Moskva yenidən "Sadval"ı Azərbaycana qarşı dirçəldir\nRusiya xüsusi xidmət orqanları «Sadval» təşkilatının zəifləyən liderlərini daha aqressiv siyasətçilərlə dəyişməyə başlayıblar\nRegionda mövqelərini kifayət qədər gücləndirən, müstəqil xarici siyasət yeridərək maraqlarını heç kimə güzəştə getmək niyyətində olmayan Azərbaycana qarşı bəzi bədxah beynəlxalq qüvvələr tərəfindən istifadə olunan kartlardan biri də separtçılıqla bağlıdır. Elə 20 ildən çoxdur ki, Azərbaycan ərazilərinin bir hissəsinin işğal altında qalmasının kökündə bu amilin də dayanması heç kimə sirr deyil.\nBu arada isə diqqət çəkən məqamlardan biri Azərbaycana qarşı yeni separatizm dalğasına start vermək cəhdləri ilə bağlıdır. Söhbət ötən ay Moskvada "Prezident otel"də "Rusiya və Azərbaycanda yaşayan ləzgi, avar xalqlarının problemləri və onların həlli yolları" adlı I beynəlxalq konfransından gedir. Konfransda adəti üzrə Moskvada fəaliyyət göstərən ləzgi və avar cəmiyyətləri rəsmiləri və anti-Azərbaycan təbliğatı aparan erməni və ermənipərəst rus ziyalıları Azərbaycanda bu xalqların hüquqlarının pozulduğunu və onlara müəyyən çərçivədə muxtariyyət verilməli olduğunu iddia edib.\nKonfransın siyasi əhəmiyyətini artıran başqa bir fakt isə orada Rusiya Prezident Aparatından Dmitri Grabilin, Xarici İşlər Nazirliyindən Oleq Muraşev, Federal Miqrasiya Xidmətindən Boris Vorobyov və Federal Sərhəd Xidmətindən Sergey Mixalevin iştirak etməsidir.\nKonfransda Azərbaycan və Dağıstanda yaşayan ləzgi və avarların problemləri müzakirə edilib. ABŞ-dakı "Jamestown Fondu"ndan Valeri Dzutsev qurumun saytında yazır ki, Moskvanın ləzgi məsələsini yenidən gündəmə gətirmək niyyəti açıq-aydın hiss olunur. Dağıstanda son siyahıya almanın nəticələrinə görə, 400 min ləzgi və 850 min avar yaşayır. Rəsmi statistikaya görə, Azərbaycanın Dağıstanla sərhəd rayonlarında yaşayan ləzgilərin sayı isə 180 mindir. Üstəlik, Azərbaycanın bəzi rayonlarında etnik avarlar da var. Ancaq Dağıstandakı avarlar ilə Azərbaycandakı avar köklü - rutul və saxurların bağları elə də güclü deyil. Ləzgilərlə bağlı məsələ isə fərqlidir. Konfransda qərara alınıb ki, Rusiyanın Qusar, Qəbələ və Zaqatala rayonlarında konsulluqları açılsın, Rusiyanın Azərbaycandakı səfirliyində ləzgi və avarların hüquqları üzrə müşavirlik fəaliyyət göstərsin. O da bildirilir ki, Rusiyadakı Azərbaycan diaspor rəhbərlərindən olan Söyün Sadıqov konfrans təşkilatçılarına etiraz edərək oranı tərk edib.\nValeri Dzutsev isə bildirir ki, Moskvadakı konfrans həm də "Sadval" separatçı təşkilatının yenidən dirçəldilməsi kimi də qələmə verilə bilər.\nAzərbaycanda terrorçu təşkilat kimi tanınan "Sadval" 1990-cu illərin əvvəllərində yetərincə fəallığı və radikallığı ilə seçilib. "Sadval"çılar Ermənistan xüsusi xidmətləri ilə əlaqədə 1994-cü ildə Bakı metrosunda terror hadisəsi törətməkdə də ittiham olunublar. Bundan sonra bir sıra "Sadval"çılar həbs olunub və Moskvanın dəstəyinin də azalmasıyla təşkilat zəifləyib.\nÜstəlik, ləzgi separatçıları ancaq Azərbaycanı hədəfə alsalar da, bəzi başqa ləzgi fəalları Dağıstanın özündə ləzgilərin daha çox sıxışdırıldığını və əriməkdə olduqlarını bildirirlər. Odur ki, indi "Sadval"çılar müstəqillik yox, Azərbaycanın ləzgilər yaşayan regionları və Dağıstanın ləzgilər yaşayan hissələrini birləşdirib, yeni inzibati vahidin yaradılmasını istəyirlər. 2008-ci ildə Rusiyanın Gürcüstana hücumundan sonra azərbaycanlı hüquq müdafiəçisi Eldar Zeynalov da xəbərdarlıq eləmişdi ki, Rusiya istədiyi vaxt Azərbaycandakı etnik rəngarənglikdən istifadə edə bilər.\nRusiyadakı məşhur İslamçı alim Heydər Camal da iyunda Moskvada keçirilən toplantının Rusiya rəsmiləri tərəfindən təşkilinə diqqət çəkir və onu "anti-Azərbaycan" tədbiri adlandırır. Heydər Camal ləzgi və avarları bu yola uymamağa çağırıb. "Jamestown"a danışan erməni eksperti İgor Muradyan isə deyir ki, 2009-cu ildən Rusiya xüsusi xidmətləri "Sadval" təşkilatının zəifləyən liderlərini daha nüfuzlu və aqressiv siyasətçilərlə dəyişməyə başlayıblar. Muradyan iddia edir ki, əgər Bakı Qarabağda müharibəyə başlasa, ləzgi yaraqlıları Azərbaycandakı hərbi obyektləri hədəf alacaqlar.\nDüzdür, Azərbaycanla Ermənistanın münasibətlərini nəzərə alanda, erməni ekspertin bu iddialarına şübhəylə yanaşmaq mümkündür. Ancaq Moskvanın son konfransı təşkil etməsi hansısa planlardan xəbər verir. Moskva milli faktordan əlavə dini faktordan da istifadə edə bilər: sünni olan ləzgiləri əsasən şiə olan azərbaycanlılara qarşı qızışdırmaqla.\nMəqalədə "Azadlıq" radiosunun məlumatına görə, o da deyilir ki, Moskvanın Azərbaycandakı münaqişələri qızışdırmaq kimi təbii maraqlarından əlavə, Rusiyada olan yetərincə güclü ləzgi lobbisi də bu məsələdə maraqlı görünür. İyun ayında Rusiya prezidenti yanında etnik məsələlər Şurasına iki ləzgi - Arif Kərimov və Qajimet Safaraliyev də təyin edilib. Maraqlıdır ki, sayca ləzgilərdən çox digər Şimali Qafqaz xalqlarından heç bir nümayəndə 50 nəfərlik şuraya düşməyib. Üstəlik 6.5 milyard dollar sərvətiylə Rusiyanın 19-cu varlı şəxsi olan ləzgi iş adamı Suleyman Kərimov da bu lobbini dəstəkləyir. Məqalədə sonda qeyd olunur ki, hələ ki, ləzgilərin özlərinin davranışı açıq şəkildə hansısa planların icrasına başlandığını göstərmir. Çox güman ki, Moskva sadəcə, ləzgi kartını yada salmaqla enerjiylə zəngin olan Azərbaycana xəbərdarlıq etmək istəyir.\nH.Camal isə qeyd edir ki, bundan başqa, konfransda suveren dövlət, BMT üzvü Azərbaycan və Rusiyanın Dağıstan regionu arasında paralelin aparılması da təəccübləndirdi: "Bu absurddur! Azərbaycan və Dağıstan arasında dialoq ola bilməz. Dialoq Moskva və Bakı arasında mümkündür. Paralellər və müqayisələr Rusiya və Azərbaycan arasında aparıla bilər. Bu hüquqi absurddur. Mən hələ Azərbaycanda ləzgi və avar dillərində müntəzəm çoxsaatlıq teleradioyayımın təmin olunması, həmçinin, "dövlət maliyyələşdirməsi ilə ümumrespublika dövri qəzetlərinin yayılması" barədə qətnamənin 16-cı bəndində əksini tapmış imperativ "istəklərdən" danışmıram. Bütün Rusiya Federasiyası miqyasında ləzgi dilində çoxsaatlıq yayım aparan ümumrusiya kanalını təsəvvür edirəm. "Prezident-Otel"də keçirilmiş və "yuxarılardan" sanksiyalaşdırılmış konfrans növbəti dəfə Azərbaycana qarşı "basqı"nın bir nümunəsi idi".


Popo şəkilləndirilməsi / Plastik cərrahiyə / Xidmətlər - BADAM - Medical Center\nYuvarlaq bir poponu modelləşdirmək həqiqətən mümkündür. Bu vəziyyətdə, süd vəzi böyüdülməsinə bənzər şəkildə implantasiya üsulu istifadə olunur. Müxtəlif ölçülü eyni silikon implantlar istifadə olunur, lakin istənilən effekti əldə etmək üçün fərqli bir formada istifadə olunur.\nPoponu liposaksiya ilə modelləşdirmək mümkündür, ancaq bu, yalnız yağ həddindən artıq olduğu hallarda mümkündür. Əksinə, daha ifadəli bir siluet və düz poponun həcmində artım həcmli doldurma istifadə edərək modelləşdirmə yolu ilə əldə edilə bilər. Və bu ya öz yağınızdır, ya da yeni implant. İmplant istifadə edərkən davamlı bir nəticə əldə edirik, yağ istifadə edilən əməliyyat bir neçə dəfə təkrarlanmalıdır, çünki köçürülmüş yağ hüceyrələri qan dövranının yaranmasından əvvəl həll olunmağa meyllidir. Üstəlik, yağ istifadəsi ilə əlaqədar olaraq, ariq insanlarda problem yarada bilən kalçaları modelləşdirmək üçün nisbətən daha çox miqdar tələb olunur. Silikon implant bədən üçün xarici bir material olsa da, əməliyyatın nəticəsinin çox təsirli olduğunu vurğulamaq lazımdır.\nLakin elastik dəri və sallanış popoları olan xəstələrdə plastik əməliyyatda çox yaxşı nəticələr əldə edilir. Boş, dartılmış və sallanmış vəziyyətində olan dəri, plastik əməliyyatın köməyi ilə poponu dikləşdirmək, yumrulaşdırmaq təsiri həmişə təmin edilə bilməz. İmplant, kalçaların profilini yaxşılaşdırmağa kömək edir, onlara yumru bir forma verir və eyni zamanda poponun altındakı sallanmiş dərini sıxır.\nİmplant necə yerləşdirilir?\nİmplant, kalçaların arasındakı bir kəsik vasitəsilə daxil edilir, buna görə əməliyyatdan sonra yara aralarında gizlənir, nazik bir xətt kimi görünür, zaman kecdikcə görünmür. Plastik cərrahiyyə köməyi ilə implant, hərəkət etməməsi üçün onu düzəldən popo əzələsinin altına qoyulur. İmplant, ən yüksək təzyiqin oturduğu vəziyyətdə olmaması üçün kalçanın yuxarı hissəsinə yerləşdirilir.\nƏməliyyatdan sonra baxım\nƏməliyyat ümumi anesteziya altında aparılır və təxminən bir saat davam edir. Xəstəxanada qalma bir və ya iki gün tovsiyə olunur. Əməliyyatdan sonra xəstə qarni üstə yatmalıdır, üç gündən sonra otura bilər, bir həftədən sonra isə bel üstə uzana bilər. 14 gündən sonra ofis işləri və məşq edə bilərsiniz. Popo əzələlərinin fiziki gücləndirilməsi təliminə altı həftədən sonra icazə verilir.


BİR YANA - Ramiz ƏSKƏr türk xalqlari əDƏBİyyati oçerkləRİ-1 Bakı – 2011\nAŞİQ AĞLAR, ARZU EDƏR\nİSTƏYİB GÖZƏL YARI\nABDULLA TUKAY (1886-1913)\nQaş bir yana, göz bir yana,\nDəhanın açıb sözləyir,\nDür bir yana, söz bir yana,\nXəzan ayrılmaz gülümdən,\nBir qəzəl yazdım dilimdən,\nYaşılbaş uçdu gölümdən,\nSu bir yana, qaz bir yana.\nSevdiyim qız sanki quşdu,\nBirbaş rəqiblərə uçdu,\nBir səbəbdən ayrı düşdü\nYar bir yana, biz bir yana.\nBəzənib canım alarlar,\nGörənlər heyran qalarlar,\nCilvə edib sallanarlar,\nYar bir yana, qız bir yana.\nQulaq verin ahu-zara,\nSöyləsin Nəfəs biçara,\nEtdi bağrımı səd para,\nTiğ bir yana, tiz bir yana.\nDilbər, yazım vəsfini,\nYandım ki fərağından.\nMən təşnəni yandırma,\nBusə ver dodağından.\nYar qaməti ərərdir,\nRüxsarı onun zərdir,\nAləm ki münəvvərdir,\nFirqət işığın yapsam,\nRəhmətdə vüsal tapsam,\nGəhi gözündən öpsəm,\nGəh alma yanağından.\nBağlara qılıb seyran,\nAğlımı edib heyran,\nZülfün olub iki yan\nEşqində yanan qulam,\nÖzgəyə nəzər salmam,\nTər qönçədə bülbüləm,\nYar, qovlama bağından.\nLəlin meyindən qanam,\nHəm başına qurbanam,\nMəstanə Nəfəs hər dəm\nÖzünə dilər həmdəm,\nTozun gözümə sürtəm,\nGər çıxsa ayağından.\nTuti təkəllüm bir pəri,\nSözlər şəkər xarı ilə.\nKönlüm quşun bənd eyləmiş\nZülfünün bir tarı ilə.\nGözə görünsə gül üzü,\nYar gəlsə tənha bir özü,\nGəlməsə əğyarı ilə.\nMüşkin saçın eylər düyün,\nHalımı eyləyib zəbun,\nRazıyam, öldürsə bu gün\nQoynundakı narı ilə.\nBəh-bəh, əcaib simi-tən,\nOdur məni Məcnun edən,\nAğlıqda bəhs eylər bədən\nQırx çillənin qarı ilə.\nHər kim özün ram eyləyir,\nSübhün onun şam eyləyir,\nKafiri islam eyləyir\nGəh sarmaşıq tək sarmaşıb,\nGəh öpüşüb, gəh oynaşıb,\nMolla Nəfəs der, yanaşıb,\nOtursa öz yarı ilə.\nAşiq ağlar, arzu edər,\nÖz yarının ədasıdır.\nEşqin yükün atıb gedər,\nYay qaşının sədasıdır.\nBu dünyaya gəlsin alim,\nXalqa bir az versin elm; -\nAşiqlərə qılsan zülüm,\nBir dostunın cəfasıdır.\nTale yel tək belə əsib,\nMənə etdi bunu nəsib.\nÇün müsəlman aşiq Yusif\nQara ilanın zəhrində,\nBöyük əjdərha qəhrində,\nYar surəti can şəhrində,\nAdam ölsə, bəlasıdır.\nİndi artar mənim ərzim,\nİrağa çatmaz nəzərim,\nNəfəs deyər, mənim yarım\nMəni eşqində yaxan qəhri yaman kiçginə,\nXoş təkəllümginəsi şövqi-zəban kiçginə.\nQaşı qaraginəsi misli-kaman kiçginə,\nDişi dür, ləbginəsi qönçə-dəhan kiçginə,\nƏlqərəz, yaxdı məni nari-suzan kiçginə.\nGirib bağginəsinə, üzübən gülginəsin,\nQuruban damginəsin, dinlər bülbülginəsin,\nTöküb üzginəsinə zülfi-sünbülginəsin,\nGəh qısıb ləbginəsin, gəh açıb qolginəsin,\nSaldı mənim sinəmə daği-nihan kiçginə.\nQısdı qolginəsinə məmeyi-kiçginəsin,\nTökdü üstginəsinə müşk-ənbər saçginəsin,\nGizlədi narginəsin, qoymadı heçginəsin,\nGörmək istədim, söydü, yığaraq güçginəsin,\nSaldı yumruqginəsin qəhri yaman kiçginə.\nTutdu hörükginəsin, hüllə, qunduzginəsin,\nGeydi əyninə gözəl qırmız libasginəsin,\nGündə yüz bir paltarda görkəzir özginəsin,\nQucdum belginəsini, öpməyə üzginəsin,\nQıldı yalanginədən ahi-fəğan kiçginə.\nGəldi tez-çəbikginə, oturdu həmdəmginə,\nAl yanaği tərginə, qəbqəbi-şəbnəmginə,\nBildim bu nə rəyginə, sordum oşol dəmginə,\nDedi əğyar, rəqibəm mən sənə həmdəmginə,\nAtəşim yüksəlsə də, keçdi rəvan kiçginə.\nAl-yaşıl bəzəndi ol qədginə, qamətginə,\nQoydu mənim canıma nazi-qiyamətginə,\nQurdu mənim qəsdimə yayi-xoşamədginə,\nAtdı öldürmək üçün ol oxi-afətginə,\nNəfəs der: canım alan arami-can kiçginə.