hazırlayır. Dünyada müxtəlif zorakı dövlətlərin yaranması, inkvizisiya, şəriət məhkəmələri insan düşüncəsinin inkişafının qarşısını almağa cəhd göstərib. Faşist Almaniyası, eləcə də kommunist Rusiya formaca müxtəlif, məzmunca eyni mahiyyətdə olub insanları qorxu altında yaşamağa məcbur edib, onun irticaçı mahiyyətini başa düşən insanları konslagerlərdə, həbsxanalarda çürütmüşlər. Steynbekin təsvir etdiyi cəmiyyətdə hər kəs öz tənhalığının həbsxanasına düşüb və qorxu hər tində, hər küçədə pusqu qurub. Corc vəziyyəti başa düşür, qorxu onu bu addımı atmağa məcbur edir. Lenni də qorxu içindədir, tək qalacaq, heç bir şey edə bilməyəcək. Corc özünün də məhv olacağını gözünün qabağına gətirib dostunu öldürür. Baş vermiş bədbəxt hadisə, yaranan qorxu onların bir yerdə davam edə bilməyəcəklərinə işarədir. Bu baxımdan Steynbek Amerika rejiminə də mesaj göndərir: qorxu insanları bir-birindən uzaqlaşdırır və Amerika sakinləri buna görə də bir-birinə yabancıdır.