\nDedim: «Aşiqlər şahı!» Dedi: «De ərzin, mehman!».\nDedim: «Keç günahımdan!» Dedi: «Ötdüm damla qan».\nDedim: «Təxtin bərqərar!» Dedi: «Bənzər, bipayan».\nDedim: «Sənin tək şahlar...» Dedi: «Yoxdur bigüman».\nDedim: «Gəldim. Qulun mən».\n«Dur get, - dedi, - müsəlman!».\nDedim: «Ol nə püstədir?» Dedi ki: «Dəhan olar».\nDedim: «Ol nə qumrudur?» Dedi ki: «Zəban olar».\nDedim: «Ağ üzdə xallar...» Dedi ki: «Reyhan olar».\nDedim: «Bu necə dondur?» Dedi: «Zərəfşan olar».\nDedim: «Ölsəm ərman yox». Dedi: «Tökmə nahaq qan».\nDedim: «Zülflər ovsunçu...» Dedi: «Dağdan gəldi mar».\nDedim: «Nə qoşa alma?» Dedi: «Ağ köksümdə nar...».\nDedim: «Ol nə əncirdir?» Dedi ki: «Bağda ənar».\nDedim: «Çillə qarıdır...» Dedi: «Onda gül-güzar».\nDedim: «Yoxdur günahım». Dedi: «Çoxlarda ərman».\nQolum saldım boynuna, gəldi tavusum uçub,\nDedim: «Gəl indi tutum». Dedi: «Gül tək çulğaşıb...».\nDedim: «Vüsalın yetir». Dedi ki: «Ağlın çaşıb».\nÇıxdı ürək yerindən, getdi qərar sıçraşıb,\nAşıq Nəfəs bu gecə sürdü belə çox dövran.\nİstəyib gözəl yarı, gördüm ki səlamətdir,\nBaş qoydum ayağına, «Dur! - dedi, - nə halətdir?»\nDurdum, dedim: «Ərzim var», - «Ərz eylə, ədalətdir!»\nDedim: «Sənə aşiqəm», «Qoy, - dedi, - nə hacətdir?»\nDedim: «Pərilər xanı,\nSənsiz nedirəm canı?»\nDedi: «Bu sözün bizə yalançı hekayətdir».\nDedim: «Gözün öldürdü, qəmzən ki qılıb xəstə».\n«Şəksiz ölərsən, - dedi, - bir qeyri vətən istə».\nDedim ki: «Özüm getsəm, canım sənə vabəstə!»\nDedi: «Nə əlac edim, sən bir aşiq şikəstə?»\nDedim ki: «Əlac eylə,\nHüsnün mənə tac eylə»,\nGüldü əlin dişləyib, dedi: «Nə zərafətdir?»\nDedim: «Nə tütündir bu?» - «Zülfi-kakilim» dedi.\nDedim: «Nə əlifdir bu?» Ol: «İncə belim» dedi.\nDedim: «Nə şəkərdir bu?» - «Şərbətli dilim» dedi.\nBir busə tələb qıldım, - «Lazımdır ölüm» dedi.\nDedim: «Məni ya öldür,\nYa busə mürüvvət qıl!»\nAğzıma barmaq qoydu: «Sus, - dedi, - qəbahətdir».\nÜmmidi-vüsal ilən qapını kiçik açdım,\nGözlədi əl altından, göz eylədi, mən düşdüm,\nDüşmənlərdən gizlincə bir ləhzə xəbərləşdim,\n«Pünhan yerə var» dedi, vardım ki qucaqlaşdım,\nDedim ki: «Eşqində, ah,\nYandırma məni, ey şah!»\nDedi ki: «Yanıb - ölmək aşiqlərə adətdir».\nDedim ki: «Gülü-cənnət,\nBir dəm sürəlim işrət...».\nDedi ki: «Səhər oldu...», durdu, dilədi rüxsət.\n«Rüxsəti verək desəm, araya düşər firqət»,\nAğlayıb əlim tutdu. «Sən çəkmə, - dedi, - həsrət»,\nDedim ki: «Məni öldür,\nBu - ayrılıq, ey dildar!»\nDedi: «Sənə bu işrət hər gecə ziyafətdir...»\nÇağırdı, sual etdi. «Yanına varaq» dedim.\nDedi ki: «Kəsbin nədir?» - «Qulluqda duraq» dedim.\nPərdə ilə sözləşdi. «Aç üzün, görək» dedim.\nDedi ki: «Nə gətirdin?» - «Canımı verək» dedim.\nDedi: «Bu nə divanə?»\nDedim: «Sənə pərvanə».\nDedi: «Sənə görmək yox, can təndə əmanətdir».\nDedim ki: «Mənim könlüm,\nAlmazmısan, ey zalım?»\nDedi ki: «Nə axmaqsan, xalq deyir sənə alim».\nDedim: «Nə günahım var, söylə, nədir amalım?»\nDedi ki: «Pünhan sirrim xalq içrə qılıb məlim».\nDedim ki: «Günahkaram,\nDedi mənə ol yarım: «Möhnət sonu rahətdir».\n«Nədən bu gözün yaşı giryan varadır?» dedi.\n«Firqət ki yaman» dedim, «Sinəm yaradır» dedi.\nBoynuna qolum saldım, «Düşmən görədir» dedi.\nÖpdüm yanağın, «Ey, vay, bəxtim qaradır» dedi.\nDedim: «Bu nə təşvişdir?»\nDedi ki: «Bu nə işdir?»\nMən dedim: «Əcəb işdir». Yar dedi: «Məlamətdir».\nBir gecə gələrək mən,\nDuraraq qulaq verdim, uyğuda yatmış ikən,\nVararaq üzün açdım, oyandı qəzəb ilən,\n«Kimsən?» dedi. Dedim: «Mən». Dedi ki: «Nəfəsmisən?»\nDedi ki: «Gəlibsən xoş!», «Xoşbəxt olasan» dedim.\nAşiq ilə məşuqdan bir-birnə xoşaməddir.\nEy könül, pəndim sənə: mərdanə olsan, vəqtidir,\nYanaraq həqq şəminə pərvanə olsan, vəqtidir.\nQeyri-həqqi tərk edib, biganə olsan, vəqtidir,\nCindeyi-fəqrin geyib, divanə olsan, vəqtidir,\nCan çəkib cabbarına, cananə olsan, vəqtidir.\nBəndəsən, dur uyğudan, vəqtin ki ötməzdən öncə,\nKöksün üzrə pis əcəlin xarı bitməzdən öncə,\nTut, giribanın yaxaya dəsti yetməzdən öncə,\nƏjdəri ağzın açıb, cismini udmazdan öncə,\nBu qara torpaq ilə həmxanə olsan, vəqtidir.\nYaşın altmışa yetibdir, novca çağlardan keçib,\nŞər işə baş qoyarsan, kari-rəhmətdən qaçıb,\nQəhri-həqdən qorxuban, hər gündə göz yaşın saçıb,\nHər səhərlər «hu» deyib, vəhdət şərabından içib,\nMəşrəbü Mənsur kimi məstanə olsan, vəqtidir.\nBu cahan rənasının faydası yoxdur canına,\nPis əcəl yayın çəkib, tirini atar şanına,\nHəq deyib tapsan qəza allah zamindir qanına,\nGecə-gün xidmət qılıb, zinət verib imanına,\nDövləti-iman ilə dövranə olsan, vəqtidir.\nEy Nəfəs, ötdü bu ömrün nəbz üçün möhnət çəkib,\nYaxşıdan üz döndərib, gəzdin yaman sarı baxıb,\nArsız dünya cilvə eylər gündə göz-qaşın dartıb,\nHüsni-ciyərsuzlar ilə sən həm ciyər-bağrın yaxıb,\nHəq qaşında gövhəri-yeganə olsan, vəqtidir.\nQəflət uyğusunda qaldın,\nOyan indi, Molla Nəfəs!\nGəh saralıb, gəhi soldun,\nHicran bağrını dağlayar,\nHəsrət sinəndə çağlayar,\nSevən yarın çox ağlayar,\nBu dünyaya dürlər doldu,\nAylar ötdü, günlər qaldı,\nDur ayağa, vaxt oldu,\nYad eylə gəl sevən yarı,\nAğ köksündə alma, narı,\nNəfəs, gəlgil sən huşuna,\nÇox oyun gələr başına,\nYetmək üçün sirdaşına,\nAbdulla Tukay qardaş tatar xalqının bağrından qopan, onun ruhuna, arzu və düşüncələrinə tərcüman olan azman bir sənətkardır. Qətiyyətlə demək olar ki, hələ heç bir tatar şairi öz xalqına Tukay qədər yaxın olmamış və tatar xalqı hələ heç bir şairini Tukayı sevdiyi qədər səmimiyyətlə, hətta dəlicəsinə sevməmişdir. Halbuki Tukaya qədər tatarların min illik tarixə malik qədim və zəngin ədəbiyyatı, yüzlərlə şairi olmuşdur. Bu sevginin, zənnimcə, bir neçə səbəbi vardır. Hər şeydən əvvəl, Tukay son dərəcə parlaq istedad sahibidir. O, bir dahi olaraq doğulmuş, ulu Tanrı ona sağlamlıqdan başqa hər şeyi böyük səxavətlə əta etmişdir. İkincisi, Tukay bu istedadını həlakət həddinə çatan bir fədakarlıqla heç bir qarşılıq gözləmədən, son damlasına qədər doğma xalqına xərcləmişdir. Üçüncüsü, tatar tarixində heç bir şair Tukay qədər xəlqi və milli olmamışdır. Dördüncüsü, Tukay zəmanənin yetirdiyi bir sənətkar idi.\nTatar ədəbiyyatında Abdulla Tukayın tutduğu mövqeyi barədə bir cümlələ bunu demək olar: o, tatarların Bayronu, Puşkini, Dantesi, Məxdumqulusu və Sabiridir.\nAbdulla Tukay 26 aprel 1886-cı ildə Tatarıstanın paytaxtı Kazan şəhərindən 60 verst aralıda yerləşən Quşlavıç kəndində (inki Ətnə rayonu) doğulmuşdur. Atası Məhəmmədarif Məhəmmədalim oğlu (1843-1886) öz dövrü üçün yaxşı təhsil almış bir ziyalı – kənd mollası, anası Bibiməmdudə Zinətulla qızı (1864-1890) isə savadlı, ara-sıra şeir yazan bir qadın olub. Abdullanın hər iki babası rəsmi icazə ilə uzun müddət mollalıq etmişlər. Abdulla beş aylıq ikən atası vəfat edir. O, 2 yaş səkkiz aylığına qədər anası Bibiməmdudə ilə yaşayır, lakin anası qonşu Sasna kəndinin mollası ilə ailə həyatı qurduğundan onu öz kədlərində Şərifə adlı bir qadına müvəqqəti olaraq saxlamağa verir. Zavallı uşaq bir neçə ay burada hər cür mərhəmət və şəfqətdən uzaq bir şəraitdə yaşamağa məcbur olur. 1889-cu ilin yazında anası onu Sasna kəndinə öz yanına aparır, lakin tale bu dəfə də Abdullanın üzünə gülmür; o, 1890-cı ilin yanvarında anasını itirir, atalığı isə onu babasının yanına göndərir. Sonrakı illərdə Abdulla beş-altı dəfə başqa-başqa ailələrə düşür, neçə-neçə qadına «ana», neçə-neçə kişiyə «ata» deyir, kiçik istisnalarla çox acılı-əzablı günlər görür, xorlanır, alçaldılır, ac-susuz, çılpaq qalır. Bu barədə şairin öz qələmindən çıxan və bu kitaba salınan «Yadımda qalanlar» adlı xatirəsində geniş məlumat verildiyi üçün təfsilata lüzum görmürük. Burada yalnız onu qeyd etmək lazımdır ki, Abdulla mollaxanada oxuyur, öz fitri istedadı sayəsində yaxşı təhsil ala bilir.\nAbdulla Tukay hələ uşaqlıqdan öz yaddaşı, məntiqi, ağlı-fərasəti, dərin müşahidə qabiliyyəti ilə seçilir. Özünün gördüyü, yaşlıların danışdığı hər şeyi yaddaşına həkk edir, nağılları, atalar sözlərini, rəvayətləri, xalq nəğmələrini, mahnıları, bir sözlə, zəngin tatar folklorunu diqqətlə öyrənir.\nYaşadığı kəndlərin füsunkar təbiəti, xoş ab-havası, qalın meşələri, çayları ona erkən yaşlarda poetik duyğular aşılayır. Ara-sıra yaşadığı kəndlərdəki varlıların evlərinə, Kazana, Ətnəyə, Daşayaq bazarına gedərkən hər dəfə özü üçün yeni-yeni şeylər kəşf edir, öz dünyagörüşünü genişləndirir, artırır.\nBir neçə il Qırlavıç, Sasna, Qırlay, Yeni sloboda kəndlərində müxtəlif xarakterli ailələrdə yaşadıqdan sonra, nəhayət, bibisi Əzizə və onun əri Ələsgər Osmanovun səyi nəticəsində 1894-cü ildə Abdulla Tukay Yaik (indiki Uralsk) şəhərinə gəlir və 1907-ci ilə qədər burada yaşayır.\nYaik şəhəri 1613-cü ildə, romanovlar sülaləsinin taxta çıxdığı il hərbi-strateji məntəqə kimi salınmışdır. O, İdil-Ural eli ilə Orta Asiya arasında mühüm bir şəhər kimi sürətlə böyümüş, iri ticarət mərkəzi halına gəlmişdir. 1775-ci ildə şəhərin adı dəyişdirilərək Uralsk adlandırılmışdır. Salındığı gündən bəri şəhərdə rus, ukraynalı, qazax, yəhudi icmaları yaranmış, lakin onun əsas əhalisi tatarlardan ibarət olmuşdur. Onlar Tatarıstanın müxtəlif yerlərindən, ələlxüsus da Kazan ətrafından buraya köçərək məskunlaşmış, əkinçilik və ticarətlə məşğul olmuşlar. Abdulla Tukayın bibisinin əri isə son dövrün tatar köçkünlərindən biri idi.\nO dövrdə Uralskda üç mədrəsə - «Mütiiyyə», «Rəqibiyyə» və «Eyniyyə» fəaliyyət göstərirdi. Yeznəsi 1895-ci ilin sentyabrında Abdullanı «Mütiiyyə» mədrəsəsinə qoyur. Bura öz dövrünə görə xeylı mütərəqqi təhsil ocağı idi. Mədrəsənin sahibi elmi-əruz, fiqh, ərəb dili dərslərini deyən Mütiulla Töhfətullinin evində royal və iri bir kitabxana vardı, onun oğlu Kamil isə hafiz olmaqla yanaşı yaxşı dərəcədə ərəbcə, farsca və rusca bilir, mahnı oxuyurdu. Kamillə dostlaşan Abdulla ondan və evlərindəki kitabxanadan çox şey əxz edir. Kamil təhsilini artırmaq məqsədilə iki illiyə İstanbula gedir, qayıdanda özü ilə xeyli kitab gətirir, bunları oxumaq üçün Abdullaya verir.\n1896-cı ildə Abdulla üçillik rus məktəbinə yazılır, müəllimi Əhmədşah Siracəddinovun sayəsində həm rusca öyrənir, həm də rus ədəbiyyatı ilə dərindən tanış olur. 1899-cu ildə həmin məktəbini bitirən gənc Abdulla türk, ərəb, fars və rus dilləri və ədəbiyyatları sahəsində dərin bilikli bir ziyalı kimi formalaşır.\n1900-cü ildə özü ilə eyni mədrəsədə oxuyan şair Mirheydər Çolpanla yaxınlaşan Abdulla Tukay onun təsiri altında poeziya barədə fikirləşir, lakin ilk qələm təcrübələrini 1901-02-ci illərdə ortaya qoyur. Bunda İstanbul Universitetindən qovulan türk gənci Əbdüləli Əmrullanın da rolu olur. O, təxminən bir il Abdulla Tukayın oxuduğu mədrəsədə təhsil almışdı. Daha sonra məktəb yoldaşlarından Şərif Qəyyumovun və Əli Hikmətullinin verdikləri məlumata görə, onlar şairin ilk şeirlərini 1902-ci ildə onun özündən dinləmişlər. Lakin həmin dövrdə Uralskda tatarca mətbuat olmadığından bu şeirləri çap etmək mümkün olmamışdır.\n1905-ci ildə I rus inqilabı başlanır. Onun təsiri altında çar II Nikolay 17 oktyabr 1905-ci ildə manifest imzalayaraq bəzi güzəştlərə gedir. O tarixdən başlayaraq Rusiyanın türk xalqları, o cümlədən tatarlar də öz dillərində qəzət və jurnallar, kitablar nəşr etmək imkanı qazanırlar. Yeni vəziyyətdən istifadə edən molla Mütiullanın oğlu Kamil «Uralets» qəzetinin mətbəəsini satın alır. Abdulla Tukay burada mürəttib işinə düzəlir, şair və jurnalist kimi yetişir.\nAbdulla Tukayın bir qrup dostu ilə birlikdə hələ 1904-cü ilin iyunundan «Əsrül-cədid» («Yeni əsr») adlı əlyazma jurnal buraxdığı bilinir. Sonuncu nömrəsi 1905-ci ilin 12 mayında çıxan (cəmi 9 nömrə) bu jurnalda onun ilk yazıları verimişdir. Şairin şeirləri ilk dəfə 1905-ci ilin sentyabrında «Əsrül-cədid» qəzetinin reklam-elan vərəqlərində çap edilir. Həmin il sentyabrın 2-də Peterburqda ilk tatar qəzeti olan «Nur» çapdan çıxır. Tukay bu hadisəni alqışlayan şeir yazır və redaksiyaya göndərir.\n1905-ci ilin 26 noyabr günü Kamil Töhfətullinin redaktorluğu altında «Fikir» qəzetinin birinci sayı nəşr olunur. Tukay burada əvvəlcə ayda 8 manat maaşla mürəttib-korrektor, sonra isə 25 manat maaşla xəbərlər şöbəsinin müdiri işləyir. Burada onun «Mujik yolkası» şeiri, Uralskda «Kazan» mehmanxanasının açılışı münasibətilə «Bu gündə bir saray açdı əhali», «Hürriyyət haqqında», «Dostlara bir söz», «İttifaq haqqında» adlı şeirləri və başqa yazıları dərc edilir.\n1906-ci il yanvarın 15-də Kamil Töhfətullinin redaktorluğu altında «Əsrül-cədid» adlı aylıq ədəbi-elmi-ictimai jurnal nəşrə başlayır. Tukay burada redaksiya heyətinin üzvü, daha sonra məsul katib və faktiki olaraq redaktor vəzifəsini yerinə yetirir. Jurnalın ilk nömrəsində onun «Allah eşqinə», ikinci nömrəsində Krılovdan elədiyi tərcümələr verilir. 1906-cı ilin iyununda «Uklar» (Oxlar») jurnalı fəaliyyətə başlayır. Abdulla Tukay Uralskda çıxan mətbuat orqanlarının hamısında şeir, məqalə və tərcümələrini çap etdirir.\n1907-ci ilin mayında «Fikir» qəzeti və «Əsrül-cədid» jurnalı bağlanır, Tukay işsiz qalır.\nUralsk şəhəri, onun ədəbi-mədəni-mətbu aləmi artıq Abdulla Tukaya dar gəlir. Uşaqlıqdan bəri dərin məhəbbətlə sevdiyi elm, mədəniyyət mərkəzi Kazan onu özünə çəkir. Şair 1907-ci ilin payızında yola çıxır, Uralskdan Kazana gəlir. Şair bunu özünün «Bir cüt at» şeirində gözəl bədii boyalarla təsvir etmişdir.\n8 yaşında bir mollaxana şagirdi ikən ayrıldığı bu yerlərə artıq təhsilini başa vuran, öz gözəl əsərləri ilə bütün Tatarıstanda və ətraf türk ellərində tanınan məşhur şair və publisist kimi qayıdan Abdulla Tukayı Kazanın coşqun ədəbi mühiti öz ağuşuna alır. Şairin bundan sonra qalan beş il səkkiz aylıq qısa ömrü, yaradıcılığının ən yetkin dövrü və son mərhələsi burada keçir.\nAbdulla Tukay həmin dövrdə Kazanda nəşr olunan «Əl-İslah», «Yaşen» («İldırım»), «Yalt-yult» («Şəfəq»), «Millət», «Azad xalq», «Ülfət», «Azad», «Əxbar», «Vətən xadimi» və b. tatar qəzet və jurnallarında öz şeirlərini, publisistik yazılarını çap etdirir, şəhərdə keçirilən müxtəlif mədəni tədbirlərdə, ədəbi-bədii gecələrdə, müsamirələrdə, teatr tamaşalarında iştirak edir, klublarda mühazirələr oxuyur.\nŞair burada yeni dostlar qazanır. Fatih Əmirxan, Ələsgər Kamal, Əhməd Urmançiyev, Fahih Seyfi Kazanlı, Nəcib Dumavi, Səid Sünçələy, Şəhid Əhmədiyev, Mirəziz Ukmasi, Məcid Qafuri, Qafur Güləhmədov və başqa qələm sahibləri ilə dostlaşan Abdulla Tukay yavaş-yavaş Kazanın qaynar ədəbi mühitinə bələd olur. Fatih Əmirxan və Səid Sünçələy onun xüsusilə sevdiyi, çox şeylər öyrəndiyi məsləkdaşları idi.\nAbdulla Tukay Kazanda əvvəlcə «Əl-İslah» qəzetində işə düzəlir. 1908-ci ilin martında o, «Kitab» nəşriyyatında korrektor və ekspeditor kimi çalışmağa başlayır. Avqustda isə «Yaşen» jurnalının əməkdaşı, faktiki olaraq redaktoru olur. Sair özünün əsas satirik şeirlərini bu jurnalın səhifələrində dərc etdirir.\nBu arada onun ilk kitabları da işıq üzü görür. 1908-ci ilin dekabrinda Tukayın birinci kitabı, 1909-cu ilin yanvarında isə «Divan» adlandırılan ikinci kitabı nəşr edilir. Burada o dövr üçün xarakterik olan bir məsələni qeyd etmək lazımdır. 1909-cu ildə Tukayın ard-arda beş-altı kitabı çapdan çıxır. Ümumi həcmi 48 səhifə olan «Divan» 6 min nüsxə, fevralda çıxan 18 səhifəlik «Altın ətəç» adlı kitabı 5 min nüsxə, 6 mart tarixində çapa imzalanan 48 səhifəlik «Şeirlər»i 4 min nüsxə tirajla nəşr olunur. Göründüyü kimi, kitabların həcmi kiçik olsa da, tirajları olduqca yüksəkdir. Deməli, o dövrdə tatar cəmiyyətində mütaliəyə, xüsusən də Tukayın şeirlərini oxumağa böyük həvəs varmış.\n15 mart 1910-cu ildə Kazanda Əhməd Urmançiyevin redaktorluğu altında satirik «Yalt-yult» jurnalının ilk nömrəsi çapdan çıxır. Kazan, Krım, Ural tatarları arasında hədsiz dərəcədə populyar olan bu rəngli, illüstrasiyalı jurnal Orta Asiyada və Azərbaycanda da sevilə-sevilə oxunurdu. Onun tirajı 1.200 nüsxədən artıq idi. Bunda məsul katib və müəllif kimi Tukayın payı böyük idi.\n1910-cu ildə Tukayın bir neçə kitabı çapdan çıxır. Bunlardan «Könüllü səhifələr» (aprel ayında, 16 səhifə, 5 min ədəd) və «Könül meyvələri» (may ayında, 46 səhifə 6 min tiraj) kitabları qısa bir müddət ərzində satılır.\nMəsələ burasındadır ki, Tukay bir kitabında çıxan heç bir şeirini başqa kitabına daxil etmir. O, ildə bir neçə dəfə yeni şeirlərindən ibarət yeni kitabı ilə oxucuların görüşünə gəlir. Burada bir statistik məlumatı da vermək lazımdır. Hazırda elmə Tukayın təxminən 410 şeiri məlumdur. O bunları 7-8 il ərzində yazmışdır.\nÜstəlik, Tukayın tatar məktəblərində ədəbiyyat dərsləri üçün hazırladığı dərs kitabları, oxu kitabları və müntəxəbatlar, müxtəlif qəzetlərdə yazdığı saysız-hesabsız publisistik məqalə, iş, görüşlər, çıxışlar, cəhalətlə, dini xurafatla mübarizə, qarşı görüşlü adamlarla polemika və mübahisələr, öz kitablarının korrekturası və s. onun səhhətini korlayır. Gecə-gündüz gərgin işləmək uşaqlıqdan bəri vərəmdən əziyyət çəkən zəif cüssəli Tukayı əldən salır. Evi, ailəsi olmayan, təkbaşına yaşayan, otellərdə qalan gəncin sağlamlığında ciddi problemlər yaranır.\nAbdulla Tukay bir qədər dincəlmək və özünə gəlmək üçün səyahətə çıxır. 1911-ci ildə Üçilə kəndinə gedərək bir neçə ay orada qalır. Sonra Ufaya, Peteburqa, Novqorod yarmarkasına, daha sonra Simbir qəzasına, Həştərxana səfər edir.\n1912-ci ildə yaxın dostu Həsən Yamaşevin ölümü onu hədsiz dərəcədə sarsıdır. Lakin ədəbiyyatdan bir saniyə də olsun qopmur. Hətta yeni-yeni layihələr üzərində düşünür. «Anq» («Şüur») adlı yeni bir mətbuat orqanı yaratmaq üçün təşəbbüsə keçir.\n1913-cü ilin əvvəllərində Tukayın səhhəti getdikcə pisləşir. Yaxın dostlarının məsləhəti ilə o, xəstəxanada yatır. Lakin artıq çox gec idi. Dostu Fatih Əmirxan ona sağalmağı və tezliklə görüşməyi arzulayanda Abdulla Tukay gülərək «Belə tez görüşə ehtiyac yoxdur. Sən hələ uzun illər yaşa» deyir.\n1913-cü ilin 15 aprelində Abdulla Tukayın gənc, lakin yorğun qəlbi dayanır. Şairin ölümü bütün Tatarıstana ildırım sürətilə yayılır. Dəfni günü Kazanda bütün məktəblər, dükanlar bağlanır, on minlərlə adam bu böyük şairə ehtiramını bildirmək və onu son mənzilə yola salmaq üçün toplaşır. Qəzet və jurnal redaksiyalarına saysız-hesabsız başsağlığı teleqramı daxil olur. Tatarıstanda, Mos-kvada, Peterburqda çıxan qəzetlərdə nekroloqlar dərc edilir. Peterburqda nəşr olunan «Den» qəzeti onu «tatar Puşkini» adlandırır.\nAbdulla Tukayın sənəti haqqında Maksim Qorki, Lui Araqon, Aleksandr Fadeyev, Pavlo Tıçina, Muxtar Auezov, Çingiz Atymatov... kimi şəxslər xoş sözlər söyləmişlər. Hətta dünya proletariatının rəhbəri, ədəbiyyatı ideoloji işin, partiyanın «vintciyi və təkərciyi» adlandıran Vladimir Lenin də onun poeziyası ilə tanış imiş. 1921-ci ildə Rusiya bolşeviklərinin X qurultayında tatar bolşevikləri ilə söhbət zamanı «Hə, tatar ədəbiyyatı nə yerdədir? Sizdə bir şair vardı. Mollanın oğlu... Puşkini, Lermontovu öz dilinə tərcümə eləmişdi. Onun layiqli davamçıları varmı? Nəydi adı... Abdulla, Abdulla...» deyərkən tatar bolşevikləri «Bəli, Vladimir İliç, Tukay» demişdilər. Lenin razılıqla gülümsəmişdi.\nAbdulla Tukay tatar ədəbiyyatının Dankosu idi. Ürəyini günəşə çevirərək bütün varlığı ilə yandı, dağma xalqının cəhalətdən, zülmətdən çıxmasına kömək etdi, bu yolda öz həyatını əsirgəmədi.\nAbdulla Tukay bugün də öz xalqı ilə birlikdədir. Gənc nəsilləri tərbiyə edir. Onun şeirləri tatarlara ana laylası qədər şirin, ana südü qədər əzizdir. Biz burada Tukayın movzuları, realizmi, xəlqiliyi, milliliyi, ideya-siyasi mübarizəsi, sənətkarlıq xüsusiyyətləri, müasir ədəbi tatar dilini yaratması, onun Azərbaycanla, məşhur «Molla Nəsrəddin»lə, Sabirlə bağlılığı ... haqqında danışmaq istəmirik. Oxucular şairin bu kitabdakı şeirlərini oxuduqca bunu özləri görəcəklər.\nTukayın xatirəsi vətənində daima əziz tutulur. Tatarıstanda bir bir çox elm və mədəniyyət mərkəzinə, məktəblərə, müxtəlif şəhərlərdəki prospekt və küçələrə Abdulla Tukayın adı verilmiş, heykəlləri ucaldılmış, muzeyləri açılmışdır. Onun əsərlərinin 5 cildliyi nəşr edilmiş, yaradıcılığı ciddi şəkildə tədqiq olunmuş, haqqında çoxlu məqalə və dissertasiya yazılmış, həyatı haqqında elmi, bədii kitablar qələmə alınmışdır. Tukayın əsərləri mövzusunda bir neçə balet və simfoniya yazılmış, multiplikasiya filmləri çəkilmiş, rəsm əsərləri yaradılmışdır. Tatarıstan Respublikasında 1958-ci ildə Abdulla Tukay adına Dövlət mükafatı təsis edilmişdir.\nTukayın adı türk dünyasının ən yaxşı şairləri arasında dərin hörmətlə çəkilir. Onun əsərləri ucsuz-bucaqsız türk coğrafiyasının hər guşəsində oxunur. O, Azərbaycanda da çox sevilir. Şairin bir çox şeiri ana dilimizə çevrilmişdir. Bu kitab da onun sənətinə bəslənən böyük sevginin kiçik bir təzahürüdür.\nBiz bu kitabı da TürkSOY kitabxanası seriyasından nəşr edirik. Bu, həmin silsilədən bizim 10-cu, say etibarilə, bir növ, yubiley kitabımızdır. Və çox xoşdur ki, bu kitab böyük tatar şairi, ortaq türk ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Abdulla Tukayın 125 illik yubileyinə həsr olunmuşdur. Biz kitabı iki dildə çap etməyi qərara aldıq və bununla azərbaycanlıların tatarca, tatarların isə azərbaycanca əlavə bir kitab əldə etməsini, bu iki qardaş dilin qarşılıqlı müqayisə edilə bilməsini, xalqlarımızın dil, ədəbiyyat, düşüncə, inkişaf yolu baxımından bir-birinə nə qədər yaxın olduğunun görünməsini istədik. Düzdür, şeirlərin iki dildə verilməsi tərcümə baxımından bizim sərbəstliyimizi qismən məhdudlaşdırdı, bir çox məqamda hətta poetikliyə zərər vurdu, lakin bunun da öz gözəlliyinin olduğu aşkardır.\nBir neçə naşir onlar üçün öz tərcümeti-halımı yazmaq barədə xahişlə mənə müraciət eləmişdi. Bu müraciət «Yadımda qalanlar» adlı bu qeydləri yazmağıma səbəb oldu.\nMən doğulduğum vaxtdan bu yaşıma qədərki həyatımı qısaca təsvir etmək niyyətilə qələmi əlimə aldım, ancaq mənim hekayəm xeyli uzandı.\nOxucular özləri də görəcəklər ki, mənim həyatım xoşagələn olmayıb, hətta xeyli qəmgin olub, bununla birlikdə maraqlı olub. Başlamışkən yadımda qalanların hamısını yazmaq istədim. Ona görə də Uralska gələnə qədər yaşadıqlarımı, həm də o gündən bu vaxta qədər yadımda qalanların hamısını, bu sətirləri yazarkən, iki kitabça halında çap eləməyin doğru olacağını düşündüm.\n29 sentyabr 1909-cu il.\nAtam Məhəmmədarif Məhəmmədalim oğlu, Quşlavıç kəndinin mollası, 14-15 yaşında ikən Qışqar kəndindəki mədrəsəyə daxil olmuş, orada təhsilin başa vurmaq üçün neşə il lazımdırsa oxumuş, sonra öz kəndimizə qayıdaraq yaşlı atası sağ ikən molla olmuşdu. Sonra evlənmiş, ancaq arvadı ilə vur-tut bir neçə il yaşaya bilmişdi, çünki arvadı onu iki balaca uşaqla – bir oğlan, bir qız – qoyaraq vəfat eləmişdi. Bundan sonra atam ikinci dəfə Üçilə kəndinin mollası Zinətullanın qızı, mənim anam Məmdudə ilə evlənmişdi.\nBundan il yarım sonra onların ilk övladı kimi mən anadan olmuşam1. Mən beş aylıq olanda atam qısa sürən xəstəlikdən sonra ölmüşdü. Bir müddət dul anamla yaşadıqdan sonra o məni bizim kənddən Şərifə adlı yaşlı kasıb bir qadına müvəqqəti saxlamaq üçün vermiş, özü isə Sasna kəndinin imamına ərə getmişdi.\nO vaxt atamın valideynləri (babay və əbi) çoxdan ölmüşdülər, kənddə başqa qohumlarım da yox idi; bu qoca arvadın ailəsində mən artıq və heç kimə lazım olmayan bir uşaq idim; o nəinki mənim qayğımı çəkmir və tərbiyə eləmirdi, üstəlik, mənə qarşı mehriban deyildi. Balaca uşaq üçün isə bundan pis heç nə ola bilməz. Mən özüm o dövrü xatırlamıram, belə fikirləşirəm ki, o vaxt mən iki yaş, iki yaş yarım olardım.\nMənim körpəlik çağımı xatırlayan kəndimizdəki qadınlar və qarılar mənim tərbiyəçimin mənimlə necə pis rəftar elədiyi barədə indi özümə çox şey danışırlar. Məsələn, gecə mən ayaqyalın və bir köynəkdə həyətə çıxıram, sonra qapıya gəlirəm ki, evə girəm. Ancaq qışda damın qapısını açmaq, uşaq bir yana, böyük adam üçün də çətindir; mən, təbii olaraq, qapını aça bilmirəm və ayaqlarım buza yapışana qədər bayırda dururam. «Qorxma, heç zad olmaz, oğulluqdur» deyə «şəfqətlə» düşünən qarı məni qapının arxasında saxlayır, yalnız ağlı kəsəndə söyə-söyə içəri buraxırmış.\nO qarı çoxdan ölüb, Allah rəhmət eləsin!\nHələ ki mən orada yaşayırdım, mənim anam, hər halda, öz mollasının yanında yerini isidəndən sonra bir dəfə Sasnadan mənim dalımca at göndərdi. Guya ki, at məni Sasnaya gətirdi. Düzü, bu sözləri mən başqa adamların dilindən yazıram. At üstündə gedəndə, uşaq olsam da, bir növ məndə şüur hasil olmuşdu, gözlərim açılmışdı. O vaxtdan bəri mənə elə gəlir ki, mən özümü geniş və işıqlı bir aləmdə hiss eləyirdim və yol boyu gözlərim qarşısında parlaq şüaların bərq vurduğunu görürdüm.\nMən Sasnaya gəldim. Məni kim, necə, nə təhər qarşıladı – yadımda deyil. Ancaq atalığımın mehribanlığı, onun mənə çayla birlikdə üstünə şan balı yaxılmış ağ çörək verməsi və mənim onda necə sevinməyim qısa bir yuxu kimi indiyədək yadımdadır. Ancaq bu sevinc uzun sürmədi. Mənim anam mollanın yanında bir il, bəlkə də bir az çox yaşadı, sonra bilmirəm hansısa xəstəliyə tutuldu və öldü. Bütün bunlar mənə başqalarının söhbətlərindən məlumdur, çünki o yaşdakı uşağın yaddaşında onun həyatının ən nadir dəqiqələri qala bilər. Bunu isə öz yaddaşımdan yazıram: mərhum anamın evdən aparıldığını başa düşəndə ayaqyalın, başıaçıq hönkürə-hönkürə darvazadan çıxdım və «Anamı aparmayın, anamı verin» deyə qışqıraraq cənazənin dalınca xeyli qaçdım.\nAnamın ölümündən sonra mən tam yetim qaldım və mollanın evində yaşaya bilmədim, o məni Üçilə kəndinə ana babamın yanına göndərdi. Mənim doğma nənəm, anamın anası hələ anam qız ikən ölmüşdü və babam hansısa mollanın altı uşaqlı dul arvadını almışdı.\nÜçilə kəndi1, adından da göründüyü kimi, çox kiçik və yoxsul kənd idi, həm də mən yetim qalan illərdə o tərəflərdə möhkəm aclıq hökm sürürdü, babamgilin güzəranı da hədsiz dərəcədə ağır idi.\nBu çoxuşaqlı kasıb ailəyə bir də məni əlavə elədilər. Ögey nənəmin altı göyərçini arasında mən yad bir zağça idim. Ağlayanda məni ovundurmaq, şəfqətə ehtiyacı olanda əzizləmək, yazığı gəlmək, ac-susuz olanda yedirib içirmək heç kimin yadına düşmürdü, məni dürtmələmək və sancmaqdan başqa bir işləri yox idi.\nGünü bugün də yadımddır: bu ailədə yoxsulluq o həddə çatmışdı ki, babam daha varlı qonşu kəndlərdən çörək qırıntıları yığıb gətirmişdi.\nGünlər beləcə keçirdi, mən o vaxt orada su çiçəyinə də yaxalandım, başqa xəstəliklər də tapdım və bunlar məndə iz qoydular.\nBu ailədə (o vaxt artıq yetişkin qız olan Sacidədən başqa) hamı mənim xəstəliklərimə eyni şəkildə yanaşırdı: «Gəbərsə, yeyənin biri azalar». İndiyə qədər yadımdadır ki, Sacidə nənədən gizilin mənə təsəlli verir, nəvaziş göstərirdi, elə ki nənə yaxınlaşdı, mənə heç bir dəxli olmayan biganə adam roluna girirdi. O vaxtdan bəri o qız mənim qəlbimdə bir mələk kimi yer tutur. Elə ki onun haqqında düşünməyə başlayıram, dərhal gözlərim qarşısında ağappaq, pak bir mələk surəti canlanır.\nMənim orada nələr keçirdiyimə baxmayaraq, bütün hallarda, mən bu ailədə artıq idim. Bir dəfə babam, gərək ki, nənənin məsləhəti ilə məni bizim kənddən olan yamçının yanına otuzdurub Kazana göndərdi. Yamçı Kazana çatan kimi (bizim kənd oradan altmış verst məsafədədir) Saman bazarına gedib car çəkdi: «Kim saxlamağa uşaq götürər? Kimə uşaq lazımdır?» Camaatın içindən biri çıxıb məni yamçıdan aldı. O məni müddətsiz saxlamağa götürüb öz evinə gətirdi.\nOnun evindəki həyatı mən indi xəyal kimi xatırlayıram. Məsələn, yadımdadır ki, hansısa xəstəlikdən gözlərim ağrıyanda məni bir qarının yanına aparmışdılar, o da mənim gözümə şəkər tökmüşdü, mən isə müqavimət göstərmiş və onun əlindən çıxmağa çalışmışdım.\nBir neçə kəlmə də yeni valideynlərimin həyatı haqqında yazım. Mənə ata olan adamın adı Məhəmmədvəli, anamın adı Əzizə idi. Onlar Yeni slobodada yaşayırdılar. Atam ya şeytanbazarda alver edirdi, ya da dabbaq idi – bunu dəqiq xatırlamıram. Anam isə durub dincəlmədən varlılar üçün kəlləpuş1 tikirdi.\nAnam tikdiyi kəlləpuşları satmaq üçün Saman bazarına aparanda, yaxud hər hansı bir işlə əlaqədar varlıların evinə gedəndə bəzən məni də özü ilə götürürdü. Mən varlı evinin müxəlləfatına, döşəmədən tavana qədər olan böyük güzgülərə, sandıq boyda orqanlara baxanda düşünürdüm ki, buradakılar cənnətdəki kimi yaşayırlar. Bir dəfə bir bayın evinə gedəndə mən həyətdə tovuzquşu görüb heyran oldum; onun ləl-cəvahirat və qızılla bəzənmiş quyruğu günəşin şüaları altında bərq vururdu.\nAtamla anam hər ikisi işlədiyi üçün onların yanında aclıq çəkmirdim.\nBəzən anamla Daşayaq bazrına gedirdim və acgözlüklə piştaxtadakı oyuncaqlara baxır, sevinə-svinə təkayaqlı diyircəklərdə sürüşən, yaxud taxta atlar sürən uşaqlara həsəd apaırdım. Mən də atlara minmək istəyirdim, ancaq pul yox idi. Anamdan istəməyə çəkinirdim, mənə pul vermək isə onun ağlına gəlmirdi. Başqalarının sevincinə baxa-baxa beləcə evə qayıdırdım.\nİki sloboda arasında uşaqlarla bərabər yaşıl otlar üstündə qaz lələyinin dalınca qaçdığımı, yorulanda üzü Xan məscidinə1 doğru ot üstə uzanıb dincəldiyimi heç cür unuda bilmirəm.\nYeni valideynlərimin yanında təxminən iki il yaşamışdım ki, onlar ikisi də eyni vaxtda xəstələndilər. Ölüm haqqında düşünərək «Birdən ölsək, uşağın halı nə olar? Heç olmasa onu öz kəndinə yola salaq» əndişəsi ilə məni Kazana gətirən yamçını tapdılar və məni Üçiləyə göndərdilər.\nMəndən həmişəlik xilas olduğunu zənn edən ailənin məni necə qarşıladığını təsəvvür etmək çətin deyil. Bir müddət sonra məni şəhərə göndərməkdən əlini üzən baba ilə nənə məni hansısa qonşu kəndə saxlamağa vermək barədə düşünməyə başladılar. Başqa kənddən bizə gələn hər kəsə yetim oğlan haqqında danışır, ona tərbiyəçi axtardıqlarını deyirdilər. Bu ciddi-cəhdin nəticəsində yeddi verst uzaqlıqda yerləşən Qırlay kəndindən Sədi adlı bir adam gəlib məni öz evinə apadi; onun oğlu yox idi.\nBuradan başlayaraq axıra qədər öz həyatım haqqında söhbəti mən başqa adamların sözlərinə görə deyil, özümün xatirələrim əsasında davam etdirəcəyəm.\nBabamın evindən çıxdıq və Sədi əminin arabasına mindik. Babamla nənəm (hər halda, Sədi əmidən utanaraq) məni yola salmağa çıxdılar. Arabanın yanında ayaqyalın uşaqlar qaçır, mənim gedişimi izləyirdilər.\nAraba yerindən tərpəndi. Mən Sədi əminin yanında oturmuşdum. O, «Bax, indi Qırlaya çatarıq, yəqin ki, orada artıq anan səni qarşılamağa çıxıb. Allah bol eləsin, bizdə süd, qatıq, çörək çoxdur, doyunca yeyərsən» deyərək yolboyu məni ovundururdu. O mənə xoşbəxtlik vəd edirdi və bu xoşbəxtlik iki-üç verst sonra məni gözləyirdi.\nÇoxdan bəri heç bir xoş söz eşitmədiyim üçün mən buna ürəyimdə çox sevinirdim.\nYayln ən gözəl çağı idi, ətrafdakı meşələr və yaşıl otlar, öz şüaları ilə adamı oxşayan mülayim günəş də mənə sevinc bəxş edirdi.\nNəhayət, Qırlaya çatdıq. Sədi əminin evi tarlaya açılan darvazanın yanında idi; bir azdan biz samandan damı və çəpəri olan alçaq evin yanında dayandıq. Eynən Sədi əminin dediyi kimi, mənim yeni anam məni qarşılamağa çıxdı. Darvazanı açdı, gülərüzlə məni arabadan düşürüb evə götürdü.\nHəyətdəki işini qurtaran, atları açan atam evə girdi. Girən kimi, üzünü anama tutub «Xatın! Uşağa qatıq-çörək gətir!» deyə əmr elədi. Anam dərhal zirzəmidən qatıq çıxardı və mənə bir yarım iri parça çörək verdi.\nKazandan bəri əməlli-başlı yemək yemədiyim üçün mən bir anda böyük iştahla çörəyin və qatığın öhdəsindən gəldim. Doyandan sonra mən anamdan icazə alıb küçəyə çıxdım. Azmaqdan qorxaraq devikə-devikə xeyli getdim və hardan çıxdıqları bəlli olmayan oğlanların əhatəsinə düşdüm. Hər gün kəndin bir başından o biri başına qaçdıqları halda məni bugünə qədər görmədikləri üçün, həm də əynimdəki haşiyəli çit Kazan köynəyinə, başımdakı rəngbərəng məxmərlə bəzədilmiş kəlləpuşa görə (bunu mənə kazanlı anam xatirə olaraq tikmişdi) qırlaylı uşaqlar heyrətlə mənə baxırdılar. Onlar baxıb-baxıb sonra götürüldülər; mən bugün onalara qoşula bilmədim və evə qayıtdım.\nEvə girirəm, evdə iki böyük qız var (necə olubsa, bayaq qatıq yeyəndə onları fərq eləməmişəm). Onlardan biri sağlam, qırmızı yanaqlı, mavi gözlü, o birisi arıq, solğun, qoltuq ağacı ilə gəzən topal bir qızdır.\nAnam mənə «Bunlar sənin böyük bacılarındır: biri Sacidə apa, o biri Sabirə apa, salamlaş» deyəndə mən yavaşca yaxınlaşıb əl verdim. Məlum oldu ki, bunlar Sədi əminin qızlarıdır və axsayanın adı Sacidədir. Mənim buradakı tam razı qaldığım həyatım beləcə başladı. Kəndin uşaqları ilə də tanış oldum.\nYolda Sədi əminin dediyi kimi, burada süd və qatıq çox, kartof da bol idi.\nMənim gəlişimdən bir ay, bəlkə də çox keçmişdi ki, biçin mövsümü çatdı. Atam, anam və iki bacım tarlada işə getməyə başladılar.\nMən biçinə getmirdim. Bütün günü kənddəki uşaqlarla oynayır və talalarda veyillənirdim. Bəzən oyun zamanı acanda böyürdəki pəncərədən evə girir, anamın mənim üçün qoyduğu kartofu və bir parça çörəyi yeyirdim. Onlar nahardan sonra qapını bağlayır, ancaq böyür pəncərəni içəridən mənə görə açıq qoyurdular.\nBiçin vaxtı camaat işdə olurdu. Kənddə işə yaramayan qarılardan başqa heç kim qalmadığından biz bostanlardakı göy soğan ləklərinə keçilərdən artıq ziyan vururduq. Evə qarovul çəkən qarılar bizi görəndə çəpərdən aşıb qaçırdıq. Zavallı arvadlara qışqırmadan və dişini qıcamaqdan başqa heç nə qalmırdı.\nOyun zamanı qızışaraq biz anbarın arxasındakı kiçik çaya enir, qırağa çıxmadan saatlarca çayda çimir, şalvar və köynəyimizlə balıq tuturduq. Necə də şən çağlar idi!\nBir dəfə belə oyunlardan sonra axşamüstü evə gəlirəm; hamı dilxor və bikefdir. «Nə baş verib?» deyə düşünürəm və görürəm ki, Sabirə apa döşəmədə arxası üstə uzanıb dəli kimi qışqırır, gözləri hədəqədən çıxmış halda nə rast gəlsə özünü çırpır. Öyrəndim ki, o, biçindən xəstə, «qudurmuş» halda qayıdıb. O gecə evdə heç kim yatmadı. Təkcə mən çox yuxum gələndə həyətə çıxıb arabanın içində uzandım.\nSübh çağı qulağıma səs gəlir: «Bacın Sabirə apa ölüb, ancaq sən hələ də yatırsan, qalx, qalx!» Gözümü açıb görürəm ki, anam qabağımda durub. Bu mənim üçün də elə-belə xəbər deyildi; yuxu şirin olsa da, sıçrayıb qalxıram.\nSabirəni elə həmin gün dəfn elədilər. Dəfndən bir neçə gün sonra anam atama deyir:\n– Düz demişlər ki, «yetim uşağı götürsən ağzın-burnun qana batar, yetim buzovu götürsən ağzın-burnun yağa batar». Lap düz imiş: elə ona görə bizdə də belə oldu.\nBu söz ara-sıra mənim qulağıma gəlib çatırdı. Ondan sonra mən anamın sözünə baxmayanda, ya da bir şeyi başqa cür eləyəndə bu sözü mənim üzümə qarşı deyirdi.\nAtamla aram çox yaxşı idi. O bir dəfə də olsun mənə sərt bir söz demədi. Məsələn, bir dəfə mənim Kazan paltarım – şalvarım, köynəyim, büzməli qazağım və tumanım tam yırtılmışdı, atam qərara aldı ki, mənim gəlişimdən bir il əvvəl ölmüş oğlundan qalan göy kətan köynəyi və arxalığı mənə versin. Anam uzun müddət bununla razılaşmadı: «Mən öz oğlumun paltarını yad adama verə bilmərəm, mən onu xatirə kimi qoruyuram».\nNəhayət, atam: «Gic-gic danışma! Sənin qarnından çıxmadığı üçün uşaq çılpaq gəzməlidir?» dedi və paltarı ondan az qala zorla çəkib aldı və mənə verdi.\nBiçin başa çatdı, payız gəldi. Taxıl yığılandan sonra növbə kartof yığmağa çatdı. Bu dəfə, yəni kartof yığımında artıq mən biçin vaxtındakı kimi qaçıb oynaya bilmədim, çünki mən torpaqdan çıxarılan kartofu kisələrə doldurmalı idim. Mən öz işimin öhdəsindən yaxşı gəldim.\nArtıq payız soyuqları düşsə də, mən ayaqyalın idim. Ayaqlarım çox üşüməsin deyə mən onları torpağa basdırırdım. Bir dəfə mən ayaqlarımı torpağa gömüb kartof seçirdim, axsaq Sacidə apa bilmədən dəmir beli düz ora sancdı. Ayağımda dərin yara açıldı, mən yerimdən sıçrayıb kənarda bir az ağladım, yenə işləməyə davam elədim, ancaq ayaqlarım nə qədər üşüsə də daha onları torpağa basdırmağa qorxurdum.\n(Deyə bilərlər ki, bunu niyə yazırsan? Nə üçün? Ona görə ki, yaram çox möhkəm ağrıdı, bugünə qədər də ayağımda onun izi qalır, elə ona görə də yazdım).\nOna qədər tarla işləri başa çatdı.\nBir dəfə axşam atamla anam mənə dedilər ki, sabah tezdən məni məktəbə abıstayın, yəni mollanın arvadının yanına aparacaqlar.\nTezdən gün doğmamış biz durub çay-çörək yedik. Qab-qaşığı yığışdıran anam mənim əlimdən tutub Fəthirəhman həzrətin evinə apardı. Bu ev bizim evdən beş-altı addım aralı idi.\nGəldik. Yanında dərs oxuyacağım abıstay əlində çubuq tutaraq oturmuşdu, onun ətrafında isə mənimlə eyni yaşda olan çoxlu balaca qız, bir neçə də böyük qız oturmuşdu. Onların arasında buğdadakı noxud misalı bir neçə mənim kimi oğlan da vardı.\nAnam müəlliməyə iki bütöv çörək, bir, yaxud iki qəpik pul verdi, sonra onlar ikisi və biz şagirdlər uzun müddət dua elədik. Anam məni məktəbdə qoyub gedəndə mən qızlarla birlikdə utanmadan uca səslə oxumağa başladım: «əlif, bey, ti, si». Bir neçə gün «əlif, bey, ti, si» deyə əzbərlədikdən sonra mənə «İman şərti»ni verdilər.\nBu kitabdakı hecalar və surələr bütün qış üçün mənə kifayət oldu. Bu qış mən bu kiçik «şərtlər»in ətrafında fırlandım və irəli gedə bilmədim.\n«İman şərti»ni qurtaranda mən əlavə olaraq bəzi nadinc qızların abıstay evdə olmayanda oxuduqları cığal şeirləri eşitdim: «Kəlimətən tayyibətən, anamız çox varlıdır, qoynunda pulu çoxdur, burnu da dolu ...».\nİlk dəfə eşitdiyin və ilk dəfə gördüyün şey artıq bilikdir, təbii olaraq, mən bu şeirləri dərhal yadımda saxladım və onları oxumaqla mənim kimi «alim» olmayan oğlanları güldürməyə başladım.\nQırlaydakı ilk qışım belə keçdi. Yaz gəldi, qarlar əridi. Tezliklə tarlalar və çəmənlər qar altından çıxaraq qaralmağa başladılar. Bir az da keçəndən sonra sabantuy gəlib çatdı. Sabantuy günü məni tezdən yuxudan oyatdılar və mənə tənbəki torbasından bir az böyük olan kiçik bir çanta verdilər.\nMən bu çanta ilə kəndi dolaşdım. Kənd camaatı onsuz da yuxudan tez durur, bu gün isə sabantuy münasibətilə xüsusilə tez durmuşdu, hər üzdə təbəssüm, mehribanlıq vardı. Hansı evə girsəm, ev sahibləri mənə həm yetim, həm də mollanın oğlu kimi başqa uşaqlardan fərqlı olaraq konfetlər, bir-iki qoğal, üstəlik, boyanmış bir yumurta verirdilər.\nMənim çantam boyanmış yumurtalarla tez dolduğu üçün mən evə qayıtdım. Başqa uşaqlar isə hələ də gəzirdilər. Atamla anam mənim çantam belə tez dolmasına təəccübləndilər və sevindilər.\nBilmirəm, mən o gün çay-çörək yedim, yoxsa yox, bir-iki yumurta götürüb küçəyə cumdum. Küçəyə çıxanda gün xeyli qalxmışdı, bütün kənd qızılı günəş şüalarına qərq olmuşdu, kəndin gənc oğlanları və qızları ağ corablarını daha tarım çəkərək, çarıqlarının dolaqlarını daha gözlə dolayaraq artıq küçəyə çıxmışdılar.\nO biri tərəfdən sabantuybaşı əlindəki ələmlə (dəyənəyə bağlanmış parça) evləri gəzərək yaylıq, çit və buna bənzər şeylər yığırdı. Biz, ayaqyalın uşaqlar isə bir addım belə geri qalmadan onun dalınca qaçırdıq.\nYaylıqlar, parçalar yığılıb qurtarandan sonra bütün kənd camaatı – qadınlar, qızlar, uşaqlar – hamı çəmənlikdə bir yerə toplandı. Güləş, qaçış yarışı başlandı. Çəmənlikdə qoz-fındıq, tum, qızıl belli ağ qoğallar yüklənmiş arabaların sayı-hesabı yox idi. Bunların içində oğlanın qıza ən layiqli hədiyyəsi, əlbəttə, qızıl belli ağ qoğal idi. Çünki bu qoğal haqqında hətta mahnı da oxuyurlar:\nQartal qondu çəmənə,\nÇaş-baş saldı qazları,\nQızıl belli ağ qoğal\nAt yarışı da keçirildi, uşaqlar da qaçışdı, yaylıq da paylandı, bununla da sabantuy başa çatdı. İndi o sabantuyun neçə gün davam elədiyi yadımda deyil, mən onun bir gününü təsvir elədim. Əgər o üç-dörd gün davam eləmiş olsa belə, mənə bir gün kimi gəlmişdi.\nOnu da demək lazımdır ki, bu yay mən keçən yaydakı kimi oynayıb əylənə bilmirdim, çünki yazqabağı Sədi əminin evində oğlan uşağı doğulmuşdu, anam işdə olanda bu uşağa həmişə mən baxırdım.\nYenə biçin mövsümü gəldi; keçən yay hamı işdə olanda mən küçədə kef çəkirdim, ancaq bu dəfə Sədrini (uşağın adı Sədrəddin idi) uşaq arabasında gəzdirmək üçün məni də biçinə apardılar. Bu üzdən mənim bu yayım işdə keçdi; bu, oyun həvəskarı üçün ağır sınaqdır.\nBu uşaq dünyaya gələndən sonra da atam mənə qarşı mehriban idi, ancaq anam bir tapşırıq vermək, yaxud iş buyurmaq lazım olmasa, mənimlə bir kəlmə də kəsmirdi. Mən taleyimə düşən o kiçik şəfqətdən də beləcə məhrum oldum. Bu azmış kimi, o axsaq qız da durmadan Sədrini əzizləyərək mənə acıq vermək üçün qəsdən deyirdi: «Mənim doğma qardaşım! Mənim öz qardaşım!»\nPayız gəldi. Kartof yığımı üzrə öz adi işimi qurtardıqdan sonra məni mədrəsəyə qoydular (qızlarla birlikdə abıstayın yanındakına yox). Mən orada «Həftiyak»ın heca və surələrini çox sürətlə mənimsədikdən sonra «Bədavam»a və «Kəsikbaş»a başladım. Öz tapşırığımı sürətlə yerinə yetirdiyim üçün mən uzun müddət boş otururdum, ona görə də məni zəif uşaqlara təhkim eləməyə başladılar. Belə uşaqlardan biri bizim kəndin varlısının oğlu idi və o məni öz müəllimi kimi bəzən pərinc piroqu ilə çaya dəvət edirdi.\nMən bir tərəfdən yaxşı oxuyur, digər tərəfdən isə az da olsa ev işlərinə yarayırdım. Səhər sobanın siyirməsini açır, sonra bağlayırdım, qalamaq üçün küləş hazırlayırdım, inəyi naxıra qatır, axşam qarşılayırdım – bunlar mənim üçün elə də ağır deyildi.\nBəzən yayda atamla Ətnə bazarına gedirdim. O, bazarda öz işlərini görənə qədər mən atların yanında qalırdım.\nKəndimizin mollası Fəthirəhman həzrət, geyəsən, vaxtilə mənim mərhum atamın dostu olmuşdu, yaxud onunla mədrəsədə bir oxumuşdu, bilmirəm, nə üçünsə mənə həftədə beş qəpik verirdi. Mən bu pula Ətnə bazarında ağ çörək alıb yolboyu evə çatana qədər yeyirdim. Mən arxada arabada oturub çörək yeyəndə atam bəzən geri qanrılıb deyirdi: «Bir az da anan üçün çörək saxla!» Mən «Yaxşı» deyə cavab verirdim. Ən xırda tikələr qoparıb yesəm də, anama bir şey qalıb-qaımadığını xatırlamıram.\nQırlay kəndi mənim gözlərimin dünyaya açıldığı yer olduğu üçün bu xatirələr üzərində çox dayanmalı oldum. Ona görə də orada baş verən dəyişikliklər haqqında və yaddaşımda qalanlar barədə bir neçə cümlə yazaraq Qırlayı biritmək istəyirəm.\nSacidə apa uzun müddət vərəmdən əziyyət çəkdi, atam onu hamama və başqa yerə dalına alıb aparırdı, nəhayət, öldü. Atam isə bir dəfə hansısa kənddən qayıdıb atları açanda qəfildən hansısa xəstəliyə tutuldu. O xəstəlik haqqında «at cini vurub», «düşən ulduz vurub» kimi mühakimələr yürüdürdülər. Atam bu xəstəliyə görə işdən qalmadı, ancaq bir ayağını çəkməyə başladı.\nBir dəfə payızda nahardan sonra atamla anam anbarda idilər, mən isə böyürdəki pəncərənin yanında oturub «Risaleyi-Əzizə» kitabını oxuyurdum. Bizim qapının ağzında bir araba dayandı. Bir adam atları orada qoyub evə girdi və məndən soruşdu: «Atan-anan haradadır?». «Anbarda» deyə cavab verdim. Onda həmin adam dedi: «Get çağır». Mən anbara qaçıb dedim: «Bir adam gəlib, sizi çağırır». Atamla anam dərhal tərpəndilər. Onlar bir azdan evə gəlib qonaqla görüşdülər.\nÇay qoyuldu. Bu dəfə adət xilafına qonağın yanında məni də çay süfrəsinə oturtdular, qabağıma da bir tikə qənd qoydular.\nAtamın «Nə yaxşı gəlibsiniz?» sualına qonaq belə cavab verdi: «Bax, bu uşaq üçün gəlmişəm». Bu sözlər atamı heyrətə saldı: «Necə yəni? Niyə onun üçün gəlibsən?» Bu və buna bənzər suallardan sonra qonaq sözə başladı:\n«Mən özüm Quşlavıçdanam. Bu uşaq bizim imamın oğludur. Biz onu neçə ildi itirmişdik, onun haqqında məlumatımız yox idi, indi tapmışıq. Sən demə, o sizdə imiş. Yaikdə onun yeznəsi var. O adam bunun atasının doğma bacısı ilə evlidir. Həmin yeznə eşidib ki, onun arvadının qardaşı oğlu belə sadə adamların əlindədir, onu öz yanına Yaikə aparmaq istəyir. Mən Yaikdə onun əmri ilə bu uşağı axtarmağa çıxdım və indi onu özümlə aparacağam».\nQonağın bu sözləri atamla anamı çox dilxor elədi:\n«Yaxşıca, vallahi! Taxılın pudu filan qədər olanda biz onu üç-dörd il bəsləyək, o, işə yarayanda da verək sənə. Elə şey yoxdur! Əgər onun qohumları varsa, bəs əvvəllər harda idilər?»\nBu kimi sözlərlə höcət eləməyə başladılar. Anam arada bir əlavə edirdi: «Yoxdur! Bizim artıq uşağımız yoxdur!»\nQonaq Bədrəddin əmi:\n«Yox bir! Haqın yoxdur! Başqasının uşağını zorla saxlaya bilməzsən. Mən indi gedib uryadnikə deyəcəyəm. Biz nə müddətdir onu axtarırıq, sən demə, uşaq sizdə imiş. Mən sizi məhkəməyə verəcəyəm!»\nKənd adamını belə sözlərlə qorxutmaq çətin deyil. Zavallı atamla anam yumşaldılar.\nBir az keçəndən sonra mənim inadcıl anam:\n«Neynək, atası, verək; demək ki, bizim uşağımız olması qismətdə yoxmuş. Allah göstərməsin, sonra bir bəlaya-zada düçar olarıq», - deyib hönkürməyə başladı.\nBir azdan güclü küləkdən sonra hələ də dalğalanan dəniz kimi sakitləşən mübahisənin axırda atam da təslim oldu.\nKöhnə beşmetimi əynimə və incə keçə çəkmələrimi ayağıma geydirərək məni dərhal gətirib arabaya mindirdilər. Anamla atam göz yaşları içində məni bayır qapısına qədər yola saldılar. Nəhayət, anam: «Bizi unutma! Unutma! Unutsan, cəhənnəmdə kösöv kimi yanarsan!» deyə son sözlərini qışqırdı və biz kənddən çıxdıq.\nMənim gedişim az qala yarım saat ərzində tam həll olunduğuna görə mən bu kənddəki yoldaşlarımla və tanışlarımla vidalaşa bilmədim. Onlar heç nədən xəbər tutmadılar.\nBiz kənddən çıxan kimi axşam düşdü, hava qaralmağa başladı. Yolüstü Üçilə kəndinə babamgilə dəydik, çay içdik. Bu ailədə hər şey mənim vaxtımda olduğu kimi idi, bircə Sacidə apa ərə getmişdi.\nÇay içəndən sonra hansısa Yuxarı Atı, Orta Atı və Aşağı Atı kəndlərini keçəndən sonra biz mənim doğma Quşlavıç kəndimə gəldik. Ehtimal ki, yolda araba məni möhkəm atıb-tutduğuna görə mən Bədri əminin evində ölü kimi yatdım.\nSəhər oyananda mən özümü qara bir daxmada gördüm. Burada yalnız parçlar, fincanlar, qaşıqlar, çömçə, xamut, qoşqu qayışı və buna bənzər şeylər vardı, heç bir səliqə-sahman yox idi.\nÇay içdik. Bədri əminin iri mavi gözlü, gülər üzlü Ayşə adlı arvadı, 14-15 yaşlı Kəmaləddin adlı oğlu, 12 yaşlı Kaşifə adlı qızı və Nəimə adlı südəmər bir qızı vardı. Çaydan sonra biz qarşıdakı evə keçdik. Bu ev mənim gecələdiyim qara daxmaya oxşamırdı: divarları təzə sarı şam ağacından idi, səliqəsi və yazı masası kənd sakini üçün kafidən də artıq idi.\nMən Bədri əminin ət, yarma, buğda, çovdar dolu anbarını görəndə başa düşdüm ki, o bu kəndin ən varlı adamlarından biridir. Kəmaləddin mənə onların böyük bağını da göstərdi. Bağ payızda o qədər gözəl olmasa da, arı pətəyi ilə dolu idi.\nBelə gözəl evə girmişkən, mən artıq oradan çıxmadım və elə burada gecələdim. Axşam kitabları gözdən keçirəndə «Fəvaqih ül-cələsa»1 kitabına rast gəldim və onu oxumağa başladım. Oradakı son şeirlər mənim çox xoşuma gəldi, onları anlamağa çalışdım, çünki mən Qırlayda yalnız «Əzizə»ni və dini-mistik «Səbat əl-acizin» kitabını oxumuşdum. Bu kitabdakı ədəbsiz sözlər məni qayğılandırmışdı. Öz-özümə sual verdim: kitabda belə sözləri necə yazmaq olar?\nBəzən qara damda paltar yuyan Ayşə abıstayla «Fəvaqih ül-cələsa» kitabının təsiri altında möhkəm mübahisə edirdim. O, kişiləri rüsvay edir, mən də öz növbəmdə qadınları ələ salırdım.\nHara getsəm məni oğlanların arasında mollanın oğlu kimi fərqləndirirdilər. Hətta hamının toplaşdığı yerlərdə qızlarla qaçdı-tutdu oynamaq da mənə qadağan edilirdi, elə mən özüm də özümü mollanın oğluna layiq aparmağa, öz oxumuşluğumu nəzərə çarpdırmağa çalışırdım. Məsələn, bir dəfə mən Bədri əmigildə olanda kənddəki Siddiq adlı məşhur bir adam məni görməyə gəlmişdi, özü də sərxoş idi. O mənə yaxınlaşıb salam verdi, mən cavab vermədim, əlini uzatdı, əlini sıxmadım. Səbəbini soruşdular, mən də «Bədavam»dan\n«Sən sərxoş adama göndərmə salam,\nNə əl ver, nə də kəs onunla kəlam», –\nbeytini düz qaşqasına çırpdım. Bundan başqa, Bədri əminin bütün ailəsi mənim bu cür dindar olmağımın bütün kənddə bilinməsinə heyrət edirdi.\nBədri əmi məni gətirən kimi hansı iş üçünsə Kazana getdi. Mən bir ay boş yerə orada qaldım. Biz Kəmaləddinlə bizim kənddəki mədrəsəyə oxşayan məktəbə gedirdik, çox vaxt da məşğələlərə görə orada gecələməli olurduq. Buradakı həzrət bilikləri öz şagirdlərinin beyninə çox sərt şəkildə yeridən müəllim idi. Bu qısa müddət ərzində onun hər gün bir neçə adamı it kimi döydüyünü görüb möhkəm qorxmuşdum. Bir gün həzrətin çubuğunun mənə də dəymə ehtimalı məni çox vahiməyə salırdı. Başqa şagirdlərlə birlikdə sübh namazına sürülmək də çox ağır idi. Öz-özümə deyirdim ki, kaş Bədri əmi tez gələ, mən də Yaikə gedəm!\nNəhayət, Bədri əmi gəldi, mənə təzə papaq, keçə çəkmə və beşmet gətirdi. Mən böyük sevinclə təzə paltarımı geydim, nimdaşlarımdan köhnə papağımı nə vaxtsa buraya gəlib tapmaq ümidiylə çardaqda gizlətdim. Bu da mənim qəribə hərəkətlərimdən biri idi. Bundan sonra Quşlavuçda cəmisi bir neçə gün qaldıq. Hazırlaşdıq və Bədri əmi ilə Yaikə tərəf yola çıxdıq.\nBir sutka yol gedib Kazana varid olduq (gərək ki, Saman bazarı tərəfdən) və bir yerdə dayandıq. Bu vaxt gördük ki, gözləri sevinclə yanan, qollarını açmış, saqqalı tamam ağarmış bir adam bizə doğru qaçır. Mənə çataraq «Doğrudanmı, sən hələ sağsan?! Anan dünən səni yuxusunda görüb. Gəl gedək, səni evə aparım, çay iç, gecə bizdə qal» dedi və məni apardı.\nEvə gəldik. Anam məni qarşıladı. Zavallı, darıxıb, o da ağlayır. Mənim üçün çay süfrəsi açdılar. Atam aşxanadan düşbərə gətirib məni qonaq elədi. Bu müddət ərzində necə yaşadığımı soruşdular, mən də yadımda qalanları dedim.\nBu valideynlərimlə1 ayrı düşdüyümüz müddətdə atamın saqqalı ağarmış, bir də onlar Yeni slobodadan Köhnə slobodaya köçmüşdülər, başqa bir yenilik görünmürdü.\nO gecə onlarda qaldım. Səhər çay-çörəkdən sonda anam məni tasda çimizdirdi, mənə təzə kəlləpuş və qışda uzun səfər üçün çox lazım olan dəri şalvar geyindirdi. Məni mehmanxanaya Bədri əminin yanına göndərəndə mənə hədiyyə olaraq təsbeh və «Məryəm ana» 2 adlanan kəlləpuş bəzəyi vermək istədi. Mən nə üçünsə etiraz elədim və «Lazım deyil, heç nə lazım deyil, mən varlı evə gedirəm» dedim.\nMehmanxanadakı nömrəmiz nə yaxşı, nə də pisdi, orta idi. Yaikdən mənim dalımca gələn Alti-beş Səfi adlı adam hələ Kazana gəlib çatmamışdı, ona görə də Bədri əmi ilə mən bir-iki həftə onu gözlədik.\nNəhayət, çoxdan gözlədiyimiz Alti-beş Səfi gəldi və bizimlə üzbəüz otaqda yerləşdi. Bundan bir neçə gün sonra Bədri əmi məni onun nömrəsinə gətirib mənə altı dənə iki qəpik pul, cəmi 12 qəpik verib kəndə öz evinə qayıtdı. Ondan əsla ayrılmaq istəmirdim, ona görə heç olamasa bircə gün qalması üçün çox yalvarsam da, o məni müxtəlif sözlərlə ovunduraraq getdi. O gedəndən sonra mən Alti-beş Səfi və onun arvadı ilə qaldım.\nBaşqa şəhərdən gələn bu adamın danışığı da, paltarı da mənə yad idi. Məsələn, o, söhbət zamanı «Mən ahıl adamam» deyirdi, mən isə bu «ahıl» sözünü heç cürə anlamırdım. Alti-beş Səfinin əynində tülkü dərisindən yaxalığı və qolu olan kürk vardı. Mən fikirləşirdim ki, onun belə kürkü olduğu üçün o, «ahıl»dır. Sonra Yaikdə öyrəndim ki, «ahıl» qoca deməkdir.\nBədri əminin verdiyi 12 qəpiyə duzlu balıq – çapaq və tum aldım.\nBir neçə gün sonra yola düşdük. Məni həsir döşənmiş örtülü kirşədə Altı-beş Səfinin arvadının dizinin dibinə yerləşdirdilər və tərpənməyə icazə vermədilər. Yalnız hansısa kənddə çay içmək üçün dayananda məni azadlığa buraxırdılar. «Qoyun piyada gedim, sərbəst olanda daha yaxşıdır» deyə nə qədər xahiş eləsəm də, buraxmayıb belə deyirdilər: «Üşüyərsən, yeznən tapşırıb ki, səni soyuğa verməyək».\nYeznəm bu Altı-beş Səfiyə əmr eləmişdi ki, Kazandan bir gözəl kirşə gətirsin, o, bizim kirşənin arxasına bağlanmışdı, bizdən qabaqda isə yaikli adamların müxtəlif şeylər yüklənmiş kirşələri gedirdi, ona görə biz qatar halında hərəkət edirdik. İçində minlərlə ən müxtəlif narahatlıq olan həbsxana kimi qapalı kirşələrə doldurulan bizlər on səkkizinci günün axırında axşam Yaikə çatdıq.\nYaikdə əvvəlcə Səfi əmigilə düşdük. «Çay içək, səni yeznəngilə sonra aparaq» dedilər. Axşam iki namazın arasında Səfinin müşayiəti ilə mən yeznəmin və bibimin yanına getdim. Yola bizə yaşıl çapanlı bir qadın rast gəldi. Altı-beş Səfi mənə dedi: «Bu sənin bibindir, get görüş». Mən bibimlə salamlaşdım.\nOnların evi vur-tut on sajın1 məsafədə imiş. Həyətə girib çox uca pilləkənlə yuxarı qalxaraq ikinci mərtəbəyə qədəm qoydum...\nCümlə fikrim gecə-gündüz sənə aid, millətim,\nMüqəddəssən, möhtərəmsən gözümdə bütün nəsnədən,\nSatmaram bu kainata millətim, milliyyətim.\nBəxtiyaram bəndəni gər etsələr nisbət sana,\nAcizanə şairin olmağa vardır niyyətim.\nLəfzi «milli» sevər qəlbim mənim, bilməm nədən?\nEylə «milli», millətim, bəxş eylə məmnuniyyətim.\nHər xəyaldan dadlıdır millət xəyalı, la müxal,\nBu xəyalətdən gəlir gər gəlsə məcnuniyyətim.\nEylə şairlikdə sabit ta əbəd, tanrım, məni,\nBu səbata münhəsir məftun və məclubiyyətim.\nEy fələk, al canımı, leyk alma, zinhar, şanımı,\nMəncə, ölməkdən əşədd mənsa və mətrukiyyətim.\nÖlmə sən, ölsəm də, nami-acizim unutma sən,\nGetməsin boşa mənim cəhdim və məşğuliyyətim.\nHər zaman yad eyləsə bililtifat millət məni, –\nİştə, budur məqsədim, bəxtim və məsudiyyətim.\nEylədim ərsi-məhəbbət mən sana, ey millətim,\nDost görərsən sən məni də - var buna əmniyyətim.\nSəndən ayrı düşsəm də ömrümün ilk danında,\nKazan ətrafı, sənə döndüm eşqin canımda.\nTanış qırlar, çəmənlər çəkdi əvvəl hissimi,\nÇəkib güclə qaytardı axır sənə cismimi.\nSıxsa da səndə məni fəqirliklər, yetimlik,\nƏzsə də dostlarımın pis rəftarı və kəmlik.\nÖtdü artıq o günlər, uçub gedən quş kimi,\nXatırlaram onları xəyal kimi, düş kimi.\nCoşsa da dalğaların, batırıb qərq etmədi,\nDörd yanımı sardı od, yandırıb xərq etmədi.\nBu səbəbdən anladım, ey sevgili vətənim,\nÇox əzizdir canıma dalğan, alovun mənim!\nHər şey necə əzizdir – çayın, çeşmən, ormanın,\nYolun, kəndin, çöllərin, dərzin, tayan, xırmanın.\nHər fəslin öz ləzzəti - ağ corabın, sarığın,\nQışda keçə çəkmənin, yazda isə çarığın.\nHəm çobanı, həm iti, həm qoyunu, həm qurdu,\nHər şeyi çox gözəldir bu vətənin, bu yurdun !\nQışdır, boran, sərt bir hava, lopa-lopa qar yağmada,\nTorpaq üstə düşən qarı külək dərhal sovurmada.\nSızlayır yel, qışqırır yel, artır boran qar arttıqca,\nDurmuş məscid qabağında bu havada kor bir qoca.\nGecə-gündüz bu yerdədir, tanrının hər yazmış günü,\nTutur əlindəki qabı yay və payız, yaz, qış günü.\nYoxdur halı zavallının, ayaq üstə güclə durmuş:\n–Versənizə bir qara pul, manat deyil, qəpik-quruş.\nİndi deyim ondan sizə: bir vaxt kefi çox çağ idi,\nİçdiyi bal, şərbət idi, yediyi də çim yağ idi.\nBir zamanlar yayılmışdı kor qocanın adı-sanı,\nBürümüşdü həm Kazanı, Xankirməni, Həştərxanı.\nNə söyləyim, dükanının, mallarının hesabı yox, –\nHə istəsən, hər şey hazır, alan alsın, çeşidi çox.\nNeçə-neçə troykası, neçə gözəl faytonları,\nVardı tülkü dərisindən nə kürkləri, nə donları!\nƏla idi, yaxşı idi, bundan artıq mən nə deyim,\nİndi çılpaq, paltarı yox, versənizə bircə geyim.\nOlmuşdu bütün mollalar bu qocanın məftunları,\nOxunmuşdu onun üçün duaları, əfsunları.\nBaşlarını sallayaraq, çevrəsində küllənərək,\nYürüdülər ətrafında yorğa atın dayçası tək.\nHanı indi onun əziz yar-yoldaşı, tay-tuşları,\nHara yox oldu hamısı: Qaynukları, Axmuşları?\nYoxdur halı zavallının, ayaq üstə güclə durmuş,\nVersənizə bir qara pul, manat deyil, qəpik-quruş.\nBu beş namaz qılanlara onun əli açıq qalar,\nNə bir molla görər onu, nə gözucu nəzər salar.\nA, beləmi? Axça varsa, demək, çoxdur dost da, yar da,\nAxça iyi gəlməyirsə, vəfa yoxdur dostda, yarda!\nBir cüt at\nBir cüt atı qoşduraraq, düz Kazana düşdüm yola;\nFaytonçum da muşquraraq cilov çırpır sağa-sola.\nAxşam düşür. Şadlıq ilə nurlar saçıb ay şellənir;\nSakit əsən külək ilə yarpaq, ağac, ot yellənir.\nHər yan səssiz. Duyğularım sanki mənə layla oxur;\nGöz yumulur yavaş-yavaş, basır məni şirin yuxu.\nBirdən açdım gözlərimi, yad çöllərdə nəsə olur;\nAh, yoxsa bu, ayrılıqdır? Ömrümdə ilk dəfə olur.\nSalamat qal, gəl bağışla, doğma yerim, ayım-nurum,\nİstəyirəm yeni yerdə özümə bir yuva qurum.\nSağ ol, ömrüm keçən şəhər! İndi iraqda qaldınız,\nSiz, ey mənə doğma yurdlar, xeyli uzaqda qaldınız.\nİçimdə dərd, yanır ürək, həsrət ilə fikirdə mən,\nNə dostum var, nə həmdəmim, ikimizik: fikir və mən.\nAh, günahım nədir görən, bu faytonçu susdu nədən,\nOxumadı bir gözəlin üzüyündən, örpəyindən.\nSanki nəsə yox kimidir; bir nəsnə yox, bir nəsnə kəm;\nHər şey var da, doğmalar yox, həm öksüzəm, həm yetiməm.\nBurdakılar yaddır mənə: bu Minqali, Bikmolla kim?\nBikməhəmməd, ya Biktəmir, mən nə bilim, nə molla kim!\nSizdən ayrıldım, doğmalar! Keçmədi ah-vaysız ömür;\nBilməm, bunu necə deyim, günəşsiz, həm aysız ömür.\nBelə-belə fikirlərlə bir daş kimi şişdi başım,\nÇeşmə kimi, ixtiyarsız gözlərimdən axdı yaşım.\nBir səs gəldi qulağıma, uğuldadı elə bu an:\n–Dur, ey şagird! Lap az qaldı, önümüzdə durur Kazan!\nAçıldı bu səslə könlüm, şadlığımdan gəldim cana:\n–Ey faytonçu, qov atları, tez yetişək biz Kazana!\nÇağırır sübh namazına lətafətli, gözəl əzan,\nSən ey Kazan, dərdli Kazan, qəmli Kazan, nurlu Kazan!\nOnda bizim babaların otaqları, ocaqları,\nOnda dərdli könüllərin huriləri, uçmaqları1.\nOndadır hikmət, mərifət, həm onda irfanım, nurum;\nOnda mənim incəbelim, cənnətim, həm onda hurim...\nBu adam dışdan üzündə yaxşı xislət görsədir,\nYaxşıya rəğbət, yaman işlərə nifrət görsədir.\nBir xuda bilsə bilər içindəki bəd niyyəti,–\nƏhli-dünyaya dışından istiqamət görsədir.\nƏmri-həq qursaq ilə qarşıya-qarşı gəlməsə,\nO, daim dinə və Qurana itaət görsədir.\nDəyməsə gər özünə doğru deməkdən zərər, –\nO da doğruluq sevir, sözdə sədaqət görsədir.\nBirinə bir borcu olsa, ömrü billah ödəməz,\nBorcluya isə: yanarsan der, qiyamət görsədir.\nÇox qürurludur, sənə heç ehtiyacı olmasa;\nBir işi düşsə əgər, bal tək fəsahət görsədir.\nO, tütün çəkəndə od yandırmaz dostundan qabaq;\nƏvvəl od tutur ona – ikram və hörmət görsədir.\nBir dostun məclisində olsa o, saqi əgər,\nDüppədüz süzər badə – guya ədalət görsədir.\nMən şirəm deyir, sənin malını tələf edəndə,\nSən möhtac qalsan, fəqirəm, der, cəbanət görsədir.\nSaplasa da könlünə yavuz lisani-xəncərin,\nNiyə keyfin yoxdur, dostum, der, məhəbbət görsədir.\nDinləsən dışdan, sənin qeybət onun ağzındadır;\nİçəri qirsən, açıq, məsum qiyafət görsədir.\nTatar bayı – bilgiçi,\nÖmür boyu nə etmiş –\nOrda məlum olğuçu.\nBay çağında gülgüçü,\nTapılmaz bu miskini\nDoğru yola sürgüçü.\nBayın var naxşı derlər,\nHər feli yaxşı derlər;\nOnun dörd bir yanına\nMalın qədrin bilməz der,\nDostları da gülgüçü.\nEy doğma dil, gözəl dil, atam-anamın dili!\nÇox şeyləri öyrəndim mən səninlə ilgili.\nBeşikdə layla çaldı anam bu dildə mənə,\nHər gecə nağıl dedi mənə bu dildə nənəm.\nEy doğma dil! Hər zaman sənin köməyin ilə,\nSevincimi, qəmimi daim gətirdim dilə.\nEy doğma dil! Səninlə dilə gəldi ilk duam:\nQoru, dedim, sən məni, ata-anamı, xudam!\nÇölə ağ qardan\nQış yorğan salmış.\nYaza qədər yer\nQış tam ötüncə, –\nÇox gözəl olur\nGün boyu oxşar\nGünəş nuru, meh;\nHər gecə düşər\nQalın qırov, şeh.\nHəm o da, bu da,\nNeçə ki yatar\nSakit yatar yer,\nGörər şirin düş.\nGözlə, ötsün qış!\nMillətin əfkarını tərtib edənlər sizsiniz;\nÇarəsiz dərdə dəva tərkib edənlər sizsiniz.\nSizsiniz, ya, yazıya, yazıçıya qeyrət verən;\nYazmaya təşviq edən, tərğib edənlər sizsiniz.\nSizsiniz var ömrünüzü millətə təxsis edən;\nRahi-qəflətdən bizi təxlis edənlər sizsiniz.\nKəndi hüsnündən xəbərsiz bir gözəl çocuq kimi,\nQədrinizi kəndiniz tənqis edənlər sizsiniz.\nÇün səhafətlər mürəttibliyə heç lazım deyil,–\nBunları, bilməm nədən, təsvib edənlər sizsiniz.\nPək müxalisdir mübəzzirlik mürəttib şəninə;\nNamünasib işləri tənsib edənlər sizsiniz.\nGetsəniz də bilxəta bəzən lüzumsuz işlərə,\nSonra xülqi-binnədəm təhzib edənlər sizsiniz.\nSizsiniz millət yolunda daimən qaim olan,\nNəfsinizi bilqiyam təzib edənlər sizsiniz.\nSizə təslim eyləmiş millət bütün övraqını;\nOnları inci kimi mənsur edənlər sizsiniz.\nÇəkməyin qəm: bizcə, siz məmduhsunuz, məqbulsunuz;\nİştə şeiri yazmaya məcbur edənlər sizsiniz.\nBu şeirim, şübhəsiz, gəlmişdir afaqi-xəyalımdan;\nSizi tərdirə məcburəm, deyil kəndi xəyalımdan.\nBu söz axır sözümdür: sağ olun, dostlar, mürəttiblər;\nSizə dair bir az yazdım – gələncə iqtidarımdan.\nHara getdi senzurluq,\nQulluq, darlıq, kəmxorluq?\nGeri baxsaq, biryolluq\nOnlar uzaq qaldı ya.\nBir oldular zakonda\nTatar, urus, yapon da;\nAğ önlüklü zəbun da\nTam azadlıq aldı ya.\nBütün senzur yabıldı1,\nDərdə dərman tapıldı,\nQızıl qara boyanan\nKarxanalar böldü ya.\nÇox gənc igidlər öldü,\nMeyidlə dünya doldu,\nAdları baqi oldu\nTa qiyamət dedi ya.\nŞagird, student – barı2,\nSiz də bu arslanları\nUnutmayın dedi ya.\nQurban qıldı canların,\nCan verəndə şadlanıb,\nGülə-gülə öldü ya.\nİndi getdi irəli\nCəh-cəh vurub durdu ya.\nGetdi həsrət, ələmlər,\nAzad oldu qələmlər;\nOlsun çox-çox salamlar\nRuhlarına dedi ya.\nMəmnun olsun ruhları,\nƏziz olsun duxları;\nHürriyyəti verdi ya.\nHər kəs hökm edər: –\nHələ çox gedər.\nTək bu Ədirnə\nAğzı dolu qan,\nSən yağlı qalça;\nBiz quşlar kimi,\nBurada türklər –\nÇirkin yörüklər –\n«Siz kimsiz?» derlər,\n«Biz türküz» derlər;\nBelə deyib heç\nRuslar da artıq\nÇoxmu yer verdi»?\n«Qorxma nemsələr –\nBizə gəl də bir,\nSizə var qəbr!»


Sentyabrın 17-də Moskvadakı “Eksposentr” Sərgi Kompleksində 27-ci “WorldFood Moscow” Beynəlxalq ərzaq sərgisi açılıb.\n"Kommersant.az" xəbər verir ki, sərginin tərəfdaş ölkəsi olan Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyinin dəstəyi və Azərbaycanda İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Fondunun (AZPROMO) təşkilatçılığı ilə "Made in Azerbaijan" vahid ölkə stendində qida, meyvə-tərəvəz, şərab və digər spirtli içkilər, fındıq və qurudulmuş meyvə, çay, konservləşdirilmiş məhsullar, qənnadı məmulatları və digər məhsulların istehsalı və ixracı ilə məşğul olan 35 Azərbaycan şirkəti ilə təmsil olunub.\nSərginin açılış mərasimində Azərbaycanın Rusiyadakı səfiri Polad Bülbüloğlu çıxış edib. Səfir bildirib ki, Azərbaycan ilə Rusiya arasında bütün sahələrdə əməkdaşlıq uğurla inkişaf edir. Diplomat Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin bu yaxınlarda Soçiyə səfərini xatırladaraq qeyd edib ki, səfər çərçivəsində iki ölkə arasında 17 iqtisadi sənəd imzalanıb. Bu, gələcək əməkdaşlıq üçün əlverişli şərait yaradır. Prezidentlər İlham Əliyev və Vladimir Putinin şəxsi dostluq münasibətləri əlaqələrimizin daha da inkişafına kömək edir. Polad Bülbüloğlu vurğulayıb ki, hazırda Azərbaycan şərablarının Rusiyaya ixracının artırılması istiqamətində işlər görülür. O, sərginin iştirakçılarını və qonaqlarını Azərbaycan stendini, sərgi çərçivəsində keçiriləcək Azərbaycan şərablarının peşəkar dequstasiyasına və enoqastronomik furşetinə dəvət edib.\nAçılış mərasimində iştirak edən Rusiya Federal Baytarlıq və Fitosanitar Nəzarəti Xidmətinin rəhbəri Sergey Dankvert, Rusiya Federasiya Şurası Aqrar-Ərzaq Siyasəti və Təbiətdən İstifadə Komitəsinin sədr müavini Sergey Lisovski və digərləri “Made in Azerbaijan” stendini ziyarət edib, burada təqdim olunan məhsullarla tanış olublar.\nBu il “WorldFood Moscow” sərgisində 65 ölkədən 1500-dən çox şirkət öz məhsullarını təqdim edir. Azərbaycan stendi ziyarətçilər tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb.\nAzərbaycan İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Fondunun prezidenti vəzifəsini icra edən Yusif Abdullayev AZƏRTAC-a bildirib ki, bu il Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyi, AZPROMO, ölkəmizin Rusiyadakı Ticarət Nümayəndəliyi və Azərbaycanın Rusiyadakı səfirliyinin dəstəyi ilə Azərbaycan sərgidə geniş təmsil olunur. O deyib: “Azərbaycan dövləti “Made in Azerbaijan” brendinin təşviqi üçün məqsədyönlü siyasət həyata keçirir. Prezident İlham Əliyev “Made in Azerbaijan” brendinin xarici bazarlarda təşviqi mexanizminə dair Fərman imzalayıb. Bu istiqamətdə görülən tədbirlər öz bəhrəsini verir”.\n“WorldFood Moscow” sərgisi Moskvadan, həmçinin Rusiyanın regionlarından və MDB ölkələrindən olan topdan və pərakəndə ticarət nümayəndələrinə müxtəlif şirkətlərin məhsullarını təqdim etmək üçün yaxşı fürsətdir. Sərgi biznes planlaşdırılması və yeni işgüzar münasibətlərin qurulması üçün daha münasib dövrdə keçirilir. “WorldFood Moscow” sərgisində Rusiyada və xaricdə istehsal olunmuş meyvə və tərəvəz, baqqaliyyə və qənnadı məmulatları, ət, balıq, çay, qəhvə, konservlər və digər qida məhsulları geniş çeşiddə təqdim olunur. Sərginin işgüzar proqramına Rusiya Qida Forumu, “İlin məhsulu” dequstasiya müsabiqəsi və “Yeniliklər vitrini” müsabiqəsi daxil edilib.\nSərgi sentyabrın 20-dək davam edəcək.\nBu Komitənin rəyi olmasa tikintiyə icazə verilməyəcək - FƏRMAN\n9 ildə 2275 kredit təşkilatı bağlanıb - HESABAT


Mühazirə №17 Dielektriklər\nYüklə 23.55 Kb.\nölçüsü 23.55 Kb.\nMühazirə № 17\nBütün maddələrdə olduğu kimi dielektriklər də atom və molekulalardan təşkil olunmuşdur.Molekulaların nüvələrinin ümumi müsbət yükü elekronların ümumi mənfi yükünə bərabər olduğu üçün. Molekula (atom) elektrik cəhəşdə neytral olur. Beləki, sin molekulanın nüvəsinin müsbət yüklərinin ümumi cəmini ilə, işərə və elektronların ümumi yükünü – ilə işarə etsək, onda bu yüklər sisteminə elektrik dipolu kimi baxmaq olar.\nBir qrup dielektriklərdə ( ) müsbət və mənfi yüklərin “ağırlıq” mərkəzləri xarici elektrik sahəsi olmadıqda üst-üstə düşür, yəni belə maddələrin molekulalarının dipol momentləri sıfra bərabər olur. Molekulaların bu tipdan dielektriklər qeyri polyar adlanır olan. Xarici elektrik sahəsinin təsiri altında müsbət və mənfi yüklərin ağırlıq” mərkəzləri” xarici elektrik sahəsinin intensivliyindən asılı olaraq yerlərini dəyişdirirlər və nəticədə molekula özünü elektrik dipolu kimi aparır.Yaranmış elektrik dipolunun qolu (sürüşmə) xarici elektrik sahəsindən asılı olduğu üçün belə dipollar elastiki dipollar adlanır.Xarici elektrik sahəsi götürüldükdə molekulanın qeyri simmetrikliyi ani olaraq pozulur və molekula əvvəlki simmetrik vəziyyətinə qayıdır.\nQeyri polyar molekulanın elastiki dipol momenti\nIfadəsinə görə təyin olunur. Burada -molekulanın (atomun) radiusu, molekulanın polyarlaşma əmsalıdır. Polyarlaşma əmsalı ancaq molekulanın ölçüsündən asılıdır.\nBəzi maddələrdə (dielektriklərdə) atomların mənfi yüklərinin ağırlıq mərkəzləri nüvənin müsbət yükünün ağırlıq mərkəzi ilə eyni olmur. Belə molekulalar polyar molekula və dielektrik polyar dielektrik adlanır.\nPolyar molekulanın dipol momenti xarici elektrik sahəsindən asılı olmur,(deformasiya çox kiçik olduğu üçün nəzərə alınmır), yəni onun dipol momenti sabitdir.Maddə daxilində istilik hərəkəti nəticəsində polyar molekulaların elektrik momentləri müxtəlif istiqamətlərdə yönəldiklərindən dielektrikin ümumi elektrik momenti sıfra bərabər olar, yəni dielektrik neytral olur.\nQeyd etmək lazımdır ki, polyar molekula xarici bircinsli elektrik sahəsində olarsa, ona əks istiqamətlərdə yönəlmiş cüt qüvvə təsir edir və molekula xarici sahə istiqamətində nizamlanır. Xarici elektrik sahəsi qeyri bircinsli olarsa, bu halda molekulanın elektrik momentinin xarici sahə istiqamətində nizamlanmasından əlavə molekula elektrik sahəsinin intensivlıiyinin artması istiqamətində öz yerini dəyişdirir.\nDielektriki xarici elektrik sahəsinə daxil etdikdə polyar və qeyri polyar molekulaların dipol momentləri xarici elektrik sahəsinin intensivliyi istiqamətində nizamlanmağa başlayır.Bu dielektrikin polyarizasiyası adlanır. Polyarlaşma nəticəsində yaranmış elektrik sahəsinin intensivliyi xarici elektrik sahəsinin intensivliyinin əksinə yönəldiyindən dielekrik daxilində ümumi sahə intnsivliyi azalır.\nDilelektrik molekulalarının quruluşundan asılı olaraq üç növ polyarizasiya müşahidə olunur:istiqamətlənmiş polyarizasiya, elektron polyarizasiyası və bərk dielektriklərdə müşahidə olunan ion polyarizasyası.\nDielektriklərin polyarlaşmasını xarakterizə etmək üçün polyarlaşma vektoru anlayışından istifadə olunur. Dielektriklərin vahid həcmində olan molekulların elektrik momentlərinin vektorial cəminə polyarlaşma vektoru deyilir.\nDielektrik bircinsli olarsa alarıq. (1) ifadəsindən istifadə etsək polyarlaşma vektoru üçün (bircins izotrop mühitdə)\nIfadəsi almış olarıq. Bu ifadə də işarə etsək\nBurada - dielektrik qavrayıcılığı adlanır.\nDileketrik daxilində elektrik sahəsinin intensivliyini təyin edək. Fərz edək ki, iki paralel müstəvinin yaratdığı bircinsli elektrik sahəsində dielektrik yerləşib (şəkil 1)\nXarici elektrik sahəsinin təsiri nəticəsində dielektrik polyarlaşır. Dielektrikin mənfi lövhəyə yaxın səthində müsbət yüklər toplanır. Bu yüklərə bağlı yüklər deyilir. Onların səth sıxlığı . Dielektrik əks səthində yükünün səthi sıxlığı olan bağlı yüklər yaranır. Xarici elektrik sahəsinin qüvvə xətlərinin bir hissəsi bağlı yüklər tərəfindən kompensasiya olunurlar. Deməli dielektrikin polyarlaşması dielektrik daxilində elektrik sahəsinin zəifləməsinə səbəb olur.\nBağlı yüklərin yaratdıqıarı elektrik sahəsi xarici elektrik sahəsinin əksinə yönəlir. Nəticədə dielektrik daxilində elektrik sahəsinin intensivliyi üçün aşağıdakı ifadəni almış olarıq\nBağlı yüklərin səth sıxlığını təyin edək. Dielektrik lövhəsinin tam elektrik momenti\nBurada - dielektrik səthində olan müsbət bağlı yükün ümumi miqdarı, - isə dielektrikin qalınlığıdır. Bu axırıncı ifadələrdən\n, yəni alarıq.\nişarə olunur. Burada - mühitin dielektrik sabiti adlanır. Dielektrik sabiti mühit daxilində elektrik sahəsinin vakuuma nəzərən neçə dəfə zəiflədiyini təyin edir.\nQeyd etdik ki, sahə intensivliyi mühitin dielektrik sabitindən asılıdır.Bircinsli izotrop mühit daxilində dəfə azalır. Elektrostatik sahələri xarakterizə etmək üçün ikinci vektorial kəmiyyət olan elektrostatik induksiya vektorundan istifadə olunur. Bu iki vektorial kəmiyyət arasında\nİfadəsi ilə təyin olunan əlaqə vardir.Induksiya vektoru da elektrik sahəsinin qüvvə xətlərinə toxunan yönəlir. İndiksiya vektorunu xarakterizə edən qüvvə xətləri sərbəst və bağlı yüklərdə başlayıb, sərbəst yükdə də qurtarır. Sahənin bağlı yüklər yerləşən hissəsini induksiya xətləri kəsilmədən keçir. İxtiyari qapalı səthdən keçən induksiya vektorunun seli təyin olunurş\nOnda dielektrik mühitdə Qaus teoremi aşaqıdakı şəkildə yazılır\nQapalı səthdən keçən yerdəyişmə vektorunun (induksiya vektoru) seli bu qapalı səth daxilində yerləşən elektrik yüklərinin cəbri cəminə bərabərdir.\nVakuumda , onda ,\nSeqnetoelektrikləri adi dielektriklərdən fərqləndirən əsas xassə ondan ibarətdir ki, onlar müəyyən temperaur intervalında xarici elektrik sahəsi olmadıqda belə yüksək polyarlaşma qabiliyyətinə malikdirlər.Seqnetoelektriklərə seqnet düzünü və birləşməsini göstərmək olar.\nSeqnetoelektriklərin daxilində güclü polyarlaşma qabiliyyətinə malik olan kiçik sahələr movcuddur ki, onlara domenlər deyilir. Domenlərin elektrik momentlərinin istiqaməti kristalın simmetriya quruluşu ilə bağlıdır.Xarici elektrik sahəsinin təsiri nəticəsində domenlərin sərhəddi dəyişir, elektrik momenləri xarici sahənin intensivliyi istiqamətinə yaxın olan domenlərin xətti ölçüləri artır, bundan əlavə domenlərin elektrik momentləri xarici sahə istiqamətində nizamlanmağa çalışırlar.Xarici elektrik sahəsinin intensivliyinin artması doyma polyarizasiyasına səbəb olur.Bu halda polyarizasiya vektoru , xarici elektrik sahəsinin intensivliyindən asılı olmayıb sabit qalır.\nSeqnetoelektriklərdə dielektrik histerezisi müşahidə olunur.Şəkildən görünür ki, xarici elektrik sahəsinin intensivliyi sıfra yaxınlaşdıqda seqnetoelektrikdə qalıq polyarizasiya müşahidə olunur.( ).Qalıq polyarizasiyanın tamamilə yox olması üçün dielektrikə əks istiqamətdə yönəlmiş, intensivliyini tətbiq etmək lazımdır. Burada -koersativ qüvvə adlanır.\nSeqnetoelektrikin polyarlaşmasının periodik olaraq dəyişməsi onun qızmasına səbəb olur. Bir period müddətində ayrılan istilik miqdarı histerezis ilməyinin (şəkil 2) sahəsi ilə mütənasibdir.\nHər bir seqnetoelektrik üçün müəyyən temperatur var ki, bu temperaturlardan yuxarı temperaturlarda seqnetoeletriklər özlərini adi polyar dielektrik kimi aparırılar. Bu temperaturaya Küri nöqtəsi deyilir.Bu temperaturda maddədə İİ-ci növ faza keçidi baş verir.\nMühazirə № 17 Mühazirətçi-dosent: Akif Ağayev


"Sənsiz" bədii qiraət müsabiqəsi keçiriləcək\n23:35 01.04.2021 (Yenilənib 21:27 01.04.2021)\nQiraət yarışında iştirak etmək istəyənlər Nizami Gəncəvi yaradıcılığından ifa etdikləri nümunələrin videodiskini aprelin 15-dək Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqına təqdim edə bilərlər.\nBAKI, 1 aprel — Sputnik. Ölkə başçısının müvafiq Sərəncamı ilə elan edilən "Nizami Gəncəvi İli" çərçivəsində Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən müxtəlif layihə və tədbirlər nəzərdə tutulub. Mədəniyyət Nazirliyi və Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təşkilatçılığı ilə keçiriləcək "Sənsiz" bədii qiraət müsabiqəsi də bu qəbildəndir. Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, müsabiqənin keçirilməsində əsas məqsəd milli mədəniyyət məkanında baş verən yaradıcılıq proseslərini fəallaşdırmaq, bədii qiraətə olan marağı artırmaq və yeni yaradıcılıq axtarışlarına şərait yaratmaqdır.\nQiraət yarışında iştirak etmək istəyənlər Nizami Gəncəvi yaradıcılığından ifa etdikləri nümunələrin videodiskini (xronometraj 10 dəqiqəyə qədər olmalıdır) aprelin 15-dək Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqına təqdim edə bilərlər.\nİştirakçılar üçün yaş məhdudiyyəti olmayan müsabiqəyə təqdim edilən nümunələr münsiflər tərəfindən seçiləcək və ilk üç yerin sahibi mükafatlandırılacaq.\nDİM xüsusi rejimdə buraxılış imtahanlarına start verir\nKütləviliyin və təmas hallarının qarşısının alınması məqsədilə imtahan iştirakçıları üçün imtahan binasına müxtəlif daxilolma vaxtları müəyyən edilib və imtahan iştirakçısının buraxılış vərəqəsində həmin vaxt göstərilib.\nBAKI, 13 aprel - Sputnik. Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən 15-16 aprel 2021-ci il tarixlərində tam (11 illik) orta təhsil səviyyəsi üzrə buraxılış imtahanları keçiriləcək. İmtahanlar respublikanın 25 şəhər və rayonunda təşkil olunacaq\nDİM-dən Sputnik Azərbaycan-a daxil olan məlumata görə, imtahanlar saat 11:00-da başlanır.\nİmtahanların başlanmasına 15 dəqiqə qalmış – saat 10:45-də buraxılış rejimi başa çatır. Bundan sonra gələn iştirakçılar imtahan binasına buraxılmırlar.\nİmtahanda iştirak edəcək şagirdlər “İmtahana buraxılış vərəqəsi”ni internet vasitəsilə DİM-in saytından aprelin 5-dən etibarən çap edib götürə bilirlər.\nİmtahanlar 15-16 aprel tarixlərində respublikanın 25 şəhər və rayonunda keçiriləcək.\nXatırladaq ki, imtahan keçirilən şəhər və rayonlarda ümumilikdə 115 imtahan binası, 2001 imtahan zalı ayrılıb. İmtahanların idarə olunmasına 115 ümumi imtahan rəhbəri, 334 imtahan rəhbəri, 2490 nəzarətçi-müəllim, 230 buraxılışı rejimi əməkdaşı (mühafizə), 115 bina nümayəndəsi ayrılıb.\nAprelin 15-də keçiriləcək imtahanlarda 8124, aprelin 16-da keçiriləcək imtahanlarda isə 18367 nəfər olmaqla, ümumilikdə 26491 şagirdin iştirakı nəzərdə tutulur.\nTəhsilimizin COVİD-19 bəlası: Bu dəfə Ağdamda\nburaxılış imtahanı, buraxılış, DİM, imtahan


Qulaq cingiltisi beyin şişindən xəbər verə bilər » Qadin.Net ~ İlk milli qadın portalı... Azərbaycan xanımlarına...\nQulaq cingiltisi beyin şişindən xəbər verə bilər\nGündəlik həyatımızda tez-tez hiss etdiyimiz qulaq cingiltisi heç də güman etdiyimiz kimi problemsiz deyil.\nMilli.Az deyerler.org-a istinadən bildirir ki, ekspertlər qulaq cingiltisinin qulaq və ya beyin şişindən xəbər verə biləcəyini qeyd edirlər.\nQulaq cingiltisi və baş gicəllənməsi şikayətləri çox tez-tez olan şəxslər mütləq mütəxəssis həkimlərə müraciət etməlidirlər. Bu şikayətlərlə müraciət edən xəstələr üçün H-hitler və Vng kimi testlər tətbiq edilir. Xüsusilə bunun hansı bölgədən qaynaqlandığı, kulak mənşəli, yoxsa beynin mərkəzi sinir sistemindən yaranmış baş gicəllənmə olduğunu ayırd edilməsi baxımından müxtəlif testlər edilir. Bu testlərin edilməsində ilk növbədə məqsəd, baş gicəllənməsinin səbəbi, haradan qaynaqlandığını müəyyən etmək, daha sonra isə əgər mərkəzi patologiyaları varsa, yəni beyinlə bağlı problemlər varsa, uyğun mütəxəssislərə istiqamətləndirmək.\nQulaq cingildəmənin mənbəyini də araşdırmaq lazımdır. Eşitmə testi ilə bunun mənbəyinə baxmaq lazımdır. Dərman istifadəsini maraqlanmaq lazımdır. Bunu təqib edən yüksək təzyiq (hipertoniya), şəkər (diabet) kimi, somatik xəstəliklərin araşdırılması lazımdır.\nQulaq cingildəməsi cəmiyyətdə tez-tez rast gəlinməsinə baxmayaraq, səbəbi məlum olmayan bir xəstəlikdir. Xüsusilə yüksək səsə məruz qalan, zavod və inşaatda işləyən və ya peşə xəstəlikləri polis, əsgər kimi, silah istifadəsindən yarana bilər. Bunlarla əlaqəli olaraq, daxili qulağın zədə almasından ibarət olan bir problem də ola bilər.\nQulaq cingiltisinə mütləq diqqət edilməlidir. Bunlarla yanaşı qulaq cingiltisi bəzən bir qulaq şişinin və ya bir beyin şişindən xəbər vermiş ola bilər. Onun üçün araşdırılmasında fayda var.


Azərbaycanın siyasi partiyalarında maliyyə hesabatlarının tərtibi ilə bağlı seminarlar təşkil ediləcək\n1 Fevral 2013 12:22 (UTC+04:00)\nMaliyyə Nazirliyi siyasi partiyalarda mühasibat uçotunun aparılması və maliyyə hesabatlarının tərtibi ilə bağlı seminarlar təşkil edəcək.\nMaliyyə Nazirliyinin mətbuat xidmətindən Trend-ə daxil olan məlumata görə, nazirlik yanında Maliyyə Elm-Tədris Mərkəzində siyasi partiyalar tərəfindən illik maliyyə hesabatlarının hazırlanması və təqdim edilməsi üzrə sözügedən təşkilatların baş mühasibləri və ya illik maliyyə hesabatlarını tərtib edən əməkdaşları üçün seminarların keçirilməsinə başlanılacaq.\nSiyasi partiyalarda mühasibat uçotunun aparılması və maliyyə hesabatlarının tərtibi ilə bağlı seminar praktikumlar 13-15, 19-21 və 25-27 fevral 2013-cü il tarixlərdə təşkil ediləcək.\nSeminarlarda "Siyasi partiyalarda maliyyə hesabatlarının tərtibi üzrə konseptual əsaslar", "Siyasi partiyalarda mühasibat uçotunun aparılması və maliyyə hesabatlarının tərtibi" mövzularda təlimlər keçiriləcək.\n"Mühasibat uçotu haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq, siyasi partiyalar üzrə illik maliyyə hesabatları hesabat dövrü başa çatdıqdan sonra növbəti ilin aprel ayının 1-dən gec olmayaraq, Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyinə təqdim edilməlidir.


Parlament (film, 1996) — Vikipediya\nFilm müstəqil Azərbaycan Respublikası parlamentinin keçdiyi beşillik tarixi yolunu, siyasi problemlərini əks etdirir.\nUcu-bucağı görünməyən boş düzənlikdə salınmış çadır şəhərciyi...\nHaradasa eşidilən saz-qopuz havası çadırların arasında var-gəl edən, dərdli-dərdli boylanan adamların çöhrələrində dolaşır və kinokamera solğun çöhrələrdə, kədərli gözlərdə o səsi axtara-axtara çadırlardan birinə "baş vurur".\nİçəridəki kişilər, arvad-uşaq yuxarı başdakı televizorda cavan ozan Araz Elsəsin "Ya azadlıq, ya ölüm" harayına diqqətlə qulaq asırlar. Mahnı-haray qəfil kəsilir və telekranda diktor görünür. Diktor:-Diqqət, hörmətli tamaşaçılar! Bir neçə dəqiqədən sonra Azərbaycan Ali Sovetinin fövqəladdə iclası birbaşa translyasiya ediləcəkdir...\nMüstəqil Azərbaycanın beşillik tarixi olan parlament öz dövrünü, fəaliyyətini başa vurur.. İndiki parlamenti ümumən necə xarakterizə etmək olar? Gələcək parlamenti necə görmək istərdik?\nAyrı-ayrı adamlar çətin və olduqca ziddiyyətli vaxtlarda Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinə rəhbərlik ediblər. Onların rəhbərlik etdikləri dövrlərdən böhrandan çıxış yolu tapmaq mümkün deyildimi? Milli Məclisin qanun yaradıcılığı potensialından indiyə qədər necə istifadə olunmuşdur?\nMüəllifləri düşündürən, narahat edən bu suallar ətrafında gedən söhbətlər, irəli sürülən mülahizələr filmin əsas qayəsini təşkil edir.\nFilm "Azərkinovideo" İB-nin sifarişi ilə çəkilmişdir.\nSsenari müəllifi: Eldəniz Quliyev, Azər Əbilbəyli\nAzərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 351.\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Parlament_(film,_1996)&oldid=5902892"\nBu səhifə sonuncu dəfə 18 aprel 2021 20:18 tarixində redaktə edilib.


Obama Putinin çılpaq sinəsindən danışdı\nAmerika Birləşmiş Ştatlarında prezidentlə jurnalistlərin Ağ Evdə ənənəvi naharı bu il də gülməli məqamları ilə yadda qalıb.\nABŞ prezidenti Barak Obama jurnalistlər qarşısında çıxışı zamanı özünün irəli sürdüyü səhiyyə planı da daxil olmaqla, bir sıra məsələlər ətrafında zarafat edib: "Biz səhiyyə planı hazırladıq, amma hər şey daha yaxşı gedə bilərdi. 2008-ci ildə mənim şüarım "Bəli, biz bacararıq" cümləsi idi. 2013-cü ildə isə "control-alt-delete" ifadəsi oldu."\nBarak Obama təqdim etmək istədiyi videoyazının açılması ilə bağlı problemin yaşanmasını da zarafat mövzusu edib. Obamanın köməyinə elə səhiyyə planının internet səhifəsində problemlərlə bağlı istefa verən Ketlin Sebelius gəlib. "Mən düzəldərəm. Onsuz da vərdiş etmişəm belə problemlərə" - deyə, Ketlin Sebelius zarafat edib və bu, jurnalistlərin gülüşünə səbəb olub.\nBarak Obama ötən 1 il ərzində mətbuatda qarşılaşdığı yazılar içərisində birini xüsusilə qəribə hesab etdiyini deyib. "Ötən il bir neçə məşhur jurnalist Nobel Sülh Mükafatının Putinə verilə biləcəyini yazmışdı. Başa düşürəm, son vaxtlar bu mükafatı, demək olar ki, hər yoldan ötənə verirlər, amma yenə də bu xəbər mənə qəribə gəldi. Putinin çılpaq sinəsindən yazan sanballı jurnalistlər də məni təəccübləndirdilər" - deyə, Barak Obama bildirib.\nQeyd edək ki, Ağ Evdə artıq ənənə halına çevrilmiş prezidentlə jurnalistlərin naharı bu il də jurnalistlərlə yanaşı, hökumət rəsmilərinin, siyasətçilərin və media simalarının axınına səbəb olub və gecədən əldə edilən gəlir xeyriyyə məqsədilə təhsilə xərclənib./anspress/\nDonuz əti yemirik, niyə donuz qripi oluruq? – Müğənnidən qeyri-adi paylaşım\nAvropa İttifaqı Türkmənistana təklif verdi – Qaz nəqli\nErməni “qanuni oğru” Kiyevdə saxlanıldı - Video\n21 Fevral 14:18\n“Göstər onlara Nik” – Tramp bu qəzetə qarşı...\nAzərbaycanlı fəallar saxlanıldı – Ailələrinə xəbərdarlıq edildi\nRusiyada 317,5 min kişi bu səbəblərdən ölüb – Statistika\nTrampın vəkili həbsxanaya göndəriləcək, amma... – Son durum\n21 Fevral 11:53\nBraziliyada uçqunda ölənlərin sayı 171-ə çatdı – 8 nəfər həbs edildi/Video\nSilahlı qarşıdurma: 17 nəfər öldürüldü\nAbe Trampdan xahiş etdi: “Onunla danışıqlar zamanı...”\n21 Fevral 09:52


Ələsgər Şahbazov — Vikipediya\nƏləsgər Abbas oğlu Şahbazov\nŞahbazov Ələsgər Abbas oğlu (1898- 9.5.1973) — Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə Partiyasının (bolşeviklər) üzvü, Azərbaycan Kommunist (bolşevik) Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin üzvü, Azərbaycan Kommunist (bolşevik) Partiyasının müxtəlif bölgələrdə məsul katibi, 1930-1932-ci illərdə Azərbaycan SSR-in Xalq Təsərrüfatı Ali Sovetinin sədri, 1932-ci ildə Azərbaycan SSR-in Yüngül sənaye üzrə xalq komissarı, 1933-cü ildə Kirovabad (Gəncə) iplik və toxuculuq kombinatının direktoru, 1933-1935-ci illərdə Azərbaycan SSR-in Maşın Traktor Stansiyasının Siyasi bölməsinin rəisi, 1935-ci ildə Yardımlı rayonu İcraedici komitəsinin sədri.\n1898-ci ildə anadan olub. 1937-ci ilin avqust ayında həbs edilir, 1939-cu ildə 10 illiyə azadlıqdan və 5 il də hüquqlarından məhrum etmə cəzasına məhkum edilib. 1941-ci ilin fevralında cəzası 8 ilə qədər azaldılıb. 1945-ci ilin avqustunda azad edilib. 1948-ci ildə yenidən həbs edilib. 1949-ci ilin yanvarında yenidən 10 il azadlıqdan məhrum edilib, 1955-ci ildə azadlığa çıxıb. 1967-ci ildə təqaüdə çıxıb. 1973-cü il may ayının 9-da vəfat edib.\n1917-ci ildən Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə Partiyasının (bolşeviklər) üzvü olub.\n1919-1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli ordusunda xidmət edib.\n1920-ci ildə Fəhlə-Kəndli Qırmızı Ordusunda siyasi işə cəlb olunub və həmin ildən də Azərbaycan Kommunist (bolşevik) Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.\n1923-cü ilin aprelindən Azərbaycan Kommunist (bolşevik) Partiyasının Göyçay qəza komitəsinin məsul katibi olur.\n1925-ci ildə isə Azərbaycan Kommunist (bolşevik) Partiyasının Naxçıvan diyarı komitəsinin məsul katibi seçilir.\n1929-cu ilin iyunundan 1930-cu ilə qədər Azərbaycan Kommunist (bolşevik) Partiyasının Qarabağ dairə komitəsinin məsul katibi və Ümumittifaq Kommunist (b) Parityasının Zaqafqaziya diyar nəzarət komissiyasının üzvü, 1930-cu ildə isə Azərbaycanın Sənaye kooperasiyası idarəçiliyinin sədri olur.\n1930-1932-ci illərdə Azərbaycan SSR-in Xalq Təsərrüfatı Ali Sovetinin sədri, 1932-ci ildə Azərbaycan SSRin Yüngül sənaye üzrə xalq komissarı, 1933-cü ildə Kirovabad (Gəncə) iplik və toxuculuq kombinatının direktoru, 1933-1935-ci illərdə Azərbaycan SSR-in Maşın Traktor Stansiyasının Siyasi bölməsinin rəisi, 1935-ci ildə Yardımlı rayonu İcraedici komitəsinin sədri, 1937-ci ildə Azərbaycan K(b)P-nin Zuvand rayon komitəsinin, həmin ilin iyunundan isə Lənkəran rayon komitəsinin 1-ci katibi olub, iyundan avqust ayına kimi həm də Azərbaycan Dövlət Kooperativini idarə edib.\nUzun müddət həbsxana həyatından sonra 1956-cı ilin yanvarın 10-da yenidən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına bərpa edilib.\nNaxçıvan Kommunist Partiyasının diyar - vilayət - respublika komitəsi\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Ələsgər_Şahbazov&oldid=5527633"


Anar Əliyev Rövnəq Abdullayev və İlham Əliyevin qohumu olmadığını yazıb - BBC News Azərbaycanca\nAnar Əliyev Rövnəq Abdullayev və İlham Əliyevin qohumu olmadığını yazıb\nFotonun müəllifi Global Witness\nGlobal Witness təşkilatının "Anonim Azərbaycan" hesabatında adı hallanan Anar Əliyev olduğunu bildirən şəxsin bəyanatında onun haqqındakı iddialar "tamamilə əsassız" adlandırılıb.\nTəşkilatın hesabatında cənab Əliyevə məxsus olduğu deyilən UGE (Union Grand Energy) saytında yerləşdirimiş və onun adından yazıldığı bildirilən bəyanatda həmçinin deyilir ki, onun nə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə, nə də ARDNŞ Prezidenti Rövnəq Abdullayevlə qohumluq əlaqələri yoxdur.\n"Anar (Əlizadə) Əliyevin Global Witness təşkilatının 10 dekabr 2013-cü il tarixli hesabatına cavab olaraq şəxsi bəyanatı"nın müəllifi özünü "işgüzar fəaliyyətlə məşğul olan Azərbaycan Respublikası vətəndaşı" kimi təqdim edir.\nDekabrın 10-da nəşr olunan Global Witness hesabatında ARDNŞ ilə 50-yə yaxın sövdələşmədə iştirak etdiyi iddia olunan Anar Əliyevin kimliyi, bu sövdələşmələrdə nə üçün məhz onun seçildiyi sual edilir.\n"Sual olaraq qalır: necə olur ki, nisbətən gənc, bundan əvvəl tanınmamış sahibkar altı il ərzində dövlət neft şirkətilə 48 sazişdə (iştirak edib)", hesabatda deyilir. "ARDNŞ-nin UGE-Lancer-i necə seçməsi aydın deyil; Global Witness tenderin baş verməsi barədə ... məlumat əldə edə bilməyib".\n“…Anar Əliyevin təklifləri ən səmərəli hesab edildi və sonradan, həqiqətən də, uğurla nəticələndi”, şirkət deyir.\nBəyanatda cənab Əliyevin "nə Azərbaycanda, nə də digər ölkələrdə heç bir zaman" cinayət məsuliyyəti predmeti olmadığı bildirilir, Amma Global Witness-in qaldırdığı müxtəlif suallara, o cümlədən Anar Əliyevə məxsus şirkətlərin hansı prosesdən keçərək seçilməsinə aydınlıq gətirilmir.\nAnar Əliyev həmçinin "gizli şəxs" kimi təqdim olunmasına münasibət bildirib. "Bu ictimaiyyətin göz önündə olmadığımdan irəli gəlir, lakin öz fəaliyyətimdə şəxsi həyatın toxunulmazlığına və ailəmin təhlükəsizliyinə daha çox diqqət yetirdiyim üçün ictimaiyyətin göz önündə olmağı tərcih etməmişəm."\nGlobal Witness hesabatında Anar Əliyevlə əlaqə saxlamağa dəfələrlə cəhd etdiyini, amma bu cəhdlərin uğursuz olduğunu bildirib.\n“ARDNŞ-ın cavabı məyusedicidir" - Global Witness


Enrike Moura: “Karyeramı bitirmək ən ağılsız qərar olar”\n“Səbail”in yeni transferi Enrike Moura paytaxt klubuna keçidi ilə bağlı futbolinfo.az saytının suallarını cavablandırıb:\n- “Səbail”ə gəlişiniz necə baş tutdu?\n- İstirahətdə idim. “Səbail”dən təklif gəldi. Həyat yoldaşımla bunu analiz etdim və qəbul etməyə qərar verdim. Düşünürəm ki, düzgün qərar vermişəm.\n- Belə bir məlumat var idi ki, karyeranızı bitirmək istəyirmişsiz, amma “Səbail”dən təklif gəlib və bura gəlməyə qərar vermisiz…\n- Əlbəttə ki, bu yalandı. Başa düşmürəm ki, bir neçə nəfər bu informasiyanı hardan alıb. Mənim 27 yaşım var və fiziki formamın maksimumundayam. Mən bunu etməmişəm və heç bir ciddi zədəm olmayıb. Milli liqada çempion olmuşam. Karyeramı bitirmək ən ağılsız qərar olar. Elə olsaydı, dünyanın ən axmaq oyunçusu kimi tarix kitablarına düşərdim. Ümumiyyətlə, bu barədə məlumat yayan mətbuat orqanları ən zəif mənbələrə sahibdi.\n- Azərbaycan çempionatı haqqında nə bilirdiz?\n- Təklif gələnə kimi bu çempionat haqqında heç nə bilmirdim. İndi bilirəm ki, burada çox güclü komandalar var və keyfiyyətli futbol oynayırlar. Biz birlikdə güclü heyət formalaşdıracağıq. Ümid edirəm ki, mövsüm çox yaxşı alınacaq.\n- İlk oyununuz səfərdə “Qəbələ”yə qarşı olacaq…\n- Hər debüt çox çətin olur. Evdən kənarda çempionata start vermək həqiqətən çətin olacaq. Bilirəm ki, çox gərgin qarşılaşma bizi gözləyir. Yaxşı oyun göstyərməyə çalışacağıq. Düşünürəm ki, belə rəqiblə səfərdə yaxşı müdafiə olunmaq və əks-hücumlarda fərqlənmək lazımdı. Sürətli əks-hücumlar qurmağa çalıışacağıq. İrəlidəki yaxşı futbolçular da bunları qola çevirəcəklər.\ntarix: 02-08-2018 16:55